open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვიქტორ ვაისკოპფი

**ვიქტორ ფრედერიკ ვაისკოპფი** (გერმ. Victor Frederick Weisskopf, დ. 19 ეკენია, 1908, ვენა, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 22 პირელი, 2002, ნიუტონი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი.

დებადჷ ვენას, ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ფიზიკას, 1931 წანას. 1930-იან წანეფს ამერიკაშა მიდართჷ დო თექ გაგინძორჷ ომენცარე კარიერა. ვაისკოპფიქ მიშეღჷ დიდი თია კვანტური თეორიაშ, გიშაკერზაფილო კვანტური ელექტროდინამიკაშ გოვითარაფაშა.

1937-1943 წანეფს ვაისკოპფი რდჷ როჩესტერიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ პროფესორი. ჸათაქ თიქ ესთერ კონუელიწკჷმა ართო აკიმუშუ კონუელ-ვაისკოპფიშ თეორია, ნამუთ ეთმოჭარუნს ელექტრონეფიშ ჸარაფის გვერდოგამტარეფიშ დინახალე. ჸათე მეჭირინაფა რევოლუციური რდჷ დო უღუდჷ კაბეტი შანულობა კომპიუტერული ტექნოლოგიაშო.

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ოკათუდჷ მანჰეტენიშ პროექტის დო მუშენდჷ ლოს-ალამოსიშ ერუანული ლაბორატორიას.

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ, ვაისკოპფიქ გინილჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშა, სოდეთ გინირთჷ ფიზიკაშ დეპარტამენტიშ მადუდეთ. 1956 წანას, ვაისკოპფი რდჷ ფიზიკაშ მენცარობაშ რკვიებეფიშ კომიტეტიშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. 1961-1966 წანეფს ნინალენდჷ ბირთვული რკვიებეფიშ ევროპული ორგანიზაციაშ გენერალური-დირექტორო. 1976–1979 წანეფს რდჷ ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ პრეზიდენტი.

მუში ომენცარე კარიერაშ გოძვენას ვაისკოპფი მუშენდჷ მაქს ბორნი, უერნერ ჰეიზენბერგი, ერვინ შრედინგერი, ვოლფგანგ პაული, ნილს ბორი დო შხვა გიშარჩქინელი მენცარეფიწკჷმა. ვაისკოპფი ბრელშა რდჷ ნომინირაფილი ნობელიშ პრემიაშა, მარა პრემია დღას ვემუღებჷ.

## ლიტერატურა
* V. Stefan, ed. (1998). Physics and Society: Essays in Honor of Victor Frederick Weisskopf by the International Community of Physicists.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვიქტორ ვაისკოპფი Encyclopedia.com-ის
* ვიქტორ ვაისკოპფი INSPIRE-HEP-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
ლაუტოკა

**ლაუტოკა** () — ნოღა ფიჯის, ნამუთ სიკაბეტაშ მეჯინათ ქიანაშ მაჟირა ნოღა რე. იდვალუაფუ კოკი ვიტი-ლევუშ ბჟადალშე, ნოღა ნანდიშ ოორუეშე 24 კილომეტრიშ მეძენას. ლაუტოკა ქიანაშ მაჟირა ონიშოლი რე (სუვაშ უკული). ნოღა იდვალუაფუ ჭაშანქარიშ წარმებაშ რეგიონიშ ცენტრის. თეშ გეშა ლაუტოკაშა უჯოხონა შანქარიშ ნოღა. ფართობი — 16 კვ.კმ. მახორობაშ მუდანობა 2017 წანაშ ეჭარუათ აკმადგინანს 71,573 ადამიერს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლაუტოკაშ შარაგემაწურაფალი ვიკივოიაჟის 
* სტატისტიკური ინფორმაცია

კატეგორია:ფიჯიშ ნოღეფი
იტუტიუ

**იტუტიუ** (როტ.Itu'ti'u) — ფიჯიშ კოკი როტუმაშ შკვითი რაიონშე ართ-ართი, როტუმაშ კოკიშ ნანანოღა, ოფუტე აჰაუ იდვალუაფუ თე რაიონს. თაშნეშე რაიონიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს გეჸვენჯი ოფუტეეფი: სავლეი (Savlei), ლაუ (Lau), ფეავაი (Feavai), ტუაკოი (Tuakoi), მოტუსა (Motusa), როპურე (Ropure), მელსაა (Melsaʻa) დო ლოსა (Losa).

კატეგორია:ფიჯიშ რაიონეფი
კატეგორია:როტუმაშ რაიონეფი
ესთერ კონუელი

**ესთერ მარლი კონუელი** (ინგლ. Esther Marley Conwell; დ. 23 მესი, 1922, ნიუ-იორკი, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 16 გერგობათუთა, 2014, როჩესტერი, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი დო ქიმიკოსი. შინელი რე კონუელ-ვაისკოპფიშ თეორიათ, ნამუთ ეთმოჭარუნს ელექტრონეფიშ ჸარაფის გვერდოგამტარეფიშ დინახალე. ჸათე მეჭირინაფა რევოლუციური რდჷ დო უღუდჷ კაბეტი შანულობა კომპიუტერული ტექნოლოგიაშო. კონუელიშ რკვიებეფი ორხველუდჷ გვერდოგამტარეფს, ელექტროგამტარი პოლიმერეფს, გიშაკერზაფილო ელექტრონ-ტრანსპორტული ჯაჭვის. თაშნეშე, კონუელი ირკვიენდჷ ელექტრონეფიშ ჸარაფის დნბ-ს. რდჷ ოთხი პატენტიშ დო დოხოლაფირო 270 ომენცარე სტატიაშ დო ოხემანჯღვერეშ ავტორი.

ესთერ კონუელი გურაფულენდჷ ფიზიკას ბრუკლინიშ კოლეჯის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ როჩესტერიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თიში მაგურაფალი ვიქტორ ვაისკოპფი რდჷ. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის, 1948 წანას, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატიშ სუბრაჰმანიან ჩანდრასეკარიშ ხემანჯღვერობათ.

1946–1951 წანეფს კონუელი მუშენდჷ ბრუკლინიშ კოლეჯის, ფიზიკაშ ინსტრუქტორო, 1951–1952 წანეფს იმუშუ ბელიშ ლაბორატორიას. ჸათაქ თინა ირკვიენდჷ მაღალი ელექტრული ვეშ ეფექტის გვერდოგამტარეფიშ ელექტრონ-ტრანსპორტული ფუნქციაშო. 1972 წანას კონუელიქ ქაკათჷ *[[Xerox]]*-იშ უილსონიშ რკვიებეფიშ ცენტრის, სოდეთ 1998 წანაშახ ნინალენდჷ. 

კონუელიქ 1997 წანას მიპალუ ედისონიშ მენდალი დო 2009 წანას პრესტიჟული მენცარობაშ ერუანული მენდალი. კონუელი რდჷ ინჟინერიაშ ერუანული აკადემიაშ, მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ დო ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური.

2002 წანას ჟურნალი *Discover*-ქ კონუელი მიშეჸონჷ ჸათე პერიოდიშ 50 შანულამი ოსური-მენცარეფიშ ერკებულშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ესთერ კონუელიშ ბიოგრაფია
* ბიოგრაფია  როჩესტერიშ უნივერსიტეტიშ ვებსაიტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
მაუნა-კეაშ ობსერვატორია

**მაუნა-კეაშ ობსერვატორია** (ინგლ. Mauna Kea Observatories) — ობსერვატორია ააშს, ჰავაიშ კოკიშ მაუნა-კეაშ გვალას, ზუღაშ დონეშე 4,205 მეტრაშ სიმაღალას. დირსხუ 1967 წანას. ობსერვატორიას იდვალუაფჷ 13 დიდი ტელესკოპი. 

მაუნა-კეაშ ობსერვატორიაშე, 2020 წანაშ გერგობათუთას, ასტრონომეფქ მიოგორეს მაართა სუპერ-პლანეტას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:ასტრონომიული ობსერვატორიეფი
კატეგორია:ამერიკული ობსერვატორიეფი
იერკსიშ ობსერვატორია

**იერკსიშ ობსერვატორია** (ინგლ. Yerkes Observatory) — ასტრონომიული ობსერვატორია ააშს, ვისკონსინიშ შტატიშ ოფუტე უილიამს-ბეის. ობსერვატორიაქ დირსხუ 1892 წანას ასტროფიზიკოსი ჯორჯ ელერი ჰეილიშ ინიციატივათ დო ბიზნესმენი ჩარლზ იერკსიშ ფინანსური ალარინათ. 1897-2018 წანეფს ობსერვატორიას ადმინისტრირენდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ ასტრონომიაშ დო ასტროფიზიკაშ დეპარტამენტი. 2018 წანას ობსერვატორიაშ მინჯეთ გინირთჷ ფონდი *YFF*-ქ, ნამუქჷთ 2020 წანას წიმიჭყჷ ობსერვატორიაშ ისტორიულო დგჷმილიშ რესტავრაცია.

ობსერვატორიას იდვალუაფჷ შხვადოშხვა რეფლექტორული დო რეფრაქტორული ტელესკოპეფი.

იერკსიშ ობსერვატორიაშ ფშხირას მიშინუანა მუჭოთ *"თეხანური ასტროფიზიკაშ ოდაბადე"*-ს. შხვადოშხვა ბორჯის ჸათაქ მოღალენდეს გიშარჩქინელი მენცარეფი: ალბერტ აბრაჰამ მაიკელსონი, ედუინ ჰაბლი, სუბრაჰმანიან ჩანდრასეკარი, ოტო სტრუვე, ჯერარდ კოიპერი, ნენსი რომანი, კარლ სეიგანი დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ასტრონომიული ობსერვატორიეფი
კატეგორია:ამერიკული ობსერვატორიეფი
ნენსი რომანი

**ნენსი გრეის რომანი** (ინგლ. Nancy Grace Roman; დ. 16 მესი, 1925, ნეშვილი, ტენესი, ააშ — ღ. 25 ქირსეთუთა, 2018, ჯერმანთაუნი, მერილენდი, ააშ) — ამერიკალი ასტრონომი. მიშეღჷ დიდი კონტრიბუცია მურიცხეფიშ კლასიფიკაციაშ დო ჸარაფეფიშ რკვიებაშა. რომანიქ ილაყაფჷ ფუნდამენტური როლი ჰაბლიშ კოსმოსური ტელესკოპიშ გეგმუაშ საქვარს, ჸათეშ გეშათ თის *"ჰაბლიშ დიდა"*-ს ხოლო უძახჷდეს.

დებადჷ ტენესიშ შტატიშ ნოღა ნეშვილს. გურაფულენდჷ ასტრონომიას სუორტმორ-კოლეჯის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1949 წანას. გურაფაშ თებაშ უკული, ამშვი წანაშ გოძვენას მუშენდჷ იერკსიშ ობსერვატორიას. ჸათაქ თიში ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო მურიცხული სპექტროსკოპია რდჷ. 1959 წანაშე რომანი ნასას მუშენდჷ. 

ნენსი რომანი რე 97 ომენცარე პუბლიკაციაშ ავტორი. რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. თიში ჯოხონობაშ რე ნასაშ ინფრაჭითა კოსმოსური ტელესკოპი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* ნენსი რომანიშ ბიოგრაფია

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი
ნანდი (ფიჯი)

**ნანდი** () — ნოღა ფიჯის.

## გეოგრაფია
thumb|left| ქუინს-როუდი, ცენტრალური შოშე
ნოღა ნანდი იდვალუაფუ კოკი ვიტი-ლევუშ ბჟადალ წყარპიჯის. ბჟაეიოლშე ომძღჷ წყარმალუ ნანდი. ნოღაშ ფართობი რე 7,8 კმ². დორთილი რე სუმ ადმინისტრაციულ რაიონო:
* ნანდი;
* მარტინტარი;
* ნამაკა.

## ისტორია
ნოღაქ დირსხჷ 1947 წანას. 1972 წანას, ნანდიშა მიშაღალირქ იჸუ აბანობური დუდიშმართუალაშ სისტემაქ.

## მახორობა
thumb|აბანობური ინდუისტური ოხიდა.
thumb|ნანდიშ ოერეფოშქაშე აეროპორტშა მიშაულარი.
მახორობაშ 2017 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ნოღას ოხორანს 42,284 ადამიერი, ნამუშ მაძირაფალით ფიჯის მასუმა ნოღა რე. ნოღაშ ეთნიკური მახორობა ანდა ერუანული რე: ოხორანა მუჭოთ ფიჯარეფი დო ინდოარეფი, ნამუეფჷთ ფიჯიშ მახორობაშ უმენტაშობას აკმადგინანა, თეშ ანდა ერუანი შხვაშ თურეფი.

ნანდი ქიანაშ ინდუიზმიშ დო ისლამიშ ცენტრი რე. ნოღას იდვალუაფუ ობჟათე გვერდოსფეროშ უშხუაში ინდუისტური ოხიდა — შრი-შივა-სუბრამანია ().

ნოღას ოინალჷ ნანდიშ ოერეფოშქაშე აეროპორტი, ნამუთ ნანდიშ ცენტრიშე დოხოლაფირო 9 კილომეტრიშ მეძენას იდვალუაფუ, ნამუთ ქიანაშ უკაბეტაში აეროპორტი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღა ნანდიშ ტურიზმიშ ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:ფიჯიშ ნოღეფი
შემახიშ ასტროფიზიკური ობსერვატორია

**შემახიშ ასტროფიზიკური ობსერვატორია** () **შაო**; ედომუშამი ჯოხო **[[ნასირ ალ-დინ ტუსი]]შ ჯოხოდვალაშ შემახიშ ასტროფიზიკური ობსერვატორია**) — ომენცარე-ორკვიალე ნოდგჷმი აზერბაიჯანს, ნოღა შემახიშ ოორუე-ბჟადალშე 22 კმ-ის. დირსხჷ 1959 წანაშ 17 გერგობათუთას, ასტროფიზიკაშ სექტორიშ ოსხირს. უღჷ 2 მეტრიანი რეფლექტორი, 70 სანტიმეტრიანი ფოტოელექტრული ტელესკოპი, 35 სანტიმეტრიანი მენისკური ტელესკოპი, თაშნეშე ობჟალე ტელესკოპეფი. ობსერვატორია ირკვიენს კომეტეფს, ასტეროიდეფიშ თაჯის, ბჟაშ აქტიურ წჷმნაქიმინეფს, თაშნეშე კუროშ T-შ ტიპიშ მურიცხეფს დო რელატივისტურ ობიექტეფს. 1971 წანაშე უღჷ ასტრონომიული დგჷმილი ბათაბათიშ გვალას, ზუღაშ დონეშე 2300 მ-ის; თექ გერე 40 სანტიმეტრიანი დორუმაფაშუმუშოიანი კორონოგრაფი. 1981 წანას, ობსერვატორიას მიაჩჷ ნასირ ალ-დინ ტუსიშ ჯოხოქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* შემახიშ ასტროფიზიკური ობსერვატორია // ოფიციალური ვებ-ხასჷლა   

კატეგორია:ასტრონომიული ობსერვატორიეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ასტრონომიული ობსერვატორიეფი
სტოკჰოლმი (ლენი)

**სტოკჰოლმიშ ლენი** () — შვედეთიშ ბალტიაშ ზუღაპიჯის მადვალუ ლენი. უხურგანს უფსალაშ დო სიოდერმანლანდიშ ლენეფს. ლენს შვედეთიშ მახორობაშ ნახუთალი ოხორანს. თაქ იდვალუაფუ ქიანაშ ნანანოღა სტოკჰოლმი.

## რესურსები ინტერნეტში

*ადმინისტრაციული სხუნუ
*სტოკჰოლმიშ ლენიშ ოშაყარე
*2006 წლის არჩევნების შედეგები 

## სქოლიო

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
გოტლანდი (ლენი)

**გოტლანდიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, ნამუშ აკოდგინალუაშა მკიშმულა კოკეფი გოტლანდი, ფორიო, გოტსკა-სანდიონი, სტურა-კარლსიო დო რანწკი მორჩილი კოკი. ადმინისტრაციულო აკმოდირთუ აკა კომუნაშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ვისბიუ. ლენიშ ტერიტოია უხვადუ გოტლანდიშ ისტორიულ პროვინციას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Gotland County Administrative Board
* Gotland Municipality

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
ბლეკინგე (ლენი)

**ბლეკინგეშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვაკუაფუ ქიანაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ზუღაპიჯის. უხურგანს კრუნუბერგიშ, კალმარიშ დო სკონეშ ლენეფს. ლენიშ ხურგეფი ედომუშამო უხვადუ ბლეკინგეშ ისტორიულ პროვინციაშ ტერიტორიას.
მინი|კარლსკრუნა - კარლ XI-შ ძეგლი
ფართობიშ მეჯინათ შვედეთიშ არძაშე უჭიჭაში ლენი რე (ქიანაშედომუშამი ტერიტორიაშ დოხოლაფირო 0,7%). ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა კარლსკრუნა.

ბლეკინგე იდვალუაფუ ევროპაშ რსხუშ არძაშე დინამიურო გოვითარაფონ რეგიონს  – ბალტიაშ ზუღაშ რეგიონს. ბლეკინგეშ რეგიონიშ ონიშოლეფი დო ნიშორინუეფი – ახალ ევროპაშა მიშაულარი კარი რე, ირდღარი რეგულაური კომუნიკაციეფით პოლონეთწკჷმა, ლიეტუვაწკჷმა დო ლატვიაწკჷმა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Blekinge County Administrative Board
* Blekinge County Council
* Regional Association of Blekinge

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
დალარნა (ლენი)

**დალარნაშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის.

დირსხჷ 1647 წანას, 1997 წანაშ 1 ღურთუთაშახ ჯოხოდჷ **კოპარბერგიშ ლენი** ().
ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ფალუნი.

უხურგანს ემტლანდიშ, ევლებორგიშ, ვესტმანლანდიშ, ვერმლანდი, უპსალაშ (ართ ჭურჭულს) დო ერებრუშ ლენეფს. ხურგეფი პრაქტიკულო ედომუშამო უხვადუ ისტორიულ პროვინცია დალარნას, მარა, ლენი თაშნეშე იკათუანს ჰერედალენიშ დო ვესტმანლანდიშ მორჩილ ნორთეფს; მუშჸურე, დალარნაშ პროვინცია იკათუანს არძა მოხურგე ლენიშ ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* County Administrative Board of Dalarna
* County Council of Dalarna

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
ევლებორგი (ლენი)

**დალარნაშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის, ბალტიაშ ზუღაპიჯის. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ევლე. უხურგანს ემტლანდიშ, უპსალაშ, ვესტმანლანდიშ (ართ ჭურჭულს), დალარნაშ დო ვესტერნორლანდიშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია უხუჯანს ისტორიულ პროვინციეფს, გესტრიკლანდის დო ჰელსინგლანდის, თაშნეშე იკათუანს დალრნაშ პროვინციაშ მორჩილ ნორთის. თეწკჷმა ართო, გესტრიკლანდიშ დო ჰელსინგლანდიშ პროვინციეფიშ მორჩილი ნორთეფი შხვა ლენეფს ორხველჷნა.

## ჩინებული ადამიერეფი
* სტიგ შიოდინი — შვედი ჭარუ.
* ოსკარ ფრედრიკ ფონ სიუდოვი — ლენიშ გუბერნატორი.
* ტომას ბროლინი - შვედი მობურთე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Gävleborg County Administrative Board
* Gävleborg Regional Development Council
* Gävleborg County Council

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
ემტლანდი (ლენი)

**ემტლანდიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, ქიანაშ ოორუეშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ესტერსუნდი. უხურგანს დალარნაშ, ევლებორგიშ, ვესტერბოტენიშ დო ვესტერნორლანდიშ ლენეფს, თაშნეშე — ნორვეგიას.

ლენიშ ტერიტორია უხუჯანს ისტორიულ პროვინციეფს, ემტლანდის დო ჰელსინგლანდის, მარა პროვინციაშ მორჩილი ნორთი ორხველჷ ჰელსინგლანდიშ, ონგერმანლანდიშ, ლაპლანდიშ დო დალარნაშ პროვინციეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Jämtland County Administrative Board
* 
* 

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
ერებრუ (ლენი)

**ერებრუშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, ქიანაშ ცენტრის. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ერებრუ. უხურგანს სიოდერმანლანდიშ, ვესტრა-გიოტალანდიშ, დალარნაშშ, ვერმლანდიშ, ვესტმანლანდიშ დო ესტერგიოტლანდიშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ პროვინციეფს: ნერკეშ პროვინციას, ვესტმანლანდიშ ბჟადალ ნორთის, ვერმლანდიშ ბჟაეიოლ ნორთის, თაშნეშე — ვესტერგიოტლანდიშ, ესტერგიოტლანდიშ დო დალარნაშ პროვინციეფიშ მორჩილ ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Regionförbundet Örebro
* Regionfakta — Fakta och perspektiv om Örebro län

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
ესტერგიოტლანდი (ლენი)

**ესტერგიოტლანდიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ბალტიაშ ზუღაპიჯის, სტოკჰოლმიშ ობჟათეშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ლინჩიოპინგი. უხურგანს კალმარიშ, იენჩეპინგიშ, ვესტრა-გიოტლანდიშ (ვეტერნიშ ტობათ), ერებრუშ დო სიოდერმანლანდიშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ პროვინციას, ესტერგიოტლანდის, თაშნეშე — ნერკეშ, სმოლანდიშ დო სიოდერმანლანდიშ პროვინციეფიშ მორჩილ ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Östergötland County Administrative Board 
* Regional Association of Östergötland

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
ვერმლანდი (ლენი)

**ვერმლანდიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ ბჟადალშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა კარლსტადი. უხურგანს დალარნაშ, ვესტრა-გიოტლანდიშ დო ერებრუშ ლენეფს, თაშნეშე ბჟადალშე — ნორვეგიას.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ პროვინციას, ვერმლანდის, თაშნეშე — დალარნაშ პროვინციაშ მორჩილ ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Värmland County Administrative Board
* Värmland County Council
* Värmland Regional Association

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
ვესტერბოტენი (ლენი)

**ვესტერბოტენიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუეშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა უმეო. უხურგანს ემტლანდიშ, ვესტერნორლანდიშ დო ნორბოტენიშ ლენეფს, თაშნეშე ბჟადალშე — ნორვეგიას.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ ვესტერბოტენიშ პროვინციას, თაშნეშე — ლაპლანდიშ პროვინციაშ ობჟათე ნორთის დო ონგერმანლანდიშ პროვინციაშ ოორუეშე მორჩილ ნორთის.

## გეოგრაფია
ლენიშ ოორუე-ბჟადალშე იდვალუაფუ სკანდინავიაშ გვალეფი, სოდე ტყალეფშე გიშმურს დო ბოტნიაშ ჸუჯიშა მეურს ანდა წყარმალუ. თინეფშე უკაბეტაში რე — ონგერმანელივენი, შელეფტეელივენი დო უმეელივენი, თაშნეშე თე ეკონიაშ ნადუ ვინდელელივენი. თაშნეშე რე ანდა ტობა, თინეფშე უკაბეტაში რე — სტურუმანი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Regional Association of Local Authorities in Västerbotten
* Västerbotten County Administrative Board
* Västerbotten County Council

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
გვალამი ყარაბაღიშ ავტონომიური ოლქი

**გვალამი ყარაბაღიშ ავტონომიური ოლქი**, ***გვალამი ყარაბაღიშ აო*** (, ; 7 კვირკვე, 1923 — 26 გერგობათუთა, 1991) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული აზერბაიჯანიშ სსრ-შ აკოდგინალუას. ადმინისტრაციული ცენტრი — სტეფანაკერტი (ასეიანი ხანქენდი). ოლქის რდჷ 5 რაიონი, 2 ნოღა დო 6 დაბა.

## ისტორია
1905 წანას, რსდმპ-შ ბაქოშ კომიტეტიშ დუდალათ, შუშას გეგმიქიმინჷ ბოლშევიკური ბუნაქ. 1917 წანაშ გჷმათუთაშ რევოლუციაშ უკული ყარაბაღიშ ბოლშევიკეფი იბურჯუდეს სხუნუეფიშ ხეშუულობაშ მიშაღალაშო, მარა 1918 წანას, ხემანჭუაფა ხეშა ქეშიჸოთეს მუსავატალეფქ დო დაშნაკეფქ. 1920 წანაშ მესის, ყარაბაღშა გენშეღეს სხუნუეფიშ ხეშუულობა. 

1923 წანაშ 7 კვირკვეს ქჷდირსხჷ გვალამი ყარაბაღიშ ავტონომიურ ოლქიქ, აზერბაიჯანიშ სსრ-შ შაკოდგინალუას &#91;&#93;. 1936 წანას, ახალი ომორსხუე კონსტიტუციაშ მეღებაშ უკული თიში რუსული ჯოხოდვალაქ დითირჷ &#91;&#93;.

1988 წანაშ 18 კვირკვეს, სსრრ-შ უმაღალაში სხუნუშ პრეზიდიუმქ გოსხუნჷ გვალამი ყარაბაღიშ აო-შ საოლქე კომიტეტიშ მერინა აზერბაიჯანიშ დო სომხეთიშ სსრ-ეფიშ უმაღალაში სხუნუეფიშოთ, გეგშურთუმუდუკო აზერბაიჯანიშ სსრ-შ აკოდგინალუაშე დო გენშურთუმუდუკო სომხეთის სსრ-შ აკოდგინალუაშა. თიშ გოთოლიშწონაფათ, ნამჷ-და სომხეთიშ დო აზერბაიჯანიშ სსრ-ეფიშ უმაღალაში სხუნუეფშე ვარდჷ ჟირჸურენი ალობა, ათე ოკითხირექ უგნუჭკირუ ქჷდოსქიდუ. 1989 წანაშ 15 ეკენიას, აზერბაიჯანიშ სსრ-შ უმაღალაშ სხუნუქ მიღჷ დოდგენილება დუთხიებუდკო გვალამი ყარაბაღიშ ავტონომიური ოლქიშ გიშაკერზაფილი მარუაშ კომიტეტი, ნამუქჷთ დოდასურაფილქ იჸუ სსრრ-შ უმაღალაში სხუნუშით 1989 წანაშ 28 გერგობათუთას. 1989 წანაშ 1 ქირსეთუთას, სომხეთიშ სსრ-შ უმაღალაშ სხუნუქ მიღჷ ართჸურენი დოდგენილება „სომხეთიშ სსრ-შ დო გვალამი ყარაბაღიშ აკოართაფაშ“ გეშა. 1991 წანაშ 30 მარაშინათთას, აზერბაიჯანიშ სსრ-შ უმაღალაშ სხუნუქ გეგმაცხადჷ აზერბაიჯანიშ ზოხორინალა. 1991 წანაშ 2 ეკენიას, გვალამი ყარაბაღიშ საოლქე დო შაუმიანიშ რაიონიშ (აზერბაიჯანიშ სსრ) სხუნუეფიშ ოკათე დეპუტატეფიშით გჷმოხცადაფილქ იჸუ გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკაქ.

1991 წანაშ 26 გერგობათუთას, აზერბაიჯანიშ უჟინაშ სხუნუქ მიღჷ დოდგენილება გვალამი ყარაბაღიშ ავტონომიური ოლქიშ ლიკვიდაციაშ გეშა. თიშ გეშა, ნამჷ-და სსრრ-შ კონსტიტუციური ჟიგინოჯინაშ კომიტეტიქ ეშანილი გჷნოჭყვიდირი აღიარჷ მუჭოთ ვაკონსტიტუციური, ფორმალურო გვალამი ყარაბაღიშ აო-ქ იარსებჷ სსრრ-შ აკოცჷმაშახ, 1991 წანაშ 26 ქირსეთუთაშახ.

## ჯილდოეფი დო მენდალეფი
გვალამი ყარაბაღიშ ავტონომიური ოლქი დოჯილდაფირი რე 1967 წანას ლენინიშ ორდენით დო 1972 წანას — კათეფიშ მაჸალობაშ ორდენით.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Нагорно-Карабахская автономная область

## სქოლიო

კატეგორია:გვალამი ყარაბაღიშ ავტონომიური ოლქი
გვალამი ყარაბაღიშ კონფლიქტი (2023)

**გვალამი ყარაბაღიშ კონფლიქტი** — 2023 წანაშ 19 ეკენიას აზერბაიჯანიშ აკოანჯარაფილ ნძალეფქ დიჭყჷ  ოურდუმე ოპერაცია ვაღიარაფილი გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკაშ (გყრ) მეხჷ. ობურჯაფეშ ქიმინუეფიშ მაღანკალო აზერბაიჯანიშ ხეშუულობა გჷმირინუანს ფორმულირაფას „ლოკალური ხასიათიშ ანტიტერორისტული ღონისძიება“.

კონფლიქტიშ დოჭყაფაშე ართ დღაშ უკული, 20 ეკენიას, გყრ-შ ხემანჯღვერალაქ გჷმაცხადჷ ალობა გვალამ ყარაბაღშე „დოსქილადირი სომეხური ოურდუმეეფიშ“ გიშაჸონაფაშენ, „გვალამი ყარაბაღიშ დუდთხილუაშ არმიაშ“ რსული ანჯარიშ დო ტექნიაშ გიშაჸონაფაშე დო დეფორმირაფაშენ . კუნთხუეფქ მირაგადეს ბურჯაფეფიშ მეტებაშენ 2023 წანაშ20 ეკენიაშ აბანობურ ბორჯით 13:00 სათიშო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
## სქოლიო
ევიკა სილინია

**ევიკა სილინია** () — ლატვიარი იურისტი, პოლიტიკოსი დო სახენწჷფო მოღალე. მარძგვანცენტრისტული პარტია „ართობაშ“ მართუალაშ მაკათური, ნამუთ მიშმურს პარტიულ გოართოიანაფა „ახალი ართობაშა“. ლატვიაშ პრემიერ-მინისტრი 2023 წანაშ 15 ეკენიაშე, მაჟირა ოსური რე თე პოსტის ლაიმდოტა სტარაუიუმაშ (2014—2016) უკული. კინოხ —  (2022—2023), ლატვიაშ სეიმიშ XIV მოჭანაფაშ დეპუტატი (1 გერგობათუთა — 14 ქირსეთუთა 2022).

## სქოლიო

კატეგორია:ლატვიაშ ოსური პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ლატვიარი ადვოკატეფი
კატეგორია:ლატვიაშ პრემიერ-მინისტრეფი
ჯორჯ ჰერბერტ მიდი

**ჯორჯ ჰერბერტ მიდი** (ინგლ. George Herbert Mead; დ. 27 ფურთუთა, 1863, საუთ-ჰადლი, მასაჩუსეტსი, ააშ — ღ. 26 პირელი, 1931, ჩიკაგო, ილინოისი, ააშ) — ამერიკალი ფილოსოფოსი, სოციოლოგი დო ფსიქოლოგი, პრაგმატიზმიშ შანულამი ფიგურა. მერჩქინელი რე სიმბოლური ინტერაქციონიზმიშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო. თიში იდეეფქ დიდი გოლინა იღვენუ სოციოლოგიაშ ჩიკაგოშ სკოლაშა.

დებადჷ მასაჩუსეტსიშ ნოღა საუთ-ჰადლის, პროტესტანტეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ობერლინიშ კოლეჯის, სოდეთ 1883 წანას მიპალუ ხელუანობეფიშ ბაკალავრიშ ხარისხი. 1887 წანას მიდიქ გურაფა გაგინძორჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თიში ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ფილოსოფია დო ფსიქოლოგია. 1888 წანას მიდიქ ჰარვარდი ქიდიტუ დო მიდართჷ ლაიფციგიშა (გერმანია). ჸათაქ მიდი გიშარჩქინელი გერმანალი ფსიქოლოგი ვილჰელმ ვუნდტიწკჷმა გურაფულენდჷ.

1891 წანაშე მიდი მუშენდჷ მიჩიგანიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ გეჩინებაფუ ჩარლზ ჰორტონ ქული დო ჯონ დიუი, ნამუეფქჷთ კაბეტი გოლინა იღვენუეს მიდიშ არზუანობაშა.

1894 წანას ჯორჯ ჰერბერტ მიდიქ, ომუშებუშა გინილჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ ღურაშახ მუშენდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ბიოგრაფია სტენფორდიშ ფილოსოფიური ენციკლოპედიას
* მიდიშ პროექტი ნახანდეფი
* ნახანდეფი LibriVox-ის (აუდიოწინგეფიშ ოჯარალე დომეინი)

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფსიქოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი სოციოლოგეფი
ჯუმენიაშობურეფი

**ჯუმენიაშობურეფი** თაშნეშე **ჯუმენეშობურეფი**, **ჯიჯალეშობურეფი** () — ჟირლებერამი ჩანარეფიშ ფანია. ოდიარეეფი, ოშა-გოშათ ბართვეფი ვარ-და გვერდო ბართვეფი რე.  

ფანია აკმაშქვანს 65-შახ გვარიშ 900-შახ გვარობას, ნამუეფჷთ ტაროი ჩანს ჟირხოლო გვერდოსფეროშ ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ ოლქეფს.  

საქორთუოს ჩანს ხვალე ართი გვარი — ჯუმენია. თე ფანიაშ წჷმმარინაფალეფი უმოს შხირას ჟვერი ჩანარეფი რე. კანკალე გვარობა კულტივირაფილი რე მუჭოთ ოსქილადე დო ოჭკომალო ორგებელი ჩანარი.

## შანულობა დო გჷმორინაფა
ჯუმენიაშობურეფიშ კანკალე გვარობა დეკორატიული რე დო ბაღეფს დითმიჭყანუანა, თეშ მუჭოთ  დო  გვარობაშ ჩანარეფს.

კანკალე გვარობა ოსქილადე ჩანარი რე (ერვა ჯუმენიაშობური).

ჯუმენიაშობურეფი — უჯვეშაში ყუბერამი ჩანარეფი რე: ამერიკული ჯუმენია აცტეკეფიშ (ცენტრალური ამერიკა) ართ-ართი თარი ოჭკომალო გჷმორინაფილი ჩანარი რდჷ. ასე ხეახალშო იჭყანუანა დინდარი ცილეფით ჯუმენიაშობურეფიშ კულტურაშ დოჭყანაფას.

შანულამ ოჭკომური, ოჩამური დო ტექნიკური კულტურა რე ჭახალაშ გვარიშ წჷმმარინაფალეფი. ოჭკომალო ფართოთ დო შხვადოშხვანერ გვარობათ გჷმირინუაფუ თაშნეშე ისპანახი.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*herba.ge ოსქილადე ჩანარეფი
*www.ice.ge
*The Amaranthaceae family at APWebsite.
* Genera of ''Amaranthaceae''  at Germplasm Resources Information Network|Germplasm Resources Information Network (USDA)
* 
* Amaranthaceae at Tropicos
* IUCN link: Amaranthaceae threatened species
* Stanley L. Welsh, Clifford W. Crompton & Steven E. Clemants (2003): Chenopodiaceae in Flora of North America 
* Kenneth R. Robertson & Steven E. Clemants (2003): Amaranthaceae in Flora of North America
*  Gelin Zhu, Sergei L. Mosyakin & Steven E. Clemants (2003): Chenopodiaceae  in Flora of China
* Bojian Bao, Thomas Borsch & Steven E. Clemants (2003): Amaranthaceae in Flora of China

*
ვილჰელმ ვუნდტი

**ვილჰელმ მაქსიმილიან ვუნდტი** (გერმ. Wilhelm Maximilian Wundt; დ. 16 მარაშინათუთა, 1832 — ღ. 31 მარაშინათუთა, 1920) — გერმანალი ფიზიოლოგი, ფსიქოლოგი დო ფილოსოფოსი. მერჩქინელი რე ექსპერიმენტული ფსიქოლოგიაშ დუმარსხუაფალო.

გურაფულენდჷ ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1856 წანას. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ჰაიდელბერგის, ფსიქოლოგიაშ ლექტორო. 1858 წანას ვუნდტიქ გინირთჷ გიშარჩქინელი ფიზიკოსიშ დო ფიზიოლოგიშ ჰერმან ფონ ჰელმჰოლციშ ასისტენტო. 1860-იან წანეფიშე ვუნდტიქ დიჭყჷ ფსიქოლოგიაშ რკვიება ექსპერიმენტული მეთოდეფიშ გჷმორინაფათ. 1863 წანას გიშართჷ თიში ლექციეფიშ კათელქ *"ლექციეფი ადამიერეფიშ დო ჩხოლარეფიშ სნებაშ გეშა"*. 1870-იან წანეფს ვუნდტიქ ჭარუ ართ-ართი შანულამი ნახანდი ფსიქოლოგიაშ ისტორიას *"ფიზიოლოგიური ფსიქოლოგიაშ ოსხირეფი"*.

1875-1917 წანეფს ვუნდტი მუშენდჷ ლაიფციგიშ უნივერსიტეტის. ჸათაქ თიქ, 1879 წანას დარსხუ მაართა ფსიქოლოგიური ლაბორატორია მოსოფელიშ მასშტაბით. თაშნეშე, ვუნდტიქ 1881 წანას დარსხუ მაართა ფსიქოლოგიური ჟურნალი *"ფსიქოლოგიური რკვიებეფი"*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Rieber, R. ed., 2013. Wilhelm Wundt and the making of a scientific psychology. Springer Science & Business Media.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* 

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფიზიოლოგეფი
კატეგორია:გერმანალი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:გერმანალი ფსიქოლოგეფი
ბერეს ფრედერიკ სკინერი

**ბერეს ფრედერიკ სკინერი** (ინგლ. Burrhus Frederic Skinner; დ. 20 მელახი, 1904 — ღ. 18 მარაშინათუთა, 1990) — ამერიკალი ფსიქოლოგი, ფილოსოფოსი, ჭარუ დო ბიჰევიორისტი. ფშხირას მიშინუანა მუჭოთ ბიჰევიორიზმიშ მუმას.

სკინერიშ არზით ნებაშ დუდშულება (*free will*) ილუზია რე დო ადამიერიშ მოქმენდალა გერსხილი რე ორდოიანი მოქმენდალეფიშ შედეგეფს დო იმაჟირებუ ხვალე ჸეთი მოქმენდალეფი, ნამუეფსჷთ მოჸუნს ჯგირი შედეგეფი.

სკინერიქ მიშეღჷ დიდი თია რჯებეფიშ ანალიზიშ (რჯება - *ქცევა*), გიშაკერზაფილო რადიკალური ბიჰევიორიზმიშ გოვითარაფაშა დო დარსხუ რჯებეფიშ ექსპერიმენტული ანალიზი — ფსიქოლოგიაშ ექსპერიმენტული რკვიებეფიშ სკოლა.

სკინერიშ ართ-ართი შანულამი გჷმოგონება რდჷ სკინერიშ კოლოფი, ნამუთ ასე ხოლო გიმირინუაფჷ ფარმაცევტული რკვიებეფიშო. სკინერიშ ომენცარე ნახანდეფიშე ეიოშინალი რე: *"ორგანიზმეფიშ რჯებეფი"* (1938) დო *"ვერბალური რჯებეფი"* (1957). თინა თაშნეშე ავტორი რე უტოპიური ნოველაშ ვოლდენი ჟირი, ნამუშ თებაქჷ ვაჭიშუ. მუში ომენცარე კარიერაშ გოძვენას, სკინერი რდჷ 21 წინგიშ დო 180 სტატიაშ ავტორი.

ბერეს ფრედერიკ სკინერი, ჯონ ბროდეს უოტსონი დო რუსი ივანე პავლოვიწკჷმა ართო მერჩქინელი რე თეხანური ბიჰევიორიზმიშ პიონერო.

გურაფულენდჷ ჰამილტონიშ კოლეჯის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი ინგლისური ლიტერატურას, 1926 წანას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1931 წანას. 1936 წანას სკინერიქ მუშობა ქიდიჭყჷ მინესოტაშ უნივერსიტეტის. 1945 წანას გინილჷ ინდიანაშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ 1946-1947 წანეფს რდჷ ფსიქოლოგიაშ დეპარტამენტიშ მადუდე. 1948 წანაშე 1974 წანაშახ რდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ ფსიქოლოგიაშ პროფესორი. სკინერი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი, ომენცარე ორგანიზაციეფიშ მაკათური დო 20 უნივერსიტეტიშ საპატიო დოქტორი.

## ლიტერატურა
* Evans, R. I. (1968) B. F. Skinner: the man and his ideas
* Bjork, D. W. (1993) B. F. Skinner: A Life
* Sagal, P. T. (1981) Skinner's Philosophy. Washington, DC: University Press of America.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფსიქოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიჰევიორისტეფი
ვარჩხილიშფერი

thumb
**ვარჩხილიშფერი** — მეტალიშ ფერი, ტუტაშფერიშ ტონალობა, ნამუთ ეთმიჭარუაფუ მუჭოთ ვარჩხილიშ ფერი.

ფერიშ ეიოშინალო პირველო ზიტყვაქ „ვარჩხილიშფერი“ დერეგისტრირჷ ინგლისურ ნინას დოხოლაფირო 1481 წანას.

## სქოლიო

კატეგორია:ფერეფი
კოვალენტური ბუნაფა

**კოვალენტური ბუნაფა**, **კოვალენტური რსხუ** — ჟირი ატომიშ ქიმიური ბუნაფა, ნამუთ იხასიათებუ საშელო ელექტრონეფით. კოვალენტური ბუნაფაქ შილებე მოხვადას ართნერი ატომეფს (H2, Cl2, N2)  შქას, თაშნეშე შხვადოშხვა ატომეფს (Si დო C – SiC; H დო O – H2O) შქას. ორგანული ქიმიას კოვალენტური ბუნაფეფი იონური ბუნაფეფიშე უმოს ფშხირი რე. 

არსებენს კოვალენტური ბუნაფეფიშ შხვადოშხვა ტიპეფი, მაგალთო: სიგმა ბუნაფა, პი ბუნაფა, მეტალური ბუნაფა, აგოსტიკური ინტერაქცია, ბანანიშობური ბუნაფა, ჟირელექტრონული სუმცენტრული ბუნაფა, ოთხელექტრონული სუმცენტრული ბუნაფა.

ტერმინი კოვალენტური, ბუნაფაწკჷმა ართო, პირველო გიმირინუ ამერიკალი ქიმიკოსიქ ირვინგ ლენგმიურიქ 1919 წანას.

## ქოძირით თაშნეშე
* ქიმიური ბუნაფა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Covalent Bonds and Molecular Structure 
* Structure and Bonding in Chemistry—Covalent Bonds
* 

კატეგორია:ქიმიური ბუნაფა
ვიქტორ გრინიარი

**ფრანსუა ოგიუსტ ვიქტორ გრინიარი** (ფრანგ. Francois Auguste Victor Grignard; დ. 6 მესი, 1871 — ღ. 13 ქირსეთუთა, 1935) — ფრანგი ქიმიკოსი. გრინიარიშ რეაქტივიშ დო გრინიარიშ რეაქციაშ გოვითარაფაშა გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1912 წანას. გრინიარიქ პრემია მიპალუ პოლ საბატიეწკჷმა ართო.

დებადჷ შერბურიშ კომუნას. გურაფულენდჷ ლიონიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თიში ომენცარე ხემანჯღვერი რდჷ შინელი ქიმიკოსი ფილიპ ბარბიე. 1909 წანაშე მუშენდჷ ნანსიშ უნივერსიტეტის, ორგანული ქიმიაშ ლექტორო. 1910 წანაშე რდჷ რსული პროფესორი. 

ვიქტორ გრინიარიქ ღურუ 1935 წანაშ 13 გერგობათუთას, 64 წანერქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* გრინიარიშ რეაქცია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვიქტორ გრინიარი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ვიქტორ გრინიარი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
ვესტმანლანდი (ლენი)

**ვესტმანლანდიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ ცენტრის. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ვესტეროსი. უხურგანს სიოდერმანლანდიშ, ერებრუშ, დალარნაშ დო უპსალაშ პროვინცეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ვესტმანლანდიშ პროვინციაშ ბჟაეიოლ ნორთის, თაშნეშე — ნერკეშ, სიოდერმანლანდიშ, დალარნაშ დო უპლანდიშ პროვინციეფიშ მორჩილ ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Västmanland — ტურისტული ინფორმაცია
*  article ''Västmanland'' Nordisk familjebok-შე (1922).

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
ალბერტ ელისი

**ალბერტ ელისი** (ინგლ. Albert Ellis; დ. 27 ეკენია, 1913 — ღ. 24 კვირკვე, 2007) — ამერიკალი ფსიქოლოგი დო ფსიქოთერაპევტი, რაციონალურ-ემოციური რჯებეფიშ თერაპიაშ დო კოგნიტური რჯებეფიშ თერაპიაშ დუმარსხუაფალი. ელისიქ თაშნეშე, დარსხუ დო რდჷ ალბერტ ელისიშ ინსტიტუტიშ პრეზიდენტი. ფსიქოთერაპიას, ელისი მირჩქინუაფუ კოგნიტურ-რევოლუციური პარადიგმაშ თირუაშ ართ-ართ შანულამ ინიციატორო.

დებადჷ პენსილვანიაშ ნოღა პიტსბურგის, ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ბარუხიშ კოლეჯის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია კლინიკური ფსიქოლოგიას, 1947 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ, მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* *სექსიშ ფოლკლორი* (1951)
* *ჰომოსექსუალობა ამერიკას* (1951)
* *სექსიშ რწუმეფი დო რჯებეფი* (1952)
* *ამერიკაშ სექსუალური ტრაგედია* (1954)
* *ამერიკალი ოსურეფიშ სექსუალური რინა დო კინსიშ რეპორტი* (1954)
* *სექსი ბრალობაშ უმუშო* (1958)
* *ჸოროფაშ ხელუანობა დო მენცარობა* (1960)
* *რაციონალური რინაშ ოსხირეფი* (1961)
* *სექსუალური რჯებეფიშ ენციკლოპედია* (1961)
* *ბაძაძი დო ემოცია ფსიქოთერაპიას* (1962)
* *ნიმფომანია* (1964)
* *ჰომოსექსუალიზმი: ბაძაძეფი დო კურნალუა* (1965)
* *ჰუმანისტური ფსიქოთერაპია* (1974)
* *სექსი დო დუდიშული კოჩი* (1974)
* *რაციონალურ-ემოციური თერაპიაშ ოხემანჯღვერე* (1977)
* *მუჭო მივოტუათ შუმა* (1996)
* *მუჭო ვორდათ ბედინერი* (1999)
* *სექსი ბრალობაშ უმუშო XXI ოშწანურას* (2003)
* *რაციონალურ-ემოციური რჯებეფიშ თერაპია ჩქიმო დო თქვანო* (2004)
* *შარა ტოლერანტობაშა: რაციონალურ-ემოციური რჯებეფიშ თერაპიაშ ფილოსოფია* (2004)
* *რაციონალურ-ემოციური რჯებეფიშ თერაპია ბაღანეფიშ ლახარეფიშო: თეორია, პრაქტიკა დო რკვიება* (მაჟირა გიშაშქუმალა, 2006)
* *კაპიტალიზმი, ობიექტივიზმი დო ლიბერტარიანიზმი რელიგიეფი რენანო? ქო!* (2007)

## ლიტერატურა
* Emmett Velten. Albert Ellis: American Revolutionary. See Sharp Press, 2009

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფსიქოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფსიქოთერაპევტეფი
გრინიარიშ რეაქცია

**გრინიარიშ რეაქცია** — ორგანომეტალური ქიმიური რეაქცია, მუჟამსჷთ ნოშქერბადიშ ალკილიშ, ალილიშ, ვინილიშ ვარდა არილიშ მაგნიუმიშ ჰალოგენიდეფი (გრინიარიშ რეაქტივი) გითმიაძინუ ალდეჰიდიშ ვარდა კეტონიშ კარბონილიშ ბუნეფს. ჸათე რეაქციას დიდი შანულობა უღუ ნოშქერბადი-ნოშქერბადიშ ბუნაფაშ ფორმაციაშო.

გრინიარიშ რეაქციეფს რო რეაქტივეფს მიოგორუ ფრანგი ქიმიკოსიქ ვიქტორ გრინიარიქ. ჸათეშ გეშათ გრინიარიქ 1912 წანას მიპალუ ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის.

## ქოძირით თაშნეშე
* გრინიარიშ რეაქტივი

კატეგორია:ორგანომეტალური ქიმია
ვესტერნორლანდი (ლენი)

**ვესტერნორლანდიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუეშე, ბალტიაშ ზურაპიჯის. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ჰენესანდი. უხურგანს ემტლანდიშ, ევლებორგიშ დო ვესტერბოტენიშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ონგერმანლანდიშ დო მედელპადიშ პროვინციეფს, თაშნეშე — ემტლანდიშ დო ჰელსინგლანდიშ პროვინციეფიშ მორჩილ ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
მარტინუს ბეიერინკი

**მარტინუს ვილემ ბეიერინკი** (ნიდ. Martinus Willem Beijerinck; დ. 16 მელახი, 1851 — ღ. 1 ღურთუთა, 1931) — ნიდერლანდარი მიკრობიოლოგი დო ბოტანიკოსი, ვირუსოლოგიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. ბეიერინკი რდჷ ართ-ართი მაართა მენცარი ნამუქჷთ დადგინჷ ნამდა ვირუსეფს რეპროდუქცია შეულებუნა. თიქ, თაშნეშე მიოგორუ დიხაშ ახალი ტიპიშ ბაქტერიას, 1888 წანას აკეთჷ ბაქტერია *Bacillus radicicola*-შ იზოლაცია, გიმირკვიუ აზოტბაქტერეფი, დენიტრიფიკაციული ბაქტერიეფი, აზოტური ფიქსაცია, თუთუმიშ მოზაიკური ვირუსი. ბეიერინკიქ 1898 წანას გჷმაბჟინუ ომენცარე სტატია, სოდეთ ანტკიცენდჷ ნამდა თუთუმიშ მოზაიკური ვირუსიშ ბაძაძი რდჷ ინფექციური აგენტი, ნამუთ ზომათ ბაქტერიაშე უმოს ჭიჭე რდჷ. თიქ ჸათე პათოგენს ვირუსი გიოდჷ. 

ბეიერინკიშ რკვიებეფი თაშნეშე ორხველუდჷ ფერმანტაციაშ პროცესის.

დებადჷ ნოღა ამსტერდამს. გურაფულენდჷ ბიოლოგიას დელფტიშ ტექნიკურ სკოლას, ნამუთ 1872 წანას გათუ. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ლეიდენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1878 წანას. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ვაგენინგენიშ აგრარულ სკოლას (ასეიანი ვაგენინგენიშ უნივერსიტეტი). 1895 წანაშე რდჷ ლექტორი დელფტიშ პოლიტექნიკური ინსტიტუტის. ჸათაქ თიქ დარსხუ მიკრობიოლოგიაშ სკოლა. ბეიერინკიქ მიშეღჷ დიდი თია აგრარული დო ინდუსტრიული მიკრობიოლოგიაშ გოვითარაფაშა. ბეიერინკი, მუში ომენცარე კარიერაშ გოძვენას, დღას ვაჸოფე რობერტ კოხი დო ლუი პასტერიცალი შინელი მენცარი, მუშენდა თიში ინტერესეფიშ სფერო ადამიერიშ ლახარეფი ვარდჷ.

ბეიერინკიქ 1905 წანას მიპალუ ლევენჰუკიშ მენდალი, 1926 წანაშე რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. თიში ჯოხონობაშ რე ნიდერლანდეფიშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ ვირუსოლოგიაშ პრემია.

## ქოძირით თაშნეშე
* ვირუსოლოგიაშ ისტორია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი მიკრობიოლოგეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ბოტანიკოსეფი
რადჰანათ სიქდარი

**რადჰანათ სიქდარი** (; დ. 1813 — ღ. 17 მესი, 1870) — ბენგალარი ინდოარი მათემატიკოსი, ნამუქჷთ, პირველქ გჷმოკოროცხჷ ევერესტიშ სიმაღალა დო ქაძირუ, ნამჷ-და თინა პლანეტაშ უმაღალაში ჭურჭული რე ზუღაშ დონეშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* *The Illustrated London News*, 15 August 1857
* Bagal, Jogesh Chandra *Unabingsha Shatabdir Bangla*, 1941
* Shastri, Sivanath *Ramatanu Lahiri o Tatkalin Bangasamaj*, 1904
* Chaudhury, Ajana, R R Kelkar and A. K. Sen Sarma, *Technology: Through the haze of time & neglect*, The Statesman, Kolkata, 1 March 2009.
* Chaudhury, Ajana *A Brief Historical Review of Early Weather Work in Kolkata*, Psyche and Society, Kolkata, May 2009
* Lahiri, Ashish *Radhanath Sikdar: Beyond the Peak*, Boi-Chitra, Kolkata, 2010.
*  The man who 'discovered' Everest, BBC Online.

კატეგორია:მათემატიკოსეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:ინდოარი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:გჷმმაკოროცხალეფი
რამდჰარი სინგჰ დინკარი

**რამდჰარი სინგჰ დინკარი** () — ინდოარი პოეტი, ესეისტი დო მათანგალი. ჭარუნდჷ ჰინდიშ ნინაშა. დებადჷ ოფუტე სიმარიას (ბიჰარი). გურაფულენდჷ პატნაშ უნივერსიტეტის. 1930-იანეფიშ ოშქაშე წანეფშე აქტიურო ოკათუდჷ ინდოეთიშ პოლიტიკურ რინას. მუსხირენ წანას რდჷ ბიჰარიშ შტატიშ ოკანონმადვალე ხუნაშ მაკათური. დინკარი გურაფულენდჷ ინგლისურ ლიტერატურას. თიშა კაბეტი გულა იღვენუეს მ. იქბალქ, რ. თაგორქ, კიტსიქ დო მილტონქ. დინკარიშ მოსოფელიშმეჯინაშა დო საქვარუაშა შანულამი გულა იღვენუ მ. განდიშ იდეეფქ. დინკარი ჩინებული მათანგალი რდჷ. რ. თაგორიშ ნახანდეფი გინოთანგჷ ბენგალურშე ჰინდიშა. დინკარიშ ნახანდეფს შქასი რე პოეტური ნაკორობეფი, სტატიეფიშ დო ესეეფიშ ნაკორობეფი.

## ნახანდეფი
;ნაკორობეფი
* 1929 — გომორძგუა ბარდოლის
* 1938 — ბურჯაფიშა მოჭანაფა
* 1940 — ბურჯაფიშ ბირეფი
* 1946 — სინთე დო ორო
* 1951 — ისტორიაშ ჩელამურეფი
* 1954 — დელი
* 1956 — ჰორიზონტეფი
* 1964 — ნოშქერი დო პოეზია
პოემა „ხატიშ ტახუა“ (1930), „ქურუქშეტრა“ (1946), „მოერტე“ (1952), „ურვაში“ (1961), „პარაშურამაშ ლება“ (1963). ნარკვიეფი ლიტერატურაშ, კულტურაშ დო ნინაშ გეშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Ramdhari Singh Dinkar at Kavita Kosh 
* Dinkar at Anubhuti
* Dinkar's works in Pdf Format 

კატეგორია:ჰინდინინამი პოეტეფი
კატეგორია:ინდოარი პოეტეფი
კატეგორია:ინდოარი ესეისტეფი
კატეგორია:ინდოარი ჟურნალისტეფი
კატეგორია:ინდოარი ლიტერატურული კრიტიკოეფი
კატეგორია:ჰინდინინამი ჭარუეფი
კატეგორია:ინდოარი სატირიკოსეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ ინდოარი პოეტეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ ინდოარი ესეისტეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ ინდოარი მათანგალეფი
კატეგორია:ინდოარი პოეტეფი
ზენონ ელეიარი

**ზენონ ელეიარი** (ჯვ. ბერძ. Ζήνων ὁ Ἐλεάτης; დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 495 — ღ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 430) — ჯვეში ბერძენი სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსი, პარმენიდეშ დუნარსხუა ელეიარეფიშ ფილოსოფიური სკოლაშ მაკათური, პლატონიშ დო არისტოტელეშ მეჯინათ,  დიალექტიკაშ დუმარსხუაფალი. უმოსო შინელი რე მუში პარადოქსეფით, ნამუეფით თინა ჸარაფიშ უშულებელობაშ ნტკიცებას ოცადუდჷ. ზენონიშ პარადოქსეფიშე ეიოშანალი რე: აქილევსი დო კუ, დიქოტომია, ისინდი დო შხვა.

ზენონიშ ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. ჭიჭე ინფორმაციას ზენონიშ გეშა შეთმოფხვადუთ პლატონიშ დიალოგის პარმენიდეს დო დიოგენე ლაერტალიშ ნახანდის გიშარჩქინელი ფილოსოფოსეფიშ რინა დო არზეფი. ზენონი ჸოფე ელეიაშ ტირანიშ ნეარქუსიშ ოპონენტი დო მუნდომებჷ თიში გინორაგვაფა. ჸათეშ გეშა ზენონი ნეარქუსის დო თიში მაჸალეეფს უჭოფუნა, უწამებუნა დო დუჸვილუნა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* ზენონიშ პარადოქსეფი

კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ლოგიკოსეფი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი მეტაფიზიკოსეფი
ბატამბანგი

**ბატამბანგი** () — ნოღა კამბოჯას, ბატამბანგიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 176.089 მახორობათ (2005 წანაშ მუნაჩემეფით). აკოგაფილი რე ტონლე-საპიშ ტობაშ ბჟადალშე, პნომპენ-ბანგკოკიშ (ტაილანდი) რკინაშარაშ ღოზის. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
- ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:კამბოჯაშ ნოღეფი
ტაკმაუ

**ტაკმაუ** () — ნოღა კამბოჯაშ ობჟათე ცენტრალურ ნორთის. კანდალიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:კამბოჯაშ ნოღეფი
სისოფონი

**სისოფონი** ვარ-და  **სერეისაოფაონი** () — ნოღა კამბოჯაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. ბანტეიმეანტეიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:კამბოჯაშ ნოღეფი
ფრედერიკ ტუორტი

**ფრედერიკ უილიამ ტუორტი** (ინგლ. Frederick William Twort; დ. 22 გჷმათუთა, 1877 — ღ. 20 მელახი, 1950) — ინგლისარი ბაქტერიოლოგი. მიოგორუ ბაქტერიოფაგეფს 1915 წანას, გიმირკვიუ პარატუბერკულოზი - ორინჯეფიშ ფაშეფიშ ქრონიკული ინფექციური ლახარა. თაშნეშე, ტუორტიქ დანტკიცჷ ნამდა ვიტამინი K ოხვილური რდჷ სვირსვიშ (ქორთ. *კეთრი*) ლახარაშ ბაქტერიეფიშ ორდალო.

დებადჷ ნოღა კემბერლის. გურაფულენდჷ მედიცინას წიმინდე თომაშ ჰოსპიტალს. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ბრაუნიშ ინსტიტუტის. 1931 წანაშე რდჷ ლონდონიშ უნივერსიტეტიშ ბაქტერიოლოგიაშ პროფესორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფრედერიკ ტუორტი
* ნეკროლოგი 

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ბაქტერიოლოგეფი
ფელიქს დერელი

**ფელიქს დერელი** (ფრანგ. Félix d'Hérelle; დ. 25 პირელი, 1873 — ღ. 22 ფურთუთა, 1949) — ფრანგი მიკრობიოლოგი, ართ-ართი მაართა მენცარი, ნამუქჷთ ბაქტერიოფაგეფს მიოგორუ. რდჷ ფაგოთერაპიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი.

დუდშე ბაქტერიოფაგეფი მერჩქინელი რდჷ ტიფიშ დო ქოლერაშ კურნალუაშ ეფექტური მეთოდო, მარა პენიცილინიშ გოვითარაფაშ უკულ, მენცარეფქ ბაქტერიოფაგეფი გიჭყოლიდეს. 1970-იანი წანეფიშე, მუჟამსჷთ ბაქტერიეფქ ოძირეს რეზისტენტულობა ანტიბიოტიკეფიშ მეხჷ, ბაქტერიოფაგეფქ კინ გინირთჷ მენცარეფიშ ინტერესეფიშ სფეროთ.

ფელიქს დერელიქ დებადჷ პარიზის. გურაფულენდჷ კონდორსეშ ლიცეუმს, უკულ გურაფა გაგინძორჷ ბონიშ უნივერსიტეტის. ახალნორდობაშე დერელი ბრელს შარალენდჷ. რდჷ ევროპაშ შხვადოშხვა ქიანეფს, ოორუე დო ობჟათე ამერიკას, ეგვიპტეს, ინდოეთის. 1934 წანას დერელიქ სსრრ-შა მიდართჷ. რდჷ ქართის ხოლო, სოდეთ ართი პერიოდის გიორგი ელიავაწკჷმა მუშენდჷ.

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პერიოდიშე, ინფექციური ლახარეფიშ კურნალუაშ ორქოშ სტანდარტო მერჩქინელი რდჷ პენიცილინი. ბჟადალიშ ქიანეფიშ დახე არძო კლინიკას კურნალენდეს პენიცილინით. მენცარეფქ გიჭყოლიდეს ფაგოთერაპია, თაშნეშე ფელიქს დერილი ხოლო. დერილიქ ღურუ პარიზის, 1949 წანას, პანკრეასიშ კიბოთ.

დერილიქ 1925 წანას მიპალუ ლევენჰუკიშ მენდალი. ნობელიშ პრემიაშა რდჷ ნომინირაფილი ვითიშა, მარა პრემია დღას ვემუღებჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ბაქტერიოფაგეფი
* ფაგოთერაპია

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი მიკრობიოლოგეფი
ბაქტერიოფაგეფი

**ბაქტერიოფაგეფი**, თაშნეშე **ფაგეფი** — ვირუსეფი, ნამუეფი აინფიცირენა ბაქტერიეფს დო ართ-თოლამი პროკარიოტული ორგანიზმეფს - არქეეფს. ბაქტერიოფაგეფს ზოხორინელო მიოგორეს ინგლისარი ფრედერიკ ტუორტიქ 1915 წანას დო ფრანგი ფელიქს დერელიქ 1917 წანას. ტერმინი ბაქტერიოფაგი მიშეღჷ დერელიქ. ტერმინი ბერძენული რე დო შანენც ბაქტერიაშ მაჭკომალს.

მუჭოთ არძა შხვა ვირუსეფი, ბაქტერიოფაგეფი აკმოდირთუნა გენეტიკური მატერიაშე (ნუკლეინიშ ბჟე), ნამუთ გალეშე გოფორილიე ცილაშ კაპსიდით. ნუკლეინიშ ბჟე შილებე წჷმარინუანდას დნბ-ს ვარდა რნბ-ს. არსებენს ფაგეფიშ სუმი სტრუქტურული ფორმა: იკოსაედრალური (20 ძგობამი) დუდი კუდელით, იკოსაედრალური დუდით კუდელიშ უმუშო დო ძაფიშობური ფორმათ.

მუჟამსჷთ ბაქტერიოფაგეფი მიშმულა ბაქტერიაშ ორგანიზმიშა, თინეფი ჭიეჭიეთ აკმარღვანა ბაქტერიაშ მეტაბოლიზმის, ჸათე პროცესის უკულ მაჸუნა ბაქტერიაშ ღურა.

ბაქტერიოფაგეფს უღუ კაბეტი შანულობა ლაბორატორიული რკვიებეფიშო. 1952 წანას ალფრედ ჰერშიქ დო მართა ჩეიზიქ გიმირინეს ბაქტერიოფაგი T2 მუნეფიშ შინელი ექსპერიმენტის, ნამუქჷთ ოძირუ ნამდა რეპლიკაციაშო ოხვილური რდჷ ფაგეფიშ მოლეკულეფიშ ნუკლეინიშ ბჟე. ჸათე ექსპერიმენტიქ დანტკიცჷ ნამდა გენეტიკური მასალა რდჷ დნბ დო ვართ ცილა. ჸათე რკვიებეფიშ გეშათ ჰერშის გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის, 1969 წანას. ჰერშიქ პრემია მიპალუ სალვადორ ედუარდ ლურია დო მაქს დელბრიუკიწკჷმა ართო. ლურიაქ დო დელბრიუკიქ, T1 ფაგეფიშ რკვიებათ, დანტკიცეს ნამდა ფაგეფიშ მეხჷ ბაქტერიაშ რეზისტენტულობაშ ბაძაძი რდჷ სპონტანური მუტაცია დო ვართ შხვა ფაქტორეფი.

ფაგეფს დიდი გიმორინაფა უღუდჷ ფაგოთერაპიას. ტუორტიქ დო დერელიქ დიჭყეს თიში გიმორინაფა შხვადოშხვა ინფექციური ლახარეფიშ, მაგალთო ქოლერაშ კურნალუაშო. 1940-იან წანეფიშე, ანტიბიოტიკეფიშ გოვითარაფაშ უკულ, მენცარეფქ მიოტეს ფაგოთერაპია.

## ქოძირით თაშნეშე
* ფაგოთერაპია

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ბაქტერიოფაგეფი
კატეგორია:ბიოლოგია
ფაგოთერაპია

**ფაგოთერაპია** — ბაქტერიული ინფექციეფიშ ბაქტერიოფაგეფით კურნალუა. კურნალუაშ ჸათე მეთოდიქ გიჭყჷ მაეჩა ოშწანურაშ დაჭყაფუს. 1940-იან წანეფიშე, ანტიბიოტიკეფიშ გოვითარაფაშ უკულ, მენცარეფქ მიოტეს ფაგოთერაპია.

ბაქტერიოფაგეფი რენა ვურუსეფი, ნამუეფით მიკმაჭაბუნა ბაქტერიეფს დო თინეფიშ ორგანიზმიშა მიშმაჸუნა მუნეფიშ გენომი. ბაქტერიოფაგეფით ბაქტერიაშ დაინფიცირაფაშ უკულ აკმოცენს ბაქტერიაშ მეტაბოლიზმი, ბაქტერიას ვეშულებუ რეპროდუქცია დო ჩენდუ ბაქტერიული ინფექცია.

ბაქტერიოფაგეფს ზოხორინელო მიოგორეს ინგლისარი ფრედერიკ ტუორტიქ 1915 წანას დო ფრანგი ფელიქს დერელიქ 1917 წანას. ტუორტიქ დო დერელიქ მიშეღეს კაბეტი თია ფიგოთერაპიაშ გოვითარაფაშა. სსრრ-ს ფიგოთერაპიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი რდჷ ქორთუ მიკრობიოლოგი გიორგი ელიავა, ნამუქჷთ ქართის 1923 წანას დარსხუ ბაქტერიოფაგეფიშ ინსტიტუტი. ჸათე ინსტიტუტის ართი პერიოდის ფელიქს დერელი ხოლო მუშენდჷ.

## ლიტერატურა
* Kulkarni K (2014). The Forgotten Cure: The Past and Future of Phage Therapy. Science India.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* BBC Horizon documentary – The Virus That Cures (1997) at Archive.org

კატეგორია:ბაქტერიოფაგეფი
კატეგორია:ფაგოთერაპია
მაკფარლეინ ბერნეტი

**სერ ფრენკ მაკფარლეინ ბერნეტი**  (ინგლ. Sir Frank Macfarlane Burnet; დ. 3 ეკენია, 1899 — ღ. 31 მარაშინათუთა, 1985) — ავსტრალიარი ვირუსოლოგი დო იმუნოლოგი. შეძინილი იმუნოტოლერანტობაშ რკვიებაშ გეშა მიპალუ ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1960 წანას. ბერნეტიქ აკიმუშუ კლონურ-სელექციური თეორია, მიოგორუ ჩეჩხური Q-შ დო ორნიტოზიშ გჷმმაჭანაფალეფს, გიმიგონჷ ბიოანალიზიშ მეთოდი გრიპიშ ვირუსიშ იზოლაციაშო დო კულტივირაფაშო, ეჭარუ გრიპიშ შტამეფიშ რეკომბინაცია, დანტკიცჷ ნამდა მიქსომატოზიშ ვირუსი ვარე ადამიერეფიშ ლახარაშ ბაძაძი. თეხანური გრიპიშ ვირუსიშ ვაქცინა გერსხილი რე ბერნეტიშ მენცარული რკვიებეფს.

დებადჷ ავსტრალიაშ ნოღა ტრარალგონის. გურაფულენდჷ მელბურნიშ უნივერსიტეტის. ახალნორდობაშე დეინტერესჷ ჩარლზ დარვინიშ იდეეფით. ბერნეტი დუდშე აგნოსტიკი დო უკულ ათეისტი რდჷ. სკეპტიკურო უჯინედჷ რელიგიას. ართი პერიოდის დაინტრესებული რდჷ კომუნიზმით ხოლო. 

1924 წანას მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი მელბურნიშ უნივერსიტეტის დო 1928 წანას ფილოსოფიაშ დოქტორიშ (*Ph.D*) ხარისხი ლონდონიშ უნივერსიტეტის. 1920-იანი წანეფიშე ბერნეტი მუშენდჷ ვალტერ დო ელიზა ჰოლეფიშ ჯოხონობაშ ომედიცინე ინსტიტუტის დო 1944-1965 წანეფს რდჷ ჸათე ინსტიტუტიშ დირექტორი. 1965-1978 წანეფს ბერნეტი მუშენდჷ მელბურნიშ უნივერსიტეტის. ბერნეტი რდჷ ავსტრალიაშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი დო რდჷ თიში პრეზიდენტი 1965-1969 წანეფს.

## ლიტერატურა
* Fenner, Frank (1988). Sir Macfarlane Burnet, Scientist and Thinker. Brisbane: University of Queensland Press. 
* Sexton, Christopher (1991). The Seeds of Time: The Life of Sir Macfarlane Burnet. New York: Oxford.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მაკფარლეინ ბერნეტი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* მაკფარლეინ ბერნეტი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ავსტრალიარეფი
კატეგორია:ავსტრალიარი ვირუსოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ავსტრალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
აცირგება

thumb|გენთხაფა
thumb|right|სკოლას, მოგურაფეშა გენთხაფა
thumb|right|გოძიცა
**აცირგება** (**ბულინგი** —  თანგუათ **დოშქურინაფა**) — აგრესიული თხოზინი დო გეძიცა ართ ბუნაშ მაკათურშა მაჟირაშჸურე, თაშნეშე პიჯეფიშ ბუნაშე, ვა რე უციო ორდას ართ ფორმალურ ვარ-და შხვეფშე აღიარაფილი ბუნაშე. აცირგებას გეგმენს ართი აგრესორი, კანკალეშა ალან-ჩალანწკჷმა, უმენტაში სქიდუ მოწამეთ. აცირგებაშის ოკიბირალს დუდ ვათხილე გემანთხაფალ(ეფ)შე, თეშნერო, აცირგებას გინორთი უღჷ კონფლიქტიშე, სოდე ნძალეფიშ მუდანობა დოხოლაფირო წორწოთ რე. აცირგება შილებე ორდას მუჭოთ ფიზიკური, თეშ ფსიქოლოგიური ფორმაში. დუდს ირჩქინანს არძა ხანობურ დო სოციალურ ბუნას. რთულ შვანეფს შილებე მიღას დჷმაშებური ბუნაშ სახე.

აცირგებაშ გიშაკერზაფილ ფორმათ გიშმართჷნა ბუნურ აცირგებას („არგვათაშ აცირგება“), ბუნაშ უმენტაშობაშით ვარ-და არძა მაკათურიშით (მიკროჯარალუა), შხირას უნჩაშიშე, დუმასაქმებელშე (ჟარგ. „მობინგი“).

სპეციალისტეფი აცირგებაშ გჷმოხანტუათ აფასენა კუჩხიშ გედგუმას, რჩქინას, ფიზიკურ აგრესიას, ოკიბირალიშ დო თიშ საქვარუაშ იროიანი ნეგატიური ფასებას, ნდებაშ ვარებას დო თ.უ.

## აცირგებაშ ფორმეფი
აცირგებაშ ჟირი თარი ფორმა რე:
* აცირგებაშ ფსიქოლოგიური ფორმა — რცქინი, გეძიცა, ეკობრალება, იზოლაცია, დოშქურინაფა ტრამვული ფიზიკური აგრესიაშ უმუშო (გეტვარაფა) დო შხვ.
* აცირგებაშ ფიზიკური ფორმა — გეჯიკაფა, ლახუა, შხვა ნძალებური ფორმეფი, ოკიბირალიშ დორხველუაშ გილალუაფა დო შხვ.; მინშა გჷმირინუაფუ ანჯარი.

აცირგებაშ ფორმაშ გიშაგორუაშა გულკას იღვენუანს მაკათურეფიშ ხანი (აცირგება ბაღანეფს უმოს ლექინი რე ვინდარო მარდაშეფს) დო სქესი (ქომოლკოჩეფი შხირას გჷმირინუანა ფიზიკურ ფორმას, ოსურეფი — ფსიქოლოგიურს).

ეკონია ბორჯის გორჩქინდჷ ინტერნეტ-აცირგებაქ (კიბერაცირგება) — აცირგება ინტერნეტით, ელექტრონულ ფოსტათ, SMS-ით დო შხვ.

დედოვშჩინა ჯარს თაშნეშე წჷმარინუანს აცირგებაშ ფორმას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Citizens Advice in the UK 
* Bullying. No Way! (Australian Education Authorities)
* აცირგება სკოლას (UK &ndash; schools)
* PBSKids.org "ჯგირი წინგეფი აცირგებაშ გეშა" 
* Be Brave Against Bullying, a UFT project 
* U.S. Department of Education's Education Resources Information Center (ERIC)
* Bully Online 


კატეგორია:აგრესია
კატეგორია:უსამართობა
კატეგორია:თხოზინი
კატეგორია:ფსიქოლოგოიური ნძალება
მობინგი

**მობინგი** () — ფსიქოლოგიური გენჭირა კოლეგეფშე ვარ-და ელახიან პიჯეფშე. მობინგიშ ღანკი შილებე ორდას შხვადოშხვა: ნჯარი, პოზიციაშ დინაფაშ შქურინი შხვაში წჷმოძინაშ გეშა ვარ-და, უბრალოთ, გაულაშ მოპალუაშ კორინი.

მობინგიშ ჟირი ფორმა რე: ჰორიზონტალური დო ვერტიკალური. ჰორიზონტალურ მობინგის თაშნეშე ბოსინგი ჯოხო დო წჷმარინუანს შვანს, მუჟანსჷთ ხვადუ ართ ნამდგაინ წორომობუნეშა ფსიქოლოგიური გენჭირაშ მანჯება ართი ვარ-და მუსხირენ პიჯიშით. ვერტიკალურ მობინგის იგურიშხონარებუ პიჯიშით შხვა, იერარქიულო უმოსი დაბალ ეშალუს გემარენჯ ადამიერიშ ვარ-და ადამიერეფიშ ბუნაშა გენჭირა.

## ლიტერატურა
* *ზურაბიშვილი დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

კატეგორია:უბადოქიმინუა
კატეგორია:აგრესია
კატეგორია:არდება
კატეგორია:კონფლიქტეფი პიჯეფიშ შქას
კატეგორია:უსამართობა
კატეგორია:თხოზინი
კატეგორია:ბუნური პროცესეფი
კატეგორია:ურთიართობა უმენტაშობაშ დო უჭიჭაშობაშ შქას
სიოდერმანლანდი (ლენი)

**სიოდერმანლანდიშ ლენი** (, შხირას კუნტა ფორმათ *Sörmland* - *სიორმლანდი*) — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ბალტიაშ ზუღაშ წყარპიჯის. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ნიუჩოპინგი. უხურგანს სტოკჰოლმიშ, ესტერგიოტლანდიშ, ერებრუშ, ვესტმანლანდიშ დო უპსალაშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ სიოდერმანლანდიშ პროვინციას, თაშნეშე ნერკეშ პროვინციაშ მორჩილ ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Södermanland County Administrative Board
* Södermanland County Council

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
იონჩოპინგი (ლენი)

**იონჩოპინგიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ნიუჩოპინგი. უხურგანს ჰალანდიშ, ვესტრა-გიოტლანდიშ, ესტერგიოტლანდიშ, კალმარიშ დო კრუნუბერგიშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ სმოლანდიშ პროვინციას, თაშნეშე ვესტერგიოტლანდიშ პროვინციაშ მორჩილ ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* County Administrative Board of Jönköping
* County Council of Jönköping 
* Regional Development Council of Jönköping County

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
ვესტრა-გიოტალანდი (ლენი)

**ვესტრა-გიოტლანდიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ ბჟდალა წყარპიჯის, სკაგერაკიშ საროტიშ მანგას. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა გიოტებორგი. უხურგანს ვერმლანდიშ, იონჩოპინგიშ, ერებრუშ, ესტერგიოტლანდიშ დო ჰალანდიშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ ვესტერგიოტლანდიშ, ბოხუსლენიშ დო  დალსლანდიშ პროვინცეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* vastragotaland.se 

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
კრუნუბერგი (ლენი)

**კრუნუბერგიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ ობჟათეშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ვეკშიო. უხურგანს ჰალანდიშ, სკონეშ, იონჩოპინგიშ, ეკალმარიშ დო ბლეკინგეშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ ვესტერგიოტლანდიშ პროვინციაშ ობჟათე ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Kronoberg County Administrative Board
* Kronoberg County Council 
* Kronoberg Regional Association of Local Authorities

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
კალმარი (ლენი)

**კალმარიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, ბალტიაშ ზუღაშ წყარპიჯის. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა კალმარი. უხურგანს კრუნუბერგიშ, ესტერგიოტლანდიშ, იონჩოპინგიშ დო ბლეკინგეშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ სმოლანდიშ პროვინციას, ელანდიშ კოკი გჷთმაჭყანს ზოხოიან ისტრიულ ელანდიშ პროვინციას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Kalmar County Administrative Board
* The Regional Council of Kalmar County
* Kalmar County Council

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
სკონე (ლენი)

**სკონეშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ უკიდაშ ობჟათეშე, ბალტიაშ ზუღაშ წყარპიჯის. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა მალმე. უხურგანს კრუნუბერგიშ, ჰალანდიშ დო ბლეკინგეშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ სკონეშ პროვინციას, თაშნეშე ჰალანდიშ პროვინციაშ მორჩილი ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт
* Администрация лена 
* Туристический сайт

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი