open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჟოზეფ-ლუი ლაგრანჟი

**ჟოზეფ-ლუი ლაგრანჟი** (ფრანგ. Joseph-Louis Lagrange; დ. 25 ღურთუთა, 1736, ტურინი, სარდინიაშ ომაფე — ღ. 10 პირელი, 1813, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი მათემატიკოსი დო ასტრონომი.

## ბიოგრაფია დო მენცარული რკვიებეფი
ლაგრანჟი გურაფულენდჷ ტურინიშ უნივერსიტეტის. რდჷ ომაფე ოურდუმე აკადემიაშ პროფესორი. 1766 წანას ლეონარდ ეილერიშ დო ჟან ლერონ დ’ალამბერიშ რეკომენდაციათ, ლაგრანჟი გეირჩის პრუსიაშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მათემატიკაშ დეპარტამენტიშ დირექტორო. ჸათე პოზიციას ლაგრანჟიქ იმუშუ 20 წანას. ჸათე პერიოდის ლაგრანჟიქ გჷმაბჟინუ შხვადოშხვა მენცარული ნახანდეფი დო მიპალუ საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ჯილდოეფი. 1788 წანას გჷმობჟინაფილი წინგი "*ანალიტიკური მექანიკა*",  XVIII ოშწანურაშ ართ-ართი თარი ფუნდამენტალური ნახანდი რე, კლასიკური მექანიკაშ დარგის. უკულიან წანეფს წინგის მოჩამილ მენცარულ რკვიებეფს, გიარსხუ მათემატიკური ფიზიკაშ გოვითარაფაქ. 1787 წანას, 51 წანერ ლაგრანჟიქ, ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა პარიზიშა გინილჷ დო მალას გინირთჷ საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათურო. საფრანგეთის ლაგრანჟი მუშენდჷ პარიზიშ უმაღალაში ნორმალური სკოლაშ დო პოლიტექნიკური სკოლაშ პროფესორო.

ლაგრანჟიშ მენცარული ინტერესეფიშ სფერო რდჷ: მათემატიკური ანალიზი, რიცხუეფიშ თეორია, კლასიკური დო ცელესტიური მექანიკა. ლაგრანჟი რდჷ ვარიაციეფიშ კალკულუსიშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. ლაგრანჟიქ გიმიგონჷ დიფერენციალური განტოლებეფიშ გინოჭყვიდუაშ მეთოდი, ნამუეფსჷთ პარამეტრეფიშ ვარიაციეფს უძახჷნა. ლაგრანჟიქ გიმირინუ დიფერენციალური კალკულუსი ალბათობაშ თეორიაშო. ლაგრანჟიქ წჷმარინუ ოთხი-კვადრატიშ თეორემა. ლაგრანჟიშ რკვიებეფქ მიშეღჷ დიდი თია ჯგუფეფიშ თეორიაშ დორსხუაფაშა. ასტრონომიას, ჟოზეფ-ლუი ლაგრანჟიქ გიმირკვიუ დიხაუჩაშ, ბჟაშ დო თუთაშ სუმი-რსხულიშ პრობლემა. თაშნეშე, გიმირკვიუ პლანეტა დიაშ ალმაშარეეფიშ ჸარაფი.

## ჯილდოეფი
ლაგრანჟი რდჷ პრუსიაშ აკადემიაშ, პარიზიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ, პეტერბურგიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ, შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ,  ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ დო ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. 1808 წანას ლაგრანჟიქ მიპალუ საპატიო ლეგიონიშ ორდენი, 1813 წანას გოართოიანაფაშ დიდი ჯვარი. ლაგრანჟი რე ართი-ართი 72 მენცარიშე, ნამუშ ჯოხოთ მიკოჭარილი რე ეიფელიშ ჸორშიშ ფასადის. ლაგრანჟიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას დო ართი ასტეროიდი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჟოზეფ-ლუი ლაგრანჟი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* [ჟოზეფ-ლუი ლაგრანჟი [Mathematics Genealogy Project]-ის]
* კლასიკური მექანიკაშ დუმარსხუაფალეფი: ჟოზეფ-ლუი ლაგრანჟი
* გიშნაგორა მენცარული ნახანდეფი (ფრანგულო)

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1736
კატეგორია:ნაღურა 1813
დენის რითჩი

**დენის მაკალისტერ რითჩი** (ინგლ. Dennis MacAlistair Ritchie; დ. 9 ეკენია, 1941, ბრონქსვილი, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 12 გჷმათუთა, 2011, ბერკლი-ჰაიტსი, ნიუ-ჯერსი, ააშ) — ამერიკალი ინფორმატიკოსი.

## ბიოგრაფია
დენის რითჩიქ დებადჷ 1941 წანაშ 9 ეკენიას. გურაფულენდჷ ფიზიკას დო მათემატიკას ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1968 წანას, პატრიკ კარლ ფიშერიშ ხემანჯღვერობათ. დენის რითჩი მუშენდჷ ბელიშ ლაბორატორიას დო კომპანია Lucent-ის. რითჩი რე ავტორი C პროგრამირაფაშ ნინაშ. რითჩიქ, კოლეგა კენ ტომფსონიწკჷმა ართო აკადგინჷ Unix-იშ ოპერატიული სისტემა დო B პროგრამირაფაშ ნინა. ჸათე დო შხვა კომპიუტერული კონტრიბუციაშ გეშა კომპიუტერული ტექნიკაშ ასოციაციაქ რითჩის დო ტომფსონს გინოჩჷ პრესტიჟული ჯილდო ტიურინგიშ პრემია. რითჩი რდჷ კომპანია Lucent-იშ პროგრამული სისტემეფიშ რკვიებაშ დეპარტამენტიშ დირექტორი. დენის რითჩი ბრაიან კერნიგანიწკჷმა ართო, რდჷ კომპიუტერული პროგრამირაფაშ წინგიშ K&R-იშ ავტორი. ინფორმატიკაშ მენცარობაშ ისტორიკოსიშ პოლ სერუზიშ აზრით, კომპიუტერს მიკროსკოპით ქინვოჯინათინჷ, ირ დიხას ბძირუნთ დენის რითჩიშ ნახანდის. დენის რითჩიქ ღურუ 2011 წანას, 70 წანერქ. რითჩიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი ასტეოიდი.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* ემანუელ პიორიშ პრემია (1982)
* ტიურინგიშ პრემია (1983)
* C&C პრემია (1989)
* ტექნოლოგიაშ ერუანული მენდალი (1998)
* რიჩარდ ჰემინგიშ მენდალი (1990)
* კომპიუტერული ტექნიკაშ პიონერიშ პრემია (1994)
* კომპიუტერიშ ისტორიაშ მუზეუმიშ მაკათური (1997)
* ჰაროლდ პენდერიშ პრემია (2003)
* იაპონიაშ პრემია (2011)

## რესურსეფი ინტერნეტის

* დენის რითჩიშ ოფიციალური ხასჷლა ბელიშ ლაბორატორიაშ ვებსაიტის
* "The C Family of Languages: Interview with Dennis Ritchie, Bjarne Stroustrup, and James Gosling" – article in Java Report, 5(7), July 2000 and C++ Report, 12(7), July/August 2000
* Dennis Ritchie's video interview June 2011
* 
* 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ინფორმატიკოსეფი
კატეგორია:ტიურინგიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1941
კატეგორია:ნაღურა 2011
ჟან ლერონ დ’ალამბერი

**ჟან ლერონ დ’ალამბერი** (ფრანგ. Jean le Rond d'Alembert; დ. 16 გერგობათუთა, 1717, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 29 გჷმათუთა, 1783, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი დო ფილოსოფოსი.

## ბიოგრაფია
ჟან ლერონ დ’ალამბერი გურაფულენდჷ ფილოსოფიას დო იურისპრუდენციას პარიზიშ უნივერსიტეტიშ ოთხი ნაციაშ კოლეჯის. 1735 წანას დ’ალამბერიქ მიპალუ ხელუანობეფიშ ბაკალავრიშ ხარისხი. 1751-1757 წანეფს დ’ალამბერი დენი დიდროწკჷმა ართო რდჷ "მენცარობეფიშ, ხელუანობეფიშ დო ხელობეფიშ ენციკლოპედია"-შ ართ-ართი ავტორი. დ’ალამბერიქ აკადგინჷ მატერიალური სისტემეფიშ ჸარაფიშ დიფერენციალური განტოლებეფიშ წესეფი. დ'ალამბერიშ, ლეონარდ ეილერიშ დო დანიელ ბერნულიშ თეორიეფს გიარსხუ მათემატიკური ფიზიკაშ გოვითარაფაქ. დ’ალამბერიშ ჯოხონობაშ რე ალგებრაშ ფუნდამენტური თეორემა დო დ'ალამბერიშ განტოლება. დ'ალამბერი მოღალენდჷ ფილოსოფიას დო მუსიკაშ თეორიას ხოლო. დ'ალამბერი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ, საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ დო ბერლინიშ აკადემიაშ მაკათური. მუშენდჷ საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მელამოსეთ.

## ლიტერატურა
* Grimsley, Ronald (1963). Jean d'Alembert. Oxford University Press.
* Hankins, Thomas L. (1990). Jean d'Alembert: Science and the Enlightenment. New York: Gordon and Breach. ISBN 978-2-88124-399-8.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჟან ლერონ დ’ალამბერი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1717
კატეგორია:ნაღურა 1783
შინგ-შენ ჩერნი

**შინგ-შენ ჩერნი** (ჩინ. 陳省身ინგლ. Shiing-Shen Chern; დ. 28 გჷმათუთა, 1911, ცეიასინი, ჯეძიანი, ცინიშ იმპერია — ღ. 3 ქირსეთუთა, 2004, ტიანძინი, ჩინეთი) — ჩინარი-ამერიკალი მათემატიკოსი დო პოეტი.

## ბიოგრაფია
შინგ-შენ ჩერნი გურაფულენდჷ ნანკაიშ დო ჰამბურგიშ უნივერსიტეტეფს. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. 1943–45 წანეფს იმუშუ ამერიკაშ უმაღალაში გონათაფაშ ინსტიტუტის (პრინსტონი, ნიუ-ჯერსი). უკულ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ჩიკაგოშა გეგნორთჷ, სოდეთ 1949-1960 წანეფს მუშენდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის. კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (ბერკლი) მუშობაშ ბორჯის შინგ-შენ ჩერნიქ, 1982 წანას დარსხუ მოსოფელს შინელი მათემატიკური მენცარობეფიშ რკვიებეფიშ ინსტიტუტი, ნამუთ ასე ხოლო მათემატიკაშ ომენცარე ლიდერი ცენტრი რე. ცენტრიშ შხვა დუმარსხუაფალეფი რდეს ამერიკალი მათემატიკოსეფი: კელვინ მური დო იზადორ ზინგერი. შინგ-შენ ჩერნიშ ომენცარე ინსტიტუტეფიშ სფერო რდჷ: დიფერენციალური გეომეტრია დო ტოპოლოგია. ჩერნიშ ჯოხონობაშ რე ჩერნი-გაუსი-ბონეშ თეორემა, ჩერნი-საიმონსიშ თეორია, ჩერნიშ კლასი დო შხვა თეორიეფი. ჸათე თეორიეფს ასე ხოლო დიდი შანულობა უღჷ მათემატიკას, გეომეტრიას, ტოპოლოგიას, თაშნეშე ფიზიკაშ შხვადოშხვა დარგეფს. შინგ-შენ ჩერნი მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ ართ-ართ უდიდაშ მათემატიკოსო დო თის დიფერენციალური გეომეტრიაშ მუმას ხოლო უძახჷნა. ჩერნი რდჷ ვოლფიშ პრემიაშ, შოვენეშ პრემიაშ, ლობაჩევსკიშ პრემიაშ დო შხვა ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1975 წანას მიპალუ მენცარობაშ ერუანული მენდალი. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. მათემატიკაშ საირქიანო რსხუქ 2010 წანას დარსხუ შინგ-შენ ჩერნიშ ჯოხონობაშ მენდალი, ნამუთ ირ ოთხ წანას გინმაჩამუ გიშარჩქინელ მენცარეფს, ნამუეფი მოღალენა მათემატიკაშ დარგის.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1970: შოვენეშ პრემია
* 1975: მენცარობაშ ერუანული მენდალი
* 1982: ჰუმბოლდტიშ პრემია
* 1983: სტილიშ პრემია
* 1984: ვოლფიშ პრემია მათემატიკას
* 2002: ლობაჩევსკიშ მენდალი
* 2004: შაოშ პრემია
* 1948: სინიკაშ აკადემიაშ აკადემიკოსი
* 1950: ინდოეთიშ მათემატიკური ჯარალუაშ საპატიო მაკათური
* 1950: ფუნდამენტალური რკვიებეფიშ ტატაშ ინსტიტუტიშ საპატიო მაკათური
* 1961: ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური
* 1963: ამერიკაშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ აკადემიაშ მაკათური
* 1971: ბრაზილიაშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური-კორესპონდენტი
* 1983: მოსოფელიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ასოცირაფილი დუმარსხუაფალი-მაკათური
* 1985: ომაფე ჯარალუაშ მაკათური
* 1986: ლონდონიშ მათემატიკური ჯარალუაშ მაკათური
* 1986: პელორიტანაშ აკადემიაშ მაკათური-კორესპონდენტი
* 1987: ნიუ-იორკიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ საპატიო მაკათური
* 1989: დეი ლინჩეიშ აკადემიაშ მაკათური
* 1989: საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ურცხოალი მაკათური
* 1989: ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ მაკათური
* 1994: ჩინეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური

## რესურსეფი ინტერნეტის

* UC Berkeley obituary
* 1998 interview in ''Notices of the American Mathematical Society'' 
* Shiing-shen Chern: 1911–2004 by H. Wu, biography and overview of mathematical work.
* 
*Chern's Work in Geometry, by Shing-Tung Yau

კატეგორია:ჩინარი-ამერიკალეფი
კატეგორია:ჩინარი-ამერიკალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1911
კატეგორია:ნაღურა 2004
რობერტ გრაბსი

**რობერტ ჰოვარდ გრაბსი** (ინგლ. Robert Howard Grubbs; დ. 27 ფურთუთა, 1942, მარშალი, კენტუკი, ააშ — ღ. 19 ქირსეთუთა, 2021, დუარტე, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ქიმიკოსი, კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ პროფესორი. ოლეფინიშ მეტათეზისიშ პროცესიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 2005 წანას. გრაბსიქ პრემია მიპალუ ფრანგი ივ შოვენი დო ამერიკალი რიჩარდ შროკიწკჷმა ართო.

## ბიოგრაფია
რობერტ გრაბსიქ დებადჷ 1942 წანაშ 27 ფურთუთას, კენტუკიშ შტატიშ მარშალიშ ოლქის. გურაფულენდჷ ფლორიდაშ უნივერსიტეტის. დუდშე დაინტერესებული რდჷ აგროქიმიათ. ფლორიდაშ უნივერსიტეტიშ პროფესორიშ მერლე ბატისტიშ ინიციატივათ,  გრაბსიქ ორგანული ქიმიაშ გურაფა ქიდიჭყჷ. 1963 წანას მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი, 1965 წანას მაგისტრიშ ხარისხი. ფლორიდაშ უნივერსიტეტიშ უკულ გრაბსიქ გურაფა გაგინძორჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1968 წანას, რონალდ ბრესლოუშ ხემანჯღვერობათ. გრაბსიქ 1968-1969 წანეფს იმუშუ სტენფორდიშ უნივერსიტეტის. 1969 წანას ომუშებუშა გინილჷ მიჩიგანიშ შტატიშ უნივერსიტიშა. 1969-1973 წანეფს რობერტ გრაბსი რდჷ ასისტენტ პროფესორი, 1973-1978 წანეფს ასოცირაფილი პროფესორი. 1975 წანას გრაბსიქ მიპალუ ალექსანდრე ჰუმბოლდტიშ სტიპენდია დო ოგურაფუშა დო ომუშებუშა მიდართჷ გერმანიაშ მაქს პლანკიშ ჯოხონობაშ ნოშქერიშ რკვიებაშ ინსტიტუტიშა. 1978 წანას გრაბსიქ მუშობა ქიდიჭყჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოდეთ რდჷ ქიმიაშ პროფესორი. რობერტ გრაბსიშ ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ: ორგანომეტალური ქიმია, სინთეტიკური ქიმია, გიშაკერზაფილო ახალი კატალისტეფიშ გოვითარაფა, ოლეფინიშ მეტათეზისიშო. 1998 წანას რობერტ გრაბსიქ პასადენას (კალიფორნია), დარსხუ კომპანია, ნამუთ გიშმაშქვანდჷ ოლეფინიშ კატალისტეფს. კომპანიაშ ჯოხოდვალა "მატერია" რდჷ. 2017 წანას მატერიაქ, კატალისტეფიშ ბიზნესი ქიმეჸიდჷ კომპანია *Umicore*-ს. 2021 წანაშე მატერიაშ მინჯე კომპანია *[[ExxonMobil]]* რე. რობერტ გრაბსი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 2005 წანას მიპალუ ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის, 2000 წანას ბენჯამინ ფრანკლინიშ მენდალი, 2002 წანას ტოლმენიშ მენდალი დო არტურ კოუპიშ პრემია, 2005 წანას პაულ კარერიშ ორქოშ მენდალი. 2010 წანას გრაბსის ქიმიაშ ამერიკაშ ინსტიტუტიქ გინოჩჷ ორქოშ მენდალი. 2017 წანას გინოჩეს ირა რემზენიშ პრემია. რობერტ ჰოვარდ გრაბსი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ, ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ, ამერიკაშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ აკადემიაშ, ინჟინერიაშ ერუანული აკადემიაშ დო შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფიშ დო ორგანიზაციეფიშ მაკათური. რობერტ გრაბსიქ ღურუ 2021 წანაშ 19 ქირსეთუთას, 79 წანერქ.

## პუბლიკაციეფი
* Grubbs, Robert (2003). Handbook of Metathesis. Weinheim, Germany; Chichester, England: Wiley-VCH John Wiley distributor. ISBN 978-3-527-30616-9. OCLC 52485738.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რობერტ გრაბსი Nobelprize.org-ის
* რობერტ გრაბსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1942
კატეგორია:ნაღურა 2021
კლაუს ფუქსი

**კლაუს ემილ იულიუს ფუქსი** (გერმ. Klaus Emil Julius Fuchs; დ. 29 ქირსეთუთა, 1911, მაინიშ რიუსელსჰაიმი, ჰესენიშ დიდი ოჰერცოგე, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 28 ღურთუთა, 1988, ბჟაეიოლი ბერლინი, გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა) — გერმანალი ფიზიკოსი დო აგენტი. რდჷ მანჰეტენიშ პროექტიშ მაკათური დო ინფორმაციას სსრრ-ს გინმოჩანდჷ.

## ბიოგრაფია
კლაუს ფუქსი გურაფულენდჷ ლაიფციგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მუშ მუმა თეოლოგიაშ პროფესორო მუშენდჷ. სტუდენტობაშ ბორჯის ფუქსიქ გერმანიაშ სოციალ-დემოკრატიული პარტიას ქაკათჷ. 1932 წანას პარტიაშე გეგშაჸათეს. მალას ფუქსიქ გერმანიაშ კომუნისტური პარტიაშ მაკათურო გინირთჷ. გერმანიაშ თრობაშა ნაცისტეფიშ მულაშ უკულ, ბრიტანეთიშა ინტუ დო გურაფა გაგინძორჷ ბრისტოლიშ უნივერსიტეტის. ბრისტოლიშ უნივერსიტეტის მიპალუ ფილოსოფიაშ დოქტორიშ ხარისხი ნევილ ფრენსის მოტიშ ხემანჯღვერობათ. უკულიან წანეფს გურაფულენდჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ მაქს ბორნიშ ასისტენტო. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ დაჭყაფუს ფუქსიქ კანადაშა მიდართჷ. ბრიტანეთშა დირთჷ 1941 წანას დო მუშობა ქიდიჭყჷ რუდოლფ პაიერლზიშ ასისტენტო, ნამუთ ბრიტანეთიშ ატომური პროგრამაშ Tube Alloys-იშ ართ-ართი ხემანჯღვერი რდჷ. ჸათე პერიოდიშე ფუქსი ატომური პროგრამაშ ინფორმაციეფს გინმოჩანდჷ გერმანალი კომუნისტის ურსულა კუჩინსკაიას (კოდური ჯოხოდვალა "სონია"), ნამუთ სსრრ-შ აგენტი დო რიხარდ ზორგეშ აგენტურული ბუნაშ მაკათური რდჷ. 1943 წანას პაიერლზიქ დო ფუქსიქ ომუშებუშა ამერიკაშა, კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშა გეგნორთეს. ჟირხოლო მენცარქ მუშობა დიჭყეს მანჰეტენიშ პროექტიშო. 1944 წანაშე ფუქსი მუშენდჷ ლოს-ალამოსიშ ერუანული ლაბორატორიას, ჰანს ბეთეშ ხემანჯღვერობათ. ლჷმაშ თებაშ უკულ, ფუქსიქ კინ ბრიტანეთიშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ატომური ენერგიაშ ცენტრის, თეორიული ფიზიკაშ დეპარტამენტიშ მადუდეთ. 1950 წანას ფუქსი ოჭოფეს, 14 წანა ციხე ქიმეჩეს დო ბრიტანეთიშ მენოღალობა გეგლანწყეს. ფუქსი ციხეშე ჩხორო წანაშ უკულ, 1959 წანას გუტეს. კლაუს ფუქსიქ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა გდრ-შა მიდართჷ. ჸათაქ თინა მუშენდჷ როსენდორფიშ ატომური რკვიებეფიშ ცენტრის. ფუქსის გდრ-შ კომუნისტურ თარობაქ გინოჩჷ 
გდრ-შ ერუანული პრემია (1975) დო კარლ მარქსიშ ორდენი (1979). რდჷ გდრ-შ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური.

## ლიტერატურა
* Greenspan, Nancy (2020). Atomic Spy: The Dark Lives of Klaus Fuchs. New York: Viking. ISBN 978-0593083390.
* Moss, Norman (1987). Klaus Fuchs: the Man who Stole the Atom Bomb. New York: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-01349-3. OCLC 16277749.
* Williams, Robert Chadwell (1987). Klaus Fuchs: Atom Spy. Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. ISBN 0-674-50507-7. OCLC 15520151.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კლაუს ფუქსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:გერმანალი აგენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1911
კატეგორია:ნაღურა 1988
ნეტილინგი

**ნეტილინგი** (ინგლ. Nettilling Lake) — ტობა კანადას, ნუნავუტიშ კიკიკტაალუკიშ რეგიონს, ბაფინიშ დიხაშ ობჟათე აბანს. ფართობით ნეტილინტი 30-ა ტობა რე მოსოფელიშ მასშტაბით დო უდიდაში ტობა რე მოსოფელს, ნამუთ კოკის იდვალუაფჷ. ტობაშ ფართობი 5,542 კვ.კმ. რე, მაქსიმალური სიგინძა 123 კმ., მაქსიმალური სიტომბა 132 მ. რე. ნეტილინგი იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 30 მეტრაშ სიმაღალას. ტობაშა მიშმურს შხვადოშხვა ჭიჭე წყარმალუეფი;  თაშნეშე წყარმალუ ამაჯუაკი, ნამუთ ამაჯუაკიშ ტობაშე გიშმურს. ნეტილინგიშ ტობა მითმიარსხუაფუ ფოქსიშ აუზის, კუჯუაკიშ წყარმალუთ. 1884 წანას ფრანც ბოასიქ გიმირკვიუ ტობაშ ობჟათე წყარპიჯი.

## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ უდიდაში ტობეფიშ ერკებული
* კანადაშ ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნეტილინგიშ ტობა კანადაშ ენციკლოპედიას
* ნეტილინგიშ ტობა კოლუმბიაშ ელექტრონულ ენციკლოპედიას

კატეგორია:ტობეფი
კატეგორია:კანადაშ ტობეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ტობეფი
კატეგორია:ნუნავუტიშ ტობეფი
ანთროპოლოგია

**ანთროპოლოგია** რე დისციპლინა ნამუთ გურაფულენს ადამიერს, თიშ გორჩქინაშ პროცესეფს, ევოლუციას, კულტურას, ლინგვისტიკას, ადამიერიშ გვარობეფს, რასეფს დო შხვა. ანთროპოლოგიაქ შილებე დირთას შხვადოშხვა სუბ-დისციპლინეფო: სოციალური ანთროპოლოგია გურაფულენს დო ირკვიენს ადამიერეფიშ დო ადამიერეფიშ ჯარალუეფიშ რჯებას. კულტურული ანთროპოლოგია გურაფულენს ადამიერეფიშ კულტურულ ვარიაციეფს, თინეფიშ ნორმეფს დო წესეფს. თაშნეშე არსებენს სოციოკულტურული ანთროპოლოგია, ნამუთ ჟირხოლო სუბ-დისციპლინას ართო იკათუანს. ლინგვისტური ანთროპოლოგია ირკვიენს გოლინეფს, მუ გოლინეფით უღჷ ნინას ადამიერეფიშ სოციალურ რინაშო. ლინგვისტური ანთროპოლოგია გურაფულენს შანულობას, ნამუთ უღჷ ნინას კომუნიკაციეფიშ ფორმეფიშო დო ადამიერეფიშ სოციალურ იდენტობაშო. ბიოლოგიური დო ფიზიკური ანთროპოლოგია ირკვიენს ადამიერიშ ბიოლოგიურ გოვითარაფას. ოორუე ამერიკას რსებენს ანთროპოლოგიაშ ხოლო ართი დარგი ნამუსჷთ არქეოლოგიურ ანთროპოლოგიას უძახჷნა. ანთროპოლოგია ბერძენული ზიტყვა რე დო შანენს მონძღვარუას ადამიერეფიშ გეშა.

## ლიტერატურა
* Barfield, Thomas (1997). The Dictionary of Anthropology. Hoboken: Wiley-Blackwell Publishing.
* Jackson, John L. (2013). Oxford Bibliographies: Anthropology. Oxford: Oxford University Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ამერიკაშ ანთროპოლოგიაშ ასოციაცია
* ანთროპოლოგიაშ ომაფე ინსტიტუტი
* სოციალური ანთროპოლოგიაშ ევროპული ასოციაცია
* ავსტრალიაშ ანთროპოლოგიური ჯარალუა

კატეგორია:სოციალური მენცარობეფი
კატეგორია:ჰუმანიტარული მენცარობეფი
კატეგორია:ანთროპოლოგია
ორნითოლოგია

**ორნითოლოგია** რე ზოოლოგიაშ დარგი, ნამუთ გურაფულენს მაფურინჯეეფს, თინეფიშ გორჩქინაშ პროცესეფს, ევოლუციას, რჯებას, მიგრაციეფს დო შხვა. ტერმინი ორნითოლოგია მიშეღჷ იტალიარი ნატურალისტიქ ულისე ალდროვანდიქ, XVI ოშწანურაშ ბოლოს. ტერმინი ბერძენული რე: ὄρνις ornis ("მაფურინჯე") დო λόγος logos ("მენცარობა", "მონძღვარუა"). ორნითოლოგიაშ ისტორია იჭყაფჷ ჯვ.წ. მანთხა ოშწანურას. ჸათე პერიოდის არისტოტელექ მუშ "ჩხოლარეფიშ ისტორია"-ს ეჭარჷ 170 მაფურინჯე. მაართა დო მაჟირა ოშწანურეფს მაფურინჯეფიშ გეშა ჭარუნდჷ პლინიუს უნჩაში, შქა ოშწანურეფს ფრიდრიხ II შტაუფენი დო შხვეფი. ორნითოლოგიაშ გოვითარაფაშა დიდი მენცარული კონტრიბუცია მიშეღეს კარლ ლინექ, ჟორჟ ბიუფონიქ, ჩარლზ დარვინქ.

## ლიტერატურა
* Chansigaud, Valerie (2009). History of Ornithology. London: New Holland Publishers. ISBN 978-1-84773-433-4.
* Walters, Michael (2005). A Concise History of Ornithology. New Haven, CT: Yale University Press. ISBN 978-1-84773-433-4.

კატეგორია:ზოოლოგიაშ დარგეფი
კატეგორია:ორნითოლოგია
ემბრიოლოგია

**ემბრიოლოგია** რე ბიოლოგიაშ დარგი, ნამუთ გურაფულენს ორგანიზმიშ ფორმირაფაშ პროცესეფს, ინდივიდუალური გოვითარაფაშ პერიოდის. ტერმინი ემბრიოლოგია ბერძენული რე: ἔμβρυον, embryon, "ემბრიონი" დო -λογία, -logia "მენცარობა", "მონძღვარუა". ემბრიოლოგიაშ, მუჭოთ მენცარობაშ გოვითარაფაშა დიდი თია მიშეღჷ გერმანალი ნატურალისტიქ დო ბიოლოგიქ კარლ ერნსტ ფონ ბერიქ, ნამუსჷთ ემბრიოლოგიაშ დუმარსხუაფალ-მუმას უძახჷნა. ემბრიოლოგიაშ გეშა ნაჭარეფს შეთმოფხვადუთჷ ჯვეში ეგვიპტეშ, ჯვეში ინდოეთიშ, ანტიკური საბერძნეთიშ პერიოდეფიშ ტექსტეფს. არისტოტელექ წჷმარინუ თეორია, ნამუსჷთ ეპიგენეზის უძახჷნა. ჸათე თეორიაშ მეჯინათ ჩხოლარეფი, ჩანარეფი, სოკოეფი თასიშე, კვერცხიშე დო სპორეფიშე ივითარებუნა დო გოვითარაფაშ ახალ, შხვადოშხვა ეტაპეფს მუკმულა.

## ლიტერატურა
* Scott F. Gilbert. Developmental Biology. Sinauer, 2003. ISBN 0-87893-258-5.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Online course in embryology 
* Indiana University's Human Embryology Animations 
* UNSW Embryology Large resource of information and media.
* What is a human admixed embryo?
* Definition of embryo according to Webster 

კატეგორია:ბიოლოგიაშ დარგეფი
კატეგორია:ემბრიოლოგია
დრიტან აბაზოვიჩი

**დრიტან აბაზოვიჩი** (, ; დ. 25 ქირსეთუთა, 1985, ულცინი) — მონტენეგროალი პოლიტიკური მოღალე, გოართოიანაფილი რეფორმისტული ყარაფიშ პარტიაშ ლიდერი. მონტენეგროშ პრემიერ-მინისტრი 2022 წანაშ 28 პირელიშე. კინოხ — პარლამენტიშ მაკათური (2012—2020), ვიცე-პრემიერ-მინისტრი (2020—2022).

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Abazović's official Facebook page
*Abazović's official Twitter account

## სქოლიო

კატეგორია:მონტენეგროშ პრემიერ-მინისტრეფი
ტიურინგიშ პრემია

**ტიურინგიშ პრემია** (ინგლ. Turing Award) — გჷმმათვალარი ტექნიკაშ ასოციაციაშ (ააშ) პრემია, ნამუთ გინმაჩამუ ინფორმატიკაშ დარგის მოხანდე მენცარეფს, კომპიუტერული მენცარობაშა მიშაღალირი კონტრიბუციაშ გეშა. ტიურინგიშ პრემია მერჩქინელი რე არძაშე უმოსო პრესტიჟული ჯილდოთ ინფორმატიკას დო თის კომპიუტერული ტექნოლოგიეფიშ ნობელიშ პრემიას ხოლო უძახჷნა. პრემია გიშარჩქინელი ინგლისარი მათემატიკოსიშ, მანჩესტერიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორიშ, კომპიუტერული მენცარობეფიშ დო ხელუანური ინტელექტიშ პიონერიშ ალან ტიურინგიშ ჯოხონობაშ რე. 2007-2013 წანეფს ჯილდოს მოყუნდჷ ფინანსური პრემია 250,000 ამერიკული დოლარიშ მუდანობათ. პრემიას საირქიანო კომპანიეფი Google დო Intel აფინანსენდეს. 2014 წანაშე Google-იშ ფინანსური მოხვარათ, პრემიაშ მუდანობა 1 მილიონი ამერიკული დოლარი რე.

ტიურინგიშ პრემიაშ მაართა ლაურეატი 1966 წანას რდჷ კარნეგი-მელონიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი ალან პერლისი. პრემიაშ მაართა ოსური ლაურეატი რდჷ ამერიკალი ფრენსის ალენი.

## ლაურეატეფიშ მუდანობა ქიანეფიშ მეჯინათ (2014 წანაშ მუნაჩემეფით)
* ააშ: 46
* გოართოიანაფილი ომაფე: 8
* ისრაელი: 3
* ნორვეგია: 2
* კანადა: 2
* გერმანია: 1
* ჩინეთი: 1
* დანია: 1
* ლატვია: 1
* ნიდერლანდეფი: 1
* შვეიცარია: 1
* ვენესუელა: 1
* საბერძნეთი: 1
* იტალია: 1

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:ალან ტიურინგი
კატეგორია:ინფორმატიკაშ პრემიეფი
კატეგორია:ტიურინგიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:საირქიანო პრემიეფი
კარლ ერნსტ ფონ ბერი

**კარლ ერნსტ რიტერ ფონ ბერ ედლერ ფონ ჰუთჰორნი** (გერმ. Karl Ernst Ritter von Baer Edler von Huthorn; დ. 28 ფურთუთა [ჯვ.სტ. 17 ფურთუთა], 1792, პიიბე, ესტონეთიშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია (ასეიან პიიბე, ლიაენე-ვირუმაა, ესტონეთი) — ღ. 28 გერგობათუთა [ჯვ.სტ. 16 გერგობათუთა], 1876, დორპატი, ლივონიაშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია (ასეიან ტარტუ, ესტონეთი)) — ბალტიარი-გერმანალი მენცარი დო მარკვიალი. მოღალენდჷ ბიოლოგიას, გეოლოგიას, მეტეოროლოგიას, გეოგრაფიას დო მენცარობაშ შხვა დარგეფს. მერჩქინელი რე ემბრიოლოგიაშ მუმათ. რდჷ რუსეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური, რუსეთიშ ენტომოლოგიური ჯარალუაშ მაართა პრეზიდენტი დო რუსეთიშ გეოგრაფიული ჯარალუაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი.

კარლ ერნსტ ფონ ბერიქ დებადჷ ბალტიარი-გერმანალეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ დორპატიშ იმპერიულ უნივერსიტეტის (ასეიან ტარტუშ უნივერსიტეტი). გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტის დო რუსეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიას. კარლ ბერიქ გიმირკვიუ ბჟაშუმუეფიშ კვერცხუჯრედეფი, წიწილეფიშ ემბრიოგენეზი, ჩხომეფიშ, ამფიბიეფიშ, ქვერქვენწეფიშ დო ბჟაშუმუეფიშ ემბრიონული გოვითარაფა. გიმირიკვიუ ბლასტულაშ სტადია. კარლ ბერიქ დადგინჷ ნამდა ჩხოლარეფიშ ადრეიან ემბრიონული სტადიეფი ართიანს მოგენს დო უკულ რჩქინდუ ტიპიშ, კლასიშ, გვარობაშ დო ფანიაშ შანეფი. კარლ ბერიქ დიგურუ გაგაჩამეფიშ ორგანოეფიშ გოვითარაფაშ სტადიეფი. კარლ ბერი მონაწილენდჷ ექსპედიციეფს ახალი დიხას დო კასპიაშ ზუღას.

რუსეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ გარდა, კარლ ბერი 1849 წანაშე რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ აკადემიაშ მაკათური, 1850 წანაშე შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური დო 1879 წანაშე ნიდერლანდეფიშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ აკადემიაშ მაკათური. 1869–1876 წანეფს კარლ ბერი რდჷ ესტონეთიშ ნატურალისტეფიშ ჯარალუაშ პრეზიდენტი. 1867 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ კარლ ბერის გინოჩჷ პრესტიჟული ჯილდო კოპლიშ მენდალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კარლ ერნსტ ფონ ბერი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ბიოგრაფია დო ლინკეფი მაქს პლანკიშ ინსტიტუტის
* Overview of Piibe (Piep) manor (with photo of memorial stone)
* კუნტა ბიოგრაფია
* Ajaloolane: Karl Ernst von Baer oli Venemaa luure asutaja (ესტონურო)

კატეგორია:ბალტიარი-გერმანალეფი
კატეგორია:ბალტიარი-გერმანალი მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1792
კატეგორია:ნაღურა 1876
მარვინ მინსკი

**მარვინ ლი მინსკი** (ინგლ. Marvin Lee Minsky; დ. 9 მარაშინათუთა, 1927, ნიუ-იორკი, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 24 ღურთუთა, 2016, ბოსტონი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი ინფორმატიკოსი, კოგნიტივისტიკაშ დო ხელუანური ინტელექტიშ სპეციალისტი, მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ ხელუანური ინტელექტიშ ლაბორატორიაშ დუმარსხუაფალი დო ტიურინგიშ პრემიაშ ლაურეატი.

## ბიოგრაფია
მარვინ მინსკიქ დებადჷ 1927 წანას 9 მარაშინათუთას, ნოღა ნიუ-იორკის ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ეთიკური კულტურაშ ფილდსტონიშ სკოლას, ბრონქსის მენცარობაშ სკოლას დო ფილიპსიშ აკადემიას. 1944-1945 წანეფს მინსკი მსახურენდჷ ამერიკაშ ოზუღე ნძალეფს. 1950 წანას მინსკიქ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი მათემატიკას, ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ 1954 წანას ფრინსთონიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის დო მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის. 1958 წანას მინსკიქ ქაკათჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ ლინკოლნიშ ლაბორატორიას. 1959 წანას მინსკიქ დო ჯონ მაკარტიქ ქუდარსხუეს ინფორმატიკაშ დო ხელუანური ინტელექტიშ ლაბორატორია. მარვინ მინსკი რდჷ  სტენლი კუბრიკიშ 1968 წანას გიშულირი ფილმიშ 2001: კოსმოსური ოდისეაშ კონსულტანტი. 2002 წანას მინსკიქ მიპალუ 100,000 დოლარიშ გრანტი ჯეფრი ეფშტეინიშ ფონდიშე. მარვინ მინსკიქ ღურუ 2016 წანაშ ფურთუთას, 88 წანერქ, მასაჩუსეტსიშ ნოღა ბოსტონს.

## მენცარული კონტრიბუცია
მარვინ მინსკიქ გიმიგონჷ დუდიშა ეიოდვალარი გრაფიკული დისპლეი (1963) დო კონფოკალური მიკროსკოპი (1957). მარვინ მინსკიქ, სიმორ პაპერტიწკჷმა ართო, აკადგინჷ მაართა პროგრამირაფაშ ნინა ლოგოშ რობოტი *"Turtle"*. 1951 წანას მინსკიქ ეიოგჷ მაართა ნეირონული რშვილური დაგურაფალი მანქანა *[[SNARC]]*. 1969 წანას მინსკიქ დო პაპერტიქ გჷმაბჟინეს წინგი "პერცეპტრონეფი", ნამუთ რე ფუნდამენტალური ნახანდი ხელუანური ნეირონული რშვილიშ ანალიზიშო. 1970-იან წანეფს მინსკიქ დო პაპერტიქ დიჭყეს ორთაშობური ინტელექტიშ თეორიაშ აზრიშ ჯარალუაშ გოვითარაფა. თეორია ოცადუ ენწყუმას თიში ნამდა, მუჭო შილებე ინტელექტი რდას ვაინტელექტური ნორთეფიშ ურთიართქიმინჯალაშ პროდუქტი. 1986 წანას მინსკიქ გჷმაბჟინუ წინგი *"აზრიშ ჯარალუა"*, სოდეთ მუშ იდეეფს უმოს მარტივ ნინაშა ეთმონწყუნს. 2006 წანას მინსკიქ გჷმაბჟინუ წინგი *"ემოციეფიშ მანქანა"*, სოდეთ მინსკი აკრიტიკენს ადრეიან თეორიეფს ადამიერიშ აზრიშ გეშა დო ალტერნატიულ თეორიეფს ეთმოჭარუნს.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
მარვინ მინსკი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1969 წანას მიპალუ ტიურინგიშ პრემია, 1990 წანას იაპონიაშ პრემია, 1995 წანას კომპიუტერული ტექნიკაშ პიონერიშ პრემია დო რანკიშ პრემია, 2000 წანას ვუდიშ პრემია, 2001 წანას ბენჯამინ ფრანკლინიშ მენდალი დო 2014 წანას დენ დევიდიშ პრემია. მინსკი რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ დო ამერიკაშ ინჟინერიაშ აკადემიაშ მაკათური.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* 1967 – *Computation: Finite and Infinite Machines*, Prentice-Hall
* 1986 – *The Society of Mind*
* 2006 – *The Emotion Machine: Commonsense Thinking, Artificial Intelligence, and the Future of the Human Mind*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მარვინ მინსკი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* Marvin Minsky tells his life story at Web of Stories (ვიდეო)

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ინფორმატიკოსეფი
კატეგორია:ტიურინგიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1927
კატეგორია:ნაღურა 2016
ედსგერ ვიბე დეიკსტრა

**ედსგერ ვიბე დეიკსტრა** (ნიდ. Edsger Wybe Dijkstra; დ. 11 მესი, 1930, როტერდამი, ნიდერლანდეფი — ღ. 6 მარაშინათუთა, 2002, ნიუნენი, ნიდერლანდეფი) — ნიდერლანდარი ინფორმატიკოსი დო პროგრამისტი, ტიურინგიშ პრემიაშ ლაურეატი.

## ბიოგრაფია
ედსგერ ვიბე დეიკსტრა გურაფულენდჷ თეორიულ ფიზიკას, ლეიდენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ დო მაგისტრიშ ხარისხი. ინფორმატიკათ დო კომპიუტერული ტექნოლოგიეფით 1950-იან წანეფს დეინტერესჷ. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ 1959 წანას ამსტერდამიშ უნივერსიტეტის. დეიკსტრაშ ოდოქტორე დისერტაციაშ თემა რდჷ "*ავტომატური კომპიუტერიწკჷმა კომუნიკაცია*". 1952-1962 წანეფს დეიკსტრა მუშენდჷ მათემატიკაშ დო ინფორმატიკაშ რკვიებეფიშ ინსტიტუტის. ჸათაქ მუშობაშ ბორჯის, 1960 წანას დეიკსტრაქ აკადგინჷ მაართა კომპილატორი პროგრამული ნინა ALGOL 60-შო. 1962 წანას დეიკსტრაქ ომუშებუშა გინილჷ ეინდჰოვენიშ ტექნიკური უნივერსიტეტიშა, მათემატიკაშ დეპარტამენტიშ პროფესორო. 1960-იან წანეფს დეიკსტრაქ აკადგინჷ მულტიპროგრამული ოპერაციული სისტემა THE. ეინდჰოვენიშ უნივერსიტეტიშ უკულ დეიკსტრაქ პროფესიული კარიერა გაგინძორჷ ამერიკულ კორპორაცია Burroughs Corporation-ის. 1984 წანას გეგნორთჷ ტეხასიშ უნივერსიტეტიშა (ოსტინი), სოდეთ 1999 წანაშა ქიმუშუ.

ედსგერ ვიბე დეიკსტრაქ მიშეღჷ დიდი თია ინფორმატიკაშ, კომპიუტერული ტექნოლოგიეფიშ, პროგრამული ინჟინერიაშ დო სისტემატოლოგიაშ გოვითარაფაშა დო მერჩქინელი რე კომპიუტერული მენცარობაშ პიონერო. თიშ კონტრიბუცია ორხველუდჷ: კომპილატორეფს, ოპერაციულ სისტემეფს, პროგრამულ პარადიგმეფს, პროგრამირაფაშ ნინეფს, პროგრამულ დიზაინს, პროგრამულ ვერიფიკაციეფს, გრაფიკულ ალგორითმეფს დო შხვა. დეიკსტრაქ მიშეღჷ ტერმინი სტრუქტურული პროგრამირაფა დო რდჷ სტრუქტურული პროგრამირაფაშ ჸარაფიშ თარი ორგანიზატორი. დეიკსტრაშ იდეეფს დო თეორიეფს, უკულიან წანეფს გიარსხუ პროფესიული დისციპლინაშ პროგრამული ინჟინერიაშ გოვითარაფაქ. თაშნეშე, დეიკსტრაშ მიშნაღელ კონტრიბუციას: პარალელიზმის, სემაფორს, აუტოსტაბილიზაციას დო შხვა ფუნდამენტურ ნახანდეფს, რე გერსხილი კომპიუტერული მენცარობაშ დისტრიბუციული სისტემა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ედსგერ ვიბე დეიკსტრა ტეხასიშ უნივერსიტეტიშ ხასჷლას
* ედსგერ ვიბე დეიკსტრა ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ინფორმატიკოსეფი
კატეგორია:ტიურინგიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1930
კატეგორია:ნაღურა 2002
რჩქალოკიანური ფრანგული ფრანკი

**რჩქალოკიანური ფრანკი, ფრანკი კფპ** (), შხირას უბრალეთ **ფრანკი** — ფარაშ ართული, ნამუთ იხვარებუაფუ საფრანგეთიშ გეჸვენჯი ზუღაშმელენ ტერიტორიეფს: საფრანგეთიშ პოლინეზია, ახალი კალედონია, უოლისი დო ფუტუნა.

ვალუტაშ ემისიას დუდენს საფრანგეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფიშ საემისიე ინსტიტუტი.

ISO 4217 კოდი — XPF (953).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ახალ კალედონიაშ, უოლისი დო ფურუნაშ მონეტეფი , თეოდოსიაშ ფარაშ მუზეუმი

კატეგორია:ფრანკი
[კატეგორია:ახალი კალედონიაშ ფარეფი
[კატეგორია:საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ ფარეფი
კატეგორია:უოლოსო დო ფუტინაშ ფარდლეფი
ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი

**ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი** (გერმ. Heidelberg University; ოფიციალური ჯოხოდვალა: **ჰაიდელბერგიშ რუპრეხტ-კარლიშ უნივერსიტეტი**, გერმ. Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg; ლათ. Universitas Ruperto Carola Heidelbergensis) — უნივერსიტეტი გერმანიას, ბადენ-ვიურტემბერგიშ აკანიშ ნოღა ჰაიდელბერგის. უნივერსიტეტიქ დირსხუ 1386 წანას, რომიშ პაპიშ ურბან VI-შ ინიციატივათ. ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი გერმანიაშ უჯვეშაში უნივერსიტეტი რე დო თინა ართ-ართი უჯვეშაში რე მოსოფელიშ მასშტაბით.

უნივერსიტეტის რე 12 ფაკულტეტი დო იკათუანს სუმი კემპუსის: ჰუმანიტარული ფაკულტეტიშ კემპუსი იდვალუაფჷ ჰაიდელბერგიშ ჯვეშ ნოღას, ორთაშობური მენცარობეფიშ ფაკულტეტიშ დო მედიცინაშ ფაკულტეტიშ კემპუსი ნიუნჰაიმერ-ფელდიშ რაიონს დო სოციალური მენცარობეფიშ ბერგჰაიმიშ რაიონს. უნივერსიტეტის, გურაფაშ ნინა გერმანული რე, მარა შხვადოშხვა სპეციალობეფი ფრანგულო დო ინგლისურო ხოლო იკითხირუაფჷ.

2021 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღა ჰაიდელბერგიწკჷმა აფილირებული რე ნობელიშ პრემიაშ 57 ლაურეატი დო უნივერსიტეტიწკჷმა პრემიაშ 33 ლაურეატი. უნივერსიტეტის გურაფულენდეს დო შხვადოშხვა ბორჯის აფილირებულეფი რდეს: გერმანიაშ ხუთი კანცლერი, გერმანიაშ მინისტრეფი, პოლიტიკოსეფი, დიპლომატეფი, შხვადოშხვა ქიანეფიშ თარობებიშ მადუდეეფი, გიშარჩქინელი მენცარეფი დო შხვ.

ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტის, ირ წანას ითხილუ, დოხოლაფირო 1000 ოდოქტორე დისერტაცია, ჸათავრეშე ნასუმორი ურცხოალეფი რენა. უნივერსიტეტის ჸუნს საირქიანო სტუდენტეფი 130 ქიანაშე (სტუდენტეფიშ მუდანობაშ 20 პროცენტი).

ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი გერმანული უნივერსიტეტეფიშ ასოციაციაშ 15 მაკათურიშე ართ-ართი რე დო თინა ევროპაშ რკვიებეფიშ უნივერსიტეტეფიშ ლიგაშ დუმარსხუაფალი რე. ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი ოკათჷ კოიმბრაშ ბუნას ხოლო, ნამუთ რე ევროპაშ უნივერსიტეტეფიშ საირქიანო ასოციაცია. კოიმბრაშ ბუნას 41 მაკათური უნივერსიტეტი ჸუნს.

ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტიშ ბიბლიოთეკა ართ-ართი უდიდაში რე გერმანიას. ბიბლიოთეკას 6.7 მილიონი წინგი რე. თაშნეშე ბიბლიოთეკას რე ჩუალირი 6,600 მანუსკრიპტი, 110,500 აუტოგრაფი, ფოტოგრაფეფიშ, რუკეფიშ დო ნახანტეფიშ დიდი კოლექციეფი. 2005 წანაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტეტიშ ბიბლიოთეკას 34,500 აქტიური მახვარებუ ჸუნდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტი
კატეგორია:გერმანიაშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:ევროპაშ უნივერსიტეტეფი
მერი შელი

**მერი ვოლსტოუნკრაფტ შელი** (ინგლ. Mary Wollstonecraft Shelley; დაბადებაშ გვარი: **გოდვინი**, ინგლ. Godwin; დ. 30 მარაშინათუთა, 1797, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 1 ფურთუთა, 1851, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისარი ჭარუ დო ნოველისტი, ფანტასტიკური ჟანრიშ რომანიშ *ფრანკენშტაინი*-შ ავტორი. მერი შელიშ ქომონჯი რდჷ ინგლისარი რომანტიკოსი პოეტი პერსი ბიში შელი.

მერი შელიქ დებადჷ პოლიტიკური ფილოსოფოსიშ უილიამ გოდვინიშ დო ფილოსოფოსიშ, ფემინზმიშ აქტივისტიშ მერი უოლსტოუნკრაფტიშ ფანიას. მერის დიდაქ ადრე დუღურჷ დო უმოსო მუმა რდუნდჷ. 1814 წანას მერის მუშ მუმაშ პოლიტიკურ მაჸალექ, რომანტიკოსი პოეტიქ პერსი ბიში შელიქ ქეჸოროფჷ დო თიწკჷმა ართო საფრანგეთიშა მიდართჷ. უკულიან წანეფს ევროპას შარალენდეს. 1816 წანას, შვეიცარიაშ რინაშ ბორჯის, მერი შელის ქიდებადჷ *ფრანკენშტაინი*-შ ჭარუაშ იდეაქ. 1818 წანას მერიქ დო პერსიქ იტალიაშა მიდართეს. 1822 წანას პერსი ბიში შელიქ, ნოღა ვიარეჯოშ ხოლოს, წყარს დიშქვიდჷ. ართ წანაშ უკულ მერი შელიქ ინგლისიშა დირთჷ, სოდეთ ღურაშახ ცხოვრენდჷ. მერი შელიქ ღურუ 1851 წანაშ 1 ფურთუთას, ტვინიშ კიბოთ.

მერი შელი ფრანკენშტაინიშ გარდა რე ავტორი შხვადოშხვა ნოველეფიშ: *ვალპერგა* (1823), *პერკინ უორბეკი* (1830), *ეკონია კოჩი* (1826), *ფოლკნერი* (1837) დო შხვეფიშ.

## ლიტერატურა
* Seymour, Miranda. Mary Shelley. London: John Murray, 2000. ISBN 0-7195-5711-9.
* Garrett, Martin Mary Shelley. Oxford: Oxford University Press. 2002. ISBN 0195217896

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მერი შელი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* მერი შელიშ ნახანდეფი პროექტი გუტენბერგის
* მერი შელიშ ნახანდეფი LibriVox-ის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნოველისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1797
კატეგორია:ნაღურა 1851
ახალზელანდიური დოლარი

**ახალზელანდიური დოლარი** (ISO 4217 **NZD**) — ფარაშ ართული, ნამუთ იხვარებუაფუ გევენჯი ქიანეფს:
* 
* 
* 
* 
* 

ვალუტაშ ოფიციალური აბრევიატურა — NZ$. 1 NZ$ აკმოდირთუ 100 ცენტიშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  ოშვენე მონეტეფი
*  ახალი ზელანდიაშ ერუანული ბანკი 
*    ახალი ზელანდიაშ ბანკნოტეფი

კატეგორია:ხვარებას მარენჯი ვალუტეფი
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
კატეგორია:დოლარი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ვალუტეფი
კატეგორია:კუკიშ კოკეფიშ ვალუტეფი
ჰაუარდ ფილიპს ლავკრაფტი

**ჰაუარდ ფილიპს ლავკრაფტი** (ინგლ. Howard Phillips Lovecraft; დ. 20 მარაშინათუთა, 1890, პროვიდენსი, როდ-აილენდი, ააშ — ღ. 15 მელახი, 1937, პროვიდენსი, როდ-აილენდი, ააშ) — ფენტეზიშ დო ჰორორიშ ჟანრიშ ამერიკალი ჭარუ, შინელი რე მუჭოთ ქთულჰუშ მითოსიშ დუმარსხუაფალი.

ჰაუარდ ფილიპს ლავკრაფტიქ დებადჷ როდ-აილენდიშ შტატიშ ნოღა პროვიდენსის, 1890 წანაშ 20 მარაშინათუთას. ჭარალუათ ადრეშე დეინტერესჷ. თიშ ნაჭარეფი უმოსო ბულვარულ პრესას იბეჭდუდჷ. ართ-ართი ათეცალი ჟურნალი რდჷ *"Weird Tales"*, სოდეთ გიშართჷ ლავკრაფტიშ დახე არძო რომანქ დო თხობელუაქ. ლავკრაფტიშ არძაშე უმოსო ჩინებული დო პოპულარული ნაჭარეფი რე: *ქთულჰუშ ძახინი* (გიშართჷ 1928 წანას), *სიხანგეშ გვალაწკჷმა* (1936), *ორო ინსმუთის* (1936) დო *უჩინებუ კადათიშ სისმარული გორუა* (1943). ლავკრაფტიშ ნაჭარეფი ორხველჷ ჰორორიშ, ფენტეზიშ, ომენცარე ფანტასტიკაშ, ფანტასტიკაშ, გოთიკური ლიტერატურაშ ჟანრეფს. მუშ ცხოვრებაშ ბორჯის, ლავკრაფტი უჩინებუ ავტორი რდჷ დო თიშ ნახანდეფს ხოლო მითინი ვეჩინენდჷ. ლავკრაფტი ამერიკაქ 1970-იან წანეფს გეჩინებაფუ დო ასე ლავკრაფტი მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ ართ-ართ უდიდაშ დო გოლინიან ავტორო ჰორორიშ ჟანრის. ჰაუარდ ფილიპს ლავკრაფტიქ ღურუ 1937 წანაშ 15 მელახის, კიბოთ. ლავკრაფტი 46 წანერი რდჷ. ნთხორილი რე სვონ-პოინტიშ სასაფლას, პროვიდენსის.

## ლიტერატურა
* Joshi, S. T. (1980). H. P. Lovecraft, Four Decades of Criticism (First ed.). Athens: Ohio University Press. ISBN 0-8214-0442-3. 
* Carter, Lin (1972). Lovecraft: A Look Behind the "Cthulhu Mythos". New York: Ballantine Books. ISBN 0-586-04166-4.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰაუარდ ფილიპს ლავკრაფტი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ჰაუარდ ფილიპს ლავკრაფტი ''Encyclopedia of Science Fiction''-ის
* ჰაუარდ ფილიპს ლავკრაფტიშ ნაჭარეფი პროექტი გუტენბერგის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნოველისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1890
კატეგორია:ნაღურა 1937
ბაჰამური დოლარი

**ბაჰამური დოლარი** () — ფარაშ ართული ბაჰამაშ კოკეფს, ხვარებაშა მიშართჷ 1966 წანას. ხვარებას რე ხურდეფი ნომინალით 1, 5, 10, 15, 25 ცენტი დო ბანკნოტეფი ნომინალით  1, 5, 10, 20, 50 დო 100 ბაჰამური დოლარი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ბაჰამაშ ცენტრალური ბანკი
*ორქოშ დო ვარჩხილიშ მონეტეფი 

კატეგორია:ხვარებას რინელი ვალუტეფი
კატეგორია:დოლარი
კატეგორია:ოორუეამერიკული ვალუტეფი
ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტი

**ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტი** (გერმ. Eidgenössische Technische Hochschule Zürich; ინგლ. Swiss Federal Institute of Technology in Zürich) — უნივერსიტეტი შვეიცარიაშ ნოღა ციურიხის. 1854 წანას დარსხჷ შვეიცარიაშ ფედერალურ თარობაქ. უნივერსიტეტის მიშინუანა გერმანული აბრევიატურათ - **ETH**. უნივერსიტეტი ორიენტირაფილი რე უმოსო მენცარობაშ, ტექნოლოგიეფიშ, ინჟინერიაშ დო მათემატიკაშ დისციპლინეფიშო. მაჸალე ინსტიტუტი, ლოზანაშ ფედერალური პოლიტექნიკური სკოლაწკჷმა ართო, ციურიხიშ ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტი შვეიცარიაშ ფედერალური ინსტიტუტეფიშ ტექნოლოგიური დომეინიშ მაკათური უნივერსიტეტი რე.

2008 წანაშ მოსოფელიშ უნივერსიტეტეფიშ რეიტინგით, ციურიხიშ ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის უკინებუდჷ მაბრუო აბანი დო რეიტინგით თინა რდჷ მაანთხა ევროპაშ მასშტაბით, ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშ, კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ დო ლონდონიშ იმპერიული კოლეჯიშ უკული. 2021 წანაშ უნივერსიტეტეფიშ რეიტინგის ციურიხიშ ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტი მანთხა რდჷ მოსოფელს, ინჟინერიაშ დო ტექნოლოგიეფიშ დისციპლინეფიშ მეჯინათ დო მაართა რდჷ დიხაუჩაშ მენცარობეფიშ სფეროს. 2021-2022 წანეფიშ უმაღალაში გონათაფაშ მოსოფელიშ უნივერსიტეტეფიშ, ბრიტანული ჟურნალი Times Higher Education-იშ რეიტინგეფს, ციურიხიშ ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის უკინებჷ მავითოხუთა პოზიცია.

2021 წანაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტეტის ჸუნს 24,500 სტუდენტი (მოსოფელიშ 120 ქიანაშე), თაურეშე 4,460 ოდოქტორე პროგრამეფიშ სტუდენტი რე. ციურიხიშ ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის გურაფულენდეს დო უნივერსიტეტწკჷმა აფილირაფილეფი რდეს: ნობელიშ პრემიაშ 22 ლაურეატი, ფილდსიშ მენდალიშ 2 ლაურეატი, პრიცკერიშ პრემიაშ 3 ლაურეატი დო ტიურინგიშ პრემიაშ 1 ლაურეატი. ართ პერიოდის უნივერსიტეტის მუშენდჷ გიშარჩქინელი გერმანალი ფიზიკოსი ალბერტ აინშტაინი. ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტი რე IDEA League-შ დო რკვიებეფიშ უნივერსიტეტეფიშ საირქიანო ალიანსიშ ართ-ართი დჷმარსხუაფალი დო მაკათური.

## გალერეა


File:ETH Zürich im Abendlicht.jpg|
File:Panorama eth-hpt-tree.jpg|
File:ETH Hönggerberg 20100523 15-16-12.JPG|
File:ETHZ und Rämistrasse.jpg|


## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:შვეიცარიაშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:ტექნოლოგიური უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:ევროპაშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ ტექნოლოგიური უნივერსიტეტეფი
ჯონ ბეკუსი

**ჯონ უერნერ ბეკუსი** (ინგლ. John Warner Backus; დ. 3 ქირსეთუთა, 1924, ფილადელფია, პენსილვანია, ააშ — ღ. 17 მელახი, 2007, ეშლენდი, ორეგონი, ააშ) — ამერიკალი ინფორმატიკოსი.

## ბიოგრაფია
ჯონ უერნერ ბეკუსიქ დებადჷ 1924 წანაშ 3 ქირსეთუთას, პენსილვანიაშ ნოღა ფილადელფიას. გურაფულენდჷ ქიმიას ვირჯინიაშ უნივერსიტეტის, მარა გურაფაშა გურქ ვეგიადვინჷ დო უნივერსიტეტიშე მალას გეგშაჸათეს. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ბეკუსი მსახურენდჷ ამერიკაშ არმიას. ჯარიშ თებაშ უკულ დიჭყჷ ინჟინერიაშ გურაფა პიტსბურგიშ უნივერსიტეტის, უკულ ჰევერფორდიშ კოლეჯიშა გეგნორთჷ. უკულიან წანეფს მათემატიკათ დეინტერესჷ დო კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშა გემშართჷ, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ (1949 წ.) დო მაგისტრიშ (1950) ხარისხი მათემატიკას. 1951 წანას ბეკუსიქ მუშობა ქიდიჭყჷ კომპიუტერული ტექნოლოგიეფიშ ართ-ართ უდიდაშ ამერიკულ კომპანია IBM-ის. ჸათე კომპანიას მუშობაშ ბორჯის, ბეკუსი ხემანჯღვერენდჷ ბუნას, ნამუქჷთ აკადგინჷ პროგრამირაფაშ ნინა Fortran, მაართა, არძაშე უმოსო გჷმორინაფილი მაღალი დონეშ პროგრამირაფაშ ნინა. ბეკუსი რდჷ ბეკუს-ნაურიშ ფორმაშ დუმარსხუაფალი, ნამუთ გიმირინუაფჷ ფორმალური ნინაშ სინტაქსიშ დეფინიციაშო. 1970-იან წანეფს ბეკუსი მუშენდჷ კომბინატორული პროგრამირაფაშ პარადიგმაშ გოვითარაფაშო.

ჯონ ბეკუსი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1967 წანას ბეკუსის, ამერიკალი ელექტოტექნიკური დო ელექტრონული ინჟინერეფიშ ინსტიტუტიქ გინოჩჷ უოლეს მაკდაუელიშ პრემია. 1975 წანას ბეკუსიქ მიპალუ მენცარობაშ ერუანული მენდალი. 1977 წანას ბეკუსის გინოჩეს ტიურინგიშ პრემია, პრაქტიკული მაღალი დონეშ პროგრამირაფაშ სისტემეფიშ, გიშაკერზაფილო Fortran-იშ გოვითარაფაშ გეშა. ბეკუსი რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ აკადემიაშ მაკათური.

ბეკუსიქ პენსიაშა მიდართჷ 1991 წანას. ღურუ 2007 წანაშ 17 მელახის, 82 წანერქ, ორეგონიშ ნოღა ეშლენდის. ბეკუსიშ ჯოხონობაშ რე ართი ასტეროიდი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Biography at School of Mathematics and Statistics University of St Andrews, Scotland
*Biography at The History of Computing Project
* 
* IBM Archives
* About BNF

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ინფორმატიკოსეფი
კატეგორია:ტიურინგიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1924
კატეგორია:ნაღურა 2007
ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი

**ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი** (ინგლ. University of Chicago) — კერძო უნივერსიტეტი ააშს, ილინოისიშ შტატიშ ნოღა ჩიკაგოს. უნივერსიტეტი 1890 წანას დარსხუ ამერიკაშ ბაპტისტური გონათაფაშ ჯარალუაქ, ამერიკალი ფილანთროპეფიშ ჯონ როკფელერიშ დო მარშალ ფილდიშ ფინანსური მოხვარათ. უნივერსიტეტიშ თარი კემპუსი იდვალუაფჷ ჩიკაგოშ ჰაიდ-პარკიშ რაიონს. ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი ამერიკაშ ართ-ართი პრესტიჟული უნივერსიტეტი რე დო თის მოსოფელიშ უნივერსიტეტეფიშ რეიტინგეფს ლიდერი პოზიცია უკინებჷ.

ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი იკათუანს კოლეჯის, რკვიებეფიშ ხუთი ცენტრის, ბრუო პროფესიულ სკოლას. უნივერსიტეტის ჩიკაგოშ გარდა, კემპუსეფი დო რკვიებეფიშ ცენტრეფი უღჷ მოსოფელიშ შხვადოშხვა ნოღეფს: ლონდონს, პარიზის, პეკინს, დელის დო ჰონგ-კონგის.

ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფქ მიშეღეს დიდი კონტრიბუცია მენცარობაშ შხვადოშხვა დისციპლინეფიშ: ეკონომიკაშ, იურისპრუდენციაშ, მათემატიკაშ, ფიზიკაშ, სოციოლოგიაშ, პოლიტოლოგიაშ გოვითარაფაშა დო მუნეფიშ რკვიებეფით დარსხუეს ჩიკაგოშ სკოლა შხვადოშხვა დარგეფს. მაგალთო არსებენს ეკონომიკაშ ჩიკაგოშ სკოლა, მათემატიკაშ ჩიკაგოშ სკოლა, არქიტექტურაშ ჩიკაგოშ სკოლა, სოციოლოგიაშ ჩიკაგოშ სკოლა დო შხვეფი. ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიწკჷმა რე აფილირებული: ფერმიშ ერუანული აქსელერატორული ლაბორატორია (ფერმილები), არგონიშ ერუანული ლაბორატორია დო ოზუღე ბიოლოგიაშ ლაბორატორია.

ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი დო უნივერსიტეტიწკჷმა აფილირებულეფი რდეს: ნობელიშ პრემიაშ 94 ლაურეატი, ფილდსიშ მენდალიშ 10 ლაურეატი, ტიურინგიშ პრემიაშ 4 ლაურეატი, 52 მაკარტურიშ სტიპენდიანტი, 26 მარშალიშ სტიპენდიანტი, 53 როდსიშ სტიპენდიანტი, პულიცერიშ პრემიაშ 27 ლაურეატი, ერუანული ჰუმანიტარული მენდალიშ 20 ლაურეატი, 29 მილიარდერი დო ოლიმპიადეფიშ 8 მედალისტი.

## ლიტერატურა
* John Boyer, The University of Chicago: A History (Chicago: University of Chicago Press, 2015)

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:ამერიკაშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი
ოორუე-ბჟადალიშ უნივერსიტეტი

**ოორუე-ბჟადალიშ უნივერსიტეტი** (ინგლ. Northwestern University) — კერძო უნივერსიტეტი, ააშს, ილინოისიშ შტატიშ ნოღა ევანსტონს. უნივერსიტეტიქ დირსხუ 1851 წანას, ჸოფილი ოორუე-ბჟადალიშ ტერიტორიეფიშ შტატეფიშო. ოორუე-ბჟადალიშ უნივერსიტეტი ამერიკაშ ართ-ართი უჯვეშაში უნივერსიტეტი რე. უნივერსიტეტი დუდშე აფილირებული რდჷ მეთოდისტეფიშ ეპისკოპალური ეკლესიაწკჷმა დო უკულიან წანეფს გინირთჷ ვასექტორულ უნივერსიტეტო. 1900 წანას უნივერსიტეტი სიდიდათ მასუმა რდჷ ამერიკას. 1896 წანას უნივერსიტეტი რდჷ დიდი ვითიშ კონფერენციაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. 1917 წანას უნივერსიტეტიქ გინირთჷ ამერიკული უნივერსიტეტეფიშ ასოციაციაშ მაკათურო.

ოორუე-ბჟადალიშ უნივერსიტეტი იკათუანს 11 სკოლას: მენეჯმენტიშ სკოლას, მედიცინაშ სკოლას, ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ კოლეჯის, მუსიკაშ სკოლას, ინჟინერიაშ სკოლას დო შხვეფს. უნივერსიტეტიშ კამპუსი იდვალუაფჷ მიჩიგანიშ ტობაშ წყარპიჯის, ნოღა ევანსტონს. უნივერსიტეტიშ იურისპრუდენციაშ, მედიცინაშ დო პროფესიული სკოლეფი იდვალუაფჷ ჩიკაგოშ სტრიტერვილიშ რაიონს, ჟურნალისტიკაშ სკოლა იდვალუაფჷ ნიუ-ისტსაიდის. უნივერსიტეტის უღჷ კემპუსეფი მაიამის, სან-ფრანცისკოს დო ვაშინგტონს ხოლო.

უნივერსიტეტიშ ფინანსური ენდაუნმენტი 16.1 მილიარდი ამერიკული დოლარი რე დო ჸათე მუნაჩემეფით ოორუე-ბჟადალიშ უნივერსიტეტი ართ-ართი უდიდაში რე ამერიკაშ უნივერსიტეტეფიშე. უნივერსიტეტიშ ირწანური ბიუჯეტი 2.5 მლრდ. ამერიკული დოლარი რე. 2019 წანაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტეტის ჸუნს 21,946 სტუდენტი.

ოორუე-ბჟადალიშ უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი დო უნივერსიტეტიწკჷმა აფილირებულეფი რდეს: ნობელიშ პრემიაშ 22 ლაურეატი, პულიცერიშ პრემიაშ 42 ლაურეატი, 23 მაკარტურიშ სტიპენდიანტი, 28 მარშალიშ სტიპენდიანტი, ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ 94 მაკათური, 16 როდსიშ სტიპენდიანტი, 10 მილიარდერი დო ოლიმპიადეფიშ 24 მედალისტი.

## ლიტერატურა
*

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:ამერიკაშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ უნივერსიტეტეფი
კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი (ლოს-ანჯელესი)

**კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი (ლოს-ანჯელესი)** (ინგლ. University of California, Los Angeles (UCLA)) — ოჯარალე უნივერსიტეტი ააშს, კალიფორნიაშ შტატიშ ნოღა ლოს-ანჯელესის. უნივერსიტეტიქ დირსხუ 1919 წანას დო თინა კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ სისტემაშე ართ-ართი რე დო სიჯვეშათ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტეფიშ კამპუსეფიშე მაჟირა რე, ბერკლიშ უკული. უნივერსიტეტი იკათუანს 5 ობაკალავრე კოლეჯის, 7 პროფესიულ სკოლას დო 4 ომედიცინე სკოლას.

კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი (ლოს-ანჯელესი) ამერიკაშ დო მოსოფელიშ ართ-ართი პრესტიჟული უნივერსიტეტი რე დო თის მოსოფელიშ უნივერსიტეტეფიშ რეიტინგის ირო ლიდერი პოზიცია უკინებჷ. 2021 წანაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი დო უნივერსიტეტიწკჷმა აფილირებულეფი რდეს: ნობელიშ პრემიაშ 27 ლაურეატი, ტიურინგიშ პრემიაშ 5 ლაურეატი, ფილდსიშ მენდალიშ 1 ლაურეატი, 11 ფულბრაიტიშ სტიპენდიანტი, 12 მაკარტურიშ სტიპენდიანტი, 10 მენცარობაშ ერუანული მენდალიშ ლაურეატი, 3 დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალიშ ლაურეატი, 3 პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატი, 1 პრიცკერიშ პრემიაშ ლაურეატი, 12 როდსიშ სტიპენდიანტი, ოსკარეფიშ 105 გომორძგვილი დო ემიშ ჯილდოშ  278 გომორძგვილი. უნივერსიტეტიშ ასეიან პროფესურაშე, 55 რე ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური, 32 ინჟინერიაშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური, 41 მედიცინაშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური დო 156 ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური. 1974 წანაშე კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი (ლოს-ანჯელესი) რე მაკათური ამერიკაშ უნივერსიტეტეფიშ ასოციაციაშ.

კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (ლოს-ანჯელესი) სტუდენტი-სპორტსმენეფი რეგულარულო მონაწილენა ოლიმპიადეფს დო შხვა სპორტულ ტურნირეფს. 2022 წანაშ მუნაჩემეფით უნივერსიტეტის ჸუნს ოლიმპიადეფიშ 270 მედალოსანი. ჸათავრეშე 136 ორქოშ, 71 ვარჩხილიშ დო 63 ბრინჯაოშ მედალოსანი. უნივერსიტეტის, 1932 წანაშე ჸუნდჷ ორქოშ მედალოსანი სპორტსმენი არძა ოლიმპიადას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი
კატეგორია:ამერიკაშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ უნივერსიტეტეფი
თორნტონ უაილდერი

**თორნტონ ნივენ უაილდერი** (ინგლ. Thornton Niven Wilder; დ. 17 პირელი, 1897, მადისონი, ვისკონსინი, ააშ — ღ. 7 ქირსეთუთა, 1975, ჰამდენი, კონექტიკუტი, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ, ნოველისტი დო დრამატურგი. შინელი რე რომანეფით "*სან ლუის რეიშ ხიდე*" დო "*მაბრუო დღა*", თაშნეშე პიესეფით "*ჩქინი ნოღა*" დო "*ჩქინი კიბირეფიშ კანი*". უაილდერი რდჷ პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატი.

## ბიოგრაფია
თორნტონ უაილდერიქ დებადჷ 1897 წანაშ 17 პირელს, ვისკონსინიშ შტატიშ ნოღა მადისონს. გურაფულენდჷ ობერლინიშ კოლეჯის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ იელიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ ხელუანობეფიშ ბაკალავრიშ ხარისხი. იელიშ უკულ ფრინსთონიშ უნივერსიტეტიშა გეგნორთჷ, სოდეთ 1926 წანას მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი ფრანგულ ლიტერატურას. გურაფაშ თებაშ უკული უაილდერიქ იტალიაშა მიდართჷ დო არქეოლოგიას გურაფულენდჷ. უაილდერიქ მაართა რომანი "*კაბალა*" გჷმაბჟინუ 1926 წანას. 1927 წანას გიშართჷ უაილდერიშ არძაშე უმოსო ჩინებულ რომანქ "*სან ლუის რეიშ ხიდე*", ნამუქჷთ ავტორს დიდი პოპულარობა მუღუ. ჸათე ნახანდიშ გეშა უაილდერს გინოჩეს პულიცერიშ პრემია 1928 წანას. 1930-1937 წანეფს უაილდერი მუშენდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის. 1938 წანას უაილდერიქ მიპალუ პულიცერიშ პრემია მაჟიაშა. პრემიაქ მიაჩჷ პიესაშო "*ჩქინი ნოღა*". 1943 წანას უაილდერიქ მასუმაშა მიპალუ პულიცერიშ პრემია, პიესაშ "*ჩქინი კიბირეფიშ კანი*"-შ გეშა. 

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის უაილდერი მსახურენდჷ ამერიკაშ არმიას. ლჷმაშ თებაშ უკული მუშობა ქიდიჭყჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორო. 1957 წანას უაილდერის გინოჩეს გერმანული წინგიშ ვაჭრუაშ შვიდობაშ პრემია, 1963 წანას დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი. 1968 წანას უაილდერის, ერუანული წინგიშ ფონდიქ გინოჩჷ წინგიშ ერუანული პრემია, რომანი "*მაბრუო დღა*"-შ გეშა.

თორნტონ უაილდერი რდჷ შხვადოშხვა ნათანგეფიშ ავტორი. ინგლისურო გინოთანგჷ ფრანგი დრამატურგეფიშ ანდრე ობეშ დო ჟან-პოლ სარტრიშ პიესეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* თორნტონ უაილდერიშ ჯარალუა
* 
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* , Yale Collection of American Literature. Beinecke Rare Book and Manuscript Library.
* . Yale Collection of American Literature, Beinecke Rare Book and Manuscript Library.
* Finding aid to Thornton Wilder letters at Columbia University. Rare Book & Manuscript Library.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი დრამატურგეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნოველისტეფი
კატეგორია:პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1897
კატეგორია:ნაღურა 1975