open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჯვ. წ. 330

**** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 330 წანა.

## მოლინეფი
* 330 (ტ.ლივიუსი. История… М.,1989-93, т.1, с.383-384) — კონსულეფი ლუციუს პაპირიუს კრასუსი (2-აშა) (პატრიცი) დო ლუციუს პლავტიუს ვენონუსი (პლებეი).
* 330 — პრივერნატეფწკჷმა ბურჯაფი.
* 330/29 — ათენალი არქონტ-ეპონიმი არისტოფონე.
* 330 — ესქინე, „ქტესიფონტეშ სააწმარენჯოთ".
* 330 — ესქინე ბრალს ვეთმიდვანს ქტესიფონტეს. დემოსთენეშ ზიტყვათ გიშულა ქტესიფონტეშ ოთხილარო. ესქინეს (389—314) ქეგიოდვეს ქვერსემი ჯარიმა, ნამუქჷთ როდოსშა მიდართჷნ.
* 330 — წანაშ დაჭყაფუ — ომაფე ხაზნაშ მათხილე თირიდატექ ალექსანდრეს გეგნოჩჷ პერსეპოლი. ქვერსემ ანდაღებაშ ხეშა ეშაჸოთამა. პერსეპოლიშ სპარსეთიშ მაფეფიშ დოხორეშ გეჭუაფა. 4 თუთას ქორდჷ ალექსანდრე პერსეპოლს. აფუნი — ლესქერუა მიდიაშა, ექბატანიშ დაკება. ალექსანდრე გუთმუტენს ოდაბადეშა ანდა ბერძენ მორსხუეს დო თესალიარეფს.
* 330 — ზარხული — ბჟაეიოლიშ სატრაპეფი ჸვილჷნა დარიოსის. ბაქტრიაშ სატრაპი ბესიქ დუდ გეგმიცხადჷ არტაქსერქს IV-თ. ალექსანდრექ გეგნორთჷ იალბუზიშ გვალა и занимает Задракарты в Гиркании. Разгром мардов. Греческие наёмники Дария капитулируют. Поход Александра в Парфию и Арейю. Сатрап Арейи Сатибарзан подчиняется Александру. Когда македоняне направляются в Бактрию, он вновь восстаёт. Александр возвращается и подавляет восстание. Резня в Ариане. Основание Александрии Арианской (Герат). Александр в Дрангиане, в Фарахе. Заговор Филоты, сына Пармениона. Казнь Филоты и Пармениона.
* 330—322 — Царь Каппадокии Ариарат I.

## დუნაბადი

## ნაღურა

კატეგორია:
ჯვ. წ. 400

**** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 400 წანა.

## მოლინეფი
### [[რომიშ რესპუბლიკა]]
* პლებეი პირველო გეგშაგორეს ოურდუმე ტრიბუნო.
* ოურდუმე ტრიბუნეფი კონსულიშ ხემანჭუაფათ: პუბლიუს ლიცინიუს კალვუს ესკილინუსი, პუბლიუს მანლიუს ვულსონუსი, ლუციუს ტიცინიუსი პანსა საკუსი, პუბლიუს მელიუს კაპიტოლინუსი, სპურიუს ფურიუს მედულინუსი (ტიტუს ლივიუსიშ მეჯინათ — ლუციუს ფურიუს მედულინუსი), ლუციუს პუბლილიუს ვოლერინუს ფილა ვულსკუსი. ხვალე პირველი რე პლებეი, შხვა დოსქილადირი — პატრიცი.

### [[ამერიკა]]
* ოლმეკეფიშ ტომქ გეშალჷ.

## დუნაბადი
* არქიდამე III — სპარტაშ მაფა.

## ნაღურა

კატეგორია:
პროქსიმა კენტავრი

**პროქსიმა კენტავრი** (ლათ. proxima - უხოლაში) — რე ჭიჭე მასაშ მურიცხი, ნამუთ იდვალუაფჷ ბჟაშე 4.2465 სინათლეშ წანაშ სიშორას (უხოლაში მურიცხი რე ბჟაშე). პროქსიმა კენტავრი ალფა კენტავრიშ მურიცხული სისტემაშ მაკათური მურიცხი რე. პროქსიმა კენტავრი რე ჭითა ჯუკუ დო თიშ მასა ბჟაშ მასაშ 12,5 % რე. დიამეტრი რე ბჟაშ დიამეტრიშ 14 %. პროქსიმა კენტავრის უღჷ ჟირი დანტკიცებული ეგზოპლანეტა: პროქსიმა კენტავრი b დო პროქსიმა კენტავრი c. პროქსიმა კენტავრის მიოგორუ შოტლანდიარი ასტრონომიქ რობერტ ინესიქ, 1915 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:პროქსიმა კენტავრი
C/1910 A1

**1910 წანაშ დიდი ღურთუთაშ კომეტა** (ინგლ. Great January Comet of 1910; ადრეიან ჯოხოდვალა: **C/1910 A1**, თაშნეშე უძახუნა Daylight Comet) რდჷ კომეტა, ნამუქჷთ მუკორჩქინდჷ 1910 წანაშ ღურთუთას. მაართა მენცარი ნამუქჷთ დიგურუ დო გიმირკვიუ კომეტა, რდჷ შინელი შოტლანდიარი ასტრონომი რობერტ ინესი. კომეტა უტელესკოპეთ ხოლო იძირედჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Donald Yeomans, "Great Comets in History". (Accessed 5/6/08)
* The Great Daylight Comet of 1910, by John W. Bortle, Sky and Telescope

კატეგორია:კომეტეფი
ჯვ. წ. 500

**** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 500 წანა.

## მოლინეფი
### [[რომიშ რესპუბლიკა]]
* კონსულეფი: სერვიუს სულპიციუს კამერინუს კორნუტუსი დო მანიუს ტულიუს ლონგუსი.

* აშონთაფა მილეტის სპარსალეფიშ სააწმარენჯოთ. თეს ქაკათეს ჭიჭე აზიაშ ბერძენულ ნოღეფქ. აშონთაფილეფქ აკორაბადეს სარდისი.
* 500—496 (დოხოლ. 70) — ეპიხარმეშ აკმე.
* ჯვ. წ. V ოშწანურაშ პირველი ნორთი — ეპიროსიშ მაფა ადმეტოსი. პირიდეფიშ სათუროშ პირველი ჩინებული წჷმმარინაფალი. თე სათუროშ დარახუაფალი რე, ნეოპტოლემე I-შ გინოჩამუთ, აქილესიშ (ალექსანდრიალი) ქომოლსქუაქ.

* დიხაუჩაშ მახორობაქ 100 მილიონს ქემიოჭირინჷ.

## დუნაბადი
* 500—428 — ანაქსაგორი, „ორთაშ გეშა“.
* 500—431 — ფიდიუსი. პართენონიშ სკულპტურული გონწყილობეფი.

## ნაღურა
* 500—496 (დოხოლ. 70) — დოღურჷ ფერეკიდექ.

## სქოლიო

კატეგორია:
რომაული კალენდარი

მინი|300px|რომაული კალენდარი, დოხოლოფარი ქირსეშერჩქინაშახ 60 წანს, იულიუსიშ რეფორმაშახ.

**რომაული კალენდარი** — რომიშ დორსხუაფაშე თიშ დონთხაფაშა კალენდარული სისტემაქ ანდაშა დითირჷ. დუდმაართაშე ახალ წანას რომაალეფი მელახის ეთმეშანჷნდეს. თეშ გეშა თე თუთას რომაალეფიშ ღორონთიშ მარსიშ ჯოხოქ გიადჷ. ხვალე მოგვიანაფათ დიჭყჷ ახალი წანაშ ეშანუაქ 1 ღურთითას, მუჟანსჷთ ახალი კონსულეფი პოსტის იკენდესჷნ.
ედმონდ ჰალეი

**ედმონდ (ედმუნდ) ჰალეი** (ინგლ. Edmond (Edmund) Halley; დ. 8 გერგობათუთა (ჯვ.სტ. [29 გჷმათუთა]), 1656, ჰაგერსტონი, მიდლსექსი, ინგლისი — ღ. 25 ღურთუთა (ჯვ.სტ. [14 ღურთუთა]), 1742, გრინვიჩი, კენტი, ინგლისი) — ინგლისარი ასტრონომი, გეოფიზიკოსი, 
მათემატიკოსი, მეტეოროლოგი, ფიზიკოსი დო კარტოგრაფი. რდჷ ბრიტანეთიშ ომაფე ასტრონომი. ჰალეი გურაფულენდჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის დო გრინვიჩიშ ომაფე ობსერვატორიას. ჰალეიქ ეჭარუ მერკურიშ ტრანზიტი, ნიუტონიშ კანონეფიშ გიმორინაფათ გიმირკვიუ ჰალეიშ კომეტაშ პერიოდულობა, აკადგინჷ ობჟათეშ ცაშ მურიცხეფიშ კატალოგი. 1701 აკადგინჷ მაართა გეომაგნიტური რუკა. ჰალეი რდჷ გრინვიჩიშ ომაფე ობსერვატორიაშ დირექტორი დო ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ედმონდ ჰალეიშ ჯოხონობაშ რე კომეტა, ართ-ართი კრატერი თუთას დო მენცარული რკვიებეფიშ ცენტრი ანტარქტიდას. რიცხუეფიშ ანალიზის ჰალეიშ ჯოხონობაშ რე ართი ალგორითმი ჰალეიშ მეთოდი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* A Halley Odyssey
* The National Portrait Gallery (London) has several portraits of Halley: Search the collection 
* გიშნაგორა ნახანდეფი

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ასტრონომეფი
კატეგორია:ომაფე ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1656
კატეგორია:ნაღურა 1742
ჯვ. წ. 495

**** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 495 წანა.

## მოლინეფი

## დუნაბადი

## ნაღურა

კატეგორია:
ჰალეიშ კომეტა

**ჰალეიშ კომეტა** (ინგლ. Halley's Comet; ოფიციალური ჯოხოდვალა - 1P/Halley) რე არძოშე უმოსო ჩინებული კომეტა, ნამუსჷთ ასტრონომეფი ანტიკურ პერიოდშე იჩინენდეს. კომეტა ბჟაშ სისტემაშ დინახალენ აბანს მუკმორჩქინდუ ირ 75-76 წანას. კომეტა დიხაუჩაშე იძირე უტელესკოპეთ. კომეტა რე ინგლისარი ასტრონომიშ ედმონდ ჰალეიშ ჯოხონობაშ, ნამუქუთ გიმირკვიუ კომეტაშ პერიოდულობა. ჰალეიშ კომეტაქ ბჟაშ სისტემაშ დინახალენ აბანს ბოლოს მუკორჩქინდჷ 1986 წანას დო ანწი მოკორჩქინდუ დოხოლაფირო 2061 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Synopsis of the Astronomy of Comets (1706 reprint of Halley's 1705 paper)
* Halley's nucleus by Giotto spacecraft (ESA link)
* Image of Halley in 1986 by Giotto spacecraft (NASA link)
* 1P/Halley at CometBase database 

კატეგორია:კომეტეფი
ომაფე ასტრონომი

**ომაფე ასტრონომი** (ინგლ. Astronomer Royal) — ბრიტანეთიშ მაფაშ ჩარლზ II-შ დორსხუაფილი პოსტი, ბრიტანეთიშ ომაფე კარს, 1675 წანას. 1834 წანას დირსხუ შოტლანდიაშ ომაფე ასტრონომიშ პოსტიქ ხოლო. 1675 წანას ჩარლზ II-ქ დარსხუ გრინვიჩიშ ომაფე ობსერვატორია დო თიშ დირექტორო ქჷდარინუ ომაფე ასტრონომი. ომაფე ასტრონომს გრინვიჩიშ ობსერვატორიაშ პოსტი უკებუდჷ 1972 წანაშა. 1972 წანაშე ომაფე ასტრონომიშ პოსტიქ ცერემონიულ პოსტო გინირთჷ დო თინეფს ვაუკებუდეს დირექტორიშ პოსტი. მაართა ომაფე ასტრონომი რდჷ ჯონ ფლემსტიდი. ასეიან ომაფე ასტრონომი ღებულენს სტიპენდიას, 100 £-შ მუდანობათ ირ წანას დო უმოსო უღჷ ცერემონიალური ფუნქციეფი.

## ომაფე ასტრონომეფიშ ერკებული
* 1675–1719 ჯონ ფლემსტიდი
* 1720–1742 ედმონდ ჰალეი
* 1742–1762 ჯეიმს ბრედლი
* 1762–1764 ნათანიელ ბლისი
* 1765–1811 ნევილ მასკელინი
* 1811–1835 ჯონ პონდი
* 1835–1881 ჯორჯ ბიდელ ეირი
* 1881–1910 უილიამ კრისტი
* 1910–1933 ფრენკ უოტსონ დაისონი
* 1933–1955 ჰაროლდ სპენსერ ჯოუნსი
* 1956–1971 რიჩარდ ვული
* 1972–1982 მარტინ რაილი
* 1982–1990 ფრენსის გრემ-სმიტი
* 1991–1995 არნოლდ ვოლფენდეილი
* 1995 (ასეშახ) მარტინ რისი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ცერემონიალური პოსტეფი
არისტარქე სამოსარი

**არისტარქე სამოსარი** (ჯვ.ბერძ. Ἀρίσταρχος ὁ Σάμιος; დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 310, სამოსი — ღ. დოხოლაფირო  ჯვ. წ. 230; ალექსანდრია) — ბერძენი ასტრონომი დო მათემატიკოსი, შინელი რე მუჭოთ ჰელიოცენტრული სისტემაშ დუმარსხუაფალი. არისტარქექ წჷმარინუ მოდელი, ნამუშ მეჯინათ ბჟა რე ცენტრის დო თის დიხაუჩა მუკი-მუკი გართანს. არისტარქეშ ჸათე იდეა გერსხილი რე ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსიშ ფილოლაოსიშ (470 – 385) იდეეფს. ფილოლაოსის ოქიანუშ ცენტრო დაჩხირი მიოჩქუდჷ. არისტარქექ დაჩხირო ბჟა ქიმირჩქინჷ დო პლანეტეფი, რსხულეფო, ნამუეფი ბჟას გართანდეს. არისტარქე ფიქრენდჷ ნამდა მურიცხეფი რდეს ბჟაცალ რსხულეფი, ნამუეფი ბჟაშე უმოს შორს იდვალუაფუდეს. არისტარქეშ მენცარულ იდეეფქ იგნორირებულქ იჸუ დო პოპულარობა ვეიაჭოფჷ. მუშენი და ჸათე პერიოდის უმოსო მეღებული რდჷ არისტოტელეშ დო პტოლემეშ გეოცენტრული მოდელი. არისტარქეშ იდეეფქ რენესანსიშ პერიოდიშახ გოჭყოლადირქ იჸუ. ჰელიოცენტრული მოდელიშ უკულიან გოვითარაფაშა დიდი თია მიშეღჷ შინელი ასტრონომიქ ნიკოლოზ კოპერნიკიქ. არისტარქეშ ბიოგრაფიაშე ბრელ მუთუნ ვარე რჩქინელი დო არისტარქეშ ორიგინალი ნაჭარეფი ხოლო დინაფილი რე. ასეიან ბორჯიშა მაჭირინუ არისტარქეშ ხვალე ართი მენცარული ნახანდიქ *"ბჟაშ დო თუთაშ ზომაშ დო სიშორაშ გეშა"*. ჸათე ნახანდის არისტარქე გჷმოთვალუნს ბჟაშ დო თუთაშ ზომას დო თინეფიშ სიშორას დიხაუჩაშე, დიხაუჩაშ რადიუსიშ მეჯინათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Biography: JRASC, '''75''' (1981) 29
* First estimate of the Moon's distance and First estimate of the Sun's distance from educational website From Stargazers to Starships
* Aristarchus of Samos, The Ancient Copernicus (https://archive.org/details/aristarchusofsam00heatuoft
*Online Galleries, History of Science Collections, University of Oklahoma Libraries High resolution images of works by Aristarchus of Samos in .jpg and .tiff format.

კატეგორია:ჰელიოცენტრიზმი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ასტრონომეფი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი მათემატიკოსეფი
ბელუჯეფი

მინი|250პქ|ირანალი ბელუჯი ხანეფი

**ბელუჯეფი** (ბელუჯ.: بلوچ) — ირანალი კათა ნამუეფჷთ თარო ირანიშ ლაკადაშ ობჟათე-ბჟაეიოლს, ბელუჯისტანს ოხორანა.

## ჩინებული ბელუჯეფი
*ფარუხ ლეგარი

## ლიტერატურა
* }}

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 

## სქოლიო

კატეგორია:ირანალი კათეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ კათეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ კათეფი
კატეგორია:ირანიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ეთნიკური ბუნეფი
ჰელიოცენტრიზმი

**ჰელიოცენტრიზმი**, **ჰელიოცენტრული სისტემა** რე ასტრონომიული მოდელი, ნამუშ მეჯინათ ბჟა ცენტრის რე დო თის, დიხაუჩა დო შხვა პლანეტეფი მუკი-მუკი გართანა. ტერმინი ჰელიოცენტრიზმი ბერძენული რე:  ἥλιος helios „ბჟა“ დო κέντρον kentron „ცენტრი“. ჰელიოცენტრიზმიშ დუმარსხუაფალო ჯვეში ბერძენი ასტრონომი არისტარქე სამოსარი იკოროცხუ. არისტარქექ წჷმარინუ მოდელი, ნამუშ მეჯინათ ბჟა რე ცენტრის დო თის დიხაუჩა მუკი-მუკი გართანს. არისტარქეშ ჸათე იდეა გერსხილი რე ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსიშ ფილოლაოსიშ (470 – 385) იდეეფს. ფილოლაოსის ოქიანუშ ცენტრო დაჩხირი მიოჩქუდჷ. არისტარქექ დაჩხირო ბჟა ქიმირჩქინჷ დო პლანეტეფი, რსხულეფო, ნამუეფი ბჟას გართანდეს. არისტარქე ფიქრენდჷ ნამდა მურიცხეფი რდეს ბჟაცალ რსხულეფი, ნამუეფი ბჟაშე უმოს შორს იდვალუაფუდჷ. არისტარქეშ მენცარულ იდეეფქ იგნორირებულქ იჸუ დო პოპულარობა ვეიაჭოფჷ. მუშენი და ჸათე პერიოდის უმოსო მეღებული რდჷ არისტოტელეშ დო პტოლემეშ გეოცენტრული მოდელი. არისტარქეშ იდეეფქ რენესანსიშ პერიოდიშახ გოჭყოლადირქ იჸუ. ჰელიოცენტრული მოდელიშ უკულიან გოვითარაფაშა დიდი თია მიშეღჷ შინელი ასტრონომიქ ნიკოლოზ კოპერნიკიქ. კოპერნიკიშ იდეეფს უკულ კოპერნიკიშ რევოლუციაქ მაჸუნუ დო უკულ თიქ დოთირუ ადრეიან პერიოდეფიშ დომინანტური გეოცენტრული მოდელი.

## ქოძირით თაშნეშე
* გეოცენტრიზმი

## ლიტერატურა
* Thurston, Hugh (1993). Early Astronomy. New York: Springer-Verlag. ISBN 978-0-387-94107-3.
* Edwards, James (1998), The History and Practice of Ancient Astronomy, Oxford: Oxford University Press, ISBN 978-0-19-509539-5.
* Koyré, Alexandre (1973). The Astronomical Revolution: Copernicus – Kepler – Borelli. Ithaca, NY: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-0504-4.

კატეგორია:ჰელიოცენტრიზმი
გეოცენტრიზმი

**გეოცენტრიზმი**, **გეოცენტრული მოდელი**, პტოლემური სისტემა — რე ასტრონომიული მოდელი, ნამუშ მეჯინათ დიხაუჩა ოქიანუშ ცენტრი რე დო ბჟა, თუთა დო პლანეტეფი თის მუკი-მუკი გართუნა. გეოცენტრიზმი გერსხილი რე არისტოტელეშ დო პტოლემეშ იდეეფს. გეოცენტრიზმი დომინანტური მოდელი რდჷ რენესანსიშ პერიოდიშახ. ნიკოლოზ კოპერნიკიშ იდეეფქ, ნამუსჷთ უკულ მაჸუნჷ კოპერნიკიშ რევოლუციაქ, დოთირუ გეოცენტრიზმი ჰელიოცენტრული მოდელით. კოპერნიკიშახ არისტარქე სამოსარი რდჷ მაართა ასტრონომი, ნამუქჷთ წჷმარინუ ჰელიოცენტრიზმიშ ვერსია ჯვ.წ. III ოშწანურას.

## ლიტერატურა
* Evans, James (1998). The History and Practice of Ancient Astronomy. New York: Oxford University Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ptolemy’s system of astronomy

კატეგორია:გეოცენტრიზმი
სინთეშ წანა

**სინთეშ წანა** (ინგლ. Light-year, სიმბოლო: ly) რე სიგინძაშ ოზიმალი ართული, ნამუთ გიმირინუაფჷ ასტრონომიული დისტანციაშ ოზიმალო დო თინა 9.46 ტრილიონი კმ-შ, ვარდა 5.88 ტრილიონი მილიშ ექვივალენტი რე. საირქიანო ასტრონომიული რსხუშ მეჯინათ, სინთეშ წანა რე დისტანცია, ნამუშ ფორუა სინთეს შეულებჷ ართ წანას. სინთეშ წანაშ ართული უმოსო გიმირინუაფჷ მურიცხეფშა, გალაქტიკეფშა დისტანციაშ ოზიმალო დო თინა გიმირინუაფჷ პოპულარულ პუბლიკაციეფს, ასტრონომიულ დისტანციაშ პოპულარული ნინათ ეჭარუაშ ბორჯის. პროფესიონალურ ასტრონომას უმოსო გიმირინუაფჷ ართული პარსეკი (სიმბოლო pc), ნამუთ 3.26 სინთეშ წანაშ ექვივალენტი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* How far is a light-year?

კატეგორია:სინთეშ წანა
ასტრონომიული ართული

**ასტრონომიული ართული** (ინგლ. astronomical unit, სიმბოლო: au, AU) რე სიგინძაშ ართული, ბჟაშე დიხაუჩაშახ დისტანცია, ნამუთ კმ-ეფიშ მეჯინათ დოხოლაფირო 150 მილიონი კმ. რე. ასტრონომიული ართული გიმირინუაფჷ ბჟაშ სისტემაშ დინახალენი დისტანციაშ ოზიმალო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The IAU and astronomical units 
* Recommendations concerning Units

კატეგორია:სიგინძაშ ართულეფი
კატეგორია:ასტრონომიული ართული
ჯვ. წ. 597

**** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 597 წანა.

## მოლინეფი

## დუნაბადი

## ნაღურა

კატეგორია:
ჯონ ფლემსტიდი

**ჯონ ფლემსტიდი** (ინგლ. John Flamsteed; დ. 19 მარაშინათუთა, 1646, დენბი, დერბიშირი, ინგლისი — ღ. 31 ქირსეთუთა, 1719, ბერსტოუ, სარი, ინგლისი) — ინგლისარი ასტრონომი, მაართა ომაფე ასტრონომი. ასტრონომიათ ბაღანობაშე დეინტერესჷ. გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ ჯიზუს-კოლეჯის. 1665 წანას, 19 წანერი რდუნ თეშ ჭარუ მაართა მენცარული ნახანდი *მათემატიკური ესეეფი*. ფლემსტიდიქ აკეთჷ 1666 დო 1668 წანეფიშ ბჟაშ გეუკუმელაფაშ ზუსტი კალკულაცია. 1672 წანას ზიმუ მოროხიშ პარალაქსი. 1681 წანას ფლემსტიდიქ წჷმარინუ ვერსია, ნამუშ მეჯინათ 1680 წანაშ გერგობათუთას დო ქირსეთუთას კილარჩქინელი კომეტეფი ვარდეს შხვადოშხვა კომეტეფი. რდჷ ხვალე ართი კომეტა, შხვადოშხვა ბორჯის კილარჩქინელი. ფლემსტიდი რე ავტორი 3000 მურიცხიშ კატალოგიშ (Catalogus Britannicus) დო მურიცხეფიშ ატლასიშ (Atlas Coelestis). ჟირხოლო ნახანდიქ გჷმიბჟინუ ფლემსტიდიშ ღურაშ უკული. ფლემსტიდი მუშ კატალოგის ეთმოჭარუნს პლანეტა ურანს ხოლო, ნამუთ მურიცხო მიოჩქუდჷ.  ჯონ ფლემსტიდი რდჷ გრინვიჩიშ ომაფე ობსერვატორიაშ დირექტორი დო ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ფლემსტიდიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას დო ართი ასტეროიდი. გრინვიჩიშ ომაფე ობსერვატორიას რე დორსხუაფილი ფლემსტიდიშ ჯოხონობაშ ასტრონომიაშ ჯარალუა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფლემსტიდიშ ნაჭარეფიშ ონლაინ კატალოგი 
*Baily, Francis (1835)  An account of the Rev John Flamsteed, at archive.org, containing Flamsteed's own narrative of the conflict with Newton and numerous letters
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* Flamsteed biography

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ასტრონომეფი
კატეგორია:ომაფე ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1646
კატეგორია:ნაღურა 1719
ჯვ. წ. 750

**** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 750 წანა.

## მოლინეფი
### [[რომიშ ომაფე]]
* მაფა: რომულუსი.
* იოათამქ მუამუშწკჷმა, იუდეაშ მაფა ოზიაწკჷმა (ბიბლიაშ მეჯინათ, ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ 25 წანერქ დო მაფენდჷ16 წანაშ გოძვენას, ნამუთ მართალ ინფორმაციას ვამოგენს) ართო წორომამართალო გჷნირთჷ.

## დუნაბადი

## ნაღურა

კატეგორია:
ჯვ. წ. 800

**** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 800 წანა.

## მოლინეფი
* დოხოლ. ჯვ. წ. 800 — მალტაშ კოკეფიშ კოლონიზაცია ფინიკიაშით, მოგვიანაფათ კართაგენიშით. 
* ბერძენული წკურუმი ოშწანურეფიშ თებაშ მეხოლაფირი თარიღი.
* სპარტაშ მაფა პოლიდექტეშ მაფუაშ თება (მართენდჷ ჯვ. წ. 830 წანაშაშ)
* იჭყაფჷ ურარტუშ ორქოშ ხანი.

## დუნაბადი

## ნაღურა

კატეგორია:
1680 წანაშ დიდი კომეტა

**1680 წანაშ დიდი კომეტა**, **C/1680 V1**, **კირხიშ კომეტა**, **ნიუტონიშ კომეტა** რდჷ მაართა კომეტა, ნამუქჷთ იძირუ ტელესკოპიშ გჷმორინაფათ. კომეტას 1680 წანაშ 14 გერგობათუთას მიოგორუ გერმანალი ასტრონომიქ, გოტფრიდ კირხიქ. კომეტა XVII ოშწანურაშ არძაშე უმოსო ბარჩხალა კომეტა რდჷ, უღუდჷ გინძე კუდელი დო დღაშით ხოლო იძირედჷ. მენცარეფიშ აზრით კომეტაშ ბარიცენტრული ორბიტალური პერიოდი რე 10000 წანა. 2019 წანაშ ფურთუთაშ მუნაჩემეფით კომეტა ბჟაშე 257 au-შ მაშორას იდვალუაფუდჷ. კომეტაშ კურსი ეჭარჷ ესპანარი ასტრონომიქ ეუსებიო კინოქ. ისააკ ნიუტონიქ გიმირინუ კომეტა კეპლერიშ კანონეფიშ დანტკიცებელო.

## ქოძირით თაშნეშე
* დიდი კომეტა
* ჰალეიშ კომეტა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* The Great Comet of 1680 Over Rotterdam (APOD 28 October 2013)

კატეგორია:კომეტეფი
ჯეიმს ბრედლი

**ჯეიმს ბრედლი** (ინგლ. James Bradley; დ. 3 მელახი, 1693, შერბორნი, გლოსტერშირი, ინგლისი — ღ. 13 კვირკვე, 1762, ჩალფორდი, გლოსტერშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ასტრონომი დო ანგლიკანი პაპა, მასუმა ომაფე ასტრონომი, ძირუ დო გიმირკვიუ სინთეშ აბერაცია (1725-1728) დო დიხაუჩაშ ღერძიშ ნუტაცია (1728–1748).

## ბიოგრაფია
ჯეიმს ბრედლი გურაფულენდჷ ოქსფორდიშ ბალიოლ-კოლეჯის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი 1714 წანას დო უკულ მაგისტრიშ ხარისხი 1717 წანას. 1718 წანაშე რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. მუშენდჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ ასტრონომიას ოგურუანდჷ. 1742 წანას ბრედლიქ დოთირუ ედმონდ ჰალეი, ომაფე ასტრონომიშ პოსტის. 1748 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ ბრედლის გინოჩჷ კოპლიშ მენდალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბრედლიშ მენცარული ნახანდეფიშ ონლაინ კატალოგი

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ასტრონომეფი
კატეგორია:ომაფე ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1693
კატეგორია:ნაღურა 1762
გინეკოლოგია

**გინეკოლოგია** — მედიცინაშ დარგი, ნამუთ გურაფულენს ოსურიშ რეპროდუქციულ სისტემას. გინეკოლოგია მერსხილი რე მეანობას, მუშენ და ჟირხოლო სპეციალობა ხოლოს რე ართიანწკჷმა. გინეკოლოგია ბერძნული ტერმინი რე: γυναίκα — „ოსური“ + λόγος — „რკვიაფა“.

## ისტორია
უჯვევაშ ეგვიპტური მედიცინაშ ტექსტეფი, ნამუთ ითარიღებუ ჯვ.წ. 1800 წანათ, ეთმოჭარუნს შხვადოშხვა გინეკოლოგიურ პრობლემეფს, ლახარეფს, მოკათუობას, კონტრაცეპტივეფს. ჸათე ტექსტეფს კაჰუნიშ გინეკოლოგიურ პაპირუსის უძახუნა. ტექსტი 34 სექციათ ირთუ. შხვადოშხვა სექცია შხვადოშხვა გინეკოლოგიურ პრობლემას ეთმოჭარუნს. ტექსტეფს მოჩამილი რე ლახარეფიშ დიაგნოზეფი დო კურნალობაშ მეთოდეფი. კურნალობა ტექსტეფიშ მეჯინათ, ქირურგიული ვარე დო ხვალე წამალეფიშ გიმორინაფაშ ეფექტეფი რე ეჭარილი.

აიურვედაშ ტექსტეფი რე საინტერესო ჯვეში პერიოდიშ გინეკოლოგიაშ დაგურაფალო. ჸათაქ ეჭარილი რე დეტალური ტექნიკეფი დო კონცეფციეფი, ნამუეფი ორხველჷ გინეკოლოგიურ პრობლემეფს.

უმოს უკულიან პერიოდეფიშ ტექსტეფი რე ჰიპოკრატეშ კორპუსი (ჯვ.წ. 5-4 ოშწანურეფი). ჰიპოკრატეშ კორპუსი იკათუანს დოხოლაფირო 60 ტექსტის. ცალკე ტექსტეფი ორხველჷ ოსურეფიშ ლახარეფს.
საინტერესო რე არისტოტელეშ, სორან ეფესარიშ დო შხვეფიშ გინეკოლოგიური ნაჭარეფი ხოლო.

გინეკოლოგიაშ პიონერო იკოროცხუ ამერიკალი ქირურგი ჯეიმს მარიონ სიმსი, ნამუსჷთ გინეკოლოგიაშ მუმას უძახჷნა. ექსპერიმენტეფიშ გიმორინაფათ ჯეიმს სიმსიქ გიმიგონჷ გინეკოლოგიური პრობლემეფიშ შხვადოშხვა ოპერაციული მეთოდი. 1855 წანას სიმსიქ ნიუ-იორკის დარსხუ მაართა გინეკოლოგიური ჰოსპიტალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გინეკოლოგია ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:მედიცინა
ედვარდ ემერსონ ბარნარდი

**ედვარდ ემერსონ ბარნარდი** (ინგლ. Edward Emerson Barnard; დ. 16 ქირსეთუთა, 1857, ნეშვილი, ტენესი, ააშ — ღ. 6 ფურთუთა, 1923, უილიამს-ბეი, ვისკონსინი, ააშ) — ამერიკალი ასტრონომი. ბარნარდიშ ჯოხონობაშ რე მურიცხი, ნამუსჷთ თიქ მიოგორუ 1916 წანას.

## ბიოგრაფია
ედვარდ ემერსონ ბარნარდიქ დებადჷ 1857 წანაშ 16 ქირსეთუთას, ტენესიშ ნოღა ნეშვილს. ასტრონომიათ ბაღანობაშე დეინტერესჷ. 1876 წანას იჸიდჷ რეფრაქტორ-ტელესკოპი დო დიჭყჷ კოსმოსური რსხულეფიშ დოგურაფა. ართ პერიოდის გურაფულენდჷ ვანდერბილტიშ უნივერსიტეტის, მარა გურაფა ვაუთებჷ დო ომენცარე ხარისხი ხოლო ვემუღებჷ.  1887 წანას ბარნარდიქ მუშობა ქიდიჭყჷ ლიკიშ ობსერვატორიას. 1892 წანას ბარნარდიქ ძირუ დიაშ ალმაშარე ამალთეა. 1895 წანაშე ბარნარდი რდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ ასტრონომიაშ პროფესორი. 1916 წანას ბარნარდიქ ძირუ ბარნარდიშ მურიცხი. 1881-1892 წანეფს ბარნარდიქ ძირუ 15 კომეტა. ედვარდ ემერსონ ბარნარდი რდჷ ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ დო ამერიკაშ ფილოსოფიაშ ჯარალუაშ მაკათური. 1897 წანას ბარნარდის ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაქ გინოჩჷ ორქოშ მენდალი. ბარნარდი მოღალენდჷ ასტროფოტოგრაფიას ხოლო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* ბარნარდიშ ნაჭარეფი ვანდერბილტიშ უნივერსიტეტიშ არქივეფს 
* Edward Emerson Barnard's Photographic Atlas of Selected Regions of the Milky Way
*National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1857
კატეგორია:ნაღურა 1923
ბაქტერიოლოგია

**ბაქტერიოლოგია** (ინგლ. Bacteriology) რე ბიოლოგიაშ ართ-ართი დარგი, ნამუთ გურაფულენს ბაქტერიეფიშ მორფოლოგიას, ეკოლოგიას, გენეტიკას დო ბიოქიმიას. ბაქტერიოლოგიაქ, მუჭოთ მენცარობაშ დარგიქ დირსხუ 1880-იან წანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბაქტერიოლოგიაშ ისტორია
ნობელიშ პრემიაშ მუზეუმი

**ნობელიშ პრემიაშ მუზეუმი** (შვედ. Nobelmuseet]) რე მუზეუმი შვედეთიშ ნოღა სტოკჰოლმიშ ჯვეშ ისტორიულ ცენტრის, გამლა-სტანს, სოდეთ გჷმობჟინაფილი რე ინფორმაცია, ისტორია, ნობელიშ პრემიაშ დუმარსხუაფალიშ ალფრედ ნობელიშ (1833–1896) დო პრემიაშ ლაურეატეფიშ გეშათ. მუზეუმს რე ჩუალირი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფიშ არტეფაქტეფი, ფოტოსურათეფი დო შხვა დოკუმენტალური მასალა. მუზეუმქ დირსხუ 2001 წანას, პრემიაშ დორსხუაფაშ 100 წანაშ უკული. მუზეუმი იდვალუაფუ სტოკჰოლმიშ ოფონდე ბირჯაშ ჸოფილ დგჷმილს. ჸათე დგჷმილს იდვალუაფუ შვედეთიშ აკადემია დო ნობელიშ ბიბლიოთეკა ხოლო. ნობელიშ პრემიაშ მუზეუმი ირ წანას ონწყუნს ნობელიშ პრემიაშ დო ლაურეატეფიშ გეშა, დოკუმენტური ფილმეფიშ ძირაფას, იმანჯებჷ მენცარული დებატეფი დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:მუზეუმეფი
კატეგორია:შვედეთიშ მუზეუმეფი
კატეგორია:ევროპაშ მუზეუმეფი
პოდიატრია

**პოდიატრია**, **პოდიატრიული მედიცინა** (ინგლ. Podiatry) რე მედიცინაშ დარგი, ნამუთ გურაფულენს კუჩხიშ ლახარეფს, კუჩხიშ ლახარეფიშ დიაგნოსტიკას დო კურნალობაშ მეთოდეფს. ტერმინი პოდიატრიაქ მიშართჷ ამერიკაშა XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს დო ამდღა ფართას გიმირინუაფჷ გოართოიანაფილი ომაფეს, კანადას დო ავსტრალიას. ამერიკაშ პოდიატრიული მედიცინაშ ასოციაციაშ მეჯინათ, პოდიატრი რე ექიმი, ნამუთ ორთუ კუჩხიშ ლახარეფიშ დიაგნოსტიკას დო კურნალენს კუჩხიშ ლახარეფს შხვადოშხვა მეთოდეფიშ (კონსერვატიული, ქირურგიული) გიმორინაფათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* The Kederminster Pharmacopolium

კატეგორია:მედიცინაშ დარგეფი
ჯვ. წ. 881

**** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 881 წანა.

## მოლინეფი

## დუნაბადი

## ნაღურა

კატეგორია:
ჰიპოკრატე

**ჰიპოკრატე** (ჯვ.ბერძ. Ἱπποκράτης; დ. ჯვ.წ. დოხოლაფირო 460; კოსი, ჯვეში საბერძნეთი — ღ. ჯვ.წ. დოხოლაფირო 370; ლარისა, ჯვეში საბერძნეთი) — ბერძენი ექიმი დო ფილოსოფოსი, ნამუთ მერჩქინელი რე ართ-ართი კაბეტი ფიგურათ მედიცინაშ ისტორიას. ჰიპოკრატექ მიშეღჷ ქვერსემი კონტრიბუცია მედიცინაშ, მუჭოთ მენცარობაშ, გოვითარაფაშა. ჰიპოკრატე შინელი რე მუჭოთ მედიცინაშ მუმა. ამდღარშახ მაჭირინუ მენცარული ნახანდეფიშ კოლექციაქ, ნამუსჷთ ჰიპოკრატეშ კორპუსის უძახუნა. ჸათე ნაჭარეფი იკათუანს დოხოლაფირო 60 ტექსტის, სოდეთ ეჭარილი რე შხვადოშხვა ლახარეფი დო თინეფიშ სქილადაშ მეთოდეფი.

## ლიტერატურა
* Levine, Edwin Burton (1971), Hippocrates, New York: Twayne
* Smith, Wesley D. (1979), Hippocratic Tradition, Cornell University Press, ISBN 978-0-8014-1209-7

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰიპოკრატეშ ნაჭარეფიშ ერკებული 

კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ექიმეფი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსეფი
თეოფრასტე

**თეოფრასტე**, **თეოფრასტოსი** (ბერძ. Θεόφραστος; დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 371; ერესოსი — ღ. დოხოლაფირო  ჯვ. წ. 287; ათენი) — ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსი, ფიზიკოსი, ბოტანიკოსი დო ლოგიკოსი.

## ბიოგრაფია
თეოფრასტე დაბადებე დოხოლაფირო ჯვ.წ. 371 წანას. თეოფრასტრეშ ბიოგრაფიული ფაქტეფი ეჭარილი რე ჯვეში ბერძენი ბიოგრაფიშ დიოგენე ლაერტალიშ ნაჭარეფს: *"გიშარჩქინელი ფილოსოფოსეფიშ რინა დო არზეფი"*, ნამუქჷთ იჭარჷ თეოფრასტეშ რინაშე 400 წანაშ უკულ. ჸათე ნაჭარეფიშე ბგებულენთ, ნამდა თეოფრასტე დაბადებე  ლესბოსიშ ნოღა ერესოსის. ჭიჭე რდუნ თეშ თეოფრასტეს ოცხოვრებშა დო ოგურაფშა ათენიშა მიდურთუმუ, სოდეთი პლატონიშ ხემანჯღვერობათ ნოგურაფუე. თეოფრასტეს ათენს გუჩინებაფუაფჷ არისტოტელე. 345/4 წანას არისტოტელექ მიტილინიშა მიდართჷ, სოდეთ არისტოტელექ დიჭყჷ ორთაშობური მენცარობაშ რკვიება. არისტოტელე ჩხოლარეფს ირკვიენდჷ, თეოფრასტე ჩანარეფს. არისტოტელექ მალას (ჯვ.წ. 343/2 წ.) მაკედონიაშა მიდართჷ დო ალექსანდრე მაკედონარიშ მაგურაფალო გინირთჷ. მაკედონიაშა არისტოტელეს თეოფრასტექ ხოლო მიდაჸუნჷ. ჟირხოლო ფილოსოფოსიქ მაკედონიას ჯვ.წ. 335 წანაშა გაჩენდეს დო უკულ კინ ათენშა დირთეს. ათენს არისტოტელე რდჷ პერიპატეტიკოსეფიშ სკოლაშ ხემანჯღვერი. არისტოტელეშ ღურაშ უკულ, სკოლაშ ხემანჯღვერი თეოფრასტე რდჷ, დოხოლაფირო 35 წანას. თეოფრასტეშ ხემანჯღვერობათ სკოლაქ გიფართინუ დო სკოლას ართ პერიოდის 2000-შე უმოსი მოგურაფე ხოლო ჸუნდჷ. თეოფრასტეშ მენცარული ნაჭარეფიშე ბრელი დინაფილი რე დო ამდღარშახ ვამუჭირინუაფჷ. თეოფრასტეშ ნახანდეფი ორხველუდჷ მენცარობაშ შხვადოშხვა დარგეფს: ბოტანიკას, ბიოლოგიას, ფიზიკას, ლოგიკას, გრამატიკას დო შხვ. თეოფრასტეშ თარი ნახანდეფი რე ნაჭარეფი, ბოტანიკაშ გეშა. ჸათე ნახანდეფს ჩანარეფი დორთილი რე სისტემეფიშ დო კლასიფიკაციაშ მეჯინათ. ეჭარილი რე ჩანარეფიშ რეპროდუქცია, ლოკალიზაცია, თინეფიშ დოხასიათაფა დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* თეოფრასტე ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* თეოფრასტეშ ნაჭარეფი

კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ბოტანიკოსეფი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ლოგიკოსეფი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ფიზიკოსეფი
პარანალიშ ობსერვატორია

**პარანალიშ ობსერვატორია** (ესპ. Observatorio Paranal) რე ასტრონომიული ობსერვატორია, ნამუთ იდვალუაფუ ჩილეშ ატაკამაშ ტიოზის, სერო-პარანალიშ გვალას, ზუღაშ დონეშე 2,635 მეტრაშ სიმაღალას. ობსერვატორიაშ მინჯე ორგანიზაცია რე ევროპული ობჟათეშ ობსერვატორია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* European Southern Observatory homepage
*Paranal Observatory homepage

კატეგორია:ობსერვატორიეფი
ჯვ. წ. III ვითოშწანურა

## ვითოშწანურაშ გინოჯონა

## შანულამი მოლინეფი

## უშანულამაში მოღალეეფი

## მეგორაფეფი, გჷმოგონაფეფი
ჯვ. წ. II ოშწანურა

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* ჯვ. წ. 101 -
* ჯვ. წ. 102 - 
...
* ჯვ. წ. 198 -
* ჯვ. წ. 199 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* ჯვ. წ. 101 -
* ჯვ. წ. 102 - 
...
* ჯვ. წ. 198 -
* ჯვ. წ. 199 -

კატეგორია:ჯვ. წ. II ოშწანურა
ჯვ. წ. III ოშწანურა

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* ჯვ. წ. 201 -
* ჯვ. წ. 202 - 
...
* ჯვ. წ. 298 -
* ჯვ. წ. 299 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* ჯვ. წ. 201 -
* ჯვ. წ. 202 - 
...
* ჯვ. წ. 298 -
* ჯვ. წ. 299 -

კატეგორია:ჯვ. წ. III ოშწანურა
ჯვ. წ. IV ოშწანურა

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* ჯვ. წ. 301 -
* ჯვ. წ. 302 - 
...
* ჯვ. წ. 398 -
* ჯვ. წ. 399 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* ჯვ. წ. 301 -
* ჯვ. წ. 302 - 
...
* ჯვ. წ. 398 -
* ჯვ. წ. 399 -

კატეგორია:ჯვ. წ. IV ოშწანურა
ჯვ. წ. V ოშწანურა

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* ჯვ. წ. 401 -
* ჯვ. წ. 402 - 
...
* ჯვ. წ. 498 -
* ჯვ. წ. 499 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* ჯვ. წ. 401 -
* ჯვ. წ. 402 - 
...
* ჯვ. წ. 498 -
* ჯვ. წ. 499 -

კატეგორია:ჯვ. წ. V ოშწანურა
ჯვ. წ. VI ოშწანურა

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* ჯვ. წ. 501 -
* ჯვ. წ. 592 - 
...
* ჯვ. წ. 598 -
* ჯვ. წ. 599 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* ჯვ. წ. 501 -
* ჯვ. წ. 502 - 
...
* ჯვ. წ. 598 -
* ჯვ. წ. 599 -

კატეგორია:ჯვ. წ. VI ოშწანურა
ჯვ. წ. VII ოშწანურა

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* ჯვ. წ. 601 -
* ჯვ. წ. 602 - 
...
* ჯვ. წ. 698 -
* ჯვ. წ. 699 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* ჯვ. წ. 601 -
* ჯვ. წ. 602 - 
...
* ჯვ. წ. 698 -
* ჯვ. წ. 699 -

კატეგორია:ჯვ. წ. VII ოშწანურა
ჯვ. წ. VIII ოშწანურა

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* ჯვ. წ. 701 -
* ჯვ. წ. 702 - 
...
* ჯვ. წ. 798 -
* ჯვ. წ. 799 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* ჯვ. წ. 701 -
* ჯვ. წ. 702 - 
...
* ჯვ. წ. 798 -
* ჯვ. წ. 799 -

კატეგორია:ჯვ. წ. VIII ოშწანურა
ჯვ. წ. IX ოშწანურა

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* ჯვ. წ. 801 -
* ჯვ. წ. 802 - 
...
* ჯვ. წ. 898 -
* ჯვ. წ. 899 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* ჯვ. წ. 801 -
* ჯვ. წ. 802 - 
...
* ჯვ. წ. 898 -
* ჯვ. წ. 899 -

კატეგორია:ჯვ. წ. IX ოშწანურა
ჯვ. წ. X ოშწანურა

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* ჯვ. წ. 901 -
* ჯვ. წ. 902 - 
...
* ჯვ. წ. 998 -
* ჯვ. წ. 999 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* ჯვ. წ. 901 -
* ჯვ. წ. 902 - 
...
* ჯვ. წ. 998 -
* ჯვ. წ. 999 -

კატეგორია:ჯვ. წ. X ოშწანურა
ბჟაშ მასა

**ბჟაშ მასა** რე მასაშ ოზიმალი სტანდარტული ართული ასტრონომიას, ნამუთ დოხოლაფირო 2×10³⁰ კგ-იშ ექვივალენტი რე. ბჟაშ მასაშ ართული გიმირინუაფჷ მურიცხეფიშ, უჩა რხვილეფიშ, გალაქტიკეფიშ, მურიცხბუნაშ, ნირსეულეფიშ მასას ოზიმალო. ბჟაშ მასაშ სტანდარტული სიმბოლო რე (M☉). ბჟაშ მასა დიხაუჩაშ მასაშე 333000-შა დიდი რე დო დიაშ მასაშე 1047-შახ დიდი.

## ქოძირით თაშნეშე
* დიხაუჩაშ მასა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მუ რე ბჟაშ მასა?

კატეგორია:ბჟაშ მასა
კატეგორია:მასაშ ართულეფი
დიხაუჩაშ მასა

**დიხაუჩაშ მასა** (M🜨, სოდეთ 🜨 დიხაუჩაშ სიმბოლო რე) — მასაშ ართული, ნამუთ დიხაუჩაშ მასაშ, 5.9722 × 10²⁴ კგ-იშ ექვივალენტი რე. დიხაუჩაშ მასა რე მასაშ სტანდარტული ართული ასტრონომიას დო თინა გიმირინუაფჷ პლანეტეფიშ, ეგზოპლანეტეფიშ დო დიხაუჩაშ ბუნაშ პლანეტეფიშ მასაშ ოზიმალო. ბჟაშ მასა რე 333,000 დიხაუჩაშ მასაშ ექვივალენტი. დიხაუჩაშ მასაშა ვემშურს თუთაშ მასა, ნამუთ დიხაუჩაშ მასაშ 1,2 % რე. დიხაუჩაშ დო თუთაშ ართოიანი მასა დოხოლაფირო 6.0456×10²⁴ კგ. რე. დიხაუჩაშ მასაქ შილებე ჸათაშ დირთას: რკინაშ დო ჟანგბადიშ მასა დოხოლაფირო 32-32 %, მაგნიუმიშ დო სილიციუმიშ მასა დოხოლაფირო 15-15 %, კალციუმიშ, ალუმინიშ დო ნიკელიშ მასა, (სუმხოლო ართო) დოხოლაფირო 4.5 %.

## ქოძირით თაშნეშე
* ბჟაშ მასა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფაქტეფი დიხაუჩაშ გეშა

კატეგორია:მასაშ ართულეფი
სალვატორე კვაზიმოდო

**სალვატორე კვაზიმოდო** (იტალ. Salvatore Quasimodo; დ. 20 მარაშინათუთა, 1901, მოდიკა, სიცილია, იტალია — ღ. 14 მანგი, 1968, ნეაპოლი, კამპანია, იტალია) — იტალიარი პოეტი დო ჭარუ, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1959 წანას, ჯუზეპე უნგარეტი დო ეუჟენიო მონტალეწკჷმა ართო რდჷ XX ოშწანურაშ იტალიაშ ართ-ართი უდიდაში პოეტი. კვაზიმოდოქ 1917 წანას დარსხუ ლიტერატურული ჟურნალი, სოდეთ გჷმაბჟინუ მუში ლერსეფი. რე შხვადოშხვა პოემეფიშ, ლერსეფიშ ავტორი. უჩქუდჷ ბერძენული დო ლათინური ნინეფი დო რდჷ ნათანგეფიშ ავტორი ხოლო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Salvatore Quasimodo  – Parco letterario Salvatore Quasimodo 
* Salvatore Quasimodo – ოფიციალური ვებსაიტი
* გიშნაგორა პოემეფი 

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი პოეტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:იტალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1901
კატეგორია:ნაღურა 1968
იერუსალიმი: ბიოგრაფია

**იერუსალიმი: ბიოგრაფია** (ინგლ. Jerusalem: The Biography) რე ინგლისარი ისტორიკოსიშ დო ჭარუშ საიმონ სებაგ მონტეფიორეშ წინგი, გიშაშქუმალირი 2011 წანას. წინგის მოჩამილი რე იერუსალიმიშ ისტორია მაფა დავითიშ პერიოდიშე 1967 წანაშ ამშვდღიანი ლჷმაშა. 2011 წანას BBC ოთხის, მონტეფიორეშ ავტორობათ გიშართჷ იერუსალიმიშ სუმსერიან დოკუმენტური ფილმიქ, ნამუთ მონტეფიორეშ წინგის რე გერსხილი. 2011 წანას წინგიქ მიპალუ ურიული წინგეფიშ ერუანული პრემია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*წინგიშ პრეზენტაცია ავტორიშ ოფიციალურ ვებსაიტის
*წინგიშ რეცენზია
* ავტორიწკჷმა ინტერვიუ YouTube-ის

კატეგორია:ისტორიული წინგეფი
კატეგორია:საიმონ სებაგ მონტეფიორეშ წინგეფი
ართურ ედინგტონი

**ართურ სტენლი ედინგტონი** (ინგლ. Sir Arthur Stanley Eddington; დ. 28 ქირსეთუთა, 1882, კენდალი, ვესტმორლენდი, ინგლისი — ღ. 22 გერგობათუთა, 1944, კემბრიჯი, კემბრიჯშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ფიზიკოსი, ასტრონომი, მათემატიკოსი, მენცარობაშ ფილოსოფოსი დო მენცარობაშ პოპულარიზატორი. გურაფულენდჷ მანჩესტერიშ უნივერსიტეტის დო კემბრიჯიშ ტრინიტი-კოლეჯის. რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი.

## ბიოგრაფია

## მენცარული რკვიებეფი

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* 1914. *Stellar Movements and the Structure of the Universe*. London: Macmillan.
* 1918. *[https://archive.org/details/reportontherelat028829mbp Report on the relativity theory of gravitation]*. London, Fleetway Press, Ltd.
* 1920. *Space, Time and Gravitation: An Outline of the General Relativity Theory*. Cambridge University Press. 
* 1923. *The Mathematical Theory of Relativity*. Cambridge University Press.
* 1925. *The Domain of Physical Science*. 
* 1926. *[http://www.bibliomania.com/NonFiction/Eddington/Stars/index.html Stars and Atoms]*. Oxford: British Association.
* 1926. *The Internal Constitution of Stars*. Cambridge University Press.
* 1928. *The Nature of the Physical World*. MacMillan. 
* 1929. *[https://archive.org/stream/scienceunseenwor00eddi#page/n5/mode/2up Science and the Unseen World]*. US Macmillan, UK Allen & Unwin.   
* 1930. *Why I Believe in God: Science and Religion, as a Scientist Sees It*.   Arrow/scrollable preview.
* 1933. *The Expanding Universe: Astronomy's 'Great Debate', 1900–1931*. Cambridge University Press. 
* 1935. *New Pathways in Science*. Cambridge University Press.
* 1936. *Relativity Theory of Protons and Electrons*. Cambridge Univ. Press.
* 1939. *Philosophy of Physical Science*. Cambridge University Press.  
* 1946. *Fundamental Theory*. Cambridge University Press.

## ლიტერატურა
* Vibert Douglas, A. (1956). The Life of Arthur Stanley Eddington. Thomas Nelson and Sons Ltd.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი ასტრონომეფი
კატეგორია:ინგლისარი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1882
კატეგორია:ნაღურა 1944
ალფრედ ნორთ უაიტჰედი

**ალფრედ ნორთ უაიტჰედი** (ინგლ. Alfred North Whitehead; დ. 15 ფურთუთა, 1861, რამსგეიტი, ინგლისი — ღ. 30 ქირსეთუთა, 1947, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ინგლისარი მათემატიკოსი დო ფილოსოფოსი, ფილოსოფიური სკოლაშ, პროცესიშ ფილოსოფიაშ ართ-ართი თარი ფიგურა. კარიერაშ დაჭყაფუს, ალფრედ ნორთ უაიტჰედი მოღალენდჷ მათემატიკაშ, ლოგიკაშ დო ფიზიკაშ დარგეფს. უაიტჰედიშ არძაშე უმოსო შინელი მენცარული ნახანდი რე მათემატიკაშ პრინციპეფი (1910–1913), ნამუთ უაიტჰედიქ ჭარუ მუში სტუდენტი ბერტრან რასელიწკჷმა ართო. Principia Mathematica იკოროცხუ XX ოშწანურაშ უდიდაშ დო მონომენტურ ნახანდო მათემატიკური ლოგიკაშ დარგის. 1910-1920-იან წანეფს უაიტჰედიქ მუში ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო დოთირუ დო დიჭყჷ მენცარობაშ ფილოსოფიაშ დო მეტაფიზიკაშ რკვიება.

ალფრედ ნორთ უაიტჰედი გურაფულენდჷ მათემატიკას კემბრიჯიშ ტრინიტი-კოლეჯის, სოდეთ თიში ომენცარე ხემანჯღვერი რდჷ ედვარდ რაუსი. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ტრინიტი-კოლეჯის, სოდეთ მათემატიკას დო ფიზიკას ოგურუანდჷ. 1910 წანას ტრინიტი-კოლეჯი ქიდიტუ დო ლონდონშა მიდართჷ. 1914 წანაშე უაიტჰედი რდჷ ლონდონიშ იმპერიული კოლეჯიშ პროფესორი. 1918 წანაშე უაიტჰედი რდჷ ლონდონიშ უნივერსიტეტიშ მენცარობაშ ფაკულტეტიშ დეკანი. 1924 წანას 63 წანერ უაიტჰედიქ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ამერიკაშა გეგნორთჷ. ამერიკას იმუშუ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, ფილოსოფიაშ პროფესორო. ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის მუშობაშ ბორჯის ჭარუ ფილოსოფიური ნახანდი *"Science and the Modern World"*, ნამუთ ფილოსოფოსეფქ კარტეზიანული დუალიზმიშ ალტერნატივათ მირჩქინეს. ალფრედ ნორთ უაიტჰედიქ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის იმუშუ 1937 წანაშა. უკულიან წანეფს მასაჩუსეტსიშ ნოღა კემბრიჯის ცხოვრენდჷ, სოდეთ დოღურჷ 1947 წანაშ 30 ქირსეთუთას, 86 წანერქ. უაიტჰედი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური დო შხვადოშხვა პრემიეფიშ ლაურეატი.

## ლიტერატურა
* Victor Lowe, Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985)
* Victor Lowe, Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol II (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1990)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფილოსოფოსეფი
ჯვ. წ. 922

**** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 922 წანა.

## მოლინეფი

## დუნაბადი

## ნაღურა

კატეგორია:
SARS-CoV-2 ომიკრონ ვარიანტი

SARS-CoV-2 **ომიკრონ ვარიანტი** — ვირუსი, ნამუთ გჷმიჭანუანს COVID-19-ს. 2021 წანაშ 24 გერგობათუთას, თე ვირუსიშ გეშა პირველ ინფორმაცია გინოჩეს ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაციას (ჭყანმო) ობჟათე აფრიკაშე. 2021 წანაშ 26 გერგობათუთას, ჭყანმოქ თე ვირუსი მირჩქინჷ ოშონთაფე ვარიანტო დო ჯოხოთ გიოდჷ ბერძენული ანბანიშ მავითოხუთა ასოშ ჯოხო ომიკრონი.

**SARS-CoV-2 ომიკრონ ვარიანტი**, თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ **B.1.1.529 გამნარჸიშ ღოზი**, SARS-CoV-2 ვირუსიშ ვარიანტი, ნამუქჷთ პირველო გიმორჩქინდჷ ბოტსვანას დო ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკას, 2021 წანაშ გერგობათუთას, ნამუთ შხვა ვარიანტეფშე გიშეგორუაფუ პეპლომერეფს კაბეტი მუდანობაშ მუტაციათ.

## სტატისტიკა

ვირუსით დოინფიცირაფაშ დოდასურაფული დო სათაკილო შვანეფი 2021 წანაშ 9 ქირსეთუთაშ მუნაჩემეფით (ვა რსული, დეტალური ინფორმაცია ქოძირით ინგლისურ ვერსიას ):

## რთოფუა
პირველაშე ვირუსიშ თე ვარიანტიქ იდენტიფიცირაფილქ იჸუ 2021 წანაშ 9 გერგობათუთას ბოტსვანას, მუსხირენ დღაშ უკული, ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკას. არძაშე უკულაში ართ დაინფიცირაფილქ დინორთჷ ჰონგ-კონგიშა; ისრაელს ვირუსიქ გუმურჩქინდჷ ართ მოშარეს, ნამუქჷთ მოფურინჷ მალავიშე, ჟირს — ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშე დო ართის — მადაგასკარიშე.

2021 წანაშ 26 გერგობათუთაშ მუნაჩემეფით, ევროპას ართი დოდასურაფილი შვანი რე ბელგიას; საეგებიოთ, მოშარექ დეინფიცირჷ ეგვიპტეს, 11 გერგობათუთას.

## შანეფი დო სიმპტომეფი

აკა გინორთელი სიმპტომი ვა რე დჷმახასიათაფალი ათე ვარიანტიშო დო ვართ შხვა ვარიანტეფშა რე მეგურაფილი, კანკალე ინდივიდი უსიმპტომე რე. ობჟათე აფრიკაშ სამედიცინე ასოციაციაშ უნჩაშიშ, ანჟელიკ კუეციშ რაგადუათ, თე ვირუსიშ ვარიანტით დოინფიცირაფილ თიშ პირველ პაციენტის უღუდჷ შულადაშ გინაფა, ტახუა დო ჭუეფი, მარა ვახვალაფუანდჷ დო ვაუდინუაფჷ შურიშ დო გემოშ გინაფა.

## პრევენციული ზჷმეფი
2021 წანაშ გერგობათუთას, გერმანიაქ, იტალიაქ დო გოართოიანაფილი ომაფექ გუხურგუეს კათას მინულა ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშე. ევროპული კომისია გჷთმოსხუნუნს თე ქიანაწკჷმა ავიამიმოულაშ მეჭყორიდუას. 28 გერგობათუთაშე საქორთუოქ გუხურგჷ მინულა კათას აფრიკაშ 8 ქიანაშე (ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა, ბოტსვანა, ზიმბაბვე, ნამიბია, ლესოთო, ესვატინი, მოზამბიკი, მალავი). ნამდგა პიჯის, მენოღალობაშ უმკუჯინალო, ნამუსჷთ ბოლო 14 დღაშ გოძვენას, უღჷ ჟიშინელ ქიანეფშა შარალუაშ ისტორია, საქორთუოშა მინაულარო უციო რე 14-დღარი იზოლაცია/კარანტინი საკარანტინე ოფირჩას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Archived video:
** {cite AV media |people=Mohale F, Phaahla J, Oliveira T, Lessels R, Gottberg A, Moore P, Crisp N |date=25 November 2021 |title=Health Department briefs media about a new so-called super-variant |type=Internet video live stream |url=https://www.youtube.com/watch?v=b4aTIoZDQk4 |access-date=27 November 2021 |location=South Africa |publisher=eNCA}} Archived at the Wayback Machine and Ghostarchive.
** {cite AV media |people=Oliveira T, Kamwendo S |date=26 November 2021 |title=Professor Tulio de Oliviera on the new COVID-19 variant |type=Internet video live stream |url=https://www.youtube.com/watch?v=dMlqRsJ8vuU | archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/dMlqRsJ8vuU | url-status=live |  archive-date=2021-11-29 | access-date=27 November 2021 |location=South Africa |publisher=SABC News}} Archived at the Wayback Machine and Ghostarchive

## სქოლიო

კატეგორია:SARS-CoV-2
1980-იანეფი

**1980-იანი (ვითოშ ჩხოროშ ოთხონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1980-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოთხონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1980 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1989 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

### [[1980]]

### [[1981]]
* 1 ღურთუთა : საბერძნეთიქ გენშართჷ ევროპაშ რსხუშა.

* 20 ღურთუთა : რონალდ რეიგანქ ააშ-იშ პრეზიდენტო გინირთჷ.

* 10 მელახი : საფრანგეთიშ პრეზიდენტო გეგშაგორეს ფრანსუა მიტერანი. (პრეზიდენტიშ მოღალობა დიჭყჷ 21 მესის).

* 29 კვირკვე : დეგურგინეს დიანა სპენსერქ დო უელსიშ მაფასქირ ჩარლზიქ.

* 6 გჷმათუთა : დოჸვილეს ეგვიპტეშ პრეზიდენტი ანვარ სადათი.

* ნოღათ გეგმიცხადჷ ქარელქ, ხობიქ, ჯვარქ, ბაღდათიქ, ვანქ, დმანისიქ.

### [[1982]]
* დაბათ გეგმიცხადჷ მარტვილქ დო თამარისიქ.
ჩარლზ ვილსონი

**ჩარლზ ტომსონ რის ვილსონი** (ინგლ. Charles Thomson Rees Wilson; დ. 14 ფურთუთა, 1869, გლენკორსი, შოტლანდია — ღ. 15 გერგობათუთა, 1959, კარლოპსი, შოტლანდია) — შოტლანდიარი ფიზიკოსი დო მეტეოროლოგი, ვილსონიშ კამერაშ გჷმოგონებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1927 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჩარლზ ვილსონი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1869
კატეგორია:ნაღურა 1959
უილიამ ჰაიდ ვოლასტონი

**უილიამ ჰაიდ ვოლასტონი** (ინგლ. William Hyde Wollaston; დ. 6 მარაშინათუთა, 1766, ნორფოლკი, ინგლისი — ღ. 22 ქირსეთუთა, 1828, ჩიზლჰერსტი, ინგლისი) — ინგლისარი ქიმიკოსი დო ფიზიკოსი, ძირუ დო გიმირკვიუ ელემენტეფი პალადიუმი დო როდიუმი. ვოლასტონი გურაფულენდჷ გონვილ-ენდ-კიზიშ კოლეჯის. 1793 წანას მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი  კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ექიმო. 1797 წანას ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ლონდონშა მიდართჷ. ჸათე პერიოდის დეინტერესჷ ქიმიათ, ფიზიკათ, კრისტალოგრაფიათ დო მეტალურგიათ. 1800 წანას მედიცინა მიოტუ დო დიჭყჷ ქიმიაშ დოგურაფა. 1800-იან წანეფს გიმიგონჷ პლატინაშ ფიზიო-ქიმიური პროცესირაფაშ მეთოდი დო ჸათე საქმეთ დიდი ფარა იშუ. ვოლასტონი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური 1793 წანაშე. 1804-1816 წანეფს რდჷ ომაფე ჯარალუაშ მელამოსე, 1820 წანას პრეზიდენტი დო 1820-1828 წანეფს ვიცე-პრეზიდენტი. 1813 წანაშე ვოლასტონი რდჷ შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. 1802 წანას ვოლასტონიქ მიპალუ კოპლიშ მენდალი დო 1828 წანას ომაფე მენდალი. ვოლასტონიშ ჯოხონობაშ რე ლონდონიშ გეოლოგიაშ ჯარალუაშ პრემია, ნამუქჷთ დირსხუ 1831 წანას.

## ლიტერატურა
* Usselman, Melvyn C. (2015). Pure Intelligence: The Life of William Hyde Wollaston. University of Chicago Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ''Rhodium and Palladium: Events Surrounding Their Discoveries''

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ქიმიკოსეფი
ჰამფრი დეივი

**სერ ჰამფრი დეივი** (ინგლ. Sir Humphry Davy, 1st Baronet; დ. 17 ქირსეთუთა, 1778, პენზანსი, კორნუოლი, ინგლისი — ღ. 29 მესი, 1829, ჟენევა, შვეიცარია) — ბრიტანალი ქიმიკოსი დო ფიზიკოსი. დეივიქ ელექტრობაშ გიმორინაფათ აკეთჷ ქიმიური ელემენტეფიშ კალიუმიშ, ნატრიუმიშ, კალციუმიშ, სტრონციუმიშ, ბარიუმიშ, მაგნიუმიშ, ბორიშ იზოლაცია დო გიმირკვიუ ელემენტეფი ქლორი დო იოდი. ჰამფრი დეივიქ 1815 წანას გჷმიგონჷ ლამპა, ნამუთ თიშ ჯოხონობაშ რე. დეივიქ გიმიგონჷ მაართა ელექტრული ლამპა ხოლო. 

ჰამფრი დეივი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური დო თიში პრეზიდენტი 1820-1827 წანეფს. დეივი რდჷ ირლანდიაშ ომაფე აკადემიაშ, ლონდონიშ გეოლოგიური ჯარალუაშ დო ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ მაკათური. 1805 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ დეივის გინოჩჷ კოპლიშ მენდალი, 1816 წანას რუმფორდიშ მენდალი დო 1827 წანას ომაფე მენდალი. 1877 წანას ომაფე ჯარალუაქ დარსხუ დეივიშ ჯოხონობაშ მენდალი, ნამუთ რე ირწანიანი ჯილდო დო გინმაჩამუ ქიმიაშ დარგის მოხანდე მენცარეფს. დეივიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას.

## ლიტერატურა
* Hartley, Harold (1966). Humphry Davy. London: Nelson. ISBN 978-0-85409-729-6
* Treneer, Anne (1963). The Mercurial Chemist: a Life of Sir Humphry Davy. London: Methuen.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1778
კატეგორია:ნაღურა 1829
ჩარლზ ბელი

**ჩარლზ ბელი** (ინგლ. Sir Charles Bell; დ. 12 გერგობათუთა, 1774, ედინბურგი, შოტლანდია — ღ. 28 პირელი, 1842, ვუსტერშირი, ინგლისი) — შოტლანდიარი ფიზიოლოგი, ანატომი, ნევროლოგი, ქირურგი დო ხანტუ. ჩარლზ ბელი რდჷ მაართა მენცარი ნამუქჷთ აკეთჷ გაგაჩიშ ტვინიშ სენსორული ნერვეფიშ დო მოტორული ნერვეფიშ დიფერენციაცია. ბელიქ ეჭარუ დო გიმირკვიუ სახეშ ნერვიშ პარალიზი, ნამუსჷთ ბელიშ პარალიზის უძახჷნა.

ჩარლზ ბელი გურაფულენდჷ ედინბურგიშ სკოლას, უკულ გურაფა გაგინძორჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მედიცინას გურაფულენდჷ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ედინბურგიშ ქირურგეფიშ კოლეგიას. ჸათაქ ბელი ანატომიაშ ლექციეფს კითხულენდჷ. 1804 წანას ბელიქ ედინბურგი ქიდიტუ. მალას ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ლონდონშა გეგნორთჷ. ლონდონს ბელი მუშენდჷ მიდლსექსიშ ჰოსპიტალს, ქირურგო. ბელი რდჷ ოურდუმე ქირურგი ხოლო. 1815 წანას, ვატერლოოშ ლჷმაშ ბორჯის ბელი ჭყოლირეფს კურნალენდჷ. 1824 წანაშე ჩარლზ ბელი რდჷ ლონდონიშ ქირურგეფიშ კოლეგიაშ ანატომიაშ დო ქირურგიაშ პროფესორი. მალას ბელიქ ომუშებუშა ლონდონიშ ომაფე კოლეჯიშა გინილჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ფიზიოლოგიაშ პროფესორო. ჸათე პერიოდის ბელიქ მიშეღჷ დიდი თია ლონდონიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლაშ დორსხუაფაშა. 1835 წანაშე ბელი რდჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. ჩარლზ ბელი რდჷ ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური 1807 წანაშე დო ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური 1826 წანაშე. 1829 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ ბელის, მენცარული რკვიებეფიშ გეშა, გინოჩჷ ომაფე მენდალი. 1831 წანას ბელიქ მიპალუ რაინდიშ ტიტული. ჩარლზ ბელი რე შხვადოშხვა მენცარული პუბლიკაციეფიშ, ნაჭარეფიშ დო ნახანტეფიშ ავტორი. ბელიშ ფუნდამენტური ნახანდი რე "*ტვინიშ ახალი ანატომიაშ იდეეფი*", ნამუთ ბელიქ გჷმაბჟინუ 1811 წანას. ნახანდის ეჭარილი რე დეტალურო ნერვული სისტემა დო ბელიშ ექსპერიმენტეფი გაგაჩიშ ტვინიშ გეშა.

## ლიტერატურა
* Berkowitz, Carin. Charles Bell and the Anatomy of Reform. Chicago: The University of Chicago Press, 2015.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჩარლზ ბელი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ანატომეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ფიზიოლოგეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ნევროლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1774
კატეგორია:ნაღურა 1842
ჯვ. წ. 1000

**** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 1000 წანა.

thumb|400px|კათა ჯვ. წ. 1000 წანას

## მოლინეფი
*არძა თარიღი დოხოლაფირი რე*

* ანტიკური ხელუანობაშ ეპოქაშ დაჭყაფუ, ნამუთ იგჷნძორებუდჷ 500 წანას.
* უელსიშ ტერიტორიას დითმიხორჷ კელტეფიშ ტომიშ წჷმმარინაფალ კიმრეფქ (კამბრიალეფი).
* სამავედაშ ფორმირაფაშ დათებუშ საეგებიო პერიოდი.
* მენცარეფი, მეტალიშ ანჯარიშ დო ხეჭკუდეფიშ ოწარმე კეთებას  ჯვ. წ. 1000 წანას მიოჭარანა.
* თეხანური იტალიაშ ტერიტორიას ოხორანდეს ლიგურეფიშ, ეთრუსკეფიშ, იტალიკეფიშ, ლათინიანეფიშ, საბინეფიშ ტომეფი.
* საბერძნეთის  ბრონზეშ ხანიშ დათებუ.
* ოორუე ინდოეთიშ ტერიტორიას ქიდირსხჷ რანწკი ჭკორმაპალუ სახენწჷფოქ, ნამუეფიშ დომინანტი რელიგიურ-კულტურული ფაქტორი რდჷ ინდუიზმი.
* კათაშ მოთხირით, ჯვეში ისრაელიშ მართუალაშ ფორმაქ რესპუბლიკურშე (მოსამართლეეფიშ ეპოქა) მონარქიულშა დითირჷ.
* კორეული მითოლოგიაშ მეჯინათ, კოჩოსონიშ ვანო (ტიტული) მუნმუქ გინირთჷ.
* დოხოლაფირო ათე ბორჯის შურ უდგუდჷ ჩერჩენიშ ადამიერს.

## სქოლიო

კატეგორია:
ერდენეტი

**ერდენეტი** ( — „ანდაღებული") — სიკაბეტათ მაჟირა ნოღა მონღოლეთის, უწმოხ ცენტრალური დოჸუნალაშ ადმინისტრაციული ართული, 1992 წანაშე ორხონიშ აიმაკიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, ნამუშა, დორხველ ნოღაწკჷმა ართო, მიშმურს აკა სომონი (ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული, ნამუშათ ირთჷნა აიმაკეფი).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Erdenet Mining Corporation 

კატეგორია:მონღოლეთიშ აიმაკეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:ორხონიშ აიმაკი
ჟან-ფრანსუა შამპოლიონი

**ჟან-ფრანსუა შამპოლიონი** (ფრანგ. Jean-François Champollion; დ. 23 ქირსეთუთა, 1790, ფიჟაკი, საფრანგეთი — ღ. 4 მელახი, 1832, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფილოლოგი, ლინგვისტი დო ეგვიპტოლოგი, ეგვიპტოლოგიაშ დუმარსხუაფალი. როზეტაშ ქუაშ (ნამუთ სუმი ჭარალუამი რე: ჯვეში ეგვიპტური იეროგლიფეფი, ეგვიპტური დემოტური დო ჯვეში ბერძენული) მენცარული რკვიებაშ უკული, შამპოლიონიქ აკიმუშუ ჯვეში ეგვიპტური იეროგლიფეფიშ გოშიფრუაშ მეთოდი.

## ბიოგრაფია

## ეგვიპტური იეროგლიფეფიშ გოშიფრუა

## ნაჭარეფი

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჟან-ფრანსუა შამპოლიონი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ფილოლოგეფი
კატეგორია:ფრანგი ეგვიპტოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1790
კატეგორია:ნაღურა 1832
ეგვიპტოლოგია

**ეგვიპტოლოგია** რე დარგი, ნამუთ გურაფულენს ჯვეში ეგვიპტეშ ისტორიას, ნინას, ლიტერატურას, რელიგიას, არქიტექტურას დო ხელუანობეფს. ევროპას, გიშაკერზაფილო კონტინენტურ ევროპას, ეგვიპტოლოგია მერჩქინელი რე მუჭოთ ფილოლოგიური დისციპლინა, ოორუე ამერიკას ეგვიპტოლოგია არქეოლოგიურ დარგო რე მერჩქინელი. ეგვიპტოლოგიაქ მუჭოთ აკადემიური დისციპლინაქ, დირსხუ ემანუელ რუჟეშ, სემიუელ ბერჩიშ, ფლინდერს პიტრიშ, ჰენრიხ კარლ ბრუგშიშ, ჟან-ფრანსუა შამპოლიონიშ დო შხვეფიშ რკვიებეფით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* წინგეფი დო პუბლიკაციეფი ეგვიპტოლოგიაშ გეშა

კატეგორია:ეგვიპტოლოგია
ვენეროლოგია

**ვენეროლოგია** რე მედიცინაშ დარგი, ნამუთ გურაფულენს ვენერიულ ლახარეფს დო თინეფიშ კურნალობა-სქილადაფაშ მეთოდეფს. ვენერიული ლახარეფი რე ინფექციეფი, ნამუთ გინმაჩამუ ართ ადამიერშე მაჟიას სქესობრივი აქტით, გიშაკერზაფილო ვაგინალური, ანალური დო ორალური სექსით. ვენერიული ლახარეფიშ შხვადოშხვა ტიპეფი არსებენს. ბაქტერიულ ინფექციეფო იკოროცხუ: ქლამიდიოზი, გონორეა, სიფილისი დო შხვეფი. ვირუსულო ინფექციეფი რე: გენიტალური ჰერპესი, შიდსი, გენიტალური კონდილომა. პარაზიტული ინფექცია რე ტრიქომონოზი.
თენეფიშ გარდა არსებენს მიკოზეფი, მაგალთო კანდიდოზი. ვენერიულ ლახარეფშე დუდიშ თხილუა შილებე კონდომიშ გიმორინაფათ დო ვარდა ვაქცინაციათ. ვაქცინაციას შეულებჷ ადამიერი თხილუას ჰეპატიტი B-შ დო პაპილომავირუსიშ ინფექციეფშე. ვენერიული ლახარეფიშ კურნალობა დო სქილადაფა შილებე, მარა შიდსიშ სქილადაფა ამდღარ მედიცინას ვა რე. 2015 წანაშ მუნაჩემეფით მოსოფელს ვენერიული ლახარა უღუდჷ 1.1 მლრდ. ადამიერს. ჸათავრეშე 500 მილიონი ადამიერი დალახებური რდჷ სიფილისიშე, გონორეაშე, ტრიქომონოზიშე დო ქლამიდიოზიშე ართ-ართით. 530 მილიონ ადამიერი დალახებური რე გენიტალური ჰერპესით დო 290 მილიონ ოსურს უღჷ პაპილომავირუსი. ბრელ ქიანას ვენეროლოგიაშ დარგი მერსხილი რე დერმატოლოგიას. ტერმინი ვენეროლოგია მოურსჷ ჯვეში რომაული მითოლოგიაშ ჸოროფაშ დო სექსიშ ღორონთიშე ვენერა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვენეროლოგიაშ დო დერმატოლოგიაშ ევროპული აკადემია

კატეგორია:ვენეროლოგია
კატეგორია:ვენერიული ლახარეფი
კატეგორია:მედიცინაშ დარგეფი