open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
პატია (წყარმალუ)

**პატია** (ესპ. Río Patía) რე წყარმალუ კოლუმბიას. წყარმალუ პატიაშ ოდუდეეფ იჭყაფუ ბჟადალ კორდილიერეფიშ დო ცენტრალურ კორდილიერეფიშ შქას. წყარმალუ გიშმურს კოლუმბიაშ ცენტრალურ მასივს, გინმოკვათუნს ბჟადალ კორდილიერეფს დო ინაკათუ რჩქალ ოკიანეს. წყარმალუ პატიაშ სიგინძა რე 430 კმ. ღანჩოშ ფართობი 23,700 კვ.კმ. 

## ლიტერატურა
*Rand McNally, The New International Atlas, 1993.

კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:კოლუმბიაშ წყარმალუეფი
პეტროუე

**პეტროუე** (ესპ. Río Petrohué) რე წყარმალუ ჩილეს, ლოს-ლაგოსიშ რეგიონს. წყარმალუ პეტროუეშ ოდუდე რე პეტროუეშ წყარგელაფუეფი, ტოდოს-ლოს-სანტოსიშ ტობას, ვისენტე-პერეს-როსალესიშ ერუანულ პარკის. წყარმალუ პეტროუეშ სიგინძა რე 36 კმ. ღანჩოშ ფართობი 2,868 კვ.კმ. პეტროუე ინაკათუ რელონკავიშ ესტუარს.

## ქოირით თაშნეშე
*ჩილეშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ლოს-ლაგოსიშ რეგიონიშ წყარმალუეფი
დენის უილიამ სიამა

**დენის უილიამ სიამა** (ინგლ. Dennis William Siahou Sciama, დ. 18 გერგობათუთა, 1926, მანჩესტერი, ღ. 18 ქირსეთუთა, 1999,  ოქსფორდი) — ბრიტანალი ფიზიკოსი დო კოსმოლოგისტი.

## ნახანდეფი
*Sciama, Dennis (1959). The Unity of the Universe. London: Faber & Faber.
*Sciama, Dennis (1969). "The Physical Foundations of General Relativity". Science Study Series. New York
*Sciama, Dennis (1971). Modern Cosmology. Cambridge University Press. ISBN 9780521080699.
*Sciama, Dennis (1993). Modern Cosmology and the Dark Matter Problem. Cambridge University Press. ISBN 9780521438483.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*დენის უილიამ სიამა

კატეგორია:ბრიტანალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ბრიტანალი კოსმოლოგისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1926
კატეგორია:ნაღურა 1999
კარლ სეიგანი

**კარლ სეიგანი** (ინგლ. Carl Edward Sagan, დ. 9 გერგობათუთა, 1934, ბრუკლინი, ნიუ-იორკი, ააშ. — ღ. 20 ქირსეთუთა, 1996, სიეტლი, ვაშინგტონი)  — ამერიკალი ფიზიკოსი,  ასტრონომი დო კოსმოლოგისტი.

## ლიტერატურა
*Davidson, Keay (1999). Carl Sagan: A Life. New York: John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-25286-3. 
*Spangenburg, Ray; Moser, Kit (2004). Carl Sagan: A Biography. Westport, CT: Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-32265-5. 
*Head, Tom, ed. (2006). Conversations with Carl Sagan (1st ed.). Jackson, MS: University Press of Mississippi. ISBN 978-1-57806-736-7.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Carl Sagan (1934–1996) Biographical memories 
*Sagan interviewed by Ted Turner, *CNN*, 1989, video: 44 minutes.
* BBC Radio program "Great Lives" on Carl Sagan's life
* "A man whose time has come"—Interview with Carl Sagan by Ian Ridpath, *New Scientist*, July 4, 1974
* "Carl Sagan's Life and Legacy as Scientist, Teacher, and Skeptic", by David Morrison, Committee for Skeptical Inquiry
* FBI Records: The Vault – Carl Sagan at fbi.gov
* "NASA Technical Reports Server (NTRS) 19630011050: Direct Contact Among Galactic Civilizations by Relativistic Interstellar Spaceflight", Carl Sagan, when he was at Stanford University, in 1962, produced a controversial paper funded by a NASA research grant that concludes ancient alien intervention may have sparked human civilization.
* Scientist of the Day-Carl Sagan at Linda Hall Library
* Carl Sagan demonstrates how Eratosthenes determined that the Earth was round and the approximate circumference of the earth.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი
კატეგორია:ამერიკალი კოსმოლოგისტები
კატეგორია:დუნაბადი 1934
კატეგორია:ნაღურა 1996
სან-ფრანსისკუ

**სან-ფრანსისკუ** (პორტ. Rio São Francisco) რე წყარმალუ ბრაზილიას. წყარმალუ სან-ფრანსისკუ იჭყაფუ კანასტრაშ გვალეფს, მინას-ჟერაისიშ შტატის დო გიშმურს ბაიაშ, პერნამბუკუშ, ალაგოასიშ დო სერჟიპიშ შტატეფს დო ინაკათუ ატლანტიშ ოკიანეს. წყარმალუ სან-ფრანსისკუშ სიგინძა რე 2,830 კმ. ღანჩოშ ფართობი 641,000 კვ.კმ. სან-ფრანსისკუ სიგინძათ მანთხა წყარმალუ რე ობჟათე ამერიკას.

## [[ნადუ]]ეფი
წყარმალუ სან-ფრანსისკუს ინაკათუ 168 წყარმალუ, 90 მარძგვანშე დო 78 კვარჩხანშე. თარი ნადუეფ რე:
* პარაოპება
* აბაეტე
* დას-ველასი
* ჯეკუიტაი
* პარაკუტუ
* ურუკუია
* ვერდე-გრანდე
* გარინანა
* კორენტე
* გრანდე

## რესურსეფი ინტერნეტის

*წყარმალუ სან-ფრანსისკუ ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* Main Brazilian Hydrographic Basins Map and brief description 
* Organization of American States' document on the river
* Course of the São Francisco River and the Navigation Along It from São Paulo to the Pitangui Mines  is a map from 1700

კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ბრაზილიაშ წყარმალუეფი
სინუ

**სინუ** (ესპ. Río Sinú) რე წყარმალუ კოლუმბიას. წყარმალუ სინუ იჭყაფუ ანტიოკიაშ დეპარტამენტის დო ინაკათუ კარიბიშ ზუღას. წყარმალუშ სიგინძა რე 415 კმ. ღანჩოშ ფართობი 10,180 კვ.კმ.

## ლიტერატურა
*Rand McNally, The New International Atlas, 1993.
მურეი (წყარმალუ)

**მურეი** (ინგლ. Murray River) — წყარმალუ ავსტრალიას. წყარმალუ მურეი იჭყაფუ ავსტრალიაშ ალპეფს დო გიშმურს ახალი ობჟათე უელსიშ, ობჟათე ავსტრალიაშ,  ვიქტორიაშ შტატეფიშ ტერიტორიას დო ინაკათუ ალექსანდრინაშ ტობას. წყარმალუ მურეიშ წყარპიჯის რე ნოღეფი: ოლბერი, ეჩუკა, სუონ-ჰილი, მილდიურა, მურეი-ბრიჯი. მურეიშ სიგინძა რე 2,508 კმ. ღანჩოშ ფართობი 1,061,469 კმ². მურეი სიგინძათ ავსტრალიაშ უდიდაშ წყარმალუ რე. მურეიშ ღანჩოშ უდიდაშ ნადუეფ რე: მარამბიჯი, დარლინგი, ლაკლანი, უორეგო, პარუ.

## ქოძირით თაშნეშე
*ავსტრალიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Murray River™ - Official Murray River travel website

კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი
მადაგასკარი (კოკი)

**მადაგასკარი** (მალაგასიურო — *Madagasikara*) — ინდოეთიშ ოკიანეს აფრიკაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის მადვალი მოსოფელიშ სიდიდათ მაანთხა კოკი, ნამუთ კონტინენტიშე გიშართილი რე მოზამბიკიშ საროტით. კლიმატი ტროპიკული. კოკიშ უკიდაშ ობჟათეს შხირას სუბტროპიკულ ორტყაფუეფს მიორხველანა.

კოკიშ სიგჷრძა  — დოხოლაფირო 1600 კმ, სიგანა — 600 კმ-შე უმოსი, ფართობი — 587 040 კმ². კოკის იდვალიაფჷ სახენწჷფო მადაგასკარი (ნანანოღა ანტანანარივუ).

კოკიშ უმაღალაში ჭურჭული რე შქირატილი ვულკანი მარუმუკუტრუ (2876 მეტრი), ნამუთ ცარატანანაშ გვალამ მასივს იდვალუაფჷ, კოკიშ ოორუეშე. კოკიშ ცენტრალური ნორთი ანჯაფიშ მაღალგვალამ პლატოს უკებჷ.

ხუთი გვალაშ ჯაჭვი 2600 მეტრ სიმაღალაშახ, დინდარი რე მინერალეფით დო მეტალეფით: ორქო, ლინჯი, რკინა; ფართო წყარპიჯიშ რზენეფი ჭყენჭყამი რე, ნორთობურო ძალამ ჸოფური რე.

თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და მადაგასკარი აფრიკაწკჷმა არხოს ოდვალუაფჷნ, კოკიშ ფლორა დო ფაუნა უნიკალური რე — მოსოფელიშ ჩხოლარეფიშ დო ჩანარეფიშ გვარობეფიშ 5%-ის იკათუანს, ნამუშ 80% ხვალე მადაგასკარს ხე. თინეფშე არძაშე ჩინებული რე ლემურიშობურეფი. გვარობეფიშ უმენტაშობა — ენდემეფი რე. თეშ გეშა მადაგასკარს შხირას "ჭიჭე კონტინენტის" უძახჷნა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Madagascar — Encyclopædia Britannica
* Madagascar  — CIA — The World Factbook
ბაგრატ შინქუბა

**ბაგრატ შინქუბა**, (; დ. 12 მესი, 1917, ოფ. ჭლოუ, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტი — ღ. 25 ფურთუთა, 2004) — აფხაზი ჭარუ, პოეტი, ისტორიკოსი, ლინგვისტი დო პოლიტიკოსი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Размышления Баграта Шинкубы
* Не уходи, Апсуа!
* Скончался абхазский поэт Баграт Шинкуба

კატეგორია:აფხაზეფი
კატეგორია:აფხაზი ჭარუეფი
კატეგორია:აფხაზი პოეტეფი
კატეგორია:აფხაზი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:აფხაზი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1917
კატეგორია:ნაღურა 2004
რაფიელ ერისთავი

**რაფიელ ერისთავი** (1824-1901) — ქორთუ პოეტი, დრამატურგი, ეთნოგრაფი დო ისტორიკოსი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* რაფიელ ერისთავი

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი
კატეგორია:ქორთუ დრამატურგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1824
კატეგორია:ნაღურა 1901
კოსმოსი (წიგნი)

**კოსმოსი** (ინგლ. Cosmos) — კარლ სეიგანიშ 1980 წანას გიშაშქუმალირ მენცარული წიგნი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ინფორმაციული ფაქტეფი
მარუმუკუტრუ

**მარუმუკუტრუ** (**მარუმუკუტრა** ) — უმაღალაში გვალა მადაგასკარს. შქირატილი ვულკანი, ნამუშ სიმაღალე რე 2876 მეტრი ზუღაშ დონეშე. გვალა იდვალუაფჷ კოკიშ ოორუეშე, ცარატანანაშ გვალაშ მასივს.

ვულკანიშ ჯოხო შანენს „ხეხილიშ ჭალეს“.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მარუმუკუტრუშ სურათი

## სქოლიო

კატეგორია:მადაგასკარიშ გვალეფი
დიდი ტერორი (წინგი)

**დიდი ტერორი: სტალინიშ რეპრესიეფი 30-იან წანეფს** (ინგლ. The Great Terror: Stalin's Purge of the Thirties) — ამერიკალი ისტორიკოსიშ რობერტ კონქვესტიშ წინგი, გიშაშქუმალირჷ 1968 წანას. წინგის ეჭარილი რე სტალინიშ 1930-იან წანეფიშ პოლიტიკურ რეპრესიეფი. გჷმორინაფილი რე დოკუმენტური მასალა, რუსი დო უკრაინალი ემიგრანტეფიშ ინტერვიუეფი დო შხვა. წინგის ვარე გჷმორინაფილი არქივეფიშ მასალა, თეშ გეშა სპეციალისტეფი აკრიტიკენდეს ავტორს. წინგი თანგილი რე შხვადოშხვა ნინეფშა.

## ლიტერატურა
* Robert Conquest (1968). *The Great Terror: Stalin's Purge of the Thirties*.
* Robert Conquest (1991). *The Great Terror: A Reassessment*. Oxford University Press. May 1990.

კატეგორია:რობერტ კონქვესტიშ წიგნეფი
ქრომოსომა

**ქრომოსომა** - წჷმარინუანს ზოხოიან დნბ–შ მაკრომოლეკულას, ნამუთ სტრუქტურულო რე ორგანიზაფილი დო ინოხე თოლიშ გვირზილს.

ადამიერიშ თოლი იკათუანს ქრომოსომაშ 23 უნიკალურ ჭკობას, ნამუთ აკმადგინანს ადამიერიშ თოლიშ გენომს.

## სომატურ თოლეფიშ მონძალური მატერიალური ნერჩეფი
რე ვათოლური ფორმეფიშ მონძალური სტრუქტურეფი "ქრომოსომეფი" - წჷმორინაფილი დნბ-შე ვარ-და რნბ-შე დო თოლური - პროკარიოტეფიშ (ორგანიზმეფი, ნამუეფსჷთ ფორმირაფილი გვირზილი დო ქრომოსომული აპარატი ვაუღჷნან) - ბაქტერიეფიშ, ციანობაქტერიეფიშ "ქრომოსომეფი", წჷმორინაფილი ციტოპლაზმაში თავმოყრილი დნბ-შ მოლეკულეფით; მეზოკარიოტეფიშ - (სოკოეფი, ართთოლამი წყარჩანარეფი, ართთოლამეფი) "ქრომოსომეფი დო ევკარიოტებლფიშ (ჩანარეფი, ჩხოლარეფი – უდაბალაში ფორმეფიშამო დო ადამიერი), ნამუეფსჷთ გვირზილს დნბ-შე დო ცილეფშე წჷმორინაფილი გენეტიკური ინფორმაციაშ მარეგულირაფალი რთული პოლიმერეფი – ქრომოსომეფი უღუნ.
დემონი

**დემონეფი** — ღორონთიერი რინუეფიშ გარკვიული ბუნა, შურეფი, ნამუეფსჷთ ღორონთეფშე ხვალე თი გინორთი უღჷნა, ნამჷ-და თინეფს მუჭოთ ღორონთეფს, ადამიერიშ მეჯინა ვა უღჷდეს. ჯვეშო ადამიერეფი ირნერი ორთაშობურ მოლინას, ნამუშ ენწყუმათ მუნეფს ვეშულებდესჷნ, დემონეფს მიოჭარანდეს. ჰომეროსიშ მეჯინათ, ირნერი ეუნწყუმუ, უგუგებუ დო მერეთი მოლინა „დემონური“ რე. დემონეფით რე გოფშა ედომუშამი ოქიანუ დო ადამიერეფიშ რინა. გარკვიული, გიშაკერზაფილი ხურგი დემონეფს, ღორონთეფს დო გერგეზეფს შქას ვა რდჷ. შხირას დემონეფი გარკვიული ხანიშ უკული მინშა ღორონთეფო გჷნმირთუდეს დო მინოთ, ღორონთეფით მინშა გერგეზეფო დო დემონეფო გჷნმირთუდეს. 

ჰომეროსიშ მეჯინათ, დემონეფი უმოსო ნტერულო მეურენა ადამიერეფს. შხირას თინეფი ადამიერს  გონებას მეთმუდინუანა, მინშა აჸვერენა დო შხვა. მოგვიანაფათ გიშმართჷნდეს, ჯგირი დო უბადო დემონეფს. ბერძენი იდეალისტი ფილოსოფოსეფიშ მონძღვარუაშ მეჯინათ, ირი ადამიერს ბადებაშე ღურაშახ დორხველი დემონი ჸუნს, ნამუთ თიშ ირნერ რინას დუდენს. უკული ბერძენეფს დემონეფი უჯოხოდეს მუდგაინ ჟიორთაშობურ ნძალეფშა, ნამუეფიშ კულტი ვა რდჷ. რომს დემონეფი გენიუსწკჷმა გამანგეს. ოლიმპიური რელიგიაშ გჷთორაგვაფაშ უკული ანდა კათას დემონეფიშ გეშა წჷმორინეფქ ქუდასქიდჷ. ქირსიანულ რელიგიაქ დემონეფი უბადო რინუთ მირჩქინჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* დემონოლოგია
* ვეიერიშ დემონეფიშ იერარქია
* გოქანჩილუა
* შედიმი
* ონი
* იაოგუაი

*
*
კატეგორია:მისტიკა
ეშმაკი

მინი|200პქ
**ეშმაკი** (მოჯვ. **ეშმა**;  "ეკმაწამებელი") — რელიგიურ-მითიური პერსონაჟი: უბადობაშ უმაღალაში დემონი;  ჯოჯოხეთიშ მადუდე; კათაშა ცოდაშ ქიმინუაშ ათმარაგადალი, პერსონიფიცირაფილი აბსოლუტური უბადობა. კონკრეტული წჷმორინაფაშ ტიპიური ფორმა რე გვერი ვარ-და დრაკონი, ხვილარი დო შხვა უწუნდური შურდგჷმილი. ეშმაკიშ გჷმოხანტუაშ შხვა ფორმეფი — მესერია, ჯოღორი, ღეჯი, თხა, ქია; თეწკჷმა თის შეულებჷ ადამიერიშ კანკალე მუშობურალაშ მეჯინა მიღასჷნ.

იუდაიზმის დო ქირსიანობას ჩინებული რე მუჭოთ ქერქენჯი (სატანა), ლუციფერი, ველზევული, მეფისტოფელი, ვოლანდი; ისლამს — იბლისი. სლავურ მითოლოგიას ეშმაკიშ უკულაში რე — ჩორთი დო თის დოჸუნს უწუნდურ ნძალეფი; ინგლისურ დო გერმანულ ნინეფს *უწუნდური შური* — ეშმაკიშ სინონიმი რე. ისლამს უკულაში ეშმაკეფშა შაიტანეფი უჯოხონა.

## სქოლიო


კატეგორია:ქირსიანული მითოლოგია
კატეგორია:ქერქენჯი

## თაშნეშე ქოძირით
* პანდემონიუმი — ეშმაკიშ ომაფე.
* :კატეგორია:ეშმაკი ხელუანობას
* :კატეგორია:ეშმაკი ლიტერატურას
* ეშმაკიშ კეტეფი — გიროსკოპული ჟონგლირაფაშ ობიექტი
* კაროჩა — ერეტიკოსეფიშ გიორთუმალი ეშმაკეფიშ ფიგურეფიშ ეხანტუათ, ნამუსჷთ ინკვიზიციაშ საჯგიშაღალირს დუდს გეთმიორთვანდეს დაჩხირს ჭუალაშ უწმოხ.
* ჯოჯოხეთი (ოღორონთე კომედია)
* ვარჩქვანელობური ტოპონიმეფი:
**ეშმაკიშ გვალა
**ეშმაკიშ მუკართაფუ
** ტე-დევილს-პოინტი
** Peak Cavern (ეშმაკიშ გიოხვენი)
** Devil's Lake (ეშმაკიშ ტობა)
* სამაელი
* ლუციფერი
* კრამპუსი
* ქერქენჯი
* დემონი
ანგელოზი

მინი|ხატი თარანგელოზეფიშ ეხანტუათ. XIX ო.
**ანგელოზი** ( „ანგელოს“ — მაწიებელი) — შურიელი გონური რინუ, გჷმოხანტჷნს ღორონთიშ ნებას დო უღუ ვაადამიერული შელებუა დო სვენერაფა.

## ქირსიანობა
ბიბლიას მოშინაფილი რე ანგელოზეფიშ 9 დასი, ნამუეფჷთ 3 იერარქიათ ირთჷ:

სერაფიმეფი, ქერუბიმეფი, ოჸუდერეფი 
ნებეფი, ნძალეფი, ხემონჭეეფი
თარობეფი (დაჭყაფურეფი), თარანგელოზეფი დო ანგელოზეფი.

[thumb|right|px|თარანგელოზი მიქაელი გეთმიორჯგინანს [ქერქენჯი|სატანას. რომი, სანტა მარია დელა კონცეზიონე]]

**თარანგელოზეფი**:

**[[ანგელოზპატონი|მიქაელ თარანგელოზი]]** თაშნეშე **ანგელოზპატონი** -   დოდგინელი რე ანგელოზეფიშ დასიშ მადუდეთ. თიში ჯოხო ურიულო შანენს: "ნამუთ მუჭოთ ღორონთი რენ“ - გემარჯგინე არძა ნტერული ნძალაში.  მიქაელ თარანგელოზიშო იხვამანა დემონურ მოღორებეფიშ ბორჯის. 

**[[გაბრიელ თარანგელოზი]]** -  სიჸონიერე (ჭყანა) ღორონთიში (დან. 8, 16; ლკ. 1, 26) - ღორონთიშ ნოფულიშ ჯგირი მარწიებელი, ღორონთიშ ირნერომარჯგინალაშ მახარებელი დო მანინალე რე. ხატეფს გაბრიელ თარანგელოზის გჷმოხანტჷნა სამოთხეშ ჸათ, ნამუთ ირნეროწიმინდე ქარწუნს მიარზჷ, შხირას თის  ხეს მონტებული ლამპარი უკებჷ.

**[[რაფაელ თარანგელოზი]]** - ღორონთიერი მასქილადაფარი (ტობ. 3, 16; 12, 15), ლახარეფშე ადამიერეფიშ მარსხებელი.

**[[იეგუდიელ თარანგელოზი]]** - ღორონთიშ დიდებას შანენს. თინა ადიდენს ღორონთს, მოღალეეფს გჷთმაკენჯენს დო თონეფიშ აშმარინე რე. 

**[[სელაფიელ თარანგელოზი]]** - მახვამურს შანენს. თინა ადამიერეფს უძირაფეთ ალურე ხვამაშ ბორჯის.

**[[ურიელ თარანგელოზი]]** - ღორონთიერი დაჩხირი დო თე, გჷმანათაფალი (3 ეზრ. 5, 20)

**[[ვარახიელ თარანგელოზი]]** - კურთხუაშ ანგელოზის შანენს. ადამიერეფშო ღორონთიერი ჭყოლოფუაშ გჷმმათხიებელი რე. 

**[[იერომიელ თარანგელოზი]]** - შანენს ღორონთიშჸურე ამაღალაფას (3 ეზრ. 4, 36). თინა ოღორონთე ჸოროფაშ მაკორინუ რე. ხატეფს ეიხანტუაფჷ ხეს სახწორით.

## ლიტერატურა
* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.

*
კატეგორია:რელიგია
სტალინი: ნაციეფიშ მატახალი

**სტალინი: ნაციეფიშ მატახალი** (ინგლ. Stalin: Breaker of Nations)  — რობერტ კონქვესტიშ წინგი,  გიშაშქუმალირჷ 1991 წანას.
წინგი რე სტალინიშ პერსონალურ დო პოლიტიკურ ბიოგრაფია. წინგი  იჭყაფჷ სტალინიშ ბაღანობათ გორს, უკულ რე ეჭარილ სტალინიშ სემინარიაშ პერიოდეფი ქართის. პერსონალურ ბიოგრაფიაშ უმოსო რე მოჩამილი სტალინიშ პოლიტიკურ რინა, კოლექტივიზაციაშ პერიოდი, სტალინური რეპრესიეფი, სსრრ-ნაცისტურ გერმანიაშ პაქტი, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა, ანტი-სემიტური კამპანია დო შხვა. წინგის მოჩამილ რე სტალინიშ შინელი ფრაზა: ღურა გინმოჭყვადუნს არძა პრობლემას, ვარე კოჩი, ვარე პრობლემა. ავტორიშ არზით ოპონენტეფიშ ფიზიკური ლიკვიდაცია რდჷ სტალინიშ ართ-ართი თარი ანჯარი. წინგის უღუდჷ დიდ პოპულარალა ააშს დო შხვადოშხვა ქიანეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
*დიდი ტერორი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Robert Conquest, Historian Who Documented Soviet Horrors, Dies at 98. The New York Times, William Grimes, August 4, 2015.
* Interview with Robert Conquest: "Reflections on a Ravaged Century". C-SPAN, November 8, 1999.

კატეგორია:რობერტ კონქვესტიშ წინგეფი
კომისარი: ლავრენტი პავლეშ სქი ბერიაშ რინა დო ღურა

**კომისარი: ლავრენტი პავლეშ სქი ბერიაშ რინა დო ღურა** (ინგლ. Commissar: The Life and Death of Lavrenty Pavlovich Beria) — ამერიკალი ისტორიკოსიშ ტადეუს უიტლინიშ წინგი, გიშაშქუმალირ 1972 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ლავრენტი პავლეშ სქი ბერიაშ რინა დო ღურა ამაზონს

კატეგორია:ტადეუს უიტლინიშ წინგეფი
ტადეუს უიტლინი

**ტადეუს უიტლინი** (ინგლ. Thaddeus Wittlin) — ამერიკალი ჭარუ დო ისტორიკოსი, შინელჷ რე წინგით: კომისარი: ლავრენტი პავლეშ სქი ბერიაშ რინა დო ღურა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ლავრენტი პავლეშ სქი ბერიაშ რინა დო ღურა ამაზონს

კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი ისტორიკოსეფი
ონი (დემონეფი)

150px|მინი|ონი პილიგრიმეფიშ მუკაქუნალით
**ონი** — გიგანტური ქალამი დემონეფი, ნამუეფქჷთ იაპონიაშა ჩინეთიშე ბუდიზმიშ მიშულაწკჷმა ართო გემშართეს დო ბუდისტი ღორონთიშმანინალეეფი თინეფიშ გინარაჸალო ირწანურ რიტუალეფს მანჯენდეს. ონი შილებედჷ შხვადოშხვა ფერიშ ჸოფედუკო დო ხელეფს დო კუჩხეფს სუმ-სუმი კითი, მინ შვანს - სუმი თოლი უღუდჷკონ. რჩქვანელობურო თინეფი კონწარეფი დო შურმონთხორილეფი რდეს დო ჟიცაშე ერტეფით გჷნმიშეს, მაღურუ ადამიერეფიშ შურეფიშ ოხირალო. ართ ლეგენდას მოთხობელი რე, დო მუჭო გადუდიშულჷ ცანა გერგეზი მომოტაროქ ონიშით ხვამილაფირი ახალნორდი ცირეფი.

ჯიგოკუშ ონეფს ცოდამეფი ემმა-ოშა მეჸუნდეს დო მუჭო რაგადანან, ლახარეფი დო ღურათ თინეფიშ გოჭყაფილი რე.

## ლიტერატურა
*მითოლოგია, მითები და ლეგენდები, „საქართველოს მაცნე“, 2003.

კატეგორია:იაპონური მითოლოგია
მარამბიჯი

**მარამბიჯი** (ინგლ. Murrumbidgee River) — წყარმალუ ავსტრალიას. წყარმალუ მარამბიჯი იჭყაფჷ ავსტრალიაშ ალპეფს, გიშმურს ახალ ობჟათე უელსიშ შტატის დო ფედერალურ ტერიტორიას დო ინაკათუ წყარმალუ მურეის. მარამბრიჯიშ სიგჷნძა რე 1,485 კმ. ღანჩოშ ფართობი 84,917 კვ.კმ. მარამბიჯიშ თარი ნადუეფ რე: გუდგენბი, კოტერი, გუდრადიგბი, ტუმუტი (კვარჩხანი), ბრედბო, მოლონგლო, იასი, ლაკლანი (მარძგვანი). მარამბიჯი გიშმურს ავსტრალიაშ აბორიგენეფიშ ტერიტორიეფს. ავსტრალიაშ ართ-ართ აბორიგენეფიშ, ვარაჯურიშ ნინაშა მარამბიჯი შანენს დიდ წყარს (*Murrumbidgee* - *დიდი წყარი*).

## ქოძირით თაშნეშე
*ავსტრალიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Nomination of Lower Murrumbidgee Catchment for UNESCO's HELP Pilot Demonstration Status by CSIRO
*Murrumbidgee River Flows recorded by NSW Water 
*River pilot maps 1880-1918 / Echuca Historical Society
*Snowy  Flow Response Monitoring and Modelling
*Murrumbidgee Catchment Management Authority  website
*Upper Murrumbidgee Demonstration Reach &nbsp;1.22MB
* 
* 

კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მურეიშ ნადუეფი
დარლინგი (წყარმალუ)

**დარლინგი** ინგლ. Darling River) — წყარმალუ ავსტრალიას, ახალი ობჟათე უელსიშ ტერიტორიას. წყარმალუ დარლინგი იჭყაფჷ წყარმალუეფიშ ბარუონიშ დო კულგოაშ აკოართაფაშ აბანს დო ინაკათუ მურეის. დარლინგიშ სიგჷნძა რე 1,472 კმ. ღანჩოშ ფართობი 609,283 კვ.კმ.

## ქოძირით თაშნეშე
*ავსტრალიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* "A river runs through it"  Daily Telegraph article – 6 June 2007
* Photos of the Darling/Barwon river between Brewarrina and Bourke, taken over 2003–2006. Flickr

კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მურეიშ ნადუეფი
დემონოლოგია

მინი|250პქ|სერიშ კოშმარი, ნახანტა. 
**დემონოლოგია** (, ე.ი. ოღორონთე, შური, დო , ე.ი. ზიტყვა, სხუნუა) — მისტიკური მონძღვარუა დემონეფიშ გეშა, ე.ი. უბადო შურეფშენ; ოართე ჯოხოდვალა ანდანერი მითეფიშ დო დემონეფიშ გეშა. გჷთმიჭყაფუ შურეფიშ მაართაჸოფური რწუმაშ ოსხირშა. წჷმარონუანს თეოლოგიაშ გიმნართის, ნამუთ მერსხილი რე ჟირინუწკჷმა, ვაღორონთწკჷმა. დემონი თიში დუდმაართა შანულობათ ჰომეროსიშ უკული რდჷ ჯგირიშმოკორინე რინუ. ანდა რელიგიაშ დო კულტურაშ მეჯინათ, ლურიშ პარალიჩი წჷმარინუანს დემონეფწკჷმა ფიზიკური კონტაქტიშ ართ-ართ ფორმას. თეწკჷმა ართო კანკალე ქიანას (სამანგ., გაბონს) წანა აბანობური შურეფიში, მარა კათა თინეფს გჷთმოსხუნუნს მიჭოთ ბაჩაჩია რინუს.

მუშჸურე დემონი ჯოხო ღორონთიერი რინუეფიშ გარკვიულ ბუნას. მითოლოგიას დემონი რე ჟირინუშ, გვერდოღორონთიშ ვარ-და შურეფიშ აკოშაყარელი ჯოხოდვალა.

## თაშნეშე ქოძირით
* დემონი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დემონოლოგიაშ გეშა 
* დემონოლოგიაშ გეშა 
* დემონოლოგიაშ გეშა  

## სქოლიო
 

კატეგორია:დემონოლოგია 
კატეგორია:მითოგრაფია
ჰიპერბოლა (ნინა)

**ჰიპერბოლა** (ბერძე. hyperbole ბუღერი, მოძინა, გობარუა) — ტროპიშ თიჯგურა სახე, ნამუთ მეკონს დო მოლინას გობარილო (გოძინელო) წჷმარინუანს. თე ზიტყვა ბერძენული გოჭყაფაშ რე დო გონოძინას, გობარუას შანენს.

## თაშნეშე ქოძირით
* ტროპი
* ლიტოტესი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Examples of hyperbole in poetry 

კატეგორია:რიტორიკა
ლაკლანი

**ლაკლანი** (ინგლ. Lachlan River) — წყარმალუ ავსტრალიას, წყარმალუ მარამბიჯიშ ნადუ. ლაკლანიშ სიგჷნძა რე 1,440 კმ. ღანჩოშ ფართობი 84,700 კვ.კმ. უდიდაშ ნადუეფი რე: ბუროვა (კვარჩხანი), კრუკველი, აბერკომბი, ბელუბულა (მარძგვანი). ლაკლანიშ წყარპიჯის რე ნოღეფი: ფორბსი, კონდობოლინი, ჰილსტონი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
*Lachlan Catchment Management Authority website 
*

კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი
კართალა

**კართალა** () — მოქიმინე ვულკანი კომორიშ კოკეფს. სიმაღალა 2361 მ. წჷმარინუანს კვათირო აქტიურ ვულკანს, ნამუქჷთ XIX ოშწანურას დოხოლაფირო 20-შახ ეშაგორგოთჷ. ბაზალტური ჰავაიშ ტიპიშ ფარიშობური ვულკანი რე.

2005 წანაშ ეშაგორგოთუაშ შედეგო გუმულირჷ ლავურ ნაკათიქ დო ვულკანურ აირქ დოხოლაფირო 30 ვთშ. ადამიერიშ ევაკუაცია გჷმიჭანჷ. თე ეშაგორგოთუაშ შედეგო შანულამო დითირჷ კრატერქ. 

2006 წანაშ 29 მესის, Reuters-იშით გოფაჩილი ინფორმაციათ, მორონიშ მახორუეფს ლავაშ ძირაფა ვულკანიშ კონკასჷთ შეულებჷდეს. უკული ჭიეჭიეთ ლავური აქტივალაქ დერჩქალჷ.

ზუღაშ დონეშე დოხოლადირო 1800 მეტრიშახ კართალა ფორილი რე ლამე იროწვანე ტყალეფით. ვულკანიშ კართეფს ოშა-გოშა გვარობაშ მაფურინჯეეფი ხე: Humblotia flavirostris, Zosterops mouroniensis, Dicrurus fuscipennis, Otus pauliani.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გლობალური ვულკანიზმიშ პროგრამა 

კატეგორია:კომორიშ კოკეფიშ ვულკანეფი
კატეგორია:მოქიმინე ვულკანეფი
პიტონ-დე-ნეჟი

**პიტონ-დე-ნეჟი** () — შქირატილი ვულკანი კოკი რეიუნიონს.

სიმაღალა — 3069 მეტრი ზუღაშ დონეშე, ნამუშ გეშა თინა კოკიშ უმაღალაში ვულკანი რე. პიტონ-დე-ნეჟი იდვალუაფჷ რეიუნიონიშ ცენტრის დო პიტონ-დე-ნეჟის მასივიშ ნორთი რე. ვულკანიშ ეკონიათ ეშაგორგოთჷ ჩქინ წანეფიშეჭარუაშახ ვაუგვიანაში 10 000 წანას. გეოლოგიურო ფარიშობური ვულკანი გჷმოწიმინელი რე პლიოცენური ეპოქაშ ტუტე ბაზალტეფშე.

პიტონ-დე-ნეჟიშ კართეფი — კიდიში რე, შხირას აქრა კირდეეფით, წყარგელაფუეფიშ მუდანობა დოხოლაფირო ოში რე.

ოინგერესე რე, ნამჷ-და ფრანგული ნინაშე თანგუაშ უკუჯინალო ვულკანიშ ხორუა შანუნს «*თირიშ პიკის*», კონკა თირით ვა რე ფორილი.

## სქოლიო

კატეგორია:რეიუნიონიშ გეოგრაფია
ლჰოძე

**ლჰოძე** — ბრუოვითოშიანი კონკა ჰიმალაიშ გვალეფს, ჩინეთის დო ნეპალს. სიმაღალაშ მეჯინათ დიხაუჩაშ მა-4 კონკა. სიმაღალა 8516 მ. ადმინისტრაციულო იდვალუაფჷ ჩინეთიშ — ტიბეტიშ ავტონომიური რეგიონიშ დო ნეპალიშ — ქუმბუშ რეგიონიშ ხურგის. წჷმარინუანს ევერესტიშ მასივიშ ნორთის. თე წკონიაწკჷმა მერსხილი რე ობჟათე გოლაფირიათ. აკოგაფილი რე კრისტალური ქანეფით. თარ კონკაწკჷმა ართო ლჰოძე წჷმორინაფილი რე ელაზჷმაფათ მორჩილი კონკეფით: შქა ლჰოძონი (8414 მ) დო ლჰოძე-შარით (8383 მ). ტიბეტურო ლჰოძე შანენს „ობჟათეშ კონკას“.

## თაშნეშე ქოძირით
* ბრუოვითოშიანი კონკეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბრუოვითოშიანი კონკა ლჰოძე 
* ბრუოვითოშიანი კონკა ლჰოძე 

კატეგორია:ჩინეთიშ გვალეფი
კატეგორია:ნეპალიშ გვალეფი
პიდურუტალაგალა

**პიდურუტალაგალა** — შრი-ლანკაშ გვალაშ კონკი, თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ გვალა პედრო.

შრი-ლანკაშ უმაღალაში ჭურჭული. ოკიანეშ დონეშე 2524 მეტრის დო გოხოლუაშ მადვალი ლაკადაშე 500—700 მეტრიშ სიმაღალას იდვალუაფჷ. ქიანაშ ცენტრალურ ლაკადას იდვალუაფჷ, ნოღა ნუვარა-ელიაშ გოხოლუას. გოლათიშობური ფორმა უღი. აკოგაფილი რე გნაისით დო გრანიტით. კონკის გედგჷ ქიანაშ თარი ოტელემაუჭყაფე ტრანსლატორი.

სინჰალურშე თიშ ჯოხო მარგალურო გჷნითანგჷ მუჭოთ "ქანთილი გვალა".

## სქოლიო

კატეგორია:შრი-ლანკაშ გვალეფი
კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი
უორეგო (წყარმალუ)

**უორეგო** (ინგლ. Warrego River) რე სეზონური წყარმალუ ავსტრალიას, წყარმალუ დარლინგიშ ნადუ. უორეგო იჭყაფჷ კა-კა-მუნდიშ გვალას, კარნარვონიშ გვალეფიშ სისტემას დო გიშმურს კუინზლენდიშ დო ახალი ობჟათე უელსიშ შტატეფიშ ტერიტორიეფს. წყარმალუ უორეგოშ სიგჷნძა რე 1,380 კმ. ღანჩოშ ფართობი 69,290 კვ.კმ.

## ქოძირით თაშნეშე
*ავსტრალიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი
პნომ ორალი

**პნომ ორალი** () — გვალა კამბოჯას. ქიანაშ უმაღალაში კონკა.

გვალა პნომ ორალი კარდამონიშ გვალეფიშ ბჟაეოოლშე იდვალუაფჷ დო ქიანაშ უმაღალაში კონკა რე — 1813 მ. გვალაშ კართეფი დო კონკო ტყალეფით რე ფორილი. გვალაშ გოხოლუას იდვალუაფჷ ორთაშობური ერუანული პარკი.

გვალა კამპონგსპიშ პროვინციაშ ორალიშ ოლქის იდვალუაფჷ.

## სქოლიო

კატეგორია:კამბოჯაშ გვალეფი
კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი
კუპერ-კრიკი

**კუპერ-კრიკი** (ინგლ. Cooper Creek) — რე სეზონური წყარმალუ ცენტრალურ ავსტრალიას. კუპერ-კრიკი გიშმურს კუინზლენდიშ დო ობჟათე ავსტრალიაშ შტატეფიშ ტერიტორიას. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 1,420 კმ. ღანჩოშ ფართობი 297 547 კვ.კმ. ინაკათუ ეირიშ ტობას.

## ქოძირით თაშნეშე
*ავსტრალიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Aerial Video of the Cooper Creek at Innamincka 
* Australian Society for Limnology
* Primary Industries and Resources SA - Cooper and Diamantina
* Floods of Lake Eyre
* Gerald Nanson Channel Country
* Department of the Environment and Heritage

კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი
ვიქტორია (წყარმალუ)

**ვიქტორია** (ინგლ. Victoria River) რე წყარმალუ ავსტრალიას, ვიქტორია-ბონაპარტიშ ბიორეგიონს, ოორუე ტერიტორიას. წყარმალუ ვიქტორიაშ სიგჷნძა რე 560 კმ. ღანჩოშ ფართობი 87,900 კვ.კმ. წყარმალუ იჭყაფჷ ფარქუჰარსონიშ გვალას დო ინაკათუ ჯოზეფ-ბონაპარტიშ ჸუჯის.

## ქოძირით თაშნეშე
*ავსტრალიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* წყარმალუ ვიქტორია
ფლინდერზი (წყარმალუ)

**ფლინდერზი** (ინგლ. Flinders River) რე წყარმალუ ავსტრალიას, კუინზლენდიშ უგინძაშ წყარმალუ. 
სიგჷნძა 1004 კმ. ღანჩოშ ფართობი 109,000 კვ.კმ. 

## ქოძირით თაშნეშე
*ავსტრალიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* წყარმალუ ფლინდერზი

კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი
დურიანი

**დურიანი** () — ჩანარი ბარბაშობურეფიშ ფანიაშე, ნამუთ მეხოლაფირო 30 გვარობას იკათუანს. დურიანი ჩანს ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ჭვემამი ტროპიკულ ტყალეფს.

## გემო დო შური
[thumb|190px|დურიანეფი [ვარებაშ შანი|ჯარალუაშ აკოშაყარუაშ აბანეფს ვარებული (გოხურგელი) რე]]
ხილს აბანობური მახორუეფი კუნტას დო კონკრეტულო თეშნერო ახასიათენა: "გალეშე ჯოჯოხეთი, დინოხოლეშე სამოთხე". საქმე თის რე, ნამჷ-და დურიანიშ გუმნაღელი ელმოლშე თხილერი რე ვა ხვალე ცანდამი ძიგირეფით, თაშნეშე მერმეწა შურით. არძა აწორინალაშ გინოლახუათ (დურიანიშ წორას გონწყუმათ დო თიშ შურით უმკუწიკუო), შილებე ქიბგინათ, ნამჷ-და "მოსოფელიშ №1" ხილიშ გემო თისხით ჯგირი რე, მუსხით  ვა ხიბული რე თიში არომატი დო ცანდამი ძიგირეფი.

შილებე ირაგადუას, ნამჷ-და დურიანიშ გიმნაღელიშ ატატა გიშაკერზაფილი ბატა აკოდგინალუაშ რე, დო გემოთ შილებე მოგენდას ართბორჯულო თხირიში, ჸვალიში, ხაშილი კრემიში; ბანანიშ, მანგოშ, ანანასიშ, პაპაიაშ დო ვანილიშ ნასვარა გემოთ, თაშნეშე ნაჸინაშ, ხვარხვიშ, ციმუაშ სო ხურმაშ მესვარილი გემოთ.

დურიანიშ მერმეწა შური შხვადოშხვანერი ასოციაციეფს გჷმიჭანუანს: ნიორიშ, ჸორადილი ჩხომოშ, ტყვაპაია მარქვალიშ ვარ-და გეყიყონაფილი ხვარხვიშ, კანალიზაციაშ, შურამი თათმანეფიშ, წურწუფაშ დო შხვა.

## ფოტორანწკი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Durio zibethinus (Bombacaceae)
* Durian Palace
* Video: How to Open a Durian
* Дуриан на Фрукторианство.ру
* *Погадаев В.* А дуриан совсем недурён
* Объяснена невыносимая вонь дуриана // Лента. Ру, 10 октября 2017
* Вонь от тропического фрукта дуриана едва не сорвала авиарейс индонезийской авиакомпании

კატეგორია:ბარბაშობირეფი
კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ფლორა
გასკოინი (წყარმალუ)

**გასკოინი** (ინგლ. Gascoyne River) — წყარმალუ გასკოინიშ რეგიონს, ბჟადალ ავსტრალიას, ავსტრალია. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 865 კმ. ღანჩოშ ფართობი 76,254 კვ.კმ. გასკოინი ინაკათუ შარკიშ ჸუჯის (ინდოეთიშ ოკიანე).

## [[ნადუ]]ეფი
### კვარჩხანი
* ლანდორი
* სერთი-ვანი
* ლიონსი
### მარძგვანი
* ტომაზი

## გალერეა

Rocky Pool - Gascoyne River - panoramio.jpg|
Gascoyne River - April 2006 - panoramio.jpg|
Dry Gascoyne River Bed - panoramio.jpg|


## ქოძირით თაშნეშე
*ავსტრალიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*წყარმალუ გასკოინი 

კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ბჟადალი ავსტრალიაშ წყარმალუეფი
ჯეკფრუტი

**ჯეკფრუტი**, თაშნეშე **კანუნი** ვარ-და **ინდური ქობალიშ ჯა** (), — ჯაჩანარი, ჯაპიშობურეფიშ ფანიაშ  არტოკარპუსიშ გვარობაშე, ქობალიშ ჯაშ არხო მოჯგირე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* www.hort.purdue.eduFruits of Warm Climates: Jackfruit and Related Species 
* www.crfg.org California Rare Fruit Growers: Jackfruit Fruit Facts  
* waynesword.palomar.edu Jackfruit (Artocarpus heterophyllus)  on Wayne’s Word 
* thaifoodcast.com — How to Select and Prepare a Jackfruit 

## სქოლიო

კატეგორია:ჯაპიშობურეფი
კატეგორია:ხილი
კატეგორია:ტროპიკული ოფუტეშ მეურნალა
რეზოვსკა

**რეზოვსკა** (თურქ. Mutludere, ბულგ. Резовска река) — წყარმალუ ბულგარეთის დო თურქეთის. წყარმალუ რეზოვსკა იჭყაფჷ ისტრანჯაშ გვალეფს, თურქეთიშ ტერიტორიას, უკულ გინმურს ბულგარეთიშ ტერიტორიაშა. ინაკათუ უჩა ზუღას. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 112 კმ. ღანჩოშ ფართობი 739 კვ.კმ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბულგარეთიშ წყარმალუეფი

კატეგორია:ბულგარეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
ველეკა

**ველეკა** (ბულგ. Велека, თურქ. Kocadere) რე წყარმალუ თურქეთის დო ბულგარეთის. წყარმალუ ველეკაშ  ოდუდე რე კარსტულ წყუეფ, ისტრანჯაშ გვალეფს, თურქეთიშ ტერიტორიას. ბულგარეთიშ ტერიტორიას წყარმალუ გიშმურს ისტრანჯაშ პარკის დო ინაკათუ უჩა ზუღას, ოფუტე სინემორეციშ ტერიტორიას. წყარმალუ ველეკაშ სიგჷნძა რე 147 კმ. ათავრეშე 108 კმ. ბულგარეთის რე დო 25 კმ. თურქეთის. ღანჩოშ ფართობი 995 კვ.კმ.

## ქოძირით თაშნეშე
*ბულგარეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული
*თურქეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული
ლიჩი

**ჩინური ლიჩი** თაშნეშე **ჩინური ლიჩჟი** (, ჩინ.荔枝) — საპინდიშობური ფანიაშ ჯაშ გუმნაღელი, თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ "ლიჩი", "ლიჩჟი", "ლაიაი", "ლისი", "ჩინური მარგული". 

ტროპიკული ჯა, ნამუთ ჩინეთიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, გუანდუნიშ დო ფუძიანიშ პროვინციეფს ჩანს, სოდე თე ჩანარიშ მოჸონაფა დოფიქსირაფილი რე XI ოშწანურაშე. ლიჩიშ თარი მაწარმალეფი რე ჩინეთი, ნამუსჷთ ეკოჸუნს ინდოეთი, ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ დო ობჟათე აფრიკაშ შხვა ქიანეფი. მაღალი იროწვანე ჯა, ლიჩი გიმიღანს მორჩილი ხორცამ გუმნაღელს, ნამუთ გალეშე ვარდიშფერ-ჭითა ფერიშ რე, უჭკომური სქელი კანით, ნამუთ დინოხოლენ გემუან ატატას ფორუნს. ლიჩიშ თასი, თაშნეშე კობუ გუმნაღელი იკათუანს ჰიპოგლიცინს დო თიში დაბალი ჰომოლოგის, გლიცინს, ნამუსჷთ შეულებუ ჰიპოგლიკემია გჷმიჭანუასჷნ, ნამუთ მერსხილი რე გვერდოშქირენულ ინდოარი დო ვიატნამალი ბაღანეფს (ნამუეფჷთ ბრელი ლიჩის ჭკომუნჷნა) ენცეფალოპათიაშ ჩხე დო ჩხურუწკჷმა.

## სქოლიო

კატეგორია:საპინდიშობურეფი
კატეგორია:ხილი
პეკანი

thumb|მარცხნივ|''Carya illinoinensis''

**პეკანი** (Carya illinoensis, უწმოხ Carya olivaeformis, Carya pecan) — ჩანარი ნეძიშობურეფიშ ფანიაშე. ჯაშ სიმაღალა 50 მეტრშახ ონჭჷ, დიამეტრი - 2-2,5 მ. ცანდსუაშნერი ფურცელეფი გოჩანს. გუმნაღელი წკალამია რე („ნეძი“). 

პეკანიშ თასი იჭკომჷ, 70%-შახ ზეთის იკათიანს. ორთაშობურო ჩანს ოორუე ამერიკაშ ტყალეფს. ჯვეშ ბორჯიშე ანდა ქიანას რე კულტივირაფილი. 

პეკანი მოჸუნა კავკაციას (ბჟადალ საქორთუოსჷთ), ოშა-გოშათ უკრაინას დო მორჩილ აზიას.

პეკანიშ კაკალეფი — თე ჯაშ გუმნაღელეფი — მეჯინელო ძალამ მოგენს ნეძის დო კულინარიას გჷმირინუაფჷ.

მოჩამილი გვარობაშ ჩანარიშ ომონდიდაფალო (მაულარო) უციო რე ზარხულს ჩხე დო ლამე ჰეერიშ ჸოფა. ჯას შეულებჷ 300 წანაშ მეძენას გიმიღასჷნ. მოსალს რჩქვანელობურო ეთმეჭოფჷნა გჷმათუთაშ ბოლოშო, მარა პეკანიშ კაკალეფს დახე პირელშახ კორობჷნა (გაჩქჷ ტაროზიშ პიჯალეფს).

## ფოტორანწკი

## ლიტერატურა

კატეგორია:ნეძიშობურეფი
საუთ-ესკი

**საუთ-ესკი** (ინგლ. South Esk River) — წყარმალუ ავსტრალიას, ტასმანიაშ შტატის (ტასმანიაშ კოკი). წყარმალუ იჭყაფჷ ბენ-ლომონდიშ გვალას დო ინაკათუ წყარმალუ ტამარს. საუთ-ესკიშ სიგჷნძა რე 252 კმ.

