open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი კოლუმბიას

2009 წანაშ მუნაჩემეფით კოლუმბიას 6 **[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი]] რე**. 

## სტატისტიკა

2011 წანაშ მუნაჩემეფით, იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მოსოფელიშ მასტაბით 981 ობიექტი რე მიშაღალირი, თაურეშე 0,6% კოლუმბიაშ ობიექტეფი რე: თაჸურეშე

* 5 კულტურული ობიექტი.
* 2 ორთაშ ობიექტი.

## ერკებული

## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი კოლუმბიას

კატეგორია:კოლუმბია
*
კატეგორია:იუნესკოშ საგებიო მონძეობა
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ვენესუელას

2010 წანაშ მუნაჩემეფით ვენესუელას იუნესკოშ 3 **[[მოსოფელიშ მონძალა|მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი]] რე**. 

## სტატისტიკა

2011 წანაშ მუნაჩემეფით, იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულს მოსოფელიშ მასშტაბით 981 ობიექტი რე მიშაღალირი. თენეფ შქას 0,3% ვენესუელაშ ობიექტეფი რე. თენეფშე 2 კულტურული ობიექტი რე, 1 — ორთაშობური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ვენესუელას

კატეგორია:ვენესუელა
კატეგორია:საგებიო მონძეობაშ ქილინჯეფი ვენესუელას
კატეგორია:იუნესკოშ საგებიო მონძეობა
ბილიშ ტობა

**ბილიშ ტობა** ვარა **ბიანიშ ტობა** (, ) — ტობა ბჟადალ შვეიცარიას. მორატიწკჷმა დო ნევშატელიშ ტობაწკჷმა ართო რე ართ-ართი უდიდაში ტობა იურიშ გვალეფს, შვეიცარიაშ ტერიტორიას. აშახვილჷ 47°05′ ოორ. გ. 7°10′ ელ. გ.-ს, გერმანულ დო ფრანგულ ნინეფშა მაჩიებე არეალეფიშ თანჯას. 

ტობაშ სიგინძა რე 15 კილომეტრი, სიგანა — 4,1 კმ. ტობაშ ჟიდოხიშ ფართობი რე 39,3კმ², მაქსიმალური სიტომბა — 74 მ. იდვალუაფუ ზუღაშ დონე 429 მეტრას.

ტობას აკათუ წყარმალი აარე, ცილი/ტეილე, ნამუთ გჷშმურს ნევშატელიშ ტობაშე, ტვანბახი დო სუზე. 

ტობაშ წყარპიჯიწკჷმა დვალირი უდიდაში დოხოარეფი რე ბილინგუალი ნოღა ბილი/ბეინი დო მუში დაია ნოღა ნიდაუ. ჟირხოლო ნოღა იდვალუაფუ ოორუეშ წყარპიჯიშ განშე. კოკი სანქტ-პეტერსინსელი მიკმიჭოფანს ტურისტეფს. კოკი იდვალუაფუ ერლახიშ გოხოლუას. ჟან-ჟაკ რუსოს აფუ მუდგაზმარენი თუთა გჷნატარებუ თე კოკის.

ბიზნესიშ ართ-ართი თარი დარგი თაქ რე სათეფიშ წარმება დო მიკროტექნიკაშ ინდუსტრია. თაქ უღუნა მოსოფელიშ ჩინებულ სათიშ მაწარმებელ ბრენდეფს დუდ ოფისეფი, თინეფ შქას რე Swatch Group.

## ტობაწკჷმა დვალირი ნოღეფი დო ოფუტეეფი

ტობას გინმუურს თანჯა გერმანულო დო ფრანგულო მორაგადე რეგიონეფს შქას. უმეტაშ შვანს აბანეფს ჯოხოეფი უღუნა ჟირხოლო ნინაშა, მარა თინეფიშ არძა ვერსია ვარე ხვარებას.
*ბიფშალი - ბევესიე
*ერლახი - ცერლიე
*გაიხთი - იუგი
*გეროლფინგენი
*ჰაგნექი
*იპსაჩი
*ლანდერნი - ლე ლანდერონი (ნევშატელიშ კანტონი)
*ლიგერცი - გლერესი
*ლუშერცი - ლოკრასი
*მიორიგენი - მორენესი
*ნეუენშტადტი - ლა ნოივილი
*ნიდაუ
*სანქტ-პეტერსინსელი - ილ-დე-სან-პიერი
*შაფისი - შავანი
*შერნელცი - შერნო
*შუც-ლატრიგენი
*ტოიფელენი
*ტუშერცი - დოშე
*ტვანი - დუანი
*ვინელცი - ფენილი
*ვინგელცი - ვინუელე
*ვიგერისი - ვინგრასი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Waterlevels of Lake Biel 
*Tourism Biel/Bienne Seeland

კატეგორია:შვეიცარიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:შვეიცარიაშ ტობეფი
Touch and Go (ბუნა)

**Touch and Go** (მარგალურო: "ქიმეთხი დო მეუ") რე ბრიტანეთიშ ჯაზ-პოპური მუსიკალური ბუნა. თე ბუნაშ უპოპულარაში სინგლეფი რე: "Would You...?",  "Straight... to Number One" დო "Tango in Harlem".

## კარიერა

1998 წანაშ გჷმათუთას ბირაქ "Would You...?" ბრიტანეთიშ სინგლეფიშ ერკებულს მასუმა ადგილი დეკინუ. ათე ბირას ირჩქილე ოსურიშ გიშაკერძაფილო ეროტიულ ხონარი, ნამუთ იჩიებუ: "მა ქეშგატვყი სი ჩქიმ გოხოლუასჷ, მანგარ მომხიბვლელი რექ, მალურქო ჩქიმწკჷმა ართო დანჯირშა? (ინგლისურო: "I've noticed you around / I find you very attractive / Would you go to bed with me?"). 

თე ბირაქ ევროპას გინირთჷ ჰიტო, გჷშაკერძაფილო ბჟაეიოლ ევროპას, სოდგა ბუნას მონწყილი აფუდჷ ბრელი ტური. სინგლი "Would You...?" რდჷ ეშაგორილი ამერიკაშ ოტელევიზიე შოუშ, *[[G String Divas]]*-შ დო ბრიტანული სერიალიშ *[[As If]]*-იშ საუნდტრეკო. ათე ტრეკიქ თაშნეშე იჸუ გიშაგორილქ San Pellegrino-შ, Carlsberg-იშ, დო Nokia-შ რეკლამეფშო. შინაფილი ბირაშ ლერსი, დახე იდენტური ტექსტით, გჷმორინაფილი რდჷ ფსიქოლოგიურ გურაფას (რკვიას) 1978 წანას. 

"Straight... to Number One" ხოლო რდჷ გიშაგორილი ნამთინე რეკლამაშო, ეფლიშ კომპიუტერიშ iTunes-იშ რეკლამაშ მეკოროცხილო. 

Touch and Go პოპულარული რდჷ ბჟაეიოლ ევროპას, გიშაკერძაფილო რუსეთის, სოდგა დახე 50 კონცერტი უღუდუ წანმორწანაშ განმავლობას. 2003 წანაშე, თე ბუნაქ იშარჷ რუსეთიშ დო ჸოფირი სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ თარი ნოღეფშა, დოჭყაფილი მოსკოვით, თებული ვლადივასტოკით. ბუნა წჷმორინაფილი რე შინელ რეგიონს ექსკლუზიურო IKON-იშით. 

ბუნაშ პროდიუსერი, დევიდ ლო (ინგ. David Lowe), რე ბი-ბი-სიშ ახალი ამბეფიშ (ინგ. BBC News) მუსიკეფიშ ავტორი 1998 წანაშე.

## ბუნა
### მაკათურეფი
* ვანესა ლანკასტერი (ინგ. Vanessa Lancaster)
* ჯეიმს ლინჩი (ინგ. James Lynch)

### პროდიუსერეფი
* დავიდ ლო (ინგ. David Lowe)
* ჩარლი ჯილეტი (ინგ. Charlie Gillett)
* გორდონ ნელკი (ინგ. Gordon Nelki)

## დისკოგრაფია
### ალბომეფი
**I Find You Very Attractive* (1999)
* *Welcome Back* (2011) (Waiting for release)

### სინგლეფი
*"Would You...?" (1998)
*"Straight... to Number One" (1999)
*"So Hot" (2000)
*"Tango in Harlem" (2001)
*"I Don´t Wanna Go Home" (2011)

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official website 
*Google's page on Touch and Go
*Sofaecho.com
*Touch and Go at Discogs

კატეგორია:ბრიტანული ჯაზ-ბუნეფი
ლასო

**მაყურყა**, *ლასო* — თოკიშ ანჯარი ართნერი, ნამუთ სპეციალური მაახირიტალით ითებუ დო გჷმირინუაფუ სხვერპლიშ ოჭოფალო, მაახირიტალიშ თიშა მოციკაფათ დო მოქანჩაფათ. მაყურყაშ ჸოთამა ხვადუ მაახირიტალიშ რსიოლუათ. თინა, ართ-ართი უჯვეშაში ანჯარიე მოსოფელს, თინეფ შქას ორდოული პერიოდიშე გოფაჩილი რდჷ საქორთუოსჷთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*''The Lasso: A Rational Guide to Trick Roping'' by Carey Bunks
*Footage of multiple Lasso World Champions 
*"How to Handle a Rope - Champ Gives Lessons." *Popular Science*, June 1942, pp. 82-87.

კატეგორია:ოლჷმარი ანჯარეფი
სიერა-მორენა

მინი|250პქ|ორენი
[მარჯვნივ|მინი|250პქ|სიერა-მორენაშ გინოჯინუ [უელვა|უელვაწკჷმა]]
**სიერა-მორენა** — გვალეფი ესპანეთიშ ობჟათე ნორთის, მესეტიშ ნარაზენიშ ობჟათე ბძგიდე. სიგირძა დოხოლაფირო 400 კილომეტრი, სიმაღალა 1299 მეტრა. უთარაშო ეგაფილიე კრისტალური ქანეფით. წჷმჷმარინუანც პლატოშური წყალგჷმმართალც, მუდგაშ ობჟათე კართე ახრას ენმურც გვადალკვივირიშ ლეხერშა დო თიში ნადუეფით ტომბას რე დოსვართილი. გოქუნილიე ირონწვანე ბართვონით დო ფართოფურცელამი ტყათ. მიშიბაფუაფუ ტყვია, თუთია, პირიტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Physical geography and geology of Spain  
*Virtual Cadastral 
*Ordovician -Dobrotivian (Llandeillian Stage) to Ashgill- Crinoids from the Montes de Toledo and Sierra Morena

კატეგორია:ესპანეთიშ გვალეფი
მიკრონეზიაშ ფედერაციული შტატეფიშ პრეზიდენტი

**მიკრონეზიაშ ფედერაციული შტატეფიშ პრეზიდენტი** — მიკრონეზიაშ ფედერაციული შტატეფიშ (მფშ) სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდე. მფშ-იშ პრეზიდენტი, მუშ პოსტიშე გიშნაველი, ქიანაშ მინისტრეფიშ კაბინეტიშ მადუდე დო გამამინჯე რე ერუანულ თარობაშ გამაგალაშა დო ფუნქციონირებაშა. პრეზიდენტის ოხვარუ ვიცე-პრეზიდენტი. ჟირხოლოს მფშ-იშ კონგრესი გიშმაგორუნს „at-large“ (ართამ ოგიშაგორუე ოლქიშ) მაკათურეფშე ოთხწანაშ ხანით. მფშ-იშ ასეიან დო მა-10 პრეზიდენტ რე უესლი სიმინა, ნამუქჷთ დევიდ პანუელო 2023 წანაშ 11 მესის დოთირუ.

## მიკრონეზიაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მიკრონეზიაშ ისტორიაშ ქრონოლოგია

## სქოლიო

კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
კატეგორია:მიკრონეზიაშ ფედერაციული შტატეფი
გარდა (ტობა)

**გარდა** () — იტალიაშ უდიდაში ტობა. იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუე ნორთის, ბრეშას დო ვერონას, თაშნეშე ვენეციას დო მილანს შქას. თე რეგიონს ჯიშთეფქ ეკონია აკოჸინალუაშ დალიერს იფორმირჷ. ტობა დო მუში წყარპიჯი ვერონაშ, ბრეშაშ დო ტრენტოშ პროვინციეფს შქას ირთუ. ტობაშა ეფას მიჭირინდე ოორუეშე, ბრენერიშ ჸალაიბონიშ გოულათ, მუშ გეშათ თინა ძალამი შანულამი ტურისტული აბანი რე დო მუშ წყარპიჯეფს იდვალუაფუ მიარე მაართახარისხამი სასუმარო დო კურორტი. 

## გეოგრაფია
ტობაშ ოორუე ნორთი არძაშე ონჭირე რე დო გოხურგილი რე გვალეფით, ნამუეფიშ უმეტაშობა გრუპო-დელ-ბალდოშ მასივს ორხველჷ. ტობაშ მოღოზილუა ტიპიური რე მორენული ლეხერშო დო ოეგებიეთ იფორმირჷ ჯიშთეფიშ გოლინათ პალეოლითიშ ხანას. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ჯიშთეფიშ ძირაფა ამდღა ხოლო შილებე, ეკონია წანეფს წჷმარინუანა ჰიპოთეზას, ნამუშ მეჯინათ ჯიშთეფს უმოს წოხლე არსებული დეპრესია უკინებუდეს, ნამუთ მალობაშ ეროზიაქ აკოქიმინჷ 5-6 მილიონი წანაშ წოხოლე. 

ტობას მილარე მიარე ჭიჭე კოკი, თენეფშე არძაშე თარეფ შქას რე ხუთი, ნამუეფ შქას უდიდაში რე იზოლა-დელ-გარდა. თეწკჷმა ხოლოს, ობჟათეშე იდვალუაფუ იზოლა-სან-ბიაჯო, მაჟირანერო იზოლა-დეე-კონიგლი (ყურდგელეფიშ კოკი). ჟირხოლო კოკიშ გოხოლუას, ბჟადალშე იდვალუაფუ კოკი სან-ფელიჩე-დელ-ბენაკო. ტობაშა ინმალი თარი წყარმალუ რე სარკა, გუშულათ ხვალე ართუ გუშმურს — მინჩო.

## კურორტეფი დო ძეგლეფი
ტობაშ ობჟათეშე იდვალუაფუ უჯვეშაში დუდიშოთხილუ ნოღა სირმიონე, ნამუთ ამდღა გჷშაკერძაფილო პოპულარულ ძეგლის წჷმარინუანს. თაქ რე მიარე სასუმარო, რესტორანი, ბარი, მოდაშ სალონი დო მაღაზია. ქვერსემი სკალიგერიშ ჯიხაზურგა XIII ოშწანურათ ითარიღებუ. თაქ ვილა უღუდჷ რომალ პოეტ კატულს. მაძირაფუეფს შეულებუნა რომაული აბანოშ აკნაციმეფიშ დოთოლორაფა, ნამუსჷთ გროტე-დი-კატულო ჯოხო, თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ვა რე ჩინებული მუთუნნერი ტკიცალუა, ნამდა თე ნოდგჷმს პოეტიწკჷმა მოირსხუანს. ტობაშა მიშაჭკირილი ჩქონიშ წვანდის გუშმურს წურწუფაშ წყარეფი, ნამუეფსჷთ ოკურნალებერო გჷმირინუანა. თიშ გოხოლუას იდვალუაფუ გარდალენდი — ართ-ართი არძაშე ჩინებული თემატური პარკი იტალიას.

## გალერეა


File:Lake garda from space.jpg|ტობაშ გინაჯინუ კოსმოსიშე
File:TremosineSulGardaPieve.jpg|ტრემოზინე-სულ-გარდა
File:Lago di Garda 1 Giugno 2006.jpg|ვალ-დი-სონგო
File:Punta San Vigilio.jpg|პუნტა-სან-ვიჯილო
File:Lake_Garda_Italy_2005-08-16.jpg|გინაჯინუ კარნანოშე
File:Lake_Garda0001.JPG|გინაჯინუ მალკეზინეშე
File:Riva del Garda.jpg|რივა-დელ-გარდა
File:Torri del Benaco-coucher-2.jpg|ბჟაშ ალულა ტორი-დელ-ბენაკოშე
File:LaziseHafen.jpg|ლაციზეშ ონიშოლი 
File:View salò at sunset.JPG|სალო ბჟაშ ალულა ბორჯის
File:Gardasee-1.jpg|კომუნა ნაგო-ტორბოლეშ გინაჯინუ 
File:Gardasee Panorama1.jpg|პანორამა პეშიერა-დელ-გარდადაშე
File:Toscolano001.jpg|ტოსკოლანო-მოდრენო
File:Old_port_of_Desenzano.JPG|დესენძანო-დელ-გარდაშ ჯვეში ონიშოლი 


## ქოძირით თაშნეშე
*იტალიაშ ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Lake Garda at the Open Directory Project 
* Ferry Services on Italian Lakes - Lake Garda 

კატეგორია:იტალიაშ ტობეფი
კატეგორია:იტალიაშ გეოგრაფია
ვანუატუშ პრეზიდენტი

**ვანუატუშ პრეზიდენტი** () — ვანუატუშ სახენწჷფოშ მადუდე, ნამუსჷთ 5 წანაშ ხანით გჷშმეგორუნს გჷშმაგორალეფიშ კოლეგია, ნამუთ მუშჸურე აკმოდირთუ  პარლამენტიშ მაკათურეფიშ დო რეგიონალურ სხუნუეფიშ პრეზიდენტეფშე. პრეზიდენტიშ როლ უმენტაშო ცერემონიულ რე. კონსტიტუცია პრეზიდენტის ნებას არზენს ქჷდარინუას ვანუატუშ უჟინაშ სასამართოშ დუდმოსამართე დო სუმ შხვა მოსამართე.

პრეზიდენტიშ პოსტიშ ვაკანტურობაშ შვანს, პარლამენტიშ სპიკერ არსულენს ვანუატუშ პრეზიდენტიშ საღალობას.

1906 წანაშე 1980 წანაშა ახალ ჰებრიდეფიშ რეზიდენტ-კომისარეფ რდეს ბრიტანეთიშ დო საფრანგეთიშ კოლონიურ ჩინოვნიკეფი. 1887 წანაშე 1906 წანაშა ახალ ჰებრიდეფს ანგლო-ფრანგულ ართამ ოზუღე კომისარეფ დუდენდეს.

## პრეზიდენტეფიშ ერკებული
}
| alt_party         = პარტია ვანუატუ
}}
|}

## რესურსები ინტერნეტში
* ვანუატუშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* Vanuatu 

## სქოლიო

კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ვანუატუ
კატეგორია:ვანუატუშ თარობა
კატეგორია:ვანუატუარ პოლიტიკოსეფი
ოკიანეთი

**ოკიანეთი** – გეოგრაფიულ რეგიონი, ნამუთ იკათუანს ავსტრალაზიას, მელანეზიას, მიკრონეზიას დო პოლინეზიას. ინგლისურნინამ ოქიანუშ გალე ოკიანეთ თარო მერჩქინელ რე კონტინენტო, მუჟანსჷთ მატერიკულ ავსტრალია ისხუნუაფუ მუჭოთ კონტინენტურ სქირონა. გჷნოზინდილ რე ბჟაეიოლშე ბჟადალ გვერდოსფეროშა, წყარიშ გვერდოსფეროშ ცენტრის, ოკიანეთიშ ფართობ  მეხოლაფირო რე 9,000,000,000 კმ2, მახორობა — მეხოლაფირო 46.3 მილიონ (2024). ოკიანეთ არძაშ უჭიჭაშ კონტინენტ რე სქირონაშ ფართობით დო მაჟირა რე მახორობაშ მეჯინათ ანტარქტიდაშ უკული.

ოკიანეთ გიშეგორუაფუ ანდაკორობამ ეკონომიკურ სისტემათ: ავსტრალიაშ, საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ, ჰავაიშ, ახალ კალედონიაშ დო ახალ ზელანდიაშ წჷმიულირ დო გლობალურ კონკურენტმოღელ ფინანსურო ბაზარეფშე, ნამუეფჷთ მაღალ აბანეფს იკენა რინაშ ხარისხით დო ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსით დო კირიბატიშ, პაპუა-ახალ გვინეაშ, ტუვალუშ, ვანუატუშ დო ბჟადალ ახალ გვინეაშ მერკეთ წუმოძინელ ეკონომიკათ. ოკიანეთიშ უკაბეტაშ დო არძაშე დოხორელ ქიანა რე ავსტრალია, უკაბეტაშ ნოღა — სიდნეი. ინდონეზია მადვალუ პუნჩაკ-ჯაია ოკიანეთიშ უმაღალაშ კონკა რე 4,884 მეტრიშ სიმაღალათ.

ავსტრალიაშ, ახალ გვინეაშ დო შხვა კაბეტ კოკეფიშ პირველ მახორუეფქ თე არანეფშა 60,000 წანაშ კინოხ მორთეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოკიანეთიშ ქიანეფიშ ფაქტეფი დო სტატისტიკა 
* ალმაშარული ფოტოეფი
* კულტურაშ ენციკლოპედია/ოკიანეთი

## სქოლიო

*
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
კირიბატიშ პრეზიდენტი

**კირიბატიშ პრეზიდენტი** () - კირიბატიშ სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდე. 

[thumb|პრეზიდენტიშ რეზიდენცია, ჸოფირი თარობაშ ჸუდე, [ბაირიკი.]]

## კირიბატიშ პრეზიდენტეფი
კირიბატიშ პოლიტიკური ისტორიას შხირი რე პრეზიდენტიშ იმპიჩმენტეფი, მუდგა ბორჯისჷთ ხეშუულობაშ ოდუდეშა მოურდეს სახენწჷფო სხუნუშ ხემანჯღვერეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კირიბატიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
 

კატეგორია:კირიბატი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ნაურუშ პრეზიდენტი

**ნაურუშ პრეზიდენტი** — ნაურუშ სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდური, გჷშმეგორუნც პარლამენტი დორხველი მაკათურეფშე, თის უკებჷ თაშნეშე მინისტრიშ პოსტეფით.

## ნაურუშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნაურუშ ისტორიაშ ქრონოლოგია

კატეგორია:ნაურუ
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
პალაუშ პრეზიდენტი

**პალაუშ პრეზიდენტი** - პალაუშ სახენწჷფოშ მადუდური, გჷშმეგორუნც მახორობა 4 წანაშ ვადათ. 

## პალაუშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პალაუშ ისტორიაშ ქრონოლოგია

კატეგორია:პალაუ
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ფიჯიშ პრეზიდენტი

**ფიჯიშ პრეზიდენტი**  — ფიჯიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფოშ მადუდე. პრეზიდენტის პარლამენტ სუმწანიან ხანით დჷთმარინუანს 2013 წანაშ კონსტიტუციაშ პიჯალეფიშ მეჯინათ. თიშ უმკუჯინუო, ნამჷ-და პრეზიდენტიშ როლ თარობას უმენტაშო ცერემონიულ რენ, თის უღჷ შანულამ რეზერვულ ხემანჭუაფეფი, ნამუეფიშ გჷმორინაფათ კრიზისიშ ბორჯის შილებე. თეწკჷმა ართო, პრეზიდენტ რე ფიჯიშ რესპუბლიკაშ ოურდუმე ნძალეფიშ უმაღალაშ ურდუმმადუდე.

## ფიჯიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული
# სიტივენი რაბუკა (Sitiveni Rabuka) ---- 7 გჷმათუთა 1987 - 5 ქირსეთუთა 1987.
# პენაია განილაუ (Penaia Ganilau) --- 5 ქირსეთუთა 1987 - 15 ქირსეთუთა 1993. 
# კამისესე მარა (Kamisese Mara) --- 16 ქირსეთუთა 1993 - 20 მესი 2000. 
# ფრენკ ბაინიმარამა (Frank Bainimarama) --- 29 მესი 2000 - 13 კვირკვე 2000.
# იოსეფა ილოილო (Josefa Iloilo) --- 13 კვირკვე 2000 - 5 ქირსეთუთა 2006.
# ფრენკ ბაინიმარამა (Frank Bainimarama) --- 5 ქირსეთუთა 2006 - 4 იანარი 2007.
# იოსეფა ილოილო (Josefa Iloilo) --- 4 იანარი 2007 - 30 კვირკვე 2009.
# ეპელი ნაილატიკაუ (Epeli Nailatikau) --- 30 კვირკვე 2009 - 12 გერგობათუთა, 2015.
# ჯიოჯი კონროტე (Jioji Konrote) --- 12 გერგობათუთა, 2015 - 12 გერგობათუთა, 2021.
# უილიამ კატონივერი (Wiliame Katonivere) --- 12 გერგობათუთა, 2021 - 12 გერგობათუთა, 2024.
# ნაიქამა ლალაბალავუ (Naiqama Lalabalavu) ---- 12 გერგობათუთა, 2024 - *მოქომინჯე*.

## რესურსეფ ინტერნეტის
* ფიჯიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია

## სქოლიო

კატეგორია:ფიჯი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ატოლი

[thumb|330px|right|ატოლი. [NASA]]
**ატოლი** (მალდივიშ ნინაშა – *ატოლუ*) — მანჯანიშ კოკი, უღჷ წირეშობური (ედომუშამი ვარა სოფილი, ნამთინეშა ოლარჭაია) მოჸუნაფილობა. ატოლი რჩქვანელობურო ჭიჭე რე, მარა ნამთინეშა თიში დიამეტრი 50 კმ დო უმოსისჷთ ოჭირინუანც. მოსოფელს ართ-ართი არძოშე დიდი ატოლიე კვაჯალეინი, ოართე ფართობი ოჭირინუანც 14,5 კმ². შანულამი რე თაშნეშე რანგიროაშ ატოლი, ნამუდგაშ ფართობი ომანგუ 1639 კმ²-ის.
ივითარებუ წყართუდონი ზუკეფიშ (ხშირას ვულკანეფიშ) კუნწულეფიშ მუკი-მუკი დო უკული ტექტონიკური ეკინაშ ვარა ოკიანეშ დონეშ გეკინაშ მოღალუთ. 

ჩარლზ დარვინიშ ჰიპოთეზათ, ბარიერული რიფით ჟიდოხიშა ეშმურც, თეშნერო ხვადუ კუნწულიშ „გეკიდუა“. 

ატოლეფი გოფაჩილიე ტროპოკული ორტყაფუშ ოკიანეეფ დო ზუღეფც, გჷშაკერძაფილო რჩქალი ოკიანეშ ცენტრალურ ნორთის.

## ქოძირით თაშნეშე
* მარჯანიშ რიფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Formation of Bermuda reefs
*Darwin's Volcano - a short video discussing Darwin and Agassiz' coral reef formation debate

## ლიტერატურა

კატეგორია:გეოგრაფია
ლულეელვენი

**ლულეელვენი** (შვედურო Luleälven) — შვედეთიშ ართ-ართი უთარაში წყარმალუ. ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ოორუე შვედეთის დო მეურს ობჟათე-ბჟაეიოლშა, 460 კილომეტრიშ სიგინძას, სოდეთ ნოღა ლულეოწკჷმა აკათუ ბოტნიაშ ჸუჯის. ნორბოტენიშ რეგიონს სიგინძათ მაჟირა წყარმალუ რე კალიქსეელვენიშ უკული, მარა პირველი რე წყარიშ ოშქარი ხარჯით. 

ღანჩოშ ფართობი რე 25 240,5  კმ², სოჸურეშეთ 24 545,6 კმ² შვედეთიშ ტერიტორის რე, 694,9 კმ² — ნორვეგიაშ. 

მინი|250პქ|მარცხნივ|ლულეელვენი

წყარმალუ ჰიდროენერგიაშ შანულამი წყუ რე, თის ეგაფილი რე უშანულამაში ჰიდროელექტროსადგურეფი. ინტენსიურო გჷმირინუაფუდუ ჯა-ტყაშ ტრანსპორტირაფაშო, მარა თე პროცესიქ 1980-იანი წანეფიშ დაჭყაფუს მეჭყორდჷ. 

XIX-XX ოშწანურეფიშ მალობას, წყარმალუს გინმიშ მათხილუ ღოზი დიო რუსეთიშ იმპერიაშე, უკული სხუნუეფიშ რსხუშე მუშაჭკირუეფშე ოთხილარო. დახე ედომუშამ სიგინძას ასქილადირი რე ფართო ოფორტიფიკაციე ნოგაფეფი, ნამუეფით, ბოდენიშ ჯიხასიმანგარათ ითებუ ნოღა ბოდენწკჷმა. თე სიმანგარეფიშ დო ბუნკერეფიშ უმეტაშობა ამდღა ვა გჷმირინუაფუ. 

## ქოძირით თაშნეშე
* შვედეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* შვედეთიშ წყარმალუეფი სიგინძაშ მეჯინათ (შვედურო)
* http://www.secretcreeks.com/river_facts.htm?f  (შვედურო)
*  შვედეთიშ წყარმალუეფი ღანჩოშ ფართობიშ მეჯინათ] (შვედურო)

## სქოლიო


კატეგორია:შვედეთიშ წყარმალუეფი
ფრანჩესკო ანტონიო ვალოტი

**ფრანჩესკო ანტონიო ვალოტი** (დ. 11 მანგი, 1697 - ღ. 10 ღურთუთა, 1780) - იტალიარი კომპოზიტორი, მუსიკაშ თეორისტი დო ორგანისტი.

## შურდგჷმა
დებადჷ ვერჩელც. გურაფულენდ გ. ა. ბისონწკჷმა, წმ. ეუსებიუსიშ ოხვამეს. 1720 წანას გინირთჷ თე ოხვამეშ პაპათ. 1722 წანას გინირთჷ წმ. ანტონიოშ ოხვამეშ ორგანისტო პადუას, 1730 წანას თაქ მიღუ მაესტროშ ტიტული, ნამუთ შინარჩუნუ 50 წანაშ განწხანს. თაქ გეჩინებაფუ კომპოზიტორი დო მუსიკაშ თეორისტი ჯუზეპე ტარტინი. ვალოტიქ ღურუ პადუას, 1780 წლის 10 იანარს.

## აკოქიმინჯალა
* 12 ინტროიტი 5 დო 8 ხონარიშო. 
* 24 კირიე, 24 გლორია, დო 21 კრედო 4 დო ხუთი ხონარიშო. 
* 68 ფსალმუნი 2 დო 8 ხონარიშო დო ინსტრუმენტეფიშო.
* 46 ჰიმნი
* 10 რესპონსორია
* 3 *[[დიეს ირე]]* 4 ხონარი დ ინსტრუმენტეფიშო.
* 2 *Pange lingua*
* 15 *Tantum ergo*
* 2 *Te Deum*
* 2 *De profundis*
* 1 *Sepulto domino*, დო შხვა ნაწარმებეფი

თაშნეშე იჭარუ 43 საეკლესიო მუსიკა დო ინტროიტი 5 ხონარშო. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Biografia di Vallotti in un sito dedicato a Vercelli 

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი კომპოზიტორეფი
კატეგორია:იტალიარი ორგანისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1697
კატეგორია:ნაღურა 1780
მარშალიშ კოკეფიშ პრეზიდენტი

**მარშალიშ კოკეფიშ პრეზიდენტი** - მარშალიშ კოკეფიშ სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდური. გჷშმეგორუნც მარშალიშ კოკეფიშ ოკანონმადვალე ორგანო ნიტიჯელა, მუში მაკათურეფშე 4 წანაშვადათ. 

## მარშალიშ კოკეფიშ პრეზიდენტიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მარშალიშ კოკეფიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია

კატეგორია:მარშალიშ კოკეფი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
მარშალიშ კოკეფი

220px|thumb|right|მარშალიშ კოკეფიშ ორენი
**მარშალიშ კოკეფი**, ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა **მარშალიშ კოკეფიშ რესპუბლიკა** (მარშ. Aolepān Aorōkin M̧ajeļ; ინგლ.: *Republic of the Marshall Islands*) — რჩქალოკიანური სახენწჷფო მიკრონეზიას. ბჟადალუშე დო ობჟათე-ბჟადალუშე უხურგანც მიკრონეზიაშ ფედერაციული შტატეფიშ, ოდო ობჟათეშე კირიბატიშ ტერიტორიული წყარეფი. თეშ გალე თის უხურგანც რჩქალი ოკიანეშ ნეიტრალური წყარეფი. სახენწჷფო იდვალუაფუ 29 ატოლც დო 5 კოკის. ოართე ფართობი — 181,3 კმ²; მახორობა — 63 174 კოჩი (2008, შეფასება). ნანანოღა — მაჯურო.

## ქოძირით თაშნეშე
* მარშალიშ კოკეფი-საქორთუოშ ურთიართობეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პრეზიდენტიშ ოფისი
* მარშალისშ კოკეფიშ ოჸენჯე ააშ-ს  
* Marshall Islands entry at The World Factbook 

კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
ჰურონეფი

thumb
**ჰურონეფი** — იროკეზულნინამი ინდიარი ტომეფიშ კონფედერაცია. XVI ოშწანურას ოხორანდეს კანადაშ ტერიტორიას, სიმკო დო ჰურონიშ ტობეფიშ გოხოლუას, 18 დიდ ოფუტეს. XVII ოშწანურაშ დოჭყაფუშოთ დოხოლაფირო 30 000 კოჩი ორდჷ. მეთხოზუდეს ოხაჩქუე დიხასაქვარუას დო ჯინუას. 1949-59 წანეფც მოსპეს იროკეზეფქ. ნორთიქ მიშელჷ იროკეზული ტომეფიშ აკოდგინალუაშა, ნორთიქ შხვა ტომეფც ქაწყორჷ. თინეფიშ ალმახანური გამნარყეფი ოხორანა ლორეტვილიშ რეზერვაციას. ასიმილირაფილეფი რენა კანადარ ფრანგეფწკჷმა დო დორხველი ნინა დინაფილი აფუნა.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 11, ხს. 697, ქართი, 1987

კატეგორია:ინდიარეფი
ინდიარეფი

მინი|350პქ|ამერიკაშ მახორუეფი ევროპალეფიშ მოულაშახ.
[მინი|300პქ|სქემაშ ენწყუმეფი: ტომეფიშ რხველუა. 
1. [ალეუტეფი
2. კოლოში
3, 4. ინუიტეფი (ესკიმოსეფი, ოსური დო მუმაკოჩი)
5. კოვიჩინეფი (ვანკუვერიშ რაიონი)
6. კროუ
7. უჩაკუჩხამეფი
8. ოჯიბვე
9, 10. პაიუტეფი (ოსური დო მუმაკოჩი)
11. შოშონეფი
12. სიუ
13. პაუნი
14. მანდანეფი
15. აპაჩეფი
16. პუებლო
17. აცტეკეფი (მექსიკა)
18. მაიპურე
19. კამბება
20, 21. ბოტოკუდეფი (ოსური დო მუმაკოჩი)
22, 23. ტუკუნა (ოსური დო მუმაკოჩი)
24. მირანია
25. პერუანელი სერო-დე-პასკოდან
26. ჩილიელი-კრეოლი ჩილოეშ რაიონიშე
27. კეჩუა
28. აბიპონეფი
29. მოხო (ბოლივია)
30. ტეუელჩე (არგენტინა)
31. პატაგონარი
32. არაუკანალი
33. დაჩხირდიხამეფი.]]
მინი|ოორუე ამერიკაშ კვირდი მახორობაშ ნინაშობური რუკა
**ინდიარეფი** — ამერიკაშ ჭითაკანამი აბორიგენი ტომეფი (ესკიმოსეფი დ ალეუტეფიშ გალე); არძოშე მიარერიცხუამი კათეფი რე — კეჩუა, აიმარა, აცტეკეფი, მაია, გუარანი, არაუკანეფი დო შხვ. ევროპული კოლონიზაციაშ გეშა მიარე ტომქ მოსპილქ იჸუ რსულაშო ვარა ნორთიშურო, ვარა გინოხორაფილქ იჸუ შხვა ტერიტორიეფშა. ააშ-ს დო კანადას თინეფი ჯინჯიერო რეზერვაციეფც ოხორანა, ბოლივიას დო გვატემალას მახორობაშ უმენტაშობას წჷმჷმარინუანა.

* **ჯოხოეფი**: ინგლისურო - Indians; ფრანგულო - Indiens.
* *ოართე მუდანობა*: 35 მლნ. 
* **ნინა**: რაგადანა მუნეფიშ ნინაშა, დიდი ნორთი თაშნეშე ესპანურო (ლათინურ ამერიკას) დო ინგლისურო (ოორუე ამერიკას). 
* **მორწუმეეფი**: კათოლიკეეფი, პროტესტანტეფი, რენა თაშნეშე სინკრეტული კულტეფიშ დო ტრადიციული რწუმეფიშ მიმათხოზინალეფი. 

ინდიარეფი ირთუნა თ.გ. ამერინდიურ ეთნოლინგვისტურ ფანიეფო: ალგონკინურ-მოსური, ანდო-ეკვატორული, აცტეკურ-ტანური, ჟე-პანო-კარიბული, ხოკა-სიუ, მაკრო-ოტომანგუა, მაკრო-ჩიბჩა, ნა-დენე, პენუტური, ტარასკული.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Peopling of the American Continents
* North America 
* South America 
* America's Stone Age explorers
* A history of Native people of Canada - The Canadian Museum of Civilization''

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
*
კეჩუა (კათა)

მინი|250პქ|კეჩუაშ წჷმმარინაფალი
**კეჩუა** (*Qhichwa, Runa*) — ობჟათე ამერიკას (პერუ, ბოლივია, ეკვადორი, არგენტინა, კოლუმბია, ჩილე) მახორუ ინდიარი კათა, ნამუთ ინკეფიშ ტაუანტინსუიუშ სახენწჷფოშ კულტურული ტრადიციეფიშ მონძე რე. 

ეკონია მუნაჩემეფით, თე კათაშ მუდანობა აკმადგინანც 25.245.000 ადამიერც, ნამუეფშეთ პერუს ოხორანც 13.887.073 ადამიერი,  ეკვადორს - 6.018.691, ბოლივიას - 3.821.820, არგენტინას - 1.469.830, კოლუმბიას - 39.100, ოდო ჩილეს 8.480 კეჩუაშ წჷმმარინაფალი. კეჩუა აკმადგინანც პერუშ მახორობაშ 47%-ის, ეკვადორიშ მახორობაშ 41.3%-ის, ოდო ბოლივიაშ მახორობაშ  37.1%-ის. ბრელი კეჩუაქ (*გჷშაკერძაფილო პერუშ დო ეკვადორიშ ოორუე დო ცენტრალურ ნორთიშ მახორუ *) გჷნორთ ესპანურ ნინაშა, ათეშენ თე ქიანეფც კეჩუაშ ნინაშა მორაგადეეფიშ მუდანობა ვა აკმოხვადუ თე კათაშ მუდანობას.

კეჩუა რდჷ ამერიკაშ უძალიერაშ კათა ესპანარეფიშით თინეფიშ ეჭოფუაშ მომენტიშოთ. ჯვეში ოქიანუშ კრიტერიუმეფიშ მეჯინათ,  კეჩუაშ კულტურა გერდჷ უმოსი მაღალას, ვინდარო აცტეკეფიშ დო მაიაშ კულტურეფი მექსიკას. თიწკჷმა, მუჟამცჷთ თე ჟირი ეკონია ორდჷ  ენეოლითიშ ფარანცჷნ, კეჩუაქ გჷნორთჷ ბრონზეშ ხანაშა. კეჩუაშ სოციალური ორგანიზაფაშ ოსხირს წჷმარინუანს თემი-აილიუ (ayllu), ნამუსუთ თაშნეშე ჯოხო ინდიარეფიშ თემი  (comunidad indígena) დო ჸაზახეფიშ თემი (comunidad campesina). თემი აკმიშქუმალუაფუ  ზისხირით მოჯგირალაშ, ოართე ტერიტორიაშ დო მაკათურეფიშ ხანდაბორჯის ართიანიშ მოხვარაშ ოსხირშა, თაშნეშე ოართე ტოტემური წჷმოხონიშ (wak'a) პატიჩამათ. უჯვეშაში თემეფი, ნამუეფუშ გეშათ მიშიბაფუაფუ ინფორმაციან, რდჷ იანაუარა, ჩუმპიუილკა, კოტანერა, კოტაპამპა დო უმასუიუ. ამდღარშო ორე ანთასობათ კეჩუაშ თემი. 2007 წანას ხვალე პერუს ოხორანდ 6 000-შა უმოსი ოფიციალურო აღიარაფილი კუჩუაშ დო აიმარაშ თემი დო თინეფიშ მუდანობა ირდუ. 1950 წანას ბოლივიას ოხორანდჷ 3779 თემი. კეჩუაშ ჯინჯიერი საქვარუა რე დიხასაქვარუა დო მეორინჯალა. თაშნეშე, მუჭოთ დაქირებული მუშახე დოსაქვარაფილი რენა გვალაშემუმაშიბაფალი დარგის დო მოინალეეფო ჸუდეეფც.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*PERU : general data
*Ethnologue: Bolivia
*Languages of Bolivia
*Ethnologue: Ecuador

კატეგორია:ინდიარეფი
კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
აიმარა (კათა)

მინი|250პქ|აიმარაშ კათა ტრადიციულ ცერემონიალს
მინი|250პქ|მინი|250პქ|ვიპალა|აიმარაშ კათაშ შილა, ნამუთ 2008 წანას ბოლივიაქ ერუანულ სიმბოლოთ იჩინჷ
**აიმარა** აბანობური ეთნიკური ბუნა ობჟათე ამერიკას, ანდეფიშ გვალეფიშ ალტიპლანოშ რეგიონც. ამდღარშოთ თინეფიშ რიცხუ 2 მილიონიე დო ოხორანა ბოლივიას, პერუს დო ჩილეს. თინეფი თე რეგიონც დიო ხოლო თი ბორჯიშე ოხორანა, სოიშახ თაქ  ინკეფი, ოდო მოგვიანაფილო ესპანარეფი მიშესჷნ.

აიმარაშ კათა  XV ოშწანურაშ ლიას, ინკეფიშ იმპერატორქ უაინა კაპაკიქ ქჷდეკინჷ. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა თეშ უკული  აიმარა ინკეფიშ შანულამი გოლინას წისაფულენცჷნ, ინკეფიშ იმპერიას თინეფც გარკვიებული დონეშა ავტონომია აფუდეს ასქილადირი. დოდასურაფილიე, ნამდა თე კათა არძოშე დიდი მუდანობათ  ცენტრალურ პერუს რდჷ წჷმჷმორინაფილი, მარა ესპანარეფიშ მოულაშ უკული, თინეფიშ ჯინჯიერი ნორთიქ ალმახანური ბოლივიაშ ტერიტორიაშა გჷნილჷ. 

ამდღა სქჷლადირი აიმარაშ კათაშ უდიდაშ ნორთი ალტიპლანოს, ნორთი ტიტიკაკაშ ტობაშ გოჸორც ოხორანც. აიმარაშ უდიდაში ურბანული ცენტრიე ნოღა ელ-ალტო ლა-პასიშ გოხოლუას, სოდეთ 750 000 აიმარა ოხორანც.

## ქოძირით თაშნეშე
*აიმარა (ნინა)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Aymara site in English 
* Society: an essay
* Aymara worldview reflected in concept of time
* NGO Chakana 
* Aymara communities in Bolivia, Peru & Chile, Video  de UNESCO 
* აიმარა, ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ინდიარეფი
კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
კატეგორია:ბოლივიაშ დემოგრაფია
გაიანაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

თუდო მოჩამილი რე **[[გაიანა]]შ პრეზიდენტეფიშ ერკებული.** პრეზიდენტი რე გაიანაშ სახენწჷფოშ მადუდე.

მუჟამსჷთ გაიანაქ ზოხორინელობა გჷმაცხადჷ 1970 წანას, პრეზიდენტი ეშაგორჷ გაიანაშ ერუანულ ასამბლეაქ ხუთი წანაშ ვადათ, ნამუსჷთ უღუდუ დიდი ნებეფი. 1980 წანაშ რეფერენდუმიშ უკული, დითირჷ კონსტიტუციაქ დო პრეზიდენტიქ გინირთჷ ემასრულებერ პიჯო. პრეზიდენტის ეშმაგორჷნს პარლამენტი ხუთი წანაშ ვადათ.

## გაიანაშ პრეზიდენტეფი 1970 წანაშე

*დოღანკუა - ღურუ პოსტის რინაშ ბორჯის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გაიანაშ ისტორია 

კატეგორია:გაიანაშ პოლიტიკა
კატეგორია:გაიანა
ოგლალა სიუ

**ოგლალა, ოგლალა სიუ, ოგლალა ლაკოტა** წჷმარინუანც ინდიარეფიშ ნინობურ ფანიას სიუშ ართ-ართ ტომც. ტომიშ ჯოხოდვალა მუთმოურც ზიტყვაშე, ნამუთ ლაკოტაშ ნინაშა შანენც ,,მუშითგუმაფაჩალც". თინეფიშ ჯინჯიერი ოხორინალი აბანი რე რეზერვაციეფი ობჟათე დაკოტას დო ნებრასკას.

## ისტორია
ოგლალა ლაკოტაქ, შხვა დოსქილადირ 6 ლაკოტაშ ტომწკჷმა ართო გამკაჩირთჷ ართ მაჟირას მავითოჩხორა ოშწანურაშ დოჭყაფუს. 1840  წანაშე ოგინაფალო გილელჷ ურთიერთალაქ ინდიარეფ დო ჩეკანამეფც შქას. ჩეკანამეფიშ მუდანობა დღაშედღაშა ირდუდუ. თინეფქ გეშასირეს ნოტყეფი დო მაფურინჯეეფი, მოსპეს ოხორინალი გარემო დო თეთ ლაკოტეფც ურთულაში ოხორინალი სიტუაცია აკუქიმინეს.
თექ ირფელქ გჷშეჭანუ ლჷმა, მუქუთ 1870 -ამი  წანეფიშ ლიაშახ გეგინძორჷ დო ჩეკანამეფიშ გომორძგუათ მითუ. ამდღა ლაკოტეფიშ უმენტაშობა ოხორანც პაინ-რიჯიშ რეზერვაციას, ნამუთ 8984306 კმ² -ის იკჷნენც დო იდვალუაფუ ობჟათე დაკოტას.

## მახორობა
ლაკოტეფიშ მახორობა 1825 წანაშო აკმადგინანდჷ გვალო მუდგარენ 1500 ადამიერც, 1882 წანაშო ლჷმეფქ დო შქირენაქ თე ტომიშ მახორობაშ რიცხუ 702 ადამიერშახ გეგმიჸუნჷ, ოდო თიშ უკული მუთ თინეფქ რეზერვაციაშა გეგნიხორეს დო ამერიკალეფშე ხეუმკუნჭაფუობა გეჭოფესჷნ, თინეფიშ რიცხუქ მირდჷ დო 2008 წანაშ ეჭარუათ აკმადგინანც დოხოლაფირო 42 000 ადამიერც.

კატეგორია:ინდიარეფი
კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოგლალა სიუშ ტომი, ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
ეგვიპტეშ პრეზიდენტი

220px|thumb|right|ეგვიპტეშ გერბი
**ეგვიპტეშ პრეზიდენტი** – ეგვიპტეშ სახენწჷფოშ დო ემასრულებერი ხეშუულობაშ მადუდე, აკოანჯარაფილი ძალეფიშ თარსარდალი. მახორობა ეშმაგორჷნს 6 წანაშ ვადათ.

ეგვიპტეშ მაართა პრეზიდენტი რდჷ მუჰამედ ნაგიბი, 1952 წანაშ ეგვიპტური რევოლუციაშ ათ-ართი ლიდერი, ნამუქჷთ პრეზიდენტიშ პოსტი დეკინჷ 1953 წანაშ 18 მანგის, მუჟამსჷთ ეგვიპტექ გიმიცხადჷ რესპუბლიკათ.

## ეგვიპტეფშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ეგვიპტეშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

კატეგორია:ეგვიპტე
კატეგორია:ეგვიპტეშ პოლიტიკა
კატეგორია:ეგვიპტეშ პრეზიდენტეფი
სემინოლეფი

[thumb|[ოცეოლა]]
**სემინოლეფი** — ოორუე ამერიკაშ ინდიარეფიშ ართ-ართი ტომი. იჸონდინ ფლორიდას XVIII ოშწანურაშ დათებუს ალმახანური ალაბამაშ დო ჯორჯიაშ შტატეფიშ ტერიტორიას კრიკეფიშ კონფედერაციაშე გჷნოხორინელფშე. XIX ოშწანურას თ. გ. სემინოლეფიშ ლჷმეფიშ (1817—1818, 1835—1842, 1955—1958) მოღალუთ თინეფიშ დიხალეფი ქჷდეკინჷ ააშ-ქ. სემინოლეფიშ უმენტაშობა გეშასირეს, ნორთიქ ჩქონიშ ობჟათეშე ჭყენჭყეფც ქაფორუ დუდი, ოდო დოსქილადირეფქ ოკლაჰომაშა გჷნილეს. ალმახანური სემინოლეფი ოხორანა სუმი რეზერვაციას — ფლორიდაშ ობჟათე-ბჟაეიოლუს დო ოკლაჰომაშ ოფუტეეფც (დოხოლაფირო 3000 კოჩი). მეთხოზუნა დიხასაქვარუას, მეორინჯალას, კუსტარულ ხერეჭუას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Seminole Nation of Oklahoma official website 
*Seminole Tribe of Florida official site 
*Seminole Clothing Patchwork  
*The Miccosukee Tribe of Indians of Florida official site 
*Hitchiti-Mikasuki Creation Story
*Annual Seminole Nation Days Celebration 
*Aponke Resources for the study of Hitchiti and Mikasuki 
*History of the Seminole People of Florida by Patricia R. Wickman, Ph.D. 

კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
კატეგორია:ინდიარეფი
ტარასკეფი

thumb|260px|ტარასკეფი ხანდა ბორჯის
**ტარასკეფი** (ოდაბადური ჯოხოდვალა — პურეპეჩა) — ინდიარი კათა მექსიკას. მუდანობა დოხოლაფირო — 10000 კოჩი. რაგადანა ოდაბადურ ნინაშა — პურეპეჩა; უმენტაშობას ესპანური ნინათ უჩქუ. XVI ოშწანურაშ დოჭყაფუშო უღუდეს ორდოშენიანი სახენწჷფოშური გოართამაფა. კოლონიალიზმიშ პერიოდის თინეფიშ დიხალეფც დოხორინი დიჭყეს ესპანურნინამ მეტისეფქ, მარა ტარასკეფქ იშენით ქესქილიდეს ტერიტორიაშ შანულამ ნორთი დო მუშობური კულტურა. თინეფიშ ჯინჯიერი საქვარუა რე დიხასაქვარუა (ლაიტი, ორტვინული, ხილი); ტობაშ ოძგალეეფც — ჩხომუა. გოვითარაფილიე ხელუანობა — ჭილოფიეფიშ, ბადეეფიშ შუალა, მეთუნეობა დო შხვა. ოფიციალური რელიგია — კათოლიკობა, ეთმისქილიდუანა ოწოხქირსიანული კინომუშური რწუმეფცჷთ.

## ლიტერატურა
* ქსე, ქთ., 1985, ხს. 660

კატეგორია:ინდიარეფი
კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
ტეუელჩე

[მინი|მარჯვნივ|300პქ|ტეუელჩეშ ბანაკი, [1838]]

**ტეუელჩეშ კათა** (მაპუდუნგუნიშ ნინაშა „*შხაფილ კათა*“) – ოართე ჯოხო ჭიჭე ტომეფიშ, ნამუეფით ოხორანა პატაგონიას, პამპაშ რეგიონიშ ობჟათე ნორთის. თინეფც თაშნეშე პატაგონეფსჷთ უძახჷნა.

ვარაუდენა, ნამდა ობჟათე ამერიკაშ ევროპალი ორდული მარკვიაფალეფიშ მუნათხობელუეფი პატაგონეფშე, თაქ მახორუ გიგანტური ადამიერეფიშ გეშა, გვალო ტეუელჩეშ კათას გურიშხონარენდჷ, რახან თინეფი მართალო დასაბაღო მაღალეფი რენა (ოშქაშე სიმაღალა 180 სმ). 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, თაქ ოხორანდჷ 4,300 ტეუელჩე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* დისერტაცია ტეუელჩეშ გეშა. ვენაშ უნივერსიტეტი. 2002 წ. (PDF) 
* Native Patagonians/ პატაგონიაშ აბორიგენეფი 

კატეგორია:ინდიარეფი
კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
ტლინკიტეფი

მინი|ტაკუშ ტომიშ ჯღვერი (ჯუნო, ალასკა, დოხოლ. 1913 წ.)
**ტლინკიტეფი** — კჷნოხ ობჟათე-ბჟაეიოლუ ალასკაშ ოძგალეს დო ელჷ-მოლჷ კოკეფც მახორუ ინდიარი კათა. მეთხოზუდეს ჩხომუას, ჯინორუას. ტლინკიტეფი ირთუდეს ტოტემურ ფრატრიეფო დო თურეფო. გოფაჩილი რდჷ მონძეშური ჭკორალა, სოციალური უმანგობუობა. იქიმინუაფუდ სამხ. დემოკრატია. ალმახანური ტლინკიტეფი ოხორანა ალასკაშ მუსხირენ ოფუტეს დო ნოღას.

## ლიტერატურა
*„ ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“ (1986 წ.); ტ. X. ხს. 6.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*რუკა დო ტლინკიტეფიშ ტომეფიშ ერკებული 
*რესურსეფი ტლინკიტეფიშ ნინაშ დო კულტურაშ გეშა (Alaska Native Knowledge Network) 

კატეგორია:ინდიარეფი
კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
ტოლტეკეფი

[thumb|250px|right|ტოლტეკეიშ ფიგურეფი. [ტულა, იდალგო]]
**ტოლტეკეფი** – მესოამერიკული კულტურა, ნამუთ დომინირენდ ალმახანური მექსიკაშ ტერიტორიას, შტატეფიშ – იდალგოშ, მორელოსიშ, მეხიკოშ დო პუებლაშ ტერიტორიას. მესოამერიკული ქრონოლოგიათ ჩქ.წ. 800-1000 წანეფც. მოგვიანაფილო, აცტეკეფიშ კულტურა ტოლტეკეფც მუნეფიშ ინტელექტუალურ დო კულტურულ წჷმოხონეფო მითმირჩქინანდეს. აცტეკეფიშ ნინაშა “ტოლტეკი” ხელოსანც შანენდ. აცტეკეფი თაშნეშე ეთმოჭარუნდეს ტოლტეკეფიშ ისტორიას, თინეფიშ მამართვალეფც დო ოგერგეზე საქვარეფც.  მარა ალმახანურ მენცარობას ხშირას გადარენა, რე დო ვარი ორწუმე აცტეკეფიშით ტოლტეკეფიშ ისტორიაშე მოჭირინაფილი ფაქტეფი. 

ტოლტეკეფქ ჩქ.წ. VIII ოშწანურას ქჷდიხორეს ცენტრალური მექსიკაშ ტერიტორიას დო ქუდარსხის ობაღინაფალო დიდი სახენწჷფო. თინეფიშ ნანანოღა ტულა, ძალამი ხოლოს იდვალუაფუდ ტეოტიუკანწკჷმა. მუნეფიშ კულტურას, თინეფქ გავითარეს ტეოტიუაკანიშ დო შოჩიკალკოშ ტრადიციეფი. 
 
[thumb|250px|right|ტოლტეკებიშ პირამიდა. [ტულა, იდალგო ]]

ტოლტეკეფიშ რელიგია შხვა მესოამერიკული ცივილიზაციეფიშ რელიგიეფიშ მეთე რდჷ . თინეფც ჸუნდეს ცაშ, დიხაშ, წყარიშ დო ა.უ. ღორონთეფი. თარი ღორონთი რდჷ კეცალკოატლი, ნამუთ ლეგენდაშ ალებათ დამარცხუ შხვა ღოროთი ტეცკატლიპოკაქ. ათეშ უკული კეცალკოატლიქ გვერეფშე შილი ნიშით მიდეშარჷ დო ქჷდიჩინჷ, ნამდა მალას დირთუდუნ.

1168 წანას, ტულა ჩიჩიმალკეფქ გეჭოფეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტოლტეკეფიშ სახენწჷფო 
* ტოლტეკეფიშ  
* Толтек Инфо. ტოლტეკეფი 

კატეგორია:ინდიარეფი
კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
ლვივიშ ოპერაშ დო ბალეტიშ თეატრი

thumb|300px|ლვივიშ ოპერაშ დო ბალეტიშ თეატრი
**ლვივიშ ოპერაშ დო ბალეტიშ სახენწჷფო აკადემიური თეატრი** (უკრ.: Львівський Державний академічний театр опери та балету імені Соломії Крушельницької), ოპერაშ თეატრი ნოღა ლვივს, უკრაინა. თეატრიშ ნოდგჷმი ეგაფილიე 1897-1900 წანეფც. თიში დუდშენოიანი ჯოხო რდჷ **დიდი თეატრი** (პოლ.: Teatr Wielki; უკრ.: Великий міський театр), სოიშახ თის 1939 წანას სხუნუეფიშ ხეშულობა თეჟამიშიანი ჯოხოს ქიგიოდვანდჷ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Lviv Theatre of Opera and Ballet - Official website უკრაინულო/ ინგლისურო/პოლონურო
* Old Official website  უკრაინულო/ინგლისურო/რუსულო
* Program of Lviv Opera performances (in English)  უკრაინულო/ინგლისურო/რუსულო
Opera House, Lviv Krushelnitskaya State Academic Theatre of Opera and Ballet (Lviv)

კატეგორია:ლვივი
კატეგორია:უკრაინაშ თეატრეფი
კატეგორია:ოპერაშ დო ბალეტიშ თეატრეფი
გუარანი (კათა)

thumb|გუარანიშ ფანია
**გუარანი** — ობჟათე ამერიკაშ ინდიარეფიშ მორჩილრიცხვამი ეთნიკური ბუნა. ოხორანა პარაგვაიშ, არგენტინაშ, ბრაზილიაშ დო ბოლივიაშ ტერიტორიას. ჯინჯიერი ორაგადე ნინა რე გუარანი, რაგადანა თაშნეშე ესპანურო დო პორტუგალიურო. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www.unavenirpourlesguaranis.org  – Campaign for the Guarani, French NGOs
* Guarani Survival Fund  – Fund opened by the British NGO Survival International in support of the Guarani
* Guarani, The Language of the People
* Catholic Encyclopedia article

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:ინდიარეფი
Microsoft Windows

**ვინდოუსი** ( - „ოსინთეეფი“) — ამდღარშოთ სქჷლადირი ართ-ართი არძოშე პოპულარული ოპერაციული სისტემა, დორსხუაფილი კომპანია Microsoft-იშით. ეკონია 10 წანაშ განწხანს თინა არძოშე დიდი პოპულარაფათ რგებაფულენც ბაზარც. ვინდოუსი მუშენც გეჸვენჯი პლატფორმეფც: x86, AMD64, IA-64, თაშნეშე DEC Alpha, MIPS დო PowerPC. თე პროგრამა ამერიკალი სტუდენტიქ დო ასე მოსოფელიშ უღმალიერაშ ადამიერქ ულიამ (ბილ) გეითსიქ გჷმიგონჷ.

## ვინდოუსიშ ვერსიეფიშ გჷშულაშ ისტორია

# Windows 1.01 (1985)
# Windows 1.02 (1986)
# Windows 1.03 (1986)
# Windows 1.04 (1987)
# Windows 2.0 (1 გერგობათუთა 1987)
# Windows 2.1 (Windows 386) (1987)
# Windows 3.0 (22 მესი 1990)
# Windows 3.1 (6 პირელი? 1992)
# Windows for Workgroups 3.1 (27 გერგობათუთა? 1992)
# Windows 3.11 (?)
# Windows NT 3.1 (24 კვირკვე 1993)
# Windows for Workgroups 3.11 (8 გერგობათუთა? 1993)
# Windows NT 3.5 (1994)
# Windows NT 3.51 (1995)
# Windows 95 (24 არგუსო 1995)
# Windows NT 4.0 (1996)
# Windows CE 1.0 (1996)
# Windows CE 2.0 (1997)
# Windows 98 (25 მანგი 1998)
# Windows 2000 (17 ფურთუთა 2000)
# Windows CE 3.0 (2000)
# Windows Millennium Edition (Me) (14 ეკენია 2000)
# Windows XP (25 გჷმათუთა 2001)
# Windows CE 4.0 (2002)
# Windows Server 2003 (24 პირელი 2003)
# Windows Mobile 2003 (2003)
# Windows CE 5.0(2004)
# Windows Mobile 5.0 (2005)
# Windows Fundamentals for Legacy PCs (8 კვირკვე 2006)
# Windows CE 6.0(2006)
# Windows Vista (30 ღურთუთა 2007)
# Windows Mobile 6 (2007)
# Windows Home Server(2007) 
# Windows Server 2008 (2008)
# Windows 7 - Windows ( 22 10 2009)
____________________________________________________________________________
# Windows Cairo
# Windows Nashville
# Windows Neptune

## რესურსეფი ინტერნეტის

ოფიციალური საიტი
კოლხეფი

[მინი|[კოლხეთიშ ომაფე დო იბერია ანტიკური ხანას.]]
**კოლხეფი** —  ობჟათე-ბჟაეიოლი დო ბჟაეიოლი უჩაზუღაპიჯიშ მახორუ ჯვეში ქორთუ თურეფიშ ართამი ჯოხო, ნამუშ მეჯინათ, ჯვეში ბერძენეფი ედომუშამი ქიანას კოლხეთის, კოლხიდას უძახჷდეს. ჯვ. წ. I ვითოწანურას, კოლხეფქ ქჷდარსხუეს კოლხაშ (კულხა), თაშნეშე VI ოშწანურას კოლხეთიშ ომაფე.

## შხვადოშხვა წყუეფს

## ქოძირით თაშნეშე
*კოლხეთიშ ომაფე
*ეგრისიშ ომაფე
*საქორთუოშ ისტორია
*პონტოშ ომაფე

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 5, ხს. 595, ქთ., 1980
*Braund, David. 1994. *Georgia in Antiquity: A History of Colchis and Transcaucasian Iberia 550&nbsp;BC-AD&nbsp;562.* Clarendon Press, Oxford. ISBN 0-19-814473-3
*Gocha R. Tsetskhladze. *Pichvnari and Its Environs, 6th&nbsp;c&nbsp;BC-4th&nbsp;c&nbsp;AD.* *Annales Littéraires de l'Université de Franche-Comté*, 659, Editeurs: M. Clavel-Lévêque, E. Geny, P. Lévêque. Paris: Presses Universitaires Franc-Comtoises, 1999. ISBN 2-913322-42-5

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Colchis in Dictionary of Greek and Roman Geography (1854) (ed. William Smith, LLD)
* Colchian coins
* Strabo on Colchis 
* Herodotus on Colchis
* Pliny on Colchis
* Golden graves, archeological evidences 

## სქოლიო

კატეგორია:კოლხეთი
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
მონ-სენ-მიშელი

**მონ-სენ-მიშელი** () — საფრანგეთიშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის დვალირი წიმინდე მიქაელიშ გვალა, ჯიხასიმანგარათ გინორთელი ჭიჭე კირდეამი კოკი.

სენ-მიშელიშ ჸუჯიშ სუმი კოკიშე (მონ სენ-მიშელი ტომბლენი დო მონ დოლი) ხვალე ართი რე დოხორელი. რუკას რჩქჷ 1909 წანაშე. ამდღა ეთმეკოროცხჷნს 80 მახორუს. 1879 წანაშე კოკის დო კონტინეტის მოირსხუანს დამბა.

1874 წანას კოკიქ არქიტექტურაშ ობიექტო იუ მერჩქინელქ, 1979 წანაშე — იუნესკოშე მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტო.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის 
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Mont-Saint-Michel Celebrates 1,300 yrs of History 
*Official Mont-Saint Michel Tourist site (English version) 
*A visit to Mont St. Michel
*Virtual recreation of Mont St. Michel in Second Life

კატეგორია:საფრანგეთიშ კოკეფი
კატეგორია:ნორმანდია
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის
ვეზლეშ სააბატო

**ვეზლეშ სააბატო**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **ვეზლეშ წიმინდე მარია მაგდალინარიშ ბაზილიკა** — ბენედიქტური ჸოფილი მონასტერი საფრანგეთის, იონაშ დეპარტამენტიშ კომუნა ვეზლეს. სააბატოშ თარი — წიმინდე მარია მაგდალინარიშ ოხვამე, მუში სკულპტურეფით მერჩქინელი რე ბურგუნდიული რომანული არქიტექტურაშ გოსოფურ შედევრო. სკულპტურეფიშ უმიარაშობა საფრანგეთიშ რევოლუციაშ ბორჯის მოჯალაგეს. 1979 წანაშე, ოხვამე მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა. 

ვეზლეშ სააბატოშე პირველი ინნაჭარეფი IX ოშწანურას ორხველჷ. დუდშე, თე დიხა პარიზიშ გრაფ ჟერარ II-ს ორხველჷდჷ დო თაქ იდვალუაფუდუ ჟირი მონასტერი, ნამუთ დიო არაბეფქ დო უკული ნორმანეფქ მოჯალაგეს VIII-IX ოშწანურეფს. IX სოშწანურაშ შქა ხანეფს, ჩინებულო გინირთჷ, ნამდა წიმინდე მარიაშ მონასტერქ წიმინდე დიხას მარია მაგდალინარიშ ნორთეფი ქიჸიდჷ. თეშ უკული, ვეზლეს მოხვამეეფიშ ბუნეფქ ეყარჷ თელი ევროპაშე.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის 
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The monastic community of Jerusalem in Vézelay 
* Gallery of detailed images
* Adrian Fletcher's Paradoxplace – Vezelay Page - Photos 

კატეგორია:საფრანგეთიშ ეკლესიეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის
მონტე-ალბანი

**მონტე-ალბანი** () — შხუ კოლუმბიშახიანი დოხორალა ობჟათე-ბჟაეიოლ მექსიკას, ოახაკაშ შტატის. იდვალუაფუ დაბალ გვალამ ქჷნდჷრს, ოხაკაშ ლეხერიშ ცენტრალურ ნორთის. შტატიშ ნანანოღა ოახაკა-დე-ხუარესიშე ბჟადალშე 9 კილომეტრის. 

ომენოღალე-ოცერემონიე ცენტრი მონტე-ალბანი იდვალუაფუ ხელობურო მობონდორაფილ სუკის, ზუღაშ დონეშე 1940 მეტრას.

მონტე-ალბანი წჷმარინუანს არძაშე პირველ ნოღას მეზოამერიკას, ნამუთ დახე ვითოში წანაშ მალობას ლაჸაფენდჷ თარ როლს საპოტეკეფიშ ცივილიზაციაშ სოციალურ, პოლიტიკურ დო ეკონომიკურ სფეროეფს.  მონტე-ალბანქ დირსხუ შქა კლასიკურშახიან პერიოდის დოხოლაფირო ჯვ.წ. 500 წანას, ჯვ.წ. 100 – ახ. წ. 200 წანეფს თინა უკვე ოახაკაშ გვალონას დვალირ სახენწჷფოშ ნანანოღა რე. ნოღაქ მუში პოლიტიკური შანულობა ოდინუ კლასიკური პერიოდიშ დალიერს (დოხოლაფირო 500-750 წანეფს) დო პრაქტიკულო იჸუ მეტებულქ. 

1978 წანას მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Minnesota State University website 
*Virtual Monte Albán 
*Monte Albán Digital Media Archive 
*Mexican and Central American Archaeological Projects 
*Metropolitan Museum of Art (NY) website

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
ნიასა

მინი|300პქ
**ნიასა** (თაშნეშე **მალავიშ ტობა**) — ტობა აფრიკას. აშახვილჷ მალავიშ, მოზამბიკიშ დო ტანზანიაშ თანჯას. ფართობი აკმადგინანს 29 600 კმ²-ს. აფრიკას სიდიდათ მასუმა ტობა რე, მოსოფელიშ მასშტაბით — მაბრუო. სიტომბათ აფრიკაშ ტობეფს შქას მაჟირა რე. თე უდიდაში ტობაშ ტროპიკულ წყარეფს მიარე ჩხომიშ ბუნა ინოხე.

## გეოგრაფია
ტობაშ სიგინძა რე 560-580 კილომეტრეფს შქას, სიგანას არძაშე ფართო აბანი 75 კილომეტრი რე. ტობაშ წყარპიჯეფი იდვალუაფუ ბჟადალ მოზამბიკიშ, ბჟაეიოლ მალავიშ დო ობჟათე ტანზანიაშ ტერიტორიეფს. უდიდაში ინმალი წყარმალუ რე რუჰუჰუ. ტობაშე გუშმურს წყარმალუ შირე, ნამუთ უკული წყარმალუ ზამბეზის აკათუ. 

ტობა იდვალუაფუ ტანგანიკაშ ტობაშე 350 კილომეტრით ბჟაეიოლშე.

## ევროპული კოლონიზაცია

პირველი ევროპალი მარკვიაფალი, ნამუქჷთ ტობაშ წყარპიჯეფს მიოჭირინდუ, რდჷ დეივიდ ლივინგსტონი 1859 წანას დო გიოდუ ტობას „*ნიასა*“. თეშ უკული, გვალო მალას, ტობაშ გოხოლუას დვალირი ტერიტორიეფი ბრიტანეთიშ იმპერიაქ ქიმკიართჷ დო დარცხუ კოლონია ნიასალენდი, მარა მალას ტობაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯიშა პორტუგალიარეფქ გეჭოფეს კონტროლი.

## [[სახენწჷფო თანჯა|სახენწჷფო თანჯეფი]]
ტობაშ უდიდაში ნორთი მალავიშ ტერიტორიას გეხვილჷ. დოხოლაფირო ნაოთხარი ორხველჷ მოზამბიკის. ტობაშ მოზამბიკიშ დორხველ ნორთის აშაძჷ ჟირი ჭიჭე დოხორელი კოკი — ლიკომა დო ჩიზუმულუ, ნამუეფით მალავის ორხველჷ. თე კოკეფს დიდი მუდანობათ ბაობაბი ირდუ.

## მალავი დო ვარ ნიასა?
ტობაშ გეოგრაფიული ჯოხოდვალა ამდღარშახ ონირზებელი რე. მალავი ჯინიანო თხულენს, ნამდა ტობას ქიგიადვას „*მალავიშ ტობაქ*“, მა ტანზანია დო შხვა ქიანეფიშ უმიარეშობა, თაშნეშე ოერეფოშქარე რუკეფი თე ტობას მიშინუანა, მუჭოთ „*ნიასა*“. ჯოხოდვალაშე ნირზის დავას გეოპოლიტიკური სარჩული უღუ დო მოურს 1964 წანაშე, მუჟამსჷთ მალავიქ ზოხორინელობა მიპალუ. ტერიტორიას თი ბორჯიშო კინე ნიასალენდი ჯოხოდჷ.

## ტანზანია-მალავიშ გადარი
ტობას თანჯეფი მალავის დო ტანზანიას შქას ამდღარშა ნირზიშ საგანი რე. ტანზანია ითხინს, ნამდა სახენწჷფო თანჯაქ გინილას ტობაშ შქა ღოზის, მუჭოთ თენა გინმიშჷ 1914 წანას გერმანულ დო ბრიტანულ ტერიტორიეფს შქას. საგამოთ, მალავი ითხინს ტანზანიაშ წყარპიჯიშე ჭიჭეთ მოშორაფილ, ტობაშ დინოხოლენ წყარეფს.

## გალერეა


ფაილი:Likoma Island, Lake Malawi 0525.jpg|ტობას დვალირი კოკი ლიკომა
ფაილი:Boats at the shore of the malawi lake.jpg
ფაილი:Chiponde.jpg
ფაილი:Island in the malawi lake.jpg|კოკი ტობას
ფაილი:Lake Malawi 270406.jpg
ფაილი:Lake Malawi, shore island.jpg
ფაილი:Lake Malawi, view from Likoma Island.jpg
ფაილი:Lake Malawi00.jpg
ფაილი:Lake malawi mozambico coast.jpg|მოზამბიკიშ წყარპიჯი
ფაილი:Sunset at Cape Macclear (Malawi).jpg
ფაილი:Senga Bay Strand.JPG
ფაილი:Stony shore at malawi lake.jpg



## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ უდიდაში ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www.aquaticcommunity.com/cichlid/malawi.php
* http://www.ilec.or.jp/database/afr/afr-13.html 
* https://web.archive.org/web/20080511101010/http://www.unep-wcmc.org/protected_areas/data/wh/lakemal.html
* ოთანჯე ნირზი ტანზანია-მალავის შქას 
* მალავიშ ტობაშ ენდემური ბუნეფი

კატეგორია:ტობეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:აფრიკაშ ტობეფი
კატეგორია:მალავიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ტანზანიაშ ტობეფი
კატეგორია:მოზამბიკიშ გეოგრაფია
მარია ლუიზე ფონ ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი

thumb|right|ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი, მარია ლუიზე ფონ
**მარია ლუიზე ალექსანდრინე კაროლინე ფონ ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი** (გერმ.: Maria Luise Alexandrine Karoline von Hohenzollern-Sigmaringen) (დ. 17 გერგობათუთა, 1845, ზიგმარინგენი, გერმანია — ღ.26 გერგობათუთა, 1912, ბრიუსელი, ბელგია) – ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენიშ პრინცესა.

## ბიოგრაფია
მარია ლუიზე რდჷ ფიურსტ კარლ ანტონ ფონ ჰეონცოლერნ-ზიგმარინგენიშ დო მუში ალმასქუშ ჟოზეფინა ფონ ბადენიშ ცირასქუა. 1867 წანაშ 25 პირელც ბერლინც თიქ ჩილო აჸუნჷ ფლანდრიაშ გრაფ ფილიპის, ნამუწკჷმათ აშუ სქუალეფქ: 

* ბოდუინ ლეოპოლდი (1869-1891)
* ჰენრიეტა მარია (1870-1948) - ვანდომიშ ჰერცოგიშ ფილიპ ემალუელიშ ალმასქუ.
* ჟოზეფინა მარია (1870-1871)
* ჟოზეფინა კაროლინა (1872-1958)
* ალბერ I - ბელგიაშ მაფა

მარია ლუიზექ ღურუ 67 წანერქ. დასაფულებურიე შატო დე ლეკენც, ბრიუსელწკჷმა ხოლოს. 

## რესურსეფი ინტენეტის
* Princely House of Hohenzollern 
* Royal House of Belgium

კატეგორია:დუნაბადი 1845
კატეგორია:ნაღურა 1912
ჯონ ჰენკოკი

thumb|ჯონ ჰენკოკი
**ჯონ ჰენკოკი** (John Hancock) (12 ღურთუთა, 1737 (ჯვ.სტ.) – 8 გჷმათუთა, 1793 (ახ.სტ.)) — მაჟირა კონტინენტური კონგრესიშ დო კონფედერატეფიშ კონგრესიშ პრეზიდენტი; მასაჩუსეტსიშ მაართა გუბერნატორი; დო მაართა ადამიერი ნამუქუთ ააშ-იშ ზოხორინალაშ დეკლარაციას მაჭარუ ხე.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი კონგრესმენეფი
კატეგორია:მასაჩუსეტსიშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1737
კატეგორია:ნაღურა 1793
პალენკე

**პალენკე** (, მაიაშ ნინაშა ***ლაკამ-ჰა***) — მაიაშ ცივილიზაციაშ უდიდაში ნოღაშ აკნაციმეფიშ პირბითი ჯოხოდვალა. იდვალუაფუ ოორუე-ბჟაეიოლ მექსიკას, ჩიაპასიშ შტატის. მაიაშ ცივილიზაციაშ პოლიტიკური დო კულტურული ცენტრი III-VIII ოშწანურეფს. ბააკულიშ ომაფეშ ნანანოღა. მუკოჩუალირი რე: დოხორეშ აკნაციმეფი (92 x 68 მ) — ნოგაფუეფიშ ბუნა. ნამუთ იდვალუაფუ ჟირი დიდი დო ჭიჭე ოზეშ მუკი-მუკის; «ბჟაშ ოხვამე», «ჯვარიშ ოხვამე», «მიკნაჭარეფიშ ოხვამე». პალენკექ შილებე მიჯალაგჷ IX ოშწანურას მექსიკაშ ჸუჯიშ წყარპიჯიშე ტომეფიშ მუშაციმაშ გეშა.

1987 წანას მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას
* ბააკულიშ ომაფე

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პალენკეშ სურათეფი
* პალენკე

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
ტახინი

**ტახინი** – კოლუმბიშახიანი არქეოლოგიური ობიექტი მექსიკას. ტახინი კლასიკური მესოამერიკაშ ართ-ართი არძაშეე დიდი დო უშანულამაში ნოღა რდჷ. თინა პეულანდჷ ჩქ.წ. 600-1200 წანეფს. თე ბორჯიშ მალობას თაქ დოკიდილქ იჸუ მიარე ოხვამექ, დოხორექ, ბურთიშ ოლაჸაფე მოედანქ დო პირამიდაქ. ნოღაშ დონთხაფაშე, 1230 წანაშე XVIII ოშწანურაშ დალიერშახ მუშ არსებობაშე ევროპალეფს მუთუნი ვაუჩქჷდეს.

1992 წანას, მუში არქიტექტურაშ დო კულტურული შანულობაშ გეშა, იუნესკოქ ტახინი მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ. თე არქიტექტურა იკათუანს დეკორატიულ შინეფს დო მუშ კიდანჯალას გჷმორინაფილი რე ცემენტი, ნამუთ დჷნოსქილედი მესოამერიკაშო თი ბორჯიშო უჩინებუ რდჷ. 

ტახინი ვერაკრუსიშ უშანულამაში ტურისტული აკანი რე დო წანამოწანას 650.000 მოძირაფუ სუმარენს.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www.manos-de-oaxaca.com/afrocaribe/ac_el-taj.htm 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
სიერა-დე-სან-ფრანსისკოშ კჷრდეშ ხანტუობა

**სიერა-დე-სან-ფრანსისკოშ კჷრდეშ ხანტუობა** () – ისტორიშახიანი კიდალაშ ხანტუობაშ უნიკალური მინუში ობჟათე თუდოლენი კალიფორნიაშ შტატის, მექსიკას. სურათეფი ქიმინელი რე ფოქვაშ ღათაცის (ჭერი). პირველო თის მიოგორუ იეზუიტ ფრანსისკო ხავიერქ XVIII ოშწანურას. ნახანტეფს გოჭყაფაშ პერიოდო მერჩქინელი რე ჯვ.წ. 1300–1100 წანეფი. გინოჩამაშ მეჯინათ ნახანტეფი ქიმინეფს გიგანტეფიშ რასაქ, თეშ ოსხირს წჷმარინუანს გჷმოსახილი ფიგურეფიშ ზომა (ირი ადამიერიშ ზომა 2 მეტრა რე). ნახანტეფი მუში ჟანრიშ მეჯინათ ორიტუალე-რელიგიური რე. ნახანტის გჷმოსახილი რე: ანჯარი, ნოტყერეფი (ირემი, პუმა, ფორცხოლი, გვალაშ თხა, კუ, ჩხომეფი, კიღურა)

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Advisory body evaluation
*San Francisco de la Sierra, B. C. S.
*Decision: Report of the 17th Session of the Committee 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
მაპუჩე

**მაპუჩე** ვარა **არაუკანეფი** (ოდაბ. ჯოხოდვალა *mapuche* – *„დიხაშ კათა“*) — ინდიარეფიშ ართ-ართი ბუნა, ოხორანა ჩილეს დო არგენტინას. 

ოართე მუდანობა 1,5 მლნ. კოჩიე, სოჸურეშეთ 1,3 მლნ. ოხორანს ჩილეს, ოდო 200 ვითოში კოჩი — არგენტინას. რაგადანა იზოლირაფილ მაპუდუნგუნიშ  (მაპუჩეშ) ნინაშა. უმენტაშობა უფალენს ესპანურ ნინას. მახორობაშ დიდი ნორთი კათოლიკე რე, 1990-ამ წანეფშე ეღორძინჷ ტრადიციულ კულტეფქ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Mapuche International Link official website
* Mapuche-nation.org
* Rehue Foundation in Netherland
* Mapulink website
* Mapuche Health 
* Website of the Kingdom of Araucania and Patagonia

კატეგორია:ინდიარეფი
კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
მიტლა

**მიტლა** () — კოლუმბიშახიანი ნოქალაქუ მექსიკას, ოახაკაშ შტატის, ტეუანტეპეკიშ ყელიშ ემაღალაფირ ნორთის. მახორობაქ მატლას გორჩქინდჷ ჯვ.წ. 500 წანას. მიტლა წჷმარინუანს საპოტეკეფიშ დო მიშტეკეფიშ კულტურაშ შანულამ ობიექტის. მუში გოვითარაფაშ ზენიტის ნოღაშ მახორობა 10 ანთას კოჩის აკმადგინანდჷ. 1494 წანას ნოღა გეჭოფეს აცტეკეფქ, 1520 წანაშე — ესპანარ კონკისტადორეფქ. 

2010 წანას იაგულიშ პრეისტორიულ ნოხორიწკჷმა ართო გემშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Mitla virtual tour on geocities.com
* The Grecas of Mitla  story and photos on ourmexico.com
* The DeLanges visit Mitla , with lots of photos

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას