open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფრიმენ დაისონი

**ფრიმენ ჯონ დაისონი** (ინგლ. Freeman John Dyson; დ. 15 ქირსეთუთა, 1923, კროუტორნი, ბერკშირი, ინგლისი — ღ. 28 ფურთუთა, 2020, პრინსტონი, ნიუ-ჯერსი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი დო მათემატიკოსი, ნამუთ უმოსო მოღალენდჷ კვანტური ვეშ თეორიაშ, ასტროფიზიკაშ, კვანტური მექანიკაშ მათემატიკური ფორმულაციაშ, კონდენსირებული მატერიაშ ფიზიკაშ, ბირთვული ფიზიკაშ დო ბირთვული ინჟინერიაშ დარგეფს.

ფრიმენ დაისონიქ დებადჷ გიშარჩქინელი ინგლისარი კომპოზიტორიშ დო მუსიკოსიშ ჯორჯ დაისონიშ ფანიას. ფრიმენ დაისონიქ ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ მათემატიკათ დო ფიზიკათ. გურაფულენდჷ უინჩესტერიშ კოლეჯის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ ტრინიტი-კოლეჯის. 19 წანერი რდუნ თეში დაისონიქ ქაკათჷ ბრიტანეთიშ ომაფე ოჰეერე ნძალეფიშ ოპერატიული რკვიებეფიშ სექციას. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ კინ ტრინიტი-კოლეჯიშა დირთჷ. 1947 წანას დაისონიქ, ჯეფრი ინგრამ ტეილორიშ ინიციატივათ დო რეკომენდაციათ, ამერიკაშა მიდართჷ დო გემშართჷ კორნელიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ გურაფულენდჷ ჰანს ბეთეშ ხემანჯღვერობათ. ამერიკას რინაშ ბორჯის დაისონიქ გეჩინებაფუ რიჩარდ ფეინმანი, რობერტ ოპენჰაიმერი დო შხვა გიშარჩქინელი ამერიკალი ფიზიკოსეფი. გურაფაშ თებაშ უკული დაისონი მუშენდჷ პერსპექტიული რკვიებეფიშ ინსტიტუტის, ბირმინგემიშ უნივერსიტის დო კორნელიშ უნივერსიტეტის. 1957 წანას მიპალუ ააშ-იშ მენოღალობა. 1957-1961 წანეფს ოკათუდჷ ორიონიშ პროექტის. 1958 წანას დაისონი ედვარდ ტელერიწკჷმა ართო ოკათუდჷ ტრიგაშ პროგრამას ხოლო. 1970-იან წანეფს დაისონი მუშენდჷ ენერგეტიკაშ ანალიზიშ ინსტიტუტის დო ირკვიენდჷ კლიმატოლოგიაშ საკითხეფს. 2000-იან წანეფს დაისონი რდჷ კოსმოსური რკვიებეფიშ ინსტიტუტიშ დირექტორი.

ფრიმენ დაისონიშ ჯოხონობაშ რე: დაისონიშ ტრანსფორმაცია, ნამუთ ფუნდამენტალური ტექნიკა რე ადიტივური რიცხუეფიშ თეორიას, დაისონიშ ჯა - გენურინჟინერული ჩანარი, ნამუქჷთ დაისონიშ კონცეფციათ შილებედჷ კომეტეფიშ დინახალე ირდუკონჷ, თაშნეშე დაისონიშ სცენარი, დაისონიშ სერიეფი, დაისონიშ სფერო დო შხვა.

ფრიმენ დაისონი კლიმატიშ გლობალური თირუაშ პრობლემეფს შხვანერო უჯინედჷ. თიში აზრით ოტიბურიშ აირეფქ შილებედჷ სარგებლიანქ ხოლო იუკონ. მაგალთო ნოშქერჟირჟანგბადის (CO2) პოზიტიური გოლინა შილებე უღუდუკონ ოფუტეშ მეურნობაშ პროდუქტიულობაშო.

ფრიმენ დაისონი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური დო შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. რე მენცარული პუბლიკაციეფიშ, სტატიეფიშ დო წინგეფიშ ავტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებსაიტი
* ფრიმენ დაისონი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* ფრიმენ დაისონი TED-ის
* ფრიმენ დაისონი C-SPAN-ის
* ინტერვიუ ფრიმენ დაისონიწკჷმა
* ვიდეო-ინტერვიუ ფრიმენ დაისონიწკჷმა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი
ერსტედიშ მენდალი

**ერსტედიშ მენდალი** (ინგლ. Oersted Medal) — რე ჯილდო ნამუსჷთ ადმინისტრირენს ფიზიკაშ მაგურაფალეფიშ ამერიკული ასოციაცია. ჯილდოქ დირსხუ 1936 წანას დო თინა შინელი დანიარი ფიზიკოსიშ დო ქიმიკოსიშ ჰანს ქრისტიან ერსტედიშ ჯოხონობაშ რე. ჯილდო გინმაჩამუ ჸეთი მენცარეფს, ნამუეფქჷთ მიშეღეს დიდი თია ფიზიკაშ გურაფაშ მეთოდეფიშ გოვითარაფაშა. 

ერსტედიშ მენდალიშ ლაურეატეფი შხვადოშხვა ბორჯის რდეს გიშარჩქინელი მენცარეფი: რობერტ მილიკენი, ედუარდ მილს პერსელი, რიჩარდ ფეინმანი, ისიდორ ისააკ რაბი, ნორმან ფოსტერ რამზეი, ჰანს ბეთე, კარლ ვიმანი, არნოლდ ზომერფელდი, ჯორჯ ულენბეკი, ფილიპ მორისონი, ჯერალდ ჰოლტონი, ჯონ არჩიბალდ ვილერი, ფრენკ ოპენჰაიმერი, კარლ სეიგანი, ფრიმენ დაისონი, დენიელ კლეპნერი, ლორენს კრაუსი, ენტონი ფრენჩი, რობერტ ვიხარდ პოლი, მილდრედ დრესელჰაუსი დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*AAPT site

კატეგორია:ამერიკული ჯილდოეფი
ფრიც ლონდონი

**ფრიც ვოლფგანგ ლონდონი** (გერმ. Fritz Wolfgang London; დ. 7 მელახი, 1900, ბრესლაუ, სილეზია, გერმანია — ღ. 30 მელახი, 1954, დარემი, ოორუე კაროლინა, ააშ) — გერმანალი ფიზიკოსი. თიში მენცარული კონტრიბუცია ქიმიური რსხუშ დო ინტერმოლეკულური ნძალეფიშ (დისპერსიონული ნძალეფი) გეშა, ასე ხოლო ფუნდამენტურ დო კლასიკურ რკვიებეფო რე მერჩქინელი ფიზიკური ქიმიაშ დარგის. ფრიციქ, მუში ჯიმა ჰაინც ლონდონიწკჷმა ართო გიმირკვიუ სუპერკონდუქტორეფიშ ელექტრომაგნიტური რჯებეფი, ლონდონიშ განტოლებეფიშ გჷმორინაფათ.

ფრიც ლონდონი გურაფულენდჷ მიუნხენიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ბერლინიშ უნივერსიტეტის. გერმანიაშ თარობაშა ნაცისტეფიშ მულაშ უკული, ლონდონს მუჭოთ ურიას უნივერსიტეტი ქუდატებაფეს. მალას ლონდონქ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ამერიკაშა მიდართჷ. 1945 წანას მიპალუ ააშ-იშ მენოღალობა. რდჷ დიუკიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1953 წანას გინოჩეს ლორენციშ მენდალი. ფრიც ლონდონიქ ღურუ 1954 წანაშ 30 მელახის, გურიშ ლახარათ.

## ლიტერატურა
**Fritz London: A Scientific Biography *, by Kostas Gavroglu, Cambridge University Press (1995).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Article about Fritz London
* Article from Duke Physics Dept.
*Key Participants: Fritz London  - *Linus Pauling and the Nature of the Chemical Bond: A Documentary History*

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
პოლიტოლოგია

**პოლიტოლოგია** პოლიტიკაშ მენცარული რკვიება რე. პოლიტოლოგია რე სოციალური მენცარობა, ნამუთ გურაფულენს პოლიტიკურ აქტივიზმის, პოლიტიკურ პროცესეფს, პოლიტიკური აზრის, პოლიტიკურ რჯებეფს დო სახენწჷფო მართუაშ სისტემეფს. 

თეხანური პოლიტოლოგია ირთუ სუმი სუბ-დისციპლინათ: ნადარები პოლიტიკა, საირქიანო ურთიართობეფი დო პოლიტიკური თეორია. შხვა შანულამი სუბ-დისციპლინეფიე: ოჯარალე პოლიტიკა დო ადმინისტრაცია, დინახალენი პოლიტიკა, პოლიტიკური ეკონომიკა დო პოლიტიკური მეთოდოლოგია. პოლიტოლოგიაწკჷმა ხოლოშიანი მენცარობეფი რე: ეკონომიკა, იურისპრუდენცია, სოციოლოგია, ისტორია, ფილოსოფია, ოჯარალე გეოგრაფია, პოლიტიკური ანთროპოლოგია დო ფსიქოლოგია.

პოლიტოლოგია ირინუანს გჷმორკვიებაშ შხვადოშხვა მეთოდურ წყუეფს: თარი წყუეფიე - ისტორიული დოკუმენტეფი დო ოფიციალური ნაჭარეფი, მაჟირადი წყუეფიე - ჟურნალ-გაზეთეფიშ სტატიეფი, სტატისტიკური ანალიზი, ექსპერიმენტული რკვიება დო შხვა.

## ლიტერატურა
* Atchison, Amy L, ed. Political Science Is for Everybody : An Introduction to Political Science . University of Toronto Press, 2021.
* Shively, W. Phillips, and David Schultz. Power and choice: An introduction to political science (Rowman & Littlefield, 2022).

კატეგორია:პოლიტიკა
კატეგორია:პოლიტოლოგია
უილიამ მორის დეივისი

**უილიამ მორის დეივისი** (ინგლ. William Morris Davis; დ. 12 ფურთუთა, 1850, ფილადელფია, პენსილვანია, ააშ — ღ. 5 ფურთუთა, 1934, პასადინა, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი გეოგრაფი, გეომორფოლოგი, გეოლოგი დო მეტეოროლოგი, უძახჷნა ამერიკული გეოგრაფიაშ მუმას.

დეივისი გურაფულენდჷ გეოლოგის დო გეოგრაფიას ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1869 წანას. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ჰარვარდის დო ააშ-იშ გეოლოგიურ ნინალას. რდჷ ომენცარე ექსპედიციეფიშ მაკათური დო გიმირკვიუ ამერიკაშ შხვადოშხვა შტატეფიშ ტერიტორიეფი. 1890-იან წანეფს აკიმუშუ გეოგრაფიული ციკლეფიშ მონძღვარუა, წჷმარინუ ნორმალური (წყარმალურ-ეროზიული), ჯიშთური, კარსტული, ტიოზიშ დო ზუღაშ ციკლეფი. მიშეღჷ ტერმინი პენეპლენი. 

დეივისიქ 1904 წანას დარსხუ ამერიკაშ გეოგრაფიაშ ასოციაცია. რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1908 წანას მიპალუ კალუმიშ გეოგრაფიული მენდალი, 1917 წანას ჰეიდენიშ მემორიალური გეოლოგიური პრემია, 1920 წანას ვეგაშ მენდალი დო 1931 წანას პენროუზიშ მენდალი.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
:**წინგეფი:**
* *Elementary Meteorology* (Boston, Ginn & Company, 1893)
* *Elementary Physical Geography* (Boston, Ginn & Company, 1902)
* *Geographical Essays* (Boston, Ginn & Company, 1909)
***სტატიეფი:**
* "Geographic methods in geologic investigations", *[[National Geographic Magazine]]* 1: ხ.&nbsp;11–26 (1888)
* "The Rivers and Valleys of Pennsylvania", *[[National Geographic Magazine]]* 1: ხ.&nbsp;183–253 (1889)
* "The geographical cycle", *[[Geographical Journal]]*, vol. 14, pp.&nbsp;481–504 (1899). Accessible from JSTOR
* "The Physical Geography of the Lands", *[[Popular Science Monthly]]* 2: ხ.&nbsp;157–170 (1900)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* უილიამ მორის დეივისი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* უილიამ მორის დეივისიშ ნახანდეფი LibriVox-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი გეოგრაფეფი
კატეგორია:ამერიკალი გეოლოგეფი
ლასკერიშ პრემია

**ლასკერიშ პრემია** (ინგლ. Lasker Award) — ამერიკული პრემია მედიცინაშ დარგის. პრემია გინმაჩამუ ჸეთი ადამიერეფს ნამუეფქჷთ მიშეღეს დიდი თია მედიცინაშ გოვითარაფაშა. პრემიას ადმინისტრირენს ლასკერიშ ფონდი, ნამუთ დარსხუეს ამერიკალ ბიზნესმენქ ალბერტ ლასკერქ დო თიში ალმასქუ მერი ლასკერქ.

ლასკერიშ პრემია რე პოპულარული დო პრესტიჟული პრემია მედიცინაშ დარგის დო თის ამერიკულ ნობელიშ პრემიას ხოლო უძახჷნა. 2022 წანაშ მუნაჩემეფით ლასკერიშ პრემიაშ ლაურეატეფიშე 86-ქ, თაშნეშე მიპალუ ნობელიშ პრემია. 

პრემია გინმიჩამუ ოთხი კატეგორიას:
* 1. ლასკერიშ პრემია ბაზისური მედიცინაშ დარგის
* 2. ლასკერი-დებეიკიშ პრემია კლინიკური მედიცინაშ დარგის
* 3. ლასკერი-ბლუმბერგიშ ოჯარალე ნინალაშ პრემია
* 4. ლასკერი-კოშლანდიშ პრემია სპეციალური მეჭირინაფეფიშო მედიცინაშ დარგის

ლასკერიშ პრემია იკათუანს ფინანსურ ჯილდოს 250,000 ამერიკული დოლარიშ მუდანობათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*The Lasker Foundation - Official site
* Albert and Mary Lasker Foundation - Albert Lasker Awards Archives (1944-)—National Library of Medicine finding aid

კატეგორია:ლასკერიშ პრემია
კატეგორია:ჯილდოეფი დო პრემიეფი მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:ამერიკული პრემიეფი
კატეგორია:ამერიკული ჯილდოეფი
ალექსანდრე პროხოროვი

**ალექსანდრე მიხეილიშ სქი პროხოროვი** (რუს. Алекса́ндр Миха́йлович Про́хоров; დ. 11 კვირკვე, 1916, პერამონი, ქუინსლენდი, ავსტრალია — ღ. 8 ღურთუთა, 2002, მოსკოვი, რუსეთი) — ავსტრალიას დუნაბადჷ რუსი ფიზიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის 1964 წანას. პრემია მიპალუ ჩარლზ ტაუნსი დო ნიკოლაი ბასოვიწკჷმა ართო. პროხოროვიქ მიშეღჷ დიდი თია ლაზერიშ დო მაზერიშ რკვიებაშა დო გოვითარაფაშა.

ალექსანდრე პროხოროვი გურაფულენდჷ ლენინგრადიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის (ასეიან სანქტ-პეტერბურგიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი). მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის მსახურენდჷ სსრრ-შ ჭითა არმიას. ლჷმაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ლებედევიშ ჯოხონობაშ ფიზიკაშ ინსტიტუტის. 1959 წანაშე რდჷ მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1971 წანაშე პროხოროვი მუშენდჷ მოსკოვიშ ფიზიკაშ დო ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტიშ ლაბორატორიაშ დირექტორო. ალექსანდრე პროხოროვი რდჷ ლომონოსოვიშ ორქოშ მენდალიშ, ლენინიშ პრემიაშ, ლენინიშ ორდენიშ, პატრიოტული ლჷმაშ ორდენიშ, სსრრ-შ სახენწჷფო პრემიაშ დო შხვა ჯილდოეფიშ ლაურეატი. პროხოროვიქ ღურუ 2002 წანაშ 8 ღურთუთას, მოსკოვს. ნთხორილი რე მოსკოვიშ ნოვოდევიჩიშ სასაფლას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალექსანდრე პროხოროვი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ალექსანდრე პროხოროვი Nobelprize.org-ის
* პროხოროვიშ როლი ლაზერიშ დო მაზერიშ გოვითარაფას
* პროხოროვიშ სასაფლა

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:რუსი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
მაიკლ დებეიკი

**მაიკლ ელის დებეიკი** (ინგლ. Michael Ellis DeBakey; დ. 7 ეკენია, 1908, ლეიკ-ჩარლზი, ლუიზიანა, ააშ — ღ. 11 კვირკვე, 2008, ჰიუსტონი, ტეხასი, ააშ) — ამერიკალი კარდიოქირურგი დო მენცარი. დებადჷ ლიბანარი ემიგრანტეფიშ ფანიას. დებეიკიქ მედიცინათ ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ. გურაფულენდჷ ტულეინიშ უნივერსიტეტის.

ტულეინიშ უნივერსიტეტის მაიკლ დებეიკიქ გიმიგონჷ პერისტალტიკური ტუმბო, ნამუსჷთ დიო ჰემოტრანსფუზიაშო ირინუანდჷ. უკულიან პერიოდეფს დებეიკიშ გჷმიგონებაქ ზისხირიშ ხელუანური ცირკულაციაშ მანქანაშ თარ კომპონენტო გინირთჷ. დებეიკიქ აკიმუშუ აორტული ანევრიზმაშ ქირურგიული კურნალობაშ მეთოდი. თაშნეშე, დებეიკიქ მიშეღჷ დიდი თია პარკუჭიშ მოხვარე მონწყილობეფიშ (VAD) გოვითარაფაშა.

მაიკლ დებეიკი მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის მსახურენდჷ ამერიკაშ არმიას, ოურდუმე ექიმო. ლჷმაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ბეილორიშ მედიცინაშ კოლეჯის, ქირურგიული დეპარტამენტიშ მადუდეთ. 1969-1979 წანეფს რდჷ კოლეჯიშ პრეზიდენტი დო 1979-1996 კანცლერი. ლინდონ ჯონსონიშ ადმინისტრაციას, დებეიკის უკინებუდჷ გურიშ, კიბოშ დო ინსულტიშ ოპრეზიდენტე კომისიაშ მადუდეშ პოსტი.

მაიკლ დებეიკი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1959 წანას მიპალუ რენე ლერიშიშ პრემია, 1963 წანას ალბერტ ლასკერიშ პრემია, 1969 წანას დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი, 1987 წანას მენცარობაშ ერუანული მენდალი, 1988 წანას თომას ედისონიშ ფონდიშ პრემია, 2003 წანას ლომონოსოვიშ ორქოშ მენდალი. 2008 წანას ჯორჯ უოლკერ ბუშიქ, ნენსი პელოსიქ დო ჰარი რიდიქ დებეიკის გინოჩეს პრესტიჟული ჯილდო კონგრესიშ ორქოშ მენდალი.

მაიკლ დებეიკიშ ჯოხონობაშ რე საირქიანო ქირურგიული ჯარალუა, ნამუთ დებეიკიშ სტუდენტეფქ დარსხუეს 1976 წანას, თაშნეშე ლასკერი-დებეიკიშ პრემია კლინიკური მედიცინაშ რკვიებეფიშ დარგის, დებეიკიშ სამედიცინო ფონდი დო შხვა ომენცარე ორგანიზაციეფი.

დებეიკი რდჷ დოხოლაფირო 1300 მენცარული სტატიაშ, პუბლიკაციაშ დო წინგიშ ავტორი. თიში ნაჭარეფი ორხველუდჷ მედიცინაშ, ქირურგიაშ, გონათაფაშ საკითხეფს დო სოციო-ეკონომიკურ დო ფილოსოფიურ ასპექტეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მაიკლ დებეიკი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* DeBakey Department of Surgery at Baylor College of Medicine
*Michael E. DeBakey International Surgical Society 
*DeBakey Institute for Comparative Cardiovascular Science and Biomedical Devices at Texas A&M University
*DeBakey Cell Lab at The Health Museum
*Lasker Luminary Dr. Michael DeBakey
*The Michael E. DeBakey Papers – Profiles in Science, National Library of Medicine

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი კარდიოქირურგეფი
კატეგორია:ამერიკალი კარდიოლოგეფი
ელიზაბეთ ბლექუელი

**ელიზაბეთ ბლექუელი** (ინგლ. Elizabeth Blackwell; დ. 3 ფურთუთა, 1821, ბრისტოლი, ინგლისი — ღ. 31 მესი, 1910, ჰასტინგსი, ინგლისი) — ბრიტანალი-ამერიკალი მედიკოსი, შინელი რე მუჭოთ მაართა ოსური ნამუქჷთ მიპალუ სამედიცინო ხარისხი ააშ-ს. რდჷ ოსურეფიშ სამედიცინო გონათაფაშ პიონერი დო სოციალური დო მორალური რეფორმატორი ააშ-ს დო ბრიტანეთის. თიშ ჯოხონობაშ რე ელიზაბეთ ბლექუელიშ მენდალი, ნამუთ ირწანური ჯილდო რე დო გინმაჩამუ ჸეთი ოსურეფს, ნამუეფქჷთ მიშეღეს დიდი თია ოსურეფიშ როლიშ გოვითარაფაშა მედიცინაშ დარგის.

1832 წანას ბლექუელეფიშ ფანიაქ ოცხოვრებშა ამერიკაშა გეგნორთჷ.  დუდშე ბლექუელის მედიცინა ვაინტერესუდჷ. მუშ ფანიას ფინანსურო ქიმეხვარუკონ, სკოლას მაგურაფალო მუშენდჷ. მედიცინათ ბლექუელიქ დეინტერესჷ 1840-იან წანეფს, მარა დიო ნამთინ მედიცინაშ კოლეჯი დო უნივერსიტეტი ვაღებულენდჷ. ხვალე ნიუ-იორკიშ შტატიშ ნოღა ჟენევაშ მედიცინაშ კოლეჯიქ მეჩუ ნება გურაფაშ. 1847 წანას ელიზაბეთ ბლექუელიქ გინირთჷ მაართა ოსურო ამერიკას, ნამუქჷთ მიშართჷ მედიცინაშ კოლეჯიშა. ბლექუელიქ ხარისხი მიპალუ ომენცარე თეზისით, ნამუთ ორხველუდჷ ტიფის დო თიშ კურნალობაშ მეთოდეფს. ჸათე თეზისი 1849 წანას გჷმაბჟინუ სამედიცინო ჟურნალქ *"Buffalo Medical Journal"*. 

1857 წანას ელიზაბეთ ბლექუელიქ დო მუში დაქ ემილი ბლექუელიქ დარსხუეს ოსურეფიშ დო ბაღანეფიშ ჰოსპიტალი, ნოღა ნიუ-იორკის. ჸათე პერიოდეფიშე ელიზაბეთ ბლექუელი ბრელს შარალენდჷ დო ოსურეფს უტარენდჷ ლექციეფს, ოსურეფიშ გონათაფაშ შანულობაშ გეშა.

1874 წანას ელიზაბეტ დო ემილი ბლექუელეფქ, სოფია ჯექს-ბლეიკიქ, ელიზაბეთ გარეტ ანდერსონიქ დო ტომას ჰენრი ჰაქსლიქ დარსხუეს ოსურეფიშ მაართა სამედიცინო სკოლა ბრიტანეთის.

1870-იან წანეფშე ბლექუელი ბრიტანეთის ცხოვრენდჷ, სოდეთ დოღურუ 1910 წანაშ 31 მესის, ნოღა ჰასტინგსის, 89 წანერქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ელიზაბეთ ბლექუელი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* An online biography  of Elizabeth Blackwell, with links to more articles on Blackwell and others in her famous family, plus links to many resources on the Net
* Biography from the National Institute of Health
* Elizabeth Blackwell at the Hobart and William Smith Colleges Archives
* Elizabeth Blackwell Resources Available in Hobart and William Smith Colleges Archives
* Chronological Bibliography of Selected Scholarly Works by Dr. Elizabeth Blackwell
* Papers, 1835–1960. Schlesinger Library, Radcliffe Institute, Harvard University.
* Michals, Debra.  "Elizabeth Blackwell".  National Women's History Museum.  2015.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ექიმეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფემინისტეფი
ლორენციშ მენდალი

**ლორენციშ მენდალი** — ნიდერლანდეფიშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ ჯილდო, ნამუთ ირ ოთხი წანას გინმაჩამუ გიშარჩქინელ მენცარეფს, ნამუეფით მოღალენა თეორიული ფიზიკაშ დარგის. ჯილდოქ დირსხუ 1925 წანას დო თინა ნიდერლანდარი ფიზიკოსიშ, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატიშ ჰენდრიკ ლორენციშ ჯოხონობაშ რე. მენდალიშ მაართა ლაურეატი გერმანალი ფიზიკოსი მაქს პლანკი რდჷ.

ლორენციშ მენდალი ართ-ართი პრესტიჟული დო რეიტინგული ჯილდო რე ფიზიკაშ დარგის. ლორენციშ მენდალიშ ლაურეატეფი შხვადოშხვა ბორჯის რდეს შინელი ფიზიკოსეფი: ვოლფგანგ პაული, პეტერ დებაი, არნოლდ ზომერფელდი, ჰენდრიკ ანტონი კრამერსი, ფრიც ლონდონი, ლარს ონსაგერი, რუდოლფ პაიერლზი, ფრიმენ დაისონი, ჯორჯ ულენბეკი, ჯონ ჰაზბრუკ ვან ფლეკი, გერარდ ჰოფტი, ედვარდ ვიტენი დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official Lorentz Medal site at the Royal Academy 
* Lorentz Medal site at the Institute Lorentz

კატეგორია:ნიდერლანდური ჯილდოეფი
კატეგორია:ჯილდოეფი თეორიული ფიზიკაშ დარგის
ევროპული კოსმოსური სააგენტო

**ევროპული კოსმოსური სააგენტო** (ინგლ. European Space Agency; ფრანგ. Agence spatiale européenne; გერმ. Europäische Weltraumorganisation) რე საირქიანო ორგანიზაცია, ნამუშ თარი ღანკი კოსმოსიშ რკვიება რე. სააგენტოქ დირსხუ 1975 წანას დო იკათუანს 22 მაკათურ-ქიანას. ორგანიზაციაშ შტაბ-ბინა პარიზის იდვალუაფჷ. 2018 წანაშ მუნაჩემეფით სააგენტოს ჸუნს დოხოლაფირო 2,200 წორომოხანდე დო თიში ირწანური ბიუჯეტი 7.2 მლრდ. ევრო რე.

ევროპული კოსმოსური სააგენტო ოკათჷ კოსმოსიშ რკვიებაშ შხვადოშხვა პროექტეფს: საირქიანო კოსმოსური დგჷმილიშ მისიეფს, კოსმოსური ტელესკოპეფიშ, ლონჩერეფიშ, კოსმოდრომეფიშ, ტელეკომუნიკაციეფიშ დო შხვა პროექტეფს. სააგენტოშ თარი კოსმოდრომი იდვალუაფჷ კურუს (საფრანგეთიშ გვიანა). ევროპული კოსმოსური სააგენტო ბშხირას ოპერირენს ნასაწკჷმა ართო.

## მაკათური ქიანეფი

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ოფიციალური ვებსაიტი
*A European strategy for space – Europa
*Convention for the establishment of a European Space Agency, September 2005
*Convention for the Establishment of a European Space Agency, Annex I: Privileges and Immunities
*European Space Agency fonds and 'Oral History of Europe in Space' project run by the European Space Agency at the Historical Archives of the EU in Florence
*Open access at the European Space Agency 

კატეგორია:ევროპული კოსმოსური სააგენტო
კატეგორია:საირქიანო კოსმოსური ორგანიზაციეფი
ზაკოპანე

**ზაკოპანე** (პოლ. *Zakopane*) — ნოღა პოლონეთიშ უკიდაშ ობჟათეშე, ტატრეფიშ ჯინჯის. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანს 26 846 ადამიერი. ზაკოპანე ქიანაშ სპორტიშ ზოთონჯიშ გვარობეფიშ უშხუაში ცენტრი რე, შხირას ნოღაშა პოლონეთიშ ზოთონჯიშ ნანანოღა უჯოხონა.

## გეოგრაფია
ზაკოპანე — პოლონეთიშ არძაშე ობჟათეშე მადვალი ნოღა რე. იდვალუაფჷ ლეხერს, ტატრეფიშ არძაშე მაღალ ნორთიშ გოხოლუას. უახოლაში შხუ ნოღეფი: ნოვი-სონჩი დო კრაკოვი. ნოღას ითებუ კრაკოვშე მუმალი რკინაშარაშ ღოზიშ დგჷმილი. ზაკოპანე კრაკოვშე 120 კილომეტრიშ მეძენას იდვალუაფჷ, მახინწალით ვარ-და ავტობუსით იკორინუანს სუმ სათშახ ვარ-და მანქანათ სათ დო გვერდშა.

## კლიმატი
ზაკოპანე პოლონეთიშ არძაშე უმაღალაში ნოღათ იკოროცხუ. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 750—1100 მეტრიშ სიმაღალას. გიშეგორუაფუ ბატა კლიმატით. ზოთონჯი რე ტიბუ, თირამი დო ბატა. ღურთუთა-ფურთუთას ტემპერატურა — −5°-10°С. ოგვალე-ოთხილამურე სეზონი: ქირსეთუთა, ღურთუთა, ფურთუთა, მელახი დო პირელი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website 
* Zakopane 
* Jewish Community in Zakopane on Virtual Shtetl
* General information
* An English guide to Zakopane 
* Twin towns 

კატეგორია:მალოპოლსკიშ სავოევოდეშ ნოღეფი
კატეგორია:ტატრაშ პოვიატიშ დოხორინელი პუნქტეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ ოგ ალე-ოთხილამურე კურორტეფი
*
კატეგორია:ზოთონჯიშ უნივერსიადაშ ნანანოღეფი
ფუკუსიმაშ პრეფექტურა

**ფუკუსიმაშ პრეფექტურა** (, ფუკუსიმა-კენ) — იაპონიაშ პრეფექტურა, ნამუთ იდვალუაფუ ტოჰოკუშ რეგიონს. პრეფექტურაშ ფართობი — 13 782,76 კმ², 2021 წანაშ მუნაჩემეფით, ფუკუსიმაშ პრეფექტურას ოხორანს 1,810,286 ადამიერი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ფუკისიმა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:იაპონიაშ პრეფექტურეფი
კატეგორია:ტოჰოკუშ რეგიონი
კანადური კოსმოსური სააგენტო

**კანადური კოსმოსური სააგენტო** (ინგლ. Canadian Space Agency; ფრანგ. Agence spatiale canadienne) — კანადაშ ერუანული კოსმოსური სააგენტო, ნამუქჷთ დირსხუ 1989 წანას. სააგენტო კანადაშ ინოვაციაშ, მენცარობაშ დო ინდუსტრიაშ სამინისტროშ ადმინისტრირაფაშ თუდო რე. სააგენტოშ შტაბ-ბინა იდვალუაფჷ ჯონ ჩეპმენიშ კოსმოსურ ცენტრის, ნოღა ლონგუეის, კვებეკის. სააგენტოს, თაშნეშე უღჷ ოფისეფი ოტავას, ჰიუსტონს, ვაშინგტონს დო პარიზის.

კანადაქ ჟინი ატმოსფეროშ დო კოსმოსიშ რკვიება 1940-იან წანეფშე დიჭყჷ. კანადაშ მაართა სატელიტი რდჷ Alouette 1, ნამუქჷთ გოტებულქ იჸუ 1962 წანას. ჸათეთ, კანადაქ გინირთჷ მასუმა ქიანათ ააშ-იშ დო სსრრ-შ უკული, ნამუქჷთ სატელიტი გიშეჸონჷ კოსმოსიშა. 

1980-იან წანეფს კანადაშ თარობაქ დანტკიცჷ კანადური კოსმოსური სააგენტოშ აქტი, ჸათე აქტით დირსხუ სააგენტოქ. სააგენტოშ ოფიციალური დორსხუაფაშ თარიღი 1989 წანაშ 1 მელახი რე.

2021 წანაშ მუნაჩემეფით სააგენტოს ჸუნს 744 წორომოხანდე დო თიში ირწანური ბიუჯეტი დოხოლაფირო 420 მლნ. კანადური დოლარი რე.

კანადური კოსმოსური სააგენტოშ მაართა პრეზიდენტი კანადარი ფიზიკოსი ლერკინ კერვინი რდჷ.

კანადური კოსმოსური სააგენტო ბშხირას ოპერირენს ნასა დო ევროპული კოსმოსური სააგენტოწკჷმა ართო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*
*Text of the ''Canadian Space Agency Act''
*SpaceRef Canada
*Canadian Astronaut Life

კატეგორია:კანადური კოსმოსური სააგენტო
კატეგორია:კოსმოსური სააგენტოეფი
იამაგატაშ პრეფექტურა

— იაპონიაშ პრეფექტურა კოკი ჰონსიუშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის. ფართობი აკმადგინანს 9,325.15 კმ²-ს, მახორობა — 1,068,027 ადამიერს (2020 წანაშ მუნაჩემეფით). ადმინისტრაციული ცენტრი — იამაგატა. პრეფექტურაშ სქირონი უმენტაში გუძუბა დო დაბალგვალამი რე, სიმაღალა 989 მეტრილაშახ. ზუღაშ წყარპიჯის, გიშაკერზაფილო პრეფექტურაშ ობჟათე ნორთის რზენეფი რე. იამაგატა აგრარულ-ინდუსტრიული პრეფექტურა რე. თარი ჩანარული კულტურა რე ორზა. მოყუნა თაშნეშე ქერი, პოპოქამეფი დო ტექნიკური კულტურეფი. გოვითარაფილი რე მეორინჯალა, ჩხომჭოფუა (ნოღა სიმონოსეკი ქიანაშ ართ-ართი უკაბეტაში ჩხომჭოფუ ნიშორენი რე). გოვითარაფილი რე ქიმიური, მეტალურგიული, მანქანეფაკოგაფაშ, ოჭკომალიშ, მინა-კერამიკული ხერეჭუა. ცენტრეფი რე სიმონესეკი, უბე, ივაკუნი დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ტოჰოკუშ რეგიონი
კატეგორია:იაპონიაშ პრეფექტურეფი
ედგარ რაის ბეროუზი

**ედგარ რაის ბეროუზი** (ინგლ. Edgar Rice Burroughs; დ. 1 ეკენია, 1875, ჩიკაგო, ილინოისი, ააშ — ღ. 19 მელახი, 1950, ენსინო, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ დო ნოველისტი, ნამუთ უმოსო მოღალენდჷ ფენტეზიშ, ომენცარე ფანტასტიკაშ დო დუდსგინნაველეფიშ ჟანრეფს. თიში ნაწარმებეფიშ თარი გჷმოგონილი პერსონაჟეფიე: ტარზანი დო ჯონ კარტერი. ბეროუზი, თაშნეშე შინელი რე პელუსიდარიშ, ამტორიშ წინგეფიშ სერიათ დო კასპაკიშ ტრილოგიათ.

ბეროუზის უდიდაში პოპულარობა ტარზანიშ წინგეფიშ სერიაქ მოუღჷ. სერიაშ მაართა წინგიქ *"მაიმუნეფიშ ტარზანი"* 1912 წანას გიშართჷ ბულვარულ ჟურნალს *"The All-Story"*. ტარზანიშ სიუჟეტის რე გერსხილი ბრელი კინო-ფილმი, მულტფილმი დო სერიალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ედგარ რაის ბეროუზი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* 
*Bibliography on SciFan
*
* 1st UK editions list with pictures of the books 
* The Fantastic Worlds of Edgar Rice Burroughs (podcasts)
* ERBzine.com

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
ჟორჟ სიმენონი

**ჟორჟ ჟოზეფ ქრისტიან სიმენონი** (ფრანგ. Georges Joseph Christian Simenon; დ. 13 ფურთუთა, 1903, ლიეჟი, ბელგია — ღ. 4 ეკენია, 1989, ლოზანა, შვეიცარია) — ბელგიარი ჭარუ დო ნოველისტი. სიმენონი ავტორი რე დოხოლაფირო 500 ნოველაშ, რომანიშ დო თხობელუაშ. თიში დეტექტივური ნაწარმებეფიშ თარი გჷმოგონილი პერსონაჟიე კომისარი მეგრე.

ჟორჟ სიმენონი პროფესიათ ჟურნალისტო რდჷ. ჭარალუათ ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ. მაართა რომანი 1921 წანას გჷმაბჟინუ "*G. Sim*"-იშ ფსევდონიმით. მუში ლიტერატურული კარიერაშ პერიოდის სიმენონი ირინუანდჷ შხვადოშხვა ფსევდონიმეფს.

1922 წანას ოცხოვრებშა საფრანგეთიშა მიდართჷ, სოდეთ 1945 წანაშა ქუდოსკიდჷ. 1945 წანას ოცხოვრებშა ამერიკაშა გეგნორთჷ. ევროპაშა 1955 წანას დირთჷ. დიო საფრანგეთის ცხოვრენდჷ დო უკულ შვეიცარიას. ღურუ 1989 წანაშ 4 ეკენიას, შვეიცარიაშ ნოღა ლოზანას, 86 წანერქ.

ჟორჟ სიმენონიშ ნაჭარეფიშ სიუჟეტეფს რე გერსხილი ბრელი კინო-ფილმი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*Centre d'études Georges Simenon et Fonds Simenon de l'Université de Liège 
*Simenon's Inspector Maigret - Includes complete bibliography and English translation checklist
*Simenon at ''New York Review of Books''
*Simenon's Estate at Peters Fraser & Dunlop
*Simenon - All Works (french) 
*Georges Simenon UK - official author website 

კატეგორია:ბელგიარეფი
კატეგორია:ბელგიარი ჭარუეფი
მოროხიშ პრინცესა

**მოროხიშ პრინცესა** (ინგლ. A Princess of Mars) — ედგარ რაის ბეროუზიშ ომენცარე-ფანტასტიკური რომანი. რომანქ გიშართჷ 1912 წანაშ ფურთუთა-კვირკვეშ პერიოდეფს, ბულვარულ ჟურნალს *"All-Story Magazine"*. რომანი ბეროუზიშ ბარსუმიშ სერიაშ მაართა წინგი რე დო თინა ორხველჷ ომენცარე ფანტასტიკაშ სუბჟანრის პლანეტარული რომანტიკას. წინგი იკათუანს ვესტერნიშ ჟანრიშ მოტივეფს ხოლო. პლანეტა მოროხიშ მენცარული კონცეფციეფი გერსხილი რე ამერიკალი ასტრონომიშ პერსივალ ლოუელიშ პოპულარულ იდეეფს.

ბეროუზიშ ბარსუმიშ სერიეფქ დიდი გოლინა იღვენუ მაეჩა ოშწანურაშ ომენცარე ფანტასტიკაშ ავტორეფიშ ჯეკ ვენსიშ, რეი ბრედბერიშ, ართურ ჩარლზ კლარკიშ, რობერტ ჰაინლაინიშ დო ჯონ ნორმანიშ ლიტერატურულ კარიერაშა. ბარსუმიშ სერიეფქ გინირთჷ ინსპირაციათ ამერიკალი ასტრონომი დო ასტროფიზიკოსი კარლ სეიგანიშო ხოლო.

## სიუჟეტი
ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმაშ ვეტერანი ჯონ კარტერი არიზონაშ შტატის გეოლოგიურ რკვიებეფს ატარენს. ართ-ართი ჸათეცალი რკვიებეფიშ ბორჯის თის აპაჩეფი გამათხოზუნა. ჯონი ართი ფოქვას დოგორუნს დო თექ ქიმთიტყობუ. ჸათავრეშე თის პლანეტა მოროხიშ მახორუეფი მუნეფიშ პლანეტაშა გეგნიჸონანა. მუნეფიშ პლანეტას თინეფი ბარსუმს უძახჷნა. მოროხიშ ჭიჭე გრავიტაციაშ დო ჭიჭე ატმოსფერული წნევაშ გეშა, ჯონი თე პლანეტას ქვერსემ ნძალიერ ადამიერო გინირთუ. პლანეტას შარალუაშ ბორჯის ჯონი ქეშეხვადუ ამშვ-ხედოკუჩხამ დო წვანეკანამ მოროხალეფს, ნამუეფსჷთ თარკეფს უძახჷნა. ჯონი გეჩინებაფუნს დო დეჯიმალებჷ თარკეფიშ ტომიშ ლიდერს ტარს თარკასის.

ტარს თარკასი ოჭოფუნს დეია ტორისის, ნამუთ ჰელიუმიშ პრინცესა რე დო ორხველჷ ჭითა მოროხალეფიშ ჰუმანოიდურ რასას. ჭითა მოროხალეფი ოხორანა პლანეტა ბარსუმიშ ნოღა-სახენწჷფოეფს დო აკონტროლენა პლანეტაშ ტიოზიშ არხეფს დო ოფუტეშ მეურნობას. ჯონ კარტერი დეია ტორისის წვანე კოჩეფიშე დერსხენს დო ოცადჷ თიში მუში ტომიშა დორთინას.

ჸათე პერიოდეფიშე ჯონ კარტერი ჭითა დო წვანე მოროხალეფიშ პოლიტიკური დო ოურდუმე ურთიართობაშ ეპიცენტრის რე. უკულ, ჯონის დეია ქეოროფებჷ, გინირთუ ჰელიუმიშ პრინცო დო დეიაწკჷმა ცხოვრენას ქიდიჭყანს. ჯონი დო დეია ართო ჩხორო წანას რენა. ჩხორო წანაშ უკულ, ატმოსფერული დგჷმილი ნამუთ პლანეტას ჰაერით ამარაგენს, გილელებჷ. ჯონი, ნამუსჷთ ბარსუმიშ მახორუეფიშ გინოტება ოკო, ართ-ართი ინჟინერიწკჷმა ართო, დგჷმილიშა მინილენს სპეციალური კოდიშ გიმორინაფათ დო დგჷმილიშ ატმოსფერული ფუნქციაშ კინ ამუშებას ოცადუ. ჸათე ბორჯის ჯონის გური წაულენს ასპიქსიაშ გეშა დო პლანეტა დიხაუჩას რენ თეშ გოკურცხუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მოროხიშ პრინცესა Standard Ebooks-ის
* ბარსუმიშ წინგეფიშ სერია Standard Ebooks-ის
* Text of the novel at Project Gutenberg
* The Official ''Princess of Mars'' site from Edgar Rice Burroughs, Inc.
* ERBzine.com Illustrated Bibliography: ''A Princess of Mars''
* Edgar Rice Burroughs Summary Project page for ''A Princess of Mars''

კატეგორია:ედგარ რაის ბეროუზიშ რომანეფი
კატეგორია:ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟანრიშ წინგეფი
კატეგორია:ამერიკული რომანეფი
მონტესკიე

**შარლ ლუი დე მონტესკიე** (ფრანგ. Charles Louis de Secondat, Baron de La Brède et de Montesquieu; დ. 18 ღურთუთა, 1689, შატო-დე-ლა-ბრედი, ლა-ბრედი, აკვიტანია, საფრანგეთი — ღ. 10 ფურთუთა, 1755, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი
ჭარუ, ფილოსოფოსი, იურისტი დო ისტორიკოსი.

მონტესკიე შინელი რე ხეშულობაშ გორთუალაშ პრინციპეფით, ნამუეფსჷთ გერსხილი რე მოსოფელიშ ბრელი ქიანაშ კონსტიტუცია. მონტესკიექ მიშეღჷ დიდი თია ხეშულობაშ შხვადოშხვა ფორმეფიშ, გიშაკერზაფილო დესპოტიზმიშ რკვიებაშა. მონტესკიექ 1748 წანას ანონიმურო გჷმაბჟინუ პოლიტიკურ-ფილოსოფიური ნახანდი *"კანონეფიშ შურიშ გეშა"*, ნამუქჷთ დიდი გოლინა იღვენუ ამერიკაშ დუმარსხუაფალეფიშ დო თინეფიშ 1787 წანას მეღებულ კონსტიტუციაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* მონტესკიე ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* მონტესკიე კათოლიკურ ენციკლოპედიას
* მონტესკიე სტენფორდიშ ფილოსოფიურ ენციკლოპედიას
* მონტესკიეშ ნაჭარეფი პროექტი გუტენბერგის
* მონტესკიეშ ნახანდეფი  პროექტი LibriVox-ის
* ნახანდეფიშ ერკებული

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი იურისტეფი
ჯონ ვუდ კემპბელი

**ჯონ ვუდ კემპბელი უკულაში** (ინგლ. John Wood Campbell Jr.; დ. 8 მანგი, 1910, ნიუარკი, ნიუ-ჯერსი, ააშ — ღ. 11 კვირკვე, 1971, მაუნტინსაიდი, ნიუ-ჯერსი, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ, ნოველისტი დო რედაქტორი, ომენცარე ფანტასტიკაშ ორქოშ პერიოდიშ ართ-ართი უდიდაში ფიგურა.

## ბიოგრაფია
ჯონ ვუდ კემპბელიქ დებადჷ 1910 წანას, ნიუ-ჯერსიშ ნოღა ნიუარკის. გურაფულენდჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ დიუკიშ უნივერსიტეტის. 1934 წანას მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი ფიზიკას. კემპბელიქ ჭარალუათ ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ. 18 წანერი რდუნ თეშ გჷმაბჟინუ მაართა თხობელუეფი. 1930-1931 წანეფიშ პერიოდის ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟურნალს *"Amazing Stories"* გიშართჷ კემპბელიშ ამშვი თხობელუაქ დო ართი ნოველაქ. 

1937 წანაშე ღურაშახ კემპბელი რდჷ ჟურნალიშ *"Astounding Science Fiction"*-იშ რედაქტორი.

1938 წანას გიშართჷ კემპბელიშ არძაშე უმოსო შინელ რომანქ *"მი მოურს?"*, ნამუქჷთ ავტორს დიდი პოპულარობა მოუღჷ. ჸათე რომანიშ სიუჟეტის რე გერსხილი შხვადოშხვა ამერიკული კინო-ფილმეფი. კემპბელიშ შხვა ჩინებული ნაწარმებეფი რე რომანეფი: *"უნძალაში მანქანა"*, *"სარკო პლანეტა"*, *"უქიანოშ კოკეფი"*, თაშნეშე თხობელუეფიშ კათელეფი: *"თუთა ჯოჯოხეთი რე"*, "*უქიანოშ მელე*" დო შხვეფი.

ჟურნალიშ რედაქტორობაშ ბორჯის, 1938-1946 წანეფიშ პერიოდეფს, კემპბელიქ ჟურნალს გჷმაბჟინუ ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟანრიშ დუმაჭყაფუ ავტორეფიშ: აიზეკ აზიმოვიშ, რობერტ ჰაინლაინიშ, თეოდორ სტარჯენიშ დო ართურ ჩარლზ კლარკიშ ოდებიუტე ნახანდეფი. თაშნეშე, კემპბელიქ ხე შეუნწყუ ჸათე ავტორეფიშ ლიტერატურულ კარიერას.

ჟურნალ *Astounding*-იქ, კემპბელიშ რედაქტორობაშ ბორჯის ამშვიშა მიპალუ ჰიუგოშ პრემია საუჯგუშო პროფესიონალური ჟურნალიშ ნომინაციას. 

კემპბელიშ ღურაშ უკული 1971 წანას კანზასიშ უნივერსიტეტიქ დარსხუ ჯონ ვუდ კემპბელიშ მემორიალური პრემია ომენცარე ფანტასტიკაშ საუჯგუშო რომანიშო.

კემპბელიშ ჯოხონობაშ რე ართი კრატერი პლანეტა მოროხის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯონ ვუდ კემპბელი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* Astounding: The Campbell Years by Frederik Pohl
* 
* 
* John Wood Campbell, Alpha Ralpha Boulevard

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნოველისტეფი
ლაიმენ ფრენკ ბაუმი

**ლაიმენ ფრენკ ბაუმი** (ინგლ. Lyman Frank Baum; დ. 15 მესი, 1856, ჩიტენანგო, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 6 მესი, 1919, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ, ნოველისტი, დრამატურგი, სცენარისტი დო კინოპროდიუსერი. ომოსო მოღალენდჷ ფენტეზიშ დო ბაღანეფიშ ლიტერატურაშ ჟანრეფს. შინელი რე წინგით *"[[ოზიშ სარკო მაზაკვალი]]"*, ნამუქჷთ 1900 წანას გიშართჷ დო ავტორს დიდი პოპულარობა მოუღჷ. ჸათე ნახანდის უკულ მაჸუნ წინგეფიშ შხვა სერიეფქ ხოლო. წინგიშ სიუჟეტის რე გერსხილი 1939 წანას გინოღალირი ამერიკული მიუზიკლი "*[[ოზიშ მაზაკვალი (ფილმი, 1939)|ოზიშ მაზაკვალი]]*".

ლაიმენ ფრენკ ბაუმიქ ნიუ-იორკიშ შტატიშ ოფუტე ჩიტენანგოს დებადჷ. ირდუდჷ აპსთეით ნიუ-იორკის. მუშენდჷ დიო პროდიუსერო დო უკულ სცენარისტო. უკულიან პერიოდეფს ბაუმიქ დო მუშ ოსურქ ოცხოვრებშა ობჟათე დაკოტაშა გინილეს, სოდეთ მაღაზია გონწყეს. ჸათე ბორჯის ბაუმიქ დიჭყჷ ლიტერატურული კარიერა დო ქჷდარსხუ ლიტერატურული გაზეთი.  ბაუმი ოცადუდ ბაღანეფიშ კინო-სტუდიაშ დორსხუაფას ხოლო.

ბაუმიშ ნაწარმებეფს ეჭარილი რე მუმალიშ მოლინეფი: კორობა ტელევიზია, ლეპტოპ-კომპიუტერეფი, უკაბელე ტელეფონეფი, მუკაქუნალიშ რეკლამეფი, ოსურეფიშ შანულამი როლი ჯარალუას დო შხვეფი.

ლაიმენ ფრენკ ბაუმი რე ავტორი ოზიშ სერიაშ 14 რომანიშ, 41 შხვა რომანეფიშ, 83 თხობელუაშ, 200-შე უმოსი ლერსიშ, თაშნეშე პიესეფიშ, სცენარეფიშ დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლაიმენ ფრენკ ბაუმი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* The Complete Oz Works
* L. Frank Baum Papers at Syracuse University
* Bibliography (Baum and Oz)
* The International Wizard of Oz Club, Inc.
* 
* Wonderful Wizard of Oz Website

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნოველისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი კინოპროდიუსერეფი
კატეგორია:ამერიკალი დრამატურგეფი
კატეგორია:ამერიკალი სცენარისტეფი
გაოსიუნი

**გაოსიუნი** (ჩინ. 臺北市) — ნოღა ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ ტაივანიშ კოკიშ ობჟათე-ბჟადალშე. მახორობაშ მეჯინათ კოკის მაჟირა ნოღა რე ტაიბეიშ უკული, დოხოლაფირო 2,77 მლნ ადამიერით. შხუ ონიშოლი დო შანულამი ოხერეჭე ცენტრი. ნოღაშ ფართობი — 2,951.85 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

## სქოლიო

კატეგორია:გაოსიუნი
კატეგორია:ტაივანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ტაივანიშ ონიშოლეფი
კატეგორია:ტაივანიშ მილიონიანი ნოღეფი
კატეგორია:ტაივანიშ მუნიციპალიტეტეფი
ტაიჩუნი

**ტაიჩუნი** () — ნოღა ბჟადალი ტაივანიშ ცენტრის, მახორობაშ მეჯინათ მასუმა ნოღა რე ტაიპეიშ დო გაოსიუნიშ უკული, ტაივანიშ ცენტრალურ დოჸუნალაშ ხუთ ნოღაშე ართ-ართი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტაიჩუნიშ ადმინისტრაციაშ ოფიციალური საიტი 
* მაღალბიწორაშ რკინაშარაშ ტრანსპორტიშ ბიურო  


კატეგორია:ტაივანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ტაივანიშ მილიონიანი ნოღეფი
ტაინანი

**ტაინანი** () — ნოღა ტაივანს, მახორობაშ მეჯინათ მაანთხა ნოღა რე ტაიბეიშ, გაოსიუნიშ დო ტაიჩუნიშ უკული, ქიანაშ ცენტრალური დოჸუნალაშ ხუთ ნოღაშე ართ-ართი. იდვალუაფუ კოკიშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, ტროპიკეფს, ტაივანიშ საროტიშ წყარპიჯის. 1662—1683 წანეფს დუნინიშ სახენწჷფოშ ნანანოღა რდჷ, უკული 1887 წანაშახ — ტაივანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა ჩინებული რე ანდა მუდანობაშ ისტორიული დო არქიტექტურული ძეგლეფით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Tainan City Government Official Website (English)
* The Confucian temple in Tainan 


კატეგორია:ტაივანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ტაივანიშ მილიონიანი ნოღეფი
კატეგორია:ტაივანიშ ადმინისტრაციული დორთუალა
ჯატეგორია:ტაივანიშ მუნიციპალიტეტეფი
როჯერ ჟელიაზნი

**როჯერ ჯოზეფ ჟელიაზნი** (ინგლ. Roger Joseph Zelazny; დ. 13 მესი, 1937, იუკლიდი, ოჰაიო, ააშ — ღ. 14 მანგი, 1995, სანტა-ფე, ნიუ-მექსიკო, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ დო პოეტი. უმოსო მოღალენდჷ ფენტეზიშ დო ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟანრეფს. თიში არძაშე უმოსო შინელი ნაწარმები რე ამბერიშ ქრონიკეფი.

როჯერ ჟელიაზნიქ დებადჷ ოჰაიოს, პოლონარი ემიგრანტეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ინგლისურ ლიტერატურას კეიზიშ ბჟადალ ორეზერვე უნივერსიტეტის, ნამუთ 1959 წანას გათუ. უკულ გურაფა გაგინძორჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი 1962 წანას. 

1962-1969 წანეფს ჟელიაზნი მუშენდჷ ააშ-იშ სოციალური უშქურანჯობაშ ადმინისტრაციას. 1969 წანაშ 1 მესის მუშობა ქიმიოტუ დო პროფესიული ჭარალუაშ კარიერა ქიდიჭყჷ. ჸათე პერიოდის თინა ოკათუდჷ ომენცარე ფანტასტიკაშ ბალტიმორიშ ჯარალუას. ჸათე ორგანიზაციაშ მაკათურეფი რდეს გიშარჩქინელი ავტორეფი: ჯეკ ჩალკერი, ჯო ჰალდემანი, ჯეკ ქეროლ ჰალდემანი დო შხვეფი.

ჟელიაზნიშ ნახანდეფიშ თარი თემეფიე: უღურალობა, ადამიერეფი ნამუეფით ღორონთეფო გინმირთუნა. თიში ნაჭარეფიშ მითოლოგიური ასპექტეფი გერსხილი რე ჩინურ, ეგვიპტურ, ბერძნულ, ინდურ დო სკანდინავიურ მითოლოგიურ ტრადიციეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Zelazny obituary at the Washington Post
* Roger Zelazny at the Locus Index to SF Awards
* The Annotated Amber—explanations of some allusions
*Finding aid to the Roger Zelazny papers at the University of Maryland, Baltimore County library

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
ნებულაშ პრემია

**ნებულაშ პრემია** (ინგლ. Nebula Award) — ირწანური ლიტერატურული პრემია ფენტეზიშ დო ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟანრეფს. პრემიას ადმინისტრირენს ფენტეზიშ დო ომენცარე ფანტასტიკაშ ამერიკული ასოციაცია. პრემიაქ დირსხუ 1966 წანას. პრემია გინმიჩამუ შხვადოშხვა კატეგორიეფს: საუჯგუშო რომანიშო, საუჯგუშო ნოველაშო, საუჯგუშო ნოველეტაშო, საუჯგუშო თხობელუაშო დო საუჯგუშო ვიდეო ლაჸაფიშო. პრემიაშ გინოჩამაშ ცერემონია იმანჯებჷ ამერიკაშ ტერიტორიაშ შხვადოშხვა ლოკაციეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ჰიუგოშ პრემია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ნებულაშ პრემია
კატეგორია:ამერიკული პრემიეფი
ჰიუგო გერნსბეკი

**ჰიუგო გერნსბეკი** (ინგლ. Hugo Gernsback; დ. 16 მარაშინათუთა, 1884, ლუქსემბურგი, ლუქსემბურგი — ღ. 19 მარაშინათუთა, 1967, მანჰეტენი, ნიუ-იორკი, ააშ) — ლუქსემბურგალი-ამერიკალი გჷმმაგონებელი, ბიზნესმენი, ჭარუ, ნოველისტი დო რედაქტორი, შინელი რე მუჭოთ ომენცარე ფანტასტიკაშ მუმა. 1926 წანას დარსხუ მაართა ომენცარე-ფანტასტიკური ჟურნალი "Amazing Stories". ჰიუგოშ გერნსბეკიშ ჯოხონობაშ რე 1953 წანას დორსხუაფილი ლიტერატურული პრემია.

გერნსბეკიქ დებადჷ 1884 წანას, ლუქსემბურგის, ურიეფიშ ფანიას. გერნსბეკეფიშ ფანიაქ 1904 წანას ოცხოვრებშა ამერიკაშა მიდართჷ. 1908 წანას ჰიუგო გერნსბეკიქ დარსხუ ჟურნალი *Modern Electrics*, ნამუშ თარი ღანკი უკაბელე რადიოეფი დო ელექტრონიკა რდჷ. ჸათე პერიოდეფს გერნსბეკი რადიოეფით დო თიში ელექტრული მონწყილობეფით ვაჭრენდჷ. 1909 წანას გერნსბეკიქ დარსხუ ასოციაცია *Wireless Association of America*, ნამუსჷთ 10,000-შე უმოსი მაკათური ჸუნდუ. 

1911 წანას ჟურნალს Modern Electrics-ის გიშართჷ გერნსბეკიშ მაართა რომანქ "*რალფი 124C 41+*", ნამუსჷთ დიდ პოპულარობაქ ვეიაჭოფჷ. 

1925 წანას ჰიუგო გერნსბეკიქ დარსხუ რადიო *WRNY*. ართ წანაშ უკული გერნსბეკიქ დარსხუ მაართა ომენცარე-ფანტასტიკური ჟურნალი Amazing Stories. Amazing Stories გოლინიანი პუბლიკაცია დღას ვაჸოფე, მარა  ჸათე ჟურნალს, შხვადოშხვა ბორჯის გიშართჷ ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟანრიშ უდიდაში ფიგურეფიშ ოდებიუტე ნაწარმებეფქ. ჸათე ავტორეფი რდეს გეჸვენჯი ჭარუეფი: ჯონ ვუდ კემპბელი, აიზეკ აზიმოვი, ჰოვარდ ფასტი, ურსულა კრებერ ლე გუინი, როჯერ ჟელიაზნი დო ტომას მაიკლ დიში.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Radio Before Radio at the web site of the American Radio Relay League
* Gernsback interviewed on *Horizon*, 1965
* Hugo Gernsback Library & Publications, AmericanRadioHistory.Com

;ბიოგრაფია დო კრიტიკა
* "Boys of Wireless" at American Experience (PBS)—Contains information about Gernsback's role in early amateur radio
* Hugo Gernsback, Publisher – discussion of Gernsback as a magazine publisher, with links to cover images of most of his technical and other non-fiction magazines

;ბიბლიოგრაფია დო ნახანდეფი
* Hugo Gernsback Papers – description of his papers in the Special Collections Research Center of the Syracuse University Library

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტი

**ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტი** (გერმ. Humboldt-Universität zu Berlin) — ოჯარალე უნივერსიტეტი ბერლინს, გერმანიას. უნივერსიტეტიქ დარსხუ ფრიდრიხ ვილჰელმ III-ქ 1810 წანას, ვილჰელმ ფონ ჰუმბოლდტიშ, იოჰან გოტლიბ ფიხტეშ დო ფრიდრიხ შლეიერმახერიშ ინიციატივათ. 1828 წანაშე 1945 წანაშახ, უნივერსიტეტიშ ოფიციალური ჯოხოდვალა რდჷ **ფრიდრიხ ვილჰელმიშ უნივერსიტეტი**. რგილი ლჷმაშ ბორჯის, ბერლინიშ დუდიშული უნივერსიტეტიშ დორსხუაფაშ უკულ, უნივერსიტეტიქ ჟირო გირთჷ. 1949 წანაშე უნივერსიტი ალექსანდერ დო ვილჰელმ ჰუმბოლდტეფიშ ჯოხონობაშ რე.

ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტის უღუ ჩხორო ფაკულტეტი. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტის გურაფულენდჷ 32 ანთასიშე მეტი სტუდენტი. ჸათავრეშე 2,951 სადოქტორო პროგრამეფიშ სტუდენტეფი რდჷ. უნივერსიტის ჸუნს 2,403 აკადემიური დო 1,516 ადმინისტრაციული წორომოხანდე.

უნივერსიტიშ თარი კამპუსი იდვალუაფჷ ცენტრალურ ბერლინს, უნტერ-დენ-ლინდენიშ ბულვარს. 

ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტი შინელი რე მოსოფელიშ მასშტაბით, უმაღალაში გონათაფაშ ჰუმბოლდტიშ მოდელით, ნამუქჷთ დიდი გოლინა იღვენუ ბრელი ევროპული დო ამერიკული უნივერსიტეტეფიშ გონათაფაშ სისტემაშა.

ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი რდეს: ნობელიშ პრემიაშ 57 ლაურეატი, თაშნეშე გიშარჩქინელი ფილოსოფოსეფი, სოციოლოგეფი, იურისტეფი, მათემატიკოსეფი, პოლიტიკოსეფი. შხვადოშხვა ბორჯის უნივერსიტიწკჷმა აფილირებულეფი რდეს: ალბერტ აინშტაინი, კარლ მარქსი, ფრიდრიხ ენგელსი, ოტო ფონ ბისმარკი, უილიამ ედვარდ ბურგჰარდტ დიუბოა, ანჯელა დევისი, არტურ შოპენჰაუერი, გეორგ ვილჰელმ ფრიდრიხ ჰეგელი, ვალტერ ბენიამინი, მაქს ვებერი, გეორგ ზიმელი, კარლ ლიბკნეხტი, ერნსტ კასირერი, ჰაინრიხ ჰაინე, მაქს პლანკი დო შხვა შინელი ადამიერეფი.

ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტი მოსოფელიშ დო ევროპაშ ართი პოპულარული დო პრესტიჟული უნივერსიტეტი რე. 2020 წანაშ *QS World University Rankings*-ის უნივერსიტის, მოსოფელიშ მასშტაბით უკინებჷ 117-ა აბანი დო გერმანიას მაანთხა აბანი. 2019 წანაშ ბრიტანული ჟურნალიშ *Times Higher Education*-იშ რეიტინგეფს უნივერსიტის უკინებჷ 67-ა პოზიცია. 

ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტიშ პარტნიორი უნივერსიტეტეფიე: უორიკიშ უნივერსიტი, ფრინსთონიშ უნივერსიტეტი დო ვენაშ უნივერსიტეტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტიშ ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:გერმანიაშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:ევროპაშ უნივერსიტეტეფი
ჰიუგოშ პრემია

**ჰიუგოშ პრემია** (ინგლ. Hugo Award) — ირწანური ლიტერატურული პრემია ფენტეზიშ დო ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟანრეფს. პრემიას ადმინისტრირენს ომენცარე ფანტასტიკაშ საირქიანო ჯარალუა *[[Worldcon]]*. პრემიაქ დირსხუ 1953 წანას დო თინა ლუქსემბურგალი-ამერიკალი ჭარუშ დო რედაქტორიშ, ჟურნალი *[[Amazing Stories]]*-იშ დუმარსხუაფალიშ ჰიუგო გერნსბეკიშ ჯოხონობაშ რე.

პრემია შკვით კატეგორიას გინმიჩამუდჷ. ჸათე კატეგორიეფი შხვადოშხვა წანეფიშ მეჯინათ ითირუდჷ. თეხანური ჰიუგოშ პრემია გინმიჩამუ 17 კატეგორიას. 

1996 წანას პრემიას გიაძინჷ რეტრო-ჰიუგოშ ჯილდოეფქ ხოლო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნებულაშ პრემია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Current rules (including Constitution) of the WSFS

კატეგორია:ჰიუგოშ პრემია
კატეგორია:ამერიკული პრემიეფი
კატეგორია:ამერიკული ჯილდოეფი
ბერლინიშ დუდიშული უნივერსიტეტი

**ბერლინიშ დუდიშული უნივერსიტეტი** (გერმ. Freie Universität Berlin) — ოჯარალე უნივერსიტეტი ბერლინს, გერმანიას. უნივერსიტეტიქ დირსხუ 1948 წანას, ამერიკალეფიშ მოხვარათ, ფრიდრიხ ვილჰელმიშ უნივერსიტეტიშ (ნამუთ ბჟაეიოლ ბერლინს იდვალუაფუდჷ) ტრადიციეფით დო აკადემიურ-ადმინისტრაციული პერსონალით.

ბერლინიშ დუდიშული უნივერსიტეტი გერმანიაშ დო ევროპაშ ართ-ართი პოპულარული დო რეიტინგული უნივერსიტეტი რე. უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი დო უნივერსიტეტიწკჷმა აფილირებულეფი რდეს ნობელიშ პრემიაშ 5 ლაურეატი დო ლაიბნიციშ პრემიაშ 15 ლაურეატი.

უნივერსიტეტის ჸუნს დოხოლაფირო 31 ანთასი სტუდენტი, ჸათავრეშე 4400 ოდოქტორე პროგრამეფიშ სტუდენტეფი რე. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტეტის მუშენს 2,786 აკადემიური დო 2,357 ადმინისტრაციული პერსონალი.

უნივერსიტეტიშ თარი კემპუსი დო ადმინისტრაციული დგჷმილეფი ბერლინიშ დალემიშ რაიონს იდვალუაფჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:გერმანიაშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:ევროპაშ უნივერსიტეტეფი
ტაივანი (კოკი)

მინი|320px|კოკიშ წყარპიჯი
მინი|300px|წყარმალუ სუგულანი

**ტაივანი** (; კოლონიური ჯოხოდვალა — *ფორმოზა*, -შე — **სქვამი კოკი**) — კოკი რჩქალ ოკიანეს, ჩინეთიშ მატერიკული ნორთიშ ბჟაეიოლ წყარპიჯიშე 150 კილომეტრიშ მეძენას, ნამუშე გიშართილი რე ტაივანიშ საროტით. კოკიშ ცენტრიშ გეოგრაფიული კოორდინატეფი — 23,5° ოორ. გ., 121° ბჟაე. გ. კოკის გჷნმოჭკირუნს ოორუე ტროპიკი.

ტაივანი დო გოხოლუაშ კოკეფს აკონტროლენს ნორთობურო აღიარაფილი ჩინეთიშ რესპუბლიკა (ტაივანი, ნამუსჷთ დე-იურე პრეტენზიეფი უღჷ ედომუშამ ჩინეთიშაhttps://english.president.gov.tw/Page/94 ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ კონსტიტუცია (ბირგული 4 დუდი I).), ნამუშ გეშა თე ქიანაშა უბრალოთ უჯოხონა **ტაივანი**. მუში ნებეფს კოკიშა აცხადენს თაშნეშე ჩინეთი, ნამუშ თოლწონუათ ტაივანი მიშმურს ჩინეთიშ კინე თე ჯოხოდვალაშ ადმინისტრაციულ ართულშა. უშხუაში აგლომერაცია — ნიუ-ტაიბეი.

## სქოლიო

*
მარკიზ დე სადი

**დონასიენ ალფონს ფრანსუა დე სადი** (ფრანგ. Donatien Alphonse François de Sade; დ. 2 მანგი, 1740, პარიზი, საფრანგეთიშ ომაფე — ღ. 2 ქირსეთუთა, 1814, შარანტონი, ვალ-დე-მარნი, საფრანგეთიშ ომაფე) — ფრანგი ჭარუ, ფილოსოფოსი დო პოლიტიკოსი. რე ავტორი რომანეფიშ, კუნტა თხობელუეფიშ, პიესეფიშ, დიალოგეფიშ, ფილოსოფიური დო პოლიტიკური ნახანდეფიშ. მუში ლიტერატურული კარიერაშ ბორჯის ნამთინე ნახანდიქ ანონიმურო გიშართჷ.

მარკიზ დე სადი შინელი რე ეროტიკული ნაწარმებეფით, სოდეც ფილოსოფიური მოტივეფი პორნოგრაფიას რე მერსხუაფილი. დე სადიშ ნაჭარეფს უმოსო ეჭარილი რე სექსუალური ფანტაზიეფი, სადისტური დო სადომაზოხისტური თემეფი, სქესობური აქტიშ შხვადოშხვა ფორმეფი, მაგალთო ანალური სექსი (ნამუსჷთ დე სადი სოდომიას უძახუდჷ), სექსუალური ორგიეფი დო შხვა. ზიტყვა დო ტერმინი *სადიზმი* დო *სადისტი* დე სადიშ ჯოხოშე მოურს. დე სადის რელიგია ვაწანდჷ, რდჷ ათესტი დო აბსოლუტურ ზოხორინელობას დო დუდიშალას მეჸუნდჷ. დე სადიშ აზრით ოკო არსებენდკო ოჯარალე, უფასო ბორდელეფი, ნამუეფსჷთ სახენწჷფო დაფინანსენდჷ. 

მარკიზ დე სადის მუში ფილოსოფიური პოზიციეფიშ გეშა სახენწჷფოწკჷმა პრობლემეფქ ქაშუ. თინა ბრელშა რდჷ ჭოფილი დო 32 წანას ჯიხას დო სახანგოს ხედჷ. მარკიზ დე სადი შკვითი წანას ხედჷ ვენსენსიშ ჯიხას, ხუთი წანას ბასტილიას, ართი თუთას კონსერჟერიას, ართი წანას სანტ-პელაჟიშ ჯიხას, ვითოჟირი წანას შარანტონიშ სახანგოს დო შხვადო. დე სადიშ ნაჭარეფიშ უმენტაშობა ჯიხას რე ჭარილი. თიში ნაწარმებეფიშ სიუჟეტეფს რე გერსხილი ფრანგული, ესპანური დო იტალიური კინო-ფილმეფი.

საფრანგეთიშ რევოლუციაშ ბორჯის დე სადიქ გიშაგორილქ იჸუ ერუანული კონვენტიშ დელეგატო.

მარკიზ დე სადი ღურუ 1814 წანაშ 2 ქირსეთუთას, შარანტონიშ სახანგოს, 74 წანერქ.

მარკიზ დე სადიშ ნახანდეფქ დიდი გოლინა იღვენუ ზიგმუნდ ფროიდიშ, ჟან ჟენეშ, ჟორჟ ბატაიშ, შარლ ბოდლერიშ, სიმონა დე ბოვუარიშ, ანჯელა კარტერიშ, სემიუელ ბეკეტიშ, იუკიო მისიმაშ დო შხვა ავტორეფიშ დო ფილოსოფოსეფიშ კარიერაშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* ბდსმ
* სექსუალური ფეტიშიზმი
* ფეტიშ-მოდა

## ლიტერატურა
* Marquis de Sade: his life and works. (1899) by Iwan Bloch
* The Marquis de Sade, a biography. (1961) by Gilbert Lély
* Philosopher of Evil: The Life and Works of the Marquis de Sade. (1962) by Walter Drummond

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მარკიზ დე სადი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* 
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი 
* დე სადიშ რინა დო იდეეფი

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსეფი
სოდომიშ 120 დღა

**სოდომიშ 120 დღა, ვარდა ლიბერტინაჟიშ სკოლა** (ფრანგ. Les 120 Journées de Sodome ou l'école du libertinage) — მარკიზ დე სადიშ უთებუ რომანი, ნამუქჷთ იჭარჷ 1785 წანას დო გიშართჷ 1904 წანას. რომანი პორნოგრაფიული დო ეროტიკული ხასიათიში რე.

რომანიშ სიუჟეტით ოთხი ლიბერტინი ადამიერი მეურს ართ-ართი ჯიხაშა, ნამუთ გერმანიაშ შვარცვალდიშ ტყას იდვალუაფჷ. თინეფს მუნეფიწკჷმა ართო მეჸუნა 36 ძღაბი დო ბოში, უმოსო თინეიჯერეფი დო ჯიხას, ოთხი თუთაშ რინაშ ბორჯის  სექსუალურ დო სადისტურ ორგიეფს ონწყუნა.

მარკიზ დე სადი რომანს ჭარუნდჷ 1785 წანას, ჸათე პერიოდის თინა ბასტილიაშ ჯიხას ხედჷ. უკულ დე სადი შხვა ჯიხაშა გეგნიჸონეს, მალას ბასტილია რევოლუციონერეფქ გეჭოფეს დო მარკიზ დე სადიქ ნაჭარა დინაფილო მირჩქინჷ. მარა ნაჭარა დინაფილი ვა ჸოფე დო თიქ წინგო 1904 წანას გიშართჷ. მაეჩა ოშწანურას რომანქ პოპულარობა მიპალუ დო ითანგჷ ინგლისურ, გერმანულ, რუსულ, ესპანურ დო იაპონურ ნინეფშა.

რომანიშ სიუჟეტის რე გერსხილი იტალიარი რეჟისორიშ პიერ პაოლო პაზოლინიშ 1975 წანას გინოღალირი კინო-ფილმი სალო, ვარდა სოდომიშ 120 დღა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფრანგული ტექსტიშ ინგლისური ვერსია
* 

კატეგორია:მარკიზ დე სადიშ რომანეფი
კატეგორია:ფრანგული რომანეფი
ნოვალისი

**გეორგ ფილიპ ფრიდრიხ ფრაიჰერ ფონ ჰარდენბერგი** (გერმ. Georg Philipp Friedrich Freiherr von Hardenberg; დ. 2 მესი, 1772, ვიდერშტედტი, საქსონიაშ საკურფიურსტო — ღ. 25 მელახი, 1801, ვაისენფელსი, საქსონიაშ საკურფიურსტო), უმოსო შინელი რე ფსევდონიმით **ნოვალისი** — გერმანალი პოეტი, პროზაიკოსი, მისტიკოსი, ფილოსოფოსი დო ინჟინერი.

ნოვალისიქ დებადჷ არისტოკრატეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ იურისპრუდენციას იენაშ, ლაიფციგიშ დო ვიტენბერგიშ უნივერსიტეტეფს. იენაშ უნივერსიტეტის გურაფაშ ბორჯის გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი პოეტეფი ფრიდრიხ შილერი დო ფრიდრიხ შლეგელი. ჸათე პერიოდის ნოვალისიქ გჷმაბჟინუ მუში მაართა ლერსეფი დო პოემეფი. 1797 წანას ნოვალისიქ გემშართჷ ფრაიბერგიშ საშახტო აკადემიაშა, სოდეთ გურაფულენდჷ შხვადოშხვა დისციპლინეფს: ელექტრობას, მედიცინას, ქიმიას, ფიზიკას, მათემატიკას, მინერალოგიას დო ნატურფილოსოფიას. ჸათე ბორჯის ნოვალისიქ გეჩინებაფუ ორდოიანი გერმანული რომანტიზმიშ უდიდაში ფიგურეფი: გოეთე, ჟან პაული დო ავგუსტ ვილჰელმ შლეგელი. გურაფაშ თებაშ უკული ნოვალისი დიო საქსონიას მუშენდჷ დო უკულ ტიურინგიას, ჯიმუშ საბადოეფიშ დირექტორო. 

ნოვალისიშ არძაშე უმოსო შინელი დო პოპულარული ნაწარმები რე *"სერიშ ჰიმნეფი"*, ნამუთ 1800 წანას ფრიდრიხ შლეგელიქ გჷმაბჟინუ ლიტერატურულ ჟურნალს *ათენუმი*. სერიშ ჰიმნეფი ამშვი პოემაშ კათელი რე დო თინა მერჩქინელი რე ნოვალისიშ ლიტერატურული კარიერაშ შედევრო. ჸათე პოემეფს შეთმოფხვადუთჷ ავტობიოგრაფიულ ელემენტეფს ხოლო.

თაშნეშე, ნოვალისი რე ავტორი პოეტური კათელიშ "*ოშულიერე ჰიმნეფი*", უთებუ რომანეფიშ, ფილოსოფიური დო მენცარული ნაჭარეფიშ. 

1800 წანას ნოვალისიქ ქიდელახჷ ლახარათ, ნამუთ შილებე რდუკო ტუბერკულოზი, ვარდა კისტური ფიბროზი. ნოვალისიქ ღურუ 1801 წანაშ 25 მელახის, 28 წანერქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნოვალისი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
*Novalis by Anna Ezekiel, *Internet Encyclopedia of Philosophy*
*Novalis by Kristin Gjesdal, *Stanford Encyclopedia of Philosophy*
*Novalis: Hymns to The Night – a translation of the work by George MacDonald
*Oberwiederstedt Manor, birthplace of Novalis and home to the International Novalis Society and the Novalis Foundation 
*Aquarium: Friedrich von Hardenberg im Internet – a multi-lingual website for information on Novalis, including translations, reviews, general discussions, odd trivia and scholarly articles.

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოეტეფი
კატეგორია:გერმანალი ჭარუეფი
ფრიდრიხ შლეგელი

**კარლ ვილჰელმ ფრიდრიხ ფონ შლეგელი** (გერმ. Karl Wilhelm Friedrich von Schlegel; დ. 10 მელახი, 1772, ჰანოვერი, ჰანოვერიშ საკურფიურსტო — ღ. 12 ღურთუთა, 1829, დრეზდენი, საქსონიაშ ომაფე) — გერმანალი პოეტი, ჭარუ, ისტორიკოსი, ფილოსოფოსი, ფილოლოგი, ინდოლოგი, ლიტერატურული კრიტიკოსი, ლინგვისტი დო მათანგალი, მუში ჯიმა ავგუსტ ვილჰელმ შლეგელიწკჷმა ართო იენური რომანტიზმიშ ართ-ართი უდიდაში ფიგურა.

ფრიდრიხ შლეგელიქ დებადჷ პროტესტანტეფიშ ფანიას. ორდოიანი წანეფიშე ქიმიოტუ რელიგია დო ათეიზმით დო ინდივიდუალიზმით დეინტერესჷ. გურაფულენდჷ გეტინგენიშ დო ლაიფციგიშ უნივერსიტეტეფს. შლეგელიშ ინტერესეფიშ სფერო კლასიკური ლიტერატურა რდჷ. გურაფაშ თებაშ უკულ დიჭყჷ ლიტერატურული დო პედაგოგიური კარიერა. 1798 წანას დარსხუ ლიტერატურული ჟურნალი *"ათენუმი"*, ნამუთ გერმანული რომანტიზმიშ თარი პუბლიკაცია რდჷ. 

1808 წანას შლეგელიქ ქირსიანობას დართჷ. მუქი დო მუში ოსურქ დუდი დინათეს, მუჭოთ კათოლიკეეფქ. 1809 წანას ფრიდრიხ შლეგელიქ ოცხოვრებშა ავსტრიაშა მიდართჷ, სოდეთი მუშენდჷ დიპლომატო დო ჟურნალისტო ავსტრიაშ გალენი საქვარეფიშ მინისტრიშ კლემენს ფონ მეტერნიხიშ ხემანჯღვერობათ. შლეგელიქ ღურუ 1829 წანაშ 12 ღურთუთას, 56 წანერქ.

ფრიდრიხ შლეგელი რე ავტორი უთებუ რომანიშ *"ლუცინდე"*, დრამაშ *"ალარკოსი"* დო პოეტური კათელეფიშ. შლეგელი რდჷ ინდო-ევროპული რკვიებეფიშ, შედარებადი ლინგვისტიკაშ, მორფოლოგიური ტიპოლოგიაშ პიონერი. გიმირკვიუ ინდო-ირანული დო გერმანიკული ნინეფიშ ნათესეობაშ ასპექტეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფრიდრიხ შლეგელი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
*
*Schlegel, Friedrich von, 1841 
*Schlegel, Friedrich von, 1772–1829; Robertson, James Burton, 1800–1877, 1846 
*Schlegel, Friedrich von, 1855 
*Friedrich von Schlegel, Ellen J . Millington, 1860 

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოეტეფი
კატეგორია:გერმანალი ჭარუეფი
კატეგორია:გერმანალი ფილოლოგეფი
კატეგორია:გერმანალი ფილოსოფოსეფი