## ქოძირით თაშნეშე
*ტასმანიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*წყარმალუ საუთ-ესკი

კატეგორია:ავსტრალიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ტასმანიაშ წყარმალუეფი
პორსუკი

**პორსუკი** (თურქ. Porsuk Çayı, Kocasu-Porsuk Çayı) რე წყარმალუ თურქეთის. წყარმალუ პორსუკიშ სიგჷნძა რე 448 კმ. ინაკათუ წყარმალუ საქარიას, ნოღა პოლატლიშ ხოლოს. პორსუკიშ წყარპიჯის რე ნოღა ესქიშეჰირი.

## ქოძირით თაშნეშე
*თურქეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული
რამბუტანი

**რამბუტანი** () — გუმნაღელამი ტროპიკული ჯა საპინდიშობურეფიშ ფანიაშე, ნამუშ ოდაბადე რე ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია, 
ჩანარი თე რეგიონიშ ანდა ქიანას მოჸუნა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ეგზოტიკური ხილი (11 სურათი)
* www.kedem.ru

## სქოლიო

კატეგორია:საპონდიშობურეფი
კატეგორია:ხილი
ანკარა (წყარმალუ)

**ანკარა** (თურქ. Ankara Çayı) რე წყარმალუ თურქეთის, წყარმალუ საქარიაშ ნადუ. სიგჷნძა რე 140 კმ.

## ქოძირით თაშნეშე
*თურქეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
მარიცა

**მარიცა** (  ) — წყარმალუ ბალკანეთიშ ჩქონს. წყარმალუ მარიცა იჭყაფჷ რილაშ გვალეფს, ბჟადალ ბულგარეთის, გიშმურს სტარა-პლანინაშ დო როდოპეფიშ გვალეფიშ შქას, უკულ ნოღეფს პლოვდივს, პერვომაის, ედირნეს, ლავარას დო ინაკათუ ეგეოსიშ ზუღას, თურქეთიშ ნოღა ენეზიშ ხოლოს. მარიცა თურქეთიშ დო საბერძნეთიშ სახენწჷფო ხურგი რე. წყარმალუ მარიცაშ სიგჷნძა რე 480 კმ. ღანჩოშ ფართობი 53,000 კვ.კმ. უდიდაშ ნადუეფ რე: ტოპოლნიცა, ლუდა იანა, სტრიამა, საზლიიკა, ტუნჯა, ერგენე, (კვარჩხანი), ვაჩა, ჩეპელარსკა, არდა, ერითროპოტამოსი (მარძგვანი).

## გალერეა

File:MaricaRiveratHarmanli.jpg|
File:Maritsa.jpg|
File:Meriç River.jpg|


## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:საბერძნეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ბულგარეთიშ წყარმალუეფი
კინკანი

**კინკანი** თაშნეშე **კუმკვატი** () — იროწვანე ჯალეფიშ დო ბართვეფიშ გვარი ტეგანიშობურეფიშ ფანიაშე. ჩანარი ჯგირო დოჸალერი რე, 2-3 მეტრი სიმაღალაშ რე. 

კინკანს უღუ ინწრო დო წკვენტერია ფურცელი, ჩე ჭიფე პირი (2 სმ-შახ დიამეტრიშ), მოგემუანე-მოჭვახუე გუმნაღელი. პირანს კვირკვეშ თუთას, გუმნაღელი ღურთუთა-ფურთუთას მონდიდჷ. კინკანშე აკეთენა მურაბას, გჷმირინუანა ოკონსერვე წარმაფას დო დეკორატიული ღანკით. 

საქორთუოს გოფაჩილი რე „ნაგამი“, ნამუთ ქირსეთუთას იწილჷ დო ჯგირო იჩუალუ, ტყებამო იჭკომუ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ტეგანიშობურეფი
კატეგორია:ციტრუსეფი
კატეგორია:ხილი
კატეგორია:დეკორატიული ჩანარეფი
კატეგორია:ოთახიშ ჩანარეფი
ჯაბოტიკაბა

**ჯაბოტიკაბა** (, , თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ  ვარ-და  (), ვარ-და , თაშნეშე  (), Jabotica, Guaperu, Guapuru, Hivapuru, Sabará დო Ybapuru) — ჩანარი მირტიშობურეფიშ ფანიაშე, ნამუთ მოჸუნა ტროპიკულ ორტყაფუს მუჭოთ გუმნაღელამი კულტურული ჩანარი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Morton, J.F. 1987. Fruits of Warm Climates. Julia Morton 20534 SW 92 Ct., Miami Fl 33189.
* Jaboticaba in California Rare Fruit Growers 

## სქოლიო

კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ფლორა
კატეგორია:მირტიშობურეფი
კატეგორია:ხილი
დიმ-ჩაი

**დიმ-ჩაი** (თურქ. Dim Çayı) რე წყარმალუ თურქეთიშ ანთალიაშ პროვინციას. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 60 კმ. ინაკათუ სქირონაშქა ზუღას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Dim River Photos / Explore Dim River

კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
გიოქსუ

**გიოქსუ** (  — *ცაშფერი წყარი*) — წყარმალუ თურქეთის, თაშელიშ პლატოს. წყარმალუ გიოქსუშ ოდუდეეფ იჭყაფჷ ტავრიშ გვალეფს. წყარმალუშ ოორუე ოდუდე იჭყაფჷ გეიკიშ გვალეფს, ობჟათე ოდუდე ჰაიდარიშ გვალეფს. ჟირხოლო ოდუდეშ აკოართაფაშ აბანი რე ნოღა მუტიშ ხოლოს. წყარმალუ გიოქსუ ინაკათუ სქირონაშქა ზუღას. სიგჷნძა რე 260 კმ.

## ისტორიული ფაქტეფი
იმპერატორ ფრიდრიხ I ბარბაროსაქ იშკვიდჷ წყარმალუ გიოქსუს 1190 წანას.

## ქოძირით თაშნეშე
*თურქეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*წყარმალუ გიოქსუ

კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
ალატა (წყარმალუ)

**ალატა** (თურქ. Alata çayı) რე ჭიჭე წყარმალუ თურქეთიშ მერსინიშ პროვინციას. წყარმალუ იჭყაფჷ ტავრიშ გვალეფს დო ინაკათუ სქირონაშქა ზუღას. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 90 კმ.

კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული
კატეგორია:მერსინიშ პროვინციაშ წყარმალუეფი
სეიჰანი (წყარმალუ)

**სეიჰანი** (თურქ. Seyhan Nehri, ბერძ. Σάρος) — წყარმალუ თურქეთიშ კილიკიაშ რეგიონს, კილიკიაშ უგინძაშ წყარმალუ დო თურქეთიშ წყარმალუეფშე უგინძაშ, ნამუთ ინაკათუ სქირონაშქა ზუღას. წყარმალუ სეიჰანიშ ოდუდეეფ იჭყაფჷ ტაჰტილიშ გვალეფს. სეიჰანი გიშმურს კაისერიშ, ადანაშ დო მერსინიშ პროვინციეფს. სეიჰანიშ წყარპიჯის რე თურქეთიშ ართ-ართ უდიდაშ ნოღა ადანა. წყარმალუ სეიჰანიშ სიგჷნძა რე 560 კმ. ღანჩოშ ფართობი 20,450 კვ.კმ. სეიჰანიშ უდიდაშ ნადუ რე ზამანტი. წყარმალუ სეიჰანს შინანა ანტიკურ პერიოდიშ ავტორეფი: ტიტუს ლივიუსი, ქსენოფონტი, პროკოპი კესარიალი, სტრაბონი, პტოლემე, აპიანე, პლინიუს უნჩაში დო შხვეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
*თურქეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Artificial Intelligence Techniques for river flow forecasting in the Seyhan River Catchment, Turkey

## ლიტერატურა
*Akbulut, Nuray; Bayarı, Serdar; Akbulut, Aydin; Şahin, Yalçın (2009). Rivers of Europe. pp. 643–672. ISBN 9780081026120.
*Anton, Charles (1841). Classical Dictionary: Containing an account of the principal proper names mentioned in ancient authors... New York: Harper & Brothers.

კატეგორია:კილიკიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
ზამანტი

**ზამანტი** (თურქ. Zamantı) — რე წყარმალუ თურქეთის, ცენტრალურ ანატოლიას, კაისერიშ პროვინციას. ზამანტი ინაკათუ წყარმალუ სეიჰანს. წყარმალუ ზამანტიშ სიგჷნძა რე 308 კმ. ღანჩოშ ფართობი 8,700 კვ.კმ.

კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია: ანატოლიაშ წყარმალუეფი
ჯეიჰანი (წყარმალუ)

**ჯეიჰანი** (თურქ. Ceyhan, ბერძ. Πύραμος, ლათ. Pyramus) — რე წყარმალუ ანატოლიას, თურქეთის. სიგჷნძა 474 კმ. ღანჩოშ ფართობი 21,200 კვ.კმ.

## ქოძირით თაშნეშე
*თურქეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ანატოლიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
დიდი მენდერესი

**დიდი მენდერესი** (თურქ. Büyük Menderes Irmağı, ბერძ. Μαίανδρος) — წყარმალუ თურქეთის. წყარმალუშ ჯვეში ჯოხო რე *მეანდრი*. წყარმალუ უმოსო მეანდრეფით მეურს, თავრეშე რე წყარმალუშ ჯვეში ჯოხოდვალა. წყარმალუ დიდი მენდერესი იჭყაფჷ ბჟადალ ცენტრალურ თურქეთის, დინარიშ რაიონს, აფიონ-ყარაჰისარიშ პროვინციას დო ინაკათუ ეგეოსიშ ზუღას. წყარმალუშ წყარპიჯის რე ნოღეფი: ნაზილი, აიდინი. წყარმალუ დიდი მენდერესიშ სიგჷნძა რე 548 კმ. ღანჩოშ ფართობი 25,000 კვ.კმ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*თურქეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
*
*Xenophon, ''Anabasis'', Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts; William Heinemann, Ltd., London. 1980. OCLC 10290977. ISBN|0-674-99100-1.
* Thonemann, P., *The Maeander Valley: A historical geography from Antiquity to Byzantium* (Cambridge, 2011) (Greek Culture in the Roman World Series)

კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
მანავგატი (წყარმალუ)

**მანავგატი** (თურქ. Manavgat Nehri, ბერძნ. Melas) რე წყარმალუ თურქეთის, ანთალიაშ პროვინციას. წყარმალუ იჭყაფჷ ტავრიშ გვალეფს, ზუღაშ დონეშე 1,350 მ. სიმაღალას. მანავგატიშ ოდუდე რე შხვადოშხვა წყუეფი. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 93 კმ. ღანჩოშ ფართობი 1,221 კვ.კმ. მანავგატი ინაკათუ სქირონაშქა ზუღას.

## ქოძირით თაშნეშე
*თურქეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
საჯური (წყარმალუ)

**საჯური** (არაბ. نهر الساجور‎, თურქ. Sayur Çayı) — 108 კმ. სიგჷნძაშ წყარმალუ, ნამუთ იჭყაფჷ თურქეთის დო ინაკათუ წყარმალუ ევფრატის სირიაშ ტერიტორიას. ევფრატის სირიაშ ტერიტორიას სუმ წყარმალუ ინაკათუ, ათავრეშე საჯური არძოშ უმოს ჭიჭე რე.

კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:სირიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ევფრატიშ ნადუეფი
დიდი ზაბი

**დიდი ზაბი** (არაბ الزاب الكبير‎, თურქ. Zap suyu, ქურთ. زێ) — წყარმალუ თურქეთის დო ერაყის, წყარმალუ ტიგროსიშ ნადუ. წყარმალუ დიდი ზაბი იჭყაფჷ თურქეთიშ ტერიტორიას, ვანიშ ტობაშ ხოლოს დო ინაკათუ ტიგროსის, ერაყიშ ტერიტორიას. წყარმალუ დიდი ზაბიშ სიგჷნძა რე 400 კმ. ღანჩოშ ფართობი 40,300 კვ.კმ.

კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ერაყიშ წყარმალუეფი
ჭიჭე ზაბი

**ჭიჭე ზაბი** (არაბ. الزاب الصغير‎, სპარს. زاب کوچک‎, ქურთ. Zêy Koya‎, Zêyê Biçûk) — წყარმალუ ირანს დო ერაყის. ჭიჭე ზაბი იჭყაფჷ ზაგროსიშ გვალეფს, ირანიშ ტერიტორიას, ზუღაშ დონეშე 3,000 მ. სიმაღალას, წყარმალუ გიშმურს ერაყიშ ქურთისტანიშ ტერიტორიას, ერბილიშ მუჰაფაზას დო ინაკათუ წყარმალუ ტიგროსის ქირქუქიშ მუჰაფაზაშ ტერიტორიას. ჭიჭე ზაბიშ სიგინძა რე 400 კმ. ღანჩოშ ფართობი 22,000 კვ.კმ.

## ქოძირით თაშნეშე
*ირანიშ წყარმალუეფიშ ერკებული
*ერაყიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ირანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ერაყიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ერაყიშ ქურთისტანიშ წყარმალუეფი
ხაბური (ტიგროსი)

**ხაბური**, **ჭიჭე ხაბური** რე წყარმალუ თურქეთის დო ერაყის, წყარმალუ ტიგროსიშ ნადუ.

## ქოძირით თაშნეშე
*თურქეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული
*ერაყიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ერაყიშ წყარმალუეფი
პიტაია

[thumb|right|250px|''[რეღმამი ჰილოცერეუსი|Hylocereus undatus-იშ* გვარობაშ პიტაია 
 ([[ტაივანი]]შ ბაზარს)]]
[[ფაილი:Fruto de Stenocereus queretaroensis.jpg|thumb|right|250px|*Stenocereus queretaroensis-იშ* გვარობაშ პიტაია, წიმინდელი დო ოჭკომალო ზათი]]
*'პიტაია**, თაშნეშე **პიტაჰაია*', — *Hylocereus-იშ* დო *Stenocereus-იშ* გვარეფიშ [[კაქტუსიშობურეფი]]შ მუსხირენი გვარობაშ [[გუმნაღელი (ჩანარი)|გუმნაღელიშ]] ოართე ჯოხო. თე გუმნაღელიშ ოართე გჷმორინაფაშ ინგლისური ჯოხო  — *dragon fruit* ("დრაკონიშ ხილი"; პიტაიას მინშა უძახუნა "დრაგონფრუტის".

თე გვარიშ ჩანარეფი — კარკატია ეპიფიტური [[ლიანეფი|ლიანეფიშობური]] კაქტუსეფი რე, ნამუთ გოფაჩილი რე [[მექსიკა]]ს, [[ცენტრალური ამერიკა|ცენტრალურ]] დო [[ობჟათე ამერიკა]]ს; ჩანარიშ უმენტაშობაშო დჷმახასიათაფალი რე ფუშქურია არომატული ჩე პირეფი, ნამუეფჷთ სერით გითმიფაჩჷნა. ასეშო თე ჩანარეფი ოწარმე ღანკით მოჸუნა ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიაშ ანდა ქიანას — სამანგათ, [[ვიეტნამი]], [[ტაილანდი]], [[ფილიპინეფი]], [[ინდონეზია]], [[შრი-ლანკა]], [[მალაიზია]], [[იაპონია]] (კოკი [[ოკინავა]]), [[ჩინეთი]], [[ტაივანი]], — თაშნეშე [[ააშ]] ([[ჰავაი]]), [[ისრაელი]], ოორუე [[ავსტრალია]].

== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* 

[[კატეგორია:ხილი]]
[[კატეგორია:კაქტუსიშობურეფი|*]]

==გალერეა==
<gallery widths="250px" heights="250px" class="center">
Hylocereus undatus-fruit20180201 118(07,24,36).jpg|ჭითა პიტაია<br>(*Hylocereus undatus*)
Hylocereus polyrhizus.jpg|კოსტა-რიკული პიტაია<br>(*Hylocereus costaricensis*)
Yellow pitaya.jpg|ჸვინთელი პიტაია<br>(*Hylocereus megalanthus'')
მარაკუია

thumb|პასიფლორაშ გუმნაღელი
**მარაკუია** (, ტუპი mara kuya-შე) — ხილი, პასიფლორაშ გვარიშ რანწკი ტროპიკული ლიანეფიშ გუმნაღელი — ოჭკომალი პასიფლორაშ რჩქვანელობური გვარობა, კანკალეშა — ოთხკუნთხური პასიფლორაშ (გიგანტური მარაკუია) გვარობა, ნამუთ ოწარმე მასშტაბით მოჸუნა.

მარაკუიაშ გუმნაღელიშ ფორმა კვარკვალია ვარ-და ოვალური რე. რე მარაკუიაშ ნერგვარობეფი ჸვინთელი, ჭითა, იაიაშფერი დო წვანე ფერით. გუმნაღელს წვენამი ატატა უღუ ანდა მუდანობაშ თასით.

მარაკუიაშ ოჭკომალო რგებული სახეგვარობეფი შილებე დობრთათ სუმ თარ ტიპო: იაიაშფერი ( *[[Passiflora edulis]]-იშ* გვარობაშ გუმნაღელი Sims, ჩინებული, მუჭოთ ოჭკომალი პასიფლორა ვარ-და იაიაშფერი გრანადილა), ჸვინთელი (*Passiflora edulis f. flavicarpa* Deg.) დო გიგანტური გრანადილაშ გუმნაღელი (ვარ-და ოთხკუნთხური პასიფლორა, ; თიშ გუმნაღელშა თაშნეშე გიგანტური მარაკუია უჯოხონა).

ადამიერშო მარაკუია ნოშქერწყარეფიშ, კერატინიშ, ვიტამინი C-შ დო, რკინაშ წყუ რე. გიმნაღელეფს გჷმირინუაფჷ ატატა, თაშნეშე გითმოწირჷნა წვენს.
ოშქაშე ზჷმაშ გუმნაღელიშ კალორიულობა — 68 კკალ 100 გრამშა. გუმნაღელს წვენიშ აკოდგინალუა — 25—40%.

მარაკუიაშ გუმნაღელეფი ახალ მუკნაწილათ გჷმირინუაფჷ, რჩქვანელობურო შქას გჷთმოჭკირჷნა დო ატატას კიზით ჭკომჷნა. მარაკუიაშ გუმნაღელეფშე აკეთენა წვენს, პავიდნოს, გჷმირინუანა კონდიტერულ ნაწარმეფს, გეთმუძინანა იოგურტის დო ნაჸინას.

## სქოლიო

კატეგორია:ხილი
კატეგორია:პასიფლორა
კოლორადო (ტეხასი)

**კოლორადო** (ინგლ. Colorado River) რე წყარმალუ ააშს, ტეხასიშ შტატის. წყარმალუ იჭყაფჷ ლიანო-ესტაკადოშ რეგიონს დო ინაკათუ მატაგორდაშ ჸუჯის (მექსიკაშ ჸუჯი). კოლორადოშ წყარპიჯის რე ნოღეფი: ოსტინი, კოლუმბუსი, უორტონი. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 1,387 კმ. ღანჩოშ ფართობი 103,000 კვ.კმ. უდიდაშ ნადუეფ რე: კონჩო, პეკან-ბეიოუ, ლიანო, სან-საბა, პედერნალესი. კოლორადო სიგინძათ ააშ-შ მა-18 წყარმალუ რე.

კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი
კატეგორია:ტეხასიშ წყარმალუეფი

## გალერეა

File:PennybackerBridge.jpg|
File:Colorado River Borden County Texas 2011.jpg|
File:Colorado River of Texas IMG 0784.JPG|
File:Colorado River under bridge in Wharton, TX IMG 1056.JPG|
File:Scene on the Colorado River, Austin, Texas.jpg|
File:Eagle Lake TX Colorado River Marker.JPG|
File:BullCreek.jpg|
File:Colorado River at Columbus, TX IMG 8244.JPG|
File:Dazzling water textures and colors - near sculpture falls Austin green belt (TX, USA).jpg|


## რესურსეფი ინტერნეტის
*Upper Colorado River Authority
*Lower Colorado River Authority
ბრაზოსი

**ბრაზოსი** (ინგლ. Brazos River) რე წყარმალუ ააშს, ტეხასიშ შტატის. წყარმალუშ ოდუდეეფ სოლტ-ფორკ ბრაზოსი დო დაბლ-მაუნტინ-ფორკ ბრაზოსი იჭყაფჷ ლიანო ესტაკადოშ რეგიონს. ჟირხოლოშ აკოართაფაშ აბანს იჭყაფჷ წყარმალუ ბრაზოსი. ბრაზოსიშ მასმა დიდ ნადუ რე წყარმალუ ქლიარ-ფორკ ბრაზოსი, ნამუთ ინაკათუ ბრაზოსის ნოღა გრაჰამიშ ხოლოს. წყარმალუ გიშმურს ტეხასიშ ნოღეფს: უეიკო, რიჩმონდი დო ინაკათუ მექსიკაშ ჸუჯის. ბრაზოსიშ სიგჷნძა რე 1,352 კმ. ღანჩოშ ფართობი 116,000 კვ.კმ.

## ჯოხოდვალა
ესპანარეფ წყარმალუს უძახუდეს *Río de los Brazos de Dios*-ის ნამუთ შანენს ღორონთიშ ხელეფიშ წყარმალუს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Brazos River Authority
*Public domain photos of the Upper Brazos
*Historic photos of Army Corps of Engineers lock and dam projects on the Brazos River, 1910-20s, from the Portal to Texas History
*1858 map titled  from a trigonometrical survey under the direction of A. Bache ; triangulation by J.S. Williams ; topography by J.M. Wampler ; hydrography by the parties under the command of E.J. De Haven & J.K. Duer.'', hosted by the Portal to Texas History

კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი
კატეგორია:ტეხასიშ წყარმალუეფი
ფუბია

**ფუბია**, **გვალა ბია** () — ლაოსიშ უმაღალაში კონკა.

## სქოლიო

კატეგორია:ლაოსიშ გეოგრაფია
კატეგორია:სიანგხუანგი
კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი
დოიინთანონი

**დოიინთანონი**, **დოი-ინთანონი**, **ინთანონი**, *მოჯვ. დოი-ანგკა, დოი-ანკა, ინტანონი* () — გვალა ჩიანგმაიშ პროვინციას, ტაილანდიშ უმაღალაში კონკა, ნამუთ გრანიტშე დო ბატოლითშე რე აკოგაფილი.

სიმაღალა ზუღაშ დონეშე — 2559 მ, შხვა მუნაჩემეფით — 2565 მ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Doi Inthanon National Park

## სქოლიო

კატეგორია:ტაილანდიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი
გრინ-რივერი (კოლორადოშ ნადუ)

**გრინ-რივერი** (ინგლ. Green River) რე წყარმალუ ააშს, წყარმალუ კოლორადოშ ნადუ. გრინ-რივერიშ ღანჩო იდვალუაფჷ ვაიომინგიშ, იუტაშ დო კოლორადოშ შტატეფს. წყარმალუ იჭყაფჷ ვინდ-რივერიშ გვალეფს, ვაიომინგიშ შტატის დო გიშმურს ვაიომინგიშ დო იუტაშ შტატეფს, წყარმალუშ ჭიჭე ნორთი რე ბჟადალ კოლორადოს ხოლო (64 კმ.). წყარმალუ გრინ-რივერი მეურს კოლორადოშ პლატოს დო გიშმურს შხვადოშხვა კანიონეფიშ ტერიტორიაშ. წყარმალუ გრინ-რივერიშ სიგჷნძა რე 1,170 კმ. ღანჩოშ ფართობი 125,000 კვ.კმ. გრინ-რივერიშ უდიდაშ ნადუეფი რე: ნიუ-ფორკი, ბლექს-ფორკი, ჰენრის-ფორკი, დუშეინი, პრაისი, სან-რაფაელი, (კვარჩხანი), ბიგ-სენდი, იამპა, ვაით-რივერი (მარძგვანი).

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Utah History: The Green River 
*The Green River 
*Green River Headwaters: Green River Lakes 
*Official Stream-Flow and Water-Supply Forecasts 

კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი
კატეგორია:კოლორადოშ წყარმალუეფი
კატეგორია:იუტაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ვაიომინგიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:წყარმალუ კოლორადოშ ნადუეფი
ქაკაბორაზი

**ქაკაბორაზი** (ბირმ. ခါကာဘိုရာဇီ — ) — გვალა მიანმარიშ ოორუეშე, ნამუთ ზუღაშ დონეშე 5881 მეტრის იდვალუაფჷ (5691 მ.), კაჩინიშ შტატიშ ტერიტორიას მადვალი ჰიმალაიშ გვალაშ სისტემაშ გოხოლუას, ჩინეთიშ ხურგიწკჷმა.

## სქოლიო

კატეგორია:მიანმარიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი
ფანშიპანი

**ფანშიპანი** () — გვალა, ვიეტნამიშ ლაოკაიშ პროვინციას, ნოღა შაპაშე 19 კილომეტრიშ მეძენას. ინდოჩინეთიშ უმაღალაში კონკა (3143 მ). გვალა ჰოანგლიენშონიშ ქჷნდჷრიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს, ნამუთ წყარმალუეფი ჰონგჰაშ დო დაშ წყარგჷმართუს აკმოქიმკნჷნს.

## სქოლიო

კატეგორია:ვიეტნამიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი
პეკოსი (წყარმალუ)

**პეკოსი** (ინგლ. Pecos River, ესპ. Río Pecos) რე წყარმალუ ააშს, ნიუ-მექსიკოშ დო ტეხასიშ შტატეფს. წყარმალუ პეკოსიშ ოდუდეეფ იჭყაფჷ სანგრე-დე-კრისტოშ გვალეფს, მორაშ ოლქის, ზუღაშ დონეშე 3,700 მ. სიმაღალას. წყარმალუ პეკოსი გიშმურს ნიუ-მექსიკოშ დო ტეხასიშ შტატეფს დო ინაკათუ წყარმალუ რიო-გრანდეს, ნოღა დელ-რიოშ ხოლოს. წყარმალუს რე შხვადოშხვა კაშხალეფ: სამნერიშ კაშხალი, ავალონიშ კაშხალი, ბრანტლიშ კაშხალი. წყარმალუ პეკოსიშ სიგჷნძა რე 1,490 კმ. ღანჩოშ ფართობი 115,000 კვ.კმ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*წყარმალუ პეკოსი
*

კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი
კატეგორია:ნიუ-მექსიკოშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ტეხასიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:რიო-გრანდეშ ნადუეფი
იუშანი

**იუშანი** თაშნეშე **სინგაოშანი**(, ნეფრიტიშ გვალა) — ბჟაეიოლ აზიაშ უმაღალაში კონკა. გვალა იდვალუაფჷ კოკი ტაივანს, სიმაღალა - 3952 მეტრი.

## სქოლიო

კატეგორია:ტაივანიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ჩინეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი
უაიტ-რივერი (მისისიპიშ ნადუ)

**უაიტ-რივერი** (ინგლ. White River) რე წყარმალუ ააშს, არკანზასიშ დო მისურიშ შტატეფს. უაიტ-რივერი იჭყაფჷ არკანზასიშ შტატის, ბოსტონიშ გვალეფიშ ეკორეგიონს, უკულ გიშმურს ობჟათე მისურიშ შტატის დო ოკულ კინ არკანზასიშ შტატის, სოდეთი ინაკათუ წყარმალუ მისისიპის. უაიტ-რივერიშ სიგჷნძა რე 1,162 კმ. ღანჩოშ ფართობი 71,910 კვ.კმ. უდიდაშ ნადუეფ რე: ჯეიმზი, ნორს-ფორკი, ბლექ-რივერი (კვარჩხანი), ბუფალოუ, ლიტლ-რედ-რივერი, ბაიოუ-დე-არკი (მარძგვანი). უაიტ-რივერიშ წყარპიჯის რე ნოღეფი: ნიუპორტი დო ბეიტსვილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*წყარმალუ უაიტ-რივერი არკანზასიშ ენციკლოპედიას

კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი
კატეგორია:არკანზასიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მისურიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მისისიპიშ ნადუეფი
კინაბალუ

**კინაბალუ** () — ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ სიმაღალეშ მეჯინათ მაანთხა გვალა, სიმაღალა — 4095 მეტრი. გვალა კინაბალუშ ერუანული პარკიშ (იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა მიშმურს) აკოდგინალუაშა, მიშმურს მალაიზიაშ ბჟაეიოლშე საბაჰიშ შტატის, კალიმანტანიშ კოკის, ტროპიკული ჯუნგლეფიშ შქას.

## სქოლიო

კატეგორია:მალაიზიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი
ჯეიმსი (მისურიშ ნადუ)

**ჯეიმსი** (ინგლ. James River) რე წყარმალუ ააშს, ოორუე დაკოტაშ დო ობჟათე დაკოტაშ შტატეფს. წყარმალუ ჯეიმსი იჭყაფჷ უელსიშ ოლქის, ოორუე დაკოტას დო ინაკათუ წყარმალუ მისურის, იანკტონიშ ოლქის, ობჟათე დაკოტაშ ტერიტორიას. ჯეიმსიშ სიგჷნძა რე 1,140 კმ. ღანჩოშ ფართობი 54,240 კვ.კმ.

## ლიტერატურა
*Hogan, Edward Patrick; Fouberg, Erin Hogan (2001). The Geography of South Dakota (Third ed.). Sioux Falls, SD: The Center for Western Studies – Augustana College. ISBN 0-931170-79-6.

კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ააშ-შ წყარმალუეფი
კატეგორია:ოორუე დაკოტაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ობჟათე დაკოტაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მისურიშ ნადუეფი
ბუკიტ-პაგონი

**ბუკიტ-პაგონი** (, ზიტყვაზიტყვათ "პაგონიშ ქჷნდჷრი") — გვალა კოკი კალიმანტანიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე. გვალაშ სიმაღალა ზუღაშ დონეშე — 1850 მეტრი. მალაიზიაშ დო ბრუნეიშ ხურგიშ შქას იდვალუაფჷ, ბრუნეიშ უმაღალაში კონკა რე. გვალაშ ოორუე კართეს დუდს ეთმეჭოფჷნს წყარმალუ ტემბურონგი, ბრუნეიშ ართ-ართი შანულამი ოწყარე არტერია.

## სქოლიო

კატეგორია:ბრუნეიშ გეოგრაფია
კატეგორია:მალაიზიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:ქიანეფიშ უმაღალაში კონკეფი