open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სან-მიგელ-დე-ალიენდე

**სან-მიგელ-დე-ალიენდე** — ალიენდეშ მუნიციპალიტეტის ცენტრი მექსიკას, გუანახუატოშ შტატის. ნოღა დარსხუ 1542 წანას ფრანცისკანალ ბერქ, ხუან დე სან-მიგელიქ. უკულიანშო ნოღა შანულამ მენორთეობას ღებულენდჷ მექსიკაშ ზოხორინელობაშო ლჷმას. 

2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, სან-მიგელს 139 297 ადამიერი ოხორანდჷ. ამდღარშო ნოღა შანულამ ტურისტულ აკანს წჷმარინუანს. 2008 წანას თინა გემშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ–ხასჷლა
*  
* ტურისტული გიდი 
* ინფორმაცია 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
ფარფალა-მონარქიშ ბიოსფერული ტყაჩირი

**ფარფალა-მონარქიშ ბიოსფერული ტყაჩირი** იდვალუაფუ მექსიკას, მიჩოაკანიშ შტატიშ ბჟაეიოლ ნორთის, მუში მორჩილი ნორთი — მეხიკოშ შტატის. ტყაჩირიშ ფართობი რე 56.000 ჰექტარი დო თიქ დირცხუ ფარფალა-მონარქიშ თხილუაშ ღანკით, ნამუთ თე ტერიტორიას გჷთიზოთუანს. 

2008 წანას ტყაჩირი გემშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*(ესპანურო) CONANP - Programa de Manejo - Reserva de la Biosfera Mariposa Monarca - México

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
ოუნივერსიტეტე ნოღა (მექსიკა)

**ოუნივერსიტეტე ნოღა მექსიკას** (ესპ. *Ciudad Universitaria* ) — მექსიკაშ ნაციონალური ავტონომიური უნივერსიტეტიშ თარი ოუნივერსიტეტე ნოღა, ნამუთ იდვალუაფუ ჭიჭე ნოღა კოიოაკანს, ნანანოღა მეხიკოშ ობჟათე ნორთის. დოპროექტაფილქ იჸუ არქიტექტორეფშე – მარიო პანიშე დო ენრიკე დელ მორალიშე. კომპლექსი იკათუანს ოლიმპიურ სტადიონს, 40-შახ ინსტიტუტის, კულტურულ ცენტრის, ეკოლოგიურ ტყაჩირს, ცენტრალურ ბიბლიოთეკას დო მუდგაზმარენ მუზეუმს. კიდანჯალაქ დიჭყჷ 1950 წანას დო ითუ 1954 წანას.

თიშ უმკუჯინუო, ნამდა მექსიკაშ ნაციონალურ ავტონომიურ უნივერსიტეტის უღუ შხვა ნოდგჷმეფი ხოლო მეხიკოს, მექსიკაშ შხვა შტატეფს დო შხვა ქიანეფსჷთ (კანადა, ააშ). თე ოუნივერსიტეტე ნოღა არძაშო მუშ თარ სიმბოლოთ მირჩქინუაფუ. 

2007 წანას, ოუნივერსიტეტე ნოღა იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ. 

## ფოტოგალერეა


Image:View1CULibrary.JPG
Image:View2CULibrary.JPG
Image:MainAdminBldgCUMexico.JPG
Image:AdminBuildingCUMexico2.JPG
Image:AdminBldgCUMexico3.JPG
Image:AdminBldgCUMexico4.JPG
Image:MuralOutsideAdminBldgCU.JPG
Image:FrontEntranceCUStadium.JPG
Image:MainEntranceofCUStadium.JPG
Image:StadiumShieldViewCU.JPG



## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ciudad Universitaria de la UNAM en Google Maps.
* Página del Campus Central de Ciudad Universitaria Patrimonio Mundial 
* Páginal oficial de la UNAM
* La ciudad Universitaria de 1954. Un recorrido a 40 Años de su Inauguración por el Dr. Juan Benito Artigas Hernández

## სქოლიო
  

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
კამინო-რეალ-დე-ტიერა-ადენტრო

**კამინო-რეალ-დე-ტიერა-ადენტრო** () — ისტორიული ობიექტი, შარა, ნამუთ გინმურს ამერიკაშ დო მექსიკაშ ტერიტორიას. სიგინძა რე 2600 კილომეტრი. ართიანწკჷმა მიორსხუანს მეხიკოს დო სანტა-ფეს. 

2010 წანას მექსიკაშ განშე დვალირ შარაშ 1400 კილომეტრამი ნორთი მეხიკოშე ნოღა პარალშახ გემშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. შარაშ გოხოლუას თხილერი რე მიარე ოხვამე, ხინჯეფი დო ისტორიული დოხორალეფი. 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* El Camino Real de Tierra Adentro National Historic Trail 
* El Camino Real International Heritage Center
* El Camino Real de Tierra Adentro 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
კუბაშ ნოღეფიშ ერკებული

[thumb|right|250px|[ჰავანა, კუბაშ ნანანოღა]]
[thumb|right|250px|[სანტიაგო-დე-კუბა]]
[thumb|right|250px|[კამაგუეი]]
თუდო მოჩამილი რე **კუბაშ თი ნოღეფი**, ნამუეფიშ მახორობათ 30 000 ადამიერიშ უმოსი რე. თეწკჷმა, მახორობაშ მუდანობა ალაზიმაფილი რე 1981 დო 2002 წანეფიშ ეჭარუეფს შქას, თაშნეშე მოჩამილი რე ოეგებიე მახორობა 2005 წანაშო.

ქიანაშ არძაშე დიდი ნოღა რე ჰავანა, ნამუშ მახორობათ 2 581 619 ადამიერი რე (2005), მუთ ქიანაშ ედომუშამი მახორობაშ ნაოთხარს აკმადგინანს.

## ქოძირით თაშნეშე
* კუბაშ მუნიციპალიტეტეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კუბაშ სტატისტიკაშ ერუანული საინალო
* კუბაშ უდიდაში ნოღეფი
* Official Figures from the 2002 population census 
* World Gazetteer
* City Population


კუბა
ტეკილა (ხალისკო)

**ტეკილა** () — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი მექსიკაშ ხალისკოშ შტატის. მახორობა აკმადგინანს 24 024  ადამიერს (2000). ტეკილა ქიანას დო თელ მოსოფელს ჩინებული რე, მუჭოთ აგავაშ შურობუმუ დო ტეკილაშ 100 %-ამი წარმებაშ ცენტრი. 

2006 წანას ნოღა აგავაშ კულტურული ლანდშაფტეფიშ გეშა გემშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*http://www.tequilajalisco.ning.com/ 
*http://www.jalisco.gob.mx/srias/sgg/ceem/Monografias/Tequila.html 
*http://www.tequilajalisco.gob.mx/

კატეგორია:მექსიკაშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
სიერა-გორდაშ ფრანცისკანული მისია

**სიერა-გორდაშ ფრანცისკანული მისია** () — ქირსტანული მისია მექსიკას, იდვალუაფუ კერეტაროშ შტატის. მისიაქ დორცხუაფილქ იჸუ ფრანცისკანალეფიშ ორდენიშ წჷმჷმარინაფალშე — ხუნიფერო სიერაშე, ნამუქჷ მუდგაზმარენი შანულამი მისია დარცხუ თაშნეშე ჟიმოლენ კალიფორნიასჷთ.

2003 წანას იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ. 

## ფოტოგალერეა


ფაილი:NaveMissionJalpan2.JPG
ფაილი:PortalJalpanChurch.JPG
ფაილი:NaveLanda.JPG
ფაილი:Sierra gorda.jpg
ფაილი:BellTowerLanda1.JPG
ფაილი:CupolaBapisteryLanda.JPG
ფაილი:NaveMissionJalpan2.JPG
ფაილი:BellTowerMissionJalpan.JPG
ფაილი:CupolaMissionJalpan.JPG
ფაილი:MainAltarMissionJalpan.JPG



## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*UNESCO Site

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
შოჩიკალკო

**შოჩიკალკო** — კოლუმბიშახიანი არქეოლოგიური ობიექტი მექსიკას. იდვალუაფუ ქიანაშ ბჟადალ ნორთის, მორელოსიშ შტატის. ჯოხოდვალა ნაუატლშა (აცტეკეფიშ ნინა) შანენს "პეულეფიშ ჸუდეს". მეხიკოშე დოშორაფილი რე 76 მილით. შოჩიკალკოქ მუშ გოვითარაფაშ აპოგეას მიოჭირინდუ ტეოტიუაკანიშ დონთხაფაშ უკული დო არსებენს აზრი, ნამდა ტეოტიუაკანიშ იმპერიაშ დონთხაფას თე ნოღას დიდი თია მეუჯღუნს. 

შოჩიკალკოშ არქიტექტურა დო იკონოგრაფია ელაგენს მაიაშ, ტეოტიუაკანიშ დო მატლაცინკაშ კულტურაშ არქიტექტურას დო იკონოგრაფიას. თარი ოცერემონიე ცენტრი გედგჷ ხელობამო ღოლამირ გას. გაშ ფერდეფო დოტერასაფილი რე. თე ტერიტორიას პირველ დოხორალაქ გორჩქინდჷ ჯვ.წ. 200 წანას, მარა შანულამ დოხორელ პუნქტო თიქ ხვალე ჩქ.წ. 700-900 წანეფს გინირთჷ. თაქიანი არქიტექტურათ გვალო თე პერიოდის ორხველჷ. გოვითარაფაშ პიკიშ პერიოდის, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 20 000 ადამიერს. 

