open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ეკოსისტემა

**ეკოსისტემა** — თელი ორგანიზმეფით დო თინეფიშ ორენ აკანით წჷმოქიმინელი რთული კომპლესქი.

ეკოსისტემაშა მიშმალ თელ ორგანიზმეფს დო თი აკანიშ პიჯალა შქას, სოდეთ თინეფი რენან, უმუჭყვადუ ურთიართრცხუალა რე — ირიათო ხვადუ ნივთარობეფიშ თირუა. ეკოსისტემაქ შილებე დირსხუას რთულას ვარდა ადამიერიშ გოლინათ. რთული ეკოსისტემეფი რე ტობა, ტყა, ვე, ონწარე დო შხვა. ხელუანური ეკოსისტემა რე სამანგათ: ნოღა, ოფუტე, დო თ.უ.

კანკალე ეკოსისტემაშ არსებობა, ხვალე ხანკუნტა პერიოდის გურიშხონარენს, მინი ეკოსისტემა სამანგათ, - ტყაქ, მუსხირენ ოშობათ წანას შილებე იარსებასჷნ. ეკოსისტემაშო გვარიანი შინულამი რე შხვადოშხვა ტიპიშ ორგანიზმეფიშ არსებობა, თიშენ ნამჷ-და, ზოხო-ზოხო არძა თის შხვადოშხვა ფუნქციას არსულენს.

ოფუტურ–სამეურნო კულტურეფშე აკოდგინელჷ ეკოსისტემეფს აგროეკოსისტემეფი ( – მინდორი) ჯოხო.

ეკოსისტემეფს თარი რე ოდიარე ჯაჭვი, რახან თიშ უჭიჭაშ კომპონენტიქ მოჯალაგუ-და, ეკოსისტემას ოშქურანჯობა ორცქინანს.

[thumb|700px|center|ლიგე წყარიშ ეკოსისტემა, კოკი [გრან-კანარია, კანარიშ კოკეფი]]

## საქორთუოშ ეკოსისტემა
### ტყა
საქორთუოს ტყაშ შხვადოშხვა ეკოსისტემა აბხვადჷნა - ბირტყაფურცელამ ტყა, ფიფილი ტყა, ჭალეშ ტყა, სუბტროპიკულ ტყა. ტყაშ ეკოსისტემაშ ჯოხოს თი ჯაჩანარიშ ჯოხოს მეურსხუანა, ნამუთ თის ხვეიანას რენ. სამანგათ: ფიჭვიშ ტყა, ჭყონიშ ტყა, წიფურიშ ტყა. ტყაშ ეკოსისტემაშ ტიპური ჩხოლარეფი რენა: თუნთი, გერი, ერემი, სქვერი, ცოჸუ, კიდუ, ღუ, სალამანდრა, რწომი, მუხვი, მელა, ტურა, ყურდგელი დო შხვა...

### არიდული ეკოსისტემა
საქორთუოშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის სქირე ანუ არიდული ეკოსისტემა მუთმოფხვადჷნა. თინა ტიოზიშ, გვერდოტიოზიშ, სტეპიშ, არიდულ გოსინთელ ტყას დო ჭალეშ ტყალეფსჷთ იკათუანს. ათე ეკოსისტემაშ ტიპური ნონტყელეფი რე: ყორყმელი, ორბი, ფსივი დო გვერეფიშ დო ხვილარეფიშ მიარე ბუნა.

### ზუღა
ზუღაშ ეკოსისტემა ძალამი მიარეფერუანი რე. საქორთუოს უჩა ზუღაშ ეკოსისტემა რე. ზუღაშ ტიპური ჩხოლარეფი რე: დელფინი, მედუზა, თოლია, ზჷნთხი დო ჩხომიშ შხვა მიარე ბუნა.

### დოლოშ ეკოსისტემა
საქორთუოს, ტყაშ მოხ, დოლოეფით რე. დოლო ჟირნერი რე: გვალაშ დო რზენიშ. დოლოეფი საუჯგუშო ოცალარ-ოდიარე რე. ზარხულს ათე ღანკიშო გვალაშ დოლოეფს გჷმირინუანა, ზოთონჯის - რზენიშის. ჩხე ზარხულს გვალაშ დოლოს საჰამოთ ირგილუაფუ დო ორინჯით იდიარს დოლოს: შერში, წუია, სამყურე. დოლოს ქვერჩხიათ ბხვადუნა - ხვამცა, ეი, ბაჭა, წყი.

ჩხოლარეფშე გოფაჩილი რე კავკაციური ძიხვი, ერცქემი, ფორცხოლი, არწი, კვათარა დო შხვა.

კატეგორია:ეკოლოგია
ღუმუ (ჩანარი)

მარცხნივ|მინი|ჩანარი ღუმუშ ღარღილი
**ღუმუ** თაშნეშე **ჩხვერი** () — ართწანიანი კულტურული ჩანარი ძურწაშობურეფიშ გვარობაშ წკარამეფიშ ფანიაშე. ღუმუს თინი, დახე, ცილინდრული ღერი უღუ, ნამუშ სიმაღალე 25 სმ-2 მ ონჭუ, ჩანარს უღუ ფართე ლანცეტიშობური ფურცელი, ოდიდეზფობურს ჩხვიჩხვი პიოლედი, წკარამ გჷმნაღელით. გოლოფა ჯგირო გჷნმუღუ. საქორთუოს მუთმოფხვადჷნა ღუმუშ ჩანარიშ ორდოშიანი, ოშკაშე დო საგვიანო ჯიშეფი. ბჟადალ საქორთუოს მოჸუნა „შკვითმარიანი“ დო „ჟირმოსალიანი“. ღუმუშ ჩანარი მაღალხარისხიანი ოჭკომალი ჩანარი რე. ღუმუშ წკარი იკათუანს ცილეფს დო ვიტამინეფს. ღუმუშე აკეთენა ქვირს, მაკარონს, სპირტის, ლუდის დო შსხვ. ღუმუშ წვანე მასას, ჭას, ჩენჩის, კილს დო შხვა ნოსქილედის ორინჯიშ ოჩამალო გჷმირინუანა.

ღუმუ რჩქინელი რდჷ 2700 წანაშ კინოხ ჩქინ ერაშახ. მუჭოთ ჩქანს, **კულტურულ ღუმუს**  გეგშერთჷ **ტყარ ღუმუქ ხოლო** (S. Ketzchovellii Menab). კულტურული ღუმუ ჩქინწკჷმა XV ოშწანურას მუკმორჩქინდუ. თაურეშე, ღუმუ საქორთუოს დოხოლაფირო 550 წანას იკოროცხუნს, თეშ უმკუჯინალო საქორთუოს ღუმუშ მუარე ხვემოსალიანი ჯიში არსებენს.

