open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კულტურული მონძალაშ ძეგლი

**ძეგლი** ფართე გაგებით — ნამდგაინი ობიექტი, ნამუთ ქიანაშ, ერიშ კულტურული მონძალაშ ნორთი რე. ტიპოლოგიური შანეფიშ მეჯინათ შილებე გირთას ოთხ თარ კატეგორიათ: არქეოლოგიაშ, არქიტექტურაშ დო სახუაფონი ხელუანობაშ ძეგლეფი, თაშნეშე ჭარუაფონი ძეგლეფი, ნამუეფსჷთ ისტორიულ-ოგაგებე ვარდა ისტორიულ-ხანტურული შანულობა უღუ. ინწრო გაგებათ — ხელუანობაშ (სკულპტურული ვარდა არქიტექტურული) ნაწარმეეფი, ნამუთ აკოქიმინელი რე მიდგაინიაშ ვარდა მუგდაინიშ შვენაშ უღურალობაშო. ძეგლიშო დჷმახასიათაფალი რე აქტიური ჯარალუაშ ჟიქიმინჯეფიშ ფუნქცია, ნამუთ იძირებე მუჭოთ იდეურ პროგრამას, თეშ ხანტურულ გოხორციალაფას. ძეგლი თეშ იდგჷმუ, ნამჷ-და თიში ჯირაფა მიარე ადამიერს შეულებდასჷნ. ძეგლი შანულამ როლს არსულენდას ოკო ელმოლიშ ორგანიზაფას. ძეგლიშ პროტოტიპეფს დიო ხოლო მაართაჸოფურ ჯარალუას დო უჯვეშაში ბჟაეიოლიშ ცივილიზაციეფს აბხვადუთ (მეგალითეფი, პირამიდეფი, ობელისკეფი დო შხვა), მაართა მემორიალური დოშანაფაშ ძეგლიქ ანტიკურ ოქიანუს აკიქიმინჷ. გჷმიქიმინჷ ძეგლიშ თარი კომპოზიციური ტიპეფქ — ალეგორიული დო პორტრეტული ნოჭახნაკეფი, სკულპტურული ბუნეფი, ცხენენჯეფიშ ნოჭახნაკეფი, სატრიუმფო ორგალეფი, სჷმეტეფი, სტელეფი. შქა ოშწანურეფიშ უკული ქირსიანულ ოქიანუს ძეგლიშ არძაშე გოფაჩილი გვარობა რდჷ ჯვარი. რენესანსიშ ეპოქაშე — არზა ტიპიშ ძეგლიქ ხეახალო გიფაჩჷ ედომუშამ ევროპას. ქჷდიდგჷ ოერე ხასიათიშ ძეგლეფქ. XIX ოშწანურაშე გიფაჩჷ ძეგლიშ თემატიკაქ. მონარქეფიშ დო ცხენეჯმადუდეფიშ ელახ გორჩქინდჷ ხელუანეფიშ, მენცარეფიშ, ლიტერატურულ გერგეზეფიშ ძეგლეფქ. XX ოშწანურას გიშაკერზაფილო აქტუალური რე არქიტექტურაშ მემორიულ დგჷმილეფიშ იდეა. იდეური დო ხანტურული თოლწონუათ შანულამი რე დიდი ომუმალე ლჷმაშ (1941—1945) გომორძგუაშო მენძღვიებული მონუმენტეფი ჸოფილ სსრ რსხუშ მიარე ნოღას.

საქორთუოს მაართა ნოჭახნაკეფქ XIX ოშწანურაშ II გვერდის დიდგჷ. უთარაში მეჭირინაფეფი თე სფეროს მერსხილი რე ქორთული მეჭახნაკეფიშ (იაკობ ნიკოლაძე, ვალენტინ თოფურიძე, შოთა მიქატაძე, გიორგი ოჩიაური, გურამ კორძახია, ჯუანშერ  მიქატაძე დო შხვეფი) ნახანდეფწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კულტურული მონძალა
5G

**5G** (-შე — მახუთა გამნარყი; ხუთი ჯი), **IMT2020/5G** — მობილური რსხუშ მახუთა გამნარყი, ქიმინჯენს თი ტელეკომუნიკაციაშ სტანდარტეფიშ ოსხირშა, ნამუეფით გეჸუნა გეჸვენჯი 4G/IMT-Advanced სტანდარტეფსჷთჷნ. ახალი გამნარყიშ რსხუშ ოტელეკომუნიკაციე სტანდარტი.

5G ტექნოლოგიაქ 4G ტექნოლოგიაწკჷმა ელაზჷმაფათ მაღალი მიკოშქუმალა უნარღელჸუას ოკო, ნამუთქჷთ ფართოღოზამი მობილური რსხუშ ხემეჭირინაფა უნარღელჸუას ოკო, თაშნეშე  (ზტყზ. „მონწყილობა მონწყილობაშა“, აბონენტეფს შქას ბონო მერსხუაფა) რეჟიმეფიშ გჷმორინაფა, მონწყილობეფს შქას კომუნიკაციაშ უონდებელაში მასშტაბური სისტემეფი, თაშნეშე ცადინიშ კუნტა ბორჯი, ინტერნეტიშ ბიწორა 1—2 გბიტ/წმ, ბატარეაშ ენერგიაშ მერკე ხარჯება, ვინდარო 4G-მონწყილობა, ნამუთ ჯგირო გიოდოხოდუ ინტერნეტ მეკონეფიშ () გოვითარაფას.

## 5G სტანდარტიშ მოთხირეფი
* რსხუშ ხარისხი
* მუნაჩემეფიშ გჷნოჩამაშ მაღალი ოშქაშე ბიწორა — 1 გბ/მერქა-შახ
* ართბორჯული მერსხუაფეფიშ ოშქაშე მუდანობა — 1 მლნ კმ²-შა
* ცადინი — 1 მილიმერქაშა

* მაღალი ენერგეტიკული ეფექტურობა

* ადამიერიშ სინთელუანობაშო უშქურანჯობა
წყუ: Emerging Trends in 5G/IMT2020, 2016, ITU.

NGMN წჷმმარინაფალეფიშ ფასებათ, 5G-რშვილეფი ბიზნეს-აუდიტორიაშო დო რანწკი მახვარებუეფშო დიო ხოლო 2018 წანაშო მიშუღალდესკონ ოკო.

## თაშნეშე ქოძირით
* 4G
* Wi-Fi 6
* 6G

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 5G Mobile Technology Fact Check 
* 5G in Data Centers: What, Where, When, Why?
* Online messages decoder for the new TS24.501 5GS Non-Access-Stratum 5G protocol
* Introduction to 5G Broadcast 

## სქოლიო

კატეგორია:მობილური ტელეფონიაშ სტანდარტეფი
გიორგი გოგიჩაიშვილი

**გიორგი გოგიჩაიშვილი** (დ. 28 პირელი, 1968, ქართი, საქორთუოშ სსრ, სსრრ — ღ. 4 კვირკვე, 2019, სტამბოლი, თურქეთი) — ქორთუ არტისტი, შოუმენი დო ტელემაჸვენჯი.

გიორგი გოგიჩაიშვილქ დებადჷ 1968 წანაშ 28 პირელს ქართის, მარჯანიშვილიშ თეატრიშ არტისტი, იოსებ გოგიჩაიშვილიშ დო რუსთაველიშ თეატრიშ არტისტი ნანა დათუნაშვილიშ ფანიას.   საარძო პოპულარობა მიპალუ ოტელევიზიე ოფირჩას, უმენტაშო ორჩქინე-ბორჯოღალი პროექტეფს მოღალობათ. შხვადოშხვა ბორჯის რდჷ საქორთუოშ ჯარალობური მაუჭყაფალიშ, ტელეკომპანია იმედიშ, რუსთავი 2-იშ დო შხვა ტელერადიოკომპანიეფიშ წორომახანდე. შხვადოშხვა შოუეფიშ პარალელურო რეგულარულო ოკათუდჷ ომორდუალე-ობაღანე სტუდია ბასტი-ბუბუშ პროექტეფს, მუჭოთ ოტელევიზიე სახე, თაშნეშე მუჭოთ ართ-ართი ორგანიზატორი.

გიორგი დოგურგინაფილი რდჷ ჟურნალისტ ნათია ბანძელაძეშა, ნამუშ ჟირხოლო სქუა მოდელი რე, ნანუკა ვიცე მის-საქორთუ 2015-იშ, ნინი — მის-საქორთუო 2018-იშ ტიტულიშ მაპალუ რე.

გიორგი გოგიჩაიშვილქ 2019 წანაშ 4 კვირკვეს დოღურუ კიბოწკჷმა მუსხირენწანიანი ბურჯაფიშ უკული. 

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 28 პირელი
კატეგორია:ნაღურა 4 კვირკვე
კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი
მორჩილი კავკაციონი

thumb|300px|დიდი დო მორჩილი კავკაციონიშ სატელიტური სურათი
**მორჩილი კავკასიონი** ( ) — გვალეფიშ სისტემა მოლენკავკაციას, ნამუთ იდვალუაფუ კავკაციონიშ ონდეთ პარალელურო დო თიშე გიშართილი რე მოლენკავკაციაშ რზენით (კოლხეთიშ დო მტკვარიშ რღამილეფი). ოორუეშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს ობჟათე კავკაციაშ ვულკანურ გვალონას. 

სიგჷრძა დოხოლაფირო 600 კმ-შახ. სიმაღალა — 3724 მ-შახ ონჭუ (კოკი გამიში, მუროვდაღიშ ქჷნდჷრს). მორჩილი კავკაციონიშ სისტემაშა მიშურს მესხეთიშ ქჷნდჷრი, თრიალეთიშ ქჷნდჷრი, ლოქიშ ქჷნდჷრი, ბაზუმიშ ქჷნდჷრი, შაჰდაღიშ ქჷნდჷრი, მუროვდაღიშ ქჷნდჷრი, ყარაბაღიშ ქჷნდჷრი. ოორუე კართეშ დაბალგვალონას ბჟადალშე უმენტაშო ლადარი სუბტროპიკული ტყაშ ლანდშაფტი რე, ბჟადალშე — ქსეროფიტული ტყალეფიშ დო ბართვონაშ სუბტროპიკული ლანდშაფტეფი, ოშქაშეგვალონას — გვალა-ტყაშ, გალეფს — გვალა-დოლოშ ლანდშაფტი. ობჟთე კართეს უმენტაშო სტეპი, ცხვეკი ტყა დო ბართვონი რე.

## ლიტერატურა

*
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ქჷნდჷრეფი
დავიდ სასოლი

**დავიდ-მარია სასოლი** (; დ. 30 მესი, 1956) — იტალიარი ჟურნალისტი დო პოლიტიკოსი, ევროპაშ პარლამენტიშ პრეზიდენტი 2019 წანაშ 3 კვირკვეშე ასეშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 

კატეგორია:დუნაბადი 30 მესი
კატეგორია:იტალიაშ ჟურნალისტეფი
კატეგორია:იტალიაშ ტელეჟურნალისტეფი
კატეგორია:XXI ოშწანურაშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:იტალიაშ დემოკტრაიული პარტიაშ მაკათურეფი
კატეგორია:ევროპაშ პარლამენტიშ პრეზიდენტეფი
ისრაელიშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ისრაელი]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]** — ისრაელიშ სახენწჷფოშ დოხორელი პუნქტეფი, ნამუეფსჷთ ნოღაშ სტატუსი უღჷნან, ქიანას ნოღაშ სტატუსი 75 დოხორელი პუნქტის უღუ, ნამუთ გოართიანაფილი რე 7 ადმინისტრაციულ ოლქის. ისრაელს ონოღე მახორობაშ მეჭედალა მოსოფელს ართ-ართი არძაშე უდიდაში რე, ნოღას ქიანაშ მახორობაშ დოხოლაფირო 90% ოხორანს. ნოღაშ სტატუსი უციოთ ვაშანენს მახორობაშ მუდანობას, მორო რჩქვანელობურო დოხორელ პუნქტის ნოღაშ სტატუსი მიაჩამუ, სოდე 20 000 ადამიერშე უმოსი რენ.

