open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
რუსეთიშ მინოკათუა უკრაინაშა (2022)

{{ინფოდაფა ოურდუმე კონფლიქტი
|კონფლიქტი=რუსეთიშ მინოკათუა უკრაინაშა
|ნორთი=რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმაშ
|სურათი=

|დუდჯოხო=უკრაინაშ ტერიტორიული რუკა ასეიან დგომარობათ. დეტალურო ქძ. ინტერაქტიული რუკა
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;უკრაინა
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; მეძობელეფი, კერზოთ რუსეთი, ბელარუსი დო დნპ.
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;უკრაინაშ ტერიტორია (ყირიმიშ ა/რ დო ОРДЛО), ნამუთ ოკუპირაფილი აფუდჷ რუსეთიშ საოკუპაციე ნძალეფს 2014 წანაშე. 
&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;უკრაინაშ ტერიტორია, ნამუთ ასეშო ოკუპირაფილი აფჷ რუსეთის დო თიშ მოხუჯეეფს. 
←&nbsp;რუსეთიშ საოკუპაციე ნძალეფიშ მალობეფი.
|თარიღი= – ასეშა()
|ორენი=უკრაინა, რუსეთი, უჩა ზუღა
|სტატუსი=მიმალი
* რუსეთიშ აკოანჯარაფილ ნძალეფქ უკრაინაშა გენშართეს რუსეთიშე, ყირიმიშე დო ბელარუსიშე
* რუსეთიქ სარაკეტე დო საჰეერე გენთხაფეფი მანჯჷ უკრაინაშ კაბეტ ნოღეფშა, თინეფს შქას: ნანანოღა კიევშა, ოდესაშა დო ხარკივშა
|casus=
|შედეგი=
|ტერიტორია=
|კუნთხუ1=
*  დონეცკი
*  
|კუნთხუ2=

**რუსეთიშ მინოკათუა უკრაინაშა** (; ) — დიჭყჷ 2022 წანაშ 24 ფურთუთას. ოურდუმე კამპანიაქ დიჭყჷ განწე ოურდუმე ნძალაშ მოშაყარუაშ უკული, რუსეთიშით მუშითგუმოცხადაფილ დონეცკიშ ოკათე რესპუბლიკაშ დო ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკაშ აღიარაფაშ უკული, მიშაკათინიშ წიმიან დღალეფს, ნამუსჷთ მაჸუნუ რუსეთიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ მიშულაქ ბჟაეიოლ უკრაინაშ დონბასიშ რეგიონშა 2022 წანაშ 21 ფურთუთას.

მოსკოვიშ ბორჯით, დოხოლაფირო 06:00 სათის (UTC+3), პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინქ გეგმაცხადჷ ოურდუმე ოპერაცია; მუსხირენ წუთიშ უკული, სარაკეტე გეშქუმალეფი ქიდიჭყჷ ქიანაშ მასშტაბით, თინეფს შქას ნანანოღა კიევიშ გოხოლუას. უკრაინაშ ოხურგე ნინალაქ გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და თინეფიშ ხურგეფს რუსეთწკჷმა დო ბელარუსწკჷმა ქეგიანთხეს. ბჟადალიშ ქიანეფქ გადღანეს უკრაინაშა გენთხაფა.

## ისტორია

1991 წანას, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშ უკული, უკრაინა დო რუსეთი აგჷნძორენდეს მეჭედელ ურთიართობეფს. 1994 წანას უკრაინაქ ვარი თქუ ბირთვულ არსენალშე დო ხე მაჭარჷ ბუდაპეშტიშ მემორანდუმს უშქურანჯალას გარანტიეფიშ გეშა თი პიჯალათ, ნამჷ-და რუსეთი, გოართოიანაფილი ომაფე დო ააშ მეჩანდეს უკრაინაშ ტერიტორიული თელუანობაშ დო პოლიტიკური ზოხორინალაშ თხილუაშ გარანტიას. ხუთი წანაშ უკული, რუსეთი რდჷ ევროპული უშქურანჯალაშ ქარტიაშ ართ-ართი ხემუმაჭარალი, სოდე თიქ „დადასურჷ ირი მაკათური სახენწჷფოშ წოროდოჸუნელი ნება, ორდას დუდიშული გიშაგორას ვარ-და დოთირას მუში უშქურანჯალაშ ზჷმეფი, თინეფს შქას ალიანსიშ ხეკულუეფი, მუჭოთ მოჩამილ რენ“.

## სქოლიო

კატეგორია:რუსეთიშ ლჷმეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ლჷმეფი
კატეგორია:ბელარუსიშ ლჷმეფი
კატეგორია:2020-იანი წანეფიშ კონფლიქტეფი
კატეგორია:რუსეთიშ მიშაკათუა უკრაინაშა (2022)
კატეგორია:რუსეთ-უკრაინაშ ლჷმეფი
ოლექსი არესტოვიჩი

**ოლექსი არესტოვიჩი** (; დ. 3 მარაშინათუთა, 1975, დედოფლისწყარო, კახეთი, საქორთუოშ სსრ) — უკრაინაშ პრეზიდენტიშ ელმაჩამალი (2020-2023), ბლოგერი, არტისტი, პოლიტიკური დო ოურდუმე გინმაჯინალი.

არესტოვიჩი რე ოურდუმე პერსონალიშ ხუჯდუმაკინალი ფსიქოლოგიური სემინარეფიშ, ტრეინინგეფიშ დო ოჩეჟქიმინჯე ფონდიშ ორგანიზატორი. 

ოლექსი არესტოვიჩი რდჷ უკრაინაშ ბჟაეიოლშე კონფლიქტიშ თინჩალამი გინოჭკირუაშ სუმკუნთხუური საკონტაქტე ბუნაშ სპიკერი, მინსკიშ ბუნას უკრაინაშ დელეგაციაშ საინფორმაციე პოლიტიკაშ მადუდეშ ელმაჩამალი დო უკრაინაშ პრეზიდენტიშ ოფისიშ მადუდეშ, ანდრი ერმაკიშ, შტატგალენი ელმაჩამალი სტრატეგიული კომუნიკაციეფიშ გეშა ერუანული უშქურანჯალას დო დუდთხილუაშ სფეროს.

2022 წანაშ 24 ფურთუთაშე, არესტოვიჩი, მუჭოთ უკრაინაშ პრეზიდენტიშ ოფისიშ მადუდეშ ელმაჩამალინ, ირდღას მანჯენდჷ ბრიფინგეფს უკრაინაშა რუსეთიშ მინოკათუაშ გეშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ოლექსი არესტოვიჩი. ბიოგრაფია
* Інтерв'ю Олексія Арестовича Роману Скрипину, «Skrypin.ua»
* «Кисельов. Авторське» Гість програми Олексій Арестович Ефір від 25 грудня 2018 року
* Кроме Украины, Майдана и АТО, есть еще звёзды и другие планеты,&nbsp;— Алексей Арестович
* Арестович в ролі жінки
* Чому хочуть Зеленського? Тому що безглузді. Арестович про наслідки шоу в політиці

## სქოლიო

კატეგორია:უკრაინაშ ვიდეობლოგერეფი
კატეგორია:უკრაინალი არტისტეფი
კატეგორია:უკრაინალი პოლიტიკოსეფი
თათარული ნინა

**თათარული ნინა**, ვარ-და **თათარული** (თათარულო, კირილური ანბანით – татар теле, татарча; ლათინური ანბანით – tatar tele, tatarça) — თათარი კათაშ ერუანული ნინა დო ართ-ართი ოფიციალური ნინა (რუსულწკუმა ართო) თათარეთიშ რესპუბლიკას.
საქორთუოშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი 2012

**2012 წანაშ საქორთუოშ ოკანონმადვალე ორგანოშ გიშაგორუეფი** — საქორთუოშ VIII მოჭანუაშ პარლამენტიშ გიშაგორუეფი, ნამუთ 2012 წანაშ 1 გჷმათუთას იმანჯებუ.

### ეგზიტ პოლეფი

## სქოლიო

2012
კატეგორია:2012 წანაშ გიშაგორუეფი
ჩულპან ხამატოვა

**ჩულპან ნაილიშ ცირა ხამატოვა** როა (, , დ. 1 გჷმათუთა 1975) — ვოლგაშ თათარეფიშ გამნარყიშ რუსი თეატრიშ დო სატელევიზიე არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

## სქოლიო
ჰანაფიზმი

**ჰანიფიზმი** (, ; მიარონი: حنفاء, ) — რელიგიურ მონოთეისტური ყარაფიშ ართ-ართი ფორმა, ნამუქით გიჭყუ ისლამიშახიან არაბეთის დო გინიცადუ იუდაიზმიშ დო ქირსიანობაშ გაულა. ჰანიფიზმიშ გემავენჯეფი (ჰანიფეფი) ქადაგენდეს მონოთეიზმის დო ასკეტიზმის. მოუჭანუანდეს ტომიშ დო აბანობური ღორონთიარობეფიშ გოუქვაფას, მარა ედომუშამო ვაღებულენდეს ვართ ქირსიანობას დო ვართ იუდაიზმის. ონებუდეს, გუჭყაფუდესკონ ელაზიმაფათ უჯაჭული, VI ოშწანურაშ დო VIII ოშწანურაშ დაჭყაფუშ არაბეთიშო მიოჭირინაფე რელიგიური სისტემა. ჰანიფიზმიქ შანულამი გაულა იღვენუ დუდმაართა ისლამიშა. ჰანიფიზმიშ არძაშე აქტიური დო წოროგემავენჯი წჷმმარინაფალი რდჷ მაქადაგაფალი მუსეილიმა (ღ. 633).

## ლიტერატურა

კატეგორია:აბრაამიშული რელიგიეფი
კატეგორია:ისლამიშ ისტორია
კატეგორია:ისლამური ტერმინოლოგია
ასკეტიზმი

[მინი|[ბუდა მუჭოთ ასკეტი]]
**ასკეტიზმი** (ბერძნ. ασκεσις — ვარდიშუა, წვართუა) — ადამიერეფიშ რელიგიური რინაშ წესი, მუჭოთ ზნეობური რსულჸოფაშ მიოჭირინაფალო თე ქიანაშე დუდიშ გინორინაშ, დიხაშურ კორინეფშე უკიდაშ დუდშეკებას, რსხულიშ მონჩალუას გურიშხონარენს. დახე არძა რელიგია ასკეტიზმის ადამიერიშ ზნეობურ იდეალო აცხადენს. ოხვამე აკანონენს ასკეტიზმის, ადამიერიშ დუდგვაგუას სისტემურ ხასიათის არზენს. „ტანჯება რე ქირსიანობაშ უმაღალაში ჩინება, კინე ისტორია ქირსიანობაში კოჩიშობაშ ტანჯებაშ ისტორია რე“, ჭარუნდჷ ლუდვიგ ფოიერბახი. რელიგიური ასკეტიზმი რე ვარიშ რაგადი ვა ხვალე თექიანურ სიამნებაშე, თაშნეშე ირნერი უბადობაშ სააწმარენჯოთ ობურჯაფე მეკონი. თინა ადამიერს რდუნს ჭკორულ დოჸუნალაშ დო თვინებაშ შურნჭალუათ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:რელიგია
სერდარ ბერდიმუჰამედოვი

**სერდარ ბერდიმუჰამედოვი** (; დ. 22 ეკენია 1981, აშხაბადი, თურქმენეთიშ სსრ, სსრრ) — თურქმენი სახენწჷფო დო პოლიტიკური მოღალე. თურქმენეთიშ მაჟირა პრეზიდენტიშ, გურბანგული ბერდიმუჰამედოვიშ აკა ქომოლსქუა. თურქმენეთიშ პრეზიდენტი 2022 წანაშ 19 მელახიშე.

## ბიოგრაფია
სერდარ ბერდიმუჰამედოვქ დებადჷ 1981 წანაშ 22 ეკენიას, აშხაბადის, ექიმ-სტომატოლოგიშ, გურბანგული ბერდიმუჰამედოვიშ დო თიში ალმასქუშ, პედაგოგ ოგულგერეკ ბერდიმუჰამედოვაშ ფანიას.  1990-იანი წანეფიშ ბოლოს გათჷ აშხაბადიშ ოშქაშე სკოლა, 2001 წანას — საფარმურატ ნიაზოვიშ ჯოხოდვალაშ თურქმენეთიშ ოფუტე-ომეურნე უნივერსიტეტი ინჟინერ-ტექნოლოგიშ სპეციალობათ. 2016-2020 წანეფს, თურქმენეთიშ მახუთა დო მაამშვა მოჭანუაშ მეჯლისიშ მაკათური რდჷ. 2018-2019 წანეფს გალენურ საქვარეფიშ მინისტრიშ გამაკოჩი რდჷ. 2019 წანას, დიო ახალიშ ველაიათიშ ჰაკიმიშ გამაკოჩი, 2019-2020 წანეფს — ჰაკიმი.  2020-2021 წანეფს თურქმენეთიშ ხერეჭუაშ მინისტრიშ პოსტის იკენდჷ. 2021 წანაშ 11 ფურთუთაშე არყბორჯულო იკენდჷ სუმ პოსტის დ გინირთჷ თურქმენეთიშ უშქურანჯალაშ სახენწჷფო სხუნუშ მაკათურო, კონტროლიშ პალატის მადუდეთ დო ვიცე-პრემიერო. 

2022 წანაშ 11 ფურთუთას, თურქმენეთიშ პრეზიდენტ, გურბანგული ბერდიმუჰამედოვქ გაცხადჷ, ნამჷ-და გინორინას დო „ახალნორდი ხემანჯღვერეეფშო“ რზაშ მეჩამაშ გეგმენს. ბოლო ართი წანაშ გოძვენას თურქმენეთის ისიმუაფუდჷ უდუდასურებუ ინფორმაცია, ნამჷ-და ბერდიმუჰამედოვი ხემანჭუაფაშ მუში სქუაშა გინოჩანას გეგმენს.

2022 წანაშ 12 მელახის, თურქმენეთიშ საპრეზიდენტე გიშაგორუეფს გიმორძგჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Сын президента Туркмении стал депутатом парламента республики
* Густерин П. В. Сердар Бердымухамедов: Штрихи к портрету // ЦентрАзия

## სქოლიო

კატეგორია:თურქმენი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:თურქმენეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქმენეფი
ვარებული ნოღა

**ვარებული ნოღა** ვარ-და **ვარებული დოხორე** (ჩინ.: 紫禁城; შანენს "დინცხფერიშ ვარებულ ნოღას") — იდვალუაფჷ პეკინიშ ცენტრის დო მინიშ და ცინიშ დინასტიეფიშ ბორჯის იმპერიული დოხორეშ დოშანაფას არსულენდჷ. ასე დოხორე მუზეუმო რე ჩინებული. კომპლექსის 720.000 კვ.მ ფართობი უკებჷ, 800 ნოდგჷმუთ დო 8.000-შე უმოსი ოთახით. იუნესკოშით ფასებული რე მუჭოთ მოსოფელიშ უკაბეტაში უჯვეშაში ასქილადირი ჯაშ ნოკეთებუეფიშ კოლექცია დო 1987 წანას მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ერკებულშა რე მიშაღალირი, მუჭოთ "მინიშ დო ცინიშ დინასტიეფიშ იმპერიული დოხორე".

დოხორეშ გოხოლუაშ ტერიტორია ტიანანმენიშ მოედანიშ ოორუეშე იჭყაფუ დო თიწკჷმა ტიანანმენიშ კარმინალით რე მერსხილი. თიშ მუკი-მუკი იმპერიული ნოღა იდვალუაფჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ჩინეთის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დოხორეშ მუზეუმიშ ვებ-ხასილა
*ვარებული ნოღა

კატეგორია:მუზეუმეფი
კატეგორია:პეკინი
კატეგორია:ჩინეთიშ დოხორეეფი
კატეგორია:ომაფე რეზიდენციეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ჩინეთის
ტერაკოტაშ არმია

**ტერაკოტაშ არმია** () — 8099 ნატურალური მასშტაბიშ, გიშაჭვილი დიხაჭაბუშ, ტერაკოტაშე კეთებული ჯარიშკოჩეფიშ დო თინეფიშ ცხენეფიშ გიმოხანტუა ნოღა სიანიშ გოხოლუას, ჩინეთის. პირველი ნაჭახნაკუს მიოგორეს 1974 წანას, გიოხვილეს, ინჭაშ ნთხორუაშის.
ტერაკოტაშ არმია იდვალუაფჷ ცინიშ დინასტიაშ იმპერატორ ცინ შიხუანდიშ საფულაშ ხოლოს, ნამუქჷთ ღურჷ ჯვ. წ. 210 წანას. ცინ შიხუანდიშ ონთხორეში კომპლექსი ნოღა სიანიშ ბჟაეიოლშე, შანსიშ პროვინციას იდვალუაფჷ დო აკიგჷ იმპერატორიშ დოხორეშ კონსტრუქციაშ მეჯინათ. კომპლექსი აკმოდირთუდჷ ანდა ჩანიშე, ნამუეფჷთ ონთხორეში გაშ მუკი-მუკი იდვალუაფუდჷ. მავზოლეუს ელმოლს გოუნდჷ ტაბაკელ დიხაშე ჸონიერო აკნაგებჷ კიდალა, ნამუსჷთ გიშაჭკირილი რდჷ კარმინალეფი. ისტორიკოსი სიმა ციანიშ (ჩინური ისტორიოგრაფიაშ ბაბადიდი. ჯვ.წ. 145-90 წწ.) მეჯინათ, ათე მავზოლეუმს მუშობა დიჭყჷ ჯვ.წ. 246 წანას, ცინ შიხუანდიშ ხვისტაშა ეშულაშე მუსხირენ ხანიშ უკული (დიო ხოლო იმპერატორო გინორთინაშახ). მუში არძაშე ჩინებული ნახანდის "შიჯი", ჭარუნდჷ, ნამჷ-და პირველი იმპერატორი ნთხორეს დოხორეეფწკჷმა, ყორშეფწკჷმა, ოფიციალურ პიჯეფწკჷმა, ანდაღებულ არტეფაქტეფწკჷმა დო სქვამ მეკონეფწკჷმა ართო. ათე ნახანდიშ მეჯინათ, ვარჩხილიშწყარიშ მეშქაშუათ, 100 წყარმალუ რდჷ იმიტირაფილი დო თინეფიშ ჟიშე ჭერი გასქვამებული რდჷ ცაშური რსხულეფიშ. ბოლობორჯიანი ომენცარე სამუშეფიშის ონთხორუე გაშ დიხას მიოგორეს ანდა მუდანობაშ ვარჩხილიშწყარს, ნამუთ ადასურენს სიმა ციანიშ ჩინებეფიშ სითინეს.

## რესურსები ინტერნეტში

* Charles Billich created the Terracotta warriors traditional symbol as the official turtle image of the 2008 Beijing Bid. Billich’s images are represented on a collection of 16 postage stamps. 
* Museum of Terracotta Army Travel Guide and Photo Gallery 
* People’s Daily article on the Terracotta Army
* Wide angle shot of the Terracotta Army (requires Quicktime) 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ჩინეთის
კატეგორია:სკულპტურეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:ცინიშ დინასტია
კატეგორია:ჩინეთიშ მავზოლეუმეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ სკულპტურეფი
კატეგორია:ტერაკოტაშ სკულპტურეფი
სექსუალური ეფურაფა

**სექსუალურ ეფურაფა**, თაშნეშე **სექსუალურ ეპოპორუა** —  ადამიერიშ ვარ-და ჩხოლარიშ ორგანიზმის მიმალ თირუეფი, ნამუთ მუთმოხვადუ სექსუალურ სტიმულეფიშ ჟიგაულათ. თენა რე დაჭყაფური ფაზა, ადამიერიშ სქესობურ გამაშ ციკლიშ ოთხ ფაზაშე პირველი.
ადამიერიშ სქესობურო ეფურაფა უწორუანს უშქაშეთ სქესობურ აქტიშ დოჭყაფას ვარ-და მასტურბაციას. მუჭოთ წესი, სქესობურ ეფურაფა მუთმოხვადუ ეროტიკულ მასალეფიშ ძირაფაშ დო კითხირიშ, სექსუალურ თემაშე რაგადიშ, ეროგენულ ზონეფშა ჟიგაულაშ, გოშინაშ დო ურთიართალაშ შედეგო.

## სქესობურ ეფურაფაშ ეტაპეფი
**ეფურაფაშ ეტაპეფი, ნამუთ დუმახასიათაფალ რე მუჭოთ ქომოლკოჩეფშო თეშ ოსურეფშოთ:**
* ქელაფი;
* გურიშ გაფაშ გაფშხირება;
* ზისხირიშ წნევაშ ძინა;
* კუთიშ ტონუსიშ ძინა;
* ლეჟვაშ გიმულაშ ძინა;
* კანიშ ჟინპიჯიშ დგომარობაშ თირუა (მოჭითინაფა, ბუძგურიაშ მოლუაფა);
* თოლნაკაკეფიშ გოფართაფა;
* კიდირიშ კინთეფიშ ერექცია;
* თირუეფი ჯინას, ხონარს, რჯებას.

**ქომოლკოჩიშ სქესობურ ეფურაფაშ ეტაპეფი:**

* პენისიშ ერექცია;
* წჷმიეიაკულატიშ გიმულა.

**ოსურიშ სქესობურ ეფურაფაშ ეტაპეფი:**

* კლიტორიშ ერექცია;
* აფსოშ დალამება;
* ვაგინალურ სეკრეტიშ გიმულა.

## სქოლიო
სალი რაიდი

**სალი კრისტენ რაიდი** (ინგლ. Sally Kristen Ride; დ. 26 მესი, 1951, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, ააშ — ღ. 23 კვირკვე, 2012, სან-დიეგო, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ასტრონავტი დო ფიზიკოსი. დებადჷ ლოს-ანჯელესის, გურაფულენდჷ ფიზიკას სტენფორდიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტის დო კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (სან-დიეგო). გიმირკვიუ ვაღოზოვანი ოპტიკა.  1978 წანას ნასას ქაკათჷ დო რდჷ ნასაშ შხვადოშხვა მისიეფიშ მაკათური. სალი რაიდი რდჷ მაართა ამერიკალი ოსური, ნამუქჷთ გიშართჷ კოსმოსიშა 1983 წანას. თაშნეშე რაიდი რდჷ მასუმა ოსური კოსმოსის, ვალენტინა ტერეშკოვაშ დო სვეტლანა სავიცკაიაშ უკული. 1987 წანას რაიდიქ ნასა ქიდიტუ. რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ, ჯილდოეფიშ ლაურეატი დო მენცარული სტატიეფიშ დო პუბლიკაციეფიშ ავტორი. ღურუ 2012 წანაშ 23 კვირკვეს, პანკრეასიშ კიბოთ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ოსურეფი კოსმოსის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Biography at NASA
* Sally Ride Science Festivals
* Sally Ride Girls Science Camps 
* Sally Ride Science company website
* 
* 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტრონავტეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოსურეფი კოსმოსის
კატეგორია:ლგბტ ასტრონავტეფი
კატეგორია:ლგბტ ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1951
კატეგორია:ნაღურა 2012
ვიშჰოროდიშ რაიონი

**ვიშჰოროდიშ რაიონი** () — ადმინისტრაციული ართული უკრაინაშ კიევიშ ოლქიშ ოორუეშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ვიშჰოროდი.

კატეგორია:ვიშჰოროდიშ რაიონი
კატეგორია:კიევიშ ოლქიშ რაიონეფი
კეტრინ ჯონსონი

**კეტრინ ჯონსონი** (ინგლ. Katherine Johnson; დაბადებაშ გვარი: Coleman; დ. 26 მარაშინათუთა, 1918, უაიტ-სალფერ-სპრინგსი, ბჟადალი ვირჯინია, ააშ — ღ. 24 ფურთუთა, 2020, ნიუპორტ-ნიუსი, ვირჯინია, ააშ) — ამერიკალი მათემატიკოსი. გურაფულენდჷ ბჟადალი ვირჯინიაშ შტატიშ კოლეჯის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ ბჟადალი ვირჯინიაშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ ჯონსონი მუშენდჷ აერონავტიკაშ ერუანულ ოკონსულტაციე კომიტეტის დო უკულ, 1953–1986 წანეფს ნასას. ნასას მუშობაშ ბორჯის კეტრინ ჯონსონქ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია ნასაშ მისიეფიშ (პროექტი მერკური, აპოლოშ პროგრამაშ თუთაშ მოდული) ტრაექტორიაშ დო მარშრუტიშ მათემატიკურ კალკულაციაშა. ჯონსონიშ კალკულაციეფს დიდი შანულობა უღუდჷ პროგრამა სფეის-შატლიშ დო პლანეტა მოროხიშ მისიეფიშ დოჭყაფაშო. კეტრინ ჯონსონი რდჷ ართ-ართი მაართა აფრიკალი-ამერიკალი მენცარი, ნამუქჷთ ნასას იმუშუ. ჯონსონს ადამიერი-კომპიუტერს ხოლო უძახჷდეს. კეტრინ ჯონსონი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 2015 წანას ააშ-იშ პრეზიდენტიქ ბარაკ ობამაქ ჯონსონს გინოჩჷ დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი, 2019 წანას ააშ-იშ კონგრესიქ კეტრინ ჯონსონს გინოჩჷ კონგრესიშ ორქოშ მენდალი. 2021 წანაშე ჯონსონი მიშაჸონაფილი რე ააშ-იშ ოსურეფიშ ერუანული დიდობაშ დარბაზიშა. 2016 წანას BBC-იქ ჯონსონი მიშეჸონჷ მოსოფელიშ 100 გოლინიანი ოსურიშ ერკებულშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Beverly Golemba, *[https://crgis.ndc.nasa.gov/crgis/images/c/c7/Golemba.pdf Human Computers: The Women in Aeronautical Research] ,* unpublished manuscript 1994, NASA Langley Archives.
*Katherine G. Johnson Video produced by *Makers: Women Who Make America*

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1918
კატეგორია:ნაღურა 2020
ბუჩაშ რაიონი

**ბუჩაშ რაიონი** () – ადმინისტრაციული ართული უკრაინაშ კიევიშ ოლქის, კიევიშ ბჟადალშე. ადმინისტრაციული ცენტრი – ნოღა ბუჩა.


კატეგორია:კიევიშ ოლქიშ რაიონეფი
ფასტივიშ რაიონი

**ფასტივიშ რაიონი** () — ადმინისტრაციული ართული უკრაინაშ კიევიშ ოლქიშ ბჟადალშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ფასტივი.

კატეგორია:ფასტივიშ რაიონი
კატეგორია:კიევიშ ოლქიშ რაიონეფი
ბილა-ცერკვაშ რაიონი

**ბილა-ცირკვაშ რაიონი** () — ადმინისტრაციული ართული უკრაინაშ კიევიშ ოლქიშ ობჟათე-ბჟადალშე. ოლქიშ უშხუაში ნოღა დო რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი — ბილა-ცერკვა.

კატეგორია:ბილა-ცერკვაშ რაიონი
კატეგორია:კიევიშ ოლქიშ რაიონეფი
ერუანული პარკი

[მინი|მუნჭყვეფიშ საფარი [ჯალდაპარაშ ერუანული პარკი|ჯალდაპარაშ ერუანულ პარკში, ბჟადალი ბენგალი, ინდოეთი]]
[მინი|[ტეიდეშ ერუანული პარკი, ტენერიფე, ესპანეთი]]
[მინი|[მანუელ ანტონიოშ ერუანული პარკი, კოსტა-რიკა. ფორბსიშით ჯოხოიდვალჷ 12 უსქვამაშ ერუანულ პარკეფს შქას.]]
**ერუანული პარკი** — თხილერი ტერიტორიაშ ართ-ართი სახე, ნამუშათ მეჩამილი რე სპეციალური სტატუსი. ომანგჷ IUCN-შ II კატეგორიას.

ერუანული პარკი აკმიქიმინუ ერუანული დო ოერეფოშქაშე შანულობაშ, ელაზჷმაფათ კაბეტი დო ორთაშობური სისქვამეთ გიშაგორილი ეკოსისტემეფიშ ოთხილარო ოთელარე დო რეკრეაციული საქვარუაშო.

ერუანული პარკიშო შილებე გეგშიგორას ელაზჷმაფათ კაბეტი ორშაშობური ოსქირონე ტერიტორია ვარ-და/დო აკვატორია, სოდე წჷმორინაფილი რე უნიკალური, ოშაგოშა ვარ-და ოშქურანჯალაშ გიმე მარენჯი ართი ვარ-და მუსხირენი უდუცხალჷ ვარ-და მერკეთ გავალმერინაფილი ეკოსისტემა, ბიოცენოზი დო „ჭითა ერკებულშა“ მიშაღალირ, ეშალაფაშ კარს გემარენჯი ტყარი ჩხოლარეფიშ დო ჩანარეფიშ გვარობა. 

## სქოლიო
ჯვ. წ. 1240-იანეფი

**** — ჯვ. წ. XIII ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 1249 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 1240 წანას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
გარაბოგაზი

**გარაბოგაზი** (; უწმოხიანი ჯოხოდვალა — *ბექდაში*) — ნოღა თურქმენეთის,  ბალკანიშ ველაიათიშ თურქმენბაშიშ ეტრაპის, ონიშოლი კასპიაშ ზუღას. მახორობა — 7300 ადამიერი (1991).

## რესურსეფი ინტერნეტის
1. 

## სქოლიო

კატეგორია:თურქმენეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ბალკანიშ ველაიათი
ენი ისლი

**ენი ისლი** (ინგლ. Annie Jean Easley; დ. 23 პირელი, 1933, ბირმინგემი, ალაბამა, ააშ — ღ. 25 მანგი, 2011, კლივლენდი, ოჰაიო, ააშ) — ამერიკალი კომპიუტერული ინჟინერი დო  მათემატიკოსი.

## ბიოგრაფია
ენი ისლი გურაფულენდჷ მათემატიკას კლივლენდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1977 წანას მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ აერონავტიკაშ ერუანული ოკონსულტაციე კომიტეტის დო ლუისიშ რკვიებეფიშ ცენტრის (ნასა). ისლი რდჷ ართ-ართი მაართა აფრიკალი-ამერიკალი მენცარი ნამუქჷთ ნასას იმუშუ. ისლიქ აკადგინჷ კომპიუტერული კოდი, ნამუშ გიმორინაფათ იკეთინჷ ალტერნატიული ენერგო ტექნოლოგიეფიშ ანალიზიქ დო ნამუქჷთ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია ბჟაშ, ქარიშ დო შხვა ენერგეტიკული პროექტეფიშ გოვითარაფაშა. ისლიშ კომპიუტერულ პროგრამეფქ აკეთ ენერგიაშ კონვერსიაშ სისტემეფიშ დო ალტერნატიული სისტემეფიშ იდენტიფიკაცია. ისლი რდჷ მენცარული ჯგუფიშ თარი მაკათური, ნამუქჷთ აკიმუშუ კომპიუტერული პროგრამა ნასაშ ცენტავრიშ რაკეტაშო. ენი ისლი რე შხვადოშხვა პუბლიკაციეფიშ დო სტატიეფიშ ავტორი. ისლიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*BookRags Biography
*The Faces of Science Biography
*NASA Glen Research Center 
* Annie Easley

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1933
კატეგორია:ნაღურა 2011
ჩანდრასეკარა ვენკატა რამანი

**ჩანდრასეკარა ვენკატა რამანი** (ტამ. சந்திரசேகர வெங்கடராமன், დ. 7 გერგობათუთა, 1888, ტირუჩირაპალი, ბრიტანეთიშ ინდოეთი — ღ. 21 გერგობათუთა, 1970, ბანგალორი, ინდოეთი) — ინდოარი ფიზიკოსი, სინთეშ კომბინაციური გოფაჩუაშ პრინციპიშ ძირაფაშ დო მენცარული რკვიებაშ გეშა 1930 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის. ფენომენს, ნამუთ რამანიქ გიმირკვიუ რამანიშ ეფექტის უძახუნა. რამანიქ დებადჷ ტამილეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ მადრასიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რამანიშ მაართა მენცარული რკვიება რდჷ სინთეშ დიფრაქციაშ გეშა. რამანი უმოსო მოღალენდჷ აკუსტიკაშ დო ოპტიკაშ დარგეფს. 1926 წანას რამანიქ დარსხუ ფიზიკაშ ინდური ჟურნალი. 1933 წანას რამანიქ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ბანგალორიშა გეგნორთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ მენცარობაშ ინდოეთიშ ინსტიტუტიშ დირექტორო. 1948 წანას რამანიქ დარსხუ რკვიებეფიშ ინსტიტუტი, სოდეთ ღურაშახ იმუშუ. რამანი რე შხვადოშხვა პრესტიჟული ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჩ. ვ. რამანი Nobelprize.org-ის
*ჩ. ვ. რამანიშ მენცარული პუბლიკაციეფიშ არქივი: 
**  ტომი 1 ტომი 2 ტომი 3 ტომი 4 ტომი 5 ტომი 6
*Raman Effect: fingerprinting the universe
* by Raja Choudhury and produced by PSBT and Indian Public Diplomacy.

კატეგორია:ინდოარეფი
კატეგორია:ინდოარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ტამილეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:ინდოარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1888
კატეგორია:ნაღურა 1970
ბალკანაბადი

**ბალკანაბადი** (; თაშნეშე **ბალკანაბატი**, კინოხ — **ნებიტ-დაგი**) — ნოღა თურქმენეთის, ბალკანიშ ველაიათიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

მახორობა — 120,8 ვთშ. ადამიერი (2011). მახორობაშ 80% თურქმენი-იომუდეფი, 15% — რუსეფი, 3% — ყაზახეფი, 2% — აზერბაიჯანალეფი, 10% — ლეზგეფი, სომეხეფი, უზბეკეფი, თათარეფი, ურიეფი დო შხვეფი.

ნოღას მითმიპალუნა ორთაშობურ გაზის დო ნაფთობის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 

## სქოლიო


კატეგორია:თურქმენეთიშ ნოღეფი
მარი (თურქმენეთი)

**მარი** (; კინოხ — **მერვი**) — ნოღა თურქმენეთის, მარიშ ველაიათიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ჯოხოქ გიადჷ ჯვეში ნოღა მერვიშ პატიოცემელო.

მახორობა — 126 ვთშ. ადამიერი (2010). ოხორანა თურქმენეფი, რუსეფი, ყაზახეფი, აზერბაიჯანალეფი, სპარსალეფი, სომეხეფი, უზბეკეფი, თათარეფი დო შხვეფი.

სიკაბეტაშ მეჯინათ, თურქმენეთის მაჟირა ნოღა რე. იდვალუაფჷ თურანიშ რზენიშ ობჟათე-ბჟადალშე, მურგაბიშ ოაზისიშ ტერიტორიას წყარმალუ მურგაბიშ დელტას, ნამუთ დუდს ეთმეჭოფუნს ავღანეთიშ გვალეფს. ნოღას ობჟათეშე ომძღჷ ყარაყუმიშ სვირი. შხუ რკინაშარაშ დო ავტომაგისტრალური ნოსქვი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვიდეო ნოღა მარიშ გეშა
* ახალტეკური ცხენი
* 

## სქოლიო

კატეგორია:მარიშ ველაიათი
კატეგორია:თურქული ოქიანუშ კულტურული ნანანოღეფი
კატეგორია:თურქმენეთიშ ნოღეფი
თურქმენაბადი

**თურქმენაბადი** (; კინოხ **ამული**, **ჩარჯუი**, **ჩარჯოუ**, **ჩარჯევი**, **ლენინსკ-თურქმენსკი**) — ნოღა თურქმენეთის, ლაბაპიშ ველაიათიშ (ოლქი) (ყოფილი ჩარჯოუშ ოლქი) ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დაბა ამული
* ამულ-ჩარჯუი კაბეტი აბრეშუმიშ რზაშ მაგისტრალს
* სტამბოლიშე ტაშკენტიშა: პოლ ნადარიშ გონნაღელი ფოტოეფი (1890). ნორთი 7. ჩარჯუი დო ამურდარია


კატეგორია:თურქმენეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ლებაპიშ ველაიათი
დაშოგუზი

**დაშოგუზი** (**ტაშაუზი**, ) — ნოღა თურქმენეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, დაშოგუზიშ ველაიათიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მახორობა — 275 278 ადამიერი (2012). იდვალუაფუ ქიანაშ ნანანოღა აშხაბადიშ ოორუეშე 630 კილომეტრიშ მეძენას.

კატეგორია:დაშოგუზიშ ველაიათი
კატეგორია:თურქმენეთიშ ნოღეფი
ანაუ

**ანაუ** (ანევი, ) — ნოღა თურქმენეთის, ახალიშ ველაიათიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, აშხაბადიშ ელახიანი ნოღა.

აშხაბადშე მეძუ 8 კმ., მერსხილი რე ავტომაგისტრალით М37.

კატეგორია:თურქმენეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ახალიშ ველაიათი
თურქმენბაში

**თურქმენბაში** (, 1869—1993 წანეფს — **კრასნოვოდსკი**) — ნოღა თურქმენეთიშ ბჟადალშე, ნამუთ მიშმურს ბალკანიშ ველაიათიშ აკოდგინალუაშა. იდვალუაფუ კასპიაშ ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის, აშხაბადიშ ბჟადალშე 580 კილომეტრიშ მეძენას. ნოღაშ ტერიტორიას რე კაბეტი ოერეფოშქაშე ოზუღე ონიშოლი. ნოღა ქიანაშ ნაფთობგინმამუშე ხერეჭუაშ ცენტრი რე.

## რესურსეფი იბტერნეტის
*  — фотоснимки на Викискладе.


კატეგორია:თურქმენეთიშ ნოღეფი
პრასანტა ჩანდრა მაჰალანობისი

**პრასანტა ჩანდრა მაჰალანობისი** (ბენგ. প্রশান্ত চন্দ্র মহালনবিশ; ინგლ. Prasanta Chandra Mahalanobis; დ. 29 მანგი, 1893, კოლკატა, ბრიტანეთიშ ინდოეთი — ღ. 28 მანგი, 1972, კოლკატა, ინდოეთი) — ინდოარი მათემატიკოსი დო სტატისტიკოსი, შინელი რე მაჰალანობისიშ დისტანციათ დო ფელდმანი-მაჰალანობისიშ მოდელით. მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია ანთროპომეტრიაშ გოვითარაფაშა. რდჷ ინდოეთიშ დოგეგმარაფაშ კომისიაშ ართ-ართი მაკათური დო სტატისტიკაშ ინდური ინსტიტუტიშ დუმარსხუაფალი. მაჰალანობისი გურაფულენდჷ კოლკატაშ უნივერსიტეტის დო კემბრიჯიშ ომაფე კოლეჯის. რე შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. მაჰალანობისი ინდოეთის მერჩქინელი რე სტატისტიკაშ მუმათ.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პ. ჩ.  მაჰალანობისი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ინდოარეფი
კატეგორია:ინდოარი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ინდოარი სტატისტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1893
კატეგორია:ნაღურა 1972
თურქმენეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

მინი|250px|მარჯვნივ|თურქმენეთიშ ველაიათეფი: <br />1 — ახალი; 2 — ბალკანი; 3 — დაშოგუზი; 4 — ლებაპი; 5 — მარი.
**თურქმენეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა** — თეხანური თურქმენეთიშ ტერიტორია ტერიტორიულ-ადმინისტრაციულო დორთილი რე თურქმენეთიშ კანონით ადმინისტრაციული დორთუალაშ გეშა, ნამუთ მეღებული რე 2009 წანაშ 18 პირელს.

ეშანილი კანონიშ მეჯინათ, ქიანაშ დოხორელი პუნქტეფი ირთჷ ნოღეფო, დაბეფო დო ოფუტეეფო. ასე თურქმენეთის 25 ნოღა, 77 - დაბა დო 1928  ოფუტე რე.

ადმინისტრაციულო თურქმენეთი ირთჷ ველაიათეფო, ნამუეფჷთ მუშურე ირთჷნა ეტრაპეფო დო გენგეშლიკეფო.

* ველაიათი (5); 
* ველაიეთწკჷმა გომანგაფილი ნოღა  (ნოღა, ნამუშ მახორობათ 500 ვთშ. ადამიერშე უმოსი რე; ფაქტობურო ართი  აშხაბადი); 
* ეტრაპი (50 ველაიეთის დო 7 ნოღას — 5 აშხაბადის დო 2 თურქმენაბადის); 
* ეტრაპწკჷმა გომანგაფილი ნოღა (ნოღა, ნამუშ მახორობათ  30 ვთშ. ადამიერშე უმოსი რე; თეჯგურა ნოღა 15); 
* ეტრაპიშ ნოღეფი (ხორუა, ნამუშ მახორობათ  8 ვთშ. ადამიერშე უმოსი რე; გვალო 9); 
* დაბა (ხორუა, ნამუშ მახორობათ 2 ვთშ. ადამიერშე უმოსი რე; გვალო 77 დაბა);
* ოფუტე (ხორუა, ნამუშ მახორობათ 50 ადამიერშე უმოსი რე; გვალო 1928 ოფუტე);
* გენგეშლიკი (565; გენგეშლიკის აკოართიანაფილი რე ართი ვარ-და მუსხირენი ოფუტე).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Кратко о Туркменистане 
* Туркмения-визитная карточка 

## სქოლიო

კატეგორია:თურქმენეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა
მაფალუ (ჯარალუა)

**მაფალუ** — მარგალი პოლიტიკოსი ჯგუფიქ რდუ 1918 წანას კრებაქ გინწყუ დო ნამუთ ისაკ ჟვანიაქ დადგინ.
ასიმა ჩატერჯი

**ასიმა ჩატერჯი** (ბენგ. অসীমা চট্টোপাধ্যায়; დ. 23 ეკენია, 1917, კოლკატა, ბრიტანეთიშ ინდოეთი — ღ. 22 გერგობათუთა, 2006, კოლკატა, ინდოეთი) — ინდოარი ქიმიკოსი.

## ბიოგრაფია დო მენცარული რკვიებეფი
ასიმა ჩატერჯიქ დებადჷ 1917 წანაშ 23 ეკენიას, ინდოეთიშ ნოღა კოლკატას. გურაფულენდჷ ქიმიას კოლკატაშ უნივერსიტეტის. 1936 წანას ჩატერჯიქ მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი დო 1938 წანას მაგისტრიშ ხარისხი. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ 1944 წანას კოლკატაშ უნივერსიტეტის. ასიმა ჩატერჯი რდჷ მაართა ოსური ნამუქჷთ მიპალუ დოქტორიშ ხარისხი ინდოეთის. კოლკატაშ უნივერსიტეტიშ უკულ, ჩატერჯიქ გურაფა გაგინძორჷ ამერიკას, ვისკონსინიშ უნივერსიტეტის დო კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის. უკულ ინდოეთიშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ კოლკატაშ უნივერსიტეტის ქიმიაშ ლექტორო. 1962 წანაშე 1982 წანაშა რდჷ კოლკატაშ უნივერსიტეტიშ ქიმიაშ პროფესორი. ასიმა ჩატერჯიქ გიმირკვიუ ვინკა-ალკალოიდეფი, მიშეღჷ დიდი თია ანტი-ეპილეფსიური, ანტი-მალარიული, ანტი-კონვულსიური დო ქიმიოთერაპიული წამალეფიშ გოვითარაფაშა. ჩატერჯიშ არძაშე უმოსო ჩინებული პრეპარატი რე ანტი-ეპილეფსიური წამალი - 'Ayush-56' - ნამუთ ასე ხოლო გიმირინუაფჷ. ჩატერჯიქ დიგურუ დო გიმირკვიუ შხვადოშხვა ომედიცინე ჩანარეფი, რე ავტორი მენცარული წინგეფიშ, ინდოეთიშ სუბ-კონტინენტიშ ომედიცინე ჩანარეფიშ გეშა. ჩატერჯი რდჷ ინდოეთიშ პრესტიჟული ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი. 1961 წანას გინოჩეს შანტი სვარუპ ბჰატნაგარიშ პრემია დო 1975 წანას
პადმა ბჰუშანი. რდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფიშ საპატიო დოქტორი. ნომინირაფილი რდჷ 1982-1990 წანეფს რაჯია საბჰაშ მაკათურო. ასიმა ჩატერჯიქ ღურუ 2006 წანაშ 22 გერგობათუთას, ნოღა კოლკატას, 89 წანერქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Women Scientists of India: Dr. Asima Chatterjee - Google Arts & Culture
*Asima Chatterjee. Indian Academy of Science

კატეგორია:ინდოარეფი
კატეგორია:ინდოარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1917
კატეგორია:ნაღურა 2006
მარია მონტესორი

**მარია მონტესორი** (იტალ. Maria Tecla Artemisia Montessori; დ. 31 მარაშინათუთა, 1870, კიარავალე, მარკე, იტალიაშ ომაფე — ღ. 6 მესი, 1952, ნორდვეიკი, ობჟათე ჰოლანდია, ნიდერლანდეფი) — იტალიარი მედიკოსი დო პედაგოგი, შინელი რე გონათაფაშ მეთოდით, ნამუთ თიშ ჯოხონობაშ რე. გურაფულენდჷ საპიენცაშ უნივერსიტეტის. გონათაფაშ მეთოდი, ნამუთ მონტესორიქ დარსხუ, ასე ხოლო გიმირინუაფჷ მოსოფელიშ ბრელ სკოლას დო უნივერსიტეტის.

## ქოძირით თაშნეშე
* მონტესორიშ მეთოდი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მონტესორიშ საირქიანო ასოციაცია
* მონტესორიშ ამერიკული ჯარალუა
* The Centre for Montessori Studies in her native home in Chiaravalle, Italy
* e-text of ''The Montessori Method'' by Maria Montessori
* The Montessori Foundation
* Photos of Maria Montessori (1913–1951)
* 

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი ექიმეფი
კატეგორია:იტალიარი პედაგოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1870
კატეგორია:ნაღურა 1952
იაროსლავ სეიფერტი

**იაროსლავ სეიფერტი** (ჩეხ. Jaroslav Seifert; დ. 23 ეკენია, 1901, პრაღა, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 10 ღურთუთა, 1986, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხი ჭარუ, პოეტი დო ჟურნალისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის, 1984 წანას.

## გიშნაგორა ნახანდეფი
* *Město v slzách* (1921)
* *Samá láska* (1923)
* *Na vlnách TSF* (1925)
* *Slavík zpívá špatně* (1926)
* *Básně* (1929)
* *Poštovní holub* (1929)
* *Hvězdy nad Rajskou zahradou* (1929)
* *Jablko z klína* (1933)
* *Ruce Venušiny* (1936)
* *Zpíváno do rotačky* (1936)
* *Jaro, sbohem* (1937)
* *Zhasněte světla* (1938)
* *Vějíř Boženy Němcové* (1940)
* *Světlem oděná* (1940)
* *Kamenný most* (1944)
* *Přilba z hlíny* (1945)
* *Ruka a plamen* (1948)
* *Šel malíř chudě do světa* (1949)
* *Píseň o Viktorce* (1950)
* *Maminka* (1954)
* *Chlapec a hvězdy* (1956)
* *Praha a Věnec sonetů* (1956)
* *Zrnka révy* (1965)
* *Koncert na ostrově* (1965)
* *Halleyova kometa* (1967)
* *Odlévání zvonů* (1967)
* *Kniha o Praze* (1968)
* *Morový sloup* (1968–1970)
* *Deštník z Picadilly* (1979)
* *Všecky krásy světa* (1979, 1981?)
* *Býti básníkem* (1983)

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Nobel biography
* 
* Biography (in Czech)
* Jaroslav Seifert – Poetry
* Jaroslav Seifert eNotes

კატეგორია:ჩეხეფი
კატეგორია:ჩეხი ჭარუეფი
კატეგორია:ჩეხი პოეტეფი
კატეგორია:ჩეხი ჟურნალისტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:ჩეხი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1901
კატეგორია:ნაღურა 1986
ჰარი მარტინსონი

**ჰარი მარტინსონი** (შვედ. Harry Martinson; დ. 6 მესი, 1904, იემსჰიოგი, შვედეთი — ღ. 11 ფურთუთა, 1978, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ჭარუ დო პოეტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1974 წანას. მარტინსონიქ პრემია მიპალუ შვედი ნოველისტი ეივინდ იუნსონიწკჷმა ართო. თენეფშა პრემიაშ გინოჩამას კრიტიკაქ მაჸუნუ, მუშენდა ჟირხოლო ჭარუ შვედეთიშ აკადემიაშ მაკათურეფი რდეს. ჸათე კრიტიკაშ გეშა მარტინსონიქ დუდი დიჸვილუ 1978 წანაშ 11 ფურთუთას. ჰარი მარტინსონი მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ შვედური პოეზიაშ უდიდაშ რეფორმატორო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰარი მარტინსონი Nobelprize.org-ის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ჭარუეფი
კატეგორია:შვედი პოეტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1904
კატეგორია:ნაღურა 1978
კლაივ სტეიპლზ ლუისი

**კლაივ სტეიპლზ ლუისი** (ინგლ. Clive Staples Lewis; დ. 29 გერგობათუთა, 1898, ბელფასტი, ირლანდია — ღ. 22 გერგობათუთა, 1963, ოქსფორდი, ინგლისი) — ბრიტანალი ჭარუ დო თეოლოგი. გურაფულენდჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშ ოუნივერსიტეტე კოლეჯის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ოქსფორდიშ (1925–1954) დო კემბრიჯიშ (1954–1963) უნივერსიტეტეფს. კლაივ სტეიპლზ ლუისი რე 30-შე უმოსო წინგიშ ავტორი. ლუისიშ წინგეფი თანგილი რე 30 ნინაშა დო გიმოჩამილი რე თიშ წინგეფიშ მილიონობათ ეგზემპლარი.

## ლიტერატურა
* Schofield, Stephen (1983), In Search of C. S. Lewis. Bridge Logos Pub. ISBN 0-88270-544-X
* Wilson, A. N. (1991) [1990]. C. S. Lewis: A Biography. London: Harper Perennial.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Journal of Inklings Studies peer-reviewed journal on Lewis and his literary circle, based at Oxford
* C. S. Lewis Reading Room , with extensive links to online primary and secondary literature (Tyndale Seminary)
* C. S. Lewis research collection at The Marion E. Wade Center at Wheaton College

კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი ჭარუეფი
კატეგორია:ბრიტანალი თეოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1898
კატეგორია:ნაღურა 1963
ადიბ შიშაქლი

**ადიბ შიშაქლი** (, დ. 1909, ჰამა — ღ. 27 ეკენია, 1964, სერისი, ბრაზილია) — სირიალი ოურდუმე დო სახენწიფო მოღალე, სირიაშ პრეზიდენტი დო პრემიერ-მინისტრი 1953–1954 წანეფს.

## ბიოგრაფია
დებადჷ ქურთეფიშ ფანიას, ნინალენდჷ საფრანგეთიშ არმიას, მოგვიანაფათ გურაფულენდჷ დამასკოშ ოურდუმე აკადემიას (ნამუთ უკული გეგნიღეს ჰომსიშა). თიქ ორდოშე ქაკათჷ სირიაშ სოციალურ ნაციონალურ პარტიას. საფრანგეთიშე  სირიაშ ზოხორინალაშ მეღებაშ უკული ოკათუდჷ არაბეთ-ისრაელიშ 1947-1949 წანეფიშ ლჷმას.

1953 წანაშ მარაშინათუთას ოკათუდჷ ჰუსნი ალ-ზაიმიშ სააწმარენჯო პუტჩის, ნამუშ უკულით ქიანაშ პრეზიდენტო დო პრემიერ-მინისტრო გინირთჷ ჰაშიმ ალ-ათასიქ. შიშაქლიქ ხუჯი ვადუკინჷ პრეზიდენტიშ ინიციატივას სირიაშ დო ერაყიშ გოართოიანაფაშ გეშა. ჰაშიმ ალ-ათასიშ გინორინაშ უკული შიშაქლიქ ქემიოჭირინჷ, ნამჷ-და ახალი პრეზიდენტო გჷნორთედუკო ფავზი სელუ, დე-ფაქტო ნთელი ხეშუულაფა შიშაქლიშ ხეს რდჷ. შიშაქლიქ პოლიტიკური პარტიეფი გოხურგჷ დო გენშეღჷ ოურდუმე დიქტატურა. გეკონწარჷ კონფლიქტიქ დრუზეფწკჷმა, ნამუეფჷთ ზოხორინალაშო მინჭაფუდეს. 1954 წანას, ზოჯჷ დუბომბუდესკო თი რაიონეფი სოდე ოხორანდეს დრუზეფი, თინეფიშ აწორინალაშ დარკებელო. 

1954 წანას, თიქ მიოდინჷ სახენწჷფო გინორთაფაშ შედეგო. პირველაშე ირტჷ ლიბანშა, უკული ბრაზილიაშა, სოდე დოჸვილეს სირიალ დრუზეფქ 1964 წანაშ 27 ეკენიას.

## რესურსები ინტერნეტში
* Shishakli and the Druze: Integration and Intransigence

კატეგორია:სირიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:სირიაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1909
კატეგორია:ნაღურა 27 ეკენია
კატეგორია:ნაღურა 1964
კატეგორია:ჸვილირი პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ღურელი კათა
ჰუარი ბუმედიენი

[thumb|ჰუარი ბუმედიენი (ცენტრის) ირანიშ შაჰი [მოჰამედ რეზა ფეჰლევი დო ერაყიშ ვიცე-პრეზიდენტი სადამ ჰუსეინწკჷმა ალჟირიშ აპიჯალაშ ხეშ მოჭარუაშის. 1975 წანა]]
**ჰუარი ბუმედიენი** (; დ. 23 მარაშინათუთა, 1932 — ღ. 27 ქირსეთუთა, 1978) — ალჟირალი სახენწიფო, ოურდუმე დო პოლიტიკური მოღალე, პოლკოვნიკი, ალჟირიშ კათაშ ანტიკოლონიური ბურჯაფიშ ართ-ართი ლიდერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფია

კატეგორია:ალჟირიშ რევოლუციონერეფი
კატეგორია:ალჟირიშ პრეზიდენტეფი
მუჟამს რულენჯი გოკურცხუ

**მუჟამს რულენჯი გოკურცხუ** (ინგლ. When The Sleeper Wakes) — ინგლისარი ჭარუშ ჰერბერტ ჯორჯ უელსიშ ომენცარე-ფანტასტიკური, დისტოპიური რომანი. რომანიშ სიუჟეტით ართ კოჩის ჟიროშ სუმ წანას ლურს დო უკულ გუთმოკურცხუ გვალო შხვანერ, ტრანსფორმირებულ ლონდონს, სოდეთ თინა არძაშე უმოს ნდიდარ ადამიერო გინირთუ. წინგიქ გიშართჷ 1899 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 

კატეგორია:ჰერბერტ ჯორჯ უელსიშ წინგეფი
კატეგორია:ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟანრიშ წინგეფი
ენ რაისი

**ენ რაისი** (ინგლ. Anne Rice; დაბადებაშ ჯოხო: ჰოვარდ ალენ ფრენსის ო'ბრაიენი, ინგლ. Howard Allen Frances O'Brien; დ. 4 გჷმათუთა, 1941, ახალი ორლეანი, ლუიზიანა, ააშ — ღ. 11 ქირსეთუთა, 2021, რანჩო-მირაჟი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ დო ნოველისტი. თიშ ნახანდეფი უმოსო ორხველჷ გოტიკურ, ეროტიკულ დო ქირსიანული ჟანრიშ ლიტერატურას. შინელი რე ნოველეფიშ სერიული ციკლით *"ვამპირიშ ქრონიკეფი"*. ჸათე სერიეფიშე ჟირ ნოველას რე გერსხილი  ფილმეფი: *ინტერვიუ ვამპირიწკჷმა* (1994) დო *ჭყელეფიშ დიაფალი* (2002).

ენ რაისიქ დებად ახალ-ორლეანს, ლუიზიანაშ შტატის. ირდუდჷ კათოლიკეეფიშ ფანიას. რაისი გურაფულენდჷ სან-ფრანცისკოშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ დო მაგისტრიშ ხარისხი. რაისიქ ლიტერატურული კარიერა დიჭყჷ 1976 წანას, რომანით *ინტერვიუ ვამპირიწკჷმა*, ნამუსით უკულ ვამპირიშ სერიაშ შხვა წინგეფქ მაჸუნუ. რაისიშ რომანეფს უღუდჷ დიდი პოპულარობა დო გიმიჩჷ თიშ წინგეფიშ 100 მილიონიშე უმოსი ეგზემპლარქ. ენ რაისიშ ქომონჯი 1961-2002 წანეფს, რდჷ ამერიკალი პოეტი სტენ რაისი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებსაიტი
* 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1941
კატეგორია:ნაღურა 2021
ჯეიმს აპათურაი

**ჯეიმს აპათურაი** (, ; დ. 7 მარაშინათუთა, 1968, ტორონტო, კანადა) — კანადარი ჟურნალისტი დო ნატოშ ჸოფილი პრეს-მელამოსე. ასეშო რე ნატოშ გენერალური მელამოსეშ სპეციალური წჷმმარინაფალი  მოლენკავკაციაშ დო ცენტრალური აზიაშ ქიანეფს.

დებადჷ კანადაშ ნოღა ტორონტოს. 1991 წანას ეკენიას წჷმოძინელო გათჷ ტორონტოშ უნივერსიტეტი (პოლიტიკურ მენცარობეფიშ დო ისტორიაშ ფაკულტეტი), მიღჷ ხელუანობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი. 1993 წანაშ ფურთუთას, ამსტერდამიშ უნივერსიტეტის მიღჷ ოერეფოშქაშე ურთიართობეფიშ მაგისტრიშ დიპლომი (ოერეფოშქაშე ურთიართობეფიშ ფაკულტეტი).

1993 წანაშ მელახიშე რედაქტორიშ მახვარეთ მუშენდჷ კანადაშ ტელერადიომაუჭყაფალობაშ კორპორაციას. 1994 წანაშ მარაშინათუთას, მუშობა დიჭყჷ კანადაშ ერუანული დუდთხილუაშ სამინისტრეს

1998 წანაშ მესის მუშენდჷ ნატოს, პოლიტიკურ ურთიართობეფიშ გჷმნართის. 2004 წანაშ პირელს, ქჷდარინეს ნატოშ პრეს-მელამოსეშ პოსტის.

2021 წანას, დოჯილდაფირი რე ქორთული ორქოშ ოწმაფუშ ორდენით.

## სქოლიო

კატეგორია:კანადაშ ჟურნალისტეფი
კატეგორია:ტამილეფი
კატეგორია:კანადაშ ტამილეფი
კატეგორია:შრი-ლანკაშ ტამილეფი
კატეგორია:ნატოშ ოფიციალური პიჯეფი
რიხარდ ზიგმონდი

**რიხარდ ადოლფ ზიგმონდი** (გერმ. Richard Adolf Zsigmondy; დ. 1 პირელი, 1865, ვენა, ავსტრიაშ იმპერია — ღ. 23 ეკენია, 1929, გეტინგენი, გერმანია) — უნგრალი-ავსტრიალი ქიმიკოსი, კოლოიდეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1925 წანას. ზიგმონდი გურაფულენდჷ ვენაშ დო მიუნხენიშ უნივერსიტეტეფს. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. ზიგმონდიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რიხარდ ზიგმონდი Nobelprize.org-ის
* რიხარდ ზიგმონდი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ავსტრიალეფი
კატეგორია:ავსტრიალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ავსტრიალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1865
კატეგორია:ნაღურა 1929
აჰმედ იბნ იუსუფი

**აბუ ჯაფარ აჰმად იბნ იუსუფ ალ-ბაღდადი**, თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **აჰმად ალ-მისრი** (დ. 835 — ღ. 912) — რდჷ არაბი მათემატკოსი, თაშნეშე მათემატიკოსი იუსუფ იბნ იბრაჰიმიშ ქომოლსქუა ().

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* H. L. L. Busard and P. S. van Koningsveld, *Der «Liber de arcubus similibus» des Ahmed ibn Jusuf*, Annals of science **30** (1973), 381—406.
* M Steinschneider, Yusuf ben Ibrahim und Ahmed ibn Yusuf, Bibliotheca mathematica (1888), 49-117.

კატეგორია:დუნაბადი 835
კატეგორია:ნაღურა 912
კატეგორია:ღურელი კათა
კატეგორია:არაბი ასტრონომეფი
კატეგორია:არაბი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ეგვიპტეშ მათემატიკოსეფი
კატეგორია:სირიალი მათემატიკოსეფი
ალ-კალკაშანდი

მინი|ალ-კალკაშანდიშ „სუბჰ ალ-ა'შაშ“ ხენაჭარაშ ართ-ართი ხასჷლა (1779 წ.)
**შიჰაბ-ად-დინ აბულ-აბბას აჰმად იბნ ალი ალ-კალკაშანდი** (; დ. 1355 — ღ. 1418) — არაბი ავტორი, ენციკლოპედისტი, ეგვიპტეშ მამლუქეფიშ სასულთანეშ ადმინისტრაციული მოხელე.

ალ-კალკაშანდიშ თარი თხობელუა თიში 14-ტომიანი კაპიტალური ნახანდი „ყვერეშ გოთანა ჭარუაშ ხელუანობას“ („სუბჰ ალ-ა'შა ფი სინა'ათ ალ-ინშა“), ნამუთ 1412 წანას გათჷ (რსული სახეთ იბეშტჷ 1913–20 წანეფს, კაიროს). თხობელუა 10 ნორთო (მაკალა) ირთუ. მაჟირა ნორთის (ტომი III–IV) მოჩამილი რე მასალა სა­ქორთუოშ ისტორიაშ დო გეოგრაფიაშ გეშა; ოლქეფიშ დო ნოღეფიშ, ოვაჭარე რზეფიშ დო შხვეფიშ ეჭარუა. ნახანდის რე ჩინებეფი საქორთუო-ეგვიპტეშ, თაშნეშე საქორთუოშ მაფაშ დო ირანიშ ილხანეფიშ ურ­თი­ართობაშ ისტორიაშენ. 

ალ-კალკაშანდიშ თხობუა გეპონჷ ელომარიშ (ღ. 1348) ნახანდის. ალ-კალკაშანდიშ წყუშ ჩინებათ, მონღოლეფიშ ყაენიშ კაბეტ ვეზირ ჩობანს თისხიშა მოუხვარებჷ გიორგი V მაბარჩხალეშა, ნამჷ-და ქორთუ მაფა თის მუში ჭყანაშ გიოპონო დო ჭირშე გიშმაღალარო იკოროცხჷ. ჩინებეფი საქორთუოშ გეშა ეშაშაყარჷ დო რუსულო თანგჷ ვლადიმერ ტიზენჰაუზენქ, დო ეგვიპტეშ სულთანიშ კარს შემუშებული ­ქორთუ მაფეეფშო მერინაშ წესიშ არაბული ტექსტი მიშაღალირი რე გიორგი წერეთელიშ არაბულ ქრესტომათიაშა; თიში ქორთული ნათანგა დობეშტეს ივანე ჯავახიშვილქ, ავთანდილ მენთეშაშვილქ დო შხვ.

## ლიტერატურა
* Заметка Элькалькашанди о грузинах / [В. Тизенгаузен]. - [Санкт-Петербург] : тип. Имп. Акад. наук, [1887]. - 9 с. ; 27см.. - Авт. указан в конце текста. - Без тит. л. и обл.. - Отт. из "Зап. Вост. отд. Рус. археол. общ." 1887, т. 1, вып. 3, с. 208-216
* არაბული ქრესტომათია. - თბ. : სტალინის სახ. თბილისის სახელმწ. უნ-ტის გამ-ბა და სტ., 1949. - 16,108გვ. ; 22სმ. - თავფურც. და წინასიტყვაობები ქართულ-რუსულ ენებზე, ტექსტი არაბულ ენაზე.
* საქართველოს და ეგვიპტის ისტორიის ურთიერთობიდან / ა. მენთეშაშვილი // დროშა. - თბილისი, 1958. - N9. - გვ.18-19.
* მასალები საქართველო-ეგვიპტის ურთიერთობის ისტორიისათვის / ბ. სილაგაძე // ქართული წყაროთმცოდნეობა / ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი. - თბილისი, 1968. - ტ.2. - გვ.87-104
* ჯავახი­შვი­ლი ივ., თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ. 3, თბ., 1982

კატეგორია:არაბი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:შქა ოშწანურეეფიშ ისტორიკოსეფი
კატეგორია:დანუბადი 1355
კატეგორია:ნაღურა 1418
კატეგორია:შხვაშთური ავტორეფი საქორთუოშ დო ქორთუეფიშ გეშა
ჰერბერტ ჯორჯ უელსი

**ჰერბერტ ჯორჯ უელსი** (ინგლ. Herbert George Wells; დ. 21 ეკენია, 1866, ბრომლი, კენტიშ ოგრაფე, ინგლისი — ღ. 13 მარაშინათუთა, 1946, რიჯენტს-პარკი, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისარი ჭარუ. უელსი რე ავტორი ფენტეზიშ, ისტორიული დო ბიოგრაფიული ჟანრიშ ნახანდეფიშ. უელსი უმოსო შინელი რე ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟანრით. ჸათეშ გეშა უელსის ომენცარე ფანტასტიკაშ მუმას ხოლო უძახჷნა.

გურაფულენდჷ მენცარობაშ ომაფე კოლეჯის. რდჷ ფუტურისტი, სოციალისტი დო პაციფისტური იდეეფიშ პროპონენტი. უელსიშ არძაშე უმოსო ჩინებული ნახანდი რე "ბორჯიშ მანქანა", ნამუქჷთ 1895 წანას გიშართჷ. ომენცარე ფანტასტიკაშ გარდა უელსი რე ავტორი შხვადოშხვა პოლიტიკური დო დიდაქტიკური ნაჭარეფიშ ხოლო. უელსი ოთხიშა რდჷ ნომინირაფილი ნობელიშ პრემიაშა ლიტერატურაშ დარგის. გიშარჩქინელი ინგლისარი ავტორი ბრაიან ოლდისი ჰერბერტ უელსის ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟანრიშ შექსპირს უძახუდჷ.

## ლიტერატურა
* Dickson, Lovat. H. G. Wells: His Turbulent Life & Times. 1969.
* Roberts, Adam. H G Wells A Literary Life. Springer International Publishing, 2019, ISBN 9783030264215.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* ''Future Tense – The Story of H. G. Wells'' at BBC One – 150th anniversary documentary (2016)
*

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1866
კატეგორია:ნაღურა 1946
მაჰმუდ აბასი

**მაჰმუდ აბასი** (არაბ. محمود عباس‎‎), პარტიული მეტჯოხო „აბუ მაზენი“ (ابو مازن‎) (დ. 26 მელახი, 1935, ცფათი) — პალესტინარი პოლიტიკოსი, პალესტინაშ პრეზიდენტი 2005 წანაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Mahmoud Abbas' speech at UN 

კატეგორია:პალესტინარი პოლიტიკოსეფი
სუბჰი ბარაკატი

**სუბჰი ბეი ბარაკატ ალ-ჰალიდი** (; დ. 1889, ანტიოქია, ოსმალეთიშ იმპერია —  ღ. 1939, ანთაქია, თურქეთი) — სირიალი პოლიტიკური მოღალე, ქიანაშ პრეზიდენტი დო პრემიერ-მინისტრი (1922-1925 წწ.).

## ბიოგრაფია
დებადჷ ანტიოქიას, თურქული გოჭყაფაშ ფანიას. საფრანგეთიშ მანდატიშ პერიოდის რდჷ სირიაშ ფედერაციაშ (28 მანგი, 1922 – 31 ქირსეთუთა, 1924) დო სირიაშ სახენწჷფოშ (1 ღურთუთა, 1925 – 21 ქირსეთუთა, 1925) პრეზიდენტი.

კაბეტი თია მიშეღჷ ქიანაშ აკოართიანაფას დო გიმოქიმინუას. 1925 წანას გეგნოდირთჷ პროტესტიშ შანო, ნამუთ გიმიჭანჷ დრუზეფიშ დო ალავიტეფიშ სახენწჷფოეფიშ სირიაშა მერსხუაფაშ ოკითხირიშენ საფრანგეთიშ სამანდატე ხეშუულაფაშ ვარიშ გეშა.

## სქოლიო

კატეგორია:სირიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:სირიაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1889
კატეგორია:ნაღურა 1939
ჰაფეზ ასადი

**ჰაფეზ ასადი** (   დ. 6 გჷმათუთა, 1930, კარდახა, სირია — ღ. 10 მანგი, 2000, დამასკო, სირია) — სირიალი სახენწჷფო, პოლიტიკური დო ოურდუმე მოღალე, სირიაშ პრეზიდენტი (1971—2000 წწ.), პრემიერ-მინისტრი (1970—1971 წწ), პარტია ბაასიშ რეგიონალური სარდალუაშ სირიაშ რეგიონალური გიმნართიშ უნჩაში, პარტია ბაასიშ გენერალური მელამოსე (პროსირიული ფრაქცია) (1970—2000 წწ.), სირიაშ დუდთხილუაშ მინისტრი (1966—1972 წწ.), გენერალი.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Syrian parliament backs Bashar
* Syria: The Reckoning 

კატეგორია:სირიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:სირიაშ პრემიერ-მინისტრეფი
მაილზ ფრანკლინი

**სტელა მარია სარა მაილზ ფრანკლინი** (ინგლ. Stella Maria Sarah Miles Franklin; დ. 14 გჷმათუთა, 1879, ტალბინგო, ახალი ობჟათე უელსი, ავსტრალია  — ღ. 19 ეკენია, 1954, სიდნეი, ავსტრალია, შინელი რე მუჭოთ **მაილზ ფრანკლინი**, ინგლ. Miles Franklin) — ავსტრალიარი ჭარუ, ნოველისტი დო ფემინისტი, მერჩქინელი რე ავსტრალიაშ ართ-ართ უდიდაშ ნოველისტო. რდჷ სემიუელ ჰენრი პრიორიშ მემორიალური პრემიაშ ლაურეატი. მაილზ ფრანკლინიშ ჯოხონობაშ რე მაილზ ფრანკლინიშ ლიტერატურული პრემია, ნამუქჷთ დირსხუ ფრანკლინიშ ანდერძით 1957 წანას დო სტელაშ პრემია, დირსხუ 2013 წანას.

## გიშნაგორა ნახანდეფი
### ნოველეფი
**My Brilliant Career* (1901)
**Some Everyday Folk and Dawn* (1909)
**Old Blastus of Bandicoot* (1931)
**Bring the Monkey* (1933)
**All That Swagger* (1936)
**Pioneers on Parade* (1939) – დიმფნა კიუსაკიწკჷმა ართო
**My Career Goes Bung* (1946)
**On Dearborn Street* (1981)

### ნოველეფი Brent of Bin Bin-იშ ფსევდონიმით
* *Up the Country* (1928)
* *Ten Creeks Run* (1930)
* *Back to Bool Bool* (1931)
* *Prelude to Waking* (1950)
* *Cockatoos* (1954)
* *Gentleman at Gyang Gyang* (1956)

### ნონ-ფიქშენი
**Joseph Furphy: The Legend of a Man and His Book* (1944)
**Laughter, Not for a Cage* (1956)
**Childhood at Brindabella* (1963)

## ლიტერატურა
* Barnard, Marjorie (1967) Miles Franklin: The Story of a Famous Australian

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ავსტრალიარეფი
კატეგორია:ავსტრალიარი ჭარუეფი
კატეგორია:ავსტრალიარი ნოველისტეფი
კატეგორია:ფემინისტი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1879
კატეგორია:ნაღურა 1954
ოსამუ შიმომურა

**ოსამუ შიმომურა** (იაპ. 下村 脩; ინგლ. Osamu Shimomura; დ. 27 მარაშინათუთა, 1928, ფუკუჩიამა, იაპონიაშ იმპერია — ღ. 19 გჷმათუთა, 2018, ნაგასაკი, იაპონია) — იაპონარი ქიმიკოსი დო ოკიანოლოგი, წვანე ფლუორესცენტნური ცილეფიშ რკვიებაშ დო გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 2008 წანას. შიმომურაქ პრემია მიპალუ ამერიკალი მენცარეფი: კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (სან-დიეგო) პროფესორი როჯერ ციენი დო კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ პროფესორო მარტინ შალფიწკჷმა ართო.

## ბიოგრაფია
ოსამუ შიმომურაქ დებადჷ 1928 წანაშ 27 მარაშინათუთას. გურაფულენდჷ ნაგასაკიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ კოლეჯის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი ფარმაციას 1951 წანას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ნაგოიაშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ მაგისტრიშ ხარისხი ორგანულ ქიმიას 1958 წანას პროფესორი იოშიმასა ჰირატაშ ხემანჯღვერობათ. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ 1960 წანას. გურაფაშ თებაშ უკული შიმომირა მუშენდჷ ამერიკას: ფრინსთონიშ უნივერსიტეტის, ბოსტონიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას დო ოკიანეშ ბიოლოგიაშ ლაბორატორიას. შიმომურა რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 2004 წანას მიპალუ პერსიშ პრემია (მიკროსკოპიაშ ომაფე ჯარალუა), 2006 წანას ასაჰიშ პრემია, 2008 წანას ნობელიშ პრემია დო იაპონიაშ კულტურაშ ორდენი, 2013 წანაშე რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური. ოსამუ შიმომურა რე შხვადოშხვა მენცარული პუბლიკაციეფიშ დო სტატიეფიშ ავტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოსამუ შიმომურა Nobelprize.org-ის
* ოსამუ შიმომურა ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:იაპონარეფი
კატეგორია:იაპონარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:იაპონარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1928
კატეგორია:ნაღურა 2018
დეშილ ჰემეთი

**სემიუელ დეშილ ჰემეთი** (ინგლ. Samuel Dashiell Hammett; დ. 27 მესი, 1894, სენტ-მერისი, მერილენდი, ააშ — ღ. 10 ღურთუთა, 1961, მანჰეტენი, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ, ნოველისტი დო პოლიტიკური აქტივისტი, მერჩქინელი რე დეტექტივური ჟანრიშ კლასიკოსო. ჰემეთი "მანგარი დეტექტივეფი“-შ (*Hardboiled*) ჟანრიშ ართ-ართი გიშარჩქინელი წჷმმარინაფალი რე.

## ლიტერატურა
* Marling, William (1983). Dashiell Hammett. New York: Twayne.
* Symons, Julian (1985). Dashiell Hammett. New York: Harcourt Brace Jovanovich

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Checklist of where many Hammett stories have been published
* PBS ''American Masters''  portrait of Hammett
* 
* Dashiell Hammett bio and novels analyzed at detnovel.com
* Dashiell Hammett on The Thrilling Detective Website

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი დეტექტივური ჟანრიშ ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1894
კატეგორია:ნაღურა 1961
ჯონ დოს პასოსი

**ჯონ როდერიგო დოს პასოსი** (ინგლ. John Roderigo Dos Passos; დ. 14 ღურთუთა, 1896, ჩიკაგო, ილინოისი, ააშ — ღ. 28 ეკენია, 1970, ბალტიმორი, მერილენდი, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ, ნოველისტი, დრამატურგი, პოეტი, ჟურნალისტი, მათანგალი დო ხანტუ. თიშ არძაშე უმოსო შინელი რომანი რე U.S.A.. დოს პასოსი გურაფულენდჷ ჰარვარდიშ კოლეჯის. გურაფაშ თებაშ უკული შარალენდჷ ევროპას. დაინტერესებული რდჷ ლიტერატურათ, ხელუანობათ დო ჭარალუათ. მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას დო ოკათუდჷ ამერიკაშ არმიაშ ომედიცინე კორპუსის. 

1920 წანას დოს პასოსიქ გჷმაბჟინუ მუშ მაართა ნოველა "ართი კოჩიშ ინიციატივა: 1917". 1925 წანას გიშართჷ დოს პასოსიშ რომანქ "მანჰეტენი", ნამუსჷთ უღუდჷ დიდი პოპულარობა. ჯონ დოს პასოსიშ არძაშე უმოსო შინელი ნახანდი რე "U.S.A.", ნამუთ იკათუანს სუმ რომანს: 42-ა პარალელი, 1919 დო ბრელი ფარა. Modern Library-იშ აზრით U.S.A. რე XX ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაში რომანი. 

ჭარალუაშ გარდა ჯონ დოს პასოსი შინელი რე პოლიტიკური აქტივიზმით. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ, დოს პასოსიქ დეინტერესჷ სოციალიზმით დო პაციფიზმით. 1950-იან წანეფს დოს პასოსი უმოსო კონსერვატორიზმით რდჷ დაინტერესებული. ჯონ დოს პასოსიქ ღურუ 1970 წანაშ 28 ეკენიას, 74 წანერქ. ლონგვუდიშ უნივერსიტეტიქ 1980 წანას დარსხუ ჯონ დოს პასოსიშ ჯოხონობაშ ლიტერატურული პრემია.

## ლიტერატურა
* Carr, Virginia Spencer. Dos Passos: A Life. Evanston: Northwestern University Press, 2004.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჯონ დოს პასოსიშ მანუსკრიპტეფიშ არქივი
* ჯონ დოს პასოსიშ ოფიციალური ვებსაიტი
* ჯონ დოს პასოსიშ ჯოხონობაშ ჯარალუა
* 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1896
კატეგორია:ნაღურა 1970
ანვარ სადათი

**მუჰამად ანვარ ალ-სადათი** (; დ. 25 ქირსეთუთა, 1918, მიტ-აბუ-ალ-კუმი, ეგვიპტეშ სასულთანე — ღ. 6 გჷმათუთა, 1981, კაირო, ეგვიპტე) — ეგვიპტალი სახენწჷფო დო ოურდუმე მოღალე, ეგვიპტეშ მასუმა პრეზიდენტი 1970 წანაშ 15 გჷმათუთაშე ჸვილუაშახ, 1981 წანაშ 6 გჷმათუთაშახ. თინა რდჷ დუდიშული ოფიცერეფიშ ბუნაშ უნჩაში მაკათური, ნამუქჷთ ქეითარაგჷ მუჰამედ ალიშ დინასტია 1952 წანაშ ეგვიპტეშ რევოლუციაშ შედეგო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  დო 
* Wolfgang G. Schwanitz. Anwar as-Sadat (Webversion 4-2010)
* Hassan'' Jehan El-Sadat: Destinies forged anew //Al-Ahram Weekly 3 — 9 August 2000 Issue No. 493

## სქოლიო

კატეგორია:ეგვიპტეშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ეგვიპტეშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ლიდერეფი
კატეგორია:ჸვილირი პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი თინჩალაშ გონტკიცაფას
კატეგორია:1978 წანაშ ნობელის პრემიაშ ლაურეატეფი თინჩალაშ გონტკიცაფაშ დარგის