## ლიტერატურა
**პ. ნასყიდაშვილი* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 10. გვ. 596, თბ. 1986.

კატეგორია:წკარამეფი
ლებია

thumb|left|<center>ლებიაშ პიოლი</center>

**ლებია** () —  პოპოქიშობურეფიშ ფანიაშ ლებიაშ გვარობაშ ჩანარიშ ჯიში. მუშ გვარობაშ არძაშე გოფაჩილი კულტრული ჩანარიშ ჯიში, ნამუთ გჷმირინუაფუ მუჭოთ ოჭკომალი ჩანარი.

ლებიას ბრელი მიარეგვარობა დო ჯიში უღუ. ლებიაშ ჯიშეფი ართიანშე ლებიაშ  ფურცელეფიშ ფორმათ დო ფერით, პირეფით დო ლებიაშ წკარით გიშეგორუაფუ. ოჭკომალო გჷმირინუაფუ მუჭოთ თას ლებიან, თეშ ჭყინტი (ჭყვერტი ლებია) ხოლო (ქძ. წვანე ლებია).
ტაროსი

**ტაროსი** — მეტეოროლოგიურ ელემენტეფიშ ართობურობა ბორჯიშ გორკვიაფილ მომენტის თუ შქაფონს. ტაროსი უჯოხონა ატმოსფეროშ გიმენ ფეეფიშ მდგომარეობას მოჩამილ აკანს ბორჯიშ ელაზჷმაფათ ხანკუნტა შქაფონს.

ტაროსიშ თარი მახასიათაფალი რე ტემპერატურა, სილამე დო ატმოსფერული წნევა. თე სუმ თარი ელემენტი წჷმოქიმინუნს ბორიას, მუნაფეფს დო ნოლექის.

ტაროსშა გოლინას იღვენუანა ციკლონეფი დო ანტიციკლონეფი.

*
კატეგორია:კლიმატოლოგია
ნტება შოუშენკიშე

**ნტება შოუშენკიშე** () — ფრენკ დარაბონტიშ 1994 წანაშ ამერიკული ფილმი. ფილმი გერსხუაფილი რე სტივ კინგიშ რომანშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ფილმეფი
კატეგორია:1994 წანაშ ფილმეფი
კატეგორია:დრამატული ფილმეფი
კატეგორია:Columbia Pictures-იშ ფილმეფი
კატეგორია:სტივენ კინგიშ რომანეფშა გერსხუაფილი ფილმეფი
კატეგორია:ფრენკ დარაბონტიშ ფილმეფი
ართწანიანი ჩანარეფი

მინი|ართწანიანი ჩანარი - გაროხი
**ართწანიანი ჩანარეფი** — ჩანარეფი, ნამუთ მუნეფიშ ოთელარე ციკლის ათენა ართ სავეგეტაციო პერიოდის (რჩქვანელობურო 2-5 თუთა). თეჯგურა რე სამანგათ: სუ, გეტვი, წიწაბურა, სააფუნო ქობალკაკალი, შერიუკა, ჭიოტა. ართწანიან ჩანარეფს, ნამუეფსთ გიშაკერძაფილი კუნტა სავეგეტაციო პერიოდი უღჷნა, ეფემერეფი ჯოხონა. ართწანიანი ჩანარეფი შხირიე ტიოზის დო გვერდო ტიოზის. თინეფ თარო თექ ირდჷნა, სოდე აკოკორობილი ცანარული ოფორუე ვარენ. აკოკორობილ ჩანარულ ბუნეფს - სამანგათ, დოლოს, შხირას მუთმოფხვადჷნა თიჯგურა ართწანიანი ჩანარეფი, ნამუსჷთ პარაზიტიზმიშ ვარდა სიმბიოზიშ შედეგო, შეულებჷნა გეძინაფონი ოჭკომალიშ მეღება. კანკალე ართწანიანი ჩანარეფი კონწარ აპიჯალეფს წანაშ გოძვენას ვათენა მუნეფიშ ოთელარე ციკლის დო მიარეწანიანო (მიარეწანიანი ჩანარეფი) გჷმირთჷნა. თეჯგურა რე, სამანგათ ართწანიანი ისიროტა.

## თაშნეშე ქოძირით

*ჟირწანიანი ჩანარეფი
*მიარეწანიანი ჩანარეფი

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 4, გვ. 189, თბ., 1979

კატეგორია:ჩანარეფი
ჟირწანიანი ჩანარეფი

thumb|Petroselinum crispum
**ჟირწანიანი ჩანარეფი**, პეულამი ჩანარეფი, ნამუეფით ჩანა ჟირ ოვეგეტაციე პერიოდიშ გოძვენას. მაართა წანას ევითარებჷნა ხვალე ვეგეტატიური ორგანოეფი, მაჟია წანას პირი დო მუკნაღელი, მუშ უკული ჩანარი ღურუ (ხომუ). ჩანარეფშე ათეჯგურა რე კომბოსტო, სტამფილო, ჭახაი დო შხვა ორტვინული კულტურეფი, თაშნეშე მიარე დეკორატიული ჩანარი.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 7, ხასჷლა. 588, ქართი., 1984

კატეგორია:ჩანარეფი
მიარეწანიანი ჩანარეფი

[thumb|[გეორგინა. მიარეწანიანი ჩანარეფი.]]
**მიარეწანიანი ჩანარეფი** — ოდიარე ჩანარეფი ვარდა ქვერჩხოდიარეამეფი, ნამუეფით ჩანა 2 წანაშე უმოსის, კანკალე მუსხირენ წანას, კანკალე 20-30 დო 100 წანასჷთ. მიარეწანიანი ჩანარეფიშ უმენტაშობა პირანს დო მიკიღანს ირ წანას (პოლიკარპული ჩანარეფი), მინი ფურცელეფს თელ წარმოწანას ისქილიდუანს (იროწვანე ჩანარეფი), უმენტაშობას დიხაშჟინ ორგანოეფი უხუჯური პიჯალეფს ღურუ (ხომუ) დო მარენჯუას ხვალე დიხაშთუდოიან ნორთეფი (ბრელჯინჯამი, შეჸერი, ბოქვი, ჯინჯი ისქილიდუანს. დიხაშჟინ ორგანოეფქ შილებე ნორთობულო გინოსქიდას გინოახალაფაშ პირეფით (როზეტი, მახოხალი ყერტი დო შხვა). კანკალე შვანს ჩანარეფიშ დორთუალა ართ-, ჟირ- დო მიარეწანიანო აპიჯალაფონი რე. სამანგათ, ტროპიკული მიარეწანიანი ჩანარეფი  აბუსალათინი (Ricinus communis) ზჷმიერი ჰავაშ პიჯალეფს ართწანიანი რე, რზენიშ ართწანიანი ისიროტა (Poa annua) მაღალგოლაშ პიჯალას - მიარეწანიანი რე. იშვიათო მიარეწანიანი ჩანარეფს ჯალეფს დო ქვარჩხეფს მიორხველანა.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 7, ხასლა. 165, ქართი., 1984

კატეგორია:ჩანარეფი
კატეგორია:მებაღობა
ამერიკა-კუბაშ ურთიართობეფი

**ააშ-კუბაშ ურთიართობეფი** — ჟირკუნთხუური ურთიართობეფი ააშ-იშ დო კუბაშ შქას. XIX ოშწანურას, ქიანეფს შქას დიპლომატიურ ურთიართობეფქ დიჭყჷ,1961 წანას - მეჭყორდჷ დო 2015 წანაშ 20 კვირკვეს კინე აკიდგინჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ააშ-კუბაშ ურთიართობეფი ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ ვებ-ხასჷლას. 

*
საქორთუო-ააშ-იშ ურთიართობეფი

**[[საქორთუო]] დო [[ააშ]]-იშ შქას დიპლომატიურ ურთიართობეფქ** 1992 წანას დიჭყჷ. 1997 წანაშე ამერიკაქ ქჷდიჭყჷ კავკაციაშ ობჟათე ნორთის მუშ პოლიტიკაშ წარმება, კერზოთ საქორთუოს. 1997 წანაშ პირელს, კონგრესიშ მოთხირით ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამეტიქ წჷმარინუ ანგარიში კასპიაშ რეგიონს ამერიკაშ პოლიტიკაშ პრობლემაშ გეშა დო კინე თიმ წანაშ გჷმათუთას წჷმორინაფილი რდჷ კანონპროექტი, ნამუქჷთ მიღჷ ჯოხოდვალა „აბრეშუმიშ შარაშ სტრატეგია", ნამუთ მეღებულქ იჸუ 1999 წანაშ კვირკვეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ააშ-იშ ოჸენჯე საქორთუოს  (ქორთ.)
*საქორთუოშ ოჸენჯე ააშ-ის  (ქორთ.)
*საქორთუო-ააშ-იშ ურთიართობეფი საქორთუოშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტროშ ვებ-ხასჷლას

ააშ
საქორთუო
ალექსანდრიაშ ოსინთუ

thumb|ალექსანდრიაშ ოსინთე
**ალექსანდრიაშ ოსინთუ** (ხოლო ჩინებული, მუჭოთ *ფაროსი*, ბერძ. Φάρος - ოსინთე) იდვალუაფუდჷ ალექსანდრიას, ეგვიპტეს, ეინწყუ ჯვ.წ. 279 წანას მა-3 ოშწანურას დო მოსოფელიშ შკვით სამანცარობაშ შქას ართ-ართო მირჩქინუაფუ. თიქ ფუნქციონირაფა მიოტუ დო დახე გვალო აკოციუ მა-14 ოშწანურას მოხვალამირი ჟირი ნძალიერი დიხაშ ნწალუაშ შედეგო. თიში ნოსქილედეფშა მეგორაფილქ იჸუ მანწყუაფალეფშე 1994 წანას, უკული სატელიტური ფოტოეფით ოსინთუშ დუნასქილედ ნორთეფს მიოგორეს. ოსინთუშ ჸორში საეგებიოთ 134 მეტრაშ სიმაღალაშ ოკო ჸოფედუკო დო ეთი ბორჯიშო, დიხაუჩას არსებული ადამიერიშ ენანწყუა არძაშე უმაღალაშ ნოდგჷმი ოკო ჸოფედუკო.

ჩე ქუაშ ბლოკეფით ენანწყუა ჸორში სუმ ნორთიშე აკმოდირთუდჷ: თუდოიანი თინელკუნთხამი პლატფორმა ცენტრალური ოსხირით, შქა ოქტაგონური სექცია დო ჟი კვარკვალია სექცია. ოსინთეშ დუდს დიდი სარკე რდჷ გერინაფილი, ნამუთ დღაშ გოძვენას ბჟას ეისარკუანდჷ დო თიში სინთე 100 კილომეტრის ონჭუდჷ, სერით დაჩხირს ორზანდეს. მუჭოთ ალექსანდრიაშ ზარაფხანაშ რომაულ მონეტეფს რე ებეშტილინ, ოსინთეშ პლატფორმაშ ოთხხოლო კუნთხუს ტრიტონიშ ნოჭახნაკეფი გედგჷდ. ხოლო, რომაულ პერიოდის, ჸორშიშ დუდს ხოლო ოკო  გედგჷდუკო ართი ნოჭახნაკუ. გვიანო, ბრელი ორდოიანი ისლამური მეჩეთიშ მინარეთეფიშ დიზაინი ფაროსიჯგურა სუმ-სექციამი პროექტი იქიმინუაფუდ, მუთ ოსინთეშ დიდი არქიტექტურულ გენჯირაშე მიოწურუნადჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მოსოფელიშ შკვითი სამანცარობა

კატეგორია:ანტიკური არქიტექტურა
კატეგორია:მოსოფელიშ სამანცარობეფი
ბაბილონიშ მუკობუნაფილი ბაღეფი

300px|thumb|მოკობუნაფილ ბაღეფი
**ბაბილონიშ მუკობუნაფილ ბაღეფი** — ნოღა ბაბილონს ნაბუქოდონოსორიშ ენწყილი კონსტრუქცია, ნამუსჷთ ვითოშნერი ჩანარი ჩანდჷ. ნოდგჷმი ოთხი სართულამი რდჷ. თის გიორღვეს თიშ სიფსქა დიხა, არძაშე დიდ ჩანარეფსჷთ უფლაუდჷკონ. თიშო შორულ ქიანეფშე მოუღუდეს სქვამი ჩანარეფი. ოწყარალი სისტემა წყაროხვილუ სვირეფით წყარს ოთხხოლო აირუსის მიოჭირინუანდჷ.

მუკობუნაფილ ბაღეფქ ჩქინ ბორჯიშახ ვამაჭიშუ. ჯვეშ ბერძენეფქ დიდო მეჩირთეს, მუჟამსჷთ ბაღეფიშ დგჷმუა დიაფალ სემირამიდას მიორცხისჷნ. დიაფალი სემირამიდა მოღალენდჷ ჯვ.წ. XI ოშწანურას. ნოდგჷმი ნაბუქოდონოსორქ ჯვ.წ. VI ოშწანურას ეიონწყუ დიაფალ ამიტაშო. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მოსოფელიშ შკვითი სამანცარობა

კატეგორია:მოსოფელიშ სამანცარობეფი
ვეგეტაციური პერიოდი

**ვეგეტაციური პერიოდი** (**ოვეგეტაციე პერიოდი**) — წანმოწანაშ ბორჯი, მუჟამსჷთ ჩანარი აქტიურო ოძირანს მუშ ოთელარე ფუნქციეს — ირდუ დო ივითარებუ. ზომიერ ჰავაშ პიჯალეფს, რზენს თე პერიოდი იგჷნძორებუ ზარხულიშ ეკონია ჸინეფშე დამორჩილიშ მაართა გოჩხურუაფაშახ, გვალას — თირიშ ეჭოფუაშე თირიშ მოულაშახ; ტროპიკულ დო ნორთობურ სუბტროპიკულს — ედომუშამი წანა.

ბორჯი, ნამუთ ოხვილჷ ჩანარიშ გოვითარაფაშ ედომუშამი ციკლიშ მუკაულარო; ითებუ მუკნაღელიშ დო ტასიშ წჷმოქიმინუათ. ვეგეტაციურ პერიოდის გჷთმოთანჯუნს ჩანარის გოვითარაფაშ პერიოდის მეღებული სიტიბაშ მუდანობა, ნამუთ მუშჸურე თი სიდიდა რე, სოიშე მიღებუაფუ ვეგეტაციური პერიოდიშ დღალეფიშ მუდანობაშ გომიარაფაშ ოშქაშე დღაშ დო სერიშ ტემპერატურაშით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ბოტანიკა
კატეგორია:მებაღობა
კატეგორია:წანმოწანაშ ბორჯეფი
დონიშ როსტოვიშ აეროპორტი

**დონიშ როსტოვიშ აეროპორტი** — კინ თე ჯოხოშ ნოღაშ ოერეფოშქაშე აეროპორტი. იდვალუაფუ დონიშ როსტოვიშ ბჟაეიოლ ნორთის, ნოღაშ ცენტრიშე მეხოლაფირო 8 კილომეტრის. როსტოვიშ ოლქიშ აკა ოერეფოშქაშე აეროპორტი. 2014 წანას, 2,342 მილიონ მაშარეს ენინალჷ, დო რუსეთიშ აეროპორტეფს შქას მოშარეეფიშ ნინალაშმეჯინათ რუსეთიშ არძაშე გჷნოხარგელ აეროპორტეფიშ ერკებულს 12 აბანი უღუდჷ. 2014 წანას, აეროპორტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლაშ მუნაჩემეფით, აეროპორტშე 45 რუსული დო ურცხოულ ავიაკომპანიეფქ ასრულეს ფურინუეფი 78 რეგულარული მეწურაფუეფიშჸურე. ართობურო მაშარეეფიშ 50%-შე უმოსიშ ავიაგჷნოჸონაფეფი სუმ ავიაკომპანიაშ წილშა მოჸურს – „დონავია“, „იუტეარი“ დო „S7 Airlines“. აეროდრომს შეულებჷ მიღას მაფურინჯეეფი Airbus A310, Airbus A319, Airbus A320, Boeing 737-400, Boeing 737-500, Boeing 737-800, Boeing 757-200, Boeing 767-300, CRJ, Ан-124, Ил-62, Ил-76, Ту-154, Ту-204, Ту-95 დო არძა უმოსი ლექინი ავიატრანსპორტი, თაშნეშე არძანერი ვერტფუტინჯი.

## რესურსეფიინტერნეტის
* Официальный сайт аэропорта Ростов-на-Дону 
* Фотографии воздушных судов в аэропорту Ростова
* Виртуальный аэропорт Ростова-на-Дону 
* Фотографии отечественных воздушных судов в аэропорту Ростова

## სქოლიო

კატეგორია:რუსეთიშ აეროპორტეფი
ვლადიკავკაზიშ აეროპორტი

**ვლადიკავკაზიშ აეროპორტი (ბესლანი)** — ნოღა ვლადიკავკაზიშ ომენოღალე აეროპორტი, ნამუთ ნოღა ბესლანიშ გოხოლუას იდვალუაფუ.

## რეურსეფი ინტერნეტის
* Аэропорт Беслан в справочнике Aviapages.ru
* международный воздушный пункт пропуска "Беслан" в аэропорту на миграционном портале Antiviza.info
* Владикавказский аэропорт продан за 90 миллионов

კატეგორია:რუსეთიშ აეროპორტეფი
კატეგორია:კავკაციაშ აეროპორტეფი
გროზნოშ აეროპორტი

**გროზნოშ აეროპორტი**  — ომენოღალე აეროპორტი ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკას, ნამუთ ნოღა გროზნოშ ოორუე ნორთის იდვალუაფუ. აეროპორტის ოერეფოშქაშეშ სტატუსი უღუ. აეროპორტიშ თარი ოპერატორი რე გროზნო ავია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* G!S meteo Прогноз погоды по аэропорту "Грозный " и вероятность задержки рейсов.
* Табло аэропорта «Грозный» на сервисе «Яндекс. Расписания».

გროზნო
გროზნო
კევინ სპეისი

**კევინ სპეისი** (; 26 კვირკვე, 1953 ) — ამერიკალი არტისტი, რეჟისორი, პროდიუსერი დო სცენარისტი. მირდჷ კალიფორნიას. მოღალობა დიჭყჷ თეატრის 1980-იან წანეფს. 2003 წანაშე რე ლონდონიშ თეატრი ოლდ ვიკიშ ომახანტრე ხემანჯღვერი. 2013 წანაშე ასრულენს ფრენკ ანდრევუდიშ როლს Netflix-იშ პოლიტიკურ დრამატულ სერიალს *[[კარტიშ ჸუდე (ამერიკული სერიალი).|კარტიშ ჸუდე]]*. ათე როლშო თის მეღებული აფუ ორქოშ გლობუსი, მუჭოთ საუჯგუშო არტისტის ოტელევიზიე დრამატულ ფილმის.

## ფილმოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1953
კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი
მაგასიშ აეროპორტი

**მაგასიშ აეროპორტი** (ინგ. Магаса Аэропорт) — ინგუშეთიშ ნანანოღა მაგასიშ ომენოღალე აეროპორტი. იდვალუაფუ ნოღაშ ოორუ-ბჟადალშე 30 კმ მალობას.

## გალერა
250px

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт аэропорта
* Журнал "Транспортная стратегия XXI век", №19, 2012/13 — Воздушные ворота Республики Ингушетия 

მაგასი
მაგასი
სტავროპოლიშ აეროპორტი

**სტავროპოლიშ საირქიანო აეროპორტი** — ფედერალური შანულობაშ საირქიანო აეროპორტი, იდვალუაფუ სტავროპოლიშ გოხოლუას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт
* Сообщество аэропорта в социальной сети ВКонтакте
* Аэропорт Ставрополь в справочнике Aviapages.ru
* Схема (кроки) аэродрома Ставрополь
* Развитие Ставропольского аэропорта на SkyscraperCity.com
* Форум, посвященный аэропорту Ставрополь
* Расписание вылетов и прилётов в аэропорту Ставрополь 
* Онлайн табло аэропорта Ставрополь 
* Итоги года со слов директора аэропорта
* Книга о истории ставропольского аэропорта

კატეგორია:რუსეთიშ აეროპორტეფი
კატეგორია:კავკაციაშ აეროპორტეფი
მინერალნიე ვოდიშ აეროპორტი

**მინერალინიე ვოდიშ საირქიანო აეროპორტი** (კოდი IATA: **MRV**, კოდი ICAO: **URMM**, დინოხოლენი კოდი: **МРВ**) —  სტავროპოლიშ აკანიშ დო რუსეთიშ ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოკრუგიშ უშხუაში ეროპორტი, ართ-ართი უშხუაში რე ობჟათე რუსეთის. აეროპორტი ფედერალური შანულობაშ აეროპორტეფიშ ერკებულშა მიშმურს, თაშნეშე ოერეფოშქაშე აეროპორტიშ სტატუსი უღუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Официальный сайт
* Схема (кроки) аэродрома Минеральные воды

## სქოლიო

კატეგორია:რუსეთიშ აეროპორტეფი
კატეგორია:კავკაციაშ აეროპორტეფი
იჟევსკიშ აეროპორტი

**იჟევსკიშ აეროპორტი**  — უდმურტეთიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღაშ იჟევსკიშ აეროპორტი. იდვალუაფუ ნოღაშ ბჟაეიოლშე 15 კილომეტრიშ მალობას. აეროპორტი ხვალე დინოხოლენ მაშარეეფიშ დო ორზოლიშ რეისეფს ონინალჷ.

აეროპორტიშ მინჯე დო ოპერატორი ავიაკომპანია იჟავია რე. 2014 წანას, აეროპორტიშ მაშარეეფიშ მუდანობა 254,918 ადამიერი რდჷ.

თაშნეშე იჟევსკიშ გოხოლუას იდვალუფუ სპორტული პიროგოვოშ აეროდრომი, ნამწკჷმა ართო იჟევსკიშ აეროპორტი უდმურტეთიშ აკა მოქიმინჯე ომენოღალე აეროპორტი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт авиакомпании «Ижавиа»
* Аэропорт Ижевск в справочнике Aviapages.ru

კატეგორია:რუსეთიშ აეროპორტეფი
კატეგორია:უდმურტეთიშ აეროპორტეფი
კატეგორია:ურალიშ აეროპორტეფი
აფუნი

thumb|მარცხნივ|გოფალირი ბიბილო ბულიშ ჯა
thumb|მარცხნივ|პაპაშ ღვინი
**აფუნი**, თაშნეშე ოკათე რაგადის **გიშულირი** — წანმოწანაშ ბორჯი, ნამუთ დიხაუჩაშ ოორუე გვერდოსფეროს იგჷნძორებუ აფუნიშ ბუნიობაშ მომენტშე (20 ვარდა 21 მელახი) ზარხულიშ ბჟაჸურშუაშ მომენტიშახ (21 ვარდა 22 მანგი); ძაკი აფუნს უძახჷნა მელახიშ, პირელიშ, მესიშ თუთეფს. მუჟამსჷთ ოორუე გვერდოსფეროს აფუნი რენ, ობჟათე გვერდოსფეროს დამორჩილი რე.

დღა იძინანს. ტიბუ. ჯალეფ პირანა. დიხაშე დოლო ფალუნს. იჭყაფუ ჩანარეფიშ რდუალაშ გოახალება.

ზოთონჯის, ტიბუ ქიანეფშა ნაფურინა ფურინჯეფი დითმირთუნა, ოგვაჯეეფს იკეთენა დო მარქვალს სქჷნა.

ჩხოლარეფი მაჭკობეს დო გამნარყის ამიარენა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:წანმოწანაშ ბორჯეფი
კატეგორია:აფუნი
ზარხული

[thumb|მარცხნივ|250პა||ზარხული [შვედეთის]]
**ზარხული** თაშნეშე **ბზარხული** — წანმოწანაშ ბორჯი, ნამუთ დიხაუჩაშ ოორუე გვერდოსფეროშ ზარხულიშ ბჟაჸურშუაშ მომენტშე (21 ვარდა 22 მანგი), დამორჩილიშ ბუნიობაშ მომენტშახ (23 ეკენია) იგჷნძორებუ; რჩქვანელობურო ზარხული უჯოხონა მანგიშ, კვირკვეშ დო მარაშინათუთაშ თუთეფშა. თე პერიოდის ობჟათე გვერდოსფეროს ზოთონჯი რე.

ზარხული წანმოწანაშ არძაშე ტიბუ ბორჯი რე. დღალეფი კინ იძინს, მარა 22 მანგიშე იკუნტარებჷ.

მონდიდუ ხილი, გითმიფშაფუ ჩხვიჩხვამი ჩანარეფი, ფურინჯეფს დო ჩხოლარეფს ანდა ოჭკომალი გჷთმურჩქინდუ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ზარხული
კატეგორია:წანმოწანაშ ბორჯეფი
დამორჩილი

**დამორჩილი**, თაშნეშე ოკათე რაგადის **მიშულირი** — წანმოწანაშ ბორჯი, ნამუთ დიხაუჩაშ ოორუე გვერდოსფეროს დამორჩილიშ ბუნიობაშე (23 ეკენია) ზოთონჯიშ ბჟაჸურშუაშახ (22 წირსეთუთა) იგჷნძორებუ. რჩქვანელობურო დამორჩილი უჯოხონა ეკენიაშ, გჷმათუთაშ დო გერგობათუთაშ თუთეფშა. თე პერიოის   ობჟათე გვერდოსფეროს აფუნი რე.

დღა ოგინაფალო იკუნტარებუ, იჭყაფუ რგილი ტაროსეფი დო ფურცელცჷმა.

დამორჩილს ანდანერი ხილი მიშმურს. ქვერჩხონეფი დოწაწილი რე კენკრათ.

იჭყაფუ ჸურზენიშ წილუა, მუნაწიშ ეჭოფუა, უკულ ჸვანეფს სადამორჩილოთ გჷნოხონუნა.

ანდა ჩხოლარით დო ადამიერით ზოთონჯშო ოჭკომალს ზირჷნს. მაფურინჯეეფიშ უმენტაშობა ტიბჷ ქიანეფშა მეფურინჷს.

## ლიტერატურა

[thumb|700px|left|დამორჩილი ნ. ლიჩინს, [ჩეხეთი.]]

კატეგორია:წანმოწანაშ ბორჯეფი
კატეგორია:დამორჩილი
ბიოლოგია

ბიოლოგია გურაფლენს რინაშ ფორმეფს *(სათიშ საგანიშ ჸურე კვარჩხანშე ჟიმოლე)* *[[E. coli]]*, გვიმარა, ერცქემი, გერგეზი ხოჭო

**ბიოლოგია** — მენცარობა, ნამუთ გურაფულენს თელი სქჷლედეფიშ ენწყუალას, ფუნქციეფს, დორშუალას, ბადებას, გოვითარაფას, რცხუაფას ართიანწკჷმა დო ღურელ ორთაწკჷმა. თინა იკათუანს რინაშ მაგურაფალ მიარე მენცარობას. ბიოლოგიაშ რკვიებაშ თარი მეთოდეფი რე: დოკვირაფა, ეჭარუა, მერინუა დო ცადება. რკვიებაშ შედეგეფი ისხუნუ თელი სქჷლედეფიშ ისტორიულ მოჯგირობა დო გოვითარაფაშ თოლწონუათ. ბიოლოგიაშე დჷნადგინა ფაქტეფს დო კანონზჷმიერობეფს გჷმირინუანს მედიცინა, ოფუტეშ მეურნობა დო შხვა დარგეფი.

## ეტიმოლოგია
ტერმინი ბიოლოგია მეღებული რე ბერძენულ ზიტყვეფშე: βίος (bios) „რინა“ დო λόγος (logos) „მონძღვარუა“. ათე ტერმინი მაართათ, 1802 წანას მიშეღეს ფრანგ მენცარეფქ ჟ. ბ. ლამარკიქ დო გერმანალ მენცარქ გ. რ. ტრევინარიუსიქ.

### ბიოლოგიური ჩანარეფიშ სისტემა

### ბიოლოგიაშ დარგეფი

ანატომია — ბოტანიკა — გენეტიკა — ეკოლოგია — ემბრიოლოგია — ვირუსოლოგია — ზოოლოგია — მიკრობიოლოგია — ფიზიოლოგია — ციტოლოგია — ჰისტოლოგია

### მენცარობეფოშქაშე დისციპლინეფი

ბიოგეოგრაფია — ბიოინჟინერია — ბიონიკა — ბიოკიბერნეტიკა — ბიოტექნოლოგია — ბიოფიზიკა — კოსმოსური ბიოლოგია

### მერსხილი მენცარობეფი

ანთროპოლოგია — დიხაშმარჩქინჯობა

## ბიოლოგიაშ ისტორია

ბიოლოგიური რჩქინაშ დაჭყაფურეფს აფხვადუთ ჯვეშ ცივილიზაციეფიშ მოაზირეეფიშ დო მასქილადაფარეფიშ ნოჩიებუეფს, თენეფს შქას: ჰიპოკრატეწკჷმა, არისტოტელეწკჷმა დო შხვა. შქა ოშწანურეფს ბიოლოგიაშ გოვითარაფაქ გებორჯჷ, მორო მა-16-17 ოშწანურეფიშ მაგორალეფქ დიდძალი მოღე დოშაყარეს ორგანიზმეფიშ აკოგაფაშ გეშა.

''ქოძირით ედომუშამი ტექსტი.''

## ბიოლოგიაშ საართო ჩინებეფი დო ტერმინეფი

## რკვიებაშ ობიექტეფი

ართთოლამი ორგანიზმეფი - ვირუსი - მიკროორგანიზმეფი - ჩანარი - ჩხოლარი

### ჯინჯიერი ჩინებეფი

ბიოსფერო — ორთაშობური გიშაგორუა — ანდოგანი — გენი — დნბ — ევოლუცია — ეკოსისტემა — ორგანიზმი — ძინა — გვარობა — თელარა — თოლი

## გიშარჩქინელი ბიოლოგეფი

არისტოტელე - კლოდ ბერნარი - ჟორჟ ლუი ლეკლერკ ბიუფონი - რობერტ ბროუნი - გალენი - ჩარლზ დარვინი - ვეზალიუსი - კასპარ ფრიდრიხ ვოლფი - ჟორჟ კიუვიე - ლამარკი, ჟან ბატისტ - ანტონი ვან ლევენჰუკი - კარლ ლინეი - კონრად ლორენცი -  მენდელი, გრეგორ - ილია მეჩნიკოვი - ივან პავლოვი - ლუი პასტერი - კარლ ფონ ფრიში - უილიამ ჰარვეი - ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტი

''ქოძირით ედომუშამი ერკებული.''

## ბიოლოგიური დჷნაწესებუეფი

* ბიოლოგიაშ ინსტიტუტი
* ბიოლოგიური ჯარალუა
* ბიოლოგიურ მენცარობეფიშ ოერეფოშქაშე რსხუ

## გალერეა


File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus
File:Zboże.jpg|Planta - Triticum
File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta
File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)
File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage


## თაშნეშე ქოძირით

* ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ბიოლოგიას

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ახალი ბიოლოგეფიშ ასოციაცია 
* საქორთუოშ ჭითა წინგი 

*
კატეგორია:ორთაშ მენცარობეფი
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
პალეონტოლოგია

**პალეონტოლოგია** (ბერძ. palaios ჯვეშ, on (ontos) სქჷლედი დო logos მონძღვარუა) — მენცარობა ნანთხორა ორგანიზმეფიშენ. დიხაუჩაშ შხვადოშხვა ფას მეგორაფილ ორგანიზმეფშქას დუნასქილედეფიშ მეჯინათ შილებე მსჯელობა თინეფიშ აკოდგინუაშ დო, ნორთობულო, თინეფიშ ჩხოლარქიმინჯალაშ დო რინაშ, ხოლო დიხაუჩაშ ეთი პერიოდიშენ, მუჟამსჷთ ათე ორგანიზმეფი ოხორანდეს დიხაუჩას, თინეფიშ დორშუალას დო, მუთ თარი რე, ართიან შქას დო ალმახანურ თელი ორგანიზმეფწკჷმა თინეფიშ გენეტიკურ რცხუშენ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*პალეონტოლოგია — ენციკლოპედია ბრიტანიკა
ტროპიკული კლიმატი

[thumb|მარცხნივ|ობჟათე [ფლორიდა ტროპიკულ კლიმატის იდვალუაფუ]]
**ტროპიკული კლიმატი** — კლიმატი, ნამუთ დჷმახასიათაფალი რე ტროპიკეფშო. ტროპიკულ კლიმატშო დჷმახასიათაფალი რე სეზონური ტემპერატურაშ მორჩილი თირაფეფი.

## სქოლიო

კატეგორია:კლიმატი
კატეგორია:ტროპიკეფი
ზჷმიერი კლიმატი

**ზჷმიერი კლიმატი** თაშნეშე **ზჷმიერი კლიმატიშ ორტყაფუეფი** — გეოგრაფიული ორტყაფუეფი ოორუე დო ობჟათე გვერდოსფეროეფიშ ზჷმიერ განედეფს (ოორ. გ. 40-65° შქას დო ობჟ. გ. 42-58° შქას). ოორუე გვერდოსფეროშ ზჷმიერ ორტყაფუს უმენტაშო სქირონა რე (დოხოლაფირო 55%), ობჟათე გვერდოსფეროშ ზჷმიერ ორტყაფუშ უდიდაშ ნორთი (დოხოლაფირო 98%) ოკიანეს უკებჷ. ზჷმიერ ორტყაფუეფს უმენტაშო გჷმიხანტუაფუ ოტიბური რეჟიმიშ სეზონურობა, ხანგჷრძე რგილი ზოთონჯი. დიხაუჩაშ ჟინპიჯი ზჷმიერ ორტყაფუს წანაშ გოძვენას ღებულენს 290-340-შე 580-670-შახ კჯ/სმ2 (70-80-შე 140-160-შახ კკალ/სმ2) ბჟაშ სიტიბას. თაქ ედომუშამი წანაშ გოძვენას გოპატჷნაფილი რე ბჟადალური გჷნოღალა, მუთ ციკლონურ ქიმინჯეფწკჷმა ართო ხეს უნწყუნს ტიბუ დო რგილი ჰავაშ მასეფიშ ინტენსიურ თირუას დო სილამეშ გინულას ოკიანეშე სქირონაშა.

## თაშნეშე ქოძირით
* ატმოსფეროშ ზოგადი ცირკულაცია

## ლიტერატურა

კატეგორია:კლიმატოლოგია
კატეგორია:კლიმატი
მუსონეფი

[border|right|300px|მინი|მუსონი ([ინდოეთი)]]
**მუსონეფი** (ფრანგ. mousson < არაბ. მაუსიმ – წანმოწანაშ ბორჯი) — ჰავაშ მასეფიშ ჸონიერი სეზონური გჷნოღალა დიხაუჩაშ ჟინპიჯშა დო ტროპოსფეროშ გიმენ ნორთშა. მუსონეფიშ მიოლეფი უცმას ითირუ წანმოწანაშ ბორჯეფიშ მეჯინათ. 

მუსონეფს გჷმიჭანუანს კონტინენტიშ დო ოკიანეეფიშ ჟინპიჯის ატმოსფერული წნევაშ მაღალი (ანტიციკლონი) დო დაბალი (ციკლონი) არეეფიშ ორენობაშ სეზონური თირუას დო ურთიართქჷმინჯუას. არძაშე გჷშართილო დუდს ირჩქინანს ეკვატორული აფრიკაშ, ობჟათე- დო ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ტროპიკულ ქიანეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კლიმატოლოგია
კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია
ნირსიშ სეზონი

**ნირსიშ სეზონი** — წანმოწანაშ ბორჯიშ ნირსიშ  სეზონი, ნამუთ სპეციფიკურ მეტეოროლოგიურ დო ტოპოგრაფიული პიჯალეფიშ მეჯინათ ირჩქინანს დუდს, შხირას ჭვემაშ პერიოდეფიშ უკული. რჩქვანელობურო ნირსიშ სეზონი რგილ თუთეფს უჩქჷ (გვიანი დამორჩილს, ზოთონჯს დო ორდოიან აფუნს).

კატეგორია:წანმოწანაშ ბორჯეფი
ობჟათე გვერდოსფერო

მინი|250პქ|ობჟათე გვერდოსფერო გიშართილი რე მოჸვინთალო ფერით..
მინი|250პქ|ობჟათე გვერდოსფერო. მოჩქუ ობჟათე პოლუსშე
**ობჟათე გვერდოსფერო** (ინგლისურნინამ ლიტერატურას: ***ობჟათე ჰემისფერო***) — დიხაუჩაშ ნორთი, ნამუთ ეკვატორიშ ობჟათეშე იფაჩუ. ობჟათე გვერდოსფერო იკენს ანტარქტიდაშ, ავსტრალიაშ, ობჟათე ამერიკაშ დიდ ნორთის დო აფრიკაშ ობჟათე მუნაკვათის, ოკიანეთიშ დიდ ნორთის, თაშნეშე ატლანტიშ, ინდოეთიშ დო რჩქალ ოკიანეეფიშ ობჟათე ტერიტორიას, თაშ ჯოხოდვალირი ობჟათეშ ოკიანეს. თეშ მოხ, ობჟათე გვერდოსფეროშ დორხველობას რე აზიაშ კონტინენტიშ დორხველური კოკეფი, თინეფს შქას მალაიშ არქიპელაგიშ გორკვიაფილი ნორთი.

ზარხული თაქ ქირსეთუთაშე მელახშა რე, ზოთონჯი - მანგიშე დო ეკენიაშამო იგჷნძორებუ. 22 ვარდა 23 ეკენია აფუნიშ ბუნიობაშ თუთეფი რე, 20 ვარდა 21 მელახი - დამორჩილიშ ბუნიობაშ თუთეფი. კლიმატეფი ზომიერ ხასიათიშ რე, გჷმნარკი რე ანტარქტიდა, ნამუშ ჰავა არქტიკაშ კლიმატშე უმოსი რგილი რე. თენა თით ეინწყუმუ, ნამჷ-და ობჟათე გვერდოსფეროს ელაზჷმათ უმოსი წყარი რე, ვინემ სქირონა, მუშ გეშათ წყარი გოტიბაფას დო გორგილაფას ელაზჷმაფათ დიდხანს იკორინუანს, ვინდარო სქირონა.

ოორუე გვერდოსფეროწკჷმა ალაზჷმაფათ, ობჟათე გვერდოსფერო მერკეთ რე დოწინდარებული, მუთ მერჩხე ოხორუეფით (მოსოფელიშ მახორობაშ 10-12% ობჟათე გვერდოსფეროშა მოურს) დო მერკე ინდრუსტრიალიზაციათ რე გოპიჯალსფირი.

ირფელწკჷმა ართო ობჟათე გვერდოსფეროშო ვარე დჷმახასიათაფალი ლინგვისტური მიარეფერუამობა. მახორობა ხვალე 5 ნინაშა რაგადანს: პორტუგალიურ, ინგლისურ, ესპანურ, ფრანგულ ვარდა ინდონეზიურ ნინეფშა.

ობჟათე გვერდოსფეროს ციკლონეფი დო ტროპიკული შტორმეფი ირთანს სათიშ ისარიშ მეჯინათ. ობჟათე ზომიერი ორტყაფუეფი დახე ედომუშამო ოკიანური რე. ეშანილი ზონა აკმაართიანენს: ურუგვაის, ლესოთოს, ესვატინის დო ახალ ზელანდიას; ჩილეშ, არგენტინაშ, ობჟათე აფრიკაშ დო ავსტრალიაშ დიდ ნორთის; პარაგვაიშ, ბრაზილიაშ, ნამიბიაშ, ბოტსვანაშ, მოზამბიკიშ დო მადაგასკარიშ ნორთეფს. ობჟათე პოლუსი ორიენტირებული რე გალაქტიკურ ცენტრშა.

ჩილეს დო ახალ ზელანდიას მუთმოფხვადჷნა უნიკალური წიფურიშ გვარობეფი, თაშ ჯოხოდვალირი ნოთოფაგუსი. ევკალიპტი ჩანს მუჭოთ ავსტრალიას, თეშ ობჟათე აფრიკასჷთ დო ლათინურ ამერიკასჷთ.

