open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კრის სმოლინგი

**კრისტოფერ ლოიდ „კრის“ სმოლინგი** (დ. 22 გერგობათუთა, 1989) — ინგლისარი მობურთე, პრემიერ ლიგაშ კლუბ „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ დო ინგლისიშ ერუანული ნაკორობაშ ცენტრალური მათხილე.

კუჩხბურთიშ ლაჸაფი დიჭყჷ ო.კ. „მილუოლიშ“ აკადემიას. უკული ქაკათჷ „მეიდსტონ იუნაიტედის“.

2010 წანაშ 27 ღურთუთას „მანჩესტერ იუნაიტედიქ“ გაცხადჷ, ნამდა კონტრაქტი გაფორმჷ სმოლინგწკჷმა. კონტრაქტიქ ძალაშა მიშართჷ 1 კვირკვეს. თიში დებიუტიქ „იუნაიტედის“ აკოდგინალას იჸუ 16 კვირკვეს „სელტიკწკჷმა“ 3-1 მუნაგებუ მაჸალური მატჩის.

## ტიტულეფი
### საკლუბო
;მანჩესტერ იუნაიტედი
* პრემიერ ლიგა (1): 2010–11
* ინგლისიშ სუპერთასი (2): 2010, 2011

### ინდივიდუალური
* ევროპაშ 21 წანაშახიანი მობურთეეფიშ ჩემპიონატიშ გოლაჸაფინიშ სიმბოლური ბუნას (1): 2011

## რესურსეფი ინტერნეტის

* პროფილი ManUtd.com-ზე
* 

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1989
კატეგორია:ინგლისარი მობურთეეფი
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
კატეგორია:2016 წანაშ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
ჯესი ლინგარდი

**ჯესი ელის ლინგარდი** (დ. 15 ქირსეთუთა, 1992) — ინგლისარი მობურთე, ინგლისიშ პრემიერლიგაშ კლუბ „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ ოშქაშემათხილე. 

კატეგორია:ინგლისარი მობურთეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1992
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
დალეი ბლინდი

**დალეი ბლინდი** (; დ. 9 მელახი, 1990, ამსტერდამი) — ნიდერლანდარი მობურთე. დუდი გიმირჩქინჷ ნიდერლანდეფიშ ნაკორობას 2014 წანაში მუნდიალს, მუჟანსჷთ იჸუეს ბრინჯაოშ მედალეფიშ პრიზიორეფქ. ჩემპიონატიშ უკული „აიაქსიშე“ გინორთჷ „მანჩესტერ იუნაიტედიშა“.

კატეგორია:ნიდერლანდარი მობურთეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1990
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
ეშლი იანგი

**ეშლი საიმონ იანგი** (; დ. 9 კვირკვე, 1985) — ინგლისიშ ერუანული ნაკორობაშ დო მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთე, ნამჷთ გემანთხაფალი ოშქაშემათხილეშ პოზიციას ლაჸაფენს. 

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1985
კატეგორია:ინგლისარი მობურთeეფი
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
გალილეა

[thumb|right| გალილეა, დოხოლ. [50 წ.]]
[thumb|Right| [ცაშორტყაფუშ ფაქვა, გალილეა]]
**გალილეა** (ივრ: הגליל‎ *ჰაგალილ*, შანენს: *ოლქი, პროვინცია*, ჯვ. ბერძენ.: *Γαλιλαία*, ლათ.: *Galileia*, არაბ.: الجليل‎ ა*ლ-ჯალილ*) — ისტორიული ოლქი ისრაელიშ ოორუეშე, ლიბანიშ ხურგაწკჷმა. ბჟადალშე ომძღჷ სქირონაშქა ზუღა, ობჟათეშე - ისრაელიშ ვე, ბჟაეიოლშე - იორდანიაშ ვე. გალილეას მადვალუ გვალა მერონი (სიმაღალა - 1208 მ.) რე ოერეფოშქაშეთ აღიარაფილი ისრაელიშ ტერიტორიაშ უმაღალაში ჭურჭული.

ჯვ. წ. 104 წანას, გალილეა ჰაშმონაიმეფიშ მართუალაშ ბორჯის ქჷდირსხუ ისრაელიშ ომაფექ. გალილეას გატარჷ ბაღანობა დო მორდუობა იოსე ქირსექ. გალილეა რე ქირსეშ მოჩქვაფირეფიშ უმენტაშობაშ ოდაბადე. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გალილეა 
* გალილეა გოუისრაელ.კომ-ს 

კატეგორია:ისრაელიშ გეოგრაფია
ეგადიშ კოკეფი

thumb|right|ეგადიშ კოკეფი
**ეგადიშ კოკეფი** (იტალ. Isole Egadi) — კოკეფიშ ბუნა სიცილიაშ ბჟადალ წყარპიჯეფწკჷმა. 

კატეგორია:სქირონაშქა ზუღას კოკეფი
კატეგორია:იტალიაშ კოკეფი
გეოგრაფიული კოორდინატეფი

thumb|330px|კოორდინატეფიშ სფერო
**გეოგრაფიული კოორდინატეფი** — გრძედი დო განედი, გჷთმოთანჯუნს ჭურჭულიშ (პუნქტიშ) დვალუას დიხაუჩაშ ჟინპიჯის.

* განედი — კუნთხუ, პლანეტაშ ცენტრშე მოჩამილ ჭურჭულშახ გოლებური ღოზის დო ეკვატორიშ ობირტყას შქას, ნამუთ იკოროცხუ 0-შე 90°-შახ ეკვატორიშ ჟირხოლო აკანს. გეოგრაფიული განედი, ნამუთ ოორუე გვერდოსფეროს იდვალუაფუ (ოორუეშ განედი) დადებითო იკოროცხუ, ობჟთე გვერდოსფეროს — უარყოფითო.

* გრძედი — კუნთხუ, მოჩამილ ჭურჭულს გინმალი მერიდიანიშ ობირტყას დო დაჭყაფუ ნულოვანი მერიდიანიშ ობირტყაშ შქას, სოიშეთ იჭყაფუ გრძედიშ ეკოროცხუა. ასე ნულოვან მერიდიანშეიკოროცხუ თინა, ნამუთ გჷნმურს ნოღა გრინვიჩის მადვალუ ჯვეშ ობსერვატორიას, დო თეშ გეშა თის გრინვიჩიშ მერიდიანს უძახჷნა. გრძედი 0-შე 180°-შახ ნულოვანი მერიდიანიშ ბჟაეიოლშე უჯოხონა ბჟაეიოლიში, ბჟადალშე — ბჟადალიში. ბჟაეიოლიშ გრძედის დადებითის უძახჷნა, ბჟადალიშის — უარყოფითის.
## კორდინატეფიშ DDMMSS ფორმატი
DDMMSS ფორმატი კუნტას - DMS. თენა რე აბრევიატურა კოორდინატეფიშ წჷმმორინაფილი ჟი-ჟირი ლათინური ასოთი. DD თენა რე გრადუსეფი, MM - მინუტეფი დო SS - სეკუნდეფი. თიში სტანდარტული სახე თაშ იძირებე - 42°15′53″ N, 43°50′40″ E.
## კორდინატეფიშ DD.DDDDD ფორმატი
DD.DDDDD ფორმატი კუნტას - DD. თენა რე მოდიფიცირაფილი, ნავითალეფო გიშაჸონაფილი ცირფი. ნამუთ გჷმიკოროცხუ გეჸვენჯიშობურო:

**42°15′53″ N და 43°50′40″ E** = 42+15/60+53/3600 N დო 43+50/60+40/3600 E = **42.26472 N და 43.84444 E**.

მუჭოთ ორწყეთი ართი ფორმატშე მაჟირაშა გინოჸონაფა-კონვერტაცია დიდ პრობლემას ვაწჷმარინუანს. მარა თუ თქვა ქოხანდენთ ინტერნეტწკჷმა-და, ინწკჷმა არძაშე ლექინი ფორმა რე ვიკიპედიაშ საიტის გოაქტიურაფილი DDMMSS ფორმატიშ კორდინატეფშა გეწკანტუათ გეგნორთათ ხასჷლაშა, ნამუთ პოზიციურ რუკას აბანს დუგოგორინაფუანა. კინე თექ შეგილებჷნა ავტომატურო გჷმოჸონაფილი ცირფეფი გეშიჭარათ (კოორდინატეფი 42°15′53″ N, 43°50′40″ E ნავითალეფი 42.26472, 43.84444).

კატეგორია:კარტოგრაფია
კატეგორია:ნავიგაცია
*
ვალენსიაშ ჸუჯი

250 px|thumb|ვალენსიაშ ჸუჯი
**ვალენსიაშ ჸუჯი** () — სქირონაშქა ზუღაშ ჸუჯი ესპანეთიშ ბჟაეიოლ წყარპიჯწკჷმა. სიტომბა 500 მეტრაშახ.  წყარიშ ოშქაშე ტემპერატურა 18°C, ჯიმუამობა - 37 ‰. მორთა ესვარილი, სიმაღალა 0,1 მეტრა. ჸუჯიშ წყარპიჯის იდვალუაფუ დიდი ონიშოლი ვალენსია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Академик
* БСЭ

კატეგორია:ესპანეთიშ ჸუჯეფი
კატეგორია:სქირონაშქა ზუღაშ ჸუჯეფი
თარიშ ტიოზი

[right|thumb|250px|თარიშ ტიოზიშ ალმაშარული ფოტო გინოღალირი [ნასაშით]]

მინი|250პქ|ტიოზიშ ორენი

მინი|250პქ|მარჯვნივ|თარიშ ტიოზი

**თარიშ ტიოზი** () თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **ინდოეთიშ დიდი ტიოზი**, ტიოზი დო გვერდოტიოზი რზენი ინდოეთის დო პაკისტანს, წყარმალუ ინდიშ კვარჩხანპიჯონას. გინოზინდილი რე ოორუე-ბჟაეიოლშე ობჟათე-ბჟადალშა 850 კმ-ს. ფართობი დოხოლაფირო 300000 კმ². სიმაღალა 100-200 მ. ჟინპიჯი უთარაშო აკოგაფილი რე წყარმალუური, ზუღუური დო ეოლური ქვიშეფით, კანკალე მუნაკვათის კირდეამი ქანეფი იტარკალებუ. რელიეფის ჭარბენს ჩანარობეფით ფორილი ქვიშაშ სერეფი, დიუნეფი დო ბარხანეფი. ჰავა ტროპიკული რე. ნოლექეფი 90-1200 მმ. წანმოწანას. შხირი რე ტვერიშ ქარშხუფი. სერეფს შქას ინორზენეფს მორჩილი ტობეფი, წყითონა დო თაყირეფი რე. ჩანარობა თხითხუ რე, ირდუ ფსამოფილური ქვერჩხონი, მუთმოფხვადჷნა ჯალეფი. ოაზისეფს დო ინდიშ ლეხერს გოვითარაფილი რე ოწყარალი დიხათქიმინჯალა. 

## ლიტერატურა

კატეგორია:ინდოეთიშ ტიოზეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ ტიოზეფი
ინდომალაიშ ოლქი

250px|thumb|right|ინდომალაი
**ინდომალაიშ ოლქი** ვარდა **ინდომალაი** — დიხაუჩაშ ბრუო არძაშე დიდი ბიოგეოგრაფიული ოლქიშე ართ-ართი. თინა იკათუანს აზიაშ ტროპიკულ ნორთის. დჷმახასიათაფალი რე ორანგუტანი, გიბონი, მაკაკეფი დო შხვა.

## ლიტერატურა
* ბ. ყურაშვილი, „უხერხემლოთა ზოოლოგია“, გვ. 28, თბ., 1973

კატეგორია:ბიოგეოგრაფიული ოლქეფი
კატეგორია:ბიოგეოგრაფია
კეიპ-იორკიშ ჩქონი

მინი|მარჯვნივ|300პქ|კეიპ-იორკიშ ჩქონი
**კეიპ-იორკიშ ჩქონი** () — ჩქონი ავსტრალიაშ უკიდაშ ოორუე ნორთის. ეშახე მარჯანიშ ზუღაშ, ტორესიშ საროტიშ დო კარპენტარიაშ ჸუჯიშ შქას. წჷმარინუანს ართ-ართ ეკონია ეუმუშორაფუ ტერიტორიას დიხაუჩას. თიშ ხეუმუთხუმ ტროპიკულ ტყალეფს დო სავანეფს გლობალური ეკოლოგიური შანულობა უღჷნა. ასე გინმიხილუაფჷ ტროპიკული ტყალეფიშ მოსოფელიშ მონძალაშა მიშაღალაშ ოკითხი. 

კატეგორია:ავსტრალიაშ ჩქონეფი
კუმა-მანიჩიშ რღამილი

მინი|300px|კუმა-მანიჩიშ რღამილი
**კუმა-მანიჩიშ რღამილი** () — ტექტონიკური ღარიშობური ინორზენაფა, ნამუთ გიშმართუნს იმიერკავკაციაშ ბჟაეიოლ ევროპაშ რზენიშ ობჟათე ნორთიშ სტეპეფშე დო გვერდოტიოზეფშე დო ართიანს მიორსხუანს ყუბან-აზოვიშპიჯიშ დო კასპიაშპიჯიშ რზენეფს. სიგანა 20-30 კმ, ცენტრალურ ნორთის იინწროებუ 1-2 კმ-შახ. ანთროპოგენურ პერიოდის წჷმარინაუნადჷ ზუღაშ საროტის, ნამუთ მითმურსხუანდჷ კასპიაშ დო უჩა ზუღეფიშ ღანჩოეფს. ასე კუმა-მანიჩიშ რღამილიშ ფაქვას იდვალუაფუ ტობეფი დო წყაროჩუაშეეფი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:რუსეთიშ გეოგრაფია
იაპონიაშ პარლამენტი

**იაპონიაშ პარლამენტი** (პარლამენტი,  კოკაი), იაპონიაშ ჟირპალატიანი კანონმადვალუ ორგანო 1889 წანაშე; ჟირხოლო პალატაშ წჷმმარინაფალეფი გიშეგორუაფუ საარძო გიშაგორუეფით. წჷმმარინაფალეფიშ (გიმენი) პალატა აკმოდირთუ 480 დეპუტატშე დო გიშეგორუ 4 წანაშ ხანით. ხანობური ცენზი რე 25 წანა. 180 დეპუტატიშ გიშაგორუა მუთმოხვადუ პარტიული ერკებულეფით. ელმაჩამალეფით (ჟილენი) პალატა აკმოდირთუ 252 დეპუტატშე დო გიშეგორუაფუ 6 წანაშ ხანთ. ასაკობური ცენზი ზილენ პალატას 30 წანა რე. 98 დეპუტატის გიშმაგორუნს მამართალი პარტია პრემიერ-მინისტრიშ ერკებულით.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* პარლამენტიშ ერუანული ბიბლიოთეკა 

კატეგორია:იაპონიაშ პოლიტიკა
მონუმენტიშ ლეხერი

thumb|270px|ნავახოშ დიხა
**მონუმენტიშ ლეხერი** (ინგლ. Monument Valley) — იდვალუაფუ იუტაშ ობჟათე ხურგას  არიზონაშ ოორუეშე (კოორდ. 36°59′N 110°6′W). ლეხერი ნავახოშ ერუანული რეზერვაციაშ ფარგალეფს იდვალუაფუ ნოღა გულდინგწკჷმა. მირთინე ააშ-შ #163 შარატკეცილით. ნავახოშ ნინაშა ლეხერიშ ჯოხო რე: ცე ბიი ნძისგაიი (ქუეფიშ ლეხერი).

## გალერეა

Image:MonumentValley 640px.jpg|ბჟადალი დო ბჟადალი მიტენ ბუტეფი
Image:John fords point 640.jpg|ჯონ ფორდიშ ჭურჭული
Image:Northern Window Monumnet Valley.jpg|ოორუე ოსინთე
Image:North Window Monument Valley.jpg|ოორუე ოსინთე
Image:USA 10315 Monument Valley Luca Galuzzi 2007.jpg|ტოტემეფიშ სჷმეტეფი
Image:The Thumb (a spire in Monument Valley).jpg|ცერა
Image:Three Sisters (spires in Monument Valley).jpg|სუმი და
Image:Monument valley sunrise.jpg|ბჟაშ ეშულა 163-ა მარშრუტის
Image:Monument valley evening.jpg|მუნაფამი მონუმენტეფიშ ლეხერი


## პანორამეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Monument Valley Navajo Tribal Park website 
*Map of Monument Valley 
*American Southwest Guide

კატეგორია:ააშ-შ ლეხერეფი
ნავახოშ ერუანული რეზერვაცია

**ნავახოშ ერუანული რეზერვაცია** ვარდა **ნავახო-ნეიშენ** (, ზიტყვაზიტყვათ, „ნაცია ნავახო“, , *ნააპეეჰო-პინაჰასცო*) — ნავახოშ კათაშ ინდიური რეზერვაცია, გვერდოავტონომიური სახენწჷფობური წჷმნაქიმინა ააშ-ს, ნამუსჷთ ნავახოშ ინდიარეფი მართჷნა. რეზერვაციაშ ფართობი - 67 ვთშ კმ² არიზონაშ ოორუე-ბჟეიოლშე, იუტაშ ობჟათე-ბჟაეიოშე დო ნიუ-მექსიკოშ ოორუე-ბჟადალშე. უშხუაში ინდიური რეზერვაცია ააშ-შ ტერიტორიას.

კატეგორია:არიზონაშ ინდიური რეზერვაციეფი
კატეგორია:ნიუ-მექსიკოშ ინდიური რეზერვაციეფი
კატეგორია:იუტაშ ინდიური რეზერვაციეფი
კატეგორია:არიზონა
კატეგორია:იუტა
კატეგორია:ნიუ-მექსიკო
კატეგორია:ნავახო
ნავახო (კათა)

[thumb|right|270px|„[პუებლიტო“ — ჯიხეფი, ნამუეფსჷთ ნავახოშ კათა აკმაგანდჷ XVII—XVIII ოშწანურეფს.]]
**ნავახო**, ვარდა **ნავახეფი** (მუშჯოხოდვალაе — *დენე*, *დინე*, ნავახოშ ოხორინალი ტრიტორიაშ მუშჯოხოდვალა — *დინეტა*) — ინდიარი კათა, ნამუთ ოხორანა, უთარაშო, ააშ-შ ტერიტორიას. ნავახოშ ნინა ორხველჷ ატაბასკურ ნინეფს. ნავახო — ოორუე ამერიკაშ ართ-ართი არძაშე მიარემუდანობამი ინდიური კათა — დოხოლაფირო 250 ვთშ. ადმ. (2006).

## ლიტერატურა
* *Iverson, Peter*. Diné: A History of the Navahos. — Albuquerque: University of New Mexico Press, 2002 — ISBN 0-8263-2714-1.
* *ჯეიმს უაილარდ შულცი*. „ნავახოშ ტომიშ სქუა“

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Navajo people: history, culture, language, art 
* ინდიარი ნავახოშ კათაშ ბაწარიშ ლაჸაფეფი. 

კატეგორია:ააშ-შ კათეფი
კატეგორია:არიზონაშ ინდიარეფი
კატეგორია:ნიუ-მექსიკოშ ინდიარეფი
კატეგორია:იუტაშ ინდიარეფი
კატეგორია:ნავახო
პრეფექტურა

**პრეფექტურა** —  პრეფექტიშ კანცელარია ვარდა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულიშ მართუალაშ ორგანო კანკალე კაპიტალისტურ ქიანას. 1991-1992 წწ. პრეფექტურეფი არსენებდჷ საქორთუოშ ტერიტორიას ხოლო.

## თაშნეშე ქოძირით
*პროვინცია

კატეგორია:ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფი
ვიქტორ ფლემინგი

**ვიქტორ ფლემინგი** ( დ. 23 ფურთუთა, 1889 — ღ. 6 ღურთუთა, 1949) — ამერიკალი კინორეჟისორი, პროდიუსერი დო ოპერატორი. თიში არძაშე ჩინებული ფილმეფი რე „ოზიშ ჯადოქარი“ და „ჰავაშ ნახვამილეფი“. აკა თინა რე რეჟისორი, ნამუშ ჟირ ფილმიქ ამერიკაშ კინოინსტიტუტიშ ტოპვითულს მოხვადჷ.

## ფილმოგრაფია
*1928 — გიშაკურცხინაფა *(The Awakening)* 
*1934 — განძეფიშ კოკი *(Treasure Island)* 
*1937 — ქომოლი მეზღვიე *(Captains Courageous)*
*1938 — ტესტ პილოტი *(Test Pilot)*
*1939 — ოზიშ ჯადოქარი *(The Wizard of Oz)* 
*1939 — ჰავაშ ნახვამილეფი *(Gone with the Wind)*
*1941 — დოქტორი ჯეკილი დო მისტერ ჰაიდი *(Dr. Jekyll and Mr. Hyde)*
*1942 — ტორტილა ფლეტი *(Tortilla Flat)*
*1945 — დუდსგინალი *(Adventure)*
*1948 — ჟანა დ'არკი *(Joan of Arc)*

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკალი კინორეჟისორეფი
კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინორეჟისორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1889
კატეგორია:ნაღურა 1949
თეირანიშ ოსტანი

**თეირანიშ ოსტანი** () — ირანიშ 31 ოსტანშე ართ-ართი. უხურგანს ირანიშ 5 ოსტანი: მაზანდარანი, ყაზვინი, მარკაზი, ყუმი დო სემნანი. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ირანიშ ნანანოღა თეირანი. თეირანიშ ოსტანიშ მახორობა აკმადგინანს 12,183,391 ადამიერს.

თეირანიშ ოსტანს ობაღებელო მიარე ნინა რე გოფაჩილი. მახორობაშ უმენტაშობა რაგადანს: სპარსულ ნინაშა.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
თეირანიშ ოსტანი ირთუ 11 შაჰრესტნო.

* შაჰრისტანეფი: 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official website of Tehran Governorship 
* Tehran Province's Cultural Heritage Organization 

კატეგორია:ირანიშ ოსტანეფი
ისპაჰანიშ ოსტანი

**ისპაჰანიშ ოსტანი** () — ირანიშ 31 ოსტანშე ართ-ართი. უხურგანს ირანიშ 8 ოსტანი: ჩახარ-მახალი დო ბახთიარია, ქოხგილუე დო ბოიერაჰმედი, ლურისტანი, მარკაზი, ყუმი,სემნანი, იაზდი დო ფარსი. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ისპაანი. ისპაჰანიშ ოსტანიშ მახორობა აკმადგინანს 4,559,256 ადამიერს. 

ისპაჰანიშ ოსტანს ძალამ მიარე ნინა რე გოფაჩილი. არძაშე უმოსო რაგადანა: ლური, სპარსულ დო ქაშქურ ნინეფშა. ეთნიკურო ქორთუეფი დო სომეხეფი რაგადანა ქორთულ დო სომეხურ ნინეფშა.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
ისპაჰანიშ ოსტანი ირთუ 20 შაჰრესტნო.

* არენ-ო-ბედგოლი
* არდესტენი
* ბორჰელ-ო-მეიმეჰი
* ქედეგენი
* ფელევერჯენი
* ფერეიდანი
* ფერეიდანშაჰრი
* გოლფეიგენი
* ისპაჰანი
* ქაშენი
* ქენსშერი
* ხომეინშეჰრი
* ლენჯენი
* ლოვერ სემირომი
* მობერეკაჰი
* ნაინი
* ნეჯაფაბედი
* ნათანეზი
* სემიირომი
* რეჰრეზი
* ტირებნ-ო-ქორუნი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official website
* Isfahan Cultural Heritage Organization 
* Isfahan Province Department of Education 
* Isfahan information and pictures
* Naein News 

კატეგორია:ირანიშ ოსტანეფი
სერხიო რომერო

**სერხიო ხერმან რომერო** (; 22 ფურთუთა, 1987, ბერნანდო დე ირიგოენი, არგენტინა) — არგენტინალი მობურთე, პოზიციათ მეკარე. 

თიში დებიუტიქ იჸუ არგენტინაშ პრიმერა დივიზიონს 2007 წანას, სეზონიშ ბოლოს გინორთჷ ნიდერლანდურ „ალკმაარშა“. 2011 წანაშე ქაკათჷ „სამპდორიას“.

არგენტინაშ ნაკორობაწკჷმა ართო იჸუ 2008 წანაშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ ორქოშ მედალოსანქ, ოკათუდჷ კოპა ამერიკაშ 2011 წანაშ გოლაჸაფინს დო ხოლო ჟირი მოსოფელიშ ჩემპიონატის, 2010 დო 2014 წანეფს რდჷ ჯინჯიერი მეკარე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Guardian-ის სტატისტიკა 
* არგენტინის პრიმერას სტატისტიკა
*
*Official website 

კატეგორია:დუნაბადი 1987
კატეგორია:არგენტინალი მობურთეეფი
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
ანდერ ერერა

**ანდერ ერერა** ( დ. 14 მარაშინათუთა, 1989, ბილბაო) — ესპანარი მობურთე.

## ოკლუბე კარიერა
კარიერა ერერაქ დიჭყჷ „რეალ სარაგოსას“. უკული სუმი წანა იღუ შურობუმე ბილბაოშ „ატლეტიკის“, ნამუსჷთ მიეხვარჷ უეფაშ ევროპაშ ლიგაშ ფინალშა გიშულასჷ 2012 წანას. 2014 წანაში ზარხულს „მანჩესტერ იუნაიტედიქ“ 36 მილიონ ევროშა იყიდჷ 4 წანაშ ვადათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Athletic Bilbao profile 
*BDFutbol profile
*
*
*Transfermarkt profile

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1989
კატეგორია:ესპანარი მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
მარკუს რაშფორდი

**მარკუს რაშფორდი** (; დ. 24 გიმათუთა, 1997, ინგლისი) — ინგლისარი მობურთე,  პრემიერ ლიგაშ კლუბ „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ დო ინგლისიშ ერუანული ნაკორობაშ გემანთხაფალი.

კატეგორია:ინგლისარი მობურთეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1997
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
კატეგორია:2016 წანაშ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
დიხაშნწალუა იტალიას (2016)

**[[დიხაშნწალუა]] [[ცენტრალური იტალია|ცენტრალურ იტალიას]]**, ნამუქჷთ მოხვადჷ 2016 წანაშ 24 მარაშინათუთას, აბანობური ბორჯით 03:36 სთ-ს (01:36 UTC) ნოღა ნორჩაშ გოხოლუას, პერუჯაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე 75 კმ-ს, ნოღა ლ’აკუილაშ ოორუეშე 45 კმ-ს დო რომიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე 116 კმ-ს.ააშ-შ გეოლოგიური ნინალაშ მუნაჩემეფით, დიხაშნწალუაშ ეპიცენტრი 6,2 კმ-შ სიტომბას იდვალუაფუდჷ, მაგნიტუდა - აკმადგინანდჷ 5,9 რიხტერიშ სკალათ. არძაშე უკულაში 298 ადამიერქ გოჭყორდჷ.

დიხაშნწალუაშ ბიჯგეფი ცენტრალურ იტალიაშ უმენტაშ ნორთის იგინაფედჷ, თინეფს შქას რომს, ნეაპოლს დო ფლორენციას. თე დიხაშნწალუა — 2009 წანაშე, ქიანაშ ისტორიას უშხუაში კატასტროფა რე (თიმ წანას, მუჟამსჷთ დიხაშნწალუაქ მოხვადჷ ნოღა ლ’აკუილაშ რაიონსინ, აბრუცოს, 300-შე უმოს ადამიერქ გოჭყორდჷ).

## სქოლიო

კატეგორია:24 მარაშინათუთაშ მოლინეფი
კატეგორია:2016 წანაშ მარაშინათუთა
კატეგორია:2016 წანა იტალიას
კატეგორია:დიხაშნწალუეფი 2016 წანას
კატეგორია:დიხაშნწალუეფი იტალიას
კატეგორია:უთებუ სტატიეფი დიხაშნწალუეფიშ გეშა
დიხაშნწალუა მიანმარს (მარაშინათუთა, 2016)

2016 წანაშ 24 მარაშინათუთას, მიანმარიშ ნოღა ჩაუშ ბჟადალშე 25 კილომეტრის 6.8 მაგნიტუდაშ, ჭყანიერ დიხაშნწალუაქ მოხვადჷ. ორთაშობურ სტიქიაქ აბანობურ ბორჯით 5:04&nbsp;სთ-ს  (10:34 UTC) მოხვადჷ. დიხაშნწალუაშ ეპიცენტრიშ დოხოლაფირი სიტომბა რდჷ 84.1&nbsp;კმ. დიხაშნწალუაშ ბიჯგეფი იგინაფედჷ იანგონს, ინდოეთიშ ბჟაეიოლ ნოღეფს -  პატნას, გუვაჰატის დო კოლკატას, ტაილანდიშ ნანანოღა ბანგკოკის დო ბანგლადეშიშ ნანანოღა დაკას. არსებული ინფორმაციათ, უჯვეშაშ ნოღა პაგანიშ გოხოლუას მადვალუ მუსხირენ ოხიდაქ დეზიანჷ დო ოთხ ადამიერქ გოჭყორდჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* დიხაშნწალუეფიშ ერკებული (2016)

## სქოლიო
ჸურზენი

მინი|ჸურზენი
**ჸურზენი** — ფურცელამი ბინეხიშ კანკარამი გუმნაღელი, ნამუშეთ თარო აკეთენა ღვინს. ჸურზენი გჷმირინუაფუ მუჭოთ ხილი, თაშნეშე აკეთენა: მურაბას, ჸურზენიშ თასიშ ექსტრაქტის, ქიშმიშის, ძმარს, ჸურზენიშ ზეთის დო ღვინს. ჸურზენი რე ვაკლიმაქტერიული ხილი, თარო ირდუ ტიანეფო.
700px|thumbnail|center|2012 წანას ჸურზენიშ მაწარმაფალი 20 არძაშე დიდი ქიანა.

## გალერეა

ფაილი:GrapesBuds.JPG|ოპიოლე კვირტეფი
ფაილი:GrapesFlowers.JPG|პიოლეფი
ფაილი:TenderGrapes.JPG|გუმნაღელი დაწყაფუ სტადიას
ფაილი:Cyprusgrapefarm.jpg|ბინეხი ტროდოსიშ გვალეფს


## ლიტერატურა
* Organisation Internationale de la Vigne et du Vin (pdf)
* Australian Wine and Brandy Corporation .
* Creasy, G.L. / Creasy, L.L. (2009). *Grapes* (Crop Production Science in Horticulture). CABI. ISBN 978-1-84593-401-9

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Taxonomic listings for Vitis genus, US Department of Agriculture, Germplasm Resources Information Network
* safecrop.org Proceedings of the 5th International Workshop on Grapevine Downy and Powdery Mildew 
* Nutrition information for grapes
* Botanical and Nutritional Information
* Information on virus diseases of wine grapes 
* Viticulture on www.extension.org 

## სქოლიო

კატეგორია:მებინეხობა
კატეგორია:ხილი
კატეგორია:კენკრა
ლუღი

**ლუღი** () — სუბტროპიკული ჩანარი ჯაპიშობურეფიშ ფანიაშ ფიკუსიშ გვარშე. ლუღი მენჩხერო დოჸალერი ჯა რე. სიმაღალა 4-12 მ-ს ანჭჷ. ჭყინტი ყერწეფი მოწვანე-ტუტაშფერი რე, ბუძგურამი ვარ-და ტარკალე, ბჟაწვენს იკათუანს. ლუღი ართ- ვარდა ჟირჸუდეამი ჩანარი რე. ართსქესამი პეულეფი ინოხე ძალამ გოცვიებულ პეულინოხვენიშ ქოქას. პეულინოხვენიშ კიდალეფი ეშაფინელი რე. ანდა ჭიფე ბუტკოიანი (დადული) პეულით, ტვრიანამი (მუმული) პეულეფი - თიშ ჟილენი ნორთის ეშახე. პეულეფი იტვერებუ ჭიჭე მაფსკალიაშით — პლასტოფაგაშ მეშქაშალათ. ნანდული გუმნაღელი მორჩილი კაკალი რე. გუმნაღელა (ტყურელე გუმნაღელი), ნამუთ ოჭკომალო გჷმირინუაფჷ, კანკალეშა პართენოკარპულო (უგუნაჸოფიერაფილო) ივითარებჷ. ლუღი დიხაშოთ დიდ მოთხირებს ვეგმირჩქინანს — ჯგირო გუთმურძჷ სქირე, ქუაღორღამ, კირამ აბანეფს, ჩანს გორცვილ აბანეფს, გიმნასვიმონეფს, კანკალეშა დგჷმილეფიშ აკნაცჷმეფს დო კირდეეფს ხოლო. ტომბა დიხას დო ზჷმიერო ლამე პიჯალეფს ძალამ მაღალ ტემპერატურას ურძჷ, დაბალი ტემპერატურაშოთ უმოსო მაგინაფუ რე დო 12-14&nbsp;°C-ის უკვე ნორთობურო იცხალჷ, ჩანს 100-200 წანას.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ჯაპიშობურეფი
კატეგორია:ხილი
აფშერონიშ ჩქონი

**აფშერონიშ ჩქონი** (, სპარსულო შანენს *წყითე წყარეფიშ აბანს*) — ჩქონი კასპიაშ ზუღას. თიში სიგჷრძა დოხოლაფირო 60 კმ. 

აფშერონიშ ჩქონს იდვალუაფუ აზერბაიჯანიშ ნანანოღა — ბაქო, თაშნეშე აფშერონიშ რაიონიშ ნორთი. 

ჩქონი ჩინებული რე ნაფთობიშ მოპალუათ. ნაფთობიშ ინდუსტრიული მოპალუაქ თაქ 1870 წანაშე დიჭყჷ. თეშ მოხ, აფშერონიშ ჩქონი თაშნეშე დიდარი რე ჯიმუთ, მინერალური წყარეფით დო ლეტაშ ვულკანეფით. აფშერონიშ ართ–ართ ოქინაფუობას წჷმარინუანს ორთაშობური გაზი, ნამუთ მუშით იჭუ, იანარდაღწკჷმა.

1918 წანას, აფშერონიშ ჩქონს რდჷ ცენტრალური კასპიაშ დიქტატურა, სახენწჷფო, ნამუსჷთ გოართოიანაფილი ომაფე ელურედჷ .

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აფშერონიშ ჩქონი 

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ჩქონეფი
კატეგორია:კასპიაშ ზუღაშ ჩქონეფი
სარა (კოკი)

**სარაშ კოკი** (აზერ. Sarı adası, Nərimanabad) — კოკი კასპიაშ ზუღაშ ბჟადალშე, ნოღა ლენქორანიშ ოორუეშე. სარანული რეიდი, კოკიშ დო მატერიკიშ წყარპიჯიშ შქას, კასპიაშ ზუღაშ ბჟადალი ნორთიშ არძაშე უშქურანჯი დო შვიდი მიორინალს წჷმარინუანს. 1956 წანას, კოკი სარაშა მიშაჸონაფილქ იჸუ გრუნტოვანი შარა-დამბა ნოღა ლიმანიშ ტერიტორიაშე დო კოკიქ ჩქონიშ სახე მიღჷ.

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ჩქონეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ კოკეფი
კატეგორია:კასპიაშ ზუღაშ კოკეფი
ურუნოსიშ ჩქონი

**ურუნოსიშ ჩქონი** — ჩქონი, იდვალუაფუ ჩილოვიშ კოკიშ ოორუე-ბჟადალშე. ერთელი რე ოორუეშე. Okean səviyyəsindən ზუღაშ დონეშე -26 მეტრას იდვალუაფუ. ჩქონი მორჩილწყარამ ჸუჯეფს შქას იდვალუაფუ. ჩქონიშ წყარპიჯიშ ღოზი დოჸუნს ზუღაშ დონეშ თირუას.

## სქოლიო
 
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ჩქონეფი
კატეგორია:კასპიაშ ზუღაშ ჩქონეფი
ჰენრიხ მხითარიანი

**ჰენრიხ მხითარიანი** (; დ. 21 ღურთუთა, 1989) — სომეხი მობურთე. „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ დო სომხეთიშ ნაკორობაშ ოშქაშემათხილე. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1989
კატეგორია:სომეხი მობურთეეფი
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
ლუკ შოუ

**ლუკ შოუ** (; დ. 12 კვირკვე, 1995, კინგსტონი) — ინგლისარი მობურთე, კვარჩხანი მათხილე. კარიერა დიჭყჷ ოკუჩხბურთე კლუბ „საუთჰემპტონს“. 2014 წანაშ ზარხულს ჭანაფილი რდჷ ინგლისის ნაკორობას მოსოფელიშ ჩემპიონატის ოკათაფალო. თი ზარხულს 33,8 მილიონ ევრშა იჸიდჷ „მანჩესტერ იუნაიტედიქ“ ვეტერანი პატრია ევრაშ მანგიორო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Southampton F.C. profile
*ESPN profile
*
*
*

## სქოლიო

კატეგორია:ინგლისარი მობურთალეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1995
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
კატეგორია:2014 წანაშ მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
ანტონიო ვალენსია

**ლუის ანტონიო ვალენსია მოსკერა** (; დ. 4 მარაშინათუთა, 1985, ლაგო-აგრიო) — ეკვადორალი მობურთე, ინგლისიშ პრემიერ ლიგაშ კლუბ „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ დო ეკვადორიშ ნაკორობაშ ოშქაშემათხილე.
 
## კარიერა
ანტონიო ვალენსიაქ კარიერა დიჭყჷ კლუბ „ელ ნასიონალს“. 2005 წანას გინორთჷ ესპანურ „ვილიარეალშა“, მარა დახე თელი 2005-2006 სეზონი იჯარათ კლუბ „რეკრეატივოს“ იჸუ. უკულიანი არენდაშ მეჯინათ ართი სეზონით გინორთჷ ინგლისურ კლუბ „უიგანშა“. თიში დებიუტიქ იყუ 2006 წანაშ 19 მარაშჷნათუთას „ნიუკასლიშ“ აწმარენჯო.

### მანჩესტერ იუნაიტედი

2009 წანაშ 30 მანგის ვალენსიაქ ხე მაჭარჷ ოთხწანიან კონტრაქტის მანჩესტერ იუნაიტედწკჷმა. ტრანსფერიშ ღირებუანობა უჩინებუ რე, მარა კანკალე წყუშ მეჯინათ, თინა აკადგინანდჷ 16 მილიონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*
*ანტონიო ვალენსიაშ პროფილი „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ ხასჷლას

კატეგორია:დუნაბადი 1985
კატეგორია:ეკვადორალი მობურთეეფი
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
კატეგორია:2014 წანაშ მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
მარუან ფელაინი

**მარუან ფელაინი** ( დ. 22 გერგობათუთა, 1987, ბრიუსელი) — ბელგიარი მობურთე, ბელგიაშ ერუანული ნაკორობაშ მაკათური.  2013 წანაშე რე „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*
*
*
* 

კატეგორია:დუნაბადი 1987
კატეგორია:ბელგიარი მობურთეეფი
კატეგორია:2014 წანაშ მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
კატეგორია:2016 წანაშ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
მაიკლ კერიკი

**მაიკლ კერიკი** ( დ. 28 კვირკვე, 1981) — ინგლისარი მობურთე, „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ დო ინგლისიშ ერუანული ნაკორობაშ ოშქაშემათხილე. 2011 წანაშ პირელიშ მუნაჩამეფით, ინგლისიშ პრემიერ ლიგას მიკოჸონაფილი აფუ 300-შე უმოსი, ჩემპიონეფიშ ლიგას — 50 შეხვალამა. კერიკი უმოსო ცენტრალური ოშქაშემათხილეშ პოზიციას ლაჸაფენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*ბიოგრაფია ManUtd.com - ზე
*ბიოგრაფია StretfordEnd.co.u - ზე
*Premier League profile 

კატეგორია:დუნაბადი 1981
კატეგორია:ინგლისარი მობურთალეფი
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
ძინა

**ძინა** — ბიოლოგიური თოლწონუათ ორინაკი პროცესი, მუჟამსჷთ ართი სქილედი დარსხუანს მუჯგურას. ჸოფიერენს უსქესე დო სქესობუანი გურაფა. უსქესე ძინაშ ფორმულეფი რე: სპორა, პუპულუა, რეგენერაცია, უბრალე გორთა დო თ.უ. სქესობუანი ძინას ოკათუ ჟირი თოლი — სპერმატოზოიდი (ქომოლკოჩიშ) დო მარქვალთოლი(ოსურიშ).

### უსქესე ძინა

უსქესე ძინა ჯოხო ძინას, ნამუსჷთ ოკათუ ართი დიდაშული ორგანიზმი.თიში ფორმეფი რე:

# **უბრალე გორთა**, ნამჷთ უხუჯანს ართთოლამეფს.
# **პუპულუა** , ნამჷთ უხუჯანს ჩანარეფს.
# **ვეგეტაცია**, ნამჷთ უხუჯანს ხოლო ჩანარეფს.
# **სპორეფი**, ნამჷთ სოკოეფს უხუჯანს.
# **რეგენერაცია** ანუ დოსქილადა , ნამჷთ უხუჯანს ზუღაშ მურიცხეფს ,მარჯანიშ პოლიპეფს დო შხვა.

### სქესამი ძინა

სქესამი ძინა ჯოხო თიჯგურა ძინას, მუჟამსჷთ ჟირი დადული დო მუმული ორგანიზმიშ აკოსქუალაშ გუნასკვით, დადული ორგანიზმიშე რჩქინდუ თიჯგურა ორგანიზმი. დადული დო მუმული ორგანიზმეფიშ აკოსქუალა ხვადუ, მუმული ოსქესე ორგანოშ დო დადული ოსქესე ორგანოშ აკობუნა. ათე პროცესის სქესამი აქტის უძახუნა. სექსიშ ბორჯის მუმული ოსქესე ორგანოშე გიმურს ნიფთიერება სპერმატოზოიდი, ნამჷთ მიახსხუ დადული ოსქესე თოლს-მარქვალთოლს. სპერმატოზოიდიშ დო მარქვალთოლი მერცხუაფათ მიიღებუ ზიგოტა ანუ მუმულერი მარქვალთოლი. ჸოფიერენს დინახლენი დო გალენი მუმულუა. უკული ივთარებჷ ანაგი დო 9 თუთაში უკული დადული ორგანიზმიშე ბაღანა რჩქინდუ. თის დიდა ბჟას ჩანს ნამუთ თიქ ობჟალე ჯარკვლეფს, კიდირს უღუ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:რეპროდუქცია
ენერგია

[thumb|right|350px|[ვალი რე ჰავაშ ელექტრული ხირატუაშ ჸოფიერება გიშაწვიებული ნძალიერი ელექტრული ვეეთ. ათე ბორჯის ელექტრული ვეეშ პოტენციური ენერგია გინიქიმინუ სიტიბათ, სინთეთ დო სიმო ნამუეფით ენერგიაშ გინორთელ ფორმაშ გამა რე.]]

ფიზიკას **ენერგია** ( — აყარება) — სიდიდა, ნამჷთ შილებე ორხელუდას ნამდგაინ წულუკის, ანაგის ვარდა ანაგეფიშ აკოკათაფას დო გაამა რე აყარებაშ დო ართიანქიმინუაშ მუზმაიანური ზიმუს. ენერგიაშ შხვადოშხვა ფორმეფი იკათუანს კინეტიკურ ენერგიას, პოტენციურ ენერგიას, სიტიბურ ენერგიას, გრავიტაციულ ენერგიას, დირიკუაშ ენერგიას, დო შხვა. ენერგიაშ შხვადოშხვა ფორმეფს შხირას ჯოხო ჯოხო თინაწკჷმა მერცხუაფილი (ასოცირაფილი) ნძალაშ მეჯინათ. გერმანალი ფიზიკოსიქ *ჰერმან ფონ ჰელმჰოლციქ* დადგინჷ, ნამდა ენერგიაშ არძა ფორმა მანგი რე — ართი ფორმაშ ენერგიაქ შილებე გოდინას, მარა ენერგიაშ კინ თი მუდანობა იქიმინუაფუ შხვა ფორით. ენერგია ჩუალირი დო სკალარული ფიზიკური სიდიდა რე. SI სისტემას ენერგიაშ ართოული რე ჯოული, გაუსიშ ართოულთა სისტემას ერგი. მინი შხვა ნორთეფს ენერგიაშ ართულო გიმირინუაფუ ხოლო კილოვატ-სათი დო კალორია.

## სქოლიო

კატეგორია:ფიზიკური სიდიდეფი
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
სევანიშ ჩქონი

**სევანიშ ჩქონი** (), თეიშახ ჩინებული რდჷ მუჭოთ **სევანიშ კოკი** () — ჩქონი სომხეთის, სევანიშ ტობაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. დუდმაართათ წჷმარინუანდჷ კოკის. მორო სხუნუეფიშ რსხუშ პერიოდის წყარიშ დონექ დოხოლაფირო 20 მეტრათ დიკინჷ, მუქჷთ კოკი ჩქონო გჷნართინუ. ახალაკოქიმინელი ჩქონიშ ობჟათე წყარპიჯის სომეხ ჭარუეფიშ რსხუშ სასუმაროქ აკიგჷ. ბჟაეიოლ წყარპიჯის სომხეთიშ პრეზიდენტიშ ოზარხულე რეზიდენციაქ დეკინჷ. ოორუე ნორთის ოშურიელე სემინარიაქ დეკუ. ჩქონს IX ოშწანურათ დოთარიღაფილი სევანიშ ოხიდა ხოლო იდვალუაფუ. თე ეკონია ართ-ართი არძაშე ოკორინებელი აბანი რე ტურისტეფშო. სევანიშ ჩქონიშ 1.47 ჰა. პლაჟის უკებჷ. ასე ჩქონიშ ფართობი 0,95 კმ² რე, მარა თინა ინტენსიურო იძინანს წყარიშ დონეშ დოკინაშ ხარჯშა.

## გალერეა

 
Sevanakmonasterys.jpg| 1869 წანა
Sevan island 1937.jpg|1937 წანა
Sevan lake in Armenia 1974.jpg|1974 წანა
Sevanavanq 01.jpg|ასე
  


## თაშნეშე ქოძირით
*სევანიშ ტობა 
*სევანიშ ოხიდა

## სქოლიო

კატეგორია:სომხეთიშ ჩქონეფი
სევანიშ ტობა

**სევანი**, *გოქჩა* (), ქორთულ წყუეფს **გელაქუნი** — ტობა სომხეთის. უდიდაში რეკავკაციას. ფართობი — 1243 კმ².ოშქაშე სიტომბა — 28,5 მ, მაქსიმალური — 83 მეტრა. იდვალუაფუ ამიერკავკაციაშ ვულკანურ გვალონას, დოხოლაფირო 1900 მ სიმაღალას. ტობას ოორუე-ბჟადალშე ომძღჷ ბამბაკიშ ქჷნდჷრი, ოორუე-ბჟადალშე - შაჰდაღიშ ქჷნდჷრი, ბჟადალშე დო ობჟათეშე - გეღამიშ დო ვარდენისიშ ქჷნდჷრეფი. სევანიშ ტობას უკებჷ გვალეფოშქაშე ტექტონიკური ფაქვილიშ ცენტრალური ნორთი. ჟირი ართიანიშ მაჯინე კოდმეთ ირთუ მორჩილ სევანო (ოორუე-ბჟადალი) დო დიდ სევანო (ობჟათე-ბჟაეილი). მორჩილი სევანს მადვალი კირდეამ კოკის, ნამუთ ტობაშ დონეშ დოკინაშ უკული ჩქონო რე გჷნორთელი, იდვალუაფუ IX ოშწანურაშ არქიტექტურული ძეგლი — სევანიშ ოხიდა. სევანიშ ტობაშ ინმაკათუ 28 მორჩილი წყარმალუ. გჷშმურს წყარმალუ რაზდანი. ტობაშ თარი მაძინუ რე ჟიპიჯური ინნაკათეფი (727 მლნ. მ³ წანმოწანას). წყარიშ ტემპერატურა ჟიპიჯის კვირკვე-მარაშინათუთას  17-19 °C, ღურთუთა-ფურთუთას — 1,5-1,8 °C. მანგარ ჸინუამ ზოთონც ტობა ედომუშამო იჸინუ. დიდარი რე ჩხომით. ტობაშ წყარი დო წყარმალუ რაზდანი გჷმორინაფილი რე სევანიშ ჰიდროელექტროდგჷმილიშ კასკადშო. გოჸონაფილი რე არფა-სევანიშ გვირაბი, ნამუშით წყარმალუ არფაშ წყარი მიშმურს სევანშა. სევანიშ ტობაშ წყარპიჯის რე სევანი. ორთაშობური ერუანული პარკი.

## გალერეა


სურათი:Lake_Sevan.jpg|მიოჯინი ოხიდაშე
სურათი:Blick über den Sewansee.jpg|სევანიშ ჩქონიშ წყარპიჯი
სურათი:Sevanavank-both.jpg|სევანავანქიშ ოხიდა
სურათი:Sevan peninsula.jpg|სევანიშ ჩქონი


[750px|thumb|მარცხნივ|<center>ტობაშ წყარპიჯიშ პანორამა ნოღა [სევანი (ნოღა)|სევანშე]]

## რესურსეფი ინტერნეტის
* www.sevan.am  ირფელი სევანიშ ტობაშ გეშა
* Lake Sevan - Armeniapedia-შ სტატია, ინფორმაცია დო  ფოტოეფი 

## სქოლიო

კატეგორია:სომხეთიშ ტობეფი
ბოლნისიშ მუნიციპალიტეტი

**ბოლნისიშ მუნიციპალიტეტი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული საქორთუოს, თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ ცენტრალურ ნორთის. იკენს ისტორიული თუდოლენი ქართლიშ ორდოიან ფეოდალური ხანაშ ჟირ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ართულს: ბოლნისიშ ხევს (ფოლადაურიშ ღანჩო) დო ქვეშიშ ხევს (მაშავერაშ თუდოლენი მალობა).

## ლიტერატურა
*
* უკლება დ., აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანი მხარეების ლანდშაფტები და ფიზიკურ-გეოგრაფიული რაიონები, თბ., 1974.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბოლნისიშ მუნიციპალიტეტი თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ საიტის 
* გაზეთი ბოლნისი 
* ბოლნისიშ მუნიციპალიტეტიშ საბაზისო რკუალა

## სქოლიო

*
კატეგორია:საქორთუოშ მუნიციპალიტეტეფი
კატეგორია:თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ მუნიციპალიტეტეფი
ჟოზე მოურინიო

**ჟოზე მოურინიუ** ( ; დ. 26 ღურთუთა, 1963) — პორტუგალიარი კუჩხბურთიშ მაწვართალი დო ჸოფილი მობურთე.

## ოწვართალე კარიერა

:*[[2016]] წანაშ 27 მესიშ მუნაჩამეფით.*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჟოზე მოურინიო – სტატისტიკა.

კატეგორია:დუნაბადი 1963
კატეგორია:პორტუგალიარი მობურთეეფი
კატეგორია:პორტუგალიარი კუჩხბურთიშ მაწვართალეფი
ნო (ტობა)

**ნოშ ტობა** () — ტობა ობჟათე სუდანს. თინა იდვალუაფუ სუდიშ ჭყენჭყამ რაიონეფიშ ოორუეშე ბაჰრ-ელ-ჯებელიშ დო ბაჰრ-ელ-ღაზალიშ წყარმალუეფწჷკმა ართო. თე ტობა წჷმარინუანს აბანს, სოდე წყარმალუ ბაჰრ-ელ-ჯებელი ჩე ნილოსო გჷნმირთუ. ნოშ ტობა იდვალუაფუ დოხოლაფირო 1156 კმ-თ მალობაშ გიმე უგანდაშ ალბერტიშ ტობაშე, ნამუთ არძაშე დიდი ტობა რე ჩე ნილოსიშ ლეხერს ნოშ ტობაშახ. თე რაიონი იკოროცხუ თი ტერიტორიაშ ცენტრო, სოდე ნუერიშ კათა ოხორანსინ.

## სქოლიო

კატეგორია:ობჟათე სუდანიშ ტობეფი
ვაუ (ობჟათე სუდანი)

**ვაუ** (, ) — ნოღა ობჟათე სუდნს. შტატ ბჟადალი ბაჰრ-ელ-ღაზალიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ქიანაშ სიდიდათ მაჟირა ნოღა.

## გეოგრაფია
იდვალუაფუ წყარმალუ ჯურიშ ბჟადალ წყარპიჯის, ქიანაშ ნანანოღა ჯუბაშ ოორუე-ბჟადალშე დოხოლაფირო 650 კმ-შ გოძვენას. ნოღას რე ბაჰრ-ელ-ღაზალიშ უნივერსიტეტი, ინწროლიანდაგამი რკინაშარაშ დგჷმილი დო ასფალტირაფილი ეიოფურჷნალ-დაბურჷნალ საროტამი აეროდრომი.

## მახორობა
2008 წანაშ ეჭარუათ, ნოღაშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 118 331 ადამიერს. მახორობას წჷმარინუანს მიარე შხავდოხვა ეთნიკური ბუნა, თინეფს შქას: ფერტიტიშ, დინკაშ, ლუოშ დო არაბი კათა.

*მახორობაშ მუდანობაშ დინამიკა წანეფიშ მეჯინათ:*

## რელიგია
ნოღა ვაუ კათოლიკური ეპარქიაშ ცენტრი რე.

## თაქ დუნაბადი ჩინებული ადამიერეფი
* ლუოლ დენგი, ნაციონალური ოკარაჩხაბურთე ასოციაციაშ კარაჩხამობურთე.
* ალეკ ვეკი, სუპერმოდელი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Location of Wau At Google Maps
* Human Rights Watch (1999) Famine in Sudan, 1998: The Human Rights Causes.

## სქოლიო

კატეგორია:ობჟათე სუდანიშ ნოღეფი
რაიან გიგზი

**რაიან  ჯოზეფ გიგზი** (, დ. 29 გერგობათუთა, 1973; კარდიფი, უელსი) — უელსარი მობურთე. კარიერა უღუდჷ „მანჩესტერ იუნაიტედის“.  

ახალური კლუბიშე დოჭყაფილი თიქი ედომუშამი კარიერა „მანჩესტერ იუნაიტედის“ უღუდჷ. თინა აკოხვალამეფს კათინით მასმა აკანს რე კლუბიშ ედომუშამი ისტორიაშ გოძვენას. ხოლო რე „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ არძაშე ტიტულამი მობურთე. თის კლუბწკჷმა ართო მუნაგებუ აფუ: პრემიერ ლიგა 13-შა, ასოციაციაშ თასი 4-შა, ლიგაშ თასი 4-შა დო ჩემპიონეფიშ ლიგა 2-შა.  2005 წანას თინაქ ინგლისური კუჩხბურთიშ დიდებაშ დარბაზიშ მაკათურქ იჸუ ინგლისურ კუჩხბურთიშა მიშაღალირი თიაშო. 2009 წანას თინა დასახელეს BBC-შ წანაშ სპორტსმენო. შხვა მიარე ტიტულეფწკჷმა ართო, გიგზი დასახელებური რდჷ ოკუჩხბურთე ლიგაშ 100 ლეგენდაშ შქას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*პროფილი ManUtd.com-ზე
*Transfermarkt-იშ პროფილი 
*
*რაიან გიგზის პროფილი, Chris Whyatt, *[[BBC News]]*, 23 მაისი 2011, სტატისტიკა 

კატეგორია:უელსარი მობურთეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1973
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
პოლ სკოულზი

**პოლ სკოულზი** (; დ. 16 გერგობათუთა, 1974; სელფორდი, დიდი მანჩესტერი) — ინგლისარი მობურთე, ნამუსჷთ ედმომუშამი ოკუჩხბურთე კარიერა უღუდჷ პრემიერ ლიგაშ კლუბ „მანჩესტერ იუნაიტედის“.

დებადჷ სელფორდის, გვიანო მიდართჷ ლენგლიშა, სოდეთ გილეშჷ კუჩხბურთიშა დო კრიკეტშა. თინა „მანჩესტერს“ მოხვადჷ 14 წანაშ ასაკის თიშ უკული, მუთი თოლშა მოუოლ სკაუტის თიში სკოლაშ ლაჸაფის. თიში დებიუტიქ იჸუ 1994-95 წანეფიშ სეზონს. მალას თიქ გინირთჷ კლუბიშ ართ-ართი თარი მოლაჸაფეთ, მიგჷ *ორქოშ ჰეთ-თრიქი* კლუბწკჷმა ართო 1998-99 წანეფიშ სეზონს, მიგჷ ვითი პრემიერ ლიგაშ, სუმი ინგლისიშ თასიშ დო ჟირი ჩემპიონეფიშ ლიგაშ მედალეფი.

სკოულზი ინგლისიშ ნაკორობას 1997 წანაშე 2004 წანაშა ლაჸაფენდჷ. ნაკორობაწკჷმა ართო ილაჸაფჷ 1998 დო 2002 წანეფიშ მოსოფელიშ ჩემპიონატის, 2000 დო 2004 წანეფიშ ევროპაშ ჩემპიონატეფს. კარიერაშ გოძვენას სკოულზის მეღებული აფუ 120 ჸვინთელი ბარათი დო გიშაჸათამილი რდჷ მოედანშე ვითშა.

სკოულზის „მანჩესტერიშ“ ოსარეთ ნალაჸაფინა აფუ 677 აკოხვალამა, ათე მაძირაფალეფით თინა მაანთხა მობურთე რე კლუბიშ ისტორიას. სკოულზიქ დიდი კუჩხბურთიშე ულა ულამუდჷ 2011 წანაშ 31 მესის, მარა უკული გეგნიფირქ დო გინოჭყვიდჷ, ნამჷ-და ულაჸაფინუდუკო 2011-12 წანეფიშ სეზონიშ ბოლოშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official club profile at ManUtd.com
* 
* FootballDatabase provides Paul Scholes' profile and stats
* In-depth profile from *The Guardian*
* Premier League profile 

## სქოლიო

კატეგორია:ინგლისარი მობურთალეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1974
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
მიგარია

**მიგარია** — გვალა კინ თე ჯოხოდვალაშ მასივიშ (წყარმალუეფიშ ტეხირიშ დო ხობწყარიშ წყარგჷმართუ) ობჟათე ქარაფას. სიმაღალა 2024 მ. ეგაფილი რე ცარცული ხანიშ მასიური კირქუალეფით. სუბალპური დო ალპური დოლოეფი ჩანს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ გვალეფი
ჭითაგვალა

**ჭითაგვალა** — გვალა ეგრისიშ ქჷნდჷრს, წყარმალუ ხობწყარიშ ოდუდეს. სიმაღალა 3226 მ. ეგაფილი რე ბაიოსური პორფირიტული წყებეფით. მოდირაკილი პირამიდაშ ფორმაშ რე, გვალას გერთელი კირდეამი კართეფი უღუ. დჷმახასიათაფალი რე სუბალპური დო ალპური ლანდშაფტეფი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ გვალეფი
ტეხირიშდუდი

**ტეხირიშდუდი** — გვალა ბჟადალ საქორთუოს, ეგრისიშ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ ჩეგოლაშ (ხობწყარიშ ღანჩო) დო ტეხირიშ (რიონიშ ნოჸულა) ოდუდეეფწკჷმა. სიმაღალა 3002 მ. ცეკური მოჸუნელობაში რე. გვალაშ ანდოგანი ეგაფილი რე იურული დიხაჭაბუფიქალეფით, ქვიშაქუალეფით, პორფირიტეფით. გვალაშ კართებს ჩანს ალპური დოლოეფი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ გვალეფი
ლაკუმურაშდუდი

**ლაკუმურაშდუდი** — გვალა ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ ნორთის, წყარმალუ ხობწყარიშ ოდუდეწკჷმა. სიმაღალა 3111 მ. ლაკუმურაშდუდის მუსხირენ მორჩილი ჯიშთი რე. გვალა ეგაფილი რე ბაიოსური პორფირიტეფით. გვალაშ კართეფიშ უმენტაშ ნორთის ჩანს სუბალპური დო ალპური დოლოეფი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ გვალეფი
ჯუბა

**ჯუბა** (, ) — ობჟათე სუდანიშ ნანანოღა. შტატ ცენტრალური ეკვატორიაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2008 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანდჷ 230 195 კოჩი.

## ისტორია
ნოღაქ დირსხუ XIX ოშწანურას, მუჭოთ ვაჭარუაშ ცენტრი დო ჯოხოდჷ გონდოკორო. ბრიტანარეფიშ სუდანიშ ობჟათე ნორთიშ უგანდაწკჷმა გოართოიანაფაშ კორინქ კრახი გჷნიცადჷ, მუჟამსჷთ 1947 წანას ჯუბას ხექ მიჭარინ აპიჯალას ოორუე დო ობჟათე სუდანიშ გოართოიანაფაშ გეშა. 1955 წანას, ნოღას ჯარიშკოჩეფიშ  ობჟათეშე მაჸუნ სუდანიშ მაართა ომენოღალე ლჷმაქ, ნამუქთ 1972 წანას გეთუ.

1977 წანას ნოღას გინწყჷ უნივერსიტეტიქ. სუდანიშ მაჟრა ომენოღალე ლჷმაშ პერიოდის ჯუბა მოლინეფიშ ეპიცენტრის რდჷ. ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ უკული ქიანას გორჩქინდჷ იდეაქ, ნანანოღაშ გინოღალაშე დო შხვა აბანს აკოგაფაშენ. 2011 წანაშ 4 ეკენიას ობჟათე სუდანიშ თრობაქ მიღჷ გჷნოჭყვიდირი ნანანოღა გეგნიღან ჯუბაშე ნოღა რამსელშა, ასეიან ნანანოღაშ ოორუეშე 240 კმ-ს, თიშ გურშენ, ნამჷ-და ცენტრალური ეკვატორიაშ შტატიშ ხეშუულებაქ, ნამუშ ტერიტორიასჷთ ჯუბა იდვალუაფუნ, ცენტრალურ ხეშუულებას ვარი უგამუ ომანგე მუდანობაშ დიხაშ გიშართუალაშენ ახალი სახენწჷფო დგჷმილეფიშ აკაგაფალო. ნანანოღაშ გინოღალაქ შილებე დოხოლაფირო 6 წანა მიკორინუასინ, თიშ გეშა, ნამჷ-და რამსელს მიარე ოთარობე ობიექტიქ ოკო აკიგას..

## მახორობა
2008 წანას, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 230 195 ადამიერს.

მახორობაშ ძინაშ დინამიკა:

## კლიმატი
ჯუბაშ კლიმატი — ტიპიური სუბეკვატორული სავანური სქირე სეზონით გერგობათუთა-მელახის დო ლამე სეზონით (პირელშე გჷმათუთაშამო). სქირე სეზონი იხასიათებუ ჩხე დო სქირე ტაროსით, დო დიდი დღა-სერული თირუაფონობათ, ლამე სეზონი — უმოსი რგილი დო ლამე რე, მარა კუნტა დღა-სერული თირუაფონობათ. წანაშ ოშქაშე ტემპერატურა მერკეთ ითირუ დო ედომუშამი წანაშ გოძვენას დოხოლაფირო აკმადგინანს 25-30 °C-ს. წანმოწანას მოურს 1000 მმ ნოლექი.

## ინფრასტრუქტურა
ნოღა ონიშოლი რე წყარმალუ ჩე ნილოსის დო ობჟათეშ ბოლო პუნქტი რე ნილოსიშ მანგას არსებულ შარეფს. ომენოღალე ლჷმაშახ ჯუბა რდჷ სატრანსპორტე ნოსქვი, ნამუთ ავტოშარეფით რე მერსხუაფილი კენიაწკჷმა, უგანდაწკჷმა დო კონგოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაწკჷმა.

ასეშო ნოღას ავტოშარეფი ძალამ გლახა დგომარობას რე. რგვალი, დიხაჭაბუშე აკოგაფილი ჭიჭე ჸუდეეფი გინორთვილი რე ოდიარეეფშე კეთებული ორთვალით, კანტი კუნტას გედგჷ მაღაზიაშ ონწკარუეფიშ ართსართულამი ანგურაშ დგჷმილეფი.

## მასმედია
*მირაია FM* (სარკე) — გოეროშ მისიაშ რადიოდგჷმილი, მაუჭყაფენს ჯუბაშე.

## სპორტი
ჯუბას არსებენს ჯუბაშ სტადიონი, ნამუსჷთ დინოხოლენი ოკუჩხბურთე ლაყაფეფს ატარენს ნოღაშ ოკუჩხბურთე კლუბი «მალაკია» — სუდანიშ თასიშ 2009 წანაშ გვერდოფინალისტი.

ნოღას თშნეშე არსებენს კარაჩხაბურთიშ სტადიონი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Equatorians Abroad
* Fisher, J. 2005, 'Southern Sudan's Front-line Town', *BBC News*, 20 April 2005.
* Holt, K. 2007, 'In pictures: Juba's Street Struggle', *BBC News*, 4 January 2007.
* MSN Map – elevation = 550m
* Sudan And Uganda Sign MoU To Develop Infrastructure 
* 'Gulu-Juba rail link underway' 
* 'South Sudan Internet radio' 
* World's Newest Nation would Start Almost from Scratch – article & video by *[[The McClatchy Company|McClatchy]]*
* Profile of The City of Juba 

## სქოლიო

კატეგორია:ობჟათე სუდანიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
თხეიშიშდუდი

**თხეიშიშდუდი** — კონკა საქორთუოს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, წყარმალუ თხეიშიშ (ინგირწყარიშ კვარჩხანი ნოჸულა) ოდუდეს. სიმაღალა 3045 მ, ეგაფილი რე შქაიურული პორფირიტეფით. კონკაშ კართეფს ჩანს სუბალპური დო ალპური ოდიარეეფით. ოორუე კართეს რე ჭიჭე ჯიშთი თხეიშიშდუდი.

## ლიტერატურა
* *უთმელიძე მ.,* ქსე, ტ. 5, გვ. 32, თბ., 1980

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ გვალეფი
ხელედულა

**ხელედულა** — წყარმალუ ლენტეხიშ მუნიციპალიტეტის, ცხენწყარიშ მარძგვანი ნოჸულა. სიგჷრძა 34 კმ, ღანჩოშ ფართობი 315 კვ.კმ. წყარმალუს ოდუდე უღუ შონეშ ქჷნდჷრიშ ობჟთე კართეს, ზუღშ დონეშე 2760 მ სიმაღალას. წყარალა უჩქუ აფუნ-ზარხულს, წყარმერჩხობა — დამორჩილ-ზოთონც.  

ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი ნოლაწკჷმა 14,1 მ³/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ცალმაგი

**ცალმაგი** (**ცალგმილი**) — ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი საქორთუოს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ ცალგმილიშ ქჷნდრიშ ბჟაეიოლ კართეს, წყარმალუ ინგირწყარიშ მარძგვანი ნოჸულაშ დოლრაშ ღანჩოს. სიგჷრძა 2,5 კმ, ფართობი - 2,8 კმ. იშაყარუ კონკა ცალგმილიშ კართეფშე გჷმნაველი ჯიშთური მალობეფით. ცალმაგშე გჷნმურს წყარმალუ ქვიში.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჯიშთეფი
კავკაციონი

**კავკაციონი** — კავკაციაშ ყორყელიშ ორცათ გჷნმაღობე დახე თინღოზამი გვალაგრეხილი, ნამუთ მუში ბოლოეფით — ტამანიშ დო აფშერონიშ ჩქონეფშა რე მიშაჭკირილი, ართჸურე, აზოვიშ დო უჩა ზუღაშ შქას, მაჟირაჸურე, კასპიაშ ზუღაშ შქა დო ობჟათე ნორთეფს შქას. მიშურს საქორთუოშ დო აზერბაიჯანიშ, რუსეთიშ (კრასნოდარიშ დო სტავროპოლიშ აკანეფიშ დო ადიღეშ, ყაბარდო-ბალყარეთიშ, ყარაჩაი-ჩერქეზეთიშ, ოორუე ოსეთიშ, ჩეჩნეთიშ, ინგუშეთიშ დო დაღესტანიშ რესპუბლიკეფიშ) ტერიტორიას. კავკაციონიშ გვალონა აკმოდირთუ რანწკი ქჷნდჷრეფშე, ლეხერეფშე დო ფაქვილეფშე, ნამუეფით ართულენა კავკაციონიშ მორფოლოგიას.

კატეგორია:კავკაციონი
კატეგორია:კავკაციონიშ გვალეფი
კატეგორია:ფიზიოგრაფიული პროვინციეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ქჷნდჷრეფი
ყალმუხური ნინა

thumb|right|300px
**ყალმუხური ნინა** (მუშჯოხოდვალა **хальм́г келн**) — ყალმუხეფიშ ერუანული ნინა, ნამუთ რუსეთიშ ფედერაციაშ ევროპული ნორთიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე ოხორანა (ყალმუხეთიშ რესპუბლიკა), მონღოლური ნინეფიშ ფანიაშ ნორთი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ყალმუხური ვიკიპედია
* Самоучитель письма тодо-бичиг
* Малый русско-калмыцкий онлайн словарь. Составители И. К. Илишкин, Б. Д. Муниев, В. Д. Бадмаева, М. О. Шургучинова. 
* Клуб калмыцкого языка «Нәәлвр»
* Article on language policy and history in Kalmykia
## სქოლიო


კატეგორია:ჩინეთიშ ნინეფი
კატეგორია:მონღოლეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ყირგიზეთიშ ნინეფი
ალეუტური ნინა

**ალეუტური ნინა** — ალეუტეფიშ ნინა. ესკიმოსურ-ალეუტურ ნინეფს ორხველჷ.

კატეგორია:ესკიმოსურ-ალეუტური ნინეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ნინეფი
ბაშკირული ნინა

**ბაშკირული** ( ) — თურქული ნინეფიშ ფანიაშ ნინა, ბაშკირეფიშ ერუანული ნინა. ალთაური ნინეფიშ, თურქულ ჸაშ, ყივჩაყურ ბუნაშ ვოლგაშპიჯ-ყივჩაყური გიმენბუნას ორხველჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Сайт изучения башкирского языка 
* Машинный фонд башкирского языка
ბურიატული ნინა

**ბურიატული ნინა** — ბურიატეფიშ დო მონღოლური ერიშ კანკალე ბუნაშ ნინა. ორხველჷ მონღოლურ ნინეფიშ ბუნაშ ოორუე ჸას. რუსულ ნინაწკჷმა ართო ბურიატეთიშ რესპუბლიკაშ თარი ნინა რე. გოფაჩილი რე: ბურიატეთიშ რესპუბლიკას, ირკუტსკიშ ოლქიშ უსტ-ორდიშ ბურიატეფიშ ავტონომიურ ოკრუგის დო ჩიტაშ ოლქიშ აგიშ ბურიატეფიშ ავტონომიურ ოკრუგის; მონღოლეთის ჩრდილოეთ ნაწილსა და ჩინეთის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ბურიატულ ენაზე ლაპარაკობს დოხოლაფირო 283 000 ვთშ. ადამიერი. თინეფშე რუსეთის მორაგადეეფიშ მუდანობა ომანგუ — 218 557 ვითოშის, ჩინეთის — დოხოლაფირო 18 ვითოშის, მონღოლეთის — 46 ვითოშის. ბურიატული ნინაშ ხონარამეფიშ სისტემა დოჸუნს სინჰარმონიზმის. მორფოლოგიური სტრუქტურა აგლუტინაციურია. გიშმერთუ 5 დიალექტი. ჭარალუა მიშაღალირი რე 1931 წანაშე ლათინური, 1939 წანაშე — რუსული გრაფიკაშ ოსხირით. 

## ლიტერატურა

## სქოლიო
 

კატეგორია:რუსეთიშ ნინეფი
კატეგორია:მონღოლური ნინეფი
ვეპსური ნინა

**ვეპსური ნინა** (მუშჯოხოდვალა — *vepsän kel*) — ვეპსეფიშ ნინა, მიშმურს ბალტიაშპიჯურ-ფინური ნინეფი ოორუ გიმენჸაშა.

## რესურსრფი ინტერნეტის

* Самоучитель
* Ежегодный вепсский праздник «Древо Жизни». Вепсский фольклор. Фотогалерея
* Электронная коллекция изданий на вепсском языке
* Вепсский язык на ПараТайп.ру  — знаки языка; шрифты, поддерживающие Вепсский язык
* Корпус вепсского языка
## სქოლიო

კატეგორია:რუსეთიშ ნინეფი
*
იდიში

**იდიში** რე ურიული დო სლავური ელემენტეფიშ მაღვენჯი ბჟადალგერმანული ნინა. იდიში ასეშა გმირინუანს ურიულ ჭარალუას.
ზიტყვა **იდიში** წჷმოდირთუ ბჟაეიოლურ იდიშშე; **jidisch** [ייִדיש] – თაშ ჭარუნდეს თე ფორმას უწოხოლეშე, მორო არსებენდჷ თიშ თინჭარუაშ ალტერნატიული ფორმა ხოლო დო კერზოთ „jüdisch“, ნამუსჷთ კინ მუ გერმანალეფი გჷმირინუანდეს დო თიქ შილებე ითანგაშ მუჭოთ „იუდეველური“. თე ზიტყვა-ფორმა XIX ოშწანურას ისხუ ინგლისურ ნინაქ, მარა თიში ინგლისურშა გჷნოღალა თე ნინაშ ფონეტიკური წესეფიშ მეჯინათ (**yiddish**) მოხვადუ. მოგვიანაფათ, XX ოშწანურას - თე ინგლისურო გოფორმებული ხიტყვა კინ დართჷ გერმანულს დო საართოთ, ევროპაშ მიარე ნინას დო ასე შხვადოშხვა ვარიანტო მუთმოფხავდნა.

## თაშნეშე ქოძირით

* ურიული ჭარალუა
* ურიული ნინა
* ებრაისტიკა
* იუდაიზმი
* იუდაისტიკა

## სქოლიო

კატეგორია:გერმანიკული ნინეფი
კატეგორია:ურიეფიშ ნინეფი
ინგუშური ნინა

**ინგუშური ნინა** () — ნახური ბუნაშ ნინა, ორხველ კავკაციურ ნინეფიშ ფანიას (ქორთული კავკაციოლოგიაშ სკოლაშ მეჯინათ იბერიულ-კავკაციურ ნინეფიშ ფანიას) თარო გოფაჩილი რე ინგუშეთიშ რესპუბლიკას. ინგუშურ ნინაშა რაგადანს მეხოლაფირო 405 ვითოში ადამიერი რუსეთის (ინგუშეთი) დო , უზბეკეთის. დორხველური ორიგინალური ჭარალუა ნინას ვაუღუ, გჷმირინუანს კირილიცას. რუსულწკჷმა ართო უღუ ოფიციალური ნინაშ სტატუსი ინგუშეთიშ რესპუბლიკას.

## სქოლიო

კატეგორია:ნახურ-დაღესტნური ნინეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნინეფი
ყაზახური ნინა

**ყაზახური ნინა** — ყაზახეთიშ ოფიციალური ნინა. ორხველჷ თურქული ნინეფიშ ყივჩაყური ბუნაშ ყივჩაყურ-ნოღაურ გიმენბუნას. არხოს ომოჯგირუ ყირგიზულ დო  ყარაყალპაკურ ნინეფს. გოფაჩილი რე თარო ყაზახეთის, თშნეშე ჩინეთი, მონღოლეთის, რუსეთის, უზბეკეთის დო ავღანეთის.

## ლიტერატურა
*Mark Kirchner: "Kazakh and Karakalpak". In: *The Turkic languages*. Ed. by Lars Johanson and É. Á. Csató. London [u.a.] : Routledge, 1998. (Routledge language family descriptions). S.318-332

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Kazakhstan 
* US Peace Corps Kazakh Language Courses

კატეგორია:თურქული ნინეფი
კატეგორია:ყაზახეთიშ ნინეფი
ყირგიზული ნინა

**ყირგიზული ნინა**, ვარდა **ყირგიზული** (კირილური ანბანით Кыргыз тили, Кыргызча, ლათინური ანბანით Kyrgyz tili, Kyrgyzça) რე ყირგიზი კათაშ ერუანული დო ყირგიზეთიშ სახენწჷფოშ ოფიციალურ ნინა. თინა წჷმარინუანს თურქულ ნინეფიშ ცენტრალურ (ნოღაურ-ყივჩაყურ) ბუნას.

## ლიტერატურა
*Austin, Peter K. (გამომც.); 1000 Sprachen (lebendig, gefährdet, vergangen). "Spektrum". ISBN 97-3-8274-2100-5 (იხ. სტატია "Kirgisisch", გვერდი 150.)

კატეგორია:თურქული ნინეფი
კატეგორია:ყირგიზეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ყაზახეთიშ ნინეფი
ლეზგიური ნინა

**ლეზგიური ნინა** — ლეზგეფიშ ნინა, ორხველჷ კავკაციურ ნინეფიშ დაღესტანიშ ბუნას. გოფაჩილი რე დაღესტანიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის — კასუმქენთიშ, მაჰარამქენთიშ, ქურახიშ დო ნორთობურო ხივაშ დო რუთულიშ რაიონეფს, თაშნეშე ოორუე აზერბაიჯანიშ გუსარიშ, ყუბიშ დო ხუდათიშ რაიონეფიშ კანკალე ფუტეს.

ლეზგიურ ნინაშა რაგადანს 783 720 კოჩი.

## ანბანი

გოფერადაფილი ასოეფი მუთმოფხავდჷნა ხვალე რუსულშე ნოსხებ ზიტყვეშე.

## ლიტერატურა

* Haspelmath, Martin. 1993. *A grammar of Lezgian* (Mouton grammar library 9). Berlin & New York: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-013735-6
* Талибов, Букар В., Магомед М. Гаджиев. 1966. *Лезгинско-русский словарь*. Москва: Советская Энциклопедия.

## სქოლიო

კატეგორია:ნახურ-დაღესტანური ნინეფი
უბიხური ნინა

**უბიხური ნინა** (მუშჯოხოდვალა *a-t<sup>w</sup>axə, t<sup>w</sup>aχəbza*) — ეშალაფირი ნინა, ნინეფიშ გენეტიკური კლასიფიკაციაშ მეჯინათ ორხველჷ აფხაზურ-ადიღური ნინეფიშ ფანიას. თე ნინაშა რაგადანდეს უბიხეფი 1990-იან წანეფიშ დაჭყაფუშახ. ეკონია თე ნინაშა მორაგადე ტევფიკ ესენჩიქ დოღურჷ 1992 წანას, თურქეთის, ოფუტე ხაჯიოსმანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Убыхские пословицы 
* Убыхский раздел на сайте Черкесской культуры
## სქოლიო

კატეგორია:აფხაზურ-ადიღური ნინეფი
კატეგორია:თურქეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ეშალაფირი ნინეფი
კატეგორია:უბიხეფი
დაღესტანური ნინეფი

thumb|400px|
**დაღესტანური ნინეფი**, მიარემუდანამი მოჯგირე ნინეფიშ ბუნა; მიშმურს ნახურ-დაღესტანურ ნინეფიშ ბუნაშა. გოფაჩილი რე დაღესტანიშ რესპულიკას დო აზერბაიჯანიშ ოორუე ღოზის. გიშმერთუ მუსხირენ გიმენბუნა: ხუნძურ-ანდიური-დიდოური, ლეზგიური დო დარგუული ნინეფი დო თაშნეშე ლაკური დო ხინალუღური ნინეფი. ორხველ კავკაციურ ნინეფიშ ფანიას (ქორთული კავკაციოლოგიაშ სკოლაშ მეჯინათ იბერიულ-კავკაციურ ნინეფიშ ფანიას)

## ლიტერატურა
*
**Языки народов СССР*, т. IV, *Иберийско-кавказские языки*, М.-Л., 1966.
*Алексеев М. Е., *Нахско-дагестанские языки* // *Языки мира. Кавказские языки*. М., 1999.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*კავკაციაშ ნინეფიშ რუკა
*კავკაციშ ნინეფიშ რუკა

კატეგორია:ნახურ-დაღესტანური ნინეფი
ხუნძური ნინა

**ხუნძური ნინა**, *ავარული ნინა* — ხუნძეფიშ ნინა, კავკაციურ ნინეფიშ დაღესტანური ბუნაშ ხუნძურ-ანდიური გიმენბუნას ორხველჷ. გოფაჩილი რე დაღესტანიშ რესპუბლიკას დო თაშნეშე აზერბაიჯანს (ბელაქანიშ დო ზაქათალაშ რაიონეფს). ხუნძურ ნინაშა დოხოლაფირო 790 000 კოჩი რაგადანს.
## ორთოგრაფია

## ლიტერატურა

* Алексеев М. Е., Атаев Б. М., *Аварский язык*. М., 1997.
* Атаев Б. М., *Аварцы: история, язык, письменность*. Махачкала, 1996.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ავარული ნინაშ კორპუსი   

## სქოლიო

კატეგორია:ნახურ-დაღესტანური ნინეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ნინეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნინეფი
ანდიური ნინეფი

**ანდიური ნინეფი** — არხომოჯგირე ნინეფი. მიშმურს კავკაციური ნინეფიშ დაღესტანურ ნინეფიშ ბუნაშ ხუნძურ-ანდიურ ნინეფშა. იაკთუანს ანდიურ, ბოთლიხურ, ღოდობერიულ, ჭამალურ, ტინდიურ, ბაგვალურ, კარატულ, ახვახურ ნინეფს. თინეფშე ირს დოხოლაფირო 3 000—6 000 კოჩი რაგადანს (საართო მუდანობა დოხოლაფირო 35 000 კოჩი). გოფაჩილი რე რუსეთის ფედერაციაშ დაღესტანიშ რესპუბლიკაშ გვალონაშ ბჟადალ ნორთის, თარო წყარმალუ ანდის ყოისუშ ლეხერს, ბოთლიხიშ, წუმადიშ დო ახვახიშ რაიონეფს.

ანდიური ნინეფშო დჷმახასიათაფალი რე წოროხონარამეფიშ სიდიდარა, გრამატიკული კლასეფიშ არსებობა. რთაფეფიშ სიბრელე. გინმალი ზმნა ერგატიულ კონსტრუქციას აკმოქიმინუნს. შანდობური რე ჭყანიერი დიალექტური დიფერენციაცია. ანდიური ნინეფი უჭარუალე ნინეფი რე. ოჭარალე ნინათ გჷმირინუაფუ მოჯგირე ხუნძური ნინა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ნახურ-დაღესტანური ნინეფი
ანდიური ნინა

**ანდიური ნინა** — ანდიარეფიშ ნინა. ორხველჷ დაღესტანური ნინეფიშ ხუნძურ-ანდიურ გიმენბუნას. გოფაჩილი რე დაღესტანიშ რესპუბლიკაშ აულეფს (ოფუტეეფს): ანდი, ღუნხა, ღაღათლი, აშალი, რიკვანი, ჩანხო, ზილო, მუნიბი დო ქვანხიდათლი.

ანდიურ ნინაშა რაგადანს 21 800 კოჩი (2002).. 

ანდიური ნინა უჭარალე ნინა რე. ოჭარალე ნინათ გჷმორინაფილი რე მოჯგირე ხუნძური ნინა.

## ლიტერატურა
* 
* ი. ცერცვაძე, *ანდიური ენა* (გრამატიკული ანალიზი ტექსტებით), თბილისი, 1965.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Ethnologue

## სქოლიო

კატეგორია:ნახურ-დაღესტანური ნინეფი