შოჩიკალკო 1999 წანას იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ. 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* INAH National Institute of Anthropology and History 
* შოჩიკალკოშ არქეოლოგიური ზონა 
* Xochicalco on Tulane.edu 
* ფოტოეფი

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
კალიფორნიაშ ჸუჯი

**კალიფორნიაშ ჸუჯი** (), თაშნეშე ჩინებული რე, მუჭოთ  **[[ერნან კორტესი|კორტესიშ ზუღა]]** () — ჸუჯი ოორუე ამერიკაშ რჩქალი ოკიანეშ წყარპიჯის. გჷშმართჷნს კალიფორნიაშ ჩქონს მექსიკაშ კონტინენტური ნორთიშე. ჸუჯიშ წყარეფი უხურგანს მექსიკაშ შტატეფს: თუდოლენ კალიფორნიას, ობჟათე თუდოლენ კალიფორნიას, სონორას დო სინალოას.  ჸუჯიშ მაქსიმალური სიტომბა რე 3000 მეტრა.

## კოკეფი
ჸუჯის ჟირი დიდი (ანხელ-დე-ლა-გუარდა დო ტიბურონი) დო მუდგაზმარენი ჭიჭე კოკი რე, თენეფ შქას ესპირიტუ-სანტო დო პარტიდა.  

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Exploring the Sea of Cortez, by Ron Mader
*  All About Baja - Learn all about the Sea of Cortez and the entire Baja peninsula. 
* Sea of Cortez Expedition and Education Project 
* Desert Museum
* CEDO Intercultural 
* PANGAS project 
*  Kino Bay Center for Cultural and Ecological Studies 

კატეგორია:მექსიკაშ გეოგრაფია
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ჸუჯეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
ლუის ბარაგანიშ ჸუდე დო სტუდია

**ლუის ბარაგანიშ ჸუდე დო სტუდია** იდვალუაფუ მეხიკოშ გალენგანობა ტაკუბაიას. თაქ ოხორანდჷ ჩინებული არქიტექტორი ლუის ბარაგანი. ჸუდექ დოკიდილქ იჸუ 1947 წანას, ბარაგანიშ ნოღოზეფიშ მეჯინათ. თინა სუმ სართულამი რე. ფართი აკმადგინანს 1 162 კვადრატულ მეტრას, გაჩქჷ დორხველი ბაღი. ამდღარშო ჸუდე გინორთინელი რე მუზეუმო დო მენძელენს მაძირაფუეფს, ნამუეფიშ თექ მინულათ ძალამი გართულებური რე დო ხვალე ორგანიზებულ ტურისტულ ბუნეფს შეულებუნა მინულა. 

უნიკალური არქიტექტურაშ გეშა, 2004 წანას, იუნესკოქ თე ჸუდე მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ. 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ–ხასჷლა

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
კალაკმული

**კალაკმული** — მაიას ცივილიზაციაშ არძაშე დიდი ნოღა ამდღარშახ მეგორაფილ ნოღეფს შქას. იდვალუაფუ მექსიკას,  კამპეჩეშ შტატის. გინოზინდილი რე 1, 800, 000 აკრის, ჯუნგლეფიშ სიტომბას, პეტენიშ ღანჩოშ რეგიონს, გვატემალაშ თანჯაშე 30 კილომეტრიშ დოშორაფათ.

კალაკმულის 1931 წანაშ 29 ქირსეთუთას ოჰაერე გინოფურინუაშ ბორჯის მიოგორუ ბიოლოგ კირუს ლანდელქ დო მუქ გიოდუ თე ჯოხო, მუთ მაიაშ ნინაშა შანენს "*ჟირი მოთანჯე პირამიდაშ ნოღას*". 

კალაკმული რდჷ მაიაშ სუპერსახენწჷფო ოორუე პეტენიშ რეგიონს. ნოღა იმართუდუ თ.გ. "გვერიშ დუდიშ მონწყუალათ." თე ნწყილობა, ტიკალიშ მანგუო, დჷმახასიათაფალი რე კლასიკური მაიაშ პერიოდიშო. ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ დოხოლაფირო 50. 000 ადამიერს დო მუს ჸუნდუ თარობა, ნამუთ მუს 150 კილომეტრიშე მოშორათ მართუნდუ. კალაკმულს გჷმირთუ 6,750 უჯვეშაში სტრუქტურა, ნამუეფ შქას უდიდაში რე დიდი პირამიდა. მუში სიმაღალა რე 55 მეტრა დო მუჭოთ მაიაშ პირამიდეფშო რე დჷმახასიათაფალი, საფეხურამეფი რე.

2002 წანას, იუნესკოქ კალაკმული მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ. 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Calakmul - კულტურული მონძეობა – კალაკმული 
* Calakmul  
* Friends of Calakmul
* კალაკმულიშ ბიოსფერული ტყაჩირი
* Virtual Walking Tour of Calakmul by David R. Hixson
* Kaan Emblem Principal Glyphs at FAMSI: A, B

კატეგორია:მექსიკაშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
კაბანიასიშ ჰოსპიტალი

**კაბანიასის ჰოსპიტალი** – იდვალუაფუ მექსიკას, ხალისკოშ შტატის, ნოღა გვადალახარას. თინა იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ დო წჷმარინუანს არძაშე დიდ ოჰოსპიტალე კომპლექსის თელ ესპანურ ამერიკას.

კომპლექსიქ 1791 წანას დარცხუ გვადალახარაშ ეპისკოპოსიქ დო თის აკოშქუმალირი რდჷ ომუშებელი ჸუდე, ჰოსპიტალი დო ომბოლეფიშ დუდიშმითაფორაფალი.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ–ხასჷლა 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
უშმალი

thumb|250px|უშმალიშ პირამიდა
ალტ=|მინი|250x250პქ|უშმალიშ პანორამა
**უშმალი** – მაიაშ ცივილიზაციაშ დიდი ნოღაშ აკნაციმეფი მექსიკას, იუკატანიშ შტატის. 

ნოღაშ მაართა დოხორალაშ თარიღი უჩინებუ რე. მუში მახორობა გოვითარაფაშ კონკაშო აკმადგინანდჷ 25 000 ადამიერს. არსებული არქიტექტურული ნოგაფუეფიშ უმიარეშობა ეგაფილი რე ჩქ. წ. 700-1100 წანეფს.

მაიაშ მარკვიებელეფს მიორჩქჷნა, ნამდა ნოღა ჩქ.წ. 500 წანას დარცხუ შიუშ დინასტიაქ დო წჷმარინუანდჷ იუკატანიშ არძაშე ძალიერ ნოღას, ჩიჩენ-იცაწკჷმა ართო ალიანსის, რდჷ თელი ოორუე მაიაშ არეალიშ დომინანტი. ეიოშანალი რე, ნამჷდა 1200 წანაშ უკული, უშმალს ნამთინი შანულამი კონსტრუქცია ვეგაფე. თეშ ნარზა შილებე რდას ჩიჩენ-იცაწკჷმა ალიანსიშ მოლასუა დო ედომუშამი ნძალანებაშ მაიაპანშა აბანიშ მოთირუა. მუჭოთ ჩინებული რე, თეშ უკული შიუქ ნანანოღა მანიშა გეგნიღჷ დო უშმალიშ მახორობაქ დეჩიჩიუ.

ესპანარეშე იუკატანიშ ეჭოფუაშ ბორჯიშ დოკუმენტეფი უჭყაფულენს, ნამდა თე ბორჯიშო უშმალი უდუხორინუ აბანი რდჷ. 

ამდღარშო უშმალი ტურისტეფს შქას ძალამ პოპულარულ აკანს წჷმარინუანს.

## ფოტოგალერეა


ფაილი:Uxmal Gobernador Totale.jpg
ფაილი:Uxmal Gobernador Separ.jpg
ფაილი:Uxmal Gobernador Ecke.jpg
ფაილი:Uxmal Gobernador Detail.jpg
ფაილი:Uxmal Casa de las tortugas.jpg
ფაილი:Uxmal Adivino W.jpg
ფაილი:Uxmal Adivino TI.jpg
ფაილი:Uxmal Adivino V-o.jpg
ფაილი:Uxmal Pajaros2.jpg
ფაილი:Uxmal - Kleine Halle.jpg



## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Uxmal on mayaruins.com Map of the site's central portion and various photographs.
* Architecture, Restoration, and Imaging of the Maya Cities of Uxmal, Kabah, Sayil, and Labna
* animated 3D-reconstruction on Uxmal-3D.com 
* Uxmal - The Mayan Kingdom  

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
ტლაკოტალპანი

**ტლაკოტალპანი** — ნოღა მექსიკას, ქიანაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯიშ ზოლს, ვერაკრუსიშ შტატის. თე ტერიტორია დოხორელი რდჷ დიო ხოლო კოლუმბიშახიან ხანას, ამდღარ თაქიან დოხორალაქ გორჩქინდჷ XVI ოშწანურას, წყარმალუ პაპალოაპანიშ წყარპიჯეფწკჷმა. თეჟამო ნოღა წჷმარინუანს თე ჯოხოდვალაშ მუნიციპალიტეტიშ ცენტრის. 

1998 წანას, ტლაკოტალპანი იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ, თიშენ, ნამდა: "ტლაკოტალპანიშ ონოღე დოგეგმარაფა დო არქიტექტურა წჷმარინუანს გჷშაკერძაფილი ხარისხით ღოლამირ ესპანურ და კარიბულ ტრადიციეფიშ აკოწყორუაშ ესახუას... გჷშაგორილი ხასიათი ესახილი რე ნოღაშ ირი დეტალშე – ონჭირე შოშეეფშე, ფერეფიშ გოსოფურ დო მიარე თირაფადობაშე დო თაში." (UNESCO, 1998).

ჯოხო "ტლაკოტაპლანი" შანენს "*აბანს წყარმალუეფს შქას*", თის, მუსჷთ "მესოპოტამია". 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*''Tlacotalpan, Veracruz - Pearl of Papaloapan'' - სტატია ფოტოეფით 
*''Tlacotalpan - Estado de Veracruz, Mexico'' - photo gallery.
*Google map

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
პაკიმე

**პაკიმე**, თაშნეშე **კასას-გრანდესი** – კოლუმბიშახიანი არქეოლოგიური კომპლექსი დო მუში ცენტრალური ძეგლი მექსიკას, ქიანაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის, ჩიუაუაშ შტატის. იდვალუაფუ ძალამი ოჸოფარე ლეხერს დო წჷმარინუანს მექსიკაშ ოორუე-ბჟადალ რეგიონიშ ართ-ართ უშანულამაშ არქეოლოგიურ კომპლექსის, იდვალუაფუ წყარმალუ კასას-გრანდესიშ წყარპიჯეფს. შტატიშ ნანანოღა ჩიუაუაშე ოორუეშე 240 კილომეტრის.

თე ტერიტორიას პირველ დოხორაფეფქ გორჩქინდჷ ჯვ.წ. 1130-1300 წანეფს დო ირდუდუ XIV ოშწანურაშ ლიაშა. არძაშე დიდი დოხორაფა რდჷ პაკიმე. ირი ოხორე აბანი სპეციალური წყარითაკონაზირუაშ სისტემათ რდჷ გჷმოჯერაფილი. თე სისტემაშ ნორთის წჷმარინუანდჷ დიხაშთუდონი რეზერვუარეფი დო არხეფი. თე ირფელქ დოკიდილქ იჸუ XIV ოშწანურაშ მალობას, მარა XV ოშწანურაშ დაჭყაფუს ნოღა მახორობაქ ქიმიოტუ.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პაკიმეშ ისტორია დო ფოტოეფი
* პაკიმე, მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
პოპოკატეპეტლიშ გვალაშ ოხიდეეფი

**პოპოკატეპეტლიშ გვალაშ ოხიდეეფი** იდვალუაფუ მექსიკას, მორელოსიშ შტატის, ვულკან პოპოკატეპეტლიშ გოხოლუას. თენა რე მუსხირენ ოხიდა, ნამუთ მა-16 ოშწანურას ფრანცისკანარეფიშ, დომინიკარეფიშ დო ავგუსტინარეფიშ ორდენიშ წჷმჷმარინაფალეფქ ეკიდეს. თე ოხიდეფქ გინმაჭყვიდირალი როლი ილაჸაფეს გვალაშ ბჟადალ ტერიტორიაშ ძალამი დიდი მახორობაშ ძალამი კუნტა პერიოდიშ დინოხოლე გოქირსიანაფაშ საქვარს.

თე ოხიდეეფი გჷშეგორჷნა კონწარი მეჯინელობაშ არქიტექტურათ. ოხიდეეფის თარ დგჷმილეფს ძალამი დიდი სიმაღალე უღჷ. ოხიდეეფს ელმოლს ხორგიშეფი გოჸუნს. 

1994 წანას, თე ოხიდეეფი იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ. თე ბორჯიშო თე კომპლექსი იუნესკოშ რანწკით მა-14 ობიექტის წჷმარინუანდჷ მექსიკაშე. 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Advisory Body Evaluation
* Decision: Report of the 18th Session of the Committee
* San Luis Potosi can be declared as World Heritage
* San Miguel de Allende. Candidate to be declared World Heritage
* The Killers 10 cosas interesantes sobre el video  

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
სიან-კაანი

**სიან-კაანი** () — ბიოსფერული ტყაჩირი მექსიკას, კინტანა-როოშ შტატის. 1986 წანაშე უღუ ნაციონალური პარკიშ, 1987 წანაშე — იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი სტატუსი. მაიაშ ნინაშა ჯოხოდვალა ითანგუ, მუჭოთ „თექ სოდეთ იჭყაფუ ცა“.

## გეოგრაფია

ტყაჩირი იდვალუაფუ იუკატანიშ ჩქონიშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის. მუში ფართობი რე 5 280 კმ². ტყაჩირი იკათუანს ტროპიკულ ტყალეფს, ამხვადუნა მანგოშ ტყალეფი, ონტყოლაშეეფი, თაშნეშე კარიბიშ ზუღაშ ბარიერული რიფეფი. რეგიონს ოშქარი წანმოწანური ნოლექეფიშ მუდანობა 1120—1220 მმ რე, ნამუეფიშ უმეტაშობა (70 %) მოურს მესი-გჷმათუთას. 

ტყაჩირიშ ტერიტორიას იდვალუაფუ 110 კილომეტრამი, მოსოფელს სიგინძათ მაჟირა, მესოამერიკული ბრიერული რიფი, ნამუთ გინოზინდილი რე იუკატანიშ ბჟაეიოლ წყარპიჯიშე ობჟათეშა ბელიზიშ დო ჰონდურასიშ წყარპიჯიშა. სიან-კაანიშ პლაჟი მოფინილი რე ზუღაშ კუეფიშ მარქვალეფიშ ორუმეეფით.

ტყაჩირს გოვითარაფილი რე ტურიზმი, 2000 წანას ტყაჩირი იძირუ 36 ვითოში ადამიერქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Amigos de Sian Ka'an/Friends of Sian Ka'an (bilingual) conservation group  
* Centro Ecologico Sian Ka'an
* Sian Ka'an at Pasaporteblog.com (ესპანური)
* Sian Ka'an Biosphere reserve

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
ლოს-გლასიარესიშ ერუანული პარკი

**ლოს-გლასიარესიშ ერუანული პარკი** — ერუანული პარკი არგენტინას, პატაგონიას. იდვალუაფუ სანტა-კრუსიშ პროვინციაშ ტერიტორიას. მუში ფართობი რე 4459 კმ². ლოს-გლასიარესი რე სიდიდათ მაჟირა პარკი არგენტინას. დირცხუ 1937 წანას. 

1981 წანას მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ფოტოგალერეა

Image:SantaCruz-CerroTorre-FitzRoyP2140126b-closeup.jpg
Image:SantaCruz-Spegazzini-CaidaAnimation.gif
Image:Lago Argentina from space.jpg
File:Iceberg Argentino lake.jpg
File:SantaCruz-CerroTorre-FitzRoyP2140126b-closeup.jpg


## ქოძირით თაშნეშე
* არგენტინაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official site  
* WCMC World Heritage   
* Encyclopaedia Britannica, Los Glaciares National Park  
* Parque Nacional Los Glaciare   
* Fauna 
* Paisaje Natural   
* Photos Los Glaciares National Park  
* Panoramic Virtual Tour of Onelli Glacier & Lake 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
კატეგორია:არგენტინაშ ერუანული პარკეფი
სან-იგნასიო-მინი

**სან-იგნასიო-მინი** () —  იეზუიტეფიშ მისია არგენტინას, მისიონესიშ პროვინციას. დარცხუეს 1632 წანას ესპანარეფქ ამერიკაშ კოლონიზაციაშ პერიოდის. თინა თი 30 მისიაშე ართ-ართი რე, ნამუეფით დარცხუეს იეზუიტეფქ არგენტინას, ბრაზილიას დო პარაგვაის. ნოდგჷმეფიშ ეკიდუაშ სტილი ჩინებული რე გუარანიშ ბაროკოშ ჯოხოთ. 

1984 წანას, ხოლო ოთხ არგენტინას დო ბრაზილიას დვალირ მისიაწკჷმა ართო მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ფოტოგალერეა

ფაილი:CPonteSIgnacio.JPG|ოხვამეშ მინაულარი
ფაილი:San Ignacio Mini.jpg|სან-იგნასიო-მინი
ფაილი:Ruins of the São Miguel das Missões.jpg|სან-იგნასიო-მინიშ აკნაციმეფი 1846 წანას


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Diaporama Ignacio Argentina 
*Jesuit Missions in South America 
*San Ignacion Ruins  (ესპანურო)
*Misiones' Turist office (ესპანურო)
*San Ignacio Touristic  
*La imborrable huella evangelizadora  (ესპანურო)
*UNESCO's World Heritage /

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
იგუასუშ ერუანული პარკი (არგენტინა)

**იგუასუშ ერუანული პარკი** — იდვალუაფუ  არგენტინას, იგუასუშ დეპარტამენტის, მისიონესიშ პროვინციაშ ოორუე ნორთის, თ.გ. არგენტინაშ მესოპოტამიას. მუში ფართობი რე 550 კმ². 

1984 წანას მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ფოტოგალერეა

File:Tapír 4.jpg|ტაპირუსი
File:Standing jaguar.jpg|იაგუარი
File:Coatí Parque Nacional Iguazú.JPG
File:Cartel Puerto Iguazú - Logo del Parque Nacional Iguazú.jpg|იგუასუშ ერუანული პარკიშ ლოგო


## ქოძირით თაშნეშე
* არგენტინაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official web site
*Administración de Parques Nacionales 
*World Heritage Site
*Parks location and Information 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
კატეგორია:არგენტინაშ ერუანული პარკეფი
კუევა-დე-ლას-მანოსი

**კუევა-დე-ლას-მანოსი**, **ხელეფიშ ფოქვა** () – ფოქვა არგენტინაშ ობჟათე ნორთის, წყარმალუ  პინტურასიშ ლეხერს. ჩინებული რე არქეოლოგიური დო პალეონტოლოგიური მონაპალუეფით, ნამუეფშეთ ეიოშანალი რე კიდალას გჷმოსახილი ადამიერიშ ხეშ ფიგურეფი, ნამუეფით ითარიღებუ ჯვ.წ. IX ანთასწანურათ. ეკონია ნახანტეფი ღოლამირი რე ჯვ.წ. I ანთასწანურას. ოღაფალი, ნამუთჷთ ღოლამირი რე ნახანტეფი, ორთაშობური გორჩქინაშ რე.

ხელეფიშ მოხ, ფოქვაშ კიდალეფს გჷმოსახილი რე ჯინორუაშ (ნადირობაშ) სცენეფი ხოლო. 

1999 წანას ფოქვა მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*UNESCO World Heritage Sites
*Cueva de las Manos  
*WorldHeritageSite.org
*Patagonia.com.ar  ესპანური
*RedArgentina.com ესპანური
*ArteBaires.com.ar  ესპანური
*Pinturas Canyon and Cuevas de las Manos - Pictures   ესპანური
*Hand Paintings in Rock Art

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
ტალამპაიაშ ერუანული პარკი

**ტალამპაია** () – ერუანული პარკი არგენტინას, იდვალუაფუ ლა-რიოხაშ პროვინციაშ ბჟადალ დო ცენტრალურ ნორთის. 1997 წანას ქიმიღჷ ერუანული პარკიშ სტატუსი. პარკიშ ფართობი რე 2.150 კმ ², სიმაღალა - 1500 მეტრა ზუღაშ დონეშე.

პარკი იდვალუაფუ ჟირ ქჷნდჷრს შქას დვალირ ვეს. მუში ლანდშაფტიქ იფორმირჷ ეროზიაშ შედეგო. ჭვემეფი უჩქჷ ზარხულს, გაზარხულს ირქენს ძალიერი ბორია.

## პარკიშ მონძეობეფი

* პარკის მუდგაზმარენი მილიონი წანაშ წოხლე ოხორანდეს დინოზავრეფი. თაქ, თეშ მუჭოთ ისჩიგუალასტოს, ძირაფილი რე თე ფარანიშ გოსქანჩილი მინუშეფი. 
* ტალამპაიაშ კანიონი – კჷრდეეფიშ სიმაღალა 143 მეტრა, მინიმალური სიგანა – 80 მეტრა. 
* მონძე მახორობაშ ნოსქილედეფი, ნამუეფიშ პეტროგლიფეფი მუკოჩუალირი რე პუერტა-დელ-კანიონს. 
* ბოტანიკური ბაღი აბანობური ფლორათ კანიონიშ ონჭირე აბანს. 

2000 წანას პარკი მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## გალერეა


Image:800px-Talampaya 1.jpg|ერუანული პარკი
Image:Talampaya.jpg|კანიონი
Image:Talampaya-botanical_garden.jpg|ბოტანიკური ბაღი
Image:Talampaya1.jpg|ტალამპაია
Image:Talampaya_petroglyphs.jpg|პეტროგლიფეფი
Image:TALMLR.jpg|ტალამპაია


## ქოძირით თაშნეშე
* არგენტინაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული 
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official park website
*Map, history and description 
*Talampaya and Moon Valley area 
*Pictures and history  

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
კატეგორია:არგენტინაშ ერუანული პარკეფი
ჩიჩენ-იცა

**ჩიჩენ-იცა** (ესპ. Chichén Itzá [tʃi'tʃen i'tsa, იუკატანიშ მაიაშ ნინაშა „იცაშ ქვიბიშ პიჯიწკჷმა“) — ფირჩა კოლუმბიშახიანი არქეოლოგიური ობიექტი მექსიკაშ ტერიტორიას, იუკატანიშ ჩქონს. ეკიდჷ მაიაშ ცივილიზაციაქ, ახ.წ. VII ოშწანურას.

ჩიჩენ-იცა შანულამი რეგიონული ცენტრი რდჷ მაიაშ რზენს გვიან ანტიკურშე ორდოულ პოსტკლასიკურ პერიოდშახ. თე ანდოგანს მიარე არქიტექტურული სტილი რე წჷმორინაფილი, ცენტრალური მექსიკაშო დჷმახასიათაფალი თ.გ. მექსიკანიზაფილ სტილშე პუუკიშ სტილშა, ნამუთ გოპატჷნაფილი რდჷ პუუკიშ მაიაშ ოორუე ხორგეფს. დუდშე ცენტრალური მექსიკაშ სტილიშ არსებობა თე რეგიონს დაპყრობეფიშ გოლინათ მიორჩქჷდეს, მარა ალმახანური ინტეპრეტაციათ თენა უმოსი კულტურული დიფუზიაშ მოღალუ ოკო ჸოფედჷკო.

არქეოლოგიური მუნაჩემეფი, ნამუეფით რე გინოჭუალაშ შანეფი, მუდგაზმარენ შანულამ ნოგაფუს დო არქიტექტურულ კომპლექსის, მიოშანუანს, ნამდა ჩიჩენ-იცაშ რცუაფაშ ნარზა ზისხირამი ოკო ჸოფედჷკო. ჩიჩენ-იცაშ ჰეგემონიაშ დაჩიჩიებაშ უკული, რეგიონულ ცენტრიქ იუკატანშა, მაიაპანშა გინილჷ.

ჩიჩენ-იცაშ აკნაციმეფი თეჟამო მექსიკაშ ფედერალური  ნანგრევები ამჟამად მექსიკის ფედერალური ფორილუაშ თუდო რე დო იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა რე მიშაღალირი.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Chichen Itza on Mesoweb.com
* Chichen Itza Digital Media Archive 
* Chichen Itza archaeologists 
* UNESCO 
* American Egypt 
* Ancient Observatories  

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:მაია
კატეგორია:მაიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
კატეგორია:მექსიკაშ არქეოლოგიური ობიექტეფი
ელ-ვისკაინო

**ელ-ბისკაინო** () – ჸუჯი დო ბიოსფერული ტყაჩირი რჩქალ ოკიანეს, იდვალუაფუ კალიფორნიაშ ჩქონიშ ცენტრალურ ნორთის.  ნაკრძალქ დირცხუ 1988 წანას. მუში ფართობი რე 25,5 ვითოში კმ².  1993 წანას იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ. 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Parkwatch's multi-page profile 
*UNESCO World Heritage Site datasheet

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
იეზუიტეფიშ კვარტალი დო კორდობაშ მისია

**იეზუიტეფიშ კვარტალი და კორდობაშ მისია** () –  იეზუიტეფიშ ჸოფილი მისია არგენტინას. იეზუიტეფიშ კვარტალს თეჟამო რე კორდობაშ უნივერსიტეტი, არძაშე ჯვეში ოგურაფუ ობჟათე ამერიკას, თაშნეშე მონტსერატიშ ოშქარი სკოლა, ეკლესია დო ოხორუ ჸუდეეფი. მისიაშ ეკიდუაქ დიჭყჷ 1615 წანას. 

2000 წანას მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Jesuit Block and Estancias of Córdoba  
*World Heritage  
* Information on the Block and each Estancia 
*Estancias Jesuíticas ესპანური
*Images of the Estancias  ესპანური
*Jesuitic institutions in Argentina 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
აკანი

**აკანი** — ტერიტორიული ართული საქორთუოს დო რანწკი ქიანეფს. საქორთუოშ გალე, ოაკანე დორთუალა გარჩქჷ რუსეთიშ ფედერაციას, ჩეხეთის დო სლოვაკეთის.

## საქორთუოშ აკანეფი
1994-1996 წანეფს, საქორთუოშ პრეზიდენტიშ დეკრეტეფიშ ოსხირშა ექსპერიმენტიშ ფორმათ დირსხუ საქორთუოშ კანონდვალათ გოხურგილი ადმინისტრაციულ–ტერიტორიული ართულეფიშ 9 კაბეტი გოართოიანაფაქ (აკანქ). აკანეფს ქჷდარინეს საქორთუოშ პრეზიდენტიშ სახენწჷფო რწუმაფილეფი. აკანი ვა წჷმმარინუანს აბანობური მუშითმართუალაშ ართულს. ოაკანე დორთუალა დოხოლაფირო უხვადუ საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიულ კუნთხუეფს.

2006 წანას მანჯაფილი მუშითმართუალაშ რეფორმაშ ალებათ, სახენწჷფო რწუმაფილეფიშ ფუნქციათ გიხურგჷ აკანშა მიშმალი მუნიციპალიტეტეფიშ საქვარუაშ კანონიერაფაშ სახენწჷფო გესაძინალაქ.

* გურიაშ აკანი
* იმერეთიშ აკანი
* კახეთიშ აკანი
* მცხეთა-მთიანეთიშ აკანი
* რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი
* სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი
* სამცხე-ჯავახეთიშ აკანი
* თუდოლენი ქართლიშ აკანი
* დინოხოლენი ქართლიშ აკანი

კატეგორია:საქორთუოშ აკანეფი
არგენტინაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული

მინი|
**არგენტინაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული** – თაქი წჷმორინაფილი რე არგენტინაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული.  

## ოორუე-ბჟაეიოლი
*იგუასუშ ერუანული პარკი – იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი
*ჩაკოშ ერუანული პარკი
*მბურუკუიაშ ერუანული პარკი
*პილკომაიოშ ერუანული პარკი
[მინი|500პქ|[ლანინიშ ერუანული პარკი, უეჩულაფკენიშ ტობა]]
[მინი|500პქ|[ლოს-ალერსესიშ ერუანული პარკი]]

## ოორუე-ბჟადალი
* ბარიტუშ ერუანული პარკი
* კოპოშ ერუანული პარკი
* კამპო-დე-ლოს-ალისოშ ერუანული პარკი
* კალილეგუაშ ერუანული პარკი
* ელ-რეიშ ერუანული პარკი
* ლოს-კარდონესიშ ერუანული პარკი

## ცენტრალური
* ელ-ლეონსიტოშ ერუანული პარკი
* ელ-პალმარიშ ერუანული პარკი
* ლიუე-კალელიშ ერუანული პარკი
* ლოს-ვენადოსიშ ერუანული პარკი  (დოგეგმილი რე სან-ლუისიშ პროვინციას)
* პრედელტიშ ერუანული პარკი
* კებრადა-დელ-კონდორიტოშ ერუანული პარკი
* სან-გილერმოშ ერუანული პარკი
* სიერა-დე-ლას-კიხადასიშ ერუანული პარკი
* ტალამპაიაშ ერუანული პარკი - იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი 2000 წანაშე 
[მინი|500პქ|[ნაუელ-უაპიშ ერუანული პარკი]]

## ობჟათე

* პუელოშ ერუანული პარკი
* ლაგუნა-ბლანკაშ ერუანული პარკი
* ლანინიშ ერუანული პარკი
* ლოს-ალერსესიშ ერუანული პარკი
* ლოს-არაიანესიშ ერუანული პარკი
* ლოს-გლასიარესიშ ერუანული პარკი - იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი
* ნაუელ-უაპიშ ერუანული პარკი
* პერიტო-მორენოშ ერუანული პარკი
* მონტე-ლეონიშ ერუანული პარკი
* დაჩხირუანი დიხაშ ერუანული პარკი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* არგენტინაშ ერუანული პარკეფიშ ადმინისტრაცია   ესპანური/

კატეგორია:არგენტინაშ ერუანული პარკეფი
ისჩიგუალასტო

**ისჩიგუალასტო** () — გეოლოგიური ფორმეფით ჩინებული პარკი არგენტინას, სან-ხუანიშ პროვინციაშ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის, ჩილეშ თანჯაწკჷმა. პარკის ოორუეშე ომძღჷ ტალამპაიაშ ნაციონალური პარკი (ლა-რიოხა), ნამუსჷთ თაშნეშე ბრელი რე გეოლოგიური ფორმირაფეფი.

პარკიშ ფართობი რე 603,7 კმ², ნამუშ უდიდაში ნორთი იდვალუაფუ სან-ხუანიშ პროვინციაშ ვალიე-ფერტილიშ დეპარტამენტის, მორჩილი ნორთი იდვალუაფუ თე პროვინციაშ ხაჩალიშ დეპარტამენტის. პარკი იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 1 300 მეტრას.

კლიმატი ძალამი სქირე რე. ჭვემეფი უჩქჷ ხვალე ზარხულიშ მალობას. წანაშ მინიმალური ტემპერატურა რე -10 ° C, მაქსიმალური — 45 ° C. ირიათო ირქენს ობჟათეშ ბორია 20-40 კმ /სთ სიჩქარათ. 

პარკიქ იფორმირჷ ტრიასულ ერას (230 მილიონი წანაშ წოხლე). თაქი მეგორაფილი რე ძუძუშმაწუალეფიშ თი ბუნაშა, ნამუთ, მუჭოთ მენცარეფი ვარაუდენა, წჷმარინუანა გინმაალ საფეხურს ჯვეშ დინოზავრეფს დო ალმახანურ ძუძუშმაწუალეფს შქას. 

2000 წანას პარკი მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Parque Provincial Ischigualasto .
* ArgentinaXplora.com  
* Ischigualasto.com   
* Ente Autárquico Ischigualasto   
* CuyoNoticias digital newspaper.

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
მუნიციპალიტეტი

**მუნიციპალიტეტი** ( < ) — აკანური მართუალაშ ვარა მუშითმართუალაშ გიშაგორუაშური ორგანო; ოდო ნამთინეშა  ხვალე ონოღე მართუალაშ ორგანოშ ჯოხოდვალა (მაგ., ააშ-ის დო დიდ ბრიტანეთის).

## ლიტერატურა
*
თუთა

**თუთა** —  ბორჯიშ შქაშონი, მუთ მერსხილიე დიხაუჩაშ გოხ თუთაშ გალემორთაფაწკჷმა. თუთა ილებე რდას სინოდური (თუთაშ ფაზეფიშ თირუაშ პერიოდი ანუ ბორჯიშ შქაშონი ჟირი გეჸვენჯი გოფშათუთალობას ვარა ახალთუთალობაშ შქას), სიდერული (მურიცხიერი) — მურიცხიური ცას დიხაუჩაშ მუკი-მუკი  თუთაშ ართი რსული გალემორთაფაშ პერიოდი (თე თუთა სინოდურ თუთაშე უმოსი ხანკუნტა რე), თაშნეშე ტროპიკული, ანომალისტური დო დრაკონული, ნამუეფით ემანგებუნაბორჯიშ შქაშონეფს ოსქვებურო ართი დო კინ თი გრძედის, პერიგეუმს დო ორბიტაშ ართი დო კინ თი ნასკვას თუთაშ ჟირი ალმაჸვენჯური გულას შქას. თეშ გალე, თუთას უძახჷნა კალენდარულ სისტემეფშა მიშმალი ბორჯიშ ართურც. გრიგორიანული კალენდარით თუთაშ ხანგინძარობა რე  28-31 დღა-სერი, თეწკჷმა, თინა ვა რე თუთაშ ფაზეფიშ თირუაწკჷმა აპიჯაფილი.

## თუთეფიშ ჯოხოდვალეფი სამარგალოს

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 4, ხს. 673, ქთ., 1979

## სქოლიო

## თუთეფი

კატეგორია:კალენდარი
*
ვენესუელაშ ნოღეფიშ ერკებული

ცხირეს მოჩამილი რე **[[ვენესუელა|ვენესუელაშ]] უდიდაში ნოღეფიშ ერკებული** რდუალაშ მეჸუნათ. ოეგებიე მახორობაშ რიცხუ ვეკათუანს ურბანული არეალიშ მახორობას.

## ვენესუელაშ უდიდაში ნოღეფი

## შხვა ნოღეფი
თე ნოღეფი ვემშულა ვენესუელაშ უდიდაშ ნოღეფიშ რიცხუშა, მარა გჷშაგორილეფი რენა ისტორიული, კულტურული დო ტურისტული მეჯინათ. 

*კარიპე
*სიუდად-ოხედა
*კუმანა
*ლა-ასუნსიონი
*ლა-გუაირა
*ლა-ვიქტორია
*ლოს-დოს-კამინოსი
*მაიკეტია
*პორლამარი
*პუერტო-აიაკუჩო
*სან-კარლოსი
*სან-ხოაკინი
*სან-ხუან-დე-ლოს-მოროსი
*სან-ფელიპე
*სან-ფერნანდო-დე-აპურე
*ტრუხილიო
*ტუკუპიტა
*ვალერა
*ვალე-დე-ლა-პასკუა

## ვენესუელაშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## ქოძირით თაშნეშე
* ვენესუელაშ დემოგრაფია
* ვენესუელაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვენესუელაშ უდიდაში ნოღეფი
* Instituto Nacional de Estadística, Venezuela. 
* World Gazetteer - Actual Población de las Ciudades de Venezuela.(en inglés)
* City Population - Población Histórica de las Ciudades de Venezuela.

## სქოლიო


ვენესუელა
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გერმანიას

თუდო მოჩამილი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული გერმანიას. თე ქიანას იუნესკოშ 36 ობიექტი რე.

თაჸურეშე, 33 კულტურული ობიექტი რე, 3 ორთაშობური. 10 კულტურული ობიექტი აღიარაფილი რე ადამიერული გენიაშ შედევრო. 

ცხირეს მოჩამილი რე ობიექტეფი ერკებულშა მიშულაშ წანეფიშ მეჯინათ. 

### ერკებულშე ეშაღალირი ობიექტეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გერმანიას 
* გერმანიაშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფშე რცხუეფიშ კატალოგი 

## სქოლიო


კატეგორია:საგებიო მონძეობაშ ქილინჯეფი გერმანიას
მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული არაბულ ქიანეფს

**მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებული** — თენა რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული არაბულ ქიანეფს.  თაურეშე კანკალე ქიანა იდვალუაფუ აფრიკას დო აზიას.

## ალჟირი
thumb|right|ჯემილაშ რომაული თეატრი

* ყალა-ბენი-ჰამადი
* ჯემილა
* კასბა
* მზაბი
* ტასილინ-აჯერი
* ტიმგადი
* ტიპასა

## ბაჰრეინი

* კალათ-ალ-ბაჰრეინიშ არქეოლოგიური ობიექტი

## ეგვიპტე
thumb|right|ალ-რაფაიშ მეცეთი კაიროს
thumb|right|გიზაშ პირამიდედი
* აბუ-მენა
* ჯვეში თებე ნეკროპოლისწკჷმა ართო. 
* ისლამური კაირო
* მემფისი დო გიზაშ ნეკროპოლისი
* აბუ-სიმბალიშ ოხვამე ნუბიაშ ტიოზის 
* წიმინდე ეკატერინეშ მონასტერი
* ვადი-ალ-ხიტანი

## ერაყი
* ჰათრა  
* აშური   
* არქეოლოგიური ნოღა სამარა

## იემენი
* ჯვეში ნოღა შიბამი (1982)
* ჯვეში ნოღა  სანა (1986)
* ისტორიული ნოღა ზაბიდი (1993)
* სოკოტრაშ არქიპელაგი (2008)

## იერუსალიმი
thumb|right|ჯვეში იერუსალიმი

* ჯვეში ნოღა იერუსალიმი

## იორდანია
right|150px|thumb|პეტრა

* პეტრა  
* ქასრ-ამრა  
* უმ-არ-რასასი
* უადი-რუმი

## ლიბანი
thumb|ბაალბექი
* ანჯარი  
* ბაალბექი  
* ბიბლოსი  
* ტირი  
* კადიშიშ ლეხერი დო ომაფე კენდარეფიშ ტყა

## ლიბია
* კირენა
* ლეპტის-მაგნა 
* საბრაფა
* ჯვეში ნოღა ღადამესი
*  ტადრატ-აკაკუსი

## მავრიტანია
thumb|right|უადანიშ ქსარი

* ქსარეფი *(გომანგარაფილი ოფუტეშ ტიპი)* უადანს, შინგეტის, ტიშიტის დო უალატას. 
* ბანკ-დ'არგენიშ ნაციონალური პარკი

## მაროკო
thumb|right|აით-ბენ-ჰადუ

* ვოლიუბილისი
* ისტორიული ნოღა  მეკნესი
* აით-ბენ-ჰადუ 
* ეს-სუვეირა
* ფესის მედინა
* მარაკეშიშ მედინა
* ტეტუანიშ მედინა
* ელ-ჯადიდა ანუ პორტუგალიური ნოღა მასაგანი
* რაბატი (2012)

## ომანი
thumb|right|ბაჰლა ფორტი

* ბაჰლაშ ჯიხაზურგა (1987)
* არქეოლოგიური ობიექტეფი - ბატი, ალ-ხუთმი დო ალაიუნი  (1988)
* ოკუმაფალიშ დიხას (2000)
* აფლაიშ ირიგაციული სისტემა  (2006)

## საუდიშ არაბეთი
* მადაინ-სალიჰი
* ნოღა დირაიაშ ატ-ტურაიფიშ რაიონი

## სუდანი
* ჯებელ-ბარკალი

## სირია
* ჯვეში ნოღა დამასკო (1979)
* ჯვეში ნოღა ბოსრა (1980)
* პალმირა (1980)
* ჯვეში ნოღა ალეპო (1986)
* კრაკ-დე-შევალიე დო სალადინიშ ციტადელი (2006)

## ტუნისი
* ელ-ჯემიშ ამფითეატრი 
* დუგა
* იშკელიშ ნაციონალური პარკი 
* კაირუანი
* სუსიშ მედინა
* ტუნისი
* პუნიკური ნოღა კერკუანე დო მუში კერკუანეშ ნეკროპოლისი 
* კართაგენი

## სქოლიო


## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აფრიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* UNESCO World Heritage Centre - Official site
* List of UNESCO World Heritage Sites - Official site
* VRheritage.org - documentation of World Heritage Sites
* Worldheritage-Forum - Information and Weblog on World Heritage Issues

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებული
ლაზიკა (ოლჷმარი მანქანა)

**ლაზიკა** — ქორთული ოლჷმარ მანქანა, კაჟანტრანსპორტიორი. თიშ მუნაჩემეფიშ გამორსაქ მოხვადჷ 2012 წანაშ 25 ფურთუთას, ვაზიანიშ ოურდუმე პოლიგონც, მუსჷთ ორსუდჷ საქორთუოშ პრეზიდენტი მიხეილ სააკაშვილი.

გონწყილიე აკოანჯარაფაშ დისტანციური მართუაშ მოდულით დო დაჩხირიშ მართუაშ სისტემათ, თიშა გერინაფილი რე 23 მმ-ამი კალიბრიშ ქვემეხი დო 7,62 მმ. კალიბრიშ ტყვიაცჷმჷ, ოდღასერაში დო თერმული რწყებაშ კამერეფი უნარღელჸონც მანქანაშ დინახალეშე (დისტანციურო) ღანკიშ კჷლაგორუას, იდენტიფიკაციას დო დაჩხირიშ მართუას ნამდგარდია მეტეოროლოგიურ პიჯალეფც.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*იქმნა "ლაზიკა", რადიო თავისუფლება 
*ვიდეო : ლაზიკა
## სქოლიო

კატეგორია:ოლჷმარი მანქანეფი
იპოლიტე ხვიჩია

**იპოლიტე ხვიჩია** (დ. 31 ქირსეთუთა, 1910, ოფუტე კონტუათი, ასეიანი ხონიშ მუნიციპალიტეტი ― გ. 1 ფურთუთა, 1985, ქართი) — არტისტი, საქორთუოშ საკათო არტისტი (1960).

## ბიოგრაფია

1934 წანას გათუ ქართიშ ორეწუალე-ეკონომიური ტექნიკუმი. 1932-1936 წანეფს რდჷ წულუკიძეშ დო გეგეჭკორიშ რაიონული თეატრეფიშ არტისტი. ლაჸაფენდჷ უმოსო კომედიურ როლეფს:  ქუჩარა დო ხარიტონი (პოლიკარპე კაკაბაძეშ "ყვარყვარე თუთაბერი", "კოლმეურნეშ ქორწინაფა"(ქორთ. "კოლმეურნის ქორწინება")), ტრუფალდინო დო მარკიზი ფორლიპოპოლი (კ. გოლდონიშ "ჟირ პატონიშ მოინალე" (ქორთ. "ორი ბატონის მსახური"), "ოსუმარეშ ოსურპატონი" (ქორთ. "სასტუმროს დიასახლისი"), ნაცარქექია (გიორგი ნახუცრიშვილიშ დო ბორის გამრეკელიშ "ნაცარქექია"), კოხტაია (აქვსენტი ცაგარელიშ "მუთ გიძირინ ვაგაძირე" (ქორთ. "რაც გინახავს ვეღარ ნახავ!") დო შხვა.

1961-1966 წანეფს შოთა რუსთაველიშ ჯოხოშ თეატიშ სცენას ილაჸაფჷ შაქროშ (ო. მამფორიაშ "მეტეხიშ ოროს" (ქორთ. "მეტეხის ჩრდილში") დო სპირიდონიშ (ნ. აზიანის "ეკონია მასკარადი" (ქორთ. "უკანასკნელი მასკარადი") როლეფი.

1956 წანეფშე გინმაღანდეს კინოს. როლეფი: ალმასხანი ("საბუდარელი ჭაბუკი", 1957), იპოლიტე ნემსაძე ("მანანა", 1958), კუჭკუჭი ("ბურთი დო მოედანი"), ქორიძე ("მუდუ" (ქორთ. "თხუნელა", 1962), მელიტონი ("თოჯინეფი იძიცანა" (ქორთ. "თოჯინები იცინიან", 1963), სანდრო ("გურ ვეჭუა" (ქორთ. "არ იდარდო!"), ბონდო დოლაბერიძე ("ფეოლა", 1970), იპოლიტე ("მხიარული რომანი", 1972), ვარლამი ("მაართა მაჭირხოლი" ("პირველი მერცხალი", 1975), კაჟა ბულავა ("დათა თუთაშხია") დო შხვა. 

იპოლიტე გიშმეშჷ ესტრადაშა. ხვიჩიას უნიკალური ნიშა უკებუ ქორთუ არტისტეფიშ პლეადას დო ამდღანერდღაშა სქიდუ აუდიოტიაშ ართ-ართ გიშაგორილ არტისტო. 

დოსაფულაფირი რე ქართის, საბურთალოშ ოჯარალე მოღვაწეეფიშ პანთეონს.

## ფილმოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ერუანული ფილმოგრაფია .

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:დუნაბადი 1910
კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი
კატეგორია:ნაღურა 1985
კატეგორია:ხონიშ მუნიციპალიტეტის დუნაბადეფი
ბოლია

**ბოლია** — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს, კახეთის. წყარმალუ ინწობაშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კახეთიშ კავკაციონიშ ბიჟღეთ კართეს. სიგირძა რე 5 კილომეტრი. მინჩა ინოჸელებუ. ოპიჯე რიყეშ ვიშათ რე გოქუნელი. მიკმურს გრემიშ მონასტერწკჷმა.

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
პიქტეფი

thumb|პიქტეფიშ სახენწჷფობური გოართიანაფეფიშ ფორტრიაშ დო ალბიშ ოეგებიე ტერიტორიეფი მეხოლაფირო 800-900 წანეფს
**პიქტეფი** (ოეგებიეთ ლათ.  Picti — "ღაფილეფი", მუჭოთ რჩქჷნ მუშითჯოხოშე) — შოტლანდიაშ უჯვეშაში მახორობა. 
ართ-ართი ვერსიათ პიქტეფი კელტეფიშე ოკო მიშან, თინეფი კელტეფს ძალამი ორდო გაგმორთუნა, მეხოლაფირო ჩქ. წ. ეკოროცხუაშა I ვითოშწანურას. ბრიტანალი კჷლმარკვიაფალეფი უმოსო პიქტეფიშ იბერეფიშით გოჭყაფაშ ვერსიას იზიარენა. 

პიქტეფს ომოჯგირჷდეს კრუითნეფი  (Cruthin, Cruithnig, Cruithni), ნამუეფით ირლანდიაშ ტერიტორიას ოხორანდეს. 

პიქტეფი შოტლანდიაშ ცენტრალური დო ოორუე ნორთის ოხორანდეს ფერტ-ოფ-ფორტიშ ჸუჯიშ ოორუეშე. პიქტეფი ბრელშა ონწყჷნდეს ბრიტანეთიშ ობჟათეშა აშაკათინს. IV ოშწანურაშ 60-იან წანეფს ლონდონშახჷთ ქჷმიოჭირინეს. დუდშე პიქტეფი ტომობური გოართიანაფას წჷმარინუანდეს, ოდო VI ოშწანურაშო მუზმარენი სახენწჷფოშნერი გოართიანაფა ქჷდარსხუეს, ნამუქჷთ უკული პიქტეფიშ ომაფეთ გჷნირთჷ. VI ოშწანურას პიქტეფქ გექირსიანეს. ახალ რჯულშა თინეფი ირლანდიარ მისიონერ კოლუმბიქ მუკართინუ. პიქტეფიშ სახენწჷფოს გოპეულუაშ ხანაქ VIII ოშწანურას დუდირთჷ, ნამუშ უკულით პიქტეფქ ქჷმახერხეს ანგლეფიშ ოორუეშა გინოაბანუაშა ხე დუნჩალუდესკონ (ლჷმა ნექტანსმერწკჷმა 685 წ.), მოგვიანაფათ ბჟადალუშე შოტლანდიარეფიშ ურდუმეფიშ აშაკათინეფი გაჩემეს.  

პიქტეფიშ სახენწჷფო მონწყუალაშ მუშობურობას წჷმარინუანდჷ ხვისტაშ გჷნოჩამას მუმაშე სქუაშა ვარინ, ნანაშე სქუაშა. თეშ გეშა, შხვადოშხვა ჟამს პიქტეფიშ მაფეფი რდეს გელური დალ-რიადაშ დინასტიაშ, ბრიტეფიშ სტრატკლაიდიშ დო ანგლეფიშ ნორთუმბრიაშ წჷმმარინაფალი პრინცესეფიშ ბოშეფი. 843 წანას პიქტეფიშ მაფათ კენეთ I აკურთხეს. თიქ პიქტეფიშ დო სკოტეფიშ სახენწჷფოეფი შოტლანდიაშ ომაფეთ გჷნართინუ. ჭიე-ჭიეთ სკოტეფიშ გელურ ნინაქ პიქტეფიშ ნინაკაღუ გეგშარაჸჷ (ნამუშ გენეტიკური მუმაულობაშე ამდღარშახ მეურს გადარი), კუნტა ხანშა, უკვე ასიმილირაფილ პიქტეფქ, მუჭოთ ზოხორინელ ერქ რინა მეჭყვიდჷ.

ვალიურ ლიტერატურას პიქტეფი იჯოხობუნა მუჭოთ 'Pryden', ოდო ბრიტანეთიშ კოკი მუჭოთ — 'Prydain'. თაშ ნამდა ჯოხოდვალა "ბრიტანეთი", "ბრიტეფი" დუდშე შილებე პიქტეფს ეთმოშანჷნდჷ, დო მოგვიანაფათ ედომუშამი კოკიშ დო თექ რინელი მახორობაშ ეთმაშანალი ტერმინო გჷნირთჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*გლაზგოშ უნივერსიტეტი ePrints 
**''პიქტეფიშ ნინა'' (pdf)
**''პიქტეფიშ ლიტერატურა'' (pdf)
*CELT: ელექტრონული ტექსტეფი - კროკიშ უნივერსიტეტიშე
*შოტლანდიაშ ომაფე საგვარეულო
*''ალბაშ მაფეფიშ ქრონოლოგია''
*ბედეშ ''საეკლესიო ისტორია'' (pdf), - CCEL, ა.მ. სელარიშ ნათანგა.

კატეგორია:შოტლანდია
კატეგორია:ირლანდია
კატეგორია:ევროპა
ბრონზეშ ხანა

thumb|200px|ბრონზეშ ხანაშ ანჯარეფი დო ორნამენტეფი
**ბრონზეშ ხანა** — ჯარალუაშ გოვითარაფაშ ისტორიულ–კულტურული პერიოდი, მუჟამსჷთ ოლჷმარი დო ომუშებელი ანჯარეფიშ ოხაზირაფალი მოღე ჯინჯიერო რდჷ ბრონზე. ბრონზეშ ხანას წოხოლე აწმულუანდჷ ენეოლითი. 

ბრონზეშ ხანა მოსოფელიშ შხვადოშხვა ტერიტორიას შხვადოშხვა პერიოდის ფორუნდჷ. ბრონზეშ უჯვეშაში (ჯვშ. წ. IV ანთასწ.) ნოხაზირუ გჷთოგორილიე ობჟათე ირანს, თურქეთის დო შქაწყარმალონას. ჯვშ. წ. IV ვითოშწანურას დუდშე ბრონზექ გიფაჩჷ ეგვიპტეს, III ვითოშწანურაშ ლიაშე – ინდოეთის, II ვითოშწანურაშე – ევროპას, II ვითოშწანურაშ შქახანშე – ჩინეთის. ამერიკას ბრონზეშ ხანას ზოხორინელი ისტორია უღუ; თექ მეტალურგიული ცენტრი პერუშ დო ბოლივიაშ ტერიტორიას რდჷ (VI-X ოშ. თ. გ. გვიანი ტიუანაკოშ კულტურა). ცენტრალურ აფრიკას ბრონზეშ ხაზირაფაშ ზოხორინელი კერიეფი ოკო ეშაფალედჷკო ვართ უგვიანაშ ჯვშ. წ. I ვითოშწანურას. 

ბრონზეშ ხანას გჷშაკერძაფილო გჷმირჩქინჷ დუდი ისტორიული გოვითარაფაშ ვაართმანგალაქ. ხოლოშ ელახიშ ქიანეფს (შქაწყარმალონა, ელამი, ეგვიპტე, სირია) ივითარებუდჷ კლასობური ჯარალუეფი დო უჯვეშაში სახენწჷფოეფი. ჯვშ. წ. III-II ანთასწანურეფს მახაზირაფუ მეურნალაშ თე ცენტრეფიშ გოლინათ გიფაჩჷ დო გიჭყჷ ახალ ცივილიზაციეფქ: ჰარაფიშ კულტურაქ ინდოეთის, ინიშ სახენწჷფოქ ჩინეთის, ხური-მითანიშ, ხეთეფიშ დო შხვ. სახენწჷფოეფი წოხოლენი აზიას; კრეტა-მიკენიშ კულტურაქ ევროპას. 

ევრაზიას უშანულამაში მეტალურგიული ცენტრი ბრონზეშ ხანას რდჷ კავკაცია. ბრონზეშ ხანა თაქ სუმ ეტაპო ირთუ: ორდოული (ჯვშ. წ. III ვითოშწ.), შქა (ჯვშ. წ. II ვოთოშწ. I გვრდ.) დო გვიანი (ჯვშ. წ. II ანთასწ. II გვრდ.). კავკაციას გჷშმერთუ ორდობონზეშ ხანაშ მუშობური მატერიალური კულტურეფი: კოლხეთიშ რზენც, ოორუე–ბჟადალ კავკაციას (თ. გ. მაიკოპიშ კულტურა) დო თ. გ. მტკვარ-არაქსიშ კულტურა, ნამუთ ჯინჯიერო გოფაჩილი რდჷ ცენტრალური დო ელახ ამიერკავკაციას, ოორუე კავკაციაშ ელახ ნორთის, ანატოლიას, ოორუე ირანს. 

შქა ბრონზეშ ხანას კავკაციას მუზმარენი ზოხორინელი კულტურა იქიმინუაფუ: თრიალეთიშ, სევან-უზერლიქიშ, თაზაქენთ-ყიზილვანქიშ, ბჟადალ საქორთუოშ დო ოორუე კავკაციაშ კულტურეფი. ფირქენა, ნამუდა თე ბორჯის იქიმინუაფუდჷ ტომეფიშ დიდი რსხუეფი, ნამუეფსჷთ თე კონკრეტული კულტურეფი მეურედჷ. 

გვიანბრონზეშ ხანაშ მოღეეფი კავკაციას ორგანულო არსხუაფუ მუჭოთ წჷმოხონი, თეშ უკულიანი პერიოდიშ ქილინჯეფს დო აბანობური კულტურაშ გოვითარაფაშ ართ-ართ შანულამი ოკუჩხურს წჷმარინუანს. გვიანბრონზეშ ხანას კავკაციას მოხვადჷ დიდი ომეურნულ დო სოციალურ-პოლიტიკურ ყარაფიქ. ოწარმე ნძალეფიშ დო წარმებაშ მეშქაშალაშ გოვითარაფაშ ართ–ართი ჯინჯიერი რეზულტატი რდჷ რკინაშ კჷლაგორუა დო ემუშორაფა (ჯვშ. წ. II ანთასწ. ლია), მუქუთ რევოლუციური როლი იღვენუ ჯარალუაშ გოვითარაფაშ ისტორიას. მოხვადჷ ხანდაშ მასუმა დონორთუაფაქ. ხელუანობაქ გაგმერთჷ დიხასაქვარუას. გევითარჷ ვაჭრუაქ. გიტომბარჷ მაართარინელი თემური წყობილაფაშ აკოცუმაშ პროცესიქ, მიხაზირჷ ოსხირქ კლასობური ჯარალუეფიშ ჸონდინაფაშ დო სახენწჷფოეფიშ გოჭყაფაშო.

## ლიტერატურა

* კ. ფიცხელაური, ი. გაგოშიძე, ბრონზეშ ხანა, ნუმიზმატიში დო ბონისტიშ ემანწყუმალი ლექსიკონი 

კატეგორია:ისტორიული პერიოდეფი
*
კელტური ნინეფი

**კელტური ნინეფი** — მოჯგირე ნინეფიშ ფანია, ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ ნორთი. მუჟამს კელტურ ნინეფშა იჩიებჷდეს ბჟადალ დო ცენტრალურ ევროპაშ დიდ ნორთის, თინეფი ასე დოსკილადირიე ხვალე უძგაშაშ ბჟადალს: ირლანდიას, უელსის, ბრიტანეთის, შოტლანდიას.

## ისტორია
კელტური ნინეფი ინდოევროპული ნინეფიშ ართ-ართი ბჟადალური ფანია რე. თინა ხოლოს რე იტალიკურ დო გერმანიკულ ნინეფწკჷმა. ათეშ უმკუჯინალუო კელტურ ნინეფს არძა კუნთხუთ დისტანცია უკინებუ შხვა ბუნეფწკჷმა,მუჭოთ მინშა წოხოლე მიოჩქჷდეს კელტური ნინეფიშ დო ერეფიშ გოფაჩუა ევროპას მერინაფილიე რკინაშ ფარანწკჷმა, დო უკული ლათინურ კულტურაწკჷმა. ოეგებიე შურობუმუო მერჩქინელიე ცენტრალური ევროპა წყარმალუ რაინიშ დო დუნაიშ შქას. I ვითოშწანურაშ მაართა გვერდის თინეფქ მიშართეს ბრიტანეთიშ კოკიშა მეხოლაფირო მა-VII-ს ჩქნ.წ, გალიაშა მა-VI-ს ჩქნ.წ, იბერიაშ ჩქონშა მა-V-ს ჩქნ.წ. თინეფი იფაჩუდეს ობჟათეშე ალპეფიშ გოულათ დო ოხორანდეს ორუმეშ იტალიას დო ბოლოს III ოშწანურას ჩქნ.წ. მიოჭირინუეს საბერძნეთიშახ დო მორჩილ აზიაშახ.

## ნინეფი

#### ბრიტული ნინეფი
### [[უელსური ნინა]]
* ჯვეშუელსური ნინა (VI—X .)
* შქაუელსური ნინა (X—XII .)
* ახალუელსური ნინა ( XIII-შახ.)
### [[ბრეტონული ნინა]]
* ჯვეშბრეტონული ნინა (VI—XI .)
შკაბრეტონული ნინა (XII—XVII.)
ათეხანური ბრეტონული ნინა
### [[კორნუოლური ნინა]]
* ჯვეშკორნუოლური (VI—XI.)
* შქაკორნუოლური (XII—XVI.)
* ახალკორნუოლური ნინა (XVII—XIX.)
* ათეხანური კორნუოლური ნინა ( XX-შახ.)
### [[კუმბრიკული ნინა]]
### [[გოიდელური ნინა]]
### [[ირლანდიური ნინა]]
### [[შოტლანდიურ-გელური ნინა|შოტლანდიური ნინა]]
### [[მენური ნინა]]
### კონტინენტალური ნინეფი

არძო თე ნინა ორხველჷ ღურელ ნინეფს, დო დიდო გლახათ რე დოკუმენტირაფილი.

* ლეპონტიური ნინა
* კელტო-იბერიული ნინა
* გალიური ნინა.

## კლასიფიკაცია
კელტურ ნინეფქ შილებე გირთას ახალ კელტურ დო ჯვეშ კელტურ ნინეფო. ახალ კელტურს ორხველჷ ცოცხალი დო ვართ თენერ დიდი ჟამიშ წოხოლე ღურელი (კორნუოლური ნინა, მენური ნინა) ნინეფი. თე გორთუალას ხვალე ქრონოლოგიური ხასიათი ვაუღუ, მარა ლინგვისტიკურსით. მაგალითო V ოშწანურას მოხვადჷ ედომუშამ რანწკი პროცესეფიშ, დითირჷ კელტური ნინეფიშ ლინგვისტიკურ მახასიათებელეფქ დო ზუსტას თე პერიოდიშე რე უმოსო სარწმუნო წყუეფი.

კელტური ნინეფიშ დინოხოლენ გენეალოგიურ კლასიფიკაციაწკჷმა მერინაფათ რე ჟჷრ თარი ჰიპოთეზა: კოკიშ დო გალიურ-ბრიტული.

### კოკიშ ჰიპოთეზა (კოკიშ ნინეფი)

* თე ჰიპოთეზაშ მეჯინათ, ოეგებიეთ, თარი შხვაობა კელტურ ნინეფს რე: კოკიშ დო კონტინენტალური ნინეფი. მართალო, თე ნინეფი იშხვაფერებუნა კონტინენტურშე რანწკი მუშებეფით, ნამუეფიშ უმენტაშობათ უნიკალურიე ვართ ხვალე კელტური ნინეფიშ ფარგალეფს, თაშნეშე ედომუშამ ინდოევროპულ ფანიას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Aberdeen University Celtic Department
* Ethnologue report for Celtic languages
* "Labara: An Introduction to the Celtic Languages", by Meredith Richard
* Celts and Celtic Languages

კატეგორია:კელტური ნინეფი
რობერთ ბერნსი

**რობერთ ბერნსი** (; დ. 25 ღურთუთა, 1759, შოტლანდია – ღ. 21 კვირკვე, 1796, დამფრისი, შოტლანდია) — შოტლანდიარი პოეტი დო ლირიკოსი. მირჩქინუაფუ შოტლანდიაშ ერუანულ პოეტო. 25 ღურთუთა, ბერნსიშ დაბადებაშ დღა, შოტლანდიაშ ერუანულ დღახუთ იკოროცხუ (*Burns supper*).

## რესურსეფი ინტერნეტის

*.
*რობერთ ბერნსი Open Library-ს.
*  რობერთ ბერნსიშ  ლერსეფი ვიკიწყუ-ს                   

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი პოეტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1759
კატეგორია:ნაღურა 1796
სკანდინავიური ნინეფი

სკანდინავიური ნინეფიშ გოფაჩუაშ არეალი:<br /> ლურჯი — სქირონაშ ნინეფი, წვანე — კოკიშ ნინეფი|thumb|right|150px
**სკანდინავიური ნინეფი** (ოორუეგერმანიკული ნინეფი, ოორუეშ ნინეფი) ჯოხოდვალა გერმანული წჷმოჭყაფაშ ნინეფიშ ბუნაშ. თე ნინეფშა ამდღა ხოლო იჩიებუნა სკანდინავიას, ისლანდიას, ნორვეგიას, ფარერიშ კოკის დო ფინეთიშ რეგიონს. სკანდინავიური ნინეფი აკმადგინანს გერმანიკული ნინეფიშ ართ-ართი ბუნას დო მეხოლაფირო 20 მილიონი კოჩი აღიარენს თე ნინეფიშე ართ ნამდგარენს ოდაბადური ნინათ.

სკანდინავიური ნინეფი რე დანიური, ფარერული, ისლანდიური, ნორვეგიული, შვედური.

მერჩქინელიე, ნამუდა ედას (Edda) აშაჩუალირი ჯვეში ისლანდიური ოკო წჷმარინუანდას სკანდინავიური ნინეფიშ უჯვეშაშ ტიპის, მარა არძაშე ჯვეშო იშენით თაშნეგედვალირი ჯვეში ოორუეშ ნინა იკოროცხუ.

ქირსეშ დაბადებაშა ოორუეგერმანული გჷმორთელე ბჟადალგერმანულშე, დო IX ოშწანურაშე თინა გორთელე ბჟადალნორდულო დო ელახნორდულო, იგივე ოორუენორდულო.

## ლიტერატურა

* Kurt Braunmüller: Die skandinavischen Sprachen im Überblick. Tübingen und Basel: A. Francke Verlag, 2007, ISBN 978-3-8252-1635-1.

კატეგორია:გერმანიკული ნინეფი