open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კირილიცა

მინი|360პქ|კირილიცაშ გოფაჩუაშ არეალი
**კირილიცა** (თაშნეშე ტრადიციული ჯოხო მაართა ჟირი ასო-შანიშ, „აზიშ“ დო „ბუკიშ“ მეჯინათ — **აზბუკა** — aзбука) — ვაართი სლავური დო ვასლავური ნინაშ (სამანგ; ჩუვაშური, ბურიატული, თათრულ-ბაშკირული, უდმურტული, აფხაზური, ოსური) ჭარალუა ევროპას დო აზიას. თიში აკოქიმინუაშ ისტორია მერსხილი რე ჯოხოეფწკჷმა წიმინდე ბერეფიშ, კირილეშ დო მეთოდეშ, თესალონიკალეფიშ, ნამუეფქჷთ აკოქიმინეს ვა **კირილიცა**, თიშ წჷმოხონი — გლაგოლიცა. 

კირილიცაშა ჭარჷნა ჸოფილი იუგოსლავიაშ კანკალე ქიანას (სერბეთი, ბოსნია დო ჰერცეგოვინა) დო თექ თის „ჩირილიცას“ უძახჷნა.

## კირილიცაშ ანბანი

## კირილიცა უნიკოდის

## ლიტერატურა
* Ivan G. Iliev. Short History of the Cyrillic Alphabet. Plovdiv. 2012. Short History of the Cyrillic Alphabet
* Bringhurst, Robert (2002). *The Elements of Typographic Style* (version 2.5), pp.&nbsp;262–264. Vancouver, Hartley & Marks. ISBN 0-88179-133-4.
* Nezirović, M. (1992). *Jevrejsko-španjolska književnost*. Sarajevo: Svjetlost. [cited in Šmid, 2002]
* 'The Lives of St. Tsurho and St. Strahota', Bohemia, 1495, Vatican Library

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Cyrillic Charset Soup
* Transliteration of Non-Roman Scripts
* History and development of the Cyrillic alphabet
* data entry in Old Cyrillic / Стара Кирилица 



კატეგორია:ჭარალუეფი
ნინა (მიარეშანულამი)

**ნინა** შილებე შანენდას:

* ნინა — ანატომიური ორგანო
* ნინა — კომუნიკაციაშ საშუალება
* ნინა — კომპიუტერული დაპროგრამირაფაშ ნინა
ლათინური ჭარალუა

thumb|left|ლათინური ჭარალუაშ გოფაჩუაშ არეალი მოსოფელს

**ლათინური ჭარალუა** (**რომაული ანბანი**, ლათინურ ნინაშა „abecedarium“ [**აბეცედარიუმი**]) — თეხანური მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე გოფაჩილი ანბანური ჭარალუა. თის რომანული, გერმანიკული, ფინურ-უგორული, სლავური, თურქული დო შხვა ნინეფი გჷმირინუანა. 
**ლათინური ჭარალუა** 26 ასო-შანშე აკმოდირთუ. ნინეფიშ სიმურობური ორთაშ მეჯინათ თე ასო-შანეფი შხვადოშხვანერო გჷმირაგადუაფჷნა. თინეფს თაშნეშე შხვადოშხვა ჯოხო უღჷნა. კანკალე ბგერაშ გინაჩამალო შხვადოშხვა ვარიანტი რსებენს შხვადოშხვა ნინას.  
: სამანგ. ბგერა „შ“ ვა არსებენს ლათინურ ნინას, მუშ გეშა შ-ბგერაშ მაღვენჯი შხვადოშხვა ნინას თე პრობლემა გინოჭყვადილი რე შხვადოშხვანერო. „შ“ ინგლისურს რე Sh,sh, ფრანგულს - Ch,ch, გერმანულს - Sch,sch, სერბულ-ხორვატულს - Š,š, პოლონურს - Sz,sz, ვარდა Ś,ś, თურქულს - Ş,ş. 
ანბანიშ ჯოხოდვალათ შხვადოშხვა რე კანკალე ქიანას. სამანგ.; სლავურ ქიანეფს ლათინურ ანბანს „ლატინიცას“, „ლატინკას“, ან უბრალოთ „აბე-ცე-დას“ უძახჷნა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Diacritics Project &mdash; All you need to design a font with correct accents 


კატეგორია:ჭარალუეფი
სომეხური ჭარალუა

**სომეხური ჭარალუა** — ანბანური ჭარალუა, ნამუსჷთ სომეხური ნინა გჷმირინუანს. სომეხური ტრადიციაშ მეჯინათ, თინა 405 წანას აკოქიმინჷ სომეხ ოჯარალე მოღალე მესროპ მაშტოციქ. თიშ უკული სომეხური ანბანი გჷმირინუანდჷ ჟირ თეხანურ, სალიტერატურო დო ორაგადე, დიალექტეფიშ ოჭარალო — ბჟაეიოლ სომეხურშო დო ბჟადალ სომეხურშო — ნამუეფქჷთ ართ პერიოდის გევითარესჷნ. აკოქიმინელი რე ფონეტიკურ პრინციპშა. დუდმაართაშე სომეხურ ანბანს 36 ასო რდჷ, მოგვიანაფათ (XII ოშწანურა) — თის სუმ ასოქ გიაძინჷ. თეხანურ სომეხურ ანბანს 39 ასო რე, თინეფშე 7 ხონარიელი, დოსქილადირი — წოროხონარიელი. სომეხურო ზიტყვა „ანბანი“ რე այբուբեն (აიბუბენ), სომეხური ანბანიშ მაართა ჟირი ასოშ მეჯინათ. სომხური ჭარალუა რიცხუეფიშ ეიოშანალო ხოლო გჷმირინუაფუდჷ. არქეოლოგიურო დოდასურაფილი უჯვეშაში სომეხური მუკნაჭარა ითარიღებუ 480 წანათ.
## რესურსეფი ინტერნეტის
* რამაზ პატარიძე: ერკათაგირიშ გრაფიკული ოხსირეფი

კატეგორია:სომეხური ჭარალუა
კატეგორია:ჭარალუეფი
ნინა (ორგანო)

right|thumbnail|ნინა
**ნინა** — გაგაჩამი ჩხოლარეფიშ დო ადამიერიშ პიჯიშ ღრუს ცანდ კუთამი ორგანო რე. ჩხომეფიშ დო კანკალე პრიმიტიული წყარს მარინუ ამფიბიაშ ნინა ცქირცქამ დაცხიშ ლექინი ჭაჭუ რე. სქირონაშ გაგაჩამეფიშ ნინა ანჯარელი რე სპეციალური კუთეფით, მაყარუ ორგანო რე დო ოკათჷ პიჯიშ ღრუს ოჭკომალიშ გინოყარებას, აკოცამულას დო გომორსებას.

კატეგორია:ანატომია
ტვინი

[300 პქ|thumb|[ადამიერიშ დუდიშ ტვინი]]
**ტვინი** — ნერვული სისტემაშ ცენტრალური ნორთი, ნამუთ უნარღელჸვენს ორგანიზმიშ ოთელარე ფუნქციეფიშ რეგულაციაშ დო უმაღალაში ნერვული ქიმინჯალაშ გოხორციალაფაშ არძაშე რსულჸოფურ ფორმეფს. ტვინიშ თარი სტრუქტურულ-ფუნქციური ართური რე *ნეირონი*. *ფილოგენეზიშ* ნერვული კურთხუეფიშ დიფუზური ბადე ითირჷ გიშაკერზაფილი ნერვული ნოსქვეფით, ნამუეფიშ გოთანჯილი სახეთ დონწკარუა აკმოქიმინჷნს ქვარაშ ძეწკვის — ქვარაშ ტვინს. კანკალე ჭანდის დო მოლუსკის ძალამო უღჷ გოვითარაფილი დუდიშ განგლიონი, თ. ჯ. დუდიშ ტვინი. გაგაჩამი ჩხოლარეფიშ დო ადამიერეფიშ ტვინი აკმოდირთჷ ოჭიშიშ ტვინშე დო დუდიშ ტვინშე, ფორილი რე დაცხეფით დო თხილერი რე გაგაჩიშ დო დუდიშ ხოკოშ ყვილამი ნორშვეფით. დუდიშ ტვინი იკათუანს ტვინიშ ღერს (მოგჷრძე ტვინი, ხინჯი, შქა ტვინი), ნათხემს დო კაბეტ ტვინს, ნამუთ გიშართილი რე 2 ჰემისფეროთ დო მერსხილი რე ტვინიშ ღერწკჷმა შქამადვალჷ ტვინით. რდილი ადამიერიშ დუდიშ ტვინიშ წონა ოშქაშეთ 1400 გრამი რე; ოჭიშიშ ტვინი — აკმადგინანს ტვინიშ წონაშ 2%–ს, ნათხემიშ – 10%–ს, ღერიშ სტრუქტურეფიშ – 6%–ს. ტვინიშ წონაშ 5/6 მოურს კაბეტი ტვინიშ ჰემისფეროეფშა. ტვინი აკმოდირთჷ შქირუ (იკათუანს ნეირონეფიშ რსხულეფს დო დენდრიტეფს) დო ჩე (იკათუანს აქსონეფს, ნამუეფიშ *მიელინური დაცხი* გჷთმოპიჯანს ჩე ფერს) ნიფთიარობაშე. ტვინიშ ევოლუცია მერსხილი რე ნთელ რანწკი მორფოლოგიურ გჷნოქიმინუეფს, მუჭოთ რე დუდიშ ტვინიშ დო კაბეტი ტვინიშ ჰემისფეროეფიშ ალაზჷმაფონი წონაშ, კაბეტი ტვინიშ ჸვაშ დო საფეთქელიშ წილეფიშ ალაზჷმაფონი ზჷმეფიშ, ღარეფიშ სიტომბაშ დო კარკატუეფიშ მუდანობაშ ძინა დო ტვინიშ შვაბელიშ აკოგაფაშ გორთულაფა. *ანთროპოგენეზიშ* პროცესის ტვინიშ მუშობურ გჷნოქიმინუაქ დო დიფერენციაციაქ ოპტიმალური კომპლექსი აკოქიმინჷ *ნეოანთროპის*, ნამუსჷთ იდვალუაფჷ ტვინიშ დო კაბეტი ტვინიშ კაბეტი ალაზჷმაფონი წონა დო ახალი შვებელიშ ჭყანიერი გოვითარაფა, სპეციფიკური ციტოარქიტექტონული ველეფიშ წჷმოქიმინუა, მაუთ დჷმახასიათაფალი რე ხვალე ადამიერეფშო. ინტეგრაციაშ მაღალი დონე უნარღელჸაფილი რე ნეირონეფიშ კაბეტი მუდანობათ, მაღალი სპეციალიზაციათ, ურთიართწკარუაშ დო კონტაქტეფიშ სირთულათ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ტვინი
კატეგორია:ნევროლოგია
თუმა

მინი|თუმაშ ნაჭკირუ
**თუმა** ვარდა **თომა** () — ირდუ კანს, მუთმოფხვადჷნა უმენტაშო ძუძუშმაწუალეფს, აკმოდირთუ თარო კერატინშე დო წჷმარინუანს რსხულიშ მათხილარ სისტემაშ ნორთის. ადამიერიშ რსხული, მორჩილი გჷმნარკეფიშ მოხ (ლეჩქვეფი, ხეშ გურეფი), ედომუშამო ფორილი რე თუმეფით. ძინათებულეფს უღჷნა ჟირი ტიპიშ თუმა *ქიქილი*-კუნტა, თხითხუ ვაპიგმენტირაფილი, თ.ჯ. მაართაფონი თუმა დო *ტერმინალური თუმა*, ნამუთ უმოსო ოჩირქოლაია, სქელი დო თარო პიგმენტირაფილი რე. ტერმინალური თუმაშ სამანგა რე თუმა წარეფს დო დუდს.
ადამიერს დუდს 200 ვითოშ, ანაგის (რსხულს) — 20 ვითოში თუმაშ ღერი უღუ. თხითხუ დო ბუწკი თუმაშ ღერი – 100 გრამიან ორზოლს, ოსურიშ შიბილი (ნაბეჭა) 20 ტონიან სიმონკესთ ურზუ.
თუმა არძშე ბიჭორო ზარხულს ირდუ. თუმაშ სიგჷრძა წანმოწანას ოშქაშეთ 10–15 სანტიმეტრის იძინანს. მუჭოთ რაგადანან ჯღარი თუმა უმოს მალას ირდუ, ვინდარო კაჟია თუმა. ადამიერქ თუმა, ვეგიღაჭასჷნ, თელარაშ ბოლოშახ თიშ სიგჷრძა 725 კმ–ს მიანჭუ.

## ლიტერატურა
* Iyengar, B. (1998). The hair follicle is a specialized UV receptor in human skin? Bio Signals Recep, 7(3), 188–194.
* Jablonski, N.G. (2006). *Skin: a natural history.* Berkley, CA: University of Califiornia Press.
* Rogers, Alan R.; Iltis, David & Wooding, Stephen (2004), “Genetic variation at the MC1R locus and the time since loss of human body hair”, Current Anthropology 45 (1): 105–108.
* Tishkoff, S.A. (1996). Global patterns of linkage disequilibrium at the CD4 locus and modern human origins. Science. 271(5254), 1380–1387.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Answers to several questions related to hair from curious kids 
* How to measure the diameter of your own hair using a laser pointer
* Instant insight 
* Wiktionary "hairsbreadth"

კატეგორია:ანატომია
ბირცხა

thumb|150px|ხეშ ბირცხეფი
**ბირცხა** — თხილანს ხეშ დო კუჩხიშ კითეფიშ დისტალურ დაბოლოებეფს. ჭყანიერი, თინკუნთხურა, რჩქვანელობურო მოდირაკილი *ბირცხაშ ფირფიტა* დუდიშ ვარდიშფერ ფერს ღებულენს ზისხირჯერღვამი ბირცხაინოხვენშე, ნამწკჷმა ფირფიტელა ჭყანიერო რე მიკომარგებული. გჷმოხანტილი რე ბირცხაშ გვერდოთუთა ანუ ლუნულა. ბირცხაშ ფირფიტელაშ ნაანთხალი (*ბირცხაშ ჯინჯი*) ფორილი რე ბირცხაშ პროქსიმალური ბაყულათ. ბაყულაშე ირდუ კუტიკულა, თინა ფუნქციონირენს მუჭოთ იზოლატორი, თხილანს ბაყულაშ (კანიშ ხუჭუშ) დო ფირფიტელაშ შქას რსებულ ოფირჩას გალენური სილამეშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Nail Disorders and Diseases 

კატეგორია:ანატომია
ვიბრისი

მინი|250პქ|ვიბრისი
**ვიბრისი** (ლათ. vibrissae < vibro — ვირხევი, ვიგრიხეფი), დიდი ზჷმაშ ძუძუშმაწუალეფიშ მაგინაფუ ბოწოწი. ვიბრისეფი რჩქვანელობურო იდვალუაფჷნა ბუნეფო დუდს (ჩხვინდის, თოლეფიშ ჟილე, ღვას დო შხვა), კანკალე რსხულიშ შხვა ნორთეფსჷთ. ვიბრისეფი სპეციალიზაფილი გინაფაშ ორგანოეფი რე, ნამუეფით აღიქვენა ელმოლიშ უჭიჭაში ნიარაფეფს. ვიბრისეფიშ ფაზვი ინოხე თუმაშ ჩანთას დო ელმოლშე ვენური ღრუ უღუ. ნანთხორა მახვამილაფარიშნერი მალაკერტეშ ხოკოშ ყვილეფიშ აკოგაფაშე ჩქუ, ნამჷ-და ვიბრისეფი ნოღვენა ძუძუშმაწუალეფიშ ნოგორეფსჷთ, ე. ი. ვიბრისი თომაშე უმოსი ჯვეში წჷმოულობაშ რე. კანკალე ვიბრისშა უჯოხონა ადამიერიშ ჩხვინდიშ ღრუშ დიდ ბოძორეფშა დო ჭანდეფიშ რსხულიშ ძაგარეფშა.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 4, გვ. 395, თბ., 1979

კატეგორია:ანატომია
თოლიშ ფიჭვი

მინი|220px|თოლიშ ფიჭვეფი
**თოლიშ ფიჭვი** — კუნტა, ჭყანიერი თუმა, ნამუთ ირდუ ჟილენ დო გიმენ თოლფორაფიშ დუდიშული ზიაშ წჷმი კირდეს დო თხილანს თოლიშ ქას. ჟილენი თოლფორაფიშ თოლიშ ფიჭვიშ რიცხუ 100-150-ს, გიმენი თოლიშფორაფიშ - 50-70-ს ანჭუ. ირი თოლიშ ფიჭვიშ ჯინჯი მერსხილი რე ქონიშ ჯარკვალეფწკჷმა დო თეშნერო წჷმიქიმინუ ცებო-პილარული (ქონ-თოლიშ ფიჭვიშ) აპარატი. 

თოლიშ ფიჭვეფიშ ღულათ რდუალა იჭანუანს თოლიშ ქაშ გაღერზელებას, კონიუნქტივიტის, ბლეფარიტის. თე ბორჯის ოხვილური რე თოლიშ ფიჭვეფიშ ნორთობური დათხინაფა (ეპილაცია).

## ლიტერატურა

კატეგორია:თუმა
კატეგორია:თოლი (ორგანო)
ITV

**აი-ტი-ვი** (ინგლ. ITV, *Independent Television*-შე) — გოართოიანაფილი ომაფეშ ართ-ართი მაჸვენჯი ოტელევიზიე კორპორაცია. დირსხუ 1955 წანაშ 22 ეკენიას. მინჯე — ITV Networks Limited (აკმოდირთუ ITV plc-იშ, STV Group plc-იშ, UTV Media plc-შ დო Channel Television Ltd.-შე).

## პროგრამეფი
### ახალი ამბეფი
* ITV Lunchtime News
* ITV Evening News
* ITV Nightly News
* ITV Weekend News
* ITV News
* ITV Business Daily

### რეალითი-შოუ
* „Style Queen“
* „Jean-Claude Van Damme: Behind Closed Doors“

### ბორჯიშ ოღალარი
* „The X Factor“
* „Who Wants To Be A Millionaire“
* „The Cube“
* „Red or Black?“
* „The Chase“

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი
* http://www.stvplc.tv/
* http://www.utvmedia.com/ 
* http://www.channelonline.tv/ 

კატეგორია:ITV
ARD

**ARD** (არსებუაფონი ჯოხოეფიშ  მაართა ასოეფიშ აკოკუნტარაფა, „გერმანია-შ“ ოჯარალე-სამართალებური ომაუჭყაფე დგჷმილეფიშ ოხანდე წორომაჸალობა“) — გერმანული ოჯარალე ტელერადიოკომპანია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  
* სახენწჷფო აპიჯალა ARD-შ გეშა 
* ARD Tagesschau — live streaming
ZDF

**ZDF** (, *გერმანიაშ მაჟირა არხი*) — გერმანული ოჯარალე ტელეკომპანია.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* სახენწჷფო აპიჯალა ZDF-შ გეშა
CTV Television Network

„**CTV Television Network**“ — კანადური ტელეარხი, ნამუშ მინჯე რე „Bell Media“. ტელეკომპანიაქ უჭყაფა დიჭყჷ 1961 წანაშ 1 გჷმათუთას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო
პორტუგალიაშ რადიო დო ტელევიზია

**Rádio e Televisão de Portugal** (პორტ-შე - პორტუგალიაშ რადიო დო ტელევიზია) — პორტუგალიური ოჯარალე ტელე- დო რადიოუჭყაფაშ კომპანია, უშხუაში პორტუგალიური მასმედია. უჭყაფაშ ნინა პორტუგალიური რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official Site 
** TV გრაფიკეფი
** Radio გრაფიკეფი
** ახალი ამბეეფი
** RTP1 ვებ-ხასჷლა 
** RTP2 ვებ-ხასჷლა 
** RTP Internacional ვებ-ხასჷლა
** მულტიმედიური სექცია, RSS-შე, პოდკასტით, ვიდეო მოთხირიშ მეჯინათ, ტვ დო რადიო-პირდაპირი ეთერით 
** RDP Antena 1
** RDP Antena 2
** RDP Antena 3 
* RTP Youtube-ის
Sveriges Television

**SVT** (*Sveriges Television AB* — სს „შვედური ტელევიზია“) — შვედური ოჯარალე ომაუჭყაფე ორგანიზაცია.
TV4 (შვედეთი)

**TV4 ** — შვედური კომერციული ტელეკომპანია. დირსხუ 1990 წანაშ 15 ეკენიას დო უჭყაფენდჷ ალმაშარეშ მეშქაშობათ. 1992 წანაშე დიჭყჷ დიხაშჟინი უჭყაფა, 2 წანაშ უკული — 1994 წანაშე შვედეთიშ უშხუაშ ტელეარხო გჷნირთჷ. 2004 წანაშე, TV4 ევროპაშ ომაუჭყაფე რსხუშ რსულნებამი მაკათური რე.
ევროპაშ ომაუჭყაფე რსხუ

**ევროპაშ ომაუჭყაფე რსხუ**, **ეორ** (, **EBU**; , **UER**) — ოჯარალე მაუჭყაფალეფიშ ორგანიზაცია, ნამუქჷთ დირსხუ 1950 წანაშ 12 ფურთუთას, მოსოფელიშ ერუანული მაუჭყაფალეფიშ უშხუაში გოართოიანაფილი ორგანიზაცია. 2015 წანაშ დგომარობათ, ორგანიზაციაშ აკოდგინალუას 73 კომპანია-მაკათური რდჷ 56 ქიანაშე დო 34 ასოცირაფილი მაკათური შხვა 20 ქიანაშე.
## რესურსეფი ინტერნეტის
ევროპაშ ომაუჭყაფე რსხუშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
## სქოლიო
VIII ოშწანურა

**მაბრუო (VIII) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, იგჷნძორებუდჷ 701 წანაშე 800 წანაშახ.

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* 701 -
* 702 - 
...
* 798 -
* 799 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* 701 -
* 702 - 
...
* 798 -
* 799 -

კატეგორია:VIII ოშწანურა
IX ოშწანურა

**მაჩხორა (IX) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, იგჷნძორებუდჷ 801 წანაშე 900 წანაშახ.

ევროპას მაფენს ორდოიანი შქაოშწანურა. მეხოლაფირო შქაოშწანურაშ დოტიბაფაშ დოჭყაფა.

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

right|350px|thumb|814 წ.
right|350px|thumb|820 წ.

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* 801 -
* 802 - 
...
* 888 -
* 899 -

***ოშწანურაშ შანულანი მოღალეეფი***
----

* 801 -
* 802 - 
...
* 888 -
* 899 -

კატეგორია:IX ოშწანურა
ჩილეშ ერუანული ტელევიზია

„**ჩილეშ ერუანული ტელევიზია**“, კუნტ. „**TVN**“ () — ჩილეშ სახენწჷფო ოტელევიზიე დგჷმილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
## სქოლიო
შვეიცარიაშ ომაუჭყაფე კორპორაცია

**SRG SSR** ( - "შვეიცარიაშ რადიო დო ტელევიზია") დო ( - "შვეიცარიაშ გოართოიანაფილი რადიოუჭყაფა") — შვეიცარიული ოჯარალე ორგანიზაცია, ნამუთ არსულენს ტელერადიომაუჭყაფობას.
XII ოშწანურა

**მავითოჟირა (XII) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, იგჷნძორებუდჷ 1101 წანაშე 1200 წანაშახ.

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* 1101 -
* 1102 - 
* 1121 - 12 მარაშინათუთა დიდგორიშ ლჷმა
...
* 1198 -
* 1199 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* 1101 -
* 1102 - 
...
* 1198 -
* 1199 -

კატეგორია:XII ოშწანურა
კოლხეთი (ტელეკომპანია)

**ტელეკომპანია კოლხეთი 89** — 1989 წანას, ტელეკომპანია 4 კერზო პიჯიქ დარსხუ წორწო წილამი კათაფათ. კოლხეთი 89 გოხურგელი გამამინჯალაშ ჯარალუა რე. 1993 წანაშახ დონჩალუაშ უმუშო საქვარენდჷ, 1993-1995 წანეფს უჭყაფა ობორჯეთ გაჩერჷ. უკულიან პოლიტიკურ სტაბილურალაქ, ტელეკომპანიას უჭყაფაშ გოახალაფაშ საშველი ქემეჩჷ.

ტელეკომპანია საქორთუოშ ზოხორინელი ტელე-რადიომაუჭყაფალეფიშ ასოციაციაშ მაკათური რე დო თე ორგანიზაციაშ ფარგანეფს მეჭედელო წოროხანდენს ნანანოღაშ კომპანია რუსთავი 2-წკჷმა, ნამუშ გინოჩამეფიშ რეტრანსლირაფაშ საშუალებას არზენს, სატელევიზიო ეთერი გაფშასჷნ. დორხველურო კოლხეთი 89-ს გინოჩამეფი ოჭმარეშ 8-შე 9 სათშახ დო ონჯუაშ 22-შე 23 სათშახ გინიჩამუაფჷ, დოსქილადირი ბორჯი პარტნიორი ტელეკომპანიაშ გინოჩამეფს უკებჷ.

კოლხეთი 89-აშ ჟირსათიან ეთერს ოინფორმაციე გიშაშქუმალა (30 წუთი), კინე მუ ტელეკომპანიაშით მოზადებული ორეკლამე თაჯი, ფასიანი გაცხადებეფი დო ანალიტიკური დო ბორჯიშოღალარ გინოჩამეფს უკებჷ. ოინფორმაციე გიშაშქუმალა ედომუშამო აბანურ ამბეფს გინმოჩანს დო ოპერატიულობათ დო დობალანსაფირალათ გიშეგორუაფუ. 2003 დო 2004 წანეფიშ გიშაგორუეფიშ პერიოდის, ინტერნიუსიშ მოხვარათ ტელეკომპანია სტუდიაშე ბონი ეთერეფს ახორციელენდჷ.

აბანურ ხეშუულებაწკჷმა ურთიართობა კოლხეთი 89-ს ტრადიციულო რსხიპალ უღუდჷ. თიში ეთერით გინოჩამილ სიუჟეტეფს გამგეობაშ საქვარუაშ უგუჭვირე მუშობაშ დო სოციალურ პროგრამეფშე გიშართილი ფარეფიშ ვაღანკობური ხარჯებაშ გეშა ზიტყვიერი რცქინაფეფი დო შხირას ელექტროენერგიაშ გუმოთიშუათ, ტელეკომპანიაშ მაუჭყაფალობაშ მეჭყვიდუა მაჸუნუდჷ მინშა. რევოლუციაშ უკული ურთიართობეფიშ ხასიათიქ დითირჷ დო აბანურ ხეშუულებას ოპოზიციური, ონამგეთ, რევოლუციაშახ პერიოდის ტელეკომპანიაშოთ ჯგირიშ მაზალებერ პიჯეფქ ქჷმორთეს. თექ ტელეკომპანიაშ კრიტიკულ პათოსის ეუქექუ.

ტელეკომპანია კოლხეთი 89-ს, მუში რსებაშ გოძვენას გინოღალირი მასალა, არქივიშ სახეთ აფჷ ჩუალირი დო ომენოღალე ლჷმაშ პერიოდიშ შანულამი მოლინეფიშ ემახანტალი მიარე დო ანდაღებული ფონდი უღუ.

ტელეკომპანიაშ ტექნიკური ანჯარაფა დორხველურ ანწას დო გინოჩამეფს, ომონტჟეტაბაკის, 2 კომპიუტერს, 1 ცირფულ დო 2 Super VHS კამერას დო გენერატორს იკათუანს. თიშ მაუჭყაფალობა ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ მოხ, წალენჯიხაშ, მარტვილიშ, სანაკიშ დო ხობიშ მუნიციპალიტეტეფიშ გოხოლუაშ ტერიტორიეფსჷთ ფორუნს. მაუჭყაფალობაშ ლიცენზია კოლხეთი 89-ს 2009 წანაშახ უღუდჷ.

ტელეკომპანიას 20 წორომოხანდე ჸუნს: გენერალური დირექტორი, დირექტორი, ბუღალტერი, პროგრამისტი, თარი ტექნიკური ინჟინერი დო დგჷმილიშ 4 მორიგე, ოინფორმაციე გუმნართიშ გამგე, 4 ჟურნალისტი, 3 ოპერატორი, ორეკლამე ნინალაშ უნჩაშ დო 2 ორეკლამე აგენტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* საქორთუოშ პარლამენტიშ ერუანული ბიბლიოთეკა — საქორთუოშ რეგიონული მედია-რუკა
*  ტელეკომპანიაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა]

კატეგორია:ტელევიზია
კატეგორია:კომპანიეფი
სუნჯა (წყარმალუ)

**სუნჯა** (ინგშ. Шолжа-хий; ოსურ. Сунжӕ; ჩეჩენ. Соьлжа) — წყარმალუ ოორუე კავკაციაშ ბჟაეიოლ ნორთის. თერგიშ მარძგვანი ნადუ. სიგჷრძა 278 კმ, ღანჩოშ ფართობი 12200 კვ.კმ. ოდუდე უღჷ კავკაციონიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს. გიმენი ნორთის ინოჸელებუ. შორიშ მოძინე მარდუ წყარმალუ რე. წყარიშ ოშქაშე ხარჯი ნადუშე 8 კმ-ს 85,4 მ³/წმ. ოშქაშესილანდღვე 3800 გ/მ³. 

წანმოწანას წყარმალუს გიშმუღჷ 12,2 მლნ. ტონა ნორღვეფი. შანულამი ნადუეფი რე: ასა დო არღუნი (ჟირხოლო მითმიარსხუ მარძგვანშე). წყარმალუს ოწყარალო გჷმირინუანა. 

სუნჯა გიშმურს გეჸვენჯ ნოღეფს: გროზნო, ნაზრანი დო გუდერმესი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* წყარმალუ სუნჯა
* თეხანური გეოგრაფიული ჯოხოდვალეფი - სუნჯა

## ლიტერატურა

კატეგორია:რუსეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:თერგიშ ნადუეფი
კატეგორია:ოორუე ოსეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ჩეჩნეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ინგუშეთიშ წყარმალუეფი
ელექტრული დენი

**ელექტრული დენი** — დომუხტილი წულუკეფიშ მეწურაფილი ყარაფი, სამანგათ *ელექტრული ვეშ* გოლინათ. კონტექსტიშ მეჯინათ თინა შილებე თაშნეშე შანენდას დენიშ ნძალას. დენიშ გინმაღალარი წულუკეფი შილებე ორდან ელექტრონეფი (გჷმატარეფს), იონეფი (ელექტროლიტეფს), თინეფშე ჟირხოლო (პლაზმას) ვარდა ელექტრონეფი დო თ.ჯ. *რხვილეფი* (გვერდოგჷმატარეეფს).

## თაშნეშე ქოძირით
*ამპერი	 
*დენიშ კორკუ	 
*ჭაჭმენტური ვე	 

## სქოლიო

კატეგორია:ელექტროდინამიკა
X ოშწანურა

**მავითა (X) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, იგჷნძორებუდჷ 901 წანაშე 1000 წანაშახ.

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* 1001 -
* 1002 - 
...
* 1098 -
* 1099 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* 1001 -
* 1002 - 
...
* 1098 -
* 1099 -

კატეგორია:X ოშწანურა
დარჯილინგი

200px|right|thumb|ოკუჩხალე შოშე
**დარჯილინგი** (, , ) — ნოღა ინდოეთის, ბჟადალი ბენგალიშ შტატიშ უკიდაშ ოორუეშე,  ბჟაეიოლ ჰიმალაის (დოხოლაფირო 2185 მ. სიმაღალას). ბრიტანარეფქ აკაგეს მუჭოთ კოლონიური გვალაშ დჷგმილი ().


კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ბანკურა

**ბანკურა** () — ნოღა ინდოეთიშ შტატი ბჟადალი ბენგალის. ბანკურაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ზუღაშ დინეშე იდვალუაფუ — 78&nbsp; მეტრის. 

კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ბარდჰამანი

**ბარდჰამანი** (), ვარდა **ბურდვანი** () — ნოღა ინდოეთიშ შტატ ბჟადალი ბენგალის. ბარდჰამანიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
სური (ინდოეთი)

**სური** () — ნოღა ინდოეთიშ შტატ ბჟადალი ბენგალის. ბირბჰუმიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
მალგობეკი

**მალგობეკი** () — ნოღა რუსეთიშ ინგუშეთიშ რესპუბლიკას. მალგობეკიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.
## სქოლიო

კატეგორია:ინგუშეთიშ ნოღეფი
ჯეირახი

**ჯეირახი** () — ოფუტე ინგუშეთის, ჯეირახიშ რაიონიშ დო ჯეირახიშ ოფუტე ოხორუეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ოფუტე იდვალუაფუ წყარმალუ არმხიშ მარძგვან წყარპიჯის, იდვალუაფუ ინგუშეთიშ ნანანოღა — მაგასშე ობჟათე-ბჟადალით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფოსტე ინდექსეფი დო „ოკატოშ“ კოდეფი — ოფუტე ჯეირახი, ჯეირახიშ რაიონი, ინგუშეთი 
* ჯეირახიშ ოფუტე სხუნუ , 0608014021
* რაიონიშ მახორობა 
* ჯეირახიშ ისტორია

## სქოლიო

კატეგორია:ინგუშეთიშ რაიონული ცენტრეფი
მიდინიპური

**მიდინიპური** () — ნოღა ინდოეთიშ შტატ ბჟადალი ბენგალის. ბჟადალი მიდნაპურიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ინგლიშ-ბაზარი

**ინგლიშ-ბაზარი** () ვარდა **მალდა** () — ნოღა ინდოეთიშ შტატ ბჟადალი ბენგალის. მალდაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
გუდერმესი

მინი|მარცხნივ|გუდერმესიშ ჩაშკიბული
**გუდერმესი** () — ნოღა რუსეთიშ ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკას. გუდერმესიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. რესპუბლიკური შანულობაშ ნოღა. იდვალუაფუ წყარმალუ ბელკაშ წყარპიჯის. გროზნოშ ბჟაეიოლშე 40 კილომეტრიშ გოძვენას, მახაჩყალაშ ბჟადალშე 130 კილომეტრიშ გოძვენას.
## სქოლიო

კატეგორია:ჩეჩნეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
აჩხოი-მართანი

**აჩხოი-მართანი** () — დიდი ოფუტე რუსეთის, ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკაშ აჩხოი-მართანიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ჩეჩნეთიშ დოხორელი პუნქტეფი
ვედენო

**ვედენო** () — ოფუტე, ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკაშ ვედენოშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ გროზნოშე — 67,3 კილომეტრის.

კატეგორია:ჩეჩნეთიშ დოხორელი პუნქტეფი
გალანჩოჟი

**გალანჩოჟი** () — მეტებული ოფუტე, ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკაშ ჸოფილი გალანჩოჟიშ რაიონიშ ჸოფილი ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ჩეჩნეთიშ დოხორელი პუნქტეფი
საფრანგეთიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2017

**2017 წანაშ [[საფრანგეთი]]შ [[საფრანგეთიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი|საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი]]** — იმანჯჷ 23 პირელს (მაართა ტური) დო 7 მესის (მაჟირა ტური). თე საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი საფრანგეთიშ მახუთა რესპუბლიკაშო რანწკით მავითაართა რდჷ. თე გიშაგორუეფს 5 წანაშ ხანით გიშმაგორჷნა საფრანგეთიშ პრეზიდენტის. 23 პირელს, აკა კანდიდატის ვეუჭოფუ ხონარეფიშ უმენტაშობა, თე გეშა იმანჯჷ მაჟირა ტურქ. მაჟირა ტურშა გიშართჷ ჟირი არძაშე უჯგუში შედეგიშ მაღვენ კანდიდატიქ — ემანუელ მაკრონი (წჷმი!) დო მარინ ლე პენი (ერუანული ფრონტი), ნამუთ 7 მესის, დიდი გინორთათ გიმორძგუ ემანულ მაკრონქ.

2016 წანას დიჭყეს მაართაფონ პარტიულ პრაიმერიზი კანდიდატეფიშ წჷმარინაფალო თარ პოლიტიკურ პარტიეფქ (რესპუბლიკარეფი დო სოციალისტეფი).

2016 წანაშ 20 გერგობათუთას, ნიკოლა სარკოზიქ მუში კანდიდატურა მონწყჷ დო პოლიტიკური კარიერა გათუ. 2016 წანაშ 1 ქირსეთუთას, საფრანგეთიშ ისტორიას მაართათ მოქიმინჯე პრეზიდენტი ფრანსუა ოლანდიქ ოფიციალური გაცხადჷ, ნამჷ-და მაჟირა ვადათ პრეზიდენტიშ მოღალობაშა ვაურსჷნ დო გიშაგორუეფშე მუშ კანდიდატურა მონწყჷ.
## სქოლიო

კატეგორია:საფრანგეთიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი
კატეგორია:2017 წანაშ გიშაგორუეფი
En Marche!

**„წჷმი“** (), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **პოლიტიკური რინაშ გოახალაფაშ ასოციაცია** ) — საფრანგეთიშ სოციალურ-ლიბერალური პოლიტიკური პარტია.

## ისტორია
2016 წანაშ 6 პირელს, საფრანგეთიშ 2017 წანაშ გიშაგორილი პრეზიდენტი, ჸოფილი ეკონომიკაშ, ფინანსეფიშ დო ცირფულ საქვარეფიშ მინისტრი ემანულ მაკრონქ გჷმაცხადჷ პარტიაშ დორსხუაფაშენ მუშ ოდაბადე ნოღა ამიენს;

## სქოლიო

კატეგორია:2016 წანას დორსხუაფილი პოლიტიკური პარტიეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ პოლიტიკური პარტიეფი
კატეგორია:ცენტრისტული პარტიეფი
კატეგორია:ლიბერალური პარტიეფი
მარინ ლე პენი

**მარინ ლე პენი** (, ედომუშამი ჯოხოდვალა — Marion Anne Perrine Le Pen, დ. 5 მარაშინათუთა, 1968, ნიოი-სიურ-სენა, ო-დე-სენა)  — ფრანგი პოლიტიკოსი დო ჟან-მარი ლე პენიშ ცირასქუა.

## პოლიტიკური კარიერა

მარინ ლე პენი 1992-1998 წანეფს მუშენდჷ ადვოკატო. 2004 წანაშე ევროპაშ პარლამენტიშ მაკათური რე. ნაციონალური ფრონტიშ პრეზიდენტი რე 2011 წანაშ 16 ღურთუთაშე  .

1972 წანაშ 5 გჷმათუთას, ჟან-მარი ლე პენქ დარსხუ ერუანული ფრონტი. მარინ ლე პენიშ მუმა პარტიას 39 წანაშ გოძვენას დუდენდჷ.

მარინ ლე პენი რდჷ პრეზიდენტობაშ კანდიდატი 2012 წანაშ  დო 2017 წანაშ საფრანგეთიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*  ევროპაშ პარლამენტი
*  ბიოგრაფია 
*  მარინ ლე პენი 

## სქოლიო

კატეგორია:ევროპარლამენტიშ მაკატურეფი
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ისლამიშ კრიტიკოსეფი
ამიენი

**ამიენი** () — ნოღა ოორუე საფრანგეთის. პიკარდიაშ რეგიონიშ დო სომაშ დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2014 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 132,479 ადამიერს, ოშქაშეთ ნოღაშ მახორობაშ მეჭედალა აკმადგინანს 2,700 ადამიერს კმ²-შა. დოხორელი პუნქტიშ ფართობი 49.46 კმ². ამიენი 120 კილომეტრით რე დოშორაფილი ქიანაშ ნანანოღა პარიზის, 100 კილომეტრით — ნოღა ლილს. ნოღა აკოგაფილი რე ლა-მანშიშ საროტიშ გოხოლუას, დოხორელ პუნქტის მოურს წყარმალუ სომა.

## დომაჸალაფირი ნოღეფი
*  დორტმუნდი, გერმანია
*  გიორლიცი, გერმანია
*  ტულსა, ააშ
*  დარლინგტონი, ინგლისი, გოართოიანაფილი ომაფე
*  ნაფპილონი, საბერძნეთი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official website
* http://perso.club-internet.fr/claudine.bienaime/parcsjardins.htm#parchortillons
* The Cathedral of Amiens colored !
* Columbia University Media Center for Art History - Amiens Cathedral Website 
* Amiens  - Business Directory
* Pictures of Amiens and the Somme 
* Old Postcards of Amiens
* Photos of Amiens in 3d (Anaglyphs) 

## სქოლიო

კატეგორია:საფრანგეთიშ ნოღეფი
საფრანგეთიშ რეგიონეფი

საფრანგეთი ირთუ 25 **რეგიონო** (), თაშნეშე 21 მეტროპოლიტენო. საფრანგეთის თაშნეშე უღუ ოთხი ზუღაშმელეიანი რეგიონი. კორსიკა რე საფრანგეთიშ კონტროლირებაფონ ტერიტორია სქირონაშქა ზუღას. საფრანგეთიშ რეგიონეფს შქას ფართობით არძაშე დიდი რე ობჟათე პირენეეფი 45,6 ვითოში კვ.კმ, ოზუღე რეგიონეფს შქას — არძაშე დიდ რე საფრანგეთიშ გვიანა 83,534 კმ²-ით.

## რეგიონეფი

## თაშნეშე ქოძირით

* საფრანგეთიშ რეგიონალური სხუნუეფი
* საფრანგეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა
* 2004 წანაშ საფრანგეთიშ რეგიონეფიშ გიშაგორუეფი
* საფრანგეთიშ რეგიონეფიშ შლეფი
* ISO 3166-2:FR

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Guide to the regions of France
* Local websites by region 
* Maps of France 

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ გიმენგუმნართეფი
სტრასბური

**სტრასბური**, **სტრასბურგი** ( []; ; ელზასურო : Schdroosburi) — ელზასიშ ისტორიული ნანანოღა დო საფრანგეთიშ დეპარტამენტ თუდოლენი რაინიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სტრასბურიშ ოფიციალური საიტი 

*
კატეგორია:საფრანგეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის
კლერმონ-ფერანი

**კლერმონ-ფერანი** () — ნოღა ოვერნიშ რეგიონს, ცენტრალურ საფრანგეთის. ნოღა თე რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე. მახორობა – 140,700 (2006).

## დომაჸალაფირი ნოღეფი

*  სელფორდი, ინგლისი, გოართოიანაფილი ომაფე
*  რეგენსბურგი, გერმანია (1969 წანაშე)
*  გომელი, ბელარუსი
*  ოვიედო, ესპანეთი
*  ბრაგა, პორტუგალია
*  ნორმანი, დიდი ბრიტანეთი
*  ოიემი, გაბონი

კატეგორია:საფრანგეთიშ ნოღეფი
მონპელიე

**მონპელიე** () — ნოღა ობჟათე საფრანგეთის. 2006 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 251,634 ადამიერს, ოშქაშეთ ნოღაშ მახორობაშ მეჭედალა აკმადგინანდჷ 4,424 ადამიერს კმ²-შა. დოხორელი პუნქტიშ ფართობი რე 56.88 კმ². მონპელიე 750 კილომეტრით რე დოშორაფილი ქიანაშ ნანანოღა პარიზშე. ნოღა აკოგაფილი რე სქირონაშქა ზუღაშ ძგაპიჯეფს. მონპელიე რე ლანგედოკი-რუსილონიშ რეგიონიშ დო ეროშ დეპარტამენტიშ  ადმინისტრაციული ცენტრი.

## დომაჸალაფირი ნოღეფი
*  ლეიკვუდი, ააშ, 1918 წანაშე
*  ლუისვილი, ააშ, 1955 წანაშე
*  ჰაიდელბერგი, გერმანია, 1961 წანაშე
*  ბარსელონა, ესპანეთი 1963 წანაშე
*  ჩენდუ, ჩინეთი, 1981 წანაშე
*  ტიბერია, ისრაელი, 1983 წანაშე
*  ფესი, მაროკო, 2003 წანაშე
*  რიო-დე-ჟანეირო, ბრაზილია, 2008 წანაშე

## სქოლიო

კატეგორია:საფრანგეთიშ ნოღეფი
პროვანსი-ალპეფი-ლაჟვარდამი ძგაპიჯი

thumb|პროვანსი-ალპეფი-ლაჟვარდოვამი ძგაპიჯი
**პროვანსი-ალპეფი-ლაჟვარდოვამი ძგაპიჯი** () — რეგიონი ობჟათე საფრანგეთის, სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯის. აკმოდირთუ 6 დეპარტამენტშე: ჟიმოლენი პროვანსიშ ალპეფი, ზუღაპიჯური ალპეფი, ბუშ-დიუ-რონი, ჟიმოლენი ალპეფი, ვარი, ვოკლიუზი.

* *ფართობი* - 31,4 ვითოში კვ.კმ.,
* *მახორობა* - 4,1 მლნ.
* *ნოღეფი*: მარსელი, ექს-ან-პროვანსი, ავინიონი, ნიცა, კანი, ტულონი.

სქირონაშქა ზუღაშ თ.ჯ. ლაჟვარდუანი წყარპიჯი ანუ საფრანგეთიშ რივიერა, შანულამი ტურისტული ცენტრი რე. პროვანსი მა-10 ოშწანურაშე ზოხორინელი რდჷ. თაქ ასეშა რაგადანა ოქსიტანურ ნინაშ პროვანსულ დიალექტშა.

კატეგორია:პროვანსი-ალპეფი-ლაჟვარდოვამი ძგაპიჯი
კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
მარტინიკა

**მარტინიკა** () — კოკი მორჩილი ანტილიშ კოკეფიშ არქიპელაგიშ ცენტრალურ ნორთის. იდვალუაფუ კარიბიშ ზუღას, ატლანტიშ ოკიანეს. ადმინისტრაციულო წჷმარინუანს საფრანგეთიშ ზუღაშმელეიან დეპარტამენტის. მართუნს პრეფექტი დო გენერალური სხუნუ. მარტინიკა საფრანგეთიშ ერუანულ ასამბლეას წჷმორინაფილი რე 4 დეპუტატით, სენატის — 2 სენატორით. კოკიშ ნანანოღა რე — ფორ-დე-ფრანსი, ფართობი — 1128 კმ².

მინი|250პქ|მარცხნივ|მარტინიკაშ წყარპიჯი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Prefecture Région Martinique  - ოფიციალური საიტი
* Regional Council of Martinique  ოფიციალური საიტი


კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ კოკეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი
კოიაიკე

მინი
**კოიაიკე** () — ნოღა დო კომუნა ჩილეს. თე ჯოხოდვალაშ კომუნაშ, პროვინციაშ დო  აისენიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. კომუნაშ ფართობი – 7290,2 კმ². მახორობა — 55381 კოჩი (2002). მეჭედალა — 6,86 ად/კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კომუნაშ ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ჩილეშ ნოღეფი
ატაკამა

მინი|250პქ|ატაკამაშ ტიოზი
**ატაკამაშ ტიოზი** — სქირე, გოლოფამი პლატო, ნამუთ იდვალუაფუ ობჟათე ამერიკას, ანდეფიშ ბჟადალშე, რჩქალ ოკიანეშ წყარპიჯიშ მანგას, 1 000 კმ-იშ სიგჷრძას. ნასაშ, *„National Geographic“*-იშ დო შხვეფიშ მიარე პუბლიკაციეფიშ მეჯინათ, ატაკამა მოსოფელს არძაშე სქირე აბანი რე. თაქ წანმოწანას ნოლექეფიშ მუდანობა 50 მმ-შე მერკე რე. ტიოზი იდვალუაფუ ჩილეშ ოორუე ნორთის დო იკენს 105 000 კმ²-ს. თინა თარო აკმოდირთუ ჯიმუშ საბადოეფშე, ქვიშაშ დო ვულკანური ქანეფშე.

## ანდოგანი
მოსოფელიშ ტყარი ორთაშ ფონდიშ გოთანჯუათ, ატაკამაშ ეკორეგიონი იჭყაფუ პერუ-ჩილეშ ხურგაშე მუსხირენ კილომეტრის, ობჟათეშ 30 გრადუსიამი პარალელშე. თიშ ოორუეშ იდვალუაფუ სეჩურაშ (ნასკაშ) ტიოზი, ობჟათეშე — ჩილეშ მატორალიშ ეკორეგიონი.

ააშ-იშ ერუანული გეოგრაფიული ჯარალუა, ობჟათე პერუშ წყარპიჯიშ არეალს, იკაშ რეგიონს მადვალუ ტიოზეფს ხოლო ატაკამაშ ტიოზიშ ნორთო მირჩქინანა. ბჟაეიოლშე გინოზინდილი რე ცენტრალურანდური სქირე პუნაშ ეკორეგიონი.

## არძაშე სქირე ტიოზი
ატაკამა დიხაუჩას არძაშე სქირე აბანი რე დო თინა ფაქტობური სტერილური რე, თიშ გეშა, ნამჷ-და სილამეშე ბლოკირაფილი რე ჟირხოლოჸურე, ბჟაეიოლშე ანდეფიშ გვალეფით დო ბჟადალშე ჩილეშ წყარპიჯიშ გვალეფიშ სისტემათ. წყარპიჯი რეგიონიშ ჰეერიშ ინვერსია, ნამუთ წჷმიქიმინუაფუ ჰუმბოლდტიშ რგილი მალობეფით დო რჩქალოკიანურიი ანტიციკლონიშ შედეგო, ატაკამაშ ტიოზიშ თეჯგურა სისქირაშ უმაართაში ბაძაძი რე. მუჭოთ დოკვირაფეფქ ოძირჷნ, 1570 წანაშე 1971 წანაშახ, ტიოზის ვაუჭვემჷ.

## გალერეა


ფაილი:Atacama desert.jpg|ატაკამა რუკას
ფაილი:Atacama1.jpg|ატაკამშ ტიოზი
ფაილი:Valle de la luna san pedro chile.jpg|ატაკამაშ მიოჯინი "*თუთაშ ვეშე*"
ფაილი:Chile-Atacama.jpg|რზა ტიოზის
ფაილი:Salar de Atacama.jpg|ტობა ატაკამას


## რესურსეფი ინტერნეტის
* SanPedrodeAtacama.Net & Org
* http://amesnews.arc.nasa.gov/releases/2003/03_87AR.html 
* National Geographic-ი ატაკამაშ გეშა

კატეგორია:ჩილეშ ტიოზეფი
ჩილოეშ არქიპელაგი

მინი|250პქ|ჩილოეშ არქიპელაგი
მინი|250პქ
**ჩილოეშ არქიპელაგი** () — არქიპელაგი რჩქალ ოკიანეს, ჩილეშ წყარპიჯწკჷმა. ედომუშამო მიშმურს ჩილეშ აკოდგინალუაშა. მატერიკშე დო დოსქილადირ ჩილეშე თის გიშმართჷნს ჩაკაოშ არხი (*ოორუეშე*), ჩილოეშ ზუღა (*ბჟაეიოლშე*) დო კორკოვადოშ ჸუჯი (*ობჟათე-ბჟაეიოლშე*). არქიპელაგიშ არძა კოკი, დესერტორესიშ კოკეფიშ მოხ, მიშმურს  ჩილეშ ჩილოეშ პროვინციაშ აკოდგინალუაშა, ნამუსჷთ თინეფი წჷმოქიმინჷნა. არქიპელაგიშ არძაშე დიდი დო თარი კოკი რე ჩილოე. ჩილოე ჩინებული რე მუში საუჯგუშო ფოლკლორით, მითოლოგიათ დო უნიკალური არქიტექტურათ. კოკი ჩილოე ხოლო თით რე გიშაკერძაფილი, ნამჷ-და თინა კარტოფილიშ  რე.

## თაშნეშე ქოძირით
*ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Chiloeregion.com 
* Chiloe.cl 
* Chiloeweb.com ჩილოეშ პორტალი

კატეგორია:ჩილეშ კოკეფი
გუაფო

**გუაფო** () — კოკი რჩქალ ოკიანეს, კოკი ჩილოეშ ობჟათე-ბჟადალშე, ჩონოსიშ არქიპელაგიშ ოორუე-ბჟადალშე, ედომუშამო ორხველჷ ჩილეს. გუაფოშ მახორობას აკმადგინანს ხვალე ჩილეშ ფლოტიშ მუსხირენი ოფიცერი, ნამუეფით ოსინთაფუს მორიგენა. კოკიშ ფართობი რე 300 კმ.კვ, თაჸურეშე თიში 260 კმ.კვ. ფორილი რე ტყათ, ნამუშ მასალა 2000 წანაშო 21 მლნ ააშ დოლარო რდჷ ფასაფილი. თაქ მიარე ბექ-ზუგუ, ლეხერი დო სქურია რე. 

## თაშნეშე ქოძირით
*ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კოკი გუაფოშ ოსინთაფუ

კატეგორია:ჩილეშ კოკეფი
ლემუი

**ლემუი** () — კოკი ჩილოეშ არქიპელაგის, კოკი ჩილოეშ ბჟაეიოლ წყარპიჯწკჷმა, რჩქალ ოკიანეს. ორხველჷ ჩილეს. კოკიშ ფართობი რე 97 კმ.კვ, მახორობა — 4,125 ადამიერი (2002).

## თაშნეშე ქოძირით
*ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული

კატეგორია:ჩილეშ კოკეფი
გუაიტეკასიშ არქიპელაგი

**გაიტეკასიშ არქიპელაგი** () — არქიპელაგი ჩილეშ წყარპიჯწკჷმა, რჩქალ ოკიანეს, ედომუშამო ჩილეშ დორხველუას რე. მიშმურს ჩილეშ აისენიშ პროვინიაშ გუაიტეკასიშ კომუნაშ აკოდგინალუას. არქიპელაგიშ აკა დოხორელი პუნქტი რე ნოღა მელინკა.

## თაშნეშე ქოძირით
*ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ტურისტული შარაგემაწურაფალი 
*ხასჷლა facebook-ის

კატეგორია:ჩილეშ კოკეფი
გუაიანეკოშ არქიპელაგი

**გაიანეკოშ არქიპელაგი** () — არქიპელაგი ობჟათე ჩილეშ წყარპიჯწკჷმა. ბოლო გოჸინუაშ ბორჯის თე არქიპელაგი ედომუშამო ჸინით რდჷ ფორილი. ჯიშთეფქ თე გვალამ კოკეფს მუნეფიშ ნოქური ქჷდიტეს, ნამუთ მიარე სორტაშ რსებას გჷმიხანტუ. გვალეფიშ კართეფი ფორილი რეტყალეფით. ადამიერეფით დოხორელი პუნქტი კოკეფს ძალამ ოშა-გოშა რე.

## თაშნეშე ქოძირით
* ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნასაშ ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ჩილეშ კოკეფი
ხუან-ფერნანდესიშ კოკეფი

მინი|250პქ
მინი|250პქ|კოკი რობინზონ კრუზოშ ნანანოღა — სან-ხუან-ბაუტისტა
**ხუან-ფერნანდესიშ კოკეფი** () — ბერქეთ დოხორელი კოკეფიშ ბუნა რჩქალ ოკიანეშ ობჟათე ნორთის, ჩილეშ წყარპიჯიშე დოშორაფილი რე 667 კილომეტრით. ჩილეშ დორხველობას რე. არქიპელაგი შიკათუანს მუსხირენ ვულკანურ კოკის. თენეფი რე:
*რობინზონ-კრუზო, ნამუთ არქიპელაგშე არძაშე ხოლოსი რე კონტინენტურ ობჟათე ამერიკაწკჷა დო თიშ გოხოლუას მადვალუ კოკეფი:
**ხუანანგა
**სანტა-კლარა (*იდვალუაფუ რობინზონ-კრუზოშე 1 კმ-ით ობჟათე-ბჟადალშე*)
**ალეხანდრო სელკირკიშ კოკი (*რობინზონ კრუზოშე 181 კმ-ით ბჟადალშე*) 

თე კოკეფი ედომუშამ მოსოფელს ჩინებული რე შოტლანდიარი მეზუღეშ, ალეხანდრო სელკირკისშ ჭყოლოფუათ, ნამუთ თე ურინუ არქიპელაგიშ ართ-ართ კოკეფს დახუნეს, სოდე თიქ ოთხ წანას დოდირთჷ, დო ნამუქჷთ უკული დანიელ დეფოს დუდს ინუხუნუ ჩინებულ ნოველაშ — „რობინზონ კრუზოშ“ ჭარუა. 

არქიპელაგიშ საართო ფართობი 181 კვ. კმ. რე, სოჸურეშეთ კოკი რობინზონ კრუზოს უკებჷ 93 კვ.კმ, ალეხანდრო სელკირკიშ კოკის — 33 კვ.კმ.  ედომუშამი მახორობა აკმადგინანდჷ 633 ადამიერს (*თინეფშე არძა რობინზონ-კრუზოს მილარე, დო მუშჸურე თინეფშე 598 კოკიშ ნანანოღა [[სან-ხუან-ბაუტისტა (ჩილე)|სან-ხუან-ბაუტისტა]]ს. 2002*)

ადმინისტრაციულო, არქიპელაგი ორხველჷ ჩილეშ ვალპარაისოშ რეგიონს (*[[თანაფაშ კოკი|თანაფაშ კოკწკჷმა]] ართო*). 

2010 წანაშ 27 ფურთუთას, ცუნამიშ შედეგო ჩილეს მოხვალამირი 8,8 ბალიანი დიხაშნწალუაქ შეხუ ხუან-ფერნანდესიშ არქიპელაგის ხოლო, ნამუქჷთ თაქ 8 ადამიერიშ თელარა ქეკიდინუ.

## თაშნეშე ქოძირით
*ჩილეშ კოკეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ხუან-ფერნანდესიშ კოკეფიშ ოფიციალური საიტი
* ხუან-ფერნანდესიშ კოკეფიშ სურათეფი
* კოკი რობინზონ-კრუზოშ რუკა

კატეგორია:ჩილეშ კოკეფი
458

## მოლინეფი
* გენადი I-ქ კონსტანტინოპოლიშ პატრიარქო გჷნირთჷ.

*
1878

## მოლინეფი
* 9 ღურთუთა : ჰუმბერტ I-ქ იტალიაშ მაფათ გჷმიცხადჷ.
* 2 ფურთუთა : საბერძნეთიქ ლჷმა გჷმუცხადჷ ოსმალეთის.
* 20 ფურთუთა : ახალ რომიშ პაპო გჷნირთჷ ლეო XIII-ქ.
* 3 მელახი : რუსეთიქ დო ოსმალეთიქ ხე მაჭარეს სან-სტეფანოშ აპიჯალას. ბულგარეთიქ ოსმალეთშე ზოხორინელო გჷნირთჷ.
* 13 კვირკვე : ხექ მიჭარინ ბერლინიშ აპიჯალაშა. სერბეთიქ მიღჷ ოსმალეთშე რსული ზოხორინალა.

* ბათუმს ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ.

*
1811

## მოლინეფი

* ქუთეშის ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ.
* რუსეთიშ ჯარქ ახალქალაქი გადუდიშულუ.
* რუსეთიქ საქორთუოშ ოხვამეშ ავტოკეფალია გაუქვუ.

*
1801

## მოლინეფი

* ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ გორს, თელავს, დუშეთის დო სიღნაღის.
* ღურთუთა - დავით გიორგიშ სქიქ ომაფეშ გამაგეთ გჷმიცხადჷ.
* მესი - დავით გიორგიშ სქი რუსეფქ ომაფეშ გამაგებაშე გეგნარინეს დო აკოქიმინეს ქართლ-კახეთიშ ობორჯე გამაგალა
* 12 ეკენია - ალექსანდრე I-ქ ხე მაჭარჷ მანიფესტის ქართლ-კახეთიშ ომაფეშ გოუქვაფაშ გეშა.

*
1578

## მოლინეფი
* 4 მარაშინათუთა : კარდინალი ენრიკე I-ქ ომაფე ხვისტაშა გეშართჷ.
* 9 მარაშინათუთა : ჩილდირიშ შონთი
* ფუთის ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ
* ფუთი ოსმალეფქ ქჷდიჸუნეს დო თურქეფიშ გარნიზონი 62 წანაშ გოძვენას აკონტროლენდჷ ფუთიშ ნიშორინუს

*
1840

## მოლინეფი

* ოზურგეთის დო ახალციხეს ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ.
* გეუქვუ გურული თავადეფიშ სხუნუქ დო გურიაშა რუსული მართუალაქ გემშართჷ.
* ქართიშ ოსურეფიშ მაართა სკოლა-პანსიონი ოსურეფიშ ინსტიტუტო გეგნაკეთეს.

*
1846

## მოლინეფი
* 13 მესი : მექსიკა-ამერიკაშ ლჷმა — ააშ-ქ მექსიკას ლჷმა გჷმუცხადჷ.
* 17 მესი : ადოლფ საქსიქ პატენტი მიპალუ საქსოფონიშ გჷმოგონაფაშე.
* 10 მანგი : მექსიკა-ამერიკაშ ლჷმა — კალიფორნიაშ რესპუბლიკაქ მექსიკაშე ზოხორინალა გჷმაცხადჷ.
* 23 ეკენია : გერმანალ ასტრონომეფქ ნეპტუნს მიოგორეს.
* ონს ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ.
* ქართიშ დო ქუთეშიშ გუბერნიეფქ დირსხუ.
* რუსულ გაზეთი „კავკაზიქ“ გიშართჷ

*
საქორთუოშ დაბეფი

**საქორთუოშ დაბეფი** — საქორთუოშ დაბეფიშ ერკებული მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ. ერკებულშა ვარე მიშაჸონაფილი თი დაბეფი, ნამუეფით ქართიშ ადმინისტრაციულ ხურგეფშა მიშმულან.

## საქორთუოშ დაბეფი

## რუსეთიშით ოკუფირაფილი საქორთუოშ დაბეფი

## თაშნეშე ქოძირით
*საქორთუოშ ნოღეფიშ ერკებული
*საქორთუოშ ოფუტეეფი

*
XIII ოშწანურა

**მავითოსუმა (XIII) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, ოშწანურა იჭყაფუ 1201 წანას დო ითებუ 1300 წანას.

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* 1201 -
* 1202 - 
...
* 1210 - ქორთუეფიშ ლესქერობა სპარსეთშა
...
* 1298 -
* 1299 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* 1201 -
* 1202 - 
...
* 1298 -
* 1299 -

კატეგორია:XIII ოშწანურა
XIV ოშწანურა

**მავითაანთხა (XIV) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, ოშწანურა იჭყაფუ 1301 წანას დო ითებუ 1400 წანას.

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* 1301 -
* 1302 - 
...
* 1398 -
* 1399 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* 1301 -
* 1302 - 
...
* 1398 -
* 1399 -

კატეგორია:XIV ოშწანურა
XV ოშწანურა

**მავითოხუთა (XV) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, ოშწანურა იჭყაფუ 1401 წანას დო ითებუ 1500 წანას.

**'ვითწანურეფი დო წანეფი***
----



***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* [[1401]] -
* [[1402]] - 
...
* [[1498]] -
* [[1499]] -


***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი**''
----

* 1401 -
* 1402 - 
...
* 1498 -
* 1499 -

კატეგორია:XV ოშწანურა
XVI ოშწანურა

**მავითაამშვა (XVI) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, ოშწანურა იჭყაფუ 1501 წანას დო ითებუ 1600 წანას.

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* 1501 -
* 1502 - 
...
* 1598 -
* 1599 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* 1501 -
* 1502 - 
...
* 1598 -
* 1599 -

კატეგორია:XVI ოშწანურა
XVII ოშწანურა

**მავითოშკვითა (XIV) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, ოშწანურა იჭყაფუ 1601 წანას დო ითებუ 1700 წანას.

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* 1601 -
* 1602 - 
...
* 1698 -
* 1699 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* 1601 -
* 1602 - 
...
* 1698 -
* 1699 -

კატეგორია:XVII ოშწანურა
XVIII ოშწანურა

**მავითობრუო (XVIII) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, ოშწანურა იჭყაფუ 1701 წანას დო ითებუ 1800 წანას.

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* 1701 -
* 1702 - 
...
* 1798 -
* 1799 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* 1701 -
* 1702 - 
...
* 1798 -
* 1799 -

კატეგორია:XVIII ოშწანურა
XIX ოშწანურა

**მავითოჩხორა (XIX) ოშწანურა** — იულიანური კალენდარიშ მეჯინათ, ოშწანურა იჭყაფუ 1801 წანას დო ითებუ 1900 წანას.

***ვითწანურეფი დო წანეფი***
----

***ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი***
----

* 1801 -
* 1802 - 
...
* 1898 -
* 1899 -

***ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი***
----

* 1801 -
* 1802 - 
...
* 1898 -
* 1899 -

კატეგორია:XIX ოშწანურა
ჩინური კალენდარი

**ჩინური კალენდარი** — ლუნისოლარული კალენდარი რე (*ლუნი* – თუთა, *სოლარ* – ბჟა), ნამუქჷთ მეღებულქ იჸუ ბჟაშ დო თუთაშ კალენდარეფიშ ელემენტეფიშ აკოსვარუათ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თეხანური ჩინარეფი გჷმირინუანა გრიგორიანულ კალენდარს ირდღალურ ხვარებას, ჩინური კალენდარი ასე ხოლო გჷმირინუაფუ თიჯგურა ოქინაფუ ტრადიციული დღახუეფიშ გჷმაკორაცხალო, მუჭომეფით რე, ჩინური ახალი წანა (აფუნიშ ფესტივალი) დო შქა-დამორჩილიშ ფესტივალი, თეშ მუჭოთ ასტროლოგის – საგურგინოთ დგჷმილიშ ნერჩიშ გაჭყაფალო ომანგე დღაშ გიშაგორალო. თე კალენდარს ბონი გჷმორინაფა ირდღალურ საქვარუას უღუ თუთაშ მიმალი ფაზაშ გჷმაკოროცხალო, ნამუთ შანულამი რე ოფუტეშ მეურნობაშო.

ჩინური კალენდარიშ მეჯინათ წანეფი ირთუ მუჭოთ: ვირიშ - 鼠 shŭ, შუ; ხოჯიშ - 牛 niú, ნიუ; ჸილოშ - 虎 hŭ, ხუ; ყურდგელიშ - 兔 tù, თუ; დრაკონიშ - 龙 (龍) lóng, ლუნგ; გვერიშ - 蛇 shé, შე; ცხენიშ - 马 (馬) mă, მა; თხაშ - 羊 yáng, იანგ; ქიაშ - 猴 hóu, ხოუ; მუმულიშ - 鸡 (鷄) jī, ძი; ჯოღორიშ - 狗 gŏu, კოუ; ღეჯიშ - 猪 (豬) zhū, ჭუ წანეფო.

კატეგორია:კალენდარი
კატეგორია:ჩინური კულტურა
Ab Urbe condita

: *[[ტიტუს ლივიუსი]]შ კინ თე ჯოხოდვალაშ წინგიშენ ქძ. *'ისტორია ნოღაშ დორსხუაფაშე**.''</div>
**Ab Urbe condita** (მერსხილი რე **Anno Urbis conditae'''-წკჷმა: AUC ვარდა a.u.c.) — ლათ. „ ნოღაშ (რომიშ) დორსხუაფაშე“, ნამუთ ტრადიციულო იკოროცხუ ჯვ. წ. 753 წანა. წანეფიშეკოროცხუაშ ტიპი, ნამუსჷთ კანკალე რომაალი ისტორიკოსი წანაშ ეიოშანალო გჷმირინუანდჷნ. თეხანური ისტორიკოსეფი თე ტერმინს შანულამო შხირას გჷმირინუანა, ვინდარო კინ მუ რომაალეფი. რომალული წანაშ ეიოშინალო უმენტაში საშუალებაშო მეწურაფილი რდჷ ჟირ კონსულიშ ჯოხო, ნამუეფით თე წანას მართჷნდესჷნ.

კატეგორია:კალენდარეფი
კატეგორია:რომალული კალენდარი
გან-ჩჟიშ სისტემა

[thumb|[ტაი-სუი|ტაი-სუეფიშ 60 ფიგურაშე მუსხირენი, ნამუეფით 60-წანიანი ციკლის სიმბოლო რე, დიდი თუნთიშ ოხიდას (დაოსური ართ-ართი დგჷმილი ჩანჩუნიშ ოხიდას, ნ. უხანი)]]

**სუმონეჩწანიანი ციკლი** (干支 gānzhǐ) — ჩინური წანეფიშეკოროცხუაშ სისტემა, ნამუთ გერსხილი რე ვითობათ (天干) დო ვითოჟირობათ (地支) ციკლეფიშ კომბინაციას.

ირ ციკლიშ შანეფი ართიანს ჭკობათ გეჸუნა თხილერი რანწკით:

ჟირ ციკლიშ ასიმეტრია გჷმიჭანუანს „ცაშური“ შანეფიშ რანწკობაშ გოახალაფას ჟირ ბოლო „დიხაუჩაშ“ შანს, თეშნერო იგენერირებუ ჭკობა „სჷმეტ-ნოჸელაშ“ ახალი უნიკალური კომბინაცია.

კატეგორია:ჩინური კალენდარი
შვედური კალენდარი

thumb|შვედური კალენდარი 1712 წანაშ ფურთუთაშო
**შვედური კალენდარი** — კალენდარი, ნამუთ შვედეთის გჷმირინუაფუდჷ 1700 წანაშ  (11 მელახი) 1712 წანაშ  
(11 მელახი) (კინ შვედურ კალენდარს, თე პერიოდის უხუჯანდჷ თარიღეფი 1700 წანაშ 1 მელახშე 1712 წანაშ 30 ფურთუთას). შვედური კალენდარი იულიანურ კალენდარს ართ დღათ აწმულუანდჷ დო გრიგორიანულ კალენდარს 10 დღათ აკმასქიდუდ.

კატეგორია:კალენდარეფი
კატეგორია:ოორუე ლჷმა
კალენდარი ჩუჩხე

**კალენდარი [[ჩუჩხე]]** () — წანეფიშეჭარუა, ნამუთ 1997 წანაშ 8 კვირკვეშე ოორუე კორეას,  ქირსეშ დაბადებაშე წანეფიშეკოროცხუაწკჷმა ართო გჷმირინუაფუ. ეკოროცხუაშ ჭურჭულო ეჭოფილი რე კიმ ირ სენიშ დაბადებაშ წანა, ნამუთ მერჩქინელი რე წანაშ მაართა დღათ. ნულამი წანა ჩუჩხეშ კალენდარს ვარე. ოორუე კორეას თარიღიშ ჭარუაშ ბორჯის ჟირხოლო წანეფიშეჭარუას გჷმირინუანა გეჸვენჯი ფორმათ  (   ჩუჩხეშ წანა []). დინოჭარუაშ მოჩამილი ფორმა ნებას ირზენს თარიღეფიშ ჩილათას წანეფს შქას გინორთის, ნამუთ ირო ოანგუდას ოკო 1911. უხუჯანს მინგოშ კალენდარს.

## გრიგორიანულ კალენდარწკჷმა მანგობა

## სქოლიო

კატეგორია:ოორუე კორეაშ პოლიტიკა
კატეგორია:კალენდარეფი
ჸონაფაშ მოწმობუა

[thumb|250px|'''[ევრორსხუშ (კერზოთ გერმანიაშ) მენოღალეშ ჸონაფაშ მოწმობუა**<br />
1. გვარი <br />
2. ჯოხო<br />
3. დაბადებაშ თარიღი დო აბანი<br />
4a. თარიღი<br />
4b. ჸონაფაშ მოწმობუაშ ვადა<br />
4c. ნოღა (ადმინისტრაცია)<br />
5. ლიცენზიაშ ნომერი<br />
7. ხემოჭარუა<br />
9. მოწმობუაშ კატეგორია]]
**ჸონაფაშ მოწმობუა** — დოკუმენტი, ნამუთ ირზენს სატრანსპორტო საშუალებეფიშ ჸონაფაშ ნებას.

==ჸონაფაშ მოწმობუაშ სახეეფი==

რსებენს ჸონაფაშ მოწმობუაშ 5 სახე, კატეგორია: “A”, “B”, “C”, “D”, “E”

==საქორთუოშ მენოღალეშ ჸონაფაშ მოწმობუა==

[[საქორთუო]]შ მენოღალეს ჸონაფაშ მოწმობუას გინმოჩანს [[საქორთუოშ დინოხოლენი საქვარეფიშ სამინისტრო|საქორთუოშ დსს სამინისტრო]]. თიშ ეიოჭოფალო საქორთუოშ მენოღალექ მუსხირენი პროცედურა ოკო ჯუკორთას:

#თეორიული გამორსა
#პრაქტიკული გამორსა. 

ჸონაფაშ ნებაშ მიოღებელ თეორიულ გამორსაშა გიშულაშახ მაჸვენჯობაშ კანდიდატი ვალდებული რე გემკორთას ფერეფიშ აღქმაშ ელექტრონული  ტესტი. ტესტი აკმოდირთუ სუმი ილუსტრირაფილი კითხირშე. ირი ტესტიშ კითხირი იკათუანს ოთხ სავარაუდე გამას, ნამუეფშე თინი რე ხვალე ართი. მაჸვენჯობაშ კანდიდატის ოვალჷ სავარაუდე გამეფშე გეგშაგორას თინი გამეფი. ფერეფიშ აღქმაშ ტესტიშ დადებითი ფასებაშ მიოღებელო ოხვილჷ 10 წუთიშ გოძვენას სუმხოლო კითხირშა თინი გამაშ მეჩამას.

თუ მენოღალექ ფერეფიშ აღქმაშ ტესტი ვაჩაბარ-და, თიქ ოკო წჷმარინუას სამედიცინე ცნობა ფორმა 100, თ.ჯ. "ფსიქო". 

**თეორიული გამორსა** აკმოდირთუ 30 კითხირშე, ნამუშე უციო რე 27 კითხვაშა თინი გამაშ მეჩამა. თე გამორსაშო გიშართილი რე 30 წთ.

**პრაქტიკული გამოცდა''' იმანჯებუ ავტოდრომს ვარდა ინოკილერ მოედანს, ნამუთ იზოლირაფილი რე დო გამორსეფიშ მიოღებელო ომანგე მონწყილობეფით რე ანჯარელი მანგაროფორუეამი ტერიტორია. ტერიტორიეფს, ნამუეფით გჷმირინუაფუ სატრანსპორტე საშუალებეშო პრაქტიკული გამორსეფიშ ომანჯაფალო, 6 ელემენტი უღუ, ნამუეფიშ თინას კეთებაშ შვანს გამორსა იკოროცხუ ჩაბარებულო. თე ელემენტეფი რე:
# ბოქსი ”უკახლეულათ მიშაულარო"
# ზიგზაგი
# საგაბარიტე მიშულა
# რუოიანი
# ეკოხონი
# პარკირაფა

კატეგორია:საბუთეფი
როჯერ მური

**სერ ჯორჯ როჯერ მური**, (დ. 14 გჷმათუთა 1927; — ღ. 23 მესი, 2017) — ინგლისარი არტისტი. არძაშე უმოსო ჩინებული რე ჯეიმზ ბონდიშ როლით. თე პერსონაჟის თინა 1973-1985 წანეფს გინოღალირ ფილმეფს ასახიერენდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*
*ოფიციალური საიტი
*ფანეფიშ საიტი
*UNICEF-იშ პროფილი 

კატეგორია:ინგლისარი ავტობიოგრაფეფი
კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი
კატეგორია:ჯეიმზ ბონდი
ლა სერენა

მინი
**ლა სერენა** – ნოღა დო კომუნა ჩილეს.

კატეგორია:ჩილეშ ნოღეფი
ნორვეგიაშ მუნიციპალიტეტეფი

მინი|ნორვეგიაშ მუნიციპალიტეტეფი
ნორვეგია დორთილი რე 18 ადმინისტრაციულ ართულო, ნამუეფსჷთ საგრაფოეფი ჯოხონა. (), დო 422 მუნიციპალიტეტო (). ქიანაშ ნანანოღა ოსლოს უღუ მუჭოთ საგრაფოშ, თაშნეშე მუნიციპალიტეტიშ სტატუსი. 

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*აბანური თარობაშ დო რეგიონალური გოვითარაფაშ სამინისტრო

კატეგორია:ნორვეგიაშ მუნიციპალიტეტეფი
ანდორა-ლა-ველა

**ანდორა-ლა-ველა** ()  — ანდორაშ ნანანოღა. მახორობა 22 615 ადამიერი (2014). ფართობი — 12 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
* City council of Andorra la Vella 
* MSN Map
* Sant Esteve church in Circulo Romanico page 
* Santa Coloma Church in Circulo Romanico page 

კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ანდორაშ ნოღეფი
კატეგორია:ანდორაშ ოლქეფი
გუბერნატორი

**გუბერნატორი** — ოჯარალე მოხელე, სახენწჷფო რწუმებული, პრეზიდენტიშ დო თარობაშ წჷმმარინაფალი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ართულეფს საქორთუოს დო კანკალე შხვა ქიანას.

## პოსტშა დორინაფაშ დო გინორინაფაშ წესი
საქორთუოს დო კანკალე ქიანას გუბერნატორს პრემიერ-მინისტრწკჷმა კონსულტაციაშ უკული პოსტის დჷთმარინუანს დო პოსტიშე გინმარინუანს პრეზიდენტი.

## ფუნქციეფი
გუბერნატორი კოორდინაციას უწიენს დო აკონტროლენს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ართულეფს სახენწჷფო კანონეფიშ,  პრეზიდენტიშ დო თარობაშ ნორმატიული აქტეფიშ რსულებას; 

ახორციელენს სოციალურ-ეკონომიკური გოვითარაფაშ რეგიონალურ პროგრამეფს;

ახორციელენს სახენწჷფო ჟიგინოჯინალას აბანური მუშითმართუალაშ ორგანოეფიშ საქვარუაშა;

ახორციელენს  კანონდვალათ გოთანჯილ შხვა ნებაგოქუნელობეფს.

თაშნეშე, მუში ნებაგოქუნელობაშ ფარგალეფს გიშმაშქვანს ინდივიდუალურ სამართლებურ აქტეფს. გუბერნატორიშ სამართლებური აქტი რე  ინდივიდუალური სამართლებური აქტი, ნამუშ გაჩიულება შილებე სასამართალოს.  სამართლებური აქტი თუ აწმარენჯობაშა მოურს სახენწჷფოშ ნორმატივეფწკჷმა-და, შილებე გაუქვას ჟიგემარენჯ ორგანოქ. (სამანგ: პრეზიდენტიქ, თარობაქ).

## გუბერნატორიშ ადმინისტრაცია
გუბერნატორი მუშ საქვარს ახორციელენს გუბერნატორიშ ადმინისტრაციაშ მეშქაშობათ, ნამუშ ოშტატე რანწკის დო მოხანდეეფიშ პოსტიშური სარგეფიშ გჷნოკვათეფს ანტკიცენს  თარობაშ მადუდე. (სამანგ: პრეზიდენტი). 

ადმინისტრაციაშ ოჯარალე მოხანდეეფს, ომანგეთ, პოსტის დჷთმარინუანს დო პოსტშე გინმარინანს კინ მუ სახენწჷფო რწუმებული – გუბერნატორი.

გუბერნატორიშ დო თიში ადმინისტრაციაშ საქვარუა იფინანსებუ სახენწჷფო ბიუჯეტშე.

გუბერნატორიშ ნებაგოქუნელობეფიშ ტერიტორიული ხურგეფი, ადმინისტრაციაშ სტრუქტურა დო საქვარუაშ წესი გითმითანჯუ სპეციალური დებულებათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*„სახენწჷფო რწუმებულიშ – გუბერნატორიშ დებულებაშ დამტკიცებაშ გეშა“ საქორთუოშ თარობაშ 2013 წანაშ 29 გერგობათუთაშ №308 დჷნადგინას თირუაშ მიშაღალაშენ 

კატეგორია:სახენწჷფო მოხელეეფი
კატეგორია:საქორთუო
კატეგორია:საქორთუოშ სახენწჷფო ხეშუულებ
კატეგორია:საქორთუოშ პოლიტიკა
კატეგორია:ოჯარალე მოხელეეფი
ოსლო

**ოსლო** () — ნორვეგიაშ ნანანოღა დო ქიანაშ არძაშე შხუ ნოღა.

1624 წანაშე 1877 წანაშახ ნოღას ჯოხოდჷ **ქრისტიანია** (), 1877 წანაშე 1924 წანაშახ — **კრისტიანია** ().

## კლიმატი

## სქოლიო

კატეგორია:ნორვეგიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ზოთონჯიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მენძელი ნოღეფი
ბელგრადი

**ბელგრადი** () — სერბეთიშ ნანანოღა (2003-ასეშა). ართ-ართი უჯვეშაში ნოღა ევროპას, დირსხუ ჯვ.წ. მა-3 ოშწანურას კელტეფიშით, სოიშახ რომაალეფიშ ოხორუეთ (Singidunum) გჷნირთუდჷნ. ნოღაშ ასეიანი ჯოხოდვალა მაართათ იშინუაფუ 878 წანაშ წყუს. ბელგრადი სერბეთიშ ნანანოღა — 1404 წანაშე, იუგოსლავიაშ — 1918-1991 წანეფს რდჷ.

კატეგორია:სერბეთი
კატეგორია:სერბეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
ვადუცი

left|200px|thumb|ვადუციშ ჯიხა, ნოღაშ თარი ლენდმარკი.

**ვადუცი** (Vaduz) — ლიხტენშტაინიშ სათაროშ ნანანოღა. ნოღას იდვალუაფუ ერუანული პარლამენტი. ნოღას დოხოლ. 5.000 მახორუ ჸუნს, ნამუეფიშ უმენტაშობა კათოლიკე რე, დო იდვალუაფუ წყ. რაინს. ნოღაშ ოკათედრე ოხიდა კათოლიკე არქიეპისკოპოსიშ რეზიდენცია რე.

ვადუცი სათაროშ უდიდაში ნოღა ვა რე, მეძობელი შაანი ვადუცშე მახორობათ უმოსი რე. ნოღას მუსხირენი ხელუანობაშ მუზეუმი, ოფოსტე მუზეუმი დო ცორცხალი ტურისტული ატმოსფერო რე.

ვარაუდით ნოღა მა-13 ოშწანურას დურსხუაფუდჷკო ოკო გრაფ ვერდენბერგელს. 1322 წანას უკვე მიშინუაფუ ვადუციშ ჯიხა, ნამუთ შვეიცარიალეფქ გეჭოფეს 1499 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the Commune of Vaduz 

კატეგორია:ლიხტენშტაინი
კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ ნოღეფი