open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
შინკა

**შინკა** — ართწანიანი ოდიარე ჩანარი -იშ გვარი კოპეშიაშობურეფიშ ფანიაშე. შინკას მოგჷრძე-კვალიტერი ღერი, გჷრძეყერწამი დო შხუ ფურცელი უღუ, ცანდსქესამი, კანკალეშა ჟირსქესამი პიოლით. გჷმნაღელი მიარეთასამი კოპეშიაშნერი რე, ნამუსჷთ შხვადოშხვა ფორმა უღჷ. 

შინკაშ ოდაბათეთ იკოროცხჷ შქა დო მორჩილი აზია. ჩანარიშ ჩინებული გვარობეფი რე: *გვერიშმოგვენი*, *[[დეკორატიული ჩანარეფი|დეკორატიული]]* (ბჟაეიოლ საქორთუოს დასტამბო) დო *ჩინური*. კულტურას გოფაჩილი რე უმოსო* [[რჩქვანელობური შინკა|რჩქვანელობური]]* ანუ *[[სუფსაშ შინკა]]* ( ). შინკა სიტიბაშ მოჸოროფე ჩანარი რე, გოლოფას ურზჷ. ჯგირო ჩანს 25-30&nbsp;°C ტემპერატურას. 

შინკაშ გჷმნაღელი ანდაღებული ოჭკომალი დო დიეტური პროდუქტი რე. დიდი მუდანობათ იკათუანს შანქარს (16-18%-შე უმოსის), C ვიტამინს (60 მგ-შახ), კაროტინს, პექტინამ ნიფთიარობას დო მინერალურ ჯიმუეფს. შინკას გჷმირინუანა ლადირო, თაშნეშე მოჟღირაფილს დო სქირაფილს. შინკაშე აკეთენა ხილალას, მურაბას, ცუკატის, მარმალადის დო შხვას. შქა აზიაშ ოწყარუე პიჯალეფს შინკაშ მოსალი 1 ჰა-ს 300-400 ც, უწყარუ რაიონეფს — 200 ც-შახ ონჭჷ. საქორთუოს გოფაჩილი რე უმოსო აბანობური ჯიშეფი: მარგალური ორდოშიანი, მუხიანური აბანური, თაშნეშე „მშვენება“, „კოლხოზნიცა 749/753“.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კოპეშიაშობურეფი
ბულგარეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ბულგარეთი]]შ ნოღეფიშ ერკებული** დონწყილი რე მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ. რეგიონული ნანანოღეფი მოჩამილი რე რუმე შრიფტით. მუნაჩემეფი მოჸონაფილი რე ბულგარეთიშ სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ დო ბულგარეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ წყუეფშე.

## რუკა
ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბულგარეთიშ ნოღეფი - ისტორია, გეოგრაფია, რუკეფი, ოქინაფუეფი დო შხვა. 
* BgMaps.com ბულგარეთიშ ონლაინ ატლასი
* ბულგარეთიშ ნოღეფი დო კურორტეფი
* რუკეფი, ვებ-ხასჷლეფი დო შხვა ბულგარეთიშ გეშა
* რუკა Domino.bg–ის
* ბულგარეთი. ველიკო-ტერნოვო 

კატეგორია:ბულგარეთიშ ნოღეფი
ბულგარეთი
რუმინეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[რუმინეთი]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]** — ქიანას 268 ნოღა რე. 2002-2006 წანეფს ნოღაშ სტატუსი ხოლო 55 დოხორელ პუნქტის მიაჩჷ.

გიმე მოჩამილი რე ქიანაშ ნოღეფიშ ერკებული (ვარსული), 2002 წანაშ დგომარობათ.

## რუმინეთიშ ართამი რუკა

რუკაშ ლეგენდა:

## სქოლიო

კატეგორია:რუმინეთიშ ნოღეფი
რუმინეთი
კატეგორია:რუმინეთიშ გეოგრაფია
გოართოიანაფილი ომაფეშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[გოართოიანაფილი ომაფე]]შ ნოღეფიშ () ერკებული** — გოართოიანაფილ ომაფეს ოფიციალურო 69 უდიდაში ნოღა რე:
* ს — 51;
* ს — 6;
* ს — 7;
* ს — 5.

მოჩამილი ერკებული აკოდგინელი რე თი უდიდაში ნოღეფშე (სითიშე), სოდე 100 ვითოშშე უმოსი ადამიერი ოხორანსჷნ, თინეფს შქას ლონდონი მუში რაიონეფით, შხვეფი გორთილი რე პროვინციეფით დო გიშართილი რე მუნეფიშ ორიგინალი ჯოხოდვალათ. სჷმეტი *„(ეპარქიული) ოხიდა“* მოჩამილი რე ინგლისური ოხვამეშ დიოცეზეფიშ ოკათედრე ოხიდეფით.

## ნოღეფი 100 ვითოშშე უმოსი მახორუთ
*ხვილაფა! მოჩამილი გჷმნართი დიო ვა რე თებული!*

1. ლონდონი (8 825 000)

2. ბირმინგემი (1 137 000)

3. ლიდსი (784 800)

4. გლაზგო (621 020)

5. შეფილდი (577 800)

6. მანჩესტერი (545 500)

7. ბრადფორდი (529 879)

8. ლივერპული (491 500)

9. ედინბურგი (488 100)

10. ბრისტოლი (459 300)

11. კარდიფი (362 756)

12. კოვენტრი (360 100)

13. ბელფასტი (340 200)

14. ლესტერი (329 839)

15. ნოთინგემი (321 500)

16. ნიუკასლი (295 800)

17. ბრაიტონ დო ჰოუვი (288 200)

18. პლიმუთი (263 100)

19. ჰალი (გოართოიანაფილი ომაფე) (260 700)

20. ვულვერჰემპტონი (259 900)

21. სკოტ-ონ-ტრენტი (255 400)

22. დერბი (248 700)

23. სუონსი (245 500)

24. საუთჰემპტონი (236 900)

25. იორკი (208 200)

26. პორტსმუთი (205 100)

27. პეტერბორო (198 900)

28. აბერდინი (196 670)

29. სანდერლენდი (174 286)

30. ოქსფორდი (154 600)

31. ნიუპორტი (151 500)

32. დანდი (148 270)

33. ნორიჯი (141 300)

34. გლოსტერი (129 100)

35. ექსეტერი (128 900)

36. კემბრიჯი (124 900)

37. პრესტონი (122 719)

38. ჩესტერი (118 200)

39. ჩელმსფორდი (111 511)

40. სოლფორდი (103 886)

41. ვუსტერი (101 328)

42. უეიკფილდი (99 251)

43. ლინკოლნი (97 541)

44. ბატი (88 859)

45. ლონდონდერი (85 016)

46. უელსი (79 989)

47. ლისბერნი (76 068)

48. კარლაილი (75 306)

49. ინვერნესი (63 780)

50. ჰერეფორდი (58 896)

51. სენტ-ოლბანსი (57 795)

52. კენტერბერი (55 240)

53. ლანკასტერი (52 234)

54. დარემი (48 069)

55. პერთი (47 180)

56. ვინჩესტერი (45 184)

57. სოლსბერი (40 302)

58. სტერლინგი (36 142)

59. ლიჩფილდი (32 219)

60. ნიური (26 967)

61. ჩიჩესტერი (26 795)

62. ილი (20 112)

63. ნბანგორი (18 810)

64. ტრურო (18 776)

65. რიპონი (16 702)

66. არმა (14 749)

67. სენტ-ასაფი (3 355)

68. სენტ-დეივიდსი (1 841)

## ინგლისი

## ოორუე ირლანდია

## შოტლანდია

## უელსი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Government list of UK cities
## სქოლიო


გოართოიანაფილი ომაფე
შიაულიაიშ მაზრა

**შიაულიაიშ მაზრა** (ლიეტუ. Šiaulių apskritis) — მაზრა ლიეტუვაშ ოორუეშე, უკებჷ ჟემაიტიაშ დო აუქშტაიტიაშ ეთნოგრაფიული რეგიონეფიშ ნორთი. უხურგანს ლატვიას, თაშნეშე ტელშიაიშ, ტაურაგეშ, კაუნასიშ დო პანევეჟისიშ მაზრეფს. მაზრაქ დირსხჷ 1994 წანაშ 19 კვირკვეს მეღებული, ლიეტუვაშ რესპუბლიკაშ კანონით ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ართულეფიშ გეშა.

## ადმინისტრაციული დორთუალაა
* ნოღა შიაულიაიშ დუდმართუალა
* შიაულიაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (10 ჸუდეშ უნჩაში)
* აკმიანიშ რაიონიშ დუდმართუალა (6 ჸუდეშ უნჩაში)
* იონიშკიშ რაიონიშ დუდმართუალა (10 ჸუდეშ უნჩაში)
* კელმენიშ რაიონიშ დუდმართუალა (11 ჸუდეშ უნჩაში)
* პაკრუიშ რაიონიშ დუდმართუალა (8 ჸუდეშ უნჩაში)
* რადვილიშკიშ რაიონიშ დუდმართუალა (14 ჸუდეშ უნჩაში)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=27911 

კატეგორია:ლიეტუვაშ მაზრეფი
ალიტუსიშ მაზრა

**ალიტუსიშ მაზრა** () — მაზრა ლიეტუვას, ნამუთ უხურგანს მარიამპოლეშ, კაუნასიშ დო ვილნიუსიშ მაზრეფს, თაშნეშე პოლონეთის დო ბელარუსიშ გროდნოშ ოლქის.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
* ნოღა ალიტუსიშ დუდმართუალა.
* ალიტუსიშ რაიონიშ დუდმართუალა. (11 ჸუდეშ უნჩაში)
* დრუსკინინიშ დუდმართუალა. (2 ჸუდეშ უნჩაში)
* ლაზდიაშ რაიონიშ დუდმართუალა. (14 ჸუდეშ უნჩაში)
* ვარენიშ რაიონიშ დუდმართუალა. (8 ჸუდეშ უნჩაში)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მაზრაშ ადმინისტრაციაშ ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ლიეტუვაშ მაზრეფი
ვილნიუსიშ მაზრა

**ვილნიუსიშ მაზრა** () — მაზრა ლიეტუვაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის, ტერიტორიათ დო მახორობათ უდიდაში რე ქიანაშ მაზრეფს შქას. მაზრა უხურგანს ალიტუსიშ, კაუნასიშ, პანევეჟისიშ დო უტენიშ მაზრეფს, თაშნეშე ბელარუსიშ გროდნენსკიშ დო ვიტებსკიშ ოლქეფს .

## ადმინისტრაციული დორთუალა
მაზრას გეჸვენჯი ტერიტორიეფი რე:
* ნოღა ვილნიუსიშ დუდმართუალა (21 ჸუდეშ უნჩაში).
* ვილნიუსიშ რაიონიშ დუდმართუალა (23 ჸუდეშ უნჩაში).
* ტრაკაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (8 ჸუდეშ უნჩაში; ნოღა ტრაკაი).
* უკმიარგეშ რაიონიშ დუდმართუალა (12 ჸუდეშ უნჩაში; უკმიარგე, აბანი ვიაპრაის).
* შალჩინინკაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (13 ჸუდეშ უნჩაში; შალჩინინკი, ეიშიშკესი).
* შვენჩიონისიშ რაიონიშ დუდმართუალა (14 ჸუდეშ უნჩაში; შვენჩიონისი, შვენჩიონელი, პაბრადე).
* შირვინტიშ რაიონიშ დუდმართუალა (8 ჸუდეშ უნჩაში; შირვინტოსი, აბანი ბაგასლავიშკესი, ჩებიშკესი, გელვონაი, კარნავე, მუსნინკაი,  485 ოფუტე).
* ელექტრენაიშ დუდმართუალა (8 ჸუდეშ უნჩაში; ელექტრენაი, ვევისი; ანაბეფი სეიმელში, 276 ოფუტე).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www1.std.lt/htm-psl/vasv/english.htm 
* http://www.vilnius.aps.lt

კატეგორია:ლიეტუვაშ მაზრეფი
კაუნასიშ მაზრა

**კაუნასიშ მაზრა** () — მაზრა ლიეტუვაშ ცენტრალურ ნორთის. მაზრა უხურგანს მარიამპოლეშ, ალიტუსიშ, ვილნიუსიშ, შიაულიაიშ დო ტაურაგეშ მაზრეფს.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
მაზრას გეჸვენჯი ტერიტორიეფი რე:

* ნოღა კაუნასიშ დუდმართუალა (10 ჸუდეშ უნჩაში)
* იონავაშ რაიონიშ დუდმართუალა (8 ჸუდეშ უნჩაში)
* ბირშტონასიშ დუდმართუალა (ნოღა ბირშტონასი დო ბირშტონასიშ ჸუდეშ უნჩაში)
* კაიშიადორისიშ დუდმართუალა (11 ჸუდეშ უნჩაში)
* კაუნასიშ რაიონიშ დუდმართუალა (23 ჸუდეშ უნჩაში)
* კედაინიაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (12 ჸუდეშ უნჩაში)
* პრენაიშ დუდმართუალაშ რაიონი (10 ჸუდეშ უნჩაში)
* რასეინიაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (12 ჸუდეშ უნჩაში; ნოღეფი რასეინიაი დო არიოგალა, 7 აბანი, 597 ოფუტე)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www.kaunas.aps.lt 
* http://www.xxiamzius.lt/numeriai/2004/05/12/kult_03.html  
* http://www.kastat.lt/st2004/kauno_apsk.htm  
* http://www.heritage.lt/epd/2003/kauno_obj.htm  
* http://www.rimutija.com/Lankytinos_Kaunas.htm  
* http://www.heritage.lt/epd/2002/kaun_aps.htm  
* http://visit.kaunas.lt/lt/index.htm 
* http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=27849 

კატეგორია:ლიეტუვაშ მაზრეფი
კლაიპედაშ მაზრა

**კლაიპედაშ მაზრა** () — მაზრა ლიეტუვაშ ბჟადალ ნორთის, ბალტიაშ ზუღაშ წყარპიჯის. მაზრა უხურგანს ლატვიას დო რუსეთიშ ფედერაციაშ კალინინგრადიშ ოლქის, თაშნეშე ტაურაგეშ დო ტელშიაიშ მაზრეფს.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
მაზრას გეჸვენჯი ტერიტორიეფი რე:

* ნოღა კლაიპედაშ დუდმართუალა
* ნოღა ნერინგაშ დუდმართუალა (2 ჸუდეშ უნჩაში)
* ნოღა პალანგაშ დუდმართუალა (1 ჸუდეშ უნჩაში)
* კლაიპედაშ რაიონიშ დუდმართუალა (11 ჸუდეშ უნჩაში)
* კრეტინგაშ რაიონის დუდმართუალა (8 ჸუდეშ უნჩაში)
* სკუოდასიშ რაიონიშ დუდმართუალა (9 ჸუდეშ უნჩაში)
* შილუტეშ რაიონიშ დუდმართუალა (11 ჸუდეშ უნჩაში)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=27908 

კატეგორია:ლიეტუვაშ მაზრეფი
ალბერტო ფერნანდესი

**ალბერტო ანხელ ფერნანდესი** (; დ. 2 პირელი 1959) — არგენტინალი იურისტი დო პოლიტიკოსი, არგენტინაშ პრეზიდენტი 2019 წანაშ 10 ქირსეთუთაშე 2023 წანაშ 10 ქირსეთუთაშახ.
ნესტორ კირშნერიშ დო ნორთობურო, კრისტინა ფერნანდეს დე კირშნერიშ პრეზიდენტალაშ ბორჯის დუდენდჷ ქიანაშ თარობას. პოსტი დიტუ 2008 წანაშ 23 კვირკვეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Jefatura de Gabinete de Ministros

კატეგორია:XXI ოშწანურაშ პოლიტკოსეფი
კატეგორია:არგენტინაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:არგენტინაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ხუსტისიალისტური პარტიაშ მაკათურეფი
ალექსი ლეონოვი

**ალექსი არხიპიშ სქი ლეონოვი** (; დ. 30 მესი, 1934, ლისტვიანკა, ტისულიშ რაიონი (ასეიანი კემეროვოშ ოლქი) — ღ. 11 გჷმათუთა, 2019, მოსკოვი) — სხუნუეფიშ რსხუშ კოსმონავტი მოფურინე, ჟირრზაშ სხუნუეფიშ რსხუშ გერგეზი (1965 დო 1975).

## ლიტერატურა

* ЛЕОНОВ  // Большая российская энциклопедия. Том 17. Москва, 2010, стр. 281.

## სქოლიო

კატეგორია:სხუნუეფიშ რსხუშ ხანტუეფი
კატეგორია:რუსი ხანტუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 30 მესი
კატეგორია:ნაღურა 11 გჷმათუთა
უტენაშ მაზრა

**უტენაშ მაზრა** () — მაზრა ლიეტუვაშ ოორუე-ბჟაედიოლ ნორთის. იკენს ეთნოგრაფიული რეგიონიშ აუკშტაისიაშ ნორთის. მაზრა უხურგანს ლატვიას დო ბელარუსიშ ვიტებსკიშ ოლქის, თაშნეშე პანევეჟესიშ დო ვილნიუსიშ მაზრეფს. დირსხჷ 1994 წანაშ 19 კვირკვეს მეღებული, ლიეტუვაშ რესპუბლიკაშ კანონით ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ართულეფიშ გეშა.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
მაზრა იკათუანს გეჸვენჯი ტერიტორიეფს:
* ანიკშჩიაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (10 ჸუდეშ დუდი).
* ზარასაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (10 ჸუდეშ დუდი).
* იგნალინაშ რაიონიშ დუდმართუალა (12 ჸუდეშ დუდი).
* მოლეტაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (11 ჸუდეშ დუდი).
* უტენაშ რაიონიშ დუდმართუალა (10 ჸუდეშ დუდი).
* ნოღა ვისაგინასიშ დუდმართუალა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვებ-ხასჷლა
* რუკა
* http://www.utena-on.lt  

კატეგორია:ლიეტუვაშ მაზრეფი
მარიამპოლეშ მაზრა

**მარიამპოლეშ მაზრა** (ლიტუვ. Marijampolės apskritis) — მაზრა ლიეტუვაშ ობჟათე-ბჟადალს, სუვალკიაშ ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ აკანს. უხურგანს რუსეთიშ ფედრაციაშ კალინინგრადშ ოლქის დო პოლონეთის, თაშნეშე ალიტუსიშ, კაუნასიშ დო ტაურაგეშ მაზრეფს.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
მაზრაშა მიშმურს გეჸვენი ტერიტორიეფი:
* კალვარიაშ დუდმართუალა (4 ჸუდეშ დუდი, თინეფს შქას,ნოღა კალვარია)
* მარიამპოლეშ დუდმართუალა (ნოღა მარიამპოლე, 6 ჸუდეშ დუდი)
* ვილკავიშკისიშ რაიონიშ დუდმართუალა (12 ჸუდეშ დუდი)
* შაკიაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (14 ჸუდეშ დუდი)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ლიეტუვაშ მაზრეფი
პანევეჟისიშ მაზრა

**პანევეჟესიშ მაზრა** () — მაზრა ლიეტუვაშ ოორუე ნორთის. უხურგანს ლატვიას, თაშნეშე შიაულიაიშ, კაუნასიშ, ვილნიუსიშ დო უტენაშ მაზრეფს.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
მაზრა იკათუანს გეჸვენჯი ტერიტორიეფს
* ნოღა პანევეჟისიშ დუდმართუალა
* პანევეჟისიშ რაიონიშ დუდმართუალა (11 ჸუდეშ დუდი).
* ბირჟაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (8 ჸუდეშ დუდი).
* კუპიშკისიშ რაიონიშ დუდმართუალა (6 ჸუდეშ დუდი).
* პასვალისიშ რაიონიშ დუდმართუალა (11 ჸუდეშ დუდი).
* როკიშკისიშ რაიონიშ დუდმართუალა (10 ჸუდეშ დუდი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ლიეტუვაშ მაზრეფი
ტელშიაიშ მაზრა

**ტელშიაიშ მაზრა** () — მაზრა ლიეტუვაშ ოორუე-ბჟადალშე დო იკენს ეთნოგრაფიული რეგიონიშ ჟემაიტიაშ ნორთის. მაზრა უხურგანს ლატვიას, თაშნეშე კლაიპედაშ, ტაურაგეშ დო შიაულიაიშ მაზრეფს. დირსხჷ 1994 წანაშ 19 კვირკვეს მიეღებული, ლიეტუვაშ რესპუბლიკაშ კანონით ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ართულეფიშ გეშა.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
მაზრა იკათუანს გეჸვენჯი ტერიტორიეფს:
* რეტავსიშ დუდმართუალა (5 ჸუდეშ დუდი).
* ტელშიაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (11 ჸუდეშ დუდი).
* მაჟეიკიაიშ რაიონიშ დუდმართუალა (9 ჸუდეშ დუდი).
* პლუნგეშ რაიონიშ დუდმართუალა (11 ჸუდეშ დუდი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=28666 

კატეგორია:ლიეტუვაშ მაზრეფი
ტაურაგეშ მაზრა

**ტაურაგეშ მაზრა** (ლიეტუ. Tauragės apskritis) — მაზრა ლიეტუვაშ ბჟადალშე, ნამუთ იკათუანს ჟემაიტიაშ ეთნოგრაფიული რაიონიშ ობჟათე ნორთის. მაზრა უხურგანს რუსეთის, კალინიგრადიშ ოლქის, ტაშნეშე კლაიპედაშ, ტელშიაიშ, შიაულიაიშ დო კაუნასიშ მაზრეფს. წყარმალუ ნემანი ტაურაგეშ მაზრას მარიამპოლეშ მაზრაშე გიშმართჷნს.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
მაზრა გეჸვენჯი ტერიტორიეფო ირთჷ:
* პაგეგიაიშ დუდმართუალა (5 ჸუდეშ დუდი)
* ტაურაგეშ რაიონიშ დუდმართუალა (9 ჸუდეშ დუდი)
* შილალეშ რაიონიშ დუდმართუალა (14 ჸუდეშ დუდი)
* იურბარკასიშ რაიონიშ დუდმართუალა (11 ჸუდეშ დუდი)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* http://www.taurage.lt/index.php?select=1001&id=&lang=1&list=0&show=1&id=34  
* http://viskas.eu/articles.php?article_id=11  

კატეგორია:ლიეტუვაშ მაზრეფი
სან-მარინოშ ნოღეფიშ ერკებული

right|250პქ|სან-მარინოშ რუკა
სან-მარინოს 9 ნოღა რე, ნამუეფსჷთ ნოღაშ (ნოღა-კომუნა) სტატუსი უღნ.

თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და დოგანა რესპუბლიკაშ ართ-ართი უშხუაში ნოღა რე, მორო ავტონომიური ოლქი ვა რე, დო სერავალეშ ოლქშა მიშმურს. სინანდულეს, ოლქი, მუჭოთ იტალიური კომუნა, იკათუანს თარ ნოღეფს, ნამუეფით ოლქიშ აკოდგინალუაშა მუშმულა, ნამუსჷთ ჯოხო capoluogo დო მორჩილი აბანები დო დაბეფი, ნამუეფსჷთ ჯოხო — frazioni.

## სან-მარინოშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## სქოლიო


სან-მარინო
სერბეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[სერბეთი]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]** — სერბეთიშ დოხორელი პუნქტეფი, ნამუეფსჷთ ნოღაშ სტატუსი უღჷნა. სერბეთიშ რესპუბლიკაშ ტერიტორიული ორგანიზაციაშ კანონიშ მეჯინათ, ნოღაშ სტატუსი უღუ დოხორელი პუნქტის, ნამუთ კონკრეტული რაიონიშ დო თე ტერიტორიაშა მიშმალი დოხორელი პუნქტეფიშ ეკონომიკური, ადმინისტრაციული, გეოგრაფიული დო კულტურული ცენტრი რე. გვალო ქიანას 29 ნოღა რე, შხვა დოსქილადირი შხუ დოხორელი პუნქტი დაბათ იკოროცხუ ().

ნოვი-სადი დო პრიშტინა სერბეთიშ ავტონომიური ოლქეფიშ — ვოევოდინაშ დო კოსოვო დო მეტოხიაშ ცენტრეფი რე. მორო ნოღა პრიშტინას აკონტროლენს მუშითგჷმოცხადაფილი კოსოვოშ რესპუბლიკაშ თარობა დო თიშ ნანანოღა რე. სერბეთიშ თარობაქ ნოღაშა კონტროლი მიოდინჷ 1999 წანაშ მანგის, მუჟამსჷთ იუგოსლავიაშ ბომბუაშ უკული, ნოღა ქიდიტუეს იუგოსლავიაშ მორსხუე რესპუბლიკაშ დინოხოლენი საქავრეფიშ ომინისტრეშ ოურდუმე ნძალეფქ, თაშნეშე თეს მაჸუნჷ აკანშე სერბი, მონტენეგროალი დო ჩაჩანი მახორობაშ მასობურო გიშულაქ.

## ნოღეფი
გიმე მოჩამილი რე სერბეთიშ ნოღეფიშ ერკებული, ნამუეფსჷთ ოფიციალურო ნოღაშ სტატუსი უღუ. 

ლეგენდა:
* **გერბი** — ნოღაშ გერბიშ სურათი;
* **ჯოხო** — ნოღაშ ჯოხო მარგალურ ნინაშა, გიმე ათუჭარჷ ორიგინალური ჯოხო სერბულ ნინაშა;
* **კოორდინატეფი** — ნოღაშ ორენიშ კოორდინატეფი;
* **ოლქი** — ნამუ ოლქიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს ნოღა;
* **ფართობი** — მუნიციპალიტეტიშ ფართობი კვადრატულ კილომეტრეფს;
* **მახორობა** — ნოღაშ მახორობაშ მუდანობა;
* **ოფიციალური ვარდა მაართა მოშინაფა** — ნოღაშ დორსხუაფაშ თარიღი ვარდა თარიღი, მუჟამსჷთ ნოღა მაართაშე რე მოშინაფილი წყუეფს;
* **მერი** — ნოღაშ მერიშ ჯოხო დო გვარი;
* **სურათი** — ნოღაშ სურათი;
## ნოღაშ ერკებული

## სერბეთიშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## სქოლიო


სერბეთი
ალავიტეფი

ვაშგოჩირთანი: ალაუვიტეფწკჷმა
[მინი|[ზულფიყარი (მაღულარი)|ზულფიყარი, ალიშ მაღულარიშ სტილიზაფილი გჷმოხანტუალა წჷმარინუანს ალავიტეფიშ სიმბოლოს.]]
**ალავიტეფი** თაშნეშე **ალავეფი** () — ისლამიშ ართ-ართი გემაჸვენჯობა. თარო გოფაჩილი რე სირიას, სოდე მახორობაშ დოხოლაფირო 11%-ის აკმადგინანა. ალავიტეფი აღიარენა შიიტური გემაჸვენჯობაშ ვითოჟირულეფიშ სკოლას, მორო რელიგიური სინკრეტიზმიშ ელემენტეფით. ალავიტეფი პატის არზენა ალის (ალი იბნ აბუ ტალიბი) დო ჯოხო *ალავი* შანენს ალიშ გემაჸვენჯის.

მირჩქინუაფუ, ნამჷ-და გემაჸვენჯობა IX ოშწანურა, იბნ ნუსაირქ დარსხჷ, თეშ გეშა ალავიტეფს მინშა *ნუსაირეფსთ* უძახჷნა (). ეშანილი ტერმინი კუჩხგემადგუმალი კონოტაციაშ მაღელი რე. შხვა ჯოხო *ნასარი* ნუსაირიშ ჩილათირი თანგუაშ შედეგი რე. 

ალავიტეფს მინშა თურქეთის გოფაჩილ ალევიზმშა ოჩირთჷნა. 

ფართას რდჷ გოფაჩილი ოსმალეთიშ იმპერიას. იმპერიაშ გოუქვაფაშ დო თურქეთიშ რესპუბლიკაშ გჷმოცხადაფაშ უკული, მუსტაფა ქემალქ ალავიტეფიშ თხოზინი ქჷდიჭყჷ. ალავიტეფქ გეგნორთეს ფრანგული მანდატით თხილერ სირიაშა, სოდე უჭიჭაშობაშო გიჭყჷ გიშაკერძაფილ ტერიტორიეფქ, თინეფს შქას ალავიტეფიშ სახენწჷფოქ. უკული ალავიტეფიშ სახენწჷფოქ გეუქვჷ, მორო ალავიტეფქ სირიაშ არმიაშ შანულამ ჭყანათ ქჷდოსქიდეს. თიშ უკული, მუთ 1970 წანას, სირიაშ ხეშუულებაშა, ოურდუმე გინორთაფაშ შედეგო სხუნუეფიშ რსხუშ ხუჯიშ დოკინათ, ალავიტი ჰაფეზ ალ-ასადიქ ქჷმორთჷ, თარობაშ ელიტას თარო ალავიტეფი წჷმარინუანდეს. ალ-ასადიშით ინიცირაფილი რდჷ, შიიტეფწკჷმა ალავიტეფიშ დახოლებაშ პროცესი. 1970 დო 1980 წანეფიშ ისლამურ არყაფილეფქ რსებული ნწყუალა წარწიშ გიმე ქეთიჸუნეს, ომენოღალე ლჷმაშ დოჭყაფაშ უკული — წარწიქ უმოსო მიძინჷ, გემანგარჷ ირანიშ შიიტურ რეჟიმწკჷმა სირიალი ალავიტეფიშ დოხოლაფაშ პროცესიქ.

## ჩინებული ალავიტეფი
* ჰაზეფ ალ-ასადი — სირიალი ოურდუმე, სახენწჷფო დო პოლიტიკური მოღალე, სირიაშ ჸოფილი დუდთხილუაშ მინისტრი, ჸოფილი პრემიერ-მინისტრი, ჸოფილი პრეზიდენტი დო გენერალი.
* ბაშარ ალ-ასადი — სირიალი სახენწჷფო დო პოლიტიკური მოღალე, სირიაშ მოქიმინჯე პრეზიდენტი, სირიაშ აკონაჯარაფილი ნძალეფიშ თარსარდალი დო ბარტია **ბაასი**შ სირიაშ რეგიონული გჷმნართიშ მელამოსე. მარშალი. ჰაზეფ ასადიშ ქომოლსქუა.

## ლიტერატურა
* Kazimi, Nibras. *Syria Through Jihadist Eyes: A Perfect Enemy*, Hoover Institution Press, 2010. ISBN 978-0-8179-1075-4.

კატეგორია:ეზოთერული სკოლეფი
კატეგორია:შიიზმი
რელიგიური სინკრეტიზმი

**სინკრეტიზმი** () — რელიგიაშ ფორმა, ნამუსჷთ აკოართიანაფილი რე შხვადოშხვა რელიგიეფიშ ელემენტეფი. შხირას ხვადჷ თეოლოგიაშ დო მითოლოგიაშ ესვარუა. 

## ლიტერატურა
* Cotter, John (1990). *The New Age and Syncretism, in the World and in the Church*. Long Prairie, Minn.: Neumann Press. 38 p. *N.B*.: The approach to the issue is from a conservative Roman Catholic position. ISBN 0-911845-20-8
 

კატეგორია:სინკრეტიზმი
კატეგორია:რელიგია
მაზრა

**მაზრა** () — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული („უეზდი“) ჯვეში რუსეთის, რუსეთიშ ომაფეს, 1721 წანაშე — რუსეთიშ იმპერიას, 1918 წანაშე — რუსეთიშ ფედერაციას, 1922 წანაშ ქირსეთუთაშე — სხუნუეფიშ რსხუს. გჷმიქიმინჷ რუსეთიშ ერთოიანი სახენწჷფოშ დორსხუაფაშ პროცესის. XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს გემშართჷ გუბერნიაშ აკოდგინალუას.

ლატვიაშ, ლიეტუვაშ დო ესტონეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკეფს მაზრეფი 1949–1950 წანაშახ რსებენდჷ.

## მაზრეფი საქორთუოშ ტერიტორიას
* ანანურიშ მაზრა
* ახალქალაქიშ მაზრა
* ახალციხეშ მაზრა
* ბორჩალოშ მაზრა
* გორიშ მაზრა
* დუშეთიშ მაზრა
* ზუგდიდიშ მაზრა
* ქართიშ მაზრა
* თელავიშ მაზრა
* თიანეთიშ მაზრა
* ლეჩხუმიშ მაზრა
* რაჭაშ მაზრა
* ქუთეშიშ მაზრა
* შორაპანიშ მაზრა

## ლიტერატურა


კატეგორია:ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფი
ჟანინ ანიესი

**ჟანინ ანიეს ჩავესი** (, დ. 13 მარაშინათუთა, 1967, სან-ხოაკინი, ბენი, ბოლივია) — ბოლივიარი პოლიტიკოსი დო იურისტი. სენატორი ბენიშ დეპარტამენტიშე. 2019 წანაშ 11 გერგობათუთაშე 2020 წანაშ 8 გერგობათუთაშახ, ბოლივიაშ პრეზიდენტიშ ევო მორალესიშ დო შხვა ხემანჯღვერეეფიშ გინორინაშ უკული, პრეზიდენტიშ საღალობას არსულენდჷ. თინა მორალესიშ გარგანჩია აწმარენჯი რდჷ.

## ბიოგრაფია
ანიესიქ დებად ნოღა სან-ხოაკინს. კინოხ Totalvision-იშ მედია დირექტორი რდჷ. 

2006 წანაშე 2008 წანაშახ მუშენდჷ ახალი ოკონსტიტუციე ქარტიაშ აკმამუშებელჷ კომისიას. 2010 წანას თინა გეგშაგორეს სენატორო, მუჭოთ ბენიშ დეპარტამენტიშ წჷმმარინაფალი. 2019 წანაშე თინა სენატიშ მაჟირა ვიცე-პრეზიდენტი რე, დო თიშ მოაბანე რდჷ ფრანკლინ ვალდივია ლეიგი. 

2019 წანაშ 10 გერგობათუთას, ბოლივიაშ პრეზიდენტი ევო მორალესიქ გეგნოდირთჷ. თეშ უკული ვიცე-პრეზიდენტ ალვარო გარსია ლინერაქ, ვარი გაცხადჷ პრეზიდენტიშ საღალობაშ რსულებაშე. თიშნერო თაშნეშე ვარი გაცხადჷ სენატიშ სპიკერქ ადრიანა სალვატიერაქ დო წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მადუდე ვიქტორ ბორდაქ. თაშნეშე ვარი თქჷ ქიანაშ სენატიშ მაართა ვიცე-სპიკერქ. თე პოსტეფიშ პიჯეფიშ გინორინაფაშ უკული კონსტიტუციაშ ჭყანათ ნებაგოქუნელობაქ გინაჩჷ რანწკით გეჸვენჯი პოსტიშ პიჯის, სენატიშ მაჟირა ვიცე-სპიკერს, ჟანინ ანიესის. 2019 წანაშ 10 გერგობათუთაშ დგომარობათ, თინა უმაღალაში რანგიშ მონძე რდჷ ბოლივიაშ პრეზიდენტიშ პოსტის. თიქ მუშ დუდშა გეჭოფჷ პრეზიდენტიშ საღალობაშ რსულება დო პოსტის ქეგედირთჷ 2019 წანაშ 11 გერგობათუთაშე, თიშ უკული, მუთ სენატიქ ოფიციალურო მიღჷ კინოხიანი დღაშ გინორინაფეფიშ სერია.
2020 წანაშ 8 გერგობათუთას, პრეზიდენტიშ პოსტი გეგნოჩჷ გიშაგორილ პრეზიდენტი ლუის არსეს. 

## პიჯული რინა
კოლუმბიარ პოლიტიკოსი, ექტორ ერნანდო ხინკაპიშ ალმასქუ რე.

## თაშნეშე ქოძირით
* ოსური პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჟანინ ანიეს ჩავესი

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 13 მარაშინათუთა
კატეგორია:ბოლივიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ოსური პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ბოლივიარი პოლიტიკოსი ოსურეფი
გურმეჭვია

**გურმეჭვია** თაშნეშე **გურწითე** () — მაფურინჯე ზესკვიშობურეფიშ რანწკიშ მემუნტურეშობურეფიშ ფანიაშე. გურმეჭვიაშ რსხულიშ სიგჷნძა რე 15-16 სმ., წონა —16-18 გრამი. გოფაჩილი რე ევროპას დო ბჟადალ აზიას.

საქორთუოს დახე ირდიხას აფხვადჷნა, მუჭოთ მახვენი მაფურინჯე. გურმეჭვია 4-7 მარქვალს სქჷნს. მართვეეფს მინმიჸონანს ზარხულს. გურმეჭვია ჭკომუნს ჭანდეფს, ოდიარეშ თასის დო კანკარს. გიმეგვარობეფშე საქორთუოს ხე კავკაციური გურმეჭვია (), მიმოფურინუაშ ბორჯის - რჩქვანელობური გურმეჭვია ().

## ბირა
მუმული გურმეჭვიეფი ღურჭულს აგოთანას იჭყანა, ნამუთ გეჸუნს უჩა ზესქვიშ ღურჭულიშ მალობას. ონჯუას ღურჭულანა  აკოსერილსჷთ. გურმეჭვიაშ ღურჭული ზარულაია რე დო ართ-ართი არძაშე სქვამი მაფურინჯეეფიშ ბირა რე.
[235px|thumb|center|მაღურჭულე გურმეჭვია|[ფაილი:Erithacus rubecula.ogg]]

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ზესკვიშობურეფი
უჩა ზესქვი

**უჩა ზესქვი** () — მაფურინჯე ბაღჷრეშობურეფიშ რანწკიშე.

## ეჭარუა
მარცხნივ|150x150px|მინი|ღურჭული
რდილი მაფურინჯეშ რსხულიშ სიგჷნძა რე 26 სმ, წონა — 80-125 გ. მუმულეფს უმოსი რუმე უჩა ბურდღეფი უღჷ, ნინძგი დო თოლიშ ანდოგანი მადვალი თაჯი ორქოშფერი რე. დადულეფი დო მარდუეფი შქირუ ფერიშ რენა, კუდელი რუმე უღჷნა, კინჩხი დო ქვარა ღილე. უჩა ზესქვი სქვამას მაღურჭულე მაფურინჯე რე. თიში ორსანტული, მარა უმენტაშო გურხაშილი (მაჯაბუ, ნარღამი) რშვინი ადამიერშა დჷმორჩქალეთ ქიმინჯენს.

## გოფაჩუა
უჩა ზესქვი ართ-ართი არძაშე უმოსო გოფაჩილი მაფურინჯე რე მოსოფელს. ხე ევროპას, ოორუე აფრიკაშ მუსხირენ ქიანას (მაროკო, ალჟირი, ტუნისი), კავკაციას, მორჩილ დო შქა აზიას, ავსტრალიას დო ახალ ზელანდიას, თარო ტყალეფს, ჸუდენა ადამიერეფწკჷმა არხოსჷთ.

### საქორთუო
საქორთუოს ფართა სრე გოფაჩილი კავკაციური უჩა ზესქვი.

### გითოზოთუა
უჩა ზესქვი ჯინჯიერი მოხვენი რე. მიგრაცია ვახასიათენს.

## გომიარაფა
წანაშ გოძვენას უჩა ზესქვი ართშა, მინ ჟირშა იკუხუანს. ონდეთ ინოკინელი ოგვაჯეს 4-7 მარქვალს სქჷნს, მართვეეფიშ მუნოჸონაფას 15 დღა-სერი ოკო.

## ოჩამური
უჩა ზესქვი მაშქურანჯე, ალა-ჩალათ მაფურჷნე სუალამი რე, ღილე აბანეფს დუდს არიდენს დო ბორჯის უმენტაშო ბართვეფს ოჭკომალიშ — ღვენწკეფიშ, ფერწოეფიშ, ჭანდეფიშ დო კანკარიშ გორუას ქაკო.

## ლიტერატურა
* 
* Бёме Р. Л., Динец В. Л., Флинт В. Е., Черенков А. Е. Птицы. Энциклопедия природы России (под общей ред. В. Е. Флинта). Изд. 2-е, дополненное и переработанное. — М.: 1998. — 432 с.; 56 цв. илл.
* Рябицев В. К. Птицы Урала, Приуралья и Западной Сибири. Екатеринбург: Изд-во Урал. Ун-та. 2008. — 634 с.
* Степанян Л. С. Конспект орнитологической фауны России и сопредельных территорий М.: Академкнига, 2003, 808 с.
* Коблик Е. А. Разнообразие птиц (по материалам экспозиции Зоологического музея МГУ), ч. 4. М.: изд-во МГУ. 2001. 384 с.

კატეგორია:ზესქვეფი
ჩხვირკი

**ჩხვირკი**, თაშნეშე *ჯაფარა* () — მაფურინჯე ბაღჷრეშნერეფიშ რანწკიშე. მაფურინჯე ფერო მიჭითე-შქირუ რე, კუდელი დო „ოშმეშეფი“ უჩა უღჷ, ქაქუჩი — უჩატერტამი, წელი — ჩე, სუას — სქვამი, უჩაფხაჭამი ცვანე ტერტი. ჩხვირკიშ რსხულიშ სიგჷნძა რე 34 სმ, წონა — 160 გ-ს ონჭუ. ხე ევროპას, აზიას დო ოორუე-ბჟადალ აფრიკას, თაშნეშე ესვარილ დო ფურცელამ ტყალეფს. საქორთუოს მოხვენი რე. ჩხვირკი 4–7 (10-შახ) მარქვალს დვანს. ჭკომუნს თასეფს, კანკარს, ხილს, რკოს დო ჭანდეფს, ნამუეფიშ მოჯალაგუათ ართგვარი სარგებელი მოუღჷ. ძალამ ჯგირო უგურუანს შხვადოშხვა სიმსის.

მინი|მარცხნივ|<center>ჩხვირკიშ ხონარი</center>

## ლიტერატურა

კატეგორია:ჩხვირკი
მაწიალი

**მაწიალი** თაშნეშე **ცქირპაპა** (Parus) — მფურინეეფიშ გვარი მაწიალიშბურეფიშ ფანიაშე. გოფაჩილი რე მოსოფელიშ ტერიტორიას. იკათუანს 24 გვარობას. 

## ლიტერატურა

* **Del Hoyo**, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2007). მსოფლიოს ჩიტების წიგნი. თავი 12. ISBN 978-84-96553-42-2
* **Gill**, Frank B.; Slikas, Beth & Sheldon, Frederick H. (2005): წივწივების ფილოგენი : II. 121-143. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[0121:POTPIS]2.0.CO;2 HTML abstract

კატეგორია:ბაღჷრეშნერეფი
აღიაღი

**აღიაღი**, *არღია*, **დედალობუ**,  (Mustela nivalis) — ბჟაშუმუ ჩხოლარი კვინორიშობურეფიშ ფანაიშე. ართ-ართი უჭიჭაში მახვამილაფარი რე. აღიაღიშ რსხულიშ სიგჷნძა — 13-26 სმ, კუდელიშ — 1,4-9 სმ, წონა — 30-250 გ-შახ. აღიაღის შხირი, კუნტა ბოწოწით ფორილი უმოსო ღვანდალა რსხული უღჷ. ე ცჩხოლარი გოფაჩილი რე ევროპას, აზიას (ობჟათე ნორთიშ მოხ), ოორუე ამერიკას. საქორთუოსჷთ მიარეთ აფხვადჷა. აღიაღი ჭკომუნს ჭუკიშბური ქვერქვუეფს. წანაშ ირნერი ბორჯის იმიარებჷ. ხანს 3-9 ერჩქის. მანე ქვერქვუეფიშ მოჯალაგუათ რგება მოუღჷ ოფუტეშ მეურნობაშო.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კვინორიშობურეფი
კვინორი

**კვინორი** თაშნეშე **ცუღუ** (Martes) — ბჟაშუმუეფიშ გვარიშ ჩხოლარი კვინორიშობურეფიშ ფანიაშე. თიშ რსხულიშ სიგჷნძა რე 40-60 სმ-შახ, კუდელიშ - 20-50 სმ. კვინორი მოგჷნძე დო ზღვანდალა რსხული უღუ, ღვაღვა დო ლიბუ ბოწოწი. ჩინებული რე 6 (კანკალე მუნაჩემეფით 8) გვარობა. გოფაჩილი რე ევროპას, აზიას დო ოორუე ამერიკას. ჸოფილი სსრრ-იშ ტერიტორიას 4 გვარობა ხე: ტყაშ კვინორი (Martes martes), ჩეკინჩხა კვინორი (Martes foina) (თენეფი საქორთუოსჷთ ფართას რენა გოფაჩილი), სიასამური დო ხარზა. უმენტაშობა ტყას ხე. ჭკომუნა ჭიე-ჭიე ჩხოლარეფს, ხილს, კანკარს, უმენტაშობას (ხარზაშ მოხ) ანდაღებული ბოწოწი უღუ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კვინორიშობურეფი
ტყაშ ჭუკი

**ტყაშ ჭუკი** () — ბჟაშუმუ ჩხოლარი მაღირღონალეფიშ რანწკიშე დო ჭუკიშობურეფიშ ფანიაშე. ესხულიშ სიგჷნძა დოხოლაფირო 8-10 სმ, წონა — 20-30 გრამშახ. კუდელიშ სიგჷნძა დოხოლაფირო რსხულიშ სიგჷნძაშ ომანგური რე. ტყაშ ჭუკი ტყარ ორთას ჭკომუნს ჭყონიშ, წიფურიშ დო ჭანდარიშ თასის. ჩხოლარს უღჷ ბურნათი ბოწოწი; თუდოშე ფერი მორჩე რე. კინჩხის უღუ მორჩილი მოჸვინთალე ფერიშ ტერტი. ტყაშ ჭუკი ორთაშობური ნტერი რე: ჸუდეშ დო ტყაშ კატუ, მელა, შხვადოშხვა გვარობაშ მაფურინჯე დო მალაკარტე. ჯალაგანა ახალ ალნაფალას, ნამუშჷთ ოგინაფჷლე გავალს მეთმიორინუანს ტყაშ მეურნობას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტყის თაგვი – Apodemus sylvaticus  
* ტყაშ ჭუკი – Apodemus sylvaticus 
* ტყაშ ჭუკი – Apodemus sylvaticus 

კატეგორია:ბჟაშუმუეფი
კატეგორია:ჭუკიშობურეფი
უკრაინაშ ნოღეფიშ ერკებული

2008 წანაშ 1 ღურთუთაშ მუნაჩემეფით, უკრაინას **458** ნოღა რე (). ოლქეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი ეშანილი რე რუმე შრიფტით. გიმე მოჩამილი უკრაინული ნოღეფიშ მახორობა დონწყილი რე 2001 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ.

## უკრაინაშ ნოღეფი (მახორობაშ მეჯინათ)

## ნოღაშ სტატუსი
ნოღაშ სტატუსი ნაძირეფი რე გეჸვენჯი რცხილს

## უკრაინაშ ართამი რუკა

რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 2001 Ukrainian census, Population Structure  
* Regions of Ukraine and its composition 
* World Gazetteer: Cities of Ukraine
* A-biz.ru: Zip codes of cities and villages of Ukraine (about 15000 names) (rus. ukr. angl.)


უკრაინა
ხარკივი

**ხარკივი** ( ) — სიკაბეტათ მაჟირა ნოღა უკრაინას; ხარკივიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე. 2019 წანაშო ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 1 446 107 ადამიერს. ნოღაქ უმენძელჷ 2012 წანაშ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატის. მეტალისტიშ სტადიონს გვალო 3 ახვალამაქ იმანჯჷ.

ხარკოვქ 1654 წანას დირსხუ დო რუსეთიშ იმპერიას უკრაინული კულტურაშ თარ ნერჩის წჷმარინუანდჷ. ხარკივი მაართა უკრაინული ნოღა რდჷ, ნამუქჷთ 1917 წანაშ ქირსეთუთას, სხუნუეფიშ ხეშუულება აღიარჷ დო უკული უკრაინაშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკაშ ნანანოღათ გჷნირთჷ. ხარკივქ ნანანოღაშ ტატუსი 1934 წანაშახ ქესქილიდჷ, სოიშა თინა კიივშა გჷნიშუნჷ. ასე, ნოღა ხარკივიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე დო რეგიონს სპეციალური სტატუსი უღუ.

ხარკივი უკრაინაშ ართ-ართი უთარაში კულტურული, ომენცარე, ოგონათუე, ოტრანსპორტე დო ოხერეჭე ცენტრი რე. ნოღას ფუნქციონირენს 60 ომეცნიერე ინსტიტუტი, 30 უმაღალაში ოგურაფალი დჷნაწესებუ, 6 მუზეუმი, 7 თეატრი დო 80 ბიბლიოთეკა. თიში ინდუსტრია თარო მანქანაშაკოგაფაშა ისპეციალიზებუ. ქიმინჯენს ოშობათ ოხერეჭე კომპანია.

ხარკივს რე მეტროპოლიტენი, ნამუშ სიგჷნძა 38,1 კმ. რე დო 29 დგჷმილი უღუ. ხარკივიშ ჩინებული ოქინაფუეფი რე დუდიშულაშ მოედანი (*Maidan Svobody*), ნამუთ ასე ევროპაშ მა-6 უკაბეტაში დო მოსოფელს სიგჷნძათ მა-12 მოედანი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  /
* ნოღაშ სხუნუშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  /
* ნოღაშ პორტალი  /
* ხარკივიშ ჯაზ-ფესტივალიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ჯვეში ხარკივიშ ფოტოეფი
* — 360 VR panoramas of Kharkiv`s square (dinosaur exhibition summer 2010) 
* ხარკივიშ ოხვამე-ოხიდეფი დო შხვა ძეგლეფი 
* ხარკივიშ ნაცისტური ოკოპაცია  

კატეგორია:ხარკივიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
სუმი (უკრაინა)

**სუმი** () — საოლქე შანულობაშ ნოღა უკრაინაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, წყარმალუ ფსიოლიშ წყარპიჯის. სუმიშ ოლქიშ დო სუმიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## დემოგრაფია
* 1897 - 70,53% უკრაინალეფი, 24,1% რუსეფი 2,6% ურიეფი, 2.67% შხვეფი
* 1926 - 80,7% უკრაინალეფი, 11,8% რუსეფი 5,5% ურიეფი, 2% შხვეფი
* 1959 - 79% უკრაინალეფი, 20% რუსეფი, 1% შხვეფი

კატეგორია:სუმაშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
ალი იბნ აბუ ტალიბი

მინი|ალი იბნ აბი ტალიბიშ წამება. ხანტუ: იუსეფ აბდინეჯადი

**ალი იბნ აბუ ტალიბი** (; ალი იბნ აბუ ტალიბ იბნ აბდ ლ-მუტალიბ იბნ ჰაშიმ იბნ მანაფ მინ ყურაიში; დ. 22 გჷმათუთა, 598, მექა — ღ. 6 ფურთუთა, 661, ქუფა) — შიიტეფიშ მაართა იმამი დო სუნიტეფიშ მაანთხა მართალმორწუმე ხალიფა (656–661). ოწმოხმორაგადე მუჰამადიშ ბიძისქუა, სინჯა დო მონძე. თინა პირველი ბაღანა რდჷ, ნამუქჷთ მიღჷ ისლამი.

## თაშნნეშე ქოძირით

* ოთხი მართალმორწუმე ხალიფა
* ალავიტეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მართალმორწუმე ხალიფეფი

კატეგორია:ხალიფეფი
კატეგორია:დუმაბადი 22 გჷმათუთა
კატეგორია:ნაღურა 6 ფურთუთა
კატეგორია:მართალმორწუმე ხალიფეფი
კატეგორია:VII ოშწანურაშ ხალიფეფი
ხუსტისიალისტური პარტია

**ხუსტისიალისტური პარტია** (, **PJ**) — პერონისტული პარტია არგენტინას, პერონისტული არაფიშ თარი ჭყანა. პარტიაშ მაკათური რდჷ ქიანაშ ჸოფილი პრეზიდენტი კრისტინა ფერნანდესი, თაშნეშე თე პარტიაშ რანწკეფს რდეს ჸოფილი პრეზიდენტეფი ნესტორ კირხნერი დო ედუარდო დუალდე. არგენტინაშ დეპუტატეფიშ პალატას 257 აბანშე პარტიას 116 მანდატი უღუ. თაშნეშე უმენტაშობას რე სენატის, 42 მანდატი 72-შე. 24 პროვინციაშ გუბერნატორშე 16 ხუსტისიალისტური პარტიაშ მაკათური რე.

პარტია დარსხუეს ხუან დო ევიტა პერონეფქ, 1947 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

პარტიაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:არგენტინაშ პოლიტიკური პარტიეფი
ლუჰანსკი

**ლუჰანსკი** ( ისტორიული ჯოხოდვალა *Луга́нське*) — ნოღა უკრაინას. ლუჰანსკიშ ოლქიშ დო ლუჰანსკიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ წყარმალუეფიშ ლუგანიშ დო ოლხოვაიაშ აკართაფჷ აბანს. ლუჰანსკი უკრაინაშ არძაშე ბჟაეიოლშე მადვალი ოლქიშ ცენტრი რე. კიევიშე მოჩილათირი რე 811 კილომეტრით.

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი

*  ლიუბლინი  
*  კარდიფი  
*  პერნიკი  
*  სენტ-ეტიენი  
*  სეკეშფეხერვარი  
*  დაცინი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლუჰანსკიშ ნოღაშ მადუდეშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* თეატრალური მოედანიშ  Web-კამერა
* ლუჰანსკიშ ტრამვაი 
* ფოტო-ექსკურსია ლუჰანსკის 
* ლუჰანსკიშ ონოღე სხუნუშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:ლუჰანსკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
დონეცკი

**დონეცკი** () — ინდუსტრიული ნოღა ბჟაეიოლ უკრაინას, ნამუთ აკოგაფილი რე წყარმალუ კალმიუსის. ნოღა დონეცკიშ ოლქიშ დო სეპარატისტული, ვაღიარაფილი დონეცკიშ ოკათე რესპუბლიკაშ ნანანოღა რე. ისტორიულო, წჷმარინუანს დონბასიშ ეკონომიკურ-კულტურული რეგიონიშ ვაოფიციალურ ნანანოღას.

ნოღა დონეცკიქ დირსხჷ 1869 წანას, უელსარი ბიზნესმენიშ, ჯონ იუზიშით. თიქ რეგიონს ბულათიშ ქარხანა დო მუსხირენი ქუანოშქერიშ საბადე დარსხჷ. თი ბორჯიშო ნოღას იუზოვკა (Юзівка) ჯოხოდჷ. სხუნუეფიშ მართუალაშ ბორჯის, ბულათიშ წარმაფაქ ნოღას უმოსო მიძინჷ. 1924 წანას, ნოღას სტალინო ჯოხოდ, 1932 წანას — დონეცკიშ რეგიონიშ ცენტრო გჷნირთჷ. 1962 წანას, ნოღას დონეცკიქ გიადჷ.

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი
დონეცკიშ დოჯიმალაფირი ნოღეფი რე:

## ლიტერატურა
* 
* 

კატეგორია:დონეცკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ჩერნიჰივი

**ჩერნიჰივი** () — ისტორიული ნოღა ოორუე უკრაინას. ჩერნიჰივი რე ჩერნიჰივიშ ოლქიშ ნანანოღა. ნოღას რე თეატრეფი, კლუბეფი, ინსტიტუტეფი, სკოლეფი, კინოეფი დო შხვა ოგურაფე-ბორჯიშოღალი დჷნაწესებუეფი.

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი
ჩერნიჰივიშ დოჯიმალაფირი ნოღეფიშ ერკებული:
*  გომელი, ბელარუსი
*  მემინგენი, გერმანია
*  ტარნობჟეგი, პოლონეთი
*  ჰრადეც-კრალოვე, ჩეხეთი
*  უაგრე, ლატვია

## გალერეა

2014 Чернігів Україна Адміністративний будинок.jpg
Чернігів. Обласна філармонія.JPG
Дзвіниця, 5 ярусів,висота 58 метрів, Троїцький монастир.jpg
Chernigiv Desna hotel IMG 8722 74-101-0076.JPG
NSH Chernigiv Spaso-Preobrazhenskiy Sobor 001.JPG
Чернигов, храм Михаила и Федора.JPG
Драматичний театр ім.Т.Г.Шевченка - Teatro Dramático Shevchenko.jpg
Введенська церква. Чернігів.jpg
74-101-0020 Troyckiy Sobor 3.jpg
Церква параскеви П'ятниці, Чернігів.jpg
BudArhiepiskop.JPG
Чернігівський вокзал.JPG


## რესურსეფი ინტერნეტის
* chernigiv-rada.gov.ua — ოფიციალური ვებ-პორტალი/

## სქოლიო

კატეგორია:ჩერნიჰივიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ლუცკი

**ლუცკი** ( ) — ნოღა უკრაინაშ ოორუე-ბჟადალშე, ვოლინიშ ოლქიშ დო ლუცკიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2019 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 220 839 ადამიერი ოხორანდჷ. უკრაინაშ ართ-ართი უჯვეშაში ნოღა რე. მაართაშე ისტორიულ წყუეფს მიშინუაფუ 1085 წანას. 

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი

 – ბრესტი  – გორი  – სიანტანი  – ლიუბლინი  – ტორუნი  – ოლშტინი  – ჟეშუვი  – ზამოსცი  – ბელს-პოდლიასკი  – ზამოსცი

## ფოტოგალერეა

Image:Луцкий замок.jpg | ლუცკიშ ჯიხა — ლიუბარტა


## რესურსეფი ინტერნეტის
* Lubart's Castle

## სქოლიო

კატეგორია:ვოლინიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
რივნე

**რივნე** () — ისტორიული ნოღა ბჟადალ უკრაინას. ნოღა რივნეშ ოლქიშ დო რივნეშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე. 

კატეგორია:რივნეშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ჟიტომირი

**ჟიტომირი** () — კიევიშ რუსეთიშ ართ-ართი უჯვეშაში ნოღა, თეხანური ადმინისტრაციული დორთუალათ ნოღა ოორუე უკრაინას,  ჟიტომირის ოლქიშ დო ჟიტომირიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.   

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი

* , მონტანა
* , გომელი
* , ქუთეში
* , შანლო
* , სმოლენსკი
* , კატოვიცა
* , პლოცკი
* , ბიტომი
* , დაჟოუ

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჟიტომირიშ რუკა 
* ჟიტომირიშ ისტორია

კატეგორია:ჟიტომირიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
ჩერკასი

**ჩერკასი** () — ნოღა ცენტრალურ უკრაინას. ნოღა ჩერკასიშ ოლქიშ დო ჩერკასიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე. ნოღა დოხოლაფირო 200 კილომეტრით რე მოჩილათირი უკრაინაშ ნანანოღა კიევშე.

## დემოგრაფია
**1926 ეჭარუა:**
* უკრაინალეფი - 61,9%
* ურიეფი - 27,6%
* რუსეფი - 8,6%

**1959 ეჭარუა:**
* უკრაინალეფი - 70% 
* რუსეფი - 22% 
* ურიეფი - 6%

### მახორობა
* 1897 - 29,600 მახორუ
* 1910 - 39,600 მახორუ
* 1926 - 39,500 მახორუ
* 1939 - 51,600 მახორუ 
* 1959 - 85,000 მახორუ 
* 1970 - 158,000 მახორუ 
* 1977 - 229,000 მახორუ
* 1984 - 267,000 მახორუ 
* 2005 - 293,000 მახორუ

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი
*  ბიდგოში, პოლონეთი
*  სანტა როსა, აქშ
*  პერმი, რუსეთი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* // ოფიციალური ნოღაშ ვებ-პორტალი 
* // ვაოფიციალური ოინფორმაციე ვებ-პორტალი 

კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:ჩერკასიშ ოლქიშ ნორეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ზაპორიჟიაშ ოლქი

მინიატიურა|250პქ
**ზაპორიჟიაშ ოლქი** () — ოლქი ობჟათე უკრაინას. ოლქიშ ნანანოღა რე ზაპორიჟია. 2005 წანაშ მუნაჩემეფით, ოლქიშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 1,877,200 ადამიერს. ფართობი – 27,180 კმ². ოლქი რე შანულამი ნორთი უკრაინაშ რეწუალას დო ოფუტეშ მეურნობას.

კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
ვინიციაშ ოლქი

მინი

**ვინიციაშ ოლქი** () — ოლქი უკრაინას. ოლქიშ ნანანოღა რე ნოღა ვინიცია. 2006 წანაშ ეჭარუათ, ოლქიშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 1,691,061 ადამიერს. ოლქიშ ფართობი – 26,513 კმ².

## თაშნეშე ქოძირით
*უკრაინაშ ადმინისტრაციული რეგიონეფი

კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
ლვივიშ ოლქი

მინი

**ლვივიშ ოლქი** () — ოლქი ბჟადალ უკრაინას. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ლვივი. 2009 წანაშ ეჭარუათ, ოლქიშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 2,552,900 ადამიერს. თინეფშე 48% ქომოლკოჩი რდჷ, 52% – ოსური. ოლქის მახორუ ეთნიკური ბუნეფი რე: უკრაინალეფი (94.8%), რუსეფი (3.6%), პოლონარეფი (0.7%) დო შხვები (გერმანალეფი, ურიეფი დო ჩაჩანეფი).

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
მიკოლაივიშ ოლქი

მინი

**მიკოლაივიშ ოლქი** () — ოლქი უკრაინას. ოლქიქ დირსხჷ 1937 წანაშ 22 ეკენიას. იდვალუაფუ ქიანაშ ობჟათე ნორთის. უჩაზუღაპიჯიშ რზენს წყარმალუ ობჟათე ბუგიშ თუდოლენი წელიშ ღანჩოს. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა მიკოლაივი. ოლქიშ ფართობი — 24,600 კმ². 2006 წანაშ ეჭარუათ, ოლქიშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 1,217,103 ადამიერს.

* ნანანოღა — 1 (მიკოლაივი)
* რაიონეფი — 19;
* ოხორუეფი — 922;
** ოფუტეეფი — 896;
** ნოღეფი — 26;
* ოფუტეშ სხუნუეფი — 287.


კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
ჟიტომირიშ ოლქი

მინი

**ჟიტომირიშ ოლქი** () — ოლქი ოორუე უკრაინას. ოლქიშ ნანანოღა რე ნოღა ჟიტომირი. 2006 წანაშ ეჭარუათ, ოლქიშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 1,328,158 ადამიერს. ოლქიშ ფართობი – 29,832 კმ². ჟიტომირიშ ოლქიშ ეკონომიკა თარო იკათუანს გრანიტიშ დო შხვა ქუალეფიშ მოპალუას.

კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
რივნეშ ოლქი

thumb|250px
**რივნეშ ოლქი** () — ოლქი უკრაინას. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა რივნე. ოლქიშ ფართობი — 20,047 კმ². 2006 წანაშ ეჭარუათ, ოლქიშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 1,156, 000 ადამიერს.

* ნანანოღა — 1 (რივნე)
* რაიონეფი — 16;
* ოხორუეფი — 1028;
** ოფუტეეფი — 1001;
** ნოღეფი — 27;
*** დაბა - 16;
*** ნოღა - 16;
**** საოლქე შანულობაშ - 4;
**** რაიონული შანულობაშ - 7;
* ოფუტეშ სხუნუეფი — 338.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოლქიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
სევასტოპოლი

**სევასტოპოლი** () — ონიშოლი ნოღა სპეციალური სტატუსით უკრაინას, ყირიმიშ ჩქონიშ ობჟათე-ბჟადალშე, უჩა ზუღაშ წყარპიჯის. სევასტოპოლი აკოგაფილი რე 1783 წანას მუჭოთ ოუდუმე ოზუღე ნიშორინი დო ჯიხა. დუდმაართაშე ნოღას ახტიარი (ჩე ფრიალე კირდე) ჯოხოდჷ, 1784 წანაშე სევასტოპოლი ჯოხო (ბერძენ. „ქვერსემი ნოღა“). ნოღა იდვალუაფუ სევასტოპოლიშ ჸუჯიშ წყარპიჯეფიშ ტერასეფს. ჸუჯი ნოღას რთჷნს ობჟათე დო ოორუე ნორთეფო. 20144 წანაშ 3 მელახიშე, ნოღა რუსეთიშ ფედერაციაშ საოკუპაციე ადმინისტრაციაშ თუდო რე.

## გალერეა

File:Fiolent Sevastopol 2009 G1.jpg|სევასტოპოლიშ ქუამი წყარპიჯი
File:Sevastopol 04-14 img02 view from Suvorov Square.jpg|სევასტოპოლიშ ხინჯი
File:Soviet and Russian Black Sea Fleet.jpg|ნიშეფი სევასტოპოლიშ ონიშოლს
File:Sevastopol. Nakhimov square.JPG|ნახიმოვიშ ჯოხოდვალაშ სკვერი სევასტოპოლს


## რესურსეფი ინტერნეტის
*sev.gov.ua  - ოფიციალური ვებ-ხასჷლა //
*Sevastopol attractions  
*Sevastopol Places of Interest 

კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
კატეგორია:უჩაზუღაპიჯიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი
კატეგორია:სსრრ-შ გერგეზი ნოღეფი
სიმფეროპოლი

**სიმფეროპოლი** (, ) — ნოღა ობჟათე უკრაინას, ყირიმიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ნანანოღა. სიმფეროპოლი ყირიმიშ ჩქონიშ შანულამი ნოღა რე ეკონომიკური, პოლიტიკური დო ოტრანსპორტე თოლწონუათ. 2013 წანაშ მუნაჩემეფით, ნორაშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ 362 366 ადამიერს, თინეფს შქას 66.7%–ის აკმადგინანდეს რუსეფი, 21.3% – უკრაინალეფი, 7% – ყირიმალ-თურქეფი, 1.1% – ბელარუსეფი, 0.2% – პოლონარეფი დო 0.1% – მოლდავარეფი. 

არქეოლოგიური მუნაჩემეფით იდასურებჷ, ნამჷ-და ნოღა რსებენდჷ სკვითეფიშ პერიოდის დო სკვითურ ნეაპოლი უჯოხოდეს. სიმფეროპოლი რე ყირიმალი თათარეფიშ ოდაბადე ნოღა. თინეფი ნოღას Aqmescit-ის უძახჷნა. თიშ უკული, მუთ რუსეთიქ ყირიმის ოხანე გაუქვუნ, სიმფეროპოლს ასეიანი ჯოხოქ გიადჷ.

2014 წანაშე ანექსირაფილი რე რუსეთიშით დო რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ერკებულშა მიშმურს მუჭოთ ყირიმიშ რესპუბლიკა.

## მაჸალე ნოღეფი
*  საილემი, ორეგონი, ააშ (1986)
*  ჰაიდელბერგი, გერმანია (1991)
*  კეჩკემეტი, უნგრეთი (2006)
*  ესქიშეჰირი, თურქეთი (2007)
*  ირკუტსკი, რუსეთი (2008)
*  მოსკოვი, რუსეთი (2008)
*  ნოვოჩერკასკი, რუსეთი (2008)
*  ომსკი, რუსეთი (2008)
*  რუსე, ბულგარეთი (2008)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სიმფეროპოლიშ ისტორია დო გალერეა  
* газета «Кримська світлиця»
* Портал міста Симферополь 

## სქოლიო

კატეგორია:ყირიმიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ანექსირაფილი ტერიტორიეფი
კატეგორია:სეპარატიზმი უკრაინას
დნიპრო

**დნიპრო** (; 1926-2016 წანეფს — **დნიპროპეტროვსკი** ) — უკრაინაშ მასუმა უკაბეტაში ნოღა 998 103 მახორობათ (2019). ნოღა დნიპროპეტროვსკიშ ოლქიშ ნანანოღა რე. ნოღა იდვალუაფუ უკრაინაშ ნანანოღა კიევიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის, წყარმალუ დნეპრის.

## კლიმატი





## რესურსეფი ინტერნეტის
*  
*  
* stroitel.dp.ua  — Construction site of Dnipro
*  

## სქოლიო

კატეგორია:დნიპროპეტროვსკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ზაპორიჟია

**ზაპორიჟია** (უკრ. Запоріжжя) — ნოღა ობჟათე უკრაინას. ზაპორიჟიაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა დოხოლაფირო 70 კილომეტრიშ მოჩილითაფათ იდვალუაფუ დნიპროშე.

კატეგორია:ზაპორიჟია
კატეგორია:ზაპორიჟიაშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კროპივნიცკი

**კროპივნიცკი** (; 2016 წანაშახ — **კიროვოჰრადი** () — ნოღა უკრაინას, კიროვოჰრადიშ ოლქიშ დო კროპივნიცკიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფუ დნეპრიშპიჯეთიშ ეშქეთის, წყარმალუ ინგულიშ (ობჟათე ბუგიშ ნადუ) ლეხერს.

## მაჸალე ნოღეფი

* , დობრიჩი

კატეგორია:კიროვოგრადიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ხერსონი

**ხერსონი** (უკრ. Херсон) — ნოღა ობჟათე უკრაინას. ნოღა ხერსონიშ ოლქიშ დო რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე. ხერსონი — დნეპრიშ დო უჩა ზუღაშ შანულამი ონიშლი ნოღა რე.

## ხერსონესი
ზიტყვა ხერსონესი ბერძენულო ჩქონს შანენს. ბერძენული ნოღა-სახენწჷფო თაქ ჯვ. წ. V ოშწანურას დარსხჷ დორიული ნოღა ჰერაკლეაშე გინოხორელი კოლონისტეფიშით. თინა აკა დორიული კოლონია რდჷ უჩა ზუღაშ წყარპიჯის. თიქ მიშართჷ მითრიდატე ევპატორიშ ოპალუეშა, მუჟამსჷთ თიქ ბოსფორიშ ომაფე დარსხჷნ, უკული — თაქ პატჷნენდეს რომაალეფი. ბიზანტიაშ პატჷნალაშ ეპოქას ხერსონი გჷნმირთჷ იმპერატორიშით გინოხორილეფიშ დუდმიკაფორალო. თეჯგურა რდჷ მარტინ I, იუსტინიანე II.

### მახორობა
2001 წანაშ ეჭარუათ, ხერსონს ოხორანს გეჸვენჯი ეთნიკური ბუნეფი:

* უკრაინალეფი – 76.6%
* რუსეფი - 20.0%
* შხვა - 3.4%

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ხერსონიშ ვებ-ხასჷლა 
* ხერსონიშ პატრიოტეფი 
* ხერსონიშ ინფო&შოპინგი  

კატეგორია:ხერსონიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
მიკოლაივი

**მიკოლაივი** () — ართ-ართი თარი ნოღა ობჟათე უკრაინას.
ნოღა იდვალუაფუ ობჟათე ბუგიშ დო ინგულიშ აკართაფუს, წყარმალუ ინგულიშ ლიმანიშ წყარპიჯის. მიკოლაივიშ ოლქიშ დო მიკოლაივიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშ ორენქ გოპიჯჷ თიში ინფრასტრუქტურა დო გოვითარაფაშ მალობა. რუსეთიშ იმპერიას მიკოლაივი რდჷ მაართა აბანი უჩა ზუღას, სოდე გიჭყჷ ნიშაკოგაფაშ ოსხირქ. სხუნუეფიშ რსხუშ ბორჯის მიკოლაივი კილერი ნოღა რდჷ, თიშ გეშა, ნამჷ-და მიკოლაივს იდვალუდჷ უკაბეტაში დო უჭყანიარაში ფულირი სტრატეგიული ოწარმეეფი (თინეფი ასეთ რე დო ქისქილიდეს მუნეფიშ ინფრასტრუქტურა მორო მიოდინეს ჯოხვინეფი), თინეფს შქას რე: 61 კომუნარიშ ჯოხოდვალაშ ნიშაკმაგაფალი სახენწჷფო ქარხანა (1788) (თაქ რე აკოგაფილი რუსეთიშ უჩა ზუღაშ ფლოტიშ ბოლო ფლაგმანი ორაკეტე კრეისერი „მოსკვა“ ), უჩა ზუღაშ გემაკაგაფალი ქარხანა (1897) ართ-ართი უკაბეტაში ქარხანა ევროპას (თაქ აკმაგანდეს სხუნუეფიშ ავიამაღელეფს), ნიშაკმაგაფალი ქარხანა ოკიანე (1951), ზორია — მაშპროექტი ობჟათე ტურბინამაგაფალი ქარხანა, ართ-ართი უჭყანაში დო წჷმოძინელი ტექნოლოგიეფით. ალუმინიშ მასალაშ გინმამუშებელი ქარხანა. ნოღას 4 ონიშლი რე: ოწყარმალონე ონიშლი, მიკოლაივიშ ოზუღე ოვაჭარე ონიშლი, ონიშოლი „ოკტიაბრსკოე“ (თაშ ჯოხოდვალირი ოურდუმე ონიშოლი) დო ონიშოლი „ნიკა ტერა“ აკა კერზო ონიშლი უკრაინას. თაქ გოვითარაფილი რე მონკა დო ქექე, ოჭკომალიშ ხერეჭუა, თაშნეშე ჭყანიერო რე გოვიტარაფილი ოფუტეშ მეურნობა (ოლქის), კულტურა, რსებენს მუსხირენი უნივერსიტეტი დო მიარე უმაღალაში ოგურაფუეფი. მიკოლაივშე რენა გეჸვენჯი ჩინებული ადამიერეფი: იგორ კრუტოი, ალექსანდრე სეროვი. მიკოლაივიშ ნიშაკოგაფაშ ინსტიტუტი გათუეს ვალერი დო კონსტანტინე მელაძეეფქ.
ნოღაშ პატიოცემელო ასტეროიდის გიოდვეს თიშ ჯოხო, ნამუქჷთ მეგორაფილქ იჸუ ყირიმიშ ასტროფიზიკური ობსერვატორიაშით.

კატეგორია:მიკოლაივიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ლვივი

**ლვივი** (; ; ; ) — უდიდაში ნოღა ბჟადალ უკრაინას, ლვივიშ ოლქიშ დო რაიონიშ ადმინისტრაციული, კულტურული და ოგონათუე-ომენცარე ცენტრი რე. შხუ ორეწუალე ცენტრი დო ოტრანსპორტე ნოსქვი. მახორობას უჯოხონა გალიციაშ დო ბჟადალ უკრაინაშ ნანანოღა. 2024 წანაშო, ნოღას 990 000 ადამიერი ოხორანდჷ, ნამუეფშე 88% უკრაინალი, 9% რუსი დო 1% პოლონარი რდჷ, გეძინელი 200 000 ადამიერი ირდღარო მიშმეშჷ გალეგანობეფშე. მახორობაშ მეჯინათ, ლვივი ქიანაშ მაშქვითა ნოღა რე. 

ლვივი, ართ-ართი ვერსიაშ მეჯინათ, დარსხჷ კიევიშ რუსეთიშ დიდ თარქ დანიელ გალიციალქ XIII ოშწანურას. 1272 წანას, ლვივქ გალიჩ-ვოლინიშ სათაროშ ნანანოღათ გჷნირთჷ. 1349-1772 წანეფს რდჷ პოლონეთიშ დო რეჩ-პოსპოლიტაშ აკოდგონალუას. 1772-1918 წანეფს — ჰაბსბურგეფიშ მონარქიაშ აკოდგინალუას რდჷ, მუჭოთ გალიციაშ დო ლოდომერიაშ ომაფეშ ნორთი, 1918 წანას ბჟადალ უკრაინაშ ოკათე რესპუბლიკაშ აკოდგინალუას რდჷ, 1919-1939 წანეფს, კინ პოლონეთიშ რესპუბლიკაშ აკოდგინალუას რდჷ. 1939-1941 დო 1944-1991 წანეფს — უკრაინაშ სსრ-იშ ნორთი რდჷ. 

ნოღა ლვივიშ დღა ეიშანუაფუ მესიშ მაართა შურიშხა დღას. 

ლვივიშ თარი ოგონათუე აბანეფი რე ლვივიშ უნივერსიტეტი დო ლვივიშ პოლიტექნიკური უნივერსიტეტი. თაშნეშე ნოღას ფილარმონიული ორკესტრი დო ლვივიშ ოპერაშ დო ბალეტიშ თეატრი რე. ისტორიული ცენტრი იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფიშ ერკებულშა რე მიშაღალირი დო თაქ მიარე არქიტექტურული ოქინაფუეფი რე. 2006 წანას, ნოღაქ დორსხუაფაშე 750 წანაშ დუდი იზეიმჷ. 2012 წანას — უკრაინაშ თი ოთხი ნოღაშ შქას ქჷმოხვადჷ, სოდე იმანჯჷ მოსოფელიშ ჩემპიონატიქჷნ.

## ისტორია

## გალერეა

File:Лвов Галиција.jpg
File:Latin cathedral, Lviv (5).jpg
File:Дворец Потоцких.jpg
File:Bernardine monastery, Lviv (14).jpg
File:Lwów - Opera.jpg
File:Lviv - Ossolineum.JPG
File:Lviv national university-2013.JPG
File:Св. Юра пл., 5, Собор святого Юра, 5DM2 9216.jpg
File:Lwów - Cerkiew Uspieńska.jpg
File:6 Market Square, Lviv (01).jpg

## რესურსეფი ინტერნეტის
* -Video & photo Lviv 
* www.lviv.travel&nbsp;— Multilingual official promotional website about Lviv
* city-adm.lviv.ua&nbsp;— Official Lviv city council website  
* www.inlviv.info&nbsp;— Lviv tourist information  
* lvovlink.at.ua&nbsp;— maps, news, history, photo, video, community, all about Lviv
* www.lvivcenter.org&nbsp;— Multilingual Website of the Center for Urban History in Lviv
* www.lviv-online.com&nbsp; Lviv Online. The city events guide

*
კატეგორია:ლვივიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი უკრაინას
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ვინიცია

**ვინიცია**, ვინიცა () — ნოღა უკრაინას, ვინიციაშ ოლქის. ნოღა გედგჷ წყარმალუ ობჟათე ბუგიშ წყარპიჯის. ვინიციას გიშმურს მორჩილი წყარმალუეფი: ტიაჟილოვკა, ვინიჩკა დო ვიშენკა.

## ტრანსპორტი
ვინიციაშ ტრამვაიშ სისტემა რე (ვინიციაშ ტრამვაი), ნამუშათ მიშმურს 5 მარშრუტი.

## გალერეა

Kozytskij street, Vinnytsia old.jpg|**კოზიცკიშ შოშე** XX ოშწანურაშ დაჭყაფურს
Ovodov street, Vinnytsia.jpg|**კოზიცკიშ შოშე** XXI ოშწანურაშ დაჭყაფურს
Pushkin street Vinnytsya new.jpg|**ჸუდე პუშკინიშ შოშეს** (არქიტექტორი ვ.&nbsp;პ.&nbsp;ლისტოვიჩნი, *[[მოდერნი]]*)


## მაჸალე ნოღეფი

*  კელცე, პოლონეთი.
*  პიტერბორო, ინგლისი, გოართოიანაფილი ომაფე.
*  ბირმინგემი, ააშ.
*  იაში, რუმინეთი.
*  რიბნიცა, მოლდოვა.
*  ბურსა, თურქეთი.
*  ლიპეცკი, რუსეთი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* ნოღაშ სურათეფი 

კატეგორია:ვინიციაშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
უჟჰოროდი

**უჟჰოროდი** (; ; ; ; ) — ნოღა უკრაინას, მელენკარპატეფიშ ოლქიშ დო უჟჰოროდიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official website of Uzhhorod National University
* Uzhhorod in old postcards

კატეგორია:მელენკარპატეფიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
ხმელნიცკი

**ხმელნიცკი** () — ნოღა პოდილიაშ რეგიონს, ბჟადალ უკრაინას. ხმელნიცკიშ ოლქიშ დო რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა გედგჷ წყარმალუ ობჟათე ბუგის დო უკრაინაშ ნანანოღა კიევშე  340 კილომეტრიშ მოჩილათას იდვალუაფჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* khmelnytsky.com 

კატეგორია:ხმელნიცკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ივანო-ფრანკივსკი

**ივანო-ფრანკივსკი** () — ისტორიული ნოღა ობჟათე-ბჟადალ უკრაინას. ივანო-ფრანკივსკიშ ოლქიშ დო რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## კლიმატი დო გეოგრაფია
ნოღა აკოგაფილი რე კარპატიშ გვალეფიშ რეგიონს, ზუღაშ დონეშე დოხოლაფირო 120  მეტრშახ. უკრაინაშ მოგვენი უმენტაში აბანიშნერო, ტაქჷთ კონტინენტური კლიმატი რე ტიბუ ზარხულეფით დო რგილი ზოთონჯეფით.





## სქოლიო

კატეგორია:ივანო-ფრანკივსკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი