open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მონტევიდეო

**მონტევიდეო** (*[[ესპანური ნინა|ესპანურო]] - Montevideo*) — ურუგვაიშ ნანანოღა. ქიანაშ არძოშ უდიდაში ნოღა მახორობათ დო არძოშ უდიდაში პორტი. 2004 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 1,325,968 კოჩი. მონტევიდეო დარსხუ  ბრუნო მაურისიო დე საბალაქ, 1726 წანას. ნოღაშ ფართობი რე  530 კმ². მონტევიდეო რე ურუგვაიშ ეკონომიკური, ფინანსური დო კულტურული ცენტრი.

## მონტევიდეოშ ფოტოეფი


სურათი:Montevideo queer.jpg|
File:Montevideo tower.jpg|
File:WTC Montevideo.JPG|
File:Kantoor Montevideo.jpg|
File:Estatua Plaza Cagancha Montevideo.jpg|


## რესურსეფი ინტერნეტის
* Montevideo official website 
* 360° Virtuals Tours of Montevideo – Uruguay360.com.uy
* An exploration guide of Montevideo

კატეგორია:ურუგვაიშ ნოღეფი
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ნანანოღეფი
პოლ სეზანი

**პოლ სეზანი** (ფრანგ. Paul Cézanne  დ. 19 ღურთუთა, 1839, ექს-ან-პროვანსი ― ღ. 22 გჷმათუთა, 1906, ექს-ან-პროვანსი) ― ფრანგი ხანტუ. 

## ქოძირით თაშნეშე
*პოსტიმპრესიონიზმი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სეზანიშ სტუდია
* სეზანი ვებმუზეუმს

## გალერეა

სურათი:Cezanne - Früstück im Freien.jpg|
File:Mardi gras, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|
File:Cezanne - Große Pinie.jpg|
File:La Tranchée du chemin de fer, par Paul Cézanne.jpg|
File:Pichet et fruits sur une table, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|
File:La Cueillette, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|
File:Le Meurtre, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|


კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ხანტუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1839
კატეგორია:ნაღურა 1906
გარინჩა

thumb|right|px|გარინჩა
**მანუელ ფრანცისკო დოს სანტოსი** (Manuel Francisco dos Santos  დ.28 გჷმათუთა, 1933 - ღ. 20 ღურთუთა, 1983), შინელი რე მუჭოთ - **გარინჩა**,  ბრაზილიარი მობურთე, ბრაზილიაშ ერუანული ნაკორობაშ მაკათური, 1958, 1962 წანეფიშ მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატეფიშ ჩემპიონი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Detail of international appearances and goals by RSSSF
* Profile at the International Football Hall of Fame
* Biography on ABC Sport
* BBC biography

კატეგორია:ბრაზილიარეფი
კატეგორია:მობურთეეფი
კატეგორია:ბრაზილიარი მობურთეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1933
კატეგორია:ნაღურა 1983
კაშხალი

მინი|290პქ|ჰუვერიშ კაშხალი
**კაშხალი** — ჰიდროტექნიკური ნოგაფუ, ნამუთ გინოკიდუნს წყარმალუს (ვარა შხვა წყაროლუს) მალობაშ ჟინი ნორთის წყარიშ დონეშ ეიოკინალო დო ნოგაფუშ ორენიშ აბანს წყარიშ დოწნევუაშ კონცენტრაციაშო დო წყაროჩუაშეშ აკაქიმინალო. ჯვეშო კაშხალს უმენტაშო ირიგაციაშო  კიდუნდეს. კაშხალიშ კიდუაშენ  ჩინებეფი თხილერიე ეგვიპტეს (ჯვეში წანეფიშეკოროცხუაშ 4000), ინდოეთის (ჯვეში წანეფიშეკოროცხუაშ 4000), ჩინეთის დო შხვ. ჯვეშო თის უთარაშო დიხაშე ვარა ჯაშე ეთმიოგანდეს დო მორჩილ სიმაღალა უღუდჷ. კაშხალეფიშ კიდუაქ ფირჩას გიფაჩჷ ახალი წანეფიშეკოროცხუაშ XVI-XVII ოშწანურეფს, ოდო გჷშაკერძაფილო — XIX ოშწანურაშ II გვერდიშე, მუჟამც დიჭყეს ჰიდროელექტროსადგჷმეფიშ ეგაფან.

მეშანილობაშ მეჯინათ რსებენს წყაროჩუაშეშ დო წყარდაკინალი კაშხალეფი. რე თაშნეშე ჸუნგა დო წყარგინაშქუმალარი კაშხალეფი. ჯინჯიერი ოკიდალ მოღეშ მეჯინათ კაშხალი შილებე რდასჷნ დიხაშ, ქუაშ, აკოწყორილი, ბეტონიშ, რკინაბეტონიშ დო შხვ.

* *დიხაშ კაშხალი* – უჯვეშაშიე დო არძოშე ფირჩას რე გოფაჩილი.
* *ქუაშ კაშხალი* – იკიდუ ქუაშ, ხირეშიშ ვარა კალიშ გერღვაფათ.
* *აკოწყორილი ტიპიშ კაშხალი* – ქუალონიშე დო დიხაშე ვარა ქუალონი დო ბეტონიშე აკმოდირთუ.
* *ბეტონიშ დო რკინაბეტონიშ კაშხალი* – მუშ ჸურე 3 ბუნაშიე: გრავიტაციული, თაღუამი დო კონტრფორსეფამი.
* *ჯაშ კაშხალი*  – რჩქვანელობურო წყარგინაშქუმალარ ხასიათიშიე.

შხირას წყარმალუს იკიდუ მორჩილ სიმაღალაშ წყარგუმატებუამი აკარღვაფალი კაშხალეფი. თინეფი აკმოდირთუ დაბალი არდგმულშე დო თის მინოდვალირ გიობიჯალეფშე დო ბარჯგეფშე.

საქორთუოს ოშინალიე ენგურიშ თაღუამი კაშხალი.

## კაშხალეფს მოხვალამირი უშხუაში კატასტროფეფი

## გალერეა

ფაილი:Hoover dam at night.JPG|ჰუვერიშ კაშხალი
ფაილი:Assuan-Staudamm.jpg|ასუანიშ კაშხალი
ფაილი:ItaipuAerea2AAL.jpg|იტაიპუშ კაშხალი


## რესურსეფი ინტერნეტის
* კაშხალი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* კაშხალი – დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია  

## ლიტერატურა
* *მოსტკოვი მ.,* ჰიდროტექნიკური ნოგაფუეფი რკინაშარაშ ტრანსპორტის., ქთ., 1960;
* *მოწონოლიძე ნ.*, ჰიდროტექნიკური ნოგაფუეფი, ნორ., 1, ქთ., 1977;
* *Ничипорович А. А.,* Плотины из местных материалов, М., 1973;
* Производство гидротехнических работ, М., 1970.

## სქოლიო

კატეგორია:კაშხალეფი
კატეგორია:ჰიდროტექნიკური ნოგაფუეფი
ნასერიშ ტობა

**ნასერიშ წყაროჩუაშე** () — ხელობური ტობა ეგვიპტეშ ობჟათე ნორთის, აკოქიმინელიე წყარმალუ ნილოსის ეგაფილი ასუანიშ კაშხალიშ გეშა. ტობაშ ჯოხოდვალა არსხუაფუ კაშხალიშ კიდუაბორჯიშიანი ეგვიპტეშ პრეზიდენტ გამალ აბდელ ნასერს. ტობაშ ნორთი სუდანიშ ტერიტორიას რე, სოდეთ თის *ნუბიაშ ტობა* ჯოხო.

კატეგორია:ეგვიპტეშ გეოგრაფია
ნუბია

**ნუბია** — რეგიონი აფრიკას, ნილოსიშ ოძგალეს, ალმახანურ ეგვიპტეშ დო სუდანიშ ტერიტორიას. ფორუნს დიხეფს ნილოსიშ მაართა ჭოროშე (ასუანი, ეგვიპტე) მაანთხა ჭოროშახ (ქარიმა, სუდანი). რეგიონიშ ალმახანური ჯოხოდვალა ორჩანიეთ ოკო მიშას ჯვეში ეგვიპტური ზიტყვაშე – "nb.w" (თაშნეშე nab ̆w; *nub* – კოპტ. ორქო).

კატეგორია:ნუბია
კატეგორია:ისტორიული ტერიტორიეფი (აფრიკა)
კალაპოტი

**კალაპოტი** —  ლეხერიშ ნორთი, ნამუთ წყარიშ ნადუს უკებჷ. კალაპოტი შილებე მუსხირენი  მეტრაშე ვითული კმ სიგანაშ რდასჷნ. რზენიშ წყარმალუეფიშ კალაპოტი უმენტაშო დოღიროკილი  ვარა ჸალერი რე, უთარაშო  ლეკით, ქვიშათ დო ხრეშით მოფინილი. გვალაშ წყარმალუეფიშ კალაპოტი უმოსი ბონი, როხონამი, ჭოროამი დო წყარგელაფუამი რე.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 5, ხს. 327, ქთ., 1980 წანა

კატეგორია:გეომორფოლოგია
ჭყონჭყო

**ჭყონჭყო**, *ჭყენჭყი*, *ჩირე*, *ონწარე*, *უყე*, *ონტყოლაშე* — დიხაუჩაშ ჟიდოხიშ გჷშაკერძაფილი ტიპი, ნამუშოთ დჷმახასიათაფალი რე უტორფე ვარა ტორფამ, იროიანი ლამე გრუნტი დო სპეციფიკური ჩანარობა ნამუსჷთ გოპატჷნაფილიე  ჰელოფიტეფი.

## ლიტერატურა
მინი|ჭყონჭყო
*

კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია
წყარმალუშ ლაფა

**წყარმალუშ ლაფა** — წყარიშ ჟიდოხიშ აბსოლუტურ სიმაღალეფიშ შხვაობა წყარმალუშ ოდუდეს დო აკაკათაფუს ვარა თიში ნამდგაინ მუნაკვათაშ ბოლოეფც შქას. წყარმალუშ ლაფაშ მეზიმაფა ოსქვებური მუნაკვათაშ კალაპოტიშ სიგჷრძაწკჷმა რე წყარმალუშ გეკინალა დო გჷმიხანტუაფუ %-ეფით. 

წყარმალუშ ლაფაშ ოხასიათაფალო ანგარიშენა ლაფას კალაპოტიშ 1 კმ-ის. დჷკიშ წყარმალუშ 1 კმ-ის ლაფა ომანგჷ მუსხირენი სმ (სამანგათ, წყარმალუ დონიშ ლაფა 10,2 სმ), ოდო გვალაშ წყარმალუშ - მუსხირენი მეტრა (სამანგათ, წყარმალუ ზუფუშ ლაფა 21 მ).

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:წყარმალუეფი
ჰერაკლე

მინი|200პქ|ჰერაკლე დო ტელეფოსი
**ჰერაკლე** (ბერძნ. Ηρακλής, ლათ. Herculēs) — ბერძენული მითოლოგიაშ გერგეზი, არგონავტეფიშ ართ-ართი მაკათური, ზევსიშ დო ალკმენეშ სქუა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ჰერაკლე ბერძენული მითოლოგიას
*ჰერაკლეშ ცხოვრება 

კატეგორია:ბერძენული მითოლოგია
კატეგორია:არგონავტეფი
სოფი ლორენი

**სოფი ლორენი** (ინგლ. Sophia Loren; დ. 20 ეკენია, 1934, რომი, იტალია) — იტალიარი არტისტი, ეჭოფილი აფჷ ოსკარიშ პრიზი. შინელი რე მუჭოთ იტალიური კინოშ არძოშ უდიდაში არტისტი.

## ქოძირით თაშნეშე
*სოფი ლორენიშ ფილმოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის
*სოფი ლორენი კინო ფილმეფიშ ინტერნეტ ბაზას
*ოფიციალური ვებ-საიტი 
*სოფი ლორენი TV.com-ის 

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი არტისტეფი
კატეგორია:იტალიარი მობირეეფი
კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1934
ჭალეშ ტყა

**ჭალეშ ტყა** — წყარმალუშ პიც ცორქო  ღოზო გოჸუნაფილი ტყა. საქორთუოს ჭალეშ ტყალეფი უთარაშო აფხვადუნა წყარმალუეფიშ მტკვარიშ, ქსანიშ, იორიშ დო ალაზანიშ პიც, მაართა ტერასეფს,ნამუეფიშ ოძგალე ჭალეეფიშ  ოფუტურ-ომეურნულ ღანკით ემუშორაფაშ გეშა ჭალეშ ტყალეფიშ ფართობიქ კვათირას მიირკჷ. ჭალეშ ტყალეფიშ ჯიშობურ აკოდგინალუას თარი აბანი უკებჷ ხვალოშ (ჩე ფრიალე), ოფს (ჩა ფრიალე) დო შხვ. 

## ქოძირით თაშნეშე
*წყარმალუპიჯიშ ტყა

## ლიტერატურა

**ხიდაშელი, შ*., ქსე, ტ. 11, ხს. 380. ქთ., 1987 წანა

კატეგორია:ტყალეფი
ჭალე

thumb|280px|წყარმალუ მორავაშ ჭალე
**ჭალე**, *ჭალეშ ტერასა*, ლეხერიშ ჯინჯიშ ნორთი, ნამუთ წყარალაშ ბორჯის წყარით იფორუ. ჭალეშ ჟიდოხი უწმაწო რე; წყარმალუშ გინოკილერი ღარკულეფიშ დო ჸალეფიშ ნოსქილედეფს სუკეფი ელათირუ. 

ჭალე აკმოდირთუ 3 ნორთიშე: 
*კალაპოტპიჯიშ, ნამუთ არძოშე მაღალი რე დო შხუუ ალუვიონით რე ეგაფილი,
*ცენტრალური, ნამუთ უმოსო დაბალი რე დო ალაზიმაფათ მორჩლ ზჷმაშ ნაღელით რე ეგაფილი დო 
*ტერასაპიჯიშ ნორთი, ნამუთ არძოშე დაბალი რე, დოჭყონჭყოაფილიე დო მოლამირი.

ჭალე დიხა ღმალიერი რე ორგანული ნაკათეფით დო ძალამი ჸონიერი რე. ჭალა, მუჭო თაშინ, ტყათ დო ბართვონით რე გოქუნილი, კულტურული ემუშორაფაშ გეშა ირინუანა ოდიარაფალო.

დოწჷმაშ გეშა წყარმალუშ ჭალეშ ტერიტორიას მოუღ ნაღელი, ნამუთ ჭიეჭიეთ დონეს უძინანც ჭალეშ ჟიდოხის.
აკუმულაციაწკჷმ ართო ჭალეშ ჟიდოხის მეურს თიშ ძგალეფიშ წჷმორჩხუალა,  მუდგასჷთ იჭანუანა წყარმალური ნადუეფი

რე თაშნეშე ტობაშობური ჭალეეფი. 

## ქოძირით თაშნეშე
*ჭალეშ ტყა

## ლიტერატურა

კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია
კატეგორია:წყარმალუეფი
კატეგორია:ლეხერეფი
ჯენეტ ჯექსონი

thumb|ჯენეტ ჯექსონი 2006 წანას
**ჯენეტ დამითა ჯო ჯექსონი** (დ. 1966, 16 მესი, გერი, ინდიანა, ააშ) — ამერიკალი პოპ-მობირე, მუსიკოსი, ბირეფიშ ავტორი, არტისტი. ამდღარ დღაშა გიმოჩამილი რე ჯენეთ ჯექსონიშ 100 მილიონშე უმოსი ალბომი. 

## დისკოგრაფია
* *[[Janet Jackson (ალბომი)|Janet Jackson]]* (1982)
* *[[Dream Street (ჯენეტ ჯექსონიშ ალბომი)|Dream Street]]* (1984)
* *[[Control (ჯენეტ ჯექსონის ალბომი)|Control]]* (1986)
* *[[Janet Jackson's Rhythm Nation 1814]]* (1989)
* *[[Janet (ალბომი)|janet.]]* (1993)
* *[[The Velvet Rope]]* (1997)
* *[[All for You (ჯენეტ ჯექსონიშ ალბომი)|All for You]]* (2001)
* *[[Damita Jo (ალბომი)|Damita Jo]]* (2004)
* *[[20 Y.O.]]* (2006)
* *[[Discipline (ჯენეტ ჯექსონიშ ალბომი)|Discipline]]* (2008)

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ საიტი
*ჯენეტ ჯექსონი imdb.com-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:ამერიკალი მუსიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1966
თომას ანდერსი

**თომას ანდერსი** (დაბადებაშ ჯოხო **ბერნარდ ვაიდუნგი**, დ. 1 მელახი, 1963, მიუნსტერმაიფელდი, გერმანია) რე გერმანალი მობირე, მუსიკოსი, კომპოზიტორი, პროდუსერი. შინელი რე მუჭოთ გერმანული პოპ-ბუნა Modern Talking-იშ ლიდერი სოლისტი 1984–1987 დო 1998–2003 წანეფს. Modern Talking-იშ აკოციმაშ უკული დიჭყუ სოლო კარიერა. გიშაშქუმალირი აფუ სოლო ალბომეფი დო სინგლეფი. 

## პიჯური რინა
1984 წანას თომას ანდერსიქ დეგურგინჷ გერმანალ მოდელ ნორა ბოლინგწკჷმა. 2000 წანას მაჟირაშა დეგურგინჷ. ამდღარი ალმასქუ რე კლაუდია ჰესი. 2002 წანაშ 27 მანგის ანდერსის დო კლაუდია ჰესის აშის ბაღანაქ ალექსანდრე მიკიქ.

## დისკოგრაფია
;სტუდიური ალბომეფი

## ქოძირით თაშნეშე
*Modern Talking
*ნორა ბოლინგი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official Website
* More than Talking - Tribute to Thomas Anders, a lot of information about the artist 
*Thomas Anders World-Spain

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი მობირეეფი
კატეგორია:გერმანალი მუსიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1963
წყარმალუპიჯიშ ტყა

**წყარმალუპიჯიშ ტყა**, წყარმალუშ პიც მაართა დო მააჟირა ტერასაშ გინოკვათუას რინელი ტყა. თიშო დჷმახასიათაფალი რე ოჭკუმალეფით ღმალიერი ლამამი დიხა, პერიოდული ტობუა, გრუნტიშ წყარიშ სიხოლა. წყარმალუპიჯიშ ტყა მიარესართილამი რე. ჟინი სართილი, უკებჷ ხვალოს, ოფის, ჭალეშ (გჷრძეყერწამი) ჭყონს, ცჷს; მაჟირა სართილი — ჯიჭონს, ჯამპის, პანტეუშქურს, ლაკინჩხას, ოდო თუდონი სართილი — შხვადოშხვა ბუნაშ ქუნცის, ცქუმუნტურს, ბუგუძირს, შინდაწლას დო შხვა ბუნეფს. სართილეფი ართინშქას კარკატია ჩანარეფით რე  გინოხართელი. საქორთუოს თე ბუნაშ ტყალეფი ფირჩას რდჷ მოდვალირი, თეჟამო მორჩილ მასივეფი რე (ჭიაური — ალაზანს; ყორუღი - იორს და რუათავი - მტკვარს გარდაბანიშ ელჷ-მოლუეფს) წჷმოსქილადირი. წყარმალუპიჯიშ ტყას დიდი შანულობა უღუ წყარალაშე ოფუტურ-ომეურნული კულტურეფიშ თხილუა დო ოჯინუ ფაუნაშ ასქილიდაფაშო.

## ქოძირით თაშნეშე
*ჭალეშ ტყა

## ლიტერატურა
* *სარაჯიშვილი დ.,* ქსე, ტ. 6, ხს. 531, ქთ, 1983 წანა

კატეგორია:ტყალეფი
ტყა

[thumb|260px|right|ფიჭვიშ ტყა [შვეცია|შვედეთის]] 
**ტყა** — გეოგრაფიული ლანდშაფტიშ ნორთი, თი ჯალეფიშ, ბართვეფიშ დო ოდიარეეფიშ, თაშნეშე - ჩხოლარეფიშ დო მიკროორგანიზმეფიშ ართოიანობა, ნამუეფით მუნეფიშ გოვითარაფაშ პროცესის ართიანშა რენა მერსხილი ბიოლოგიურო დო ოხვამილუანა ჟიგოლინას მუჭოთ ართიანშა, თეშ ელჷ-მოლუ აკანშათ.

ტყა დიხაუჩაშ ეკოლოგიურ სისტემეფიშ ედომუშამი კომპლექსშო გლობალური დო ოთელარე ფაქტორი რე. თინა დიხაუჩას შურდგჷმილ სქჷლედეფიშ ართ-ართი აკუმულატორიე, ნამუთ აკმოჭოფუნს ბიოსფეროს ედომუშამი რანწკი ქიმიურ ელემენტეფს დო წყარს, აქტიურას ურთიართქიმინჯალენს ტროპოსფეროწკჷმა დო გჷთმოხურგუნს ჟანგბადიშ დო ნოშქერორჟანგიშ ბალანსიშ დონეს. 

ბიოსფეროს ჟანგბადიშ 60%-შე უმოსის გჷმორთჷნც სქირონაშ ჩანარობა დო თიში თარი კომპონენტი - ტყა. 1 ჰექტარი აკოწყორილი ტყა წარმოწანას 13-17 ტ. ნახშირორჟანგის ნქოლუნს დო 10-15 ტ. ჟანგბადის გჷმორთჷნს. თინა მიარერიცხუამი რესურსიშ (მარქვაშ, ტყებიშ, ჸალეფიშ, ფურცელიშ, გუმნაღელიშ, თასიშ, სოკოშ...) უდინდარაშ წყუ რე. არძოშე დიდი მუდანობათ ჟანგბადის გჷმორთჷნც ჩენჯა, ჟანგბადიშ დიდი მუდანობაშ გჷმორთუალათ თაშნეშე გჷშმეგორუნა ჭყონი დო ცაცხუთ. უმოსი ნორკებუ ჟანგბადის გჷმორთჷნა ლირსამი ჩანარეფი, ფიჭვი, ნოჯი დო ა.უ. თვითანაშო რე უდინდარაში ბიოლოგიური რესურსი, ნამუსჷთ ეკონწყუალაშ ჭყანა ახასიათენს დო უღუ დიდი წყარმაჩუალე, დიხამათხილუ, კლიმატმარეგულირაფალი, სანიტარულ-ჰიგიენური შანულობა. ათეშენ ტყაშ თხილუას  დო თიშ რაციონალურ გჷმორინაფას უდიდაში სახენწჷფობური, ომეურნული დო ოთელარე შანულობა უღუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ტყა საფრთხეს 
* მოსოფელიშ ეკონია ხეუმუთხჷმჷ ტყაშ ჩანა
* ტყაშ მოსოფელიშ რესურსეფიშ ფასება 2005 - FAO
* CoolForests.org - კონსერვაცია ორგილუანს პლანეტას 
* გუგლი - მუნაჩემეფი "ტყაშ მასეფი კვადრატულ კილომეტრეფს"

*
ლანდშაფტი

მინი|250პქ|ლანდშაფტი
[მინი|250პქ|ოეჩაინენიშ ტობა [შვეიცარია|შვეიცარიაშ ალპეფს, მუჭოთ მაღალდივერსიფიცირაფილი ლანდშაფტიშ ტიპური სამანგა]]

**ლანდშაფტი** ( „Land“  რე დიხა, სქირონა, „schaft“ - სახე, ებრი.) — ტერიტორიაშ ებრი-სახე. ორთაშობურ-გეოგრაფიული კომპლექსი, ნამუშ ფარგალეფს არძო ჯინჯიერი კომპონენტი: რელიეფი, ჰავა, წყარეფი, ნიადაგეფი, ჩანარობა დო ჩხოლეფიშ ოქიანუ რე რთული ართამაჟირაწკჷმაიან რსხილობას, მერგებულიე ართიანშა დო აკმოქიმინუნს ართოიანი, უგმურთუ სისტემას, ნამუთ გოვითარაფშ ართმანგურამი პიჯალეფით იხასიათებუ. 

კატეგორია:გეოგრაფია
კატეგორია:ტოპოგრაფია
ბერნი

**ბერნი** (გერმ. Bern, ფრანგ. Berne, იტალ. Berne) — შვეიცარიაშ ნანანოღა. მახორობა უმოსო გერმანული ნინამი რე. მახორობაშ მუდანობათ მანთხა რე შვეიცარიას ციურიხიშ, ჟენევაშ დო ბაზელიშ უკული. ბერნიშ აგლომერაციას ოხორანს  349,000 კოჩი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* City of Bern
* GIS City of Bern
* Bern Public Transportation Website (BernMobil)
* CityHunter Bern 
* Gurtenfestival

კატეგორია:შვეიცარია
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ცენტრალური ევროპაშ ნოღეფი
ცქუმუნტური

მინი|250პქ|ცქუმუნტური
მინი|250პქ
**ცქუმუნტური**, ვარ-და *ბაცუ* (Mespilus) — ფურცელცჷმჷ ჩანარეფიშ გვარი ვარდიშობურეფიშ ფანიაშე. თიში აკა კაკალია ბუნა — ძაკი ცქუმუნტური (Mespilus germanuca) ტანდაბალი (3-6 მ-შახ სიმაღალაშ) კაკლარამი ჯა ვარა ბართვი რე. უღუ ლანცეტა ვარა მარქვალიშობური კუნტაყერწამი ფურცელეფი დო დიდი, ჩე ხვალახური პეულეფი; ნაჸოფი მოკვარკვალო კანკარი რე; ატატა მანგარი, უკვე გინომონჭებული ლიბუ დო გემუანი რე, იჭკომუ. ლუხუმას აფხვადუნა ირანს, მორჩილ აზიას, ბალკანეთიშ ჩქონს, კავკაციას, ყირიმს დო თურქმენეთის. საქორთუოს ირდუ თუდონტყათ გვალაშ თუდონი დო შქა ორტყაფუს, გჷშაკერძაფილო ჭყონონეფს. იშხუნებუ თასით, ჯიკიშ დო ფოსვიშ ნაჸალით, აშხუნენა ჸონუათ. ნაჸოფი იკათუანს შანქარეფს დო C ვიტამინს; ტყები, ფურცელეფი დო კოხუ ნაჸოფი - მათალარ ნაკათეფს. მერქანს ირინუანა ოხარატე ნაკეთებუშო. თოფურამიე. მუთმაშენენა ევროპაშ ნამთინე ქიანას დო ააშ-ს.

## ლიტერატურა
 

კატეგორია:ვარდიშობურეფი
ყურანი

thumb|ყურანი

**ყურანი** (არაბ. القرآن ალ–ყურ` „ოკითხე“), ისლამიშ წიმინდე წიგნი რე. ჭარილი რე არაბული ნინაშა. იკათუანს 114 სურას. სურა იკათუანს შხვადოშხვა აიეფს. არძოშ უმოს დიდი სურა რე: ალ-ბაყარა, არძოშ უმოს ჭიჭე ალ-ქავსარი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Quran Word by Word // QuranAcademy.org
* Al-Quran (ყურანი) 
* ყურანიშ ვებ საიტი

კატეგორია:ყურანი
კატეგორია:ისლამი
კატეგორია:რელიგიური წიგნეფი
ანტონიო ხოსე სუკრე

**ანტონიო ხოსე სუკრე**  (, დ. 3 ფურთუთა 1795, კუმანა, ამდღარი გრანადა — ღ. 4 მანგი 1830, პასო, კოლუმბია) — პერუშ დიდი მარშალი (1823), ბოლივიაშ პრეზიდენტი 1825-1828 წანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ანტონიო ხოსე სუკრე

კატეგორია:ბოლივიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:პერუშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1795
კატეგორია:ნაღურა 1830
ტრეისი ჩეპმენი

thumb|ტრეისი ჩეპმენი
**ტრეისი ჩეპმენი** (Tracy Chapman) (დ. 30 მელახი, 1964) — ამერიკალი მობირე, ბირეფიშ ავტორი, ჩინებულიე ბირეფით "Fast Car" (ნჭაფიერი მანქანა), "Talkin' Bout a Revolution" (ჩიება რევოლუციაშენ) დო "Give Me One Reason" (ქომუჩი ართი ბაძაძი).

ებადჷ კლივლენდის, ოჰაიო. გიტარაშ მეგამა დო ბირეფიშ ჭარუა ორდოულ ბაღანობას დიჭყჷ. ფონდი "ბეთერ ჩენს" მეშქაშალთ ეჭოფილი სტიპენდიათ კონექთიქუთიშ ვუსთერიშ სკოლას გურაფულენს და მოგვიანაფილო ტაფტიშ უნივერსიტეტის ენმირიცხუ, მედფორდის, მასაჩუსეთსი.

## კარიერა
კოლეჯიშ პერიოდის ჩეფმენი შოშეშ მუსიკოსობას იჭყანს დო თე ბორჯისჷნე კემბრიჯიშ ყავახანეფს მითმიოგანს. გურაფაშ სურებაშ უკული SBK სტუდიაწკჷმა კონტრაქტის აფორმენს დო მაართა დისკის "Tracy Chapman" (1988) უტალენს. ალბომქ კრიტიკოსეფიშ მაღალი ფასება დეინალუ, მუდგაშ უკულით ტრეისი ტურეფშა გჷშმურს მუში ფანეფიშ მიკაჭოფალო. ნელსონ მანდელას 70 წანაშდუდიშა მეჯღუნილ კონცერტის 1988 წანას ნაბირა ბირაშ "Fast Car" უკული თინა ააშ-იშ ბილბორდეფს რჩქინდუ. თიში დისკეფი ნჭაფიერო გჷმიჩამუ დო მალას მულტი-პლატინაშ არტისტო გჷნირთჷ. კჷნე თე ალბომიშო თინა ოთხი გრემით იჯილდოვებუ. 

თიშ გეჸვენჯი ალბომი "Crossroads" ("შარაშ აკართუწკჷმა", 1989) კომერციულო ნორკებო წჷმოძინელქ იჸუ. 1992 წანაშ "Matters of the Heart" (გურიშ ჭიროთი) ხვალე თიშ არძოშე ართგური ფანეფშო რდჷ ჩინებული. 1995 წანას ირკოჩიშო უნელო გჷშმურს ჩეფმენიშ ახალი ალბომი "New Beginning", სოდეთ თიში ჰიტიქ "Give Me One Reason" (ქომუჩი ართი ბაძაძი [ქჷდოფსქიდენ]) მიშართჷ, დო 1996 წანას გრემიშ ნომინაციას "უუჯგუშაში როკ-ბირა" იმორძვენს. 2000 წანაშ ალბომი "Telling Stories" უკვე უმოსო როკიშ ჟანრიშ რე ვინდარო ფოლკიშ. ალბომიშ კჷნე თე ჯოხოდვალაშ ჰიტიქ ევროპაშ რადიო სადგჷმეფიშ ფავორიტო გჷნირთჷ. თიში მაამშვა ალბომი რდჷ "Let It Rain" ("დოჭვემას", 2002), ნამუდგათ თინა ტურეფით ააშ-ს დო ევროპას შარალენს.

"Where You Live" (სოდეთ სი ოხორანქჷნ), ჩეფმენიშ მაშქვითა სტუდიო-ალბომქ 2005 წანაშ ეკენიას გჷშართ.

## დისკოგრაფია

* 1988: *[[Tracy Chapman (ალბომი)|Tracy Chapman]]*
* 1989: *[[Crossroads (ალბომი)|Crossroads]]*
* 1992: * [[Matters of the Heart (ტრეისი ჩეპმენიშ ალბომი)|Matters of the Heart]]*
* 1995: *[[New Beginning (ტრეისი ჩეპმენიშ ალბომი)|New Beginning]]*
* 2000: *[[Telling Stories]]*
* 2002: *[[Let It Rain (ტრეისი ჩეპმენიშ ალბომი)|Let It Rain]]*
* 2005: *[[Where You Live]]*
* 2008: *[[Our Bright Future]]*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
უეფა-შ თასეფიშ თასი

**უეფა-შ თასეფიშ გომორძგვილეფიშ თასი**  — ოკუჩხბურთე ტურნირი ევროპაშ კლუბეფიშ შქას 1960-1999 წანეფს. ტურნირს ოკათუდეს  ევროპაშ ქიანეფიშ სათასო ჩემპიონატეფიშ გომორძგვილი კლუბეფი. 1972 წანაშე თასეფიშ თასიშ გომორძგვილი კლუბი ხვადუჷ უეფაშ ჩემპიონეფიშ ლიგას გომორძგვილ კლუბის ევროპაშ სუპერთასიშო.

## ფინალეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Cup Winners Cup Topscorers, at RSSSF

## სქოლიო

კატეგორია:უეფა-შ ტურნირეფი
პრეზიდენტი

**პრეზიდენტი** — ტიტული, ნამუთ გეძუნა ქიანეფიშ, ორგანიზაციეფიშ, კომპანიეფიშ, ოგურაფუეფიშ მაართა პიჯეფს. ეტიმოლოგიურო პრეზიდენტი შანენს პიჯის, მით დუდმახვენჯიშ ფუნქციას ორთჷნ (ლათინურო: prae (წოხოლე, დუც) + sedere (გეხუნა)). 

თიშ დუდშენოიანი შანულობა რდჷ აკოხვალამეფიშ, ცერემონიეფიშ ნჯღვერუა, თეჟამო თინა უმოსო თანანდებობაშ პიჯიწკჷმა იასოცირებუ, ნამუსჷთ ემაჸონაფალი ხეშულობა უღუნ. პრეზიდენტიშ, მუჭოთ სახენწჷფოშ მადუდეშ, ღარჯილალობაშ ხარისხი ვარირენს ქიანაშე ქიანაშა, ნამთინე ქიანას თის დიდ ღარჯილალობა აფუ მეჩამილი, სამანაგათ ააშ-ს, საფრანგეთის, ოდო ნამთინეს ნომინალური (გერმანია, იტალია).

## ქოძირთ თაშნეშე

* საქორთუოშ პრეზიდენტი
* აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტი
* ააშ-იშ პრეზიდენტი
* გერმანიაშ პრეზიდენტი
* ესტონეთიშ პრეზიდენტი
* თურქეთიშ პრეზიდენტი
* ირანიშ პრეზიდენტი
* ისრაელიშ პრეზიდენტი
* ნიკარაგუაშ პრეზიდენტი
* რუსეთიშ პრეზიდენტი
* საფრანგეთიშ პრეზიდენტი
* სომხეთიშ პრეზიდენტი
* უკრაინაშ პრეზიდენტი
* ევროკომისიაშ პრეზიდენტი
* ევროპაშ პარლამენტიშ პრეზიდენტეფი

*
კატეგორია:ჯოხოდვალეფი
Let's Talk About Love (Modern Talking-იშ ალბომი)

***Let's Talk About Love*** რე გერმანული პოპ-ბუნა Modern Talking-იშ მაჟირა ალბომი, გიშაშქუმალირი 1985 წანას. ალბომს უღუდუ დიდი პოპულარობა ევროპაშ ქიანეფს. სინგლიქ Cheri, Cheri Lady მიოჭირინუ მაართა აბანს გერმანიას, შვეიცარიას, ავსტრიას, ნორვეგიას. ხვალე გერმანიას გჷმიჩინჷ ალბომიშ 500 000  ეგზემპლარქ. 

## ბირეფიშ ერკებული
#"Cheri, Cheri Lady" — 3:45
#"With A Little Love" — 3:33
#"Wild Wild Water" — 4:18
#"You're The Lady Of My Heart" — 3:19
#"Just Like An Angel" — 3:14
#"Heaven Will Know" — 4:02
#"Love Don't Live Here Anymore" — 4:22
#"Why Did You Do It Just Tonight" — 4:23
#"Don't Give Up" — 3:19
#"Let's Talk About Love" — 3:53

## აბანი ჩარტეფს
* შვეიცარია — 1 აბანი
* დანია — 1 
* თურქეთი — 1 
* ჩილე — 1 
* გერმანია — 2 
* ნორვეგია — 3 
* ბელგია — 3 
* შვედეთი — 4 
* ავსტრია — 4
* საბერძნეთი — 6 
* ნიდერლანდი — 17 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*   Modern Talking chart info.
*Modern Talking: Let's Talk About Love at Discogs

კატეგორია:Modern Talking-იშ ალბომეფი
აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტი

**აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტი** - აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო მადუდე, გჷშმეგორუ 5 წანაშ ხანით ბონი დო ოირკოჩე გჷშაგორუეფიშ შარათ.  თინა თე ბორჯისჷნე რე ქიანაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ თარმანჯღვერი. 

## აზერბაიჯანის პრეზიდენტები

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აზერბაიჯანიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტეფი

კატეგორია:აზერბაიჯანი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ააშ-იშ პრეზიდენტი

[thumb|[დონალდ ტრამპი]]
[thumb|[ჩე ჸუდე]]
**აშშ-იშ პრეზიდენტი** რე ააშ-იშ სახენწჷფო მოდუდე. ქიანაშ კონსტიტუციათ თინა რე თაშნეშე ფედერალური თარობაშ ხემანჯღვერი დო აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ თარმანჯღვერი. პრეზიდენტი ოკო ორდას ააშ–შ მენოღალე, დუნაბადი ააშ–შ ტერიტორიას, ეკონია 14 წანაშ განწხანც ირიათო ოხორანდას ააშ–ს დო ვარდას ოკო  35 წანაშე უკულაში. პრეზიდენტობაშ ართი ხანი რე 4 წანა, ართი პიჯიშ პრეზიდენტო გჷშაგორუა შილებე ხვალე ჟირშა. 2025 წანაშე პრეზიდენტი რე დონალდ ტრამპი.

პრეზიდენტიშ რეზიდენცია იდვალუაფუ ჩე ჸუდეს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ააშ-იშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* **[http://www.whitehouse.gov/president/ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა] **


კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
ისრაელიშ პრეზიდენტი

**ისრაელიშ პრეზიდენტი** — ისრაელიშ სახენწჷფოშ მადუდე, გჷშმეგორუ პარლამენტიშით (კნესეტიშ)  5 წანაშ ხანით. პოსტიქ მუშაღალირქ იჸუ ისრაელიშ სახენწჷფოშ გჷმოცხადაფაშენო.

## ისრაელიშ პრეზიდენტფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ისრაელიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* ისრაელიშ პრეზიდენტეფი

*
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
რუსეთიშ პრეზიდენტი

**რუსეთიშ პრეზიდენტი** — რუსეთიშ ფედერაციაშ სახენწჷფო მადუდე, გჷშმეგორუ ოირკოჩე გჷშაგორუეფიშ ოსხირშა 4 წანაშ ხანით. თინა თე ბორჯისჷნე რე ქიანაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ უმაღალაში თარმანჯღვერი.  პრეზიდენტიშ რეზიდენცია რე მოსკოვიშ კრემლი.

## რუსეთიშ პრეზიდენტეფი


Image:Boris Yeltsin 1993.jpg|1.ბორის ელცინი10 კვირკვე, 1991–31 ქირსეთუთა, 1999
Image:Vladimir Putin official portrait.jpg|2.ვლადიმერ პუტინი7 მესი, 2000–7 მესი, 2008
Image:Dmitry Medvedev official large photo -1.jpg|3.დიმიტრი მედვედევი7 მესი, 2008–7 მესი, 2012
Image:Vladimir Putin official portrait.jpg|4.ვლადიმერ პუტინი7 მესი, 2012–ამდღარშახ


## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური საიტი

## სქოლიო


კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
კამა სუტრა

***კამა სუტრა*** (სანსკრიტი. कामसूत्र) რე ჯვეში, ანტიკური ინდური კჷრიბი, ნამუსჷთ ეჭარილი რე ადამიერიშ სექსუალობა, სქესობური აქტეფი, სექსუალური პოზეფი დო შხვა. კამასუტრა გინოთანგილი რე ანდა შხვადოშხვა ნინაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Sir Richard Burton's English translation  on Indohistory.com
* Sir Richard Burton's English translation  on BrandBihar.com
* The Kama Sutra in audio format from LibriVox
* The Kama Sutra in the original Sanskrit provided by the TITUS project

კატეგორია:კამასუტრა
კატეგორია:ინდური კჷრიბეფი
კატეგორია:ეროტიკული კჷრიბეფი
ხვარაზმი

მინი|მარჯვნივ|250px|ხვარაზმიშ იმპერია 1200 წანაშო
**ხვარაზმი** — ისტორიული ოლქი დო უჯვეშაში სახენწჷფო შქა აზიას. ხვარაზმი მიშინუაფუ დარიოს  I-იშ ბეჰისთუნიშ მიკნაჭარეფს. ხვარაზმის ოხორანდეს დო ხანდენდეს გიშარჩქინელი მენცარეფი: ბირუსი, იბნ სინა (ავიცენა). 1043 წანას ხვარაზმი სელჩუკეფქ ქჷდეკინეს. 1388 წანას თემურლენგიქ გეჭოფჷ ხვარაზმი. 

## ლიტერატურა
*M. Ismail Marcinkowski, Persian Historiography and Geography: Bertold Spuler on Major Works Produced in Iran, the Caucasus, Central Asia, India and Early Ottoman Turkey, with a foreword by Professor Clifford Edmund Bosworth, member of the British Academy, Singapore: Pustaka Nasional, 2003

კატეგორია:ხვარაზმი
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
კონრად ლორენცი

**კონრად კორენცი**  (დ. 7 გეორობათუთა, 1903, ვენა, ავსტრია – ღ. 27 ფურთუთა, 1989, ვენა) — ავსტრიალი ზოოლოგი, ზოოფსიქოლოგი დო ორნითოლოგი, კლასიკური ეთოლოგიაშ ართ-ართი შინელი დუმარსხუაფალი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (1973).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*კონრად ლორენციშ ავტობიოგრაფია
*კონრად ლორენციშ ბიოგრაფია

კატეგორია:ავსტრიალეფი
კატეგორია:ავსტრიალი ზოოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1903
კატეგორია:ნაღურა 1989
ალექსეი კოსიგინი

thumb|170px|ალექსეი კოსიგინი
**ალექსეი ნიკოლაევიჩ კოსიგინი** ( რუს. Алексе́й Никола́евич Косы́гин; დ. 21 ფურთუთა, 1904, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთიშ იმპერია; ღ. 18 ქირსეთუთა, 1980 , მოსკოვი, სსრრ) — სსრრ-შ პოლიტიკოსი, სსრრ-შ მინისტრეფიშ სხუნუშ დუდმახვენჯი 1964-1980 წანეფს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ალექსეი კოსიგინი

## ლიტერატურა
*Brown, Archie (2009). The Rise & Fall of Communism. London: Bodley Head. 
*Bacon, Edwin; Sandle, Mark (2002). Brezhnev Reconsidered. 
*Harrison, Selig S.; Cordovez, Diego (1995). Out of Afghanistan: the Inside Story of the Soviet Withdrawal. New York: Oxford University Press.

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:სსრრ-შ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1904
კატეგორია:ნაღურა 1980
იბნ სინა

thumb|იბნ სინა
**აბუ ალი იბნ სინა** (ლათინიზებული ავიცენა) (დ. 980, ოფ. აფშანა, ბუხარა, — ღ. 18 მანგი, 1037, ჰამადანი), ფილოსოფოსი, ექიმი დო პოეტი. ოხორანდჷ დო ხანდენდჷ ხვარაზმის, სპარსეთის, ბუხარას. იბნ სინაშ არძოშ უმოსი ჩინებული ნაჭარა რე ფილოსოფიური ენციკლოპედია, ნამუთ იკათუანს ფიზიკას, ლოგიკას, მეტაფიზიკას, მათემატიკას. იბნ სინა ჭარუნდჷ ლერსეფს არაბულო დო სპარსულო. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იბნ სინა ბი-ბი-სიშ პროგრამას
* იბნ სინა დო მეტაფიზიკა
* იბნ სინაშ ნაჭარეფი

კატეგორია:ირანალეფი
კატეგორია:ირანალი ჭარუეფი
კატეგორია:ირანალი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:შქა ოშწანურეფიშ ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 980
კატეგორია:ნაღურა 1037
გჟეგოჟ ფიტელბერგი

right|thumb|გჟეგოჟ ფიტელბერგი
**გჟეგოჟ ფიტელბერგი** (პოლ. *Grzegorz Fitelberg*; დ. 18 გჷმათუთა, 1879, დაუგავპილსი, ლატვია – ღ. 10 მანგი, 1953, კატოვიცე, პოლონეთი), პოლონარი დირიჟორი, მევიოლინე, კომპოზიტორი. საოპერო სპექტაკლეფს დუთმოდგუნდჷ პეტროგრადის 1914-1919 წანეფს, მოსკოვს 1920-1921 წანეფს. 1939-1947 წანეფს ოხორანდჷ ამერიკას. 

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* official website of The Grzegorz Fitelberg International Competition for Conductors 
* Free scores by Grzegorz Fitelberg at the International Music Score Library Project

კატეგორია:პოლონარეფი
კატეგორია:პოლონარი დირიჟორეფი
კატეგორია:პოლონარი კომპოზიტორეფი
კატეგორია:პოლონარი მევიოლინეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1879
კატეგორია:ნაღურა 1953
ჯონ ლენონი

thumb|ჯონ ლენონი
[thumb|ჯონ ლენონიშ მონუმენტი, [კუბა, ჰავანა]]
**ჯონ უინსტონ ონო ლენონი**, (დ. 9 გჷმათუთა, 1940, ლივერპული, ინგლისი, ღ. 8 ქირსეთუთა, 1980, ნიუ-იორკი, ააშ), ინგლისარი მობირე, მუსიკოსი, ბირეფიშ ავტორი, როკ-ბუნა ბითლზიშ სოლისტი. 

## დისკოგრაფია
* *[[Unfinished Music No.1: Two Virgins]]* (იოკო ონოწკჷმა ართო) (1968)
* *[[Unfinished Music No.2: Life with the Lions]]* (იოკო ონოწკჷმა ართო) (1969)
* *[[Wedding Album]]* (იოკო ონო) (1969)
* *[[John Lennon/Plastic Ono Band]]* (1970)
* *[[Imagine (ალბომი)|Imagine]]* (1971)
* *[[Some Time in New York City]]* (იოკო ონო) (1972)
* *[[Mind Games]]* (1973)
* *[[Walls and Bridges]]* (1974)
* *[[Rock 'n' Roll (ჯონ ლენონიშ ალბომი)|Rock 'n' Roll]]* (1975)
* *[[Double Fantasy]]* (იოკო ონო) (1980)
* *[[Milk and Honey (ალბომი)|Milk and Honey]]* (იოკო ონო) (1984)
* *[[Menlove Ave.]]* (1986)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* John Lennon and Yoko Ono  – slideshow by *[[Life magazine]]*
* John Lennon hosted by EMI Group Limited
* Unveiling of 'Peace & Harmony', European Peace Monument – Dedicated to John Lennon

## ლიტერატურა
* Pang, May; Edwards, Henry (1983). *Loving John: The Untold Story*. Warner Books. 
* Wiener, Jon. The John Lennon FBI Files

კატეგორია:ბითლზი
კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი მობირეეფი
კატეგორია:ინგლისარი მუსიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1940
კატეგორია:ნაღურა 1980
საფრანგეთიშ პრეზიდენტი

**საფრანგეთიშ პრეზიდენტი** — საფრანგეთიშ სახენწჷფო მადუდე, გჷშმეგორუ 5 წანაშ ხანით ოირკოჩე დო ბონი გჷშაგორუეფით ხონარეფიშ აბსოლუტური უმენტაშობათ ჟირტურამი მაჟორიტარული სისტემათ. თინა დუთმარინუანს პრემიერ-მინისტრის დო თარობაშ მაკათურეფს, ხემანჯღვერენს მინისტრეფიშ კაბინეტის დო აკოანჯარაფილ ნძალეფც. პრეზიდენტი ალობაქუნილიე დეთხინუას საფრანგეთიშ ერუანული კათუა. 2012 წანაშ 6 მესის,ოპრეზიდენტე გჷშაგორუეფიშ მაჟირა ტურს გიმორძგჷ ფრანსუა ოლანდიქ, ნამუქჷთ მოქიმინჯე პრეზიდენტი ნიკოლა სარკოზი დამარცხჷ. 
ემანუელ მაკრონი პრეზიდენტი (2017-)

პრეზიდენტიშ რეზიდენცია იდვალუაფუ ელისეიშ დოხორეს.

## ქოძირით თაშნეშე
* საფრანგეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* **[http://www.elysee.fr/ ოფიციალური საიტი]**

*
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
ელისეიშ დოხორე

thumb|right|250px|თარი მინალი
**ელისეშ დოხორე** (ფრანგ. Palais de l'Élysée), საფრანგეთიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტიშ რეზიდენცია. იდვალუაფუ პარიზის, მა-8 ოლქის, ფობურ-სენტ-ონორეშ შოშეს, 55 ნომერს. 

## ისტორია
thumb|right|250px|ფობურ-სენტ-ონორეშ შოშეშე მინალი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ისტორია
* ელისეშ დოხორეშ ოფიციალური საიტი
* ელისეი გენერალი დე გოლიშ პერიოდის

კატეგორია:პარიზი
გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა

**გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა** (გდრ) (გერმ. Deutsche Demokratische Republik, DDR) — სოციალისტური წყობაშ ქიანა ცენტრალურ ევროპას 1949 წანაშე  1990 წანაშა, გერმანიაშ გოართოიანაფაშა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  AHF – Nationale Volksarmee (NVA)
*  ''Auferstanden aus Ruinen'' 
*  ''That was the GDR
*  Translations of propaganda materials from the GDR. 
*  Geschichte des ostdeutschen Designs  – history of east German design

კატეგორია:გერმანია
კატეგორია:გერმანიაშ ისტორია
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
პრემიერ-მინისტრი

[მინი|[ერეფიშ წორომაჸალობა|ერეფიშ წორომაჸალობა მაკათური იანეფიშ მრემიერ-მინისტრეფიშ აკოხვალამა, 1944 წანა]]
**პრემიერ-მინისტრი** რე ემაჸონაფალი ხეშუულობაშ პოსტიშ პიჯი, მისჷთ გინორთელი ნებეფი დო ძალაალობა უღუ  სახენწჷფოშ პოლიტიკური სისტემაშ ოსქვებურო:

* *ოპარლამენტე* სისტემაშ სახენწჷფოს პრემიერ-მინისტრირე თარობაშ (მინისტრეფიშ კაბინეტიშ) უმაღალაში პოსტიშ პიჯი; თე შვანს პრეზიდენტიშ (ვარამონარქის) ძალაალობა ნომინალური რე დო ცერემონიული ფუნქციეფით აკმიხურგუ.

* *ოპრეზიდენტე* დო გვერდო-ოპრეზიდენტე სისტემაშ სახენწჷფოს პრემიერ-მინისტრი რე პოსტიშ პიჯი, მით ქიმინჯენს პრეზიდენტიშ დირექტივეფიშ ოსქვებურო დო კოორდინაციას ურთჷ მინისტრეფიშ მუშობას.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი
* დიდი ბრიტანეთიშ პრემიერ-მინისტრი
* იაპონიაშ პრემიერ-მინისტრი
* იტალიაშ პრემიერ-მინისტრი
* გერმანიაშ კანცლერი


კატეგორია:ჯოხოდვალეფი
ბუნდესკანცლერი (გერმანია)

thumb|ფედერალური კანცელარია
**ბუნდესკანცლერი** (*[[გერმანული ნინა|გერმ.]]:* Bundeskanzler; *[[მარგალური ნინა|მარგ.]]:* ფედერალური კანცლერი) – თარობაშ მადუდე გერმანიაშ ფედერაციულ რესპუბლიკას. ბუნდესკანცლერს გჷშმეგორუნს ბუნდესტაგი. თინა ორსხუანს გერმანიაშ თარობას. ბუნდესკანცლერი რე ქიანაშ ფაქტიური ლიდერი. თინა წჷმარინუანს გერმანიას შხვა ქიანეფიშ სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდეეფწკჷმა აკოხვალამეფც, თაშნეშე ინტერნაციონალურ  სამიტეფს. 2005 წანაშე კანცლერი რე ანგელა მერკელი. 

2001 წანაშე კანცლერიშ ოფისი მილარე ფედერალური  კანცელარიაშ ახალ ნოდგჷმს. 

## ქოძირით თაშნეშე
* გერმანიაშ კანცლერეფიშ ერკებული
* რაიხსკანცლერი
* ბუნდესპრეზიდენტი (გერმანია)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* **[http://www.bundeskanzlerin.de ოფიციალური საიტი]**

კანცლერეფი
*
კატეგორია:გერმანიაშ თარობა
კატეგორია:პრემიერ-მინისტრეფი
რაიხსკანცლერი

thumb|right|200px|რაიხსკანცლერიშ რეზიდენცია
thumb|right|200px|ოტო ფონ ბისმარკი
**რაიხსკანცლერი** (*[[გერმანული ნინა|გერმ.]]:* Reichskanzler, ზიტყვაზიტყვაშა - იმპერიაშ კანცლერი) თარობაშ დუდმახვენჯი გერმანიაშ იმპერიას დო ვაიმარიშ რესპუბლიკას. 1918 წანაშახ რაიხსკანცლერი დუთმირინუაფუდჷ კაიზერიშით, ოდო 1918 წანაშ უკული რაიხსპრეზიდენტიშით. მარა ვაიმარიშ რესპუბლიკას თიშა შილებედჷ  გეგმუცხადებუდჷკო უნდობლობა რაიხსტაგის, ათეშენ დორინაფა ხვადუდჷ რაიხსტაგიშ პარტიული აკოდგინალუაშ გოთოლწონაფათ.

მაართა რაიხსკანცლერი რდჷ ოტო ფონ ბისმარკი.

## ქოძირით თაშნეშე
* გერმანიაშ კანცლერეფიშ ერკებული
* ბუნდესკანცლერი (გერმანია)

კატეგორია:გერმანიაშ იმპერია
კატეგორია:ვაიმარიშ რესპუბლიკა
*
*
ინგლისი

thumb|ინგლისი
[thumb|ინგლისი [ევროპას]]
thumb|შილა
thumb|გერბი
**ინგლისი** (ინგლ. England) — ქიანა, ნამუთ მიშმურს გოართოიანაფილი ომაფეშ აკოდგინალუაშა. ჯინჯიერი მახორობა ინგლისარეფი რე. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით ინგლისის ოხორანს 50,762,900 კოჩი. ნანანოღა ლონდონი რე. ოფიციალური ნინა ინგლისური რე. ინგლისი იკათუანს ჩხორო ადმინისტრაციულ რეგიონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official website of the United Kingdom Government
* English Heritage
* Natural England
* Enjoy England

კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფე
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ადმინისტრაციული რეგიონეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ისტორიული რეგიონეფი
ფინიქსი

**ფინიქსი** (*[[ინგლისური ნინა|ინგლ]]* Phoenix; ოდჰამშა: *S-ki:kigk*; იავაპაიშა: *Wathinka* ვარდა *Wakatehe*; ბჟადალ აპაჩურ ნინაშა: *Fiinigis*; ნავაჰოშა: *Hoozdoh*; მოჰავეშა: *Hachpa 'Anya Nyava*) ნოღა ააშ-ს, არიზონაშ შტატიშ ნანანოღა. 2012 წანაშ მუნაჩემეფით ფინიქსის ოხორანს 1,488,750 მახორუ. ფინიქსიშ აგლომერაციას ოხორანს 4 მილიონშე უმოსი კოჩი. მახორობაშ 68,8 %-იშ ოდაბადური ნინა რე ინგლისური, 27,6%-იშ ესპანური. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official Government Website 
* Phoenix Art Museum
* Phoenix.org
* Phoenix City Data
* Arizona State University
* Phoenix Central Neighborhood Association 
* Greater Phoenix Chamber of Commerce 
* Greater Phoenix Convention & Visitors Bureau
* Phoenix Public Library

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:არიზონაშ ნოღეფი
კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფიშ ნანანოღეფი
გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი

thumb|300px|დაუნინგ სტრიტი
გოართოიანაფილი ომაფეშ **[[პრემიერ-მინისტრი]]** რე თარობაშ დუდმახვენჯი, მით გამამინჯე რე პარლამენტიშ წოხოლე. თარობაშ დუდმახვენჯო მონარქიშით  დჷთმირინუაფუ პიჯი მით რგებაფულენს თემეფიშ პალატაშ უმენტაშობაშ ხუჯიშ დოკინათ (ჯინჯიერო თი პარტიაშ ლიდერი მით ღვალენს უმენტაშობას). პრემიერ-მინისტრი დო მინისტრფი რენა პარლამენტიშ მაკათურეფით. 2010 წანაშ 11 მესიშე, პრემიერ-მინისტრიშ პოსტის ინალენს კონსერვატორი დეივიდ კამერონი. 

პრემიერ-მინისტრიშ რეზიდენცია იდვალუაფუ დაუნინგ სტრიტის.

## ქოძირით თაშნეშე
* დიდი ბრიტანეთიშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* **[http://www.number-10.gov.uk/ ოფიციალური საიტი]**

პრემიერ-მინისტრი
*
კატეგორია:პრემიერ-მინისტრეფი
იტალიაშ პრემიერ-მინისტრი

thumb|პრემიერ-მინისტრიშ რეზიდენცია
**იტალიაშ პრემიერ-მინისტრი** (*[[იტალიური ნინა|იტალ.]]:* Presidente del Consiglio dei Ministri) — იტალიაშ თარობაშ მადუდე.

ფორმალურო დჷთმირინუაფუ იტალიაშ პრეზიდენტიშით, მარა პრაქტიკულო რე ოპარლამენტე უმენტაშობაშ წჷმმარინაფალი. პრემიერ-მინისტრი ხემანჯღვერენს თარობას დო თაშნეშე ფაქტიურო რე ქიანაშ მაართა პიჯი, თინა წჷმარინუანს იტალიაშ შხვა ქიანეფიშ სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდეეფწკჷმა აკოხვალამეფს, თაშნეშე ინტერნაციონალურ სამიტეფს.
პრემიერ-მინისტრის ვა უღჷ ნება ინდივიდუალურო გადუდიშალას მინისტრეფი. 

პრემიერ-მინისტრიშ რეზიდენცია იდვალუაფუ დოხორე ჩიგის.

## ქოძირით თაშნეშე
* იტალიაშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული
* იტალიაშ პრეზიდენტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

*
კატეგორია:პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:იტალიაშ პოლიტიკა
სომხეთიშ პრეზიდენტი

**სომხეთიშ პრეზიდენტი** — სომხეთიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო მადუდე, გჷშმეგორუ ბონი დო ოირკოჩე გჷშაგორუეფიშ შარათ 5 წანაშ ხანით. ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ უკული (1991 წანაშე) სომხეთის ოთხი პრეზიდენტი ჸუნდჷ.

## სომხეთიშ პრეზიდენტეფი


Image:Levon Ter Petrossian.jpg|1.ლევონ ტერ-პეტროსიანი1991–1998
Image:Robert Kocharyan.jpg|2.რობერტ ქოჩარიანი1998–2008
Image:Serzh Sargsyan cropped.jpg|3.სერჟ სარქისიანი2008–2018
Image:Sarkissian armen profile.jpg|4.არმენ სარქისიანი2018–ამდღარშახ


## რესურსეფი ინტერნეტის
* სომხეთიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* სომხეთიშ პრეზიდენტეფი


კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
უკრაინაშ პრეზიდენტი

**უკრაინაშ პრეზიდენტი** — უკრაინაშ სახენწჷფო მადუდე. უკრაინაშ სსრ-შ პრეზიდენტიშ პოსტიქ მუშაღალირქ იჸუ 1991 წანას, ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ უკული თის გიადჷ უკრაინაშ პრეზიდენტიქ. პრეზიდენტი გჷშმეგორუ ოირკოჩე, წორწო დო ბონი გჷშაგორუეფით 5 წანაშ ხანით.

უკრაინაშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური რეზიდენცია - მარინსკიშ დოხორე ცერემონიეფშო გჷმირინუაფუ, თაშნეშე ოპრეზიდენტე რეზიდენცია რე ჸუდე ქიმერეფით, ნამუსჷთ  გჷმირინუანა ოფიციალური დო დიპლომატიური ცერემონიეფშო.

## უკრაინაშ პრეზიდენტეფი


Image:Leonid_Kravchuk.jpg|1.ლეონიდ კრავჩუკი5 ქირსეთუთა, 1991–19 კვირკვე, 1994
Image:Leonid Kuchma in Donetsk (cropped).jpg|2.ლეონიდ კუჩმა19 კვირკვე, 1994–23 კვირკვე, 2005
Image:Viktor Yushchenko crop.jpg|3.ვიქტორ იუშენკო23 ღურთუთა, 2005–25 ფურთუთა 2010
Image:Yanukovich.jpg|4.ვიქტორ იანუკოვიჩი25 ფურთუთა 2010–22 ფურთუთა 2014
Image:Oleksandr Turchynov 2012.jpg|მ/შ.ალესანდრე ტურჩინოვი23 ფურთუთა 2014–7 მანგი 2014
Image:Petro Poroshenko 2009 (cropped).jpg|5.პეტრო პოროშენკო7 მანგი 2014––20 მესი, 2019
Image:Volodymyr Zelensky, 31 March 2019.jpg|6.ვლადიმერ ზელენსკი20 მესი, 2019–მოქიმინჯე


## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური საიტი

კატეგორია:უკრაინა
კატეგორია:უკრაინაშ თარობა

კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
ევროკომისიაშ პრეზიდენტი

**ევროკომისიაშ პრეზიდენტი** რე ევრორსხუშ ინსტიტუტეფც არძოშე მაღალი *ვაგჷშაგორუონი* პოსტიშ პიჯი. თინა დჷთმირინუაფუ მაკათური სახენწჷფოეფიშ თარობეფიშ ალებაშ ოსხირშა დო ინტკიცებუ ევროპარლამენტიშით

## ევროკომისიაშ პრეზიდენტეფი

კატეგორია:ევროპაშ რსხუ
კატეგორია:ევროკომისიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:პრეზიდენტეფი
ნიკარაგუაშ პრეზიდენტი

**ნიკარაგუაშ პრეზიდენტიშ** პოსტიქ დირსხუ 1854 წანას კონსტიტუციაშ ძალათ. 1825 წანაშე 1838 წანაშ კონსტიტუციაშახ ნიკარაგუაშ მაართა პიჯის **სახენწჷფოშ მადუდე ჯოხოდჷ** (Jefe de Estado), ოდო 1838 წანაშე 1854 წანაშახ **უჟინაში დირექტორი** (Supremo Director). 

## სახენწჷფოშ მადუდეეფი 1838-ამდღარშახ
### ნიკარაგუაშ უჟინაში დირექტორეფი (1838-1854)

### ნიკრაგუაშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტეფი

კატეგორია:ნიკარაგუა
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ფრანსისკო ფრანკო

**ფრანცისკო ფრანკო** (ესპ. Francisco Paulino Hermenegildo Teódulo Franco Bahamonde, დ. 4 ქირსეთუთა, 1892, ელ-ფეროლი, გალისია, ესპანეთი  — ღ. 20 გერგობათუთა, 1975, მადრიდი), ესპანარი პოლიტიკოსი, ესპანეთიშ გენერალი დო დიქტატორი 1936 წანაშე, ესპანეთიშ ომაფეშ დე ფაქტო რეგენტი 1947 წანაშე ღურაშახ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*National Foundation Francisco Franco.
*წიგნეფი ფრანკოშე 

კატეგორია:ესპანარეფი
კატეგორია:ესპანარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ესპანარი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:დიქტატორეფი
კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ლიდერეფი
კატეგორია:გენერალისიმუსეფი
კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პოლიტიკური ლიდერეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1892
კატეგორია:ნაღურა 1975
ჰაინრიხ ჰიმლერი

thumb|240px|ჰაინრიხ ჰიმლერი
**ჰაინრიხ ჰიმლერი** () (დ. 7 გჷმათუთა, 1900, მიუნხენი, გერმანია; ღ. 23 მესი 1945, ლიუნებურგი, გერმანია) — გერმანალი პოლიტიკოსი,  „სს“-იშ რაიხსფიურერი 1936-1945 წანეფს, მასმა რაიხიშ დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრი 1943-1945 წანეფს, ნაცისტური პარტიაშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ჰიმლერიშ ზიტყვა
*ჰიმლერიშ ნაჭარეფი
*ჰაინრი ჰიმლერიშ ნაჭარეფი 

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ჭარუეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1900
კატეგორია:ნაღურა 1945
ჰერმან გერინგი

thumb|180px|ჰერმან გერინგი
**ჰერმან ვილჰელმ გერინგი** (გერმ. Hermann Wilhelm Göring დ. 12 ღურთუთა, 1893, როზენჰაიმი, გერმანია — ღ. 15 გჷმათუთა, 1946, ნიურნბერგი, გერმანია) — გერმანალი პოლიტიკოსი, მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ გერგეზი, რაიხსმარშალი, პრუსიაშ პრემიერ მინისტრი დო დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრი, გერმანიაშ ოჰაერე ნძალეფიშ (Luftwaffe) მინისტრი, ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტიაშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Nuremberg Trial Proceedings Vol. 9 Transcript of Goering's testimony at the trial
* "Lost Prison Interview with Hermann Goring: The Reichsmarschall's Revelations"  published by ''World War II Magazine''

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ოურდუმე დჷმაშებუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1893
კატეგორია:ნაღურა 1946
სან-ანტონიო

**სან-ანტონიო** (ინგლ. San Antonio) — ნოღა ააშ-ს, ტეხასიშ შტატის. 2006 წანაშ მუნაჩემეფით სან-ანთონიოს ოხორანს 1 296 682 კოჩი. მახორობაშ მუდანობათ მაშქვითა რე ამერიკას დო მაჟირა თექსასის, ჰიუსთონიშ უკული.

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი
*ლას-პალმას-გრან-დე-კანარია, ესპანეთი
*სანტა-კრუს-დე-ტენერიფე, ესპანეთი
*გაოსიუნი, ტაივანი
*კუმამოტო, იაპონია
*გვადალახარა, მექსიკა
*მონტერეი, მექსიკა
*კვანჯუ, ობჟათე კორეა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* City of San Antonio
* San Antonio Convention & Visitors Bureau
* San Antonio Neighborhood information 
* San Antonio International Airport
* San Antonio area parks 
* South and West Texas, a National Park Service ''Discover Our Shared Heritage'' Travel Itinerary
* ''San Antonio Missions: Spanish Influence in Texas,'' a National Park Service Teaching with Historic Places (TwHP) lesson plan
* Census quickfacts 
* San Antonio City Data
* San Antonio Housing Statistics
* Port San Antonio
* Downtown San Antonio 
* Greater San Antonio Chamber of Commerce
* The University of Texas at San Antonio houses a collection of papers by John Kight that documents the history of mass transit in San Antonio.

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
სან-დიეგო

**სან-დიეგო** – ნოღა ააშს, კალიფორნიაშ შტატის. მახორობა 1,3 მილიონი კოჩი, ნოღაგალენეფით 2,9 მილიონი. მახორობათ რე მაბრუო ნოღა ააშ-ს დო მაჟირა კალიფორნიაშ შტატის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* City of San Diego Official Website
* City of San Diego TV — live video 
* Where to go and what to see in San Diego 
* Official tourism site
* San Diego History 
* Movie of the San Diego Exposition, 1915
* Virtual San Diego
* Port of San Diego
* San Diego International Airport

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:კალიფორნიაშ ნოღეფი
დალასი

thumb|დალასიშ პანორამა

**დალასი** — ნოღა ააშ-ს, ტეხასიშ შტატის. 2006 წანაშ მუნაჩემეფით დალასის ოხორანს 1,391,900 კოჩი. დალასიშ აგლომერაციაშ მახორობა 6 მილიონიშ უმოსი მეტი რე. მახორობათ მაჩხორა რე ააშ-ს დო მასმა თექსასიშ შტატის. დალასიქ დირსხუ 1841 წანას. ნოღათ გჷმაცხადეს 1856 წანაშ 2 ფურთუთას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* City of Dallas official website
* Dallas Convention & Visitors Bureau

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:ტეხასიშ ნოღეფი
სან-ხოსე (კალიფორნია)

thumb|
thumb|სან-ხოსე

**სან-ხოსე** — სიდიდით მასუმა ნოღა კალიფორნიას დო მავითა ააშ-ს. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით სან-ხოსეს ოხორანს 945,942 კოჩი. ნოღაქ ოფიციალურო დირსხუ 1777 წანაშ 29 გერგობათუთას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* City of San Jose Official Website
* Experience San Jose – Convention and Visitors Bureau
* 
* San Jose Library (partnership of the university and public libraries) 

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:კალიფორნიაშ ნოღეფი
ჰერმან მელვილი

**ჰერმან მელვილი** (ინგლ. Herman Melville; დ. 1 მარაშინათუთა, 1819, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 28 ეკენია, 1891, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი ჭარუ, პოეტი, მოსოფელს ჩინებული რომანიშ მობი დიკიშ ავტორი. 

## ლიტერატურა
* Arvin N., Н. Melville, L., 1950;
* Leyda J., The Melville log, v. 1—2, N. Y., 1951;
* Sedqwick W. E., Herman Melville. The tragedy of mind, N. Y., 1962; 
* Bowen М., The long encounter. Self and experience in the writings of Herman Melville, Chi. — L., 1963; 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Arrowhead—The Home of Herman Melville
* Physical description of Melville  from his 1856 passport application

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1819
კატეგორია:ნაღურა 1891
რუდოლფ ჰესი

thumb|240px|რუდოლფ ჰესი
**რუდოლფ ჰესი** (*[[გერმანული ნინა|გერმ]]. Rudolf Heß* დ. 26 პირელი, 1894, ალექსანდრია, ეგვიპტე — ღ. 17 მარაშინათუთა 1987, ბერლინი, გერმანია) — გერმანალი პოლიტიკოსი, ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტიაშ ლიდერი დო ადოლფ ჰიტლერიშ გამაკოჩი 1933-1939 წანეფს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Article about British release of information about Hess's crash-landing outside Glasgow
* Rudolf Hess's relationship to Rudolf Steiner's Anthroposophy

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ოურდუმე დჷმაშებუ
კატეგორია:დუნაბადი 1894
კატეგორია:ნაღურა 1987
ლეონარდ მლოდინოუ

**ლეონარდ მლოდინოუ** (დ. 1954, ჩიკაგო, ილინიოსი, ააშ) — ამერიკალი მენცარი, ფიზიკოსი დო ავტორი. ჩინებული რე წიგნეფით, ნამუთ ჭარილი აფუ დიდი ბრიტანალი მენცარი სთივენ ჰოუქინგიწკჷმა ართო. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Homepage of Leonard Mlodinow 
*About Mlodinow's Film "Beyond the Horizon" 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1954
ლა-სანტისიმა-ტრინიდად-დე-პარანა

**ლა-სანტისიმა-ტრინიდად-დე-პარანა** () — ისტორიული ობიექტი, იეზუიტეფიშ ბერმონაზონეფიშ ორდენიშ მისიაშ ცენტრი პარაგვაის.  1993 წანას მაჟირა მისიონერულ ცენტრ ხესუს-დე-ტავარანგეწკჷმა ართო გემშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. თე მისია რდჷ XVII ოშწანურას ართ-ართი უთარაში ობჟათე ამერიკას. ლა-სანტისიმა-ტრინიდად-დე-პარანაქ დირსხუ 1706 წანას.  1768 წანს, ლათინური ამერიკიდაშე იეზუიტეფიშ გინორღვაფაშ უკული მისიაშ შანულობაქ ქჷდანთხჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
*მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Parana region Jesuit ruins 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პარაგვაის
დანიაშ ნოღეფიშ ერკებული

სტატიას მოჩამილი რე **დანიაშ ნოღეფიშ ერკებული** მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ. ცხირშა ვემშმურს კონურბაციეფი. 

1 = მახორობა უმონს 20 000-ის.
2 = ელსტიკე-სტენლესე ახალი ნოღა რე, დირსხუ 2010-01-01.
3 = ნოღა *ჰერსჰოლმი* მუსხირენი მუნიციპალიტეტის ორხველჷ.
a = კოპენჰაგენიშ მეტროპოლიაშ ნორთი (da: *Hovedstadsområdet*).
b = ოლბორგიშ ურბანული არეალიშ ნორთი.

## სქოლიო

კატეგორია:დანიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ნოღეფი ქიანეფიშ მეჯინათ
დანია
ტასმანიაშ ტყარი ორთა

**ტასმანიაშ ტყარი ორთა** — იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი ობჟათე-ბჟადალ, ბჟადალ დო ცენტრალურ ტასმანიას, ავსტრალიას.

ტასმანიას რე მუდგაზმარენი ზონა, ნამუსჷთ შილებე გივოდვათ ტყარი ორთა, თეშენი თაქ რე ორგანიზაცია, ნამუთ ჩინებული რე ტასმანიაშ ტყარი ორთაშ ჯარალუაშ ჯოხოდვალათ. თინა ფორჷნს ტასმანიაშ 20%-ს, 13,800 კმ²-ს.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ავსტრალიას  
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* World heritage listing for Tasmanian Wilderness
* Tasmanian Parks & Wildlife Service site 
* Position of World Heritage Area 
* UNESCO site

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ავსტრალიას
ჩეხეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

thumb|250px|right|ჩეხეთიშ რესპუბლიკაშ რუკა
[thumb|250px|right|[პრაღა, ჩეხეთიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა]]
[thumb|250px|right|[ბრნო]]
[thumb|250px|right|[ოსტრავა]]
**ჩეხეთიშ ნოღეფი** — ჩეხეთიშ რესპუბლიკაშ დოხორელი პუნქტეფი, ნამუეფსჷთ ნოღაშ სტატუსი უღჷნან. 2019 წანაშ დაჭყაფუს, ჩეხეთის 606 ნოღა რდჷ. კანკალე ნოღას „სტატუტარული“ სტატუსი უღუ — თე ტერმინი მიშაღალირი რე 1990 წანას, კანონით № 367/1990, ნოღეფიშ ეკონია გეძინაქ ერკებულშა მოხვადჷ 2012 წანას, კანონით № 72/2012. 2015 წანაშ დგომარობათ ქიანას თეჯგურა გვალო 26 ნოღა რდჷ — ალაზმაფათ ქიანაშ შხუ დოხორელი ნოღეფი.

## ნოღეფიშ ერკებული (''[[ჩეხური ნინა|ჩეხ.]] statutární město'')

## ჩეხეთიშ ართამი რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის
* [An official list](http://www.czso.cz/csu/klasifik.nsf/i/ciselnik_obci_(cisob)) 
* Map

## სქოლიო

კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
ჩეხეთი
გერმანიაშ დიდი ნოღეფიშ ერკებული

[მინი|ნოღეფიშ ორენი [გერმანიას]]

თენა რე **გერმანიაშ ნოღეფიშ ერკებული 100,000-შე უმოსი მახორუთ**.

თენა რე გერმანიაშ ნოღეფიშ ერკებული, ნამუშ მახორობა 100,000-შე უმოსი რე. ფედერალური ნანანოღა ეშანილიე  ყვინთელო, აკანობური ნანანოღეფი (შვერინიშ მოხ, ნამუთ ვა ობაღინუანს ერკებულიშ კრიტერიუმეფს) - ღილე ლენო. გერმანიას, ნოღა (Großstadt) ოფიციალურო გოთანჯილი რე თი ტერიტორიული ართაულით, ნამუშ მახორობა 100 000-შე უმოს რენ.

თე ერკებული იკათუანს, გიშაკერძაფილ ნოღეფიშ ტერიტორიას მუნეფიშ ადმინისტრაციულ ხურგეფიშ დინოხოლე. გერმანიაშ უდიდაში ურბანული ტერიტორია რე -რური, ნამუთ უმოს შხირას მიშინუაფუ მუჭოთ რურიშ რაიონი ვარდა რურიშ რეგიონი (გერმანულო Ruhrgebiet), ნამუშ ფართობი 4,435 კმ² დო მახორობა დოხოლაფირო 5,2 მილიონი (2009) რე. თე ერკებულს რური ზოხოთ ვარე გიშართილი, თიშ გეშა, ნამჷ-და თინა ზოხო ადმინისტრაციული ართაული ვარე, მარა აკმოდირთუ თიჯგურა ნოღეფშე მუჭოთი რე ესენი დო დორტმუნდი.

გერმანიაშ არძო ნოღაშ ერკებულშენი (ანუ 100 000-შე მერკე მახორობაშ მაღვენჯი ნოღეფი) ქოძირით: გერმანიაშ ნოღეფიშ ერკებული.

__NOTOC__

 2006 მახორობა


## გალერეა

File:Über den Dächern von Berlin.jpg|ბერლინი
File:Hamburg Rathaus.jpg|ჰამბურგი
File:LudwigstraßeMUC.jpg|მიუნხენი
File:Nightview of Cologne Cathedrale across the River Rhine.jpg|კოლოგნა
File:Hauptwache Frankfurt am Main.jpg|ფრანკფურტი
File:Stuttgart Leonhardsviertel.JPG|შტუტგარდი
File:Medienhafen-März-09-13 spiegelung zusammengezogen.jpg|დიუსელდორფი
File:Dortmund Panorama.jpg|დორტმუნდი
File:Essen-Südviertel Luft.jpg|ესენი
File:Weserhb2.jpg|ბრემენი
File:Dresdenbeinacht05.jpg|დრეზდენი
File:Fockeberg leipzig.jpg|ლაიფციგი
File:Hannover City.jpg|ჰანოვერი
File:Nuremberg panorama morning 3.jpg|ნიურნბერგი


## ლიტერატურა

* Kaiserliches Statistisches Amt (Hrsg.): *Statistisches Jahrbuch für das Deutsche Reich*, 1880-1918 
* Statistisches Reichsamt (Hrsg.): *Statistisches Jahrbuch für das Deutsche Reich*, 1919-1941/42 
* Deutscher Städtetag (Hrsg.): *Statistisches Jahrbuch Deutscher Gemeinden*, 1890 ff. 
* Statistisches Bundesamt (Hrsg.): *Statistisches Jahrbuch für die Bundesrepublik Deutschland*, 1952 ff. 
* Staatliche Zentralverwaltung für Statistik (Hrsg.): *Statistisches Jahrbuch der Deutschen Demokratischen Republik*, 1955-1989 

## ქოძირით თაშნეშე

* გერმანიაშ ნოღეფიშ ერკებული
* დიდი ნოღა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Statistisches Bundesamt - Gemeindeverzeichnis 
* Deutscher Städtetag  
* Germany by Map: All cities and communes