არამ ხაჩატურიანი

**არამ ხაჩატურიანი** (სომხ. Արամ Խաչատրյան, რუს. Арам Ильич Хачатурян; დ. 6 მანგი [ჯვ.სტ. 24 მესი], 1903, ქართი, ქართიშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 1 მესი, 1978, მოსკოვი, რსფსრ, სსრრ) — სომეხი კომპოზიტორი დო დირიჟორი, სსრრ-შ ართ-ართი უდიდაში დო გოლინიანი კომპოზიტორი.

## ბიოგრაფია
ხაჩატურიანიქ დებადჷ ქართის, სომეხეფიშ ფანიას. 1921 წანას ოცხოვრებშა მოსკოვშა გეგნორთჷ, სოდეთ გურაფულენდჷ დიო გნესინიშ სახენწჷფო სამუსიკო კოლეჯის დო უკულ მოსკოვიშ კონსერვატორიას.

არამ ხაჩატურიანიშ მუსიკალურ ნაწარმებეფიშე ეიოშანალი რე: *"პიანინოშ კონცერტი"* (1936), *"ვიოლინოშ კონცერტი"* (1940), *"ჩელოშ კონცერტი"* (1946), თაშნეშე *"მასკარადი"* (1941), სომხეთიშ სსრ-შ ჰიმნი (1944), სუმი სიმფონია (1935, 1943, 1947) დო მუსიკალური კომპოზიციეფი 25 კინო-ფილმიშო. ხაჩატურიანს დიდი პოპულარობა მოუღჷ ბალეტეფქ: *"[[გაიანე (ბალეტი)|გაიანე]]"* (1942) დო *"[[სპარტაკი (ბალეტი)|სპარტაკი]]"* (1954). გაიანეშ ფინალური აქტის *"[[ლეკურეფით სხაპუა]]"* უღუდჷ დო ასე ხოლო უღუ პოპულარობა მოსოფელიშ მასშტაბით. ხაჩატურიანიშ სტილი იხასიათებუ მიარე ჰარმონიათ, რიტმით, იმპროვიზაციათ დო მელოდიურობათ.

არამ ხაჩატურიანს, მუში კარიერას გოძვენას, 1930-იან წანეფიშე უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი სსრრ-შ კომპოზიტორეფიშ რსხუს. 1943 წანაშე რდჷ სსრრ-შ კომუნისტური პარტიაშ მაკათური.

1948 წანას სსრრ-შ რეჟიმქ ხაჩატურიანიშ (თაშნეშე შხვა კომპოზიტორეფიშ: სერგეი პროკოფიევიშ, დიმიტრი შოსტაკოვიჩიშ) ნაწარმებეფი ანტიკომუნისტურო მირჩქინჷ, მარა მალას რეაბილიტირებულქ იჸუ.

1950-იან წანეფიშე ხაჩატურიანქ დირიჟორობა ქიდიჭყჷ დო უღუდჷ ტურნეეფი ევროპას, ააშ-ს, ლათინურ ამერიკას. 1957 წანას ხაჩატურიანქ გიშაგორილქ იჸუ სსრრ-შ კომპოზიტორეფიშ რსხუშ მელამოსეთ. ჸათე პოსტი თის ღურაშახ უკინებუდჷ. ხაჩატურიანი თაშნეშე რდჷ მოსკოვიშ კონსერვატორიაშ პროფესორი.

არამ ხაჩატურიანი რდჷ შხვადოშხვა სახენწჷფო, საირქიანო ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი. ხაჩატურიანიქ ღურუ 1978 წანაშ 1 მესის, 74 წანერქ. დასაფულებური რე ერევანიშ კომიტასიშ პანთეონს.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
### სსრრ
*  სოციალისტური ხანდაშ გერგეზი (1973)
*  ლენინიშ ორდენი (1939, 1963, 1973)
*  სსრრ-შ სახარხო არტისტი (1954), რსფსრ-შ სახარხო არტისტი (1947), სომხეთიშ სსრ-შ სახარხო არტისტი (1955), საქორთუოშ სსრ-შ სახარხო არტისტი (1963), აზერბაიჯანიშ სსრ-შ სახარხო არტისტი (1973)
* სომხეთიშ სსრ დამსახურებული არტისტი (1938), რუსეთიშ სფსრ (1944), უზბეკეთიშ სსრ (1967)
*  ხანდაშ ჭითა შილაშ ორდენი (1945, 1966)
*  გჷმათუთაშ რევოლუციაშ ორდენი (1971)
* ლენინური პრემია ბალეტიშო *სპარტაკი* (1959)
* სტალინური პრემია (1941 ვიოლინოშ კონცერტიშო, 1943 ბალეტიშო *გაიანე*, 1946 მაჟირა სიმფონიაშო, 1950 ფილმიშო *"სტალინგრადიშ ლჷმა"*)
* სსრრ-შ სახენწჷფო პრემია (1971, კონცერტ-რაპსოდიაშ ტრიადაშო: ვიოლინოშო დო ორკესტრიშო; ჩელოშო დო ორკესტრიშო; პიანინოშო დო ორკესტრიშო)

### შხვა ქიანეფი
* არაბეფიშ გოართოიანაფილი რესპუბლიკაშ ხელუანობაშ დო მენცარობაშ ორდენი (1961)
* პაპი იოანე XXIII–შ მენდალი (1963)
* ირანიშ შაჰიშ მენდალი (1965)
* პოლონეთიშ სახარხო რესპუბლიკაშ დამსახურებული არტისტი (1972, პოლონეთის კულტურაშა მიშაღალირი თიაშო)
*  ხელუანობაშ დო ლიტერატურაშ ორდენი (საფრანგეთი) დო კომანდორიშ ტიტული (1974)

### აკადემიური ტიტულეფი
* მუსიკაშ პროფესორი — 1950
* წიმინდე ცეცილიაშ ერუანული აკადემიაშ საპატიო მაკათური, რომი, იტალია — 1960
* გდრ-შ ხელუანობეფიშ აკადემიაშ მაკათური-კორესპონდენტი — 1961
* მუსიკაშ ერუანული კონსერვატორიაშ საპატიო პროფესორი, მექსიკა — 1960
* სომხეთიშ სსრ-შ მენცარობეფიშ აკადემიაშ აკადემიკოსი — 1963
* ხელუანობეფიშ დოქტორი (სსრრ-შ მენცარობეფიშ აკადემია) — 1965

## რესურსეფი ინტერნეტის

* არამ ხაჩატურიანი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
*არამ ხაჩატურიანიშ ვირტუალური მუზეუმი
*Aram Khachaturian: An Introduction 2014 documentary
*2003 documentary on SnagFilms
*

კატეგორია:სომეხეფი
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორეფი