ჟანა დ'არკი

**ჟანა დ’არკი** (), ორლეანარი აზაპი () (დ. 6 ღურთუთა, 1412, ოფ. დომრემი, ჟიმოლენი მაასი — ღ. 30 მესი, 1431, რუანი) — საფრანგეთიშ ერუანული გერგეზი, ნამუთ ოშწანიანი ლჷმაშ (1337—1453) ბორჯის 1429—1430 დუდენდჷ ფრანგი კათაშ ერუანულ-გჷმადუდიშულაფარ ბურჯაფის ინგლისარეფიშ სააწმარენჯოთ. ბურგუნდიალეფშა ჭკოროთ ეშალაფაშ უკული გჷნოჩამილქ იჸუ ინგლისარეფშა, კათოლიკური ოხვამეშით გასამართებულქ იჸუ მუჭოთ მაზაკვალი დო შურდგუმილო ბარბანჩიას დოჭვეს. მოგვიანაფათ, 1456 წანას, რეაბილიტირაფილქ იჸუ დო 1920 წანას კანონიზირაფილქ იჸუ — კათოლიკურ ოხვამექ ჯეგეთ მირჩქინუ.

ჟანა დ’არკიქ დებადჷ 1412 წანაშ 6 ღურთუთას, ღვენიერი ყაზახიშ ფანიას, დონრემის, საფრანგეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე. 1428 წანას, ჟანა დ’არკიქ მითხჷ ქემუჸონაფუდესკონ დოფინი შარლიშა, მუმალი მაფა შარლ VII-შა, რაგადანდჷ, ნამჷ-და თინა ხემანჯღვერენდჷ ანგელოზპატონიშ, ჯეგე მარგარიტაშ დო ჯეგე ეკატერინეშ თონწყუეფით, საფრანგეთიშ ინგლისარეფიშ პატჷნალაშე დუდიშ დარსხებაშ მახვარებელო.

თიშ უკული მუთ დოფინი შარლიქ დერწუმჷ ჟანაშ ართგურალასჷნ, 1428 წანაშ მესის, 16 წანერი ცირა ჯარიშ მადუდეთ გოუტჷ ქართას მარენჯი ორლეანიშ დარსხებელო. თიშ წჷმოძინას კაბეტ როლი ილაჸაფუ საფრანგეთის გოსიმაფილჷ თიჯგურა ხონარეფქ, ნამჷ-და საფრანგეთის კრიტიკულ მომენტის ოხვარჷ ცირა. საფრანგეთიშ ოურდუმე ლიდერეფქ, ნამუეფჷთ ორლეანს თხილანდესჷნ, გეგნორთეს ჟანა დ’არკიშ დუდალაშა. ჟანაქ ნოღაშა მერთჷ, 1429 წანაშ პირელს, მუში შანეფით დო იმენდი გურჩქინჷ საფრანგეთიშ დემორალიზაფილჷ არმიას. თიშ მულაშე 9 დღაშ უკული — 1429 წანაშ 29 პირელს — ინგლისარეფქ ორლეანიშ ქართა მონწყეს. ჟანაქ შური ქენუდგჷ ფრანგეფს დო ლუარაშ კამპანიაშ ბორჯის აგრესიულო თხოზუდეს ინგლისარეფს, ნამუქთ გეთჷ ართ-ართი შანულამი გჷმორძგუათ პატეს, სოიშე რზაქ განწყჷ საფრანგეთიშ არმიას ნოღა რეიმსიშა, სოდე ჟანაქ ქჷმიჸონუ შარლი, დო კორონირაფილქ იჸუ საფრანგეთიშ მაფათ.

## საფრანგეთი ჟანა დ’არკიშ ბორჯის

ოშწანიან ლჷმაქ დიჭყჷ 1337 წანას, მუჟანსჷთ საფრანგეთის მინაკათჷ ინგლისიშ მაფა ედუარდ III-ქ, ნამუთ აცხადენდჷ მუში ნებას საფრანგეთიშ ხვისტაშო. 1415 წანაშახ, ლჷმა მიშჷ მოთირე წჷმოძინეფით: ფრანგეფი გემენდეს კონწარ მარცხის, მარა თინეფი იშენით ქიანაშ უმენტაშ ნორთის აკონტროლენდეს დო ბორჯიშე ბორჯიშა ეთმეჭოფუნდეს ახალ ტერიტორიეფს. მარა 1415 წანას, სიტუაციაქ ფრანგეფშო არგამათ გეუფრაშჷ: ინგლისის გეთჷ ომენოღალე ლჷმაქ, მაფა ჰენრი V-ქ, ლანკასტერეფიშ ახალ დინასტიაშე, ქჷდიჭყუ დჷმახუნუე მინოკათუა მატერიკიშა. კჷნე საფრანგეთის, დინოხოლენი სიტუაცია კატასტროფული რდჷ, ქიანას ფორმალურო მართჷნდჷ შეფაჩილი მაფა შარლ VI, ქიანაშ რეალურ მართუალაშო იბურჯჷდეს არმანიაკეფიშ დო ბურგინიონეფიშ ბუჯგუეფი.

lang=en|thumb|ტერიტორია, ნამუთ დაკებულჷ აფუდჷ აწმარენჯის (ინგლისის) 1435 წანაშო.|link=ფაილი:100_Years_War_France_1435.svg%3Flang=en

1415 წანაშ 25 გჷმათუატას, საფრანგეთიშ არმიაქ დემარცხჷ აზენკურეშ ბურჯაფის. 1416 წანას, ბურგუნდიაშ ჰერცოგ ჟან I-ქ ომორსხუე ხეკულუა ქუდიოდჷ ინგლისწკჷმა, ხეთეშე გჷნირთუ პარიზიშ მინჯეთ დიო ქჷდიჭყუ მართუალა შეფაჩილი მაფაშ ჯოხოთ, მაფაშ ჩილიშ — იზაბელა ბავარიალწკჷმა ართო. დოფინი შარლქ, შარლ VI-შ მონძექ, სანწოულოთ მიხუჯჷ ქიანაშ ობჟათეშა რტება.

1420 წანას ხემოჭარილქ იჸუ ტრუაშ ხეკულუაქ, ნამუშ მეჯინათ დოფინი შარლის ომაფე ხვისტაშ ნება გეგლანწყეს. კალრ VI-შ ღურაშ უკული მაფათ გჷნორთედუკო ოკო  ჰენრი V, დიშანჷ საფრანგეთიშ მაფაშცირა ეკატერინეწკჷმა, დო უკული — თიში ქომოლსქუა, ნამუქჷთ დებადჷ თე გურგინუაშე. თენა რდჷ ოღურალე დოსხუნუა საფრანგეთიშ ზოხორინალაშო. 142 წანას, ჰენრი V-ქ ულებუო დოღურჷ დო ჟირხოლო ქიანაშ მაფათ გჷნირთუ თიშ ჩხოროთუთერ ქომოლსქუა ჰენრი VI-ქ. მორჩილი ხანიშ მაფაშ რეგენტო გჷნირთუ ინგლისარ ჰერცოგ ბედფორდიქ.

საფრანგეთიშ ედომუშამო დაჸუნაფალო, ინგლისარეფს ობაღჷდეს ოკუპირაფილჷ ოორუე საფრანგეთიშ მერსხუაფა ქიანახანით კონტროლირაფილჷ საფრანგეთიშ ობჟათეშე მადვალი გიენწკჷმა დო აკვიტანიაწკჷმა. შანულამი პუნქტი, ნამუთ თეს აწურედჷნ რდჷ ნოღა ორლეანი, ნამუშ ეჭოფუაშ ოპერაციაქ დიჭყჷ 1428 წანას. მათხილარეფი გერგეზულო თხილანდეს ნოღას, მარა ქართაშ საბოლა დოსხუნელო რჩქუდჷ.

## ბიოგრაფია

### დომრემი — შინონი
[thumb|მარცხნივ|[ჟანა დ’არკიშ ჸუდე დომრემის. ასე — მუზეუმი]]
[thumb|[ჟიულ ბასტიენ-ლეპაჟი „ჟანა დ’არკი“ (1879)]]
ჟანა დ’არკიშ ბადებაშ ტრადიციული თარიღი — 1412 წანა, მარა 1904 წანაშ 6 ღურთუთაშ, პაპი პიუს X-შ დეკრეტის, ნამუთ მეღებული რე ხუნას, სოდე წჷმორინაფილი რდჷ ჟანა დ’არკიშ ჯეგეთ აღიარაფაშ საქმენ, იშინუაფუ თარიღი 1409/1408 წანაშ 6 ღურთუთა.

ჟანა დ’არკიქ დებადჷ ოფუტე დომრემის, შამპანიშ დო ლოთარინგიაშ რეგიონეფიშ ხურგიშ გოხოლუას, დინდარი ყაზახიშ ჟაკ დ’არკიშ დო იზაბელა დე ვუტონიშ ფანიას (ნანას მეტჯოხოთ უღუდჷ რომე (რომაალი), თიში რომს გიმახვამშა ულაშ გეშა). ჟანა მუშ დუდს დღას ვაუძახუდჷ ჟანა დ’არკის, ხვალე „ჟანა აზაპის“, თეწკჷმა აკონკრეტენდჷ, ნამჷ-და ბაღანობას ჟანეტას უძახდესჷნ.

13 წანაშ ხანს ჟანაქ პირველაშე, მუჭოთ რაგადანდჷნ, ელასიმჷ ანგელოზპატონიშ დო ჯეგე ეკატერინე ალექსანდრიალიშ, თაშნეშე მუჭოთ, იკოროცხჷნ, მარგარიტა ანტიოქიალით ნამუეფჷთ მინშა გეიაძირეს ჟანას თოლოძირეთ. მუსხირენი ხანშა თინეფქ საალბეთოთ ქაძირეს ჟანას, ნამჷ-და ზუსტას თის აიჸუდჷ ორლეანიშ ქართაშ მონწყუმან, დოფინიშ ხვისტაშა ეშაჸონაფა დო ომაფეშე ოკუპანტეფიშ გიშარაჸუა. მუჟანსთ ჟანაქ 16 წანერო გჷნირთუნ, მიდართჷ ნორა ვოკულიორიშ კაპიტან რობერ დე ბოდრიკურშა დო გაცხადჷ მუში მისიაშ გეშა. ჟანას ქეგიაძიცუეს დო აძვილებულქ იჸუ ოფუტეშა დოურთინუდუკონ, მარა ართ წანაშა კჷნ ქოცადჷ. ათეჟამს კაპიტანქ, ნამუთ გაკვირებული რდჷ თიში დაჯინებათჷნ, უმოს მოკვირაფილო ქჷმურჩქილუ, დო მუჟანსჷთ ჟანაქ ზუსტას უწმოხრაგადჷ ორლეანიშ კიდალეფწკჷმა „ქარშაყიშ ბურჯაფიშ“ სანარღო შედეგი ფრანგეფშონ, ოჸია გაცხადჷ ჟანაშა მაფაშა მიოულარო კათაშ ჸუნაშენ, თაშნეშე ქემეჩჷ ქომოლკოჩიშ მუკაქუნალი — შაპერონი, ჰუქი დო შოსსეფი, თეწკჷმა ჟანა მუში რინაშ დალიაშ თაშ რდჷ მუკაქუნელი, დო თეს ეთმენწყუნდჷ, ანდანე ქომოლკოჩიშ მუკაქუნალით თის უმოს ლექინას აბურჯაფედჷ დო თეწკჷმა ზეტმეტი ხვილაფას ეიღანდჷ ჯარიშკოჩეფშე. პარალელურო ჟანაშ რაწკუს ქაკათჷ თიშ ჟირ ართგურ ალმაშარექ — აიარეფქ, ჟან დე მეცი დო ბერტრან დე პულანჟიქ, თაშნეშე მუში სუმ ჯიმაქ.

ვითაართი დღაშა გეგნოლახჷ მეძენა, ბურგუნდიული ტერიტიორიას, ნტერიშ ღოზის მანგას დომრემიშ დო შინონს შქას, 1429 წანაშ ფურთუთაშ დალიაშო ვარ-და მელახიშ დაჭყაფუშო ჟანაქ ქემიოჭირინჷ ჯიხაშა — დოფინი კარლიშ რეზიდენციაშა. დოფინქ გჷმირინუ თინა, ნამჷ-და ჟანა თის ჭარუნდჷ სენტ-კატრინ-დე-ფიერბუაშე, თეშ გჷმარკვიაფალო გამორსა მუნწყჷ, მუშ ხვისტას ქეგიოხუნჷ დო შხვა ადამიერი, მუქი არხი-მარხის ქეშადირთჷ. მარა ჟანაქ გამორსა გენკორთჷ, მუაჟნსჷთ თინა ქიჩინჷნ. ჟანაქ კარლის გუცხადჷ, ნამჷ-და ცაშე რე გჷმოჸუნაფილი ქიანშ ინგლისური პატჷნალაშე დარსხებელო დო მითხჷ ჯარი ორლეანიშ ქართაშ მანწყუმალო. უკული ჟანა დო კარლი ართიანწკჷმა ქიანახანს რაგადანდეს, მუ თემაშენი — ნოფულო ქჷდოსქიდუ. თე რაგადიქ ძალამ გახარჷ დოფინი, თიქ დოფულჷ თე რაგადი, ნამუქჷთ გინწყჷ ეჩდოხუთ წანაშ უკული.

შინონს, ჟანაქ გაკვირჷ კარლ VII დო ალანსონიშ ახალნორდი ჰერცოგი მუში ცხენენჯუაშ ორსანტალათ, ჟინოთალეფს შქას მოდვალირი ლაჸაფეფიშ წკანტილი რჩქინათ: კენტენი, მარწკინდიშ ლაჸაფი — ნამუთ ოხვილუდჷ ანჯარიშ წკანტილ ხვარებას.

## შვენა
* ირ წანაშ 12 მესის, საფრანგეთის ეიშანუაფუ „ჟანა დ’არკიშ დღა“.
* ჟანა დ’არკიშ პატიოცემელო ჯოხო გიოდვეს ასტეორიდის (127) ჟანა, ნამუსჷთ მიოგორეს 1872 წანას.
* ერუანული გერგეზიშ ჯოხო გიოდვეს ფრანგულ კრეისერ-ვერტფურინჯმაღელს „ჟანა დ’არკი“, ნამუთ პირველაშე გუტეს 1964 წანას (2010 წანას გილაჭარილქ იჸუ).
* 1974 წანას, ანდრე მალროშ ინიციატივათ, ნოღა ორლეანს დირსხჷ ჟანა დ’არკიშ ცენტრიქ, სოდე აკმიშაყარუ დოკუმენტეფი ჟანა დ’არკიშ რინაშ დო მოღალობაშ გეშა.


Joan of Arc Roen Burning place IMG 1602.JPG|ჟანა დ’არკიშ ძეგლი წამებაშ აბანს (მოწახნაკე მაქსიმე რეალ დელ სარტი, 1928)
Jeanne darc chinon.jpg|ჟანა დ’არკიშ ძეგლი შინონს (მოწახნაკე ჟიულ რულო, 1893)
Orléans Jeanne d'Arc place du Martroi.jpg|ჟანა დ’არკიშ ძეგლი ორლეანს (1855)
Jeanne d'Arc Paul Gauguin.jpeg|ჟანა დ’არკი (პოლ გოგენი, 1889)
Jehanne signature.jpg|ჟანა დ’არკიშ ხეშმოჭარუა
Joan of Arc WWI lithograph2.jpg|ჟანა დ’არკი პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯიშ ამერიკულ სააგიტაციე პლაკატის 


## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჟანა დ’არკი — რინა მუჭოთ შედევრი. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»
* პროექტი „ჯეგე ჟანა“ „Una Fides“ ბიბლიოთეკაშე
* ვებ-ხასჷლა, ჟანა დ’არკიშ გეშა დოკუმენტეფით
* პროექტი Maid of heaven
* *ანრი ვალონი*. ჟანა დ’არკი 
* ჟანა დ’არკიშ გებრალებაშ პროცესიშ პროტოკოლეფი
* ალტერნატიული ვერსიეფიშ მასალეფი 
* ორლეანიშ ქართა 

## კომენტარეფი

## სქოლიო


კატეგორია:საფრანგეთიშ ერუანული გერგეზეფი
კატეგორია:ფრანგი რევოლუციონერეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ ჯეგეეფი
კატეგორია:კათოლიკური ჯეგეეფი
კატეგორია:ანგლიკანური ჯეგეეფი
კატეგორია:ოშწანიანი ლჷმაშ მოღალეეფი
კატეგორია:ბარბანჩიას ჭვილეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ მალიმორი ოსურეფი
კატეგორია:XV ოშწანურაშ ქირსიანი ჯეგეეფი
კატეგორია:ქირსიანი მოწამეეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ ერუანული გერგეზეფი