open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ISO 9984

**ISO 9984** საირქიანო სტანდარტი ქორთული ასოეფიშ ლათინური ასოეფით წჷმორინაფაშ საშუალებას ირზენს.

## ხოლო ქოძირით
* რომანიზაციაშ ქორთული ერუანული სისტემა

კატეგორია:ქორთული ჭარალუა
კატეგორია:რომანიზაცია
კატეგორია:ISO რომანიზაცია
#09984
ღ

**ღ** — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „ღან“.

კატეგორია:ქორთული ასოეფი
ფ

**ფ** — ( IPA [pʰ], ჯოხო "ფარი") ქორთული ანბანიშ 21-ა, მარგალური ანბანიშ 23-ა დო ჯვეში ქორთული ანბანიშ 24-ა ასო. ჯვეში ქორთული ოკოროცხუთ — 500.

კატეგორია:ქორთული ასოეფი
უ̂

**უ̂** — ქორთული ანბანიშ ასო. ჯოხო „უბრჯგუ“.
თურქეფი

**თურქეფი** () — ერი, თურქეთიშ ჯინჯიერ მახორუეფი (50 მლნ). ეთნოგრაფიული ბუნეფი — იურიუკეფი, ტახტაჯეფი, აბდალეფი, ზეიბეკეფი. ანთროპოლოგიურო შხვადოშხვანერეფი რენა, მორო დიდი ნორთი ორხველჷ  ევროპეიდული რასაშ ბალკანურ-კავკაციურ ნოჸოს. 

* **ჯოხოეფი**: მუშითჯოხდვალა -  Türk; ინგლისურო - Turks; ფრანგულო -  Turcs.
* **ოართე მუდანობა**: 53,3 მლნ. 
* **ნინა**: თურქული. 
* **მორწუმეეფი**: სუნიტი მუსულმანეფი.

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
*
ხობი

**ხობი** — ნოღა საქორთუოს, ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ კოლხეთიშ რზენს, წყარმალუ ხობწყარიშ პიჯის, ზუღაშ დონეშე 25 მ სიმაღალას. ნოღათ  გინირთჷ 1981 წანას. მახორობა 4242 კოჩი (2014 წ.) ხობის რე ფუთიშ დო ხობიშ ეპარქიაშ რეზიდენცია, ნოღაშე 2 კმ-ის გედგჷ XIII ოშწანურაშ დალიერიშ ხობიშ ოხვამე.

ხობის რე რკინაშარაშ გიორენჯი ქართი-ზუგდიდიშ ღოზის. ნოღას გიშმურს ერეფოშქაშე შანულობაშ შარა ს-1 ქართი-ლესელიძე დო დინოხოლენსახენწჷფობური შანულობაშ შარა ხობი-საბაჟო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ვებ-საიტი

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
კატეგორია:სამარგალოშ ნოღეფი
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ნოღეფი
ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი

**ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რაიონი სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს. რაიონიშ ტერიტორია 1917-შახ მიშმეშჷ ქუთეშიშ გუბერნიაშ ზუგდიდიშ მაზრაშა, 1921-შე ზუგდიდიშ მაზრაშა. 1930-შე ზოხო რაიონი რე. ადმინისტრაციული ცენტრიე ნოღა ზუგდიდი.

## მახორობა

## ორთა
რაიონს უკინებუ ოდიშიშ რზენი, ოდიშიშ პლატო დო ურთაშ გვალამი ზონა. ტერიტორია — 683 კვ.კმ., თინეფი შქას ოოფუტე-სამეურნეო ორგალეფს უკინებუ 340 კვ.კმ. რაიონს წყარმალუეფიშ ფშხირი რშვილი რე, ბრელიე ჭყენჭი დო მორჩილი ტობეფი. წყარმალუ ინგირიშ გალე ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიას კვათჷნს წყარმალუეფი: ჯუმი, ჩხოუშია, წენწყარი, რუხი დო შხვა.

## მახორობა
მახორობაშ მუდანობა — 62 511 კოჩი (2014); მეჭედალა — 91,5 კოჩი კვ.კმ-ს. რაიონს 59 დოხორინელი პუნქტი რე: 1 ნოღა, 58 ოფუტე. დიდი ოფუტეეფი რე: ინგირი (4,0 ვითოში), კახათი (4,0 ვითოში), ჭითაწყარი (3,3 ვითოში) დო რუხი (2,8 ვითოში).

## აბანობური სხუნუ
მუნიციპალიტეტიშ აბანობური სხუნუშ უმაღალაში ორგანო რე ტერიტორიული ორგანო, აღმასრულებელი პოსტიშ პიჯი — გამგებელი. მუნიციპალიტეტი ირთუ გეჸვენჯი ტერიტორიული ართურეფო:

* 1 ნოღა — ზუგდიდი;
* 17 თემი — აბასთუმანი, ანარკია, ახალსოფელი, დიდი ნეძი, ერგეტა, ინგირი, კოკი, კორცხელი, ნარაზენი, ოდიში, ორულუ, ოქტომბერი, რუხი, ჩხორია, ცაიში, ჭაქვინჯი, ჯიხაშკარი;
* 12 ოფუტე — 12: ახალი აბასთუმანი, ახალკახათი, განარჯიაშ მუხური, გრიგოლიში, დარჩელი, კახათი, ორსანტია, რიყე, ურთა, ყულიშკარი, შამგონა, ჭითაწყარი, ჭკადუაში.

## ეკონომიკა
ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ეკონომიკას თარი როლი ორხველჷ სუბტროპიკული ოფუტეშ მეურნობას, კერძოთ მეჩაიეობას დო თიშა გერსხილ გინომუშებულ რეწუალას. ოფუტეშ მეურნობაშ შხვა დარგეფი რე მეციტრუსობა, მეხილეობა, მებინეხეობა. შანულამი ოწარმონეფიე ჩაიშ ფაბრიკეფი, ფაიფურიშ, ხაბაკიშ დო ღვინიშ ქარხანეფი, ცელულოზა-ქაღარდიშ კომბინატი. რაიონიშ ტერიტორიას გიშმურს ობჟათე კავკაციაშ რკინაშარაშ მაგისტრალი.

## კულტურა
რაიონს 80 სახენწჷფო დო 3 დორხველური ზოგადსაგანმანათლებელო სკოლა რე, 4 ოშქაშე პროფესიული დო 3 უმაღალაში ოგურაფუ (ზუგდიდიშ ზოხორინელი უნივერსიტეტი, საქორთუოშ სახენწჷფო ფიზიკური რდუალაშ დო სპორტიშ აკადემიაშ ზუგდიდიშ ფილიალი, შოთა მესხიაშ ჯოხონობაშ ზუგდიდიშ სახენწჷფო ოგურაფუ უნივერსიტეტი, 41 ბიბლიოთეკა, 1 თეატრი დო 1 მუზეუმი.

## ოძირაფუეფი
*ისტორიული ობიექტეფი რე*:
* დადიანეფიშ დოხორე ზუგდიდს
* კორცხელიშ ჯიხა
* ცაიშიშ ოხვამე
* ანაკლიაშ ჯიხა
* რუხიშ ჯიხა
* ზუგდიდიშ ბოტანიკური ბაღი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტაროზი ზუგდიდც (weather.boom.ge).
* სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ ოაკანე ადმინისტრაცია. 
* ზუგდიდი.ge
*  zugdid.ge
* ბლოგი ზუგდიდშე

## სქოლიო

*
კატეგორია:საქორთუოშ მუნიციპალიტეტეფი
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მუნიციპალიტეტეფი
ოდიშ-გურიაშ რზენი

**ოდიშ-გურიაშ რზენი** — კოლხეთიშ აკუმულაციური რზენიშ შქა ნორთი. წყარმალუ ინგირწყარიშ თუდოლენ მალუობაშე წყარმალუ სუფსაშა დო უჩა ზუღაშე წყარმალუ ცხენწყარშახ. ზუღაშ დონეშე 50 მ. ოდიშ-გურიაშ  რზენი ჟინნანთხალური დო წორობორჯული ნოლექეფით ეგაფილი ბირტყა დო დაბალი დჷკი რე. ირთუ ოდიშიშ დო გურიაშ რზენეფო. *ოდიშიშ რზენი* წყარმალუ რიონიშ მარძგვანი ჸურე რე, *გურიაშ რზენი* — კვარჩხანს. ჰავა ლამე სუბტროპიკულიე. რზენიშ ბჟადაალ ძგა უკებუ ომეურნეთ ნორკებო ემუშორაფილი ჭალადიდიშ დოჭყენჭყაფილ მასივს. რზენს კვათჷნს წყარმალუეფი: ხობწყარი, რიონი, ფიჩორი. ოდიშ-გურიაშ რზენს რე პალიასტომიშ, ჯაპანაშ, გულეთკარიშ, ჩალუბიშ, ჭიჭე პალიასტომიშ, იმნათიშ, მალთაყვაშ დო გრიგოლეთიშ ტობეფი.  ოდიშ-გურიაშ რზენს გეკიდილი რე ნოღეფი: ფუთი, ლანჩხუთი, სანაკი, აბაშა დო ხობი. რზენიშ უჭყენჭყე ნორთი ემუშაფილი რე სუბტროპიკულ კულტურეფშო.

## წყუეფი
* *მარუაშვილი ლ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 502, თბ., 1984

კატეგორია:საქორთუოშ გეოგრაფია
კატეგორია:გურიაშ აკანი
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი
მეტრა

thumb|230px|მეტრაშ ოერეფოშქარე ეტალონი, ნამუსჷთ ირინუანდეს 1888-1960 წანეფს.
**მეტრა** (ეშანუა: მ, m; ჯვ. ბერძენ. μέτρον - ფარდი, მაზჷმალი) — სიგჷრძაშ დო გოძვენაშ გოზიმუაშ ართეული ართურეფიშ ოერეფოშქარე სისტემას. მეტრა მანგი რე გოძვენაშ, ნამუჷსთ სინათე გიშმურს ვაკუუმს ბორჯიშ მუნაკვათუს, ნამუთ 1/299 792 458 მერქაშ მანგი რე.

კატეგორია:სიგჷრძაშ ოზჷმალი ართურეფი
საჭურღულიო

250px|thumb|right|საჭურღულიო

**საჭურღულიო** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 160 მეტრა, ზუგდიდიშე 16 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 88 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ოფუტე

[მინი|[დართლო, თუშეთი, საქორთუო.]]
[მინი|[ბერბერეფიშ ოფუტე მაროკოს]]
[მინი|ოფუტე საფრანგეთის, [ჟიმოლენი პროვანსიშ ალპეფიშ დეპარტამენტის]]
[მინი|[მასულე, გილანიშ პროვინცია, ირანი]]
**ოფუტე** — დოხორინიშ ართ-ართი უჯვეშაში დო ოირკოჩეთ გოფაჩილი ფორმა. მახორუეფიშ მუდანობაშ მეჯინათ გჷშმაგორჷნა ჭიჭე (მუდგაზმარენი ფანია, ვარა კოჩი) დო დიდ (მუდგაზმარენი ვითოში) ოფუტეეფს.  ოფუტეეფიშ ანგარია გოშხვანერაფილიე ქიანაშ ორთაშობური პიჯალეფიშ დო ოწარმუე გეზაშ გეშა, მარა თინეფიშ ოართე დჷმახასიათაფალი შანი რე ინდივიდუალური ოხორინალი ჸუდეეფით გოკიდუაშ  დო ოფუტურ-ომეურნულ წარმებაშ უმოსო გოფაჩუა.

ისტორიულო დირსხუ ოფუტურ დოხორინიშ მუსხირენი ფორმაქ:
* *გინძური ნაშენუა* — მუჟამცჷთ ჸუდეეფი გორანწკილი რენა ართი შარაშ (შოშეშ) მანგას.
* *ქართული ნაშემნუა* — მუჟამცჷთ ჸუდეეფი გორანწკილი რენა ცენტრალური ოართე მოედანიშ მუკი-მუკი ქართაშობურო.
თე ჟირი ფორმა არქაულიე, თეჟამო ვანაფერო აფხვადუნა, თიშ გეშა ნამდა ოფუტეეფს მახორობაშ რდუალაქ თინეფიშ ტრანსფორმაცია გიშეჭანუნ.

## ოფუტეეფი საქორთუოს
საქორთუოს ოფუტე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალაშ ჯინჯიერი ართური რე.  ოფუტეს აბანობური მუშითდუდალაშ ორგანო რე ოფუტეშ ოკათუეში. მორჩლი ზჷმაშ ოფუტეეფი გოართოიანაფილი რენა  თემიშ უკათუეშის. კონფლიქტური რეგიონეფიშ უგუთოლწონებუო საქორთუოს 3668 ოფუტე რე, ნამუეფით მახორობაშ რიცხუანობაშ მეჯინათ ირთუნა ათაში:

თე სტატიტიკა ვეთოლწონენს აფხაზეთიშ დო ცხინვალიშ რეგიონიშ ოფუტეეფს, თიშენ, ნამდა თინეფშე მუთუნი სარწუმო ინფორმაცია ვაარსებენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფუტეეფიშ ტიპეფი

კატეგორია:გეოგრაფია
კილომეტრი

**კილომეტრი** (მეღანკუა: კმ, km) - სიგჷრძაშ დო მეძენაშ გოზიმუაშ ართური ინტერნაციონალური ზჷმეფიშ სისტემას. 1 კილომეტრი აკმადგინანს 1000 მეტრას

კატეგორია:სიგჷრძაშ ოზჷმალი ართურეფი
სიგჷრძა

**სიგჷრძა** — ფიზიკური სიდიდა რე, ნამუთ მუდგაინი წირეშ ოლეს (სიგჷრძას) ეთმოშანჷნც. ონჭირე (ინწრო) სვენათ სიგჷრძაშ გიმე იგურიწყულებჷ ასაგასაშ ზჷმა გინძაშური გეზათ, ანუ ჰორიზონტალური გეზათ ასაგასაშ ჟირი არძოშე უმოსი დოჩილითაფირი ჭურჭულ შქას გოძვენა, გინორთელო ვერტიკალური ზჷმაშე (სიმაღალა). ფიზიკას სიგჷრძა ფშხირას გოძვენაშ სინონიმო გჷმირინუაფუ დო ეთმიშანუაფჷ ლათინური ასოთ L ვარა l.

სიგჷრძაშ ართული SI სისტემას რე მეტრა (მ), ოდო CGS სისტემას რე სანტიმეტრი (სმ). 

## სიგჷრძაშ ართურეფი

### მეტრაშური სისტემა
მეტრაშური სისტემას სიგჷრძაშ ართურო გჷმირინუაფუ გეჸვენჯი სიდიდარეფი

* კილომეტრი = 10 3 მ = 10 5;
* მეტრა = 10 2 სმ;
* დეციმეტრი = 0.1 მ = 10 სმ;
* სანტიმეტრი = 0.01 მ;
* მილიმეტრა = 10 –3 მ = 10 –1 სმ;
* მიკრონი = 10 –6 მ = 10 –4 სმ;
* ნანომეტრი = 10 –9 მ = 10 –7 სმ; 
* ანგსტრემი = 10 –10 მ = 10 –8 სმ.

### ბრიტანული (იმპერიული) სისტემა
იმპერიული (ბრიტანული) სიგჷრძაშ ართულეფი რე: მილი, იარდი, ფუტი დო დიუმი. მილქ ბრიტანეთის გიფაჩჷ ჯვეში რომიშე, სოდეთ თინა ეთმინწყუმუდჷ მუჭოთ *აკოანჯარაფილი რომაული ჯარიშ 1000 ჟირმანგი ბიჯგი*.

### ოზუღე სისტემა

სიგჷრძაშ გოზჷმუაშ ოზუღე სისტემა მებუნაფილიე დიხაუჩაშ ზჷმაწკმა. ობაზისე ართურო ეჭოფილიე ოზუღე მილი, ნამუთ ეთმინწყუმუ, მუჭოთ დიხაუჩაშ ელიფსოიდიშ მერიდიანიშ ართი გრადუსიშ 1/60-ალიშ სიგჷრძა. ოზუღე მილიშ ზჷმა ვა რე იროიანი. ეკვატორს თინა 1843 მ-იშ მანგიე, ოდო პოლუსეფც 1861,6 მეტრაშ. 

ოერეფოშქაშე ოზუღე მილი 1852 მეტრას აკმადგინანს.

### ასტრონომიული ართურეფი
ასტრონომიას სიგჷრძაშ ოზიმალო ხშირას გჷმირინუაფუ გეჸვენჯი ართურეფი
* ასტრონომიული ართური
* სინთეშ წარმოწანა
* პარსეკი


კატეგორია:ფიზიკა
ტყაია

250px|thumb|right|ტყაია
**ტყაია** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, აძაძჷ ზუგდიდიშე 17 კილომეტრიშ დაშორებით. წყარმალუ ინგირწყარიშ კვარჩხანი ოძგაშეს, ზუღაშ დონეშე 125 მ. 2014 წანაშ ეჭარუათ ოფუტეს ოხორანს 683 ადამიერი.

## ეტიმოლოგია
ოფუტეშ ამდღანერი ტერიტორია დადიეფიშ დუდალაშ ჟამს ედომუშამო ტყათ ჸოფედ დოფორილი დო თინა თარ­ეფიშ საყვარელი ოჯინორუ აბანს წჷმარინუანდჷ. მითმიოწურუანა ოფუტეშ ჯოხოდვალაქჷთ თაჸურეშე გიჭყუა – „ტყაია“ მარგალური – ტყალამი აბანი.

ოფუტეს გედგჷ XIX ოშწანურაშ ოხვამე.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ურთა (ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი)

250px|thumb|right|ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი
**ურთა** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. წყარმალუ ჯუმიშ ძგას, ზუღაშ დონეშე 70 მეტრა. ზუგდიდიშე 13 კმ, ცხაცხუშე 6 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 752 ადამიერი.

ოფუტეშ გოხოლუას ურთაშ გვალაშ კართეს გედგ ოხვამე "ჯუმათი" (XVII ოშწანურა), წყარმალუ ჯუმიშ კვარჩხანი ჸურე რე ურთაშ ფოქვი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯვეში ნარაზენი

250px|thumb|right|ჯვეში ნარაზენი
**ჯვეში ნარაზენი** (2025 წანაშ 17 ეკენიაშახ *შამადელა*) — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ნარაზენიშ თემს, ოდიშიშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 120 მეტრის, ზუგდიდიშე 24 კმ-ს, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 493 ადამიერი.

## დემოგრაფია
2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 493 ადამიერი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
შამგონა

250px|thumb|right|ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი
**შამგონა** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის. თინა წყარმალუ ინგირწყარს დო რუხწყარი შქას მადვალუ საქორთუოს ხვალახე კოკი რე. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1605 ადამიერი.

შამგონა ომძღჷ გალის რაიონიშ ოფუტეეფს - სიდას დო თაგილონს. თე ჭიჭე კოკიქ XVII ოშწანურაშ გვერდის წყარალაშ მოღალუოთ გიჭყუ. ოწმახ შამგონაშ ტერიტორია ჩქონს წჷმმარინუანდუ. კინოხ კოკი დოფორილი ჸოფე ტყათ დო უნაჸოფო ბინეხით, ნამუსჷთ "შამგუს" უძახუდეს. ბინეხიშ ჯოხოდვალაშ მეჯინათ "შამგონაშ" ჯოხოქ გიადუ.

კოკის მახორობაქ XVII ოშწანურაშ ლიას გორჩქინდ. გინოჩამათ პირველი მახორუ გვარო მიჯგვარია ჸოფედ. XVIII–ოშწანურაშ შქა ფარანეფს დირსხუ ოხვამექ, ნამუთ უკულნეშის ართ–ართი წყარალაშ ბორჯის აკოცუმე. ოხვამექ კინე დიკიდუ ოფუტეშ სასაფულეშ ტერიტორიას.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჩხორია

250px|thumb|right|ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი
**ჩხორია** (ჯვეში ჯოხო: ბეჟაშ–ღალი) – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 200 მეტრა. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 968 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჩხოუშია (ოდიში)

250px|thumb|right|ზუგდიდიში მუნიციპალიტეტი

**ჩხოუში** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. წყარმალუ ჩხოუშიაშ კვარჩხანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 40 მეტრა. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1064 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯუმწყარი

**ჯუმი** – წყარმალუ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ინგირწყარიშ კვარჩხანი ნადუ, ოდუდე უღუ ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე გვალაშოწმოხონც, ზუღაშ დონეშე 310 მ-ს, სიგჷრძა 61 კმ, ღანჩოშ ფართობი 379 კმ2, ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, დიხაშუთუდონი დო თირიშ წყარით. ედომუშამი წანაშ განწხანს უჩქუ წყარმოლაფეფი, წყარმარჩხობა — ზარხულც. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი აკაკათაფუწკუმა 11,6 მ³/წმ.

## ფოტოგალერეა

სურათი:Mdinare jumi.jpg|
სურათი:Mdinare jumi2.jpg|


## ლიტერატურა
**აფხაზავა ი.*, ქსე, ტ. 11, გვ. 579, თბ., 1987

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ჭაქვინჯი

250px|thumb|right|ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი
**ჭაქვინჯი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ სამარგალოშ ისტორიული-გეოგრაფიული პროვინციას, წყარმალუ წენწყარიშ ძგას, ნოღა ზუგდიდიშე 16 კმ, ზუღაშ დონეშე 130 მ. ჭაქვინჯი კინი თე ჯოხოდვალაშ თემიშ ცენტრი რე. თემშა თაშნეშე მიშმურს ოფუტე ბაღმარანი. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 996 ადამიერი.

## ოძირაფუეფი
ჭაქვინჯიშ ელჷ-მოლს რე ჯიხა, ნამუთ აკმიდგინუაფუ ციტადელშე დო თუდოლენი ჯიხაშე. ჯიხაშ ოზეს შხვადოშხვა დოშანილობაშ დგჷმილეფიშ ბრელი აკნაცჷმეფი რე. გვიანი შქა ოშწანურეფს ჯიხა დადიანეფიშ ართ-ართი რეზიდენცია რდჷ.

## ლიტერატურა
**ზაქარაია, პ*., ქსე, ტ. 11, ხს. 387. ქართი, 1987

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ინგირწყარი

**ინგირწყარი** (ქორთ. ენგური) — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, კავკაციონიშ თარი წყარგჷმმართალი ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს დო კოლხეთიშ რზენს. ოდუდე უღუ ჯიშთი ინგირს, ზუღაშ დონეშე 2614 მ-ს. ნოღა ანაკლიაწკჷმა აკათუ უჩა ზუღას. სიგირძა 213 კმ, ღანჩოშ ფართობი 4060 კმ2. თარი ნადუეფი რე — მარძგვანი: ადიშისჭალა, ხალდეჭალა, მულხრა, დოლრაჭალა, ნაკრა, ნენსკრა; კვარჩხანი: თხეიში, ხუმფრერი, ლასილი, მაგანა, ჯუმი დო შხვა. ინგირწყარი ჟიმოლენს კვათჷნს შონეშ ქვიბის, ოდო უკული  ტომბა დო ცორქო ლეხერს მეხირჩანს. ჟიმოლენს დო შქა დინაფას წყარმალუშ კალაპოტი მინჸურე ჭორომიანიე. ნოღა ჯვარწკჷმა წყარმალუ გიშმურს კოლხეთიშ რზენს, ქიმინუნს ფართო ლეხერს დო იჩხვინჩხვალუ. ოფუტე რუხიწკჷმა ირთუ ჟირი ნოჸელათ, ნამუეფ შქას აშაძჷ 12 კმ სიგირძაშ დო 0,5-2,0 კმ სიგანაშ კოკი. თიშა გეკიდილი რე ოფუტე შამგონა. ინგირწყარი აკოწყორილი რდუალაშ წყარმალუ რე; ჟიმოლენს წანური გიმნაველიშ 66 %-ის აკმადგინანს თირიშ დო ჯიშთიშ წყარი, 22 %-ის გრუნტიშ წყარი, 12 %-ის ჭვემაშ წყარი, თუდოლენს ოსქვებურო — 18 %, 26 % დო 56 %-ის. ოშქაშე წანური ხარჯი ოფუტე ხაიშიწკჷმა 109 მ3/წმ მანგიე აკაკათაფუწკჷმა 170 მ3/წმ. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულს, წყარმორჩილი რე ზათონც. ოფუტე ლახამულიშე ოფუტე შამგონაშახ ინგირწყარს ირინუანა ჯა-ტყაშ გიმასიონტაფალო, თუდოლენს — ოწყარალო, ინგირ-გალიშ ოწყარალი არხიშ მეშქაშალათ. ნოღა ჯვარწკჷმა გიკიდჷ ინგირწყარიშ ჰიდროელექტროსადგჷმქ. ოფუტე ტობარწკჷმა დოპროექტაფილიე 750 ვითარი. კვტ სიძალიარაშ ტობარჰესიშ გეკიდუა. ინგირწყარიშ მანგას გიშმურს სამარგალოშ დო აფხაზეთიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული სანძღო.

[thumb|წყარმალუ ინგირი ოდუდეწკჷმა. ფონს უკახლე [უშგულიშ ლამარია]]

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ წყარმალუეფი
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ჭკადუაში

250px|thumb|right|ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი
**ჭკადუაში** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენ შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. წყარმალუ ჩხოუშიაშ ძგას, ზუღაშ დონეშე 150 მეტრა. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1470 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჩხოუშიაწყარი

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ჩხოუშია
**ჩხოუშია** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ჯუმწყარიშ მარძგვანი ნადუ. წყარმალუშ ედომუშამი სიგჷნძა რე 41 კილომეტრი, ზუგდიდიშ ტერიტორიას — 37,5 კმ.

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ლაშა გახარია

**ლაშა გახარია** — (დ. 1947 წ. ღ. 2004 წ.)  დებადჷ 1947 წანას ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე მუხურს. ჭარჷნდ ლერსეფს, მუჭოთ ქორთულ, თაშნეშე მარგალურ ნინაშა.

თიში მაართა ლერსიქ გჷმიბჟინუ 1966 წანას, ჩხოროწყუშ რაიონულ გაზეთის, მუჟამსჷთ ლაშა მუხურიშ ოშქაშე სკოლას გურაფულენდჷნ.
ლაშაქ მუხურიშ სკოლაშე ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტშა ინჭუუ, ნამუსჷთ “მონძღვარ მორდიას” დო “ბიბლიას” უძახჷდჷ. თაქ, ალმანახ “პირველ სხივს” ობჟინუანდჷ ლერსეფს, უკულნეშის “ახკომს” დო შხვა გაზეთეფს.
2003 წ. გჷშართჷ თიში ლერსეფიშ მაართა ნაკორობაქ -  “მუზის პაუზა”. 
უსქილადუ ლახარათ ლეხი პოეტიქ, 2004 წანას გათუ რინა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლაშა გახარიაშ ლერსეფი ვიკიწყუ-ს
*ლაშა გახარიაშ ქორთული ლერსეფი 
*მარგალური ლერსი
* "100 ლექსი" 

კატეგორია:დუნაბადი 1947
კატეგორია:ნაღურა 2004
კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი
დიალექტიკა

**დიალექტიკა** (ბერძ. διαλεκτική, ვრაგადანქ, ვმსჯელენქ,კამათიშ ხელუანება) - მონძღვარუა გოვითარაფაშ გეშა, ნამუთ შხვადოშხვა მნიშვნელუათ ანტიკური ბორჯიშე  გჷმირინუაფ. შქა ოშწანურეფს დიალექტიკა ლოგიკაშ სინონიმი რდჷ. თიმწკჷმა თინა რიტორიკაწკჷმა დო გრამატიკაწკჷმა ართო სუმი დუდიშული ხელუანებას ანუ ტრივიუმს აკმადგინანდ. მუჭოთ  ოქიანუშ  ათოჩინებაშ ფილოსოფიური მეთოდი თინა დგომარენს თეზისიშ დო ანტითეზისიშ დაპირისპირებას

## ლიტერატურა
* *ფილოსოფია – ტ. რეხვიაშვილი, ვ. ჭიაურელი – თბილისი, 2006 წ. გვ. 234–235*

კატეგორია:ფილოსოფია
კატეგორია:ფილოსოფიური ტერმინეფი
ახალსოფელი (ხობიშ მუნიციპალიტეტი)

**ახალსოფელი ** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ხობიშ მუნიციპალიტეტის. აშაძჷ ოდიშ–გურიაშ რზენს, სანაკი–ფუთიშ რკინაშარაშ ღოზის, ზუღაშ დონეშე 35 მეტრა, ხობიშე დაშორებულიე 12 კილომეტრით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 713 ადამიერი.

## გჷმორინაფილი ლიტერატურა
* 

## სქოლიო

კატეგორია:ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ზუღაშ დონე

**ზუღაშ დონე** — ზუღაშ ოშქაშე სიმაღალა, ნამუთ ართი გოხურგელი ეკოროცხუაშ ჟიპიჯიშე იზჷმუ. ეკოროცხუაშ ჟიპიჯიშ გოხურგუა სიძნელეეფწკჷმა რე მერცხილი დო რთული გოზჷმუეფს  ითოლწონენს, მუთ ზუღაშ დონეშ აიწორი გოხურგუას აძნელენს. გჷშმაგორჷნა „ხათეშეიანი“, მორთაფაშ, ოშქაშე დღა-სერიშ, ოშქაშე თუთაშური, ოშქაშე გვერდი წანური დო ოშქაშე მიარეწანური ზუღაშ დონეეფს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Sea Level Rise:Understanding the past - Improving projections for the future
*Permanent Service for Mean Sea Level 
*Global sea level change: Determination and interpretation 
*Environment Protection Agency Sea level rise reports
*Properties of isostasy and eustasy 

კატეგორია:კარტოგრაფია
კატეგორია:კლიმატიშ თირაფა
კატეგორია:ოკიანოლოგია
დათუა ბისკაია

**დათუა ბისკაია** — ოდიშარი ფეოდალი (XVII ოშწანურა). მოშინაფილი აფუ ქრისტეფორე კასტელს 1640-იან წანეფს, მუჭოთ *გურა ჯღვერი.* გჷშაკერძაფილო გჷმურჩქინუ დუდი აფხაზეფწჷმა ლჷმას დო ღურე თინეფიშ მეხჷ ართ-ართი ლჷმაშ ბორჯის.

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ ოურდუმე მოღალეეფი
კიწია

**კიწია**, მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის ოფუტეეფიშ პირველი კიწიაშ დო მაჟირა კიწიაშ ჯვეში ჯოხოდვალა.

## ლიტერატურა
*  

კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიული ოფუტეეფი
ჯორჯ ბერნარდ შოუ

thumb|ჯორჯ ბერნარდ შოუ
**ჯორჯ ბერნარდ შოუ** (, ჯვეში ირლანდიური გვარი Shaw მანგას იკითხირუ მუჭოთ  *შო*); (დ. 26 კვირკვე, 1856, დუბლინი ― ღ. 2 გჷმათუთა, 1950, ეიოტსენტლორენსი) — ირლანდიარი დრამატურგი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი (1925). 

## აკოქიმინჯალა

### პიესეფი

* ეშმაკიშ მოჩქვაფილი, 1897
* პიგმალიონი, 1913

## რესურსეფი ინტერნეტის

* შემოქმენდალა Lib.ge-ს

კატეგორია:ირლანდიარეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:ბრიტანალი პოეტეფი
კატეგორია:ბრიტანალი დრამატურგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1856
კატეგორია:ნაღურა 1950
ამერიკული დოლარი

thumb|right|300px|ართი ააშ-შ დოლარი (1917)
thumb|300px|ხურდა
**ააშ-იშ დოლარი**, თაშნეშე, **ამერიკული დოლარი** (The dollar, ვალუტაშ კოდი USD) -- ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ ვალუტა. თიშ ოირკოჩეთ მეღებული აბრევიატურა რე $, ვარა ალტერნატიულო US$, შხვა დოლარიშ დენომინაციაშ ვალუტეფშე გაშხვანერაფალო (ნამთინე ქიანას თაშნეშე გიმირინუაფუ პესოშ ეიოშინეთ). ართი ააშ-იშ დოლარი ირთუ 100 ცენტო. მეღებული რდჷ 1785 წანას ააშ-იშ კონგრესშე დო თეჟამს არძაშე უმოსო გიმორინაფონი ვალუტა რე მოსოფელს. ართური ქიანეფი ააშ-იშ დოლარს დორხველი ვალუტათ ირინუანს, თაშნეშე მუსხირენი შხვა ქიანეფს თინა დე-ფაქტო ვალუტა რე. 1995 წანას $380 მილიარდშე მეტი დოლარი რდჷ რთაფას, თაჸურეშე გვერდიშე მეტი შხვა ქიანეფს ორდჷ. 

## ბანკნოტეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ამერიკული დოლარი (ისტორიული დოასეიანი ბანკნოტეფი) 
* 

კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვალუტეფი
კატეგორია:ხვარებას რინელი ვალუტეფი
კატეგორია:დოლარი
კატეგორია:ოორუეამერიკული ვალუტეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ვალუტეფი
კატეგორია:აზიაშ ვალუტეფი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ვალუტეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლი ტიმორიშ ვალუტეფი
კატეგორია:ეკვადორიშ ვალუტეფი
კატეგორია:სალვადორიშ ვალუტეფი
კატეგორია:ზიმბაბვეშ ვალუტეფი
სერგეი პროკუდინ-გორსკი

[thumb|250px|ავტოპორტრეტი წყარმალუ [ყოროლიშწყარი|ყოროლიშწყარწკუმა, 1915.]]
**სერგეი პროკუდინ-გორსკი** (რუს.: Сергей Михайлович Прокудин-Горский; დ. 31 არგუსო, 1863, მურომი - ღ. 27 ეკენია, 1944, პარიზი) — რუსი ფოტოგრაფი, ქიმიკოსი (დიმიტრი მენდელეევიშ მოგურაფე), გუმმაგონებელი, გიშმაშკუმალარი, პედაგოგი დო ოჯარალუ მოქარანე. რუსეთიშ გეოგრაფიული დო ტექნიკური ჯარალუაშ მაკათური. შანულამი თია უჯღუნს ორდოიანი კორობა ფოტოგრაფიაშ დო კინემატოგრაფიაშ გოვითარაფას.



Image:Gorskii_03982u.jpg|სმოლენსკიშ ოხვამეშ ინტერიერი
Image:Prokudin-Gorskii-19.jpg|მუჰამედ ალიმ ხანი (1880—1944), ბუხარაშ ემირი
Image:Gorskii_04414u.jpg|ელექტროგენერატორები ქარხანას
Image:Russian peasant girls in front of a traditional wooden house in Kirillov.jpg|ახალმორდუ რუსი ყაზახიშ ძღაბეფი წყარმალუ შექსნაწკუმა



## რესურსეფი ინტერნეტის

* Biography and Photo collection of Prokudin-Gorskii  
* One hundred of Prokudin-Gorsky's colour images in one pdf - from the Spektator Magazine 
* ''The Empire That Was Russia: The Prokudin-Gorskii Photographic Record Recreated''  
* Prokudin-Gorskii site at the Museums of Russia  
* Russian database with all the Prokudin-Gorskii photos, including those not yet restored 
* Site with all the photos in high as well as medium resolution 
* [Prokudin-Gorsky works on [Yandex] Maps]
* Essay by R. J. Evans on Prokudin-Gorsky at Quazen 
* +60 restorated images by Alex Gridenko using digichromatography 

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ფოტოგრაფეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1863
კატეგორია:ნაღურა 1944
ყოროლისწყალი

[thumb|[სერგეი პროკუდინ-გორსკი|პროკუდინ-გორსკიშ ორდოიანი ფოტო (ავტოპორტრეტი)]]

**ყოროლიშწყარი** — წყარმალუ უჩა ზუღაშ ბჟაეიოლ ძგას, ბათუმწკუმა, ქობულეთიშ მუნიციპალიტეტის აჭარას. 1912 წანას თიშ ძგალეფს ოფუტე ჩაისუბანწკუმა გინოღალეფს აწარმონენდ  რუსი ფოტოგრაფი სერგეი პროკუდინ-გორსკი.

## სქოლიო

კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ოჩხომური (წყარმალუ)

**ოჩხომური** — წყარმალუ ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ხობწყარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღუ ზუღაშ დონეშე 1400 მ-ს. სიგინძა 47 კილომეტრი რე, ღანჩოშ ფართობი 159 კვ.კმ. იხვეიანებუ ჭვემაშ, თჷრიშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარი ჭიჭე რე ბზარხულს. უჩქჷ წყარიშმოლაფა. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 5,53 მ.კუბ./წმ.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ნოღელა

**ნოღელა**, წყარმალუ რიონიშ მარძგვანი ნადუ, ოდუდე უღუ ასხიშ მასივიშ ობჟათე-ბჟადალშე, ზუღაშ დონეშე 680 მ-ს. სიგინძა 51 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი 130 კვ.კმ. წყარმალუ იხვეიანებუ ჭვემაშ, დიხაშთუდონი დო თჷრიშ წყარეფით. უჩქჷ ჭვემეფით გჷმოჭანაფილი წყარიშ მოსოფუა. წყარალა უჩქჷ ზარხულს დო დამორჩილს, მინიმუმი მუდანობა - ბზოთონჯის. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი 4,86 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* აფხაზავა ი., ქსე, ტ. 7, ხს. 483, ქართი, 1984 წანა

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ოლორი

**ოლორი** — წყარმალუ ბჟადალუ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს, ინგირწყარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღუ ოხაჩქუეშ კარსტული მასივიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 945 მ-ს, სიგინძა 14,8 კმ, ღანჩოშ ფართობი 72,7 კვ.კმ. წყარმალუ იხვეიანებუ ჭვემაშ, თჷრიშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წანაშ შხვა ბორჯეფს - წყარიშ მოსოფუა. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი 3,71 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 7, ხას. 522, ქართი., 1984 წანა.

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ნობელიშ პრემია

thumb|ნობელიშ ლაურიატიშ დიპლომი 1918

**ნობელიშ პრემია**  ირწანიერი ოირქიანე პრემია რე. ჯოხო მოურსუ დუმარცხუაფალი შვედი ინჟინერიშ, ქიმიკოსიშ, გუმომგონებელიშ დო ჭარუშ ალფრედ ბ. ნობელიშ ჯოხოშე დო თიშ პატიცემაშ შინო. 

ნობელიშ ანდერძიშ მეჯინათ, თიშ ღურაშ უკული დოსკილადირი კაპიტალშე ოკო დორცხუაფედუკო ნობელიშ პრემიაშ ფონდი. პრემია ერზიებუ რასაშ, ეროვნებაშ, სქესიშ დო სარწუმოებაშ უგშუგორუო კანდიდატეფს ფიზიკაშ, ქიმიაშ, მედიცინა-ფილიზოლოგიაშ, ხანტური ლიტერატურაშ დარგის უმნიშვნელუანაში დო უახალაში მეჭირნაფაშენი. ნობელიშ პრემია აკმოდირთუ ორქოშ მედალიშე, ნამუსუთ ეშახანტილი რე ნობელი, დიპლომიშე დო ჩეკიშე; თანხაშ მუდანობა მებუნაფიული რე ნობელიშ პრემიაშ ფონდიშ აორთიშა დო მუჭოთ წესინ 30-შე 70 ვითოშ დოლარშახ იძანძ. 

ანდერძით ნობელიშ პრემიაშ გინოჩამაშ ნება უღუ სტოკჰოლმიშ ომაფე მენცარობაშ აკადემიას (ფიზიკა დო ქიმიაშ დარგის, მემორიალური პრემია ეკომინიკაშ დარგის - 1968), კაროლინაშ ომაფე ომედიცინე - ქირურგიაშ ინსტიტუტის სტოქჰოლმს (ფიზიოლოგიას დო მედიცინას) დო შვედეთიშ აკადემიას სტოკჰოლმს ლიტერატურაშ დარგის. ნორვეგიას ნობელიშ პრემიას მშვიდობაშ გაბერჯეკებაშ დარგის ანიჭენს ნორვეგიაშ პარლამენტიშ გეშა შანელი ნობელიშ კომიტეტი. ნობელიშ პრემიას გინმოჩანა ინდივიდუალურო კათას დო ხვალე ართიშა; მარა რე გიშარკება წესიშე ხოლო: მარი სკლოდოვსკა-კიურიქ ნობელიშ პრემია ეჭოფუ ჟირშა - 1903 დო 1911 წანეფს. ნობელიშ პრემიაშ გინოჩამაშ ცერემონიალი ინწყუაფუ სტოკჰოლმის დო ოსლოს ირ წანაშ 10 ქირსეთუთას - ნობელიშ შურიშტებაშ დღას, ნამუთ ნობელიშ დღათ რე გუმოცხადებული. ნობელიშ პრემიაშ გინოჩამაქ დიჭყუ 1901 წანას, მუჟამს პრემიაქ გინაჩუ ვ. რენტგენს ფიზიკაშ დო ქიმიაშ დარგის. ათე ჩინებული კათაშა რე პრემია გინნაჩემუ: 


**ფიზიკაშ დო ქიმიაშ დარგის**: 

მ. პლანკიშა - 1918 წ. 

ა. აინშტაინშა - 1921 წ. 

ნ. ბორიშა - 1922 წ. 

ე. რეზენფორდიშა - 1908 წ. 

ლევ ლანდაუსიშა - 1962 წ. 



**ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის**: 

ი. პავლოვიშა - 1904 წ. 

რ. კოხიშა - 1905 წ. 



**ლიტერატურაშ დარგის**: 

რ. თაგორიშა - 1913 წ. 

რ. როლანიშა - 1915 წ. 

თ. მანიშა - 1929 წ. 

მ. შოლოხოვიშა - 1965 წ.

## ლიტერატურა


კატეგორია:ნობელიშ პრემია
კონსეფსიონი (ჩილე)

**კონსეპსიონი** – ნოღა დო კომუნა ჩილეს. 

## გალერეა

File:Arco de Medicina UdeC.jpg|
File:Moderno Edificio en Concepción.jpg|
File:Desembocadura del Biobío.jpg|
File:Ex Catedral de Concepción.jpg|
File:Biobus01.jpg|
File:Hotel El Araucano.JPG|
File:Plaza de Armas Concepción.jpg|


## ლიტერატურა
* Ida Stevenson Weldon Vernon (1969) *Pedro de Valdivia, Conquistador of Chile*, Greenwood Press
* John Milton Nickles, Marie Siegrist (1965) *Bibliography and Index of Geology Exclusive of North America*, Geological Society of America, v.28

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Concepcion.cl (ესპანური)

კატეგორია:ჩილეშ ნოღეფი
ნესტორ ცხაკაია

**ნესტორ ცხაკაია** — პაპა დო პედაგოგი მა-19 ოშწანურას, ზუგდიდიშ მაზრაშ (ამდღანერი ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი) ოფუტე კოკის, ნამუშ დუდკოჩობათ 1872 წანას ოფუტეს ქორთული ართკლასამ დაჭყაფუ სკოლაქ გინწყჷ. 1873 წანას სკოლას გურაფლენდჷ 17 მოგურაფე. ნესტორ ცხაკაია ორდჷ კოკიშ ოხვამეშ პაპა დო სკოლას "საღვთო სჯულიშ" მაგურაფალი.

კატეგორია:ქორთუეფი
იონა სიჭინავა

**იონა სიჭინავა** — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი. 1928 წანაშე რდჷ ოფუტე ჭაქვინჯიშ (უკულიანი ჯიხაშკარი) არტელი "დამკვრელიშ" დუდკოჩი. მუშ 3 ჯიმაწკჷმა (ორესტი, შახუ დო ბოჩია სიჭინავეფი) ართო  პოპულარიზაციას უწიენდუ მარგალური ობირეშეფს. ჯგირო მიოგანდჷ დო გიობირდჷ ჩონგურს, ჭარჷნდჷ ლერსეფს დო ობირეშეფს. ართი ბორჯის რდჷ ოსურეფიშ ბუნაშ აწმაჸვენჯი. 30-იან წანეფს მუში მაბირეეფწკჷმა ართო რესპუბლიკური ოლიმპიადეფს იბირდჷ.
ჟანა ბელქანია - ჯიხაშკარი. http://lemill.net/content/webpages/10e410dd10da10d910da10dd10e010d8-10ef10d810ee10d010e810d910d010e010d8/view
. 

## წყუეფი

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ნანანოღა

**ნანანოღა** — სახენწჷფოშ ვარა შხვა ადმინისტრაციული ტერიტორიაშ (ოლქიშ, პროვინციაშ, ავტონომიური ართურიშ) თარი ნოღა, სოდეთ მუჭოთ წესინ დონწყილიე ხეშუულობაშ დო მმართველუაში უმაღალაში ორგანოეფი: პრეზიდენტიშ, მონარქიშ, გუბერნატორიშ რეზიდენცია, პარლამენტი, ცენტრალური სამინისტროეფი დო უჭყაფეფი, ქიანაშ უმაღალაში სასამარათლო დო შხვა. 

ნანანოღა შხირას ზოხო ადმინისტრაციული ართურო რე გიმორთილი, სამანგათ ნოღა ვენას კონსტიტუციათ მესხვენილი აფუ აკანიშ სტატუსი. 

ნანანოღა შილებე ვარდას ქიანაში უდიდაში ნოღა. თეშ სამანგეფი რე ანკარა თურქეთის, ვაშინგტონი ააშ-ს, კანბერა ავსტრალიას დო შხვა. უმოსჷთ ხოლო, ეკონია ვითწანურეფს კილმარჩქინდუ ტენდენციეფი ნანანოღაშ გინოღალა მორჩილი სიდიდაშ ნოღეფშა: (ასტანა ყაზახეთის, დოდომა ტანზანიას, იამუსუკრო კოტ-დ’ივუარს) ვარა რსულაშო ახალი ნანანოღეფიშ კიდუაშ: (ბრაზილია, ისლამაბადი). 

ნამთინე ქიანას პრაქტიკულო აღიარაფილიე ჟირნანანოღალა: ნიდერლანდეფიშ ოფიციალური ნანანოღა რე ამსტერდამი, მარა თარალა დო უმაღალაში სასამართლო ჰააგაშა რე გინოღალირი, ანალოგიური სიტუაცია რე ბოლივიას (სუკრე - კონსტიტუციური ნანანოღა რე, ლა-პასი - ფაქტიური), კოტ-დ’ივუარს (იამუსუკრო დო აბიჯანი), შრი-ლანკას, ჩილეს, მალაიზიას, ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკას.

## ქოძირით თაშნეშეთ

* მოსოფელიშ ქიანეფიშ ნანანოღეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნანანოღეფი
დიდი ინჩხური

**დიდი ინჩხური** — ოფუტე მარტვილიშ რაიონს, ნოღა მარტვილშე 6 კილომეტრის. 2014 წანაშ ენაჭარათ ოფუტეს 607 მახორუ იკოროცხუ. ოფუტეშ ტერიტორიასიე აბჰესი.

## გეოგრაფია
ინჩხური კოლხეთიშ რზენი დო ეგრისიშ გვალეფიშ ონძღოს გეძუ, აბაშაწყარიშ კვარჩხან პიჯის. ოფუტეს გეოგრაფიულო უხურგანს ტაბაკონიშ გვალა დო აბაშაწყარი. შქა ოფუტეს გიშმურს ინჩხიაშ წყარი დო თიშა მიშმაულარი ღალუეფი.

## ისტორია

## განათლება
ინჩხურიშ ზოგადსაგანმათლებელო სკოლას ამდღარდღაშო იკოროცხუ 25 მაგურაფალი დო 218 მოგურაფე. სკოლას უკინებუ ჟირსართულამი დგჷმილი (945 კვ.მ.) ოფუტეშ ცენტრის. სკოლაშ კომპიუტერულ პარკის იკოროცხუ 11 პერსონალური კომპიუტერი დო 1 ლეპტოპი. სკოლაშ მაართა კლასიშ მოგურაფეფშო დოჭყაფილიე ახალი ლეპტოპეფიშ მიშაღალა საპრეზიდენტო პროგრამაშ ფარგლეფს. საქორთუოშ განათლებაშ დო მენცარობაშ სამინისტრო - სკოლეფიშ მუნაჩემეფიშ ბაზა: www.esida.ge

## ჯოხოშინელი ინჩხურალეფი
* იოანე მინჩხი — ჯოხოშინელი ქორთუ შურიელი მოღალე. კათაშ ტრადიციათ, ინჩხურს დუნაბადებუო იკოროცხუ.
* ამბროს ხელაია — საქორთუოშ კათალიკოს-პატრიარქი 1921-27 წანეფს.

## სქოლიო

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრი

[მინი|კავკაციონიშ თარი ქჷნდჷრიშ გინაჯინუ [ჩუჩხურიშ ჸალაიბონი|ჩუჩხურიშ ჸალაიბონშე]]
**კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრი**, უმუჭყვიდუ ქჷნდჷრი, კავკაციონიშ სისტემაშ ოროჰიდროგრაფიული ლირე, ნამუთ რთჷნს ოორუე კავკაციაშ დო მოლენკავკაციაშ წყარმალუეფიშ ღანჩოეფს. უმაღალაში კონკა რე შხარა (5058 მ). წყარმალუ ბელაიაშ (ყუბანიშ კვარჩხანი ნადუ) ოდუდეეფიშ დო ადაი-ხოხიშ გვალონაშ ბუნაშ შქას. ქჷნდჷრი ეგაფილიე პალეოზოურ-პროტეროზოური კრისტალური ქანეფით, შხვადო — ჯინჯიერაშო მეზოზოური ჭუბერტკილეფით, ქვიშაქუალეფით დო კირქუალეფით. შანულამი ჸალაიბონეფი რე: ჯვარიშ (ხევისყელიშ), მამისონიშ (ჭანჭახიშ), კლიუხორიშ დო შხვა. დჷმახასიათებელიე გვალა-ტყაშ, სუბალპური, ალპური დო გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტეფი.

## გჷმორინაფილი ლიტერატურა
* 

კატეგორია:კავკაციონიშ გვალეფი
ოდიშიშ დჷკი

**ოდიშიშ დჷკი**, *ოდიშიშ პლატო*, გვერდო დჷკი, სამარგალოშ შქა ნორთი ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ჯინჯიშე კოლხეთიშ რზენიშ ოორუე ძგოპიშა. ოჩხანეშე აკოხურგელიე ურთა-ბიაშ დო ონანგერიშ სუკეფიშ , ნართულო კირქუალური, ბრაქიანტიკლინური, გა-სუკეფით. სიმაღალა 150-450 მ. აკორთილიე წყარმალუეფიშ ფხშირი რშვილით. უგურთუმჷ საგანოეფი ჭიჭე რე დო მერცხუაფილიე წყარგჷმმართალეფწკჷმა დო ლეხერეფიშ ფართო მუნაკვათეფწკჷმა. ჰავა ლამე სუბტროპიკულიე. დჷკის მირყას რე კულტურული ლანდშაფტი. რე ფურცელამი ტყა-ბართვონა. 

## გჷმორინაფილი ლიტერატურა
*მარუაშვილი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 7, გვ. 502, თბ., 1984 წელი.

კატეგორია:საქორთუოშ გეოგრაფია
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი
დჷკი (გეოგრაფია)

**დჷკი** — სქირონაშ ჟიდოხიშ, ზუღაშ დო ოკიანეშ ქვინჯიშ რელიეფიშ ართ-ართი შანულამი მორფოგრაფიული ართური, ნამუშოთ დჷმახასიათაფალი რე სიმაღალეფიშ მორჩილი თირაფა დო დაღარი გეკინალა. პირობითო სქირონას 200 მ-შ გიმე რენჯი დჷკის რზენს უძახჷნა (მაგ., კოლხეთიშ რზენი), 200-შე 500 მ სიმაღალას რე დორხველაშო დჷკი (მაგ., შიდა ქართლიშ დჷკი), ხოლო უმოს მაღალას რე გვალაშ დჷკი (მაგ., ირანიშ გვალონაშ დინოხოლენი ნორთი).

გენეტურო გჷშმაგორუნა *დენუდაციურ* დო *აკუმულაციურ* დჷკჷეფს.  დენუდაციური დჷკჷეფიე: ეროზიული, აბრაზიული, დეფლაციური (ეგზოგენური რელიეფგუმაჭყაფუ აგენტეფიშ ოსქვებურო), ცოკოლამი, შჷრეეფიშური (გეოლოგიური სტრუქტურეფიშ ოსქვებურო), პენეპლენი, პედიპლენი დო შხვ.

აკუმულაციური დჷკჷეფიე: ზუღური, ალუვიური, ტობური (ეგზოგენური რელიეფგუმაჭყაფუ აგენტეფიშ ოსქვებურო), ვულკანური (ენდოგენური რელიეფგუმაჭყაფუ აგენტეფიშ ოსქვებურო) დო შხვა.

უდიდაში დჷკჷეფიე: აზიას - ბჟადალ ციმბირიშ დჷკი, ჩინეთიშ დიდი დჷკი, ინდ-განგიშ დჷკი;  ევროპას - ბჟაეიოლ ევროპაშ დჷკი; ოორუე ამერიკას - დიდი დჷკჷეფი, ცენტრალური დჷკჷეფი; ობჟათე ამერიკას - ამაზონიშ დჷკი, გვიანიშ დჷკი; აფრიკას საჰარაშ დო სუდანიშ დჷკჷეფი; ავსტრალიას - ცენტრალური რზენი.

## ლიტერატურა
* *ტინტილოზოვი ზ.*, ქსე, ტ. 4, გვ. 274, თბ., 1979

კატეგორია:გეომორფოლოგია
რზენი

**რზენი** — სქირონაშ ჟიდოხი, ნამუშ სიმაღალა ზუღაშ დონეშე 200 მეტრაშ ეშე ვა რე . რზენი უთარაშო მოდჷკაფილი რე, ნამთინეშა — გა-სუკამი. ნამთინე რზენი ზუღაშ დონეშე დაბალას რე (მაგ., კასპიაპიჯიშ რზენი, 0-შე — 28 მ-შახ).

## გჷმორინაფილი ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 326, თბ., 1978

კატეგორია:გეომორფოლოგია
ეგრისიშ ქჷნდჷრი

**ეგრისიშ ქჷნდჷრი**, *სამარგალოშ ქჷნდჷრი*, *ოდიშიშ ქჷნდჷრი —* კავკაციონიშ სისტემაშ ობჟათე კართეშ მანგას ხასჷლაშიანი ქჷნდჷრი, წყარმალუეფიშ ინგირწყარიშ დო ცხენწყარიშ წყარგჷმართალი. მესტიაშ, წალენჯიხაშ, ჩხოროწყუშ, მარტვილიშ, ლენტეხიშ დო ცაგერიშ რაიონეფს. სიგინძა 62 კმ, სიგანა 37 კმ. უმაღალაშ ჭურჭულიე კონკა ჭითაგვალა (3226 მ). 3000 მ-შე მაღალი კონკეფი რე: ცალმაგი, ტეხირიშდუდი, ლაკუმურაშდუდი, დიდღალიდუდი, ოთეფურა, თხეიშიშდუდი დო შხვა. ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ უმენტაში ნორთი ეგაფილიე შქაიურული პორფირიტული რანწკით, ნამუთ ქიმინჷნს ქჷნდჷრიშ დოკიბირაფილი კუნწულს, ქჷნდჷრიშ ობჟათე პერიფერიულ ზოლს გოფაჩილიე ცარცული კირქუალეფი, ნამუეფით ეგაფილიე კარსტული მასივეფი: წულიში, ყვირა, გაუჩა, მიგარია დო შხვა. კუნწულს ასქილადირიე ჭიჭე ჯიშთეფი დო ჯვეში გოჸინუაშ ნოქური. ეგრისიშ ქჷნდჷრშე ობჟათეშა გიმურს წყარმალუეფი: მაგანა, წენწყარი, ხობწყარი, ტეხირი, ოორუეშა — თხეიში, კასლეთი დო ხელედულაშ მარძგვანი ნადუეფი. მაგანაშ ოდუდეეფს, 2643 მ სიმაღალას, რე ჯიშთური ტობა ტობავარჩხილი. შხვა ტობეფშე გჷშაგორალი რე ოხოჯა დო დიდი ტობავარჩხილი. 

ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ კართეეფი 1200 მ-შა აკოქუნელი რე კოლხური ფართოფურცელამი ტყალეფით (ჭყონი, ცხიმური, ჭუბური, წიფური). 2100 მ სიმაღალეშახ ლირსამი (გიგიბი, ნოჯი), უმოს ჟი სუბალპური დო ალპური ნდოლოეფი რე.

## ლიტერატურა
*მარუაშვილი ლ., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 4, ხა. 26, ქართი, 1979 წანა.

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ჟაშხა

ჟაშხა (ბჟაშხა) – ბჟაშ დღა. მარაშ დღა შურიშხა დო თუთაშხაშ შქას. მარგალური წჷმორთული შქვითდღერი სისტემა იჭყაფუ თე დღათ დო ითებუ შურიშხათ. ღორონთ ბჟაშ, ბჟა დიდაშ ოხვამური. ართი ეკერეცხიშ, მარაშ მაართა ღორონთი, თიში ოხვამური მაართა დღა. ჯვეში გერმანული ტომეფი თე დღას იშინუანდეს ბჟას, თაურეშე რე ინგლისური (Sunday). ანდა სლავურ ნინას ჟაშხას ჯოხო „неделя“, ანუ დღა, მუჟამს ვამუშენა („не делают“). ჟაშხა შხირას მარაშ ეკონია დღა რე (გიშაკერძაფილო ევროპას დო ობჟათე ამერიკას), შხვადო – მარაშ მაართა დღა. თე ტრადიცია მოურს ჯვეში ურიეფი დო ჯვეში ეგვიპტარეფშე. სტანდარტიზაციაშ ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ გინოჭყვიდირაფათ 1976 წანაშ 1 ღურთუთაშე ჟაშხაქ დიდგინუ მარაშ ეკონია დღათ. ჟაშხა ქირსიანეფიშ უმოსობაშოთ მოსვანჯაშ დღა რე. მართალმადიდარაფალი ქირსიანეფს თე დღას ვაშინერს ოფანიე, ოფუტურ-სამეურნეო დო ოჯარალუ საქვარუა, მუდგაინიშ ქიმინუა, მუთ შხვაშე ითხიინს ხანდაშ გაწიებას (მაგ, ჸიდირი, მოინალაშ მიღება, ოჯარალუ ჭკუდით რგებაფა დო თ.უ.). გიმნარკებუს წჷმმარინუანს სამედიცინო დო შხვა სახეშ მოინალა. 

კატეგორია:მარაშ დღალეფი
კოლხეთიშ რზენი

**კოლხეთიშ რზენი**, კოლხეთიშ რზენიშ დაბალი ნორთი, იკათუანს აკუმულაციურ დჷკი-რზენს დო გოხოლუაშ სტრუქტურულ-ეროზიულ გა-სუკეფს ზუღაშ დონეშე  200 მეტრა-შახ. მაართა ეგაფილიე პლეისტოცენური დო ჰოლოცენური ჭუბერონათ, ქვიშეფით დო რეყონათ, მაჟირა — დისლოცირაფილი კაინოზოური ასაკიშ ნოლექეფით. კოლხეთიშ რზენი ონდეთ  გეკინელიე უჩა ზუღაშჸურე დო გინოკვათილიე მორჩილი სიტომბაშ ლეხერით. თინა სუმკუნთხულიშ ფორმაშ რე, ნერჩი უჩა ზუღას მიკობიჯჷ დო წვანჯი ნოღა ზესტაფონწკჷმა უღუ. აჭარას დო აფხაზეთის კოლხეთიშ რზენი ონჭირე ზოლო იფაჩუ. კოლხეთიშ რზენს ზუღაშური ლამე სუბტროპიკული ჰავა რე. ღურთუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა 3,5-4-შე 6-6,5°C-შახ რე, მარაშინათუთაშ 22-23°C. აბსოლუტური მინიმალური — 8-10°C-შახ რე, აბსოლუტური მაქსიმალური 37-38°C. უჩქჷ ბჟაეიოლიშ დო ბჟადალიშ ბორიეფი. დჷმახასიათაფალი რე ფიონეფი დო ბრიზეფი. აჭარაშ ოძგაშეს წარმოწანას 250 მმ ნოლექი მოურს. ბჟაეიოლჸურე ნოლექეფი იჭიჭარებუ 1200 მმ-შახ.

კოლხეთიშ რზენიშ თარი წყარმალუ რე რიონი (ნადუეფი — ყვირილა, ხანისწყალი, ცხენწყარი, ტეხირი). კოლხეთიშ რზენს ორხველჷ წყარმალუეფიშ ინგირწყარიშ, კოდორიშ, სუფსაშ დო ნატანებიშ თუდონი მალუეფი. წყარმალუეფი ირდუ ჭვიმაშ, თირიშ, დიხაშთუდონ დო უგურყელური წყარით. წყარალა აფუნს უჩქჷ. კოლხეთიშ რზენს გოფაჩილი რე სუბტროპიკული ეწნერი, ალუვიური, ჭყენჭყამი დო ტორფამ-ჭყენჭყამი ნერჩეფი. გა-სუკეფს ჭითადიხეფი დო ყვინთელდიხეფიე. რზენიშ ზუღაპიჯიშ ნართის ჭყენჭყამი ტყალეფი რე, მირყას რე თხუმუ დო ძერწი. უჭყენჭო ნართის კოლხური ტყაშ ნოსქილედეფი რე, ნამუშ თარი ჯიშეფიე: ჭყონი, ცხიმური, წიფური, ჭუბური, ლეფონი, ძერქვა. გოფაჩილი რე იროწვანე ქვეჩეფი დო ლიანეფი.

კოლხეთიშ რზენს ხე ტყარი ღეჯი, ყურდგელი, მელა, სქვერი, გერი, კვინორი, წვინარი, მაფურინჯეეფიშე — კოლხური ქილორი, ტყარი ღორღონჯი, ტყარი კვატა, კვათარა დო შხვა. კოლხეთიშ რზენს რე კოლხიდაშ, აჯამეთიშ, სათაფლიაშ სახენწჷფო ტყაჩირეფი.

კოლხეთიშ რზენშო დჷმახასიათაფალი ლამე სუბტროპიკული ტიპიშ ლანდშაფტი, სოდეთ გჷმირთუ ლანდშაფტიშ გიმენტიპი: ლამე სუბტროპიკული დჷკი-რზენი დო დაბალი სტრუქტურულ-ეროზიული გა-სუკეფი ლიანეფამი კოლხური ტყაშ ნოსქილედეფით დო სუბტროპიკული ენწერი დო დოჭყენჭყაფილი ნერჩეფით. მუშ ჸურეშე ნაშინეფი გიმენტიპი ლანდშაფტიშ მუსხირენი ბუნას აკმაშქვანს. კოლხეთიშ რზენიშ უდიდაში ნორთი მეჭედას რე დოხორინელი დო მაქსიმალურო რე ემუშორაფილი მეურნობაშო.

## წყუეფი
* დევდარიანი გ., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 5, ხს. 595, ქართი, 1980 წანა.
* *მარუაშვილი ლ.,* საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, ნორ. 1-2, ქართი,  1969-1970;
* *სანებლიძე მ., უკლება დ., ჯაყელი ქ.,* საქართველოს ლანდშაფტური რუკა, ქართი-მ., 1970

კატეგორია:საქორთუოშ გეოგრაფია
ალერტი

**ალერტი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ ცჷიშ კვარჩხან ოძგაშეს, ზუღაშ დონეშე 220 მეტრას, მარტვილიშე 22 კმ-ს. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს  223 კოჩი.

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ბანძა

**ბანძა** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, აშაძ ოდიშ–გურიაშ რზენს, წყარმალუ აბაშაშ კვარჩხან ოძგაშეს, ზუღაშ დონეშე 90 მეტრა, მარტვილიშე 7 კმ, აბაშაშე 22 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1099 ადამიერი.

მაართათ მოშინაფილიე 1699–1740 წანეფს ოდიშის, (სამარგალოს) რუსეთიშ ჸენჯალაშ ეჭარილობას. 1658 წანას ბანძაშ ელჷ-მოლს იმართჷ ლჷმაქ იმერეთიშ მაფაშ დო გურია–სამარგალოშ თარეფს შქას. ვახუშტი ბატონიშვილს მოშინაფილი აფჷ "ბანძა და ციხე კეთილშენი". 1797 წანას აკოდგინელი ბჟადალუ საქორთუოშ რუკას მეღანკილიე "ბანძა–ფაღაოშ დოხორე".

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ხუან კარლოს I

right|thumb|250px|ხუან კარლოს I
**ხუან კარლოს I** (დ. 5 ღურთუთა, 1938, რომი, იტალია) — ესპანეთიშ მაფა 1975 წანაშ 22 გერგობათუთაშე 2014 წანაშ  2 მანგიშა (ბურბონეფიშ დინასტია). ესპანეთიშ სახენწჷფოშ ჸოფილი მადუდური დო აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ ხემანჯღვერი, გენერალ-კაპიტანი. ალფონსო XIII-შ მოთა. 

1947 წანას ფრანსისკო ფრანკოქ ესპანეთი გაგმაცხადჷ მონარქიათ, მარა მაფაშ პოსტიქ ვაკანტურო ქჷდოსქიდჷ. თიშ შურგოტებაშ უკული ომაფე ხვისტას დეკინენდჷ ბარსელონაშ გრაფი ხუან კარლოსი, ნამუქჷთ 1975 წანაშ 22 გერგობათუთას ფრანკოშ ღურაშ უკული ომაფე ხვისტა ქჷდეკინჷ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Official website of the Spanish Royal Family
*Royal House of Spain 
*Royal House of Greece
*Juan Carlos I Family Tree 
* Spanish king tells Chavez to 'shut up'
*Voices of the Transition - A Political History of Spain, 1975-1982 
*His pedigree; not necessarily reliable 
*Earth Times article 
*Spain supports the monarchy 
* Royals

კატეგორია:ესპანეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ესპანარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1938
აზია

აზია — მოსოფელიშ არძაშე უმოსი კაბეტი ნორთი. ევროპაწკჷმა ართო აკმადგინანს ევრაზიაშ კონტინენტის.

## ორთა
აზიაშ ელმოლს გოძჷ ოორუე ჸინუამი ოკიანე, რჩქალი ოკიანე დო ინდოეთიშ ოკიანე მუშ გალენი ზუღეფით, დო ხოლო ატლანტიშ ოკიანეშ დინოხოლენი ნორთიშ ზუღეფი. ოორუე ამერიკაშე აზიაშ ნორთი გჷშართილი რე ბერინგიშ საროტით, აფრიკაშე - სუეციშ არხით. კოკეფიშ საართო ფართობი 2 მლნ კვ.კმ-ს აკმადგინანს. 

## რელიეფი

აზიაშ ოშქაშე სიმაღალა რე 950 მ. ჯინჯიერი გვალამი სისტემეფი რე: ჰიმალაი (უმაღალაში კონკა ჯომოლუნგმა, 8848 მ), კავკაციონი, ჰინდუქუში, ყარაყორუმი, პამირი, ტიან-შანი, კუნ-ლუნი, ჩინეთ-ტიბეტიშ ლაკადა, ალტაი, საიანები, ურალი, მორჩილი აზიაშ ლაკადა, ტიბეტიშ ნარაზენი. აზიაშ არძაშე უმოსი შანულამი რზენ-ტერიტორიეფი რე: ბჟადალ ციმბირი, თურანი, ჯუნგარი, ჩინეთიშ კაბეტი, ინდო-განგი, მესოპოტამია. აზიაშ ოორუე დო გვალამ რეგიონეფიშ რელიფის კაბეტი გაულა იღვენუ უჯვეშაში აკოჸინალუაქ - დოხოლაფირო 11 მლნ კვ.კმ (ჯინჯიერაშო ციმბირი) მიარეწანამ ჸინეფს უკინებუ.

 

*
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
თუთაშხა

**თუთაშხა** – თუთაშ  დღა. თუთაშ ოხვამური დღა რე. დღა ჟაშხა დო თახაშხაშ შქას. მარგალური შქვითდღერიშ მაჟირა დღა. ჯვეში რომარეფი დო ბიჟღეთგერმანალი ტომეფი თე დღას იშინუანდეს თუთას (გერმანულო Montag: Mond-Tag რე "თუთაშ დღა"). თუთაშხა მინ მაართა დღათ მიირჩქინუაფუ (სამანგათ, ამდღარხანურ ევროპას), მინ მაჟირა დღათ (ააშ დო შხვა ქიანეფი). თე თოლწონუა ჯვეში იუდეიშე მოურს. თე ბაძაძით ქორთულს, არაბულს, ურიულს, ბერძნულს დო პორტუგალიურს თიში შანულობა რე „მაჟირა დღა“. თეხანური კულტურა თუთაშხას მირჩქინანს, მუჭოთ მარაშ დაჭყაფუს, თიშენ ნამდა უქვი დღაშ უკული კათა ირთუუ ონინალუეფშა დო ოგურაფუეფშა.

## ჩინებური თუთაშხეფი
* **დიდი ორშაბათი** – ნებაშ მარაშ დღა, მუჟამცჷთ იესოქ დოჭყუ უნაჸოფე ლუღი;

## თუთაშხა ქართველურ ნინეფს

* ქორთული: ორშაბათი
* ლაზური: თუთაჩხა
* შონური: დოშდიშ

## სქოლიო

კატეგორია:მარაშ დღალეფი
სერბეთი

**სერბეთი** (სერბ. Србија / Srbija), ოფიციალურო **სერბეთიშ რესპუბლიკა** (სერბ. Република Србија / Republika Srbija) — ქიანა ცენტრალურ დო ობჟათე-ბჟაეიოლ ევროპას, ბალკანეთიშ ჩქონს. ოორუეშე ომძღჷ უნგრეთი, ბჟაეიოლშე ბულგარეთი დო რუმინეთი, ობჟათეშე ოორუე მაკედონია დო ალბანეთი, ბჟადალშე - მონტენეგრო, ხორვატია დო ბოსნია-ჰერცეგოვინა. სერბეთიშ ტერიტორიას იდვალუაფუ მუშითაღიარებული სახენწჷფო - კოსოვო, ნამუშ მახორობაშ უმეტაშობასით აკმადგინანა ეთნიკური ალბანარეფი. სერბეთიშ ნანანოღა რე ბელგრადი. ოფიციალური ნინა რე - სერბული. სერბო-ხორვატული სერბეთიშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ, ვოევოდინას გეჸვენჯი ოფიციალური ნინეფი რე: რუმინული, რუსინული, უნგრული, სლოვაკური დო ხორვატული; კოსოვო-მეტოხიას ალბანური, სერბულწკჷმა ართო

## გეოგრაფია

სერბეთიშ ტერიტორიაშ 80% იდვალუაფუ ბალკანეთიშ ჩქონს. სახენწჷფო სანძღოშ სიგჷნძა 2 027 კმ. რე, (რუმინეთიწკჷმა - 476კმ, ბულგარეთიწკჷმა - 318, ოორუე მაკედონიაწკჷმა 221, მონტენეგროწკჷმა 203, ალბანეთიწკჷმა 115, ბოსნია დო ჰერცეგოვინაწკჷმა 302, ხორვატიაწკჷმა - 241 უნგრეთიწკჷმა - 151 კმ). სერბეთი ორხველჷ დუნაიშ ღანჩოს, ნამუსჷთ აკათუ ქიანაშ დიდი წყარმალუეფი.

კატეგორია:სერბეთი
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
ცჷი

**ცჷი** — წყარმალუ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ და სანაკიშ მუნიციპალიტეტეფს, რიონიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე გვალაშოწჷმოხონს 363 მეტრაშ სიმაღალას. სიგინძა 60 კმ, ღანჩოშ ფართობიშ 199 კმ2. ირდუ ჭვემაშ, დიხაშთუდოლენი დო თირიშ წყარით. თელ წანაშ განწხანს უჩქჷ  წყარმოლაფეფი, უმოს ფხშირი დო ძალიერი ზარხულს დო დამორჩილს. ირინუანა სქიბუეფიშ ეიომუშებაფალო.

ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა 6,17 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
**აფხაზავა ი.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 11, ხს. 212, ქართი, 1987 წანა.

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
წენწყარი

**წენწყარი** (ქორთ. ჭანისწყალი) — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, წალენჯიხაშ, ჩხოროწყუშ დო ხობიშ რაიონეფს. წენწყარი რე ხობწყარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს 1960 მეტრაშ სიმაღალას. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 63 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი - 315 კმ². წყარმალუ ირდუ ჭვემაშ, თჷრიშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიმორჩილე — ბზოთონჯის. ოშქარი წარმოწანური ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა რე 14,5 მ³/წმ.

## გალერეა

სურათი:Chanisckali3.jpg|
სურათი:Chanisckali4.jpg|
სურათი:Chanisckali6.jpg|
სურათი:Tsalenjixa,chanistskali15.jpg|
სურათი:Tsalenjixa,chanistskali21.jpg|
სურათი:Tsalenjixa,chanistskali4.jpg|
სურათი:River Chanistskali.JPG|
სურათი:Chanistskali, Jgali.JPG|


## ლიტერატურა
* აფხაზავა, ი. ქსე, ტ. 11, გვ. 382. ქართი., 1987

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ხობწყარი

**ხობწყარი** (ქორთ. **ხობისწყალი,** **ხობი**) — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, ჩხოროწყუშ დო ხობიშ რაიონეფს. ოდუდეს ეჭოფუნს ეგრისიშ ქჷნდჷრს, მეურს კოლხეთიშ რზენს დო აკათუ უჩა ზუღას. წყარმალუშ სიგჷნძა რე 150 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი — 1340 კვ. კმ. წყარიშ ოშქაშე ხარჯი რე 44 კუბ.მ/წმ (მიშაკათაფუშე 30 კმ-ს), მაქსიმალური — 333 კუბ.მ/წმ. წყარმალუ ირდუ ჭვემაშ წყარეფით, გიმირინუაფუ ოწყარალო. მუში თარი ნადუ რე წენწყარი (მარძგვანშე). ხობწყარს გერე ნოღა ხობი დო დაბა ჩხოროწყუ.

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პერიოდეფს ხობწყარიშ მიშაკათაფუწკჷმა კუნტახანურო დისლოცირებული რდჷ **უჩა ზუღაშ ფლოტი.** 2000-2005 წანეფს ხობწყარიშ მიშაკათაფუწკჷმა ოფუტე კულეშ ხოლოს ეგაფილქ იჸუ ნავთობტერმინალქ ტანკერეფშო.

## ლიტერატურა
* გიგინეიშვილი გ., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 11, ხასჷლა. 492, ქართი., 1987 წანა.

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
მაგანა (წყარმალუ)

**მაგანა**, წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის. ოდუდე უღჷ ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2460 მ სიმაღალას. სიგინძა რე 34 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი - 141 კვ.კმ. აკათუ წყარმალ ინგირს კვარჩხანშე დაბა ჯვარწკჷმა. ირდუ თჷრიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ ჭიჭე მუდანობათ იხასიათებუ ზარხულს დო ბზოთონჯის. წყარიშმოსოფუა უჩქჷ დამორჩილს. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 8,1 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* აფხაზავა ი., ქსე, ტ. 6, გვ. 322, ქართი., 1983

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ტეხირი

**ტეხირი** (ქორთ. *ტეხური*) — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, სანაკიშ მუნიციპალიტეტის. ოდუდე უღჷ ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, კონკა ტეხირიშდუდიწკჷმა, 2400 მეტრაშ სიმაღალას. აკათუ წყარმალუ რიონს მარძგვანშე. სიგჷნძა რე 108 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი 1040 კვ.კმ. თარი ნადუ რე აბაშაწყარი. ირდუ ჭვემაშ, დიხაშთუდონი დო თჷრიშ წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშმოსოფუეფი ედომუშამი წანაშ განწხანს. ოშქაშე წარმოწანური ხარჯი ოფუტე ნოქალაქუწკჷმა 30,2 მ.კუბ./წმ. გჷმირინუანა ჯა-ტყაშ დანჩურაფალო დო ოფუტეშ ოქუმეფშო (წისქვილეფშო). ლეხერიშ ჟიმოლენი ნორთის იდვალუაფუ კურორტი ლებარდე.

## გალერეა

სურათი:Nokalakevi-river.Tekhura.jpg|წყარმალუ ტეხირი, ნოქალაქუ
სურათი:Nokalakevi-river.Tekhura5.jpg|ხინჯი წყარმალუს
სურათი:Nokalakevi-river.Tekhura4.jpg|წყარმალუ ტეხირი
სურათი:Nokalakevi-river.Tekhura2.jpg|ტეხირი


კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ოკალმახე

**ოკალმახე** — წყარმალუ საქორთუოს, ოხაჩქუიშ კარსტული მასივიშ ობჟათე კართეს, ინგირიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღუ ზუღაშ დონეშე 1930 მეტრას. სიგჷრძა რე 14,4 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი — 68,9 კვ.კმ. ირდუ თჷრიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიმორჩილე — ბზოთონჯის. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა 3,51 მ.კუბ./წმ.

## ლიტერატურა
აფხაზავა ი., ქსე, ტ. 7, ხს. 508, ქართი., 1984

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ოქუმი (წყარმალუ)

**ოქუმი** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას. ოდუდე უღუ კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 1650 მეტრას. აკათუ უჩა ზუღას. სიგჷნძა რე 56 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი 559 კვ.კმ. ირდუ ჭვემაშ, თჷრიშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიმორჩილე უჩქჷ გჷმათუთას დო ღურთუთას. ახასიათენს წყარიშმოსოფუა. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა 26,5 მ.კუბ./წმ. თარი ნადუეფი რე ერწყარი (კვარჩხანი), ოხოჯა, წარჩე (მარძგვანი).

## ლიტერატურა
* აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 7, გვ. 618, ქართი., 1984 წანა.

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ღალიძგა

**ღალიძგა** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტის. ოდუდე უღჷ კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, კონკა ხოჯალიშ გოხოლუას. სიგინძა რე 53 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი — 483 კმ². აკათუ უჩა ზუღას ოჩამჩირეშ ობჟათეშე. ირდუ ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიმორჩილე — ბზოთონჯის. ახასიათენს შხირი წყარიშმოლაფა. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი ოჩამჩირეწკჷმა — 25,1 მ³/წმ. თარი ნადუ რე წყარმალუ ღეჯირი.

ღალიძგა გიშმურს ნოღეფს ოჩამჩირეს დო ტყვარჩელს. XVIII ოშწანურაშ წყუეფს მოშინაფილი რე, მუჭოთ სამურზაყანოშ ბჟადალი სანძღო.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 10, ხასჷლა 582, ქართი, 1986 წანა.

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ცხენიშწყარი (ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტი)

**ცხენიშწყარი** (ჸოფილი *ხვაფსი*, *ხეცკუარა*), ოფუტე აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტის (კოჩარაშ თემი), უჩაზუღაპიჯიშ რზენც. ზუღაშ დონეშე  40 მ, ოჩამჩირეშე 12 კმ. 2008 წანაშე ოკუპირაფილიე რუსეთიშ ფედერაციაშე 

## სქოლიო


## ლიტერატურა

კატეგორია:ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი