open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კელტეფი

**კელტეფი** (ლათ. Celtae, ბრეტ. Kelted, უელ. Y Celtiaid, ირლ. Na Ceiltigh, გელურ. Ceilteach, მენ. NY Celtiee, კორნ. Kelt) — მოჯგირეეფ ნინათ დო მატერიალური კულტურათ ინდოევროპული მუმალობაშ ტომეფი, ანტიკურ ჟამს უკინებუდეს ძალამი ფირჩა ტერიტორია ბჟადალ დო ცენტრალურ ევროპას.

## კონტაქტეფი ანტიკურ ცივილიზაციეფწკჷმა

კელტეფი ევროპას ართ–ართი არძაშე უშქურანჯი კათა რდჷ. ტერიშ ოშქურნაფალო ლჷმაშჟამს კელტეფი დუმაჸუნგებელო ღვარანდეს დო თაშნეშიშე გოფაჩილი რდჷ სალიმური ბუკიშ მეგამათ – კარნიკსეფი, ნამუშ პიჯეფით ჩხოლარეფიშ დუდეფიშ სახეთ რდჷ კეთებული.

## კელტეფიშ წანა

ბერძენი ისტორიკოსი დიოდორე სიცილიარი ჭარჷნდჷ, ნამუდა, ტერიშ ჸვილუაჟამს, კელტი მალიმარეფი „თინეფს დუდეფს კვათჷნდეს დო უკული მუშ ცხენეფიშ კჷსერს გინაბუნუანდეს, დო ჸუდეშა მოღალაწკჷმა, მინალწკჷმა გიობუნუანდეს. თინეფი ჩუანდეს დომარცხაფილი ტერეფიშ მოკვათილ დუდეფს კენდარიშ ზეთის. დო ნამთინე  დუს იცქვანდეს, დო იჩიებუდეს ნამუდა თენ წონაშ ორქოშა ხოლო ვა თირანდეს თინეფიშ დუდეფს...“ საქვარი თისიე, ნამუდა კელტეფშო დუდეფი –  ორინალი შურიე. ტერშო დუდიშ კვათუა შანენდჷ, ნამუდა თიში შური გჷმორთილიე თიში ასაგასაშე  დო თის ვა გჷშაკურცხინე. შილებე, ტერეფიშ მოკვათილი დუდეფი აკმადგინანდეს ვართ ხვალე გომორძგვილიშ შანულამ ტროფეას, მარა კულტიშ ნორთისით. გონთხორუეფიჟამს როკეპერტუზის (საფრანგეთი) ძირაფილქ იჸუ დაბალი პორტიკი ნიშეფით, ნამუეფით რდეს ადამიერეფიშ დუდიშ ხოკოეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Ancient Celtic music - in the *[[Citizendium]]*
*Essays on Celtiberian topics - in *[[e-Keltoi]]*, University of Wisconsin, Madison
*Map of Celtic lands 
*Discussion - with academician Barry Cunliffe, on BBC Radio 4's *[[In Our Time (BBC Radio 4)|In Our Time]]*, February 21, 2002.  (Streaming Realplayer format)
* http://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/celts-descended-from-spanish-fishermen-study-finds-416727.html

კატეგორია:კელტური ნინეფი
რომალეფი

**რომარეფი** — კათა, დუდშე რომიშ მენოღალეფი. უმოს გვიანშო თე ჯოხოეფით გოართოიანაფილეფი რდეს ედომუშამო ასიმილირებული იტალიური მუმალობაშ რომიშ მენოღალეფი. რომალეფშა მიშმეშეს ლათინეფი, საბინარეფი, ეტრუსკეფი დო შხვა.

კატეგორია:ჯვეში რომი
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
ფიზიკა

thumb|350px|ორთას მიმალი შხვადოშხვა ფიზიკური ჸოფირებეფი.

**ფიზიკა** (ჯვეში ბერძენ. φύσις „ორთა“) — ორთაშობური მენცარობა, ნამუთ გურაფულენს ორთაშ უძაკააშ დო თე ჟამს არძაშე უზოგადაშ კანონზომიერებეფს, არკვიენს მატერიაშ აკოდგინალუას დო მუშებეფს, ოფირჩას დო ბორჯის თიშ გინოაბანუაშ ზოგად  ფორმეფს.

ფიზიკა შხვა ორთაშობურ მენცარობეფწკჷმა ართო გურაფულენს გოლუაფირი ოქიანუშ ობიექტურ მუშებეფს. ფიზიკას ართ-ართ ცენტრალურ თემას წჷმარინუანს მატერიაშ აკოდგინალუაშ დოგურაფა. თინა ფორუნც ფიზიკას ჩინებულ ჟირი მატერიაშ სახეს: ღვანდის დო ვეს.

არძო მატერიალური ობიექტი ითირუ, ჟამიშ მეჯინათ ითირუ თინეფიშ ურთიართაბანდვალა, ფორმა, ზჷმეფი, აგრეგატული რინა, ფიზიკური დო ქიმიური მუშებეფი დო თაში. ირნერი თირაფა, ირნერი პროცესი, ნამუთ მეურს ჩქინ გოლუაფირი ოქიანუს, წჷმარინუანს მატერიაშ ყარაფის. ყარაფი მატერიაშ დინოხოლენი მუშება რე, თინა უწმურდგინებუ რე მატერიაშ უმშო. ყარაფი რე მატერიაშ სქჷლადაშ მეშქაშალა.

ფიზიკაშით აკოგურაფონი მატერიაშ უზოგადაშ ყარაფიშ ფორმეფი (მექანიკური, მოლეკულურ-სიტიბური, ელექტო-ჭაჭმენტური, ატომური, გვირზილური ) წჷმარინუანა მატერიაშ უმოსო რთულ ყარაფიშ ფორმეფიშ (ქიმიური, ბიოლოგიური დო შხვ.) აკმადგინალ ნორთის, თეშენი ფიზიკა წჷმარინუანს  შხვა ორთაშობურ მენცარობეფიშ (ასტრონომია, ბიოლოგია, ქიმია, გეოლოგია დო შხვ.) ოსხირს.

ფიზიკა გურაფულენს მატერიაშ მუშებეფს დო რჯებას თიში გჷმოლინაფაშ ფართე თანჯეფს, დოჭყაფილი სუბმიკროსკოპული ელემენტარული ნორთიეფშე (ელემენტარული ნორთიეფიშ ფიზიკა) თებული ედომუშამი ოქიანუთ (კოსმოლოგია). 

## სქოლიო


კატეგორია:მენცარობა
კატეგორია:ფიზიკა
კატეგორია:ორთაშ მენცარობეფი
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
ალასკაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

თენა რე ალასკაშ წყარმალუეფიშ ერკებული. ალასკას 12000-შე მეტი წყარმალუ მეურს, თეწკჷმა ართო ბრელი ჭიეჭიე წყარმალუეფი დო ღალუეფი რე. ააშ-იშ გეოლოგიური საინალოშ მუნაჩამეფით, გეოგრაფიული ჯოხოდვალაშ ინფორმაციაშ მეჯინათ, ალაისკას დოხოლაფირო 9428 ოფიციალურო ჯოხოდვალირი წყარმალუეფი, ჭიჭე ლუბეფი დო წყარგელაფუეფი რე.

## ალასკაშ წყარმალუეფი

**[[ოორუე ჸინუამი ოკიანე]]**

* ფერტი (Firth River)  – 201 კმ (125 მილი)
* კონგაკუტი (Kongakut River) – 180 კმ (110 მილი)
* აიჩილიკი (Aichilik River) – 121 კმ (75 მილი)
* იაგო (Jago River) – 140 კმ (90 მილი)
* ოკპილაკი (Okpilak River) – 110 კმ (70 მილი)
* ჰულაჰულა (Hulahula River) – 140 კმ (90 მილი)
* სადლეროჩითი (Sadlerochit River) – 110 კმ (70 მილი)
* კენინგი (Canning River (Alaska)) – 201 კმ (125 მილი)
* მარშ ფორქ კენინგი (Marsh Fork Canning River) – 80 კმ (50 მილი)
* შავიოვიკი (Shaviovik River) – 121 კმ (75 მილი)
* კავიკი (Kavik River) – 121 კმ (75 მილი)
* საგავანირგტოკი (Sagavanirktok River) – 298 კმ (185 მილი)
* ივიშაკი (Ivishak River) – 140 კმ (90 მილი)
* კუპარუკი (Kuparuk River) – 1240 კმ (50 მილი)
* კოლვილი (Colville River (Alaska)) – 560 კმ (350 მილი)
* იტკილიკი (Itkillik River) – 350 კმ (220 მილი)
* ანატქუთუვი (Anaktuvuk River) – 217 კმ (135 მილი)
* კილიკი (Killik River) – 169 კმ (105 მილი)
* ავუნა (Awuna River)  – 320 კმ (200 მილი)
* ნიგუ (Nigu River) – 110 კმ (70 მილი)

**[[ბერინგიშ საროტი|ბერინგიშ საროტი]]**

* კივალინა (Kivalina River) – 97 კმ (60 მილი)
* ვულიკი (Wulik River) – 130 კმ (80 მილი)
* ნოატაკი (Noatak River) – 684 კმ (425 მილი)
* კობუქი (Kobuk River) – 450 კმ (280 მილი)
* სქუირელი (Squirrel River) – 116 კმ (72 მილი)
 

**[[ბერინგიშ ზუღა|ბერინგიშ ზუღა]]**

* ნინგლიკი (Ninglick River) – 54 კმ (35 მილი)
* კუსკოკვიმრი (Kuskokwim River) – 1165 კმ (724 მილი)
* ეეკი (Eek River) – 174 კმ (108 მილი)

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*
*
*
*

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-იშ წყარმალუეფი
აარონ ქოფლენდი

thumb|აარონ კოპლენდი
**აარონ ქოფლენდი** (ინგლისურო: Aaron Copland, 14 გერგობათუთა 1900, ნიუ-იორქი — 2 ქირსეთუთა 1990, ნორთ თარითაუნი, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი კომპოზიტორი, პიანისტი, დირიჟორი დო მარწაფალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Copland House
* American Masters "Aaron Copland" at www.pbs.org 
* The Aaron Copland Collection, 1900–1990, Music Division, Library of Congress
* Review of "Howard Pollack, Aaron Copland: The Life and Work of an Uncommon Man" by R. James Tobin

კატეგორია:დუნაბადი 1900
კატეგორია:ამერიკალი მუსიკოსეფი
ზულუ (ნინა)

**ზულუ** ვარდა **ზულუურ ნინა** (*მუშჯოხოდვალა* Isizulu) — ბანტუშ ნინაშ ფანიაშ ნგუნიშ ნინაშ ბუნა, გოფაჩილი რე უმენტაშო ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ტერიტორიას. ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ნინეფს შქას ზულუ უმენტაშო რე გოფაჩილი მუჭოთ მაართა ნინა (10 მილიონშე მეტი მორაგადე), თე ნინა უჩქჷ ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ მახორობაშ გვერდიშ უმოსის, თიშენ ნამდა ზულუ ხოლოს რე შხვა თური კოსაშ, სვატიშ დო (ოორუე) ნდებელეშ ნინეფწკჷმა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Zulu phrasebook on Wikivoyage
*South African Languages: IsiZulu
*A short English–isiZulu–Japanese phraselist incl. sound file
*Zulu Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)

კატეგორია:ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ნინეფი
სვატი (ნინა)

**სვატი** (**სისვატი, სვატი**) — ბანტუშ ნინაშ ფანიაშ ნგუნიშ ბუნაშ ნინა, გოფაჩილი რე სვაზილენდის, ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკას დო მოზამბიკიშ მინ აკანს. არხლოს რე თური ზულუშ,კოსაშ დო ნდებელეშ ნინეფწკჷმა. სვატი ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაიშ დო სვაზილენდიშ ოფიცილური ნინა რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Ethnologue on Swazi
*PanAfrican L10n page on Swazi 
*Tinanatelo ne Tibongo tema Swati

კატეგორია:ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ნინეფი
კოსა (ნინა)

**კოსა** (**კხოსა, ისიკოსა**) — ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ართ-ართი ოფიციალური ნინა. კოსაშ ნინაშა იჩიებუ დოხოლაფირო 7,9 მილიონი კოჩი (ობჟათე აფრიკაშ მახორობაშ დოხოლაფირო 18%), ნამუთ თე ნინას მაჟია აბანი უკინებუ (ზულუშ უკული) ობჟათე აფრიკაშ მახორობაშ მორაგადუეფუს შქას. კოსაშ არხლო თური ნინეფი რენა ზულუ, სვატი, ოორუე ნდებელე დო ოორუე ნდებელე. კათას, ნამუეფსჷთ უჩქჷნა კოსაშ ნინა, გვერდო უჩქუნა ჟიმოშინაფილი ნინეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ethnologue report for Xhosa ''
* Xhosa -> English dictionary
* A very short Xhosa -> English dictionary 
* PanAfrican L10n page on Xhosa 
* Google in Xhosa

კატეგორია:ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ნინეფი
ნდებელე (ნინა)

**ნდებელე** — ბუნტუშ ნინაშ ფანიაშშ ნგუნიშ ბუნაშ ნინა რე, გოფაჩილი რე ობჟათე აფრიკას

ნდებელეშ ჟირი ნინა არსებენც:
***[[ოორუე ნდებელე|ოორუე ნდებელე]]** — ნინა გოფაჩილი რე ზიმბაბვეს.
***[[ობჟათე ნდებელე|ობჟათე ნდებელე]]** — ნინა გოფაჩილი რე ოარს. თე ნინაქ ბრელ გინიღუ სოტო-სვატიშ ნინაშ ბუნაშე მანგარი გოლინათ, დო თეშ გურშენი კანკალეშა მიშმურს სოტო-სვატიშ ნინაშ ბუნაშა.

ნდებელე მიშმურს ზულუშ ნინაშა, ნამუთ გოფაჩილი რე ობჟათე აფრიკას. მუჟამს მზილიზაკიქ,  ჩაკაშ ართართ სამხედრომანჯღვერე, მუში კლანი ნდებელეწკჷმა ართო გედირთჷ ჩაკაშ წინააღმდეგო დო ქჷდარსხუ დორხველი ომაფე მატაბელელენდი, თიშ კათა ხოლო ხვარენდჷ ზულუშ ნინას. კლანიშ ნორთიქ ქჷდიხორჷ ამდღანერი პრეტორიაშ ტერიტორიას, სოდე ზულუშ (ნინა) დო სოტო-ტსვატიშ ნინამი ელმოლიშ მახორობაწკჷმა  დარსხუ ობჟათე ნდებელექ. ნდებელეშა მაჩიებუშ (მარჩქინუშ) უმენტაში ნორთიქ დიხორჷ ამდღანერი ზიმბაბვეშ ტერიტორიას დო მეჩჷ დაჭყაფუ ოორუე ნდებელეშ ორსხუს.

კატეგორია:ბუნტუშ ნინეფი
ლეთა (წყარმალუ)

thumb|200px|right|წყარმალუ ლეთა

**ლეთა** () — წყარმალუ  შტატ ალასკას,  წყარმალუ უკარიშ ნადუ.

მეურს 18 კილომეტრით ბჟადალშე ვულკან კატამაიშე ვით ვითოშ კუმაშ ლეხერს. 1917 წანას რობერტ ფ. გრიგსონქ (Robert F. Griggs) ჯოხო გიოდვუ, ნაციონალურ გეოგრაფიულ კათუაშ, ააშ-იშ, ართ-ართი ექსპედიციაშ ბორჯის ჯვეშბერძენული მითოლოგიური წყარმალუშ პატიშოჩამალო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Theoi Project: Lethe, Greek goddess of the underworld river of oblivion
* Theoi Project: Lethe, Greek goddess or spirit of forgetfulness and oblivion

კატეგორია:ააშ-იშ წყარმალუეფი
დანიარეფი

**დანიარეფი** (დანიურო danskere) — ერი ოორუე ევროპას, არძაშე უმოსო სკანდინავიარეფს (ნორვეგიარეფს დო შვედეფს) ომოჯგირჷნა. ნინა დანიური რე — მიშმურს გერმანიკული ნინეფიშ ბუნაშა. მორწმუნეეფიშ უმენტაშობა ლუთერანეფი რენა. 

ეთნონიმი დანიარეფი ისტორიულო ვართ თეფერო თინუე. „დანიარი“ ანუ „და(ტ)ჩი“ — თე ეტიმოლოგიურად თინა რე, მუთ „დოი(ტ)ჩი“ Deutsch, ანუ გერმანალეფიშ მუშითჯოხო. ინგლისარეფი Dutch-ის ჰოლანდიარეფს უძახჷნა. (თინეფიშ ჯვეში მუშითჯოხო Duitse-იე, თეჟამიშო დუს ნიდერლანდელეფს უძახჷნა). 

ქიანას ჯოხო დანია, დენმარკი, დო თე კათაშ ჯვეში ჯოხო — დანეფი რდჷ. 

ეთნონიმიშ თენერი თირაფა ხოლო მოჯგირე ნაციეფიშ შქას აკა ართი ვა რე.

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:ევროპაშ კათეფი
კატეგორია:დანია
პუშტუ

**პუშტუ** (**ავღანური ნინა**) — ავღანეთიშ მახორუ პუშტუნეფიშ ნინა, ორხველჷ ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ ირანულ ბუნას. რე ავღანეთიშ ართ-ართი ოფიციალური დო ლიტერატურული ნინა, გოფაჩილი რე თაშნეშე პაკისტანიშ ბჟადალ დო ოორუე-ბჟადალ რაიონეფს. 

## ზოგადი ჩინებეფი
* **მორაგადეეფიშ მუდანობა:** >20 მლნ 
* **ნინაშ კოდი:** ps
* **ჯოხოდვალა:** ps, en - Pashto; eo - Pashtua 
* **ჭარალუა:** არაბული 

## სტატუსი

**ოფიციალური ნინა: **

* ავღანეთი - დარიწკჷმა ართო.

**გოფაჩუაშ არეალი**:

პაკისტანი, ავღანეთი, ირანი 

## გრამატიკა

## ლექსიკა

**ფრაზეფი დო სიტყვეფი**:
* გომორძგუა - Senga yai; Assalam u alaikum 
* ბედინერი ორდას თქვანი მოზოჯუა - Pe kher ragle
* მარდი - Tashakkur
* ქო/ვარ - Hoo; Baleh; Wo / Na; Nakhayr
* გეთაყვა - Lutfan; Meher bani
* ჯგირო ორდა - De kuday pa aman; Paamaha dekha

**რიცხვეფი**
* 1 - yau, 2 - dwa, 3 - dre, 4 - shala: r, 5 - pinz'a, 6 - shpag, 7 - uwa,, 8 - ata, 9 - neha, 10 - las

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Pashto Language & Identity Formation in Pakistan  
*Henry George Raverty. A Dictionary of the Puk'hto, Pus'hto, or Language of the Afghans. Second edition, with considerable additions. London: Williams and Norgate, 1867. 
*D. N. MacKenzie, "A Standard Pashto", Khyber.org  
*Freeware Online Pashto Dictionaries  
*A Pashto Word List 
*Origins of Pashto  

კატეგორია:ირანული ნინეფი
გუარანი (ნინა)

**გუარანი** (Avañe'ẽ, Guaraní) — ობჟათე ამერიკაშ ინდიარეფიშ ტუპი-გუარანიშ ფანიაშ ნინა. ობჟათე ამერიკაშ კოლონიალიზაციაშახ (XVI ოშწანურა) გოფაჩილი რდჷ ალმახანური ბრაზილიაშ, პარაგვაის დო ოორუე არგენტინაშ ტერიტორიას. გუარანიქ ოსხირო გიადუ თ.გ. საართო ნინას (lingua general), ნამუთ ამდღარშახ ამერიკალი ინდიალეფიშ საართო ნინა რე.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, ხას. 287, ქართი, 1978

კატეგორია:ტუპი-გუარანიშ ნინეფი
ჯიმარა (ყაზბეგიშ მუნიციპალიტეტი)

**ჯიმარა** – ოფუტე ყაზბეგიშ მუნიციპალიტეტის (კობიშ თემიშ ტერიტორიული ორგანო), იდვალუაფუ ხოხიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, თრუსოშ ლეხერს, წყარმალუ თერგიშ კვარჩხანი პიჯის. ზუღაშ დონეშე 2280 მეტრა, სტეფანწმინდაშე 42 კილომეტრი. 2014 წანაშ ეკოროცხუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს უკვე მითინი ვა ხორანს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ყაზბეგიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ვენდა (ნინა)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ვენდაშ გოფაჩუაშ არეალი ობჟათე აფრიკას
**ვენდა (ჩივენდა)** — ვენდაშ კათაშ ნინა.ობჟათე აფრიკაშ ართ-ართი ოფიციალური ნინა. გოფაჩილი რე ობჟათე აფრიკაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, უმოსო ობჟათე აფრიკაშ ოორუე პროვინცია ლიმპომპოს, თე ნინა გოფაჩილი რე ობჟათე ზიმბაბვეს (ობჟათე აფრიკაშ თანჯაწკჷმა). მორაგადუეფიშ ედომუშამი რიცხუ რე - 1,152 მილიონი კოჩი, თაურეშე ობჟათე აფრიკას - 1,022 მილიონი კოჩი, ზიმბაბვეს - 130 ვითოში კოჩი. ვენდა რდჷ ვენდაშ ბანტუსტანიშ ოფიციალური ნინა. ალმახანური ვენდა პროვინცია ლიმპომპოშ რაიონი ვხემეშ მახორობაშ უმენტაშობაშ ნინა რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ethnologue entry for Venda
* PanAfrican L10n page on Venda 
* Spell checker for OpenOffice.org and Mozilla , OpenOffice.org , Mozilla Firefox web-browser , and Mozilla Thunderbird email program  in Venda
* Translate.org.za  Project to translate Free and Open Source Software into all the official languages of South Africa including Venda
* Keyboard with extra venda characters 

კატეგორია:ობჟათე აფრიკაშ ნინეფი
ლაოსური ნინა

**ლაოსური ნინა** (ლაოსური) — ნინა ლაო, ლაოსიშ ოფიციალური ნინა. ორხველჷ ტაი-კადაიურ ნინეფს. ლაოსის თე ნინაშა მორაგადე რე 3,5 მლნ. კოჩი. ლაოსარეფი, ნამუეფით წყარმალუ მეკონგიშ მარჯგვანი განშე, ტაილანდიშ ოორუე-ბჟაეილშე ოხორანა (დოხოლაფირო 20 მილიონი კოჩი), ლაოსური ნინაშ დიალექტეფშა ხოლო რაგადანა, ნამუთ ტაილანდური ნინაშ ძალიერი გოლინაშ თუდო რე. ლაოსური ნინა - გიშმახუნაფალი რე. გრამატიკული ენწყუთ (რსხუთი) დჷმახასიათებელი რე ანალიტიზმი. ლაოსური ნინა ხოლოს რე ტაიურ დო შანურ ნინეფწკჷმა.

კატეგორია:ლაოსიშ ნინეფი
მალდივური ნინა

**მალდივური ნინა** **(დივეჰი, დჰივეჰი, ދިވެހިބަސް)** — მალდივიშ კოკეფიშ ოფიციალური ნინა რე, გოფაჩილი ხოლო რე ინდოეთიშ ოაკმათურე ტერიტორია ლაკშადვიპის, კოკი მინიკოის. მალდივურ ნინაშა რაგადანს დოხოლაფირო 371 ვითოში კოჩი, თაჸურეშე 356 ვითოში მალდივეფს დო 15 ვითოში ინდოეთის. თე ნინას უღუ მუში ჭარალუა, ნამუსჷთ **ტანა ჯოხო**, იკითხირუაფუ მარძგვანშე კვარჩხანშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Dhivehi Academy 
* A Guide to Divehi (Mahl) Language 
* Ethnologue report for India
* Mahal Unit Press Minicoy
* Unicode standard for Middle Eastern Scripts

კატეგორია:მალდივიშ ნინეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
ბრიტეფი

**ბრიტეფი** – კელტური ტომეფი, ბრიტანეთიშ კოკეფიშ ჯინჯიერი მახორობა ჯვეშ წანაშეჭარუათ მა-8 ოშწანურაშე ახალი წანაშეჭარუათ მა-5 – 6 ოსწანურაშახ; თინეფიშ ნორთი გოჭყვიდეს ანგლოსაქსეფქ დო შხვა ნორთი გეგნახორუეს უელსიშა დო შოტლანდიაშა,თაშნეშიშე ბრეტანშა (კონტინენტის).

## რკინაშ ხანაშ კელტური ტომეფი ბრიტანეთის
### ცენტრალური ბრიტანეთი

* დობუნეფი — თეხანური გლოსტერშირი, ჰერეფორდშირი, ოქსფორდშირი დო უესტ–მიდლენდსი
* იცენეფი — თეხანური ნორფოლკი, საფოლკი დო კემბრიჯშირი
* კატუველაუნეფი — თეხანური ჰარტფორდშირი, კემბრიჯშირი დო დიდი ლონდონი ტემზაშე ორუმეშე
* კორიტანეფი — თეხანური ლინკოლნშირი, ლესტერშირი დო სტაფორდშირი
* კორნოვიეფი — თეხანური ჩეშირი, დერბიშირი დო შროპშირი
* პარიზიეფი — თეხანური იორკშირიშ ელახ რაიდინგი
* ტრინოვანტეფი — თეხანური ესექსი დო საფოლკი

### ოორუე ბრიტანეთი

* ბრიგანტეფი — თეხანური იორკშირი, კამბრია, ლანკაშირი დო დარემი
* ვოტადინეფი — ორუმეშ ნორტუმბერლენდი, შოტლანდიაშ თანჯეფი დო ელახ ლოტიანი
* დამნიეფი — სტრატკლაიდი
* კალედონელეფი — შოტლანდიაშ მაღალგვალამეთი

### ობჟათე ბრიტანეთი

* ანკალიტეფი — სამემჩქუდოთ ტემზაშ ველი, ლონდონიშ ბჟადალუშე
* ატრებატეფი (ართ–ართი ბელგეფიშ ტომეფიშე) — თეხანური ჰემპშირი, ტემზაშ ველი
* ბელგეფი — თეხანური ჰემპშირი დო გლოსტერშირი
* ბიბროკეფი — თეხანური ბერკშირი
* დუროტრიგეფი — თეხანური სომერსეტი დო დორსეტი
* დუმნონიეფი (დუმნონეფი) — თეხანური დევონი, კორნუოლი დო სომერსეტი
* კანტიაკეფი (კანტიეფი) — თეხანური კენტი
* რეგნიეფი — თეხანური სურეი დო სუსექსი

### ბჟადალი ბრიტანეთი

* განგანიეფი (ართ–ართი ორდოვიკეფიშ ტომეფიშე) — გვერდოკოკი ლაინი
* დეკეანგლიეფი — თეხანური ფლინტშირი დო დენბიშირი
* დემეტეფი — თეხანური პემბრუკშირი, კერედიგიონი დო კარმარტენშირი
* ორდოვიკეფი — ორუმ–ბჟადაალ უელსი: ისტორიული გვინედი დო ორუმეშ პოუისი
* სილურეფი — ობჟათე–ელახ უელსი: ისტორიული გლამორგანი, მონმუტშირი დო ობჟათე პოუისი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* BBC - History - Native Tribes of Britain
* DNA from ethnic Britons found in Ireland
მოტუ (ნინა)

**ჰირი მოტუ** — მოტუშ კათაშ ნინა, პაპუა-ახალი გვინეაშ ართა-რთი ნინა. მიშმურს ავტრონეზიული ნინეფიშ ფანიაშა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ethnologue report for language code:hmo

კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნინეფი
სოტო (ნინა)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|სესოტოშ ნინაშ გოფაჩუაშ არეალი ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკას
**სოტო, სესოტო** (ობჟათე სოტო, მოჯვეშო — სუტო) — ბანტუშ ფანიაშ ნინა, გოფაჩილი რე ობჟათე აფრიკას. ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ართ-ართი ოფიციალური ნინა (3 104 197 მორაგადეეფი 1996 წანაშ მუნაჩამეფით) დო ლესოთოშ (1 770 000 მორაგადეეფი 2001 წანაშ მუნაჩემეფით).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Sesotho Online A gentle introduction to the Sotho language and culture.
* Weblog on Sotho 
* Translate.org.za  Project translating Free and Open Source Software into South African languages, including Sotho.
* PanAfrican L10n page on Sotho  Information on the language and localization.
* Sotho language tutorial  A beginner's language text, designed for the US Peace Corps.

კატეგორია:ლესოთოშ ნინეფი
ბრიგანტეფი

|thumb|378 424 x 600px|ბრიგანტეფი ბრიტანეთიშ ტერიტორიას
**ბრიგანტეფი** (Brigantes) — ტომი ბრიტანეთიშ ტერიტორიას, კელტური ტომიშ წჷმმარინაფალეფი, ნამუეფით კინოხრომაულ ხანეფს აკონტროლენდეს ოორუე ინგლისიშ უკაბეტაშ ნორთის დო თაშნეშე მიდლენდსიშ შანულამ ნორთისჷთ. თინეფიშ ომაფე ჩინებული რდჷ მუჭოთ Brigantia, მოგვიანაფათ მუჭოთ იორქშირი. ბრიგანტეფი კაკალი კელტური ტომი რდჷ, ნამუქჷთ დიხორჷ მუჭოთ ინგლისის, თეშ ირლანდიასჷთ, დო საბოლათ შილებე თინეფს დოხორედესკო უექსფორდიშ, კილკენიშ, დო უოთერფორდიშ გოლუაფას. 

ინგლისის, ტერიტორია, ნამუსჷთ ოხორანდეს ბრიგანტეფი ოთანჯჷდჷ შხვა კელტურ ტომეფს: Carvetii (ნამუეფიშენით, შილებე მერინა ნოღვედესკო) ორუმ–ბჟადაალშე, Parisii ელახშე, Corieltauvi დო Cornovii, ობჟათეშე.

## ეტიმოლოგია

ჯოხოდვალა ბრიგანტეფი (Βρίγαντες) ოსურღორონთ ბრიგანტიას  მეურე, მუთ შანენს მუჭოთ "მაღალო, ეკინელო" დო უგურკვიუ რე, გიოდვერ ვარინ დოხორეს  Brigantium–იშ ჯოხოშ მეჯინათ მუჭოთ "მაღალეფი" მეტაფორული გაგებათ პატჷნჟინოსქუალობა, ვარა სიტყვაკაკალერო მუჭოთ "გვალარეფი", ანუ კათა ფიზიკურო ძალიერი დო ემაღალაფირი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Brigantes Nation
*Brigantes  at Roman-Britain.org
*Brigantes at Romans in Britain

კატეგორია:ჯვეში ბრიტანული კოკეფიშ კათეფი
იორქშირი

thumb|იორკშირი
**იორქშირი**, ვარა **იორქი** (ინგლ. Yorkshire) — არძაშე უდიდაში საგრაფო ორუმეშ ინგლისის; ფართობი – 15 712 კვ. კმ., მახორობა – მეხოლაფირო 5 მილიონი.

საგრაფოშ რელიეფი მიარეფერუანი რე: ორუმეშ–ბჟადალშე ინგლისიშ უმაღალაშ გვალეფიე, შხვა აკანეფი მინ დიხას დღებუშამიე დო მინდიხას მუშელამ ოოფუტე–ოორინჯალე დიხეფიე. არძა წყარმალუ, ტიზიშ დო რიბლიშ გალე, ორხველჷ უზიშ დო ჰამბერიშ ბასეინს. XX ოშწანურას საგრაფო მაართა აბანს რდჷ ქიანას დიხაქუმალას დო შხუკუჩხამ რქალამი ორინჯიშ დოჭყანაფათ. საგრაფოშ ბჟადალი ნორთი დიდარი რე მინერალეფით დო ფაბრიკეფით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The History of Yorkshire 
* Samples of Yorkshire Dialect
* Yorkshire Inquisitions 1275&ndash;1295
* Yorkshire: historical and genealogical information at GENUKI
* Welcome to Yorkshire

კატეგორია:დიდი ბრიტანეთიშ საგრაფოეფი
სთაფორდშირი

**სთაფორდშირი** ვარა **სთაფორდი** (ინგლ. Staffordshire, ˈstæfərdʃər ვარა ˈstæfərdʃɪər; აშარკაფათ Staffs) — ცერემონიული ვარმეტროპოლიური საგრაფო ინგლისიშ ცენტრალური ნორთიშ ბჟადალს. მიშმურს უესტ-მიდლენდსიშ რეგიონშა. ნანანოღა რე სთაფორდი, უშხუაში ნოღა რე სტოკ-ონ-ტრენტი. მახორობა — 825,8 ვითოში ადამიერი (მა-8 აბანი მეტროპოლიურ საგრაფოეფიშ შქას, 2007 წ. მუნაჩამუეფით).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* East Staffordshire Community Website 
* BBC Staffordshire website
* Staffordshire County Council
* Staffordshire Past Track – Historical archive about the county

კატეგორია:ინგლისიშ საგრაფოეფი
ბრიტანეთიშ კოკეფი

thumb|
**ბრიტანეთიშ კოკეფი** — არქიპელაგი ოორუე-ბჟადაალ ევროპას, ოორუეშ ზუღაშ დო ატლანტიშ ოკეანეშ შქას. ფართობი მეხოლაფირო 325 ვითოში კმ². ბრიტანეთიშ კოკეფიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს ჟირი დიდი კოკი — დიდი ბრიტანეთი დო ირლანდია; არქიპელაგეფი: ჰებრიდიშ კოკეფი, ორკნიშ კოკეფი ანგლსი, მალი, მენი, სკაი დო შხვა. ბრიტანეთიშ კოკეფს მინშა მიორხველუანა ნორმანდიაშ კოკეფისჷთ, მუჭოთ დიდი ბრიტანეთიშ დიხეფს, მარა თე კოკეფი საფრანგეთიშ ოძგაშეეფწკჷმა იდვალუ.

ბრიტანეთიშ კოკეფს იდვალუაფუ სახენწჷფო — დიდი ბრიტანეთი დო ირლანდია.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 2, გვ. 527, თბ., 1977


კატეგორია:ევროპაშ გეოგრაფია
ოქსფორდშირი

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ოქსფორდშირიშ აბანდვალა დიდ ბრიტანეთის
**ოქსფორდშირი** (ინგლ. Oxfordshire) — ცერემონიული ვარმეტროპოლიური საგრაფო ინგლისიშ ობჟათეშე. მიშმურს ობჟათე-ელახ ინგლისიშ რეგიონშა. ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა რე ოქსფორდი. მახორობა 620 ვითოში ადამიერი (2007 წ.).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Oxfordshire County Council 
* Thisisoxfordshire Oxfordshire news, sport & information
* The Oxfordshire Association
* Flags of Oxfordshire

კატეგორია:ინგლისიშ საგრაფოეფი
თემზა

**თემზა** () — წყარმალუ დიდი ბრიტანეთიშ ობჟათე ნორთის. სიგინძა 334 კმ, ღანჩოშ ფართობი  კმ2. ოდუდე უღჷ კოტსუოლდიშ სუკის. უთარაშო მეურს ლონდონიშ ღანჩოს. მიშაკათუ ოორუე ზუღას. მიშაკათაფუწკჷმა გუთმარჩქინანს ესტუარს (სიგინძა 16 კმ). ლონდონწკჷმა წყარმალუშ სიგინძა რე 200-250 მ. ირდუ ჭვემაშ წყარით. წყარიშ ოშქარი ხარჯი თუდონი მალობას 260 მ3/წმ, მაქსიმალური რე ზოთონჯის. იჸინუ ხვალე ძალამ რგილ ზოთონჯის.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Where Thames Smooth Waters Glide – by John Eade  
* Floating Down the River: River Thames and Boaty Things 
* Thames Path.com – Includes news features 
* BBC interactive map of the River Thames 

კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ წყარმალუეფი
უელსი

thumb|უელსი
**უელსი** (; უელსურო — Cymru) — გოართოიანაფილი ომაფეშ ნორთი, ისტორიული პროვინცია. უკინებუ უელსიშ ჩქონიშ დო მანგი კოკი ანგლსი. ადმინისტრაციულო ირთუ 8 საგრაფოდ. 

* *ფართობი* — 20,8 ვითოში კვ.კმ.
* *მახორობა* — 2,9 მლნ, ჯინჯიერო უელსარეფი.
* *ნოღეფი* (ვითოში) — კარდიფი (Cardiff / Caerdydd), სუონსი, ნიუპორტი. 
* *ნინეფი* — ინგლისური დო უელსური (18,7 %). 

ჯვეშო უელსიშ ტერიტორია დოხორინელი რდჷ კიმრეფიშ კელტური ტომით. ანგლო-საქსონური (5-6 ოშწანურა) დო ნორმანული (11 ოშწანურა.) დაპყრობეფიშ ჟამს უელსიშ ტერიტორიას მიაკიდალ ბრიტეფიშ ნორთიქ. მა-13 ორშწანურაშ ბოლოს ეჭოფუ ინგლისიქ, მარა უელსი 1536 წანაშე ავტონომიურ სათაროთ სკიდუდჷ. 1301 წანაშე ინგლისიშ ხვისტაშ მონძეეფი „უელსიშ პრინციშ“ ტიტულს ატარენა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Welsh Assembly Government 
*National Assembly for Wales 
*Wales Legislation Online, Cardiff Law School 
*BBC Wales
*Wales at the Open Directory Project 

კატეგორია:უელსი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფე
ბრეტანი

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ბრეტანიშ აბანდვალა საფრანგეთის
**ბრეტანი** (*[[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]]* Bretagne, ბრეტ. Breizh) — რეგიონი საფრანგეთიშ ოორუე-ბჟადალს, ბრეტანიშ ჩქონს, ატლანტიშ ოკიანეშ ოძგაშეს. აკმოდირთუ 4 დეპარტამენტიშე: კოტ-დ’არმორი, ფინისტერი, ილი დო ვილენი, მორბიანი. ისტორიულო ბრეტონიაშა მიშმეშჷ თაშნეშიშე ხოლო ართი დეპარტამენტიშ ტერიტორია: ატლანტიაშ ლუარა.

* *ფართობი* - 27,2 ვითოში კვ.კმ.,
* *მახორობა* - 2,9 მლნ.
* *ნოღეფი*: რენი, კიმპერი, სენ-ბრიე, ვანი. ბრეტანიშ არძაშე უდიდაში ნოღა რე ნანტი.
* *ნინა* - ფრანგული ოფიციალური რე, მარა თაქ გოფაჩილიე თაშნეშე ბრეტონული ნინა. ისტორიულ ბრეტანს თე ნინაშა მუზმარენ ოშარი ვითოში ადამიერი იჩიებუ.

იულიუს კეისარიშ ეჭოფუაშ უკული (ახალ წანაშეჭარუათ 56), გინირთჷ გალო-რომაული პროვინცია არმორიკო. თინეფიშ ულაშ უკულნეშე გეუკოჩიერჷ. ეკონწყილქ იჸუ ბრეტანიშ ჯოხოთ კელტეფიშით, ნამუეფქჷთ აკინტეს ბრიტანეთიშე ანგლო-საქსეფიშ მუშაცჷმაშ უკულნეშე (მა-5 ოშწანურა.). ნორმანეფიშ, კაროლინგეფიშ დო კაპეტიდეფიშ ჟინჭირაშ უმკუჯინუო, ეთმისქილიდუანდეს კულტურულ დო პოლიტიკურ ზოხორინალას. ანექსირაფილქ იჸუ საფრანგეთიშე 1547 წანას. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულნეშე თაქ სეპარატისტულ ყარაფიქ ქჷდიჭყჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Regional Council Official Website
*  Official Touristic Website
*  Bretagne.com :  Leisure and tourism in Brittany
*  lescommunes.com :  List of the communes of Brittany 

*    Cultural Heritage

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
დომი

200პქ|მინი|მარჯვნივ|დომი
**დომი** (გერმ. Dom des Mischabel, თაშნეშე გერმ. Dom) — კონკა აპენინიშ ალპეფს. სიმაღალა რე 4545 მ. ალპეფიშ ართ-ართი უმაღალაში კონკა. დომი რე მიშაბელიშ მასივიშ ნორთი, ნამუთ თელო შვეიცარიაშ ტერიტორიას იდვალუაფუ დო დახე თელო ეკმიდგუმუაფუ გნაისეფით. მაართათ დომიშენ (ოორუე-ბჟადალიშ ჸურეშე) ეშართუ დევისიქ 1858 წანაშ 11 ეკენიას. კონკაშე მეხოლაფირო 6 კილომეტრიშ დოშორაფათ იდვალუაფუ ჟირი დოხორელი პუნქტი: რანდა და საასფე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* კონკა დომი 
* კონკა დომი 

კატეგორია:შვეიცარიაშ გვალეფი
კატეგორია:ალპეფი
უდმურტული ნინა

200პქ|მინი|მარჯვნივ|უდმურტული ნინაშ ოხემანჯღვერე, 1898, (რუსულო)
**უდმურტული ნინა** — უდმურტეფიშ ნინა რე, ნამუეფით ოხორანა უდმურტეთის, ბაშკოროსტანს, თათრსტანს, მარიი ელს, პერმიშ აკანს, კიროვს დო სვერდლოვსკიშ აკანს. უდმურტული ნინაშ ჭარალუაშ სისტემა ეგაფილი რე რუსული კირილიცაშ ჭარალუაშა.

## ოართე მახასიათე
რუსეთის უდმურტულ ნინაშა მარაგადეშ მუდანობა რე — 324 ვითოში კოჩი (2010აშ ეჭარუათ).

უდმურტული ნინა, ურალური ნინაშ ფანიაშ ფინურ–უგარული ნინაშ ნოჸელაშ პემიშ ნინაშ ბუნას ორხველჷ. დიალექტეფით გიშმირთუალუ ოორუე, ბესერმიანური (ნინა) დო ობჟათე კილოეფით. უდმურტული ნინა შხვა პერმულ ნინეფშე იშხვებუ ზიტყვაშ ბოლო ჯინჯის მაღულარიშ მეჭარუათ. ნამუთ კილოთურ მორფოლოგიაშო რე ომახასიათე. უდმურტული ნინაშ ლექსიკას ბრელი რე თათრული დო რუსული ნინაშე რსხებული ზიტყვეფი. ჭარალუა, XIX ოშწანურაშ მაჟია ნორთიშე რუსულ გრაფიკულ ჯინჯის ორხველჷ. რევოლუციაშახიანი ლიტერატურა უდმურტულ ნინაშა გიშმეშჷ შხვადოშხვა დიალექტეფშა.

## ჭარალუა
[thumb|left|250 px|[იჟევსკი.უდმურტული ნინაშა ჭარუაშ მაგალითი]]
XVIII ოშწანურაშე, უდმურტული ნინაშ ზიტყვეფიშ დინაჭარალო მარკვიეფი ხვარენდეს კირილიცაშ დო ლათინური ჭარუალაშ ასოეფს, მარა უდმურტული ჭარალუა უმენტაშო კირილიცას ხვარენს. მაართა უდმურტულ წიგნეფქ 1847 წანას გიშართჷ. 1930-ამ წანეფს, საბოლოთ დირსხუ ამდღანერ უდმურტულ ჭარალუაქ, ნამუთ 38 ასოშე აკმოდირთუ — 33 რუსული ჭარალუაშ ასო რე, დო ხოლო ხუთი გეძინელი ასო – Ж, З, И, О დო Ч დილაექტური თანჯით (ასოს ჟი ჟირი ჭურჭული): ӝ [ʤ], ӟ [ʣ́], ӥ [и], ӧ [e̮], ӵ [тш].

## ნინაშ ფუნქციონირებაშ სტატუსი
უდმურტული ნინა რე უდმურტეთიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო ნინა.
* ნინაშ ხვარება მასმედიას:
** რადიოგინოჩამა: ნინამ უდმურტიე რადიო
** გაზეთეფი: «ოშმესი»
** «სვეტლი პუტ (გაზეთი, უდმურტეთი)»
** «უდმურტ დუნნე»
* კონოს:
* «Узы-Боры (ფილმი)», «Тень Алангасара (ალანგასარიშ აგაგა)» დო «Соперницы (მონირზეეფი)».

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The First Udmurt Forum 
* Udmurt State University (has Udmurt Language Program for English speakers)
* Udmurt language, alphabet and pronunciation
* Uralistica – the world of finno-ugric and samoyed peoples 

კატეგორია:პერმული ნინეფი
კატეგორია:უდმურტეთი
კატეგორია:აგლუტინაციური ნინეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნინეფი
რჩქალი ოკიანე

**რჩქალი ოკიანე** (გიოდჷ პორტუგალიარი მარკვიე ფერნანდო მაგელანქ) — მოსოფელიშ უდიდაში წყარიშ რეზერვუარი. თინა მითმიკინენს დიხაუჩაშ ჟიდონფაშ ნასუმორს, საართო ფართობით 179,7 მილიონი კმ²; ოკიანეს მეხოლაფირო 25 000 კოკი რე, ნამუშ უმენტაშობა ეკვატორიშ ობჟათეჸურე იდვალუაფუ. ოკიანეშ ქვინჯი ბჟადალჸურე უმოსი ტომბა რე ბჟაეიოლწკჷმა ალაზიმაფათ. თიში არძოშე უმოსი ტომბა აბანიშ – მარიანიშ რღამილიშ სიტომბა 11022 მეტრა რე.

ედომუშამ რჩქალი ოკიანეს მოდვალირი რე ვულკანური გოჭყაფაშ კოკეფი. ნამთინე ათეცალ კოკის გოლუას მანჯანეფქ ქჷგაარდჷ, ნამუშ უკულით კოკეფქ ზუღას ქიმშადინეს, დო თინეფიშ აბანს რკალქ – მარჯანიშ რიფეფქ ქჷდოსქიდჷ. ოკიანეს გოლუაფირი აფჷ აქტური ვულკანეფიშ ჯაჭვი, ნამუსჷთ „დაჩხირიშ რკალს“ უძახჷნა. რჩქალი ოკიანეშ რეგიონი იხასიათებუ ტროპიკული შტორმეფით – ტაიფუნეფით, ნამუეფით იხასიათებუ მერთა-მორთაშ რეღმეფით, მუთ ვულკანეფიშ ეშაგორგოთიშ დო წყარიშთუდონი დიხაშნწალუაშ მოღალუ რე.

რჩქალი ოკიანეშ კათეფს დორხველ ხვარებაშო უთარაშო მოჸუნა ოჩამალი ჩანარეფი. მარა, მინი კოკეფს უღუნა თინერი ოექსპორტე კულტურეფით, მუნერეფით რე, ქოქოსიშ კაკალი დო ზეთიშ პალმა. ანდა მორჩილი კოკოშო ჩხომჭოფუა ურცხოული ვალუტაშ მუშნაველიშ უშანულამაში წყუ რე. შხუ ჩხომჭოფუ ოწარმეეფი მორჩილას რე. თინეფი აძვილებურეფი რენა კონკურენცია გამუკუჸონანჷ იაპონიაშ დო რუსეთიშ ფედერაციაშ შხუ ჩხომმაჭოფუ ფლოტეფს. პალმეფამი პლაჟეფიშ, მანჯანიშ რიფეფიშ დო ბჟალამი კლიმატიშით, რჩქალი ოკიანეშ კოკეფი ტურისტეფს ძალიერო მიკმიჭოფანს. 

მინი|300პქ|მარძგვანურე|რჩქალი ოკიანე გლობუსის

## რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
* ბჟაეიოლ ჩინეთიშ ზუღა
* ახალი გვინეაშ ზუღა
* ბალიშ ზუღა
* ბანდიშ ზუღა
* ბერინგიშ ზუღა
* ბელინსჰაუზენიშ ზუღა
* ვისაიანიშ ზუღა
* იავიშ ზუღა
* იაპონიაშ ზუღა
* კამოტესიშ ზუღა
* კოროშ ზუღა
* მანჯანიშ ზუღა
* მინდანაოშ ზუღა
* მოლუკიშ ზუღა
* ოხოტიშ ზუღა
* როსიშ ზუღა
* სავუშ ზუღა
* ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა
* სერამიშ ზუღა
* სიბუიანიშ ზუღა
* სოლომონიშ ზუღა
* სულავესიშ ზუღა
* სულუშ ზუღა
* ტასმანიშ ზუღა
* ფიჯიშ ზუღა
* ფილიპინიშ ზუღა
* ფლორესიშ ზუღა
* ჸვინთელი ზუღა
* დინოხოლენი იაპონიაშ ზუღა
* ჰალმაჰერიშ ზუღა

## მოხურგე ქიანეფი დო ტერიტორიეფი
### ზოხორინელი ქიანეფი

1 ტაივანიშ ზოხორინალა ონირზებელი თემა რე.

### ტერიტორიეფი

## ლიტერატურა
* მსოფლიოს ატლასი, გვ 106, თბ. 2008.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*რჩქალი ოკიანეშ მუნაჩემეფი
უელინგტონი

Wellingtonbysteffen.JPG|200პქ|მინი|მარჯვნივ|უელინგტონი
**უელინგთონი** (ინგლ. *Wellington*, მაორ. *Te Whanga-nui-a-Tara*) — ახალ ზელანდიაშ ნანანოღა. მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ მაჟირა უკაბეტაშ ნოღა რე ოკლენდიშ უკული.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Greater Wellington Regional Council
* Official NZ Tourism website for Wellington

კატეგორია:ახალი ზელანდიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ნანანოღეფი
ალასკა

thumb|300px|'''ალასკა''' ოორუე ამერიკაშ XIX ოშწანურაშ დალიერიშ რუკას
**ალასკა** (), ალეუტურ ნინაშე ითანგუ  — „გვერშაპიშ აკანი“, „გვერშაპიშ ოხორუ“ (ალა’სხ’ა) — ტერიტორიათ არძაშე უკაბეტაში შტატი ააშ-ს ოორუე ამერიკაშ ოორუე-ბჟადალ მუხურს. თიშ ტერიტორიაშა მიშმურს ალასკაშ ჩქონი, ალეუტიშ ჩქონი, რჩქალი ოკიანეშ კონჩხიშ ონჭირე ღოზი, ალექსანდროვიშ ჩქონიშ კოკეფი, ბჟადალ კანადაშ წყარპიჯიშ ზოლი დო კონტინენტიშ ნორთი.

## გეოგრაფია
ალასკაშ შტატი იდვალუაფუ კონტინენტიშ უძგაშაშ ოორუე-ბჟადალს, ჩუკოტკაშ ჩქონშე (რუსეთი) გჷშართილი რე ბერინგიშ საროტით, ბჟაეიოლშე ოთანჯჷ კანადას, ბჟადალშე, ბერინგიშ საროტიშ ჭიჭე ნორთით — რუსეთის. აკმიდგინუ მატერიკული ნორთიშე დო კოკეფიშ დიდ ნორთეფშე: ალექსანდროვიშ ჩქონი, ალეუტიშ კოკი, პრიბილოვიშ კოკი, კადიაკიშ კოკი, წიმინდე ლავრენტიშ კოკი. ელახშე ომძღჷ ოორუეარქტიკული ოკიანე დო რჩქალი ოკიანე. რჩქალი ოკიანეშ წყარპიჯის — ალასკაშ ქჷნდჷრი;  ოორუეშე ომძღჷ — ბურქსიშ ქჷნდჷრი, სოდე გეძჷ არქტიკული რზენი.

რჩქალი ოკიანეშ კონჩხიშ ღოზის კლიმატი ზომიერი რე, ზუღაშებური, უმოსო ბურტყუ; შხვა რაიონეფს — არქტიკული დო სუბტროპიკული კონტინენტალური რე, ჸინჩი ზოთონჯეფითი.

## უდიადში ნოღეფი

## ქოძირით თაშნეშე
* ააშ-იშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Alaska Community Database System
* Alaska's Digital Archives
* Alaska , project area of the American Land Conservancy 
* Alaska Inter-Tribal Council
* Big, Beautiful Alaska &nbsp;– slideshow by *[[Life magazine]]*

კატეგორია:ალასკა
კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფი
რუსული რუბლი

**რუბლი**— რუსეთიშ ფედერაციაშ ვალუტა. 
რუსული რუბლიშ ვალუტაშ კოდი ISO 4217-შ დოჸუნათ რე — **RUB**, 1998 წანაშ დენომინაციაშახ  იხვარუაფუდუ კოდი RUR.

## ისტორია

რუსეთიშ ტერიტორიას რუბლი იხვარებაფუაფუდჷ XIII ოშწანურაშე. დუდშე რუბლი გრივნაშ ნორთი რდჷ.

ამდღა რუსული რუბლი მიშაღალირი რდჷ  1991 წანაშ ქირსეთუთას სხუნუეფიშ რუბლიწკჷმა. თენეფიშ ართო ხვარება რუსეთის იგინძორებუდჷ 1993 წანაშ ეკენიაშახ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Goznak official site 
* Foreign Currency Market | Bank of Russia
* Russian Currency Exchange Rate
* History of the Russian paper money 
* Russian Banknotes from 1898 to 1917 
* Shishanov V. The Assignats of 1802–1803. 
* PRIVIET.FR – Russian coins collecting
* Images of historic and modern Russian bank notes
* LIVE Russian Ruble eXchange Rates : RUB  

კატეგორია:ევროპაშ ვალუტეფი
კატეგორია:აზიაშ ვალუტეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ვალუტეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ეკონომიკა
მესინა

**მესინა** — ნოღა დო ონიშოლი იტალიას, კოკი სიცილიაშ ოორუე-ბჟაეიოლ წყარპიჯის, მესინაშ საროტიწკჷმა. რე მესინაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღას ოხორანს 250 000 ადამიერი. სიდიდათ მაჟირა ნოღა რე პალერმოშ უკული. გოვითარაფილი რე ქიმიური, ოკონსერვე, ოფეექარე ხერეჭუა. ნოღა რე ნიშეფიშკიდანჯალაშ ცენტრი. გჷშუღჷნა ციტრუსეფი, ორტვინობეფი დო ხილიშ კონსერვეფი. შხირი რე დიხაშნწალუა. ნოღას დოსქილადირი რე XII - XVI ოშწანურეფიშ ძეგლეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official Municipality website 
*Messina website 
*Messina News 
*University website

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
პალმა (ნოღა)

300პქ|მინი|მარჯვნივ|პალმა
200პქ|მინი|მარჯვნივ|შილა
**პალმა** () — ნოღა ესპანეთის, კოკი მალიორკას. ქიანაშ ართ-ართი შანულამი ტურისტული ცენტრი. ნოღაშ მახორობა აკმადგინანს 413,781 ადამიერს (2008 წ).

პალმა ჯვეშ რომალეფქ დარსხუეს მუჭოთ მუნეფიშ ბანაკი, ნამუთ კოკის დვალირ მეგალითურ ნოგაფობეფს იდვალუაფუდჷ. რომიშ იმპერიაშ დოდაღარაფაშ უკული თექი ბრელშა მუშაცჷმენა ვანდალეფი. უკული გეჭოფჷ ბიზანტიაქ, ნამუსჷთ თაქ მავრეფიშ კოლონიაშ დორსხუაფაქ მაჸუნჷ, ბოლოს, ალმახანური სახეთ ნოღა ჰაიმე I-ქ არაგონალქ დარსხუ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*"Palma de Mallorca?"  *Bibiloni.net. Retrieved 2011-04-10* 
*Palma Geography"  *Palma.com. Retrieved 2011-04-10.*
*Ajuntament de Palma 

კატეგორია:ესპანეთიშ ნოღეფი
ლუგო

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ლუგოშ ოკათედრე ოხვამეშ გინაჯინუ რომაული კჷდალაშე
**ლუგო** () — ნოღა ოორუე-ბჟადალ ესპანეთის, გალისიაშ ავტონომიურ აკოართაფას, ლუგოშ პროვინციაშ ნანანოღა. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მუნიციპალიტეტიშ მახორობა აკმადგინანს 97 635 ადამიერს, მუშ გეშათ ლუგო გალისიაშ მაოთხა არძაშე მიარეკათამი ნოღა რე. 
[მინი|250პქ|მარცხნივ|ლუგოშ რომაული კჷდალა - [იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი.]]

## ისტორია
ნოღა ჯვ.წ. I ოშწანურას კელტეფქ დარსხუეს. მოგვიანაფათ თინა რომალეფქ გეჭოფეს. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ლუგო ძალამი ჭიჭე რდჷ, რომაული მართუალაშ პერიოდის თინა გალისიაშ თარი ნოღას წჷმარინუანდჷ, მოგვიანაფილო მუში ნანანოღათ გინირთჷ. თი ბორჯიშო, თე რეგიონი ძალამი დიდარი რდჷ ორქოთ, მიშ მოპალაფაშ მუშობეფი. 

XIX ოშწანურაშ დაჭყაფუს, ესპანური კამპანიაშ მიმალობაშ ბორჯის, ლუგო ნაპოლეონქ გეჭოფუ. 1976 წანას, ნოღაშ მახორუეფქ ლუგოს 2 000 წანაშ იუბილე მანწყუეს. თინეფს მიოჩქჷდეს, ნამდა ნოღაქ ჯვ. წ. 24 წანას დირსხუ.

## მონძალა
ლუგო ართკაკაკლია ნოღა რე მოსოფელს, ნამუსჷთ მუკი-მუკის ედომუშამო ხეუმუთხჷმუ, რომალეფიშ ბორჯიშ III ოშწანურაშ კჷდალა გოჸუნს. კჷდალაშ სიგჷნძა 2 117 მეტრი რე, სიმაღალა 10-15 მეტრი დო იკათუანს 71 ჸორშის დო 10 ოზეშხიბას. 2000 წანას, ლუგოშ კჷდალა იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ფოტოეფი 
* ნოღაშ რუკეფი Google Maps-შე

კატეგორია:ესპანეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის
რონალდ რეიგანი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|რონალდ რეიგანი 1981 წანას
**რონალდ უილსონ რეიგანი** (; დ. 6 ფურთუთა, 1911 – ღ. 5 მანგი, 2004) — ააშ-შ მა-40 პრეზიდენტი (1981–1989) დო კალიფორნიაშ 33-ა გუბერნატორი (1967–1975).

რონალდ რეიგანი 30-ამი წანეფშე ლოს-ანჯელესის ოხორანდჷ, სოდეთ თიქ არტისტო გინირთჷ. რდჷ კინოარტისტეფიშ გილდიაშ პრეზიდენტი, უკული ფირმა "ჯენერალ ელექტრიკიშ" სპიკერი. პოლიტიკას თე ბორჯიშე ქაკათჷ. დუდშე რეიგანი დემოკრატიული პარტიაშ მაკათური რდჷ, 1962 წანაშე თიქ რესპუბლიკარო გინირთჷ. თეშ უკული თინა ჟირი ვადათ კალიფორნიაშ გუბერნატორი რდჷ. მუს ჟირშა, 1968 დო 1976 წანეფს უღუდჷ ოპრეზიდენტე ეშაგორუეფს რესპუბლიკარეფიშ ნომინაციაშ მოპალაფაშ უწჷმუძინუ ცადუა. 1980 წანაშ ეშაგორუეფს მუქ ნომინაცია მიპალუ დო უკული ჯიმი კარტერიშ დომარცხაფათ, 69 წანაშ ასაკის, ააშ-შ პრეზიდენტო გინირთჷ. მუ ამერიკაშ ისტორიას არძაშე ხანიერი კოჩი რდჷ, ნამუქჷთ პრეზიდენტიშ პოსტი დეკინჷ. 

პრეზიდენტიშ რანგის რეიგანქ ახალი პოლიტიკური დო ეკონომიკური ინიციატივეფი წჷმარინუ. მუში ეკონომიკური პოლიტიკა, ნამუსჷთ რეიგანომიკას უძახჷდეს, ითოლწონენდჷ ბიზნესიშ რეგულაციაშ მორკებას, ინფლაციაშ კონტროლს, სათარობო ხარჯეფიშ მორკებას დო გინაგაფუეფიშ მორკებათ ეკონომიკაშ რდუალაშ სტიმულირაფას. მაართა ვადაშ ბორჯის რეიგანს ქიგიანთხეს ოჸვილარო, მუქ დიჭკირჷ, მარა ოღურალეთ ვარ. 1983 წანას მუქ გრენადაშა მიშაჭკირუა ზოჯჷ. მუქ სხუნუეფიშ რესპუბლიკას მაართათ გიოდუ „უბადობაშ იმპერია“.
 
1984 წანას ეშაგორუეფს მუქ დიდი უპირატესობთ გიმორძგუ. მუში მაჟირა ვადაქ უმოსო გალეიანი მოლინეფით ეიღანკჷ: ჩხურუ ლჷმაშ თებაშა გინოდგჷმილი დიდი ბიჯგი, ლიბიაშ ბომბუა დო ირან-კონტრაშ სკანდალიშ გოხონარაფა. რეიგანიშ პოლიტიკაშ უკული ნავთობიშ ფასიქ გენასუმორჷ, მუქჷთ სხუნუეფიშ ეკონომიკას დიდო ქიგიაშქუ. მუქ სხუნუეფიშ ლიდერ მიხეილ გორბაჩოვწკჷმა მორაგადაფეფიშ სერია მანწყუ, ნამუშ კულმინაციატ ოშქარი დო კუნტა სიშორაშ რაკეტეფიშ ლიკვიდაციაშ აპიჯაფა დო ჟირხოლო ქიანაშ ბირთვული არსენალიშ მორკება რდჷ. 

რეიგანქ პრეზიდენტიშ პოსტი 1989 წანას დიტუ. 1994 წანას მუს ალცეიმერიშ ლახარაშ დიაგნოზი ქუდუხუნეს. მუქ 2004 წანას, 93 წანაშ ხანს დოღურჷ. რეიგანი ააშ-შ ართ-ართ არძაშე წჷმოძინელ პრეზიდენტო მირჩქინუაფუ.

## ინტერესუანი ამბეეფი
2011 წანაშ 23 გერგობათუთას საქორთუოს, ქართის, რიყეშ პარკის რონალდ რეიგანიშ ნოჭახნაკუქ გინწყჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ამერიკაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## სქოლიო


## რესურსები ინტერნეტში

*რონალდ რეიგანი (1981–1989)  WhiteHouse.gov
*რონალდ რეიგანიშ ოპრეზიდენტე ბიბლიოთეკა
*რონალდ რეიგანიშ შანულამი გჷშულეფი 
*რონალდ რეიგანი  ევრიკაშ კოლეჯი

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ააშ-იშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:კალიფორნიაშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ლიდერეფი
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1911
კატეგორია:ნაღურა 2004
ბარაკ ობამა

**ბარაკ ჰუსეინ ობამა** II (Barack Hussein Obama II; დ. 4 მარაშინათუთა, 1961) — ააშ-იშ პრეზიდენტი 2009 წანაშ 20 ქირსეთუთაშე 2017 წანაშ 20 ღურთუთაშახ. ჸოფილი უკლაში სენატორი ილინოისიშე დო 2008 წანაშ ოპრეზიდენტე გიშაგორუეფს მაჸონაფალი კანდიდატი დემოკრატეფიშ ნომინაციათ. მაართა უჩაკანამი პრეზიდენტი ააშ-იშ ისტორიას; თაშნეშე ააშ-იშ სენატიშ ისტორიაშ გჷნართაშ მეჯინათ, თინა მახუთა აფრიკალი-ამერიკალი სენატორი რე ააშ-იშ ისტორიას, მასუმა, ნამუქჷთ ოკათეთ იჸუ გიშაგორილქ დო აკა აფრიკალი-ამერიკალი, ნამუთ 2008 წანაშო ინალენდჷ სენატის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  ბარაკ ობამაშ ოინაუგურაციე ზიტყვა
*  პრეზიდენტი ბარაკ ობამა  *ჩე ჸუდეშ ოფიციალური ვებ-საიტი*
*  BarackObama.com (official re-election campaign website)
*  Barack Obama First Inaugural Address, January 2009 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ააშ-იშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1961
სკუნსი

**სკუნსი** () — მახვამილაფარი ძუძუშმაწუალი კვინორიშობურეფიშ ფანიაშე. თიში რსხულიშ სიგჷრძა 28-38 სმ, კუდელიშ — 18—44 სმ, მასა —0,8—2,5 კგ ოჭირინუანს. ნარჩათმალიე. ოფორალი ქინჩილორამი დო ხვეხვერია უღჷ, გჷშაკერძაფილო კუდელს. ფერო უმოსი უჩა-ჩე რე. კუდელიშ ჯინჯის უღჷ ჯარკვალეფი, ნამუეფით გჷთმოჩანა შურამ ღვანდის. ოშქურანჯი შვანს სკუნსი თე ქვანთის გჷთმოჩანს გიმანთხაფალიშ გეზათ. გოფაჩილიე ობჟათე კანადაშე ცენტრალურ ამერიკაშახ. ოხორანს ნერი-ნერი ორგუაშეეფს. ეთმიჯუმუაფუ ჭიე-ჭიე ძუძუშმაწუალეფით დო მაფურინჯეეფით, ფარფალეფით. იბრელებუ ზოთნჯიშ ლიას. მაკეობა 63 დღაშახ იგინძორებჷ. 4—10 გამნარყას ხანს. ართი წანერი სქესობურო იმონჭებუ. სკუნსის ძვირფასი ბოწოწი უღჷ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კვინორიშობურეფი
კებრადა-დე-უმაუაკა

300პქ|მინი|მარჯვნივ|კებრადა-დე-უმაუაკა
300პქ|მინი|მარჯვნივ|
**კებრადა-დე-უმაუაკა** () — გოსოფური ლეხერი ოორუე-ბჟადალ არგენტინას, ხუხუიშ პროვინციას, ბუენოს-აირესიშე 1500 კმ-ს. უმაუაკიშ ლეხერი გინოზინდილი რე 155 კილომეტრის ოორუეშე ობჟათეშა დო იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 2000 მეტრას. 

ჯოხოდვალა მეღებული რე ჭიჭე ნოღა უმაუაკაშე (Humahuaca). ლეხერს გოჸუნს წყარმალუ რიო-გრანდე, ნამუთ ზარხულს უმოსი წყარიშ მუდანობათ გჷშეგორუ, ვინდარო ზოთონჯის, მუთ მერსხუაფილი რე აბანობური კლიმატიშ მუშობურობეფწკჷმა.

ლეხერი იდვალუაფუ თე რეგიონიშ ეკონომიკური დო კულტურული კავშირეფიშ შარაორთუს. თე ლეხერი უჯვეშაში ბორჯიშე რე დოხორელი. შქა ოშწანურეფს ინკეფიშ იმპერიაშ ოქარავანე შარეფი თაქი გინიშჷ. ლეხერს მიშჷ არძაშე დიდი ბურჯაფეფი არგენტინაშ ზოხორინელობაშე.

2003 წანას მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის

* UNESCO World Heritage Centre  
* Jujuy Province  
* Travelsur  
* GotoLatin.com   
* Pictures from Humahuaca 
* North of Argentina Tourist info 
* Quebrada de Humahuaca pictures 

კატეგორია:არგენტინა
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
ქილორი

**ქილორი** (Phasianus), დიდტანამი (ასაგასაშ სიგჷნძა 85 სმ-შახ, მასა – 2 კგ-შახ) მაფურინჯეფიშ თური ქოთომიშობურეფიშ რანწკიშე. მუმული კვათირას რე ჩხაპურელი, ბურდღას ლითონიშნერი რწკინუა გინოჸუნც. დადული მოტუტაშფერო-ფსილაშფერი რე. იკათუანც 2 ბუნას: წვანე ქილორი (Phasianus vesicolor), ნამუთ ხე იაპონიას დო რჩქვანელობური ქილორი (Phasianus colchicus), ნამუშ გოფაჩუაშ თანჯეფი იჭყაფუ კავკაციაშე, გჷშმურც ვოლგაშ დელტაშა, შქა დო ცენტრალური აზიაშ გულათ იგჷნძორებუ ობჟათე-ბჟაეიოლ ჩინეთშახ დო პრიმორიეშ აკანშახ. ქილორი უჯვეშაში ბორჯიშე რე ჩინებული საქორთუოს. 

ლეგენდაშ მეჯინათ ქილორი არგონავტეფქ გჷშეჸუნეს კოლხეთიშე დო თეში უკული გიფაჩუ თინაქ ედომუშამი ევროპას. ქილორი ხე ტყას, ჭალეს, ტყაშ წყარმალუპიჯიშ ბართვონც. ოგვაჯეს დიხაშა გიკეთენც,  პირელც დვანც  10-12 (20-შახ) მარქვალც, ნამუეფუშ ინკუბაცია იგჷნძორებუ 22-24 დღა-სერი. ეთმიჯუმუაფუ ჯინჯიერო ჩანარული ოჭკუმალეფით, უმოსი ვანაფერო (აფუნც) - ხოჭოეფით დო შხვა ჭანჯეფით. რე სპორტული ჯინუაშ ობიექტი. ჯინუა რეგლამენტირაფილი რე, ნებაჩამილი რე ლიცენზიათ.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ქოთომიშობურეფი
ნენსკრა

**ნენსკრა**, *ჭვიბრულა* — წყარმალუ შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, ინგირწყარიშ მარძგვანი ნადუ. სიგირძა 42 კმ, გოჸორიშ ფართობი 623 კმ². ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 2915 მ-ს. ეთმიჯუმუაფუ ჸინიშ, თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულს, წყარიშ სიმორჩილე ზოთონჯის. დამორჩილს ახასიათანს წყარიშ მოლაფა, ზოთონჯობათ ძგოპეფიშ დო ქვინჯიშ გოჸინუა. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი 40,1 მ3/წმ. გჷმირინუანა ჯაშ გიონჩურაფალო.

## ლიტერატურა
** აფხაზავა ი.*, ქსე, ტ. 7, ხასჷლა 378-379, ქართი, 1984

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ნატანები (წყარმალუ)

**ნატანები**, *მოგროსი* — წყარმალუ გურიაშ აკანს. ოდუდე უღჷ მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2548 მეტრას კონკა საყორნიაწკჷმა, ოფუტე შეკვეთილწკჷმა მიშმაკათუ უჩა ზუღას, სიგირძა 60 კმ, ღანჩოშ ფართობი 657 კმ². ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაში, თირიში დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე — კვირკვეს დო მარაშინათუთას, წყარიშ მოლაფა — თელ წანაშ მალობას. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 33,5 მ³/წმ. გჷმირინუანა ოქუმეფშო დო ოწყარალო. შანულამი ნადუეფი რე: ბჟუჟი და ჩოლოქი.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:გურიაშ აკანიშ წყარმალუეფი
დავით უსუფაშვილი

**დავით უსუფაშვილი** (დ. 5 მელახი, 1968, ოფუტე მაღარო, სიღნაღიშ რაიონი) — ქორთუ იურისტი, ოჯარალე პოლიტიკაშ მაგისტრი, საქორთუოშ რესპუბლიკური პარტიაშ დუდმახვენჯი 2005 წანაშე. 2012 წანაშ 21 გჷმათუთაშე საქორთუოშ  მაბრუო მოჭანაფაშ პარლამენტიშ დუდმახვენჯი.

## ბიოგრაფია
დებადჷ სიღნაღიშ რაიონიშ ოფუტე მაღაროს. გაათუ ივანე ჯავახიშვილიშ ჯოხონობაშ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ (ქსუ) იურიდიული ფაკულტეტი 1992 წანას დო დიუკიშ უნივერსიტეტის ოჯარალე პოლიტიკაშ ინსტიტუტი (ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი, 1999 წ). რდჷ ცენტრალური ოგიშაგორაშე კომისიაშ იურიდიული დეპარტამენტიშ დუდმახვენჯი (1990—1992), სახენწჷფო სხუნუშ იურდიული დეპარტამენტიშ ალმაჩამალი (1992—1994), ქსუ–შ ლექტორი (1992—1997), სახენწჷფო ოკონსტიტუციე კომისიაშ მაკათური (1993—1995), ახალმორდუ იურისტეფიშ ასოციაციაშ დჷმარცხუაფალი დო დუდმახვენჯი (1994—1997), AMEX International-იშ საქორთუოშ ფილიალიშ დირექტორი (1999—2000), ფონდი „ღია საზოგადოება საქართველოშ“ სხუნუშ მაკათური (1995—1997, 2000—2001), ანტიკორუფციული ოხანდე ბუნაშ ემაჸონაფალი მელამოსე (2000—2001), ხემანჯღვერენდჷ USAID-იშით დაფინანსებულ პროექტეფს იურდიული რეფორმეფიშ სფეროს (2001—2005). რე იურისტეფიშ მოსოფელიშ ასოციაციაშ მაკათური. 2011 წანას პარტიაშ ერუანულ კომიტეტიქ უსუფაშვილი კინე გეშეგორჷ პარტიაშ დუდმახვენჯო. 

2012 წანაშ ოპარლამენტე გიშაგორუეფს მუწორინაფილი რდჷ  საბურთალოშ მაჟორიტარობაშ კანდიდატო. გიშაგორუეფს თიქ  66.09%-ით გიმორძგჷ. 21 გჷმათუთას ახაშო აკოკათელი მა-8 მოჭანაფაშ  პარლამენტიქ დავით უსუფაშვილი პარლამენტიშ დუდმახვენჯო გეგშეგორჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბიოგრაფია რესპუბლიკური პარტიაშ ვებ-ხასჷლა
* ბიოგრაფია „ქორთული ორცებაშ“ ვებ-ხასჷლას
* გეჩინებაფე სქანი კანდიდატი: დავით უსუფაშვილი

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1968
კატანია

**კატანია** — ნოღა იტალიას, სიცილიაშ სიდიდათ მაჟირა ნოღა დო თე ჯოხოდვალაშ პროვინიაშ ნანანოღა. 296 000 მახორუთ თინა თაშნეშე სიდიდათ მაჟირა მეჭედას დოხორელი ნოღა რე კოკის. იდვალუაფუ კოკიშ ბჟაიოლ წყარპიჯის, მესინა დო სირაკუზაშ შქას აქტიური ვულკანი ეტნაშ გვალაშ ჯინჯის.

ნოღა ჯვ.წ. VIII ოშწანურას დარცხუეს ბერძენ კოლონიზატორეფქ, ნამუეფით რდეს ხალკისიშე. დუდშე ეტნაქ ქიგიადუ ვულკანიშ ჯოხოშე, უკული კატანექ. 1169 დო 1693 წანეფიშ დიხაშნწალუეფქ დო ვულკანიშ ლავაქ აკარღუ ნოღა დო მუში ელჷ-მოლჷ არანი.

ნოღაშ მათხილარო მერჩქინელი რე წიმინდე აგატა.

## გალერეა

Image:Catania BW 2012-10-06 11-32-08 2 fj.JPG|*Duomo di Sant'Agata*
Image:Catania BW 2012-10-06 11-23-47.JPG|*Collegiata di Santa Maria dell'Elemosina*
Image:Catane San Nicolo.jpg|*Basilica di San Nicola l'Arena* 
Image:Chiesa di San Placido (Catania).JPG|*San Placido* 
Image:2893 - Catania - Giov. Batt. Vaccarini - Chiesa della Badia di S. Agata (1767) - Foto Giovanni Dall'Orto, 4-July-2008.jpg|*Badìa di Sant'Agata*
Image:ChiesaSFrancescoImmacolataCT.JPG|*San Francesco d'Assisi all'Immacolata* 
Image:SAgataFornaceEst.JPG|*Sant'Agata alla Fornace* - *San Biagio* 
Image:Chiesa di Santa Maria dell'aiuto (Catania, XVIII sec.).jpg|*Santa Maria dell'Aiuto* 
Image:Catania Chiesa San Benedetto234232.jpg|*San Benedetto da Norcia* 
Image:Chiesa di San Francesco Borgia a Catania.jpg|*San Francesco Borgia* 
Image:Catane Fontana Dell elefante.jpg|*Fontana dell'Elefante*
Image:MonumentoBelliniCT.jpg|*Monumento a Vincenzo Bellini*


## ქოძირით თაშნეშე
*იტალიაშ ნოღეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Catania City Official web site 
*Catania Metropolitan Area (Hinterland) 
*Province of Catania Official web site 

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი 
კატეგორია:სიცილია
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
ლ'აკვილა

**ლ’აკვილა** (იტალიურო. L'Aquila, მარგალურო *არწი*, *არჭვალი*, *კიღურა*) — ნოღა ცენტრალურ იტალიას, აბრუცოშ რეგიონს (რეგიონიშ დო ლ’აკვილაშ პროვინციაშ ნანანოღა). ნოღაშ მახორობა აკმადგინანს 72.913 ადამიერს. ნოღა დოკჷდილი რე წყარმალუ ატერნოშ ლეხერს გას, ნამუსჷთ მუკი-მუკის შქა ოშწანურეფიშ გალუანი გოდგჷ. ნოღას მუკი-მუკის ომძღჷ აპენინიშ გვალეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
*იტალიაშ ნოღეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official website იტალიური
*Gran Sasso იტალიური
*In the Land of Bears and Castles, ''The Financial Times'', 29 მანგი, 2007

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აბრუცი
ფემარნი

**ფემარნი** () — კოკი ბალტიაშ ზუღას, 2003 წანაშე ნოღა კოკის შლეზვიგ-ჰოლშტაინიშ წყარპიჯიშ ღოზიშ ბოლოს, გერმანია დო დანიაშ კოკი ლოლანდიშე 18 კილომეტრით ობჟათეშე. კოკი ადმინისტრაციულო ორხველჷ ოსტოლშტეინიშ რაიონს. 

1963 წანაშე, ფემარნიქ აკათჷ გერმანიაშ კონტინენტურ ნორთის ხინჯით. მუში სიგინძა რე 963.40 მეტრა, სიმაღალა — 69 მეტრა.

კოკიშ ფართობი აკმადგინანს 185 კმ²-ს, წყარპიჯიშ ზოლიშ სიგინძა 78 კილომეტრი რე. უმაღალაში ჭურჭულეფი რე *ჰინრიხსბერგი* (27.2 მ) დო *ვულფენერ-ბერგი* 26.5 მ). კოკიშ არძაშე უდიდაში დოხორელი პუნქტი რე **ბურგი**, სოდეთ ოხორანს 6 000 ადამიერი. თაშნეშე, კოკის იდვალუაფუ ბრელი ჭიჭე ოფუტე.

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი
*25px|  ნერინგა (ლიეტუვა)
*25px|  ორტ-ან-დერ-დონაუ (ავსტრია)
*25px|  როდბი (დანია)

## ფოტოგალერეა

File:Fehmarn Flügge 013.jpg|ფლუგეშ ოსინთე
File:Fehmarnsundbrücke.PNG|ფემარნიშ ხინჯი
File:Fehmarn Burg 2004 008.jpg|დოხორე ბურგის
File:Puttgarden-2008.jpg|პუტგარდენიშ ონიშოლი


## ქოძირით თაშნეშე
* გერმანიაშ კოკეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Satellite map from Google Maps
* Stadt Fehmarn

## სქოლიო

კატეგორია:გერმანიაშ კოკეფი
გერმანიაშ კოკეფიშ ერკებული

[მინიატიურა|300პქ|[რიუგენი, გერმანიაშ უდიდაში კოკი]]
თე ერკებულს აკოშაყარელი რე **[[გერმანია|გერმანიაშ ფედერაციული რესპუბლიკაშ]]** კოკეფი მუჭოთ ოორუეს, თეში ბალტიაშ ზუღას. თე ერკებულშა ვემშურს გერმანიაშ ტობეფს დო წყარმალუეფს დვალირი კოკეფი.

გერმანიას ორხველჷ თაშნეშე თუდო მოჩამილი შხვა მორჩილი კოკეფი ხოლო.

## [[ბალტიაშ ზუღა]]ს
* არენდსბერგი
* ბალმერ-ვერდერი
* ბართერ-ოიე
* ბოიხელი
* ბოკი
* ბულენრიფი ანუ *კუვერდერი*
* ბემკე
* დენჰოლმი (კრესლინი)
* დენჰოლმი
* ფერინზელი
* ფემარნი
* გენზევერდერი
* გერმიცი
* გრაიფსვალდერ-ოიე
* გროსერ-ვოტიგი
* ჰოივიზე
* ჰიდენზეე
* კილერ-ორტი
* კირი
* კლაინერ-რორპლანი
* კლაინერ-ვოტიგი
* კლაინე-ვერდერი
* კოოსი
* ლანგენვერდერ
* ლიბესი
* ლიბიცი
* ლოტზენინზელ 
* მერენსი
* ეე
* პლათე
* პელი
* პროსნიცერ-ვერდერი ანუ *გუსტოვერ-ვერდერი*
* რიმსი
* რითერ-ვერდერი
* რუდენი
* რიუგენი
* შლოსინზელი
* შტრუკი (ჩქონი)
* ტედინგსინზელი
* ტოლოვი
* უმანცი
* ურკევიცი
* უზედომი
* ვიმი
* ფოგელინზელი ანუ *ფაუგლინზელი*
* ვალფიში
* ვარდერი
* ვიურენსი

## [[ოორუეშ ზუღა]]ს
მინიატიურა|ოორუე ფრიზეფიშ კოკეფი
მინიატიურა|ბჟაეიოლ ფრიზეფიშ კოკეფი

* ჰელგოლანდი
** დიუნე

* ოორუე ფრიზეფიშ კოკეფი
** ამრუმი
** ფერი
** პელვორმი
** ზილტი
*** უტჰერნი
** ჰალიგი
*** გრედე
*** ჰაბელი
*** ჰოოგე
*** ჰამბურგერ-ჰალიგი
*** ლანგენესი
*** ნორდშტრანდიშმოორი 
*** ოლანდი
*** ნორდეროოგი
*** ზიუდეროოგი
*** ზიუდფალი

* კოკეფი მელდორფიშ ჸუჯის
** ბლაუორტი
** ჰელმზანდი
** ტერტიუსი
** ტრიშენი

* მედემზანდი

* ნოივერკი

* შარჰერნი დო ნიგეჰერნი

* ლანგლიუტიენი

* ბჟაეიოლ ფრიზეფიშ კოკეფი
** მელუმი
** მინზენერ-ოოგი
** ვანგეროოგი
** შპიკეროოგი
** ლანგეოოგი
** ბალტრუმი
** ნორდერნაი
** იუისტი
** მემერტი
** კახელოტპლატე
** ლიუტიე-ჰერნი
** ბორკუმი

## სქოლიო

*Islands - Germany Tourism (EN)


კატეგორია:გერმანიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:გერმანიაშ კოკეფი