open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გჷშაკოროცხალი რშვილი

**გჷშაკოროცხალი რშვილი** წჷმარინუანს შხვადოშხვა მონწყილობეფიშ (მაართა რანწკის კოპიუტერეფიშ, თაშნეშე კონცენტრატორეფიშ, სენსორეფიშ) ართოიანაფას, ნამუეფით გოართოიანაფილიე რსხუშ ღოზეფით (კაბელეფით), ორშვილუ ადაპტერეფით დო შხვა ოკომუნიკაციე მეშქაშალეფი.

გჷშაკოროცხუაშური რშვილი რე გონორთაფილი სისტემაშ ართ-ართი სახეობა.

## გჷშაკოროცხუაშური სისტემეფიშ გოვითარაფა
მაართა გჷშაკოროცხალი სისტემეფი იქიმინუაფუდჷ მაინფრეიმეფიშ (ძალიერი დო ოიმენდე უნივერსალური კომპიუტერი) ბაზას. პროგრამეფიშ ტექსტიშ დო მუნაჩემეფიშ გამყარება ხვადჷ ოწმახ პერფობარათეფს. სპეციალურ ოპერატორს მიშმუღუდჷ თე პერფობარათეფი კომპიუტერშა, ოდო მახვარებუ ღებულენდჷ კოროცხუაშ მოღალუს გარკვეული ბორჯიშ უკული,თიშ უმკუჯინუონამდა მუშებაშ ათეშნერი ინერტული რეჟიმი ვა რდჷ მოხუჯური მახვარებუშონ, ათეშნერი რეჟიმი იშენი დასაბაღო დიდხანს გჷმურინუაფუდჷ, რახან პაკეტური რეჟიმიშ ბორჯის მიჭირინუაფუ პროცესორიშ მუშებაშს არძაშე მაღალი მენდალა.

გჷშაკოროცხალი სისტემეფიშ გოვითარაფაშ გეჸვენჯი ეტაპი რდჷ მიარეტერმინალამი სისტემეფიშ დორცხუაფა, მუშ ოსხირსჷთ გჷმარინუანს კომპიუტერიშ აპარატული მეშქაშალეფიშ (მაართა რანწკის პროცესორიშ) გოეფაფა.
ათეშნერი მუშებაშ პრიციპი გერსხილი რდჷ ბორჯიშ დორთუალაშ პრინციპშა, პროცესორწკჷმა ართბორჯულო მუშებენდჷ მუსხირენი მახვარებუ, თინეფს არძოს გჷმორთილი აფუდეს ტერმინალეფი, მუდგაშ მეშქაშალათ ხოლო შეულებუდეს გუმანჯებუდესკონ დიალოგი კომპიუტერწკჷმა. სისიტემაშ რეაქცია ობაღინაფალო დაბალი რდჷ დო მახვარებუეფი ოხვილუდეს ჯინას კოროცხუაშ მოღალუეფშო. ტერმინალეფი რდჷ ოწარმეეშ ედომუშამი ტერიტორიას, ათეშნერი მიარეტერმინალური სისტემეფი, ცენტრალიზაფირი პრინციპიშ უმკუჯინუო, ანგარიათ ძალამს მოგენდჷ ლოკალურ რშვილეფს.

= ტოპოლოგია =

**ტოპოლგია** რე გრაფი, მუდგაშ *წვანჯეფს* წჷმარინუანა ექტრონული მონწყილობეფი დო ძგოპეფს თინეფ შქას *ფიზიკურ* დო *ლოგიკურ რსხუეფს*.
წვანჯეფს თაშნეშე უძახჷნა**გიოდგინუეფს ვარა ნასკვის**.

რე შხვადოშხვა სახეშ ტოპოლოგიეფი:*რსულფასამი ტოპოლოგია*, *უჯრედამი ტოპოლოგია*, *ოართე სალტე*, *ტოპოლოგიური მურიცხი* , *რულეშური ტოპოლოგია*,*აკოწყორილი ტოპოლოგია*. 

## რშვილეფი
* ლოკალური რშვილეფი
** BAN
** PAN
** WPAN
** LAN
** WLAN
* დოსქილადირი რშვილეფი
** MAN
** WAN
** GAN
** VPN
** SAN

კატეგორია:კომპიუტერული რშვილეფი
კატეგორია:კომპიუტერი
WYSIWYG

[thumb|right|300px|[TinyMCE ვიზუალური რედაქტორი]]
**WYSIWYG** (იშიფრუ მუჭოთ **''W**hat **Y**ou **S**ee **I**s **W**hat **Y**ou **G**et*, [[ინგლისური ნინა|ინგლ]]. *მუსგას ორწყექჷნ, თის მეღენქ'') — რე რედაქტორიშ ტიპი,ნამუთ ოძირანს მოღალუს დუდო რედაქტირაფაშ ბორჯის.  ნამდგარდია თირაფა ნაძირეფუე რეალურ ბორჯის დო თირაფეფიშ მუკოწონაფაშუკული მოღალუ კინ თინაიჸი მუდგასჷთ თეიშა ორწყეთ.

თეშნერი სისტემა უმოსი ხშირას გჷმორინაფილიე ტექსტურ რედაქტორეფს, სამანგათ ვებ ხასჷლაშ დარსხუაფალო.

## WYSIWYG რედაქტორეფიშ ერკებული
* Adobe GoLive
* Adobe (Macromedia) Dreamweaver
* Microsoft FrontPage
* Microsoft SharePoint Designer
* Microsoft Expression Web
* Quanta Plus
* Nvu
* OpenOffice.org

...დო ა.უ.

### ჯავასკრიპტშა გერსხილი
* TinyMCE
* Xinha
* FCKeditor
* SPAW 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*The Jargon File entry for WYSIWYG 
*What has WYSIWYG done to us?  - Critical paper about the negative effects the introduction of WYSIWYG has had as of 1996. 
*XML: WYSIWYG to WYSIWYM - A brief look at XML document authoring  An article on existing XML authoring software (May 2005) 
*ATPM.com's WYSIWYG: Is it What You Want? 

კატეგორია:ვებ-დიზაინი
კატეგორია:კომპიუტერი
ბრონქსი

thumb|300px|ბრონქსი ნიუ-იორკიშ რუკას
**ბრონქსი** (The Bronx) — ნიუ-იორქიშ ხუთი ოლქიშე ართ-ართი, თაშნეშიშე კაკალია, ნამუშ ტერიტორია სკირონაშ კონტინენტურ ნორთის იდვალუ. თიში მახორობა 2005 წ. 1,358 მილიონ ადამიერს აკმადგინანდჷ. ხუთ ხოლო ოლქი ზოროხინელი ნოღა ქოჸოფედუკო, ბრონქსი ააშ-შ სიდიდათ მაჩხორა არძაშე დოხორინელი ნოღა იჸუაფუდუ. 

ათე აბანიშ დუდმაართა ჯოხო, ვესტჩესტერიშე ანექსიაწკჷმა, რდჷ "The Borough of the Bronx River" (ბრონქსის წყარმალუშ ოლქი). წყარმალუს ჯოხო ჯონას ბრონკიშ გეძუდუ, მუმალობაშე შვედიშ, ნამუთ ზუღაშ კაპიტანი რდჷ დო 1641 წანას ქჷდიხორჷ თე ელ-მოლს 500 აკრ (2 კმ²) მამულს ჰარლემიში დო ბრონქსიშ წყარმალუეფიშ შქას, ანუ აქუაჰანგის, მუჭოთ თის თიწკჷმა აბანური ინდიალეფი უძახჷდეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Bronx Borough President's Office
* The Bronx Times
* The Bronx River Alliance
* Bronx Council for Environmental Quality

### აბანეფი ბრონქსის
* The Bronx Museum of the Arts
* The Bronx Zoo

### ბრონქსიშ ისტორია
* East Bronx History Forum
* Museum of Bronx History
* The Bronx County Historical Society
* The Bronx: A Swedish Connection

### ბრონქსი ამდღა
* The South Bronx Overall Economic Development Corporation, retrieved on August 15, 2008
* Melancholy in the Bronx, but Not Because of the Stadium 

კატეგორია:ნიუ-იორკი
კატეგორია:ბრონქსი
ლოს-ანჯელესი

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ლოს-ანჯელესი
**ლოს-ანჯელესი**, კუნტათ **ელ-ეი** (LA), *ანგელოზეფიშ ნოღა* — ნოღა კალიფორნიას. მახორობათ ააშ-შ სიდიდათ მაჟირა ნოღა რე ნიუ-იორკიშ უკული. ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩუ1850 წანაშ 4 პირელს დო თე ჯოხოდვალათ ქაუნთიშ ადმ. ცენტრიე. 2000 წანაშ ცენზიშ მიკოჯინათ თიში მახორობა აკმადგინანდჷ 3,69 მილიონს, მარა 2004 წანაშ 1 კვირკვეშ ეჭარუათ ნოღაშ მახორობაქ 3,85 მილიონშა მიანჭუ, ქაუნთიშ ედომიშ 10 მილიონი მახორუშე. ნოღა ობჟათე კალიფორნიაშ ურბანული აგლომერაციეფიშ ცენტრი დო უშანულამაშ ნორთიე. თიში ფართობი 1200 კვ.კმ, მუთ თინა ნიუ-იორკის დო ჩიკაგოს გინოძჷ.

ლოს-ანჯელესი ქიანაშ ართ-ართი კულტურული, ეკონომიკური, ომენცარე დო ართუაფაშ ცენტრიე. ნოღა თაშნეშიშე მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე კოსმოპოლიტი აბანიე, თეშ მუჭოთ ქიმერონიშ ავანგარდი, სოდგათ დუს ეკმიკოროცხანს მოსოფელიშ ფაქტიურო არძა ერიშ წჷმმარინაფალი. თაქ მულირ ადამიერეფს ირო ოჰამუდჷ ნოღაშ ჰამო კლიმატი, შურდგჷმილი რინაშ რიტმი, უდიდაში ენერგია, რჩქალ ოკიანეშა თარი ინმალუშ სტატუსი დო ”ამერიკული ოცნებაშ” გოხორციალაფაშ მეშქაშალეფი. 1932 დო 1984 წანეფს, ლოს-ანჯელესი ოლიმპიურ ლაჸაფეფს მენძელენდუ. ლოს-ანჯელესიშ არძაშე კრიმინალური საგანოეფიე Compton-ი Watts-ი დო inglewood-ი დო არძაშე კრიმინალური ბუნა Bloods-ი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* City of Los Angeles Official Website
* ExperienceLA.com
* Los Angeles Convention & Visitors Bureau
* Los Angeles website 

კატეგორია:ლოს-ანჯელესი
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მენძელი ნოღეფი
IBM BlueGene/L

thumb|IBM BlueGene/L-იშ ფოტო
**IBM BlueGene/L** მაართა სუპერკომპიუტერი IBM BlueGene სერიაშე BlueGen/L ამდღარშო მოსოფელს სუპერკომპიუტერეფს დუდენს. თინა აკომუშებულიე IBM-იშ დო Lawrence Livermore National Laboratory-ის (LLNL) წოროხანდინიშ გეშა.

## ისტორია
* 2004 წანაშ 29 ეკენიას IBM-ქ ანონსირაფა უღოლუ BlueGene/L-იშ პროტოტიპის, ნამუშ სიჩქარა 36.01 ტერაფლოპის ოჭირინუანდჷ.
* 2005 ანაშ 27 გჷმათუთას სუპერკომპიუტერიშ წარმებლურობაქ 280,6 ტერაფლოპის ქიმიოჭირინუ, მუდგათ გჷშაჭანაფილი რდჷ პროცესორეფიშ რიცხუანაფაშ 131 072-შახ მორდუალათ.
* 2005 წანას 14 გერგობათუთას სიეტლის, SC05 Supercomputing Conference-ქ IBM BlueGene/L საუჯგუშოთ ჯოხოდვალუ სუპერკომპიუტერეფს შქას. წარმებლურობაშ რეკორდიშ დოდგინაქ Linpack benchmark-იშ მეშქაშალათ მოხვადჷ, ნამუთ მუშ ჸურე ეტალონი ტესტო რე მერჩქინელი ეკონია წანეფიშ განწხანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* IBM Research: Blue Gene
* Lawrence Livermore National Laboratory: BlueGene/L 

კატეგორია:კომპიუტერი
ტოკანტინსი

**ტოკანტინსი** (Tocantins, TO) – ბრაზილიაშ შტატი 1990 წანაშე. 

* **ფართობი** – 2783 ვითოში კვ.კმ. 
* **მახორობა** – 1,2 მლნ. 
* **ნოღეფი** (ანთ.) – პალმასი (148), არაგუაინა (110). 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Tocantins English Website  
* Tocantins Official Website  (პორტ)
* Tocantins Official International Website  
* Tourism in Jalapão, Tocantins  
* Araguaia and Cantão  

კატეგორია:ბრაზილია
კატეგორია:ბრაზილიაშ შტატეფი
ნიუ-იორკიშ მოსოფელიშ გჷმოფინუა (1939)

thumb|ხუნუეფიშ რსხუშ პავილიონი

**[[მოსოფელიშ ექსპოზიცია]]ქ** ნიუ-იორკის გინწყჷ 30 პირელს 1939 წანას დო დიკილჷ 27 გჷმათუთას 1940 წანას. ობჟინაფუ არეალქ მიკინჷ 4,9 კმ² ფართობი, მუთ ამდღანერშო ხოლო რეკორდო სქიდუ. გჷმოფინუას 44 მილიონი მაძირაფუ ოხოლუდჷ. ექსპოზიცია თემეფო რდჷ გორთილი (ტრანსპოორტი, სურსათ-სანოვაგე, კუმუნიკაცია, მართუალა დო თ.უ.)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* New York World's 1939-1940 records, 1935-1945 Manuscripts and Archives, New York Public Library.
*Tour of the 1939 World's Fair
*Images from the '39 NY World's Fair
*Welcome to Tomorrow 

კატეგორია:მოსოფელიშ გჷმოფინუეფი
კატეგორია:1939
კატეგორია:ნიუ-იორკი
კატეგორია:ნიუ-იორკიშ მოსოფელიშ გჷმოფინუეფი
დიდი გჷმოფინუა (ლონდონი)

thumb|480px|დიდი გჷმოფინუა ჰაიდ-პარკის 1851 წანას.
thumb|280px|ქვერსემი "ბროლიშ დოხორექ" მუდგარენ 9 თუთაშა ეიგჷ.
thumb|დიდი გჷმოფინუაშ თარი მინალი.

**დიდი გჷმოფინუა** თაშნეშე **კაბეტი გჷმოფინუა** (Great Exhibition, თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ Crystal Palace Exhibition) რდჷ ოერეფოშქაშე გჷმოფინუა, ნამუქჷთ იმანჯჷ ჰაიდ-პარკის, ლონდონი, 1851 წანაშ 1 მესიშე 15 გჷმათუთაშახ დო მაართა რდჷ მოსოფელიშ კულტურული დო ინდუსტრიული მეჭირინდაფეფიშ ექსპოზიციეფიშ სერიას — ართო პოპულარული ღონისძიება მა-19 ოშწანურაშ მაჟირა გვერდის.

ოერეფოშქაშე ინდუსტრიაშ მეჭირინდაფეფიშ დიდი გჷმოფინუაშ ორგანიზატორეფი რდეს პრინცი ალბერტი, ჰენრი კოული, ფრენსის ფულერი დო სამაფო აკადემიაშ შხვა მაკათურეფი, ხელუანობაშ, წარმებაშ დო კომერციაშ წახალისებაშ ღანკით, დო ალმახანური ინდუსტრიული ტექნოლოგიაშ დო დიზაინიშ მეჭირინდაფეფიშ ეიოშანალო. კრიტიკოსეფიშ მეჯინათ დიდი გჷმოფინუა 1844 წანას საფრანგეთიშ ინდუსტრიულ ექსპოზიციაშ დიდი წჷმოძინაშ გჷმოძახინი რდჷ.

გჷმოფინუაშ მანწყუალო სპეციალური ნოდგჷმი, ალმაჯოხოთ "ღვანდაშ  დოხორე", დაპროექტჷ ჯოზეფ პაქსტონქ (სტრუქტურული ინჟინერი ჩარლზ ფოქსიშ მოხვარათ). არქიტექტურულო ძალამ გაბედული ნოდგჷმი პაქსტონიშით დევონშირიშ გრაფშო ზოთონჯიშ ბაღიშ პროექტიშ გჷმოცადილუათ გაჭყჷ ლითონიშ ჩონჩხით დო კაპიჭით, ნამუთიქ ბირმინგემს დო სმეტნიკის იხაზირჷ, მუსჷთ უდიდაშ წჷმოძინაქ ხვადჷ. მასიური კაპიჭიშ ნოდგჷმი 563 მ რდჷ სიგინძაშე დო 138 მ სიფართას დო მუდგარენ 9 თუთაშა ითუ. ნოდგჷმი მოგვიანაფათ გინიღეს სიდენჰემშა, ობჟათე ლონდონშა.

დიდი გჷმოფინუაქ ფინანსურო მომგებიანქ იჸუ, ეშანაგებიქ £186,000 აკადგინჷ, მუთ ვიქტორიაშ დო ალბერტიშ მუზეუმიშ, მენცარობაშ მუზეუმიშ დო ორთაშ ისტორიაშ მუზეუმეფიშ დარცხუაფალო გჷმირინუეს. თე მუზეუმეფი გჷმოფინუაშ ობჟათეშე ეიოგეს, იმპერიული ინსტიტუტიშ ხასჷლას - თე აბანს უკულნეშე ალბერტოპოლისიქ გიადუ.

გჷმოფინუას ურთიართსაწინანდეგო რეაქცია უღუდჷ ჯარალუას. ნამთინეს ოშკურუდჷ, ნამუდა დუმათოლიარაფალეფიშ დიდი მასა შილებედჷ რევოლუციურ აგვართაშა გინორდელედჷკო, თიშენი ნამჷდა თიცალ რადიკალეფი, მუჭოთ კარლ მარქსი, თის ნიბთეფიშ ჸურე კაპიტალისტური ფეტიშიზმიშ განსახიერებათ კოროცხჷნდეს. ამდღა დიდი გჷმოფინუა ვიქტორიანული ერაშ სიმბოლოთ იკოროცხუ დო თიში ფსკელტანამ კატალოგი მაღალი ვიქტორიანული დიზაინიშ მაართა წყუ რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 1851 map Map of London showing the site of the Great Exhibition in Hyde Park. MAPCO 
* "Memorials of the Great Exhibition" (cartoon) Cartoon series from Punch Magazine 
* Charlotte Bronte's account of a visit to the Great Exhibition mytimemachine.co.uk 
* Great Exhibition Collection in the National Art Library  Victoria and Albert Museum 
* "In Our Time" BBC radio programme discussing the Great Exhibition and its impact. Originally broadcast 27 Apr 2006 
* Royal Engineers Museum Royal Engineers and the Great Exhibition 

კატეგორია:1851
კატეგორია:ლონდონიშ ისტორია
კატეგორია:ვიქტორიანული ერა
კატეგორია:მოსოფელიშ გჷმოფინუეფი
დუბლინი

180პქ|მინი|მარჯვნივ|დუბლინიშ სატელიტური ფოტო
**დუბლინი** (  ) — ნოღა-საგრაფე ირლანდიას, ქიანაშ ნანანოღა. იდვალუაფუ თექი, სოდე წყარმალუ ლიფი ინმაკათუ დუბლინიშ ჸუჯის. არძაშე უკაბეტაში ნოღა კოკის დო რესპუბლიკას. ფართობი 115 კმ². ქიანაშ თარი ონიშოლი. ქიანაშ პოლიტიკური, ეკონომიკური დო კულტურული რინაშ ჯინჯიერი ცენტრი. მახორობა — 505 739 კოჩი (2006), აგლომერაციას — მეხოლ. 1,7 მლნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ირლანდიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ კულტურული ნანანოღეფი
Boeing

**ბოინგი** (The Boeing Company; NYSE: BA, TYO: 7661 ) — ართ-ართი უშხუაში საავიაციო დო დუდოთხილუ ტექნიკაშ მაწარმებელი კორპორაცია; დარცხუ უილიამ ედვარდ ბოინგიქ, მუჭოთ "პასიფიკ აერო პროდაქტს ქომფანი" (The Pacific Aero Products Company). ოერეფოშქაშე შტაბ-ბინა idvaluafu ჩიკაგოს, ილინოისი. ბოინგი უშხუაში გლობალური ფურინჯეფიშ მაწარმებელიე აორთეფიშ მეჯინათ, სიდიდათ მაჟირა წარმებული ტექნიკაშ მუდანობათ დო თაშნეშიშე მაჟირა უშხუაში საჰაერო დო დუდთხილუაშ პროექტეფიშ კონტრაქტორი მოსოფელს.

ბოინგი დიდი ხანიშ გოძვენას მოსოფელიშ უშხუაში სანოღო ავიაფურინჯეფიშ მაწარმებელი კომპანია რდჷ. 2006 წანას თიშ ნორთიშა ქუმორთჷ გლობალური კომერციული ფურინჯეფიშ დოკვათუეფიშ 55%, მაართათ 2000 წანაშ უკული. უშხუაშ ექსპორტიორს ააშ-ს, ბოინგიშ აქციეფი დოუ-ჯონსიშ ინდუსტრიული ოშქაშეშ კომპონენტი რე.

## ფურინჯეფიშ დოკვათუეფი დო მეჭირინდაფეფი
thumb|200px|ბოინგიშ 4 მოდელიშ ალაზიმაფათი სქემა

### დაკვეთეფი
**2009**
* 147 Boeing 737
* -1 Boeing 747
* -3 Boeing 767
* 18 Boeing 777
* -70 Boeing 787

**2008**
* 484 Boeing 737
* 4 Boeing 747
* 28 Boeing 767
* 54 Boeing 777
* 93 Boeing 787

**2007**
* 846 Boeing 737
* 21 Boeing 747
* 36 Boeing 767
* 141 Boeing 777
* 369 Boeing 787

### მიწოდებები
**2009**
* 309 Boeing 737
* 6 Boeing 747
* 11 Boeing 767
* 68 Boeing 777

**2008**
* 290 Boeing 737
* 14 Boeing 747
* 10 Boeing 767
* 61 Boeing 777

**2007**
* 330 Boeing 737
* 16 Boeing 747
* 12 Boeing 767
* 83 Boeing 777

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური გერმანული საიტი 
* Boeing Media
* Boeing Satellite Systems

კატეგორია:ავიამაკიდუ კომპანიეფი
კატეგორია:მუშითმაფურინჯეფიშ მაწარმებელი კომპანიეფი
კატეგორია:დოუ ჯონსიშ ინდუსტრიული ოშქაშე
კატეგორია:ააშ-იშ კომპანიეფი
ჩიკაგო

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ჩიკაგო
**ჩიკაგო** (თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ "მაჟირა ნოღა" ვარა "ბორიაშ ნოღა", პოტავატომიშ ტომიშ ინდიალეფი, ნამუეფით თე აბანს ოხორანდეს ჩეკანამეფიშ ახალმახორუეფიშ მუკორჩქინშახ თე აბანს "ჩეეკაგუ"-ს უძახჷდეს) - მახორობათ მასუმა უდიდაშ ნოღა ააშ-ს ნიუ-იორკიშ დო ლოს-ანჟელესიშ უკული. ჩიკაგო იდვალუაფუ შქა-ბჟადალიშ შტატ ილინოისის მიჩიგანიშ ტობაშ ობჟათე-ბჟადალ ოძგაშეშ მანგას. გალენსაგანოეფიშ დო გოხოლუას გოდვალირი ქაუნთეფიშ მეკოროცხილო ჩიკაგოლენდიშ დიდი მეტროპოლია 10 მილიონშახ მახორუს ეთმეკოროცხჷნს.

1833 წანას დორცხუაფილ მორჩილ სათანჯო ოხორექ ოლდ-ნორზვესტიშე ნოღაშა გინირდჷ დო გევითარჷ მოსოფელიშ ართ-ართ მადუდე მეტროპოლიათ დო ამდღა ჩიკაგო მოსოფელს "ალფა" (არძაშე ჟინჯირამი) ნოღეფიშ ვითურს რე. ჩიკაგო რდჷ აბანი, სოდგათ მოსოფელს მაართა ცაშმადგუქ იკიდჷ დო ამდღანერშო თინა შქაბჟადალუშ ფინანსური, ოტრანსპორტე დო კულტურული ნანანოღა რე. ნოღა თაშნეშიშე ჩინებული რე თიში ეთნიკური ანდაფერუანალათ. ჩიკაგოშ ცაშმადგუეფი, აბანური საბზადი, პოლიტიკური ტრადიციეფი დო სპროტული ბუნეფი თიში არძაშე ჩინებული სიმბოლოეფი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* City of Chicago official website
* City of Chicago data portal
* Explore Chicago: City of Chicago's official tourism website

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩიკაგო
კატეგორია:მოსოფელიშ უდიდაშ ნოღეფი
ალპინიზმი

thumb|right|ალპინიზმი
**ალპინიზმი** — სპორტიშ დო აქტიური მოსვანჯაშ ართ-ართი სახეობა. თიშ ღანკის წჷმარინუანს გვალეფიშ კონკეფშა ეშულა. ალპინიზმიშ სპორტული არსი რე კონკეფშა მიმალ შარას ორთაშობურო გორჩქინელი გაკჷნებეფიშ (სიმაღალა, რელიეფი, ტაროსი) გინულა. 

## ისტორია
ფრანგეფქ ბენედიქტ სოსუარი (1740-1799) დო ჟაკ ბალმა (1762-1834) მა-18 ოშწანურაშ ბოლოს მაართათ ეშართეს ალპეფიშ უმაღალაშ კონკა მონბლანშა. მუშ გეჸვენჯო ადამიერეფიშ თე საქვარაფს ქიგიადუ ალპინიზმიქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალპინისტეფიშ საიტი 

კატეგორია:სპორტი
როკ-მუსიკა

thumb|როკ-მუსიკა
**როკ-მუსიკა** — მუსიკაშ პოპულარული ჟანრი, ნამუქჷთ გევითარჷ 1960-ამეფიშ უკული, გჷშაკერძაფილო ამერიკას დო ბრიტანეთის. თის ჯინჯეფი 1940 დო 1950-ამეფს როკ-ენ-როლიშე უღუ. როკ-მუსიკაშა დიდი გაულა უღუდჷ R&B-ს დო  ქანთრის.
როკიშ ართ-ართი თარი ინსტრუმენტეფი რე ელექტროგიტარა, ბას-გიტარა დო დრამი.

ედომუშამი ერკებული
კატეგორია:როკ მუსიკა
გალილეო გალილეი

thumb|220px|გალილეო გალიელიშ პორტრეტი ჯიუსტო სუსტერმანსიშით.
**გალილეო გალილეი** (დ. 15 ფურთუთა, 1564, პიზა — ღ. 8 ღურთუთა, 1642, არჩეტრი, ფლორენციაშ გოხოლუას) — იტალიარი ფიზიკოსი, ასტრონომი დო ფილოსოფოსი, ომენცარე რევოლუციაშ ართ-ართი შურიშდინმადგჷმალი, პოეტი, ფილოლოგი დო კრიტიკოსი.

თიშ მეჭირინაფეფიშ შქასიე ტელესკოპიშ გოუჯგუშაფა, რანწკი ასტრონომიული დაკვირეფიშ, ნიუტონიშ მაართა დო მაჟირა კანონეფი. თის შხირას თეხანური ასტრონომიაშ მუმათ მიშინუანა, თაშნეშე მუჭოთ თეხანური ფიზიკაშ დო მენცარალაშ მუმათ. თიში ექსპერიმენტალური ნახანდეფი ფართას აღიარაფილიე, ფრენსის ბეკონიშ ნახანდეფკწჷმა ართო, თეხანური მენცარული მეთოდიშ ჯინჯმადვალუთ. გალილეოშ კარიერა აკმოხვადუ იოჰანეს კეპლერიშის.

გალილეოშ ნახანდეფი შანულამი გინორთაფა რდჷ არისტოტელეშ ნოარზუშე. თეწკჷმა ართო მუში კონფლიქტი კათოლიკური ეკლესიაწკჷმა მირჩქინუაფჷ მუჭოთ შანულამი ორდოამი სამანგა ავტორიტეტწჷმა კონფლიქტიშ დო არზუანაფაშ დუდიშალაშ, გჷშაკერძაფილო მეცნცარალაშ დარგის, ბჟადალურ ჯარალუას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
გალილეო დო კათოლიკური ეკლესია 

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:იტალიარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:იტალიარი ასტრონომეფი
კატეგორია:ერეტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1564
კატეგორია:ნაღურა 1642
ბერნარდე ნეაპოლარი

**ბერნარდე ნეაპოლარი**, XVII ოშწანურაშ იტალიარი კათოლიკე მისიონერი, ქორთული ოკათაშური არიკეფიშ დინმაჭარალი. საქორთუოს მაართათ 1661 წანას გჷმორთჷ ჭიჭე ხანით, რომიშ ეკლესიაშ დავალებათ. 1670—1680 წანეფს საქორთუოს ოხორანდჷ. ქიდიგურუ ქორთული ნინა დო მუსხირენი წიგნი ხოლო თარგმუ; კერძოთ, 1681 წანას რომს დიბეშტჷ მუშ ნათრგმა ქორთული კატეხიზმოქ. მ. თამარაშვილიშ მოწმუათ, ბერნარდე ნეაპოლელს ორხველჷ თაშნეშე ქორთულ ნინაშა აკნადგინა წიგნი "სხუნუა კათოლიკობაშ გეშა". ბერნარდე ნეაპოლელიშ არქივი იტალიას ტორე-დელგრეკოშ კაპუცინეფიშ მონასტერს იჩუალუაფუდ. ეშნაჭარეფი თე არქივშე დო თიში კუნტა ეჭარუა თხილერიე ქართის, კ. კეკელიძეშ ჯოხონობაშ ხენაჭარეფიშ ინსტიტუტის (H - 661). 1947 წანას თე ფონდის ქიმიოგორეს ბერნარდე ნეაპოლელიშით დინნაჭარა ჟირი ქორთული არიკის. 1964 წანას გჷმიბჟინუ იტალიას (ნეაპოლიშ ერუანული ბიბლიოთეკა) თხილერი ვითოჟირი ქორთული არიკიქ.

## ლიტერატურა
**თამარაშვილი მ.,* ისტორია კათოლიკობისა ქართველთა შორის..., ტფ., 1902;
*ვირსალაძე ე., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხს. 329, ქთ., 1977 წანა.

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:ქართველოლოგეფი
კატეგორია:იტალიარი მისიონერეფი
ლუიჯი ბოკერინი

thumb|ლუიჯი ბოკერინი მითმიოგანს ვიოლონჩელოს, უჩინებჷ ხანტუ
**ლუიჯი ბოკერინი** (; 19 ფურთუთა 1743, ლუკა — 28 მესი 1805, მადრიდი) — იტალიარი ვიოლონჩელისტი და კომპოზიტორი.

## ბიოგრაფია
ვითოსუმი წანერი რდჷნ, ოდაბადური ნოღა ლუკას გჷშმეშჷ კონცერტეფს, მუჭოთ ვიოლონჩელისტი. მოგვიანაფილო მითმიოგანდჷ ლუკაშ თეატრიშ ორკესტრის. მუში ხელობუაში ოძირაფალო იშარჷ ევროპაშ ქიანეფშა. რდჷ ვენას, პარიზის. თე შვანსჷთ დიჭყუ მუში კომპოზიტორული ქარანუა.

1769 წანას ბოკერინქ ქუმოხვადჷ მადრიდის. 1787 წანას პრუსიაშ მაფაშ ფრიდრიხ ვილჰელმ II-შე გეჭოფუ შეკვეთა დუჭარუდუკო ნაწარმებეფინ. მაფაშა მეჯღუნილი ნაწარმებიშ გეშა გინირთჷ მაფაშ კარიშ კომპოზიტორო.

## ქიმერონი

ბოკერინის უღუ დიდი ქიმერონი. თინეფ შქას მუსხირენი ორატორია, კანტატა, მესა დო ოპერა. თარი აბანს თიშ ქიმერონს იკინენს ინსტრუმენტალური მუსიკა (450-შახ ნაწარმები).

ბოკერინიშ ნაწარმებეფქ მახვამილუ გოლინა ვენაშ კლასიკოსეფშე, თინეფ შქას მოცარტშე.

## თარი ნაწარმებეფი
*20 სიმფონია 
*7 კონცერტი 
*100-შა უმოსი ნაწარმები სიმეფამი კვარტეტშო
*125 სიმეფამი კვინტეტი
*60 სიმეფამი ტრიო
*60-შახ კამერული ნაწარმები შხვადოშხვა ინსტრუმენტეფშო 
*ორატორიები, კანტატები, მესები

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Centro Studi Opera Omnia Luigi Boccherini
*Assocation Luigi Boccherini 
*Classical Music Archives 
*Luigi Boccherini 1743-1805
*Examples of Boccherini's works at The Classical Music Dictionary
*Complete list of works at University of Quebec .  Marked "under construction". 

*Trios, violins, violoncello, G. 83-88 (From the Sibley Music Library Digital Score Collection) 
*Sonatas, harpsichord, violin, violoncello, G. 143-148 (From the Sibley Music Library Digital Score Collection)
*Luigi Boccherini Music Insitute, Lucca

 
კატეგორია:იტალიარი კომპოზიტორეფი
კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1743
კატეგორია:ნაღურა 1805
ჯოვანი ბატისტა ბონონჩინი

thumb|200-px|ჯოვანი ბონჩინი
**ჯოვანი ბატისტა ბონონჩინი** (დ. 18 მანგი 1670 – ღ. 9 მანგი, 1747) იტალიარი ბაროკოშ ფარანიშ კომპოზიტორი დო ჩელისტი. კომპოზიტორი დო მევიოლინე ჯოვანი მარია ბონონჩინის (1642-78) სქუა.

## ბიოგრაფია
ბონჩინიქ დებადჷ იტალიაშ ნოღა მონდეას. თენა რდჷ არძაშე უნჩაში სუმი სქუაშე (თიში უკულაში ჯიმა - ანტონიო მარია ბონონჩინით კომპოზიტორი რდჷ). ჩელოს მეგამას ჯოვანი ბატისტა ბოლონიას გურაფულენდჷ. უკული მუშენდჷ,მუჭოთ *მაესტრო დი კაპელა* სან ჯოვანის, (მონტე) ოდო უკული მილანს, რომს, ვენას დო ბერლინს. 1720-1732 წანეფს ოხორანდჷ ლონდონს სოდეთ, ართი ბორჯის ჰენდელშე პოპულარულო გინირთჷ. თიქ მიდართჷ ლონდონშე თიშ უკული, მუთ თის პლაგიატაფა ეკაბრალესჷნ. ბონჩინიქ ღურუ სიღარტაკეს, ნოღა ვენას.

## ოპერეფი

* *Xerse* (1694)
* *Il trionfo di Camilla* (1696)
* *L'amore eroica fra pastori* (1696)
* *La clemenza di Augusto* (1697)
* *La fede pubblica* (1699)
* *Cefalo* (1702)
* *Etearco* (1707)
* *Maria fuggitivo* (1708)
* *Astarto* (1720)
* *L'odio e l'amore* (1721)
* *Crispo* (1721)
* *Griselda* (1722)
* *Erminia* (1723)
* *Calphurnia* (1724)
* *Astianatte* (1727)
* *Alessandro in Sidone* (1737)

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Giovanni Battista Bononcini: a detailed biography 
*Giovanni Bononcini 1670-1747 
*Nightingale Aria from Fuori di sua capanna attributed to Bononcini 

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი კომპოზიტორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1670
კატეგორია:ნაღურა 1747
თედორე ბრუნი

**თედორე (ფიდელიო) ანტონიშ სქი ბრუნი** (რუს. Фёдор Антонович Бруни) (დ.  10 მანგი, 1799, მილანი — ღ.  30 მარაშინათუთა/11 ეკენია, 1875; პეტერბურგი) — რუსი ხანტუ, ბადებათ იტალიარი. 

## ლიტერატურა
*ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხს. 540, ქართი, 1977 წანა.

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:რუსი ხანტუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1799
კატეგორია:ნაღურა 1875
ლონგ-აილენდი

385px|thumb|right|კინგსი, ქუინსი, ნასაუ დო საფოლკი, მეხოლაფირი თანჯეფითი.
**ლონგ-აილენდი** (ინგლ. Long Island - გჷნძე კოკი) — კოკი ნიუ-იორკის, ააშ, 3567 კმ² ფართობით დო 7,536 მილიონი მახორუთ (2005 წ. ცენზი). თენა უდიდაში დო არძაშე მეჭედას დოხორინელი კოკიე კონტინენტურ ააშ-ს. მახორობაშ მუდანობათ მა-17 მოსოფელს დო თე პარამეტრით აწულუანს იაპონიაშ კოკი ჰოკაიდოსი დო ქიანეფს - ირლანდიასი დო იამაიკას. ჯოხოდვალაშე გიშულირო კოკი დასაბაღო გჷნძე რე - 190 კმ, თიში სიფართა არძაშე ფართე მუკნაკვათეფს 32 კმ-იე. ლონგ-აილენდიშ აბანური ინდიალეფიშ ჯოხო რე ”პავმონავკი” (Paumonauk) დო შანენს ჩხომიშ ფორმაშ კოკის.

ლონგ-აილენდიშ ბჟადალ ნორთის იდვალუაფუ ნიუ-იორკიშ ბრუკლინიშ რაიონი (კინგსიშ ქაუნთი) დო ქუინსი (ქუინსიშ ქაუნთი); ელახიშე - ნასაუში დო საფოლკიშ ქაუნთეფი.თიშ ვემკუჯინალუო, ქოლოქვიალურო ”ლონგ-აილენდის” ვარა უბრალოდ ”აილენდის” ხვალე ნასაუსა დო საფოლკიშ ქაუნთეფს უძახუნა; ბრუკლინი დო ქუინსი გიშატებულიე, თიშენ ნამუდა თინეფი ნოღა ნიუ-იორკის ორხველუნა.

ლონგ-აილენდი ჩინაფილიე რინაშ გიშაკერძაფილო მაღალი დონეთ. 2004 წანაშო ნასაუშ ქაუნთი ნიუ-იორკიშ შტატის ართ შურ მახორუშა არძაშე უდიდარაშ ადმ. ართულო იკოროცხუდუ, ააშ-იშ მასშტაბით თე კრიტერიუმით მაამშვა რე. საფოლკიშ ქაუნთი ჯოხოგოლაფირიე კოკიშ ოძგაშეს დვალირი დიდარულ ვილეფით, თინეფ შქას ეკაღანკალიე ”ჰამპტონსი”. ფედერალური საგამოძიებო ბიუროს ინდექსიშ მიკოჯინათ ლონგ-აილენდი (ნასაუ-საფოლკი) კრიმინალიშ დონეშ სიჭიჭათ ააშ-ს მაჟირა აბანს რე.

კატეგორია:ნიუ-იორკი
კატეგორია:ააშ-იშ გეოგრაფია
კატეგორია:ააშ-იშ კოკეფი
ჯორდანო ბრუნო

[thumb|right|[ჯორდანო ფილიპო ბრუნოშ ნოჭახნაკუ ნოღა რომს, იტალია.]]

**ჯორდანო ფილიპო ბრუნო** (დ. 1548, ნოლა, ნეაპოლიშ გოხოლუას — ღ. 17 ფურთუთა, 1600, რომი) — იტალიარი ასტრონომი, ასტროლოგი, ფილოსოფოსი დო პოეტი, დომინიკარეფიშ ორდენიშ მაკათური, პანთეიზმიშ წჷმმარინაფალი.

1592 წანას კათოლიკური ეკლესიაშ მოინალეეფქ ბრალო გიოდვეს ერეტიკოსობა დო დუდიშული აზჷრი. 8 წანაშ განწხანს ჯორდანო ბრუნო ჯიხას ხედჷ, ოდო 1600 წანაშ 17 ფურთუთას თინა დაჩხირს დოჭვეს. 

ბრუნოქ მუში ფილოსოფიური აზჷრეფი წჷმარინუ ნახანდეფს: „ბაძაძიშ, დოჭყაფუშ დო ართიანიშ გეშა“, 1584 წანა; „მონადიშ, რიცხუშ დო ფიგურაშ გეშა“, 1591 წანა; „უგმუზიმუშ დო აუარებელიშ გეშა“, 1591 წანა; ბრუნოშ აზჷრით ოქიანუ უგუთებუ რე, თინა ართნერი (ართი დო იგივე ელემენტეფშე - ჰვაშ, დაჩხირიშ, დიხაშ, წყარიშ დო ეთერშე აკოდგინელი) დო ართი დოჭყაფუშე - მონადიშე გუმნაველი სისტემა რე, ნამუსუთ უღუ ახალ-ახალი ფორმეფიშ გოჭყაფაშ უნარინ.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხს. 540, ქთ., 1977 წანა.
## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯორდანო ბრუნოშ ნახანდეფი საქორთუოშ საჯარო ბიბლიოთეკაშ ვებხასჷლას

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1548
კატეგორია:ნაღურა 1600
გაბრიელე დ’ანუნციო

მინი|მარჯვნივ|გაბრიელე დ'ანუნციო
**გაბრიელე დ’ანუნციო** (იტალ. Gabriele d'Annunzio, თახმი გვარი **რაპანიეტა** (იტალ. Rapagnetta); დ. 12 მელახი, 1863 – ღ. 1 მელახი, 1938)– იტალიარი პოეტი, პროზაიკოსი დო დრამატურგი. ლერსეფიშ მაართა კოროფილი „პრიმო ვერე“ 16 წანერქ გჷმაბჟინუ. ოდო 17 წანერქ მაართა თხობელუეფი– „ჩინჩინნატო“ დო „ტოტო“ დოსტამბუ. მუში ქიმერონი რთული დო მიარეფერამიე. ოინტერესუდჷ ღარჯილამი ადამიერიშ, ჟიკოჩიშ პრობლემა. ლჷმას ქომოლკოჩური ენერგიაშ დო კორინიშ გჷმოლინაფათ კოროცხუნდჷ. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ დოჭყაფა შვანს ჯარშა მიდართჷ. მალას დიჭკირჷ დო აძულებურქ იჸუ ჸუჩა დორთელედუკონი. თი ჯარიშკოჩიშო სევდა, მიდგასჷთ ლჷმა ვა შეულებუნ, გჷმოხანტჷ ლერსეფიშ ციკლის ,,ნოტტურნო“ (ნოქტიურნი). ფიზიკური დო შურიელი ლჷმათ შულადირი შუშის დო მოშქუმალას ელეონორა დუზეშ ჸოროფას ორწყედჷ. რდჷ იტალიური კინემატოგრაფიაშ ართ–ართი ჯინჯმადვალუ დო იტალიაშ მენცარობაშ აკადემიაშ დჷმარსხუაფალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Gabriele D'Annunzio - gabrieledannunzio.it 
* www.gabrieledannunzio.net 
* Gabriele D'annunzio 
* Casa D'Annunzio 
* D'Annunzio's museum "Il Vittoriale"

კატეგორია:იტალიარი პოეტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1863
კატეგორია:ნაღურა 1938
კატეგორია:იტალიარეფი
ლაზიკა

thumb|ლაზიკაშ ომაფე.
**ლაზიკა** — ისტორიული აკანი ბჟადალ საქორთუოს. ფეოდალური ხანაშ ეგრისიშ ომაფეშ ართ-ართი პროვინცია. ფორუნდჷ ტერიტორიას წყარმალუ რიონიშ თუდონი მალობას დო წყარმალუ ჭოროხიშ აკაკათაფუშ შქას (გვიანდელი გურია, საჯავახო-საჩინოშ მეკოროცხილო დო უჩა ზუღაშ აჭარაშ ოძგაშე აკანი). მაართათ მიშინუაფუ  VII ოშწანურას ანონიმური ავტორიშ „სომხური გეოგრაფიას“ („ლაზივიშ“ ჯოხოდვალათ ), ბიზანტიარი ავტორეფი ბჟადალ საქორთუოს ლაზიკაშ ომაფეს უძახჷნა. პროკოპი კესარიალიშ (VI ოშწანურა) მეჯინათ, თე ტერიტორია ედომუშამო ვა ჸოფე დოხორინელი, ოდო  აგათია სქოლასტიკოსი (VI ოშწანურა) ლაზიკაშ ტერიტორიას მიშინუანს, მუჭოთ ჯიხაზურგას ტელეფისის (კილმაგორალეფი აიგივენა ასეიანი სამტრედიაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე ტოლების ჸოფილი ჯიხაშ აკნაცჷმეფწკჷმა). თაქინეშეს ჸოფე  მიტროპოლია, ჭუბერიშ ჭკუდეფით ოვაჭრებელი აბანი. VI ოშწანურაშ II გვერდის ლაზიკას იკიდუ ჩინებული  ჯიხა-ნოღა დო ჭყოინდარიშ ცენტრი პეტრა (ასეიანი ოფუტე ციხისძირი, ქობულეთიშ მუნიციპალიტეტი). VIII ოშწანურაშე ლაზიკაშ პროვინციაშ უდიდაში ნორთი გურიაშ ჯოხოთ მიშინუაფუ.

## ლიტერატურა
* *ლომოური ნ.,* ეგრისის სამეფოს ისტორია, თბ., 1968;
**ჯავახიშვილი ივ.* თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ. 1, თბ., 1979;
**მუსხელიშვილი დ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 106, თბ., 1983

კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული აკანეფი
კატეგორია:გურია
ალფრედ ნობელი

thumb|ალფრედ ნობელი

**ალფრედ ბერნჰარდ ნობელი** (დ. 21 გჷმათუთა, 1833, სტოკჰოლმი, შვედეთი ― ღ. 10 ქირსეთუთა, 1896, სანრემო, იტალია), ნობელიშ პრემიაშ დჷმარსხუაფალი, შვედი ქიმიკოსი, ინჟინერი, ნოვატორი, ანჯარიშ დჷმახაზირაფალი დო დინამიტიშ აკმაქიმინალი. რდჷ ბოფორსიშ მინჯე, აკოანჯარაფაშ თარი მაწარმებელი, ნამუთ მუქ რკინაშ გინმამუშებელი ქარხანაშე გინოქიმინჷ. მუშ ბოლო კორინი რდჷ ნობელიშ პრემიაშ დოშანაფა, მუშოთ გჷმირინუ მუში დგომარობა. სინთეზური ელემენტიქ მუში პატიშოჩამალო ჯოხაფილქ იჸუ ნობელიუმო. 

## ბიოგრაფია

ნობელი რდჷ მა-17 ოშწანურაშ მენცარიშ, ოლოს რადბეკიშ (1603—1708) გამნარყი, იმანუელ ნობელიშ (1801—1872) მასუმა ქომოლსქუა. 1842 წანას მუქ ფანიაწკჷმა ართო სანქტ-პეტერბურგიშა გინილჷ, სოდეთ მუამუშიქ (ალმახანური ფანარიშ გჷმჷმაგონებელქ) დიჭყჷ "ტორპედოშ" სამუშეფი. 1859 წანას თე სამუშა გეგნაბარჷ მაჟირა სქუა ლადვიგ ნობელს (1831—1888), ნამუქუთ თინა გაფართანუ. ფანიაწჷკმა ართო ამერიკაშა დორთაშ ბორჯის, გოკოტრაფაშ უკული, ალფრედი მუშენს ასაფეთქებელ ნივთიერებეფშე. მუში მუდგაზმარენი აფეთქება გაზეთის ხოლო რდჷ გჷმობჟინაფილი, ნამუთ იუჭყაფუდუ ნობელეფიშ დორხველობას რინელ ქარხანას მოხვალამირ აფეთქებეფშე. ართ-ართი აფეთქება ბორჯის 1864 წანას დემაცრხჷ ალფრედიშ უკლაშ ჯიმა ემილქ დო მუდგაზმარენ მუშაქ. 

1901 წანაშე მოჸუნაფილი გიჩამუ ნობელიშ პრემია, ნამუთ არძა ქიანაშ დო რასაშ წჷმმარინაფალს, ქომოლკოჩეფს დო ოსურპატჷნეფს არზენდჷ საშუალებას ჸოფედსჷკო დაფასებულეფი მუნეფიშ მეჭირინდაფეფით. ნობელიშ პრემიეფი რე ფიზიკას, ქიმიას, მედიცინას დო ლიტერატურას, თაშნეშე შვიდობამი საქვარუაშე. 

ნობელიშ პრემია ვარე დოშანაფილი მათემატიკაშ დარგის. გინოჩამათ, ნობელქ მათემატიკაშ დარგის პრიზი თიშენი ვადაწესჷ, ნამდა ოსურქ, ნამუთ ნობელს უჸორდჷ, ისხუნუ მათემატიკოსი. ვეპალუ თე ამბეშ ისტორიული დჷმადასურაფალი ჩინება, მარა მიოჩქჷნა, ნამჷდა მუში ოპონენტი რდჷ ჩინებული მატემატიკოსი მაგნუს გუსტაფ მიტაგ-ლეფლერი.

ნობელი დღას ვარდჷ დაქორწინებული.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Alfred Nobel – Man behind the Prizes
* Biography at the Norwegian Nobel Institute 
* Nobelprize.org
* "The Nobels in Baku" in Azerbaijan International, Vol 10.2 (Summer 2002), 56–59.
* The Nobel Prize in Postage Stamps
* A German branch or followup *(German)*

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ინჟინერეფი
კატეგორია:შვედი გჷმმაგონებელეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემია
კატეგორია:დუნაბადი 1833
კატეგორია:ნაღურა 1896
ბრაიტონ-ბიჩი

thumb|200px|ბრაიტონ-ბიჩიშ ტიპიური ქუჩა
**ბრაიტონ-ბიჩი** (ინგლ. Brighton Beach - ბრაიტონიშ ოძგაშე) — რაიონი ბრუკლინიშ ობჟათეს, ნოღა ნიუ-იორკის. ჯოხოქ გუოლჷ 1970-ამ წანებს, მუჭოთ ყოფილი სხუნუეფიშ რსხუშე (უმენტაშო უკრაინა დო რუსეთი) ემიგრირებულეფიშ კომპაქტურო დოხორინელეფიშ აბანქ. საგანოშ მახორობა 350 ვითოშ კოჩის აკმადგინანს.

რაიონი თეჟამიშო ჩინებულიე ეთნიკური რესტორანეფით, კაფეეფით დო საკონცერტო (საბანკეტო) დარბაზეფით. თაქ იდვალუ რუსულნინამი ჯარალუაშ ბრელი კულტურული დო საგანმანათლებლო ცენტრი — რადიოსადგურეფი, ტელესტუდიეფი, გაზეთიშ რედაქციეფი, სკოლეფი დო სკოლაშახური დაწესებულებეფი, თაშნეშე ართუაფალი ცენტრეფი. თე საგანოს ორე ნიუ-იორკიშ ქორთუ ემიგრანტეფიშ დიდი ნორთით.

კატეგორია:ბრუკლინი
კატეგორია:რუსული ჯოხოეფი ააშ-ს
ბეისბოლი

thumb|250px|მოიერიშე ბუნაშ გიმაშკუმალარ მალაჸაფე.
**ბეისბოლი** (ინგლ. baseball, სიტყვეფიშე base „ბაზა, ოსხირი“ დო ball „ბურთი“) — ბუნური სპორტული ლაჸაფი ბურთით დო კეტით. ნირზის ინორთუანს ჟირი ბუნა, ირს ჩხორო (ვარა ვითი) მალაჸაფეთ.

ბეისბოლქ ააშ-ს გორჩქინდჷ XIX ოშწანურაშ დაჭყაფუს. იკოროცხუ, ნამუდა ლაჸაფის ოსხირო გიადუ ინგლისური "რაუნდერს"-ი. მაართა ოფიციალური მატჩიქ აკინწყუ ნიუ-იორკის 1820 წანას. 1845 წანას გიჭყჷ მაართა პროფესიულ კლუბიქ. ლაჸაფი გოფაჩილიე ააშ-ს, კანადას, მექსიკას, ლათინურ ამერიკას დო კარიბეფს, ავსტრალიას, იაპონიას, კორეას დო შხვადო. თეჟამიშო ბეისბოლს ლაჸაფენა 120 ქიანას. არძაშე უმოსო პოპულარულიე ააშ-ს, კუბას, იაპონიას, ჩინეთის დო კორეას.

ააშ-ს, იაპონიას, ჩეხეთის დო მუზმანერ შხვა ქიანას გოფაჩილიე თაშნეშე სოფტბოლი — ბეისბოლიშ გამარტივებული ვარიანტი — თიშ ლაჸაფი ფორილ ნოდგჷმს დო მორჩილი ზჷმაშ მოედანსჷთ შილებე. ბეისბოლიშ ოლაჸაფე მოედანს რომბიშ ფორმა უღუ.

ბეისბოლიშ მოჯგირე ლაჸაფეფიე კრიკეტი, პესაპოლო ფინეთის, ოინა რუმინეთისი დო ლაპტა რუსეთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Major League Baseball
* International Baseball Federation
* Minor League Baseball
* British Baseball Federation
* Baseball Almanac
* Baseball-Reference.com
* Retrosheet 
* BaseballLibrary.com
* Baseball Prospectus
* Society for American Baseball Research
* ''Baseball'' PBS documentary directed by Ken Burns
* Mister Baseball European baseball news

*
ჯეგე ლავრენტი (ჸუჯი)

thumb|right|250px|წმინდა ლავრენტიშ ჸუჯი
**ჯეგე ლავრენტიშ ჸუჯი** (ფრანგული: *golfe du Saint-Laurent*), რე მოსოფელს არძაშე უმოს დიდი ესტუარი, თის ორცხუ წყარმალუ ჯეგე ლავრენტი, ნამუთ დიდ ტობეფს მეურინუანს ატლანტიშ ოკეანეს. თე ჸუჯიშ ფართობიე 236 000 კმ², დო იკათუანს 35 000 კმ³ წყარს. თე ჸუჯი საროტეფიშ მეშქაშალათ გიმურს ატლანტიშ ოკიანეშა. ჯეგე ლავრენტიშ წყარპიჯის რე გოკიდილი კანადაშ პროვინციეფი: კვებეკი, ნიუ-ბრანსუიკი, ახალი შოტლანდია, პრინს-ედუარდიშ კოკი დო ნიუფაუნდლენდი დო ლაბრადორი. 

ჯეგე ლავრენტიშ ჸუჯის ბრელი კოკი იდვალუაფუ, თინეფშე მუზმარენი დიდი კოკიე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Gulf of St. Lawrence - A Unique Ecosystem 
* Timing and position of late Wisconsinan ice-margins on the upper slope seaward of Laurentian Channel
* St. Lawrence Global Observatory  

კატეგორია:კანადაშ ჸუჯეფი
ლაზეფი

**ლაზეფი,** *ჭანეფი* — ქორთუეფიშ ეთნოგრაფიული ბუნა, კჷნოხ ართ-ართი კოლხური ტომი რდჷ მარგალეფწკჷმა ართო.
ლაზეფი ობჟათე-ბჟაეიოლ უჩაზუღაპიჯიშ (ისტორიული ლაზეთი, ჭანეთი) დო წყარმალუ ჭოროხიშ გოჸორიშ კვირდი მახორობა რე. 

ჯინჯიერო ოხორანა თეხანური თურქეთიშ ტერიტორიას, თაშნეშე აჭარას, წყარმალუ ჭოროხიშ გოჸორს დო სამარგალოს ინგირწყარიშ ნადუწკუმა (ანარკია). 
ლაზეფი იჩიებუნა მუნეფიშ, ლაზური ნინაშა ნამუთ ქორთული, მარგალური დო შონური ნინეფწკუმა ართო ორხველჷ  ობჟათე კავკცაციური ნინეფიშ ფანიაშ ბუნას. თურქეთის მახორუ ლაზეფი მუსულმანეფი რენა, მარა გოთურქაფაშ აძვილობური პოლიტიკაშ უმკუჯინუო თინეფქ ქესქილიდეს  მუნეფიშ ნინა დო კულტურა. 

## ჩინებური ლაზეფი
* ჰასან ჰელიმიში — ხანტუ, პოეტი.
* სოფო ხალვაში — მობირე
* გურამ ჯაში — არტისტი, პაროდისტი
* გიორგი ტუღუში — საქორთუოშ ოკათაშე მათხილარი
* აბესალომ ტუღუში

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლაზური რადიო „კოლხა“ 
* ლაზეფიშ ისტორია, კულტურა, ნინა, მუსიკა დო შხვ. 
* „ლაზური პროექტი“
* „ლაზებურა“

## სქოლიო

კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
ატლანტიშ ოკიანე

right|300px|ატლანტიშ ოკიანე 
**ატლანტიშ ოკიანე** მოსოფელიშ სიდიდათ მაჟირა წყარიშ აუზიე დო თიში ჟიდონპიჯიშ ართ-ნახუთორს ფორჷნს. ოკიანეშ ჯოხო მუმალობაშე ბერძენულ მითოლოგიაშე რე დო „ატლასიშ ზუღას“ შანენს.

ოკიანეს წჷმოგინძორაფილი ლათინური S-იშ ნერი ფორმა უღჷ, ოორუეშე ობჟათეშა რე გინოზინდილი დო ეკვატორიული ურთიართმანგურ მალობათ 8° ოორუეშ გინძორწკჷმა ირთუ ოორუე დო ობჟათე ატლანტიკეფო. ბჟადალუშე ომძღჷ ამერიკაშ კონტინენტეფს, დო ელახიშე — ევროპას დო აფრიკას. რჩქალ ოკიანეს მეურე არქტიკაშ ოკიანეთ ოორუეს დო დრეიკის სრუტით ობჟათეს. თე ჟირი ოკიანე ხელოვნურო რე მერინაფილ პანამაშ არხით. ელახიშე ატლანტიკიშ დო ინდოეთიშ ოკიანეშ გუმართალიე 20° ელახიშ მერიდიანი, ნამუთ აგულაშ კონცხიშე ობჟათეშე ანტარქტიკაშა მეურს. ატლანტიკას არქტიკაშ ოკიანეშე რთჷნს ღოზეფი გრენლანდიაშ დო ოორუე-ბჟადალუ ისლანდიაშ შქა, ოორუე-ელახ ისლანდიაშ დო შპიცბერგენიშ ოძგაშე ობჟათე ჭურჭულეფს შქას დო უკულ ოორუეშ კონჩხიშ დო ოორუე ნორვეგიაშ შქას.

ფორჷნს მოსოფელიშშ ჟიპიჯიშ მეხოლ. 20% ატლანტიშ ოკიანე სიდიდათ კჷნმასკიდუ რჩქალ ოკიანეს. გოხოლუაშ ზუღეფიშ აშაკოროცხუათ თიში ფართობი რე 106.400.000 კვ. კმ; ზუღეფიშ მორკებათ — 82.400.000 კვ. კმ. სქირონაშ ფართობი, ნამუშ წყარმალუეფი ატლანტიკას ენმაკათუ ოთხიშა უმოსიე რჩქალი დო ინდოეთიშ ოკაანეეფწკჷმა ალაზიმაფათ. ოკიანიშ გოჸა ზუღეფიშით რე 354.700.000 კუბ. კმ., ზუღეფიშ უმშო - 323.600.000 კუბ. კმ.

ატლანტიშ ოშქაშე სიტომბა ზუღეფიშით 3.332 მეტრიე; ზუღეფიშ უმუშეთ — 3.926 მ. არძაშე ტომბა 8.605 მეტრით პუერტო რიკოშ რღამილი. ატლანტიკაშ სიფართა ლაჸაფენს 2.848 კმ-ით ბრაზილიაშ დო ლიბერიაშ შქას 4.830 კმ-შახ ააშ-ში დო ოორუე აფრიკაშ შქას.

ატლანტიშ ოკიანეს უმუთინუ ოძგაშე უღუ ბრელ ჸუჯით, უბით დო ზუღათ. თინეფ შქასიე კარიბიშ ზუღა, მექსიკაშ ჸუჯი, წიმინდე ლავრენტიშ ჸუჯი, სქირონაშქა ზუღა, უჩა ზუღა, ოორუეშ ზუღა, ლაბრადორიშ ზუღა, ბალტიაშ ზუღა, ნორვეგიაშ ზუღა, გრენლანდიაშ ზუღა დო თ.გ. ოკიანეშ კოკეფიე: ფაროშ კოკეფი, გრენლანდია, ისლანდია, როკალი, დიდი ბრიტანეთი, ირლანდია, ფერნანდუ-დი-ნორონია, აზორიშ კოკეფი, მადეირა, კანარიშ კოკეფი, კაბო-ვერდეშ კოკეფი, სან-ტომე დო პრინსიპიშ კოკეფი, ნიუფაუნდლენდი, ბერმუდაშ კოკეფი, კარიბიშ კოკეფი, წმინდა ელენეშ კოკი, ტრინიდადი დო ტობაგო, ტრისტან დო კუნია, ფოლკლენდიშ კოკეფი,ობჟათე ჯორჯიაშ კოკეფი დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ატლანტიშ ოკიანე, ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* LA Times special Altered Oceans 
* Oceanography Image of the Day, from the Woods Hole Oceanographic Institution
* National Oceanic and Atmospheric Administration
* NOAA In-situ Ocean Data Viewer  Plot and download ocean observations

*
კარიბიშ ზუღა

thumb|250px|right|კარიბიშ ზუღა
[მინი|250პქ|კარიბიშ ზუღაშ ოძგაშეს დვალირი [მაიაშ ცივილიზაცია|მაიაშ ნოღა ტულუმი. მექსიკა, კინტანა-როო]]
**კარიბიშ ზუღა** — ტროპიკული ზუღა ბჟადალუ გვერდსფეროს, ატლანტიშ ოკიანეშ ნორთი, მექსიკაშ ჸუჯიშ ობჟათეშე. ობჟათეშე იხურგუ ობჟათე ამერიკაშ კონტინენტით, ბჟადალუშე ცენტრალური ამერიკაშ რეგიონით, დო ოორუეშე დო ელახშე ანტილეფით: დიდი ანტილიშ კოკეფით — კუბა, ჰაიტი, იამაიკა დო პუერტო-რიკო ოორუეშე, დო მორჩილი ანტილიშ მიარერცხუამი კოკეფით ელახშე. კარიბიშ ზუღა, ელჷ-მოლჷ კოკეფით დო ოძგაშეეფით ჩინებულიე მუჭოთ *კარიბეფი*.

კარიბიშ ზუღა ართ-ართი უდიდაშ წყითე წყარიშ ზუღა რე 2 754 000 კმ² ფართობით. ზუღაშ არძაშე ტომბა ჭურჭულიე კაიმანიშ რღამილი იამაიკა დო კუბაშ შქას (7 686 მ). 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კარიბიშ ზუღა  
* კარიბიშ ზუღა - ბრიტანიკა


კატეგორია:ცენტრალური ამერიკა
კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
ოორუეშ ზუღა

thumb|180px|ზუღაშ რუკა
**ოორუეშ ზუღა** — იდვალუაფუ ოორუე ევროპას, ატლანტიშ ოკიანეშ ნორთიე, ოწაწჷ ნორვეგიაშ დო დანიაშ ოძგაშეეფს ელახშე, ბრიტანეთიშ კოკეფს ელახშე, გერმანიას, ნიდერლანდის, ბელგიას დო საფრანგეთის ობჟათეშე.

უშხუაში პორტეფიე: ჰამბურგი, ესბერგი, როტერდამი დო ლონდონი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*The North Sea in brief 
*See Interactive Map over Oil and Gas Resources in the North Sea 
*Etymology and History of Names 
*Old map: Manuscript chart of the North Sea, VOC, ca.1690  (high resolution zoomable scan)
*Atlas of Palaeogeography and Lithofacies – Hydrodynamic Environment page 150

კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
ნორვეგიაშ ზუღა

thumb|ნორვეგიაშ ზუღა ოორუეშევროპაშ რუკას
**ნორვეგიაშ ზუღა** — ოორუეშ ჸინუამი ოკეანეშ მოთანჯე ზუღა, ნამუთ იდვალუ სკანდინავიაშ ჩქონიშ, ისლანდიაშ დო კოკი იან-მაიენიშ შქას. 

ფართობი 1,4 მლნ კმ², სიტომბა 3970 მ-შახ (ოშქაშე სიტომბეფი — 1600—1750 მ), მორთაფეფიშ სიმაღალა 3,3 მ-შახ, სიწყჷთა - მეხოლაფირო 35 ‰. 
ნორვეგიაშ ზუღაშო დიდი შანულობა ნორვეგიაშ ტიბუ კათინს უღუ, ნამუთ, გოლფსტრიმიშ გოგინძორაფა რე; თეშ მეშქაშალათ, ზოთონჯობათ ნორვეგიაშ ზუღა ვეჸინუ. ნორვეგიაშ ოძგაშეეფწკჷმა ზუღა ტომბა ვა რე, ფშხირიე მეჩეჩეფი. 

გოვითარაფილიე ჩხომჭოფუა დო ნავთობიშ მოპალაფა. 
შანულამი პორტეფიე ნორვეგიული ნოღეფი ტრონჰეიმი, ტრომსე დო ნარვიკი.

არძაშ უდიდაშ კოკეფიე: სიორეია, სეილანი, არნეია, რინგვასეია, კვალეია, სენია, ვესტეროლენიშ კოკეფი, ლოფოტენიშ კოკეფი, დიონა, ვეგა, ფრეია, ჰიტრა დო სმიოლა ნორვეგიაშ ოძგაშეეფწკჷმა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* LoveToKnow Free Online Encyclopedia
* American Geophysical Union – Norwegian Sea Proposed as Storage Site for Carbon Dioxide 
* Goliat – New oil field off Northern Norway discovered
* NASA: Smoke Over Norwegian Sea 
* Coral reefs in the Norwegian Sea 


კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი
ნ
ლაბრადორიშ ზუღა

[right|300px|thumb|ლაბრადორიშ ზუღა [გრენლანდიაშ დო ლაბრადორიშ შქას]]

**ლაბრადორიშ ზუღა** — გეხვილჷ ატლანტიშ ოკიანეშ ბჟადალუ ნორთის, ლაბრადორიშ ჩქონიშ დო გრენლანდიაშ შქას. ფართობი — 840 ვითოში კმ ², მაქსიმალური სიტომბა — 3 000 მ. ლაბრადორიშ ზუღას არსებული დევისიშ საროტიშ მეშქაშალათ, ირთუ კანადაშ კოკი ბაფინიშ დიხა დო გრენლანდია.

ლაბრადორიშ ზუღაშ გოჭყაფაქ მეხოლაფირო 61 მილიონი წანაშ წოხოლე დიჭყჷ, 40 მილიონი წანაშ წოხოლე თიქ ამდღანერი სახე ქიმიღჷ.

კატეგორია:ლაბრადორიშ ზუღა
კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი
ლ
ბალტიაშ ზუღა

მინი|250პქ
[thumb|250px|[ფიტოპლანქტონი|ფიტოპლანქტონიშ პეულუა ბალტიაშ ზუღაშ ობჟათე ნორთის, 3 მანგი, 2001 (სატელ. ფოტო).]]
**ბალტიაშ ზუღა** — იდვალუაფუ ოორუე ევროპას, ოორუე გჷნძარიშ 53-66 გრადუსეფიშ დო ელახიშ განარიშ 20-26 გრადუსეფიშ შქას. თის ომძღჷ სკანდინავიაშ ჩქონი, ოორუე ევროპაშ კონტინენტური ნორთი, ბჟაეიოლ ევროპა, ცენტრალური ევროპა დო დანიაშ კოკეფი. ბალტიაშ ზუღა, ორესუნდიშ, დიდი დო მორჩილი ბელტეფიშ გოულათ არცხუაფუ კატეგატიშ არეალს.

კატეგატი იგინძორებუ სკაგერაკით ოორუეშ ზუღას დო უკული ატლანტიშ ოკეანეს. ბალტიაშ ზუღა არცხუაფუ ჩე ზუღას ჩე ზუღაშ არხით, დო ოორუეშ ზუღას კიელიშ არხით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბალტიაშ ზუღაშ რუკეფი 
* ბალტიაშ ზუღაშ პორტალი 
* ბალტიაშ ზუღაშ არეალიშ გეოგრაფია


კატეგორია:ატლანტიშ ოკეანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
გრენლანდიაშ ზუღა

thumb
**გრენლანდიაშ ზუღა** — ოორუეშ ჸინუამი ოკიანეშ ნორთი, ნამუთ იდვალუაფუ გრენლანდიაშ, ისლანდიაშ, შპიცბერგენიშ დო იან-მაიენიშ შქას, 

საართო ფართობი მეხოლაფირო 1, 195, 000 კმ², ოშქაშე სიტომბა 1641 მეტრა, არძაშე უტომბაში აბანი 5527 მეტრა.

წყარიშ ოშქაშე ტემპერატურა ზარხულს 0&nbsp;°C-შე +6&nbsp;°C-შახ, ზოთონც −2&nbsp;°C-შე +1&nbsp;°C-შახ. წყითუანალა 32-34‰. 

გრენლანდიაშ ზუღაშ ცენტრალური დო ოორუე ნორთი მოფაფუე ჸინუამი მინდორეფით იხასიათებუ, ზოთონც ჸინუშ ბერჯეკი ფათ იფორუ, მუთ ხვამარდეფიშ მეულა-მოულას, პრაქტიკულო, შელებას ვერზენს. 

გრენლანდიაშ ზუღას პლანქტონეფი დო ბენტოსი დიდი მუდანობათიე წჷმორინაფილი, მუთ ზუღაშ მიარეფერამ ფაუნას ოჭკომალით უნარღელჸოფირენც.

[thumb|left|[აისბერგი გრენლანდიაშ ზუღას]] 
thumb|გრენლანდიაშ ზუღა ზარხულიშ სერი


კატეგორია:ოორუე ჸინუამი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
ფერნანდუ-დი-ნორონია

**ფერნანდუ-დი-ნორონია** — არქიპელაგი ატლანტიშ ოკიანეს, ბრაზილიაშ ოძგაშეშე 345 კილომეტრიშ მოშორაფათ. აკმოდირთუ 21 კოკი დო შხვა ჭიჭე კოკეფშე. თარი კოკიშ ფართობიე 18,4 კმ.კვ. დო მახორობა აკმადგინანს 3 108 კოჩის (2009). 

თე კოკეფს უღუ სპეციალური მუნიციპალიტეტიშ სტატუსი დო მიშმურს ბრაზილიაშ შტატი პერნამბუკუშ აკოდგინალუაშა, თე ჟამს წჷმარინუანს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტის. 

## გალერეა

file:Fernando de Noronha - dois Irmãos - praia do sancho.jpg|
file:FernandoDeNoronhaPraiaSancho.jpg|
file:Fernando noronha.jpg|


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბრაზილიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფერნანდუ-დი-ნორონიაშ საიტი 
* ინფორმაცია არქიპელაგშე 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბრაზილიას
ჰურონი (ტობა)

280პქ|მინი|მარჯვნივ|ჰურონიშ ტობა
**ჰურონი** () — ტობა ააშ-ს დო კანადას, მიშმურს დიდი ტობეფიშ აკოდგინალუაშა. მუშ წყარპიჯის რე გაშენებული კანადაშ პროვინცია ონტარიო დო ააშ-შ შტატი მიჩიგანი. ჰურონი საროტით მიარსხუაფუ მიჩიგანიშ ტობას, თე საროტიშ წყარპიჯის რე გაშენებული მაკინაკი.

## გეოგრაფია
ჰურონიშ ტობაშ ფართობი აკმადგინანს 59,6 ვითოში კმ² (მაჟირა ტობა მოსოფელს კასპიაშ ზუღაშ უკული). ტობაშ მაქსიმალური სიტომბა რე 177 მეტრა. ტობას აშაძჷ კოკი მანიტულინი, ნამუთ ფართობით ართ-ართი მაართა რე მოსოფელს თი ტობეფს შქას, ნამუთ ტობას იდვალუაფუ. ჰურონიშ ტობაშ მუკი-მუკის იდვალუაფუ ბრელი ნოღა დო თეშ გეშა, თე ტობაშ მუკი-მუკის ეკოლოგიური პრობლემეფი რე აკოქიმინელი.

1913 წანას ჰურონიშ ტობაწკჷმა მოხვადჷ უდიდაში შტორმიქ, ნამუქუთ ქეკიდინუ 235 ადამიერიშ შური.

## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ უდიდაში ტობეფიშ ერკებული

## ინტერნეტ რესურსეფი
* EPA's Great Lakes Atlas
* Fish Species of Lake Huron
* Great Lakes Coast Watch 
* Lake Huron Binational Partnership Action Plan
* Lake Huron Data 
* Lake Huron GIS 
* Michigan DNR map of Lake Huron
* Bathymetry of Lake Huron
;Lighthouses
* Interactive map of lighthouses, Georgian Bay, Lake Huron 
* Interactive map of lighthouses in North and East Lake Huron 
* Interactive map of lighthouses in North and West Lake Huron 

კატეგორია:კანადაშ ტობეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ტობეფი
კატეგორია:დიდი ტობეფი
დიდი თუნთიშ ტობა

280პქ|მარჯვნივ
**დიდი თუნთიშ ტობა** (; ) – ტობა ოორუე ამერიკას, კანადაშ ოორუე-ბჟადალშე. ტობას გინმურს ოორუეშ პოლარული ქართა. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 186 მეტრაშ სიმაღალას. ტობაშე გუშმურს დიდი თუნთიშ წყარმალუ, ნამუთ მარძგვანშე აკათუ წყარმალუ მაკენზის.

## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ უდიდაში ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Great Bear Lake Watershed 
*World Lakes Database 
*Prehistory of Great Bear Lake
*1867 account of the lake

## სქოლიო


კატეგორია:კანადაშ ტობეფი
პურუსი (პროვინცია)

thumb|right|150px|პურუსიშ პროვინცია.
**პურუსი** — პერუშ რეგიონიშ უკაიალიშ პროვინცია. პურუსის ბჟაეიოლშე ომძღჷ ბრაზილია, ობჟათეშე – მადრე-დე-დიოსიშ რეგიონი.  პურუსიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ესპერანსა. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 3,485 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 0.2 ადამიერი. პურუსიშ ფართობი რე 17,847.76  კმ². პურუსი ირთუ 1 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  პროვინციაშ ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
პერუშ პროვინციეფი

thumb|150px|პერუშ პროვინციეფიშ რუკა
thumb|right|150px|პერუშ პროვინციეფიშ რუკა წყარპიჯი/გვალეფი/ჯუნგლეფი
thumb|right|150px|პერუშ პროვინციეფი რეგიონეფიშ მეჯინათ
**პერუშ პროვინციეფი** – პროვინცია () რე პერუშ მაჟირა დონეშ ადმინისტრაციული ართური. პროვინციეფი ირთუნა რაიონეფო (). პერუს დიოდღარო 195 პროვინცია რე, ნამუეფით გორთილი რე 25 რეგიონს ლიმაშ პროვინციაშ მეკოროცხუათ, ნამუთ ვარხველჷ ნამთინ რეგიონს. არძაშე ნორკე პროვინცია რე კალიაოშ რეგიონს (ართი), ხოლო ყველაზე მეტი ანკაშიშ რეგიონს (ეჩი). 

მახორობაშ მუდანობაშ სინორკებეთ გჷშეგორუ ამაზონიშ ტროპიკული ტყალეფი, მახორობა უმოსო კონცენტრირაფილი რე ქიანაშ ოორუე-ცენტრალურ ნორთის. არძაშე ნორკე რაიონი რე პურუსიშ პროვინციას (1), არძაშე უმოსი – ლიმაშ პროვინციას (43). 

## პროვინციეფიშ ერკებული
თუდო წჷმორინაფილ ერკებულს გჷმაკოროცხილი რე პროვინციეფი ნანანოღეფით დო თი რეგიონეფით, სოდეთ თე პროვინცია რე დვალირი. UBIGEO კოდი რე არძა პროვინციაშ უნიკალური იდენტიფიკატორი. თი პროვინციაშ კოდეფი, სოდეთ რე რეგიონიშ ნანანოღა, ითებუ იფრეფით `01`.
 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Codigos de Ubicacion Geografica - UBIGEO 
* Mapa politico del Perú 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
პადრე-აბადი (პროვინცია)

thumb|right|150px|პადრე-აბადიშ პროვინცია.
**პადრე-აბადი** – პერუშ რეგიონიშ უკაიალიშ პროვინცია.  პადრე-აბადის ოორუეშე ომძღჷ ჩრდილოეთიდან ლორეტოშ, ბჟაეიოლშე – უანუკოშ რეგიონეფი. პადრე-აბადიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა აგაიტია. 2005  წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 44,310 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს 5.0 ადამიერს. პადრე-აბადიშ ფართობი რე 8,822 კმ². პადრე-აბადი ირთუ 3 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Site officiel de la province

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კონტრალმირანტე-ვილიარი (პროვინცია)

thumb|right|150px|კონტრალმირანტე-ვილიარიშ პროვინცია.
**კონტრალმირანტე-ვილიარი** – პერუშ რეგიონიშ, ტუმბესიშ პროვინცია. კონტრალმირანტე-ვილიარის ბჟადალშე ომძღჷ რჩქალი ოკიანე. პროვინციას ობჟათეშე ომძღჷ პიურაშ რეგიონი. კონტრალმირანტე-ვილიარიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა სორიტოსი. 2005 ანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 15,971 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 10.6 ადამიერი. პროვინციაშ ფართობი რე 1,499.88 კმ². კონტრალმირანტე-ვილიარი ირთუ 3 რაიონო. 

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
ტუმბესი (პროვინცია)

thumb|right|150px|ტუმბესიშ პროვინცია.
**ტუმბესი** – პერუშ რეგიონიშ ტუმბესიშ პროვინცია. ტუმბესის ბჟადალშე ომძღჷ რჩქალი ოკიანე. პროვინციას ოორუეშე ომძღჷ ეკვადორი, ობჟათეშე – პიურაშ რეგიონი. ტუმბესიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ტუმბესი. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 139,073 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 77.2 ადამიერი. პროვინციაშ ფართობი რე 1,800.85 კმ². ტუმბესი ირთუ 6 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Tumbesino 
* INEI Perú 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
ატალაია (პროვინცია)

thumb|right|150px|ატალაიაშ პროვინცია
**ატალაია** – პერუშ უკაიალიშ რეგიონიშ პროვინცია. ატალაიას ობჟათეშე ომძღჷ კუსკოშ დო ხუნინიშ რეგიონეფი. ატალაიაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ატალაია. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 38,104 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე  1.0 ადამიერი. ატალაიაშ ფართობი რე 38,924.43 კმ². ატალაია ირთუ 4 რაიონო. უკაილიშ პროვინცია ატალიას პროვინციაშ სტატუსიქ მიენიჭჷ 1982 წანაშ 1 მანგის. 

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Portal Municipal
* INEI Perú 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კორონელ-პორტილიო (პროვინცია)

thumb|right|150px|კორონელ-პორტილიოშ პროვინცია.
**კორონელ-პორტილიო** — პერუშ უკაიალიშ რეგიონიშ პროვინცია. პროვინციას ბჟაეიოლშე ომძღჷ  ბრაზილია, ოორუეშე — ლორეტოშ რეგიონი. კორონელ-პორტილიოსიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა პუკალიპა. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 316,546 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს 8.7 ადამიერს. კორონელ-პორტილიოსიშ ფართობი რე 36,235.953 კმ². კორონელ-პორტილიოსი ირთუა 7 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Provincia de Coronel Portillo

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
ტარატა (პროვინცია)

thumb|right|150px|ტაკნაშ პროვინცია.
**ტარატა** – ტაკნას რეგიონიშ (პერუ) პროვინცია. ტარატას ბჟაეიოლშე ომძღჷ პუნოშ რეგიონი, ობჟათეშე ომძღ ბოლივია. ტარატაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ტარატა. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 6,630 ადამიანს, შქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 2.4 ადამიერი. ტარატაშ ფართობი რე 2,819.96 კმ². ტარატა ირთუ 8 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Circuitos Turísticos de Tacna 
* Cámara Regional de Turismo de Tacna 
* INEI Perú 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
ხორხე-ბასადრე (პროვინცია)

thumb|right|150px|ხორხე-ბასადრეშ პროვინცია.
**ხორხე-ბასადრე** – ტაკნას რეგიონიშ (პერუ) პროვინცია. ხორხე-ბასადრეშ ბჟაეიოლშე ომძღჷ რჩქალი ოკიანე, ოორუეშე  მონკეგაშ რეგიონი. ხორხე-ბასადრეშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ლოკუმბა. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს  8,814 ადამიანს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 3.01 ადამიერი. პროვინციაშ ფართობი რე 2,928.72 კმ². ხორხე-ბასადრე ირთუ 3 რაიონო. ხორხე-ბასადრეშ პროვინციას სტატუსიქ მიაჩჷ 1988 წანაშ 21 პირელს.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კანდარავე (პროვინცია)

thumb|right|150px|კანდარავეშ პროვინცია
**კანდარავე** – ტაკნას რეგიონიშ (პერუ) პროვინცია. კანდარავეშ ოორუეშე ომძღჷ მოკეგა, ბჟაეიოლშე – პუნოშ რეგიონი. კანდარავეშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა კანდარავე. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 8,543 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 3.8 ადამიერი. პროვინციაშ ფართობი რე 2,261.10 კმ². კანდარავე ირთუ 6 რაიონო. კანდარავეს პროვინციაშ სტატუსიქ მიაჩჷ 1921 წელს.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Sitio oficial de la Municipalidad Provincial de Candarave 
* INEI Perú 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
ჯუნგუიო (პროვინცია)

thumb|right|150px|ჯუნგუიოშ პროვინცია
**ჯუნგუიო** – პუნოშ რეგიონიშ (პერუ) პროვინცია. ჯუნგუიოს ბჟაეიოლშე ომძღჷ ტიტიკაკაშ ტობა, ზუსტას თაქ იდვალუაფუ პროვინციაშ მუდგაზმარენი ნიშულამი კოკი. ჯუნგუიოშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ჯუნგუიო. 2005 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 50,672 ადამიერს, ოშქარი მეჭედალა კმ²-ს რე 174.6 ადამიერი. ჯუნგუიოშ ფართობი რე 290.21 კმ². პროვინცია ირთუ 7 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Yunguyo turístico 
* Yunguyo Capital de la Cultura Aymara
* INEI Perú 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი