open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლუციფერი

[thumb|ლუციფერიშ ნაწახნაკა [ლიეჟიშ საკათედრე ოხიდას.]]
**ლუციფერი** — ჯოხო, ნამუშით მიშინუაფუ მუსხირენი მითოლოგიური რინუ დო ნამუთ ქირსიანულ რწუმაშე ნაქირსიანუ ანგელოზშა, სატანაშა უჯოხონა. ნაქირსიანუ ანგელოზშა მეწურაფა მოურს ბიბლიაშ ტექსტის (ისაია 14:3-20) ნაშინებუ ზიტყვასქვილიშ ლათინური ზიტყვა რე გჷმორინაფილი გოთანაშ მურიცხიშ ეიოშინალო პეტრეშ სახარებას დო შხვადოთ, მორო თის სატანაწკჷმა რსხუ ვაუღუ. თეშ უმკუჯინალო, ანდა გვიანიშ ნაჭარეფს თე ლათინური ზიტყვა თანგუაშ უმუშო რე გჷმორინაფილი, მუჭოთ სატანაშ ზუსტი ჯოხო.

ლათინური ზიტყვა „Lucifer“, ნამუთ შანენს „სინთეშ მუმაღალარს“ (ზიტყვეფშე lux, lucis, „სინთე“, დო ferre, „მოღალა, გორჩქინა“), „გოთანაშ მურიცხიშ“ ჯოხო რე (ანუ პლანეტა მორღაშ გოთანას გორჩქინაშ ბორჯის). 


კატეგორია:დემონეფი ქირსიანობას
კატეგორია:მითოლოგიური რინუეფი
კატეგორია:აბრაამიშული მითოლოგია
კატეგორია:ლათინური ზიტყვეფი
კატეგორია:ქომოლკოჩიშ ჯოხოეფი
კატეგორია:ლათინური ჯოხოეფი
კატეგორია:სატანიზმი
კატეგორია:ლუციფერიანობა
კატეგორია:თარანგელოზეფი
კატეგორია:სატანა
კატეგორია:დემონი
კატეგორია:რომაული მითოლოგიაშ ღორონთეფი
სექსუალური მუშიდენტიფიკაცია

**სექსუალური იდენტობა** — ადამიერიშ სექსუალობაშ ხუთი კომპონენტიშე ართ-ართი, ნამუშჷთ გჷთმითანჯუ ინდივიდიშ მუშიდენტფიკაცია თი კათაწკჷმა, ნამუეფსჷთ უღჷნა თი დო თე სექსუალური ორიენტაცია, მუშგინაფა მუჭოთ ინდივიდიში მოჩამილი სექსუალური ორიენტაციაშოთ.

## სექსუალობაშ კომპონენტეფი
მარკვიალეფი ადამიერიშ სექუსლობაშ მუსხირენ კომპონენტის გიშმართჷნ:
* ბიოლოგიური სქესი (ედომუშამი ართოიანობათ — გენეტიკური, გონადური, ჰორმნალური, გალენური დო დინოხოლენი გენეტალური სქესი),
* გენდერული იდენტობა (ფსიქოლოგიური დორხველობა გოთანჯილი სქესიშოთ, ნამუშოთ უციო ვარე ბიოლოგიური სქესის უხუჯანდასჷნ), სექსუალური ორიენტაცია დო სოციალური გენფერული როლი (ინდივიდიშ რჯება ჯარალუას, ნამუთ უხუჯანს ინორსხილი კულტურულ ნორმეფს დო ტრადიციეფს, ნამუთ დჷთმადგინანს „ტიპიური ქომოლური“ ვარდა „ტიპიური ოსურული“ რჯებას).

## სექსუალური იდენტობაშ ფორმირაფა
ადამიერიშ სექსუალური იდენტობაშ ნამდგაინ ართი ფაქტორიშ ქიმიჯიშ შედეგით ვეფორმირებუ, მარა კანაკლე მენცარი დო ვასპეციალისტი სექსუალური იდენტობაშ ზოხოიანი „ბაძაძის“გორუნს.

სამანგათ, მენცარეფი ჯონ მანი (), მილტონ დაიმონდი () დო ენ ფაუსტო-სტერგინგი () ოცადუდეს თი ბიოლოგიური პროცესეფიშ მეგორაფას დო ეჭარუას, ნამუთ სექსუალური იდენტობაშა გოლინას იღვენუანსჷნ. იკოროცხუ, ნამჷ-და რსებენს გოთანჯილი ფაქტორეფიშ დიდი ართოიანობა, მარა თე ოკითხირშენი ართი არზი ვარსებენს. შილებე, კანკალე ფაქტორშა, ნამუთ სექსუალური იდენტობაშა გოლინას იღვენუანსჷნ, დიო ხოლო ვარე მეგორაფილ-და.

### გენეტიკური ფაქტორეფი
ქრომოსომეფი ბაღანაშ ბიოლოგიური სქესიშ ფორმირაფაშ გოთანჯუას გინმაჭყვიდირალს როლს ლაჸაფენს. ადამიერშო ნორმალური იკოროცხუ ქომოლკოჩეფშო XY კომბინაცია დო ოსურეფშო — XX, მარა თენა ვარე აკა შილებუანი ვარიანტი. შილებე მუკორჩქინდას ქრომოსომულ ანომალიეფქ, ნამუთ თიჯგურა კარიოტიპეფი გარჩქინას მუჭოთ რე XXY, XYY დო თ. უ. კანკალე ქრომოსომულ ანომალიაქ დაბადებაშ ბორჯის შილებე გალენურო ვეგიოხედასჷნ, მუჟამსჷთ დინოხოლენი თირუეფი შილებე მიშასჷნ, მარა შხვა ანომალიეფი ოხუ სასქესე ორგანოეფს დო ინტერსექსიშ დგომარობაშა დოჸუნს.

## სექსუალური იდენტობაშ ტიპეფი
ტეხანური სექსოლოგიას, გენდერიშ ბინარულ სისტემას სექსუალური იდენტობაშ სუმი შილებუანი ტიპი რე ჩინებული:

* ჰეტეროსექსუალური იდენტობა — მუშიდენტიფიკაცია მუჭოთ ჰეტეროსექსუალიში;

* ბისექსუალური იდენტობა — მუშიდენტიფიკაცია მუჭოთ ბისექსუალიში;

* ჰომოსექსუალური იდენტობა — მუშიდენტიფიკაცია მუჭოთ ჰომოსექსუალიში.

## თაშნეშე ქოძირით
* ბისექსუალობა
* გეი
* ჰეტეროსექსუალობა
* ჰომოსექსუალობა
* ადამიერიშ სექსუალობა
* ნდობაშ ტელეფონი
* ტრანსსექსუალობა
* ქამინგ-აუთი
* ჸოროფა
* სქესობური მენტება
* სექსოლოგია
* სექს-სიმბოლო
* სექსუალობა

კატეგორია:სექსოლოგია
კატეგორია:სექსუალური ორიენტაცია
კატეგორია:ადამიერიშ სექსუალობა
კატეგორია:იდენტობა
მობურთალი

**მობურთალი** — ადამიერი, ნამუთ ლაჸაფენს კუჩხბურთის. რე მოჸოროფე მაბურთალი დო პროფესიონალი მაბურთალი. პროფელიონალ მაბურთალს კუჩხბურთიშ ლაჸაფშენ ხეშქირას უგანა. მოჸოროფე დუდძირაფაშ უმშო ლაჸაფენს კუჩხბურთის.

## ლიტერატურა
* Eric Walter, Goal! Le football, langage universel, Lausanne, La Cité-L'âge d'homme, 1974. Document utilisé pour la rédaction de l’article
* Alfred Wahl, Les archives du football. Sport et société en France (1880-1980), Paris, Éditions Gallimard, 1989, 255 p. (ISBN 978-2-07-071603-6).

## რესურსეფი ინტერნტის

კატეგორია:კუჩხბურთი
კატეგორია:სპორტსმენეფი
კოკა-კოლა

**კოკა-კოლა** () — უალკოჰოლე გაზამი ოშუმალი, ნამუსჷთ კომპანია „კოკა-კოლა“ გიშაშქვანს.

## ისტორია
ოშუმალი „კოკა-კოლაქ“ დირსხჷ ნოღა ატლანტას (ჯორჯიაშ შტატი, აკოართაფილი შტატეფი) 1886 წანაშ 8 მესის ჯონ სტიტ პემბერტონიშ გეშა. ოშუმალს ჯოხო პემბერტონიშ ბუღალტერქ გიდჷ. თის მუში კალიგრაფია უღუდჷ დო სქვამას გიშაჸონაფილი ასოეფით დოჭარჷ ზიტყვა „Coca-Cola“, მუთ ამდღარშა კოკა-კოლაშ ლოგოტიპი რე.

კოკა-კოლაშ უთარაში ინგრედიენტი რდჷ კოკაინიშ ფურცელეფიშ სუმი მილიგრამი ჩანარი კოლაშ თხირიშ ართ ნორთის.

დუდშე კოკა-კოლაშ ირდღას ჸიდულენდჷ ოშქაშეთ გვალო 9 კოჩი. პირველი წანაშ ზარალქ გვალო 20 დოლარქ იჸუ. ჭიი-ჭიეთ კოკა-კოლაქ პოპულალურქ იჸუ. 1888 წანას პემბერტონქ ბრენდი გიმოჩჷ, ოთხი წანაშ უკული, 1892 წანას, ასა გრიგს კენდლერქ დარსხჷ კომპანია „კოკა-კოლა“.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* CocaCola.com 
* Coke.mobi 
* Kinescope of a live 1954 TV commercial for Coca-Cola (Internet Archive)
* Coca-Cola Advertising History 
* Coca-Cola loud Ad. Cardboard Whistles and Bottles 1910 – 1920 

კატეგორია:კოლა
კატეგორია:უალკოჰოლე ოშუმალეფი
ანაგრამა

**ანაგრამა** —  ზიტყვა ვარდა ტყვება, ნამუთ იქიმინუ შხვა ზიტყვაშ ვარდა ტყვებაშ ასოებიშ გინოდგუმათ; გიმირინუაფ სამანცარეფს, ლაჸაფეფს. ხოლო რე ლერსეფიშ ჭარუაშ ხერხება, ნამჷსით ლერსიშ დაჭყაფური ზიტყვაშ ზოხოიანი ფონემეფი ხეახაშ რე შხვა ზიტყვეფს. ანაგრამაშ მაგალითებია: ბული – ლიბუ, განი – ნიგა, კითი – თიკი დო თ.უ. 

## ლიტერატურა
* მერი გიორგაძე, ზიტყვეფით ლაჸაფიშ ფუნქცია, სემანტიკა, პრაგმატიკა დო გინოჸონაფეფი, ქართი., 2014.

კატეგორია:ზიტყვეფიშ ლაჸაფი
რომანტიული ორიენტაცია

**რომანტიკული ორიენტაცია** — მიოწურუანს თის, დო ნამუ სქესიშო ვარდა გენდერშო შილებე გჷნიცადენდას ადამიერი რომანტიკულ მენტებას. რომანტიული ორიენტაცია გჷმირინუაფუ მუჭოთ ალტერნატივაშ სახეთ, თეშ სექსუალურ ორეინტაციაწკჷმა, დო გერსხუ თის, ნამჷ-და სექსუალური ორიენტაცია რე კოჩობურობაშ ურთიართობაშ სისტემაშა მიშმალი შხუ კომპლექტი. სამანგათ, ბისექსუალი ადამიერს შეულებუ გჷნიცადას სექსუალური მენტება ჟირხოლო სექსიშოთ, მარა თეწკჷმა გჷნიცადენდას რომანტიკულ გინაფას ხვალე ართი სქესიშოთ. თეშ უმოსი, პარტნიორეფს შქას ემოციური დო რომანტიკული მენტება ვათხულენს სექსუალურ მენტებას, თიშ გეშა, ნამჷ-და თი ჟირი (ემოციური დო რომანტიკული მენტება) ვადოჸუნს თე ართიშ (სექსუალური) მენტებას.

ასექსუალეფს რომანტიკული ორიენტაცია შილებე თეშ იძანძჷდას, მუჭოთ თი ადამიერეფს, ნამუეფით სექსუალურ მენტებას გჷნიცადენან.

## რომანტიკული ორიენტაციაშ გვარობეფი
* **არომანტულობა**: ირნერი სქესიშოთ ვარდა გენდერშოთ რომანტიკული მენტებაშ უღვენობა;
* **ბირომანტულობა**: რომანტიკული მენტება ჟირხოლო სესიშ წჷმმარნალეფიშოთ; 
* **ჰეტერორომანტულობა**: რომანტიკული მენტება ართიანიშ აწმარენჯი სქესიშ წჷმმარნაფალეფიშოთ;
* **ჰომორომანტულობა**: რომანტიკული მენტება ართნერი სქესიშ წჷმმარნალეფიშოთ;
* **პანრომანტულობა**: რომანტიკული მენტება ადამიერეფშოთ სქესიშ დო გენდერიშ უმკუჯინალო;
* **დემირომანტულობა**: რომანტიკული მენტება, ნამუთ წჷმიქიმინუ ჭყანიერი ემოციური/შურიელი რსხუშ გოჭყაფაშ უკული.

## თაშნეშე ქოძირით
* პოლისექსუალობა
* ჰეტეროსექსუალობა
* ბისექსუალობა
* პანსექსუალობა
* ასექსუალობა
* ჰომოსექსუალობა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Relationship FAQ The Asexual Visibility and Education Network (AVEN), 2008). Retrieved 22 December 2011.
* Westphal, Sylvia Pagan (2004). «Feature: Glad to be asexual». Archived from the original on 19 December 2007. Retrieved 11 November 2007.

კატეგორია:ფსიქოლოგიური გაგებეფი
კატეგორია:ასექსუალობა
სქესი

[მინი|ქომოლი გამეტა ([სპერმა) მუმულუა დადული გამეტას (კვერცხუჯრედი)]] 
[მინი|[ქილორი: კვარჩხანშე — დადული, მორძგვიშე — მუმული]] 
**სქესი** — ორგანიზმიშ მორფოლოგიურ დო ფიზიოლოგიურ შან-მუშობუეფიშ ართობურობა, ნამუთ უნარღელჸუენს თიშ კათაფას ახალ გამნარყეფიშ წჷმოქიმინუას დო მოდგუმაშო მონძაშური ინფორმაციაშ გჷნოჩამას. ქომოლი დო დადული გამეტეფიშ ესვარუათ მიღებუაფუ ზიგოტა, ნამუსჷთ აკმიკათუ რეკომბინირაფილი მონძეშური მასალაშ მოღვენი გინორთი ფორმეფი, ნამუთ დინდარ მასალას წჷმარინუანს ორთაშობურ გიშასხუნუაშო. ანდაკურთხუამ ორგანიზმეფს სქესობურ პროცესიქ სქესიშ რთული დიფერენცირაფა გჷნიცადუ. სპეციალურ (გენერაციულ) ორგანოეფს მუთმოხვადჷ კაბეტი ზჷმაშ უყარუ ვარ-და მერკეთ მაყარე დადული სქესიშ დო მორჩილი, უმენტაშო მაყარე ქომოლი სქესიშ გამეტეფიშ გჷმოქიმინუა.

ჩანარეფიშ უმენტაშ ნორთის დო კანაკლე ჩხოლარს ჟირხოლო ტიპიშ გამეტეფი გჷმიქიმინუ ართი დო იგივე ინდივიდის, ჩხოლარეფიშ უმენტაშობას — შხვადოშხვას, ნამუეფჷთ ომანგეთ ქომოლი დო დადული ფორმეფო ირთჷნა. ცანდსქესამი ინდივიდეფი ართიანშე გინორთა უღჷნა მაართაფონი დო მაჟირაფონი სასქესე შანეფით, რჯებათ. ჟირსქესამ ჩანარეფს დო ჰერმაფროდიტ ჩხოლარეფს დინოხოლენი ფაქტორეფიშ ქიმინჯალათ გენეტიკურო ართნერი კურთხუეფშე გჷმიქიმინუ დადული დო ქოლმოლი სასქესე ორგანოეფი. გიშმართჷნა სქესიშ პროგამურ, ეპიგამურ დო სინგამურ სხუნუას.

1). ინგლისარი სოციოლოგი ენტონი გიდენსი სხუნუნს სქესის, მუჭოთ „ბიოლოგიურ ვარ-და ანატომიურ გინორთის ოსურეფს დო ქომოლეფს შქას“, თინწკჷმა მუჟანსჷთ გენდერი გურიშხონარენს „ქომოლეფს დო დადულეფს შქას ჸოფური ფსიქოლოგიურ, სოციალურ დო კულტურულ გინორთეფს.

2). გურიშხონარენს ბიოლოგიას, ადამიერიშ გენეტიკურ დო ფიზიოლოგიურ მუშობურობეფს, ნამუეფით ოძირანს, ქომოლი რე თინა, დო დადულინ. ოსურიშ ვარ-და ქომოლკოჩიშ ბიოლოგიური სქესი სტატიკური რე ანუ თინა ვეთირუ, რე უნივერსალური დო არგამათ მერსხილი რე რეპროდუქციულ ფუნქციეფწკჷმა. შანულამი სქესობური გინორთი რე თინა, ნამჷ-და ოსურს შეულებუ ბაღანაშ ერჩქინა, ქომოლკოჩის — ვარი. ხოლო ართი სქესობური გინორთი თინა რე, ნამჷ-და, მუსკულატურა თარო უმოსი ანჯამი უღუ, ვინდარო ოსურს.

3). გჷთმოთანჯჷნს ოსურს დო ქომოლკოჩიშ შქას ანატომიურ დო ფიზიოლოგიურ გინორთეფს დო თე გინორთეფიშ რსხუს რეპროდუქციაშ კაკალწკჷმა. სქესი ბიოლოგიურო რე დეტერმინირაფილი (გოთანჯილი).

## სქოლიო

კატეგორია:ბიოლოგიური პროცესეფი
კატეგორია:სქესი
ტობიას მენზისი

**ჰენენ ტობიას სიმფსონ მენზისი** (; დ. 7 მელახი, 1974, ლონდონი) — ინგლისარი კინოშ დო თეატრიშ არტისტი. ჩინებული რე HBO-შ სერიალეფს ნალაჸაფინა როლეფით ბრუთუსი სერიალ რომშე დო ედმურ ტალი სერიალშე ოხვისტეეფიშ ლაჸაფი. თინა რდჷ წჷმორინაფილი ორქოშ გლობუსიშ ნომინაციას. თინა ილაჸაფუ მაფასქირი ფილიპიშ როლს Netflix-შ სერიალი გურგინიშ მასმა დო მანთხა სეზონეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 

კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი
მიქიელ ჰუისმენი

**მიქიელ ჰუისმენი** (**Michiel Huisman** დ. 18 კვირკვე, 1981, ამსტელვეენი) — ჰოლანდიარი არტისტი, მუსიკოსი დო კომპოზიტორი. ჩინებული რე დარიო ნაჰარისიშ როლით HBO-შ სერიალშე ოხვისტეეფიშ ლაჸაფი (2014-2016).

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*
*
გუგუტიანთკარი

**გუგუტიანთკარი** — ოფუტე ბჟაეიოლ საქორთუოს, დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ გორიშ მუნიციპალიტეტის  (მერეთიშ თემი) დინოხოლენი ქართლშ ვეს, წყარმალუ ჭარებულაშ (აძურაშ მარძგვანი ნადუ) მარძგვანი წყარპიჯის. ზუღაშ დონეშე 920 მეტრი, ნოღა გორიშე — 32 კილომეტრის.

## დემოგრაფია
2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს 144 ადამიერი ოხორანს.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:გორიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
არითმეტიკა

**არითმეტიკა** ( „რიცხუ“) — მათემატიკაშ უჯვეშაში დო ულექინაში გჷმნართი, ნამუთ იკათუანს რიცხუეფიშ ელემენტარულ ფორმეფს (ნატურალური, ნთელი, რაციონალური) დო თიშე ულექინაში არითმეტიკულ ოპერაციეფს (აკოძინა, გამორკება, გამიარება, გორთუალა). ტერმინი უმაღალაში არითმეტიკა თაშნეშე რიცხუეფიშ თეორიაშ მოჯვეშაფილი ჯოხო რე.

*
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
ლიეტუვაშ დიდი სათარო

**ლიეტუვაშ დიდი სათარო** — ფეოდალური სახენწჷფო XII-XVI ოშწანურეფს ასეიანი ლიეტუვაშ, ბელარუსიშ დო უკრაინაშ ტერიტორიეფს. 

## ისტორია
thumb|ლიეტუვაშ დიდი სათარო XIII–XV ოშწანურეფს
IX-XII ოშწანურეფს ლიეტუვას ფეოდალური ურთიართობეფი ივითარებუდჷ. მაართაჸოფური თემური მონწყილობაშ აკოცჷმაშ დოა ფეოდალიზმიშ მიშაღალაშ უკული, წჷმიქიმინჷ სახენწჷფოქ, ნამუსჷთ XII ოშწანურაშ 30-იან წანეფს ლიეტუვა დიდი სათარო ჯოხოდჷ. თე პროცესი დაბიწორჷ გერმანელ ჯვაროსანეფიშ აგრესიაშ აწმარენჯი ბურჯაფიშ უციობაქ. ქიანაშ გამანგარებაშ ღანკით დიდი თარი იაგაილოქ (1377-1392) პოლონეთწკჷმა ქუდოდჷ კარევოშ უნია 1385 წანას. 1410 წანას გრიუნვალდიშ ბურჯაფის ლიეტუვაშ, რუსეთიშ დო პოლონეთიშ ჯარეფქ მოჯალაგეს ტევტონი აიარეფი დო გაჩემეს თინეფიშ აგრესია. ლიეტუვას, სოდე წჷმობური რელიგია პატჷნენდჷნ, XIV ოშწანურაშ დალიაშე ნძალათ ქჷდიჭყჷ კათოლიციზმიშ გოფაჩუაქ. თე პერიოდის ყაზახობაშ მასობური დაჭკორება მიშჷ. ლიეტუვაშ დიდი თარეფი ცადენდეს რუსეთიშა ოდებელი დიხეფი მიდუღალდესკონ. მორომ, მოსკოვიშ ცენტრალიზაფირი სახენწჷფოშ აკოქიმინუაქ დო განძალიერებაქ გაჩემჷ თინეფიშ წჷმი ულა ბჟაეიოლჸურე. XVI ოშწანურაშ მაართა ნორთიშე მოსკოვ-ლიეტუვაშ ლჷმეფიშ (1500-1503, 1507-1508, 1512-1522, 1534-1537) უკული, ლიეტუვაშ დიდმა სათაროქ მიოდინუ სმოლენსკი, ჩერნიგოვი, ბრიანსკი, ნოვგოროდ-სევერსკი დო ასიანი რუსეთიშ შხვა დიხეფი. ქიანას კლასობური ბურჯაფიშ გოკონწარაფაქ დო ლივონიაშ ლჷმას უმწუძინობაქ გოპიჯჷ ლიეტუვაშ დიდი სათაროშ გოართოიანაფა პოლონეთწკჷმა 1569 წანას ლუბლინიშ უნიათ, ნამუსჷთ რეჩ პოსპოლიტა ჯოხოდჷ.

## გალერეა

ფაილი:Vilenskija zamki. Віленскія замкі (T. Makoŭski, 1600).jpg|ვილნიუსი, XVI ოშწანურა
ფაილი:Grodna 1575.jpg|გროდნო, XVI ოშწანურა
ფაილი:Coat of arms of the Grand Duchy of Lithuania.svg|მა-16 ოშწანურაშ ავთენტური კორობა გერბი
ფაილი:Miensk. Менск (XVIII).jpg|მინსკი, XVIII ოშწანურა
ფაილი:Smalensk. Смаленск (1611, 1838).jpg|სმოლენსკი, XVII ოშწანურა


## რესურსეფი ინტერნეტის

* Cheryl Renshaw. ლიეტუვაშ დიდი სათარო 1253-1795
* ლიეტუვაშ დიდი სათარო 

კატეგორია:ლიეტუვაშ ისტორია
კატეგორია:ბელარუსიშ ისტორია
კატეგორია:უკრაინაშ ისტორია

კატეგორია:ევროპაშ ისტორიული სახენწჷფოეფი
იალტაშ კონფერენცია

[thumb|300px|[უინსტონ ჩერჩილი, ფრენკლინ რუზველტი დო იოსებ სტალინი იალტიაშ კონფერენციას]]

**იალტაშ კონფერენცია**, თაშნეშე მუჭოთ **ყირიმიშ კონფერენცია**, კოდური ჯოხო **არგონავტეფიშ კონფერენცია** — აკოკათელი სახენწიფოეფიშ (ააშ, გოართოიანაფილი ომაფე დო სსრრ) მადუდეეფიშ ლჷმაშ ბორჯიშ აკოხვალამა 1945 წანაშ 4-11 ფურთუთას. დელეგაციეფს უნჯღვერდეს ფრანკლინ დელანო რუზველტი, უინსტონ ჩერჩილი დო იოსებ სტალინი.

კონფერენციაქ სხუნუეფიშ რსხუშ ყირიმიშ საკურორტე ნოღა იალტას იმანჯჷ (ასე უკრაინაშ ტერიტორიაშა მიშმურს.). ამერიკაშ დელეგაცია მაფაშ ჯვეშ დოხორეს მილარჷნეს, პრეზიდენტი რუზველტი ლივადიაშ დოხორეს, სოდეთ აკოხვალამა იჸიდჷნ. ბრიტანეთიშ დელგაცია კნიაზი ვორონცოვიშ დოხორეს მილარჷნეს, ალუპკას. დელეგაციეფიშ თარი მაკათურეფი რდეს ედუარდ სტეტინიუსი, ევერელ ჰარიმანი, ენთონი იდენი, ალექსანდერ კადოგენი დო ვიაჩესლავ მოლოტოვი. გინოჩამათ, დოხორიშ არძო ოთახუ ირჩქილუაფუდჷ ენკავედეშე. სტალინქ მახინწალით მორთჷ 4 ფურთუთას. აკოხვალამაქ ოფიციალური ოსეთ გინწყჷ თიმ სერს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Minutes of the conference Combined Arms Research Library
*Foreign relations of the United States. Conferences at Malta and Yalta, 1945
*Protocol of proceedings of Crimea Conference
*MilitaryHistoryOnline Yalta Conference 
*How good was the Good War?
*The Division of Europe  Online Documents Collection
*Special German series 2. The Committee on Dismemberment of Germany Allied discussions on the dismemberment of Germany into separate states, March 29, 1945. The committee was ordained at Yalta.
*Yalta casts its shadow 60 years on, BBC, February 7, 2005
*Protocol of proceedings of Crimea Conference

კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა
კატეგორია:საირქიანო კონფერენციეფი
თეიმურაზ II

**თეიმურაზ II** (დ. 1700, ქართი — ღ. 8 ღურთუთა 1762, სანქტ-პეტერბურგი) — კახეთიშ გამაგე 1709-1715, მაფა 1733-1744, ქართლიშ მეაფა1744-1762. პოეტი.

## ბიოგრაფია
### გოჭყაფა
თეიმურაზ II-ქ დებადჷ ქართის, 1700 წანას. მუამუში ქართლიშ მაფა ერეკლე I (1688-1703) რდჷ, ნანა — ანა ჩოლოყაშვილი.

## ლიტერატურა
**ბარამიძე ა.,* ნარკვევები ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან , ტ. 2, თბ., 1940;
**ნ.ბერძენიშვილი, ივ. ჯავახიშვილი, ს. ჯანაშია,* საქართველოს ისტორია, ნაწილი პირველი,თბ., 1973 წ.
**კეკელიძე კ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1958;
**დევიდ ლენგი,* საქაართველოს სამეფოს უკანასკნელი წლები ( თარგმ. მიხეილ გამყრელიძისა )

## რესურსეფი ინტერნეტის
*თეიმურაზ II–აშ ნახანდი Ner.ge - ქორთული ლიტერატურაშ დიდი ბიბლიოთეკა 
*თეიმურაზ II–აშ ბიოგრაფია
*თეიმურაზ II - ნახანდი
*თეიმურაზ II - პოლიტიკური მოღალობა
*თეიმურაზ II - დუდგინალი
*თეიმურაზ II

კატეგორია:კახეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ქართლიშ მაფეფი
კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1700
კატეგორია:ნაღურა 1762
კატეგორია:კახეთიშ ომაფეშ ბაგრატიონეფი
კატეგორია:ქორთუ მაფა-პოეტეფი
კატეგორია:ნაღურა 8 ღურთუთა
კატეგორია:ღურელი კათა
ვიაჩესლავ მოლოტოვი

thumb|right|200px|ვიაჩესლავ მოლოტოვი

**ვიაჩესლავ მიხეილიშ ნძე მოლოტოვი** (, ნანდული გვარი: სკრიაბინი, ) (დ. 9 მელახი [ ჯვ. სტ.  25 ქირსეთუთა] 1890, კუკარკა,  ვიატკაშ გუბერნია (*ამდღ.* კიროვიშ ოლქი), რუსეთიშ იმპერია — ღ. 8 გერგობათუთა 1986,  მოსკოვი) — სხუნუეფიშ რსხუშ თარობაშ დუდი დო გალენი საქვარეფიშ მინისტრი. 1939 წანაშ 23 მარაშნათუთას ხე მაჭარჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშ უმოს ჩინებული ზებაშ ხეკირილობას, მოლოტოვ-რიბენტროპიშ პაქტის.

## ბიოგრაფია
1902 წანაშე გურაფლენდჷ ყაზანიშ რეალურ ოგურაფუს. თექი იჩინებაფუანს მარქსიზმიშ იდეოლოგიას. 1906 წანაშე რდჷ რსდმპ მაკათური დო ოგურაფუშ ულეგალე რევოლუციური ორგანიზაციაშ დორსხუაფაშ ართ-ართი ინიციატორი. 1909 წანას დახუნეს დო გინახორეს ვოლოგდას. 1911 წანას უტენა. თიმ წანას ოგურაფალო მეურს სანქტ-პეტერბურგიშ პოლიტექნიკურ ინსტიტუტშა. 1912–1913 წანეფს მუშრნდჷ გაზეთ „პრავდაშ“ რედაქციას მელამოსეთ. 1915 წანას კინ დახუნეს დო გინახორეს ირკუტსკიშ გუბერნიაშა, სოჸურეშეთ ინტჷ 1916 წანას. თიმ წანას გინირთჷ რსდმპ ცეკაშ- რუსეთიშ ბიუროშ მაკათურო. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ირფელნერო არიდენდჷ დუს ოურდუმე სამუშას. 1915 წანას ეჭოფუნს პარტიულ სალაჸაფო ჯოხოს Молотов-ს. 

გჷმათუთაშ რევოლუციაშ უკული დარინეს საკათო წარმებაშ ოორუეშ ოლქიშ სხუნუეფიშ დუდმახვენჯო. 1919 წანაშე მუშენდჷ რკპ(ბ) ცეკა-შ რწუმებულო ვოლგაშპიჯის. 1920 წანაშ ეკენიაშე მუშენდჷ რკპ(ბ) დონეცკიშ საგუბერნიე კომიტეტიშ მელამოსეთ. 1920 წანაშ გერგობათუთაშე 1921 წანაშ მელახშა რდჷ უკრაინაშ კომპარტიაშ ცეკა-შ მელამოსე. 1921 წანაშ მელახიშე 1930 წანაშ 31 ქირსეთუთაშა მიორსხუალი კომუნისტური პარტიაშ ცეკა-შ მელამოსე რდჷ. 1921-27 წანეფს ცეკა-შ პრეზიდიუმიშ მაკათურობაშ კანდიდატი, 1929-31 წანეფს მაკათური. 1928–1929 წანეფს რდჷ მოსკოვიშ ნოღაკომიშ მაართა მელამოსე. 1930 წანაშ 19 ქირსეთუთაშე სსრრ-შ საკათო კომისარეფიშ რსხუშ დუდმახვენჯი. 1937–1938 წანეფს რდჷ დიდი წიმინდუაშ ართ-ართი აქტიური მაკათური დო ორხვალეფიშ ერკებულეფიშ აკმადგინალი. 1939 წანაშ 3 მესიშე სსრრ-შ გალენი საქვარეფიშ კომისარი. 1946 წანაშ 19 მელახიშე სსრრ-შ მინისტრეფიშ სხუნუშ დუდმახვნჯიშ მაართა ალმახვენჯი. 1949 წანას მონწუმილქ იჸუ იფრელშე, თიში ფანიაქ რეპრესირებულქ იჸუ, მორო მუ ვადუხუნუაფნა. სტალინიშ ღურაშ უკული, 1953 წანაშე კინ დარინეს გალენ საქვარეფიშ მინისტრო. 1957 წანას დარინეს სსრრ საგარძახო დო რსულუფალებამ ელჩო მონღოლეთიშ რესპუბლიკას. 1963 წანას მეურს პენსიაშა. უმკუჯინუო თიშ, ნამდა რინას შქვითშა გინიღჷ მიოკარდიუმიშ ინფარქტი, დოდირთ მოხუცებულობაშა დო ღურჷ 96 წანაშ ხანშა.

## რესურსები ინტერნეტში

* Annotated bibliography for Vyacheslav Molotov from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues 
*''The Meaning of the Soviet-German Non-Aggression Pact'' Molotov speech to the Supreme Soviet on 31 August 1939
* Reaction to German Invasion of 22 June 1941

კატეგორია:სსრრ-იშ მინისტრეფიშ სხუნუშ დუდმახვენჯეფი
კატეგორია:სსრრ-იშ ოგალენე საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:ბოლშევიკეფი
კატეგორია:რუსი დიპლომატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1890
კატეგორია:ნაღურა 1986
ჯვეში აპიანი

**ჯვეში აპიანი** — ართოიანი წიმინდე ტექსტი (წინგეფიშ ნაკორობა) იუდაიზმის დო ქირსიანობას. მაართა, უჯვეშაში ნორთი ქირსიანული ბიბლიას, უჯვეშაში ურიული წიმინდე ნაჭარა (ურიული ბიბლია — თანახი).

[thumb|right|300px|ჯვეში აპიანი, [ვულგატა, გუტენბერგიშ ბიბლია, ნეტარი იერონიმეშით ნათანგა ბიბლია]]

## ტერმინიშ გოჭყაფა დო შანულამობა
ტერმინი „აპიანი“ ომანგჷ ურიულ ზიტყვას *ბერიტ* ლათინურო **testamentum - ტესტამენტუმ**, ბერძენულო — **Διαθήκη - დიათიკე** „რსხუ, აპიჯალა, კონტრაქტი, ბეშტუა ვარდა მარწკინდიშ გესუმალა (ტესტამენტუმ) არძაშე სინთიერო თიში ლათინური გჷმოთქუალა გჷმოხანტუნს თიში შანულობას“.

ჯვეშბჟაეიოლური წესი აპიჯლააშ დოდვალა ჟირ კუნთხუშ შქას იკათუანდჷ ოკიბირალიშ შეწირუას დო ჭყალაშ წჷმორაგადის თიშ დჷმარციელებშო. თეშ უკული კუნთხუეფი გიშმეშეს გეჸვილირი ნაკიბირაშ ჟირ ნორთიშ შქას დო მუნეფიშ რსხუს ადასურენდეს დობუნილი ზისხირით. თე აპიჯალაშ ოშუენეთ დვანდს ქუას, ვარდა ჯას რგუნდეს, დო თინეფშა თე აპიჯალაშ ცაშ წჷმი მოწამეეფი უჯოხოდეს.

ვასალური დოჸუნალაშე გინორთი, ნამუსჷთ აძულებური მაფორუობას გურიშხონარენდჷ, ემეთი რსხუ - თე რსხუ რე წორწოეფიშ შქას. თიში ნერჩი ურთიართპატჷცემა დო ნებაჸოფური ოჸია რე თიში წჷმმარინაფალეფს შქას, ნამუთ გჷთმოპიჯჷნს თინეფიშ ნებაჸოფური დუდიშლას დო შილებუამობას თიში გოუქვაფაში, მეჭყორიდაში, ოგამე ოსაჯებელი სანქციეფიშ სქურინიშ უმუშო. დოხოლაფირო მოჩამილი პიჯალეფიშ მოგვენო გჷთმითანჯჷ გიშაკერძაფილი ხასიათი ჯვეშ აპიანეს ღორონთის დო ადამიერეფს შქას ურთიართრსხუ. თეს ოსხირქ დიო ხოლო სამოთხეს გაჭყჷ, ნამუქჷთ აკირცჷ ადამიშ ცოდათ დონთხაფათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აუდიო–ვერსია Allgeo.org-ის

## სქოლიო

*
სიქსტეშ კაპელა

[thumb|250px|სიქსტეშ კაპელა [წიმინდე პეტრეშ ოხიდა|წმ. პეტრეშ ოხიდაშ ყორშიშე.]]
thumb|250px|სიქსტეშ კაპელაშ ინტერიერი 
**სიქსტეშ კაპელა** () — იდვალუაფუ მოჩიქულობურ დოხორეს, ვატიკანი, ნამუთ რომიშ პაპიშ ოფიციალური რეზიდენცია რე.

თინკუნთხუური ფორმაშ კაპელა ზჷმით სოლომონიშ ოხიდაშ მანგი რე (40.93 X 13.41 მ), მუჭოთ მოჩამილი რე ჯვეშ აპიანს. თიში სიმაღლე — 20.70 მერტი რე. არქიტექტურული პროექტი ორხველჷ ბაკიო პონტელის, ოაკოგაფე სამუშეფს დუდენდჷ ჯოვანი დე დოლჩი 1473-84 წანეფს, სიქსტუს IV-აშ გეწურაფეფით.

მაართა მესაქ სიქსტეშ კაპელას იმანჯჷ 1483 წანაშ 9 მარაშნათუთას, ნამუშ ბორრჯისჷთ თიქ კურთხეულქ იჸუ დო ცირა მარიამიშ ემაღალაფას მიეძღვინჷ.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Vatican Museums Online: Sistine Chapel 
* High-resolution interactive virtual tour of the Sistine Chapel
* Web Gallery of Art: Visit to the Sistine Chapel in Vatican
* BBC News: Sistine Chapel Restored (1999)
* The Restoration of the Sistine Chapel: Right or Wrong? 
* www.christusrex.org Capella Sistina

კატეგორია:ვატიკანი
კატეგორია:ქირსიანული ოხიდეფი
კატეგორია:იტალიაშ არქიტექტურა
კატეგორია:რენესანსიშ არქიტექტურა
მოლოტოვ-რიბენტროპიშ პაქტი

250პქ|მარძგვანშე|მინი|მოლოტოვი ხეს ოჭარანს გერმანია-სხუნუეფიშ რსხუშ უგუნთხაფალაშ პაქტის. თიშ უკახალე გერენა სტალინი დო რიბენტროპი.
**რიბენტროპ-მოლოტოვიშ პაქტი** — 1939 წანაშ 23 მარაშინათუთას მოსკოვს მასუმა რაიხიშ დო სსრრ-შ შქას დოდვალირი უგუნთხაფალაშ პაქტი, ნამჷსჷთ გერმანიაშ განშე ხე მაჭარჷ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრიქ იოახიმ ფონ რიბენტროპიქ,  სსრრ-შ განშე სხუნუეფიშ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრიქ ვიაჩესლავ მოლოტოვქ. თე პაქტის ხოლო რდჷ ჩიება ცენტრალური ევროპაშ ართიანშქას გორთუალაშ გეშა. თე პაქტიქ აკორცჷ 1941 წანას გერმანიაშ განშე, მუჟამსჷთ თიქ ქეგიანთხჷ სხუნუეფიშ რსხუსჷნ.

ხეკულუაშ მეჯინათ, სხუნუეფიშ რსხუს დო ნაცისტური გერმანიას დუდი ოკო აუღალჷდესკო-ოკო ართიანიშ გენთხაფაშენ, თინეფს ხოლო აუღალჷდესკო-ოკო დუდი ართიანიშ აწმარენჯი ოლჷმარ საქვარუეფს კათინშენ თიმწკჷმათ მუჟამსჷთ, თენეფშე ნამდგაიჸინს მასუმა სახენწჷფო ქიგიანთხუდჷ-და. პაქტიშ მაკათურეფი ხოლო ვარიას იჩიებჷდეს თი ალიანსის კათაფაშენ, ნამუთ გოკოდა ორცათ თე ნამდგაიჸინი სახენწჷფოშ აწმარენჯო ქიჸიდჷ მეწურაფილ-და. 1948 წანას, ხეკულუაქ ხემიოჭირინუქ იჸუ, მუჭოთ ფოტოსურათეფქ. 2009 წანას, ევროპაშ პარლამენტქ 23 მარაშინათუთას, მოლოტოვ-რიბენტროპიშ პაქტიშ გოფორმაფაშ დღა, გჷმაცხადჷ სტალინიზმიშ დო ნაციზმიშ ნაკიბირალეფიშ შინაშ დღათ.

## ფულირი ბირგულეფი

მოლოტოვ-რიბენტროპიშ პაქტის რინელი ფულირი ბირგულეფიშ მეჯინათ, ნაცისტურ გერმანიაქ დო სხუნუეფიშ რსხუქ მირაგადეს ტერიტორიეფიშ გეშა, ნამუეფჷთ მიშმეშეს თითოკაშ ინტერესეფიშ სფეროშა. პაქტიშ მეჯინათ, ჟირი სახენწჷფოშ ინტერესეფიშ სფეროეფიშ ხურგიქ იჸუ ლიეტუვაშ ოორუე სანძღოქ. დო ლიეტუვას მიაჩამუდჷ ვილნიუსი, ნამჷთ თიმწკჷმა პოლონეთიშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ, დო ხეკულუაშ მეჯინათ სსრრ-შ გაულაშ თუდო იჸიდჷ ბესარაბია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პაქტიშ ტექსტი . 

კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა
პაციფიზმი

thumb|upright|პაციფიზმიშ სიმბოლო
thumb|upright=1.5
**პაციფიზმი** ( — თინჩალაშ ჸოფიერი, ზიტყვეფშე pax — თინჩალა დო facio — ვორთუქ) — ლჷმაშ მოვარიე ქიმინუა, ნამუშ მაკათურეფი ადღანენა არძანერ ნძალებას, ივარენა სამართალამი საალობო ლჷმაშ ბჟათ ბონუას. თინეფს ოთინჩალე მორაგადაფაშ დო მანიფესტაციეფიშ შარათ ლჷმაშ ეკვათუაშ წანა.

## ქოძირით თაშნეშე
*აჰიმსა
*ანარქიზმი

## ლიტერატურა
*Bennett, Scott H.  *Radical Pacifism: The War Resisters League and Gandhian Nonviolence in America, 1915-1963* (New York: Syracuse Univ. Press, 2003).
*Bennett, Scott H., ed.  *Army GI, Pacifist CO: The World War II Letters of Fank and Albert Dietrich* (New York: Fordham Univ. Press, 2005).
*Brock, Peter and Young, Nigel. *Pacifism in the Twentieth Century* (New York, Syracuse University Press, 1999).
*Brock, Peter. *Varieties of Pacifism: A Survey from Antiquity to the Outset of the Twentieth Century* (New York, Syracuse University Press, 1999).
* Cortright, David. *Peace :A History of Movements and Ideas* (Cambridge: Cambridge University Press, 2008).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Manifesto Against Conscription and the Military System
* A Look at the Cultural Roots of German Pacifism 
* Writings on Christian Nonresistance and Pacifism from Anabaptist-Mennonite Sources
* PeacePledgeUnion 

კატეგორია:პაციფიზმი
კატეგორია:თინჩალა
კატეგორია:პოლიტიკური თეორიეფი
კატეგორია:სვირალუა
ჯვეში სლავეფი

**ჯვეში სლავეფი** — ორდოშიანი შქაოშწანურეფიშ სლავეფი, სლავური ტომეფიშ დოხორაფაშ პერიოდის, დოხოლაფირო VI—VIII ოშწანურეფს.

მეხოლაფირო V ოშწანურას, სლავურ ექსპანსიაქ დიჭყჷ, მუჭოთ კოროცხჷნა, კარპატიშპიჯეთიშ პერიტორიაშე, წყარმალუ დნესტრიშ ჟიმოლენი განოაბშე, თაშნეშე ოშქაშე პროდნეპროვიშ მარძგვან წყარპიჯის, ბჟადალს, ობჟათეს დო ოორუე-ბჟაეიოლს. ბჟადალშე სლავეფი მიგრირენდეს წყარმალუ ვისლაშ ჟილენი განობას მალობათ, უკული წყარმალუ ელბაშ მალობათ, დინოხოლენი ბჟადალი კარპატეფიშ გოჸუნაფუს (ანუ კარპატეფიშ ბჟაეიოლშე დო ოორუეშე). ობჟათეშე სლავურ ტომეფქ გიფაჩეს წყარმალუ ვოლგაშ დო ოკაშ ჟილენ განობას. ობჟათეშე სლავეფი წყარმალუ დუნაიშჸურე ყარენდეს.

*
კატეგორია:ჯვეში სლავი პიჯეფი
კიევიშ რუსეთი

thumb|300px|კიევიშ რუსეთი, XI ო.

**კიევიშ რუსეთი** (რუს. Киевская Русь ვარ-და Древнерусское государство, , , ) — ბჟაეიოლი სლავეფიშ ორდოიანი ფეოდალური სახენწჷფო IX-XII ოშწანურეფს. დირსხუ VIII-ოშწანურეფიშ ხურგის შქა დნეპრიშპიჯეთიშ ბჟაეიოლური სლავური ტომეფიშ გოართოიანაფაშ შედეგო, ცენტრით ნ. კიევს. ევროპაშ ართ-ართი უკაბეტაში სახენწჷფო გოართოიანაფა რდჷ. თიშ დორსხუაფაშ ორდოიანი ხანი — VI-VIII ოშწანურეფი — ფეოდალური ურთიართობეფიშ გოჭყაფაშ პერიოდი რდჷ ოურდუმე დემოკრატიაშ პიჯალეფს. კიევიშ რუსეთის გჷმიქიმინჷ ართოიანი ბჟაეიოლური კათაქ, ნამუქჷთ უკული 3 ერუანობაშ — რუსეფიშ, უკრაინალეფიშ დო ბელარუსეფიშ — გოჭყაფაშ ნერჩო გჷნირთჷ.

## წყუ
* Повесть временных лет, ч. 1 - 2, М. - Л. , 1950

## ლიტერატურა
* *ბუაჩიძე თ.,* ძველი რუსული მწერლობა, ტ. 1, თბ., 1973
* *მესხია შ.,* ძლევაჲ საკვირველი, თბ., 1972;

*
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
ნოვგოროდიშ რესპუბლიკა

მინი|მარცხნივ|"დეტინეცი" (ნოვგოროდიშ კრემლი)
  
**ნოვგოროდიშ რესპუბლიკა** თაშნეშე **ნოვგოროდიშ დიხა** ( ვარდა ) — კიევიშ რუსეთიშ (უკულიანს — მოსკოვიშ სახენწჷფოშ) აკოდგინალუას ართ–ართი უდიდაში სახენწჷფო-ტერიტორიული ართული, (1708 წანაშახ), ნამუშ ცენტრი ნოვგოროდის რდჷ. ორქოშ ხანიშ ბორჯის, თიში ხურგეფი გინმიშჷ ჩე ზუღას, ბჟაეიოლშე — ურალიშ გვალეფს. ასეშო ედოუშამო მიშმურს რუსეთიშ ფედერაციაშ ოორუე-ბჟადალიშ ფედერალური ოკრუგიშ ტერიტორიაშა.

ნოვგოროდიშ ფეოდალური რესპუბლიკაშ უმაღალაშ ორგანოს წჷმარინუანდჷ ვეჩე (ოკათე ხუნა), ნამუთ ბოიარეფიშ რანწკიშე გიშმაგორუნდჷ მამართალ პიჯეფს („პოსადნიკი“, „ტისიაცკი“) დო არქიეპისკოპოსჷთ (1156 წანაშახ). დიდი ნებეფით რგებულენდჷ არქიეპისკოპოსი, ნამუთ მართჷნდჷ ხაზინას, გალენური საქვარეფს, სამართალს დო შხვა ოკითხირეეფს. პოლიტიკურ რინას ოკათუდეს ვაჭარ-მოხელებჷთ, ნამუეფსჷთ დორხველი გოართოიანაფა უღუდჷ. ვეჩე იჭანუანდჷ თარსჷთ (უმენტაშო ვლადიმირიშ სათაროშე), ნამუსჷთ სარდალიშ საღალობა უღუდჷ, მარა ლჷმაშ დოჭყაფაშ დო ზეშ დოდვალაშ ნება ის ვაუღუდჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
*ფსკოვიშ რესპუბლიკა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Infoplease: Novgorod History
*The fall of Great Novgorod
*Swedish Viking role in Novgorod 

კატეგორია:კიევიშ რუსეთი
კატეგორია:რუსეთიშ ისტორია
ვლადიმირ-სუზდალიშ სათარო

**ვლადიმირ-სუზდალიშ სათარო** — X-XIII ოშწანურეფს, რუსეთიშ ფეოდალური სათარო წყარმალუ ოკაშ დო ვოლგაშ შქას. X ოშწანურაშახ თე დიხას ოხორანდჷ ფინურ-უნგრული ტომეფი. X ოშწანურაშ ბოლოს, თე ტერიტორიას კოლონიზაცია დიჭყეს სლოვენეფქ დო კრივიჩეფქ, ნამუსჷთ შედეგო მაჸუნჷ აბანური ტომეფიშ გორუსაფაქ დო ველიკორუსი კათაშ გჷმოქიმინუაქ. X-XI ოშწანურეფს გეჸვენჯი ნოღეფქ გორჩქინდჷ: როსტოვი, იაროსლავლი, მურომი, სუზდალი. სათაროშ ცენტრი რდჷ როსტოვი, ნამუთ კიევიშ რუსეთის სიჭყანიერეშ პერიოდის დჷთმოჸუნდჷ დო ხარკისჷთ უგანდჷ კიევიშ თარეფს.

1054 წანას, როსტოვიშ დიხაქ ვსევოლოდ იაროსლავიშ სქის ერგჷ. 1108 წანას, ვლადიმირ მონომახიქ წყარმალუ კლიაზმას ქჷდარსხუ ჯიხაზურგა ვლადიმირი. იური დოლგორუკიშ ბორჯის სათაროქ მიჭყანიერჷ, აკიგჷ მუსხირენ ნოღაქ (გამანგარეს მოსკოვი, 1156); ოსხირი გუჭყეს ვლადიმირ-სუზდალიშ სკოლას. იური დოლგორუკიშ კიევს გოთარაფაშ უკული ვლადიმირ-სუზდალიშ თარო გჷნირთჷ თიში ქომოლსქუა ანდრია ბოგოლიუბსკიქ (1157-1174), ნამუთ მუმაშ პოლიტიკას აგჷნძორენდჷ დო ვლადიმირ-სუზდალიშ სათარო რუსეთიშ ცენტრო იკოროცხუდჷ. თიქ გუძინჷ ნ. ვლადიმირს დო თექ გეგნიღჷ თარიშ რეზიდენცია (ბოგოლიუბოვო,  ვლადიმირშე 10 კმ-ს). 1169 წანას, ანდრიაქ კიევშა ილესქერუ, ქჷდიჸუნუ დო თარო ქჷდარინუ მუშ ჯიმა გლები. 1170 წანას, ობორჯეთ ქჷდიჸუნუ ნოვგოროდჷთ. 

ანდრია ბოგოლიუბსკი ოცადუდჷ ვლადიმირი რუსეთიშ ქირსიანობაშ ცენტრო გჷნურთინუაფუდჷკონ. თეჯგურა პოლიტიკაშ შედეგი რდჷ საოხვამე არქიტექტურაშ დო კულტურაშ გოფალუა. 1174 წანას, ანდრია ბოგოლიუბსკი აკორაგადაფილი ბოიარეფქ დოჸვილეს. სათაროს ერია-მორიაქ ქჷდიჭყჷ. საბოლათ გიმორძგუ ანდრიაშ ჯიმა ვსევოლოდ დიდ ბუდექ (1176-1212). თინა წჷმოძინელო აგჷნძორენდჷ მუამუშიშ დო ჯიმაშ პოლიტიკას. 1203 წანას, თიქ კინ აკორაბადუ კიევი, 1207 წანას — ქჷდიჸუნუ რიაზანი. ხანეფიშემაჭარალეფს თიშა „დიდი“ უჯოხოდეს. ვსევოლოდიშ საქვარქ ჩინებულ თხობელუას „ამბე იგორიშ ლესქერუაში“-ს ეიხანტჷ. თიში ღურაშ უკული, ვლადიმირ-სუზდალიშ სათაროს კინ ერია-მორიაქ ქჷდიჭყჷ. 1218 წანას, ხვისტაშა გეშართჷ ვსევოლოდიშ ქომოლსქუა იურიქ. თიქ კინ გამანგარჷ ვლადიმირ-სუზდალიშ სათაროშ ჰეგემონია რუსეთიშ სათაროეფს შქას, 1220 წანას, გიორჯგინჷ ვოლგაშ ბულგარეფს დო 1221 წანას ქჷდარსხჷ ნიჟნი-ნოვგოროდი.

1238 წანას, ბათო-ყაენიშ ურდუმეფქ აკორაბადეს ვლადიმირ-სუზდალიშ სათარო, დოჭვეს დო აკარღვეს ნოღეფი მარა თათარ-მონღოლეფიშ უღუქ ვაშილებუ ვლადიმირ-სუზდალიშ სათაროს ინორსხილი პოლიტიკური დო კულტურული ტრადიციეფიშ ეშაჸოთამა. თე ტრადიციეფი XIV-XV ოშწანურეფს გაგჷნძორჷ დო გავითარჷ მოსკოვიშ სამთავროქ ართოიანი ცენტრალიზაფილი სახენწჷფოშ დორსხუაფაშ პროცესის. 

## ვლადიმირ-სუზდალიშ სათაროშ მამართალეფი

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:კიევიშ რუსეთი
კატეგორია:ევროპაშ ისტორიული სახენწჷფოეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ისტორია
გერი საინისი

**გერი ალან საინისი** (; დ. 17 მელახი, 1955, ილინოისი) — ამერიკალი არტისტი, რეჟისორი, მუსიკოსი დო ფილანტროპი. 1994 წანას მიგჷ სატურნიშ ჯილდო, კონოარტისტეფიშ გილდია, ოსკარი, ორქოშ გლობუსი ფორესტ გამპის ნალაჸაფინა ლეიტენანტი დენ ტეილორშენ, 2014 წანას ოკათუდჷ ფილმის კაპიტანი ამერიკა: ზოთონჯიშ ჯარიშკოჩი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
* Gary Sinise Foundation
* Lt. Dan Band homepage
* Steppenwolf Theatre Company
* Operation Iraqi Children
* Gary Sinise interview on PMAKid.com 
* "Sinise: A Man for All Services" by Andrew Breitbart (*[[The Washington Times]]* December 15, 2008)
* "Lt. Dan rocks out" by Sarah Feldberg (Las Vegas Weekly 9/4/09)
* Gary Sinise interview on the Ben Shapiro Sunday Special

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1955
მოსკოვიშ დიდი სათარო

**მოსკოვიშ დიდი სათარო** () — ფეოდალური სახენწჷფო რუსეთის. სათაროქ გიჭყჷ XIV ოშწანურაშ შქა წანეფს მოსკოვიშ სათაროშ გომანგარაშ შედეგო. 1276 წანაშე, მოსკოვიშ თარი რდჷ დანიელ ალექსანდრეშ სქი. მოსკოვიშ დიდი სათაროშ გოჭყანიარაფა გჷმიჭანუ თიში მოხუჯური დვალუაქ ოვაჭარე ოკართუშარას, ხეუანობაშ, ვაჭარობაშ დო დიხასაქვარუაშ გოვითარაფაქ დორხველ სათაროს, მოსკოვიშ თარეფიშ ჭკვერული პოლიტიკაქ. ივანე I კალიტაქ მონღოლ-თათარეფიშ ყაენიშ ნდობა მიპალჷ დო 1328 წანას, ვლადიმირიშ დიდი თარო გჷნირთჷ. 1380 წელს, დიმიტრი ივანეშ სქი დონარქ გჷნირთჷ. 1380 წანას, დიმიტრი ივანეშ სქი დონარქ დუდი ქეგედგჷ ოართერუსულ ნძალეფს თათარეფიშ სააწმარენჯო ბურჯაფის (კულიკოვიშ ბურჯაფი). XIV-XV ოშწანურეფიშ ფარდის მოსკოვიშ დიდი სათაროქ ჭიეჭიეთ გიძინჷ (1392 წანას ქიმკირსხჷ ნიჟნი-ნოვგოროდი). XV ოშწანურაშ II ნორთის, მოსკოვიშ დიდი სათაროს ხანგჷნძე დინოხიანი ფეოდალური ლჷმა მიშჷ, ნამუთ ვასილი II ვასილიშ სქიშ (1524-1462) გომორჯგუათ ითუ. თე ბორჯის მოსკოვიშ დიდი სათაროშ ტეროტორია აკმადგინანდჷ 430 ვთშ. კმ², მახორობა — 3 მლნ. ადამიერს. XV ოშწანურაშ II ნორთის მოსკოვიშ დიდი სათარო ართოიანი რუსეთიშ სახენწჷფოშ თარი ბირთვო გჷნირთჷ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ისტორია
კატეგორია:რუსული სათაროეფი
რუსეთიშ ომაფე

**რუსეთიშ ომაფე** () — სახენწჷფო, ნამუთ რსებენდჷ 1547 წანაშე 1721 წანას იმპერიათ გჷმოცხადაფაშახ.

## ისტორია
### მასუმა რომიშ თეორია
### ივანე ზარკოჩიშ მართუალა
### ბორის გოდუნოვიშ მართუალა
### წკურუმი ბორჯი
### პეტრე დიდიშ მართუალა (იმპერიათ გჷნოქიმინუა)
## ადმინისტრაციული დორთუალა
## არმია დო ფლოტი
## ეკონომიკა
## რელიგია
## რუსეთიშ ცარეფი
thumb|350px|right|„მოსკოვიშ ოთარე დო რუსეთიშ ომაფე“. (1715)
* ივანე IV 1547—1584
* სიმონ ბეკბულატოვიშ სქი 1575—1576 (ფორმალურო)
* თედორე I 1584—1598
* ბორის გოდუნოვი 1598—1605
* თედორე II (რუსეთი) 1605
* რცუ დიმიტრი I 1605—1606
* ვასილ IV 1606—1610
* ვლადისლავ IV 1610—1612(ფორმალურო)
* მიხეილ I რომანოვი 1613—1645
* ალექსეი I 1645—1676
* თედორე III 1676—1682
* სოფია ალექსანდრეხე 1682—1689
* ივანე V 1682—1696
* პეტრე I დიდი 1682—1721

## რესურსეფი ინტერნეტის

* რუსეთი 1508-1598 წანეფს
* ივანე ზარკოჩი
* Челобитные Ивана Пересветова 
* Игорь СЕМЁНОВ к.и.н. ОХОТА В ПОСОЛЬСКОМ ОБЫЧАЕ КРЕМЛЯ XV—XVII ВЕКОВ//Журнал «Родина», № 8, 2008
* Стеран ШАМИН Первые регулярные почты в России//Журнал «Родина», 12/2001
* Сигурд Шмидт, д.и.н. В некотором царстве, в некотором государстве…//Журнал «Родина»,12/2004
* Александр Шишков, к.и.н. Очищение от Смуты//Журнал «Родина»

კატეგორია:რუსეთიშ ისტორია
კატეგორია:იმპერიეფი
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
ძიუდო

thumb|350px|right|დორაგვაფი ''მოროტე სეიოინაგეშ'' რსულება
**ძიუდო** (იაპ.: 柔道 < ძიუ — „ლიბუ“ + დო — „რზა“) — იაპონური ერუანული რკინება, სპორტო გჷნორთელი მოდერნიზაფილი ჯიუ-ჯიცუ. ძიუდოშ აკმაქიმინალო იკოროცხუ ძიგორო კანო, ნამუქჷთ ჯიუ-ჯიცუშე, სუმოშე გეგშაგორჷ არძაშე ეფექტური ილეთეფი, დოხალიწჷ დუდთხილუაშ მოხუჯაფაშ დო რკინაფაშ ტექნიკა, დამუშუ ონდიეშ წესეფი დო რკინაფას სპორტული ხასიათი მეჩჷ. 1882 წანას, დ. კანოქ გონწყჷ სპეციალიზაფილი, ძიუდოშ დჷმაგურაფალი სკოლა — კოდოკანი. 

ძიუდოს ოსხირო ჟირი თარი ფილოსოფიური პრინციპი უღუ:
* ართიანიშ მოხვარა დო გაგება უდიდაში პროგრესიშ მიოჭირინაფალო;
* რსხულიშ დო შურიშ ოპტიმალური გჷმორინაფა.

ძიუდოშ სტილიშ სუმი თარი ელემენტი რე: კატა, რანდორი (დუდიშული ილეთი), შიაი (ონდიე). ძიუდოისტეფიშ ჟირბურჯალა იმანჯებუ კვადრატულ ფიჩვის (ტატამი) ზჷმეფით 8x8 ვარდა 10x10 მ.

იაპონიას ძიუდო, მუჭოთ უციო მეკონი, მიშაღალირი რე ოსკოლე პროგრამაშა. ბიჯგის რკინაფაშ ბორჯის, მორკინეეფი შხვადოშხვა ფანდიშ (სარმა, ბიწკური დო შხვა) საშუალებათ ოცადჷნა ართიანი ქჷდაჸათანი ტატამს, ბირგულბიჯგისრკინაფაშ ბორჯის — შხვადოშხვა ქანჩუაშ საშუალებათ მაკინან აწმარენჯი 30 წამიშ გოძვენას აფხეფით ნოხის ვარდა მაშქვიდია ქანჩუეფით დო დუჸიშ ორსხუაფუს მაჭვერი ილეთეფიშ გჷმორინაფათ აძვილან თინა დუდი დამარცხებულო იჩინასჷნ. მორკინეეფი გიშმულა კუჩხუჩაფულეთ, მუკაქჷნა კიმონო, წელს ორტყაფუ დუდიშულო აფჷნა ალარტყაფილი. რკინაფა იგჷნძორებუ 4-5 წთ უმუსვანჯებუო (მორკინეეფიშ ხანერობაშ მეჯინათ).

XIX ოშწანურაშ ბოლოს — XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს ძიუდოქ გიფაჩჷ ევროპაშ, აზიაშ დო ამერიკაშ ქიანეფს. 1956 წანას გიჭყჷ ძიუდოშ ოერეფოშქაშე ფედერაციაქ, ნამუთ 1984 წანაშო 122 ქიანას იკათუანდჷ. 1956 წანაშე იმანჯებუ მოსოფელიშ ჩემპიონატეფი. 1964 წანას, ძიუდო გემშეღეს ოლიმპიური ლაჷაფეფიშ პროგრამაშა. 1967 წანაშე, ოფიციალურო ოერეფოშქაშე ონდიეეფი იმანჯებჷ 5 წონათ კატეგორიას. 1962 წანას სსრრ-შ სამბოშ ფედერაციაწკჷმა აკოქიმინელი ძიუდოშ სექციაქ გემშართჷ ძიუდოშ ოერეფოშქაშე ფედერაციაშა. თე წანაშე მოჸუნაფილი სხუნუეფიშ სპორტსმენეფი ოკათჷდეს არძა ოფიციალურ ოერეფოშქაშე ონდიეეფს. 1972 წანას გიჭყჷ ძიუდოშ სსრრ-შ ფედერაციაქ, 1973 წანაშე იმანჯებუდჷ სსრრ ჩემპიონატეფი, 1974 წანაშე ილაჸაფუდჷ სსრრ-შ თასი.

ძიუდოშ გოვითარაფაშა გიშაკერზაფილი თია მიშეღეს ქორთუ სპორტსმენეფქჷთ: ა. კიკნაძე, შ. ჩოჩიშვილი, რ. ხარშილაძე, შ. ხაბარელი, თ. ხუბულაური დო შხვა. 

## ლიტერატურა

*Ohlenkamp, Neil (2006), Judo Unleashed: Essential Throwing & Grappling Techniques for Intermediate to Advanced Martial Artists, Maidenhead: McGraw-Hill
*Otaki, Tadao; Draeger, Donn F. (1997), Judo Formal Techniques: Complete guide to Kodokan randori no kata (reprint რედ.), Clarendon, Vermont: Tuttle Publishing
*Takahashi, Masao (2005), Mastering Judo, Champaign, Illinois: Human Kinetics

## რესურსეფი ინტერნეტის

*International Judo Federation (IJF) 
*Kodokan Judo Institute


კატეგორია:ობურჯე ხელუანობა
კატეგორია:იაპონური ზიტყვეფი დო ფრაზეფი
მაჸალური ნირზი

**მაჸალური ნირზი** — სპორტული ნირზი, ნამუსჷთ ვაუღჷ მუთუნნერი ოტურნირე შანულობა. მაჸალური ნირზის მაკათურეფშო ანგარიშის ნარკები შანულობა უღუ ლაჸაფიშ ოკუჩხალეწკჷმა გენაწონს. უმოსო ათეჯგუა აკოხვალამეფი რე სეზონეფს შქას ვარდა რეგულარული ჩემპიონატიშ დოჭყაფაშ ოწოხოლე. შესალებერი რე წესეფიშ ჭიჭეთ თირუა, მუჭომით რე გათხილებაშ გაუქვება, მალაჸაფეეფიშ უკუჭიჭიხუო თირუა დო თ.უ.

მაჸალური ნირზიშ ღანკი რე: ტაქტიკაშ, გოლაჸაფიშ, კომბინაციეფიშ გიშახოწუაშ ნარდიშეფი, კანდიდატეფიშ გამორსა, ბუნაშ თარი აკადგჷმალიშ გარკვიება ბუნას.

ოერეფოშქაშე მაჸალური ნირზეფი ერუანული ნაკორობეფშო გჷშეგორუ თით, ნამჷ-და მეურს რსული სტატისტიკა დო სპორტული ორგანიზაციაშ ხემანჯღვერეფქ ვათირუან წესეფინ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Article about NBA vs. ABA exhibitions
*Article about the 2003 NCAA ruling 

კატეგორია:სპორტიშ ტერმინოლოგია
კატეგორია:კუჩხბურთიშ ტერმინოლოგია
ფარაშ დორჩიოლაფა

**ფარაშ დორჩიოლაფა** ვარ-და **ფარაშ გარჩიოლება** — უკანონე შარეფით მეღებული ფარაშ აღალაკეფიშ ვარ-და დორხველუაშ შხვა ფორმეფიშ ლეგალიზაფა, თინეფიშ ორუამი, უფორმალურე ეკონომიკაშე ფორმალურშა გინოჸონაფაშ თიშო, ნამჷ-და ათე აღალაკეფიშ მინდორო (ირკოჩიში წოხოლე) ხვარებაქ იჸუას შესალებერქ.

დარჩიოლებაშ პროცესის ხვადუ მუშნალიშ ნანდული წყუშ გინოტყობინი, რეალური მორაგადინეფიშ ფორმალურით თირუა, მაგ. დუმამოწვებელი დოკუმენტეფიშ გატყურებათ, მასუმა პიჯეფიშ დოკუმენტეფიშ გიმორინაფათ დო თეჯგურეფი. ეკონომიკაშ გლობალიზაციას ფარაშ დარჩიალაფარო შხირას ოფშორულ ზონეფს გიმირინუანა, თენა რე ქიანეფი თ.ფ. საღალე სამთხეთ, სოდეთ ობანკე სისტემეფს ბენეფიციარეფიშ კონფიდენციალურობა ფულირი რე.

მუჭოთ იჩიებნან, ათე ტერმინქ ააშ-ს დირსხჷ 1920-იან წანეფს. ამერიკული მაფიაქ კრიმინალური შარათ შიბელი ფარაშ აღალაკეფიშ ლეგალიზაციეფშო ავტომატური ონახვალეფიშ გონწყუმა დიჭყჷ. მორო ამერიკელი ავტორი ჯეფრი რობინსონიშ არზით, ენა აში ვარე. თიში ნარაგადით ტერმინი „ფარაშ დორჩიოლაფა“ () მაართათ ბრიტანული გაზეთიქ „The Guardian“-ქ გიმირინუ უოტერგეიტიშ სკანდალიშ პერიოდს რიჩარდ ნიქსონიშ ოსხუნალი კამპანიაშ უკანონე ფინანსუაშ ოშინალო.

საქორთუოშ კანონს, მუჭოთ ევროპაშ ბრელ ქიანას, იურიდიულო დაკვიდრებული რე ტერმინი „უკანონე მუშნალიშ ლეგალიზაცია“ დო თინა, „უკანონე მუშნალიშ ლეგალიზაციაშ ეკვათუაშ ხეშენწყუალაშ გეშა“ საქორთუოშ კანონიშ მეჯინათ, ათეშნერო რე გინოსანძღვილი: უკანონე მუშნალიშ კანონიერი სახეშ მეჩამა (ჸიდირი, გჷმორინაფა, გინოჩამა ვარ-და შხვა მუდგაინიშ ქიმინუა), ხოლო თიში ნანდული გორჩქინაშ, მინჯეშ ვარ-და მაღვენჯიშ ვარ-და/დო ქონებაშ უფალებეფიშ ფულუა ვარ-და გინოფორუა ვარ-და ათეჯგუა საქვარიშ ღოლამაშ ცადება.

მუში არზით, ფარაშ დორჩიოლაფა, იკათუანს ოპერაციეფიშ ძნელი ერიანობას, ნამუში ღანკი რე ფინანსური აქტივეფიშ წყუშ თიშნერო გინოფორუა, ნამჷ-და ათეჯგუა აქტივეფიშ გჷმორინაფა კომპრომეტაციაშ უმშო იჸუას შესალებერქ. სპეციალისტეფი რთუნა ფარაშ დორჩიოლაფაშ მუსხირენ ეტაპის.  მეღებული რე სუმი ეტაპო რთუალა: დორინა, ჭკანჭკუა, ინტეგრაცია. მოროა ოპერაციეფიშ სიძნელეშე ირაგადე ნამჷ-და სანძღოშ გოლუაფა ათე ეტაპეფს შქას ძამი ძნელი რე დო აპონი რე ფარაშ დჷმარჩიალაფარი კოჩიშ ვარ-და ბუნაშ ინტელექტუალურ მოზადებაშა დო ფანტაზიას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* UNODC – United Nations Office on Drugs and Crime – on money-laundering and countering the financing of terrorism
* Financial Market Integrity Unit, The World Bank
* US Department of State International Narcotics Control Strategy Report (INCSR), annual report issued in March every year. Essential reading for all compliance officers for evaluating country money laundering risk
* HSBC Fined 1.9bn for money laundering

კატეგორია:ორგანიზაფილი დჷნოშური
*
ჯეიმს კორდენი

**ჯეიმს კიმბერლი კორდენი** (; დ. 22 მარაშინათუთა, 1978, ლონდონი) — ინგლისარი არტისტი, მაბირე, კომიკოსი დო ტელემაჸონაფალი. თის მეჸუნს უგვიანაში უგვიანაში შოუ ჯეიმს კორდენწკჷმა ართო CBS-ის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1978
CBS

მინი|250პქ|CBS-იშ ლოგო
**CBS** (ჯვეში ჯოხოშ  **Columbia Broadcasting System** მეჯინათ) — ამერიკული ინგლისურნინამი კომერციული ტელეარხი. რე  CBS Corporation-იშ. თინა აშაძჷ CBS-იშ რთვილს, ნიუ-იორკის. 

ბონდღიქ დირსხჷ 1928 წანას, მუჟამსით უილიამ ს. პეილიქ იჸიდჷ 16 რადიოგიორინალი. თიში მანჯღვერუათ კომპანიაქ გინირთჷ ააშ-ს ართ-ართ უდიდაშო, უკული გაფართანჷ დო მოხვადჷ ქიანაშ ტელეგინმაჩამალეფიშ სუმეულს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 

კატეგორია:CBS Television Network
კატეგორია:CBS Corporation-იშ სქუალაფირი კომპანიეფი
კატეგორია:ამერიკული ტელეარხეფი
ლათინური ფრაზეფიშ ერკებული

მარჯვნივ|200პქ
ათე ხასჷლას გიმნაკოროცხა რე ლათინური ფრაზეფი. ბერძენული კულტურაშ დიდი პატიცემაქ გიშეჭანუ კანკალე ბერძენული ფრაზაშ გინოღალა ლათინურო. ათეშენ კანკალე ფრაზა ათე ერკებულს გორჩქინათ ბერძენული რე.

## A

## S

## ლიტერატურა
აჯამი ზიტყვეფიშ ლერსიკონი, მიხეილ ჭაბაშვილი, ქართი, 1989

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Commonly used Latin phrases
* Latin abbreviations
* Latin sayings & Latin phrases 
* Database of Latin phrases 

კატეგორია:ლათინური ტერმინეფი დო ფრაზეფი
ზიმბაბვეშ პრეზიდენტი

thumb|150px|ზიმბაბვეშ შილა
**ზიმბაბვეშ პრეზიდენტი** — ზიმბაბვეშ სახენწჷფოშ მადუდე, ნამუსჷთ მახორობა 5 წანაშ ხანით გიშმაგორჷნს .

## ზიმბაბვეშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ზიმბაბვრშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## სქოლიო

კატეგორია:ზიმბაბვე
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
რობერტ მუგაბე

**რობერტ მუგაბე** (, დ. 21 ფურთუთა, 1924, კუტამე, ობჟათე როდეზია — ღ. 6 ეკენია, 2019, სინგაპური) — ზიმბაბვეშ სახენწჷფო დო პოლიტიკური მოღალე. ზიმბაბვეშ მაჟირა პრეზიდენტი  1987 წანაშე 2017 წანაშახ, ფაქტობურო — ქიანას დუდენდჷ 1980 წანაშე. 1980-1987 წანეფს — ქიანაშ პრემიერ-მინისტრი რდჷ. ქიანაშ აკა პოლიტიკური პარტიაშ, ZANU-PF-შ პრეზიდენტი. 2015 წანაშ 30 ღურთუთაშე 2016 წანაშ 1 ფურთუთაშახ — აფრიკაშ რსხუშ მადუდე.

მორწუმეობათ კათოლიკე რდჷ, გურაფულენდჷ იეზუიტეფიშ სკოლას, გონათუათ პედაგოგი რდჷ. ხეშუულებაშა მოულაშ უკული გემშიღჷ ართპარტიული რეჟიმი. ჩინებული რდჷ ჩეკანამი ფერმერეფიშ რალუათ (2001) დო ამერიკაშოთ კრიტიკული მორინათ. 

2014 წანაშ 24 კვირკვეშე 2017 წანაშ 21 გერგობათუთაშახ მოსოფელიშ არძაშე ხანერი პრეზიდენტო იკოროცხუდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* President Mugabe's address to the 63rd session of the United Nations General Assembly, 25 September 2008
* "Mugging Mugabe" (a commentary in defence of Mugabe)
* "The truth about Mugabe"  (an anti-Mugabe commentary)
* "Zimbabwe election – a defeat for imperialism" 
* "Zimbabwe's silent selective starvation" 
* "Robert Mugabe's War to Crush Press Freedom in Zimbabwe" 
* Reporters Without Borders profile on Mugabe
 
## სქოლიო

კატეგორია:ზიმბაბვეშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ზიმბაბვეშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 21 ფურთუთა
კატეგორია:ნაღურა 6 ეკენია
ტოდ ფილიპსი

**ტოდ ფილიპსი** (; დუდმაართა გვარი — **ბანზლი** (), დ. 20 ქირსეთუთა 1970, ბრუკლინი, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი კინორეჟისორი, პროდიუსერი დო სცენარისტი. უმოსო ჩინებული რე გეჸვენჯი ფილმეფით: „დანიშული ბორჯი“, „წვია ვეგასის“, „ბორატი“.

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 20 ქირსეთუთა
კატეგორია:დუნაბადი 1970
კატეგორია:ააშ-იშ კონორეჟისორეფი
კატეგორია:ააშ-იშ კინოპროდიუსერეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სცენარისტეფი
ალექსი გონჩარუკი

**ალექსი ვალერიშ სქი გონჩარუკი** (; დ. 7 კვირკვე 1984, გოროდნია, ჩერნიგოვიშ ოლქი, უკრაინაშ სსრ, სსრრ) — უკრაინალი იურისტი დო პოლიტიკოსი, უკრაინაშ პრემიერ-მინისტრი 2019 წანაშ 29 მარაშინათუთაშე 2020 წანაშ 4 მელახშა. უკრაინაშ ისტორიას არძაშე ახალნორდი თარობაშ მადუდე. კინოხ უკრაინაშ პრეზიდენტიშ ოფისიშ მადუდეშ მოაბანე (2019 წანაშ მესიშე მარაშინათუთაშა). ადვოკატი. ფილოსოფიაშ დოქტორი სამართალიშჸურე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* უკრაინაშ პრეზიდენტიშ ოფისიშ მადუდეშ მოაბანე
* BRDO
* ПриватБанк, МВФ и обещания Зеленского. Первое интервью нового заместителя главы АП Алексея Гончарука (НВ, 12.06.2019)
## სქოლიო

კატეგორია:უკრაინაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ იურისტეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადვოკატეფი
გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი

მინი|მარჯვნივ|250px|გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი
**გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორია** ვარდა **ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორია** — იკათუანს ვითაანთხი ტერიტორიას, ნამუეფით გოართოიანაფილი ომაფეშ ტერიტორიაშ თარი ნორთეფი ვა რენა, მორო თიშ იურისდიქციაშა მიშმულა. თე ტერიტორიეფი ბრიტანეთიშ იმპერიაშ გენასქილედი რე, თე სახენწჷფოეფს ზოხორინალა ვა აფჷნა მოპალირი.

ბრიტანეთიშ აკოდგინალუაშს ჸოფური თე დიხეფს ჯოხო „გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიაქ“ გიადჷ 2002 წანას მეღებული აქტიშ უკული. 2002 წანაშახ თე ტერიტორიას ჯოხოდჷ **გოართოიანაფილი ომაფეშ ზოხორინელი ტერიტორია**. 1981 წანაშახ — ჯოხოდჷ კოლონია ვარდა ომაფე კოლონია.

გოართოიანაფილი ომაფეშ ვითაანთხი ზუღაშმელენი ტერიტორია რე: ანგილია, ბერმუდა, გოართოიანაფილი ომაფეშ ანტარქტიდული ტერიტორია, გოართოიანაფილი ომაფეშ ინდოეთიშ ოკიანეშ ტერიტორია, გოართოიანაფილი ომაფეშ ვირჯინიშ კოკეფი, კაიმანიშ კოკეფი, ფოლკლენდიშ კოკეფი, გიბრალტარი, მონსერატი, წიმინდე ელენე, ამაღალება დო ტრისტანი-და-კუნია, ტერქსიშ დო კაიკოსიშ კოკეფი, პიტკერნიშ კოკეფი, ობჟათე გეორგია დო ობჟათე სენდვიჩიშ კოკეფი დო აკროტირი დო დეკელია. ინგლისიშ პრეტენზიეფი დო გოლინა ანტარქტიდას ვაუღიარებჷ არძა ქიანას. ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფიშ ოეგებიე ფართობი რე 1 728 000 კმ² (667 018 კვადრატული მილი), თე ტერიტორიეფს საართო ჯამს ოხორანს დოხოლაფირო 260 000 ადამიერი.

ტერიტორიეფი ჯერსი დო გერნსი (ჩინებული მუჭოთ ნორმანდიაშ კოკეფი) დო კოკი მენი, წჷმარინუანს გოართოიანაფილი ომაფეშ გურგინიშ გიმე გოართოიანაფილ ტერიტორიეფს, მორო თინეფს გიშაკერძაფილი ნებეფი უღჷნა.

## ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი
გოართოიანაფილი ომაფეშ 14 ზუღაშმელენი ტერიტორია რე:

## სქოლიო

კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი
კატეგორია:დოჸუნელი ტერიტორიეფი
პორტუგალიაშ კოლონიეფი

thumb|560px|right|პორტუგალიაშ კოლონიური იმპერია (1415—1999).
**პორტულგალიაშ კოლონიეფი** — პორტუგალიაშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფიშ ართობურობა, ნამუეფით თემეტროპოლიაშ კოლონიური დოჸუნალაშ გიმე რდეს დო პორტუგალაიშ დუდალათ გაჭყეს, XV—XX ოშწანურეფს **პორტუგალიაშ კოლონიური იმპერია** (), 1415 წანაშე, სეუტაშ დოჸუნალაშე დოჭყაფილი, მაკაოშა დო ჩინეთშა სუვერენიტეტიშ დორთინაფაშახ, იმპერიაქ გიფაჩჷ დიდი ტერიტორიას, ნამუეფით ასე 53 ქიანაშ ნორთი რე. უციოთ რე ეიოშინალი, ნამჷ-და ვართ მონარქიაშ დო ვართ რესპუბლიკური რეჟიმიშ ბორჯის, პორტუგალია მუშ დუდს ოფიციალურო დღას ვაუძახუდჷ „იმპერიას“.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Marco Ramerini, colonialvoyage.com
* პორტუგალაიშ იმპერიაშ ქრონიკა  timelines.info-ს 

პორტუგალია
კატეგორია:პორტუგალაიშ ისტორია
Mercedes-Benz

[მინი|1906 წანაშ მერსედეს-სიმპლექსი, [გერმანიაშ მუზეუმი (მიუნხენი)|გერმანიაშ მუზეუმი]]
მინი|1957 წანაშ მერსედეს-ბენცი 300Sc კაბრიოლეტი
მინი|1959 წანაშ მერსედეს-ბენცი  W120 მოდელი 180
მინი|მერსედეს-ბენცი, S-კლასი
მინი|მერსედეს-ბენცი ვარიო
[მინი|[ბენედიქტე XVI მერსედეს-ბენციშ პოპემობილით სან-პაულუშ შოშეეფს]]
**მერსედეს-ბენცი** () — გერმანულ ავტომაწარმე კომპანია.

## მოდელეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official Mercedes-Benz website 
* Official Mercedes-Benz Cars division guide
;ვიდეო
* Mercedes-Benz YouTube channel

კატეგორია:გერმანიაშ კომპანიეფი
კატეგორია:ავტომაწარმე კომპანიეფი
ნუგზარ წურწუმია

**ნუგზარ წურწუმია** (დ. 25 ფურთუთა, 1997 — ღ. 3 კვირკვე, 2024) — რდჷ ქორთუ სპორტსმენი, ბერძენულ-რომაული სტილიშ მორკინე. 55 კილოგრამშახ წონათ კატეგორიას მოსოფელიშ ჩემპიონი (2019), თაშნეშე მოსოფელიშ (2018) დო ევროპაშ (2018) ჩემპიონატეფიშ ბრონზეშ პრიზიორი.

## სპორტული კარიერა
2014 წანას, ახალნორდეფს შქას ევროპაშ ბრონზეშ პრიზიორო გჷნირთჷ.  2015 წანას, ახალნორდეფს შქას მიპალჷ მოსოფელიშ ვარჩხილიშ დო ევროპაშ ბრონზეშ სინჯიშ მენდალეფი. გეჸვენჯი 2016 წანას, ახალნორდეფს შქას ევროპაშ ჩემპიონო გჷნირთჷ, მოსოფელიშ ჩემპიონატის — ბრონზეშ მენდალს ქეგეჯერდჷ. 2017 წანას, ევროპაშ ჩემპიონატის ბრონზეშ მენდალი გეჭოფჷ. 2018 წანას, 23 წანაშახ მორკინეეფს შქას ევროპაშ დო მოსოფელიშ ჩემპიონო გჷნირთჷ.

2018 წანაშე გიშმურდჷ საქორთუოშ ბერძენულ-რომაული რკინებაშ თარ ნაკორობას. ოდებიუტე წანას, ევროპაშ დო მოსოფელიშ ჩემპიონატეფს ბრონზეშ მენდალეფი ეჭოფჷ. 2019 წანაშ მოსოფელიშ ჩემპიონატის, 55 კგ. წონათ კატეგორიას, ნუგზარ წურწუმიაქ ოთხი აწმარენჯის გიორჯგინჷ დო მოსოფელიშ ჩემპიონო გჷნირთჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Tsurtsumia, Nugzari (GEO). iat.uni-leipzig.de

კატეგორია:ქორთუ მორკინეეფი ბერძენულ-რომაულ გვარობას
კატეგორია:დუნაბადი 25 ფურთუთა
იაპონია-ჩინეთიშ მაჟირა ლჷმა

**იაპონია-ჩინეთიშ მაჟირა ლჷმა** (7 კვირკვე, 1937 — 9 ეკენია, 1945) — ლჷმა ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ დო იაპონიაშ იმპერიაშ შქას.

თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და პერიოდულ ობურჯე ქიმინჯეფს ჟირხოლო სახენწჷფო 1931 წანაშე აწარმენდჷ, ფართემასშტაბამ ლჷმაქ ხვალე 1937 წანას დიჭყჷ დო 1945 წანას იაპონიაშ კაპიტულაციათ გეთუ. 1937 წანაშახ ჟირხოლო კუნთხუ ობურჯე მოქიმინჯეეეფს მიშნუანდჷ მუჭოთ „ინციდენტეფს“ დო ურიდუანდჷ ტოტალური ლჷმაშ დოჭყაფას. ბოლო „ინციდენტიქ“ იჸუ 1937 წანას 7 კვირკვეს იაპონიაშით მარკო პოლოშ ხინჯიშ ტყვიეფიშ ჸოთამა, ნამუშ შედეგო ლჷმაქ ოფიციალურო ქჷდიჭყჷ, ნამუშ ბორჯისჷთ ობურჯე ქომინჯეფი ხვალე ჩინეთიშ ტერიტორიას მიშჷ.

პერლ-ჰარბორიშ ბომბუაშ უკული იაპონია-ჩინეთიშ კონფლიქტიქ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ნორთო გჷნირთჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Японо-китайская война 1937—1945 гг. на проекте «Хронос» (Подробная хронология конфликта)

## სქოლიო

კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა
კატეგორია:ჩინეთიშ ისტორია
კატეგორია:იაპონიაშ ისტორია