ისრაელს გიშმერთუ ჟირი გიშაძირაფილი ონოღე აგლომერაცია (2010 წანაშ მუნაჩემეფით):
* *[[გუშ-დანი]]*, სოდე ქიანაშ მახორობაშ დოხოლაფირო ნასუმორი ოხორანს.
* *[[ჰაიფა]] დო [[კრაიოთი]]*, სოდე ქიანაშ მახორობაშ დოხოლაფირო 7% ოხორანს.

ისრაელს 14 ნოღას 100 000 ადამიერშე უმოსი მახორობა ჸუნს, თინეფს შქას ქიანაშ ნანანოღას 700 000 ადამიერშე უმოსი ოხორანს.

## შხუ ნოღეფიშ რუკა
ნოღეფი გეჸვენჯი მახორობათ:
* 19px — ნანანოღა
* 14px — ოლქეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
* 10px — ნოღეფი 100 000 ადამიერშე უმოსი მახორობათ
* 8px — ნოღეფი 100 000 ადამიერშე მერკე მახორობათ (ვარსული)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ისრაელიშ ცენტრალური სტატისტიკური ბიურო. ნოღეფიშ დო ოლქეფიშ მახორობაშ მუდანობა.  
* ელექტრონული ურიული ენციკლოპედია. ისრაელი. გეოგრაფია
* რუკეფიშ ოქიანუ ბჟადალი გვერდოსფერო


ისრაელი
რჩქინა

მინი|რჩქინაშ გჷმოხანტუალა 
**რჩქინა** – 1). ჯარალობურ-ისტორიული პრაქტიკათ გინომოწმებული დო ლოგიკურო დოდასურაფილი სინანდულაშ ემეთი, ადეკვატური ეხანტუა ადამიერიშ სმებას წჷმორინეფიშ ჩინებეფიშ, სხუნუეფიშ დო თეორიეფიშ სახეთ. რჩქინა ობიექტური ოკო რდას რწუმაშე გინორთი, ნამუთ გმოხანტუნს ადამიერიშ სუბიექტურ დორწუმობას. გიშმართჷნა ვამენცარულ დო მენცარულ რჩქინეფს. 

ვამენცარული  რჩქინა წჷმარინუანს თიჯგურა  რჩქინას, ნამუთ ვა რე გოჭყაფილი მენცარული მეთოდეფით. თაქ გიმერთუ ჟირი სახე – მენცარობაშახიანი დო მენცარულიშ აწმარენჯი რჩქინეფი. მენცარობაშახიანი რე თიჯგურა რჩქინა, ნამუთ ადამიერს მოპალაფირი აფუ ირდღარი გჷმოცადაფაშ ოსხირშა დო გეპონუ თარი აზრიშ ნაკას. მენცარულიშ აწმარენჯი რჩქინა ვეგეპონუ მენცარულ მეთოდეფს დო თიში მოწმება ობიექტური მეთოდეფით პრინციპულო გჷმორიცხილი რე. თინა ნანდული ვარინ, უმოსო მოძირაფონი რჩქინა რე.

მენცარული რე რჩქინა, ნამუთ მენცარული მეთოდეფით მეღება დო ობიექტურ გჷნომოწმებუობას დოჸუნს. თიში გოჭყაფა გეპონუ ცადებას ვარდა ლოგიკურ ნტკიცაფას, ომანგეთ მიღჷნა ცადებაშური ვარდა თეორიული  რჩქინა.

2).  რჩქინა წჷმარინუანს ადამიერიშით შეძინელ დო გჷმომუშაფილ თიჯგურა ნიჭის, ნამუშ მეშქაშობათ, შილებე აკიქიმინას ახალი ოხვილური ინფორმაციაქ, ვარდა უკვე ჩინებული ინფორმაციაშე თიჯგურა ახალი მატერიალური, ონინალე, ვარდა ინტელექტუალური პროდუქტი, ნამუშეთ რე ვარდა შილებე გორჩქინდას მოთხირქ, ანუ იმატერიალიზებუას ირნერი სახეშ/კატეგორიაშ ოხვილობას (ვამატერიალურ, მატერიალური, მორალურ დო სოციალურ ღირებას).

3). ნინაშ საშუალებათ ფიქსირაფილი (ზეპირი დო ჭარილი ფორმათ)  რჩქინა გამნარჸშე გამნარყშა გინმიჩამუ ჟირი რზათ: სტიქიურო (პრაქტიკული ეშაჩინებეფიშ გჷნოჭყვიდუაშ ბორჯის) დო ორგანიზაფილი გურაფაშ საშუალებათ. რჩქინაშ მეღებას მუსხირენი ეშალი რსებენს: არძაშე დაბალი, მაჟირა ეშალი, მაღალი ეშალი.

## იხილეთ აგრეთვე
* დოგურაფაშ თეორია 

## სქოლიო

კატეგორია:რჩქინა
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
ქართლიშ ომაფე

**ქართლიშ ომაფე** — ფეოდალური სახენწჷფო 1484–1762 წანეფს, ნამუთ საქორთუოშ ართოიანი ფეოდალური მონარქიაშ პოლიტიკური აკოცჷმაშ შედეგო გჷმიქიმინჷ. პოლიტიკური დო ეკონომიკური ცენტრი რდჷ ნოღა ქართი.

დოხოლაფირო ჟირშე უმოსი ოშწანურაშ გოძვენას ურცხოულ დჷმაჭოფალეფიშ გამწე მიშაკათინეფით ეკონომიკურო დო პოლიტიკურო დოდაღარაფილი საქორთუოს XV ოშწანურაშ შქა წანეფს, ახალი აგრესიული სახენწჷფო ოსმალეთიქ დემეძობელჷ. საქორთუოს გეჭყანიერჷ დინოხფეოდალურ ლჷმეფქ. 1463 წანას, საქორთუოშ მაფა გიორგი VIII-ს ჩიხორიშ ბურჯაფის (ასეიანი ჩხარიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე) გიორჯგინჷ ბაგრატ ბაგრატიონქ, ნამუქჷთ დუდი იმერეთიშ მაფათ გჷმაცხადჷ (უკული ქართლ-იმერეთიშ მაფა ბაგრატ VI). 1465 წანას, სამცხე-ოათაბაგეშ თარი ყვარყვარე II-ქ გიორგი VIII ჭკორო ქაშეჸოთჷ. თეთ ირგებუ ბაგრატიქ, ნამუქჷთ 1466 ქართლი ქჷდიყუნუ დო დუდი მაფეფიშ მაფათ გჷმაცხადჷ. ჭკორალაშე გოდუდიშულაფირი გიორგი VIII-ს ვადართინინჷ ხვისტაქ, კახეთშა გეგნორთჷ დო ოსხირი გუჭყჷ კახეთიშ ომაფეშ ზოხორინელ ჸოფას. ქართლიშ დო იმერეთიშ მაფათ გჷნირთჷ ბაგრატ VI-ქ (1466–1478), ქართლ-იმერეთიშ ომაფეს დინოხფეოდალური ბურჯაფეფი იგჷნძორებუდუ მაფა კონსტანტინე II-აშ (1478–1505) ბორჯისჷთ. 1483 წანას, არადეთიშ ბურჯაფის ყვარყვარე II-ქ გიორჯგინჷ კონსტანტინე II-ს, თეთ ირგებუ ბაგრატ VI-აშ ქომოლსქუაქ ალექსანდრექ დო 1484 წანას, დუდი ბჟადალი საქორთუოშ მაფათ გჷმიცხადჷ. კონსტანტინე II-აშ ცადებაქ, აკუდგინუდჷკო ქართლ-იმერეთიშ ართოიანობან, 1489 წანას მარცხით გეთუ. თაშ გაჭყჷ ოსხირქ ქართლიშ ომაფეშ ზოხორინელ ჸოფას. 

XV ოშწანურაშ 90-იანი წანეფიშ დაჭყაფუს, კონსტანტინე II დო ქართლიშ ომაფეშ შხვა პოლიტიკური მოღალეეფქ აძვილებურქ იჸუეს აკორიგებედესკონ აკოქიმინელ ვითარაფას, ზება ქჷდუდვალდესკონ კახეთიშ დო იმერეთიშ მაფეფწკჷმა დო ათაბაგწკჷმა. სამცხე-ოათაბაგე მორო ქართლიშ ომაფეშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ, მარა ფაქტობურო ოთარე რდჷ. ომაფე-ოთარეეფს შქას ბურჯაფეფი იგჷნძორებუდჷ. 1513 წანას, ქართლიშ ომაფექ კახეთიშ ომაფე ქჷდიჸუნუ, მარა ქართლ-კახეთიშ გოართოიანაფილ ომაფექ ხვალე 1513–1520 წანაშახ იარსებჷ. თის ბოლო მუღჷ სპარსეთიშ დო ოსმალეთიშ აგრესიაქ. 1518 წანას, ქართლიშ ომაფექ აძვილებურქ იჸუ მეუღებუდჷკო სპარსეთიშ იმპერიაშ ვასალობა. 1520 წანას, კახეთიშ ზოხორინელ ომაფექ კინ აკიგდინჷ. ომაფე-ოთარეეფიშ გოართოიანაფაშო ლჷმას მარცხი თით ხოლო რდჷ გოპიჯაფილი, ნამჷ-და შხვა ომაფეეფი ქართლიშ ომაფეს მაართობას ვაუთმენდეს. ქართლიშ ომაფე ოცადჷდჷ დუდი გეგშუღალუდჷკო სპარსეთიშ ვასალობაშე. თეშ გეშა 1522 წანას, ქართლის ყიზილბაშეფიშ ლესქერქ ქაშაკათჷ. დჷმაჭოფალეფქ თელეთიშ ბურჯაფიშ უკული გეჭოფეს ნოღა ქართი. 1524 წანას, ირანს დინოხიანი ბურჯაფეფიშ გოუფრაშაფილ პიჯალეფს ქართლიშ ომაფექ ქართი დირთინუ დო, მუჭოთ ჩქუ, ვასალობაშეთ გედუდიშულჷ. თე ბორჯიშენ 16 წანაშ გოძვენას ქართლიშ ომაფე ფაქტობურო სუვერენული სახენწჷფო რდჷ. 1541–1554 წანეფს, ირანიშ შაჰი თამაზ I-ქ ოთხშა მინაკათჷ ქართლის. ქართი გეჭოფჷ დო ნოღას ყიზილბაშეფიშ გარნიზონი ქენარინუ. ქართლიშ მაფა ლუარსაბ I-ქ (1527–1556) პარტიზანული ბურჯაფი გემწიჭყჷ. 1547 წანაშ ღურთუთას, შაჰიქ მაჟირაშა მინაკათჷ ქართლის, აკორაბადუ ჯავახეთი, ნამუთ ქართლიშ ომაფეშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ დო ათაბაგ ქაიხოსრო II-ს ქჷდუჸუნუ, მარა ქართლი ბურჯაფის აგჷნძორენდჷ. ლუარსაბიქ კინ დირთინუ ჯავახეთი. 

## ლიტერატურა
 

*
კახეთიშ ომაფე

**კახეთიშ ომაფე** — ქორთული ფეოდალური სახენწჷფო XV-XVIII ოშწანურეეფს. ომაფექ წჷმიქიმინჷ საქორთუოშ ფეოდალური მონარქიაშ პოლიტიკური აკოცჷმაშ შედეგო. თე პროცესიქ საქართუოს მონღოლეფიშ პატჷნალაშე, XIII ოშწანურაშ 30-იანი წანეფშე დიჭყჷ დო XV ოშწანურაშ II გვერდის ითუ, მუჟამსჷთ 1490 წანას, საქორთუოშ აკოცჷმაქ იურიდიულო გეფორმუნ.

კახეთიშ ომაფეშ წჷმოქიმინუაშ თარიღო მერჩქინელი რე 1466 წანა, მუჟამსჷთ გიორგი VIII-ქ, ართოიანი საქორთუოშ ეკონია მაფა, კახეთის გემაფჷ დო დუდი გუჭყჷ კახეთიშ ზოხორინელი ფეოდალურ ომაფეს ბაგრატიონეფიშ დინასტიათ ოდუდეს, მორო ომაფეშ აკოქიმინუა ოფიციალურო იდასურებუ 1490 წანას. კახეთიშ ომაფე არსებენდჷ 1762 წანაშახ, მუჟამსჷთ კახეთიშ მაფა ერეკლე II-ქ მონძალათ მიპალუ ქართლიშ ომაფე დო გჷნირთჷ ქართლ-კახეთიშ მაფათ.  

## ლიტერატურა

* საქართველოს სამეფო სახლის №4 დოკუმენტი 

*
ბუდისტური ფილოსოფია

**ბუდისტური ფილოსოფია** — ფიდეისტური იდეალიზმიშ სახე. თინა გიშეგორუ შანულამი სირთულათ დო აბსტრაქტულობათ. უმენტაშო ბუდისტური გეჸვენჯობეფიშ რსებას მიოჭარანა ხვალე ბუდას, მუჭოთ — „მოქიმინჯე ჭყანაშ“, მოსოფელიშ წეს დო რიგით გჷმოხანტჷნს, მატერიალურ ოქიანუს მოძირაფა მიოჩქჷნა, დჰარმეფიშ — შურიელი დაჭყაფუშ მატარებელი იროაინი უჭიჭაში ნორთეფიშ კომბინაციეფიშ ილუზირაფილ გჷმოლინაფათ. თოლოძირე ოქიანუ, ხვალე ადამიერიშ სმებაშ შედეგი რე. ბუდისტურ ფილოსოფიას რე დიალექტიკაშ ელემენტეფი, ნამუთ გურიშხონარენს ოქიანუშ იროიანი თირუას აღიარაფას, მოლინეფიშ ბაძაძური რსხუს დო შხვა.

## ლიტერატურა

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Buddhism in a Nutshell
* 2500 Years of Buddhism by Prof. P.Y. Bapat (1956) at archive.org

კატეგორია:ინდური ფილოსოფია
ურსულა ფონ დერ ლიაიენი

**ურსულა გერტრუდა ფონ დერ ლაიენი** (), ცირასქუალობას **ალბრეხტი** (; დ. 8 გჷმათუთა, 1958, იქსელი) — გერმანალი პოლიტიკოსი, გერმანიაშ ფანიაშ საქვარეფიშ მინისტრი (2005—2009), ხანდაშ დო სოციალური ოკითხირეეფიშ მინისტრი (2009—2013), დუდთხილუაშ მინისტრი (2013—2019). მაართა ოსური გერმანიაშ დუდთხილუაშ მინისტრიშ პოსტის .
2019 წანაშ 16 კვირკვეშე ევროკომისიაშ პრეზიდენტო რე დორინაფილი. პოსტის დეკინენს 2019 წანაშ გერგობათუთას. ევროპაშ რსხუშ ისტორიას მაართა ოსური რე თე პოსტის.

## ნახანდეფი
* Ursula von der Leyen, *C-reaktives Protein als diagnostischer Parameter zur Erfassung eines Amnioninfektionssyndroms bei vorzeitigem Blasensprung und therapeutischem Entspannungsbad in der Geburtsvorbereitung*, Dissertation, Hanover Medical School, 1990
* Herausgeberin: Füreinander da sein, miteinander handeln. Warum die Generationen sich gegenseitig brauchen. Herder, Freiburg im Breisgau u. a. 2007, ISBN 978-3-451-05874-5.
* Ursula von der Leyen, Maria von Welser, *Wir müssen unser Land für die Frauen verändern.* Bertelsmann, Munich, 2007, ISBN 978-3-570-00959-8
* Ursula von der Leyen, Liz Mohn, *Familie gewinnt.* Bertelsmann Foundation, 2007, ISBN 978-3-89204-927-2
* Herausgeberin mit Vladimir Spidla: *Voneinander lernen — miteinander handeln. Aufgaben und Perspektiven der Europäischen Allianz für Familien*. Nomos, Baden-Baden 2009, ISBN 978-3-8329-3650-1.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ურსულა ფონ დერ ლიაიენიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* Фото с церемонии назначения Урсулы фон дер Лайен на пост министра обороны

კატეგორია:დუნაბადი 8 გერგობათუთა
კატეგორია:გერმანაიშ მედიკოსეფი
კატეგორია:გერმანაიშ ოსური პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ანგელა მერკელიშ მაართა კაბინეტი
კატეგორია:ანგელა მერკელიშ მაჟირა კაბინეტი
კატეგორია:ანგელა მერკელიშ მასუმა კაბინეტი
კატეგორია:ანგელა მერკელიშ მაანთხა კაბინეტი
კატეგორია:გერმანიაშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
კატეგორია:ევროკომისიაშ პრეზიდენტეფი
ბელციშ ერეფოშქაშე აეროპორტი

**ბელციშ ერეფოშქაშე აეროპორტი** Aeroport Internațional Bălţi — ერეფოშქაშე აეროპორტი (IATA: BZY, ICAO: LUBL), ნამუთ კინოხ ჩინებული რდჷ მუჭოთ Bălţi-Leadoveni ერეფოშქაშე აეროპორტი, ჟირ აეროპორტშე ართ-ართი, ნამუთ ნოღა ბელცის ონინალჷ, მოლდოვა. აეროპორტი ნოღაშ ცენტრიშ ოორუეშე 15 კილომეტრის (9.3 მ) იდვალუაფუ, მოლდოვაშ სიდიდათ მაჟირა აეროპორტი, ორზოლიშ გჷნოღალეფიშ დო ჩარტერული რეისეფიშ მეჯინათ. შხვა აეროპორტი, ნამუთ ნოღაშ ხურგეფიშ დინოხოლე იდვალუაფუ ბელცი-ნოღაშ აეროპორტი, თარო ონინალჷ ქიანაშ დინოხოლენი, რეგიონალურ რეისეფს.

კატეგორია:მოლდოვაშ აეროპორტეფი
ხაზარეფი

**ხაზარეფი** — თურქულნინამი გვერდოგეგია კათა, დუდმაართაშე ცენტრალური აზიაშე, ნამუქჷთ VII ოშწანურას ზოხორინელი ოხანე აკოქიმინეს ოორუე კავკაციას. აკონტროლენდეს აბრეშუმიშ დიდ რზას ნამუთ ართიანს მეთმიორსხუანდჷ ჩინეთის, ცენტრალური აზიას დო კიევიშ რუსეთის. სუმი ოშწანურაშ გოძვენას (650-965) აკონტროლენდეს ვოლგაშ დო დონიშ წყარპიჯეფს ყირიმიშ ჩქონსთინეფი დიდი ხანიშ გოძვენას იდვალუაფუდეს ბიზანტიაშ იმპერიაშ დო ომაიანეფიშ ოხალიფეშ შქას, თიშ უკული, მუთ მეხვარეს ბიზანტიაშ იმპერიას სასანიანეფიშ დამარცხებას. 

ბიზანტიაშ იმპერიაშ დო ხაზარეფს შქას რსხუქ 900 წანას გეუფრაშჷ, მუშ შედეგო ბიზანტიაქ მოუჭანუ ალანეფს, ხაზარეფი ყირიმიშე დო ოორუე კავკაციაშე გეგშურაჸუდესკო. თე ფაქტით ირგებუა კიევიშ რუსეთიშ მამართალ სვიატოსლავ I-ქ, გეჭოფუ ხაზარეფიშ ნანანოღა ატილი (965-969) დო მოჯალაგუ ხაზარეფიშ ომაფე.

## თაშნეშე ქოძირითე
*ხაზარული ნინა
*ხაზარეფიშ ოხაკანე
*ხაზარეფიშ ლესქერობეფი საქორთუოს

## ლიტერატურა

*
*

## სქოლიო

კატეგორია:კავკავია
კატეგორია:თურქულნინამი კათეფი
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
ბულგარეთი (ვოლგა-კამა)

thumb|ევრაზია 1200 წანაშო
**ბულგარეთი [[ვოლგა]]-[[კამა|კამაშ]]**, *ვოლგაშ ბულგარეთი* — შქავოლგაშპიჯეთიშ დო კამაშპიჯეთიშ კათეფიშ მაართა ორდოშიანი ფეოდალური სახენწჷფო, ნამუქჷთ გჷმიქიმინჷ VII ოშწანურას. შანულამი როლი არსულჷ ბჟაეიოლი ევროპაშ შქა ოშწანურეფიშ ისტორიას. XII ოშწანურაშო იკათუანდჷ ოორუე ჩუვაშეთშახ დო ობჟათე ურალიშპიჯეთშე. ბულგარეთიშ გეშა ნაჭარა ჩინებეფს მუთმოჭირინუანა არაბი დო სპარსი ავტორეფი (იბნ ფადლანი, იბნ ჰაუკალი, ალ-ისტახრი, იბნ რუსთა, ალ-გარდიზი დო შხვეფი), რაშიდ ალ-დინი, ხაზარული საბუთეფი, რუსეთიშ მატიანეეფი, ბულგარეფიშ ეპიგრაფიკული ძეგლეფი. დიდი მასალა რე მოპალაფირი არქეოლოგიური რკუალეფიშ შედეგო (ბოლგარიშ დო სუვარიშ გონთხორუეფი).

სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუაშ მიარე ფინურ-უგარული ტომი ოკათუდჷ. აბანური მახორობაშ გოვითარაფა აბიწორუ XII ოშწანურას ბულგარეფიშ თურქულნინამი ტომეფიშ მოულაქ აზოვიშპიჯეთშე. X ოშწანურაშო გეგია ბულგარალეფქ იროიანი აბანიშ რინაშა გეგნორთეს, თინეფიშ მეურნობაშ ოსხირო დიხასაქვარუაქ გჷნირთჷ.

X ოშწანურაშახ ხაზარეფიშ ოხაკანეს დოჸუნდეს. თინეფიშ სააწმარენჯო ბურჯაფიშ ღანკით ბულგარეფიშ ხანეფქ არაბეფს მიარსხუეს, ისლამი აღიარეს დო ნომინალურო დოჸუნდეს ოხალიფეს. 965 წანას, სვიატოსლავ იგორის სქიქ ხაზარეფიშ სახენწჷფო მოჯალაგუ დო ბულგარეფქ ზოხორინალა მიპალეს. X ოშწანურაშ დალიას, თაქ ფეოდალური ურთიართობეფქ გეპატონჷ. ბულგარეთის გინმიშჷ ბჟაეიოლი ევროპაშ დო აზიაშ მემარსხუაფალი ოვაჭარე რზალეფი, ნამუთ ხეს უნწყჷნდჷ ეჭოფუა-მეჩამაშ გოვითარაფას დო შანულამი ოვაჭარე დო ოხელებე ცენტრეფიშ გოჭყაფას. X-XII ოშწანურეფს, ბულგარეთი შხირას ოლჷმუდუ რუსეთიშ ოთარეეფს. თეშ გეშა ოხვისტა ნოღა ბოლგარიშე ჯაეიოლჸურე, ბილიარშა გეგნღეს. 1223 წანას, ბულგარეფქ დითხინუეს მონღოლეფიშ მაართა გენთხაფა. 1236 წანას, მონღოლეფქ ბილიარი გეჭოფეს, 1241 წანას – ედომუშამი ქიანა გეჭოფეს, ნამუქჷთ ანწიანშე ორქოშ ურდუმიშ აკოდგინალაუშა გემშართჷ, მორო გორკვიაფილი ავტონომია მიღჷ.

XIII ოშწანურაშ II ნორთის დიჭყჷ ახალი ეკონომიკური ეჸონუაქ, ნოღეფიშ ძინაქ, გეჭყანიერჷ საირქიანო ვაჭარუაქ. თექ ბულგარეთიშ თარეფს ზოხორინალაშო მენჭაფეფი გურჩქინჷ, ნამუსჷთ მონღოლეფიშ მუსხირენი დჷმასაჯებელი ლესქერუაქ მაჸუნჷ. მარკვიალეფიშ ნორთი უზურენს, ნამჷ-და XIV ოშწანურაშ 90-იანი წანეფიშ შქა ხანეფს ბულგარეთი ორქოშ ურდუმწკჷმა ართო თემურლენგიქ მოჯალაგუ. XV ოშწანურაშს 30-იან წანეფს, წყარმალუ ლამიშ ობჟათეშე მადვალი დიხეფი რუს ფეოდალეფქ გეჭოფეს. ზოხორინალა ქისქილიდუ ხვალე ყაზანქ, ნამუქჷთ ყაზანიშ ოხანეშ ოხვისტე ნოღათ გჷნირთჷ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ბულგარეფი
კატეგორია:თათარეთი
კატეგორია:ჩუვაშეთი
პანარაბიზმი

[thumb|260px|[არაბული ოქიანუ]]
thumb|მარცხნივ|200px|პანარაბული ფერეფი — პანარაბული ყარაფიშ სიმბოლო

**პანარაბიზმი** — ყარაფი, ნამუშ ღანკი რე არაბულნინამი კათეფიშ დო არაბული ქიანეფიშ ართ სახენწჷფოს გოართოიანაფა ატლანტიშ ოკიანეშე არაბეთიშ ზუღაშა. პანარაბიზმი მეჭედელო რე მერსხილი არაბულ ნაციონალიზმწკჷმა. პანარაბიზმი ქადაგენს არაბეფიშ ართ ნაციათ გჷმოქიმინუაშს იდეას. პანარაბიზმის უღუ ტენდენცია სეკულარობაშო დო შხირას სოციალიზმშოთ. თინა კონწარო აწმურე კოლონიალიზმის დო ბჟადალი პოლიტიკურ კათაფეფს არაბულ ოქიანუს. პანარაბიზმი კულტურული ნაციონალიზმიშ ართ-ართი ფორმა რე.

## ჯინჯეფი დო ლიდერეფი
პანარაბიზმიშ იდეა მაართაშ წჷმიჭყჷ შარიფ ჰუსეინ იბნ ალიქ მექაშ შარიფიქ, ნამუთ ოსმალეთიშ იმპერიაშე გოდუდიშულაფას დო ართოიანი არაბული სახენწჷფოშ დორსხუაფაშენ ფირქენდჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* პან-ყარაფეფიი 
* ისლამოლოგია
* არაბისტიკა
* სემიტოლოგია
* ქართიშ აზიაშ დო აფრიკაშ ინსტიტუტი

## ლიტერატურა
*  Bassam Tibi. *Vom Gottesreich zum Nationalstaat. Islam und panarabischer Nationalismus*. Frankfurt am Main: Suhrkamp, 1987. ISBN 3518282506.

კატეგორია:ნაციონალიზმი
არაბული ნინაშ ეგვიპტური დიალექტი

მინი|250პქ|არაბული ნინაშ ეგვიპტური დიალექტიშ გოფაჩუაშ რუკა
**არაბული ნინაშ ეგვიპტური დიალექტი** (, ვარდა **ეგვიპტური არაბული ნინა**, , მუშჯოხოდვალა — , **მასრი**) — არაბული ნინაშ დიალექტი, ნამუშათ რაგადანს ეგვიპტეშ მახორობაშ უმენტაში ნორთი.

## ასიანი დგომარობა
დოხოლაფირო 76 მილიონი ეგვიპტარი რაგადანს არაბული ნინაშ რანწკი დიალექტეფიშ ბუნაშა. ეგვიპტური დიალექტი არჩქილე ედომუშამი არაბულნინამ ქიანეფს თექ ეგვიპტური კინემატოგრაფიაშ სიმიარეშ გეშა, ნამუთ ხეს უნწყჷნს თე დიალექტიშ გოფაჩუას დო დოგურაფას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Blog and learning materials for Egyptian Arabic  Lingualism Publishing
* Egyptian Arabic Swadesh list of basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)
* lisaan masry - a comprehensive online dictionary, thesaurus and grammar of Colloquial Egyptian Arabic, with free downloads for Windows, Android, Kindle, PDF
* Arabic and its variations  - Article at Study-Arabic.info
* Book on Egyptian roots of Egyptian Arabic 
* "An Arabist's Guide to Egyptian Colloquial" by Daniel Pipes ( )
* Egyptian Colloquial Arabic Lessons In English Let's talk in Arabic
* Coptic Words in Egyptian Arabic 
*  Egyptian Arabic lessons
* Description of Egyptian Arabic from UCLA's Language Materials Project 
* Egyptian Arabic Dialect Course (through song lyrics)
* Free Arabic and Egyptian lessons 
* Alfabet el-Loġa l-Maṣri - a proposed Latin-based alphabet for the modern Egyptian language (Maṣri/English).
* ''Learn to Speak and Read Egyptian Arabic'' Using a highly visual approach to learning with color-coded text, up to 6,000 audio clips, videos, and podcasts.
* Egyptian Arabic  Introductory article
* A review on the book "Present Culture in Egypt" (written in Arabic)
* Transferring Egyptian Colloquial into Modern Standard Arabic 
* A community-based Ameyya-English dictionary 

კატეგორია:ეგვიპტეშ ნინეფი
კატეგორია:არაბული ნინაშ დიალექტეფი
სემიტეფი

[thumb|300px|right|„[სემი, ქამი დო იაფეტი“ — *[[ჯეიმს ტისო]]*]]
thumb|300px|სემიტური ნინეფიშ გოფაჩუაშ რუკა
**სემიტეფი** ანუ **სემიტი კათა** — ტერმინი, ნამუთ ისტორიაშ გოძვენას, გჷმირინუაფუდჷ სემიტური კულტურაშ მოღვენი დო სემიტურ ნინეფშა მორაგადე კათეფიშ ეიოშანალო. თიში რასობური დო ეთნოლინგვისტური გჷმორინაფა ასე უკვე მოჯვეშაფილი რე (კონტრასტის: „ქამიტეფი“ დო „იაფეტიტეფი“). ჯოხოდვალა მოურს ბიბლიური სემიშ ჯოხოშე.

თაჸურეშე გიშურს, ნამჷ-და ნინეფიშმენცარობაა გინორსხილი რე შხვა კულტურულ მენცარობეფწკჷმა, ტერმინქ მიღჷ სემიტური რელიგიეფიშ დო ეთნოსეფიშ ეიოშინალი შანულობათ.

თეხანური სემიტური კათეფიშ რიცხუშა მიშმულა: არაბეფი, ურიეფი, მალტარეფი, ასურალეფი, ობჟათე არაბეთიშ ობჟათე სემიტეფიშ ობჟათე გიმენბუნაშ ჯვეში წჷმმარინაფალეფიშ გამნარყეფი, ამჰარა, ტიგრე, ტიგრაი დო ეთიოპიაშ რანწკი კათეფი.

## სქოლიო

კატეგორია:ჯვეში კათეფი
არაბული საგესქუო

[მინი|მარცხნივ|250პქ|[მეზე (პეტრა)]]
**არაბული საგესქუო** — არაბეთიშ ჩქონიშ დო არხო ბჟაეიოლიშ ქიანეფიშ საგესქუო. არაბული საგესქუოშ გოლინა იძირებე ოორუე აფრიკაშ ისლამურ ქიანეფს.

## ეჭარუა
[მინი|მარცხნივ|250პქ|[ფალაფელი|ფალიაფელი]]
არხო ბჟაეიოლიშ ქიანეფიშ ერუანული საგესქუოს ართიანშე გინორთეფიშ უმკუჯინალო, თინეფს ართიანწკჷმა მიარე საართე უღჷნა, ნამუთ ჩინებული რე ჯოხოდვალათ *არაბული საგესქუო*. თარ ოჭკომალი პროდუქტეფი რე ოსპი დო პოპოქამეფი, ნამუეფშე შხირას აკეთენა პასტეფს დო შხვადოშხვა ვარიაციფს გჷმირინუანა.

პოპულარული არაბული ოჭკომალეფი:
* „ბეიზარი“ — ჩინებული პოპოქიშ სუპი მაღრიბშე;
* ფალაფელი — ქილი პოპოქიშე ვარდა ნუტიშე კვარკვალია ბურთეფი.

შხურიშ ხორცი, ქაბაბიშ სახეთ ვარდა ხაშილო — არაბულ საგესქუოს არძაშე გოფაჩილი ხორციშ გვარობა რე. შხურიშ რსხულიშ არძა ნორთი გჷმირინუაფუ, თინეფს შქას შიგანი, დუდი დო ბოჭოკეფი. ოჭკომალი “ჰუზიშო„ ედომუშამი შხურს ჭუნა, ნამუთ ფარშირაფილი რე ქოთომით, მარქვალეფით დო ორზათ. ზადჷნა ჸვინთელი პირით დო ხვარხვით.

ქოთომწკჷმა ართო, ეგვიპტეს დო ოორუე აფრიკას ტორონჯეფსჷთ ჭკომჷნა. ღეჯიშ ხორცი ისლამს ვაშენერებული რე, ნამუსჷთ თაშნეშე რეგიონიშ ქირსიანეფით ძალამ ოშა-გოშათ ჭკომუნა. ზუღაპიჯიშ რეგიონეფს თარ როლს ჩხომი ლაჸაფენს.

ხორცამი ოჭკომალეფს შხირას გჷთმუძინანა ლიმონს, იოგურტის, ჯუმორს (ძიმარს), თამარინდის, ბერწულიშ წვენს ვარდა ჩვაჩვაბის, ნამუთ ოჭკომალს ბჟე გემოს არზენს.

ორტვინობაშ უმენტაში გვარობას ხორცწკჷმა ართო ხაშჷნა. ხვალე ორტვინობაშ ოჭკომალშ ზადუაშ ბორჰჯის გჷთმუძინანა ორზას (ფარშიშ სახეთ). თარ როლს ლაჸაფენს ჯუმორს ინოკარწელი ორტვინობა. შხირას გჷმირინუაფუ ახალი ვარდა სქირაფილი ხილი მუჭოთ ხორციშ გიოჸუნაფალი დესერტი.

ქობალკაკალი რეგიონიშ შანულამი ლაწკარი რე, მორო ორზა კანკალე რეგიონს თაშნეშე შანულამ როლს ლაჸაფენს. კუსკუსი მოურს ოორუე აფრიკაშე დო გიფაჩუ სირიას. შხვა არაბულ ქიანას კუსკუსიშ მანგიორო გჷმირინუაფჷ ბულგური.

არაბულ ქობალს, პიტას, შხირას მინმოდვანა ხაშილი ხორცის დო კარკაზანა მილიშ სახეთ.

### დესერტეფი
პოპულარული არაბული გემუანობა, მუხალაბია, ნამუსჷთ ორზაშე აკეთენა. ფართას რე გოფაჩილი პეჩენია ფინიკიშე. ფახლავა — თურქული საგესქუოშ ოჭკომალი. მიარე ოჭკომალს აგემუანენა დიფსით — ფინიკიშ სიროფით — ვარდა თოფურით.

ყავა — რეგიონიშ არძაშე პოპულარული ოშუმალი რე. ყავაშ ზადებაშ დო შუმაშ პროცესი რთულ რიტუალწკჷმა რე მერსხილი, ნამუთ გიშაკერძაფილო სუმარეფიშ შეიოხვამილაფარო. დუდმაართაშე ლაწკარს მოხალჷნა, ნამუსჷთ მეტალიშ კეტიშ უფაჩუანა, მუშ უკული ჩჷნა ოხეხალს გიშშაკერძაფილი რიტმით. ყავას ოფუნუანა ლინჯიშ ვარდა ლატუმიშ ჭკუდის, ნამუთ ჩაიდანს მოგენს. ზათი ოშუმალი მუკმუღჷნა მორჩილი ფინჯალეფით, უნჩაშეფიშ რანწკიშ მეჯინათ. სუმარეფს ყავას სუმშა მუკმუღანა, მუშ უკული სვენათ მარდი გჷნუგუე ოკო მენძელს დო იუარუე ოკო. ყავას შანქარიშ უმუშო შუნა, მარა გემუან ოჭკომალს გეთმიოჸუნუანა — მიხაკი, კარდამონი, კანკალე ქიანას — ჸვინთელი პირი ვარდა მუსკატიშ თხირი.
მაჟირა აბანი უკებჷ — უჩა ვარდა ძალამ გემუან ჩაის.

## ლიტერატურა
* Alan Davidson: *The Oxford Companion to Food*, 2nd ed. Oxford 2006, статьи *Arab cuisine*, *Arabian food* и *Bedouin food*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* არაბული საგესქუოშ მუშობურობეფი არაბეფიშ გოართოიანაფილ საემიროეფს
* 

*
კატეგორია:აზიური საგესქუო
ბაგარეფი

thumb|მარცხნივ|250პქ|ცხენენჯი-ბაგარი
[მინი|მარცხნივ250პქ|ბაგარეფიშ უმენტაშონბა ოხორანს [ჩადის დო სუდანიშ დარფურიშ რეგიონს, თინეფშე კანკალე სეზონურო მიგრირენს ობჟათე სუდანშა, ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკაშა დო ნიგერიაშა.]]
**ბაგარეფი** — არაბული ტომეფი, ნამუეფიშ მუდანობა ართო დოხოლაფირო 1 მილიონს აკმადგინანს. თინეფიშ უმენტაშობა ოხორანს ჩადის დო სუდანს დარფურიშ რეგიონს (თარო ფურეფი, ნუბა დო ფულბეეფი). თინეფი პერიოდულო მიგრირენა ობჟათე სუდანშა დო გოხოლუაშ რეგიონეფშა. ბჟადალი ბაჰრ-ელ-ღაზალიშ ოორუე ნორთი რე ბაგარეფიშ ობჟათე სუდანშა გინოხორინიშ ტრადიციული არანი. თინეფიშ ოხორუეფიშ არაბულშე ბონი თანგუათ შანენს მეჩხოულეს, თინეფი ჩადიშ არაბულ ნინაშა რაგადანა.

1880–იანი წანეფიშ მაჰდისტეფიშ აბუძოლიშ თარი მაკათურეფი რდეს დარფურიშ დო კორდოფანიშ ბაგარეფი. 1985 წანაშე, თინეფი სუდანიშ თარობა ობჟათე სუდანიშ დინკეფიშით აკოქიმინელი არმიაშ სააწმარენჯოთ ობურჯაფეთ აკმაანჯარენდჷ.

## ლიტერატურა
* Owens, Jonathan. 2003. Arabic dialect history and historical linguistic mythology. *Journal of the American Oriental Society*.
* Scheinfeldt, Laura B, et al. 2010. Working toward a synthesis of archaeological, linguistic, and genetic data for inferring African population history. In John C. Avise and Francisco J. Ayala, eds., *In the light of evolution. Volume IV: the human condition.* Washington, D.C.: National Academies Press. Series: Arthur M. Sackler Colloquia.
* United States Department of State. 2008-06-04. ''Trafficking in Persons Report 2008—Sudan''.
* Adam, Biraima M. 2012. Baggara of Sudan: Culture and Environment, Amazon online Books ''Baggara of Sudan: Culture and Environment''.

კატეგორია:ჩადიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:სუდანიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:ობჟათე სუდანიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:არაბეფი
ლევან უჩანეიშვილი

**ლევან უჩანეიშვილი** (დ. 15 ქირსეთუთა, 1958, ქართი, სსსრ, სსრრ) — ქორთუ არტისტი.

დებადჷ 1958 წანაშ 15 ქირსეთუთას ნოღა ქართის. 1979 წანას გათუ შოთა რუსთაველიშ ჯოხონობაშ თეატრალური ინსტიტუტი. დიჭყჷ მუჭოთ კინოსტუდია „ქორთული ფილმიშ“ არტისტიქ.  კინოს გინიღანა 1976 წანაშე. 1980-იანი წანეფს როლეფს იღენდჷ ქორთულ ფილმეფს. ოშინალი რე ფილმეფი „ჸუდე ლესნაიას“, „კუკარაჩა“, „ქომოლკათა დო შხვეფი“, „სპირალი“ დო შხვა.

1990-იანი წანეფშე ოხორანს დო მოღალენს ააშ-ს, სოდეთ ოკათჷ ჰოლივუდიშ ფილმეფს, ნამუეფშეთ ოშინალი რე: „ალობაშ დღა“ (1996), „ბლეიდი“ (1998), „პრეზიდენტიშ ფურენჯი“ (1997), „ვირუსი“ (1999), „25-ა სათი“ (2002) დო შხვა. ოკათუდჷ ტელესერიალ „ფულირი მოღეეფიშ“ ართ-ართ ეპიზოდის. ხოლო გინიღანა რუსეთიშ კინოსტუდიეფი.

## ფილმოგრაფია
*1979:  „დიარა იმერულო“      რეჟისორეფი ნელი ნენოვა, გენო წულაია
*1982: „კუკარაჩა“  (კუკარაჩა) რეჟისორეფი სიკო დოლიძე, ქეთი დოლიძე
*1984: „სურამიშ ჯიხაშ ამბე“  რეჟისორეფი დოდო აბაშიძე, სერგო (სარგის) ფარაჯანოვი
*1988: „გუმოცხადება“  რეჟ. გიორგი (გია) მატარაძე
*1988: „დჷნოშურქ მოხვადჷ“  რეჟ. ნანა მჭედლიძე
*1989: „დონ კიხოტიშ დო სანჩოშ რინა“    რეჟ.  რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
*1990: „სპირალი“  (რამაზ კორინთელი)  რეჟ. გიული ჭოხონელიძე
*1990: „შარდენი“  რეჟისორეფი კობა წაქაძე, გრეგ პალმერი
*1992: „სტალინი“ (Stalin) (ააშ) 
*1996:  „ალობაშ დღა“  ()
*1997: „იასუმი“   რეჟ. ილია ჩაჩანიძე
*1997:  „პრეზიდენტიშ ფურინჯი“  () (ააშ, გერმანია)
*1998: „A Bedfull of Foreigners“  (ააშ)
*1998: „ბლეიდი“ () 
*1999: „ვირუსი“ (Virus) (ააშ, საფრანგეთი)
*2002: „25-ა სათი“ () (ააშ)
*2002: „ოლიგარქი“ () (ლარი თეიშვილი ) (რუსეთი)  რეჟ. პავლე ლუნგინი 	 

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:დუნაბადი 15 ქირსეთუთა 
კატეგორია:დუნაბადი 1958
კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი
არაბული მუსიკა

**არაბული მუსიკა** () —  გჷმიქიმინჷ დორხველი არაბული ხელუანობაშ დო არაბეთიშ ოხალიფეშ აკოდგინალუაშა მიშმალი ქიანეფიშ ხელუანობაშ ესვარუათ. კინოხიანი, „ბედუინური“ პერიოდის მუსიკა დო პოეზია ართამო წჷმურედეს. ასეიან ბორჯშა ასქილადირი რე ჯვეში არაბი პოეტ-მობირეეფიშ (შაირეფი) გეშა ინფორმაცია, ობირე ჟანრიშ გეშა — ოქერვანე ბირა (ჰიდა), ცხენენჯეფიშ ბირა (ჰაბაბი), მუსიკალური ინსტრუმენტეფიშ გეშა — დუფი, რებაბი (ართსიმამი ვიოლინო), მიზჰარი .

## სქოლიო


კატეგორია:არხო ბჟაეიოლური მუსიკა
კატეგორია:ოორუე აფრიკული მუსიკა
კატეგორია:არხო ბჟაეიოლური მუსიკა
მავრეფი

[მინი|მარცხნივ|250პქ|მავრეფი [პირენეშ ჩქონი|პირენეშ ჩქონს.]]
**მავრეფი** — მავრიტანიული წჷმოულობაშ ტომეფი, ნამუეფით აფრიკაშ ოორუე-ბჟდალა ნორთის, ასეიანი მაროკოშ ტერიტორიას ოხორანა. 

VI ოშწანურას, მავრეფიშ დიხეფიშ ნორთი ბიზანტიაშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ, თარო გიბრალტარიშ საროტიშ წყარპიჯშ ღოზი. 697 წანას, ოორუე აფრიკაშ არაბეფიშ დოჸუნალაშ უკული მავრეფქ ისლამი მიღეს. მავრეფიშ დიხეფქ არაბეფიშ ოხალიფეშ აკოდგინალაუშა გემშართჷ. 711-718 წანეფს, მავრეფქ გეჭოფეს დაღარი ვესტგუთეფიშ ომაფე ასეიანი ესპანეთიშ ტერიტორიას. მავრეფიშ წჷმიულას ევროპას ხე ვაუნწყუ 732 წანას პუატიეშ ბურჯაფის მარცხიქ. 756 წანას, მავრეფქ ჭყანიერი ომაფე ალ-ანდალუსია ანუ კორდოვაშ ოხალიფე გაჭყეს. VIII-IX ოშწანურეფს, მავრეფს არძაშე დიდი აწორინალა კარლოს დიდიშ კაროლინგური ფრანკეფიშ სახენწჷფოქ გუწუ. გვალამი ქირსიანული ომაფეეფიშ 450-წანიანი ბურჯაფიშ რეკონკისტაშ შედეგო მავრეფქ ესპანეთის არძა ოპალუე მიოდინუეს. მავრეფქ ქისქილიდეს დორხველი ოპალუეფი მაროკოს. მავრეფი ასეიანი მავრიტანიაშ დო მაროკოშ მახორობაშ ნორთის წჷმარინუანა.

## თაშნეშე ქოძირით
*ალ-ანდალუსია
*ალჰამბრა
*ალმოჰადეფი
*ალმორავიდეფი
*იბნ რუშდი

## ლიტერატურა
* Jan R. Carew. *Rape of Paradise: Columbus and the birth of racism in America*. Brooklyn, NY: A&B Books, c. 1994.
* David Brion Davis, "Slavery: White, Black, Muslim, Christian." *New York Review of Books*, vol. 48, #11 July 5, 2001. Do not have exact pages.
* Herodotus, *The Histories*
* Shomark O. Y. Keita, "Genetic Haplotypes in North Africa"

## რესურსეფი ინტერნეტის

* "The Moors" by Ross Brann, published on New York University website.
* Secret Seal: On the image of the Blackamoor in European Heraldry.
* Encyclopedia - Britannica Online Encyclopedia (2006)
* Moors

კატეგორია:აფრიკაშ კათეფი
კატეგორია:არაბეფი
ოლე გუნარ სოლსკიაერი

**ოლე გუნარ სოლსკიაერი** ( ; დ. 26 ფურთუთა, 1973) — ნორვეგიალი მობურთე. 1996 წანას იჸუ ნორვეგიაშ ჩემპიონატიშ ბომბარდირქ. 11 წანას რდჷ „მანჩესტერ იუნაიტედიშ“ მობურთე. ლაჸაფენდჷ უმოსო თირუეფს. გჷნმაჭყვიდირალი გოლი მითიღჷ 1999 წანას ჩემპიონეფიშ ლიგაშ ფინალს. ნორვეგიაშ ერუანული ნაკორობაწჷმა ართო ოკათუდჷ 1998 წანაშ მოსოფელიშ დო 2000 წანაშ ევროპაშ ჩემპიონატეფს. საახალო ოკუჩხბურთე კარიერა დიჭყჷ 1980 წანას „კლაუსენენგენს“, სოდეთ 1990 წანაშა ლაჸაფენდჷ. პროფესიონალურ კარიერას „კლაუსენეგეს“ 90-94 წანეფს ილაჸაფჷ დო 109 ლაჸაფის 115 გოლი მითიღჷ, 94-96 წანეფს „მოლდეს“ 42 აკოხვალამას 31 გოლი მითიღჷ. ათეშ უკული ფერგიუსონქ „მანჩესტერ იუნაიტედშა“ გინიჸონჷ, სოდეთ 2007 წანაშა ლაჸაფენდ დო 235 ლაჸაფის 91 გოლით გიშერჩქინჷ დუდი. 2007 წანას ათუ მუში მუჭოთ მობურთეშ კარიერა. 2008-2011 წანეფს რდჷ „იუნაიტედიშ“ რეზერვეფიშ მაწვართალი, 2011-2014 წანეფს „მოლდეშ, 2014 წანას „კარდიფიშ“ მაწვართალი, 2015-2019 წანეფს კინ „მოლდეშ“, მორო 2018-2019 წანეფს „მანჩესტერიშ“ კუნტახანური მაწვართალი, 2019-შე რსულნებაბამი მაწვართალი რე.

## რესურსები ინტერნეტში

*
*Biography at ManUtd.com
*Profile  at BBC Sport

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1973
კატეგორია:ნორვეგიალი მობურთეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 26 ფურთუთა
ალექსეი ნავალნი

**ალექსეი ნავალნი **(; დ. 4 მანგი, 1976, ოდინცოვკაშ რაიონიშ ოურდუმე ნოღა ბუტინი, მოსკოვიშ ოლქი,სსრრ — ღ. 16 ფურთუთა, 2024, ხარპი, იამალ-ნენეფიშ ავტონომიური ოკრუგი, რუსეთი) — რდჷ რუსი პოლიტიკოსი დო ოჯარალე მოღალე, იურისტი, ინვესტ-აქტივისტი. „კორუფციაწკჷმა ბურჯაფიშ ფონდიშ“ დჷმარსხუაფალი. 2013 წანაშ 17 გერგობათუთაშე დუდენდჷ ლიბერალურ „პროგრესიშ პარტიას“. კომპანია „აეროფლოტიშ“ დირექტორეფიშ სხუნუშ ჸოფირი მაკათური. სახაროვიშ პრემიაშ ლაურეატი (2021). მოსკოვიშ მერიშ 2013 წანაშ გიშაგორუეფს მაჟირა აბანშა გიშართჷ 632 697 ხონარით (ხონარეფიშ 27,24%). გომორძგუა მაართა ტურს სერგეი სობიანინს დუთმჷ.

ალექსეი ნავალნი რუსეთის, თაშნეშე რუსულ დო ოერეფოშქაშე მასმედიას ჩინებული რდჷ მუჭოთ კორუფციაშ, რუსეთიშ პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინიშ დო თიში თარობაშ კრიტიკოსი.

2020 წანაშ 20 მარაშინათუთას, ნავალნი კომატოზურ დგომარობათ ომსკიშ ოსქილადეს ქჷდანჯირუეს დო ფიჟვეფიშ ხელუანური ვენტილაციაშ აპარატის ქემურსხუეს. თიში ბუნაშ გჷნაცხადით, თინა მოწამალეს. 22 მარაშინათუთას, გეგნიჸიონეს ოკურნალეთ გერმანიაშა. 2020 წანაშ 7 ეკენიას, გეგშართჷ კომაშე.

2021 წანაშ 11 ღურთუთას, რუსეთის საჯიშ არსულაფაშ ფედერალურ ბიუროქ სასამართალოს მიკართჷ, ნამჷ-და ნავალნიშ პიჯობური ბრალი, ნამუთ მან ივ როშეშ საქმეშენ მიღჷნ, რეალურით დუთირუდესკონ. 17 ღურთუთას, ნავალნი მოსკოვიშ აეროპორტის ოჭოფეს, მუჟანსჷთ თინა გერმანიაშე ირთუდჷნ. ჭოფუაშე მაჟირა დღას, პოლიციაშ გჷმნართის მანჯებულჷ სასამარათლე პროცესიქ თინა 30-დღათ ქუდახუნჷ. სასამართალოქ სუმ წანმოწანა დო გვერდი ქემუსაჯჷ. საჯის მარკჷ 10 თუთაქ, ნამუთ თიქ დინოხხვილიშუას მანჯჷნ  დო საბოლათ 2 წანა დო 8 თუთაქ მიესაჯჷ. თეშ მოხ, რუსეთის ოპოზიციონერიშ სააწმარნეჯოთ ქვირთოსანუაშ ბირგულით გონწყეს საქმე, ნამუთ კინე მუში ფონდეფიშე ფარაშ ლოლუას ოწაწუდჷ.

## ორდოიანი რინა დო კარიერა
ნავალნი რუსული დო უკრაინული გოჭყაფაში რე. მირდჷ ობნინკის, მოსკოვიშ ობჟათე-ბჟადალშე 100 კილომეტრის მეძენას, მარა ბაღანობას ზარხულს ბებწკჷმა მანჯენდჷ უკრაინას, სოდე დიგურჷ უკრაინული ნინა. თიშ მასქერეფს, ანატოლი ნავალნის დო ლუდმილა ნავალნაიას, მოსკოვიშ ოლქიშ ოფუტე კობიაკოვოს კარაჩხეფიშ ორშუალი ქარხანა უღჷდეს, ნამუსჷთ თინეფი 1994 წანაშე ამუშენა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნავალნიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ნავალნი ВКонтакте-ს
* ნავალნი Twitter-ს
* ნავალნი Facebook-ს
* ნავალნიშ ბლოგი „Живой Журнал“-ს
* კორუპციაწკჷმა ბურჯაფიშ ფონდიშ ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:პოლიტიკოსეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:XXI ოშწანურაშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:XXI ოშწანურაშ იურისტეფი
კატეგორია:სახაროვიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ალექსეი ნავალნი
კატეგორია:იუთუბერეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:რუსი იუთუბერეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ოჯარალე მოღალეეფი
კატეგორია:რუსეთიშ კანონმათხილეეფი
კატეგორია:რუსი ნაციონალისტეფი
კატეგორია:რუსი ლიბერალეფი
კატეგორია:რუსი იურისტეფი
კატეგორია:რუსეთიშ პოლიტჭოფილეფი
ქოთომიშნერეფი

**ქოთომიშნერეფი** () — მაფურინჯეფიშ რანწკი. აკმაშქვანს შხვადოშხვა ზჷმაშ (12—235 სმ სიგჷრძაშ დო 45 გრამიშე — 22 კგ-შახ წონაშს) ფორმეფს, ნამუეფით ედომუშამი მოსოფელს (ანტარქტიდაშ მოხ) ხე. ქოთომიშნერეფს მანგარი, კუნტა ნინძგი უღჷნა, დიხაშ გაჩხირკალო მოხუჯაფილი ჭყანიერი კუჩხეფიი, მორგვალე სუალეფი — მოხუჯაფილი ბიჭორი ეფურინუაშო დო ხანკუნტა ფურინუაშო. ჯგირო გჷმოხანტილი ჩიყვაყვი, ნაღველიშ ბუშტი, მეჭედელი ფათარუა, 10 მაართა ჭყაფაშ მაქირინაფალი ბურდღა. ჸუჯელა ივითარებუ ხვალე პტერილიეფს, ბურდღას გეძინაფონი ღერიეფი უღუ (გჷმნარკი ჰოაცინი). კანკალეს დუდს კანიშ ტარკალე განობეფი უღუ, ღილეთ ფერილი ვარდა ხორცამი გეძინაფონეფი: წარეფი, ოჸუჯეეფი, ბიბილი დო შხვა. უმენტაშობას ახასიათენს სქესობური დიმორფიზი.

ქოთომიშნერეფიშ რანწკი იკათუანს 5 ფანიას, 78 გვარს გოართოიანაფილს 291 გვარობას. რანწკის 2 გიმენრანწკი რე: ჰოაციენეფი (1 გვარობა) დო დორხველი ქოთომიშნერეფი მახვენჯი ვარდა ნომადური ფორმეფი, ხვალე ჭყორი რე სეზონეფიშ მეჯინათ მიმაფურჷნე. უმენტაშო დიხაშური ფორმეფი რე, ხვალე ჰოაცინი დო გოკოა ნანდული მეგახე. ქოთომიშნერეფიშ უმენტაშობას ბუდუაშ პერიოდის წჷმი უნჯღვერს მოკუხაფაშ პერიოდი: მიარე პოლიგამი რე. ბუდენა დიხას. დვანს 2—20 დო უმოსი მარქვალს, ნამუეფიშ მუნოჸონაფა იგჷნძორებუ 14—30 დღა-სერი. ხვალე დიდკუჩხა (მეგვამე) ქოთომეფი ვეკუხანა, თინეფი მარქვალს ქვიშას ვარდა მაჸორიდე ფურცელეფს ფორჷნა. თაქ ორგანული ნიფთიარობეფიშ ჸორადუა ტემპერატურას უძინანს დო ხეს უნწყჷნს მარქვალიშ მუნოჸონაფას. ქოთომიშნერეფი — წიწილამი ფურინჯეფი რენა. მართვეფი ჭკომჷნა ჩხოლარულ ოჭკომალს (ჭანდეფი, ღვენწკეფი), ძინათებული ქოთომიშნერეფი - ლაწკარით (თასი, წვანე ნორთეფი). ჰოაცინიშ მოხ არძა ქოთომიშნერეფი ომაჯინე ობიექტი რე, თეშ გეშა თინეფიშ მუდანობაქ კონწარო მირკჷ. კანკალეს (ქილორი, გნოლი, კოკობე) უკვე ხელუანურო ამიარენა ომაჯინე მეურნობას. კანკალე (ბანკივური ქოთომი, ინდური, ციცარი) დოჭყანაფილი რე დო გაჭყუ მიარემუდანამი საორინჯო ჯიშეფი.

საქორთუოს ქოთომიშნერეფშე აბხვადჷნა კავკაციური კვათარა, დურაჯი, გნოლი, კასპიური გვალაშ ინდური, კავკაციური გვალაშ ინდური, ქილორი, კოკობე, ჭყორი, ნამუეფშე მაართა 4 მიშაღალირი რე საქორთუოშ  „ჭითა წინგიშა“.

## ფანიეფი
* დიდკუჩხა ქოთომეფი (*Megapodiidae*)
* კრაქსიშობურეფი (*Cracidae*)
* ნინძგკიბირამეფი (*Odontophoridae*)
* ქილორიშობურეფი (*Phasianidae*)
* ციცარიშბურეფი (*Numididae*)

## ლიტერატურა

*
კატეგორია:მაფურინჯეეფი
იან მაკშეინი

**იან დევიდ მაკშეინი** (; დ. 29 ეკენია, 1942, ბლექბერნი) — ინგლისარი არტისტი. ჩინებული რე ნალაჸაფინა როლით BBC One-შ სერიალშე ლავჯოი (1986-1994) დო მუჭოთ ელ სვერენგენი HBO-შ სერიალშე დედვუდი (2004-2006), თე სერიალიშ 2019-ს გემაჸვენჯი ფილმის გინოღალათ წჷმორინაფილი რე ორქოშ გლობუსიშ დო შხვა ნომინაციეფს. 2017-შე ლაჸაფენს პატონი ჯუმაშხას როლს Starz-იშ სერიალს ამერიკალი ღორონთეფი. 2008-ს გახონარჷ ტაი ლუნგი კუნგ ფუ პანდას, 2011-ს ასახიერჷ უჩაბჟაკამი კარიბიშ ზუღაშ კორსანტეფი: უჩინებუ წყარპიჯის (2011) დო ვინსტონი ჯონ ვიკიშ ფილმეფიშ სერიას (2014-). 2016 წანას უღუდჷ ეპიზოდური როლი HBO-შ სერიალს ოხვისტეეფიშ ლაჸაფი.

* 
* 
* 
* "A Conversation with Actor Ian McShane" (Max)—*[[The Charlie Rose Show]]*, PBS, broadcast of 24 March 2008. Accessed 25 March 2008. ("A conversation with actor Ian McShane about his role in the 40th Anniversary Broadway revival of Harold Pinter's *[[The Homecoming]]*.")
* *[https://web.archive.org/web/20110803143009/http://www.thehomecomingonbroadway.com/home.php The Homecoming on Broadway]*—Official site of the 40th anniversary Broadway revival at the Cort Theatre. Accessed 25 March 2008.
კარიბიშ ზუღაშ კორსანტეფი: მოსოფელიშ დათებუ

„**კარიბიშ ზუღაშ კორსანტეფი: მოსოფელიშ დათებუ**“ () — 2007 წანაშ ფენტეზიშ დო ოდუდსგინალე კომედიური ჟანრიშ ფილმი, ნამუთ ოკათუ კარიბიშ ზუღაშ კორსანტეფიშ ფილმეფიშ სერიას.  გიშართჷ 2007 წანაშ 24 კვირკვეს. 

ფილმი დორსხუაფილი რე უოლტ დისნეიშ ათე ჯოხოშ ატრაქციონეფშე. თიში რეჟისორი რე გორ ვერბინსკი, პროდიუსერი – ჯერი ბრუკჰაიმერი. ფილმის თარი როლეფს ლაჸაფენა არტისტეფი ჯონი დეპი, სტელან სკარშგორდი, ორლანდო ბლუმი, კირა ნაიტლი, კევინ მაკნელი, ჯონათან პრაისი დო შხვეფი. თიში მოსოფელიშ მიშნალქ სოდგარენ იჸუ 963.4 მილიონი ააშ დოლარქ, ბიუჯეტი რდჷ 300 მილიონი ააშ დოლარი. ფილმის ეჭარილი რე კაპიტან ჯეკ ბაღირიშ დუდსგინალეფი, მუჭო აწუდირთჷ დეივი ჯოუნსს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო

კატეგორია:2007 წანაშ ფილმეფი
კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი
კატეგორია:გორ ვერბინსკიშ ფილმეფი
კატეგორია:Walt Disney Pictures-იშ ფილმეფი
კატეგორია:კარიბიშ ზუღაშ კორსანტეფი (ფილმეფიშ სერია)
ბურდღა

მინი|ბურდღა

მინი|კონტურული ბურდღა:
 1. ღერი 2. კიტიტი 3. დარქიალი 4. გიმენი ნორთი 5.კალამი

**ბურდღა** —  მაფურინჯეშ კანიშ ქალამი წჷმნაქიმინა, ნამუთ ედომუშამო ფორუნს რსხულს. ბურდღა არსულენს თერმორეგულაციაშ ფუნქციას, თხილანს ორგანიზმის მექანიკური დოღამაკაფაშე, გჷთმოთანჯჷნს რსხულიშ ფორმას. გიშმაგორჷნა გეჸვენჯი სახეშ ბურდღას: კონტურულს, ძაფიშობურს, ყურთუკის, ღემღილს დო ძაგვარს. არძაშე რთული აკოგაფაშ რე კონტურული ბურდღა. თინა აკმოდირთუ ღერშე დო დარქიალშე. ღერიშ თი ნორთის, სოდე დარქიალი რენ, კიტიტი ჯოხო. კონტურული ბურდღა აკმოქიმინუნ მაართა დო მაჟირა რანწკიშ მარქიაფალ ბურდღას, ანკირაშ ბურდღას დო შხვა. ბურდღას ფერართუ დო იმორცუებუ, მაფურინჯე პერიოდულო ითირანბს ბურდღას. ბურდღაშ ფერი დოჸუნს თიშა მიშმალი პიგმენტეფს დო ბურდღაშ მიკროსკოპულ სტრუქტურას.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მაფურინჯეშ ანატომია
ჯვ. წ. 1

## წანეფიშეჭარუაშ მუშობურობეფი
* ჯვ. წ. I ვითოშწანურაშ ბოლო წანა. თე თარიღის გეჸუნს ჩქ. წ. I ვითოშწანურაშ 1 ღურთუთა.

## მოლინეფი
* კონსულეფი კოს კორნელიუს ლენტული დო ლუციუს კალპურნიუს პიზონი. კონსულ-სუფექტი ავლ ფლავიუს ცეცინა სევერი (ვარდა ავლ ფლავიუს ი ავლ ცეცინა სევერი).
* პუბლიუს ოვიდიუს ნაზონი ჭარჷნს მუში დიდაქტიკურ პოემას Ars amatoria (ჸოროფაშ ხელუანობა).
* გაიუს კეისარი ბჟაეიოლიშ პროკონსულო ქჷდარინეს, პართიაშ დო სომხეთიშ სააწმარენჯოთ.
* გაიუს კეისარი სირიას თარმამართალო ქჷდარინეს.

## დუნაბადი
* 25 ქირსეთუთა, შურიშხა (ტრადიციული თარიღი) — იოსე ქირსე, ნამუთ ქირსიანობაშ ცენტრალური ფიგურა რე (დიონისე მერკეშ გჷმოკოროცხუათ; იოსე ქირსეშ ისტორიული დაბადებაშ თარიღი რე ჯვ. წ. 12-შე ჯვ. წ. 4-შახ).
* კუჯულა კადფიზი (კადფიზ I), ქუშანიშ ომაფეშ მაართა მაფა. მაფა კანიშკა I-შ ბაბუ.
* პაულუს ფაბიუს პერსიკუსი, რომაალი პოლიტიკური მოღალე.
* სერვიუს აზინიუს ცელერი, კონსულ-სუფექტი 38 წანას.

## ნაღურა
* ჰეროდე I დიდი, იუდეაშ მაფა, რანწკი წყუეფიშ გჷმოკოროცხუათ.
* აი-დი, ხანიშ დინასტიაშ 13-ა იმპერატორი.

## სქოლიო

კატეგორია:ჯვ.წ. 1
გენოციდი

[მინი|[ბუხენვალდიშ საკონცეტრაციე კარე]]
**გენოციდი** ( — ჯიში, თემი დო  — ბჸვილჷნქ) — რასობური, ეროუანული დო რელიგიური მოტივეფით მახორობაშ ზოხოიანი ბუნეფიშ ფიზიკური ეშაჸოთამა ვარ-და რინაშ თიჯგურა პიჯალეფიშ აკოქიმინუა, ნამუთ თინეფიშ გოჭჸვიდუას გჷმიჭანუანსჷნ. გენოციდი კოჩიშობაშ სააწმარენჯოთ მეწურაფილი ართ-ართი უმონკაში დჷნოშებუ რე. თინა ორგანულო მითმიარსხუ რეაქციულ „თეორიეფს“, ნამუეფით ქადაგენა რასობურ დო ერუანულ გოჯოგაფას, თ. ჯ. „უმაღალაში“ რასაშ გოპატჷნალას „დაბალ“ რასაშა დო შხვა. 1948 წანაშე ოერეფოშქაშე დჷნოშებუთ იკოროცხუ.
 
მოსოფელიშ კოჩობურობაშ ისტორიას რე გენოციდიშ მიარე მოხვალამა დოჭყაფილი უჯვეშაში ბორჯიშე ასეიან ბორჯიშა. არძაშე უმოსო გენოციდი დჷმახასიათაფალი რე მუმაჯალიგარი ლჷმეფშო დო გენთხაფეფშო, დჷმაჸნაფალეფშო, დინოხოლენი ეთნიკური დო რელიგიური აწორინალეფშო, ქიანაშ გორთუალაშ პერიოდის, გორთილი მოსოფელიშ გინოშხვაფერებაშ პროცესიშო უკონწარაშ ბურჯაფეფს, ნამუეფქჷთ ჟირ მოსოფელიშ ლჷმაშახ გიშართჷ.

ტერმინ „გენოციდიქ“ გჷმორინაფაშა XX ოშწანურაშ 30-იანი წანეფიშ დაჭყაფუს მიშართჷ. თინა, პოლონარი იურისტიშ რაფაელ ლემკინიშით იჸუ მიშაღალირქ (სომეხური დო ურიული წყუშ ოსხირშა) დო საირქიანო სამართალიანობაშ სტატუსი ხვალე მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, გოეროშ გენერალური ანსამბლეაქ 1948 წანაშ 9 ქირსეთუთას მიღჷ, მუჭოთ უმონკაში დჷნოშური ადამიერიშოთ.
 
გენოციდი აღიარაფილი რე ოერეფოშქაშე დჷნოშურო. კონკრეტულო, რუსეთის რე სამართალებური გამამინჯალა გენოციდიშო, მუჭოთ დჷნოშურიშ მოსოფელიშ დო კოჩობურობაშ უშქურანჯობაშ წჷმი (357-ა ბირგული) 
   
მუსხირენი მოარზაფაშ მეჯინათ, გენოციდი სახენწჷფოს ვარჷნ, ხეშუულებას მიაჭარუ.
  
XX ოშწანურაშ არძაშე ჩინებული გენოციდიშ ფაქტეფი:
# ნაცისტური გერმანიაშით ურიეფიშ ჭყვიდუა (ჰოლოკოსტი), სლავეფიშ, ჩაჩანეფიშ (პარაიმოსი) დო გერმანიაშით ევროპას ოკუპირაფილ ქიანეფს შხვა მახორუეფი, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პერიოდის.
# სუმი მილიონი კამბოჯარიშ ჭყვიდუა პოლ პოტიშ დო იენ სარიშ რეჟიმიშ ბორჯის, 1974-79 წანეფიშ კამბოჯას.
# 1994 წანა — მასობური ჭყვიდუა რუანდას, მუშ შედეგოთ ჰუტუშ ტომიშ წჷმმარინაფალეფქ გოჭყვიდეს 800 ვითოში ტუტსიშ ტომიშ წჷმმარინაფალი.

## ლიტერატურა

* Kakar, M. Hassan. *[http://www.escholarship.org/editions/view?docId=ft7b69p12h&brand=eschol Afghanistan: The Soviet Invasion and the Afghan Response, 1979–1982]*. Berkeley: University of California Press, 1995. ISBN 0-520-08591-4.
* 
* 
* Ball, P., P. Kobrak, and H. Spirer (1999).  State Violence in Guatemala, 1960–1996: A Quantitative Reflection.  Washington, D.C.: American Association for the Advancement of Science.
* 

## რესურსები ინტერნეტში

* Ethnocide
* Ethnocide by Barbara Lukunka in the encyclopedia of mass violence

კატეგორია:საირქიანო ზისხირიშ სამართალი
კატეგორია:ადამიერიშ ნებეფი

კატეგორია:მახორობა
კატეგორია:დჷნოშური
დევიდ ბექჰემი

**დიევიდ რობერტ ჯოზეფ ბექჰემი** (; დ. 2 მესი 1975) — ინგლისარი მობურთე. 2000-2006 წანეფს ინგლისიშ ერუანული ბუნაშ კაპიტანი. 2005 წანაშ ქირსეთუთაშე ბექჰემი ართ-ართი რდჷ გვალო თი ოთხი მობურთეშე, ნამუეფქჷთ უეფაშ ჩემპიონეფიშ ლიგას 100-შა ილაჸაფეს. თინა ხოლო აკა ინგლისარი რე, ნამუსჷთ გოლი აფუ მითოღალირი სუმ შხვადოშხვა მოსოფელიშ ჩემპიონატის. ბექჰემიშ პოპულარალა ოკუჩხბურთე მოედანს ჩირთუ; თიში ჯოხო ხოლო ოკათუ მიარეერუანული კომპანიეფს პეპსიშ დო IBM-იშ ორეკლამე სახეს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* 
* 
* დეივიდ ბექჰემიშ აკადემია  
* პროფილი mlssoccer.com-ს
* პროფილი Realmadrid.com-ს
* პროფილი ManUtd.com-ს

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 2 მესი
კატეგორია:ინგლისარი მობურთეეფი
კატეგორია:პრემიერ ლიგაშ მობურთეეფი
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედიშ მობურთეეფი
ბუხენვალდიშ საკონცეტრაციე კარე

მინი|190პქ|ბუხენვალდიშ საკონცენტრაციე კარე
**ბუხენვალდი** — გერმანალ ფაშისტეფიშ საკონცენტრაციე კარე, ნამუქჷთ აკიქიმინჷ 1937 წანას, ვაიმარიშ გოხოლუას. დუდმაართაშე ეტერსბერგი ჯოხოდჷ. 8 წანაშ გოძვენას ბუხენვალდიშ პატიმარი 239 000 კოჩი რდჷ. დიო გერმანალი ანტიფაშისტეფი, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ წანეფს — შხვადოშხვა ერუანობაშ წჷმმარინაფალეფი. მიარე პატიმარქ დიო ხოლო ბუხენვალდიშ აკოგაფას დოღურჷ. თინეფს ექსპლუატაციას უწიენდეს ბუხენვალდიშ გოხოლუას მადვალი შხვა ორეწუალე ფირმეფიშ მაპალუეფი. ვაადამიერულ პიჯალეფქ, შქირენაქ, მონკა ხანდაქ დო ლახუაქ მასობური ღურალა გჷმიჭანუ გიშაკერზაფილო ბუხენვალდიშ ფილიალ „დორს“, სოდე აკეთენდეს ფურინჯ-ოჭუმინაფალეფს („ფაუ“). 10 000-შახ კოჩი, თინეფს შქას 8 500 სხუნუეფიშ ოურდუმე ჭკორეფი, ბუხენვალდის ღურათ დასაჯეს. გვალო გოჭყორდჷ 18 ერუანობაშ 56 000 პატიმარქ. 1944 წანაშ 18 მარაშინათუთას გერმანალეფქ დოჸვილეს ერნსტ ტელმანი. 1943 წანას აკიქიმინჷ კარეშ ოერეფოშქაშე კომიტეტიქ, ნამუსჷთ დუდენდჷ გერმანალი კომუნისტი ვ. ბარტელი. 1945 წანას ორგანიზაციას 178 ბუნა რდჷ. 1945 წანაშ 11 პირელს, ბუხენვალდიშ პატიმარეფქ საირიქანო პოლიტიკური ცენტრიშ დუდალათ ეიბუძოლეს დო კარე მოჯალაგეს. 1958 წანას ბუხენვალდის გინწყჷ მემორიალურ დგჷმილეფიშ კომპლექსიქ ბუხენვალდიშ ნაკიბირეფიშ დო გერგეზეფიშ უღურჸოფაშო.

## ლიტერატურა

## გალერეა

სურათი:Buchenwaldgate.jpg|კარეშ მინალი კარი 
სურათი:Buchenwaldcrem.jpg|კრემატორიუმი
სურათი:Buchenwaldmemorial.jpg|მემორიალი


კატეგორია:მასუმა რაიხი
კატეგორია:მასუმა რაიხიშ საკონცენტრაციე კარეეფი
კატეგორია:ბუხენვალდიშ საკონცენტრაციე კარე
კატეგორია:გენოციდი
პეპსი

thumb|250px|პეპსი-კოლაშ ასეიანი ლოგო, ნამუთ 2023 წანაშ გჷმათუთას მიღეს
**პეპსი** (ხოლო ჩინებულ მუჭთ **პეპსი-კოლა**, ) — პოპულარული უალკოჰოლე მარგილაფარი ოშუმალი, ნამუთ ედომუშამი მოსოფელს გჷმიჩამუ. მიარე წანას „კოკა-კოლაშ“ თარი კონკურენტი, ნამჷწკჷმა ართო გჷმოჩამუეფიშ მინშა მაართა, მინშა მაჟირა აკანს ირთჷნს. „პეპსი-კოლაშ“ ოვაჭარე შანიშ ნება ამერიკულ კომპანია PepsiCo-ს უღჷ.

კომპანიაქ 1898 წანას დირსხჷ „Brad's Drink“-იშ ჯოხოთ. 1903 წანაშ 16 მანგის „პეპსი-კოლა“ ქეგიოდვეს, 1961 წანას — „პეპსი“.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Pepsi World 
* Pepsi Gallery – Pepsi Promotional site
* Pepsico, Inc. at Knowmore.org 
* Pepsi page on PepsiCo UK & Ireland 

კატეგორია:კოლა
კატეგორია:უალკოჰოლე ოშუმალეფი
ფანტა

**ფანტა ** — უალკოჰოლე გაზამი ოშუმალი.

## ისტორია
ოშუმალქ იღოლჷ 1940 წანას, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, გერმანიას. ხემანჯღვერანს Coca-Cola, ნამუქჷთ ოშუმალი 1860 წანას ეშეჸიდჷ.

## აკოდგუმალა
* 20პქ|ფორთოხალიშ გაზამი წყარი, ჭაფურია, ფორთოხალიშ წაწი 3%, ასკორბინიშ ბჟე, ბეტა-კაროტინი ოღაფალი.
* 20პქ|ჸურძენიშ  გაზამი წყარი, ჭაფურია, ორთაშ ოღაფალი ხილი დო ორტვინული, სიბჟალეშ მაჭოფალი, ჸურძენიშ წაწი (0.1%).

## ძირით ხოლო
* კოკა-კოლა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Fanta on Coca-Cola.com 
* Coke phasing out Minute Maid soft drinks 
კატეგორია:კოლა
კატეგორია:გერმანიაშ კომპანიეფი
კატეგორია:მარგილაფარი ოშუმალეფი
ჯვეში წანეფიშეჭარუა

**ჯვეში წანეფიშეჭარუა** [ლათ.Julianus] — "ჯვეში სტილი", წანეფიშეჭრუაშ სისტემა, ნამუქჷთ მიშაღალირქ იჸუ რომიშ იმპერატორი იულიუს კეისარიშ ბორჯის (46 წ. ჩქ ეე.); ქიმინჯალა "ახალი სტილიშ" მიშაღალაშახ (ქძ. გრიგორიანული კალენდარი).
ლადაქური ნინა

**ლადაქური ნინა** ვარდა **ლადახური ნინა** (), თაშნეშე ჯოხო **ბოდჰი**, დო ომენცარეთ — **ბჟადალური არქაული ტიბეტური ნინა** (ნამუშა თაშნეშე მიშმურს ბალტი, ბურიგი ვარდა პურიგი (პურკი)), ორხველჷ ჩინურ-ტიბეტური ფანიაშ ნინეფს. ლადაქური ნინა გჷმირინუაფუ ინდოეთიშ ჯამუ დო ქაშმირიშ შტატიშ ლადაქიშ რეგიონს დო თაშნეშე ბალტისტანს, პაკისტანი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ტიბეტურ ლინგვისტიკაშ ბიბლიოგრაფია

კატეგორია:ბოდოური ნინეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ ნინეფი
კატეგორია:ჯამუ დო ქაშმირიშ ნინეფი
კატეგორია:ლადაქური ნინა