open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჰაინრიხ V (საღორონთო რომიშ იმპერატორი)

**ჰაინრიხ V** (გერმ. Heinrich V, დ. 11 მარაშინათუთა, 1081, ვარდა 1086 — ღ. 23 მესი, 1125) — გერმანიაშ მაფა 1099-1125 წანეფს დო საღორონთო რომიშ იმპერატორი 1111-1125 წანეფს, სალიარეფიშ დინასტიაშ მაანთხა დო ეკონია წჷმმარინაფალი. რდჷ ჰაინრიხ IV-შ დო თიში ალმასქუ ბერტა სავოიარიშ ქომოლსქუა. მუამუშიქ, 1098 წანას წჷმარინუ წორომამართალო. უკულ, 1105 წანას ჰაინრიხ V-ქ მუამუში გეგნარინუ. 

ჰაინრიხ V-ს გლახა ურთიართალა უღუდჷ რომიშ პაპეფიწკჷმა. ჸათე გლახა ურთიართობეფიშ ბაძაძი  ინვესტიტურაშო ლჷმა რდჷ. ჰაინრიხიშ მართუალა იხასიათებუდჷ ავტოკრატიათ. თინა ბრელს ოცადუდჷ მარა ეკლესიაშ რსული  კონტროლიშა იშენ ვემიაჭირინუ. 1122 წანაშ 23 ეკენიას, ჰაინრიხიქ რომიშ პაპი კალიქსტუს II-წკჷმა ქუდოდვუ ვორმსიშ კონკორდატი, ნამუშ ნძალათ ოფიციალურო გეთუ ინვესტიტურაშო ლჷმაქ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ნაღურა 1125
კატეგორია:გერმანიაშ მაფეფი
კატეგორია:იტალიაშ მაფეფი
კატეგორია:საღორონთო რომიშ იმპერატორეფი
კატეგორია:სალიარეფიშ დინასტია
კატეგორია:ვორმსიშ კონკორდატი
ჟან II (საფრანგეთი)

**ჟან II კეთილი** (ფრანგ. Jean II le Bon, დ. 26 პირელი, 1319 — ღ. 8 პირელი, 1364) — საფრანგეთიშ მაფა 1350-1364 წანეფს, ვალუეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. ჟანიშ მართუალაშ დაჭყაფური წანეფიშე საფრანგეთის სერიოზული პრობლემეფი არსებენდჷ: უჩა ჭირი, ნამუქჷთ საფრანგეთიშ მახორობაშ დახე გვერდი გოჭყვიდჷ, თაშნეშე არჸებეფი - ჟაკერია, რუტერეფი, ნამუეფქჷთ ძალამს დადაღარეს სახენწჷფო ეკონომიკურო დო ინგლისარეფიშ აგრესიული პოლიტიკა (ოშწანიანი ლჷმა). 

ჟან II რდჷ ფილიპ VI-შ დო თიში ალმასქუ ჟანა ბურგუნდიალიშ ქომოლსქუა. ხვისტაშა ეშართჷ 1350 წანას. ოშწანიანი ლჷმაშ მიმალობაქ კატასტროფულქ იჸუ საფრანგეთიშო. სახენწჷფოს სერიოზული ფინანსური პრობლემეფი უღუდჷ დო ჭირდჷ ლჷმაშ გაგინძორაფა. ჸათე პრობლემაშ გინოჭყვიდუაშ ღანკით, ჟანიქ 1355 წანას მიჭანუ დუდიშული შტატეფი, ნამუქჷთ ჟანის ქიმეჩჷ სუბსიდია ოურდუმე კამპანიაშ გაგინძორებელო. 1356 წანაშ პუატიეშ ბურჯაფის ინგლისარეფქ კონწარო დამარცხეს ფრანგეფი დო ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთეს ჟან II. ინგლისარეფქ ჟანი ლონდონშა მიდეჸონეს დო ჯიხას ქუდახუნეს. ჟანიშ სქუა შარლი ძალამს ოცადუდჷ მუმაშ დარსხებას. ჸათე ღანკით თიქ ინგლისარეფიწკჷმა ქუდოდვჷ ბრეტინიშ ზე, ნამუშ ნძალათ საფრანგეთიქ ინგლისის შანულამი ტერიტორიეფი დუთმუ დო კაბეტი მუდანობათ ოგაფური ხოლო გინუგჷ. ინგლისარეფქ ჟანი გადუდიშულეს მარა მითხის მძევალეფი, ნამუეფიშე ართ-ართი რდჷ ჟანიშ მაჟირა ქომოლსქუა ლუი, ანჟუშ ჰერცოგი. მარა ლუიქ ინგლისარეფს ენტუ დო საფრანგეთიშა დირთჷ. ჸათეშ უკულ ჟან II-ქ მორალური ვალდვალირობათ მირჩქინჷ ინგლისიშა დორთინა დო ინგლისარეფს ჩებარჷ. ჟანიქ ღურჷ ინგლისის, სავოიშ დოხორეს, 1364 წანას. თიში ღურაშ უკულ, საფრანგეთიშ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ ჟანიშ უნჩაში ქომოლსქუაქ შარლ V-ქ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1319
კატეგორია:ნაღურა 1364
კატეგორია:საფრანგეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ვალუეფი
კუჩხბურთიშ ისტორიაშ დო სტატისტიკაშ ერეფოშქაშე ფედერაცია

მინი|220პქ|ორგანიზაციაშ ლოგო
**კუჩხბურთიშ ისტორიაშ დო სტატისტიკაშ ერეფოშქაშე ფედერაცია** ( — IFFHS) — ორგანიზაცია, ნამუთ გითმირკვიენს კუჩხბურთიშ ისტორიას დო სტატისტიკას. დირსხჷ 1984 წანაშ 27 მელახის, ლაიფციგის, ფიფა-შ გენერალური მელამოსეშ, ჰელმუტ კეზერიშ მოხვარათ. ორგანიზაციაშ შტაბ-ორენი რე შვეიცარიაშ ნოღა ლოზანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*     .

## სქოლიო

კატეგორია:კუჩხბურთიშ ორგანიზაციეფი
კატეგორია:კუჩხბურთიშ ისტორია
ოორუეშ ლჷმა

**ოორუეშ კაბეტი ლჷმა** — ლჷმა შვედეთიშ დო ოორუე ევროპაშ სახენწჷფოეფიშ კოალიციაშ შქას, ბალტიაშპიჯეთიშ დიხეფიშო. კოალიციური სახენწჷფოეფს ხემანჯღვერენდჷ რუსეთიშ ომაფე. ლჷმაქ შვედეფიშ მარცხით გეთუ.

რუსეთიშ მაფა პეტრე I-შ ღანკი რდჷ ბალტიაშ ზუღაშა გიშაულარიშ ხეშა აშაჸოთამა. ჸათეშ გეშათ ოხვილური დო უციო რდჷ შვედეთიშ დამარცხება. პეტრექ რსხუ გაჭყჷ რეჩ პოსპოლიტაწკჷმა დო დანია-ნორვეგიაშ ომაფეწკჷმა. 1700 წანას ქიდიჭყჷ ლჷმაქ შვედეთიშ მეხჷ, ნამუთ 1721 წანაშახ იგინძარებუდჷ. ლჷმაშ მიმალობაშ მაართა ეტაპის, შვედეფქ, მაფა კარლ XII-შ დუდალათ რუსეფი დო თინეფიშ მორსხუეეფი დამარცხეს ნარვაშ ბურჯაფის. რუსეფქ უკახალე დიკინეს. კარლ XII-ქ უკულ წიმიჭყჷ ოურდუმე მოქმედალა პოლონეთიშ მეხჷ. პეტრექ მოსკოვიშა დირთჷ დო დიჭყჷ ჯარიშ რეფორმა. რეფორმათ, ეჩი კომლიშე ოკო გიშართუკო ართი ჯარიშკოჩიქ. დირსხუ ევროპული სტილიშ რეგულარული არმიაქ, ნამუშ მაკათურეფიშ უმენტაშობას გლეხეფი წჷმარინუანდეს. ოფიცერეფი უმოსო პატონეფიშ დო დიდებუანეფიშ ფანიეფიშე რდეს. ჯარიშ განძალიერაფაშ მოხ, გამზადეს 300 ზარბაზანი. 1702 წანაშე რუსეფქ სერიოზული წჷმოძინეფს მიოჭირინეს. რუსეფქ ქიდეკინეს ნარვაშ ჯიხაზურგა დო ბალტიაშ ზუღაშა გეგშართეს. 1707 წანაშე, პოლონეთიშ დამარცხებაშ უკულ, კარლ XII-ქ რსული ნძალეფით რუსეფს მიკართჷ. 1709 წანას მოხვადჷ ოორუეშ ლჷმაშ გინმაჭყვიდირალი ბურჯაფიქ. პოლტავაშ ვეს, რუსეფქ კონწარო ორჯგინეს შვედეფს. 

ჸათე ბორჯიშო, ოსმალეთი შიშენდჷ ნამდა შვედეთიშ დამარცხებაშ უკულ, პეტრე I ლესქერობებს ობჟათეშე ქიდიჭყანდჷ. ჸათეშ გეშათ მალას ოსმალეთიქ რუსეთის ლჷმა გეგმუცხადჷ. რუსეთის ოსმალეთწკჷმა ლჷმას მუთუნნერი შანულამი გომორძგუეფიშა ვემუჭირინუაფჷ. 1713 წანას პეტრექ ოსმალეთიწკჷმა ოთინჩალე ხეკულუა ქუდოდვჷ, ნამუშ ნძალათ დათმჷ აზოვიშ ჯიხაზურგა დო ზუღაშა გიშაულარი. უკულ პეტრექ კინ შვედეფიშ მეხჷ ქიდიჭყჷ ოურდუმე კამპანია. 1714-1720 წანეფს რუსეფქ შანულამი ოზუღე გომორძგუეფს მიოჭირინეს. ოორუეშ ლჷმაქ 1721 წანას ითუ ნიშტადტიშ ზეთ, ნამუშ ნძალათ რუსეთიქ მიპალუ ოორუე ესტონეთი, კარელია დო ლივონია, თაშნეშე ბალტიაშ ზუღაშა გიშაულარი. ოორუე ლჷმას რუსეთიშ გომორძგუაშ ეიოშანალო, რუსეთიქ იმპერიათ დო პეტრე I-ქ იმპერატორო გინირთჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* მოსოფელიშ ისტორიაშ ენციკლოპედია

კატეგორია:ოორუეშ ლჷმა
კირ სტრამერი

**სერ კირ როდნი სტარმერი** (; დ. 2 ეკენია, 1962, სტაუტუარკი) — ბრიტანალი პოლიტიკოსი, გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი 2024 წანაშ 5 კვირკვეშე, ლეიბორისტული პარტიაშ ლიდერი 2020 წანაშ 4 პირელიშე. ჸოფირი ომაფე ადვოკატი დო ომაფე პროკურატურაშ ნინალაშ მადუდე. კინოხ უკებუდჷ ოფიციალური ოპოზიციაშ ლიდერიშ პოსტი (2020—2024).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო

კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ლეიბორისტული პარტიაშ ლიდერეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრეფი XXI-ა ოშწანურას
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ბრიტანალი პოლიტიკოსეფი
შარლ IX (საფრანგეთი)

**შარლ IX**, *შარლ-მაქსიმილიენი* (ფრანგ. Charles IX , დ. 27 მანგი, 1550 — ღ. 30 მესი, 1574) — საფრანგეთიშ მაფა 1560-1574 წანეფს, ვალუეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. რდჷ ანრი II-შ დო თიში ალმასქუ ეკატერინე მედიჩიშ ოშქარი ქომოლსქუა. ხვისტაშა ეშართჷ მუში უნჩაში ჯიმაშ ფრანსუა II-შ უსქეთ ღურაშ უკულ.

ხვისტაშა ეშულაშ ბორჯის შარლ IX ვითი წანერი რდჷ დო რეგენტო ჸუნდჷ დიამუში ეკატერინე მედიჩი. ქიანას რეალურო ეკატერინე მართუნდჷ. შარლიშ ხეშუულებაშ ბორჯის საფრანგეთის იბურჯანდჷ რელიგიური ლჷმეფი. 1562 წანაშ 1 მელახის კათოლიკეეფიშ ართ-ართი ლიდერიშ ფრანსუა დე გიზიშ ზოჯალათ კათოლიკეეფქ გოჭყვიდეს პროტესტანტი მახვამალეფი, ვასის. ჸათე ინციდენტიქ ძალამს გაუფრაშჷ კათოლიკეეფიშ დო პროტესტანტეფიშ (ჰუგენოტეფი) ურთიართალა. ქიმიძინჷ პროტესტიქ დო საფრანგეთიქ რელიგიური შანით გირთჷ ჟირო, ნამუთ სერიოზული პრობლემას წჷმარინუანდჷ სახენწჷფოშო. შარლი ოცადუდჷ პროტესტანტეფს დო კათოლიკეეფს შქას თინჩალაშ მეჭირინაფას. ჸათე ღანკით თიქ, 1572 წანას, მუში უკულაში და მარგარიტა ქიმიათხუ ნავარიშ მაფას ანრის. დიარაშ ცერემონია დოგეგმეს პარიზის, სოდეთ სუმარო ქომორთჷ ბრელი ჰუგენოტიქ. ეკატერინე მედიჩიშ გინოჭყვიდირით, კათოლიკეეფქ მანწყის ჰუგენოტეფიშ მასობური ზღოდაფა. 1572 წანაშ 23 მარაშინათუთას, წიმინდე ბართლომეშ დღახუშ წოხოლენი სერს, კათოლიკეეფქ ქიდიჭყეს ჰუგენოტეფიშ მასობური ჸვილუეფი. მასობური მოჯალაგუა იგინძორებუდჷ მარეფიშ გოძვენას. თეხანური მუნაჩემეფით ბართლომეშ სერიშ შედეგო დოღურჷ დოხოლაფირო 30,000-შახ ადამიერქ. ღურელეფს შქას რდჷ ჰუგენოტეფიშ ბრელი პოლიტიკური დო ოურდუმე ლიდერი. ბართლომეშ სერიშ ტრაგედიას შარლ IX-შ როლი ბოლოშა გჷმორკვიაფილი ვარე. უკულიანი პერიოდეფს, თინა ჰუგენოტეფს აქტიურო ოლიმუდჷ დო ოცადუდჷ თინეფიშ შანულამი ლა-როშელიშ ჯიხაზურგაშ ეჭოფუას, მარა უშედეგეთ.

ბართლომეშ სერიშ ტრაგედიაქ გეჸვენჯი ჟირი წანაშ გოძვენას სერიოზული ნეგატიური გოლინა იღვენუ შარლიშ მენტალური დო ფსიქოლოგიური სჷნთელეშა. შარლიქ ღურუ ტუბერკულოზით 1574 წანაშ 30 მესის. თის ლეგიტიმური მონძე ვადოსქილადჷ დო საფრანგეთიშ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ შარლიშ ჯიმაქ ანრი III-ქ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1550
კატეგორია:ნაღურა 1574
კატეგორია:საფრანგეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ვალუეფი
დარიოს III

**დარიოს III** (ჯვ. სპარ. 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁, *დარაიავაუში*; ბერძ. Δαρεῖος, დ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 380 — ღ. ჯვ. წ. 330) — აქემენიანეფიშ იმპერიაშ ეკონია მაფა ჯვ. წ. 336-330 წანეფს.

დარიოსი ჯვ. წ. 350-იან წანეფს მონაწილენდჷ არტაქსერქსე III-შ ოურდუმე ექსპედიციეფს, სოდეთ დუდი გიმირჩქინჷ მუჭოთ ნიჭიერი მანჯღვერთარქ. უკულ თინა ქუდარინეს სომხეთიშ სატრაპო. ჯვ. წ. 340-იან წანეფს ხემანჯღვერენდჷ იმპერიაშ საფოსტო ნინალას. დარიოსიქ ხვისტაშა ეშართჷ გოლინიანი ვეზირიშ ბაგოასიშ ალარინათ, ნამუქჷთ დიო მოწამალუ არტაქსერქსე III დო უკულ თიში მონძე არსესი (არტაქსერქსე IV). მუჟამსჷთ დარიოსიქ მუში ხეშუულებაშ კონსოლიდაციას ქიმიოჭირინუ დო გინირთჷ ზოხორინელი მამართალო, ბაგოასიქ თიში ჸვილუა ხოლო მინდომუ. მარა დარიოსიქ ოწმახაშე ქიგეგჷ თიში გეგმეფი დო ბაგოასი მოწამალუ. 

ჯვ. წ. 337 წანას მაკედონიაშ მაფაქ ფილიპე II-ქ დარსხუ კორინთოშ რსხუ, ნამუშ ღანკი ბერძენული ნოღეფიშ აქემენიანეფიშ მართუალაშე გადუდიშულება რდჷ. მარა ჯვ. წ. 336 წანას ფილიპე დოჸვილეს. ჯვ. წ. 334 წანას ფილიპეშ სქუაქ ალექსანდრექ გეგნოკვათჷ ჰელესპონტი, გემშეჭკირჷ ანატოლიაშა დო დამარცხჷ სპარსალეფი გრანიკოსიშ ლჷმას. გეჸვენჯი ართი წანაშ გოძვენას, ალექსანდრექ ქიდეკინჷ მორჩილი აზია დახე რსულას დო ქიმიოჭირინუ კილიკიაშა. გინმაჭყვადალი ლჷმაქ მოხვადჷ ჯვ. წ. 333 წანას, ისოსიშ გოხოლუას, სოდეთ ალექსანდრექ კონწარო დამარცხჷ დარიოსიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი. დარიოსიქ ლჷმაშ ვეშე ინტუ. ალექსანდრექ ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთუ დარიოსიშ დიდა, ალმასქუ დო სქუალეფი. უკულ დარიოსიქ მუში წჷმმარინაფალეფი ქაჯღონჷ ალექსანდრეშა. პოლიტიკური ალიანსიშ საგამათ დარიოსი ალექსანდრეს უთმენდჷ აქემენიანეფიშ იმპერიაშ ნორთის წყარმალუ ევფრატიშ ბჟადალშე. თაშნეშე ოპირუდჷ დიდი მუდანობათ ოგაფურს დო ოსურო არძენდჷ მუში ართ-ართი ცირასქუას. ალექსანდრექ დარიოსიშ პიჯალეფი ვემიღუ დო ჯვ. წ. 331 წანას მესოპოტამიაშა გემშეჭკირჷ დო ხოლო ართიშა, გავგამელაშ ლჷმას ორჯგინჷ დარიოსიშ ჯარეფს. ჯვ. წ. 330 წანას ალექსანდრექ აქემენიანეფიშ ნანაღოპა პერსეპოლისი გეჭოფუ დო გორჩუ. დარიოსიქ კინ ინტუ დიო ეკბატანაშა დო უკულ ბაქტრიაშა, სოდეთ თინა ბაქტრიაშ სატრაპიქ ბესოსიქ (არტაქსერქსე V) დოჸვილუ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* ენციკლოპედია ირანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 380
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 330
კატეგორია:აქემენიანეფიშ იმპერიაშ შაჰინშაჰეფი
კატეგორია:აქემენიანეფი
საფრანგეთიშ მაჟირა რესპუბლიკა

**საფრანგეთიშ მაჟირა რესპუბლიკა** (ფრანგ. République française) — საფრანგეთიშ მაჟირა რესპუბლიკური თარობა, ნამუთ ქიანას მართუნდჷ 1848-1852 წანეფს.

ვატერლოოშ ლჷმას ნაპოლეონ ბონაპარტიშ დამარცხებაშ უკულ, საფრანგეთიქ, ბურბონეფიშ რესტავრაციათ კინ მონარქიათ გინირთჷ. 1830 წანაშ რევოლუციაშ უკულ, ნამუსჷთ კვირკვეშ რევოლუციას უძახჷნა, საფრანგეთის 1848 წანაშახ არსებენდჷ კვირკვეშ მონარქია, ნამუთ იხასიათებუდჷ მართუალაშ კონსერვატორული პრინციპეფით. 1848 წანას, ევროპას მადჷ რევოლუციური ჸარაფეფქ, ნამუეფქჷთ სერიოზული გოლინა იღვენუეს ევროპაშ ანდა ქიანაშა. ჸათე ბორჯიშო საფრანგეთის არდგილი უღუდჷ ფურთუთაშ რევოლუციას, ნამუშ შედეგო გეგთარაგვეს მაფა ლუი-ფილიპ I. უკულ მალას, რადიკალური დო ლიბერალური პარტიეფქ გაჭყეს საფრანგეთიშ მაჟირა რესპუბლიკა. ადამიერიშ ნებეფიშ, რესპუბლიკური პრინციპეფიშ დო კონსტიტუციური თარობაშ გოჭყაფაშ ღანკით, მეღებულქ იჸუ მაართა რესპუბლიკაშ დევიზიქ: *[[დუდშულობა, ართმანგობა, ჯიმალობა]]*. საფრანგეთიშ მაჟირა რესპუბლიკაშო სერიოზული პრობლემას წჷმარინუანდჷ როიალისტეფიშ, პროტო-სოციალისტეფიშ, ლიბერალეფიშ დო კონსერვატორეფიშ ინწრო პარტიული ტენდენციეფი. ჸათეცალი ელმოლს, ნაპოლეონიშ ჯიმასქუაქ ლუი-ნაპოლეონქ სერიოზული გოლინა მიპალუ დო გინირთჷ პოპულარული ანტისისტემური ფიგურათ. თიქ, 1848 წანას გიშაგორილქ იჸუ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტო. რესპუბლიკაშ კონსტიტუციათ პრეზიდენტობა ხვალე ართი ვადათ შილებედჷ. 1851 წანას ნაპოლეონქ დეთხინუ ერუანული ასამბლეა დო დუდი გეგმაცხადჷ იმპერატორო ნაპოლეონ III-შ ჯოხოდვალათ. ჸათე მოლინათ გეთუ მაჟირა რესპუბლიკაშ პერიოდიქ დო გიჭყჷ საფრანგეთიშ მაჟირა იმპერიაქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* კვირკვეშ მონარქია
* საფრანგეთიშ მაჟირა იმპერია

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:საფრანგეთიშ მაჟირა რესპუბლიკა
კატეგორია:საფრანგეთიშ ისტორია
უნაი სიმონი

**უნაი სიმონ  მენდიბილი** (; დ. 11 მანგი, 1997) — ბასკური გოჭყაფაშ ესპანარი მობურთე. ბილბაოშ „ატლეტიკიშ“ დო ესპანეთიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ მეკარე. ნალაჸაფინა აფჷ ესპანეთის 16, 18, 19, 21 დო 23 წანერშახინ მობურთეეფიშ ნაკორობეფს.

კატეგორია:ესპანარი მობურთეეფი
კატეგორია:2020 წანაშ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
კატეგორია:ბილბაოშ ატლეტიკიშ მობურთეეფი
კატეგორია:2022 წანაშ მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
კატეგორია:2024 წანაშ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
ლამინ იამალი

**ლამინ იამალ ნასრაუი ებანა** (; დ. 13 კვირკვე, 2007, ესპლუგეს-დე-ლიობრეგატი) — ესპანარი მობურთე, ოკუჩხბურთე კლუბი „ბარსელონაშ“ დო ესპანეთიშ ერუანული ნაკორობაშ ვინგერი. მუში დგუმაშ ართ-ართი არძაშე პერსპექტიულ მობურთეთ იკოროცხჷ.

## ორდოიანი წანეფი
ლამინ იამალქ დებადჷ ესპანეთიშ ნოღა მატაროს, მაროკოალი დო ეკვატორულგვინეარი ფანიას. მარდუობაშ უმენტაში ნორთი ბარსელონას რდჷ, თიშ უკული მუთ 2014 წანას, ბარსელონაშ კლუბის მოხვადჷნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლამინ იამალი La Liga-შ ვებ-ხასჷლას
* 

## სქოლიო

კატეგორია:ესპანეთიშ მობურთეეფი
კატეგორია:ესპანეთიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ მობურთეეფი
კატეგორია:ოკ ბარსელონაშ მობურთეეფი
კატეგორია:ოკ ბარსელონა ატლეტიკიშ მობურთეეფი
კატეგორია:ლა ლიგაშ მობურთეეფი
კატეგორია:ევროპაშ 2024 წანაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
კატეგორია:ესპანეთიშ მუსლიმეფი
კვირკვეშ მონარქია

**კვირკვეშ მონარქია** (ფრანგ. Monarchie de Juillet), ოფიციალურო **საფრანგეთიშ ომაფე** — ლიბერალური, კონსტიტუციური მონარქია საფრანგეთის, ლუი-ფილიპ I-შ დუდალათ 1830-1848 წანეფს. კვირკვეშ მონარქიაქ დირსხუ 1830 წანაშ რევოლუციათ, მუჟამსჷთ ხვისტაშე გეგთარაგვეს ბურბონეფიშ ეკონია წჷმმარინაფალი შარლ X ბურბონი დო ახალი მაფათ გინირთჷ თიში ბიძისქუაქ, ორლეანიშ ჰერცოგიქ ლუი-ფილიპ I-ქ. კვირკვეშ მონარქიაშ მართუალაშ პერიოდიქ ითუ 1848 წანაშ რევოლუციათ დო მაჟირა რესპუბლიკაშ გოჭყაფათ. კვირკვეშ მონარქიას უმოსო დომინირენდჷ დინდარი ბურჟუაზია, ნამუთ მეთხოზუდჷ კონსერვატორული პოლიტიკას. დეპუტატეფიშ პალატას აქტიურენდჷ ჟირი ფრაქცია: მემარძგვანე-ცენტრისტული, ფრანსუა გიზოშ დუდალათ დო მეკვარჩხანე-ცენტრისტული ადოლფ ტიერიშ ხემანჯღვერობათ. გიზო მაფაშ პოლიტიკას იზიარებდჷ, მუჟამსჷთ ტიერი ოცადუდჷ მაფაშ როლიშ  დოდაღარაფას. 1830-იანი წანეფი პოლიტიკური ვასტაბილური რდჷ. არდგილი უღუდჷ არყებეფს, მაფაშ ჸვილუაშ ცადებეფს, ლუი-ნაპოლეონი (ნაპოლეონ III) ოცადუდჷ ხეშუულებაშ ხეშა ეშაჸოთამას. 1840-იან წანეფს სიტუაციაქ ჭიეჭიეთ დესტაბილურჷ. პოლიტიკური გოლინა ფრანსუა გიზოქ მიპალუ. თიში ინიციატივათ დო ეკონომიკური რეფორმეფით, საფრანგეთიქ შანულამი წჷმიძინეფს მიოჭირინუ დო გევითარჷ ინდუსტრიაქ.

გალენურ პოლიტიკას, მაფა ლუი-ფილიპი ხეს უნწყჷნდჷ ბრიტანეთიწკჷმა დახოლებას დო აფინანსენდჷ ფრანგული კოლონიური პოლიტიკას. კვირკვეშ მონარქიაშ პერიოდის, საფრანგეთიქ ეფექტურო ქიდეკინჷ ალჟირი. 1848 წანაშო ევროპაშ ბრელი ქიანას იბურჯანდჷ რევოლუციური ჸარაფეფი. საფრანგეთის მაფაშ პოპულარობაქ ძალამს დედაღარჷ დო რევოლუციური პროცესეფიშ შედეგო ლუი-ფილიპის გინარნალქ აჸუ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:კვირკვეშ მონარქია
კატეგორია:საფრანგეთიშ ისტორია
მარკ კუკურელია

**მარკ კუკურეია სასეტა** (; დ. 22 კვირკვე, 1998, ალეია) — ესპანარი მობურთე. „ჩელსიშ“ დო ესპანეთიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ ოშქაშემათხილე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Profile ო/კ ჩელსიშ ვებ-ხასჷლას
*

კატეგორია:ესპანარი მობურთეეფი
კატეგორია:2020 წანაშ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
კატეგორია:ჩელსიშ მობურთეეფი
კატეგორია:ბარსელონა ატლეტიკიშ მობურთეეფი
კატეგორია:ბარსელონაშ მობურთეეფი
კატეგორია:ხეტაფეშ მობურთეეფი
კატეგორია:2024 წანაშ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ მობურთეეფი
ფილიპ II ოგიუსტი

**ფილიპ II ოგიუსტი** (ფრანგ. Philippe II Auguste; დ. 21 მარაშინათუთა, 1165 — ღ. 14  კვირკვე, 1223) — საფრანგეთიშ მაფა 1180-1223 წანეფს, კაპეტინგეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. ფილიპიშ წიმოხონი მაფეფი მიშინუაფუდეს მუჭოთ ფრანკეფიშ მაფა. 1190 წანაშე ფილიპიქ გინირთჷ მაართა მაფაქ, ნამუთ მუში დუც საფრანგეთიშ მაფას უძახუდჷ. ფილიპ II შინელი რე ეპითეტით *"ოგიუსტი"*, ნამუთ ტიტული ავგუსტუსიშე მოჸურს დო შანენს დიდის, კაბეტის. ოგიუსტი თის გიოდჷ ფრანგი ქრონისტიქ რიგორიქ. 

ფილიპი რდჷ ლუი VII-შ დო თიში მასუმა ოსურიშ ადელა შამპანარიშ უნჩაში ქომოლსქუა. მუამუშიქ წორომამართალო წჷმარინუ 1179 წანას, 14 წანერი რდუნ თეშ. ფილიპიშ კორონაციაქ იმანჯჷ თე წანაშ 1 გერგობათუთას, რეიმსის. ფილიპიქ გაფართინუ საფრანგეთიშ სანძღოეფი დო სახენწჷფო შანულამო განძალიერჷ. მონაწილენდჷ მასუმა ჯვაროსნული ლესქერობას, რიჩარდ I ნჯილოშგური დო ფრიდრიხ I ბარბაროსაწკჷმა ართო. ლესქერობაშ შედეგო ჯვაროსანეფქ ქიდეკინეს აკრა დო იაფა, მარა იერუსალიმქ ვადართინეს. 

გალენური ევროპული პოლიტიკას ფილიპიშ თარი კონკურენტეფი პლანტაგენეტეფი რდეს.  ინგლის-საფრანგეთიშ 1213-1214 წანეფიშ ლჷმას, ინგლისიქ დემარცხჷ. გინმაჭყვადალი ბურჯაფიქ მოხვადჷ ბუვინიშ გოხოლუას, 1214 წანაშ 27 კვირკვეს. ფილიპიქ კონწარო ორჯგინჷ ინგლისარეფს დო თინეფიშ ალმარენჯეფს. შინონიშ ხეკულუათ ჯონ უდიხაწყარექ დათმუ ანჟუ, პუატუ დო ბრეტანი. ჸოფა გასურჷ ანჟუშ იმპერიაქ, ნამუსჷთ პლანტაგენეტეფი აკონტროლენდეს მავითოჟირა ოშწანურაშ შქა პერიოდიშე. ჸათე მეჭირინაფეფქ ძალამს განძალიერჷ ფილიპიშ პოზიციეფი ევროპაშ მასშტაბით. ჯონ უდიხაწყარეს ბარონეფქ (ნამუეფსჷთ ფილიპიშ სქუა ლუი ალურდჷ) ხე ქუმაჭარაფეს დუდშულობაშ დიდი ქარტიაშა, ნამუქჷთ შანულამო დოკონჩჷ მაფაშ ნებეფი ინგლისის. უკულ, 1216 წანაშ მესის, ლუიქ გემშეჭკირჷ ინგლისიშა, სოდეთ თინა არყებული ბარონეფქ ინგლისიშ მაფათ გეგმაცხადეს.

ფილიპი კონდაკო ვამონაწილენდჷ 1209 წანას დოჭყაფილი ალბიგოური ჯვაროსნული ლესქერობას, მარა მუში ვასალეფს დო რაინდედს ჸათე ლესქერობეფს მაკათურობაშ ნებას არძენდჷ. ალბიგოური ლესქერობა მონწყილი რდჷ რელიგიური სექტა კათარიზმიშ მეხჷ, ნამუქჷთ გენძალიერჷ ობჟათე საფრანგეთის.

ფილიპ II ოგიუსტიშ მართუალათ საფრანგეთიქ მიოჭირინუ ფინანსური სტაბილურობას დო ეკონომიკური წჷმოძინეფს. ფილიპიქ დადაღარჷ გოლინიანი დიდებუანეფი, მარა შანულამი პრივილეგიეფი ქიმეჩჷ ბურჟუაზიას. თიქ 1190-1213 წანეფს ეიოგჷ კაბეტი საფორთიფიკაციო კიდა პარიზიშ მუკი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1165
კატეგორია:ნაღურა 1223
კატეგორია:საფრანგეთიშ მაფეფი
კატეგორია:კაპეტინგეფი
იასონი

thumb|250px|იასონს პელიაშო მოუღუ ორქოშ ოწმაფუ, აპულიური ჭითა კიციშ კრატერი, ჯვ.წ. 340, ლუვრი
**იასონი**, *იაზონი* (, ეტრუსკ. Easun) — ბერძენული მითოლოგიაშ გერგეზი, ნამუთ დუდენდჷ არგონავტეფს ორქოშ ოწმაფუშ გორუაშის. მუამუში რდჷ აესონი, იოლკუსიშ გომორძგვილი მაფა.

## ორქოშ ოწმაფუშ გორუა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*უვადე მითეფი - არგონავტეფი 
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:არგონავტეფი
კატეგორია:ბერძენული მითოლოგია
კატეგორია:კოლხეთი
იერუსალიმიშ ომაფე

**იერუსალიმიშ ომაფე**, **ლათინეფიშ ომაფე** —  ჯვაროსნული სახენწჷფო, ნამუთ  დარსხუეს ჯვაროსანეფქ ლევანტიშ რეგიონს, მაართა ჯვაროსნული ლესქერობაშ უკულ. იერუსალიმიშ ომაფე არსებენდჷ დოხოლაფირო ჟიროში წანაშ გოძვენას. ომაფეშ მაართა მაფა რდჷ მაართა ჯვაროსნული ლესქერობაშ ლიდერი დო მანჯღვერთარი გოდფრუა ბუიონარი. 

დორსხუაფაშ უკულ, იერუსალიმიშ დუდშეიანი ომაფე ჸოფას აგინძორენდჷ 1187 წანაშახ. ჸათე ბორჯიშო, განძალიერაფალი აიუბიდი სულთანქ სალადინქ გეჭოფუ იერუსალიმი. მასუმა ჯვაროსნული ლესქერობაშ უკულ, ომაფექ კინ გიჭყჷ აკრას, 1192 წანას. ჸათე ომაფე შინელი რდჷ მუჭოთ "იერუსალიმიშ მაჟირა ომაფე", ვარდა "აკრაშ ომაფე". უკულიანი პერიოდიშო აკრა სქიდუდჷ ომაფეშ ნანანოღათ. მარა მაამშვა ჯვაროსნული ლესქერობაშ შედეგო იერუსალიმქ ჯვაროსანეფს დართჷ დო კინ გინირთჷ ომაფეშ ნანანოღათ (1244 წანაშე კინ აკრა რდჷ ნანანოღა). 1229 წანას საღორონთო რომიშ იმპერიაშ იმპერატორქ ფრიდრიხ II-ქ გემშართჷ იერუსალიმიშა, სოდეთ თინა იერუსალიმიშ მაფათ აკურთხეს. იერუსალიმიშ ომაფეშ ისტორია ითებუ 1291 წანას, მუჟამსჷთ მამლუქეფქ აკრა გეჭოფეს.

იერუსალიმიშ ომაფე ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკის იკათუანდჷ თეხანური ისრაელიშ ტერიტორიას დო გინოზინდილი რდჷ თეხანური ლიბანიშე სინაიშ ჩქონიშახ. იერუსალიმიშ ომაფეშ ვასალეფი რდეს შხვა ჯვაროსნული სახენწჷფოეფი: ტრიპოლი, ანტიოქია დო ედესა.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

## ქოძირით თაშნეშე
* იერუსალიმიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:იერუსალიმიშ ომაფე
ჰენრი III

**ჰენრი III** (ინგლ. Henry III, დ. 1 გჷმათუთა, 1207 — ღ. 16 გერგობათუთა, 1272) — ინგლისიშ მაფა, ირლანდიაშ ლორდი, აკვიტანიაშ ჰერცოგი 1216-1272 წანეფს, პლანტაგენეტეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. რდჷ ჯონ უდიხაწყარეშ დო თიში ალმასქუ იზაბელა ანჟულემარიშ ქომოლსქუა. ხვისტაშა ეშართჷ მუამუშიშ ღურაშ უკულ, ჩხორო წანერქ, 1216 წანას. ჸათე ბორჯის ინგლისის იბურჯანდჷ მაართა ბარონეფიშ ლჷმა. კარდინალი გუალა ბიკიერიქ ბარონეფს ჯვაროსნული ლჷმა გეგმუცხადჷ დო უკულ მალას, 1217 წანას ჰენრი III-შ აკოანჯარაფილი ნძალეფქ, უილიამ მარშალიშ (ნამუთ ჰენრიშ რეგენტი რდჷ) ხემანჯღვერობათ, კონწარო დამარცხეს არყებულეფი. უკულ ჰენრიქ პიჯალა ქუდოდვჷ ნამდა თინა ქუდაჸუნუდჷ დუდშულობაშ დიდი ქარტიას, ნამუქჷთ მუამუშიშ მართუალაშ ბორჯის იჸუ მეღებულქ. ქარტია ადაღარენდჷ მაფაშ პრივილეგიეფს დო თხილანდჷ ბარონეფიშ ნებეფს. 

1230 წანას ჰენრიქ მინდომუ ჸოფილი ანჟუშ იმპერიაშ ტერიტორიეფიშ დორთინაფა. ჸათე ღანკით თიქ საფრანგეთიშ მეხჷ მანწყუ ოურდუმე ექსპედიცია, ნამუსჷთ მუთუნნერი წჷმოძინეფი ინგლისიშო ვამუღალუ. 1232 წანას ჰენრიშ მეხჷ ეარყჷ უილიამ მარშალიშ სქუაქ რიჩარდიქ. ეკლესიაშ ჩარიებათ მეჭირინაფილქ იჸუ თინჩალაშა. 

1242 წანას, ჰენრიქ კინ გინოჭყვიდჷ დინაფილი ტერიტორიეფიშ დორთინაფა დო თე წანას პუატუშა გემშეჭკირჷ, მარა ვართ ტერიტორიეფქ დართინუ დო ფრანგეფწკჷმა კონწარო ხოლო დემარცხჷ ტაილბურგიშ ლჷმას. უკულიანი პერიოდეფს ჰენრი დიპლომატიურო ოცადუდჷ პოლიტიკური ღანკეფიშა მეჭირინაფას. თიქ განძალიერჷ ურთიართალა საღორონთო რომიშ იმპერატორი ფრიდრიხ II-წკჷმა დო თიწკჷმა პოლიტიკური ალიანსიშა გემშართჷ. ჰენრი აპირენდჷ ჯვაროსნული ლესქერობაშ დოჭყაფას მუსულმანეფიშ მეხჷ, მარა გასკონარეფიშ არჸებაშ უკულ გეგმაქ ოთირალქ აჸუ. 

ჰენრიშ პოლიტიკა ინგლისის პოპულარობათ ვასარგებლენდჷ. 1258 წანას, ბარონეფქ ეარყეს დო ხეშუულება ხეშა ქაშეჸოთეს. ჸათეშ უკულ თინეფი ხოლო უმოს აქტიურო მონაწილენდეს სახენწჷფო საქვარეფს. 1259 წანას, ჰენრიქ დო ბარონეფქ, საფრანგეთიწკჷმა გაფორმეს ოთინჩალე ხეკულუა. პარიზიშ ხეკულუაშ ნძალათ ჰენრიქ ოდებელი ტერიტორიეფი დათმუ, საგამათ საფრანგეთიშ მაფაქ ლუი IX-ქ ჰენრი III ქიჩინჷ გასკონიშ ლეგიტიმური მამართალო. 

1263 წანას, ჰენრიშ მეხჷ კინ ეარყეს ბარონეფქ, სიმონ დე მონფორიშ ხემანჯღვერობათ. ქიდიჭყჷ მაჟირა ბარონეფიშ ლჷმაქ. 1264 წანაშ ლუისიშ ბურჯაფის არყებულეფქ ჰენრის ორჯგინეს დო ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთეს. ბარონეფქ ოჭოფეს ჰენრიშ სქუა მაფასქირი ედუარდი ხოლო, მარა თიქ არყებულეფს ენტუ, აკოშაყარუ მუში მოხუჯე აკოანჯარაფილი ნძალეფი დო 1265 წანაშ 4 მარაშინათუთას, ივშემიშ ლჷმას დამარცხჷ სიმონ დე მონფორი. დე მონფორიქ ბურჯაფის დოღურჷ. გომორძგვილი ედუარდიქ მუამუში გადუდიშულჷ.

ჰენრი III მართუალაშ ბორჯის, აწარმენდჷ კონწარი ფინანსური პოლიტიკას ურიეფიშ მეხჷ. ჰენრიქ ურიეფს კაბეტი ოგაფურეფი ქიგიოდჷ, ნამუქჷთ ძალამს გაუფრაშჷ ურიეფიშ ბიზნეს-საქვარეფი. ჰენრი რელიგიური მონარქი რდჷ დო ალურდჷ ეკლესიას. ჰენრიქ ღურუ 1272 წანაშ 16 გერგობათუთას, 65 წანერქ. დასაფულებური რე უესტმინსტერიშ სააბატოს, ლონდონს.

## ლიტერატურა
* Clanchy, M. T. (1998). England and its Rulers: 1066–1307 (3rd ed.). Oxford: Blackwell Publishing.
* Davis, John Paul (2013). The Gothic King: a Biography of Henry III. London: Peter Owen.

კატეგორია:ინგლისიშ მაფეფი
კატეგორია:პლანტაგენეტეფი
ალი იბნ მუსა ალ-რიდა

მინი|150პქ
**ალი იბნ მუსა ალ-რიდა** (; დ. 12 პირელი, 770, მედინა — ღ. 5 ეკენია, 818, ტუსი), თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **აბუ ალ ჰასან ას-სანი** ვარ-და უბრალოთ **იმამ რიდა** — შიიტი იმამისტეფიშ მაბრუო იმამი, მუსა ალ-ქაზიმიშ ქომოლსქუა დო მოშქვაფირი მუჰამედიშ მაშკვითა გამნარყიშ მონძე. რდჷ გიშაგორილი პოლემიკოსი, ყურანიშ, ჰადისეფიშ დო მუსლიმური სამათალიშ ართ-ართი საუჯგუშო მორჩქინე. მუამუშიშე მონძალათ გინაჩჷ ორგანიზაციაქ, ნამუშ ოდუდეეფს გერედეს ჯარალუაშ არძაშე ავტორიტეტული მენცარეფი.

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 12 პირელი
კატეგორია:დუნაბადი 770
კატეგორია:ნაღურა 5 ეკენია
კატეგორია:ნაღურა 818
კატეგორია:მედინას დუნაბადეეფი
კატეგორია:მუსლიმი ღორონთიშმანინალეეფი
კატეგორია:ვითოჟირი იმამი
არდებილი

**არდებილი** (,  — *ერდებილი*, ) — ნოღა ირანიშ ოორუე-ბჟადალშე, წყარმალუ კარასუპიჯის, ნამუთ ინმაკათუ არაქსის, ზუღაშ დონეშე 1800 მეტრის. არდებილიშ ოსტანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშ მახორობაშ უმენტაშობა რე ეთნიკურო აზერბაიჯანალი.

ნოღას ქიანაშო შანულამი ეკონომიკური დო პოლიტიკური შანულობა უღჷ. ავტომაგისტრალური ნოსკვი. აეროდრომი. ტიბელექტროდგჷმილი. ნოხიშ რშუალაშ ცენტრი. 2016 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანს 564 374 ადამიერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
* 

## სქოლიო

კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:არდებილიშ ოსტანიშ ნოღეფი
ედუარდ I (ინგლისი)

**ედუარდ I** (ინგლ. Edward I,დ. 17/18 მანგი, 1239 — ღ. 7 კვირკვე, 1307) — ინგლისიშ მაფა 1272-1307 წანეფს, თაშნეშე ირლანდიაშ ლორდი დო აკვიტანიაშ ჰერცოგი, პლანტაგენეტეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. შინელი რდჷ მეტჯოხოეფით: "**ედუარდ გირძებორკამი**" (ინგლ. Edward Longshanks) დო "**შოტლანდიარეფიშ ურო**" (ინგლ. Hammer of the Scots). რდჷ ჰენრი III-შ უნჩაში ქომოლსქუა. ბაღანობაშე მონაწილენდჷ მუამუშიშ პოლიტიკური საქვარეფს. დუდშე ალურდჷ ბარონეფიშ რეფორმისტული ჸარაფის დო ხუჯი დუკინჷ ოქსფორდიშ პარლამენტის. მარა უკულ კინ მუამუშის ქალუდირთჷ დო მაჟირა ბარონეფიშ ლჷმაშ მიმალობას მუამუშიშ ჸურე რდჷ. 1264 წანაშ 14 მესის, ლუისიშ ბურჯაფის ბარონეფქ, სიმონ დე მონფორიშ ხემანჯღვერობათ კონწარო დამარცხეს მაფა ჰენრი III დო ედუარდი დო ჟირხოლო ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთეს. ედუარდიქ ბარონეფს ენტუ, აკოშაყარუ მუში მოხუჯე აკოანჯარაფილი ნძალეფი დო 1265 წანაშ 4 მარაშინათუთას, ივშემიშ ლჷმას დამარცხჷ სიმონ დე მონფორი. არჸებულეფიშ მარცხიშ უკულ, 1270 წანას ედუარდიქ ქაკათჷ მაჩხორა ჯვაროსნული ლესქერობას. ლესქერობაშ მიმალობას, 1272 წანას დოღურჷ ედუარდიშ მუმაქ ჰენრი III-ქ დო ედუარდის ინგლისიშა აჸუ დართალქ. თიქ ინგლისიშა ქუმაჭარინუ 1274 წანას. თე წანაშ 19 მარაშინათუთას ედუარდი ოფიციალურო აკურთხეს ინგლისიშ მაფათ, უესტმინსტერიშ სააბატოს.

მართუალაშ დაჭყაფური წანეფს ედუარდიქ ომაფე ადმინისტრაციაშ დო სამართალიშ საქვარეფი მაგვარჷ. რეფორმეფიშ შედეგო დერეგულირჷ ზისხირიშ სამართალიშ დო დორხველობაშ კანონეფქ. ედუარდიშ მართუალა იხასიათებუდჷ უმოსო ოურდუმე საქვარეფით. 1276-77 დო 1282-83 წანეფს მაფაქ მოჯალაგუ უელსიშ არყებეფი დო ეფექტურო ქიდიჸუნუ უელსი. უკულ ედუარდიქ უელსის ეიოგჷ ჯიხაზურგეფი დო ნოღეფი, სოდეთ ინგლისარეფი ქუდახორუ. 1290 წანას დოღურჷ შოტლანდიაშ ომაფე ხვისტაშ მონძექ. ჸათე ფაქტი ედუარდიქ ქირგებუ დო შოტლანდიაშა გემშეჭკირჷ დო დუდი შოტლანდიაშ სიუზერენო გეგმაცხადჷ. ჸათაშ ქიდიჭყჷ მაართა ლჷმაქ შოტლანდიაშ ზოხორინელობაშო, ნამუქჷთ 1328 წანაშახ გეგინძორჷ. ართბორჯულო, ედუარდი ოლიმუდჷ საფრანგეთის ხოლო, ნამუთ შოტლანდიაშ ალმარენჯი რდჷ. საფრანგეთიწკჷმა ლჷმეფიშ ბაძაძი რდჷ გასკონიშ ოჰერცოგე, ნამუშ მიდაღალა მუნდომუ საფრანგეთიშ მაფაქ ფილიპ IV-ქ ედუარდის.

თეხანური ისტორიკოსეფი შხვადოშხვანერო აფასენა ედუარდიშ მართუალას. მარკვიალეფიშ ართი კატეგორიაშ აზრით, კაბეტი შანულობა უღუდჷ ედუარდიშ რეფორმეფს, ნამუეფით ორხველუდჷ სამართალს, ომაფე ადმინისტრაციას, კანონდვალას. ედუარდიშ ხეშუულებაშ ბორჯის გენძალიერჷ პარლამენტიქ, მუჭოთ სადღამუშო  ინსტიტუტიქ. შხვა ისტორიკოსეფი აკრიტიკენა ედუარდის ჸეთი კონწარი, უბადო პოლიტიკაშ გეშა, ნამუსჷთ თინა აწარმენდჷ უელსიშ, შოტლანდიაშ დო ირლანდიაშ მეხჷ. თაშნეშე, ედუარდი ძალამს გლახათ ოქცუდჷ ურიეფს. ანტისისტემური პოლტიკაშ შედეგო, 1290 წანას ედუარდიქ ომაფე ედიქტი გეგშაშქჷ დო ურიეფი ინგლისიშე გეგნორაჸუ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ედუარდ I-იშ ჯიხაზურგეფი უელსის

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1239
კატეგორია:ნაღურა 1307
კატეგორია:ინგლისიშ მაფეფი
კატეგორია:პლანტაგენეტეფი
ლიპარიტ I დადიანი

**ლიპარიტ I დადიანი** — ოდიშიშ ერიშდუდი 1414-1470 წანეფი, მამია II დადიანიშ ქომოლსქუა. ერიშდუდალა მიღჷ საქორთუოშ მაფა ალექსანდრე I-შე. ლიპარიტ I დადიანიშ ბორჯის შანულამი ბიჯგიქ გინიდგინჷ ოდიშიშ ზოხორინელ სატაროშ გჷმოქიმინუაშ საქმეს. თიქ იმერეთიშ მაფა ბაგრატ VI-ს მეხვარჷ ჩიხორიშ ბურჯაფის ქართლიშ მაფა გიორგი VIII-აშ სააწმარენჯოთ, ნამუშით ბჟადალი საქორთუოშ შხვა ერიშდუდეფწკჷმა ართო გედუდიშულჷ ირნერი ომაფე ვალდვალუაშენ წვებაშ დო ლესქერუა-ჯინუობაშ მოხ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ოდიშიშ ერიშდუდეფი
კატეგორია:ნაღურა 1470
შამადავლე დადიანი

**შამადავლე დადიანი** — ოდიშიშ ერიშდუდი 1470-1474 წანეფს. უღუდჷ გურიელიშ, შონეფიშ ერიშდუდიშ დო მანდატურუნჩაშიშ ტიტულეფჷთ. კაბეტი თია მიშეღჷ შანულამი ოხვამერი დოკუმენტი „მცნებაჲ სასჯულოჲშ“ აკოქიმინუას, ნამუშ ჭყანაშით ბჟადალი საქორთუოშ ოხვამექ ართამი ქორთული ოხვამეშე ზოხორინელქ იჸუ.

## ლიტერატურა

## თაშნეშე ქოძირით
შამადელა

კატეგორია:ოდიშიშ ერიშდუდეფი
კატეგორია:ნაღურა 1474
კატეგორია:დადიანეფი
ვამეყ II დადიანი

**ვამეყ II დადიანი** — ოდიშიშ ერიშდუდი 1474-1482 წანეფს. [შამადავლე დადიანი]]შ ბიძი, ნამუშ ღურაშ უკულჷთ დემინჯჷ ოდიშოს. კახაბერ II გურიელწკჷმა ართო ობურჯუდჷ იმერეთიშ მაფა ბაგრატ VI-ს, ნამუქჷთ 1477 წანას ილესქერჷ ოდიშიშა. ვამეყ II დადიანქ დემარცხჷ დო აძვილებურქ იჸუ იმერეთიშ მაფას ქუდოჸუნაფუდუკონა. 1482 წანას, ბაგრატიშ ღურაშ უკული« ვამეყ II დადიანქ ვემეჩჷ ნება თიშ მონძეეფს გუმაფებდესკონ დო დადარჷ ქართლიშ მაფა კონსტანტინე II-ს მუშ ხეშუულობა გუჭყანიერებუდუკო იმერეთისჷნ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ოდიშიშ ერიშდუდეფი
ვამეყ I დადიანი

**ვამეყ I დადიანი** — ოდიშიშ ერიშდუდი 1384-1396 წანეფს, უღუდჷ მანდატურუნჩაშიშ ტიტული. ართამი საქორთუოშ მაფეეფწკჷმა ართო ობურჯუდჷ გაკერზებაშ მოკორინე იმერეთიშ ერიშდუდეფს. 1392 წანას დამარცხჷ იმერეთიშ ერიშდუდი გიორგი I, ნამუქთ თიმ ბურჯაფის დოღურუნ. ვამეყ I დადიანიშ მოხვარათ საქორთუოშ მაფა გიორგი VII-ქ, თემურლენგიშ მინოკათუეფიშ უმკუჯინალო, მუშ ხემანჭუაფა გამანგარჷ ბჟადალი საქორთუოს. ვამეყ I დადიანქ წჷმოძინელო ილესქერჷ ჯიქეთის დო თეურეშე მოღალირი მარმარილოშ სჷმეტეფით დო ფიქალეფით ხობიშ ოხვამეს მუში მასქერეფიშ ეგვტერი ქიმკაკეთჷ. ოძვალეშ ობჟათე კირდას მუკნაჭარას რე რაგადი:

ვამეყიშ დუდალათ კონსტანტინეპოლშე ოგანაგეთ მოჭანაფილი ხანტუ კირ მანუელ ევგენიკოსიქ მოხანტჷ წალენჯიხაშ ოხვამე.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ოდიშიშ ერიშდუდეფი
მამია III დადიანი

**მამია III დადიანი** (ღ. 1533) — ოდიშიშ ერიშდუდი 1512-1533 წანეფს, ლიპარიტ II დადიანიშ ქომოლსქუა. 1533 წანაშ ღურთუთას, იმერეთიშ მაფა ბაგრატ III-შ დუდალათ მამია III დადიანქ გურიაშ ერიშდუდი მამია I გურიელწკჷმა ართო ზუღათ ჯიქეთშა ილესქერჷ. პირველ დღას ბურჯაფის ქორთუეფქ გიმორძგუეს, მაჟრა დღას მამია III დადიანი დო თიში ლესქერს შქას ვამარაგადუეს დო ოდიშიშ ლესქერქ ობურჯაფე ვე ქჷდიტუ, თეშ გეშა ქორთუეფქ დემარცხეს, მამია III დადიანი აწმარენჯეეფქ ღალატით ხეშა ქეშიოჸთეს დო დოჸვილეს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ოდიშიშ ერიშდუდეფი
კატეგორია:ნაღურა 1533
მამია III
გიორგი III დადიანი

**გიორგი III დადიანი** (ღ. 1582) — ოდიშიშ თარი 1572-1582 წანეფს, ლევან I დადიანიშ ქომოლსქუა. თიში ალმასქუ რდჷ როსტომ გურიელიშ ცირასქუა. 

## რინა
როსტომიშ ღურაშ უკული, დადიანქ გოუტჷ ოსური დო ქეკიხუნჷ ბიძიშ, ბათულია დადიანიშ, ცირასქუა. იროიანი ნტერალა უღუდჷ გურიაშ ტარწკჷმა. 1573 წანას, ხვისტა მიდუღჷ ჯიმა მამია IV დადიანქ გიორგი II გურიელიშ მოხვარათ. გიორგი III დადიანქ აფხაზეთშა ინტჷ დო ქეშეცადჷ აფხაზეფიშ, ჯიქეფიშ დო ჩერქეზეფიშ მოხვარათ ხვისტაშ დორთინაფას, მარა დემარცხჷა. 1578 წანას, იმერეთიშ  მაფა გიორგი II-შ ხენწყუალათ შერიგჷ ოხორასქილს — გურიაშ თარს, თის გეგნუგჷ 10 000 დრაჰკანი დო ხვისტა დირთინჷ. გიორგი III–ს სქუა ვაჸუნდჷ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
კატეგორია:ნაღურა 1582
მამია IV დადიანი

**მამია IV დადიანი** — (ღ. 1590) ოდიშიშ თარი 1573-1578 დო 1582-1590 წანეფს, ლევან I დადიანიშ ქომოლსქუა. 1573 წანას, გიორგი II გურიელიშ მოხვარათ, ნამუშ დათ ოსურო ეკუხედჷნ, ხვისტაშე გექთარაგჷ მუში ჯიმა გიორგი III დადიანი დო ოდიშიშ თარო გჷნირთუ. 1578 წანას, აძვილებურქ იჸუ სათარო დუთმებუდუკო ჯიმაშა დო მუქი ქორენიშით გუმოჯერებედკონი. გიორგი II დადიანიშ ღურაშ უკული, კჷნე დეინალჷ სათაროს. 1583 წანას, მამია IV დადიანქ ხვისტაშე გექთარაგჷ გიორგი II გურიელი დო თიშ მანგიორო ვახტანგ I გურიელი ქეგიოხუნჷ. ობურჯუდჷ იმერეთიშ მაფას.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
კატეგორია:ნაღურა 1590
ლიპარიტ III დადიანი

**ლიპარიტ III დადიანი** — ოდიშიშ თარი 1657-1658 წანეფს, ლევან II დადიანიშ ჯიმა იესეშ - ქომოლსქუა. ოდიშიშ თარო გჷნირთუ ლევან II დადიანიშ ღურაშ უკული. ლიპარიტ III დადიანი იმერეფიშ მაფა ალექსანდრე III-ქ გეგნარინჷ დო თარო ქჷდახუნუ ვამეყ III დადიანი. ლიპარიტ III დადიანქ ქეცადჷ ქართლიშ მაფა როსტომიშ დო ახალციხეშ ფაშაშ მოხვარათ დურთინუაფუდუკო ხვისტა, მარა ბანძაშ ბურჯაფის (1658) დემარცხჷ დო ოსმალეთშა გეგნოლჷ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
ლევან I დადიანი

**ლევან I დადიანი** — ოდიშიშ ერიშდუდი (1533-?) დო ოდიშიშ თარი (?-1572), მამია III დადიანიშ ქომოლსქუა. პირველაშე ლევან I დადიანი ჩინებულენდჷ იმერეთიშ მაფა ბაგრატ III-შ უჟინაშობას დო ერიშდუდიშმადუდეეფიშ ტიტულით უღუდჷ, მარა, თიმ ბორჯის, რსული ზოხორინალაშო იბურჯუდჷ. 1548 წანას, ბაგრატ III-ქ ლევან I დადიანი ოსხუნუეთ ქჷმიჭანუ, ოჭოფჷ დო დოხვილჷ გელათიშ ორეკაშეს, სოიშე თიქ სამცხეშ ათაბაგი ქაიხოსრო III-შ ხეშენწყუალათ სამცხეშა ინტჷ. უკული ლევან I დადიანქ როსტომ გურიელიშ მოხვარათ დირთინჷ სათაროშ ხვისტა. 1568 წანას, ლევან I დადიანს იმერეთიშ მაფა ბაგრატ III-ქ დო გიორგი II გურიელქ ქაწუდირთეს დო აძვილებურქ იჸუ სტამბოლშა მიდურთუმუდუკონ. თურქეთიშ ხეშუულობაქ იჩინჷ ზოხორინალა იმერეთიშ ომაფეშე. ლევან I დადიანქ ხენწიფეშ ტიტული მიღჷ. თიქ ოსმალეფიუშ მოხვარათ გურიაშ თარს შერიგჷ; თინეფქ ჭილაძეეფიშ ოპალუე ქიდიჸუნუეს დო გეგნირთეს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ოდიშიშ ერიშდუდეფი
კატეგორია:ოდიშიშ თარეფი
კატეგორია:ნაღურა 1572
ვამეყ III დადიანი

**ვამეყ III დადიანი** — ოდიშიშ თარი 1658-1660/1662 წწ., გიორგი ლიპარტიანიშ ქომოლსქუა. ლევან II დადიანიშ ღურაშ (1657) უკული ალექსანდრე III იმერეფიშ მაფაშ მოხვარათ, ხეშა ქეშიჸოთჷ ოდიშიშ სათაროშ ხვისტა დო დადიანიშ ტიტული. 1658 წანას, ბანძაწკჷმა დამარცხჷ მუში მანირზე ლიპარიტ III დადიანი. 1660 წანას, იმერეთიშ ომაფეს დოჭყაფილჷ დინოხლჷმას ქაკათჷ, ჟინოტეფიშ მოხვარათ ქჷდიჸუნუ ომაფეშ კაბეტი ნორთი დო მაფაშ ტიტულჷთ მიღჷ. თიშ სააწმარენჯოთ გილესქერჷ ქართლიშ მაფა ვახტანგ V-ქ, მარა საქმექ მორიგათ გეთჷ: ვახტანგ V-ს იმერეთიშ ომაფეშ ჟილენი ნორთიქ ქუდასქიდჷ, დოსქილადირი ნროთი — ვამეყ III დადიანს. თე ეკონიას მუში ცირასქუა ქართლიშ მაფაშ ქომოლსქუა არჩილიშა ქემუთხუაფუდუკო ოკო. თეშ შედეგო იმერეთიშ ომაფე არჩილიშ ხეშა გინმიშჷ. ვამეყ III დადიანს იმერეთი მუშო ოკოდჷ. თიქ პიჯალა აკარცჷ დო მუში ცირასქუა შხვას ქემიათხჷ. თეს ვახტანგ V-შ მაჟირა ლესქერუაქ მაჸუნჷ. ვამეყ III დადიანს იმერეთიშ დო ოდიშიშ ჟინოთაშ კაბეტი ნორთიქ გეგნუდირთჷ. თიქ დიო ოდიშის ქემიანჭჷ, მარა მუჟანსჷთ ოდიშიშ ჯიხაზურგეფჷთ ვახტანგ V-შ ლესქერქ გეჭოფჷნ, შონეშა ინტჷ. თიში ფანია ქართლიშ ლექსერქ ხეშა ქეშიჸოთჷ. ვახტანგ V-ქ ოდიშის ლევან II დადიანიშ ჯიმასქუა შამადავლე თარო ქჷდარინუ. ვამეყ III დადიანი შონეს ღალატით დოჸვილეს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
კატეგორია:ჸვილირი მონარქეფი
კატეგორია:იმერეთიშ მაფეფი
ლიპარიტ II დადიანი

**ლიპარიტ II დადიანი** — ოდიშიშ ერიშდუდი 1482-1512 წანეფს, შამადავლე დადიანიშ ქომოლსქუა. აქტიურო ოხვარუდჷ ქართლიშ მაფა კონსტანტინე II-ს იმერეთიშ მაფა ალექსანდრე II-შ სააწმარენჯო ბურჯაფის. მუჟანსჷთ ალექსანდრე II-ქ იმერეთიშ ომაფეშ ხვისტას საბოლათ გეჭყანიერუნ (1488), ლიპარიტ II დადიანქ აძვილებურქ იჸუ თის ქუდოჸუნაფუდუკონ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ოდიშიშ ერიშდუდეფი
კატეგორია:ნაღურა 1512
ლევან III დადიანი

**ლევან III დადიანი**, კჷნე **შამადავლე** — ოდიშიშ თარი 1661-1680 წანეფს, ქორთული ისტორიული წყუეფი მეჯინათ, „**ედომუშამი ოდიშიშ დო აფხაზეთიშ ხემონჭე-მაღვენი**“. ლევან II დადიანიშ ჯიმა, იესეშ ქომოლსქუა. ხვისტაშა ეშართჷ ქართლიშ მაფა ვახტანგ V-შ მოხვარათ დო მუში ბიძიშ პატიოცემელო ლევანი ქეგიდჷ ჯოხოთ. ალმასქუთ ჸუნდჷ ვახტანგ V-შ ჯიმასქუა თამარი. 1663 წანას, ლევან III დადიანქ ქეგიანთხჷ იმერეთიშ მაფა ბაგრატ IV-ს, მარა დემარცხჷ. ბაგრატ IV-ქ თის მიდუღ ალმასქუ დო მუქ ქეკიხუნჷ ოსურო. თე ფაქტიქ თინეფს შქას გჷნირთუ უგარიგე ბურჯაფიშ სამანჯელო. 1672 წანას, ოდიშიშ სათაროს ქეგინათხეს ოსმალეფქ, ნამუეფიშ ღანკი რდჷ ლევან III დადიანიშ ხვისტაშე გითორაგვაფა დო თარო მუნეფიშ კოჩიშ დორინაფა. ლევან III დადიანქ რუხიშ ჯიხას ქენიკილჷ დო ოსმალეფს თიში ეჭოფუა ვამახუჯინეს.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
ლევან IV დადიანი

**ლევან IV დადიანი** (ღ.  1694) — ოდიშიშ თარი 1683-1691წანეფს, ლევან III დადიანიშ უკანონს ქომოლსქუა. ხვისტას გიოხუნჷ ოდიშიშ ფაქტობური გამაგე გიორგი ლიპარტიანქ. 1691 წანას, სტამბოლშა მიდართჷ, სოდე დოღურჷ. ლევან IV დადიანი რდჷ დადიანეფიშ გვარიშ ეკონია წჷმმარინაფალი ოდიშიშ სათაროშ ხვისტას. თიშ უკული დადიანობაქ გეგნორთჷ ჩიქვანეფიშ (ჩიქოვანეფიშ) გვარიშ ხეშა. 
 
## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
კატეგორია:ნაღურა 1694
კატეგორია:დადიანეფი
გიორგი IV დადიანი

**გიორგი IV დადიანი** — ოდიშიშ თარი XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუშე 1714 წანაშახ,  [კაცია ჩიქოვანი|კაცია ჩიქოვანიშ]] ქომოლსქუა. 

1681 წანას, სალიპარტიანოშ მაპალუთ გჷნირთუ. 1684 წანას, ოდიშიშ თარო ლევან III დადიანიშ უკანონე ქომოლსქუა ლევანი ქჷდარინუ დო მუქ ხეშა ქეშიჸოთჷ სათაროშ ფაქტობური განაგა. 1690 წანაშე დეხოლჷ თიმბორჯის ბჟადალი საქორთუოშ ართ-ართ უჯვეშაში ფეოდალი გიორგი-მალაქია აბაშიძეს, გეგნორაჸუ ლევან IV დადიანი დო ზოხორინელო ქრმუდირთჷ სათაროშ დუდალას. თიშ სააწმარენჯოთ გეგშართ გურიაშ თარი მამია III გურიელქ, ნამუსჷთ ოსმალეთიშ სულთანქ დადიანობა მეჩჷ, მარა თის ოდიშის ვაგაპატონჷ. გიორგი IV დადიანიშ პოზიციეფქ გიშაკერზაფილო გეჭყანიერჷ 1701 წანაშე, მუჯანსჷთ ჩილო ქეკიხუნუ გიორგი-მალაქია აბაშიძეშ ცირასქუა თამარი. 1701-1706 წანეფს შქას თიქ დადიანიშ ტიტული მიღჷ დო იურიდიულო დიკანონჷ ოდიშიშ გამაგა. 1701 წანას, გიორგი IV დადიანს მუში სქუალეფქ ქაწუდირთეს. იმერეთიშ მაფაშ მოხვარათ თარო გჷნირთუ თიში ქომოლსქუა კაციაქ. კაციაშ ღურაშ (დოხოლაფირო 1710 წ.) უკული გიორგი IV დადიანქ კჷნე დირთინჷ დადიანობა. თის შეულებუდჷ გუჩერებუდუკო აფხაზ ჟინოთეფიშ მინონტებეფი, მარა ოდიშიშ ოორუე-ბჟადალი ნორთიშ დორთინაფაქ ვამახუჯინჷ. გიორგი IV დადიანიშ ბორჯის, ოდიშიშ სათაროშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ ლეჩხუმი.

## ლიტერატურა

* ბერაძე თ., ერთი საკითხი სამეგრელოს ისტორიული გეოგრაფიიდან, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1964, [ტ.] 2; 
* მაკალათია ს., სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია, თბ., 1941; 
* ჩხატარაიშვილი ქ., საქართველოს საგარეო ურთიერთობათა ისტორიიდან (XVIII ს. პირველი მეოთხედი), კრ.: საქართველოს ფეოდალური ხანის ისტორიის საკითხები, [ტ.] 2, თბ., 1972.

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
კაცია I დადიანი

**კაცია I დადიანი** (ღ. 1710) — ოდიშიშ თარი 1704-1710 წანეფს. 1704 წანას, მუამუში გიორგი IV-ქ, დადიანიშ ტიტული მეჩჷ, მარა სათაროშ ფაქტობური გამაგე ვარდჷ. მუსხირენი წანაშ უკული კაცია I დადიანქ მუმა ოდიშიშე გეგნორაჸუ დო სათაროშ მართუას ქემუდირთჷ, მარა მალას დოღურჷ.

## ლიტერატურა
* *სოსელია ო.,* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 1, თბ., 1973;

კატეგორია:სამარფალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
კ
ლევან V დადიანი

**ლევან V დადიანი** (დ. 1791 — ღ. 1846) — ოდიშიშ თარი 1805-1840 წანეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1791
კატეგორია:ნაღურა 1846
კატეგორია:ხვისტაშე გინორინელი მონარქეფი
დავით დადიანი

thumb|200px|დავით დადიანი
**დავით დადიანი** (დ. 26 ღურთუთა, 1812, ჭაქვინჯი, ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი — ღ.  30 მარაშინათუთა, 1853) — სამარგალოშ თარი (1846-1853 წწ.), ლევან V დადიანიშ ქომოლსქუა, რუსეთიშ იმპერიაშ არმიაშ გენერალ-მაიორი (1845). 

მუამუში — ლევან V დადიანქ მუში რინაშის (1840 წანაშე) ჩაბარჷ სათაროშ გამაგა. მეღებული აფუდჷ ევროპული რდუალა-გონათუა. 1829-1840 წანეფს ნინალენდჷ ლაიბგვარდიაშ კაზაკეფიშ პოლკის, სოდე პოლკოვნიკიშ წოდება მიღჷ. სათაროშ დუდალაშის ოცადუდჷ სათაროშა მართუაშ ახალი სისტემაშ მიშაღალას. თე ღანკით ქიანა 8 მაზრათ (ოლქო) დორთჷ დოა თინეფშე ირს მადუდეთ მდივან-ბეგი ქეგურინჷ. მოხელეეფიშ პოსტიშ მონძალათ გინოძამაშ მანგიორო თინეფიშ პოსტიშა გერინაფა გენშიღჷ. თარიშ ხვისტაწკჷმა გაჭყჷ სამელამოსე მოხელეფიშ შტატით. ჟინოთეფიშ ჭკორალაშე გადუდიშულჷ დაბალი პაპეფი. მუკმაჯინედჷ ვაჭრუაშ დო ხერეჭუაშ გოვითარაფას. მეაბრეშუმალაშ გოვიტარაფაშ ღანკით, 1848 წანას, სამარგალოშა ქჷმიჭანუ ფრანგი როზმორდიუკი, ნამუქჷთ ზუგდიდს გეგმაქიმინჷ აბრეშუმიშ საწარმო. თიშ ბორჯისჷთ დარსხუეს ონტკაშ მაფუნაფალი ქარხანეფი ზუგდიდის დო სალხინოს. დავით დადიანი კჷრიბალაშ ქვერსემი მოჸოროფე რდჷ. აკოშაყარუ ქორთული ხენაჭარა კჷრბეფიშ დინდარი კოლექცია, ნამუთ უკული მუშ სქუა ნიკო დადიანქ ქქორთუეფს შქას ჭარუა-კითხირიშ მუმადვალარი ჯარალუას გინოჩჷ. არხო ურთიართობა უღუდჷ პ. იოსელიანი დო მ. ბროსეწკჷმა. დოჯილდაფირი რე ჯეგე ანაშ, ჯეგე ვლადიმირიშ, ჯეგე სტანისლავიშ შხვადოშხვა ხარისხიშ ორდენეფით. ნთხორჷ მარტვილიშ მონასტერს, საგვარო აკარდამას.

## ქოძირით თაშნეშე
*დავით დადიანიშ ბიბლიოთეკა

## ლიტერატურა

**მაკალათია ს.,* სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია, თბ., 1941;
**მეუნარგია ი.,* სამეგრელოს სამთავროს უკანასკნელი პერიოდი და დავით დადიანი, თბ., 1939

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 26 ღურთუთა
კატეგორია:დუნაბადი 1813
კატეგორია:ნაღურა 30 მარაშინათუთა
კატეგორია:ნაღურა 1853
დ
ვარდან I დადიანი

**ვარდან I დადიანი** — საქორთუოშ დიდგვარიში ფეოდალი XII ოშწანურაშ II ნორთიშ. თამარ მაფაშ კარს უკებუდჷ დიო ჩუხჩარხიშ პოსტი, უკული დოლმახორეუნჩაშალა. ვარდან დადიანი აქტიურო ოკათუდჷ გიორგი რუსიშ გამაფებელო დიდგვარამეფიშით მონწყილი ებუძოლს. თიში დუდალათ გიშეჸონეს გიორგი ტაოშე ბჟადალ საქორთუოშა დო მაფათ აკურთხეს. ებუძოლიშ მარცხებაშ უკული დადიანქ მიოდინჷ დოლმახორეუნჩაშალა დო ჩეთხჷ აქტიურ პოლიტიკურ რინას.

## ლიტერატურა
**ბერაძე თ.,* ოდიშის პოლიტიკური გეოგრაფიიდან,  «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1967, ტ. 3;
**ბერძენიშვილი ნ.,* ერთი ისტორიულ-გეოგრაფიული მოვლენის გამო, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 1, თბ., 1964;
**ინგოროყვა პ.,* რუსთაველიანას ეპილოგი, თხზ. კრ., ტ. 1, თბ., 1963;
**სოსელია ო.,* სამეგრელოს სამთავროს წარმოშობის თარიღისათვის, «მიმომხილველი», 1951, ტ. 2;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 3, თბ., 1966;

კატეგორია:ჩუხჩარხეფი
კატეგორია:დოლმახორეუნჩაშეფი
ვ
ბეჟან I დადიანი

**ბეჟან I დადიანი** (ღ. 1728, გეგუთი) — ოდიშიშ თარი 1715-1728 წანეფს, გიორგი II ლიპარტიანიშ ქომოლსქუა. 1704 წანაშე იკოროცხუდჷ "ლეჩხუმიშ პატჷნო". 1714 წანას მუამუში ოჭოფჷ, თიში "მენანდვეფი" გეშაჭყვიდჷ დო დადიანო გჷნირთუ. ხეტეშე ოცადუდჷ გუჭყანიერებუდუკო მუში ხეშუულობან, გუძინუდუკო ოდიშიშ სათაროშან, ლიხთიმერეთის პირველობა დუინალაფუდუკონ დო გეგნუჸოთანუდუკო ოსმალეფინ. 1717 წანას ოკათუდჷ გურიაშ სათაროს გიორგი IV გურიელიშ ხვისტაშე გითორაგვაფას დო ქაიხოსრო III გურიელიშ გოთარაფას. გიშაკერზაფილო გიჭყანიერჷ 1720-1721 წანეფს, მუჟანსჷთ იმერეთის ახალას გომაფაფილჷ ალექსანდრე V-შ მინჯება ხეშა ქეშიჸოთჷნ. ახალნორდი მაფას თიქ ოსურო ქეკუხუნუ მუში ცირასქუა მარიამი დო 1721-1728 წანეფს ფაქტობურო განაგენდჷ იმერეთიშ ომაფეს. ანდაშა მეფაშ ჸვილუათ ულამუდჷ, მარა ვამახუჯინჷ. ალექსანდრე V ოცადუდჷ გუჭოფუდუკო თიში სიჭყანიარან. ვართ ოსმალეთიშ ხემანჭუეფს მოწონდეს გაჭყანიერებული ვასალი, ნამუსჷთ რუსეთიშ ხუჯიშ ალარინალაშ გეთმიწამენდესჷნ. ბეჟან I დადიანი დოჸვილეს ოსმალეფქ გეგუთის.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ნაღურა 1728
კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
კატეგორია:ჸვილირი მონარქეფი
ვილჰელმ II (გერმანიაშ იმპერია)

**ვილჰელმ II** (ფრიდრიხ ვილჰელმ ვიქტორ ალბერტი, გერმ. Wilhelm II, დ. 27 ღურთუთა, 1859 — ღ. 4 მანგი, 1941) — გერმანიაშ ეკონია იმპერატორი დო პრუსიაშ ეკონია მაფა 1888-1918 წანეფს, ჰოჰენცოლერნეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. რდჷ ფრიდრიხ III-შ დო თიში ალმასქუ ვიქტორია ბრიტანალიშ ქომოლსქუა. ხვისტაშა ეშართჷ მუამუშიშ ღურაშ უკულ.

ახალნორდი ვილჰელმ II-ქ 1890 წანაშ მელახის გეგნარინუ კანცლერი ბისმარკი დო მუქ ქიდიჭყჷ სახენწჷფოშ მართუალა ართპიჯურო. ვილჰელმიშ "ახალი კურსიშ" პოლიტიკაშ შედეგო გერმანიაქ გინირთჷ მოსოფელიშ ართ-ართი უნძალიერაში იმპერიათ. ვილჰელმიშ მართუალაშ ბორჯის, გედიდჷ გერმანიაშ იმპერიაქ, თიქ მიპალუ ახალი ტერიტორიეფი ჩინეთის დო რჩქალი ოკიანეს (ცზიაო-ჩჟოუ, ოორუე მარიანაშ კოკეფი, კაროლინაშ კოკეფი). გევითარჷ ინდუსტრიაქ დო გერმანიაქ გინირთჷ მანუფაქტურაშ მაწარმებელი უდუდაში ქიანათ ევროპას. გენძალიერჷ ფლოტიქ დო აკოანჯარაფილი ნძალეფქ. გიფაჩჷ მენცარული ინოვაციეფქ. გერმანიაქ მიოჭირინუ შანულამი ეკონომიკური პროგრესის. მარა ვილჰელმი ვეხასიათებუდჷ პოლიტიკური ნიჭით დო თინა ვაურჩქილედჷ მუში ელმაჩამალეფს, მინისტრეფს დო ფშხირას აკეთენდჷ გლახა დო ქიანაშო პოლიტიკურო დუმაზიანაფალი განცხადებეფს. ჸათეშ გეშათ ვილჰელმიქ გაუფრაშჷ გერმანიაშ ურთიართალა შხვა სახენწიფოეფიწკჷმა. აგრესიული პოლიტიკაშ შედეგო, გერმანიას მორსხუეეფო ქასქიდჷ ხვალე დაღარი სახენწჷფოეფქ, სამანგათ ავსტრია-უნგრეთიქ დო აკმაციმუ ოსმალეთიშ იმპერიაქ.

მაართა მოსოფელიშ ლჷმას გერმანიაშ მარცხიშ უკულ, რევოლუციური პროცესეფით ვილჰელმ II გეგნარინეს. ვილჰელმიშ გინორნათ გესურჷ გერმანიაშ იმპერიაქ დო ჰოჰენცოლერნეფიშ დახე 300 წანიანი მართუალაქ პრუსიას. გიჭყჷ დემოკრატიული, მარა ნაკლებო სტაბილური ვაიმარიშ რესპუბლიკაქ. ვილჰელმიქ ოცხოვრებშა ნიდერლანდეფშა მიდართჷ, სოდეთ დოღურჷ 1941 წანაშ 4 მანგის, 82 წანერქ.

## ლიტერატურა
* Clark, Christopher M. Kaiser Wilhelm II (2000).
* Van der Kiste, John. Kaiser Wilhelm II: Germany's Last Emperor, Sutton Publishing, 1999.

კატეგორია:გერმანიაშ იმპერატორეფი
კატეგორია:პრუსიაშ მაფეფი
კატეგორია:ჰოჰენცოლერნეფი
ოტია დადიანი

**ოტია დადიანი** — ოდიშიშ თარი 1728-1758წანეფს, ბეჟან I დადიანიშ ქომოლსქუა. 1730 წანას, ფაქტობურო ეუბუძოლჷ ოსმალეფს დო ვაკათჷ თინეფიშ ლესქერუას, ნამუთ ღანკი რდ აფხაზეთიშ დო აზოვიშ ჯიხაშ შქას მახორუ გვალაში ტომეფიშ დოჸუნაფა. თეშ გეშა ოსმალეფქ ოდიშიშ სათარო აკორაბადეს დო ილორიშ ოხვამე დოჭვეს. თურქეფიშ თე ლესქერუას იმერეთიშ მაფა ალექსანდრე V ოკათუდჷ. ნჯარიშ ეშარალარო ოტია დადიანქ ქემიარსხჷ იმერეთიშ ჟინოთეფიშ ართ ბუნას დო მამუკა ბატონიშვილიშ ხვიდტაშა ეშაჸონაფა ქეშეცადჷ.  1732 წანას, ჩიხორწკჷმა ბურჯაფის, ოტია დადიანქ დიჭყოლჷ დო ჭკორო ქეშუოლჷ. თიქ აძვილებურქ იჸუ საჭილო გეგნუჩამუდჷკო იმერეთიშ მაფაშა. თეშ უკული ოტია დადიანი ართბორჯის აგჷნძორენდუ ალექსანდრე V-შ სააწმარენჯო ბურჯაფის. თიქ იმერეთიშ ჟინოთეფწკჷმა ართო, 1740 წანას, აკორაბადჷ იმერეთიშ მაფეფიშ ართ-ართი ჯიხაზურგა ვარციხეს. უკული ოტია დადიანქ თინჩალი ურთიართალა ისხუნუ ალექსანდრე V დო თიში მონძე სოლომონ I-წკჷმა. თე ეკონიას მაჟირა ოსურო ოტია დადიანქ მუში ცირასქუა მარიამი ქეკუხუნჷ. 1757 წანას, ოტია დადიანქ სოლომონ I-ს მიდუჯღონჷ მოხვარე ლესქერი, ნამუთ ოკათუდჷ ხრესილიშ ბურჯაფის.

## ლიტერატურა
**მაკალათია ს.,* სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია, თბ., 1941;
*საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973;

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
როდოსიშ კოლოსი

150px|thumb|როდოსიშ კოლოსი
**როდოსიშ კოლოსი** — მოსოფელიშ შკვითი სამანცარობაშე ართ-ართი. ბჟაშ ღორონთიშ — ჰელიოსიშ ქვერსემი ნაწახნაკა, ნამუთ გედგუდჷ კოკი როდოსის. როდოსალეფიშ რწუმათ, ჰელიოსი ნორას გინმუფორუანდჷ დო ბერძენეფს ნტერწკჷმა ბურჯაფის ოხვარუდჷ. როდოსიშ კოლოსიქ აკიგჷ ჯვ. წ. III ოშწანურას.

ჰელიოსიშ ნაწახნაკა ჩე მარმარილოშ ჯინჯექუას გედგუდჷ. თის გურგინით გოლუაფირი ახალნორდი ბოშკოჩიშ სახე უღუდჷ. თიში სიმაღალა 37 მეტრი რდჷ. ჯვ. წ. 227 წანას, კოკი როდოსის დიხაშნწალუაქ მოხვადჷ, ნამუქჷთ როდოსიშ კოლოსი ედომუშამო აკარღვუ. ვა რე ასქილადირი მორჩილი ნორთით.

## ლიტერატურა
* გასართობი ცნობარი — ზ. ბაგათელია. გვ. 111—116

## რესურსეფი ინტერნეტის

*  როდოსიშ მეგორაფა 
*  როდოსიშ კოლოსი — ჯვეში მოსოფელიშ სამანცარობა
*  როდოსიშ კოლოსი BBC.com.uk-ის

კატეგორია:მოსოფელიშ სამანცარობეფი
კატეგორია:უჯვეშაში ისტორია
კატეგორია:ჯვეში ბერძენული სკულპტურა
ხეოფსიშ პირამიდა

მინი|250პქ|ხეოფსიშ პირამიდა
**ხეოფსიშ (ხუფუშ) პირამიდა**, კჷნე **გიზაშ კაბეტი პირამიდა** — მოსოფელიშ შკვითი სამანცარობაშე ართ-ართი დო ჩქინი ბორჯიშა მოჭირინაფილი აკა ნოდგჷმი, არძაში უკაბეტაში პირამიდა. თიშ აკოგაფაქ დიჭყჷ ჩქ. წანეფიშეჭაერუაშახ 26-ა ოშწანურას. პირამიდაშ სიმაღალა 147 მეტრი რდჷ, მარა ასეშო თინა 136 მეტრი რე. პირამიდაშ ირი ხასჷლაშ სიგჷნძა რე 233 მეტრი. 1 კილომეტრიშ ულა რე ოხვილური პირამიდაშ გალებერო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Pyramids—The Inside Story
*
*Building the Khufu Pyramid  
*
*Great Pyramid of Giza 
*Great Pyramid complex

კატეგორია:მოსოფელიშ სამანცარობეფი
კატეგორია:ეგვიპტეშ პირამიდეფი
კატეგორია:ეგვიპტეშ ტურიზმი
ჰალიკარნასიშ მავზოლეუმი

thumb|მავზოლეუმიშ მოდელი
**ჰალიკარნასიშ მავზოლეუმი** — მოსოფელიშ შკვითი სამანცარობაშე ართ-ართი. მაფა მავსოლეშ საფულა. ჰალიკარნასიშ მავზოლეუმი, არქიტექტურაშ დო ნაწახნაკაშ მაბარჩხალე ნახანდი რე, ართ ბორჯის ვარჩქვანელობური ოძირაფალი რდჷ. თინა ჯვ. წ. IV ოშწანურას აკაგაეს, მუჭოტ ნორა ჰალიკარნასიშ მმამართალიშ, მავსოლეშ აკარდამა. მენცარეფიშ არზით, აკოგაფაქა მავსოლეშ თელარაშის დიჭყჷ. მავსოლექ ხვალე საუჯგუშო მოწახნაკეეფი დექირჷ, ნამუეფიშ ორსანტალაშ შედეგო ნოდგჷმიშ ოშწანურული დიდებაქ აშუ. კარიაშ მამართალქ, თიში თებას ვამაჭიშუ. თიქ დოხოლაფირო ჯვ. წ. 353 ვარ-და 352 წანას დოღურჷ. დონთხორეს კჷნე მუში ენაგებჷ აკარდამას, ნამუსჷთ მავსოლეშ პატოცემელო მავზოლეუმი გიოდვეს. მავზოლეუმი საბოლა სახეთ არტემისიაქ გათუ.

ჰალიკარნასი რდჷ კარიაშ თარი ნოღა. კარია ჯვ. წ. IV ოშწანურას სპარსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ. თიმ ბორჯის კარიას დუდენდჷ მავსოლე. თიშ ალმასქუ რდჷ დორხველი და, ნამუსჷთ ჯოხოდჷ არტემისია. მავსოლექ გინოჭყვიდჷ მუში დო ალმასქუშ საირონო ოსვანჯეთ ქეგუდგუმუკო თიჯგუა აკარდამა, თეიშა მითინს ვაუკეთებუნფერი.

XIV ოშწანურას მავზოლეუმი დიხაშნწალუაქ მოჯალაგჷ. XV ოშწანურას, ჯგ. იოანეშ ჯვაროსანული ორდენიშ აიარეფი მავზოლეუმიშ ქუალეფს გჷმირინუანდეს ჯიხაზურგეფიშ აკაგაფალო. ონთხორუეფსჷთ ქემიოგორეს. ორქოშ დო ანჯიშ მაგორუეფქ ონთხორუეფი დოქვავქვალერო გოხირეს დო მოჯალაგეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*The Tomb of Mausolus
* Livius.org: Mausoleum of Halicarnassus 

კატეგორია:მოსოფელიშ სამანცარობეფი
კატეგორია:უჯვეშაში ისტორია
კატეგორია:ჯვეში ბერძენული არქიტექტურა
კატეგორია:თურქეთიშ მავზოლეუმეფი
ლა-მანშიშ სორილი

**ევროსორილი, ლა-მანშიშ სორილი** (,  ვარ-და *Euro Tunnel*)&nbsp;— რკინიაშარაშ სორილი, ნამუთ ლა-მანშიშ გიმე გიშმურს დო ართიანს მეთმურსხუანს კონტინენტურ ევროპას დო კაბეტი ბრიტანეთიშ კოკის. სორილიშ პუნქტეფი რე კალე, საფრანგეთი — დუვრი, ინგლისი. სორილი ოფიციალურო გონწყეს ფრანსუა მიტერანქ დო დიაფალი ელისაბედ II-ქ 1994 წანაშ 6 მესის.

სორილიშ სიგჷნძა რე 51 კმ, თინეფს შქას 39 კმ სვირიშ გიმე იდვალუაფუ.

ამერიკაშ ინჟინერ-აკმაგაფალეფიშ ჯარალუაქ (*American Society of Civil Engineers*) ევროსორილი ალმახანური მოსოფელიშ შკვით სამანცარობეფიშ ერკებულშა გენშეღჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ახალი ვებ ხასჷლა 
* ''სვირიშ ახალი გეგმა'', 1929 წანაშ მესი

კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ტრანსპორტი
კატეგორია:საფრანგეთიშ ტრანსპორტი
კატეგორია:სორილეფი
კატეგორია:ლა-მანში