open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
პატნა

**პატნა** () — ნოღა ინდოეთიშ ოორუე ნორთის, ონიშოლი წყარმალუ განგის, შტატი ბიჰარიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსოფელიშ ართ-ართი უჯვეშაში ირო დოხორელი აკანი. ალმახანური პატნა იდვალუაფუ წყარმალუ განგიშ ობჟათე წყარპიჯის. ნოღაშ მახორობა აკმადგინანს 2 046 652 მახორუს (2011). ნოღა 25 კმ. სიგჷრძას იდვალუაფუ, სიფართე — 10 კმ.-შახ. გოვითარაფილი რე ტექსტილური, ოჭკომალიშ წარმება, რეწუა. ნოღას უნივერსიტეტი დო მუზეუმი უღჷ.

ჯვეში პატნა, ნამუსჷთ **პატალიპატურა** ჯოხოდჷ, ნანდეფიშ, მაურეფიშ, შუნგეფიშ დო გუპტაშ იმპერიეფიშ ნანანოღა რდჷ, თიმ ბორჯიშ სარიკო დო დიდი ნოღა რდჷ. ნოღა იდვალუაფუდჷ წყარმალუ განგიშ დო წყარმალუ სონიშ ესვარუას. პატალიპუტრა, თაშნეშე გოვითარაფაშ დო გჷმოგონაფაშ ხელუანობაშ შანულამი ცენტრი რდჷ. მაურეფიშ იმპერიაშ ბორჯის (დოხოლ. 300 წ. ჩქ. ეკ.-შახ), ნოღაშ მახორობა დოხოლაფირო 400 000 ადამიერს აკამდგინანდჷ.

## გეოგრაფია
პატნა იდვალუაფუ წყარმალუ განგიშ ობჟათე ნორთის, აბანობური მახორობა განგას უძახჷ. ნოღა აკოგაფილიე წყარმალუშ მანგას, დო ელ-მოლს გოჸუნს 3 წყარმალუ — განგი, სონი პუნპანი. წყარმალუ განგიშ წყარპიჯის მადვალუ ნოღაშ ისტორიული ნორთის მაფასქირი (პრინცესა) სარიკიშ ჯოხოქ გიადუ, პატალიპუტრაშ მაფაშ ოსურსხუაშ ჯოხოქ.

მაჰათმა განდიშ ხინჯი, ნამუთ წყარმალუ განგის გოძუნჷ  (5850 მეტრა სიგჷრძა) — ინდოეთიშ არძაშე გჷრძე ხინჯი რე, ნამუთ წყარმალუს გოძუნ.

## დემოგრაფია
პატნაშ მახორობა აკმადგინანს 2 046 652 ადამიერს (2011). მახორობაშ მეჭედალა — 639 ადამიერი კვ. კმ.-ს. 1000 ქომოლკოჩშა მოურს 881 ოსურკათა. მახორობაშ ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ ედომუშამი პროცენტი — 84,05%, ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა ოსურკათაშ შქას — 80,18%.

პატნას ბრელ ნინაშა ჩიებუნა. ოფიციალური ნინა ჰინდი რე. ჰინდიშ აბანობური დიალექტის მაგაჰი (მაგადჰი) ჯოხო, ბიჰარიშ ჯვეში ჯოხოდვალაშ მეჯინათ. შხვა რეგიონიშ დიალექტეფი, ნამუთ პატნას ფართეთ გჷმირინუაფუ, რე ანგიკა, ბჰოჯპური დო მაიტჰილი. თაშნეშე პოპულარული რე ბენგალური, ორია დო ინგლისური. (ქძ. ბიჰარული ნინეფი).

## ოქინაფუეფი
* აგამ კუანი (Agam Kuan), უღანჩე ინჭა, ნამუშ ნთხორუა, აშოკაშ მართალაშ ბორჯით ითარიღებუაფუ.
* ჰანუმან მანდირი (Hanuman Mandir), პატნაშ მაფორუ ღორონთი. იდვალუაფუ Patna Junction-იშ წოხოლე, ნოღაშ ცენტრალური რკინაშ შარშ გჷთაბიჯალიშ წოხოლე. 
* კუმჰრური (Kumhur), აშოკაშ პერიოდიშ ნოღა პატლიპუტრაშ აკნაციმეფი.
* მაჰათმა განდიშ ხინჯი (Mahatma Gandhi Setu).

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ინდოეთიშ ისტორია (Антонова К. А., Бонгард-Левин Г. М., Котовский Г. Г.)

****

კატეგორია:ბიჰარიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
ვიშნუ

[200პქ|left|thumb|XIII ოშწანურაშ ვიშნუშ ნოჭახნაკი [კამბოჯა|კამბოჯაშე]]
**ვიშნუ** (სანსკრ. विष्णु viṣṇu „ირიშმაკათაფუ“) — ინდუისტური სუმელაშ (ტრიმურტი) მაფორუ ღორონთი აკმაქიმინჯე ბრაჰმაშ დო მუმაჯილიკარი შივაშ ხასჷლას.

ოთხხელამ ვიშნუ სვანჯულენს კოსმოსურ ოკიანეს დო აკმოქიმინუნს ახალ ოქიანუეფს. ოკუჩხანეწკუმა გეუხე ბედინერობაშ ოსურღორონთი ლაკშმი. მუჭოთ მათხილე ღორონთი, თინა ლურენჯობაშე ირო თიმწკუმა გიშმაკურცხუ, მუჟამცჷთ მოსოფელს გლახა მოძჷნ. 

ავატარო მოულირ ვიშნუ მუთმოჯილიკანს უბადობას დო ეკმანწყუნს კანონიერალას. თიშ ავატარეფშე არძოშე უმოსო ჩინებული რე რამა, კრიშნა დო ბუდა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Avatars or Incarnations of Lord Vishnu 
* Vishnu, the god of Preservation, by Dr. C.P.Ramaswami Aiyar 
* BBC Religion & Ethics - Who is Vishnu (bbc.co.uk)

კატეგორია:ინდუისტური ღორონთეფი
კატეგორია:ბჟაშ ღორონთეფი
კატეგორია:ვაიშნავიზმი
ოლორეფიშ ტობა

მინი|300პქ|ოლორეფიშ ტობა
**ოლორეფიშ ტობა** () — ბალეტი, ნამუთ ჭარ რუს კომპოზიტორ პეტრე ჩაიკოვსკიქ 1875-1876 წანეფს. სცენარი ორხველ ვლადიმერ ბეგიჩევს დო ვასილი გელტსერს. პიესა გერსხუაფილი რე ჯვეშ გერმანულ ლეგენდაშა, სოდეთ ჩიება რე პრინცესა ოდეტშე, ნამუქჷთ უბადო ჯადოქარიშ ჭყალაშ გეშა ოლორო გინირთჷ. ორიგინალური პროდუქციაშ ქორეოგრაფი რდჷ ჯულიუს რეისინგერი. ბალეტიშ პრემიერაქ 1877 წანაშ 20 ფურთუთას აკოდირთჷ მოსკოვიშ დიდ თეატრის.

## ლიტერატურა
* Brown, David. Tchaikovsky: The Man and His Music. London, England: Faber and Faber, 2006. 108-119
* Brown, David. "Tchaikovsky's Mazeppa." The Musical Times 125.1702 (1984): 696-698.
* C.W. Beaumont : The Ballet called Swan Lake (London, 1952)
* G. Abraham, ed.: Tchaikovsky: a Symposium (London, 1945/R, R 1970 as The Music of Tchaikovsky)
* Norris, George : Stanford, the Cambridge Jubilee and Tchaikovsky (London, 1980)

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Swan Lake: From Planning to Performance at the Royal Opera House 
* Rudolf Nureyev's choreography of Swan Lake 

კატეგორია:პეტრე ჩაიკოვსკიშ ბალეტეფი
შივა

200პქ|left|thumb|<div style='text-align: center;'>
შივა
</div>
**შივა** (სანსკ. शिव śiva „ჯამიერი, კეთილი“) — ინდუისტური სუმელაშ (ტრიმურტი) მუმაჯილიკარი ღორონთი აკმაქიმინჯე ღორონთი ბრაჰმაშ დო მაფორუ ღორონთი ვიშნუშ ხასჷლას.

ბრაჰმაშ ფუქნცია მითაჟამიშ ბორჯის მოსოფელიშ აკოქიმინუა რდჷ-და, ვიშნუშ მისია ირ ოშწანურას თინა რე, ნამდა თიქ მუში ანდამუდანობაშ ავატარეფო მანიფესტირაფილქ ღორონთიერ კანონი (დჰარმა) გეიორსხუასინ, *შივას* ჭარაქ თეჯგურა ართშანულამი როლი ვეგიოდუ. შივა ინდუიზმიშ არძაშე ინტერესუან დო ანდაფერუანი მოლინა რე.

*შივა* ხვალე თელარაშ დო ჯგირობუაშ წყუ ვარინ, ჰიმალაეფიშ გვალეფს მედიტაციას მახვენჯი ასკეტური იოგი ხოლო რე, თინა კოსმოსური სხაპუაშ დიდი მაფა რე (ნატარაჯა). ედომუშამ მოსოფელი თიშ ექსტაზიშ დაჩხირს იჯილიკუ დო კინე ახალას შივაშ ჭყოლოფუათ ინოჸოფიერებუ.

## თაშნეშე ქოძირით
* ლინგამი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* shaivam.org

კატეგორია:მაჯილიკარი ღორონთეფი
კატეგორია:ინდუისტური ღორონთეფი

კატეგორია:ტამილური ღორონთეფი
კატეგორია:სუმსახუანი ღორონთეფი
კატეგორია:სანსკრიტული ზიტყვეფი დო ფრაზეფი
კატეგორია:შივაშ გინორსხულაფა
ბჟადალი ბენგალი

**ბჟადალი ბენგალი** () — შტატი ინდოეთიშ ობჟათეშე. შტატიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — კოლკატა. მახორობა — 91 347 736 ადამიერი (4-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011 წ.).

## გეოგრაფია
[200px|left|thumb|ართ-ართი წყარმალუ [სუნდარბანიშ რაიონს]]
[200px|left|thumb|წყარმალუ [ტისტაშ ლეხერი]]
200px|left|thumb|შტატიშ რუკა
შტატი იდვალუაფუ ინდოეთიშ ბჟაეიოლ ნორთის, უხურგანს ბანგლადეშის (ბჟაეიოლშე), ბჰუტანს დო ინდოეთიშ სიკიმიშ დო ასამიშ შტატეფს (ოორუეშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე), შტატი ორისას (ობჟათე-ბჟადალშე), ჯარხანდიშ დო ბიჰარიშ შტატეფს (ბჟადალშე) დო ნეპალს (ოორუე-ბჟადალშე).

შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი 88 752 კმ² (13-ა აბანი). შტატიშ ბჟადალშე იდვალუაფუ ქჷნდჷრამი ემაღალაფირი აკანი (300—400 მ. სიმაღალაშახ), ოორუეშე — ჰიმალაი (დარჯილინგიშ ოლქის იდვალუაფუ გვალაშ ქჷნდჷრი სინგალილა, გვალა სანდაკფუწკჷმა, (ბჟადალი ბენგალიშ უმაღალაში კონკა (3636 მ)). შტატიშ თარი წყარმალუ, განგი, შტატიშ ტერიტორიას მუსხირენ ჸათ ირთუ დო ფართე დელტას აკმოქიმინჷნს. შტატიშ ოორუე გვალეფიშ ოწყარმალუე რშვილი წჷმორინაფილი რე თიჯგურა წყარმალუეფით, მუჭომეფით რე ტისტა, ტორსა, ჯალდჰაკა დო მაჰანანდა. შტატიშ ბჟადალი პლატოშ წყარმალუეფშა მიშმურს დამოდარი, აჯაი დო კანგსაბატი. წყარმალუ განგის აკოგაფილიე მუსხირენი ჰიდროელექტროდგჷმილი. წყარმალუ განგიშ მანგარი დოწინდარაფა, შტატიშ თარი ეკოლოგიური პრობლემა რე.

შტატიშ სქირონა — რზენამ ალუვიური ოფირჩა. ტყალეფი დო ოქვერჩხონე ჩანარეფი (შტატიშ ედომუშამი ფართობიშ დოხოლაფირო 10%), შილებე ქეშერხვადანი შტატიშ ოორუე ნორთის (ჰიმალაი დო ტერაი), თაშნეშე ბჟადალი დო ობჟათე ნორთის (განგიშ დელტაშ ნორთიშ გიმე). ჰიმალაიშ ლაკადეფი ფორილიე ირალწვანე ტროპიკული ტყალეფით, 1000 მეტრაშ სიმაღალაშ ეშე ითირუ სუბტროპიკული ტყალეფით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* BanglaMusic.com — Bengali site features artist, concerts, news, downloads and more 
* შტატი ბჟადალი ბენგალიშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* Map of India showing location of West Bengal
* District map of West Bengal
* Railway map
* West Bengal News 
* Bangla Music, Indian Bangla, Indian Song

*
იტანაგარი

**იტანაგარი** (, ) — ნოღა ინდოეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, შტატი არუნაჩალ-პრადეშიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

სიმაღალა ზუღაშ დონეშე — 440 მ

ნორაშ მახორობა აკმადგინანს 34&nbsp;970 ადამიერს (2001). ქომოლკოჩეფი&nbsp;— მახორობაშ 53%, ოსურკათა&nbsp;— 47%. იტანაგარს, ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ ოშქაშე მაძირაფალი რე&nbsp;— 69%, ნამუთ მაღალი მაძირაფალიე, ვინდარო ედომუშამ ინდოეთის (59,5%), ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა ქომოლკოჩეფს შქას&nbsp;— 75%, ოსურკათაშ შქას&nbsp;— 61%.

ნოღა იდვალუაფუ ჰიმალაიშ კართეფს, თეშ გეშა თაქ კლიმატი ჭვემამიე. ნოღაშ გოხოლუას (დოხოლ. 30 კმ) მეხჷრჩანს წყარმალუ ბრაჰმაპუტრა, მარა ბრაჰმაპუტრაშ ლეხერი იდვალუაფუ ასამიშ შტატის.

## ისტორია
XI ოშწანურას, ნოღა ჯიტრიშ დინასტიაშ ნანანოღა რდჷ, თიმ ბორჯის ნოღას მაიაპუტრა ჯოხოდჷ.

## ოქინაფუეფი
* ტიბეტური ბუდიზმიშ ოხიდა, ნამუთ ახალი ნოდგჷმი რე დო ნამუთ ხვამუ დალაი-ლამა XIV-ქ.
* ტჰერავადაშ ბუდიზმიშ ბირმული ტიპიშ ოხიდა
* იტაფორტი, XV ოშწანურაშ ჯიხა
* ჯავაჰარლალ ნერუშ ჯოხონობაშ სახენწჷფო მუზეუმი (აკანმაგურაფუობა, მუსიკა, აბანობური ხელუანობა, ბიბლიოთეკა)
* ინდირა განდიშ პარკი

## სქოლიო

## რესუსეფი ინტერნეტის
* იტანაგარი   ინგლ.
* იტანაგარი, ინდოეთიშ ომაშარუე პორტალს  ინგლ.

კატეგორია:არუნაჩალ-პრადეშიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
ვიჯაიავადა

**ვიჯაიავადა** - ნოღა ინდოეთიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, შტატი ანდჰრა-პრადეშიშ ნანანოღა დო მაჟირა უდიდაში ნოღა. ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ კრიშნაშ ჟირხოლო წყარპიჯის ნოღა თარი ოვაჭრობუე დო ბიზნესიშ ცენტრი რე, თაშნეშე ნოღა რჩქინელი რე მუჭოთ *“ანდჰრა-პრადეშიშ საქმიანი ნანანოღა”*.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Vijayawada Municipal Corporation website 
* Vijayawada Kanakadurgamma temple official website 

კატეგორია:ანდჰრა-პრადეშიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
კარნატაკა

**კარნატაკა** (; ) — შტატი ინდოეთიშ ობჟათე-ბჟადალშე. შტატიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — ბანგალორი. მახორობა 61 130 704 ადამიერი (9-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011] წ.).

## გეოგრაფია
190px|left|thumb|რეგიონიშ რუკა
190px|left|thumb|ჩამუინდიშ ქჷნდჷრეფი ნოღა მაისურიშ გოხოლუას
შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი 191 791 км² (8-ა აბანი, ქიანაშ ფართობიშ 5,83 %).
კარნატაკა იდვალუაფუ ინდოეთიშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, ოორუე განედიშ 11°30' დო 18°30' შქას. უხურგანს მაჰარაშტრაშ დო გოაშ შტატეფი (ოორუეშე დო ოორუე-ბჟადალშე), ტელანგანაშ შტატი (ოორუე-ბჟაეიოლშე), კერელაშ დო ტამილნადუშ  შტატეფი (ობჟათეშე), ანდჰრა-პრადეშიშ შტატი (ბჟაეიოლშე), ბჟადალშე ომძღჷ არაბეთიშ ზუღა. შტატი დეკანიშ გაბარიშ რაიონს იდვალუაფუ, თი აკანს, სოდეთ ბჟადალი დო ბჟაეიოლი გჰატეფი ეკმისვარუნა გვალამი რეგიონი ნილგირის. კარნატაკაშ უმაღალაში კონკა — გვალა მულაიანაგირი, ნამუშ სიმაღალა ზუღაშ დონეშე 1929 მეტრა რე დო იდვალუაფუ კარნატაკაშ შტატიშ ჩიკამაგალურუშ ოლქის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Hoysala Tourism in Hassan 
* A map of Karnataka 
* Karnataka State Tourism Development Corporation 
* Karnataka Tourism 
* Karnataka State Government
* Karnataka Government Information Department
* Topics on Karnataka’s History and Culture

*
თანგი:ინდოეთიშ უდიდაში ნოღეფი

კატეგორია:სანავიგაციო თარგეფი:ინდოეთი
უტარ-პრადეში

**უტარ-პრადეში** (; ; ) — შტატი ინდოეთიშ ოორუეს. შტატიშ ნანანოღა — ლაქნაუ, უკაბეტაში ნოღა — კანპური. შხვა უკაბეტაში ნოღეფი — აგრა, ალიგარჰი, აიოდჰია, ვარანასი (ბენარესი), გორახპური, ალაჰაბადი. მახორობა 199 581 477 ადამიერი (1-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011 წ.). "უტარი" ჰინდიშე გჷნოთანგუათ შანენს "ოორუეს"", "პრადეში" — "ოლქი", "ქიანა".

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official Website of the government of Uttar Pradesh
* Railway Map
* a upgovnic site giving complete history 

 
*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი
მადჰია-პრადეში

**მადჰია-პრადეში** (; ) — შტატი ინდოეთიშ ცენტრალურ ნორთის. "მადჰია" ჰინდიშე გჷნოთანგუათ "ცენტრალურს" შანენს, "პრადეში" — "ოლქის", "რეგიონს". მახორობა 72 597 565 ადამიერი (6-ა აბანი ქიანას). ნანანოღა — ბჰოპალი. შხვა უდიდაში ნოღეფი — გვალიორი, ინდორი, ჯაბალპური. შტატიშ თარი ნინა — ჰინდი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* MP Portal
* Govt. of MP 
* MP Tourism
* MP Police
* MP Forests
* Map of Madhya Pradesh
* http://www.map4travel.com/maps/madhya_pradesh 
* Madhya Pradesh The Heart of India
* Путеводитель по Мадхья-прадешу

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი
ჯარხანდი

**ჯარხანდი** (; ) — შტატი ინდოეთიშ ბჟაეიოლს. შტატი ბიჰარიშ აკოდგინალუაშე, 2000 წანაშ 15 გერგობათუტას გჷშართჷ./ ჯარხანდი უხურგანს ბიჰარი ოორუეშე, უტარ-პრადეშიშ დო ჩჰატისგარჰიშ შტატეფი ბჟადალშე, ოდიშას ობჟათეშე დო შტატი ბჟადალი ბენგალი ბჟაეიოლშე. შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი 79 710 კვ. კმ.

შტატიშ ნანანოღა - ნოღა რანჩი, უდიდაში ნოღა - ჯამშედპური, სიდიდათ მაჟირა ნოღა - დჰანბადი.

ჯოხოდვალა "ჯარხანდი" გჷნითანგუაფუ მუჭოთ "ტყალეფიშ ქიანა". შტატის, ინდოეთიშ სარგებელი დინოხურიშეფიშ 40%-იშ ოზირუე რე.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Jharkhand State Government 
* Jharkhand eGovernance Portal 
* Jharkhand High Court
* Jharkhand News and clippings related to Ranchi 
* The Ranchi Express
* The Prabhat Khabar
* Sntv24samachar 
* Jharkhand Mine Areas Coordination Committee 
* Bindrai Institute for Research Study and Action (B.I.R.S.A), Jharkhand 
* Jharkhandi Organisation for Human Rights 
* Website of the Kharia Tribal Community 
* Website of the Jharkhandi Bhasha Sahitya Sanskriti AKHRA 

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი
კამბეიშ ჸუჯი

მინიატიურა
**კამბეის ჸუჯი** ვარდა ჰამბჰატიშ ჸუჯი (ჰინდი: खंभात की खाड़ी) — არაბეთიშ ზუღაშ ჸუჯი ინდოეთიშ შტატ გუჯარათის. თიშ ელმოლგოჭარილოფა აკმადგინანს 130 კმ. თის ართიანშე გჷთმორთუნს ბჟადალშე ქათჰიავარიშ ჩქონი ბჟაეიოლშე მადვალუ დოსქილადირი გუჯარათიშე. კამბეიშ ჸუჯის ინმაკათუ წყარმალუ ნარმადა, საბარმატი დო ტაპტი. კამბეიშ ჸუჯი ვარე ტომბა. 

კამბეიშ ჸუჯი უჯვეშაში ბორჯიშე რე რჩქინელი, მუჭოთ შანულამი ოვაჭაე ცენტრი. თიშიონიშოლეფი ინდოეთიშ დინოხოლენი ნორთის მითმურსხუანს ინდოეთიშ ოკიანეშ ოვაჭარე-ოზუღე შარეფწკჷმა. ისტორიულო რჩქინელი ონიშოლეფიე ბჰარუჩი, სურატი, ჰამბჰატი, ბჰავნაგარი, დამანი. ბჰარუჩი რდჷ რჩქინელი უმენტაშო ანტიკურ ეპოქას, ჰამბჰატი — შქა ოშწანურეფს. დიდი მოგოლეფიშ იმპერიას შანულამი საონიშოლო აბანი სურატიქ დეკუ. 

კამბეიშ ჸუჯიშ გოხოლუას ინდური ცივილიზაციაწკჷმა მერსხილ უჯვეშაშ ნოხორუეფშა მეგორაფილქ იჸუ 2002 წანას. თენა რდჷ ლოთალიშ ოხორუე. 

კარბონიზაფილი ჯაშ ნოჭკერიშ ხანი გჷნითანჯუ 9 500 წანათ.

კატეგორია:არაბეთიშ ზუღა
კატეგორია:ინდოეთიშ ჸუჯეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ ჸუჯეფი
კატეგორია:გუჯარათიშ გეოგრაფია
ბენგალიშ ჸუჯი

მინი|250პქ|ბენგალიშ ჸუჯიშ დვალუა
**ბენგალიშ ჸუჯი** (ბენგ. বঙ্গোপসাগর, ტამილ. வங்காள விரிகுடா, ჰინდ. बंगाल की खाड़ी) აშახვილჷ ინდოეთიშ ოკიანეშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, სქირონაშე უხურგანს ინდოეთი, ბანგლადეში, მიანმარი დო შრი-ლანკა. ბჟადალშე უხურგანს ინდოსტანიშ ჩქონი, ბჟაეიოლშე — მიანმარიშ წყარპიჯი დო ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი. ოორუეშე უხურგანს ბენგალიაშ ისტორიული კუნთხუ (ალმახანური ბანგლადეში დო ინდოეთიშ შტატი „ბჟადალი ბენგალი“), ნამუშეთ მოურს ჸუჯიშ ჯოხოდვალა.

ბენგალიშ ჸუჯის ბრელი დიდი წყარმალუ ინმაკათუ — განგი, ბრაჰმაპუტრა, მეგჰანი, კრიშნა, გოდავარი, კავერი, მაჰანდი, ირავადი. 

ბენგალიშ ჸუჯიშ შანულამი ონიშოლეფი რე — ჩენაი, ვიშაქაპატნამი, პუდუჩერი, კალკუტა (ინდოეთი), ჩიტაგონგი (ბანგლადეში). ჸუჯიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, ნოღა კაკს-ბაზარწკჷმა (ბანგლადეში) იდვალუაფუ მოსოფელიშ უგჷრძაში პლაჟი (120 კმ).

ჸუჯი ორხველჷ ზუღეფიშ ტიპის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 487 V. Suryanarayan, Prospects for a Bay of Bengal Community
* Arabian Sea: depth contours and undersea features - Map/Still - Britannica Concise
* Bay of Bengal - HighBeam Encyclopedia
* Bay of Bengal Large Marine Ecosystem Project 

კატეგორია:ინდოეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ბანგლადეშიშ გეოგრაფია
კატეგორია:მიანმარიშ გეოგრაფია
კატეგორია:შრი-ლანკაშ გეოგრაფია
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ ჸუჯეფი
ტელუგუ (ნინა)

**ტელუგუ (ნინა)** (తెలుగు) — დრავიდული ნინეფშე ართ-ართი. გოფაჩილიე ინდოეთიშ შტატი ანდჰრა-პრადეშის, სოდეთ ოფიციალური სტატუსი უღუნ, თაშნეშე თი სახენწჷფოეფს, სოდეთ ტელუგუ კათაშ შანულამი მუდანობა რე — ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფს, აფრიკაშ დო არხო ბჟაეიოლიშ კანკალე სახენწჷფოეფს, ფიჯიშ დო მავრიკიშ კოკეფს.

## თაშნეშე ქოძირით
* ტელუგუშ კათა
* აჩულუ

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ტელუგუ-ინგლისური ონლაინ ლექსიკონი ინგლ.

კატეგორია:დრავიდული ნინეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
ნიკრაი

**ნიკრაი** — XII ვარა XIII ოშწანურაშ ქორთუ კალიგრაფი. 

## ლიტერატურა
*  

კატეგორია:ქორთუ კალიგრაფეფი
ზენობია

**ზენობია** — ქორთუ პრინცესა, სომხეთიშ დიაფალი 51-53 დო 54-55 წანეფს. ფარნავაზიანეფიშ დინასტიაშე. 

## ლიტერატურა
*Karlhans Abel : Zenobia 1). In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Band X A, Stuttgart 1972, Sp. 1.
*Bernhard Kytzler: Frauen der Antike. Von Aspasia bis Zenobia. Artemis, München & Zürich 2000, ISBN 3-7608-1224-4, S. 176.

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ფარნავაზიანეფი
კერალა

**კერალა** (; ; Keralam) — შტატი, იდვალუაფუ მალაბარიშ წყარპიჯის ინდოეთიშ ობჟათე-ბჟადალშე. ფართობი 38 863 კმ² დო მახორობა 33 387 677 ადამიერი (2011 წანაშ ეჭარუათ). მახორობაშ მეჭედალა 859,11 ადმ./კმ², თე მაძირაფალით ქიანას ართ-ართი მეჭედელო დოხორელი შტატი რე. ნანანოღა — ტირუვანანტაპურამი (ტრივანდრამი), უდიდაში ნოღა — კოჩი (კოჩინი). ოფიციალური ნინა — მალაიალამი.

შტატიქ დირსხუ 1956 წანას, შტატიშ ხურგეფიშ თარი გჷნმათანჯალი ნინა მალაიალამიშ გოფაჩუაშ ოფირჩა რდჷ. ჯოხოდვალა კერალა ზიტყვაზიტყვათ შანენს "ქოქოსიშ თხირეფიშ დიხას". მალაიალამური ნინაშე ზიტყვა *კერა* ქოქოსიშ პალმაშ ჯას შანენს, ზიტყვა *ალამი* — დიხას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official Web Portal of the Government  ინგლ.
* კერალაშ თარი მინისტრიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა ინგლ.
* კერალაშ შტატიშ პოლიცია ინგლ.
* კერალა ვიკიგიდის ინგლ.
* ოორუე კერალაშ სურათეფი

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნოღეფი
განგი

**განგი** (სანსკ. **गङ्गा**,*Gaṅgā*) - ინდოეთიშ თარი წყარმალუ, ინდუიზმიშ ოშურიელე წყუ, ოდუდე ჰიმალაეფს უღჷ, სოდეთ ჟირი წყარმალუ აკმიკათუნა: ბაგირათხი-განგი დო ალანკანდა-განგი. ობჟათე აზიაშ ართ-ართი არძაშე წყარგოფშა (ბრაჰმაპუტრაწკჷმა ართო, მოსოფელს 3-ა აბანსიე წყარგოფშაფაშჸურე ამაზონიშ დო კონგოშ უკული) დო გჷრძე წყარმალუ რე (2700 კმ). განგი ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ბჟადალი ჰიმალაეფს, განგოტრიშ ჯიშთიშე, ინდოეთიშ შტატი უტარაკჰანდის, მეხჷრჩანს ობჟათე-ბჟაეიოლშა, ინდოეთიშ ოორუეს გჷნმოჭკირუნს ინდ-განგიშ რზენს, ინმაკათუ ბენგალიშ ჸუჯის, წყარმალუ ბრაჰმაპუტა დო მეგჰნაწკჷმა ართო აკმოქიმინუნს განგ-ბრაჰმაპუტრაშ დელტას (უმენტაშო ბანგლადეშიშ ტერიტორიას), ნამუშ ნორთი სუნდარაბანიშ ტყალეფით რე ფორილი. წყარიშ ღანჩოშ ფართობი — 1 060 000 კმ².

წყარმალუ განგის მუში დელტა უღჷ. განგიშ დელტა იდვალუაფუ სახენწჷფო ბანგლადეშის.

განგი ინდუისტურ მითოლოგიას — ჟიცაშობური წყარმალუ, ნამუქჷთ დიხაუჩაშა გეგმორთ დო წყარმალუ განგო გჷნირთჷ. მითაჟამიშ ბორჯიშე ინდუისტეფიშ წიმინდე წყარმალუთ იკოროცხუ. ინდუისტეფი განგიშა გჷთახვამალო გილულა, გჷშაკერძაფილო თიშ ოდუდეშა დო გიშმახჷრჩე ნოღეფშა: ჰადირვარი, ვარანასი დო ალაჰაბადი (წყარმალუ ჯამუნაშ დინოკათუაშ აკანს). განგიშ წყარპიჯის კრემაციას ასრულენა, წყარს გჷთმოფანტჷნა ღურელი ინდუისტეფიშ ნაველს დო რიტუალურ გონბონუას ასრულენა.

## ჰიდროგრაფია
200px|left|thumb|წყარმალუ განგიშ ჟილენი ნორთი

## ქოძირით თაშნეშე
* ინდოეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* 
* 
* 

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ON THINNER ICE 如履薄冰: signs of trouble from the Water Tower of Asia, where headwaters feed into all the great rivers of Asia (by GRIP, Asia Society and MediaStorm)
* Ganges in the Imperial Gazetteer of India, 1909 
* Melting Glaciers Threaten Ganges

კატეგორია:ინდოეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ბანგლადეშიშ წყარმალუეფი
ჰომო ერექტუსი

**ჰომო ერექტუსი** ( — *გოთინილო გილმალი ადამიერი*) — პრეისტორიული პერიოდიშ ადამიერიშ გვარობა, ნამუთ ოხორანდჷ დოხოლაფირო 1 მილიონი წანაშ კინოხ. თინეფიშ ნოსქილედეფშა მეგორელი რე ჩინეთიშ ნანანოღა პეკინიშ გოხოლუას. ჰომო ერექტუსეფი ოჭიშგოთინილო გილეშეს დო ოხანდე ანჯარეფს ხოლო გჷმირინუანდეს. თეშ მოხ, თინეფი ოტიბაფალო დაჩხირს გჷმირინუანდეს, მუთ თინეფს ელაზჷმაფათ რგილ კლიმატის რინაშ საშვალებას არძენდჷ. ჰომო ერექტუსეფიშ გვარობას მიორხველუანა პრეისტორიული ხანაშ ადამიერეფს – მზიას დო ზეზვას, ნამუშ ნოსქილედეფი 16- კიბირამი გიმენი კირტე დო 2 დუდიშ ხოკოს (ოსურკოჩიშ დო ქომოლკოჩიშ) სახეთ 1999 წანაშ 24 კვირკვეს მიოგორეს ქორთუ დო გერმანალი არქეოლოგეფქ დმანისიშ ნოქალაქენს.

## ჰომო ერექტუსეფიშ წჷმოულარობა

იკოროცხუ, ნამჷ-და ჰომო ერექტუსეფქ ოორუე აფრიკას გენკორჩქინდეს ოშქაშე პლეისტოცენიშ ეპოქას, ევოლუცია გჷნიცადეს *[[Homo rudolfensis]]შე*, დო უკვე 1,8 მილიონი წანაშ კინოხ, არხო ბჟაეიოლიშ ტერიტორიაშე (*[[Homo georgicus]]*) ფართოთ გიფაჩეს ევრაზიას, ჩინეთშახ (იუანმოუური ადამიერი).

## გეოგრაფიული გოფაჩუა
ჰომო ერექტუსეფი ფართას რდეს გოფაჩილი ჯვეშ მოსოფელს დო ირთუდეს აბანობური გიმენბუნეფით. ჰომო ერექტუსეფიშ აფრიკული გიმენბუნას მითმიარსხუ ჯოხოდვალა *[[Homo ergaster]]*, მარა აფრიკულ ჰომო ერექტუსეფს თაშნეშე მიორხველანა ატლანტროპის დო როდეზიულ ადამიერს. ჰომო ერექტუსეფიშ ევროპულ გიმენბუნას მითმიარსხუ ჯოხოდვალა ჰეიდელბერგული ადამიერი, ხოლო არსებენდეს "ჰეიდელბერგულშახ" ჰომო ერექტუსეფი. ბჟაეიოლ აზიას ჟირი გვარობაშ ჰომო ერექტუსი ოხორანდჷ: უმოსი პროგრესული სინანტროპეფი ჩინეთშე დო უმოსი პრიმიტიული პიტეკანტროპეფი ინდონეზიაშე.

## ლიტერატურა
# დ. იოჰანსონი, მ. იდი. ლუსი. ადამიერობაშ გვარიშ გოჭყაფა. Пер. с англ. М., 1984.
# ბიოლოგიური ენციკლოპედიური ლექსიკონი //под ред. М. С. Гилярова. М., 1989
# В. П. Алексеев, А. И. Першиц. მაართაოფირი ჯარალუაშ ისტორია. М., 2001
# ადამიერობაშ გოჭყაფას. Сб. ст., М., 1964.
# Иванова И. К., Геологический возраст ископаемого человека, М., 1965.
# Ископаемые гоминиды и происхождение человека. Сб. ст., М., 1966.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  «Hominid species» ინგლ.
* Homo erectus-იშ მეგორაფეფიშ კატალოგი
* გოთინილო გილმალი კათაშ თელარაშ რეკონსტრუქცია ზდენეკა ბურიანაშ სურათეფს  

კატეგორია:ჰომო ერექტუსი
კატეგორია:ადამიერი
კატეგორია:ეშალაფირი პრიმატეფი
კატეგორია:პლეისტოცენი
კენგურუ

**კენგურუ** () — ჩანთამი ბჟაშუმუ რანწკიშ ჩხოლარეფიშ ბუნაშ ედომუშამგჷმორინაფონი ჯოხოდვალა. ინჭრო არზით, თე ჯოხოდვალა გჷმირინუაფუ ჩხოლარეფიშ თე ფანიაშ უმოსი შხუ წჷმმარინაფალეფიშ ოშინალო, მუჟანსჷთ თე ფანიაშ უმოსი ჭიჭე წჷმმარინაფალეფს - ვალარუ დო ვალაბი ჯოხო. კენგურუ გჷთმარზუ 8 წანაშე 16 წანაშახ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კენგურუშ გენომიშ პროექტი  ავსტრალიაშ ერუანული უნივერსიტეტის
* პრეისტორიული ბჟაშუმუეფი
* Video of Kangaroo giving Birth
* კენგურუ

კატეგორია:ბჟაშუმუეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ აბორიგენული კულტურა
კატეგორია:კენგურუშობურეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ ერუანული სიმბოლოეფი
ჯამუნა

**ჯამუნა** (**იამუნა**, **ჯუმნა**, **ჯამნა**, **იამი**; , yamunā) — წყარმალუ ინდოეთის, ედომუშამი სიგჷრძათ 1376 კმ. წყარმალუ განგიშ არძაშე გჷრძე წყარხვეიანი ინმაკათური წყარმალუ რე (110 კმ³ წანმოწანას). ოდუდეს იკეთენს ჰიმალაეფიშ გვალეფს, გჷშმურს იამუნოტრიშ ჯიშთიშე (ზასკარიშ ქჷნდჷრი) 3255 მეტრაშ სიმაღალას.

მეურსს ინდოეთიშ ჰარიანაშ დო უტარ-პრადეშიშ შტატეფიშ ტერიტორიას, თაშნეშე ქიანაშ ნანანოღა დელის. დელიშ მოხ, წყარმალუ ჯამუნას იდვალუაფუ ნოღეფი: მატჰურა დო აგრა. ნოღა ჯამნანაგარწკჷმა წყარმალუ მიშმურთანს ობჟათეშე, გჷშმურს ინდ-განგიშ რზენს დო ნოღა ალაჰაბადწკჷმა დინმურს განგიშა, აკმოქიმინჷნს ინდუისტეფშო წიმინდე სანგამს.

წყარმალუშ ღანჩოშ ფართობი 351&nbsp;000 კმ². ჯამუნაშ თარი ნოჸელეფი რე ტონსი, ჩამბალი, ბეტვა, სინგჰი დო კენი.

წყარმალუშ ნადუშე 5 კმ.-ს, იდვალუაფუ ინდუისტეფშო გჷთახვამალი აკანი, დოხორელი პუნქტი კალსი ბუდისტური ოხიდათ დო ჯამუნოტრი, სოდეთ იდვალუაფუ ჩხე წყარიშ წყუ (90 °C) დო საფულე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯამუნაშ რელიგიური შანულობა

კატეგორია:ინდოეთიშ წყარმალუეფი
პლეისტოცენი

**პლეისტოცენი** (სიმბოლო PS;  ჯვ. ბერძენ. πλεῖστος – მიარემუდანობამი დო καινός – ახალი, ალმახანური) — დიხაუჩაშ ისტორიაშ ნაანთხალი პერიოდიშ შქა ეპოქა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 2,588 მლნ. წანაშ უწმოხ დო ითუ 11,7 ვთშ. წანაშ უწმოხ. თე ეპოქას თირანს ჰოლოცენი და წიმი უწორუანს პლიოცენი. 1839 წანას ტერმინი „პლეისტოცენი“ მენცარობაშა მიშეღჷ ინგლისარ გეოლოგიქ ჩარლზ ლაიელქ, ნამუქჷთ კოკი სიცილიას რკუეფიშ შედეგას გჷმალინ ფენა, სოდეთ იჩუალუდჷ მოლუსკეფიშ ფაუნაშ დოხოლაფირო 70%. თექ გონშხვავუ ეშინელი ფენეფი პლიოცენური ეპოქაშე, ნამუსჷთ ლაიელი თეიშახ მიორხველანდჷ არძოშე ახალნორდი ნანთხორა ფენეფს. მოგვიანაფათ, ლაიელქ პლეისტოცენი გეგშართჷ ზოხორინელ ეპოქათ, ნამუსჷთ პოსტპლიოცენური გიოდჷ. დიო ხოლო XX ოშწანურას ტერმინი პლეისტოცენი შხირ შვანს წჷმარინუანდჷ ნაანთხალი პერიოდიშ ვარდა ანთროპოგენიშ სინონიმს. პლეისტოცენი რე ნაანთხალი პერიოდიშ მაართა ეპოქა ვარდა კაინოზოური ბუნაშ მა-6 ეპოქა. პლეისტოცენი არსებულო ჸინუამი ეპოქა რე. არქეოლოგიური თოლონჭაფუთ, დოხოლაფირო უხვადუ ჯვეში ქუაშ ხანას, თაშ გედვალირი პალეოლითის. 

right|220px|thumb|ჯიშთური ოფორუეშ მაქსიმალური დონე ოორუე პოლუსიშ ოფირჩას
საქორთუოს კორელაციაშ სქემა ირთუ სუმ სტადიათ: ჟილენი პლეისტოცენი, შქა პლეისტოცენი, გიმენი პლეისტოცენი. ოერეფოშქაშე სტანდარტული კლასიფიკაციიაშ მეჯინათ, პლეისტოცენი ირთუ ოთხ სტადიათ: ჟილენი პლეისტოცენი, შქა პლეისტოცენი, გიმენი პლეისტოცენი, ჯელასიანი, ნამუთ გიშერკუ ობჟათე ევროპას. თეშ მოხ, ოერეფოშქაშე კლასიფიკაციას შხირ შვანს უღჷ შხვა რეგიონული გიმენნორთეფი. 
left|220px|thumb|მამონტიშ რეკონსტრუქცია ედომუშამი ზჷმათ
პლეისტოცენს დიხაუჩა გოჸინუაშ ფაზაშა უკვე მიშულირი რდჷ. დუმახასიათაფალი რე ჸინუამი პერიოდიშ გეჸვენჯობათ ელაზჷმაფილო ტიბუ გოჸინუაფონიშით თირაფა. პლეისტოცენი აკმოდირთუ გოჸინჩუაშ ოთხი პერიოდიშე, ნამუშეთ მაართა დო კლასიკური რე გიუნცური გოჸინუა (1,2-1,0 მლნ. წანაშ კინოხ). გიუნცური არგილაფაქ ითუ გიუნც-მინდელური დოტიბაფათ (1,0-0,76 მლნ. წანაშ კინოხ), ნამ ბორჯისჷთ სქირონაშქა, უჩა დო ბერინგიშ ზუღეფს იძირებედჷ ტრანსგრესიეფი. 

უკული ქჷდოდირთჷ მინდელური გოჸინუაქ (დოხოლ. 790-580 მლნ. წანაშ კინოხ), ნამუსჷთ გოჸინუაშ უმოსი რთული ხასიათი უღუდჷ. 
თის მაჸუნ რისული გოჸინუაქ, ნამუქჷთ ვიურმული გოჸინუათ ითუ.

ალმახანური გეოლოგიაშ დო პალეოგეგრაფიაშ გჷშაჩინებელი რე უნიფიცირაფილი ქრონოსტრატიგრაფიული სკალეფიშ თება დო პლეისტოცენური ნოლექეფიშ გლობალური კორელაცია; თაშნეშე პალეოგეოგრაფიული რეკონსტრუქციეფიშ აკოქიმინუა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* პლეისტოცენი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

## ლიტერატურა
* Гляциологический словарь. - Л.: Гидрометеоиздат, 1984.

## სქოლიო

კატეგორია:პლეისტოცენი
კატეგორია:ნაანთხალი სისტემა
კატეგორია:კაინოზოური ბუნა
ნარმადა (წყარმალუ)

**ნარმადა**, ვარდა **ნარბადა** () — ინდოეთიშ ართ-ართი წიმინდე წყარმალუ. მეხჷრჩანს ცენტრალურ ინდოეთის დო ინმაკათუ არაბეთიშ ზუღას. წყარმალუ ნარმადაშ ედომუშამი სიგჷრძა აკმადგინანს 1310 კმ-ს.

ნარმადაშ ოდუდე იდვალუაფუ ინდოეთიშ შტატი მადჰია-პრადეშიშ ოორუეშე, ნოღა ამარკანტაკის გოხოლუას. წყარმალუს მაართა 320 კმ-შ გოძვენას, მანდლაშ პლატოშ ქჷნდჷრეფს გჷშმახჷრჩანს, აკმოქიმინუნს გვალა სატპურაშ კართეფს. ნოღა ჯაბალპურწკჷმა წყარმალუ სქვამი მარმარილოშ კჷრდეეფს გჷშმახჷრჩანს, უკული რზენით გჷშმურს ვინდჰიაშ დო სატპურაშ გვალეფშე ობჟათე-ბჟადალი გეჸვენჯობათ მეხჷრჩანს. ნარმადაშ დელტა, ნამუთ არაბეთიშ ზუღაშ წყარპიჯშახ 20 კმ-შ გოძვენას იჭყაფუ, იდვალუაფუ ნოღა სურატიშ ოორუეშე, კამბეიშ ჸუჯის (შტატი ნარმადა).

ნარმადაშ ღანჩო სატპურაშ ოგვალე სისტემაშ ოორუე კართეფს იკენს, მარა ნამუშ აკოდგინალუაშათ ვენშმურს ვინდჰიაშ პლატო, ნამუშეთ წყარმალუეფი  განგშა დო ჯამუნაშა დჷნმახჷრჩანს. ნარმადაშ უგჷრძაში ნოჸელა რე ტავა. წყარმალუს ხვალე აკანური ელმოლიშ ოწყარალო ვარინ, ონიშეთ ხოლო გჷმირინუანა. ჭვემეფიშ სეზონს, წყარმალუშ კანკალე ნორთეფს დიდი ნოშეფით ხოლო შილებე გჷლანჩურუა.

ნარმადა იხილუაფუ მუჭოთ არძოშე წიმინდე წყარმალუ ინდოეთის განგიშ უკული. თეშ გეშა წყარმალუშ ედომუშამი მალონას იდვალუაფუ მიარემუდანობაშ გჷთახვამალი აკანეფი, სამანგათ ნოღა მაჰაშვარი მადჰია-პრადეშიშ შტატის.

ნარმადაშ ლეხერიშ ცენტრის, ნოღა ჰოშანგაბადიშ ოორუე-ბჟადალშე 40 კმ-ს, იდვალუაფუ ნარმადაშ მიოგორუე (შტატი მადჰია-პრადეში), სოდეთ მეგორელქ იყუ *[[ჰომო ერექტუსი]]შ* დუდიშ ხოკო (Narmada Skull Cap), ნამუთ თაშნეშე გუ *[[Homo helmei]]-ის*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჸარაფი "ქემეხვარით ნარმადას""-იშ საიტი (ინგლ.)

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:არაბეთიშ ზუღაშ ღანჩო
ბჰიმბეტკა

**ბჰიმბეტკა** – არქეოლოგიური აკანი დო იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი ინდოეთის, მადჰია-პრადეშიშ შტატის. ბჰიმბეტკაშ ფაქვეფს დოდასურაფილი რე ინდოეთის ადამიერიშ რინაშ არძაშე ორდოიანი ნოქური. ანალიზის შედეგო თე დუდმიკოფორუს ადამიერი ოხორანდჷ დოხოლაფირო 100 000 წანაშ უწმოხ.

## თაშნეშე ქოძირით
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ინდოეთის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 360<sup>o</sup> external view 
* Prehistoric Art of Bhimbetka 
* Photographs of Bhimbetka and other sites in Madhya Pradesh 
* Bhimbetka article by Upinder Singh 
* MP Tourism Destination Bhimbetka
* Pre-historic Paintings of Bhimbetka by L. L. Kamat
* Interactive Panaromic Images of Bhimbetka
* The Rock Art of Central India

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ინდოეთის
ბრაჰმაპუტრა

**ბრაჰმაპუტრა** (    ) — წყარმალუ ჩინეთის, ინდოეთის დო ბანგლადეშის, წყარმალუ განგიშ კვარჩხანი ნოჸველა; ობჟათე აზიაშ ართ-ართი უშხუაში წყარიშ არტერია.

## ჯოხოდვალა
წყარმალუს შხვადოშხვა ნორთის შხვადოშხვა ჯოხო უღჷ: ტიბეტის — მაცანგი დო იარლუნგ-ცანგლო, ჰიმალაეფიშ გიშალწკჷმა — სიანგი დო დიჰანგი, ინდოეთის — ბრაჰმაპუტრა, ბანგლადეშის — ჯამუნა. წყარმალუშ ინდური ჯოხოდვალა სანსკრიტიშე მარგალურშა გჷნოთანგუათ "ბრაჰმაშ სქუას" შანენს.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:ინდოეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ბანგლადეშიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ობჟათე აზიაშ წყარმალუეფი
ანდჰრა-პრადეში

**ანდჰრა-პრადეში** (, , ურდუ , , ) — ინდოეთიშ 29 შტატიშე ართ-ართი, იდვალუაფუ ქიანაშ ობჟათე-ბჟაეიოლი წყარპიჯიშ მანგას. შტატიშ ნანანოღა — ვიჯაიავადა. ჰინდიშე გჷნოთანგუათ ზიტყვა "პრადეში" - "ოლქის, რეგიონს" შანენს, "ანდჰრა" — თი კათაშ ჯოხოდვალას, ნამუთ თე ტერიტორიას ოხორანდჷ ჩქ. ეკ.-შახ.

## გეოგრაფია
210px|left|thumb|ოხიდა რამაპა, 77 კმ ვარანგალაშე
შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი 275 069 კმ² (4-ა აბანი). შტატი დეკანიშ გაბარიშ ბჟაეიოლი ნორთის დო ბჟაეიოლი გჰატიშ ბჟაეიოლშე მადვალუ რზენეფს იკენს. ბჟაეიოლი გჰატი, ანდჰრა-პრადეშიშ შტატის ოორუეშე ობჟათეშა ჟირო გჷთმორთჷნს, ნამუთ ფორილიე ტროპიკული ტყალეფით. დეკანიშ გაბარს ჩანარობა ძალამ მერკეთი რე, ჩანს ქვერჩხონეფი. შტატიშ ბჟადალ დო ობჟათე-ბჟადალ ნორთის უმოსო სქირე კლიმატი რე. შტატიშ წყარპიჯი რზენეფი ოფუტეშ მეურნეობაშ თარი რეგიონს წჷმარინუანს. კლიმატი შანულამო დამოკიდებულიე რეგიონშა, მუსონეფს დიდი გოლინა უღჷ შტატიშ ედომუშამი ტერიტორიას. შტატიშ ბჟაეიოლშე მადვალუ რზენეფს უმოსი მეტი ტემპერატურა რე, შხვა რეგიონეფწკჷმა ელაზჷმაფათ.

შტატიშ თარი წყარმალუეფი: გოდავარი, კრიშნა, პენარი დო ტუნგაბჰადრა.

## მახორობა
შტატიშ ოფიციალური ნინა რე ტელუგუ, ნამუშათ მახორობაშ 83 % იჩიებუ. შტატის შხვა ნინეფს შქას წჷმორინაფილი რე: ურდუ (8,63 %), ჰინდი (3,23 %), ტამილური (1,01 %), მარათჰი (0,8 %), კანადა (0,74 %), ორია (0,44 %), მალაიალამური (0,08 %). ტელუგუ — ანდჰრა-პრადეშიშ თარი ეთნიკური ბუნა რე, ნამუთ დრავიდეფს ორხველჷ.

შტატიშ მახორობაშ 88,3 % — ინდუისტეფი (ვიშნუშ კულტი), 9,16 % — მუსულმანეფი, 1,7 % — ქირსიანეფი.

შტატიშ 6 ნოღას მახორობაშ მუდანობა 1 მილიონშე მეტი რე, რანწკი ნოღეფი მახორობაშ 1 მილიონიანი მუდანობას მითმიანჭჷ. გიმე წჷმორინაფილი რე შტატიშ უდიდაში ნოღეფიშ ერკენული 2007
—2010 წანეფიშ მეჯინათ

# ჰიდარაბადი — 3 637 000 ადმ. (აგლომერაციას — 6 290 000)
# ვიშაქჰაპატნამი — 3 845 000 ადმ.
# ვიჯაიავადა — 1 411 100 ადმ.
# ვარანგალი — 1 356 000 ადმ.
# ტირუპატი — 1 237 000 ადმ.
# გუნტური — 1 025 000 ადმ.
# რაჯამანდრი — 968 000 ადმ.
# ნელორი — 827 000 ადმ. 

**მახორობაშ მუდანობაშ დინამიკა:**
* 1961: 35 983 000 ადმ.
* 1971: 43 503 000 ადმ.
* 1981: 53 550 000 ადმ.
* 1991: 66 508 000 ადმ.
* 2001: 75 727 000 ადმ.
* 2011: 84 655 533 ადმ.  

## ოქიანუეფი
[thumb|[გოლკონდა (ჯიხა)|ჯიხა გოლკონდა.]]
შტატის იდვალუაფუ მიარე მუდანობაშ რელიგიური დო გჷთახვამალი ოქიანუეფი.
ტირუმალი ვენკატეშვარიშ ოხიდა ნოღა ტირუმალის, ჩიტურიშ ოლქი — ინდუისტეფიშ ართ-ართი შანულამი გჷთახვამალი აკანი ინდოეთის. მაჟირა შანულამი აკანი — სიმჰაჩალამიშ ოხიდა, ნამუთ იდვალუაფუ ქჷნდჷრს, ვიშაქჰაპატნამიშ ოორუეშე 20 კმ.-ს.

ინდური კოსმოდრომი შრიჰარიკოტა იდვალუაფუ კინე თე ჯოხოდვალაშ კოკის, ნამუთ ანდჰრა-პრადეშიშ შტატის ორხველჷ.

## გონათუა
ანდჰრა-პრადეშის იდვალუაფუ 28-შე უმოსი უმაღალაში ოგურაფუე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Andhra Pradesh Tourist Map
* Andhra Pradesh government Official Portal
* Andhra Pradesh Legislative Assembly  Andhra Pradesh Legislative Assembly Live
* Andhra Pradesh Portal on The Indian Analyst Detailed information, index of News, Analysis, and Opinion from many sources

## სქოლიო

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
არუნაჩალ-პრადეში

thumb|300px|გვალეფი არუნაჩალ-პრადეშის
**არუნაჩალ-პრადეში** ( , ) — რეგიონი ინდოეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლს, ნამუსჷთ შტატიშ სტატუსი უღჷ. ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — იტანაგარი. ჯოხოდვალა "არუნაჩალ-პრადეში" სანსკრიტშე გჷნითანგუაფუ მუჭოთ  "გვალეფიშ სინთელეთ მოწყარილი დიხა", სოდე "პრადეში" შანენს "ოლქის", "დიხას". მახორობა — 1 382 611 ადამიერი (27-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011). რეგიონი, ინდოეთის დო ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკას შქას ოდებელი ტერიტორია რე (ქძ. ობჟათე ტიბეტი).

უცხოარეფშო თე რეგიონშა მიშულა რეგლამენტირაფილი რე.

## გეოგრაფია
შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი — 83 743 კმ² (14-ა აბანი).

შტატის რთუნს წყარმალუ ბრაჰმაპუტრა, ნამუთ მოხჷრჷჩანს ტიბეტიშე, გჷშმურს ჰიმალაის დო აკმოქჷმინჷნს ფართე ლეხერს დაბალ გვალონას, მუშ უკულით, მეურს ასამიშ შტატის, მიშმურთანს ბჟადალი მალობათ.

შტატიშ ოლქეფი წყარმალუეფიშ ლეხერეფს უხუჯანს — ბრაჰმაპუტრაშ ნოჸელეფი, ბჟადალშე ბჟაეიოლშა, წყარმალუეფი შტატიშ ტერიტორიას გჷნმოკვათჷნა, ნამუთ ტერიტორიას რთულას გინაულარო გინმართინუანა.

* ბჟადალს წყარმალუ კამენგიშ მანგას იდვალუაფუ გეჸვენჯი ოლქეფი: ტავანგი წყარმალუშ ჟიდონი მალობას ობჟათეშე, ბჟადალი კამენგი დო ბჟაეიოლი კამენგი.
* წყარმალუ სუბნცირიშ ღანჩოს იდვალუაფუ გეჸვენჯი ოლქეფი: კურუნგ-კუმეი (კურუნგიშ დო კუმეიშ ბჟადალი ნოველაშ მანგას, პაპუმ-პარე, ჟილენი სუბანცირი, გიმენი სუბანცირი.
* წყარმალუ სიანგიშ ლეხერს (ნამუთ ბრაჰმაპუტრაშ თარი ნოველათ იკოროცხუ დო ნამუთ ოდუდეს ტიბეტის იკეთენსი) იდვალუაფუ გეჸვენჯი ოლქეფი: ჟილენი სიანგი, ბჟადალი სიანგი, ბჟაეიოლი სიანგი.
* წყარმალუ დიბანგიშ ლეხერს იდვალუაფუ გეჸვენჯი ოლქეფი: დიბანგიშ ჟილენი ლეხერი, დიბანგიშ გიმენი ლეხერი.

მაჟირაჸურე, წყარმალუ ბრაჰმაპუტრაშ ბჟაეიოლშე, დო უკული ობჟათეჸურე, ოლქეფიშ შხვა ბუნა იდვალუაფუ.
* წყარმალუ ლოჰიტიშ ლეხერს იდვალუაფუ გეჸვენჯი ოლქეფი: ლოჰიტი, ანჯავი.
* ობჟათეშე, წყარმალუ დიჰიტიშ ლეხერს იდვალუაფუ ჩანგლანგიშ ოლქი.
გვალეფს, ხოლო უმოსი ობჟათეშე, იდვალუაფუ გეჸვენი ოლქეფი: ტირაპი დო ლონგდინგი.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინეტრნეტის
* Professionals of the North East India across the World
* Official Government website of Arunachal Pradesh 
* Tourism Department of Arunachal Pradesh
* Large Map of the Disputed Region
* Arunachal Pradesh Internet Directory
* Photographs of Arunachal Pradesh
* portal of Indian leaders, states, and districts
* 1962 Border War between India and China 

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
კატეგორია:აზიაშ ოდებელი ტერიტორიეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ გეოგრაფია
მეგჰალაია

thumb|300px|მეგჰალაია დო ინდოეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლი შტატეფი
**მეგჰალაია** (დევანაგარი मेघालय; ) — შტატი ინდოეთიშ ობჟათეშე. შტატიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — შილონგი. შხვა უდიდაში ნოღა: სოჰრა, ტურა, ჯოვაი, ნონგსტოინი, ვილიამნაგარი, ნონგლოჰი დო ბაგჰმარა. შტატიშ მახორობა 2 964 007 ადამიერი (23-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011). ოფიციალური ნინეფი — გარო, ხასი, ინგლისური. შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი 22 429 კმ² (22-ა აბანი). შტატიშ ჯოხოდვალა გჷნმითანგუაფუ მუჭოთ "მუნაფეფიშ ორენი". შტატი გვალას დვალუაშ გეშა შხირიე დიხაშნწალუეფი.

## გეოგრაფია
[220px|left|thumb|ტობა [უმიამი]]
მეგჰალაია იდვალუაფუ ინდოეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლს, შტატის უხურგანს ასამიშ შტატიშ გეჸვენჯი ოლქეფს: გოალპარა, კამპური, ნაგაონი, კარბი ანგლონგი დო ოორუე კაჩარ ჰილსი (ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე), დო ბანგლადეში (ობჟათეშე). შტატიშ ტერიტორია წჷმარინუანს შილონგიშ პლატოს. შტატიშ უმაღალაში კონკა — გვალა შილონგი იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 1961 მეტრას.

## ტრანსპორტი
რეგიონიშ ოტრანსპორტე სისტემა ძალამი გლახათ რე გოვითარაფილი, აკა ოტრანსპორტე სისტემა რე ოავტომობილე შარა. ნოღა შილონგი ელაზჷმაფათ ჯგირო რე მერსხილი შხვა რაიონეფიშ შარეფწკჷმა, მუჟანსჷთ შორიში დოხორელი პუნქტეფს, გლახა ოშარალე რსხუეფი უღუ. შარეფიშ უმენტაშობას ასვალტიშ ოფორუე ვაუღჷ. თაშნეშე, მეგჰალაიას, მუშ ტერიტორიას რკინაშ შარაშ რშვილი ვაუღუ, უახოლაში შხუ რკინაშ შარაშ ნოველა რე — ნოღა გუვაჰატის (ასამიშ შტატის).
ნოღა უმროის მორჩილი აეროპორტი რე, შილონგშე 40 კმ.-ს, გუვაჰატი-შილონგიშ ავტომაგისტრალს. მარა აეროპორტი ღებულენს ხვალე აბანობურ რეისეფს კალკუტაშე დო აგარტალაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Professionals of the North East across the world
* Voice of the Northeast India
* Meghalaya State homepage 
* Resource for information on the khasis 

 
*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
აჰმედ კავაზიში

**აჰმედ კავაზიში** (დ. ურფა, თურქეთი; 1877 – ღ. სტამბოლი, თურქეთი; 1959), ოფიციალური თურქული ჯოხო *აჰმედ თევფიკ იუჯესოი* (Ahmed Tevfik Yücesoy) — ლაზი ოჯარალუ მოღალე, ოსმალეთიშ იმპერიაშ ოურდუმე მონინალე. 

დებადჷ თურქეთიშ ნოღა ურფას, ლაზურ ფანიას, სოდეთ მუამუში სანჯაყიშ ხემანჯღვერო ხანდენდჷ თიმ ფარანს. ჯინჯი უღჷ ვიწეშ ნოღა აბუს. 
ოჯარალუ ოგურაფუშ თებაშ უკული უნჩაშ ლეიტენატიშ ჩინით ბალკანეთიშ ლჷმას ქაკათჷ. ოსმლეთიშ იმპერიაშ ფლოტიშ მინისტრის, აჰმედ ჯემალ ფაშას ოხოლჷდჷ, მუჭოთ ხემანწყუ. ლიმაშ უკული ჭიჭე ხანს ქონიაშ დო საფანჯაშ სკოლეფს ფრანგულ ნინას ოგურუანდჷ. 
ზეშ წანეფს დეცენტრალიზაციაშ იდეაშ მოხუჯექ ოხალიფე დო ოსულთანეშ ხურგეფს ზოხორინელი ლაზეთიშ იდეა გახონარჷ დო ოირქიანე ჯარალუას აქტიურო ფსუაგოფაჩილ ლაზეთიშ სომხეთშა, საბერძნეთშა დო ვარდა საქორთუოშა გინოჩამაშ თემაშ აწმარენჯო გეგჷშართჷ. 
ზოხორინელი ლაზეთიშ იდეაშ გჷმახონარაფალი ტრაქტატი 1918 წანას გეგჷშაშქუ. 1919 წანას ლაზური ნაციონალური ასოციაცია ქუდარსხუ დო თის ხემანჯღვერენდჷ. 
თურქეთიშ რესპუბლიკაშ დორსხუაფაწკჷმა ართო აჰმედ კავაზიშიშ პოლიტიკურ კარიერაქ გეთუ. მუშ ოდაბადეწკჷმა რსხუ დღას ვაუდინუაფუ. რდჷ თურქეთიშ მაართა ჭარდაკიშ ასოციაციაშ დჷმარსხუაფალი დო ხემანჯღვერი. 

აჰმედ კავაზიშიქ 1959 წანაშ 8 მელახის, სტამბოლს დოღურჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
აჰმედ კავაზიშიშ ხასჷლა Facebook-ის

კატეგორია:დუნაბადი 1877
კატეგორია:ნაღურა 1959
კატეგორია:ლაზი ოჯარალუ მოღალეეფი
მანიპური

thumb|300px|მანიპური დო ინდოეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლი შტატეფი
right|220px|thumb|კანგალაშ ჭჷშკარი კანგალაშ დოხორეს
**მანიპური** (მანიპური মনিপুর; ) — მორჩილი ტერიტორიაშ შტატი ინდოეთიშ ბჟაეიოლშე. შტატიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — იმპჰალი. შტატიშ მახორობა 2 721 756 ადამიერი (24-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011). ჯინჯიერი ეთნიკური ბუნა — მანიპური. შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი - 22 327 კმ² (23-ა აბანი). მანიპურს უმოსო ინდუიზმიშ მორწუმეეფი ოხორანა.

შტატის პოლიტიკური სიტუაცია ძალამი ვასტაბილური რე, მანიპურს აქტიურეფი რენა მალმორეფი შხვადოშხვა გჷმადუდიშულაფარი ყარაფიშ ბუნაშე, თეშ გეშა ურცხოალეფშო შტატშა მიშაულარო გჷშაკერძაფილი ნება რე მიშაღალირი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official website of the Government of Manipur
* Manipur News — E-Pao.net
* Manipur News — Kanglaonline.com 
* ManipurOnline
* E-Pao.net Manipur Resources
* Voice of Northeast India

## სქოლიო

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
მიზორამი

thumb|300px|მიზორამი დო ინდოეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლი შტატეფი
**მიზორამი** (; ) — მორჩილი ტერიტორიაშ შტატი ინდოეთიშ ბჟაეიოლშე. შტატიშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა — აიჯალი. შტატიშ მახორობა 1 091 014 ადამიერი (29-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011). ოფიციალური ნინეფი — მიზო, ინგლისური. შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობიშ 21 081 მ² (24-ა აბანი).

მიზორამიშ შტატიქ დირსხუ 1987 წანაშ 20 ფურთუთას, გიშერთჷ ასამიშ შტატშე, დუდგიმორკუალაშ მაგჷნძორე ლჷმაშ უკული, ნამუსჷთ მაჸუნ ტერიტორიაშო ავტონომიაშ დო შტატიშ სტატუსიშ მეჩამაქ.

## გეოგრაფია
შტატიშ რელიეფი წჷმორინელი რე ქჷნდჷრეფით, ნამუთ რზენეფით ითირუ. შტატიშ ბჟადალშე ქჷნდჷრეფიშ ოშქაშე სიმაღალე დოხოლაფირო 1000 მეტრას ანჭუ, ჭიეჭიეთ იმაღალუაფუ 1300 მეტრაშახ შტატიშ ბჟაეიოლჸურე. შტატიშ კანკალე რაიონიშ სიმაღალე ზუღაშ დონეშე 2000 მეტრაშ უმოსი რე, შტატიშ ობჟათე-ბჟაეიოლს იდვალუაფუ გვალა *პჰავნგპუი ტლანგი* (2210 მ) — მიზორამიშ უმაღალაში კონკა.

შტატიშ უდიდაში წყარმალუ — ჩჰიმტუიპუი (თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ კალადანი), ოდუდეს იკეთენს მიანმარს, გჷშმახჷრჷჩანს შტატი მიზორამიშ საიჰაშ დო ლავნგტლაიშ ოლქეფს, დო კინე მიშმახჷრჷჩანს მიანმარიშ ტერიტორიაშა, სოდე ინმაკათუ ბენგალიშ ჸუჯის. შტატიშ შხვა შანულამი წყარმალუეფშა მიშმურს ტლავნგი, ტუტი, ტუირიალი დო ტუივავლი, ნამუთ მიზორამიშ ოორუეს მეულა დო ინმაკათუნა წყარმალუ ბარაკის. შტატიშ ბჟადალი ნორთის ალაჸუნს წყარმალუ ქჰავტჰლანგ ტუიპუი დო თიში ნოჸელეფი.
მიზორამიშ შანულამი ტობა — პალაკი, იდვალუაფუ საიჰაშ ოლქის დო დოხოლაფირო 30 ჰა ტერიტორიას იკენს. შტატიშ ტერიტორია არხოს რე ჟირი ტექტონიკური ფილაშ ეკოსვარუაშ აკანწკჷმა (ინდოსტანურიშ დო ავსტრალიურიშ).

მიზორამს ლიბუ ჸოფიერი კლიმატი უღუ, სოდეთ ზარხულიშ ტემპერატუარა 20-29 °С დო ზოთონჯიშ - 11-21 °С რე. ნოლექფიშ გჷმულა მუსონეფშა რე დამოკიდებული, ნოლექეფიშ უმენტაშობა გჷნმურს მესიშე ეკენიაშა. ოშქაშეწანმოწანური ნოლექეფიშ დონე აკმადგინანს ოშქაშეთ 2540 მმ, ნოღა აიჯალს — 2080 მმ.

## მახორობა
2011 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, მიზორამს ოხორანს 1 091 014 ადამიერი, მახორობაშ მეჭედალა — 51,75 ადმ./კმ². ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა — 91,6 % (ქიანას ართ-ართი მაღალი მაძირაფალი კერალაშ შტატწკჷმა ართო). მახორობაშ უმენტაში ნორთი წჷმორინელი რე მიზოშ ეთნიკური ბუნათ, ნამუთ დორთილიე ზოხო ტომეფით. მიზოშ ნინაშა მახორობაშ 73,22 % რაგადანს; შტატიშ შხვა ნინეფშა მიშმურს: ბენგალური (9,18 %), ლაქჰერი (3,91 %), პავი (2,8 %), კოკბოროკი (1,98 %), ხმარი (1,6 %), ჰინდი (1,2 %), ნეპალური (1 %). მიზორამიშ მახორობაშ  87 % ქირსიანეფი აკმადგინანა, ბუდისტეფი — 6 %, ინდუისტეფი — 3,6 %, მუსულმანეფი — 1,1 %; შხვა რელიგიეფი წანა მახორობაშ 2,3 % . ქირსიანეფიშ უმენტაშობა პრესვიტერიანობაშ გემაჸვენჯი რე.
 
**მახორობაშ მუდანობაშ დინამიკა:**
* 1951—196 000 ადმ.
* 1961—266 000 ადმ.
* 1971—332 000 ადმ.
* 1981—494 000 ადმ.
* 1991—690 000 ადმ.
* 2001—889 000 ადმ.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
მიზორამი ადმინისტრაციულო დორთილი რე 8 ოლქო.

## ეკონომიკა
მახორობაშ დოხოლაფირო 70 % ოფუტეშ მეურნობათ რე დოკაფილი. ეკონომიკაშ შანულამი როლს ლაჸაფენს კუსტარული დო მორჩილი წარმებეფი. 2004 წანაშ მეჯინათ, შტატიშ ედპ აკმადგინადჷ 685 მლნ. $.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მიზორამიშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
ნაგალენდი

thumb|300px|ნაგალენდი დო ინდოეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლი შტატეფი
 
**ნაგალენდი** (; ) — მორჩილი ტერიტორიაშ შტატი ინდოეთიშ ბჟაეიოლშე. შტატიშ ნანანოღა — კოჰიმა, შტატიშ უდიდაში ნოღა — დიმაპური. შტატიშ მახორობა 1 980 602 ადამიერი (25-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011). ოფიციალური ნინა — ინგლისური. უწმოხ თაშნეშე გჷმირინუაფუდჷ ჯოხოდვალა ნაგა-პრადეში.

## გეოგრაფია
შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი 16 579 კმ² (25-ა აბანი).

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ხასჷლა 

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
ოდიშა

**ოდიშა** (, , , , ჸოფილი **ორისა**) — შტატი ინდოეთიშ ბჟაეიოლშე. ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — ბჰუბანეშვარი. მახორობა 41 947 358 ადამიერი (11-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011). 2011 წანაშ 4 გერგობათუთას, შტატიშ ჯოხოდვალაქ ოფიციალურო დითირუ ორისაშე "ოდიშაშა".

ინდოეთიშ ოკიანეშ წყარპიჯი, ოდიშაშ შტატიშ მუნაკვათის, ონიშოლო პრაქტიკულო ვეგმირინნე, პარადაპიშ მოხ. შტატიშ წყარპიჯიშ ღოზი დო წყარმალუ მაჰანადიშ დელტა გჷშერთუ მაღალი ჸოფიერი დიხათ. რეგულარული დო მანგარი ჭვემეფიშ (ჭოროფაშ) პიჯალეფს, წანმოწანას მუნწის ჟირშა ეთმეჭოფჷნა.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

 
*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
რაჯასტანი

**რაჯასტანი** ( , Rājasthān, ზიტყვაზიტყვათ — "რაჯეფიშ ქიანა", ) — ინდოეთიშ უკაბეტაში შტატი, იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუე-ბჟადალშე, 1949 წანას, ისტორიული რეგიონიშ რაჯპუთანაშ აკანს დირსხჷ. შტატიშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა — ჯაიპური. შტატიშ მახორობა 68 621 012 ადამიერი (8-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011); მახორობაშ უმენტაში ნორთის აკმადგინანა — რაჯასტანარეფი (თინეფს შქას რაჯპუთეფი).

## გეოგრაფია
left|thumb|ტიოზი ტარი
left|thumb|პეიზაჟი ჯაიპურიშ გოხოლუას, ჯაგარჰიშ ფორტიშე მიოჯინი
მუშ ტერიტორიაშ ფართობით 342 239 კმ², რაჯასტანი ინდოეთიშ უკაბეტაში შტატი რე.
შტატიშ თარი გეოგრაფულ რეგიონეფშა მიშმურს ტიოზი ტარი დო გვალაშ ქჷნდჷრი არავალი, ნამუთ შტატიშ ობჟათე-ბჟადალშე ოორუე-ბჟაეიოლშა 850 კმ.-შე უმოსის იდვალუაფჷ. შტატიშ ოორუე-ბჟადალი ნორთი — ქვიშამი დო გოლოფირი რე. თე ტერიტორიაშ უმენტაში ნორთის იკენს ტიოზი ტარი, ნამუთ იგჷნძორებჷ პაკისტანიშ ტერიტორიას. ტიოზამი ტერიტორიეფი ძალამი მერკეთი რე დოხორელი, თე აბანეფიშ უკაბეტაში ნოღა რე — ბინაქერი. ტარიშ ტიოზიშ დო არავალიშ ქჷნდჷრს შქას მაძგვიტია ბართვონეფი ჩანს. თე რეგიონს ტემპერატურაქ ზარხულს შილებე 45 °С-ის მიოჭირინუასჷნ, ზოთონჯს - 0 °С-ის.

არავალიშ ქჷნდჷრი დო თიშ ბჟაეიოლშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე მადვალჷ დიხეფი ჸოფიერი დო მერკეთ გოლოფირი რე. თე რეგიონს ჩანს ტროპიკული ფართეფურცელამი ტყალეფი, თაშნეშე ლაკაცია, ტიკი დო შხვ. ქჷნდჷრამი რეგიონი ვაგადი რაჯასტანიშ ელახ ობჟათეშე იდვალუაფჷ, შტატი გუჯარათიშ ხურგიწკჷმა. თე რეგიონი შტატიშ შანულამი დო ძალამი ტყალამი აკანი რე, თე აკანიშ თარი ნოღეფი რე: უდაიპური დო ჩიტაურგარჰი. შტატიშ ბჟაეიოლი ნორთი უკებჷ მევატიშ რეგიონს, ნამუსჷთ უხურგანს უტარ-პრადეშიშ დო ჰარიანაშ შტატეფი. თაქ იდვალუაფუ შტატიშ ნანანოღა — ჯაიპური. რაჯასტანიშ ბჟაეიოლ დო ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის თიჯგურა წყარმალუეფი ომძღჷ, მუჭოთ რე ბანასი დო ჩამბალი, განგიშ ღანჩოს.
შტატიშ უმაღალაში კონკა — გვალა აბუ (1722 მ). არავალიშ ქჷნდჷრი შტატის თიშობურო რთუნს ნამჷ-და, ტერიტორიაშ 60% ქჷნდჷრშე ობჟათე-ბჟადალს იდვალუაფუ, 40% — ობჟათე-ბჟაეიოლს.

## ოქიანუეფი
* ჯაიპურიშ ვარდიშფერი ძეგლი
* ჩიტორგარჰიშ აკანცჷმეფი მევარს
* ტობეფიშ ნოღა უდაიპური
* ბიკანერაშ დო კოტაშ თარეფიშ დოხორეეფი
* ამბერიშ ჯიხა-დოხორე
* ჯიხა მეჰრანგარჰი მარვარს
* ორქოშ ჯიხა ჯაისალმერი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* რაჯასტანიშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Faces of Rajasthan
* შარაგემაწურაფალი რაჯასტანიშ გეშა

## სქოლიო

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
ტელანგანა

**ტელანგანა** (, ) — შტატი ინდოეთის, ნამუშ ფართობი 114 840 კმ² დო მახორობა 30 696 520 ადამიერი რე (2011 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ). შტატიშ ჯოხოდვალა "ტელუგუარეფიშ დიხას" შანენს. რეგიონშა მიშმურს ჸოფირი ჰაიდარაბადიშ სათაროშ ტელუგუარეფით დოხორელი რაიონეფი. რეგიონი იკენს დეკანიშ გაბარიშ ტერიტორიას.

## ახალი შტატიშ აკოქიმინუა
2009 წანაშ 9 ქირსეთუთას, ინდოეთიშ თარობაქ გეგმაცხადჷ ტელანგანაშ გჷშართუალაშ დოჭყაფა დო ახალი დუდიშული შტატიშ წჷმოქიმიუაშენი.

2013—2014 წანეფს, ტელანგანაშ ანდჰრა-პრადეშიშე გჷშართუალაშ კანონპროექტის, კანკალე შტატეფქ დო ინდოეთიშ პარლამენტიშ ჟილენი დო გიმენი პალატეფქ მუუდირთეს.

თაშნეშე თე კანონპროექტის აწუდირთეს დო ვაბაღებული რდჷ კანკალე პოლიტიკოსეფი. სუმი პარლამენტიშ მაკათური რდჷ დაშებული დო ოლეხეშა გინოჸონაფილი პარლამენტიშ გიმენ პალატას ართიან შქას ბურსაფიშ გეშა. თაშნეშე შტატიშ დორთუალაშე კმაყოფილი ვარდჷ ნალარი კირან კუმარი რედი — შტატი ანდჰრა-პრადეშიშ თარობაშ მადუდე. პროტესტიშ შანო, 2014 წანაშ 19 ფურთუთას, მუში პოსტი ქჷდიტუ

2014 წანაშ 28 ფურთუთას, კანონპროექტის მუუდირთჷ ინდოეთიშ პრეზიდენტიქ პრანაბ მუხერჯიქ ხოლო, ნამუქჷთ თაშნეშე რეგიონშა ბონი საპრეზიდენტო მართუალა მიშეღჷ .

2014 წანაშ 2 მანგის, ტელანგანაქ ოფიციალურო ინდოეთიშ 29-ა შტატიშ სტატუსი მიღჷ.

### ოლქეფი
ტელანგანაშ შტატი იკენს, ინდოეთიშ შტატი ანდჰრა-პრადეშიშ ჸოფირ 10 ოლქის. ჰაიდარაბადიშ ოლქი ჟირხოლო შტატიშო ნანანოღა რე.

* ადილაბადი
* ვარანგალი
* კარიმნაგარი
* ხამამი
* მაჰბუბნაგარი
* მედაკი
* ნალგონდა
* ნიზამაბადი
* რანგარედი
* ჰაიდარაბადი

## სქოლიო

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
ჩატისგარჰი

**ჩატისჰარჰი** (, ) — შტატი ინდოეთიშ ცენტრალურ ნორთის. დირსხუ 2000 წანაშ 1 გერგობათუთას, შტატი მადჰია-პრადეშიშე 16 რაიონიშ გჷშართუალაშ შარათ. უხურგანს გეჸვენჯი შტატეფს: მადჰია-პრადეში, მაჰარაშტრა, ანდჰრა-პრადეში, ოდიშა (ჸოფ. ორისა), ჯარხანდი, უტარ-პრადეში. შტატიშ ფართობი 136 034 კმ², მახორობა 25 540 196 ადამიერი (2011). ნანანოღა — რაიპური. შხვა უშხუაში ნოღეფი — ბჰილაი, ბილასპური, კორბა.

## გეოგრაფია
შტატიშ ოორუე ნორთი ინდ-განგიშ რზენიშ გოხოლუას იდვალუაფუ, შტატიშ ცენტრალური ნორთის იდვალუაფუ ჸოფირი დიხამი წყარმალუ მაჰანადიშ ლეხერი — შტატიშ თარი ორზაშ მომაჸონაფალი რაიონი; შტატიშ ობჟათე ნორთი დეკანიშ გაბარს იდვალუაფუ, წყარმალუ გოდავარიშ ღანჩოს. შტატიშ ტერიტორიაშ 40 % ტყას აფჷ ფორილი.

## ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა
შტატიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს 27 ოლქი:
* ბალოდი — დირსხუ 2012 წანას
* ბალოდაბაზარი — დირსხუ 2012 წანას
* პალრამპური — დირსხუ 2012 წანას
* ბასტარი
* ბემეტარა — დირსხუ 2012 წანას
* ბიჯაპური — დირსხუ 2007 წანას
* ბილასპური
* გარიაბადი — დირსხუ 2012 წანას
* დანტევადა — დირსხუ 1998 წანას
* ჯანჯგირ-ჩამპა — დირსხუ 1998 წანას
* ჯაშპური — დისხუ 1998 წანას
* დურგი
* დჰამტარი — დირსხუ 1998 წანას
* ქაბირდჰამი — დირსხუ 1998 წანას, კინოხ ჯოხოდჷ ქავარდჰა
* კანკერი — დირსხუ 1998 წანას
* კონდაგაონი — დირსხუ 2012 წანას
* კორბა — დირსხუ 1998 წანას
* კორია — დირსხუ 1998 წანას
* მაჰასამუნდი — დირსხუ 1998 წანას
* მუნგელი — დირსხუ 2012 წანას
* ნარაიანპური — დირსხუ 2007 წანას
* რაჯნანდგაონი — დირსხუ 1972 წანას
* რაიგარჰი
* რაიპური
* სუკმა — დირსხუ 2012 წანას
* სურაჯპური — დირსხუ 2012 წანას
* სურგუჯა

## ნინა
შტატიშ თარი ნინა — ჩატისგაჰი — არხოსი რე ჰინდიწკჷმა. შტატიშ გვალამი რეგიონეფს გოფაჩილი რე დრავიდული ნინეფი.

## ეკონომიკა
შტატიშ თარი საწარმე — ენერგეტიკა, უჩა დო ჭარჭულია მეტალურგია. კერზოთ, ბჰილაის იდვალუაფუ ინდოეთის ართ-ართი უშხუაში მეტალურგიული კომბინატი. კორბას მუშენს ტიბელექტროსადგჷმეფი — ქიანას ართ-ართი უშხუაში რე. თაშნეშე გოვითარაფილი რე ცემენტიშ დო ქიმიურ წარმება (მინერალური სასუქეფიშ წარმება). ოფუტეშ მეორნობაშ თარი კულტურა — ორზა, თაშნეშე მოჸუნა ქობალკაკალი დო ლაიტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჩატისგარჰიშ თარობაშ ვებ-ხასჷლა 
* ჩატისგარჰიშ შარაგემაწურაფალი

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
სიკიმი

**სიკიმი** (, ) — შტატი ინდოეთის, იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლს, ჰიმალაეფს.

სიკიმს, ინდოეთიშ შტატეფს შქას, არძოშე ჭიჭე მუდანობაშ მახორობა ჸუნს.

ოფიციალური ნინეფი — ნეპალური, ლეპჩა დო ბჰოტია (1977 წანაშე.), ლიმბუ (1981 წანაშე), ნევარული, რაი, გურუნგი, მანგარი, შერპული დო ტამანგი (1995 წანაშე), სუნვარი (1996 წანაშე). ნეპალური ნინაშ მოხ, დოსქილადირ ნინეფს ოფიციალური სტატუსიქ, აბანობური კულტურაშ დო ტრადიციაშ ოთხილარო მიაჩეს.

შტატიშ თარი რელიგიეფი — ინდუიზმი დო ბუდიზმიშ ვაჯრაიანაშ ნოჸელა.

შტატიშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა - განგტოკი.

1861 წანაშახ, სიკიმი ზოხო სათარო რდჷ ნამგიალიშ დინასტიაშ მართუალაშ თუდო. 1861 წანაშე — ბრიტანეთიშ პროტექტორატი. 1975 წანაშე ინდოეთიშ აკოდგინალუასი რე.

სიკიმშა კანკალეშა ეკონია ჰიმალაიშ შანგრი-ლა უჯოხონა, სიშორეში დო სქვამი მაღალგვალამი პეიზაჟეფიშ გეშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სიკიმი
* Official website of the government of Sikkim
* Department of Information and Public Relations, Govt. of Sikkim 
* A complete reference to Sikkim 
* Envis Centre Sikkim on Ecotourism

## სქოლიო




*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი