open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
რაგნარ ფრიში

**რაგნარ ანტონ კიტილ ფრიში** (ნორვ. Ragnar Anton Kittil Frisch; დ. 3 მელახი, 1895, კრისტიანია, ნორვეგია — ღ. 31 ღურთუთა, 1973, ოსლო, ნორვეგია) — ნორვეგიალი ეკონომისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის 1969 წანას (იან ტინბერგენიწკჷმა ართო). ფრიში რე ეკონომეტრიკაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი, 1933 წანას ფრიშიქ დარსხუ ტერმინეფიშ წყვილი: მაკროეკონომიკა/მიკროეკონომიკა. გურაფულენდჷ ოსლოშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ოსლოშ უნივერსიტეტიშ იურიდიული ფაკულტეტიშ ეკონომიკაშ დო სტატისტიკაშ პროფესორო (1931 წანაშე), 1942-1943 წანეფს რაგნარ ფრიში რდჷ ოსლოშ უნივერსიტეტიშ იურიდიული ფაკულტეტიშ დეკანი. ოსლოშ უნივერსიტეტის რე დორსხუაფილი მენცარული რკვიებაშ ცენტრი, ნამუთ რაგნარ ფრიშიშ ჯოხონობაშ რე.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
*
*
*
*
*
*

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Ragnar Frisch at nobel-winners.com
*IDEAS/RePEc
*

კატეგორია:ნორვეგიალეფი
კატეგორია:ნორვეგიალი ეკონომისტეფი
კატეგორია:ნორვეგიალი მენცარეფი
კატეგორია:ნორვეგიალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1895
კატეგორია:ნაღურა 1973
დენის გაბორი

**დენის გაბორი** (უნგრ. Gábor Dénes; ინგლ. Dennis Gabor; დ. 5 მანგი, 1900, ბუდაპეშტი, უნგრეთიშ ომაფე — ღ. 9 ფურთუთა, 1979, ლონდონი, ინგლისი) — უნგრალი-ბრიტანალი ფიზიკოსი დო ელექტროტექნიკოსი, ჰოლოგრაფიაშ დორსხუაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1971 წანას.

## ბიოგრაფია
დენის გაბორი გურაფულენდჷ ინჟინერიას ბუდაპეშტიშ ტექნიკურ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ბერლინიშ ტექნიკურ უნივერსიტეტის. ადოლფ ჰიტლერიშ თარობაშა მულაშ უკულ გერმანიაშე მიდართჷ დო ოცხოვრებშა ბრიტანეთშა გინილჷ. ბრიტანეთის, გაბორი მუშენდჷ ბრიტანულ ინჟინერულ დო ინდუსტრიულ კომპანიის British Thomson-Houston-ის. ჸათე კომპანიას მუშობაშ ბორჯის გიმიგონჷ გაბორქ ჰოლოგრაფია 1947 წანას. 1948 წანას დენის გაბორქ ომუშებუშა გეგნორთჷ ლონდონიშ იმპერიულ კოლეჯიშა, სოდეთ რდჷ ფიზიკაშ პროფესორი 1967 წანაშა. გაბორიშ ოსური რდჷ მარჯორი ლუიზ ბატლერი. სკუა ვაჸუნდეს. გაბორქ ღურუ 1979 წანაშ 9 ფურთუთას, ლონდონს, 78 წანერქ. დენის გაბორიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კერძო უნივერსიტეტი ბუდაპეშტის, უნგრეთის.

## პრემიეფი დო ჯილდოეფი
* 1956: ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური
* 1964: უნგრეთიშ მენცარობაშ აკადემიაშ მაკათური
* 1967: იუნგიშ მენდალი დო პრემია
* 1967: კოლუმბიშ პრემია
* 1968: ალბერტ მაიკელსონიშ პრემია
* 1968: რუმფორდიშ მენდალი
* 1970: ბრიტანეთიშ იმპერიაშ ორდენი
* 1970: ღრისებაშ მენდალი IEEE
* 1971: ნობელიშ პრემია ფიზიკას
* 1972: ჰოლვეკიშ პრემია
* 1973: ვეიცმანიშ მემორიალური ლექცია
* 1973: ამერიკაშ მენცარობაშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Nobel Prize presentation speech by Professor Erik Ingelstam of the Royal Swedish Academy of Sciences
* 

კატეგორია:უნგრალეფი
კატეგორია:უნგრალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1900
კატეგორია:ნაღურა 1979
გერჰარდ ჰერცბერგი

**გერჰარდ ჰაინრიხ ფრიდრიხ ოტო ჯულიუს ჰერცბერგი** (გერმ. Gerhard Heinrich Friedrich Otto Julius Herzberg; დ. 25 ქირსეთუთა, 1904, ჰამბურგი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 3 მელახი, 1999, ოტავა, ონტარიო, კანადა) — გერმანალი-კანადარი ფიზიკოსი დო ფიზიკოქიმიკოსი.

## ბიოგრაფია
გერჰარდ ჰერცბერგიქ დებადჷ 1904 წანაშ 25 ქირსეთუთას, გერმანიაშ ნოღა ჰამბურგის. გურაფულენდჷ დარმშტადტიშ ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ჰანს რაუშ ხემანჯღვერობათ 1928 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ ჰერცბერგი მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს: 1928-30 წანეფს მუშენდჷ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის დო ბრისტოლიშ უნივერსიტეტის, შინელი მენცარეფიშ ჯეიმზ ფრანკიშ, მაქს ბორნიშ დო ჯონ ლენარდ-ჯონსიშ ხემანჯღვერობათ, 1930 წანას ჰერცბერგი რდჷ დარმშტადტიშ ტექნიკური უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ ლექტორი, 1935-1945 წანეფს ჰერცბერგი მუშენდჷ სასკაჩევანიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორო, 1945-1948 წანეფს ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ სპექტროსკოპიაშ პროფესორი რე, 1948 წანაშე მუშენდჷ კანადაშ ერუანული რკვიებაშ ცენტრის, 1956-1957 წანეფს რდჷ კანადაშ ფიზიკოსეფიშ ასოციაციაშ პრეზიდენტი, 1966-1967 წანეფს ჰერცბერგი რე კანადაშ ომაფე საზოგადოებაშ პრეზიდენტი, 1968 წანაშე რდჷ კორნელიშ უნივერსიტეტიშ ქიმიაშ ლექტორი, 1973-1980 წანეფს რე კარლტონიშ უნივერსიტეტიშ კანცლერი. გერჰარდ ჰერცბერგი რდჷ შხვადოშხვა პრეტიჟული პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. კანადაშ ფიზიკაშ ასოციაციაქ დარსხუ გერჰარდ ჰერცბერგიშ ჯოხონობაშ პრემია. ჰერცბერგიშ ჯოხონობაშ რე ასტროფიზიკაშ ინსტიტუტი, ნამუთ რე კანადაშ ასტრონომიაშ დო ასტროფიზიკაშ უდიდაში ცენტრი. კარლტონიშ უნივერსიტეტის რე დორსხუაფილი ჰერცბერგიშ ჯოხონობაშ ლაბორატორია. გერჰარდ ჰერცბერგიქ ღურუ 1999 წანაშ 3 მელახის, ოტავას, 94 წანერქ.

## მენცარული რკვიებეფი დო ნობელიშ პრემია
გერჰარდ ჰერცბერგიშ ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ატომური დო მოლეკულური სპექტროსკოპია. გიმირკვიუ ჟირატომური დო პოლიატიმური მოლეკულეფიშ სტრუქტურა. მოლეკულეფიშ, გიშაკერზაფილო დუდიშული რადიკალეფიშ, ელექტრონული დო გეომეტრიული სტრუქტურაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1971 წანას.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* Atomic Spectra and Atomic Structure. (Dover Books, New York, 2010)
* The spectra and structures of simple free radicals: An introduction to molecular spectroscopy. (Dover Books, New York, 1971).
* Molecular Spectra and Molecular Structure: I. Spectra of Diatomic Molecules. (Krieger, 1989)
* Molecular Spectra and Molecular Structure: II. Infrared and Raman Spectra of Polyatomic Molecules. (Krieger, 1989)
* Molecular Spectra and Molecular Structure: III. Electronic Spectra and Electronic Structure of Polyatomic Molecules. (Krieger, 1989)
* Molecular Spectra and Molecular Structure IV. Constants of Diatomic Molecules, K. P. Huber and G. Herzberg, (Van nostrand Reinhold company, New York, 1979)

## ლიტერატურა
* Stoicheff, Boris (2002). Gerhard Herzberg : an illustrious life in science. Ottawa: NRC Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* profile
* Canadian Science and Technology Museum Hall of Fame
* Encyclopædia Britannica entry

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი-კანადარეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1904
კატეგორია:ნაღურა 1999
ერლ უილბურ საზერლენდი

**ერლ უილბურ საზერლენდი უკულაში** (ინგლ. Earl Wilbur Sutherland Jr.; დ. 19 გერგობათუთა, 1915, ბერლინგეიმი, კანზასი, ააშ — ღ. 9 მელახი, 1974, მაიამი, ფლორიდა, ააშ) — ამერიკალი ფარმაკოლოგი დო ბიოქიმიკოსი, ჰორმონეფიშ მოქმედალაშ მექანიზმიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1971 წანას.

## ბიოგრაფია
ერლ უილბურ საზერლენდიქ დებადჷ 1915 წანაშ 19 გერგობათუთას, კანზასიშ ნოღა ბერლინგეიმს. გურაფულენდჷ ვოშბერნიშ კოლეჯის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი 1937 წანას. საზერლენდიქ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას. ჸათაქ გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი მენცარი კარლ ფერდინანდ კორი. საზერლენდიქ 1942 წანას მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკული საზერლენდი მონაწილენდჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას. რდჷ ამერიკაშ არმიაშ ართ-ართი ჰოსპიტალიშ ექიმი. ლჷმაშ თებაშ უკულ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტიშა დირთჷ, სოდეთ ორთუდჷ ექაპერიმენტეფს კორიშ ლაბორატორიას. საზერლენდის, ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას შხვადოშხვა პოზიციეფ უკინებუდჷ: რდჷ ფარმაკოლოგიაშ ინსტრუქტორი 1945-1946 წანეფს, ბიოქიმიაშ ინსტრუქტორი 1946-1950 წანეფს, ბიოქიმიაშ ასისტენტ-პროფესორი 1950-1952 წანეფს დო ბიოქიმიაშ ასოცირებული პროფესორი 1952-1953 წანეფს. 1953 წანას ერლ საზერლენდიქ კლივლენდიშა (ოჰაიო) გინილჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ კეისიშ ბჟადალი ორეზერვე უნივერსიტეტის, ფარმაკოლოგიაშ პროფესორო დო ფარმაკოლოგიაშ დეპარტამენტიშ დირექტორო. 1963 წანაშე საზერლენდი რე ვანდერბილტიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლაშ ანატომიაშ პროფესორი. საზერლენდი ვანდერბილტიშ უნივერსიტეტიშ მუშენდჷ 1973 წანაშა.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
ერლ საზერლენდი რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1969 წანას საზერლენდის გინოჩეს გაირდნერიშ პრემია, 1970 წანას ალბერტ ლასკერიშ პრემია, 1971 წანას ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის დო 1973 წანას საზერლენდიქ მიპალუ მენცარობაშ ერუანული მენდალი. 1952 წანას საზერლენდიქ მიპალუ ბანტინგიშ მემორიალური ლექციაშ პრემია. 1973 წანაშე საზერლენდი რდჷ ამერიკაშ მენცარობაშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური. საზერლენდი რდჷ ამერიკაშ ქიმიაშ საზოგადოებაშ დო ამერიკაშ ფარმაკოლოგიაშ საზოგადოებაშ მაკათური. 1951-1956 წანეფს ერლ საზერლენდი რდჷ ბიოქიმიური ჟურნალიშ ორედაქციე სხუნუშ მაკათური. 1974 წანას, საზერლენდიშ ღურაშ უკულ, მილერიშ მედიცინაშ სკოლაქ დარსხუ საზერლენდიშ ჯოხონობაშ პრემია დო 1976 წანას ვანდერბილტიშ უნივერსიტეტიქ დარსხუ საზერლენდიშ პრემია, ნამუთ ირწანას გინაჩამუ გიშარჩქინელ მენცარეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ერლ უილბურ საზერლენდი Nobelprize.org-ის
*Lasker link
*[NAS link](https://web.archive.org/web/20120717023239/http://www4.nationalacademies.org/nas/nasdece.nsf/(urllinks)/NAS-58MUQ3?opendocument&Start=1&Count=1000&ExpandView)
*Case-Western link

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფარმაკოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1915
კატეგორია:ნაღურა 1974
საიმონ კუზნეცი

**საიმონ სმიტ კუზნეცი** (ინგლ. Simon Smith Kuznets; რუს. Семён Абра́мович Кузне́ц; დ. 30 პირელი, 1901, პინსკი, რუსეთიშ იმპერია (ასეიან ბელარუსი) — ღ. 8 კვირკვე, 1985, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი ეკონომისტი. კაბეტი თია მიშეღჷ ეკონომიკაშ ემპირიულ მენცარობათ ტრანსფორმაციაშა. ნობელიშ პრემია ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის 1971 წანას.

## ბიოგრაფია

## მენცარული რკვიებეფი

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* New School for Social Research. With partial bibliography and web links.
* Kuznets's Nobel Prize lecture. 
* Fogel, Robert, 2000, "Simon S. Kuznets: 1901–1985," NBER Working Paper No. 7787.
* National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ეკონომისტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1901
კატეგორია:ნაღურა 1985
ჯერალდ ედელმანი

**ჯერალდ მორის ედელმანი** (ინგლ. Gerald Maurice Edelman; დ. 1 კვირკვე, 1929, ქუინსი, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 17 მესი, 2014, ლა-ხოლია, კალიფორნია) — ამერიკალი ბიოლოგი, ანტირსხულიშ მოლეკულეფიშ სტრუქტურაშ ძირაფაშ დო მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1972 წანას (როდნი პორტერიწკჷმა ართო).

## ბიოგრაფია
ჯერალდ ედელმანქ დებადჷ 1929 წანაშ 1 კვირკვეს, ნიუ-იორკის, ურიეფიშ, ექიმიშ ედვარდ ედელმანიშ დო ანა ფრიდმანიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ჯონ ადამსიშ სკოლას, უკულ ერსინუსიშ კოლეჯის, სოდეთ 1950 წანას მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი. 1954 წანას ედელმანქ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი პენსილვანიაშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ მასაჩუსეტსიშ ჰოსპიტალს, რეზიდენტო. 1957 წანას ედელმანქ გინილჷ როკფელერიშ მედიცინაშ რკვიებაშ ინსტიტუტშა, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1960 წანას. 1966 წანაშე ედელმანი რდჷ ინსტიტუტიშ პროფესორი. 1992 წანას ედელმანქ კალიფორნიაშა გეგნორთჷ ომუშებშა. რდჷ ლა-ხოლიას, კალიფორნიას დორსხუაფილ სკრიპსიშ რკვიებეფიშ ინსტიტუტიშ ნეირობიოლოგიაშ პროფესორი. ჯერალდ ედელმანქ ღურუ 2014 წანაშ 17 მესის, 84 წანერქ, პროსტატაშ კიბოთ.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* *Neural Darwinism: The Theory of Neuronal Group Selection* (Basic Books, New York 1987). 
* *Topobiology: An Introduction to Molecular Embryology* (Basic Books, 1988, Reissue edition 1993) 
* *The Remembered Present: A Biological Theory of Consciousness* (Basic Books, New York 1990). 
* *Bright Air, Brilliant Fire: On the Matter of the Mind* (Basic Books, 1992, Reprint edition 1993). 
* *The Brain*, Edelman and Jean-Pierre Changeux, editors, (Transaction Publishers, 2000). 
* *A Universe of Consciousness: How Matter Becomes Imagination*, Edelman and Giulio Tononi, coauthors, (Basic Books, 2000, Reprint edition 2001). 
* *Wider than the Sky: The Phenomenal Gift of Consciousness* (Yale Univ. Press 2004) 
* *Second Nature:  Brain Science and Human Knowledge* (Yale University Press 2006)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Gerald Edelman telling his life story at Web Of Stories
* The Scripps Research Institute - Faculty: Gerald Edelman 
* "Evolution in Your Brain: Gerald Edelman says only the fittest neurons survive" Interview in *Discover Magazine,* July 2007
* "The Brain Doctor: Dr. Gerald Edelman is a Genius on a Spiritual Path"- Profile in *San Diego Jewish Journal,* October 2007

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1929
კატეგორია:ნაღურა 2014
მოლა

thumb|250px|მოლა ნასრედინ-შაჰწკჷმა სუმარო
**მოლა, მულა** (, -შე — *პატჷნი, მაზოჯალი, მაპალუ, [[არაბული ნინა|არაბ]]. المُلَّا ალ-მულაა, mawlá/; [[სპარსული ნინა|სპარს]]. ملّا, [[თურქული ნინა|თურ]]. molla*) — ისლამური ღორონთიშმაინალე, ყურანიშ დო მუსლიმეფიშ რელიგიური რიტუალეფიშ მორჩქინე, კანკალეშა მედრესეშ მარწაფალეფშა დო უბრალოთ ჭკვერ ადამიერეფშა უჯოხონა. შიიტეფშო მოლა — რელოგიურ ჯარალუეფიშ ლოდერი, თეოლიგი, რწუმაშ დო სამართალიშ ოკითხირეეფიშ გჷმასხუნალი სპეციალისტი რე (სუნიტეფშო ათე ფუნქციეფს არსულენს ულემა).

## კავკაცია
კავკაციას მოლა თაშნეშე უჯოხონა მუეძინეფშა.
იან ტინბერგენი

**იან ტინბერგენი** (ნიდერლ. Jan Tinbergen; დ. 12 პირელი, 1903, ჰააგა, ნიდერლანდეფი — ღ. 9 მანგი, 1994, ჰააგა, ნიდერლანდეფი) — ნიდერლანდარი ეკონომისტი, ეკონომიკური პროცესეფიშ ანალიზიშ დინამიკური მოდელიშ გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ეკონომიკაშ დარგის 1969 წანას (რაგნარ ფრიშიწკჷმა ართო), მერჩქინელი რე XX ოშწანურა ართ-ართ უდიდაშ ეკონომისტო. იან ტინბერგენი რდჷ ეკონომეტრიკაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. ტინბერგენქ 1945 წანას დარსხუ ეკონომიკური პოლიტიკაშ ანალიზიშ ბიურო დო რდჷ თიში მაართა დირექტორი.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* *Business Cycles in the United States, 1919–1932*, Geneva, 1939 and New York, 1968
* *Business Cycles in the United Kingdom, 1870–1914*, Amsterdam, 1951
* *On the Theory of Economic Policy*. Second edition (1952) is Volume 1 of *Contributions to Economic Analysis*, Amsterdam: North-Holland.
* *Centralization and Decentralization in Economic Policy*, Amsterdam, 1954.
* *Economic Policy: Principles and Design*, Amsterdam, 1956
* *The Element of Space in Development Planning* (together with L.B.M. Mennes and J.G. Waardenburg), Amsterdam, 1969
* *The Dynamics of Business Cycles: A Study in Economic Fluctuations*. Chicago: U of Chicago P, 1974. 
* *Der Dialog Nord-Süd: Informationen zur Entwicklungspolitik*. Frankfurt am Main: Europ. Verlagsanstalt, 1977.
* *Economic policy: Principles and Design*. Amsterdam, 1978.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* TINBERGEN, Jan in: *Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland*
* Jan Tinbergen College (Dutch website)
* IDEAS/RePEc
* Profile at The International Institute of Social Studies  (ISS)

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ეკონომისტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1903
კატეგორია:ნაღურა 1994
ასალიშ ტობა

მინი|ასალიშ ტობა
**ასალიშ ტობა** () — კრატერული ტობა ჯიბუტიშ ცენტრალურ ნორთის. ჩხე, ჩხანა დღალეფს ტობაშ ჯიმუამი წყარიშ აორქებაშ შედეგო გჷთმორჩქინდჷ ჯიმუშ კოკეფი. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 155 მეტრით გიმე, აფარიშ რზენს, ტობა არძაშე დაბალი ჭურჭული რე აფრიკას. ტობაშ ჯიმუამობა აკმადგინანს 35%-ის, დო 20 მეტრიშ სიტომბას — 40%-ის, ნამუშ შედეგოთ თინა ართ-ართი არძაშე უმოსო წყითე ტობა რე მოსოფელს ღურელ ზუღაწკჷმა დო ელტონიშ ტობაწკჷმა ართო. ტობა მუკუ-მუკი გოხურგელი რე მეჭედელი წყითე დიხაშ ფათ. ჯიმუ მიპალუაფჷ დო ქერვანეფით იჯღონჷ ეთიოპიაშა.

ტობაშე დოხოლაფირო 5 კმ-ს ობჟათე-ბჟაეიოლშე იდვალუაფჷ ტაჯურაშ ჸუჯი ინდოეთიშ ოკიანეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Assalsee bei djiboutiweb  
* Assalsee auf artouest.org  
* Bilder des Assalsees 

## სქოლიო

კატეგორია:ჯიბუტიშ ტობეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ტობეფი
კატეგორია:კრატერული ტობეფი
რობერტ ჰოლი

**რობერტ უილიამ ჰოლი** (ინგლ. Robert William Holley; დ. 28 ღურთუთა, 1922, ურბანა, ილინოისი, ააშ — ღ. 11 ფურთუთა, 1993, ლოს-გატოსი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ბიოქიმიკოსი, გენეტიკური კოდიშ დო ცილეფიშ სინთეზის თიში როლიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1968 წანას (ჰარ გობინდ კორანა დო მარშალ უორენ ნირენბერგიწკჷმა ართო). რობერტ ჰოლი გურაფულენდჷ ქიმიას ილინოისიშ უნივერსიტეტის (ურბანა-შამპეინი), უკულ კორნელიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1947 წანას. ჰოლი რდჷ კორნელიშ უნივერსიტეტიშ ორგანული ქიმიაშ ასოცირებული პროფესორი დო ბიოქიმიაშ პროფესორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რობერტ ჰოლი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1922
კატეგორია:ნაღურა 1993
კრატერული ტობა

**კრატერული ტობა ვარ-და ვულკანური ტობა** — ტობა, გოჭყაფილი ვულკანური კრატერიშ, კალდერაშ, მაარიშ ვარ-და გენთხაფური კრატერიშ წყარით გოფშაფაშ რზათ. თიშ გეშა, ნამჷ-და კრატერს, მუჭოთ წესი, უღჷ წირეშ ფორმა დო მაღალი კიდალეფი, კრატერულ ტობას უღჷ ჭიჭე ინაკათუეფი დო უმენტაშო ვაუღჷ წყალმარული გიმნაველი. კრატერი რჩქვანელობურო გითმიფშაფჷ ჭვემაშ წყარით (მაარეფი - გრუნტიშ წყარეფით) დო წორწალას ოჭირინუანს მიშაკათინიშ დო აორქაფაშ შედეგო. ბორჯიშ გოძვენას ეროზიაშენ შილება გიჭყას დიხაშჟილენ მალობაქ დო წყარმითაკათაფუთჷქ, მუჭო სამანგათ ტაუპოშ ტობა ახალ ზელანდიას, ნამუსჷთ მეუტს წყარმალუ უაიკატო.

[thumb|right|220px|[ირასუ, კოსტა-რიკა]]
[thumb|right|220px|[ვენჩი, ეთიოპია]]
[thumb|right|220px|[კუიკოჩა (ვულკანი)|კუიკოჩა, ეკვადორი]]
[thumb|right|220px|1991 წანას გოჭყაფილი ტობა ვულკან [პინატუბოშ ეშაგორგოთიშ უკული, ფილიპინეფი]]

[thumb|right|220px|[ბოსუმტვი, განა]]

ვულკანურ კრატერს წყარი კანკალეშა იკათუანს მიშნასვარეფს, ნამჯშ გეშა ტობას თელარა უშულებუ რე. თეშნერო შხირას გოფერადაფილი, ბჟეფით გონჯღილირი ტობეფიშ სამანგეფი რე რინკონ-დე-ლა-ვიეხა დლ ირასუ კოსტა-რიკას. ნოშქერჟირჟანგიშ მაკათურალა შილებე იჸუას თაშნეშე ძალამ მაღალქ დო გჷნირთას ლიმნოლოგიური კატასტროფაშ ბაძაძო, მუჭოთ მოხვადჷ ნიოსიშ ტობასჷნ, კამერუნს.

## კანკალე კრატერული ტობა
დიხაუჩა:
* აფრიკა
** ვენჩი (გენთხაფური კრატერი, ეთიოპია)
** ბოსუმტვი (გენთხაფური კრატერი, განა)
** ნიოსიშ ტობა (მაარი, კამერუნი)
* ამერიკა
** კატმაი (კალდერა, ალასკა, ააშ)
** კრატერიშ ტობა (კალდერა, ორეგონი, ააშ)
** სენ-ჟანი (გენთხაფური კრატერი, კვებეკი, კანადა)
** კუიკოჩა (კალდერა, ეკვადორი)
** ირასუ (ვულკანური კრატერი, კოსტა-რიკა)
** რინკონ-დე-ლა-ვიეხა (ვულკანური კრატერი, კოსტა-რიკა)
** ატიტლანი, გვატემალა
* აზია
** ელგიგიტგინი (გენთხაფური კრატერი, ცჷნდჷრი, რუსეთი)
** ნემრუთი (კალდერა, თურქეთი)
** კურილიშ ტობა (კალდერა, კამჩატკაშ ჩქონი, რუსეთი)
** ტიანჩიშ ტობა (გვალაშ კალდერა, ოორუე კორეა/ჩინეთი)
** პინატუბო (ფილიპინეფი)
** კელუდი (ინდონეზია)
** ტობა (კალდერა, ინდონეზია)
** ტოვადა (კალდერა, იაპონია)
** ტაძავა (კალდერა, იაპონია)
* ოკეანეთი
** ტაუპოშ ტობა (კალდერა, ახალი ზელანდია)
* ევროპა
** სილიანი (გენთხაფური კრატერი, შვედეთი)
** იესკიუვატნი (კალდერა, ისლანდია)
** კერიდი (ისლანდია)
** ვინდსბორნი (ვულკანური კრატერი, გერმანია)
** ლახერ-ზე (კალდერა, შხირას ეიშანუაფჷ, მუჭოთ მაარი, გერმანია)

მარსი:
* Jezero

## სქოლიო

კატეგორია:კრატერული ტობეფი
კატეგორია:ტობეფი ტიპეფიშ მეჯინათ
იმამი

[thumb|280px|იმამს მეჸუნს მახვამურეფი ოხვამშა ([ჟან-ლეონ ჟერომიშ ნახანტას *ხვამა კაიროს* — ეგვიპტე, 1865 წ.). |ალტ=]]
**იმამი** () — ისლამს:
* ხვამაშ მადუდე დო შურიელი პიჯი, ნამუთ მართჷნს მეჩეთის;
* ტიტული, ნამუთ უღჷნა არძაშე გიშარჩქინელ ღორონთიშმორაგადეეფს დო რელიგიურ ავტორიტეტფს;
* ედომუშამი მუსლიმანური ჯარალუაშ შურიელი დო ართამი მადუდე;
* XIX ოშწანურას, გვალამი დაღესტანიშ დო ჩეჩნეთიშ იმამატიშ დო შხვა სახენწჷფობური გჷნაჭყაშ მადუდე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* О. П.

## სქოლიო


კატეგორია:მეჩეთეფი
მავლავი

**მავლავი** (), **მავლანა** () — არაბულშე თანგუათ შანებს *მამართალს* ვარ-და *მაპალუს*. საპატიე რელიგიური წოდება ისლამს, შარიათიშ კანონეფიშ უჟინაში გჷმასხუნალი.

თი კათაშ სამანგეფი, ნამუეფქჷთ მუნეფიშ ჯოხოს გჷმირინუეს მავლავიშ წოდება: რჩქინელი სპარსი პოეტეფი ჯალალედინ რუმი დო ჯამი, თაშნეშე მავლავი იბრაჰიმი, ბანგლადეშიშ პრეზიდენტიშ მუმა. თეშ მოხ, თე წოდებას აქტიურო გჷმირინუანა ავღანეთიშ გაულამი პოლიტიკური ფიგურეფი (სამანგ. ვაქილ აჰმად მუტავაკილი).

## სქოლიო

კატეგორია:ისლამიშ ოშურელე წოდებეფი
პოლ ფლორი

**პოლ ჯონ ფლორი** (ინგლ. Paul John Flory; დ. 19 მანგი, 1910, სტერლინგი, ილინოისი, ააშ — ღ. 9 ეკენია, 1985, ბიგ-სიური, კალიფორნია, ააშ)  — ამერიკალი ქიმიკოსი, გურაფულენდჷ პოლიმერეფიშ, მაკრომოლეკულეფიშ ფიზიკურ ქიმიას, მაკრომოლეკულეფიშ თეორიული დო ექსპერიმენტალური რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1974 წანას.

## ბიოგრაფია
პოლ ფლორიქ დებადჷ 1910 წანაშ 19 მანგის, ილინოისიშ ნოღა სტერლინგის. ფლორი გურაფულენდჷ ელგინიშ სკოლას, ილინოისის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ მანჩესტერიშ კოლეჯის (ასეიან მანჩესტერიშ უნივერსიტეტი (ინდიანა)), სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი ქიმიას 1930 წანას. მანჩესტერიშ კოლეჯიშ უკულ ფლორი გურაფულენდჷ ოჰაიოშ შტატიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1934 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ ფლორი მუშენდჷ ამერიკულ ქიმიურ კომპანიას DuPont-ის დო შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რდჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშ ქიმიაშ პროფესორი. პოლ ფლორი რდჷ ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი 1974 წანას დო პიტერ დებაიშ პრემიაშ ლაურეატი 1969 წანას. პოლ ჯონ ფლორიქ  1954 წანას მიპალუ კოლვინიშ მენდალი, 1968 წანას ჩარლზ გუდირიშ ჯოხონობაშ მენდალი, 1971 წანას ელიოტ კრესონიშ მენდალი, 1977 წანას პერკინიშ მენდალი, 1974 წანას პრისტლიშ მენდალი. 1974 წანას პოლ ფლორის გინოჩეს პრესტიჟული მენცარობაშ ერუანული მენდალი. პოლ ფლორე რე 300-შე უმოსი მენცარული პუბლიკაციაშ, სტატიაშ დო წინგიშ ავტორი.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
*Flory, Paul. (1953) *Principles of Polymer Chemistry*. Cornell University Press. 
*Flory, Paul. (1969) *Statistical Mechanics of Chain Molecules*. Interscience. 
*Flory, Paul. (1985) *Selected Works of Paul J. Flory*. Stanford Univ Press.

## ლიტერატურა
* Morris, Peter J. T. (1986) Polymer Pioneers: A Popular History of the Science and Technology of Large Molecules Center for History of Chemistry, Philadelphia.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* პოლ ჯონ ფლორი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* Chemistry Tree: Paul J. Flory Details
*Nobel lecture by Paul Flory
*
*Paul J. Flory papers at the Hoover Institution Archives
*National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1910
კატეგორია:ნაღურა 1985
ალბერ კლოდი

**ალბერ კლოდი** (ფრანგ. Albert Claude; დ. 24 მარაშინათუთა, 1899, ლონგლე, ბელგია — ღ. 22 მესი, 1983, ბრიუსელი, ბელგია) — ბელგიარი-ამერიკალი ციტოლოგი დო ექიმი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1974 წანას (ჯორჯ პალადე დო კრისტიან დე დიუვიწკჷმა ართო). გურაფულენდჷ ლონგლეშ სკოლას, უკულ მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას. ლჷმაშ თებაშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ლიეჟიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია მედიცინას 1928 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ბერლინიშ გერმანულ ინსტიტუტის. 1929 წანაშე მუშენდჷ როკფელერიშ უნივერსიტეტის. როკფელერიშ უნივერსიტეტის მუშობაშ ბორჯის, 1930 წანას, ალბერ კლოდიქ აკიმუშუ თოლიშ გორთუალაშ ტექნიკა დო ჸათე მეთოდიშ გიმორინაფათ ძირუ დო გიმირკვიუ ორგანელეფიშ კომპონენტეფი: მიტოქონდრია, ქლოროპლასტი, ენდოპლაზმური ბადე, გოლჯიშ კომპლექსი, რიბოსომა დო ლიზოსომეფი. ალბერ კლოდი რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ გიმირინუ ელექტრონული მიკროსკოპი ბიოლოგიას. 1945 წანას კლოდიქ გჷმაბჟინუ თოლიშ დეტალური სტრუქტურა. კლოდიქ დიდი თია მიშეღჷ ციტოლოგიაშ გოვითარაფაშა. ალბერტ კლოდი მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რდჷ ჟიულ ბორდეშ ჯოხონობაშ კიბოშ რკვიებაშ დო კურნალობაშ ცენტრიშ დირექტორი, ბრიუსელიშ დუდიშული უნივერსიტეტიშ, ლიუვენიშ კათოლიკური უნივერსიტეტიშ დო როკფელერიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. კლოდი რდჷ ბელგიაშ მედიცინაშ აკადემიაშ, ბელგიაშ მენცარობაშ დო ხელუანობაშ ომაფე აკადემიაშ, საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური დო მოდენაშ, ბრნოშ, ლიეჟიშ, გენტიშ, ლიუვენიშ დო როკფელერიშ უნივერსიტეტეფიშ საპატიო დოქტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ალბერ კლოდი Nobelprize.org-ის
*პუბლიკაციეფიშ ერკებული on the Institutional Repository of Université libre de Bruxelles
*Biography at biography.com 
*Science Quotes by Albert Claude
*Profile at Rockefeller University

კატეგორია:ბელგიარეფი
კატეგორია:ბელგიარი-ამერიკალეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1899
კატეგორია:ნაღურა 1983
ულემა

[მინი|214x214პქ|[ოსმალეთიშ იმპერია|ოსმალი მორჩქინე]]

**ულემეფი** ( [ულიამა] „მორჩქინეეფი, ჭკვერეფი“; ხვლ. რიც.  [ალიმ]) ვარ-და **ალიმი`** — ისლამიშ თეორიული დო პრაქტიკული ოკითხირეეფიშ აღიარაფილჷ დო ავტორიტეტულ მორჩქინეეფიშ აკოკათელი ჯოხოდვალა. ბორჯიშ გოძვენას პატჷოცემელი მეტჯოხოთ გჷნირთჷ.

ჯვეში ტრადიციაშ მეჯინათ, ულემეფი გონათუას ღებულენა რელიგიურ დჷნაწესებუეფს (მედრესე). ყურანი დო სუნა (ემეთი ჰადისი)  ტრადიციული ისლამური სამართალიშ წყუ რე.

ულემათ ჯოხოდვალაშ წესი ირო ოდებელი რდჷ ყურანიშ დო ისლამური გინოჩამეფიშ მორჩქინეეფშო, სამართალმორჩქინე-ფაკიჰამეფშო დო შხვ. ულემეფს აწურედეს ფილოსოფეფი დო სუფიეფი. თინეფი გორთილი რდეს პროფესიულო დოკაფილ ჯარალუათ, ღორონთიშნინალა-სამართალებურ სკოლეფიშ (მაზჰაბეფიშ) მეჯინათ, ხორუაშ აბანიშ მეჯინათ დო თ.უ. მარა თე ჯარალუეფს ვაუღჷდეს კვათიერი ორგანიზაციული ფორმეფი. XVI ოშწანურაშე, ულემეფქ ჭიე-ჭიეთ ართამ სოციალურ ჭყანათ გეგჷმიქიმინჷ. თე პროცესის ხე ქეშუნწყჷ ოსმალეთიშ იმპერიაშ სახეთ სუნიტური ისლამიშ კვათიერი აწორინალაქ შიიტურ ისლამწკჷმა, ნამუთ სეფემიდური ირანიშ ისლამური რწუმაშ ოფიციალური ფორმა რდჷ.

ირანს ჭიე-ჭიეთ ქჷდინწყჷ ოფიციალური ოშურიელე მოღალეეფიშ იერარქიაქ (მუჯტაჰიდეფშე მოლეფშახ), ნამუეფშა შხირას ართო ულემეფი უჯოხოდეს.

ოსმალეთიშ იმპერიას გიჭყჷ ულემეფიშ ოფიციალური მადუდეშ პოსტიქ, ნამუთ რდჷ სტამბოლიშ მუფთი, ნამუსჷთ უღუდჷ შეიჰ-ულ-ისლამიშ ტიტული.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ულემეფიშ ღება

## სქოლიო

კატეგორია:ისლამური ტერმინეფი
როდნი პორტერი

**როდნი რობერტ პორტერი** (ინგლ. Rodney Robert Porter; დ. 8 გჷმათუთა, 1917, ნიუტონ-ლე-ვილოუსი, ლანკაშირი, ინგლისი — ღ. 6 ეკენია, 1985, უინჩესტერი, ინგლისი) — ინგლისარი ბიოქიმიკოსი, ანტირსხულიშ მოლეკულეფიშ სტრუქტურაშ ძირაფაშ დო მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1972 წანას (ჯერალდ ედელმანიწკჷმა ართო).

## ბიოგრაფია
როდნი პორტერქ დებადჷ 1917 წანაშ 8 გჷმათუთას, ინგლისიშ ნოღა ნიუტონ-ლე-ვილოუსის. გურაფულენდჷ ეშტონ-ინ-მეიკერფილდიშ სკოლას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ლივერპულიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ ბიოქიმიას გურაფულენდჷ. პორტერქ ლივერპულიშ უნივერსიტეტის მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი 1939 წანას. გურაფაშ უკულ მონაწილენდჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას. ლჷმაშ თებაშ უკულ გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ფრედერიკ სენგერიშ ხემანჯღვერობათ, 1948 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ პორტერი მუშენდჷ მედიცინაშ რკვიებაშ ერუანულ ცენტრის 11 წანას (1949-1960) დო უკულ ლონდონიშ იმპერიულ კოლეჯის. 1967 წანაშე პორტერი რდჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშ ბიოქიმიაშ პროფესორი. როდნი პორტერქ ღურუ 1985 წანაშ 6 ეკენიას, ავტოკატასტროფას, ნოღა გილფორდიშ გოხოლუას.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
როდნი რობერტ პორტერი რდჷ შხვადოშხვა ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი. 1964 წანაშე პორტერი რდჷ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური, 1966 წანას გინოჩეს გაირდნერიშ პრემია, 1972 წანას ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის, 1973 წანას პორტერქ მიპალუ ომაფე მენდალი დო 1983 წანას კოპლიშ მენდალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* როდნი რობერტ პორტერი Nobelprize.org-ის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1917
კატეგორია:ნაღურა 1985
ვლადიმირ პრელოგი

**ვლადიმირ პრელოგი** (ხორვ. Vladimir Prelog; დ. 23 კვირკვე, 1906, სარაევო, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 7 ღურთუთა, 1998, ციურიხი, შვეიცარია) — ხორვატი-შვეიცარიალი ქიმიკოსი, ორგანული მოლეკულეფიშ დო რეაქციეფიშ სტერეოქიმიაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1975 წანას. პრელოგიქ დებადჷ დო ირდუ სარაევოს, გურაფულენდჷ ქიმიურ ინჟინერიას ჩეხეთიშ ტექნიკურ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი ემილ ვოტოჩეკიშ ხემანჯღვერობათ, 1929 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ პრელოგი მუშენდჷ ზაგრებიშ უნივერსიტეტის დო ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის. ვლადიმერ პრელოგი რდჷ ომაფე საზოგადოებაშ, იუგოსლავიაშ მენცარობაშ დო ხელუანობაშ აკადემიაშ, სერბეთიშ მენცარობაშ აკადემიაშ მაკათური. პრელოგი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. ღურუ ციურიხის, 1998 წანაშ 7 ღურთუთას, 91 წანერქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვლადიმირ პრელოგი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ხორვატეფი
კატეგორია:ხორვატი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1906
კატეგორია:ნაღურა 1998
შეიჰ ულ-ისლამი

მინი|შეიჰ ულ-ისლამი
**შეიჰ-ულ-ისლამი**, თაშნეშე შეიჰულისლამი, ვარ-და შეიხ ულ-ისლამი (; მაღალჩინამი პიჯი ისლამს, ნამუსჷთ XVI ოშწანურაშე მოჸუნაფილი ოსმალეთიშ იმპერიას სულთნი დჷთმარინუანდჷ.

## შეიჰ ულ-ისლამიშ პოსტი შხვა ქიანეფს

შხვა სახენწჷფოეფს ქიანაშ უმაღალაში მუფტიშ პოსტი რე თაშნეშე შეიჰ ულ-ისლამი. თაშ სამანგათ, კავკაციაშ უმაღალაში მუფტი რე ალაჰშუქურ ფაშაზადე (), დო ტაილანდიშ ხულა რაჯა მონტრი (Chula Raja Montri).
რუსეთიშ უმაღალაში მუფტი: მუსლიმეფიშ თარიშ ცენტრალური ოშურიელე ომართუალეშ მადუდე () შეიჰ ულ-ისლამი, თალგატ საფიჩ თაჯუდდინი (; {lang-tr|Talgat tacuddin}}). თაჯ-ედ-დინ არაბულშე თანგუათ შანენს „ისლამიშ გურგინს“.

## ქოძირით თაშნეშე

* ისლამოლოგია 
* ოსმანისტიკა 
* თურქოლოგია 
* არაბისტიკა 
* აზიაშ დო აფრიკაშ ინსტიტუტი
* ოსმალეთიშ შეიჰ ულ-ისლამეფიშ ერკებული

კატეგორია:აღმოსავლეთმცოდნეობა
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერია
ჰაფიზი

[thumb|300პქ|ბაღანეფი [მავრიტანიას ყურანს იზეპირენა]]
**ჰაფიზი** ( „ზეპირო მოგურაფუ“, „მათხილე“) — მუსლიმი, ნამუსჷთ უჩქჷ ყურანი ზეპირო. 

ზეპირი ტრადიცია კაბეტ როლს ლაჸაფენდჷ ისლამური მონძალაშ ასქილადაფას. ყურანიშ აიათეფი დო ჰადისეფი მაჰმადიშ თელარასჷთ სპეციალურო იგურუაფუდჷ დო ზეპირო გჷნმიშჷ გამნარყიშე გამნარყიშა. ისლამური მონძალაშ მათხილეეფი ჰაფიზეფი რდეს. ნაჭარაწკჷმა ართა ასეთ ძალამ ჭყანიერი რე ჰაფიზეფიშ ტრადიცია.

## ქოძირით თაშნეშე
* ისლამი
* ყურანი
* მაჰმადი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* А. Али-заде. ისლამური ენციკლოპედიური ლექსიკონი  

კატეგორია:ყურანი
ტიალინგ კუპმანსი

**ტიალინგ ჩარლზ კუპმანსი** (ნიდერლ. Tjalling Charles Koopmans; დ. 28 მარაშინათუთა, 1910, გრაველანდი, ნიდერლანდეფი — ღ. 26 ფურთუთა, 1985, ნიუ-ჰეივენი, კონექტიკუტი, ააშ) — ნიდერლანდარი-ამერიკალი მათემატიკოსი დო ეკონომისტი, რესურსეფიშ ოპტიმალური გორთუალაშ თეორიაშ რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ეკონომიკაშ დარგის 1975 წანას (ლეონიდ კანტოროვიჩიწკჷმა ართო).

## ბიოგრაფია
ტიალინგ კუპმანსიქ დებადჷ 1910 წანაშ 28 მარაშინათუთას, ნიდერლანდეფიშ ოფუტე გრაველანდის. გურაფულენდჷ მათემატიკას უტრეხტიშ უნივერსიტეტის. 1930 წანას, კუპმანსიქ მათემატიკაშ გურაფა მიოტუ დო დიჭყჷ თეორიული ფიზიკაშ დოგურაფა. 1933 წანას გეჩინებაფუ შინელი ეკონომისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი იან ტინბერგენი, მიდართჷ ამსტერდამიშა დო დიჭყჷ მათემატიკური ეკონომიკაშ გურაფა ტინბერგენიშ ხემანჯღვერობათ. 1936 წანას კუპმანსიქ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი ლეიდენიშ უნივერსიტეტის. 1940 წანას კუპმანსიქ მიდართჷ ამერიკაშა. ართ პერიოდის იმუშუ დიო ვაშინგტონს დო უკულ ჩიკაგოს. რდჷ ეკონომიკაშ რკვიებაშ კაულესიშ კომისიაშ კონსულტანტი. კაულესიშ კომისია აფილირებული რდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიწჷმა. 1948 წანაშე კუპმანსი რდჷ კაულესიშ კომისიაშ დირექტორი. 1948 წანაშე ტიალინგ კუპმანსი რდჷ ამერიკაშ სტატისტიკაშ აკადემიაშ მაკათური დო 1950 წანაშე ნიდერლანდეფიშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ აკადემიაშ მაკათური-კორესპონდენტი. 1950-იან წანეფს კაულესიშ კომისიაქ ომუშებუშა იელიშ უნივერსიტეტიშა გეგნორთჷ დო კუპმანსიქ ხოლო კარიერა იელიშ უნივერსიტეტის გაგინძორჷ. ტიალინგ კუპმანსიქ ღურუ 1985 წანაშ 26 ფურთუთას, 74 წანერქ, კონექტიკუტიშ ნოღა ნიუ-ჰეივენს. კვანტურ ქიმიას რე კუპმანსიშ ჯოხონობაშ  კუპმანსიშ თეორემა.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* 
*  Cowles Foundation Paper No. 357.
* 
* 

## ქოძირით თაშნეშე
* ღოზური პროგრამირაფა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Herbert Scarf, "Tjalling Charles Koopmans: August 28, 1910 – February 26, 1985", *National Academy of Science*
* 
* Biography of Tjalling Koopmans from the Institute for Operations Research and the Management Sciences
* Tjalling Charles Koopmans Papers (MS 1439). Manuscripts and Archives, Yale University Library.

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ეკონომისტეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი-ამერიკალეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1910
კატეგორია:ნაღურა 1985
ხატიბი

**ხატიბი** ( — *მოქადაგე, ორატორი*) — მუსლიმანი ოშურიელე პიჯი, ნამუთ დუდენს ობიშხაშ ხვამას (ჯუმა-ნამაზი).

ხვამაშ დოჭყაფაშახ ზიტყვათ გიშმურს (ხუტბა) კათედრაშ მასუმა ეშალშე. კათედრა იდვალუაფუ მექაშჸურე მერინაფილი ოხვამერი ნიშაშ (მიჰრაბი) მარძგვანშე. ირსულებჷ ჟირი ხუტბა: პირველს ჯოხი ხუტბატ ალ-ვაას, დიდაქტიკური დინორეშ დჷმაგურაფალი ზუტყვა; მაჟირას ჯოხო ხუტბატ ალ-ნაატ დო იკათუანს რწუმაშ სიმბოლოს, ხალიფეფიშ აღიარაფას, სახენწჷფოშ მადუდეშო დო მართალმორწუმეეფიშ ჯარიშო ხვამა.

ობიშხაშ ხუტბაშ მოხ, ხატიბი ზიტყვათ გიშმურს რელიგიურ დღახუეფს, სამანგათ ყურბან-ბაირამი (ოკიბირალიშ დღახუ) ვარ-და იდ ალ-ფიტრი (რამადანიშ თუთაშ ხონებაშ თებაშ პატიოცემელო).

კატეგორია:ისლამიშ ოშურიელე წოდებეფი
კატეგორია:ისლამი
შეიხი

**შეიხი** ( - ბადიდუ, მოხელე, უნჩაში) — ისლამს ჩინებული ღორონთიშმორაგადეშ პატიოცემელი ჯოხოდვალა.

შხვა შანულობეფი:
* არაბეთიშ ჩქონიშ არაბული ტომეფიშ ბელადი.
* ნამდგა ადამიერი, ნამუთ რე ამირა, შეიხო ჯოხოიდვალუაფუ.
კანკალეშა შეიხო გჷმიცხადებჷნა ისლამური ორგანიზაციეფიშ ლიდერეფი.
*ბჟაეიილიშ დო აფრიკაშ კანკალე მუსლიმურ ქიანეფს **შეიხი** მამართალიშ, ჟინოსქუაშ, თაშნეშე ზოგადო თი პიჯიშ, ნამუსჷთ თე ტიტული უღჷნ. თაშნეშე გჷმირინუაფუ მუსლიმანეფიშ მანჯღვერიშ შანულობათ.

კატეგორია:ისლამიშ ოშურიელე წოდებეფი
კატეგორია:ისლამი
ბერტონ რიხტერი

**ბერტონ რიხტერი** (ინგლ. Burton Richter; დ. 22 მელახი, 1931, ბრუკლინი, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 18 კვირკვე, 2018, სტენფორდი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი.  1974 წანას ერუანული აქსელერატორული ლაბორატორია SLAC-იშ დო ბრუკჰეივენიშ ერუანული ლაბორატორიაშ მენცარეფქ, რიხტერიშ დო სემიუელ ტინგიშ ხემანჯღვერობათ, ძირეს J/ψ-მეზონი. ჸათე ძირაფაშ გეშა ჟირხოლო მენცარს, რიხტერს დო ტინგის გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1976 წანას.

## ბიოგრაფია
ბერტონ რიხტერქ დებადჷ 1931 წანაშ 22 მელახის, ბრუკლინს, ნიუ-იორკის, ურიეფიშ ფანიას დო ირდუდჷ ქუინსის. რიხტერი გურაფულენდჷ ფარ-როკევეიშ სკოლას, უკულ მერსერსბერგიშ აკადემიას, პენსილვანიას. აკადემიაშ უკულ რიხტერქ გურაფა გაგინძორჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი 1952 წანას დო უკულ დოქტორიშ ხარისხი ხოლო, 1956 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტის დო რდჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ პროფესორი. 1984-1999 წანეფს რიხტერი რდჷ ერუანული აქსელერატორული ლაბორატორია SLAC-იშ დირექტორი. სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშ მუშობაშ ბორჯის რიხტერქ, სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ პროფესორიშ დევიდ რიტსონიშ მოხვარებათ, ეიოგჷ SPEAR-აქსელერატორი. ჸათე აქსელერატორიშ გიმორინაფათ იძირუ მეზონქ, ნამუსჷთ რიხტერქ გიოდვუ ψ (ფსი). ჸათე მეზონქ იძირუ ბრუკჰეივენიშ ერუანულ ლაბორატორიას ხოლო, სემიუელ ტინგიშ ხემანჯღვერობათ. სემიუელ ტინგიქ მეზონს გიოდვუ J. ჸათავრეშე მორთჷ ჯოხოდვალაქ J/ψ-მეზონი. 1976 წანას რიხტერს დო ტინგის მიაჩჷ ნობელიშ პრემიაქ. ბერტონ რიხტერი 1975 წანას CERN-ის ხოლო მუშენდჷ. რიხტერი რდჷ შხვადოშხვა აკადემიეფიშ მაკათური დო პრემიეფიშ ლაურეატი. 1975 წანას რიხტერქ მიპალუ ერნესტ ლოურენსიშ პრემია, 2012 წანას ენრიკო ფერმიშ პრემია. 2012 წანას ააშ-შ პრეზიდენტიქ ბარაკ ობამაქ რიხტერს გინოჩჷ პრესტიჟული მენცარობაშ ერუანული მენდალი. ბერტონ რიხტერქ ღურუ 2018 წანაშ 18 კვირკვეს, სტენფორდის, 87 წანერქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*The Nobel Prize in Physics 1976
*Richter Burton, Nobel Luminaries Project, The Museum of the Jewish People at Beit Hatfutsot
*SLAC Flickr album
*Historical photos of Burton Richter
*Honoring Burton Richter at APS April 2019

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1931
კატეგორია:ნაღურა 2018
მილტონ ფრიდმანი

**მილტონ ფრიდმანი** (ინგლ. Milton Friedman; დ. 31 კვირკვე, 1912, ბრუკლინი, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 16 გერგობათუთა, 2006, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ეკონომისტი დო სტატისტიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის 1976 წანას. გიმირკვიუ პროდუქტეფიშ მოხვარებაშ ანალიზი, მონეტარული ისტორია, სტაბილიზაციაშ პოლიტიკაშ თეორია დო კომპლექსურობა. ფრიდმანი, ჯორჯ სტიგლერიწკჷმა ართო, რდჷ ჩიკაგოშ ეკონომიკაშ სკოლაშ ართ-ართი ინტელექტუალური ლიდერი.

## ბიოგრაფია

## მენცარული რკვიებეფი

## პრემიეფი დო ჯილდოეფი

## კრიტიკა

## გალერეა

RoseMiltonF.jpg|მილტონ ფრიდმანი მუშ ოსურიწჷმა
Milton Friedman 1976.jpg|მილტონ ფრიდმანი 1976 წანას
Portrait of Milton Friedman.jpg|ფრიდმანი 2004 წანას


## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
*  *A Theory of the Consumption Function* (1957)
*  *A Program for Monetary Stability* (Fordham University Press, 1960) 110 pp. online version  
* *Capitalism and Freedom* (1962), (excerpts)
*  *A Monetary History of the United States, 1867–1960*, with Anna J. Schwartz, 1963; part 3 reprinted as *The Great Contraction*
* "The Role of Monetary Policy." *American Economic Review,* Vol. 58, No. 1 (Mar. 1968), pp.&nbsp;1–17 JSTOR presidential address to American Economics Association
*  "Inflation and Unemployment: Nobel Lecture", 1977, *Journal of Political Economy*. Vol. 85, pp.&nbsp;451–72. JSTOR
* *Free to Choose: A Personal Statement*, with Rose Friedman, (1980), highly influential restatement of policy views
* *The Essence of Friedman*, essays edited by Kurt R. Leube, (1987)
* *Two Lucky People: Memoirs* (with Rose Friedman) (1998) excerpt and text search
* *Milton Friedman on Economics: Selected Papers by Milton Friedman*, edited by Gary S. Becker (2008)

## ლიტერატურა
* Ebenstein, Lanny (2007). Milton Friedman: A Biography. St. Martin's Publishing Group. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Collected Works of Milton Friedman (Multiple Text, audio, video)
* The Milton Friedman papers at the Hoover Institution Archives
* Selected Bibliography for Milton Friedman at the University of Chicago Library
* Milton Fridman at Scarlett
* Inflation and Unemployment 1976 lecture at NobelPrize.org
* Nobel Memorial Prize acceptance speech

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ეკონომისტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1912
კატეგორია:ნაღურა 2006
დანიელ კარლტონ გაიდუზეკი

**დანიელ კარლტონ გაიდუზეკი** (ინგლ. Daniel Carleton Gajdusek; დ. 9 ეკენია, 1923, იონკერსი, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 12 ქირსეთუთა, 2008, ტრომსე, ნორვეგია) — ამერიკალი ექიმი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1976 წანას (ბარუხ სამუელ ბლამბერგიწკჷმა ართო). გიმირკვიუ კურუშ ლახარა დო თიში მიზეზეფი.

## ბიოგრაფია
დანიელ კარლტონ გაიდუზეკიქ დებადჷ 1923 წანაშ 9 ეკენიას, ნიუ-იორკიშ შტატიშ ნოღა იონკერსის, სლოვაკეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ როჩესტერიშ უნივერსიტეტის. როჩესტერიშ უნივერსიტეტიშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი 1946 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის დო კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის. 1951-1953 წანეფს მსახურენდჷ ამერიკაშ არმიას. 1954 წანას ავსტრალიაშა მიდართჷ, სოდეთ მუშენდჷ ვოლტერ დო ელიზა ჰოლიშ მედიცინაშ რკვიებაშ ინსტიტუტის, მელბურნის. ჸათე პერიოდის გაიდუზეკიქ დეინტერესჷ კურუშ ლახარათ დო დიჭყჷ თიში მენცარული რკვიება. კურუშ ლახარა  გოფაჩილი რდჷ 1950-1960-იან წანეფს, ახალი გვინეას, უმოსო ფორეშ ნაცია ოხორანდუნ თექ. ფორეშ კათას უღუდჷ კანიბალიზმიშ ტრადიცია. კოჩი დოღურუდუნ, ღურელიშ მოჯგირეეფი ღურელს დოხაშუნდეს დო თიში ორგანოეფს დო ტვინს ჭკომუნდეს. ჸათე პროცესიშ უკულ, თინეფი კურუშ ლახარათ ილახებუდეს, უმოსო თინეფი ნამუთ კოჩიშ ტვინს ჭკომუნდუნჷ. გაიდუზეკიქ კურუშ ლახარაშ მიზეზო კანიბალიზმი, ღურელიშ ტვინიშ ჭკომუა, მირჩქინჷ. გაიდუზეკიქ ართ-ართი ექსპერიმენტით ღურელი კოჩიშ ტვინი შიმპანზეშ დუდიშა გემშიღჷ დო ოკვირუდჷ მაიმუნეფს კურუშ ლახალა ქაღოლედესო. მუდგარენ პერიოდიშ უკულ მაიმუნეფს კურუშ სიმპტომეფქ გემკურჩქინდეს. გაიდუზეკიშ აზრით კურუშ ლახარაშ მიზეზი რდჷ ვირუსი, ნამუსჷთ შეულებუდ ლახარაშ გჷმოჭანაფა. მენცარეფიშ უკულიან რკვიებეფქ დანტკიცჷ ნამდა კურუშ ლახარაშ მიზეზი ვირუსი ვარდჷ დო ლახარაშ მიზეზი პრიონეფი რდჷ.

გაიდუზეკის ამერიკაშა გვიანეაშე ბაღანეფი მოჸუნდო დო თინეფ სკოლეფშა დო კოლეჯეფშა მიშმაჸუნდჷ, ოგურუანდჷ. გაიდუზეკიქ ამერიკაშა მიჸონ 56 ბაღანა. 1997 წანას გაიდუზეკი ბაღანეფიშ სექსუალური ექსპლუატაციაშ დო პედოფილიაშ გეშა ოჭოფეს დო 12 თუთას ციხეს ქუდახუნეს. მუჭოთ გიმირკვიუნ, გაიდუზეკის ბაღანეფწჷმა სექსი უღუდჷ. ციხეშ თებაშ უკული, გაიდუზეკიქ ევროპაშა მიდართჷ ოცხოვრებშა დო ამერიკაშა დღას ვადურთინჷ. დიო ამსტერდამს ცხოვრენდჷ დო უკულ ტრომსეს, ნორვეგიას. ღურუ 2008 წანაშ 12 ქირსეთუთას, ტრომსეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* დანიელ კარლტონ გაიდუზეკი Nobelprize.org-ის
* ავტობიოგრაფია (უნგრულო)
*D. Carleton Gajdusek Papers MSS 421. Special Collections & Archives, UC San Diego Library.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ექიმეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1923
კატეგორია:ნაღურა 2008
ნევილ ფრენსის მოტი

**ნევილ ფრენსის მოტი** (ინგლ. Sir Nevill Francis Mott; დ. 30 ეკენია, 1905, ლიდსი, ინგლისი — ღ. 8 მარაშინათუთა, 1996, მილტონ-კინზი, ბაკინგემშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ფიზიკოსი, მაგნიტური დო დეზორიენტირებული სისტემეფიშ ელექტრონული სტრუქტურაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1977 წანას (ფილიპ უორენ ანდერსონი დო ჯონ ჰაზბრუკ ვან ფლეკიწკჷმა ართო). ნევილ ფრენსის მოტი გურაფულენდჷ კლიფტონიშ კოლეჯის, უკულ კემბრიჯიშ სენტ-ჯონიშ კოლეჯის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ მანჩესტერიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ ლექტორო. 1930 წანას მოტიქ დირთჷ კემბრიჯიშა დო მუშობა ქიდიჭყჷ გონვილ-ენდ-კიზიშ კოლეჯის. 1933 წანაშე ნევილ მოტი რე ბრისტოლიშ უნივერსიტეტიშ თეორიული ფიზიკაშ პროფესორი. 1954 წანაშე კინ კემბრიჯის რე. 1959-1966 წანეფს ნევილ მოტი რდჷ გონვილ-ენდ-კიზიშ კოლეჯიშ მასტერი. ნევილ ფრენსის მოტი რდჷ შხვადოშხვა ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი. 1936 წანაშე რდჷ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური. 1941 წანას მოტის გინოჩეს ჰიუზიშ მენდალი, 1953 წანას ომაფე მენდალი, 1972 წანას კოპლიშ მენდალი, 1973 წანას ფარადეიშ მენდალი დო 1977 წანას ნობელიშ პრემია. ნევილ ფრენსის მოტი რდჷ ჰერიოტ-ვატიშ უნივერსიტეტიშ საპატიო დოქტორი.

## ლიტერატურა
* N. F. Mott, A Life in Science (Taylor & Francis, London, 1986)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნევილ ფრენსის მოტი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1905
კატეგორია:ნაღურა 1996
როჟე გიიმენი

**როჟე გიიმენი** (ფრანგ. Roger Guillemin; დ. 11 ღურთუთა, 1924 — ღ. 21 ფურთუთა, 2024) — ფრანგი-ამერიკალი ნეირომენცარი, ნეიროჰორმონეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1977 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* როჟე გიიმენი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი მენცარეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1924
კატეგორია:ნაღურა 2024
კაი სიგბანი

**კაი სიგბანი** (შვედ. Kai Manne Börje Siegbahn; დ. 20 პირელი, 1918, ლუნდი, შვედეთი — ღ. 20 კვირკვე, 2007, ენგელჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ფიზიკოსი, ქიმიური ანალიზიშ ელექტრონული სპექტროსკოპიაშ მეთოდიშ გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1981 წანას. ჸათე მეთოდი ასე უმოსო შინელი რე მუჭოთ რენტგენული ფოტოელექტრონული სპექტროსკოპია. 1981 წანას, ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის სიგბანიწჷმა ართო გინოჩეს, ართურ ლეონარდ შავლოვის დო ნიკოლას ბლომბერგენის, ლაზერული სპექტროსკოპიაშ გოვითარაფაშ გეშა. კაი სიგბანიშ მუმა რდჷ შვედი ფიზიკოსი მანე სიგბანი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის 1924 წანას. კაი სიგბანი გურაფულენდჷ სტოკჰოლმიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1944 წანას მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შვედეთიშ ომაფე ტექნოლოგიურ ინსტიტუტის, 1951–1954 წანეფს. 1954–1984 წანეფს სიგბანი რდჷ უფსალაშ უნივერსიტეტიშ ექსპერიმენტალური ფიზიკაშ პროფესორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კაი სიგბანი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1918
კატეგორია:ნაღურა 2007
ჯუანეფი

**ჯუანეფი**, **ჯუანი** (, *ბუჯუან*, თაშნეშე *ბუბუ*, *ბუი*, *ბუნუნ*; ) — ობჟათე ჩინეთიშ კათა, არხოს რე ბუიშ კათაწკჷმა, მიშმურს ქიანაშ ოფიციალურ 56 ეთნიკურ ბუნაშა, ნამუთ არძაშე უკაბეტაში ერუანული უჭიჭაშობა რე. მუდანობა — 16 178 811 ადამიერი (ეჭარუა, 2000). ჯუანეფი თარო ოხორანა გუანსი-ჯუანიშ ავტონომიურ რაიონს (14,24 მლნ ადამიერი), თაშნეშე იუნანიშ (1,14 მლნ) დო გუანდუნიშ (570 ვთშ.) პროვინციეფს.

კათაშ ასეიანი ოფიციალური ჯოხოდვალაქ, ეთნონიმქ *ჯუან* გორჩქინდჷ XIII ოშწანურას დო ჩინეთიშ თარობაშით მეღებულქ იჸუ 1964 წანას, ნამუსჷთ მუმალშო 20-შე უმოსი ალტერნატიული ჯოხოდვალა უღუდჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ჯუანოლოგია

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  ხასჷლა ჯუანეციშ გეშა ჩინურ ინფორმაციულ ინტერნერ-ცენტრის
* ხასჷლა ჯუანეფიშ გეშა China’s Official Gateway to News & Information-ს
* კათეფიშ დორთუალაშ რუკა ჩინეთიშ მაზრეფიშ მეჯინათ

კატეგორია:ჩინეთიშ კათეფი
კატეგორია:ტაიშ კათეფი
მანე სიგბანი

**კარლ მანე გეორგ სიგბანი** (შვედ. Karl Manne Georg Siegbahn; დ. 3 ქირსეთუთა, 1886, ერებრუ, შვედეთი — ღ. 26 ეკენია, 1978, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ფიზიკოსი, რენტგენული სპექტროსკოპიაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1924 წანას.

## ბიოგრაფია
მანე სიგბანიქ დებადჷ 1886 წანაშ 3 ქირსეთუთას, შვედეთიშ ნოღა ორებრუს. გურაფულენდჷ ლუნდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ რდჷ შვედი ფიზიკოსიშ იოჰანეს რობერტ რიდბერგიშ ასისტენტი. 1908 წანას სიგბანიქ გურაფა გეტინგენიშ უნივერსიტეტის გაგინძორჷ. მალას შვედეთიშა დირთჷ დო ლუნდიშ უნივერსიტეტის თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1911 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშობა დიჭყჷ ლუნდიშ უნივერსიტეტის, ფიზიკაშ პროფესორო. 1922 წანას ლუნდი ქიდიტუ დო გეგნორთჷ უფსალაშ უნივერსიტეტიშა. 1937 წანაშე მანე სიგბანი რდჷ შვედეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ნობელიშ ინსტიტუტიშ ფიზიკაშ დეპარტამენტიშ (ასეიან სიგბანიშ ინსტიტუტი) დირექტორი. მანე სიგბანი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1924 წანას მიპალუ ნობელიშ პრემია, 1934 ჰიუზიშ მენდალი, 1940 წანას რუმფორდიშ მენდალი. 1954 წანაშე სიგბანი რდჷ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური. მანე სიგბანიშ ოსური რდჷ კარინ ჰოგბონი. ჸუნდეს ჟირი სქუა: ბო სიგბანი (1915–2008), დიპლომატი, პოლიტიკოსი დო კაი სიგბანი (1918–2007), ფიზიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკას, 1981 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მანე სიგბანი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1886
კატეგორია:ნაღურა 1978
ბიოქიმია

**ბიოქიმია** გურაფულენს, დო მუ აბანი უკებჷ ქიმიურ პროცესეფს თელ ორგანიზმის დო თინეფიშ ქიმიური კომპონენტეფიშ სტრუქტურაშ ფუნქციონირაფას. მუჭომით რე: ცილეფი, ლიპიდეფი, ნუკლეინიშ ბჟე, ნოშქერწყარი დო შხვა ბიომოლეკულეფი.

ბიომოლეკულეფიშ გჷრძე რანწკის. თინეფშე ბრელი რე კომპლექტი დო კაბეტი მოლეკულა (თინეფშა პოლიმერეფი უჯოხონა), ნამუეფჷთ წჷმორინაფილი რე მოგვენი გომაჟირაფონი ართულეფით (თინეფშა მონომერეფი უჯოხონა). ირ პოლიმერიშ კლასის უღჷ გინორთელი კომპონენტი სამანგ: ცილა რე პოლიმერი, ნამუშ კომპონენტეფი წჷმორინაფილი რე 20 ვარ-და უმოსი ამინობჟეთ.

კილიშკილშა რე ეჭარილი თოლიშ მეტაბოლიზმიშ დო ენდოკრინული სისტემაშ ბიოქიმია. ბიოქიმიაშ შხვა ასპექტი იკათუანს გენეტიკურ კოდის (დნბ, რნბ), ცილაშ თოლიშ მემბრანაშ ტრანსპორტის დო სიგნალიშ გჷნოჩამას.

## ნოშქერწყარი

ნოშქერწყარი აკმოდირთჷ მონომერეფიშე, ნამუეფსჷთ მონოსაქარიდი ჯოხო. კანკალე მონოსაქარიდი მიშმურს გლუკოზაშ (C6H12O6), ფრუქტოზაშ (C6H12O6) დო დეოქსირიბოზაშ აკოდგინალუაშა. მუჟანსჷთ ჟირი მონოსაქარიდი გჷნმიცადენს დეჰიდრატაციაშ სინთეზის, ჰიდროქსილიშ ბუნაშ ჟირი მონოსაქარიდიშე მეთმეჭყორდჷ ჟირი ატომი წყარბადი, ართი ატომი ჟანგბადი დო გჷთმიჭყაფუ წყარი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მედიცინა
კატეგორია:ქიმია
კატეგორია:ბიოლოგია