open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ოავტორე ნება

[thumb|right|100px|© რე [გათხილება ოავტორე ნებაშ თხილერობაშენი|ოავტორე ნებაშ თხილერობა შანი]]
**ოავტორე ნება** – ცნება ომენოღალური სამართალს, ნამუთ ეთმოსახუნს თი ნებეფიშ ართოიანალას, ნამუეფით ორხველჷ მენცარობაშ, ლიტერატურაშ დო ხელუანობაშ ნახანდიშ მაქიმინალს (ავტორს) ვარა თიშ მონძეს. მუჭოთ წესინ გარკვიებული ბორჯით, მუდგაშ გულაშ უკულით ნახანდი გინმირთუ ოირკოჩე დორხველობათ. 

კატეგორია:ომენოღალური სამართალი
ფრანკო-პროვანსული ნინა

**ფრანკო-პროვანსული ნინა** (  **არპიტანული ნინა** ვარა **რომანდიული**) — რომანული ნინა, ნამუთ გოფაჩილი რე ბჟადალ შვეიცარიას, საფრანგეთიშ ობჟათე-ბჟადალ დო იტალიაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთეფს. ნინა გერე დინაფაშ კარს, თიშენი, ნამდა XX ოშწანურაშ მაჟირა გვერდშე თიშა მორაგადე ჯარალუაქ გინილჷ სტანდარტულ ფრანგულ ნინაშა. ამდღარშო ფრანკო-პროვანსული დინამიკაშ არძაშე დიდი მუდანობა რე იტალიაშ ავტონომიურ რეგიონს — ვალე-დ-აოსტას. თე ნინაშა იჩიებუნა თაშნეშე ალპური ლეხერეფიშ დოხორილ პუნქტეფს, ტურინიშ პროვინციას, ფოჯაშ ჟირ იზოლირაფილ ნოღას დო შვეიცარიაშ რომანდიას.

ფრანკო-პროვანსული ნინა წჷმარინუანს გალურ-რომანულ ნინას დო იკლასიფიცირებუ მუჭოთ საფრანგეთიშ რეგიონული ნინა, მარა თიშა მორაგადეეფი თაქი უშანულე რე. ორგანიზაციეფი თე ნინაშ მუკოტებას ოცადჷნა შხვადოშხვა ფორმათ, გონათაფაშ, ომენცარე რკვიეფიშ დო პუბლიკაციეფიშ ოსხირშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ''On-line directory regularly updated''
* Google Maps, Precise Map of Arpitania
* http://maps.google.com/maps/ms?hl=en&ie=UTF8&oe=UTF8&msa=0&msid=115570914925694292683.00047ce9d35f29abcf6f0 Precise Map of Arpitania and Occitania in Italy and Switzerland

კატეგორია:რომანული ნინეფი 
კატეგორია:საფრანგეთიშ ნინეფი 
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნინეფი  
კატეგორია:იტალიაშ ნინეფი
ლატვიური ნინა

**ლატვიური ნინა** (latviešu valoda) — ლატვიარეფიშ ნინა, ლატვიაშ ოფიციალური ნინა. თის თაშნეშე უძახჷნა **ლეტურს**. ლატვიას თე ნინაშა იჩიებუ 1,4 მილიონი კოჩი დო 150 000 თანჯეფსგალე. ლატვიური ნინა მაჟირა ნინა რე ბრელ კოჩიშო, მუთ ურჩქვანური რე თეცალი ჭიჭე ნინეფშო. ლატვიაშ მახორობაშ დოხოლაფირო 1,9 მილიონი (79%) კოჩი იჩიებუ ლატვიურო. თაჸურეშე დოხოლაფირო 1 165 000 კოჩი ფანიას გჷმირინუანს თე ნინას, მუჭოთ მაართალ ნინას. ლატვიას ლატვიური ნინაშ გჷმორინაფა სოციალური რინაშ შხვადოშხვა სფეროეფს ირდუ.

ლატვიური მიშმურს ბალტიკური ნინეფიშ ფანიაშა. მეჭედას რე მერსხუაფილი ლიეტუვურ ნინაწკჷმა, თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ართიანიშ გაგება უჭირს თე ჟირ ნინაშა მოჩიებე კათას.

მაართა ლატვიური ნაბეშტა ტექსტი ორხველჷ XVI ოშწანურას.

## კლასიფიკაცია
ლატვიური ნინა მიშმურს ბალტიკური ნინეფიშ ფანიაშა, ნამუთ რე ინდოევროპული ფანიაშ ნოჸელა. თინა რე ართ-ართი ჟირშე ამდღა შურდგჷმილ ბალტიურ ნინეფშე, ნამუსჷთ გარჩქჷ ოფიციალური სტატუსი (მაჟირა ლიეტუვური ნინა რე). ლატვიურ დო ლიტვურ ნინეფს ბრელი მახასიათაფალი აფუნა ასქილადირი პროტო-ნინაშე, მარა ფონოლოგიაშ დო მორფოლოგიაშ ალაზიმაფათ ლატვიური უმოსი ინოვაციური რე ლიტვურ ნინაშე.

## დიალექტეფი
ლატვიურ ნინას გაჩქჷ სუმი დიალექტი: ლივონიური, ლატგალიური დო ოშქაშე დიალექტი. ლივონიური დიალექტი მუშ განშე ირთუ ჟირ კილოთ. ოშქაშე დიალექტიშ ნერჩიშა რე დორსხუაფილი სტანდარტული ლატვიური ნინა, ნამუთ მუშ განშე თაშნეშე ჟირ კილოთ ირთუ. ლატვიურიშ დიალექტეფი ვარე ლივონური, კურონული, სემიგალური სელონური ნინეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Live Latvian-language radio streams online
* On line TV in latvian 
* Latvian phrasebook at Wikivoyage
* Latvian Language Law in English
* Letonika
* Overview of the Latvian Language (en) 
* State (Official) Language Commission (linguistic articles, applicable laws, etc.)
* English–Latvian / Latvian–English dictionary 
* English-Latvian and Latvian–English online translation 
*  Latvian–English Dictionary  from Webster's Online Dictionary – The Rosetta Edition
* National Agency for Latvian Language Training 
* The Latvian Alphabet 
* Examples of Latvian words and phrases (with sound) 
* Languages of the World:Latvian 
* Latvian bilingual dictionaries
* Latvian Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)

## სქოლიო

კატეგორია:ბალტიკური ნინეფი
ბარი უაიტი

**ბარი იუჯინ უაიტი** (ინგლ. Barry Eugene White; დ. 12 ეკენია 1944, გალვსტონი, ტექსასი − ღ. 4 კვირკვე 2003, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია) — ამერიკალი მობირე, მუსიკოსი, კომპოზიტორი. ჩინებული რე ჰიტეფით: You're the First, the Last, My Everything, Can't Get Enough of Your Love, Babe,  Never, Never Gonna Give You Up, What Am I Gonna Do With You დო შხვა. გჷმოჩამილი რე ბარი უაითიშ ალბომეფიშ 100 მილიონშე უმოსი ეგზემპლარი. 

## დისკოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ-საიტი 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:ამერიკალი კომპოზიტორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1944
კატეგორია:ნაღურა 2003
ლაშა შავდათუაშვილი

**ლაშა შავდათუაშვილი** (დ. 31 ღურთუთა, 1992, გორი, ოფ. კარალეთი) — ქორთუ ძიუდოისტი.   2012 წანაშ ზარხულიშ ოლიმპიურ ლაჸაფეფს, 66 კგ-შახ ძიუდოისტეფ შქას ორქოშ მენდალი მიპალუ.

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1992
კატეგორია:ქორთუ ძიუდოისტეფი
კატეგორია:ქორთუ ოლიმპიური ჩემპიონეფი
ქისტაური

**ქისტაური** — ოფუტე ახმეტაშ მუნიციპალიტეტის, კახეთიშ აკანს, საქორთუოს. ახმეტაშე დოშორაფილი რე 7 კილომეტრით, თელავშე — 27 კილომეტრით. ოფუტე იდვალუაფუ ალაზანიშ მარძგვან ძგაშე, ოორუებჟაეიოლჸურე უხურგანს გომბორიშ ქჷნდჷრი.

2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 1729 კოჩი. თე ოფუტეშე რდჷ ჩინებული ქორთუ პოეტი დო დრამატურგი რაფიელ ერისთავი.

## გალერეა

file:Village kistauri.jpg|ქისტაურიშ გინაჯინუ ობჟათეშე
file:Museum of rafiel eristavi.jpg|რაფიელ ერისთავიშ მუზეუმი
file:Kvelatsminda of kistauri.jpg|ყველაწმინდაშ ეკლესია ქისტაურიშ გოხოლუას


## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო

კატეგორია:ახმეტაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჰოშიმინი

**ჰოშიმინი** (, , *Pré Nokor*) – ნოღა ვიეტნამიშ ობჟათეშე. ქიანაშ უშხუაში ნოღა (მახორობა — 9,389,700 ადამიერი (2021 წანაშ მუნაჩემეფით)). თაშნეშე ჩინებული რე აბრევიატურათ **HCMC** (-შე) დო ჯოხოთ **საიგონი** (), ნამუთ ნოღაშ ოფიციალური ჯოხო რდჷ 1976 წანაშახ. ნოღას ჯოხო გიოდვეს ვიეტნამიშ პირველი პრეზიდენტი ხო ში მინიშ პატიოცემელო. 1887-1901 წანეფს — საფრანგეთიშ ინდოჩინეთიშ ნანანოღა. 1955-1975 წანეფს — ობჟათე ვიეტნამიშ ნანანოღა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official website  
* Ho Chi Minh City People's Council 
* Ho Chi Minh City People's Committee 
* History of Ho Chi Minh City 
* Ho Chi Minh City – Vietnam Online
* Ho Chi Minh City – The Vietnam Guide 

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ხო ში მინი

მინი|მარჯვნივ|200პქ|ხო ში მინი
**ხო ში მინი** დაბადებაშ ჯოხო: **ნგუენ ტატ თანი** (ვიეტნ. Hồ Chí Minh, დ. 19 მესი, 1890, ოფ. კიმლიენი, ნგეანიშ პროვინცია - ღ. 3 ეკენია, 1969, ჰანოი) — ვიეტნამიშ კომუნისტური მოხანდე, მარაშინათუთაშ რევოლუციაშ ლიდერი, ვიეტნამიშ მაართა პრეზიდენტი 1946-1969 წანეფს დო პარალელურო პრემიერ-მინისტრი 1946-1955 წანეფს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Drayton Court Hotel
* Obituary in ''The New York Times'', 4 September 1969
* TIME 100: Hồ Chí Minh 
* Hồ Chí Minh's biography
* Hồ Chí Minh pictures as slides
* Satellite photo of the mausoleum on Google Maps
* http://acjournal.org/holdings/vol3/Iss3/spec1/decaro.html 
* Final Tribute to Ho Chi Minh from the Central Committee of the Vietnam Workers' Party
* Bibliography: Writings of Ho Chi Minh, and Books about Him

კატეგორია:ვიეტნამარეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1890
კატეგორია:ნაღურა 1969
გვალამი ბადახშანიშ ავტონომიური ოლქი

**გვალამი ბადახშანიშ ავტონომიური ოლქი**  — ავტონომიური ოლქი ტაჯიკეთის.
* ადმინისტრაციული ცენტრი — ხოროღი.
* ფართობი —  64 200 კმ², 
*მახორობა — 220 600 კოჩი (2010)
** პამირიშპიჯიშ კათეფი - 94 %
** ყირგიზეფი  - 5,8 %

## ისტორია
დირსხუ 1925 წანაშ 2 ღურთუთას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Map of the Gorno-Badakhshan region of Tajikistan 
* State agency on antiexclusive politics and support of business at Government of Republic of Tadjikistan 

კატეგორია:ტაჯიკეთიშ ადმინისტრაციული გორთუალა
ტაჯიკეთიშ რესპუბლიკური დოჸუნალაშ რაიონეფი

**რესპუბლიკური დოჸუნალაშ რაიონეფი**  () — ტაჯიკეთიშ 13 რესპუბლიკური დოჸუნალაშ რაიონეფიშ გოართოიანაფა. 

* ადმინისტრაციული ცენტრი — დუშანბე.
* ფართობი —  28 600 კმ², 
*მოსახლეობა — 1 722 000 კოჩ (2010)
** ტაჯიკეფი - 81,4 %
** უზბეკეფი  - 14,5 % 
** ყირგიზეფი - 2,6 %

## ლიტერატურა
* Republic of Tajikistan, map showing administrative division as of January 1, 2004, "Tojikkoinot" Cartographic Press, Dushanbe
* Таджикистан: 15 лет государственной независимости», статистический сборник, Государственный комитет статистики Республики Таджикистан, Душанбе, 2006

კატეგორია:ტაჯიკეთიშ ადმინისტრაციული გორთუალა
სოღდიშ ოლქი

**სოღდიშ ოლქი**  (; )— ოლქი ტაჯიკეთის. დირსხუ 1939 ანას დო გიადჷ ლენინაბადიშ ოლქიქ. 2010 წანაშ 10 გჷმათუთას გიადჷ სოღდიშ ოლქიქ. 

* ადმინისტრაციული ცენტრი — ხუჯანდი.
* ფართობი —  25 400 კმ², 
*მახორობა — 2 217 000 კოჩი (2010)
** ტაჯიკეფი - 67,9 %
** ყირგიზეფი  - 29,1 % 
** რუსეფი - 1,3 %

## ისტორია
დირსხუ 1939 წანაშ 27 გჷმათუთას. მიშმეშჷ ისტორიული სოგდიანაშ აკოდგინალუაშა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* citypopulation.de
* Official Website of the Free Economic Zone of Sughd

კატეგორია:ტაჯიკეთიშ ადმინისტრაციული გორთუალა
ხატლონიშ ოლქი

**ხატლონიშ ოლქი**  (; )— ოლქი ტაჯიკეთის. დირსხუ 1992 წანას. 

* ადმინისტრაციული ცენტრი — ყურღანთეფა.
* ფართობი —  24 800 კმ², 
*მახორობა — 2 676 000 კოჩი (2010)
** ტაჯიკეფი - 78,6 %
** ყირგიზეფი  - 17,9 % 
** რუსეფი - 3,5 %

## ისტორია
დირსხუ 1992 წანაშ 2 ქირსეთუთას ყულიაბიშ დო ყურღანთეფიშ ოლქეფიშ დო თაშნეშე ნოღა ნურეკიშ აკოართაფაშ გეშა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ყურღანთეფე

კატეგორია:ტაჯიკეთიშ ადმინისტრაციული გორთუალა
ქიანეფიშ ერკებული ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსიშ მეჯინათ

**ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი** () — მოსოფელიშ ნამდგარდია ქიანაშო წჷმარინუანს ინდიკატორს მუში გოვითარაფაშის დო თინა აართოიანენს თე გოვითარაფაშ თიშნერი ოზჷმაშეეფს, მუნერით რე: თელარაშ ოშქაშე ხანგჷრძალა; განათლებაშ დონე დო ედომუშამი დინოხოლენი  პროდუქტი ართ შურ მახორობაშა გოანგარიშაფათ. ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსი გოეროშით აღიარაფილ ადამიერულ გოვითარაფაშ გოხურგუაშ სტანდარტულ მეშქაშალათ. ქიანეფიშ ერკებულქ ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსიშ მეჯინათ გჷმიბჟინუ  2011 წანაშ 2 გერგობათუთას. ერკებულშა მიშმუურს გოეროშ მაკათური 185 (193-შე) ქიანა.
ვადასაბაღი მუნაჩემეფიშ გეშა მიშაჸონაფილი ვა რე 8 ქიანა. 
თინეფიშ გოვითარაფაშ ინდექსიშ მეჯინათ ქიანეფი ირთუნა 4 კატეგორიათ:
***<span style="color:#009900">უმაღალაში</span>**
***<span style="color:#00CC00">მაღალი</span>**
***<span style="color:#fc0">ოშქაშე</span>** 
***<span style="color:#e0584e">დაბალი</span>** 

## ქიანეფიშ ერკებული
*  = წიმი.
*  = სტაბილური.
*  = უკოხოლე.
### გოვითარაფაშ უმაღალაში დონე

### გოვითარაფაშ მაღალი დონე

### გოვითარაფაშ ოშქაშე დონე

### გოვითარაფაშ დაბალი დონე

## ქიანეფიშ ერკებული კონტინენტეფიშ მეჯინათ
### ევროპა

**10 უმაღალაში ინდექსიშ მაღვენჯი ქიანა**

**10 არძოშე დაბალი ინდექსიშ მაღვენჯი ქიანა**

### აზია დო ოკიანია

**10 უმაღალაში ინდექსიშ მაღვენჯი ქიანა**

**10 არძოშე დაბალი ინდექსიშ მაღვენჯი ქიანა**

## ქოძირით თაშნეშე
* ევრორსხუშ ქიანეფი მახორობაშ მეჯინათ
* მოსოფელიშ ქიანეფი ფართობიშ მეჯინათ
* ქიანეფიშ ერკებული მახორობაშ მეჭედალაშ მეჯინათ
* ქიანეფიშ ერკებული ,სორტირაფა ნოღა-მილიონერიშ მუდანობაშ მეჯინათ
* მოსოფელიშ ქიანეფიშ მახორობა 1900 წანას
* მოსოფელიშ უდიდაში ნოღეფი
* მოსოფელიშ ქიანეფი მახორობაშ მეჯინათ
* ქიანეფიშ ერკებული ედპ-იშ (PPP) მეჯინათ

კატეგორია:დემოგრაფია
კატეგორია:ეკონომიკა
კატეგორია:ჯარალუობური გეოგრაფია
სორბული ნინეფი

**სორბული ნინეფი** (*serbsce, serbski*) — ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ სლავური ნინეფიშ ნოჸელაშ ნინეფი. სორბული ნინეფი რე სორბეფიშ ოდაბადური ნინა. გოფაჩილი რე ბჟაეიოლ გერმანიაშ ლუჟიცაშ რეგიონს. ისტორიულო თაშნეშე ჩინებული რე, მუჭოთ **ვენდური** დო **ლუჟიცური** ნინეფი. თინეფიშ კოლექტიური კოდი ISO 639-2 რე wen. სორბული ნინეფი ხოლოს რენა პოლონურ, ქაშუბურ, ჩეხურ დო სლოვაკურ ნინეფწკჷმა.

რე ჟირი ლიტერატურული ნინა: **[[ჟიმოლენი სორბული ნინა|ჟიმოლენი სორბული]]** (*hornjoserbsce*), ნამუშათ იჩიებუ 400 000-შახ კოჩი საქსონიას დო **[[თუდოლენი სორბული ნინა|თუდოლენი სორბული]]** (*dolnoserbski*), ნამუშათ იჩიებუ 100 000 კოჩი ბრანდენბურგის. ტერიტორიას, სოდეთ თე ჟირ ნინაშა იჩიებუნა, ჩინებული რე მუჭოთ ლუჟიცა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Sorbian language tree
* Euromosaic information page

## სქოლიო

კატეგორია:სორბული ნინეფი
კატეგორია:სლავური ნინეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ნინეფი
იაპონია

**იაპონია** (日本 *ნიჰონ* ვარა *ნიპონ*), ედომუშამ ოფიციალურ ჯოხოდვალა - **იაპონიაშ სახენწჷფო** ( ვარ-და *ნიჰონ-კოკუ*) — კოკ სახენწჷფო ბჟაეიოლ აზიას. იდვალუაფუ რჩქალ ოკინეს, აზიაშ მატერიკულ ნორთიშ ოორუე-ბჟაეიოლ წყარპიჯის, ბჟადალშე ომძღჷ იაპონიაშ ზუღა, ოორუეშე გჷნოზინდილ რე ოხოტიშ ზუღაშ ოორუეშე ჸვინტელ ზუღაშა. იაპონიაშ არქიპელაგი აკმოდირთუ ოთხ კაბეტ კოკშე — ჰოკაიდო, ჰონსიუ, სიკოკუ დო კიუსიუ, თაშნეშე ანდა მორჩილ კოკშე, ნამუეფიშ ართამ ფართობ რე 377 975 კმ2. 2025 წანაშ დგომარობათ, იაპონიაშ მახორობა აკმადგინანს 123 მილიონ ადამიერს, ნამუ მაძირაფალით მოსოფელს მავითაართა ქიანა რე. ქიანაშ ნანანოღა დო უკაბეტაშ ნოღა რე ტოკიო; ტოკიოშ აგლომერაცია რე მოსოფელიშ უკაბეტაშ აგლომერაცია, სოდე 2024 წანაშ მუნაჩემეფით, ოხორანს  37&nbsp;მილიონშე უმოს ადამიერი. იაპონია დორთილ რე 47 პრეფექტურათ დო 8 ტრადიციულ რეგიონო. ქიანაშ ტერიტორიაშ მეხოლაფირო ნასუმორ უკებჷნა გვალეფს დო ფშხირ ტყალეფს, ქიანაშ ოფუტეშ მეურნალა დო მაღალურბანიზებულ მახორობა მილარე ბჟაეიოლ წყარპიჯიშ რზენეფს. ქიანა იდვალაუფუ რჩქალოკიანურ ბარბანჩია თაჯის, სოდე შხირ რე აკმარღვაფალ დიხაშნწალუეფ დო ცუნამეფი.

არქიპელაგის პირველ ჩინებულ ხორუა ორხველჷ ჟილენ პალეოლითიშ ბორჯის, ნამუშ დოჭყაფა ითარიღებუ მეხოლაფირო ჯვ. წ. 36 000 წანათ. მაანთხა დო მაამშვა ოშწანურეფს შქას ომაფე აკოკათელ რდჷ იმპერატორიშ გამაგალაშ გიმე ნარას, მოგვიანეთ ჰეიან-კიოს. XII ოშწანურაშე, ხეშუულობა ფაქტიურო ოურდუმე დიქტატორეფიშ (*[[შოგუნი|შოგუნეფიშ]]*) დო ფეოდალეფიშ (*[[დაიმიო]]*) ხეს რდჷ, ნამუსჷთ ხუჯის უკინანდეს ოურდუმე თურეფი (*[[სამურაი]]*). კამაკურაშ დო ასიკაგაშ საშოგუნოეფიშ გამაგალაშ დო ოშწანობათ მალჷმორე სახენწჷფოეფიშ უკული, 1600 წანას იაპონიაქ აკიკათჷ ტოკუგავაშ საშოგუნოთ, ნამუთ მანჯენდჷ იზოლაციონისტურ გალენურ პოლიტიკას. 1853 წანას, ააშ-იშ ოურდუმე ფლოქტიქ აძვილჷ იაპონია ბჟადალწკჷმა ვაჭრუაშ გონწყუმაშო, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ საშოგუნოშ დონთხაფა დო 1868 წანას, საიმპერატორო მართუალაშ აკონწყუალა. მეიძიშ ბორჯის, იაპონიას მიშ უწაია ინდუსტრიალიზაცია დო მოდერნიზაცია, თაშნეშე მილიტარიზმ დო ზუღაშმელენ კოლონიზაცია. 1937 წანას იაპონიაქ გემნაკათჷ ჩინეთის, 1941 წანას ქეგიანთხჷ ამერიკაშ აკოკათაფილ შატეტფს დო ევროპულ კოლონიურ სახენწჷფოეფს, ქაკათჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას მუჭოთ ლირეშ სახენწჷფო. რჩქალი ოკიანეს ლჷმას მარცხებაშ დო ჟირ ატომურ ბომბუაშ უკული, იაპონიაქ 1945 წანას კაპიტულაცია გეგმაცხადჷ დო მორსხუეეფიშ ოკუპაციაშ გიმე ქუმოხვადჷ. თეშ უკული, ქიანას მოხვადჷ უწაია ეკონომიკურ ძინაქ დო გჷნირთუ ნატოშ აკოდგინალუაშა ვენშმალ თი ქიანათ, ნამუთ ააშ-იშ კაბეტ მორსხუე რენ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

**თარობა**
*JapanGov&nbsp;– იაპონაიშ თარობა 
*იაპონიაშ პრემიერ-მინისტრიშ დო თიშ კაბინეტიშ ოფიციალურ ვებ-ხასჷლა 
*საიმპერატორო კარიშ სააგენტო – იაპონიაშ საიმპერატორო დინასტიაშ ოფიციალურ ვებ-ხასჷლა (არქივირებაშ თარიღი: 2016 წანაშ 20 გერგობათუთა)
*ერუანულ საპარლამენტო ბიბლიოთეკა

**ართამ ინფორმაცია**
*იაპონია *[[University of Colorado Boulder|UCB]]-შ Libraries GovPubs-შე* (archived April 21, 2009)
*იაპონია BBC News-შე
*იაპონია OECD-შე

## სქოლიო

*
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კაბეტი ეჩულიშ ქიანეფი
კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
სიცილიური ნინა

**სიცილიური ნინა** (სიცილიურო ***lu sicilianu***, იტალიურო **lingua siciliana**, თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **Siculu** ვარა **Calabro-Sicilian**) — რომანული ნინეფიშ ფანიაშ ნინა. სიცილიურო იჩიებუნა სიცილიას დო მუშ გოხოლუაშ კოკეფს, ცენტრალურ დო ობჟათე კალაბრიას, აპულიაშ ობჟათე ნორთის, სალენტოს დო კამპანიას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*www.linguasiciliana.org
* www.linguasiciliana.it 
*Arba Sicula სიცილიური ნინაშ კჷნოტებაშა მეჯღუნელი ვამომგებიანი ორგანიზაცია
*სიცილიაშ ეთნოლოგიური ანგარიში

კატეგორია:სიცილიური ნინა
კატეგორია:იტალიაშ ნინეფი
ვერე

**ვერე** (სკვირეთი, სკორეთი) — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს. ოდუდეს იდვანს  თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეს, დიდგორიშ გვალას. ვერე რე მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. მტკვარს მიშმაკათუ ნოღა ქართიშ დინახალე. სიგირძა 45 კმ. ღანჩოშ ფართობი 194 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზარხულს დო ზოთონჯის. ახასიათენს პერიოდულო წყარიშ მოლაფა. ოშქაშე წანური ხარჯი 0,97 მ3/წმ. თარი ნადუეფი რე (კვარჩხანშე) ლასტისციხისხევი დო ვენახევისხევი, (მარძგვანშე) ბეთანიისწყალი. შქა დო თუდონი ლინას გჷმირინუანა ოწყარალო. ვახუშტი ბატონიშვილი იშინუანს მუჭოთ - *სკვირეთი*-ს. ვერეშ ლეხერს იდვალუაფუ ბეთანიაშ მონასტერი, ქართიშ ზოოპარკი, ბაღანეფიშ ნოღა „მზიური“.

## ისტორია
ვახუშტი ბაგრატიონი ჭარჷნს: 

მაართათ სკვირეთის ლეონტი მროველი იშინუანს, მუჟამს თინა ჭარჷნს ქართლიშ ომაფეშ ორდოშიან ისტორიაშენ. ლეონტი მროველიშ მეჯინათ, ქართლოსის ჸუნდჷ ხუთი ბოში დო ირ ბოშის გიშაკერძაფილი ტერიტორია მეჩჷ ომაფებელო. მახუთა ბოშის, გაჩიოს, აუხვადჷ: 

უკული მემატიანე ფარნავაზ მაფაწკჷმა რსხუაფათ ჭარჷნს თეშნერს: 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ვერე wikiloc.com-ს 

კატეგორია:თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ქართიშ წყარმალუეფი
მალტური ნინა

**მალტური ნინა** (მალტურო: *Malti*) — მალტაშ ოფიციალური ნინა (ინგლისურწკჷმა ართო). მალტური სემიტურ ნინეფშე ევროპაშ აკა ნინა დო ევროპაშ რსხუშ აკა ოფიციალური ნინა რე. მალტურ ნინას ნერჩო გიადუ არაბული ნინაშ ართ-ართი დიალექტიქ. თინა თაშნეშე აკა სემიტური ნინა რე, ნამუთ ირინუანს ლათინურ ჭარალუას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Global Recordings Network contains some downloadable audio samples of Maltese (Bible readings)
* ინფორმაცია მალტური ნინაშ გეშა
* ინფორმაცია მალტური ნინაშ დო ნინეფიშმენცარობეფიშ გეშა  

## სქოლიო

კატეგორია:სემიტური ნინეფი
პოლონეთიშ ტურიზმი

მინი|250პქ|ტატრიშ გვალეფი 
[მინი|250პქ|[დომბა|ევროპული ბიზონეფი ბელოვეჟიშ ტევრის]]
**[[პოლონეთი]]** გლობალური ტურისტული ბაზარიშ აკამდგინალი ნორთი რე, სოდეთ ირიათო იძინანს ვიზიტორეფიშ მუდანობა, გჷშაკერზაფილო თიშ უკული, მუთ ქიანაქ ევრორსხუს ქაკათჷ. ტურიზმის შანულამი თია მიშმუღუ პოლონეთიშ ართამი ეკონომიკაშა. არძაშე პოპულარული ნოღეფი: კრაკოვი, ვროცლავი, გდანსკი, ვარშავა, პოზნანი, ლუბლინი, ტორუნი, ზაკოპანე, ვიელიჩკაშ ჯიმუშ ფარისა დო ისტორიული აკანი ოშვიენჩიმი — გერმანალ ნაცისტეფიშ საკონცენტრაციე კარე აუშვიცი. საუჯგუშო რეკრეაციულ დესტინაციეფს შქას რე მაზურიშ ტობონი, ბალტაშ ზუღაშ წყარპიჯი, ტატრაშ გვალეფი, სუდეტეფი დო ბელოვეჟიშ ტვებენე. პოლონეთიშ თარი ტურისტული ოძირაფუ რე ოქინაფუ აბანეფიშ დოთოლიარაფა ნოღეფს დო თინეფიშ მელე რინელი ისტორიულ მონუმენტეფწკჷმა, ბიზნეს-ტურეფი, კვალიფიცირებული ტურიზმი, აგროტურიზმი, გვალაშ ლესქერუა, გვალაშ ცოცუა დო ანდა შხვა. შხვაშ თური ტურისტეფიშ მუდანობაშ მეჯინათ, პოლონეთი მა-14 არძაშე ძირაფონი ქიანა რე.

## გალერეა


ფაილი:Ratusz2noc.jpg |ვროცლავი
ფაილი:Marienburg 2004.jpg |მარიენბურგიშ ჯიხაზურგა
ფაილი:Przełom Dunajca a1.jpg|წყარმალუ დუნაეციშ ლეხერი 
ფაილი:Bulwar w Augustowie.JPG |ავგუსტოვიშ არხი ნოღა ავგუსტოვს
ფაილი:4 Warszawa 23.jpg |ჯვეში ვარშავა
ფაილი:Bay Gdansk 2006.jpg |პლაჟეფი გდანსკიშ ლუბაწკჷმა



## რესურსეფი ინტერნეტის
*
* Polska Organizacja Turystyczna
* Instytut Turystyki 

კატეგორია:პოლონეთი
პოლონეთი
კატეგორია:ევროპაშ ტურიზმი
ავსტრიაშ ტურიზმი

[მინი|250პქ|ბელვედერიშ დოხორე, [ვენა]]
[მინი|250პქ|[ზალცბურგი]]
**ტურიზმი** ავსტრიაშ ეკონომიკაშ შანულამ ნორთის აკმადგინანს, ქიანაშ ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტიშ დახე 9%-ს. 2007 წანაშ სამანგიშე, ტურისტეფიშ მუდანობა დახე ართმანგი რდჷ ზარხულს დო ზოთონჯის, პიკის ფურთუთა/მარაშინათუთას მიოჭირინდუ..

2007 წანას, ავსტრია მა-9 აბანს რდჷ ოერეფოშქაშე ტურიზმიშე მეღებული მუშნაველიშ მეჯინათ დო თე მაძირაფალქ 18,9 მლრდ ააშ დოლარი აკადგინჷ. ტურისტეფიშ მუდანობათ ავსტრია 20,8 მილიონით მა-12 აბანს რდჷ. ტურისტების უდიდეს ნაწილს, როგორც ზამთარში, ისე ზაფხულში, ვენა იზიდავს. ვენასთან შედარებით, ზალცბურგი ტურისტების მეხუთედს იზიდავს.

ავსტრიას ვიზიტი უმოსო იკათუანს ტურს ვენას, მუში ოკათედრე ტაძარიშ მოძირაფას დო ვალსეფიშ მუსიკაშ კონცერტის. ღირებული რე სუმარუა ზალცბურგის, მოცარტიშ ოდაბადურ ნოღას, ალპეფით მუკოხურგილ ტიროლიშ ნანანოღა ინსბრუკის, დუნაიშ ბინეხეფამ ლეხერს, მაგალითო ვახაუს. ქიანაშ ბჟადალ ნორთის, ფორარლბერგიშ აკანს რე კონსტანცაშ დო ნოიზიდლერიშ ტობეფი. ავსტრიაშ სუმი არძაშე მოძირაფონი ოქინაფუ რე: შენბრუნიშ დოხორე (2 590 000 მაძირაფუ წანამოწანას), შენბრუნიშ ზოოპარკი (2 453 987 მაძირაფუ წანამოწანას) დო მარიაცელიშ ბაზილიკა (1 500 000 მაძირაფუ წანამოწანას).

უდიდაში ტურისტული შანულობა უღუ ავსტრიაშ ოთხილამურე, კუჩხით ოშარალუ დო ალპინიზმიშ კურორტეფს ალპეფს, თეში მუჭოთ ოფანიე-ომაჸალე რეკრეაციულ არეალეფს. იგივეშ რაგადი შილებე ავსტრიაშ მიარერიცხუან ტობეფშე ხოლო. 

მედიახელუანობას დაინტერესებულეფშო, ნოღა ლინცის რე Ars Electronica-იშ ცენტრი. 1979 წანაშე, ცენტრი ატარენს ფესტივალს (Ars Electronica Festival), სოდეთ გომორძგვილს ხვადუ მოსოფელიშ მედიახელუანობაშ უმაღალაში ჯილდო *Prix Ars Electronica*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

## სქოლიო

კატეგორია:ავსტრია
ავსტრია
კატეგორია:ევროპაშ ტურიზმი
აზერბაიჯანიშ ტურიზმი

[მინი|250პქ|შოშე [ჯვეში ბაქო|ჯვეშ ბაქოს]]
[მინი|250პქ|[გობუსტანიშ სახენწჷფო ტყაჩირი|გობუსტანიშ პეტროგლიფეფი, ნამუეფით ჯვ. წ. 10 000 წანათ ითარიღებუ]]
**ტურიზმი** აზერბაიჯანიშ ეკონომიკაშ ართ-ართი მარდუ სექტორი რე. ქიანა ძალამი ჩინებული ტურისტული აბანი რდჷ 1980-იან წანეფს, თეიშახ, სოიშახ 1990-იან წანეფს გვალამი ყარაბაღიშ ლჷმა აკარღვანდჷ ტურიზმიშ ინდუსტრიას დო გლახათ იქიმინჯანდჷ აზერბაიჯანიშ, მუჭოთ ტურისტული ოქინაფუშ იმიჯშე.

2000-იან წანეფშახ, ტურიზმიშ ინდუსტრია უყარაფუ რდჷ. თე მომენტიშე მუქ ეკიულა ქჷდიჭყჷ დო ქიანაქ ტურისტეფიშ მუდანობაშ დო სერიშ თანაფეფიშ რდუალაშ მაღალი მაძირაფალი ოძირუ. ბოლო წანეფს, აზერბაიჯანქ პოპულარულქ დესტინაციათ გინირთჷ რელიგიურ, სპა დო ჭყანათელობაშ ტურიზმის. 

ტურიზმის არეგულირენს აზერბაიჯანიშ კულტურაშ დო ტურიზმიშ ომინისტრე. ტურისტული ვიზა ძალამი ძვირი რე დო ძნელი რე მიოღებელო, ახასიათენს გართულებეფი დო სხუნუეფიშ სტილიშ ოხვილურობეფი, მაგალითპ ოფიციალურო დომოწმებული მოჭანაფაშ ჭარილი აზებაიჯანშე. თე მოჯვეშებული ფორმალობა აზერბაიჯანს ოგალე ტურისტულ ბაზარს ნორკეთ კონკურენტუნარიანო გინმაშქვანს. 

## იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი
აზერბაიჯანს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ მუდგაზმარენი ობიექტი იდვალუაფუ:
*ჯვეში ნოღა ბაქო (შირვანშაჰეფიშ დოხორე დო აზაპიშ ჸორში) — 2000 წანაშე.
*ობუსტანიშ სახენწჷფო ტყაჩირი — 2007 წანაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტში
* აზერბაიჯანიშ ტურიზმიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* აზერბაიჯანიშ ტურისტული კომპანიეფი 
* 

## სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანი
აზერბაიჯანი
კატეგორია:ევროპაშ ტურიზმი
ბელგიაშ ტურიზმი

[მინი|250პქ|სასუმარო [ბრიუსელი|ბრიუსელს, გრან-პლასის]]
**ტურიზმი** ბელგიას ქიანაშ ინდუსტრიაშ ართ-ართი უშანულამაში დარგი რე დო ხემეჭირინაფონი რე თელი ევროპაშე, მუთ ბელგიას პოპულარულ ტურისტულ აბანო გინმაშქვანს. ტურიზმიშ ინდუსტრია ბელგიაშ ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტიშ 2,8% აწარმენს დო ასაქვარენს დოსაქვარაფილი მახორობაშ 3,3%-ს. 2005 წანას ბელგიას 6,7 ადამიერქ ესუმარჷ. მუნეფიშ ჟირ ნოსუმორქ მოხურგე ქიანეფშე — საფრანგეთშე, ნიდერლანდშე, გოართოიანაფილ ომაფეშე დო გერმანიაშე მორთჷ. 

1993 წანას, ტურიზმის დოსაქვარაფილი რდჷ ედომუშამი სამუშა ნძალაშ 2%, ბრელით ნორკე, ვინდარო მოხურგე ქიანეფს. ტურიზმიშ ინდუსტრიაშ უმეტაში ნორთი იდვალუაფუ მაღალგოვითარაფილ წყარპიჯიშ ზოლს დო არდენეფიშ რეგიონს. კულტურულ ტურიზმის მიარე ადამიერს მიკმიჭოფანს ნოღეფი: ბრიუსელი, ბრიუგე, გენტი, ანტვერპენი, ლიოვენი, მეხელენი. 

2007 წანაშ მოსოფელიშ ეკონომიკურ ფორუმს, ბელგიაქ 21-ა აბანი დეკინჷ *შარალუაშ დო ტურიზმიშ კონკურენტუნარიანობაშ ინდექსით*, არძა მოხურგე ქიანაშე დაბალი მაძირაფალი. 2005 წანას, ბელგიაქ ოერეფოშქაშე ტურიზმიშე 9,863 მლრდ ააშ დოლარი მიღჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*Belgian Tourist Office in the U.S.
*Official Flanders tourism site
*Official Brussels & Wallonia tourism site 
*Official Wallonia-Brussels tourism site
*Trabel
*Virtual Tour of Bruges 
*Concise tourist guide to cities in Belgium
*Portal to the Belgian Ardennes 

## სქოლიო

კატეგორია:ბელგია
ბელგია
კატეგორია:ევროპაშ ტურიზმი
ტურიზმი დანიას

[მინი|250პქ|[კრონბორგი|კრონბორგიშ ჯიხაზურგა, ჰელსინგერი]]
[მინი|250პქ|[ელინგეშ ქუალეფი]]
**ტურიზმი დანიას** ჯინჯიერო მოხურგე ქიანეფიშ მახორობაშ ხარჯიშა ირდუ, თინეფ შქას პირველ აბანს რე გერმანია, ნამუსჷთ გეჸუნა შვედეთი, ნორვეგია დო ნიდერლანდი. მოსოფელიშ ტურიზმიშ ორგანიზაციაშ ტურიზმიშ რეიტინგი ოძირანს, ნამდა 2010 წანას დანიას 8,7 მლნ მაძირაფუ ჸუნდჷ. ქიანას ედომუშამი სერიშთანაფეფიშ რიცხუქ 2010 წანას მირკჷ. 

დანიას მიარე ქვიშამი პლაჟი რე, ნამუეფით უმოსო გერმანალ ტურისტეფს მიკმიჭოფანს. შვედი დო ნორვეგიალი ტურისტეფი უმოსო კოპენჰაგენს ძირაფულენა, მიარე სკანდინავიარი ახალმორდუ დანიას ეფი დო ადვილო ოშიბელი ლუდიშ, ღვინიშ დო სპირტიშ გეშა მეურს.

დანია, მუჭოთ ევროპაშ უჯვეშაში ომაფე დო ჰანს ქრისტიან ანდერსენიშ ოდაბადე, ტურისტულ ბაზარს ფშხირას გჷმიჩამუ „არიკული ქიანაშ“ ჯოხოთ. თე ტერმინი თეში რე დონერგილი, ნამდა ამდღარშახ გჷმირინუაფუ ოერეფოშქაშე ახალ ამბეეფს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Copenhagen-Portal - General Tourist Site & Cultural Guide about Copenhagen & Denmark
*Facts about Denmark & a tour around Viking country
*
*visitdenmark

## სქოლიო

კატეგორია:დანია
დანია
კატეგორია:ევროპაშ ტურიზმი
ისლანდიაშ ტურიზმი

[მინი|250პქ|[გეიზერიშ ეშაგორგოთი]] 
მინი|250პქ|გიუდლფოსიშ წყარგელაფუ
**ტურიზმი** ისლანდიას ერუანული ეკონომიკაშ უმოს დო უმოს შანულამ სექტორო გინმირთუ. 2006 წანას ტურიზმიშ ინდუსტრიაქ ქიანაშ ედომუშამი ერუანული პროდუქტიშ 4,1% აკადგინჷ. 2010 წანას ისლანდიას 500 000 ტურისტიქ ეჭანუ. 

## ისტორია
ისლანდიას ტურიზმიქ 1990-იან წანეფშე დიჭყჷ რდუალა. 2000 წანას, ტურისტეფიშ რიცხუქ პირველო გინაჩირთჷ ედომუშამ აბანურ მახორობას. თაჸურეშე მოჸუნაფი, ტურიზმიქ ირწანურო ოშქაშეთ 11%-ით დიჭყჷ რდუალა. 2004 წანას ქიანას დოხოლაფირო 360 000 ადამიერქ ესუმარჷ, 2007 წანას 485 000, 2008-ს — 500 000.

2000 წანას, ტურიზმიშ სექტორს აკოქიმინელი სამუშა აბანეფიშ მუდანობა 7 385 რდჷ, 2006 წანას 8 211 (ედომუშამი სამუშა ნძალაშ 4,5%).

ისლანდიაშ ავიაღოზეფიშ გჷმოჩამეფიშ საინალოშ დირექტორიშ ინფორმაციით, ურცხოალ ტურისტეფს შქას ისლანდიას არძოშე მეტ ბორჯის ისრაელშე მუნაველი კათა ატარენს, ნამუფით ქიანას ოშქაშეთ 10-12 დღას სქიდუნა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*Icelandic Tourist Board
* Icelandic Tourist Board in North America 

## სქოლიო

კატეგორია:ისლანდია
ისლანდია
კატეგორია:ევროპაშ ტურიზმი

## სქოლიო
მოლდოვაშ ტურიზმი

[მინი|250პქ|გჷმოფინუა [ლონდონი|ლონდონს, 2007 წ.]]
[მინი|250პქ|[მოლდოვა|მოლდოვაშ ართ-ართი არძაშეე პოპულარული მონუმენტი — სტეფანე დიდიშ ობიექტი კიშინიოვს.]] 
**მოლდოვა** ტურისტეფს მიკმიჭოფანს მუჭოთ მოხურგე ქიანეფშე, თაშ თელ მოსოფელშე. 

2007 წანაშ ღურთუთაშე, მოლდოვაქ უვიზო მეულა-მოულა დააწესჷ ააშ-იშ, კანადაშ, იაპონიაშ, შვეიცარიაშ დო ევრორსხუშ ქიანეფიშ მენოღალეეფშო, მუდგაშ ღანკით ქიანაშა უმოსი მეტი ტურისტიშ მიკოჭოფუა რდჷ. მარა, მოლდოვაშ სასუმაროეფიშ ფასი ძალამი მაღალი რე, თიშ უმკუჯინუო, ნამდა მოინალობაშ ხარისხი ოშქაშე, ვარა თიშე დაბალი რე.

მოლდოვა ჩინებული რე მეღვინალაშ დიდარი ტრადიციეფით. ტურისტეფს ღვინიშ ტურეფს არზიენა მუჭოთ კიშინიოვს, თეში თელი ქიანაშ მასშტაბით.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*Welcome to Moldova! 

## სქოლიო

კატეგორია:მოლდოვა
მოლდოვა
კატეგორია:ევროპაშ ტურიზმი
ლაილჭალა

**ლაილჭალა**, წყარმალუ ინგირიშ კვარჩხანი ნადუ, შონეშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს  მესტიაშ მუნიციპალიტეტის; იჭყაფუ ლაჰილიშ უგურყელიშე 2425 მეტრაშ სიმაღალას. სიგირძა 11 კმ, ღანჩოშ ფართობი 59,5 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - დამორჩილ-ზოთონჯის. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი 3,7 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი.,* ქსე, ტ. 6, ხასჷლა 110, ქართი 1983.

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი‎
პორტუგალიაშ ტურიზმი

[მინი|250პქ|[ბელენიშ ჯიხაზურგა — ლისაბონიშ ართ-ართი თარი ტურისტული ოქინაფუ]]
[მინი|250პქ|[ალგარვი — პორტუგალიაშ თარი პლაჟეფიშ არეალი]]
[მინი|250პქ|[პორტუ]]
**პორტუგალია** ირწანურო ტურისტის მიკმიჭოფანს. 2006 წანას ქიანა 12,8 ტურისტიქ მიძირუ. ტურიზმი შანულამ როლს ლაჸაფენს პორტუგალიაშ ეკონომიკას დო ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტიშ დოხოლაფირო 5%-ს აწარმენს. 

შანულობაშ მეჯინათ, თარი ტურისტული არეალეფი რე: ლისაბონი, ალგარვი, პორტუ, ოორუე პორტუგალია, ატლანტიშ ოკიანეს დვალირი აზორიშ დო მადეირაშ კოკეფი, თაშნეშე ალენტეჟუშ რეგიონი. 

ლისაბონი, ბარსელონაშ უკული ევროპას ტურისტეფშე მაჟირა არძაშე მოძირაფონი ნოღა რე. 2006 წანას, ნოღაშ სასუმაროეფს სერი ოთანუ 7 მილიონ ტურისტიქ, მუთ წოხოლენი წანეფიშ მაძირაფალეფშე 11,8%-ით მეტი რდჷ. ბოლო წანეფს, ლისაბონქ მიკულუ ალგარვის — პორტუგალიაშ თარ ტურისტულ რეგიონს. პორტუქ დო ოორუე პორტუგალიაქ, გჷშაკერძაფილო წყარმალუ დუეროშ ოორუჸეურე ურბანულ არეალეფქ შანულამი ტურისტული რდუალა ოძირეს დო გუწულეს მადეირას, 2010 წანას თინეფი ქიანაშ მასუმა არძაშე მოძირაფონი დესტინაცია რდჷ. ამდღარშო, პორტუგალიაშა მიმალ ტურისტეფს შქას უმოსო რენა ბრიტანალეფი, ესპანარეფი დო გერმანალეფი, ნამუეფით დაბალი ღირებულებაშ ავიაღოზეფით რგებაფულენა დო ხვალე პლაჟეფი დო ბჟაშ ხათრით ვარინ, გორჷნა კულტურულ ქილინჯეფს, ნოღეფს, იკინებუნა გასტრონომიული დო ოწყარე ტურიზმით.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Portugal Video Channel Website - Visit Portugal before you go!
*Portugal Official Tourism Website
*
*Options for tourism in Portugal 

## სქოლიო

კატეგორია:პორტუგალია
პორტუგალია
კატეგორია:ევროპაშ ტურიზმი
ლაროვანისწყალი

**ლაროვანისწყალი**, *ნაროვანი*, წყარმალუ ახმეტაშ მუნიციპალიტეტის, პირიქითი ალაზანიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღუ  აწუნთაშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეს, 3390 მეტრაშ სიმაღალას. სიგირძა 19,2 კმ, ღანჩოშ ფართობი 59,9 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, უგურყელიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულს, წყარიშ სიჭიჭარე - დამორჩილს დო ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი 1,7 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ლაკბე

**ლაკბე** — წყარმალუ გურჯაანიშ მუნიციპალიტეტის, იორიშ კვარჩხანი ნადუ. იჭყაფუ გომბორიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე-ბჟადალ კართეს, ზუღაშ დონეშე 935 მეტრაშ სიმაღალას. სიგირძა 32 კმ, ღანჩოშ ფართობი 235 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზარხულს დო ზოთონჯის, წყარიშ მოლაფა - დამორჩილს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ლაფიანხევი

**ლაფიანხევი**, პოპორული წყარმალუ საგარეჯოშ მუნიციპალიტეტის, იორიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ გომბორიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალი კართეს, ზუღაშ დონეშე 1620 მეტრაშ სიმაღალას. სიგირძა 11,5 კმ, ღანჩოშ ფართობი 51 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზარხულს დო ზოთონჯის, წყარიშ მოლაფა - დამორჩილს. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი 0,5 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ლუქსემბურგული ნინა

**ლუქსემბურგული ნინა** (Lëtzebuergesch; , , ) — გერმანიკული ნინა, ართ-ართი ოფიციალური ნინა ლუქსემბურგის (გერმანულწკჷმა დო ფრანგულწკჷმა ართო). ოფიციალური ნინაშ სტატუსი უღუ 1984 წანაშე. ლუქსემბურგულო იჩიებუ 320 000 კოჩი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*RTL.lu Radio-Télé Lëtzebuerg
*UNIVERSAL - DEKLARATIOUN VUN DE MËNSCHERECHTER
*Gefahr oder Chance für das Luxemburgische? 
*'Hover & Hear' Luxemburgish pronunciations , and compare with equivalents in English and other Germanic languages.
*Centre for Luxembourg Studies at the University of Sheffield (UK)
*The Centre de Langues Luxembourg page at the ALTE site
*Conseil Permanent de la Langue Luxembourgeoise 
*Example of the spoken language (''Gummy Bear'' video)

## სქოლიო

კატეგორია:ლუქსემბურგული ნინა
კატეგორია:ლუქსემბურგი
კატეგორია:გერმანიკული ნინეფი
ბედენიშ ქჷნდჷრი

**ბედენიშ ქჷნდჷრი**, წყარმალუეფიშ ალგეთიშ დო ქციაშ წყარგჷმართუ. უმაღალაში აბანი რე ბედენიშ გვალა (1875 მ). ქჷნდჷრს გინმურს ომანქანე შარა ქართი - თეთრი წყარო - წალკა. ბედენიშ ქჷნდჷრი ეგაფილი რე ხარხული ვულკანოგენური ნოლექეფით, ნეოგენური დო მაოთხური ლავეფით. უღუ ობჟათე ნოჸელა, სოდეთ იაილოშ გვალა რე. კართეეფი გოქუნილი რე ფურცელამი ტყათ, მინ აბანს ფიჭონათ, კუნწულს მაჟირული დოლოეფი რე.

## ლიტერატურა

**დევდარიანი გ.,* ქსე, ტ. 2, ხს. 265, ქართი, 1977

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ბართქორთი

**ბართქორთი**, ქჷნდჷრი მყინვარწვერიშ ოორუე-ბჟაეიოლ კართეს, რთჷნს დევდარაკიშ დო ჩათიშ ჯიშთეფს, სიგინძა 3 კმ-შახ რე, გიმურს 4000-შე 3000 მ-შახ. წჷმარინუანს ანდეზიტიშ ვულკანურ ნადუს. კუნწული ფორილი რე თირ-ჸინით დო უთარაშო ნივალურ ზონას რე. ექი-ექ გოტაცალერი კირდეეფი რე დჷმახასიათაფალი წკვეტამი სჷმეტეფით.

## ლიტერატურა
**სანებლიძე მ.,* ქსე, ტ. 2, ხს. 208, ქართი, 1977

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
გაგრაშ ქჷნდჷრი

**გაგრაშ ქჷნდჷრი** — ქჷნდჷრი აფხაზეთიშ კავკაციონს. თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრშე გჷშმერთუ წყარმალუეფიშ მზიმთაშ დო ლაშიფსაშ ოდუდეეფწკჷმა. სიგინძა რე 54 კილომეტრი, უმაღალაში აბანი რე კონკა აგეფსთა (3257 მ) (გვალა აგეფსთა). ქჷნდჷრიშ ჸას ნოღა გაგრაშ ელ-მოლეფს მეჭედას ეხოლებუ უჩა ზუღას. ქჷნდჷრიშ ობჟათე მუნაკვათა, ეგაფილი რე ჟიდონცარცული კირქუალეფით დო ქვიშაქუალეფით, ნამუეფსჷთ კვათჷნა წყარმალუეფი ჟვავა-კვარა, იუფშარა დო შხვეფი დო ქიმინჷნა კანიონიშობურ ლეხერეფს. შქა ნორთი — ლუზიტან-ტიტონური რიფული, ბრექჩიული დო ფალური კირქუალეფით, ოორუე ნორთი - ბაიოსური პორფირიტეფით დო ტუფეფით. გაგრაშ ქჷნდჷრს მაოთხური აკოჸინალუაშ შანეფი რე. ოორუე-ბჟაეიოლ მუნაკვათას რე ალმახანური ჯიშთეფი ხოლო. დახე ირდიხას ამხვადუნა რელიეფიშ რელიეფიშ კარსტული ფორმეფი, ნამუეფით გჷშაკერძაფილო დიდარი რე გაგრაშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალი ნორთი - არაბიკაშ მასივი, სოდეთ რე ჸოფილ სსრრ-იშ ტერიტორიას არძაშე ტომბა გარამეფი (ვახუშტი ბაგრატიონიშ, კრუბერიშ დო შხვა). გაგრაშ ქჷნდჷრიშ კუნწულიშ ზონა ქარაფამი რე დო ძალიერო დოსვარილი. გაგრაშ ქჷნდჷრი ფორილი რე ფართოფურცელამი დო ლირსამი ტყალეფით, ჟიმლენი ალპური დო სუბალპური დოლოეფით. ბზიფიშ, იუფშარაშ დო გეგაშ ლეხერეფით ოავტომობილე შარა მეურს რიწაშ ტობა ჸურე.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
გერმუხიშ ქჷნდჷრი

**გერმუხი**, ქჷნდჷრი მაღრან-დვალეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, ხარულიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალი ჸა. დიდი ლიახვიშ, ჭიჭე ლიახვიშ დო გუდისდონიშ ღანჩოეფიშ წყარგჷმართუ. იჭყაფუ გვალა ქნოღოწკჷმა, მეწურაფილი რე ობჟათე-ბჟადალჸურე დო მიკაბიჯუ წყარმალუეფიშ თლიდონიშ დო გუდისდონიშ მიშაკათაფუეფ შქას. ქჷნდჷრიშ უმაღალაში კონკა რე მანგაავცაგი (3339 მ). ეგაფილი რე ჟიდონიურული დო თუდონცარცული ფლიშური ფალეფით. ჯვეში აკოჸინალუაშ კვალი გჷშაკერძაფილო ოორუე კართეშო რე დჷმახასიათაფალი. კუნწულს ალპური დოლოეფი რე, კართეეფს — ტყალეფი (ბჟადალ ნორთის რე ლირსამეფი ხოლო). 

## ლიტერატურა
* *მარუაშვილი ლ.,* ქსე, ტ. 3, ხს. 127, ქართი, 1978

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ბერჭილიშ ქჷნდჷრი

**ბერჭილიშ ქჷნდჷრი**, ქჷნდჷრი აფხაზეთის, არაბიკაშ კარსტული მასივიშ ცენტრალური ნორთიშ ბჟადალი ნოჸელა. იდვალუაფუ წყარმალუეფიშ სანდრიფშიშ (ბჟადალი) დო ჟოეკვარაშ (ბჟაეიოლი) ლეხერეფს შქას. სიგინძა დოხოლაფირო 10 კილომეტრი რე. სიმაღალა რე 1800-2400 მეტრაშახ. ეგაფილი რე იურული დო ცარცული კირქუალეფით. ახასიათენს რელიეფიშ კარსტული (უთარაშო) დო უგურყელური ფორმეფი. ბერჭილიშ ქჷნდჷრს რე კარსტული გარამეფი (ვახუშტი ბაგრატიონიშ, კრუბერიშ, მარტელიშ, გიუზელიშ), ფოთქვეფი, (ვიწრო, გელგელუკიშ, ქარაფიშ) დო ინჭეფი (ორთაბალაგანიშ, თუდოლენი გელგელუკიშ). ჰავა ზუღაშ სუბტროპიკული ლამე რგილი რე ზარხულს. ქჷნდჷრი დოსვარილი რე გვალაშ წყარმალუეფიშ კანიონეფით. უმოსო რე ნეშომპალა-კარბონატული ნერჩეფი. კართეეფს თუდო აკოწყორილი ტყალეფი რე, ჟიმოლე - სუბალპური დოლოეფი.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ბეზენგიშ კიდალა

**ბეზენგიშ კიდალა**, *ფიცარული* — ცენტრალური კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ არძაშე მაღალი, 12 კილომეტრიშ სიგინძაშ მუნაკვათა. ებიჯილი რე კიდალაშ მაგურო ბალყარეთის (ოორუეჸურე) დო შონეს (ობჟათეს) შქას. ბეზენგიშ კიდალას საქორთუოს *ხალდეშ კიდალას* ხოლო უძახჷნა. ბეზენგიშ კიდალას გოტარკალერი რე კავკაციონიშ კრისტალური გურიშ ქანეფიშ – ტუტაშფერი გრანიტოიდეფი, ნამუეფით ეგაფილი რე ბეზენგიშ კიდალაშ უმაღალაში კონკეფი: ლალვერი (4350 მ), გისტოლა (4860 მ), კათინთაუ (4970 მ), ჯანღა (5040მ), შოთა რუსთაველიშ კონკა (4960 მ), შხარა (5058 მ). თინეფ შქას 4400-4100 მ სიმაღალაშ ჸალაიბონეფი რე.

ბეზენგიშ კიდალეფშე ოორუეჸურე გიმურს კავკაციონიშ ართ-ართი უკაბეტაში ბეზენგიშ ჯიშთი, ობჟათეჸურეშე - ხალდშ დო შხარაშ ჯიშთეფი. ბეზენგიშ კიდალაშ კონკეფიშ ტრავერსი ართ-ართი უძნელაში ალპინისტური მარშრუტი რე კავკაციონს.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ქჷნდჷრეფი 
კატეგორია:კავკაციონიშ ქჷნდჷრეფი
ჯავახეთიშ ქჷნდჷრი

**ჯავახეთიშ ქჷნდჷრი**, კეჩუთიშ ქჷნდჷრი - ქჷნდჷრი ნინოწმინდაშ, დმანისიშ დო წალკაშ მუნიციპალიტეტეფს (თაშნეშე სომხეთის), ჯავახეთის მთიანეთის. სიგინძა დოხოლაფირო 30 კილომეტრი რე, სიმაღალა 3196 მ (გვალა აჩკასარი). ეგაფილი რე უმოსო ლავური გორჩქინაშ ქანეფით. ქჷნდჷრი იდვალუაფუ ლამე ჰაერიშ მასეფიშ ყარაფიშ შარას, თეშენი მუშ ბჟადალ კართეეფს დიდი მუდანობაშ ნოლექი მოურს. გოფაჩილი ლანდშაფტეფი რე: გვალაშ სტეპეფი, სუბალპური დო ალპური დოლოეფი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ოთეფურა

**ოთეფურა**, *ოთეფურადუდი* — გვალა ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალი ნორთიშ კუნწულს. სიმაღალა 3043 მეტრა რე. ეგაფილი რე შქაიურული პორფირიტული ფალეფით. კართეეფიშ თუდონი ნორთი დოსვარილი რე ინგირიშ კვარჩხანი ნადუეფიშ ლეხერეფით, შქა დო ჟინ კართეეფს რელიეფიშ უგურყელური ფორმეფი რე. გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. 

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
თხისზურგიშ ქჷნდჷრი

**თხისზურგიშ ქჷნდჷრი**, ოშქაშე სიმაღალაშ განედური ქჷნდჷრი წყარმალუეფიშ ლუხუნისწყალიშ დო რიცეულაშ შქას, უმაღალაში კონკაშ სიმაღალა რე 1878 მ. ეგაფილი რე ბაიოსური პორფიტეფით, მუნეფიშ ტუფებით, ტუფ-ბრექჩიეფით დო ტუფ-ქვიშაქუალეფით. კუნწული მოთინილი რე. ქჷნდჷრი გოქუნილი რე წიფურიშ დო ცხიმურიშ ტყათ. 

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
*  

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
კიდეგანიშ ქჷნდჷრი

**კიდეგანიშ ქჷნდჷრი** () — ბჟაეიოლ კავკაციონიშ თარი ქჷნდჷრიშ ოორუე ჸა, საქორთუოშ დუშეთიშ მუნიციპალიტეტიშ დო ჩეჩნეთ-ინგუშეთიშ თანჯას, წყარმალუეფიშ ასაშ დო არმხიშ წყარგჷმართუ. უმაღალაში კონკა კიდეგანისმაღალი (4275 მ), შხვა კონკეფი რე: გველისმთა, სახარისმაღალი, ჭიმლისმაღალი, მარტინისმთა დო შხვა.

შანულამი ჸალაიბონეფი რე: არხოტისთავისღელე, სახარისღელე, საჯიხვისღელე დო სალაშქროსღელე. ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით. ჟირხოლო კართეს გჷმანჯირელი რე ჯიშთეფი. ახასიათენს გვალა-დოლოშ დო გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტი.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ქჷნდჷრეფი
კუდაროშ ქჷნდჷრი

**კუდაროშ ქჷნდჷრი**, *გორმაღალიშ ქჷნდჷრი*, კავკაციონიშ ობჟათე ჸაქჷნდჷრი, წყარმალუეფოშ ქვედრულაშ, (ჯეჯორაშ მარგვანი ნადუ) დო ჯეჯორაშ წყარგჷმართუ. ოორუეშე იჭყაფუ გვალა გორმაღალაწკჷმა (3187 მ) დო ითებუ ობჟათე-ბჟადალჸურე გვალა ველიანთით (2223 მ). ეგაფილი რე თუდონცარცული კირქუალეფით დო ჟინცარცული თიხეფით, ქვიშაქუალეფით დო  ბრექჩიეფით. კართეეფიშ თუდონ ნორთის გვალა-ტყაშ ლანდშაფტი რე, ჟინს — გვალა-დოლოში (ალპური დო სუბალპური დოლოეფი).

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
შავანიშ ქჷნდჷრი

**შავანიშ ქჷნდჷრი** (***შანიშ ქჷნდჷრი***) — კავკაციონიშ ოორუე მიმაჸუნე ქჷნდჷრიშ აკმადგინალი ართული, წყარმალუეფიშ ხდეშ დო არმხიშ (თერგიშ მარძგვანი ნადუეფი) წყარგჷმართუ. მაქსიმალური სიმაღალა 4491 მეტრა რე (კონკა შავანა). 

ქჷნდჷრი ეგაფილი რე თუდონიურული თიხაფიქალეფით. ჟირხოლო კართეს მუკობუნელი ჯიშთეფი რე, ჯიშთეფშე დუდიშული აბანეფი კირდეამი რე დო ალპური დოლოშ ოდიარეეფით რე ფორილი.

შავანიშ ქჷნდჷრს გოპატჷნაფილი რე გვალა-დოლოშ დო გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
სპეროზიშ ქჷნდჷრი

**სპეროზიშ ქჷნდჷრი** — კახეთიშ კავკაციონიშ თარი ქჷნდჷრიშ ობჟათე ნოჸელა. წყარმალუეფიშ ალაზანიშ დო სამყურისწყალიშ წყარგჷმართუ. უმაღალაში კონკა რე ქოჩარა (3111 მ). 

ქჷნდჷრი ეგაფილი რე თუდონიურული ასპიდური თიხაფიქალეფით, ჭიფეკაკალამი ქვიშაქუალეფით, არკოზული ქვიშაქუალეფიშ ლინზეფით. კართეეფი ქირქე რე, დოსვარილი რე ინწრო ლეხერეფით. რე უგურყელური ფორმეფი. კუნწულური ზოლი გოქუნილი რე ალპური დო სუბალპური დოლოეფით, კართეეფი — უმოსო წიფურონით. 

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ბროლისქედი (ქჷნდჷრი)

**ბროლისქედი**, ქჷნდჷრი (სერი) კოლხეთიშ რზენს, ქუთეშიშ ობჟათე-ბჟაეიოლჸურე, წყარმალუ ყვირილაშ მარძგვან განშე. ბროლისქედიშ ობჟათე მუნაკვათა თარი ნორთიშე გჷშართილი რე წყარმალუ ჭიშურათ (ყვირილაშ მარძგვანი ნადუ). უმაღალაში ჭურჭულიშ სიმაღალა რე 385 მ. ბროლისქედი ეგაფილი რე ჟინცარცული დო ეოცენური კირქუალეფით, მერგელუანი კირქუალეფით დო ქვიშაქუალეფით, თაშნეშე ოლიგოცენური მანგანუმამი ქვიშაქუალეფით. რე  ქალცედონიშ საბადო. უღუ სტრუქტურულ-ეროზიული რელიეფი. გოქუნილი რე უთარაშო ბართვონეფით დო მაჟირული ტყათ.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
საბუღრაოშ ქჷნდჷრი

**საბუღრაოშ ქჷნდჷრი**, მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ნოჸელა, ეთხიებუ დედაბერაშ გვალაწკჷმა (1838 მ), მეურს ოორუე-ბჟადალჸურე დო ითებუ წყარმალუ ჩხერიმელაშ ლეხერს ოფუტე დეისიწკჷმა. ქჷნდჷრიშ კუნწული ობჟათე-ბჟაეიოლ გვერდის მოთინილი რე. ეგაფილი რე შქაეოცენური უხეშკაკალამი ტუფ-ბრექჩიეფით დო ტუფეფით. ქჷნდჷრიშ ჯინჯი ნორთი გოქუნილი რე ნოჯიშ დო ცხიმურიშ ტყალეფით, უძგაშაში ოორუე-ბჟადალი მუნაკვათა ოფუტეშ მეორნებაშ კულტურეფს უკინებუ.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
უჩა ზუღაშ ტობუაშ თეორია

thumb|250px|უჩა ზუღაშ აუზი ჯვ. წ. 5600 წანაშახ რუმე ლენი ფერით.
**უჩა ზუღაშ ტობუა** პრეისტორიული წყარალაშ ჰიპოთეზა რე, ნამუთ ოკო მოხვალამედჷკო უჩა ზუღაშ აუზიშ ნჭაფიერ გოფშაფაშ გეშა.  თე თეორიაქ მაართათ ნიუ-იორქ თაიმსის გისიმუ  1996 წანას, ოდო  უკული ნჭაფიერო ეიხვამილუ ინტერნაციონალურ მედიაქ.

1998 წანას უილიამ რაიანქ დო უოლტერ პიტმანქ, კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ გეოლოგეფქ, გჷმაბჟინეს დოდასურაფეფი მასიური წყარიშ მოლაფაშ მიმაწურაფალ ფაქტეფშენ ბოსფორიშ საროტის, ნამუთ ჯვ. წ. 5600 წანას ოკო მოხვალამედჷკო.

ჯვ. წ. მაამშვა ანთასწანურას კავკაციონიშ დო  კარპატეფიშ გვალეფიშ ჸინუშ მასიურ ნდღულაფაქ  უჩა დო კასპიაშ ზუღეფი ვერწემ ლიგე წყარიშ ტობეფო გინაშქჷ, თიწკჷმა მუჟამცჷთ მოსოფელიშ ზუღაშ დონე ალაზიმაფათ დაბალი სქიდუდჷ. ლიგე წყარიშ ტობეფი ეგეოსიშ ზუღას ინმოწენდჷ. კლიმატიშ აჩხურაფაქ ალპური ჸინუეფიშ მონძალაფა გჷშეჭანუ, მუდგაშ ოსქვებუროთ უჩა ზუღას ინმაწჷმუ წყარმალუეფიშ წყარიშ ასა-გასაქ კვათირას მირკჷ, ოდო ნამთინე წყარმალუქ გჷშაულარი ოორუეშ ზუღას გორჷ, თეწკჷმა ართო უჩა ზუღაშ წყარიშ დონე ორქებათ ხოლო ირკენდჷ.  უკული, ჯვ. წ. 5600 წანაშო, მოსოფელიშ ზუღაშ ოართე დონექ მიირდჷ, დო მუჭოთ რაიანი დო პიტმანი უზურენან, ეკინელი სქირონაშქა ზუღა ოეკონიეთ ბოსფორიშ ნერჩიშ კირდეამ ბარიერს აკმარღვანს დო უწჷმურინაფუ ნჭაფიერალათ უჩა ზუღას ინმოწენს. თე ჸოფირებაქ 155.000 კმ² ფართობი დიხა დოტობუ დო შანულამო გაფართინუ უჩა ზუღაშ ოპიჯა ღოზი ოორუე დო ბჟადალ ჸურე. რაიანი დო პიტმანი ჭარუნდეს:

მორო ნეოლითურ დიხასაქვარუა თე ბორჯიშო უკვე პანოლიაშ რზენს ოჭირინუანდჷ, ავტორეფი თიშ გოფაჩუას ურსხუანა წყარალათ გჷნოაბანელ კათეფს. თაშნეშე უზურენა, ნამდა თე უნელ მასიურ წყარალას გჷნოსქილადირეფიშ შვენა რდჷ ნოეშ წყარბუმაშ ლეგენდაშ ოსხირი.

ექსპედიციეფიშ სერიას ზუღაშ არქეოლოგეფიშ ბუნაქ რობერტ ბალარდიშ ხემანჯღვერალათ კილაძირჷ უჯვეშაში ოპიჯა ღოზიშ მოღოზილობა, ლიგე წყარიშ ფერწოეფიშ ღინჭილიეფი, ინონწყვილ წყარმალუეფიშ ლეხერეფი,  ჯაშ მურეფს ადამიერეფიშ ხესახვარეფიშ ენაბეშტეფი, ადამიერიშით აკოქიმინელ სტრუქტურეფი უჩა ზუღაშ ალმახანურ ოპიჯაშე დოხოლაფირო 100 მეტრას თურქეთიშ ოორუეჸურე. ლიგე წყარიშ მოლუსკეფიშ ხანიშ რადიოკარბონულ დოთარიღაფაქ ოძირუ, ნამდა თინეფიშ ხანი დოხოლ. 7.000 წანა ოკო ორდას.
 
ჟურნალი „ნიუ საიენთისთიშ“ გჷმობჟინაფილ ანგარიშიშ ალებათ (4 მესი, 2002, ხს. 13), მარკვიეეფქ ბოსფორიშ ობჟათეჸურე წყართუდონ დელტა კილაძირეს. თაშნეშე მეკენჯი საბუთი რსებენს უჩა ზუღაშე გჷშმალჷ ძალიერი ლიგე წყარიშ მალობაშ  ჸოფაშენ ჯვ. წ. მა-8 ანთასწანურას.

პან-ევროპული პროექტიშ ფარგალეფს უჩა ზუღაშ ქვინჯიშ დჷნოლექიშ გჷმორკვიაქ  2004 წანას დადასურჷ პიტმან/რაიანიშ დუნასქვეფი. ხოლო უმოსი,  მარკ სიდალიშით  წარმებული გოკორცხუეფით აწნაჩემ წყართუდონ კანიონიშ ჸოფაქ ხოლო ფაქტობურო დედასურჷ.

ათე ჰიპოთეზა ამდღარშახ აქტიური სხუნუაშ დო  დებატეფიშ მეკონი რე  არქეოლოგეფიშ შქას.

## ლიტერატურა
* ჯონ ნობლ უილფორდი, „გეოლოგეფი ურსხუანა უჩა ზუღაშ ტობუას ოფუტეშ მეურნობაშ გოვითარაფას“ ნიუ-იორქ თაიმსი, 17 ქირსეთუთა, 1996, ხს. B5 დო B13.
* ვ. ბ. რაიანი დო ვ. ს. პიტმანი, „ნოეშ წყარბუმა: ახალი მენცარული კილაძირაფეფი ჸოფირებაშ გეშა ნამუქჷთ ისტორია თირუნ“, 1998.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* [პრეს რელიზი აბრახანოშ მოშინაფაშ გეშა ჟურნალს „ოზუღე გეოლოგია“, 14 მანგი, 2002](http://news.rpi.edu/update.do?artcenterkey=371&setappvar=page(1)) .

კატეგორია:უჩა ზუღა
კატეგორია:ორთაშობური კატაკლიზმეფი
სათიბიშ ქჷნდჷრი

**სათიბიშ ქჷნდჷრი** — განედური ქჷნდჷრი წყარმალუ ქსანს დო ნარეკვავს შქას. სიგინძა — 18 კმ. ოშქაშე სიმაღალა — 900 მ, მაქსიმალური — 1021 მ. ეგაფილი რე ნეოგენური კონტინენტური კონგლომერატეფით, თიხეფიშ დო ქვიშაქუალეფიშ შქაფალეფით. ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართე გოქუნილი რე ძიგირამ ცხიმურონათ, ოორუეს — ჭყონეფით დო ცხიმურეფით.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ერმანიშ ქჷნდჷრი

**ერმანიშ ქჷნდჷრი**, ქჷნდჷრი ცენტრალური კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, წყარმალუეფიშ ჭიჭე ლიახვიშ დო ერმანისწყალიშ (დიდი ლიახვიშ სისტემა) წყარგჷმართუ. სიგინძა 10 კმ. ეგაფილი რე ჟინიურული კირქუალეფით, მერგელეფით დო მერგელამი ფიქალეფით. ერმანიშ წედიშ კართეეფს ასქილადირი რე მაოთხური აკოჸინალუაშ შანეფი: ცირკეფი, ტროგეფი დო მორენეფი. კართეეფი დო კუნწული გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ქართლიშ ქჷნდჷრი

**ქართლიშ ქჷნდჷრი**, *ფშავიშ ქჷნდჷრი* — ქჷნდჷრი დუშეთიშ, თიანეთიშ დო მცხეთაშ მუნიციპალიტეტეფს, კავკაციონიშ ობჟათე ნოჸელა. იდვალუაფუ ფშავიშ არაგვის დო იორს შქას. სიგინძა 100 კმ, სიმაღალა 3000 მ-შახ (ოორუეს). უმოსო ეგაფილი რე ქვიშაქუაშე, მერგელშე დო ფიქალშე. სუკეფს წიფურიშ დო ჭყონიშ ტყალეფი რე, კუნწულს - გვალაშ დოლოეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
საწკეპელა

**საწკეპელა** — თრიალეთიშ ქჷნდჷრი‎შ ოორუე-ბჟაეიოლიშ ნოჸელა. წყარმალუ ვერეშ ოდუდეწკჷმა გჷშართილი თრიალეთიშ ქჷნდჷრს დო დიდგორიშ გვალეფშახ (1274 მ) იგინძორებუ. ეგაფილი რე ჟინიოცენური თაბაშირიშმიშმაკათაფალი თიხეფით დო ქვიშაქუალეფით. კართეეფი დოსვარილი რე წყარმალუეფიშ მტკვარიშ დო დიღმისწყალიშ ნადუეფით. გვალაშ ოორუე-ბჟადალი კართე გოქუნილი რე აკოწყორილი ფართოფურცელამი ტყათ. 

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
მოროხმალი

მინი|250პქ|მავალი Sojourner
მინი|250პქ|მალი Curiosity
**მოროხმალი** — ავტომატური მექანიკური ოტრანსპორტე მეშქაშალა, ნამუთ დოხუნაშ უკული მუშით გჷნმიაბანუაფუ პლანეტა მოროხიშ ჟიდოხის. 

მალეფს სტაციონარულ კოსმოსურ ხვამარდეფწკჷმა ალაზიმაფათ მუსხი რენი ჯგვინა გარჩქჷნა: ირკვიენა უმოსი  ტერიტორიას, შელებუანი რე მერინელქ იჸუან ინტერესუან ობიექტიჸურე, შელებუანი რე მუნეფიშით ქო დოდოხოდან ბჟალამ პოზიციას ზოთონჯიშ თუთეფს დო თაშნეშე შელებუანი რე ათაშ ძალამს მოჩილათირ რობოტულ ოტრანსპორტე მეშქაშალაშ მუშობაშ კონტროლი.

ისტორიაშ მეძენას გვალო ოთხი წჷმოძინელი მოროხმალი რე, ნამუეფშეთ არძო რობოტულო ქიმინჯალენს. ნასაშ კოსმოსური მენცარობეფიშ რეაქტიული ყარაფიშ ლაბორატორია ახორციელნდჷ Mars Pathfinder-იშ მისიას მალი Sojourner-ით, ოდო თეჟამო დუდენს Mars Exploration Rover-იშ მისიას ჟირი მალით Spirit-ით დო Opportunity-თ, თაშნეშე Mars Science Laboratory-იშ Curiosity-იშის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*NASA-ს მოროხმალეფიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:ნასა
კატეგორია:კოსმოსური ხვამარდეფი
კატეგორია:მოროხი
საწერექოშ ქჷნდჷრი

**საწერექოშ ქჷნდჷრი** — ქჷნდჷრი ასხიშ მასივიშ ობჟათეჸურე. ჭიე-ჭიეთ იმაღალებუ ოორუე-ბჟაეიოლჸურე (ოშქაშე სიმაღალა 2100 მ, მაქსიმალური — 2441 მ). ეგაფილი რე ცარცული კირქუალეფით, მუშ გეშათ მუში ბირტყა კუნწული დო კართეეფი გინოწონილი რე კარსტული ფორმეფით, ნამუეფ შქას გოპატჷნაფილი რე კარსტული ძაბრეფი (ოშურეეფი). საწერექოშ ქჷნდჷრი გოქუნილი რე სუბალპური დოლოშ ოდიარეჩანარულობათ. 

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ნაქერალაშ ქჷნდჷრი

**ნაქერალაშ ქჷნდჷრი** — კახეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე ნოჸელა, წყარმალუეფიშ სტორიშ (ალაზანიშ კვარჩხანი ნადუ) დო ალაზანიშ წყარგჷმართუ. ეგაფილი რე თუდონი დო შქაიურული ასპიდური ფიქალეფით დო თიხაფიქალეფით, ქვიშაქუალეფით დო არკოზული ქვიშეფიშ ლინზეფით. ოორუე მუნაკვათაშ ბჟადალი კართე გჷმოფიტუა-გინორჩხუალაშ ობიექტი რე. დოსვარილი რე მიარერიცხუანი წყარმალუეფიშ ინწრო რობუეფით. ოორუე კართეს უგურყელური ფორმეფი — ცირკეფი რე. კუნწულური ზოლი დო ოორუე მუნაკვათაშ კართეეფი გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური ოდიარეეფით, დჷნოსქილედი კართეეფი — ფურცელამი ტყათ, სოდეთ უმოსო რე წიფური. 

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
მთიულეთიშ ქჷნდჷრი

**მთიულეთიშ ქჷნდჷრი** — კავკაციონიშ თარი ქჷნდჷრიშ ობჟათე ჸა, წყარმალუეფიშ მთიულეთიშ არაგვიშ დო გუდამაყარიშ არაგვიშ წყარგჷმართუ. იჭყაფუ კავკაციონს შირიმიშ კონკაშე დო ითებუ ჟიეშანილი წყარმალუეფიშ მიშაკათაფუწკჷმა. ეგაფილი რე იურული დო ცარცული ხანიშ ფლიშური ნოლექეფით. ობჟათე-ბჟადალი კართე ძალიერო დორთილი დო ფართო რე, ოორუე-ბჟაეიოლ განშე — ინწრო. მოსარსალერ კუნწულს ებიჯილი რე კონკეფი: მთაწმინდა (2759 მ), ჭალისთავი (2750მ), საბადლო (2802 მ), წიფორი (2577). კართეეფი გოქუნილი რე აკოწყორილი, ფართოფურცელამი (მინ აბანს ფიჭვიშ) ტყათ, კუნწულური ზონა — სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. 

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:კავკაციონიშ გვალეფი
საგურამოშ ქჷნდჷრი

**საგურამოშ ქჷნდჷრი**, ოშქაშე სიმაღალაშ განედური ქჷნდჷრი, იალნოშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალი გოგინძორაფა. უმაღალაში აბანი რე გვალა საგურამო (1392 მ). ეგაფილი რე ნეოგენური ნოლექი ქანეფით (კონგლომერატეფით, ქვიშაქუალეფით, თიხეფით). იალნოშ ქჷნდჷრწკჷმა აკოართაფაშ აბანს გინოკვათილი რე ქართი-თიანეთიშ ოავტომობილე შარათ. კართეეფს აკოწყორილი ფურცელამი ტყალეფი რე (მუკოჩუალირი რე რელიქტური კოლხური გიმენტყაშ — ჭყორი, სურუ, ზაკალი), კუნწულს — მაჟირული სუბალპური დოლოეფი. საგურამოშ ქჷნდჷრს გედგჷ ზედაზენიშ მონასტერი.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ყვირაშ ქჷნდჷრი

**ყვირაშ ქჷნდჷრი** — წყარმალუეფიშ მაგანაშ (ინგირიშ კვარჩხანი ნადუ) დო ინწრაშ (წენწყარიშ მარძვანი ნადუ) ოდუდეეფიშ წყარგჷმართუ. უმაღალაში კონკა რე — ყვირა (2038 მ). ყვირაშ ქჷნდჷრი ეგაფილი რე ცარცული კირქუალეფით. ქირქე კართეეფი დოსვარილი რე ტომბა რობუ-ლეხერეფით. დჷმახასიათაფალი რე კარნიზეფი დო მიარერიცხუანი კარსტული ფორმეფი. ობჟათე კართეს წიფურონ-ცხიმურონი რე, რე რუმელირსამეფით, ოორუე კართე გოქუნილი რე ფართოფურცელამეფით. მაღა ნორთის სუბალპური დოლოეფი რე. 

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი