open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბჰუტანი

**ბჰუტანიშ ომაფე** (ძონგ. - འབྲུག་ཡུལ་ (zhuk yü) დრუკ იუ) — სახენწჷფო აზიას, ჰიმალაის, იდვალუაფუ ინდოეთიშ დო ჩინეთიშ შქას. ნანანოღა — თიმფუ. მუშ ჯოხოდვალა — **დრუკ იული** ვარდა *დრუკ ცენდენი* —  „დაჩხირიშ მაფუთქალი დრაკონიშ ომაფე“.

ართართი ვერსიათ, ჯოხოდვალა „ბჰუტანი“ მოჸურც *ბხუ-უტტან*-შე (Bhu-Uttan), ნამუთ სანსკრიტშე გინოთანგუათ „მაღალ გვალეფს“ ვარდა „გვალამი ქიანას“ შანენს. შხვა ვერსიათ, ჯოხოდვალა მოურს *ბჰოტ-ანტ*-შე (Bhots-ant), ნამუთ „ტიბეტიშ კუნთხუს“ (ბოლო) ვარდა  „ტიბეტიშ ობჟათეს“ შანენს.

ბჰუტანიშ ომაფეს ოორუეშე უხურგანს - ჩინეთი, ბჟადალშე - ინდოეთი.

## გეოგრაფია

### ტოპოგრაფია
ბჰუტანიშ ტერიტორიას ოორუე-ბჟადალშე დო ოორუეშე მოუძჷ დიდი (ბჟაეიოლი) ჰიმალაიეფი. დიხეფიშ 50%-იშ მეტი 3000 მეტრაშ სიმაღალას იდვალუაფუ, 20% — ფორილიე ჯიშთით დო იროიანი თირით. ბჰუტანს დიხაშნწალუეფი უჩქჷ. ჰიმალაიეფშე ქიანაშ ობჟათეშა წყარდიდარი დო ჩქარი წყარმალუეფი მეხჷრჩანა — ბრახმაპუტრაშ ნოჸელეფი.

ბჰუტანს შხუ ჰიდროენერგეტიკული რესურსეფი უღუ, შანულამი მუდანობაშ სასარგებლე დინოხურიშეფი — რკინაშ მადენეფი, ლინჯი, ტყვია, თუთია, ნოშქერი, მარმარილო დო შხვ.

### კლიმატი
мини|300px|ბჰუტანიშ ჯიშთეფი

### ჯიშთეფი
ბჰუტანიშ ოორუეს რე ჯიშთეფი, ნამუთ ქიანაშ ნთელ ტერიტორიაშ 10%-ის იკენს, ბჰუტანიშ წყარმალუეფიშ შანულამი წყარეფიშ წყუ რე. თე ჯიშთეფს, დოხოლაფირო, მილიონი ტონა ოშუმალი წყარი მიშადგჷ, ზარხულს, ნდღულუაშ ბორჯის, ქიანაშ მახორობაშო სტიქიური უბადობაშ მუმაღალარიე.

## ადმინისტრაციული გორთუალა
thumb|485px|ბჰუტანიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

ბჰუტანი დორთილიე 4 ძონგდეიო (dzongdey), ნამუშ აკოდგინალუაშათ 20 ძონგხაგიშე (ძონგხა - རྫོ་ཁག། , dzongkhag). ირი ძონგხაგი ირთუ გევოგო (gewog), ნამუთ მინშახ, გოართიანაფილიე დუნგხაგეფს (dungkhag).

1988 წანას, ბჰუტანიშ ძონგხაგეფი გოართოიანაფილი რდჷ 4 ძონგდეით.

### ოინტერესე ფაქტეფი

2004 წანაშ 17 ქირსეთუთაშე, ბჰუტანც თუთუმიშ პროდუქციაშ გჷმოჩამა დო გჷმორინაფა სრულას ვეშილებე (აკრზალულიე). ქიანაშ ხურგაშ დინოხოლე ვეშილებე სიგარეტეფიშ მიშაღალა. სიგარეტიშ შუმაშე ჯარიმა €175-ს აკმადგინაანს. ურცხოალ ტურისტეფშო, დიპლომატეფშო დო ვასათარობე ორგანიზაციაშ მახანდეეფშო თე გოუქვაფა ვა მოქმედენს. ურცხოალეფს ვეშულებუნა აკანური მახორობას სიგარეტი ქიმეჸიდანინ. .

## ლიტერატურა
* მიშელ პასელი. შარალუა მუსტანგშა და ბჰუტანშა. ვილნიუსი ვაგა 1982
* Gisela Bonn. Bhutan. Kunst und Kultur in Reich der Drachen. DuMont Kunst Reiseführer. DuMont, Köln, 1988
* M. Aris - Bhutan. The early History of a Himalaya Kingdom, Washington 1979
* Aris M. - View of Medieval Bhutan. The diary and drawing of Samuel Davis 1783. London/Washington 1982
* Stan Armington, Bhutan. Lonely Planet travel guide.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბჰუტანიშ თარობაშ ვებ-ხასჷლა 
* ბჰუტანიშ ტურიზმიშ დეპარტამენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* გაზეთი Kuensel ბჰუტანც მიმალი ახალი ამბეეფი


კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
საქორთუოშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი

**საქორთუოშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი** — საქორთუოშ ოურდუმე ნძალეფიშ თარი დო ვაოლჷმე დგომარობას აკა ოურდუმე ორგანიზაცია, ნამუშ დოშანილობა რე საქორთუოშ ზოხორინალაშ, სუვერენიტეტიშ დო ტერიტორიული ნთელუანობაშ თხილუა, თეწჷკუმა ართო საქორთუოშე ნაკისრებჷ ოერეფშქაშე ვალდვალეფიშ სრულება. სახენწჷფო მართუაშ ორგანოე საქორთუოშ დუდთხილუაშ სამინისტრო დო ოპერატიული მართუაშ - გენერალური შტაბი. საქორთუოშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი აკმოდირთუ ოსქირონე ჯარეფშე. აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ რეზერვს აყალიბენს დო ორგანიზაციას უწენს საქორთუოშ ერუანული გვარდია.

საქორთუოშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ მუდანობა ითანჯუაფუ საქორთუოშ კანონით „საქორთუოშ ოურდუმე ნძალეფიშ მუდანობაშ
დანტკიცებაშ გეშა“.  2010 წანაშ მუნაჩემეფით ქიანაშ აკოანჯარაფილ ნძალეფს ირიცხებუდჷ 37000 შახ ოურდუმე მოინალე. ოსქირონე ჯარეფი (35000), ოურდუმე-ოჰეერე ნძალეფი (1300), ოურდუმე-ოზუღე ნძალეფი (400). რეზერვს ირიცხებუდჷ 60000 ადამიერი.

2012 წანაშო საქორთუოშ ოურდუმე ნძალეფიშ მუდანობა (ოურდუმე მაინალეფიშ შტატი) გოთანჯილიე ვა უმენტაშ 37000 კოჩიშე.

## ხემანჯღვერობა დო სტრუქტურა

* დუდთხილუაშ სამინისტრო (ომენმაღალე ოფისი);
** გენერალური შტაბი:
*** ოსქირონე ჯარეფი
** საქორთუოშ ერუანული გვარდიაშ დეპარტამენტი
** რწაფუეფიშ დო ოურდუმე გონათუაშ სარდალობა:
***ერუანული ოგურაფალი ცენტრი „კრწანისი“;
***კაჟანშანსატანკო ოგურაფალი ცენტრი;
***სერჟანტეფიშ ხაზირუაშ სკოლა;
***საჩხერეშ ოგვალე ხაზირუაშ სკოლა;
***ქუთეშიშ კადეტეფიშ ოურდუმე ლიცეუმი (გვერდო ოურდუმე)
***ოსიპ დავით აღმაშენებლიშ ერუანული დუდთხილუაშ აკადემია (გორი)

## აკონჯარაფა
thumb|ოპერაციეფს 1991 წანაშე.
* ტანკი:
** 200 T-72B/Sim1
** 40 T-55AM/AM2B
* ჯტრ:
** 79 BMP-1U/BMP-1P
** 100 BMP-2
** 300 Otokar Cobra
** 110 Humvee
** - MT-LB
** - VBL
** - Renault VAB
** 25+ | დიდგორი 1
** 50+ | დიდგორი 2
** 8+ | დიდგორი 3
** 100 Nurol Ejder
** 45 BTR-70
** 70 BTR-80
** - Cougar HE
** 24 Wolf Armoured Vehicle
** - DELGA-1
** - ლაზიკა 
      
საქორთუოშ აკოანჯარაფა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* ოურდუმე კარიერა.
* 

## სქოლიო
ოდებელი ტერიტორიეფიშ ერკებული

თაქ წჷმორინაფილიე ნთელ მოსოფელს დებაშ მონაწილე ქიანეფიშ ერკებული. 

**რუმე** ოძირანს ართ მასარჩელეს მოჩამილ ტერიტორიაშ ედომუშამი კონტროლიშო; *ორცა*, შანენს მუსხი რენი ქიანაშ დებას ართ ტერიტორიაშო.

## დება ქიანფს შქას
### აფრიკა დო ელმოლი ზუღეფი

### ამერიკა

#### ტერიტორიული დება კანადას დო ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფს შქას

### აზია დო რჩქალი ოკიანე

### ევროპა

## ტერიტორიული დება სახენწჷფოშ დინოხოლე
* ბელგაუმი: კარნატაკას დო მაჰარაშტრაშ შქას ()
* ლასარაგოდი: კარნატაკას დო კერალაშ შქას( )
* სეარას  დო პიაუიშ შქას ()
* ლუბიკონიშ ტერიტორია წყარმალუეფიშ პისიშ დო ატბასაკაშ ოორუეთ ().
* ობჟათე ლაბრადორიშ ძგოპი: კვებეკი დო ** [[ნიუფაუნდლენდი დო ლაბრადორი]]** (). (წოხოლე თენა რდჷ ოერეფშქაშე ოდებელი ტერიტორია კანადას (ნამუთ იკათუანს კვებეკის) დო ნიუფაუნდლენდის (თიმ ბორჯის ზოხო ქიანა) შქას. კანადაქ მიღჷ თე ტერიტორიაშა ხურგა, მარა კვებეკიშ ტერიტორია თე დიხას იშენით ვათმენს).
* დიდი ტერიტორია იუკატანიშ ჩქონს. დება მეურს მექსიკაშ შტატეფს კემპჩეს დო კინტანა-როოს შქას ().
* ოორუე კოსოვო: თეორიულო მართუნს გოეროშ ადმინისტრაცია, მარა თე ტერიტორიას დე-ფაქტოთ  აკონტროლენს.
* ართი მილი ტერიტორია 35 პარალელიშ გოთინუას: ჯორჯია დო ტენესი ().

## ვაღიარაფილი ქიანეფი

## ხოლო ქოძირით
*მოსოფელიშ ქიანეფიშ ერკებული
*ზოხორინელი ტერიტორიეფიშ ერკებული
*ქიანეფიშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ ერკებული
*ტერიტორიული პრეტენზიეფი არქტიკას

## სქოლიო

*|
კატეგორია:პოლიტიკური გეოგრაფია
რ. კელი

**რობერტ სილვესტერ კელი** (დ. 8 ღურთუთა, 1967), უმოსო ჩინებული სასცენო ჯოხოთ **რ. კელი** (**R. Kelly**) — ამერიკალი რიტმ-ენდ-ბლუზ მობირე, არტისტი, ობირეშეფიშ ავტორი დო მუსიკალური პროდიუსერი; პოპულარობას 1990-იანი წანეფიშ ლიას მიოჭირინუ. ამდღანერშო, მოსოფელიშ მასშტაბით მეხოლაფირო 30 მილიონი დინნაჭარა აფუ გჷმოჩამილი. მეღებული აფუ 3 გრემიშ ჯილდო 24 ნომინაციაშე.

## დისკოგრაფია

*1992: *Born into the 90's*
*1993: *12 Play*
*1995: *R. Kelly*
*1998: *R.*
*2000: *TP-2.com*
*2002: *The Best of Both Worlds*
*2003: *Chocolate Factory*
*2004: *Happy People/U Saved Me*
*2004: *Unfinished Business*
*2005: *TP3.Reloaded*
*2007: *Double Up*
*2009: *Untitled*
*2010: *Love Letter*
*2012: *Write Me Back*
*2013: *[[Black Panties]]*

## რესურსეფი ინტერნეტის

* [




[კატეგორია:ამერიკალეფი]
კატეგორია:დუნაბადი 1967
კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი მუსიკოსეფი
უშქური

**უშქური** (ლათ. Malus) — ჯა დო ქვერჩხამი  ჩანარეფიშ გვარი ვარდიშობურეფიშ (Rasaceae) ფანიაშე. მიშმურს 33 ტყარი სახეობა, ნამუთ მოსოფელიშ შხვადოშხვა ქიანასიე გოფაჩილი. ჭიჭე აზიას დო კავკაციას ფართოთიე კულტივირებული ბჟაეიოლური უშქური (მაჟალო) (Malus Orientalis). 

## ლიტერატურა

* საქორთუოშ მეხილეობა, ტ. 3, ქთ., 1973;
*Жуковский П. М., Культурные растения и их соподичи, 2 исд., М., 1964;

კატეგორია:ხილი
კატეგორია:ვარდიშობურეფი
მაიაშ ნინეფი

thumb|300px|მაიაშ ნინეფიშ გოფაჩუაშ აბანი
thumb|450px|მაიაშ ნინეფიშ კლასიფიკაციური სქემა
**მაიაშ ნინეფი** (მაია, მაია-კიჩე) — მესოამერიკაშ ინდიურ ნინაშ უდიდაში ფანია, გოფაჩილიე ობჟათე მექსიკას, გვატემალას დო ბელიზის. მორაგადეეფიშ ედომუშამი მუდანობა 5 მლნ. ადამიერშე მეტი.

უდიდაში ნინეფი მუდანობაშ მეჯინათ:
# კიჩე — 900 ვითოში მორაგადე (გვატემალა)
# იუკატეკური, *ვარდა* მაია — 800 ვითოში (იუკატანიშ ჩქონი, მექსიკა)
# კეკჩი — 740 ვითოში (გვატემალა, სალვადორი).

მუსხირენ მაიაშ ნინა უკვე ნქარებულიე (გიმე შანილიე შანით }).

## კლასიფიკაცია
მიშმურს 28 ცოცხალი ნინა დო 3 ნქარებული.

* **უასტეკური** გიმენფანია/ნოჸელა: უასტეკური, ჩიკომუსელტეკური  (კაბილი)
* **იუკატური** გიმენფანია/ნოჸელა:
** იცა-მოპანური ბუნა: იცა, მოპანური
** იუკატეკ-ლაკანდონური ბუნა: ლაკანდონური (ლაკანტუნი), იუკატეკური
* **იადერნო-მაიანური** გიმენფანია
** **ბჟადალური** ჟინოჸელა
*** **ჩოლურ-ცელტალური** ნოჸელა (დიდი-ცელტალური; *Ch’olan*):
**** ჩოლური ბუნა:
***** ბჟადალურჩოლური გიმენბუნა: ჩონტალური (იოკოტანი), ჩოლური
***** ბჟაეიოლურიჩოლური გიმენბუნა: იეროგლიფური მაია , ჩოლტი , ჩორტი
**** ცელტალური ბუნა: ცელტალური, ცოცილური
*** **კანხობალ-ჩუხური** ნოჸელა (*Q’anjob’alan*):
**** ჩუხური ნინა (ჩუხურ-ტოხოლაბალური): ტოხოლაბალური, ჩუხური *[[კილო (ტაქსონი)|კილო]]*
**** კანხობალური ბუნა:
***** კანხობალ-ხაკალტეკური გიმენბუნა: აკატეკური, კანხობალური, ხაკალტეკური (პოპტი)
***** მოტოსინტლეკური ნინა (კოტოკე): მოტოსინტლეკური (მოჩო), ტუსანტეკური (მუჩუ) *კილო*
** **კიჩე-მამური** ჟინოჸელა (ბჟაეიოლური):
*** **[[მამური ნინა|მამური]]** (მამიური) ნოჸელა:
**** ტეკო-მამური ბუნა: მამური, ტეკტიტეკური (ტეკო)
**** იშილური ბუნა: აგუაკატეკური (ავაკატეკი), იშილური (იშილი)
*** **[[კიჩეიური ნინეფი|კიჩეიური]]** (კიჩეური) ნოჸელა:
**** კეკჩი
**** პოკომური ნინა: *[[კილო ტაქსონი)|კილო]]* პოკომამი დო პოკომჩი
**** ხვალე კიჩეური ბუნა:
***** კიჩე-აჩი გიმენბუნა: კიჩე, აჩი
***** კაკჩიკელ-ცუტუხილური გიმენბუნა: კაკჩიკელური, ცუტუხილური
**** საკაპულტეკ-სიპაკაპენური ბუნა:
***** საკაპულტეკური,
***** სიპაკაპენური (სიპაკაპა)
**** უსპანტეკური ნინა

## ლიტერატურა
* Ершова Г. Г. Майя-киче языки // Лингвистический энциклопедический словарь. М., 1990. С. 278—279.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Кибрик А. А. Майянские языки // Кругосвет. 
* მაიაშ იეროგლიფური ჭარალუაშ ლექსიკონი (უკრაინულო)

კატეგორია:მაიაშ ნინეფი
კატეგორია:მექსიკაშ ნინეფი
კატეგორია:მესოამერიკაშ ნინეფი
იუკატანიშ ჩქონი

thumb|300px|იუკატანიშ ჩქონი
**იუკატანი** (ესპ. - Yucatán) — ჩქონი ცენტრალურ ამერიკას, ნამუთ ართიანშე გუთმორთუნს მექსიკაშ ჸუჯის დო კარიბიშ ზუღას. ჩქონიშ ოორუე ნორთის იდვალუაფუ მექსიკაშ შტატეფი - იუკატანი, კამპეჩე დო კინტანა-როო. ჩქონიშ ობჟათე ორხველჷ გვატემალაშ დო ბელიზიშ სახენწჷფოეფს. კლიმატი ტროპიკული დო ჩხე რე. ჩქონიშ შიმე ობჟათე ტერიტორიაშ თარ ნორთი ტროპიკულ ტყას უკებჷ.

## ისტორია
thumb|left|ოორუე იუკატანიშ არქეოლოგიური რუკა, სოდეთ შანილიე ჯვეშ მაიაშ თარ ნოღეფი, ბრიუს როჯერსიშ ნახანდიშ მეჯინათ
thumb|left|ჩქონი ცენტრალური ამერიკაშ რუკას
იუკატანიშ ჩქონიშ ოორუე-ბჟადალს იდვალუაფუ კრატერი - ჩიკსულუბი, ნამუქჷთ დოხოლაფირო 65 მილიონ წანაშ წოხოლე ეკიქიმინჷ დიდი მეტეორიტიშ გენთხაფაშ გეშა, ართართი ჰიპოთეზათ, თე მეტეორიტიშ გითოლაფაქ დინოზავრეფი გეშაჭყვიდჷ. IV ოშწანურაშე X ოშწანურაშახ იუკატანი მაიაშ ცივილიზაციაშ ცენტრი რდჷ, ნამუქჷთ არქეოლოგიური არტეფაქტეფი დო ნოგაფუეფი დიტუ (გჷშაკერძაფილო პირამიდეფი). არძაშე უმოსო რჩქინელი აბანეფი — ნოღეფი ჩიჩენ-იცა, უშმალი, ტულუმი დო შხვეფი.

მაართა ევროპალეფი, ნამუქჷთ მაართათ მანჭეს იუკატანიშ წყარპიჯის, 1517 წანას, ესპანარი კონკისტადორეფი - ფრანცისკო კორდობა დო ხუან დე გრიხალვა რდეს.

ჩქონიშ ჯოხოდვალა მოურს ინდიურ ზიტყვაშე, ნამუთ გინოთანგუათ შანენს „ჩქი თქვანი ვამარჩქილენა“. კონკისტადორეფქ თე ფრაზა გეგეს, მუჟამსჷთ აბორიგენეფს კითხესინ „სო ვორეთ ჩქი, მუ ჯოხო თე დიხას?“.

მიარე ვითწანეფიშ გოძვენას, მუსხიშა ოცადჷდჷ იუკატანიშ მახორობა ზოხორინალაშ მეჭირნაფას. უღუდეს მუში აკანური თარობა დო დორხველობა, აბანური კრეოლეფი-იუკატეკეფი შხვა კათა მიოჩქუდეს მუნეფიშ დუდო. 1841—1848 წწ. ჩქონს არესბენდჷ იუკატანიშ რესპუბლიკა, ნამუქჷთ მექსიკაშე გიშართუალა გეგმაცხადჷ.

1847 წანას, დიხაშმოხანდე-იუკატეკეფქ ებუნტეს ცენტრალური თარობაშ წიმიორე, ოცადჷდეს ელმარინჯეეფიშ გორუას, აკაანჯარეს მაიაშ კათა, მარა თენეფქ მუნეფიშ აკოანჯარაფა მიკართინეს ხვალე მექსიკაშ წიმიორე ვარინ, კინე თე დიხაშმოხანდეეფიშ წიმიორე ხოლო. თეშჷნერო  იუკატანიშ ლჷმაქ (თ. გ. იუკატანიშ რასეფიშ ლჷმა) დიჭყჷ, ნამუთ იგინძორებუდუ 1901 წანაშახ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუკატანიშ დო ცენტრალური ამერიკაშ ჯვეში ისტორია (მითოლოგია, ლეგენდეფი დო ბრელი შხვა) ვებ-ხასჷლას „ჯვეში მესოამერიკა“

კატეგორია:მექსიკაშ გეოგრაფია
კატეგორია:მექსიკაშ ჩქონეფი
კატეგორია:იუკატანი
კატეგორია:მესოამერიკაშ გეოგრაფია
მაია (კათა)

**მაია** — ინდიარეფიშ გამნარყობაშ კათა (თური კათეფიშ ბუნა), მესოამერიკას მაიაშ მახორობაშ მუდანობა 6-7 მილიონ ადამიერშახ ვარირენს. მაიაშ ნინეფიშ ბუნეფშა იჩიებუნა. მაიაშ გვერდიქ ესპანურშა გეგნორთჷ. მაიაშ კათა ჯვეში მაიაშ ცივილიზაციაშ მონძეეფი რენა.

## დოხორუაშ აბანეფი
არძაშე უმოსო მაიაშ კათა, მექსიკაშ ობჟათე შტატეფს ოხორანა: ჩიაპასი, კამპეჩე, იუკატანი, კინტანა-როო დო ტაბასკო. ბელიზის მაია მახორობაშ 10 %-ის აკმადგინანს. გვატემალას მუშ დუდს მაიაშ კათათ კოროცხჷნს ქიანაშ მახორობაშ გვერდშე მეტი. თაშნეშე მაიაშ კათა ხოლო ოხორანს ჰონდურასიშ ბჟადალ ნორთის, სალვადორს დო ჭიჭე მუდანობათ, ცენტრალური ამერიკაშ შხვა ქიანეფს.

### იუკატანიშ ჩქონი
ჩქონს იდვალუაფუ მექსიკაშ შტატეფი - იუკატანი, კინტანა-როო დო კამპეჩე. თე შტატეფიშ მახორობაშ უმენტაშობა, მაიაშ კათაშ მონძე რე, მარა ჩქონიშ ბჟადალი ნორთიშ მაიაშ მახორობა ძალამ ასიმილირებული რე შხვა კათეფწკჷმა. თინეფი ხოლო, მით ჸუდეს მუშ ნანანინაშა რაგადანა, მუნეფიშ დუდს აიდენტიფიცირენა მუჭოთ მეტისეფი. გვატემალაშ გვალაშ მაიაშ ტომეფიშე გოშხვებათ, იუკატანიშ მაიაშ კათა ართამი მაიაშ ნინაშა რაგადანს (Yucatec Mayan) დო მუნეფიშ დუდს აიდენტიფიცირენა უბრალოთ მუჭო *მაია*, ტომური დორხველობაშ უმუშო.

### [[ჩიაპასი]]
შტატის ოხორანს მაიაშ კათეფი - ცეცილი დო ცელტალი (გვალამი აბანეფს) დო ჩოლი ჯუნგლეფს.

ბრელი მაია მუურინუანს ერუანული გოდუდიშულაფაშ საპატისტურ არმიას, ნამუთ მონძენს რეგიონს დო თი ტერიტორიაშ ზოხორინალაშო ცადენს, სოდეთ ინდიარეფი ოხორანა.

### [[გვატემალა]]

მაია აკმადგინანს ქიანაშ ნთელ მახორობაშ 65 %-ის დო თხილანა 23 მაიაშ ნინას, ნამუთ ორველჷ მაია-კიჩეშ ნინაშ ფანიას.

## მაიაშ ლიტერატურა

* პოპოლ-ვუჰი. ტოტონიკაპანიშ მონძური ომართუე / კიჩეშ ნინაშე გინნოთანგა Р. В. Кинжалова-ქ. გინმაბეშტალი გიშმაშქუმალარი 1953 წ. — М.: Наука, 1993. — 252 ხს. (ლიტერატურული ნაჭახნაკუეფი)
* კეცალი დო ტორონჯი: ნაუაშ, მაიაშ დო კეჩუაშ პოეზია / ესპანურ დო ინდიურ ნინეფშე გინოთანგილი; — М.: ხანტუ ლიტ., 1983. — 398 ხს.

## მაიაშ კალენდარი
ქოძირით 

## ციტატეფი
„ჩქი — რინელიშ მითეფი ვაორეთი, ვართი აკნაცუმეფი ჯუნგლეფს დო ვართი ჩქოლარეფი ზოოპარკის. ჩქი ვორეთ კათა, ჩქი მოკონა პატიცემა, ჩქი ვამკონა ვატოლერანტობაშ დო რასიზმიშ გიოჩირქოლაფარი ვორდათ“, — რიგობერტა მენჩუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* [მაიაშ კათა, [მელ გიბსონი|მელ გიბსონიშ] ფილმეფით ვარე კმაყოფილ]
* ჯვეში მაიაშ ისტორია (მითოლოგია, ლეგენდეფი დო ბრელი შხვა)ვებ-ხასჷლას „ჯვეში მესოამერიკა“


კატეგორია:მექსიკაშ კათა
კატეგორია:გვატემალაშ კათა
კატეგორია:ბელიზიშ კათა
კატეგორია:ჰონდურასიშ კათა
კატეგორია:სალვადორიშ კათა
ვოლგა

**ვოლგა** — წყარმალუ რუსეთის, ევროპაშ უგირძაში წყარმალუ.  თიში სიგირძა 3530 კილომეტრიე (წყარიშოჩუეშ აკოგაფაშახ 3690 კმ რდჷ), ღანჩოშ ფართობი  1 380 000 კმ². დინმაკათუ კასპიაშ ზუღას, სოდეთ წჷმოქიმინჷნს 160 კმ-იშ სიგირძაშ დელტას, ნამუთ 500-შახ არხის დო ჭიჭე წყარმალუეფს აკმიკათუანს. 

ვოლგა მეხჷრჩანს ცენტრალურ რუსეთის დო შხირას თე ქიანაშ ერუანულ წყარმალუთ მითმიშინუაფუ. რუსეთიშ 20 უდიდაში ნოღაშე ვითაართი, თინეფს შქას ნანანოღა მოსკოვი ხოლო, ვოლგაშ ღანჩოს იდვალუაფუ. თაშჷნეშე, ვოლგაშ ღანჩოშ არძაშე დოხორელი ტერიტორია რე ნთელ რუსეთის. 

წყარმალუშ ბრელი ნოჸელაშე ეიოშანალიე: კამა, ოკა, ველტუგა, სურა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*წყარმალუ ვოლგა, ენციკლოპედია ბრიტანიკა

* Information and a map of the Volga's watershed 
* Volga Delta from Space
* Photos of the Volga coasts 
* "CABRI-Volga": EU-Russian project on environmental risk management in the Volga Basin 

კატეგორია:ევროპაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:რუსეთიშ წყარმალუეფი
იალბუზი

thumb|200px| გვალა იალბუზი. ევროპაშ უმაღალაში კონკა

**იალბუზი** (რუსულო - Эльбрус, ყაბარდოულო - Ошхомахо, ბალყარულო - Мингитау) — კავკაციონიშ გვალეფიშ სისტემაშ უმაღალაში კონკა, დოხოლაფირო 2000 წანაშ წოხოლე შქირატილი სტრატოვულკანიე დო იდვალუაფუ ელახ ქჷნდჷრს, ყაბარდო-ბალყარეთის დო ყარაჩაი-ჩერქეზეთის, რუსეთიშ ფედერაციაშ ტერიტორიას, საქორთუოშ ხურგაწკჷმა. თიში ბჟადალი (5642 მ) დო ბჟაეიოლი (5325 მ) კონკეფი გორთილიე ტომბა უნანგერათ. თე გვალა ხვალე ევროპაშ უმაღალაში გვალა ვარინ (თიშ უმიკუჯინალო, ნამჷდა სო გიმნურს კონტინენტიშ ხურგა), რუსეთიშ უმაღალაში ჭურჭული ხოლო რე.

იალბუზი წჷმარინუანს თარო ანდეზიტეფით აკოგაფილ შქირატილი ვულკანიშ კონუსის, ნამუთ გედგჷ გრანიტიშ დო კრისტალური ფიქალიშ ფუნდამენტის. ფორილიე თირიშ დო ჸინიშ ოფორუეთ, სოჸურეშეთ არძაჸურე დინმურს 54 ჯიშთი. თინეფს შქას უდიდაშიე: დიდი აზაუ, ირიკი, ტერსკოლი. ჯიშთეფიშ ედომუშამი ფართი 134 კმ²-იე.

იალბუზიშ ბჟაეიოლ კონკაშა მაართათ ეშართჷ ყაბარდოალ კ. ხაშიროვქ 1829 წანას, ბჟადალშა — ინგლისარ ალპინისტეფქ ფ. გროვეშ დუდალათ 1874 წანას. სხუნუეფიშ (სსრრ-იშ) პერიოდის იალბუზიშ რაიონი რდჷ მასობური ალპინიადეფიშ ცენტრი. 1967 წანას თაქ ართობურო 2400 ადამიერქ ეშართჷ. იალბუზიშ რაიონი ოგვალე-სათხილამურო სპორტიშ დო ტურიზმიშ ართართი შანულამი ცენტრიე. თაქ რე ტურბაზეფი, დუდმიკაფორალეფი, ალპინისტური ბანაკეფი. ჩეგეტიშ გვალას აკოგაფილიე საბაგერო შარა 2719 მ-ს დო 3040 მ-ს შქას. ართართ გითაბიჯალს იდვალუაფუ 1941-1945 წანეფიშ პერიოდიშ იალბუზიშ მათხილეეფიშ ოლჷმე დიდებაშ მუზეუმი.

## იალბუზი ქორთულ ფოლკლორს
ქორთული საიოსტორიო წყუეფიშ მეჯინათ, ვახტანგ I-ქ 15 წანაშ ხანს გინილჷ დარიალიშ კარი, და სუმი წანაშ განობას დემორჩილჷ ოსეფი, პაჭანიკეფი, ჯიქეფი; ოორუეშე მიშულირქ დეკჷნჷ აფხაზეთი ჯიხა-გოჯიშახ, მუშ შედეგოთ დიდი ჯოხოშ მაღვენჯეთ დირთჷ სახვისტო ნოღა მცხეთაშა. თე ლაშქარუეფიშ გეშა კათაქ ვახტანგ მაფას „იალბუზიშ გერგეზი“ გიოდჷ დო ლერსი ხოლო მეუჯღუნჷ (ქორთულო): 

*ვახტანგ მეფე ღმერთს უყვარდა, ციდა ჩამოესმა რეკა,*
*იალბუზზე ფეხი შედგა, დიდმა მთებმა იწყეს დრეკა.* 


## სქოლიო

კატეგორია:რუსეთიშ გვალეფი
კატეგორია:კავკაციონიშ გვალეფი
კატეგორია:შკვითი კონკა
კატეგორია:რუსეთიშ ვულკანეფი
კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი
ლადოგიშ ტობა

**ლადოგიშ ტობა** (რუს. - Ладожское озеро) — ტობა რუსეთიშ ევროპულ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. ლენინგრადიშ აკანს. უდიდაშიე ევროპას ფართობით 17 700 კმ² (კოკებაფო 18.135 კმ²), სიგჷრძა 219 კმ, ოშქაშე სიგანე 83 მ, ოშქაშე სიტომბა 51 მ, მაქსიმალური 230 მ; წყარიშ ონტირუ 908 კმ3. აუზიშ ფართობი 276 ვთშ. კმ². ლადოგიშ ტობაშ ქვიბი ტექტონიკური წუმნაქიმინა რე დო გინოქიმინელიე ჯიშთეფიშე. ოორუე წყარპიჯი მაღალი, კირდეამი, მიშაჭკირილ-გიშაჭკირილიე დო ფორილიე ტყათ; ობჟათე — დაბალი დო დაღარას დოწიწონილი. ლადოგიშ ტობას 660-შახ კოკი იდვალუაფუ, დიდი კოკეფიე: რისკალანსარი, მანტსინსარი, კილპოლა, ტულოლანსარი, ვალაამი. ტობაშა დინმახჷრჩანს წუარმალუეფი: ვოლხოვი, სვირი, ვუოქსა. გიშმახჷრჩინანს წყარმალუ ნევა. წყარიშ დონე წანმოწანაშ მალობას ოშქაშეთ 0,8 მ-იე, უდიდაში - 3 მ-შახ (მანგის დო გერგობათუთას). მოსერუაშ ბორჯის რეღმეფიშ სიმაღალე 3 მეტრის ანჭუ. დამორჩილს ფხშირიე შტორმი. უჩქჷ სეიშეფი. 

ტემპერატურა ზოთონჯს 2-შე 2,5&nbsp;°C-შახიე, ზარხულს 4-5&nbsp;°C. წყარპიჯი დო ჸურეეფი იჸინუ ქირსეთუთაშ დაჭყაფუს. ცენტრალური ნორთი - ღურთუთა-ფურთუთას. ჸინიშ ოშქაშე სისქა 50-60 სმ რე, უდიდაში 90-100 სმ. ჸინძანძუა ტობაშ ცენტრალურ ნორთის მელახიშ დო პირელიშ დაჭყაფუს უჩქჷ. წყარიშ ოშქაშე კარაკანობა ცენტრალურ ნორთის 4,5 მ, უდიდაში - 8 - 10 მ. წყარი ლიგე რე. ტობა დიდარიე ჩხომეფით: ორაგული, კალმახი, სიგი, ჭაფალა, ფარგა, კაპარჭინა, ქორჭილა, თართი დო შხვა. აფხვადუნა სელაპი ხოლო.

ლადოგიშ ტობა ონიშე დო ვოლგა-ბალტიაშ შარაშ ნორთიე. ობჟათე წყარპიჯიშ მანგო წყარმალუ სვირიშე ნევაშახ გოჸუნელიე ონიშე არხი. ტობაშ წყარპიჯისიე ნოღეფი: პრიოზერსკი, პეტროკრეპოსტი, ნოვაია-ლადოგა, სორტავალა. ჯვეშო ტობას **ნევო** ჯოხოდჷ. XIII ოშწანურას გიოდვეს ჯვეში რუსული ნოღაშ ლადოგიშ (IX ო.) ჯოხო.

## თაშნეშე ქოძირით
* მოსოფელიშ უდიდაში ტობეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა

კატეგორია:რუსეთიშ ტობეფი
კაილაშ სატიართი

**კაილაშ სატიართი** (ჰინდ. कैलाश सत्यार्थी; დ. 1954 წანაშ 11 ეკენიას) — ინდოარი აქტივისტი ბაღანეფიშ ნებეფიშ თხილუაშ სფეროს. ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი შვიდობაშ გონტკიცაფაშ დარგის მალალა იუსაფზაიწკჷმა ართო (2014).

ჸუნს ჩილი დო ჟირი სქუა. ოხორანს ნიუ-დელის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* nobelprize.org

## სქოლიო

 

კატეგორია:დუნაბადი 1954
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი შვიდობაშ გონტკიცაფაშო
კატეგორია:2014 წანაშ ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი შვიდობაშ გონტკიცაფაშ დარგის
ბუკერიშ პრემია

**ბუკერიშ პრემია** (ინგლ. Booker Prize) — არძაშე პრესტიჟული ჯილდო მოსოფელს ინგლისურ ლიტერატურას. ერზიებუ ავტორს, ნამუთ წორომაჸალობაშ ქიანეფიშ ვარდა ირლანდიაშ რესპუბლიკაშ მენოღალე რე, ინგლისურ ნინაშა ჭარილი რომანიშო. პრემიას გეჸუნს ფარამი ჯილდო 50 ვითოში ფუნტი სტერლინგიშ მუდანობათ (2002 წანაშახ 21 ატარი ფუნტი რდჷ). მაართა პრემიაქ გინიჩჷ 1969 წანას. 2002 წანაშე ბუკერიშ პრემიაშ სპონსორიე კომპანიეფიშ კონცერნი მენი, შედეგო თიში ედომუშამი ოფიციალური ჯოხო რე The Man Booker Prize.

პრემიაშ მერზება გეჸვენჯი სქემათ მუთმოხვადუ. დუდმაართათ ირწანურო გოახალაფონი საკონსულტაციო კომიტეტი, ნამუშათ მიშმურს ჟირი იშმაშქუმალარი დო ართ წუმმარინაფალი ჭარუეფიშ, ლიტერატურულ აგენტეფიშ, კინომაწარმეეფიშ, ბიბლიოთეკეფიშ დო კინე ბუკერიშ პრემიაშ ფონდიშ, ოდგინანს დოხოლ. 100 წინგიშ ერკებულს. კინე თი კომიტეტი ანტკიცენს ხუთ მაკათურამ ჟიურის, ნამუშ მაკათურეფი, მუჭოთ წესი, გინმირთუნა მაჸვენჯი ლიტერატურული კრიტოკოსეფი დო ჭარუეფი, ენცარეფიშ ღირსამი წუმმარინაფალეფი, გოლინამი ოჯარალე ფიგურეფი. მარაშინათუთას ჟიური თ.გ. ლონგ-ლისტის (გჷრძე ერკებული) გჷმაბჟინუანს, ნამუშათ 25-შახ კანდიდატიე მიშულირი, ხოლო ეკენიას თე ერკებულშე ამშვი მაკათური პრემიაშ შორტ-ლისტიშა (მერკე ერკებული) მიშმურს. ბუკერიშ პრემიაშ გუმორძგვილი იცხადებუაფუ გჷმათუთას სპეციალურ ცერემონიას.

ბუკერიშ პრემიაშ ოთხი მაღვენჯიქ - უილიამ გოლდინგიქ, ნადინ გორდიმერქ, ვ. ს. ჰაიპოლქ დო ჯორჯ კუტზეექ - უკული ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფო გინირთეს ლიტერატურაშ დარგის. 1999 წანას ჯორჯ კუტზეე მაართა ჭარუ რდჷ, ნამუქჷთ ბუკერიშ პრემია ჟირშა ეჭოფუ. ჟირ წანამოწანას თე მეჭირნაფა გამაჟირუ ავსტრალიალ ჭარუქ პიტერ კერიქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მენიშ ბუკერიშ პრემიაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა.

კატეგორია:ლიტერატურული ჯილდოეფი
კატეგორია:ინგლისური ლიტერატურა
ბოლივიაშ პრეზიდენტი

**ბოლივიაშ პრეზიდენტი** — ბოლივიაშ სახენწჷფოშ მადუდე დო ბოლივიაშ თარობაშ დუდმახვენჯი. ბოლივიაშ ასეიანი კონსტიტუციათ, პრეზიდენტის გიშმაგორუნს ქიანაშ მახორობა  ხუთი წანაშ ხანით. ნამუთიჸინ კანდიდატის ვაშაყარუ ხონარეფიშ გვერდშე უმოსიქ-და, 50%-შე მეტი, პრეზიდენტის გიშმაგორუნს სენატი, ჟირი, არძაშე უმოსი ხონარიშ მუდანობაშ მოღვენი კანდიდატიშე.

## ბოლივიაშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტეფი (1825-ამდღარშახ)

## თაშჷნეშე ქოძირით
*ბოლივიაშ ისტორია
*ბოლივიაშ პოლიტიკა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბოლივიაშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* Gallery of Presidents of Bolivia 


პრეზიდენტეფი
მალალა იუსაფზაი

**მალალა იუსაფზაი** (პუშტუ - ملاله یوسفزۍ, ინგ. - Malala Yousafzai); დ. 12 კვირკვე 1997 წანა, მინგორა) — პუშტუნი პაკისტანარი ნებამათხილარი, ნამუქჷთ ნთელ მოსოფელს ოსურეფშო გონათუაშ ხემიოჭირნაფუაშო გიშმურს. თიში ნებათხილუაშ ხანდაშ გეშა, 2012 წანაშ 9 გჷმათუთას ძალიერო რდჷ ჭკირილი ტერორისტულ ყარაფ „ტეჰრიკ-ი-თალიბან პაკისტან“-იშ მალჷმმორეფშე. 2013 წანას მიღჷ ანა პოლიტკოვსკაიაშ ჯოხობუაშ პრემია დო სახაროვიშ პრემია. 2014 წანას გინირთჷ ნობელიშ შვიდობაშ პრემიაშ ლაურეატი ინდოარ კაილაშ სატიართიწკჷმა ართო. 

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1997
კატეგორია:სახაროვიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი შვიდობაშ გონტკიცაფაშო
კატეგორია:2014 წანაშ ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი შვიდობაშ გონტკიცაფაშ დარგის
ირლანდიაშ ნოღეფიშ ერკებული

ირლანდიას გეჸვენჯი ტიპიშ ნოღეფი არსებენს:
* **კაბეტი ნოღეფი** (ინგლ. - **City**, სიტი, ირლ. - cathracha) — ქიანაშ 6 უკაბეტაში ნოღა, ნამუშეთ ხუთი (დუბლინი, კორკი, ლიმერიკი, უოტერფორდი დო გოლუეი) ადმინისტრაციულო საგრაფეეფს ომანგუ, დო მაამშვა (კილკენი) მიშმურს კილკენიშ საგრაფეშა დო ადმინისტრაციულო ოშქაშე ნოღეფწკჷმა უმოსო რე არხოს.
* **ოშქაშე ნოღა** (ინგლ. - **Borough**), ბოროუ, ირლ. - buirgeanna) - ოთხი მუშითმამართვალი ნოღა (კლონმელი, დროედა, სლაიგო დო უექსფორდი, მეძინელი კილკენი, ნამუთ კონტექსტიშე გიშულათ შილებე რდას ბოროუთ დო სიტით.
* **მორჩილი ნოღა** (ინგლ. - **Town**}}, ტაუნი, ირლ. - baile / bailte) — 75 ნოღა, ნამუსჷთ მუში ონოღე სხუნუ უღუ (*town council*); 2001 წანაშ აქტიქ თე გაგებას გაართოიანჷ 26 „ტრადიციული“ ნოღა (ნამუთ თაშ რდჷ გოთანჯილი Towns Improvement Act 1854-იშეხ) დო 49 „urban districts“, ნამუთ 1898 წანაშე რე. თე მოლინაშახ, ვართფერი კაბეტი ხანიშ წიმოხ ამშვი „ტრადიციულ“ ნოღაქ მიოდინუ მუში სტატუსი (62 სექცია *Local Government Act, 1994*-ში): კოლონი, ფეტარდი, ნიუკასლ-უესტი, რატკილი, როსკომონი დო ტალოუ.

ართო აკოკორობილო ირლანდიას 2001 წანაშ კანონწკჷმა აპიჯალათ რე 85 ნოღა.

გიმე მოჸონაფილი ტე ირლანდიაშ ნოღეფიშ ერკებული საგრაფეეფიშ მეჯინათ. ლიტრიმიშ, ობჟათე დუბლინიშ დო დან-ლერი-რატდაუნიშ საგრაფეეფიშ ნოღეფი ვა რე.

## ზოგადი რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
* 10px **ირლანდიაშ ნანანოღა**
* 10px დიდი ნოღა
* 10px დუდმართუ ნოღა
* 10px ნოღა

## სქოლიო

*
ირლანდია
ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკას

thumb|320px|ეკონომიკაშ დარგის, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფიშ გჷმოცხადაფა. 2008 წანა
**შვედეთიშ სახენწჷფო ბანკიშ ეკონომიკურ მენცარობას, ალფრედ ნობელიშ გასაშინე პრემია** (შვდ. - Sveriges Riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne), თაშჷნეშე რჩქინელიე მუჭოთ **[[ნობელიშ პრემია ეკონომიკაშ დარგის]]** (შვდ. - Nobelpriset i ekonomi), — არძაშე პრესტიჟული პრემია ეკონომიკურ მენცარობეფს, ნამუთ დარსხუ შვედეთიშ ბანკიქ 1968 წანას, ბანკიშ დორსხუაფაშე 300 წანაშ გასაშინეთ. მაართა პრემიაქ გინიჩჷ 1969 წანას.

ირი წანაშ გჷმათუთას, შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემია გჷმაცხადენს პრემიაშ ლაურეატეფიშ ჯოხოეფს, ნამუსჷთ ოწმოხ გიშმაგორჷნა კანდიდატეფშე.ირ ლაურეატის გინაჩამუ მედალი, დიპლომი დო ფარამი ჯილდო.

## თაშჷნეშე ქოძირით
* ნომელიშ პრემია ეკონომიკაშ დარგის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნობელიშ პრემიაშ ოფიციალური ვებ-სახჷლა
* მენცარობა დო ტექნიკა. ნობელიშ ლაურეატეფი: პრემიეფი ეკონომიკაშ დარგის 
* ეკონომიკაშ დარგის ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფიშ ერკებული

ეკონომიკა
კატეგორია:ეკონომისტეფი
ტორნადო

მინი|მარცხნივ|250პქ|ტორნადო
**ტორნადო** თაშნეშე **გარაგანი** (შხირას მითმიშინუაფუ მუჭოთ **ციკლონი**) — მანგარი, ოშქურანჯი, მაგვარგვათე ჰავაშ სჷმეტი, ნამუთ დიხაუჩაშ ჟინპიჯის ოხუ დო მუნაფეფიშ აკონთხაფაშ ბორჯის წჷმიქიმინუაფუ. ტორნადო შხვადოშხვა ფორმაშ დო ზჷმაშიე, მარა, უმენტაშო, აკოსქელებური საკუმოლეშ ფორმა უღჷ, ნამუშ ინწრო განი დიხაუჩაშე ირფელს იშვიტუანს დო შხირას ნტვერიშ მუნაფეფს იტენს. ტორნადოეფიშ უმენტაშობას უღჷ ბორიაშ სიჩქარა 177 კმ სათის დო სიგჷრძათ დოხოლაფირო 80 მეტრიე. სოიშახ გექარებუნ, ტორნადო მუსხირენ კილომეტრის გინურს. არძაშე ოშქურანჯი ტორნადოეფიშ ბორიაშ სიჩქარა 480 კმ-ს ანჭუ დო სიგჷრძათ 3 კმ-იე. გექარებუაშახ გინურს 10000 კმ–ს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www.crh.noaa.gov/oax/archive/hallam/hallam.php
* http://www4.ncdc.noaa.gov/cgi-win/wwcgi.dll?wwEvent~Storms 

კატეგორია:კლიმატოლოგია
აშხაბადი

**აშხაბადი** (1919–1927 წანეფს **პოლტორაცკი**; თურქმ. Aşgabat, სპარს. عشق آباد, ‎) — თურქმენეთიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩამეფით, თიში მახორობა 900 000 ადამიერი რდჷ. იდვალუაფუ ყარაყუმიშ ტიოზიშ დო ქოფეთ-დაღიშ ქჷნდჷრს შქას. აშხაბადის ოხორანა რუსული, სომეხური დო აზერბაიჯანული ეთნიკური უმორჩილაშობეფი. 250 კმ-იშ დოჩილათას იდვალუაფუ ირანიშ მაჟირა უდიდაში ნოღა მეშჰედი.

## თაშნეშე ქოძირით
* თურქმენეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი
*  ათენი, საბერძნეთი
*  ალბუკერკე, ააშ
*  ანკარა, თურქეთი
*  ბამაკო, მალი
*  ლანჩჟოუ, ჩინეთი
*  აკტაუ, ყაზახეთი
*  კიევი, უკრაინა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აშხაბადიშ ფოტო გალერეა.
* აშხაბადიშ გინაჯინუეფი  
* აშხაბადიშ ფოტო გაკერეა. ალმახანური აშხაბადიშ სურათეფი.
* ხასჷლა ალმახანურ აშხაბადშე 

## სქოლიო

კატეგორია:თურქმენეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
1000px|<center>ნოღა აშხაბადიშ სერიშ პანორამა</center>
თურქმენეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

ერკებულს წუმორინაფილიე **[[თურქმენეთი]]შ ნოღეფი**. 

## თურქმენეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

## რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
* 10px თურქმენეთიშ ნანანოღა
* 10px ველაიეთეფიშ ცენტრეფი
* 10px შხვა ნოღეფი

## გალერეა

ფაილი:Turkmenbashi3.jpg|თურქმენბაში
ფაილი:Turkmenabat Airport.jpg|თურქმენაბადიშ აეროპორტი
ფაილი:Turkmenbashi2.jpg|თურქმენბაში - ონიშე ნოღა
|ბალკანაბადი
|მეჩეთი აშხაბადის
ფაილი:Tekinka-mary-01.jpg| მარი 
|აშხაბადიშ ახალი ნოგაფუეფი
|პრეზიდენტიშ დოხორე აშხაბადის
|აშხაბადი


## სქოლიო

*
თურქმენეთი
რიჩარდ ფლენგანი

**რიჩარდ მილერ ფლენგანი** (ინგლ. Richard Miller Flanagan; დაბ. 1961) — ავსტრალიარი ჭარუ, ნამუქჷთ  2014 წანაშ ბუკერიშ პრემიაშ ლაურეატო გინირთჷ. 1998 წანას დოდგჷ ფილმი "ინგლ. - |The Sound of One Hand Clapping" მუშ კინე თე ჯოხოდვალაშ რომანიშ მეჯინათ.

## ბიოგრაფია
რიჩარდ მილერ ფლენგანქ დებადჷ ლონგფორდის, ტასმანიას, 1961 წანას, ფანიაშ ამშვი ბაღანაშე მახუთათ.

## წინგეფი
* "იაგოშ ჯოხოშ თუდო", 
* "ლოცმანიშ ღურაფა" ("*Death of a River Guide*"), 
* "უჩინებუ ტერორისტი", 
* „ინწრო შარა ტომბა ოორუეჸურე“.

## ჯილდოეფი
* 2014 წანაშ ბუკერიშ პრემია, რომან „ინწრო შარა ტომბა ოორუეჸურე-შ“ გეშა ("*The Narrow Road to the Deep North*").

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Richard Flanagan . ბრიტანეთიშ სხუნუ.
* რიჩარდ ფლენგანი . BookBrowse.

კატეგორია:ავსტრალიარი ჭარუეფი
კატეგორია:ბუკერიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:XXI ოშწანურაშ ჭარუეფი
შიფენიშ წყარგელაფუ

**შიფენიშ წყარგელაფუ** (ჩინ. - 十分大瀑布) იდვალუაფუ პინგსიშ რაიონს, ტაივანს, წყარმალუ კეელინგიშ ჟიდონ მალობას. წყარგელაფუშ სიმაღალა რე 20 მ დო სიფართა რე 40 მ. თენა რე არძაშე ფართო წყარგელაფუ ტაივანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* შიფენიშ წყარგელადუ ნოღა ტაიპეის, ტაივანი
* შიფენიშ წყარგელაფუშ სურათეფი 
* ვიდეო შიფენიშ წყარგელაფუშე

კატეგორია:ტაივანიშ წყარგელაფუეფი
მალაიზია

**მალაიზია** — სახენწჷფო ობჟათე აზიას; აკმადგინანს ვითოსუმ შტატის დო სუმ ფედერალურ ტერიტორიას, ნამუთ იდვალუაფუ 329 825 კმ²-ს. ნანანოღა - კუალა-ლუმპური. თარობა მაჟია ნოღას, პუტრაჯაიას იდვალუაფუ. მალაიზიაშ მახორობა 28 მილიონიე. ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა ქიანას 2 რეგიონო რთჷნს: ჩქონამი მალაიზია დო მალაიზიაშ ბორნეო (კოკიშ მალაიზიაშ დორხველი ნორთი). 

მალაიზია უხურგანს ტაილანდის, ინდონეზიას დო ბრუნეის. ქიანა ეკვატორწკჷმა ხოლოსიე დო თექ ტროპიკული კლიმატიე. ქიანას მართუნს გიშაგორილი მონარქი დო თარობას დუდენს პრემიერ-მინისტრი.

1963 წანაშახ მალაიზია, მუჭოთ ქიანა, ვაარსებენდჷ.

## გეოგრაფია
მალაიზია იდვალუაფუ ეკვატორულ ორტყაფუს. წყარპიჯიშ ღოზი მიშაჭკირილ-გიშაჭკირილიე. მალაკიშ ჩქონიშ უმენტაში ნორთი ლაკადამიე (გვალეფიშ სიმაღალა 1000-2000 მ, უმაღალაში გვალა ტაჰანი, 2190 მ). ობჟათე-ბჟადალი დო ოორუე-ბჟაეიოლი წყარპიჯიშ მანგის დო ობჟათე ნორთის ალუვიური რზენეფიე. რზენეფიე კოკი კალიმანტანიშ მანგო ხოლო, კოკის ხოლო ჭიჭე გვალეფი დო ქჷნდჷრეფიე (სიმაღალა 2000-2400 მ), ოორუე ნორთის ებიჯილიე კინაბალუშ გვალაშ მასივი (4101 მ, გვალაშ უმაღალაში კონკა). სასარგებელო დინოხურიშიშე დიდარიე კალაშ, რკინაშ, ლინჯიშ მადანით, ქუანოშქერით, ნავთობით, ორქოთ, ალუმინით, ბოქსიტით დო შხვათ.

### ჰავა
ჰავა მალაკიშ ჩქონიშ ობჟათე ნორთის დო კოკი კალიმანტანს ეკვატორულიე, ოორუეს - სუბეკვატორული მუსონური. ოშქაშე თუთეფიშ ტემპერატურეფიე 25-28° C (რზენს). ნოლექეფი წყარპიჯის 2000-2500 მმ წანამოწანას, გვალას მინ აბანს 4000 მმ-შახ. კინაბალუშ მასივიშ კართეფს 5000 მმ-შე მეტი. წყარმალუეფიშ რშვილი შხირიე. წყარმალუეფი ალაზჷმაფათ კუნტა, მარა წყარხვეიანიე. უდიდაში წყარმალუეფიე რაჯანგი, ბარამი, კინაბატანგანი (კ. კალიმანტანი), პაჰანგი (მალაკიშ ჩქონს)

### ფლორა დო ფაუნა
მალაიზიაშ დიდ ნორთის გოეწერაფილი ლატერიტული ნერჩეფიე, რზენს - ალუვიური. ტერიტორიაშ დოხოლაფირო ¾ იდვალუაფუ იროწვანე ლამე ტროპიკული ტყა, ალაზჷმაფათ სქირე შქაგვალეფიშ ფოქვეფიშ ქსეროფიტული ქვერჩხონიე, წყარპიჯიშ მანგას — მანგროვამი. მალაიზიაშ ჩხოლარეფიშ ომაფე ორხველჷ ინდომალაიშ ზოო-გეოგრაფიულ აკანს. თექ ხე მუნჭყვი, ჰიმალაიშ თუნთი, ჸილო, ნჯილო, ტყარი ხოჯი, ადამიერიშობური მაიმუნეფი, ტაპირი, ნიანგი, პითონი დო შხვა. ქიანას მუდგაზმარენი ერუანული პარკიე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* მალაიზიაშ თარობაშ პორტალი 
* მალაიზიაშ პრემიერ-მინისტრიშ ოფისი
* მალაიზიაშ სტატისტიკაშ დეპარტამენტი
* თარობა დო მინისტრეფიშ კაბინეტიშ მაკათურეფი 
* მალაიზია, ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* Malaysia entry at The World Factbook 
* მალაიზიაშ ატლასი ვიკიმედიაშე
* Malaysia tourism board 

## ლიტერატურა


კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი
ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა

მინი|250პქ
**ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა** —  რჩქალი ოკიანეშ მახურგე ზუღა, ნამუთ ინორე სინგაპურიშ დო მალაკიშ საროტეფშე ტაივანიშ საროტშახ, ფართობი აკმადგინანს 3 500 000 კმ²-ს. მაქსიმალური სიტომბა — 5560 მ, ოშქაშე სიტომბა - 1024 მ, წყარიშ ჟინპიჯიშ ტემპერატურა ფურთუთას — 20 °С-შე ოორუეს — 27 °С-შახ ობჟათეს, მარაშინათუთას 28-29 °С ნთელ ფართობის. წყარიშ ჯიმუამობა — 32-34 ‰. ზარხულს დო დამორჩილს შხირასიე ტაიფუნეფი.

ობჟათე ჩინეთიშ ზუღაშ უდიდაში საროტეფიე — ბაკბო (ტონკა) დო სიამი.

უდიდაში კოკი — ხაინანი.

ობჟათე ჩინეთიშ ზუღაშა დინმახჷრჩინე თარი წყარმალუეფიე - პერლი, მინი, ჯიულონგი, ჭითა, მეკონგი, რაჯანგი, პაჰანგი, პამპანგა დო პასინგი.

ზუღა დიდარიე ბიოლოგიური რესურსეფით. ორეწუე ჩხომეფი — თინუსი, ქაშაყი, სარდინეფი დო შხვა.

## ზუღაშ ორენი
*ზუღა ინორე:*
* კონტინენტური ჩინეთიშ დო კოკი ტაივანიშ ობჟათეშე.
* ფილიპინეფიშ ბჟადალშე.
* მალაიზიაშ დო ბრუნეიშ ობჟათე-ბჟადალშე.
* ინდონეზიაშ ოორუეშე.
* მალაკიშ ჩქონიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე.
* ვიეტნამიშ ბჟაეიოლშე.

ზუღას იდვალუაფუ ვითოშობათ ჭიჭე კოკი, ნამუთ არქიპელაგეფო აკმიკათუნა. შხირას, თე კოკეფიშ გეშა, ნანდული რკინა მეურს შხვადოშხვა ქიანეფს შქას, თე კოკეფშა მუნეფიშ სუვერენიტეტიშ გაფაჩალო.

## ზუღაშ თარი პორტეფი
* ტაილანდი: ბანგკოკი
* ვიეტნამი: ხოშიმინი, ხაიფონი
* ჩინეთი: სიანგანი (ჰონკონგი), გუანჯოუ
* ფილიპინეფი: მანილა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ობჟათე ჩინეთიშ ზუღაშ ციორი
* ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა - Google Earth 
* ინტერნეტ-რესურსეფი ობჟათე ჩინეთიშ ზუღათ დოინტერესაფილეფშო
* ობჟათე ჩინეთიშ ზუღაშ ქვინჯიშ გეოლოგიური აკონწყუალა დო თიში სასარგებელე დინოხურიში 

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კალიმანტანი

thumb|300px|კოკიშ გეოპოლიტიკური დორთუალა
**კალიმანტანი** (ინდონეზ. Kalimantan, თაშნეშე **ბორნეო** (მალ. Borneo)) — მოსოფელს სიდიდათ მასუმა კოკი; აკა კოკი, ნამუსჷთ სუმი სახენწჷფო ირთჷნ: ინდონეზია, მალაიზია დო ბრუნეი. კოკიშ ფართობიე — 743 330 კმ². კოკი იდვალუაფუ მალაიშ არქიპელაგიშ ცენტრის, ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას.

კოკიშ უდიდაში ნორთიე ადმინისტრაციული რეგიონი „კალიმანტანი“ (ინდონეზიაშ აკოდგინალუას), ნამუთ 4 პროვინციათ ირთუ.

## ისტორია
XV ოშწანურას კოკიქ ზოხორინელქ იჸუ ინდონეზიაშ იმპერიაშე. ინდუისტური სახენწჷფოშ ხემანჯღვერი ნაგარა დიპა, მახორუ კილიმანტანს ჯუნგჯუნგ ბუი, ოსურო აჸუნჷ იავანიაშ პრინც სურიანატის, თინეფი ართო მართუნდეს სახენწჷფოს.

ოორუე კალიმანტანი XV-შე XVII ოშწანურაშახ ბრუნეიშ სასულთნოშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ. 1703 წანას კოკიშ დიდი ნორთიქ გეგნაჩჷ სულთან სულუს, ობჟათე ფილიპინეფს მადვალუს. 1857 წანას, სულთანქ სულუ ჯამალულ ახლამ კირამიქ (1863—1881), ოორუე კალიმანტანი არენდათ გეგნოჩჷ ბრიტანულ კომპანიას. თე ნორთი ამდღა მალაიზიაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს. ტერიტორიაშ დინოხოლენი ნორთიქ უცხოარეფით დიხორჷ. ალმახანას კოკის 3 სახენწჷფო ართიანს უხურგანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Borneo: Eco Warriors  — Online documentary
* კორაბლიკნოვიშ სტატია 
* ვიდეო სიუჟეტი კალიმანტანიშენი

კატეგორია:ბრუნეი
კატეგორია:ინდონეზიაშ კოკეფი
კატეგორია:მალაიზიაშ კოკეფი
კატეგორია:ბრუნეიშ კოკეფი
ევო მორალესი

**ხუან ევო მორალეს აიმა** (; დ. 26 გჷმათუთა, 1959,  ორინოკა, ორურო, ბოლივია) — ბოლივიარი პოლიტიკური მოღალე, ბოლივიაშ პრეზიდენტი 2006-2019 წანეფს, ერუანობათ - აიმარა. ევო მორალესი ესპანეთიშ კოლონიზაციაშე მოჸუნაფილი ბოლივიაშ მაართა აკანური მამართალი რე. 

## ბიოგრაფია
დებადჷ ღარჷბი ინდიარი ჸაზახიშ ფანიას. კინე მორალესიშ ზიტყვეფით: „აკა ართი, მუთ ჩქინ ჸუდეს ირო ძჷდჷნ, რდჷ - ლაიტიშ გოფშა ტომარე, თეჸურეშე ნანა ოჭმარეშ, ონდღეშ დო ონჯუაშ ოჭკომალს მიკეთენდეს. დღახუეფს ნანა ხომლა ხორციშ ჭიჭე ნოჭკერს მარძენდეს.“ ევო მორალესის ოშქაშე გონათუა ვემუღებჷ. თიშ ფანიაქ გეგნიხორჷ ნოღა ორუროშა, სოიშეთ ევო მორალესი ოურდუმე ნინალაშა მიდეჸონეს, სოდეთ თინა ოკათუდჷ ოურდუმე ორკესტრის. 1980-იამი წანეფიშ დაჭყაფუს, მორალესიქ ქიანაშ გვალამ რეგიონშა მიდართჷ, ნამუთ რჩქინელი რდჷ  კოკაინიშ ჯაშ პლანტაციეფით. მუსხირენ ხანშა თიქ, კოკაინიშ ჯაშ მაწარმაფალეფიშ პროფრსხუშ ლიდერო გინირთჷ.

1995 წანას ქუდარსხუ პოლიტიკური „ყარაფი სოციალიზმიშო“ (; MAS)  დო ოკათუდჷ ერუანული კონგრესიშ გიშაგორუეფს. 

2002 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს მაჟია აბანი ეჭოფუ, დო 2005 წანაშ 18 ქირსეთუთაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს გომორძგვილქ იჸუ. პრეზიდენტიშ პოსტი დეკინჷ 2006 წანაშ 22 ღურთუთას. 

თაშნეშე გომორძგვილო გიშართჷ 2009 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს დო გიშმაგორალეფიშ ხონარეფიშ 63 % ეჭოფუ. 

## თაშნეშე ქოძირით
*ბოლივიაშ პრეზიდენტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ევო მორალესიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* ევო მორალესი ლენტაპედიას
* Ю.Николаев. Эво Моралес: трудный путь от сельского мальчишки до президента страны
* ევო მორალესიშ პარტიაშ ვებ-ხასჷლა  (ესპანურო)
* Evo Morales y Bolivia: el analisis de «La Patria Grande» de Caracas  (ესპანურო)

## სქოლიო

კატეგორია:ბოლივიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1959
კატეგორია:დუნაბადი 26 გჷმათუთა
ფარნავაზ I

**ფარნავაზი** — იბერიაშ მაართა მაფა. ჯვ. წ. IV–III ოშწანურეფს. ქართლის ცხოვრებაშ მეჯინათ თიქ აკოქომინჷ ქორთული ჭარალუა დო რე საქორთუოშ მაართა გამაართიანაფალი, ფარნავაზიანეფიშ დინასტიაშ დჷმარსხუაფალი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:იბერიაშ მაფეფი
კატეგორია:ფარნავაზიანეფი
უჩაღალი

**უჩაღალი** (ქორთ. შავღელე) — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ხობიშ მუნიციპალიტეტის. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 581 ადამიერი.

## ისტორია
დოხორინქ გორჩქინდჷ მაეჩა ოშწანურაშ 80-იან წანეფს, მუჟამცჷთ თექ გვალონა აჭარაშე სტიქიაშე გავალერ 300 ფანია გიმახორესინ. დუდშე დოხორინი ოფუტე ჭიჭე ფუთიშ ადმინისტრაციულ თანჯეფს რდჷ მორთელი. აბანობურ ჯოხოდვალა „უჩაღალუ“, ქორთულო შავღელე-ს შანენს. თე ღალი გიშმურს ტორფონს დო წყარი ხოლო უჩა ფერიშ რე. ღალიშ ჯოხოდვალაშ გეშა თე აბანეფსით, ნამუთ დოხორინშახ კოლხური ტყალეფით რდჷ ფორილინ „უჩაღალუს“ უძახუდეს. ოფუტეშ სტატუსიქ მიაჩჷ 2011 წანაშ 7 კვირკვეს საქორთუოშ პრეზიდენტიშ № 360 ზოჯუაშ ოსხირშა.

## რელიგია
ოფუტე უჩაღალუ საქორთუოშ საპატრიარქოშ ფოთიშ დო ხობიშ ეპარქიაშ დუდალაშ თუდო რე.

## სქოლიო

კატეგორია:ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
2015

* ჩინური კალენდრიშ მეჯინათ თენა რე თხაშ წანა.

## სავარაუდე მოლინეფი
### ღურთუთა
* 1 ღურთუთა - ახალი წანა
* 7 ღურთუთა - ქირსე
* 14 ღურთუთა - ჯვეშით ახალი წანა
* 15 ღურთუთა - კუჩხი ბედინერი, კუჩხა
* 19 ღურთუთა - ნათლისღება

### ფურთუთა

### მელახი

### პირელი
* 12 პირელი – მართლმადიდებლური ოქიანუ თანაფას ოშინუანს. *(ჯვეში სტილით [[30 მელახი]])*

### მესი

### მანგი

### კვირკვე

### მარაშინათუთა

### ეკენია
* 4 ეკენია - 17 გჷმათუთა — ინგლისი უმენძელენს 2015 წანაშ რაგბიშ მოსოფელიშ ჩემპიონატის.

## დებადეს
### ღურთუთა
### ფურთუთა
### მელახი
### პირელი
### მესი
### მანგი
### კვირკვეი
### მარაშინათუთა
### ეკენია
### გჷმათუთა
### გერგობათუთა
### ქირსეთუთა

## დოღურეს
### ღურთუთა
### ფურთუთა
### მელახი
### პირელი
### მესი
### მანგი
### კვირკვეი
### მარაშინათუთა
### ეკენია
### გჷმათუთა
### გერგობათუთა
### ქირსეთუთა

## ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
* ფიზიკა :
* ქიმია : 
* ფიზიოლოგია დო მედიცინა :
* ლიტერატურა : 
* შვიდობა : 
* ეკონომიკა :

*
კატეგორია:2010-ამეფი
არაბეთიშ ჩქონი

**არაბეთიშ ჩქონი** — უდიდაში ჩქონი მოსოფელს. იდვალუაფუ აზიაშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის. თიში ფართობი 3 მლნ. კმ²-ს ანჭუ. ფართობიშ შანულამი ნორთი, არხო ბჟაეიოლი, ასრულენს დიდი შანულობაშ გეოპოლიტიკურ როლს ნაფთობიშ დო ორთაშობური გაზიშ დიდი ოზირუეფიშ გეშა.

## გეოგრაფია
არაბეთიშ ჩქონს ელ-მოლს ომძღჷ გეჸვენჯი ზუღეფი: ბჟადალშე - ჭითა ზუღა დო აკაბიშ ჸუჯი, ოორუე-ბჟაეიოლშე - სპარსეთიშ ჸუჯი, ჰორმუზიშ საროტი დო ომანიშ ჸუჯი. ობჟათეშე - არაბეთიშ ზუღა (*[[ინდოეთიშ ოკიანე|ინდოეთიშ ოკიანეშ]] ნორთი*), ადენიშ ჸუჯი დო ჩქონიშ ობჟათე-ბჟადალშე კუნთხუს მადვალუ ბაბ-ელ-მანდებიშ საროტი, ნამუთ ართიანს მითმიორსხუანს ჭითა ზუღას დ ადენიშ ჸუჯის. 

ჩქონიშ ოორუე ნორთის, იდვალუაფუ სირიაშ ტიოზი (200,000 კვადრატული მილი). ჩქონიშ არძაშე რეალური სახე ტიოზი რე, მარა ობჟათე ნორთის იდვალუაფუ გვალეფიშ სისტემა, სოდეთ ფხშირიე ჭვემეფი.

## პოლიტიკური ხურგეფი
[მინი|left|250პქ|პოლიტიკური [სახენწჷფო ხურგა|ხურგეფი ჩქონს]]
არაბეთიშ ჩქონს იდვალუაფუ სახენწჷფოეფი: ბჟაეიოლშე - ბაჰრეინი, კატარი, არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე - ომანი, ომჟათეშე - იემენი, ცენტრალურ ნორთის - საუდიშ არაბეთი, ოორუეშე, სქირონაშქა ზუღას ისრაელი დო პალესტინაშ ტერიტორიეფი. ოორუეშე იდვალუაფუ სირიაშ ტიოზი, ნამუთ თაშნეშე  ოორუე-ბჟადალ იორდანიას, ობჟათე-ბჟაეიოლ სირიას, ობჟათე ქუვეითის დო ბჟადალ ერაყის.

არძა ქიანა, იემენიშ მოხ, მიშმურს სპარსეთიშ ჸუჯიშ წოროხანდაშ სხუნუშა დო რჩქინელი რენა მუჭოთ სპარსეთიშ ჸუჯიშ არაბული ქიანეფი. ჩქონიშ უდიდაში ნორთის იკენს საუდიშ არაბეთიშ ომაფე. მახორობაშ უდიდაში ნორთი შაყარელიე საუდიშ არაბეთის დო იემენს. არაბეთიშ ჩქონს იდვალუაფუ მოსოფელიშ უდიდაში ნაფთობიშ საბადოეფი. რეგიონიშ ეკონომიკურო არძაშე გოვითარაფილი ქიანეფი რენა - საუდიშ არაბეთი დო არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი. ჩქონიშ მერკე, სპარსეთიშ ჸუჯის მადვალი კატარიშ ჩქონს იდვალუაფუ სახენწჷფო - კატარი, ნამუთ ნთელ მოსოფელს რჩქინელიე არაბულ დო ინგლისურნინამი ტელეკომპანია ალ-ჯაზირათი.

## მახორობა
2008 წანაშ მუნაჩამეფით, არაბეთიშ ჩქონის მახორობა აკმადგინანს 77 983 36 ადამიერს. სპარსეთიშ ჸუჯიშ ქიანეფს, გჷშაკერძაფილო დიდიე ემიგრანტეფიშ მუდანობა. სამანგათ, საუდიშ არაბეთის თინეფი მახორობაშ 20%-ს აკმადგინანა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* არაბეთიშ ჩქონიშ ჯვეში, მაღალი გორჩაფონი რუკა 
* ჩქონიშ რუკა 

კატეგორია:აზიაშ ჩქონეფი
კატეგორია:არაბული სახენწჷფოეფი
ინწრო შარა ტომბა ოორუეჸურე

***ინწრო შარა ტომბა ოორუეყურე*** - რიჩარდ ფლენგანიშ კრიტიკოსეფშე აღიარაფილი დო 2014 წანაშ ბუკერიშ პრემიაშ გომორძგვილი მაამშვა ნოველა. წინგის მოჩამილიე ისტორია ავსტრალიარ ექიმშე, დორიგო ევანსშე, ნამუსჷთ ლჷმაშ ბორჯის ეჸოროფებუ მუშ ბიძიშ ჩილი. ლჷმაშ უკულიანი პერიოდის, პოპულარული გერგენჯი ექიმი არკვიენს მუშ ჩილათეფს დო დუნაშებუს.

ნოველაშ ჯოხოდვალა მოურს 17 ოშწანურაშ ჭარუშ მაცუო ბაშოშ რჩქინელი haibun-შე, *[[Oku no Hosomichi]]*, ინგლისურო ჯგირო რე რჩქინელი მუჭოთ *ინწრო შარა ტომბა ოორუეყურე*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Flanagan Richard - The narrow road to the deep north - წანა 2013 -გიშმაშქუმალარი - Random House Australia - ორენი=North Sydney, N.S.W.|isbn=9781741666700

კატეგორია:2013 ნოველეფი
კატეგორია:რიჩარდ ფლენგანიშ ნოველეფი
კატეგორია:ბუკერიშ პრემიაშ გომორძგვილეფი
ინდი

**ინდი** — ობჟათე აზიაშ ართ-ართი არძაშე შანულამი წყარმალუ. ოდუდეშ ორენი - ტიბეტის, ჩინეთიშ ტერიტორიას, გიშმახჷრჩანს პაკისტანიშ დო ინდოეთიშ ოორუე-ბჟადალიშ ნორთეფს. ინაკათუ არაბეთიშ ზუღას. ედომუშამი სიგჷრძა 3180 კმ, ღანჩოშ ფართობი - 960 800 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ინდიშ ღანჩოშ რუკა 
*ინდიშ ფლორა დო ფაუნა
მინი|250პქ|left|ინდი დო თიში ნადუეფი

კატეგორია:ინდოეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ წყარმალუეფი
სპარსეთიშ ჸუჯი

thumb|სპარსეთიშ ჸუჯიშ ელმაშარეშ გინნაღელი
**სპარსეთიშ ჸუჯი** (,  — *არაბეთიშ ჸუჯი*) — ჸუჯი ბჟადალ აზიას. იდვალუაფუ ირანს დო არაბეთიშ ჩქონს შქას. ორმუზიშ ჸუჯით მერსხილიე ომანიშ ჸუჯწკჷმა, არაბეთიშ ზუღათ დო ინდოეთიშ ოკიანეთ. ჰიდროლოგიური რეჟიმით, სპარსეთიშ ჸუჯი - ზუღა რე.

სპარსეთიშ ჸუჯიშ წყარპიჯიშ ქიანეფი რე - ომანი, არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი, საუდიშ არაბეთი, კატარი, ბაჰრეინი, ქუვეითი, ერაყი დო ირანი. სპარსეთიშ ჸუჯიშა დინმახჷრჩანს წყარმალუ შატ-ელ-არაბი, ნამუთ აკმიქიმინუაფუ წყარმალუეფიშ ტიგროსიშ დო ევფრატიშ აკოკათაფათ.

თე წყაროჩუაშეშ ჯოხოდვალაშენი ართიანს ოდაუ მუსხირენ არაბული ქიანა, ნამუეფსჷთ ოკონა გიოდვანი  „არაბეთიშ ჸუჯი“.

სპარსეთიშ ჸუჯი, დიდარი ნავთობიშ საბადოეფიშ გეშა, შანულამი გეოპოლიტიკური რეგიონი რე.

ჰიდროლოგიური, ჰიდროქიმიური დო შხვა პარამეტრეფით სპარსეთიშ ჸუჯი ორხველჷ ზუღეფს.

სპარსეთიშ ჸუჯიშ ფართობი — 239 000 კმ², სიგჷრძა — 926 კმ, სიფართა — 180—320 კმ, ოშქაშე სიტომბარე —  50 მეტრაშე მერკე, მაქსიმალური — 102 მ.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  სპარსეთიშ ჸუჯი
ინდოეთიშ დემოგრაფია

thumb|300px|ინდოეთიშ მახორობაშ ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ დონე
thumb|300px|ქომოლკოჩეფიშ დო ოსურკათაშ მუდანობაშ მეზიმაფა
**ინდოეთიშ მახორობა** აკმადგინანს 1,21 მილიარდშე მეტ ადამიერს, მოსოფელს ინდოეთი არძაშე დოხორელი ქიანა რე ჩინეთიშ უკული.

მახორობაშ დოხოლაფირო 80 % რე ინდუიზმიშ მარწუმე, 14 % მუსლიმი, ქირსიანი — 2,4 %, სიქხი — 2% დო ბუდისტი — 0,7.

ინდოარეფიშ უმენტაშობა — ოფუტეშ მახორუეფი რენა.

თელარაშ ოშქაშე მუდანობა: 65,8 წანა.

## სტატისტიკა
### უდიდაში ნოღეფი
*მუმბაი — 13 073 926 მახორუ
*დელი — 11 904 217 მახორუ
*ბანგალორი — 5 281 927 მახორუ
*კალკუტა — 5 080 019 მახორუ
*ჩენაი — 4 376 400 მახორუ
*აჰმადაბადი — 3 819 497 მახორუ
*ჰაიდარაბადი — 3 665 106 მახორუ
### მახორობა წანეფიშ მეჯინათ

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*WorldHistorySite.com 
* India: largest cities and towns and statistics of their population ინგლ.
* WorldHistorySite.com  ინგლ.
* Netherlands Environmental Assessment Agency ინგლ.

კატეგორია:ინდოეთიშ მახორობა
ჩინეთიშ რესპუბლიკა

|ნანანოღა= ტაიბეი
|ოდებელი სტატუსი= ქო
|ეთნიკური ბუნეფი = 
|რელიგია=   (2023)
|latd=25
|latm=02
|latNS=N
|longd=121
|longm=32
|longEW=E
|უდიდაში_ნოღა = ტაიბეი, გაოსიუნი, ტაიჩჟუნი
|თარობაშ_ტიპი = უნიტარულ გვერდო საპრეზიდენტო რესპუბლიკა
|ლიდერიშ_ტიპი_1 = პრეზიდენტი
|ლიდერიშ_ჯოხო_1 =ლაი ცინგ დე
|ლიდერიშ_ტიპი_2 = ვიცე-პრეზიდენტი
|ლიდერიშ_ჯოხო_2 = სიაუ ბიხიმი
|ლიდერიშ_ტიპი_3 = 
|ლიდერიშ_ჯოხო_3 =
|ლიდერიშ_ტიპი_4 = 
|ლიდერიშ_ჯოხო_4 =
|სახენწჷფოშ ტიპი =ზოხორინალა
|მიკოღანკუა =22px ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშე
|ოფიციალური ჸოფირება 1 =გჷმაცხადჷ
|ოფიციალური თარიღი 1 =10 გჷმათთა, 1911
|ოფიციალური ჸოფირება 2 =აღიარაფა 
|ოფიციალური თარიღი 2 =ნორთობურო
|ოფიციალური ჸოფირება 3 =
|ოფიციალური თარიღი 3 =
|ოფიციალური ჸოფირება 4 =
|ოფიციალური თარიღი 4 =
|დიპლომატიური აღიარაფა = ნორთობურო
|რანგი_ფართობით = 134
|ფართობი =35 980
|წყარი_% =10,3
|ოეგებიე_მახორობა =23,396,049
|ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 59
|მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2025
|მახორობაშ_ცენზი = 23,829,897
|მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2020
|მახორობაშ_მეჭედალა = 646
|მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 17-ა
|ედპ_ppp_წანა = 2025
|ედპ_ppp = $1.966 ტრილიონი
|ედპ_ppp_რანგი = 20-ა
|ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$34,426
|ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 30-ა
|აგი =0.926[
|აგი_ტენდენცია =
|აგი_კატეგორია = მაღალი
|აგი_რანგი =19
|აგი_წანა =2021
|ვალუტა= ახალი ტაივანური დოლარი
|ვალუტაშ_კოდი =NTWD
|ქიანაშ_კოდი =TW
|ბორჯიშ_ორტყაფუ = UTC+8
|ზარხულიშ_ბორჯი =
|cctld = .tw, .台灣, .台湾
|ოტელეფონე_კოდი =+886
|ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა=
|სქოლიო= 
}}
**ჩინეთიშ რესპუბლიკა**, ერეფოშქაშეთ მუშ დუდშა უჯოხო **ჩინეთიშ რესპუბიკა (ტაივანი)** ვარ-და უბრალოთ **ტაივანი** (Taiwan) (ჩინურო - 中華民國 ვარ-და 中华民国 - Zhōnghuá Mínguó - ჩჟუნხუა მინგო) — კოკ მატერიკულ ჩინეთიშ ელახ. ჯოხოდვალა ტაივან ჩინურო „ტერასებამ ჸუჯის“ შანენს. დასუროდო ვარ, ტერასეფს მოჸუნა ორზაშ პლანტაციეფი, ნამუთ ტიპიურ ტაივანურ პეიზაჟ რე. დე-ფაქტო სუვერენულ სახენწჷფო რე, მარა თის ვაღიარენს ჩინეთ დო ქიანეფიშ უმენტაშობა. 1949 წანას, თაქ დუდ მიკაფორუ ჩინეთიშ ნაციონალისტურ თარობაქ ჩან კაიშიშ ხემანჯღვერალათ, ნამუქჷთ ომენოღალე ლჷმას დემარცხჷ კომუნისტ მაო ძედუნწკჷმა.

* **ფართობი** — 35,980 კვ. კმ. უმაღალაში კონკა — იუშანი 3.997 მ; წყარმალუ — ლაო ნუნ-ჩი; კლიმატი — ტროპიკული.
* **მახორობა** — 22,1 მილიონი.
* **ნინა**: ჩინური.
* **ნოღეფი (ვთშ.) ** — ტაიბეი. ტაივანი ეკონომიკურო მაღალგოვითარაფილი ქიანა რე.
* **ერუანული მუშნალი**: *ონტირუე* — 283 მლრდ $ (მა-19 აბანი); *1 შურ მახორუშო* — 13.060 $; *სტრუქტურა* (%) — ოფუტეშ მეურნობა 3, ხერეჭუა 35, ნინალა 62;
* **ექსპორტი** — ელექტრომონწყილობეფი, მანქანათაკოგაფაშ ნაწარმი, საფეიქრე ნაწარმი.

## საინტერესო ფაქტეფი
* ტაივანი (ჩინეთიშ რესპუბლიკა) აღიარაფილი აფუ 23 სახენწჷფოს.
* ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ (ტაივანიშ) კონტროლს გიმე მადვალუ ტერიტორიეფს, იდვალუაფუ 3 მილიონიამ-ნოღა: ტაიბეი, გაოსიუნი, ტაიჩუნი.

## კომენტარეფი


## სქოლიო

კატეგორია:მუშითგჷმოცხადაფილი ქიანეფი

კატეგორია:ჩინეთი
სებორჯა

**სებორჯა** () — ანტიკური სათავადო ერეფოშქაშე სამართალიშ მეჯინათ მორჩილი, ზოხორინელი ქიანა ლიგურიას, ნოღა სან-რემოშ ოორუეშე. აბანური მუნაჩამეფიშ მეჯინათ, სებორჯა სუვერენული დო იტალიაშე ზოხორინელი სახენწჷფო რე, თიშენი, ნამჷ-და ვენაშ კონგრესის ევროპაშ სახენწჷფოეფიშ ხურგეფიშ დოდგინაშ ბორჯის, სათავადო ვართ ართი მონარქიაშ პატჷნალაშ გიმე ვამოხვალამე.

სათავადო აკმოდირთუ ოფუტე სებორჯაშე (ფართობი — 4 კვ.კმ., მახორობა — 362 ადამიერი.) დო თიში ანდოგანი დიხეფშე. ქიანაშ მართუაშ ფორმა რე -  საპარლამენტო მონარქია. მონარქი — თავადი ჯორჯო I. სებორჯა, მოსოფელიშ ნამუთ იჸინი სუვერენული ქიანაშენი ვარე აღიარაფილი. იტალიაშ თარობა „ზოხორინალაშ“ თე ნჭაფას დიოდღარო ვაწმუდირთუ თიშენი, ნამჷ-და თე „უნიკალური მოლინა“ ათე გვალამ რეგიონს ტურიზმიშ წყუს წჷმარინუანს.

## ჯარალუა
### დემოგრაფიული გოვითარაფა
სებორჯაშ მახორობა - 362 ადამიერი.

### ეთნიკური უმორჩილაშობეფი დო ურცხოალეფი
2011 წანაშ 31 დეკემბერიშ სტატისტიკაშ მეჯინათ, სებორჯას უცხო ქიანაშ მენოღალეფიშ მუდანობა 39 ადამიერი რე, ნამუთ ნთელი მახორობაშ 12,19%-იე.

## ვალუტა
ლუიჯინო — თაშ ჯოხოდჷ სებორჯაშ ვალუტას, ნამუთ ნამუთ იჸინ ქიანას ვარე აქცეპტირებული. აბანური „ფინანსური ჷნორთიშ“ მეჯინათ, 1 ლუიჯინოშ კურსი 6 ააშ დოლარიშ ექვივალენტიე.

## გალერეა

ფაილი:seborga1.jpg
ფაილი:seborga2.jpg


## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-სახჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:დუდაღიარაფილი ქიანეფი
კატეგორია:იტალია
აჩეჰი

**აჩეჰი** () — სპეციალური რეგიონი ინდონეზიას, კოკი სუმატრაშ ოორუე ნორთის. იდვალუაფუ ინდოეთიშ მარხველჷ ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფიშ  ხოლოს, ნამუეფშეთ ანდამანიშ ზუღა გუთმორთჷნს. აჩეჰიშ პროვინციას ინდონეზიაშ მასშტაბით არძაშე მეტი მუსლიმი ოხორანს, ნამუთ შარიათიშ კანონეფით ცხოვრენსჷნ. 

მერჩქინელიე, ნამჷ-და ინდონეზიას ისლამიშ გოფაჩუა აჩეჰიშე დიჭყჷ, თიმ ბორჯიშო თინა ნთელ ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას ისლამიშ გოფაჩუაშ ართართი შანულამი ნორთი რდჷ. XVII ოშწანურაშ დაჭყაფუს აჩეჰიშ სასულთანო არძაშე ნძალიერი დო დიდარი სახენწჷფო რდჷ მალაკიშ საროტიშ რეგიონს. აჩეჰი დიდ აწმარენჯობას უწენდჷ რეგიონშა მოულირ კოლონისტეფს, თინეფს შქას ჰოლანდიარეფს. დიდარიე ორთაშობური რესურსეფით, თინეფს შქას ნავთობით დო გაზით. კანკალე გჷმოკოროცხუათ, აჩეჰიშ გაზიშ ოზირუეფი უდიდაშიე მოსოფელს. შხვა დოსქილადირ ინდონეზიაწკჷმა ალაზიმაფათ, რელიგიურო კონსერვატორულიე.

## ყარაფი აჩეჰიშ ზოხორინალაშო
thumb|left|ზოხორინელი აჩეჰიშ ყარაფიშ ოსური მალჷმორეფი
1970 წანას, ინდონეზიაშ ცენტრალური თარობაშ ნებაშ მეჩამათ, ამერიკულ კომპანიეფქ გაჭყეს აჩეჰიშ ორთაშობური რესურსეფიშ მოპალაფა. მუშნალიშ უსამართალო გჷნორთუალაქ აბანობური მახორობაშ დო ცენტრალურ თარობაშ შქას, დარ ალ-ისლამიშ (მოსოფელიშ დორთუალა მუსლიმანურ რეგიონეფო) ინდონეზიას წჷმმარინაფალი ჰასან დი ტირო ქჷდაჯერჷ აჩეჰიშ ზოხორინალაშ უციობაშე. თიქ აჩეჰიშ ზოხორინალა გჷმაცხადჷ 1976 წანას.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
აჩეჰიშ პროვინცია ირთუ 18 აკანო (*kabupaten*) დო 5 ონოღე მუნიციპალიტეტო (*kota*):

thumb|აჩეჰიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## თაშნეშე ქოძირით
* ინდონეზიაშ პროვინციეფი
* აჩეჰიშ სასულთანო
* აჩეჰიშ ლჷმა
* აჩეჰიშ კონფლიქტი
* სპარსეთიშ ექსპედიცია აჩეჰის
* სუმატრა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ–ხასჷლა 
* ოფიციალური ტურისტული ვებ–ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:მუშითგჷმოცხადაფილი ქიანეფი