open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ანდრე მალრო

**ანდრე მალრო** (ფრანგ. André Malraux; დ. 3 გერგობათუთა, 1901, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 23 გერგობათუთა, 1976, კრეტეი, საფრანგეთი) — ფრანგი ჭარუ, ნოველისტი, პოლიტიკოსი დო ხელუანობეფიშ თეორიტიკოსი. თიში არძაშე უმოსო შანულამი ნახანდი რე რომანი *[[ადამიერიშ ჭარა]]*, ნამუქჷთ 1933 წანას გიშართჷ დო ავტორს დიდი პოპულარობა მოუღჷ. ჸათე რომანიშ გეშათ მალროქ მიპალუ გონკორიშ პრემია. რომანიშ სიუჟეტი ივითარებჷ 1927 წანაშ შანხაიშ კომუნისტური არყებაშ ბორჯის. *ადამიერიშ ჭარა* მაეჩა ოშწანურაშ ფრანგული ლიტერატურაშ შედევრო რე მერჩქინელი. 

ანდრე მალროქ დებადჷ პარიზის. ბაღანა რდუნ თეშ, მასქერეფქ ართიანს ჩეთხის. ჸათეშ გეშათ უმოსო დიდა რდუნდჷ. ჭარალუათ ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ. ლიტერატურული კარიერა 1920-იან წანეფიშე დიჭყჷ. ახალნორდობაშე ბრელს შარალენდჷ. მონაწილენდჷ ესპანეთიშ ომენოღალე ლჷმას (ალურდჷ რესპუბლიკარეფს). მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ქაკათჷ საფრანგეთიშ არმიას. 1940 წანას გერმანალეფქ ოჭოფეს, მარა ინტუ. ხემანჯღვერენდჷ ელზას-ლორენიშ დუდიშული ბრიგადას.

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა თებაშ უკულ, მალროს უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი საფრანგეთიშ თარობას. 1945 წანას შარლ დე გოლიქ მალრო ქჷდანიშნუ ინფორმაციაშ მინისტრო დო 1959 წანას კულტურაშ მინისტრო. ჸათე პოსტი მალროს 1968 წანაშახ უკებუდჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი
კატეგორია:ფრანგი ნოველისტეფი
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსეფი
პატრიკ ბლეკეტი

**პატრიკ მეინარდ სტიუარტ ბლეკეტი, ბარონი ბლეკეტი** (ინგლ. Patrick Maynard Stuart Blackett, Baron Blackett; დ. 18 გერგობათუთა, 1897, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 13 კვირკვე, 1974, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისარი ფიზიკოსი. თიში რკვიებეფი უმოსო ორხველუდჷ კონდენსაციურ კამერეფს, კოსმოსური ჩხორიეფს, პალეომაგნეტიზმის. ჸათე რკვიებეფიშ გეშათ მიპალუ ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1948 წანას. პატრიკ ბლეკეტი რდჷ მაართა მენცარი ნამუქჷთ დანტკიცჷ ნამდა რადიოაქტივობას შეულებჷ გჷმოჭანაფა ქიმიური ელემენტეფიშ ბირთვული ტრანსმუტაციაშ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ბლეკეტიქ მიშეღჷ დიდი თია ოურდუმე სტრატეგიაშ დო ოპერაციული რკვიებეფიშ გოვითარაფაშა.

დებადჷ ლონდონს. გურაფულენდჷ ბრიტანეთიშ ოზუღე ნძალეფიშ კოლეჯის. მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას. უღუდჷ ლეიტენანტიშ ჩინი. 1919 წანას ბლეკეტიქ ოურდუმე კარიერა ქიმიოტუ დო გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ კავენდიშიშ ლაბორატორიას, ექსპერიმენტულ ფიზიკოსო. ბლეკეტი 1924-1925 წანეფს მუშენდჷ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის. 1933-1937 წანეფს რდჷ ბირკბეკიშ ფიზიკაშ პროფესორი. 1937 წანას ბლეკეტიქ გინილჷ მანჩესტერიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ დარსხუ რკვიებეფიშ საირქიანო ლაბორატორია. 1953 წანას ბლეკეტიქ გიშაგორილქ იჸუ ლონდონიშ იმპერიული კოლეჯიშ ფიზიკაშ დეპარტამენტიშ მადუდეთ. პატრიკ ბლეკეტი 1965-1970 წანეფს რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ პრეზიდენტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პატრიკ ბლეკეტი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* პატრიკ ბლეკეტი Nobelprize.org-ის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი INFORMS-ის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკაშ დარგის
ანჯელო სეკი

**ანჯელო სეკი** (იტალ. Angelo Secchi; დ. 28 მანგი, 1818, რეჯო-ემილია, მოდენაშ დო რეჯოშ ოჰერცოგე — ღ. 26 ფურთუთა, 1878, რომი, იტალიაშ ომაფე) — იტალიარი კათოლიკე პაპა დო ასტრონომი, რომიშ კოლეჯიშ ობსერვატორიაშ ხემანჯღვერი 28 წანაშ გოძვენას, ასტრონომიული სპექტროსკოპიაშ პიონერი დო ართ-ართი მაართა მენცარი, ნამუთ ანტკიცენდჷ ნამდა ბჟა მურიცხი რე.

გურაფულენდჷ იეზუიტეფიშ გიმნაზიას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ რომიშ კოლეჯის. 1847 წანაშე რდჷ კათოლიკე პაპა. 1848 წანაშ რომიშ რევოლუციაშ უკულ, ოცხოვრებშა ბრიტანეთიშა მიდართჷ, სოდეთ სტონიჰერსტიშ კოლეჯიშა გემშართჷ. ჸათაქ სეკიქ გეჩინებაფუ სტონიჰერსტიშ ობსერვატორიაშ დირექტორი, იეზუიტი ასტრონომი ალფრედ უელდი, ნამუშ გოლინათ ასტრონომიული რკვიებეფით დეინტერესჷ. მალასჷთ სეკიქ ბრიტანეთიშე ამერიკაშა მიდართჷ დო მუშობა ჯორჯტაუნიშ უნივერსიტეტის ქიდიჭყჷ. სეკიქ იტალიაშა დირთჷ 1850 წანას. ფრანჩესკო დე ვიკოშ რეკომენდაციათ, სეკი ქჷდანიშნეს რომიშ კოლეჯიშ ობსერვატორიაშ დირექტორო. ჸათაქ თინა ღურაშახ მუშენდჷ.

ანჯელო სეკიქ მიოგორუ სუმი კომეტას, აკადგინჷ თუთაშ კრატერიშ კოპერნიკიშ ზუსტი რუკა, თაშნეშე აკადგინჷ მოროხიშ კორობა ილუსტრაციეფი, ეჭარუ მოროხიშ ჟინპიჯიშ არხეფი. სეკიქ გიმირკვიუ ბჟაშ შანეფი, მიოგორუ  ბჟაშ სპიკულეფს. 1860-1870-იან წანეფს სეკი ხემანჯღვერენდჷ ექსპედიციეფს, ნამუეფიშ ღანკი ბჟაშ გეუკუმელაფაშ რკვიება რდჷ.

ანჯელო სეკიშ ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ასტრონომიული სპექტროსკოპია. თიქ გიმიგონჷ ჰელიოსპექტოგრაფი, მურიცხეფიშ სპექტოგრაფი დო ტელესპექტოგრაფი.

ანჯელო სეკიქ მიშეღჷ დიდი თია მურიცხეფიშ სპექტრიშ რკვიებაშა დო წჷმარინუ მურიცხეფიშ სპექტრული კლასიფიკაციაშ მუში ვერსია, ნამუსჷთ სეკიშ კლასიფიკაციას უძახჷნა. სეკიქ, მურიცხეფი სპექტრიშ მეჯინათ გორთუ ხუთი ტიპო. უკულიან პერიოდეფს სეკიშ კლასიფიკაცია დოთირუ ჰარვარდიშ სისტემაქ, მარა სეკიშ ჸათე კონტრიბუციას უღუდუ დიდი შანულობა ასტროფიზიკაშო, მუშენდა სეკი რდჷ მაართა მენცარი ნამუქჷთ დარსხუ მურიცხეფიშ კლასიფიკაციაშ პრინციპი.

სეკი თაშნეშე მოღალენდჷ ფიზიკას, ოკიანოლოგიას დო მეტეოროლოგიას. გიმიგონჷ სეკიშ დისკო დო მეტეოროგრაფი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი ასტრონომეფი
Megan Thee Stallion

მინი|Megan Thee Stallion
**Megan Thee Stallion (მეგან ჯოვონ რუტ პუტი)** (დ. 15 ფურთუთა, 1995) — ამერიკალი რეპერი, ბირეფიშ ავტორი დო მაბირე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ამერიკალი რეპერეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1995
ზაარბრიუკენი

**ზაარბრიუკენი** () — ნოღა გერმანიას, ზაარლანდიშ ნანანოღა. ნოღას ოხორანს 179, 634 ადამიერი (2021).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:გერმანიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
ფრიდრიხ გეორგ ვილჰელმ ფონ სტრუვე

**ფრიდრიხ გეორგ ვილჰელმ ფონ სტრუვე** (გერმ. Friedrich Georg Wilhelm von Struve; რუს. Василий Яковлевич Струве; დ. 15 პირელი, 1793, ალტონა, ჰოლშტაინიშ ოჰერცოგე — ღ. 23 გერგობათუთა [ჯვ.სტ. 11 გერგობათუთა], 1864, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთიშ იმპერია) — გერმანალი ასტრონომი დო გეოდეზისტი.

გურაფულენდჷ დორპატიშ (ასეიანი ტარტუ) უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ დორპატიშ ობსერვატორიას. 1813 წანაშე რდჷ დორპატიშ უნივერსიტეტიშ ასტრონომიაშ დო მათემატიკაშ პროფესორი. 1839 წანას სტრუვექ დარსხუ პულკოვოშ ობსერვატორია დო რდჷ თიში დირექტორი.

სტრუვე, უმოსო შინელი რე ჟირული მურიცხეფიშ (*Double star*) რკვიებეფით. მუში კარიერაშ გოძვენას თიქ მიოგორუ ბრელი ჟირული მურიცხის დო 1827 წანას გჷმაბჟინუ თინეფიშ კატალოგი. სტრუვე რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ ზიმუ მურიცხი ვეგაშ პარალაქსი. სტრუვე, თაშნეშე მოღალენდჷ გეოდეზიას დო რდჷ ინიციატორი ტრიანგულაციური რკვიებეფიშ რშვილიშ, ნამუსჷთ სტრუვეშ პატიოცემელო სტრუვეშ გეოდეზიური რულეს უძახჷნა.

სტრუვექ 1826 წანას მიპალუ ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ ორქოშ მენდალი, 1827 წანას ომაფე მენდალი. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური დო ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ საპატიო მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ასტრონომეფი
კატეგორია:გერმანალი გეოდეზისტეფი
სუნჯა (ინგუშეთი)

**სუნჯა** (; 2016 წანაშახ — ორჯონიკიძევსკაია,  ) — ნოღა ინგუშეთის, რუსეთიშ ფედერაციას. სუნჯაშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი (*ნამუშ აკოდგინალუაშა ვენშმურს*). 

## სქოლიო

კატეგორია:ინგუშეთიშ ნოღეფი
ყარაბულაქი (ინგუშეთი)

**ყარაბულაქი** () — ნოღა ინგუშეთის, რუსეთიშ ფედერაციას. ყარაბულაქიშ ონოღე ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 

## სქოლიო

კატეგორია:ინგუშეთიშ ნოღეფი
იტალიაშ ომაფე (1861-1946)

**იტალიაშ ომაფე** (იტალ. Regno d'Italia) — სახენწჷფო, ნამუთ არსებენდჷ 1861 წანაშ 17 მელახიშე 1946 წანაშ 2 მანგიშახ.

სახენწჷფოქ დირსხუ 1861 წანაშ 17 მელახის, მუჟამსჷთ სარდინიაშ მაფა ვიტორიო ემანუელე II-ქ გჷმოცხადებულქ იჸუ იტალიაშ მაფათ. იტალიაშ ომაფექ იფორმირჷ შხვადოშხვა ჭიჭე სახენწჷფოეფიშ გოართოიანაფათ.

ავსტრია-იტალიაშ ლჷმაშ უკულ, იტალიაშ ომაფექ დირთინუ ვენეტოშ რეგიონი. 1870 წანას იტალიაშ ჯარქ გემშართჷ რომიშა. ჸათეშ შედეგო გეთუ რომიშ პაპეფიშ, დოხოლაფირო ანთასწანიანი ხეშულობაქ. 1882 წანას, იტალიაშ ომაფექ ქაკათჷ გერმანიაშ იმპერიაშ დო ავსტრია-უნგრეთიშ ალიანსის, მარა მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის იტალიაქ ანტანტაშ ნძალეფს ქალუდირთჷ.

1922 წანას, იტალიაშ პრემიერ მინისტრო გინირთჷ ბენიტო მუსოლინიქ. ჸათე პერიოდიშე იტალია შინელი რდჷ მუჭოთ "ფაშისტური იტალია". მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ, 1946 წანაშ 2 მანგის, იტალიას იმანჯჷ კონსტიტუციური რეფერენდუმქ, ნამუშ შედეგო გეუქვჷ მონარქიაქ დო დირსხუ თეხანური იტალიაშ რესპუბლიკაქ.

## ლიტერატურა
* Duggan, Christopher (2008). The Force of Destiny: A History of Italy Since 1796, Houghton Mifflin Harcourt.
* Killinger, Charles L. (2002). The history of Italy, Westport (CT): Greenwood Press.

კატეგორია:იტალია
კატეგორია:იტალიაშ ისტორია
ვასილი ჟუკოვსკი

**ვასილი ანდრეიშ სქი ჟუკოვსკი** (რუს. Васи́лий Андре́евич Жуко́вский; დ. 9 ფურთუთა [ჯვ სტ. 29 ღურთუთა], 1783,  ბელიოვიშ მაზრა, ტულაშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 24 პირელი [ჯვ.სტ. 12 პირელი], 1852, ბადენ-ბადენი, ბადენიშ დიდი ოჰერცოგე, გერმანიაშ კონფედერაცია) — რუსი პოეტი, მათანგალი დო ლიტერატურული კრიტიკოსი. 1817-1841 წანეფს რდჷ კნეინა ალექსანდრაშ დო თიში სქუაშ, მუმალი იმპერატორიშ ალექსანდრე II-შ მაგურაფალი.

ვასილი ჟუკოვსკი რე ავტორი ლერსეფიშ, პოემეფიშ, ელეგიეფიშ, რომანსეფიშ, ობირეშეფიშ დო ბალადეფიშ. უმოსო შინელი რე ნათანგეფით, ნამუეფქჷთ მოუღჷ ქვერსემი პოპულარობა. რუსული ნინაშა გინოთანგჷ ჰომეროსიშ, ფირდოუსიშ, იოჰან ვოლფგანგ ფონ გოეთეშ, ფრიდრიხ შილერიშ, ჯორჯ გორდონ ბაირონიშ დო შხვა გიშარჩქინელი პოეტეფიშ ნაწარმებეფი. ჸათე ნათანგეფიშ უმენტაშობა რუსული ლიტერატურაშ კლასიკათ რე მერჩქინელი.

ჟუკოვსკიქ მიშეღჷ რომანტიზმიშ გემაჸვენჯობა რუსეთიშა.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი პოეტეფი
კატეგორია:რუსი მათანგალეფი
გერმანიაშ კონფედერაცია

**გერმანიაშ კონფედერაცია**, თაშნეშე **გერმანიაშ რსხუ** (გერმ. Deutscher Bund) — 39 გერმანული სუვრენული სახენწჷფოშ გოართოიანაფა, ნამუქჷთ დირსხუ ვენაშ კონგრესით 1815 წანას დო არსებენდჷ 1866 წანაშახ. გერმანიაშ კონფედერაცია წიმინდე რომიშ იმპერიაშ მონძე სახენწჷფო რდჷ.

გერმანიაშ კონფედერაციაშ თარი პოლიტიკური ორგანო რდჷ ბუნდესტაგი, ნამუშ მაკათურეფი რდეს კონფედერაციაშა მიშმალი სახენწჷფოეფიშ წჷმმარინაფალეფი. 

1848-1849 წანეფიშ რევოლუციაშ ბორჯის, რდჷ ცადეფი, კონფედერაციაშ ტრანსფორმაციაშ ფედერალური სახენწჷფოთ, ნამუსჷთ აღვენუდჷ ლიბერალური კონსტიტუცია (პაულსკირხეშ კონსტიტუცია). 1848 წანაშ 12 კვირკვეს აკოცუ კონფედერაციაქ, მარა რევულუციაშ მარცხებაშ უკული, თიქ კინე ქიდირსხუ 1850 წანას.

1866 წანაშ ავსტრო-პრუსო-იტალიური ლჷმას გემორძგუ პრუსიაშ ომაფექ. შედეგო აკოცუ კონფედერაციაქ დო პრუსიაშ ლიდერობათ დირსხუ ოორუე გერმანიაშ კონფედერაციაქ, ნამუსჷთ ქაკათჷ ბრელი გერმანული სახენწჷფოქ. ოორუე გერმანიაშ კონფედერაციას 1871 წანას ჯოხოდვალაქ დათირჷ დო თის ოფიციალურო ქიგიადჷ გერმანიაშ იმპერიაქ. 1870 წანაშ საფრანგეთ-პრუსიაშ ლჷმაშ უკულ, გოართოიანაფილი გერმანული სახენწჷფოშ იმპერატორო (კაიზერი)  გჷმოცხადებულქ იჸუ პრუსიაშ მაფაქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ოორუე გერმანიაშ კონფედერაცია
* გერმანიაშ იმპერია
* გერმანიაშ ისტორია

## ლიტერატურა
* Blackbourn, David (1998). The Long Nineteenth Century: A History of Germany, 1780–1918.
* Brose, Eric Dorn (1997). German History, 1789–1871: From the Holy Roman Empire to the Bismarckian Reich.

კატეგორია:გერმანიაშ კონფედერაცია
კატეგორია:გერმანიაშ ისტორია
კატეგორია:გერმანია
ჰოლანდიაშ რესპუბლიკა

**ჰოლანდიაშ რესპუბლიკა**, **გოართოიანაფილი პროვინციეფიშ რესპუბლიკა** (ნიდ. Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden) — კონფედერაციული სახენწჷფო, ნამუთ არსებენდჷ 1579 წანაშე 1795 წანაშახ (ბატავიაშ რევოლუციაშახ). რესპუბლიკაქ დირსხუ მუჟამსჷთ შკვითი ნიდერლანდური პროვინციეფქ ეარყეს ესპანეთიშ ხეშულობაშ მეხჷ. თინეფქ მალას ქჷდარსხუეს ართოიანი ალიანსი დო გჷმაცხადეს ზოხორინელობა 1581 წანას. რესპუბლიკა იკათუანდჷ გრონინგენიშ, ფრისლანდიაშ, ოვერეისელიშ, გელდერნიშ, უტრეხტიშ, ჰოლანდიაშ ოგრაფეშ დო ზელანდიაშ ოგრაფეშ ტერიტორიეფს.

ჰოლანდიაშ რესპუბლიკა ტერიტორიათ დო მახორობათ ჭიჭე რდჷ. მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ დოხოლაფირო 1.5 მილიონი ადამიერს. მარა რესპუბლიკა აკონტროლენდჷ ვაჭრუაშ შარეფს, ჸათეშ გეშათ სახენწჷფოს ქვერსემი შანულობა უღუდჷ. სავაჭრო კომპანიეფიშ (ჰოლანდიაშ ოსტინდოეთიშ კომპანია, ჰოლანდიაშ ვესტინდოეთიშ კომპანია) გჷმორინაფათ რესპუბლიკაქ დარსხუ მუში კოლონიური იმპერია. ვაჭრუაშე მუშნალი ფინანსეფით, ჰოლანდიაშ რესპუბლიკაქ ეიოგჷ ართ-ართი უდიდაში ფლოტი მოსოფელიშ მასშტაბით. ჰოლანდიაშ ფლოტი აკმოდირთუდჷ დოხოლაფირო 2,000 გემიშე. მუში ჸოფაშ გოძვენას რესპუბლიკა მონაწილენდჷ შხვადოშხვა ოურდუმე კონფლიქტეფს: ოთხონეჩწანიანი ლჷმა, ჰოლანდია-პორტუგალიაშ ლჷმა (1602–1663), ინგლის-ჰოლანდიაშ ლჷმეფი, საფრანგეთ-ჰოლანდიაშ ლჷმა (1672–1678), ჩხოროწანიანი ლჷმა (1688–1697), ლჷმა ესპანეთიშ მონძეობაშო (1702–1713), ლჷმა ავსტრიაშ მონძეობაშო (1744–1748) დო მაართა კოალიციაშ ლჷმა (1792–1795).

ჰოლანდიაშ რესპუბლიკას, სიმაღალას მიოჭირინუ ხელუანობაქ დო მენცარობაქ. რესპუბლიკაშ არსებობაშ გოძვენას, თაქ მოღალენდეს გიშარჩქინელი ხანტუეფი: რემბრანდტი, იან ვერმეერი, მენცარეფი: ჰუგო გროციუსი, ქრისტიან ჰიუიგენსი, ანტონ ვან ლევენჰუკი დო შხვეფი. XVII ოშწანურას ჰოლანდიაშ კომერცია, ვაჭრუა, მენცარობა, ხელუანობა, ოურდუმე საქმე აღიარაფილი რდჷ მოსოფელიშ მასშტაბით. ჸათე პერიოდი ისტორიას, შინელი რე მუჭოთ ნიდერლანდეფიშ ორქოშ ეპოქა.

მავითობრუო ოშწანურაშე დიჭყჷ ჰოლანდიაშ რესპუბლიკაშ ეკონომიკური დაღამაკებაქ. მაართა კოალიციაშ ლჷმაშ დო ბატავიაშ რევოლუციაშ შედეგო 1795 წანას რესპუბლიკაქ აკოცუ. ჰოლანდიაშ რესპუბლიკაშ მონძეთ გინირთჷ ბატავიაშ რესპუბლიკაქ.

## ლიტერატურა
* Israel, J. I. (1995). The Dutch Republic: Its Rise, Greatness, and Fall, 1477–1806. Oxford: Clarendon Press.

კატეგორია:ნიდერლანდეფი
კატეგორია:ნიდერლანდეფიშ ისტორია
ოგე ბორი

**ოგე ნილს ბორი** (დან. Aage Niels Bohr; დ. 19 მანგი, 1922, კოპენჰაგენი, დანია — ღ. 8 ეკენია, 2009, კოპენჰაგენი, დანია) — დანიარი ფიზიკოსი. ატომიშ ბირთვის, წილაკიშ ჸარაფიშ დო კოლექტივური ჸარაფიშ ურთიართალაშ დო ჸათე ურთიართალას გერსხილი ატომიშ ბირთვიშ სტრუქტურაშ თეორიაშ რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1975 წანას. ოგე ბორიქ პრემია მიპალუ ბენ როი მოტელსონი დო ჯეიმს რეინუოტერიწკჷმა ართო.

დებადჷ კოპენჰაგენს, გიშარჩქინელი ფიზიკოსიშ ნილს ბორიშ დო თიში ალმასქუშ მარგარეტ ნერლუნდიშ ფანიას. ბორეფიშ ფანია ცხოვრენდჷ კოპენჰაგენი უნივერსიტეტიშ თეორიული ფიზიკაშ ინსტიტუტის (ასეიანი ნილს ბორიშ ინსტიტუტი). ჸათაქ ახალნორდი ოგე ბორიქ გეჩინებაფუ შინელი ფიზიკოსეფი, ნამუეფით მუში მუმაწკჷმა მუშენდეს : ჰანს კრამერსი, ოსკარ კლეინი, იოსიო ნისინა, ვოლფგანგ პაული დო უერნერ ჰეიზენბერგი. ოგე ბორი გურაფულენდჷ ფიზიკას კოპენჰაგენიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, რდჷ მანჰეტენიშ პროექტიშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოგე ბორი Nobelprize.org-ის
* ოგე ბორი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:დანიარეფი
კატეგორია:დანიარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დანიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკაშ დარგის
იან კოჰანოვსკი

**იან კოჰანოვსკი** (; დ. 1530, სიცინა, პოლონეთიშ ომაფეშ გურგინი — ღ. 22 მარაშინათუთა, 1584, ლუბლინი, რეჩ პოსპოლიტა) — ეჸონუაშ ეპოქაშ პოლონარი პოეტი, პირველი კაბეტი ერუანული პოეტი. თიში შანულამი ნახანდეფი რე — პოემა „ტრენი“, მორჩილი ლერსეფიშ ციკლი „ფრაკში“, ღურაშ უკული გჷმიბჟინუ ნაკორობაქ „იან კოჰანოვსკიშ ბირეფი“.

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1530
კატეგორია:ნაღურა 1584
კატეგორია:ნაღურა 22 მარაშინათუთა
კატეგორია:პოლონარი პოეტეფი
კატეგორია:XVI ოშწანურაშ პოლონეთიშ პოეტეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ დრამატურგეფი
ვროცლავიშ კოპერნიკიშ ჯოხოდვალაშ აეროპორტი

**ვროცლავიშ [[ნიკოლაი კოპერნიკი|კოპერნიკიშ]] ჯოხოდვალაშ აეროპორტი** () — ოერეფოშქაშე კომერციული აეროპორტი ვროცლავს, პოლონეთიშ ობჟათე-ბჟადალშე.

აეროპორტი იდვალუაფუ ნოღაშ ცენტრიშე დოხოლაფირო 10 კიმოლეტრიშ მეძენას; ეროპორტის ბაზირენს Ryanair (ბაზა 29.03.2012 წანაშე) დო Wizz Air, LOT, EuroLOT, OLT Express, Lufthansa, Scandinavian Airlines System.

აეროპორტიშ ისტორიაქ დიჭყჷ 1930-იან წანეფს, მუჟანსჷთ აკოგჷ ოფურინალ ვექ გერმანულ არმიაშ ოხვილურო. თინწკჷმა თის ჯოხოდჷ **ბრესლაუ-შიონგარტენი** (). 1945 წანაშ ფურთუთას, აეროპორტი დეკჷ სხუნუეფიშ ჯარქ. ომენოღალე ავიაციაქ ოფურინალიშ გჷმორინაფა დიჭყჷ 1945 წანაშ მანგიშე.

1945 წანაშე ჯოხოდჷ **ვროცლავ-სტრაჰოვიცე** (). ნიკოლაი კოპერნიკიშ ჯოხოდვალაქ მიაჩჷ 2005 წანაშ 6 ქირსეთუთას.

მინი|თარი ტერმინალიშ ჯარალობური მაქდორი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვროცლავიშ აეროპორტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Port lotniczy Wrocław-Strachowice na zdjęciach satelitarnych w serwisie Wikimapia
* Port Lotniczy Wrocław Strachowice na zdjęciach archiwalnych i współczesnych na portalu *dolny-slask.org.pl*
* Port Lotniczy Wrocław Strachowice na zdjęciach archiwalnych i współczesnych na portalu *fotopolska.eu*

## სქოლიო

კატეგორია:პოლონეთიშ აეროპორტეფი
კატეგორია:ტრანსპორტი ვროცლავს
Android 14

**Android 14** (*თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ *'Android U** დო **Android Upside Down Cake**') — პოპულარულ ოპერაციულ სისტემა Android-იშ მავითაანთხა ვერსია. Android-იშ ახალი ვერსია წჷმორინაფილქ იჸუ 2023 წანაშ 10 მესის, Google I/O-შ კონფერენციას.

Android 14-იშ ბეტა ვერსიაქ გინწყჷ 2023 წანაშ 8 მანგის.

## გიშაშქუმალაშ გრაფიკა
Android 14 Upside Down Cake-იშ გიშაშქუმალაშ გრაფიკა კინე თიჯგურა რდჷ, მუჭოთ Android 13 Tiramisu.

2023 წანაშ 8 ფურთუთას, წჷმორინაფილქ იჸუ პირველ ართამ ვერსიაქ შემმუშებელეფშო გეჸვენჯი მონწყილობეფიშოთ: 

Pixel 4A, Pixel 5, Pixel 5A, Pixel 6, Pixel 6 Pro, Pixel 6A, Pixel 7, Pixel 7 Pro. 

თინა წჷმორინას ირზენს, დო მუს ოკო ველდჷდათ Android-იშ ახალ ვერსიაშე, მარა, მუჭოთ ჯოხოდვალაშე ჩქჷ, თინა ხვალე შემმუშებელეფშო რე გიშართილი. თენა თის შანენს, ნამჷ-და ანდროიდიშ თე ვერსიას ორჩანიეთ დიო ხოლო ვაუღჷ არძა მუმალი ფუნქცია, ნამუთ ორიენტირაფილი რე რჩქვანელობურ მახვარებუეფშო, დო თიქ შილებე იჸუას მერკეთ სტაბილურქ, ვინდარო ბეტა ვერსიაქ, ნამუქჷთ გიშართჷ პირელიშ თუთას. თეშ გოთოლწონაფათ, Google-ქ გაცხადჷ Android 14 Developer Preview 1-შ გეშა დო თაშნეშე მუს შილებე ველუდათ.

Google-შ შემმუშებელეფიშ წიმიწორე ვერსიას თარი ფოკუსირაფა იკეთებუაფუ თი გოუჯგუშაფეფშა, ნამუთ გიშართილი რე აპლიკაციეფშო დო თინეფიშ რჯებაშო. მუჭოთ Android-შ უწმოხიანი შხვა ვერსიეფიშ შხვანსჷნ თეშ, Google არძაშე უპირველაშე გურს გუთმუჩანს მერგებას, ნამუთ შანენს, ნამჷ-და თირუეფიშ უმენტაშობა, ნამუთ მერსხილი რე აპლიკაციეფწკჷმა, ვა რე უციო. თენა თიშ ალბეთობას ურკენს, ნამჷ-და ჯვეშ აპლიკაციეფს ვემიახუჯუან Android 14-შა. გეძნელი თირუეფიშ აწარინალო, შემმუშებელეფს შეულებჷნა Android-იშ შემმუშებელეფიშ პარამეტრეფს გოთიშან ვარ-და ჩართან ახალი ფუნქციეფი.

Android 14-შ პირველ ართამ ბეტა ვერსიაქ გიშართჷ 2023 წანაშ პირლეს.

## სქოლიო

კატეგორია:Android-იშ ოპერაციული სისტემეფი
გერმანიაშ იმპერია

**გერმანიაშ იმპერია**, **მაჟირა რაიხი** (გერმ. Deutsches Kaiserreich) — გერმანული სახენწჷფო, ნამუთ არსებენდჷ 1871 წანაშე - გერმანიაშ გოართოიანაფაშე 1918 წანაშ გერგობათუთაშ რევოლუციაშახ.

იმპერიაქ დირსხჷ 1871 წანაშ 18 ღურთუთას, მუჟანსჷთ ობჟათე გერმანულ სახენწჷფოეფქ ქაკათეს ოორუ გერმანიაშ კონფედერაციას დო ნძალაშა მიშელჷ ახალი კონსტიტუციაქ. პრუსიაშ მაფა ვილჰელმ I-ქ (ჰოჰენცოლერნეფიშ დინასტიაშე) გჷმოცხადებულქ იჸუ იმპერიაშ იმპერატორო, ბერლინქ ქუდოსკიდჷ ნანანოღათ, პრუსიაშ მინისტრი-პრეზიდენტი ოტო ფონ ბისმარკიქ გიშაგორილქ იჸუ იმპერიაშ კანცლერო. 

გერმანიაშ იმპერია იკათუანდჷ 25 სახენწჷფოს, 4 ომაფეს, 6 კაბეტ ოჰერცოგეს, 5 ოჰერცოგეს, 7 სათაროს, ჰანზაშ ლიგაშ 3 დუდიშული ნოღას დო 1 იმპერიული ტერიტორიას. პრუსია, ნამუთ ოთხი ომაფეშე ართ-ართი რდჷ, აკმადგინანდჷ იმპერიაშ ტერიტორიაშ დო მახორობაშ ⅔-ს. პრუსიაშ დომინირაფა რდჷ კონსტიტუციურო გარანტირაფილი — პრუსიაშ მაფა თაშნეშე რდჷ გერმანიაშ იმპერიაშ იმპერატორი (კაიზერი).

1850-იან წანეფიშე იჭყაფჷ იმპერიაშ ბიწორი ინდუსტრიალიზაცია. მიძინჷ ნოშქერიშ, რკინაშ, ბულათიშ, ქიმიური ნიფთიერებეფიშ წარმებაქ, გიფართინუ რკინაშშარაშ რშვილქ. 1871 წანას, იმპერიას ჸუნდჷ 41 მილიონი მახორუ, 1913 წანაშო 68 მილიონი.

გერმანიაშ იმპერიაშ ბორჯის, გევითარჷ ორთაშობური მენცარობეფქ, ფიზიკაქ დო ქიმიაქ. ჸათე პერიოდეფიშო ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფიშ ნასუმორი ქიმიაშ დო ფიზიკაშ დარგის რდეს გერმანალეფი. იმპერიაშ ჸოფაშ 47 წანაშ გოძვენას, გერმანიაქ გინირთჷ ევროპაშ ომენცარე, ინდუსტრიული დო ტექნოლოგიური ცენტრო. 1913 წანაშო იმპერია რდჷ კონტინენტური ევროპაშ უკაბეტაში ეკონომიკა დო მოსოფელიშ მასშტაბით მასუმა უკაბეტაში. გერმანიაშ არმია რდჷ არძაშე უმოსო ნძალიერი არმია მოსოფელს დო ფლოტი რდჷ მაჟირა ბრიტანეთიშ ომაფე ფლოტიშ უკული.

1879 წანას გერმანიაშ იმპერიაქ გენშართჷ ალიანსიშა ავსტრია-უნგრეთიწკჷმა დო უკულ იტალიაწკჷმა. თაშნეშე, გერმანიაქ დეხოლჷ ოსმალეთიშ იმპერიას. მაართა მოსოფელიშ ლჷმას გერმანიაშ მარცხებაშ დო გერგობათუთაშ რევულუციაშ შედეგო იმპერატორი ვილჰელმ II-ქ გეგნოდირთჷ დო იმპერიაქ ხოლო აკოცჷ. ვერსალიშ 1918 წანაშ აპიჯაფათ გერმანიას ქიგიოდვეს რეპარაცია 132 მილიარდი ორქოშ მარკაშ მუდანობათ, თაშნეშე თიში არმიაქ ლიმიტირაფილქ იჸუ 100,000 კოჩიშახ.

## ქოძირით თაშნეშე
* გერმანიაშ ომაფე

## ლიტერატურა
* Berghahn, Volker Rolf. Imperial Germany, 1871–1914: Economy, Society, Culture, and Politics (2nd ed. 2005)
* Blackbourn, David. The Long Nineteenth Century: A History of Germany, 1780–1918 (1998)

კატეგორია:გერმანიაშ იმპერია
კატეგორია:გერმანიაშ ისტორია
კატეგორია:გერმანია
ოპერაციული სისტემაშ კაბრა

**[[ოპერაციული სისტემა|ოპერაციული სისტემაშ]] კაბრა** ( „კაბრა“) — პროგრამა, ნამუთ წჷმარინუანს ინტერფეისის სისტემაშ ფუნქციეფშა მახვარებუეფიშ ურთიართქიმინუაშო.

კატეგორია:ოპერაციული სისტემა
კატეგორია:ტექსტური ინტერფეისი
კატეგორია:საუნჩაშო კაბრეფი
ზიზი (წყარმალუ)

**ზიზი**(არაბ. واد زيز) — წყარმალუ მაროკოშ ობჟათეშე დო ალჟირიშ ბჟადალშე.

წყარმალუ ოდუდე იდვალუაფუ შქა ატლასიშ გვალეფს, მეურს ობჟათეშე, გიშმურს ნოღეფს ერ-რიში დო ერ-რაშიდია, უკული გჷნმოკვათუნს ტაფილალეტიშ ოაზისის. წყარმალუ ჭყანიერო რკებულენს, ნამუშ უკული თის ინმაკათუ წყარმალუ ღერისი (*Oued Ghéris*). წყარმალუს თუდოლენ მალობას ჯოხო ად-დაურა (*Oued ad-Daoura*), ნამუთ საჰარაშ ქვიშეფს მიშმადინუ ალჟირიშ ტერიტორიას.

წყარმალუშ ედომუშამი სიგჷნძა რე დოხოლაფირო 282 კმ. წყარმალუ სქიდუ გვალეფს თირიშ ნდღულაფათ დო ჭვემეფით. წყარმალუ გჷმირინუაფუ ოწყარალო. წყარმალუს აკოგაფილი რე მუსხირენი კაშხალი.

კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მაროკოშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ალჟირიშ წყარმალუეფი
ლუკოსი

**ლუკოსი** (, *უედ-ლუკკოს*) — კაბეტი წყარმალუ მაროკოშ ოორუეშე. წყარიშ ხარჯიშ მეჯინათ, მაროკოშ მასუმა წყარმალუ რე.

კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მაროკოშ წყარმალუეფი
პლანშეტური კომპიუტერი

**პლანშეტური კომპიუტერი** (-შე — ზიტყვაზიტყვათ *მორჩილი დგიმი*; კალკა -შე), **ელექტრონული პლანშეტი**, შხირას **პლანშეტი** — აკოშაყარელი სმება, ნამუთ იკათუანს შხვადოშხვა ტიპიშ სენსორულ ეკრანამ ელექტორნულ მონწყილობას, ნამუთ საშვალებას ირზენს კომპიუტერული პროგრამეფი ბმართათ ეკრანს მოჩამილ ობიექტეფშა კითეფიშ გეცაცაფათ.

[thumb|250px|[Apple iPad]]
პლანშეტურ კომპიუტერიშ მართუა შილებე ხეშ გეცაცაფათ, სტილუსით, კლავიატურათ დო ჭუკიათ. კანკალე პლანშეტიშ უღჷ მუში კლავიატურა.

## პლანშეტური კომპიუტერიშ გვარობეფი
thumb|250px|პლანშეტური ნოუთბუქი Toshiba 3500

**პლანშეტური პერსონალური კომპიუტერი** — ნოუთბუქეფიშ გვარობა, ნამუქჷთ ხვარებაშა მიშართჷ 2002 წანაშ გერგობათუთას, Microsoft Tablet PC-შ აპარატულ-პროგრამულ პლატფორმაშ პრეზენტაციაშ უკული. უღჷ სენსორული ეკრანი დო საშუალებას ირზენს იმუბშუათ სტილუსით ვარ-და კითეფით, თაშნეშე კლავიატურაშ დო ჭუკიაშ გჷმორინაფათ დო თინეფიშ უმუშოთ.

### Slate PC
**Slate PC** () — პლანშეტური პერსონალური კომპიუტერიშ კომპაქტური ვარიანტი 7-11 დიუმიანი დიაგონალიშ ეკრანით, ნამუთ გოჭყაფილი რე ინტერნეტ-პლანშეტეფწკჷმა კონკურენციაშ ღანკით.
წჷმარინუანს IBM PC-მოხუჯე კომპიუტერს დო გჷმირინუანს დესკტოპიშ ოპერაციულ სისტემას (სამანგათ, Microsoft Windows) .

### ულტრამობილური პერსონალური კომპიუტერი
thumb|250px|Wibrain B1 UMPC
**ულტრამობილური პერსონალური კომპიუტერი ** (), კინოხ ჩინებული რდჷ კოდური ჯოხოთ **Origami Project** — ოშქაშე ზჷმაშ მობილურ კომპიუტერეფიშ სპეციფიკაცია. თე გვარობაშ პლამშეტური კომპიუტერი შიმუშუეს Microsoft-იქ, Intel-ქ, Samsung-იქ დო შხვ. მონწყილობაშ პროექტიქ დო პროტოტიპიქ პირველაშე წჷმორინაფილქ იჸუ 2006 წანაშ მელახის, CeBIT-ის.

### ინტერნეტ-პლანშეტი
[thumb|[Google Nexus 9]]
**ინტერნეტ-პლანშეტი** ( ვარ-და *Web tablet* — ვებ-პლანშეტი) — **პლანშეტური კომპიუტერეფიშ** ტიპი 4-შე 11-შახ დიუმიშ დიაგონალიშ ეკრანით, ნამუთ არსულენს მუჭოთ ნოუთბუქიშ თეშ სმარტფონიშ ფუნქციეფს. მოჩამილ ტიპიშ მონწყილობა, პრაქტიკულო ირო ანჯარელი რე ჟირ კამერათ, ართი გჷმირინუაფუ მუჭოთ ვებ-კამერა, სამანგათ, ვიდეოკონფერენციეფს კომუნიკაციაშო, მაჟირა – გინაღალარო.↵ინტერნეტ-პლანშეტეფი, მუჭოთ წესი,ირო რენა ცართული ინტერნეტიშა — Wi-Fi-თ ვარ-და 3G/4G/5G-რსხუთ. თეშ გეშა ინტერნეტ-პლანშეტეფი მოხუჯური რე ვებ-სერფინგიშო, ვებ-აპლიკაციეფიშ განწყუმალო დო ნამდგა ვებ-ნინალეფწკჷმა მიორსხუაფალო.
ინტერნეტ-პლანშეტიშ ომართალო გჷმირინუაფუ სენსორული ეკრანი, ნამუთ რეაგირენს კითიშ გენჭირათ, ფიზიკური კლავიატურაშ დო ჭუკიაშ უმუშო. კანკალე თეხანური ინტერნეტ-პლანშეტი პროგრამეფიშ ომართალო გჷმირინუანს მულტითაჩ-ჟესტეფს.
ტენსიფტი

**ტენსიფტი** () — წყარმალუ მაროკოს. სიგჷნძა — 270 კმ. რანჩოშ ფართობი — 19 850 კმ². წყარმალუშ ოდუდე იდვალუაფუ მაღალ ატლასის, ინმაკათუ ატლანტიშ ოკიანეს. წყარმალუ გჷმირინუაფუ ოწყარალო.

კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მაროკოშ წყარმალუეფი
საგია-ელ-ჰამრა

**საგია-ელ-ჰამრა** (, *ზტზ.* „ჭითა სვირი“) — წყარმალუ ბჟადალ საჰარას (დე-ფაქტო მაროკოს, დე-იურე სადრ-ის). წანმოწანაშ უმენტაშ ხანს კალაპოტი გესქირაფილი რე, წყარიტ გითმიფშაფუ ხვალე ჭვემეფიშ ბორჯის. წყარმალუშ ჯოხოქ გიადჷ ისტორიულ სეგიეტ-ელ-ჰამრაშ ოლქის დო მაროკოშ ელ-აიუნ-ბუჟდურ-სეგიეტ-ელ-ჰამრაშ რეგიონს.

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მაროკოშ წყარმალუეფი
სებუ (წყარმალუ)

**სებუ**, თაშნეშე **უედ-სებუ** () — უშხუაში წყარმალუ მაროკოს, ნამუთ მეურს ქიანაშ ოორუეშე. ჯვეშო ფინიკიალეფს წყარმალუშა უჯოხოდეს სებუსი. წყარმალუშ ოდუდე რე ჯებელ-ბენი-აზრარი, შქა ატლასიშ ოორუე-ბჟადალ გარახაშე, მეურს ნოღა ფესიშ ბჟაეიოლშე 5 კმ-შ მეძენას, ინოკათაფუშ გოხოლუას ინმაკათუ წყარმალუ ბეტის დო საბოლათ აკათაფუ ატლანტიშ ოკიანეს, ნოღა მეჰდიაშ გოხოლუას. წყარმალუ ნიშოული რე 20 კმ-შ მეძენას ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯიშე კენიტრაშახ — მაროკოშ აკა ოწყარმალონე ონიშოლი.

წყარმალუშ სიგჷნძა რე 458 კმ, წყარიშ ოშქაშე ხარჯი — 137 მ³/წმ. წყარიშ ხარჯიშ მეჯინათ სებუ ქიანაშ პირველ აბანს იკენს, სიგჷნძაშ მეძინათ — მაჟირა რე უმ-ერ-რბიაშ უკული. წყარმალუ სებუშ ლეხერი ძალამი ჸოფიერი რე, თექ მოჸუნა ზეთიშხილი, ორზა, ქობალკაკალი, ჭაშანქარი, ციტრუსეფი დო ჸურზენი.

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მაროკოშ წყარმალუეფი
უნგრეთიშ ომაფე

**უნგრეთიშ ომაფე** უნგრ. Magyar Királyság, ლათ. Regnum Hungariae, გერმ. Königreich Ungarn) — მონარქია, ცენტრალური ევროპას. 1000 წანას იშტვან I-შ (არპადეფიშ დინასტია) კორონაციათ იჭყაფჷ უნგრეთიშ ომაფეშ ისტორია. არპადეფიშ დინასტია ომაფეს დოხოლაფირო 300 წანაშ გოძვენას მართუნდჷ. 

ოსმალეთიშ იმპერიაშ ოკუპაციური პოლიტიკაშ შედეგო, მავითაამშვა ოშწანურას ომაფექ გირთუ სუმი ნორთო: ჰაბსბურგეფიშ უნგრეთო, ოსმალეთიშ უნგრეთო დო გვერდო ზოხორინელი ტრანსილვანიაშ ოთარეთ. მოჰაჩიშ ლჷმაშ (1526) უკული 1918 წანაშახ უნგრეთიშ ხვისტა უკინებუდეს ჰაბსბურგეფს.

1867 წანას უნგრული დიხეფქ მიშელჷ ავსტრია-უნგრეთიშ აკოდგინალუაშა, წიმინდე იშტვანიშ გირგვინიშ დიხეფიშ ჯოხოდვალათ. 1918 წანას აკოცუ ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერიაქ. ჸათე პერიოდიშ უკული უნგრეთიქ გინირთჷ რესპუბლიკათ. 1920 წანას კინე გიჭყჷ უნგრეთიშ ომაფექ დო თინა არსებენდჷ 1946 წანაშახ. ჸათე პერიოდეფს რეგენტობაშ პერიოდის უძახჷნა. რეგენტობაქ გეთუ 1946 წანას, მუჟამსჷთ სსრრ-ქ აკეთჷ უნგრეთიშ ოკუპაცია.

უნგრეთიშ ომაფე რდჷ მულტიეთნიკური სახენწჷფო გოჭყაფაშე ტრიანონიშ აპიჯაფაშახ დო იკათუანდჷ ასეიანი უნგრეთიშ, სლოვაკეთიშ, ტრანსილვანიაშ ტერიტორიეფს დო რუმინეთიშ, ზაკარპატიაშ (ასეიანი უკრაინა), ვოევოდინაშ (ასეიანი სერბეთი), ბურგენლანდიშ (ასეიანი ავსტრია), მედიმურიეშ (ასეიანი ხორვატია) დო პრეკმურიეშ (ასეთი სლოვენია) ტერიტორიული ნორთეფს, თაშნეშე ნამთინე ოფუტეეფს, ნამუეფით ამდღა პოლონეთიშ აკოდგინალუაშა მიშმულა. 1102 წანაშე უნგრეთიშ ომაფეშა მიშმეშჷ ხორვატიაშ ომაფე ხოლო, უნგრეთ-ხორვატიაშ უნიათ.

მოჰაჩიშ ლჷმაშახ ომაფეშ მახორუეფიშ 80 % რდეს უნგრალეფი. მარა მავითოჩხორა ოშწანურას, ომაფეშ 14 მილიონი მახორუშე ხვალე 6 მილიონი რდჷ უნგრალი. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ, კაბეტი ტერიტორიული თირუეფიშ გეშათ, უნგრეთიქ გინირთჷ ჰომოგენური სახენწჷფოთ. თეხანური უნგრეთიშ მახორობაშ 98 % ეთნიკური უნგრალეფი რენა.

## ლიტერატურა
* Molnár, Miklós, and Anna Magyar. A Concise History of Hungary (2001).
* Kontler, Laszlo. A History of Hungary (2006).

კატეგორია:უნგრეთი
კატეგორია:უნგრეთიშ ომაფე
კატეგორია:უნგრეთიშ ისტორია
ინგლისიშ ომაფე

**ინგლისიშ ომაფე** (ინგლ. Kingdom of England) — სუვერენული სახენწჷფო დიდი ბრიტანეთიშ კოკის, 927 წანაშე 1707 წანაშახ. ინგლისიშ ომაფექ ოფიციალურუ დირსხუ 927 წანაშ 12 კვირკვეს, მუჟამსჷთ შხვადოშხვა ანგლო-საქსურ ომაფეეფქ გეერთიანეს ართი სახენწჷფოთ, ანგლო-საქსონეფიშ მაფა ათელსტანიშ ხემანჯღვერობათ.

1016 წანას ინგლისიშ ომაფექ მიშელჷ ოორუეშ ზუღაშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა, ნამუთ სუმი სახენწჷფოშ ინგლისიშ, დანიაშ დო ნორვეგიაშ უნია რდჷ. ნორმანეფიშით ინგლისიშ ოკუპაციაშ უკულ (1066), ინგლისიშ ნანანოღაქ დო ომაფე რეზიდენციაქ ანგლო-საქსური უინჩესტერიშე გინილჷ ლონდონიშა, ნამუქჷთ მალას გინირთჷ ომაფეშ უკაბეტაში კომერციული ცენტრო.

ინგლისიშ ისტორია 1066 წანაშე ომაფე დინასტიეფიშ მეჯინათ, ირთუ პერიოდეფო: ნორმანეფიშ პერიოდი (1066–1154), პლანტაგენეტეფი (1154–1485), ტიუდორეფი (1485–1603) დო სტიუარტეფი (1603–1707) (ინტერეგნუმი 1649–1660 წანეფს).

1284 წანას, უელსიშ ოკუპაციაშ უკული, უელსიქ მიშელჷ ინგლისიშ ომაფეშ კონტროლიშა. ედვარდ III-შ (1327–1377) ბორჯის, ინგლისიქ გინირთჷ ევროპაშ ართ-ართი შანულამი სახენწჷფოთ. 1340-იან წანეფიშე ინგლისი ოცადუდჷ საფრანგეთიშ ოკუპაციას ხოლო, მარა ოშწანიანი ლჷმაშ უკული, ინგლისიქ მიოდინუ არძა ფრანგული ტერიტორიეფი, კალეშ მოხ. ვარდეფიშ ლჷმაშ უკულ, ნამუქჷთ 1455 წანას დიჭყჷ, ინგლისის მართუნდჷ ტიუდორეფიშ დინასტია. XV-XVI-XVII ოშწანურეფს ინგლისის, არდგილი უღუდჷ რენესანსიშ პერიოდის, ნამუთ იხასიათებუდჷ კულტურული დო ხელუანური გემაჸვენჯობეფით. 1542 წანას ინგლისიქ მიოჭირინუ რსული გოართოიანაფას უელსიშ სათაროწკჷმა.

1603 წანას ტიუდორეფი დოთირუ სტიუარტეფიშ დინასტიაქ. სტიუარტეფიშ ბორჯის ინგლისიქ მიოჭირინუ პოლიტიკური უნიას შოტლანდიაწკჷმა დო ირლანდიაწკჷმა. სტიუარტეფიშ ბორჯის, ომენოღალე ლჷმაშ (1642-1651) შედეგო, მაფა ჩარლზ I-ს, 1649 წანას ღურა ქიმუსაჯეს დო დუდი მეკვათეს. მონარქიული ხეშულობაქ კინ დირთჷ 1660 წანას, მარა ომენოღალე ლჷმაქ დადგინჷ პრეცენდენტი თიშო ნამდა, მაფა  ვამართუნდუკო ოკო პარლამენტიშ უმუშო. ჸათე პრეცენდენტიქ ლეგალურო გამანგარებულქ იჸუ 1688 წანაშ სახელუანი რევოლუციათ. ჸათე პერიოდიოშე ინგლისიშ ომაფე დო თიში მონძე სახენწჷფოეფი ფუნქციონირენდეს მუჭოთ კონსტიტუციური მონარქიეფი. 1707 წანაშ 1 მესიშ უნიაშ აქტით გეერთიანეს ინგლისიქ დო შოტლანდიაქ ართი სუვერენული სახენწჷფოთ დიდი ბრიტანეთიშ ომაფეთ, ნამუთ 1800 წანაშ 31 ქირსეთუთაშახ არსებენდჷ.

## ლიტერატურა
* Bartlett, Robert (2002). England under the Norman and Angevin kings: 1075–1225. Oxford University Press.
* Harriss, G.L. (2005). Shaping the nation: England 1360–1461. Oxford University Press
* Loades, David Michael (1999). Politics and nation: England 1450–1660. Wiley-Blackwell

კატეგორია:ინგლისი
კატეგორია:ინგლისიშ ომაფე
კატეგორია:ინგლისიშ ისტორია
დიდი ბრიტანეთიშ ომაფე

**დიდი ბრიტანეთიშ ომაფე**, ოფიციალურო **დიდი ბრიტანეთი** (ინგლ. Kingdom of Great Britain, Great Britain) — სუვერენული სახენწჷფო ბჟადალი ევროპას, 1707 წანაშ 1 მესიშე 1800 წანაშ 31 ქირსეთუთაშახ. ომაფექ დირსხუ 1707 წანაშ უნიაშ აქტით, ნამუქჷთ ინგლისიშ (იკათუანდჷ უელსის) დო შოტლანდიაშ ომაფეეფი ართი სახენწჷფოთ გაერთიანჷ. სახენწჷფოშ მამართალი პოლიტიკური ორგანო რდჷ პარლამენტი უესტმინსტერიშ დოხორეშე. 

დუდშე ინგლისი დო შოტლანდია რდეს ზოხორინელი ომაფეეფი, მარა 1603 წანაშ გირგვინეფიშ უნიათ, შოტლანდიაშ მაფა ჯეიმს VI-ქ, თაშნეშე გინირთჷ ინგლისიშ დო ირლანდიაშ მაფათ. ჯეიმსი რდჷ მაართა მაფა, ნამუთ მუში დუს უძახუდჷ დიდი ბრიტანეთიშ მაფას. ჯეიმსიშ პერიოდიოშე, ბრელშა რდჷ ცადებეფი ბრიტანული ომაფეეფიშ პოლიტიკური გოართოიანაფაშ, მარა ვართ ინგლისიშ დო ვართ შოტლანდიაშ პარლამენტიქ თენა ვემიღჷ.

დიდი ბრიტანეთიშ ომაფე რდჷ ართ-ართი დომინანტური სახენწჷფო მოსოფელიშ მასშტაბით. თინა დომინირენდჷ ინდოეთიშ სუბკონტინენტის, ოორუე ამერიკას. ამერიკაშ რევოლუციური ლჷმაშ (1775-1783) შედეგო ბრიტანეთიშ ამერიკული კოლონიეფქ მიპალუ ზოხორინელობა დო დირსხუ ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფქ. 1787 წანაშე ბრიტანეთიქ დიჭყჷ ახალი ობჟათე უელსიშ კოლონიზაცია.

1800 წანაშ უნიაშ აქტით დიდი ბრიტანეთიშ ომაფექ გეერთიანჷ ირლანდიაშ ომაფეწკჷმა დო დირსხუ ახალი სუვერენული სახენწჷფოქ — დიდი ბრიტანეთიშ დო ირლანდიაშ გოართოიანაფილი ომაფექ.

## ლიტერატურა
* Colley, Linda (2009). Britons: Forging the Nation 1707–1837 (2nd ed.). Yale University Press. 
* Cowie, Leonard W (1967). Hanoverian England, 1714–1837.
* O'Gorman, Frank (1997). The Long Eighteenth Century: British Political and Social History 1688–1832.

კატეგორია:დიდი ბრიტანეთიშ ომაფე
კატეგორია:ბრიტანეთიშ ისტორია
კატეგორია:ინგლისიშ ისტორია
კატეგორია:შოტლანდიაშ ისტორია
კატეგორია:დიდი ბრიტანეთი
საქორთუოშ სახენწჷფო გერბი

**საქორთუოშ სახენწჷფო გერბი** — საქორთუოშ სახენწფო სიმბოლო შილაწკჷმა დო ჰიმნწკჷმა ართო, მკშაღალირქ იჸუ საქორთუოშ პრეზიდენტიშ ინიციატივათ, საქორთუოშ ორგანული კანონიშ ოსხირიშ მეჯინათ, ნამუქჷთ ნძალაშა მიშართჷ 2004 წანაშ 10 გჷმათუთაშე (მეღებული რე პარლამენტიშით დო ხემოჭარილი საქორთუოშ პრეზიდენტიშით 2004 წანაშ 1 გჷმათუთას). სახენწჷფო გერბიშ ავტორი რე ხანტუ, ჰერალდიკოსი მამუკა გონგაძე, დევიზიში – ვალერი ბახტაძე დო თამაზ ნანიტაშვილი. დუდმაართაშე, საკონკურსე ვერსიათ, გერბი იმაჟირენს ბაგრატიონეფიშ სათუროშ გერბიშ კონცეფციას დო გჷმოხანტუალას, მარა ანდა სხუნუაშ (ოკათე, საპარლამენტე) უკული, გერბიშ ტარ ნორთიქ მიღჷ ელაზჷმაფათ ლექინი კომპოზიცია: ჯეგე გერგიშ ვარჩხილიშფერი გმოხანტუალა დინცხფერიშ ფორუს. 2004-2005 წწ ბრიტანეთიშ ჰერალდიკოსეფიშ კოლეჯიშ რეკომენდაციეფით მოხვადჷ გერბიშ ხალიწუაქ დო გეგმიქიმინჷ საბოლა, ასეიან სახეთ, ნამუთ პარლამენტიქ ომანგე თირუეფით დანტკიცჷ.

## სქოლიო

კატეგორია:სახენწჷფო გერბეფი
კატეგორია:საქორთუოშ სახენწჷფო გერბეფი
გერბი
კატეგორია:გერბეფი ნჯილოშ გჷმოხანტუალათ
კატეგორია:გერბეფი დრაკონიშ გჷმოხანტუალათ
კატეგორია:გერბეფი გურგინიშ გჷმოხანტუალათ
კატეგორია:გერბეფი ჯვარიშ გჷმოხანტუალათ
კატეგორია:გერბეფი ცხენიშ გჷმოხანტუალათ
კატეგორია:გერბეფი ჯეგეეგიშ გჷმოხანტუალათ
კატეგორია:გერბეფი ბინეხიშ გჷმოხანტუალათ
ალფრედ კინსი

**ალფრედ ჩარლზ კინსი** (ინგლ. Alfred Charles Kinsey; დ. 23 მანგი, 1894, ჰობოკენი, ნიუ-ჯერსი, ააშ — ღ. 25 მარაშინათუთა, 1956, ბლუმინგტონი, ინდიანა, ააშ) — ამერიკალი სექსოლოგი, ბიოლოგი, ენტომოლოგიაშ დო ზოოლოგიაშ პროფესორი, სექსიშ რკვიებეფიშ ინსტიტუტიშ დუმარსხუაფალი. შინელი რე წინგეფით *"კოჩიშ სექსუალური რჯებეფი"* (1948) დო *"ოსურიშ სექსუალური რჯებეფი"* (1953), თაშნეშე *[[კინსიშ შკალა]]*-თ.

ალფრედ კინსი მერჩქინელი რე ამერიკული სექსოლოლოგიაშ უდიდაში ფიგურათ. თიში რკვიებეფი ვახუდჷ ხვალე თეორიას დო ინტერვიუეფს. კინსი კაბეტი შანულობას არძენდჷ პრაქტიკას დო სექსუალური აქტეფს გერსხილი პრაქტიკული რკვიებეფს. კინსიქ მიშეღჷ დიდი თია ადამიერიშ სექსუალობაშ რკვიებაშა.

დებადჷ ნიუ-ჯერსიშ ნოღა ჰობოკენს. ბაღანობაშე დეინტერესჷ ბიოლოგიათ, ზოოლოგიათ დო ბოტანიკათ. 1914 წანას გემშართჷ ბოუდინ-კოლეჯიშა, სოდეთ ენტომოლოგიას გურაფულენდჷ. კინსიქ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია, 1919 წანას. მუშენდჷ ინდიანაშ უნივერსიტეტის (ბლუმინგტონი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალფრედ კინსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
*კინსიშ ინსტიტუტიშ ვებსაიტი 
*ნეკროლოგი
*

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი სექსოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი ენტომოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი ზოოლოგეფი
რუმინეთიშ ომაფე

**რუმინეთიშ ომაფე** (რუმ. Regatul României) — კონსტიტუციური მონარქიული სახენწჷფო, ნამუთ არსებენდჷ 1881-1947 წანეფს.

რუმინეთიშ ომაფეშ არსებობაშ გოძვენას, თიში სანძღოეფი ფშხირას ითირუდჷ. ზოხორინელობაშ გჷმოცხადებაშ ბორჯის, თინა იკათუანდჷ ვლახეთის, მოლდოვას დო დობრუჯას. ომაფეშ ბჟაეიოლი სანძღო იდვალუაფუდჷ წყარმალუ პრუტის დო დნესტრის, ოორუეშე ომაფეს უხურგანდჷ კარპატეფიშ გვალეფი, ბჟაეიოლშე, ომაფეს თაშნეშე უხურგანდჷ უჩა ზუღა, ბჟადალშე ბანატიშ გვალეფი დო ობჟათეშ სანძღო გიშმეშჷ დუნაის.

რუმინეთიშ სანძღოეფიშ მასშტაბურ თირუაქ მოხვადჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, მუჟამსჷთ აკოცუ ავსტრია-უნგრეთიშ დო რუსეთიშ იმპერიეფქ. ჸათე მოლინეფიშ შედეგო, რუმინეთიშ ომაფეშა გემშართჷ ბანატიქ, ბუკოვინაქ, ტრანსილვანიაქ, მარამურეშიქ დო ბესარაბიაქ.

1918-1940 წანეფს რუმინეთიშ ომაფექ მიოჭირინუ ტერიტორიაშ მაქსიმალური გოფართინაფას. 1940 წანას ომაფექ მიოდინუ ოორუე ტრანსილვანია (ქიმიძინჷ უნგრეთიქ), ბესარაბია, ბუკოვინა (ქიმიძინჷ სსრრ-ქ), ობჟათე დობრუჯა (დირთინუ ბულგარეთიქ).

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ, სსრრ-შ დო კოალიციური თარობებიშ (სოდეთ კომუნისტეფი დომინირენდეს) გოლინათ, რუმინეთიშ მონარქიაქ გეუქვჷ დო დირსხუ რუმინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაქ, ნამუთ სსრრ-შ სატელიტი სახენწჷფო რდჷ.

## მახორობა
რუმინეთიშ მახორობაშ მუდანობა ბორჯიშ მეჯინათ ითირუდჷ. 1915 წანას მახორუეფიშ მუდანობა აკმადგინანდჷ დოხოლაფირო ბრუი მილიონს დო 1942 წანას 19 მილიონს.
ერუანული აკოდგინალუა 1930 წანას რდჷ ჸათეცალი:
* რუმინალეფი — 71,9 %
* უნგრალეფი — 7 %
* გერმანალეფი — 4,1 %
* ურიეფი — 4 %
* რუსინეფი დო უკრაინალეფი — 3,2 %
* რუსეფი — 2,3 %
* ბულგარალეფი — 2 %

რუმინეთიშ ომაფეს თაშნეშე ოხორანდეს თურქეფი, გაგაუზეფი, ალბანარეფი, სომეხეფი, პოლონარეფი, ხორვატეფი დო შხვეფი.

## ლიტერატურა
* Treptow, Kurt W. A history of Romania (1996).

კატეგორია:რუმინეთი
კატეგორია:რუმინეთიშ ომაფე
კატეგორია:რუმინეთიშ ისტორია
დემნა გვასალია

**დემნა გვასალია** (დ. 25 მელახი, 1981, სოხუმი) — ქორთუ მოდაშ დიზაინერი. გურაფულენდჷ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის დო ანტვერპენიშ ომაფე აკადემიას, ხელუანობაშ ფაკულტეტის. დუდენდჷ „Maison Martin Margiela“-შ დო „Louis Vuitton“-იშ ბუნეფს. ასე რე ფრანგული მოდაშ ჸუდეშ, „Balenciaga“-შ გოჭყაფური მადუდე.

## ბიოგრაფია
დემნა გვასალიაქ დებადჷ 1981 წანაშ 25 მელახის, ნოღა სოხუმს, საქორთუოს. ბაღანობაშე რდჷ დოინტერესაფილი ხანტუათ დო მუკაქუნალით, მარა ფანიაშ მოთხირით ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ოერეფოშქაშე ეკონომიკაშ ფაკულტეტის ჩერიცხჷ. 4 წანაშ უკული, ეკონომიკაშ ფაკულტეტის სტიპენდიანტი კურნათებუ რდჷ. გინოჭყვიდირელჷ აფუდჷ გურაფაშ გაგჷნძორაფა მაგისტრატურას ეკონომიკაშ მალობათ, მარა თიშ ფანიაქ ოხორინეთ გერმანიაშა მიდართჷ, სოდე გეგნოჭყვიდჷ ეკონომიკაშ მაგისტრატურიშ მანგიორო, ანტვერპენს ხელუანობაშ აკადემიაშა ჩაბარება. 

გვასალიაქ მიდართჷ ანტვერპენშა, თექიან ომაფე აკადემიაშ ხელუანობაშ ფაკულტეტშა ჩარიცხებელო. 800 მაკორინეშე თიქ თი 70-ის ქჷმოხვადუ, ნამუეფქჷთ ომაფე აკადემიას გურაფა დიჭყესჷნ. პირველი კურსიშ ბოლოს თინა 70 სტუდენტიშე 16 გიშაგორილეფს ქჷდიტუეს, გურაფაშ თებაშ უკული, ვალტერ ვან ბეირენდონკიქ, ნამუთ აკადემიაშ რექტორი დო დემნაშ პროფესორი რდჲნ, თიქ მუშ ბრენდის ქომოლკოჩიშ მუკაქუნალიშ დიზაინერალა მიარზიუ. გვასალია ბელგიას, ბეირენდოკწკჷმა წანმოწანა დო გვერდის მჯუშენდჷ, თეშ უკული — დორხველი ნამუშერეფი პარიზშა მიდაჯღონჷ. თეშნერო თინა პარიზიშა ქიმიჭანუეს, სოდე „Maison Margiela“-ს დეკჷ აბანი. თიშ ოფიციალური კარიერაქ მოდაშ სფეროს მარჯიელას დიჭყჷ.

დემნა გვასალიაქ პარიზის, მარჯიელაშ ოსურიოშ დო ქომოლკოჩიშ ღოზიშ მაჸვენჯ დიზაინერო სუმ წანაშ ქიმუშჷ. დუდენდჷ „H&M & Margiela“-შ კოლაბორაციას 2012 წანას. უკული მიარზიუეს წოროხანდა „Louis Vuitton“-იშ კრეატიული დირექტორიშე, მარკ ჯეიკობსიშე. მაღალი გასწორებაშ დო ჯგირი პიჯალეფიშ უმკუჯინალო, გვასალიას ლუი ვიტონს მუშობაქ ვემეწონჷ დო მუშ მაჸალეეფწლჷმა (Margiela-შე) ართო, გაჭყჷ დორხველი ბრენდი, „Vetements“ (ფრანგულო „მუკაქუნალი“). 

2015 წანაშ გჷმათუთას, დემნა „Balenciaga“-შ გოჭყაფურ დირექტორო ქჷდარინეს. 

## ჯილდოეფი
2016 წანას, გიშაშქუმალა „Business of Fashion“-ქ დემნა გვასალია წანაშ პერსონათ აღიარჷ. 2016 წანაშ „Fashion Awards“-იშ დოჯილდაფას თიქ წანაშ ზათი მუკაქუნალიშ ოერეფოშქაშე დიზაინერიშ ჯილდო გეჭოფჷ, „Vetements“-იქ წანაშ ოერეფოშქაშე ნოღურ ლუქს კლასიშ ბრენდო გჷნირთუ.
* საქორთუოშ ჭარაფაშ მენდალი (2021) „მოდაშ სფეროს წჷმოძინელი მოღალობაშ დო ხურგაშ გალე საქორთუოშ პოპულარიზაციაშო მიშნაღელი პიჯული თიაშ გეშა“
* უკრაინაშ III ხარისხიშ ორდენი „დოინალაფაშო“ (2022) „შანულამი პიჯული დოინალაფაშო ოერეფოშქაშე წოროხანდაშ განმტკიცებაშ, უკრაინაშ სახენწჷფო სუვერენიტეტიშ დო ტერიტორიული თელუანობაშ ხუჯიშ დოკინაშ დო უკრაინაშ სახენწფოშ პოპულარიზაციაშო შანუყლამი თიაშ გეშა“
* ქართიშ პატჷცემული მენოღალე (2022)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთუ დიზაინერეფი
კატეგორია:მოდაშ დიზაინერეფი
კატეგორია:სოხუმს დუნაბადეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ჭარაფაშ მენდალით დოჯილდაფილეფი
კატეგორია:ქართიშ პატჷცემული მენოღალეეფი (2022)
მოდა

[მინი|მოდაშ ილუსტრაცია [ჟორჟ ბარბიერიშით 1912 წანას ჟურნალს „La Gazette du bon ton“, თიმ ბორჯიშ არძაშე გაულამ მოდურ გიშაშქუმალას.]] 
**მოდა** (ფრანგ. mode, ლათ.-შე modus — ზჷმა, სახე, მეშქაშაფა, წესი) — ტერმინი, ნამუთ ჹმოხანტუაფონ (ექსპრესიაშ) გოპატჷნაფილ მალობას წჷმარინუანს, მარა თაშნეშე შხირას ოძირანს გჷმოხანტუაშ კერზო მანერას, სტილს, ნამუთ არძოშო დჷმახასიათაფალი ვა რე. თის თაშნეშე დინორსხუ იდეა, ნამჷ-და მოდა უმოს ბიწორას ითირუ, ვინდარო კულტურა ზოგადო. ტერმინეფი "მოდური" ვარ-და "მოდაშე გიშულირი" გჷმირინუაფუ მიდგაინშა ვარ-და მუდგაინშა, ნამუთ ექსპრესიაშ ტეხანურ პოპულარული მოდაშ ფარგანეფს ინმოდოხოდჷნ. ტერმინს შხირას ჯგირი შანულობა მიაჩამუ დო სტილიშ დო ხიბულუაშ სინონიმი რე. მარა კანკალეშა მოდას ნეგატიური შანულობა უღჷ, მუჭოთ ჸოფიერობაშ დო მატერიალიზმიშ სინონიმს.

## თშნეშე ქოძირით
*მაღალი მოდა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გვანცა ლომიძე — ბიწორი მოდა 
*მარიამ კვარაცხელია — იქნება თუ არა ოდესმე მოდის ინდუსტრია მდგრადი? 

## ლიტერატურა
*Braudel, Fernand ''Civilization and Capitalism, 15th–18th Centuries, Vol 1: The Structures of Everyday Life," William Collins & Sons, London 1981 ISBN 0-520-08114-5

კატეგორია:მოდა
კატეგორია:სოციოლოგია
კატეგორია:კულტურა
საფრანგეთიშ ომაფე

**საფრანგეთიშ ომაფე** (ფრანგ. Royaume de France) — მონარქიული სახენწჷფო ბჟადალი ევროპას, თეხანური საფრანგეთიშ ტერიტორიას. მაღალი შქა ოშწანურეფიშ პერიოდიშე, საფრანგეთი რდჷ ართ-ართი დომინანტური სახენწჷფო მოსოფელიშ მასშტაბით. თინა თაშნეშე რდჷ კოლონიური სახენწჷფო დო უღუდჷ მუში კოლონიეფი აზიას, აფრიკას დო ოორუე ამერიკას.

## ქოძირით თაშნეშე
* საფრანგეთიშ ისტორია

## ლიტერატურა
* Price, Roger. A Concise History of France (1993)

კატეგორია:საფრანგეთი
კატეგორია:საფრანგეთიშ ისტორია
სემიუელ ლენგლი

**სემიუელ პირპონტ ლენგლი** (ინგლ. Samuel Pierpont Langley; დ. 22 მარაშინათუთა, 1834, როქსბერი, მასაჩუსეტსი, ააშ — ღ. 27 ფურთუთა, 1906, ეიკენი, ობჟათე კაროლინა, ააშ) — ამერიკალი ასტრონომი, ფიზიკოსი დო ავიაციაშ პიონერი, ბოლომეტრიშ გჷმაგონებელი.

გურაფულენდჷ ბოსტონიშ ლათინური სკოლას დო ბოსტონიშ უმაღალაში ინგლისური სკოლას. უკულ მუშენდჷ ჰარვარდიშ ობსერვატორიას, ასისტენტო. უკულ ომუშებუშა გინილჷ ამერიკაშ ოურდუმე-ოზუღე აკადემიაშა. 1867 წანაშე ლენგლი რდჷ ალეგეინიშ ობსერვატორიაშ დირექტორი დო პიტსბურგიშ უნივერსიტეტიშ ასტრონომიაშ პროფესორი. 1887-1906 წანეფს რდჷ სმითსონიშ ინსტიტუტიშ მელამოსე. 1890 წანას ლენგლიქ დარსხუ სმითსონიშ ასტროფიზიკური ობსერვატორია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
ფელიქს ბლოხი

**ფელიქს ბლოხი** (გერმ. Felix Bloch; დ. 23 გჷმათუთა, 1905, ციურიხი, შვეიცარია — ღ. 10 ეკენია, 1983, ციურიხი, შვეიცარია) — შვეიცარიალი-ამერიკალი ფიზიკოსი. ატომიშ გვირზილიშ ჭაჭმენტური ვეშ ზიმუაშ გვირზილურ-ჭაჭმენტური რეზონანსული მეთოდიშ გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის, 1952 წანას. ბლოხიქ პრემია მიპალუ ედუარდ მილს პერსელიწკჷმა ართო. ბლოხიქ მიშეღჷ ფუნდამენტური თეორიული კონტრიბუცია ფერომაგნეტიზმიშ მენცარული გაგებაშა დო კრისტალური მასარეფს (*[[ინგლისური ნინა|ინგლ.]]* *crystal lattices*) ელექტრონიშ რჯებეფიშ რკვიებაშა. ფელიქს ბლოხი მერჩქინელი რე გვირზილური ჭაჭმენტური რეზონანსიშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო.

ბლოხიქ დებადჷ ციურიხის, შვეიცარიალი ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ფიზიკას ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის, სოდეთ თიში მაგურაფალეფი რდეს პეტერ დებაი დო ჰერმან ვაილი. დებაიშ ინიციატივათ ბლოხიქ გურაფა გაგინძორჷ ლაიფციგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია უერნერ ჰეიზენბერგიშ ხემანჯღვერობათ, 1928 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ, ბლოხი მუშენდჷ გიშარჩქინელი მენცარეფიწკჷმა: ციურიხის — ვოლფგანგ პაულიწკჷმა, ნიდერლანდეფს — ჰანს კრამერსი დო ადრიან ფოკერიწკჷმა, კოპენჰაგენს — ნილს ბორიწკჷმა, რომს — ენრიკო ფერმიწკჷმა. 1932 წანას ბლოხიქ გერმანიაშა დირთჷ დო თექ გაგინძორჷ მუში ომენცარე კარიერა. გერმანიაშ ხეშულობაშა ნაცისტეფიშ მულაშ უკულ, ბლოხიქ გერმანია ქიდიტუ დო დიო საფრანგეთიშა მიდართჷ დო უკულ ამერიკაშა.

ამერიკას, ბლოხი 1934 წანაშე მუშენდჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტის. 1938 წანაშე - კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის. ჸათაქ თიში რკვიებეფი ორხველუდჷ ნეიტრონიშ ჭაჭმენტური მომენტიშ დოდგინას, 37 ინჩიანი ციკლოტრონიშ გჷმორინაფათ. 1939 წანას ბლოხიქ მიპალუ ამერიკაშ მენოღალობა.

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ოკათუდჷ მანჰეტენიშ პროექტის დო მუშენდჷ ლოს-ალამოსიშ ერუანული ლაბორატორიას, ნამუთ მალას ქიდიტუ დო გინილჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ ხემანჯღვერენდჷ რადარიშ პროექტის. 1954-1955 წანეფს ბლოხი რდჷ გვირზილური რკვიებეფიშ ევროპული ორგანიზაციაშ გენერალური დირექტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფელიქს ბლოხი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ფელიქს ბლოხი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შვეიცარიალეფი
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკაშ დარგის
ობჟათე-ბჟაეიოლი დეპარტამენტი (ჰაიტი)

**ობჟათე-ბჟაეიოლი დეპარტამენტი** (, ) —ჰაიტიშ რესპუბლიკაშ 10 დეპარტამენტშე ართ-ართი.

ფართობი — 2 034 კმ², 2015 წანაშ მუნაჩემეფით, დეპარტამენტიშ მახორობა 632,601 ადამიერს აკმადგინანს. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ჟაკმელი.

კატეგორია:ჰაიტიშ დეპარტამენტეფი
ედოარდო ამალდი

**ედოარდო ამალდი** (იტალ. Edoardo Amaldi; დ. 5 ეკენია, 1908, კარპანეტო-პიაჩენტინო, იტალიაშ ომაფე — ღ. 5 ქირსეთუთა, 1989, რომი, იტალია) — იტალიარი ფიზიკოსი. თიში ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ: ატომური სპექტროსკოპია, ნეიტრონული ფიზიკა, ელემენტარული წილაკეფიშ ფიზიკა, კოსმოსური ჩხორიეფიშ ფიზიკა. მერჩქინელი რე მაეჩა ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაშ ბირთვული ფიზიკოსო. მიშეღჷ ტერმინი ნეიტრინო.

დებადჷ შინელი იტალიარი მათემატიკოსიშ, პადუაშ უნივერსიტეტიშ პროფესორიშ უგო ამალდიშ ფანიას. ედოარდო ამალდი გურაფულენდჷ საპიენცაშ უნივერსიტეტის. მუში ომენცარე კარიერაშ გოძვენას ამალდი მუშენდჷ საპიენცაშ უნივერსიტეტის. რდჷ ბირთვული ფიზიკაშ ერუანული ინსტიტუტიშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. 1952-1954 წანეფს მუშენდჷ ბირთვული რკვიებეფიშ ევროპული ორგანიზაციაშ გენერალური მელამოსეთ. რე დოხოლაფირო 200 ომენცარე პუბლიკაციაშ ავტორი. 

ამალდი რდჷ დეი ლინჩეიშ ერუანული აკადემიაშ, ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ, მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ დო ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ედოარდო ამალდი (1908-1989)

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი ფიზიკოსეფი
ეტორე მაიორანა

**ეტორე მაიორანა** (იტალ. Ettore Majorana; დ. 5 მარაშინათუთა, 1906, კატანია, იტალიაშ ომაფე — უშარეთ მედინჷ დოხოლ. 27 მელახი, 1938, იტალია) — იტალიარი ფიზიკოსი-თეორიტიკოსი. თიში რკვიებეფი უმოსო ორხველუდჷ ნეიტრინოეფიშ მასას. 

დებადჷ სიცილიაშ ნოღა კატანიას. გურაფულენდჷ დიო ინჟინერიას, ფიზიკათ უკულიანი პერიოდის დეინტერესჷ. დუდშე დაინტრესებული რდჷ ატომური სპექტროსკოპიათ. მაართა ომენცარე ნახანდი 1928 წანას გჷმაბჟინუ. 1931 წანას გიშართჷ მაიორანაშ სტატიაქ ატომიშ სპექტრიშ ავტოიონიზაციაშ გეშა. ჸათე ფენომენს თინა სპონტანური იონიზაციას უძახუდჷ.

1932 წანას ირენ ჟოლიო-კიურიქ დო ფრედერიკ ჟოლიო-კიურიქ ექსპერიმენტეფიშ გჷმორინაფათ ოძირეს ნამდა არსებენდჷ თიხანური ბორჯიშო უჩინებუ წილაკი დო თინეფიშ არზით თინა რდჷ გამა-ჩხორია. მაიორანაშ არზით ჸათე წილაკის ოკო უღუდკო ნეიტრალური მუხტი დო პროტონიშ მანგური მასა. ჸათე წილაკი რდჷ ნეიტრონი. ენრიკო ფერმიქ მაიორანას მეჩჷ რეკომენდაცია, ჸათეშ გეშათ დუჭარუდკო ომენცარე სტატია, მარა მაიორანაქ ვეგიაჸუნუ თე საქვარს. 1932 წანას ინგლისარი ფიზიკოსიქ ჯეიმზ ჩედვიკიქ ექსპერიმენტით დანტკიცჷ ნეიტრონიშ არსებობა. ჩედვიკიქ 1935 წანას მიპალუ ნობელიშ პრემია.

1933 წანას მაიორანაქ ერუანული რკვიებეფიშ სხუნუშ გრანტით, გერმანიაშა მიდართჷ, სოდეთ მუშენდჷ უერნერ ჰეიზენბერგიწკჷმა ართო. მაიორანაქ ართი პერიოდის იმუშუ ნილს ბორიწკჷმა ხოლო. 

1933 წანას კინ რომშა დირთჷ. 1938 წანას, 32 წანერი მაიორანაქ გინირთჷ ნეაპოლიშ უნივერსიტეტიშ თეორიული ფიზიკაშ რსული პროფესორო. 1937 წანას გჷმაბჟინუ ეკონია ომენცარე სტატია ელექტრონეფიშ დო პოზიტრონეფიშ სიმეტრიული თეორიაშ გეშა.

1938 წანაშ მელახის მაიორანაქ მედინჷ — დიო ბანკიშე ფარა გეგშუღალუ, პალერმო-ნეაპოლიშ გემიშ ბილეთი ქუჸიდირუ დო ჸათეშ უკული თიში ნაქური ვაჩქჷ. ართი ვერსიათ დეპრესიული მაიორანაქ დუდი დიჸვილუ. მაჟირა ვერსიათ თიქ ლათინური ამერიკაშა მიდართჷ, სოდეთ 1959 წანაშახ ნოცხოვრებუე. 2015 წანაშ რომიშ პროკურატურაშ მუნაჩემეფით, თინა ვენესუელაშ ნოღა ვალენსიას უძირუნა. ოთხი წანათ ადრე, 2011 წანას იტალიური მედიაშ ინფორმაციათ, რომიშ პროკურატურაქ მიოგორუ ართი მოწამეს, ნამუთ მაიორანას შეხვალამუ ბუენოს-აირესის, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულიანი პერიოდის. 

ეტორე მაიორანაშ ჯოხონობაშ რე მაიორანაშ განტოლება დო მაიორანაშ ფერმიონი. 2006 წანას დირსხუ მაიორანაშ მემორიალური პრემიაქ. 

## ლიტერატურა
* Esposito, Salvatore (2017). Ettore Majorana - Unveiled Genius and Endless Mysteries. Springer Biographies. Springer International Publishing. 

კატეგორია:უშარეთ დინაფილეფი
კატეგორია:ზუღას დინაფილეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ ფიზიკოსეფი
კატეგორია:იტალიარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ფიზიკოსეფი
ნეგროიდული რასა

**ნეგროიდული რასა** (თაშნეშე **კონგოიდი**)  — პიგმეეფწკჷმა ართო აფრიკაშ ძინძიერი მახორეეფიშ რასა.

კანკალეშა ტერმინი „ნეგროიდული რასა“ გმირინუაფუ, მუჭოთ ეკვატორული რასაშ სინონიმი. თენა გოპიჯაფილი რე თით, ნამჷ-და კანკალე მარკვიალი ნეგროიდულ რასას ეკვატორულს (ნეგროავსტრალიურლს) მიორხველანს. ხურგაშგალენურ ლიტერატურას ნეგროიდულ რასაშ წჯმმარინაფალეფშა ნეგროიდეფი უჯოხონა, თიშ გეშა, ნამჷ-და თინეფი გიშართან რუმე პიგმენტეფიშ მოღვენი შხვა რასაშე: კაპოიდეფიშე, პიგმეეფიშე დო ეთიოპალეფშე.

## გალერეა

Tasmanian man of classic Tasmanian type, from Augustus Henry Keane's Man, Past and Present (1899).jpg|ტასმანიალი
Kiwai man of classic Papuan type, from Augustus Henry Keane's Man, Past and Present (1899).jpg|კივაი
Central African man of classic Pygmy (Negrillo) type, from Augustus Henry Keane's Man, Past and Present (1899).jpg|ცენტრალური აფრიკალი
San man of classic Bushman type, from Augustus Henry Keane's Man, Past and Present (1899).jpg|ბუშმენური ტიპიშ კოჩი
Shilluk man of classic Nilotic type, from Augustus Henry Keane's Man, Past and Present (1899).jpg|შილური
Khoikhoi man of classic Hottentot type, from Augustus Henry Keane's Man, Past and Present (1899).jpg|ხოიხოი
Aeta man of classic Negrito type, from Augustus Henry Keane's Man, Past and Present (1899).jpg|ნეგრიტული ტიპი
Hula man of classic Papuo-Melanesian type, from Augustus Henry Keane's Man, Past and Present (1899).jpg|პაპუა–მელანიური


## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:რასეფი