## ქიანეფი დო ტერიტორიეფი

## თაშნეშე ქოძირით
* დიხაუჩაშ გვერდოსფეროეფი
* ოორუე გვერდოსფერო

კატეგორია:დიხაუჩაშ გვერდოსფეროეფი
ოორუე გვერდოსფერო

thumb|250px|ოორუე გვერდოსფერო გიშართილი რე მოჸვინთალო ფერით.
thumb|250px|ოორუე გვერდოსფერო. მოჩქუ ოორუე პოლუსშე.
**ოორუე გვერდოსფერო**  (ინგლისურნინამ ლიტერატურას: ***ოორუე ჰემისფერო***) — დიხაუჩაშ ნორთი, ნამუთ ეკვატორიშ ოორუეშე იფაჩუ. თიშ აკოდგინალუას რე სქირონაშ დიდ ნორთი; თეშ მოხ, ოორუე გვერდოსფეროს ოხორანს მოსოფელიშ მახორობაშ 90%. არქტიკა მუჭოთ ფართე რეგიონი ოორუე პოლარული წირეშ ოორუეშე რე. ზოთონჯის კლიმატი რგილი რე, ზარხული ჩხურუ უჩქჷ. ატმოსფერული ნოლექეფი უმენტაშო თირიშ სახეთ რე წჷმორინაფილი. ოორუე პოლარულ წირეშ დო ოორუე ტროპიკიშ შქას იფაჩუ ოორუეშ ზომიერი ზონა. თე კუნთხუეფს ზარხულს დ ზოთონჯს კლიმატური თირაფეფი ზომიერი რე. მარა ზომიერ ორტყაფუეფშო დჷმახასიათაფალი რე უმოსო ვაპროგნოზირებაფონი ტაროსი რე. 

ტროპიკულ რეგიონეფს, მუჭოთ წესინ, ედომუშამ წანმოწანაშ გოძვენას სინჩხე რე, ზარხულიშ თუთეფს შხირი რეა ჭვემა, ზოთონჯი სისქირეთ გიშეგორუაფუ. კორიოლისიშ ნძალაშ გეშა ოორუე გვერდოსფეროს დაბალი წნევაშ ზონეფი დო წალიკონეფი დახე ირ თუთას ყარენს კვარჩხან კუნთხუს, თ.გ. სათიშ კოპულიშ სააწმარენჯოთ. ოორუე გვერდოსფეროშ ცენტრის იდვალუფუ ოორუე პოლუსი, ნამუთ დიხაუჩაშ რთაფაშ წჷმოძირაფონი ლირე კვათჷნს დიხაუჩაშ ჟინპიჯის. 

ოორუე გვერდოსფეროს ინორე ედომუშამო ოორუე დო ცენტრალური ამერიკა დო ევროპა, ობჟათე ამერიკაშ ოორუე ნორთი, აფრიკაშ დო აზიაშ დიდ ნორთი. 

## თაშნეშე ქოძირით
* დიხაუჩაშ გვერდოსფეროეფი
* ობჟათე გვერდოსფერო

კატეგორია:დიხაუჩაშ გვერდოსფეროეფი
ჰარმატანი

[thumb|right|ბურანი, გჷმოჭანაფილი ჰარმატანიშით, ნამუთ გარე [აბუჯაშ ერუანული მეჩეთის, ნოღა აბუჯას, ნიგერიას]]

**ჰარმატანი** () — სქირე დო ტვერამი ბჟადალაფრიკული პასატი. ჰარმატანი საჰარაშ ტიოზშე გვინეაშ ჸუჯიშ მალობას უბარს, გერგობათუთაშ ბოლოშე მელახიშ დაჭყაფშა. თე ბორჯის ტემპერატურაქ შილებე დიკინას 3°C-შახ.

თიშ გეშა, ნამჷ-და ბორია ტიოზის გიშმურსჷნ, თაჸურეშე ეთმეჭოფუნს ტვერიშ ნანორთეფს 0,5-შე 10 მკმ-შახ ზჷმათ. თეშ გეშა, ჰარმატანს ატლანტიშ ოკიანეშა მიარე მუდანობაშ ტვერი დო ქვიაშა მეუღუ. თიმ პერიოდის, მუჟამსჷთ ჰარმატანი ძალამ ჸონიერი რე, ტვერიშ ნანორთეფი ოორუე ამერიკაშახ ხოლო ონჭუ. ბჟადალ აფიკაშ კანკალე ქიანას, ჰარმატანშე გჷმოჭანაფილი ბურანი შხირას ურკენს ძირაფაშ ხარისხის დო მუსხირენ დღათ ბჟაშ მობარღუას ვარდა დარუმებას გჷმიჭანუასჷნ, ნირსიშნერო. თაშნეშე, ჰარმატანს მუსონწკჷმა ართო შეულებ გჷმიჭანუას ტორნადოეფი.

ჰარმატანიშ ბორჯის, ჰავაშ სილამიექ შილებე 15%-შახ დირკასჷნ, ნამუსჷთ შეულებუ ჩხვინდიშე ზისხირიშ ულა გჷმიჭანუასჷნ.

კატეგორია:კლიმატი
კატეგორია:აკანური ბორიეფი
ტროპიკული ციკლონი

**ტროპიკული ციკლონი** — მეტეოროლოგიას შტორმიშ სისტემა ინოხვილერ ცირკულაციათ დაბალ წნევაშ ცენტრიშ გოლუას, ნამუთ ორქამი ჰავაშ მასეფიშ ამაღალებათ დო კონდენსაციათ გოდუდიშულაფირი სიბარბანჩე იჭანუანს.

თინეფიშ სინძალიერეშ დო ორენობაშ მეჯინათ, არსებენს მუსხირენი ტერმინი, ნამუთ ტროპიკული ციკლონეფი მიშინუაფჷნა, თინეფ შქას: ტროპიკული დეპრესია, ტროპიკული შტორმი, წალიკონი დო ტაიფუნი.
[მარცხნივ|მინი|მარცხნივ|[კატრინა (წალიკონი)|ციკლონი კატრინა, ობჟათე ატლანტიშ ტროპიკული ციკლონი ოერეფოშქაშე კოსმოსური დგჷმილშე, 26 მელახი, 2004.]]
ტროპიკულ ციკლონეფს შეულებუ ექსტრემალურო ნძალიერი ბორიეფიშ, ტორნადოეფიშ დო ტორენციული ჭვემეფიშ (მენწყერიშ დო უცბაშიანი წყარალაშ აკმაქიმინალი) წჷმოქიმინუა, მუთ არძაშე მონკათ წყარპიჯიშ რაიონეფს იძირებე. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ტროპიკული ციკლონეფიშ ეფექტიქ მახორობაშო შილებე კატასტროფულქ იჸუასჷნ, თაშნეშე თინეფს გოლოფაშ პიჯალეფს დიხაუჩაშო ოხვილური სილამე მოუღუ ქვერსემი მუდანობათ. ციკლონეფს სიბარბანჩე გჷნმუღჷნა ტროპიკეფშე, მუთ  გლობალური ატმოსფერული ცირკულაციაშ შანულამი მექანიზმი რე, ნამუთ დიხაუჩაშ ტროპოსფეროს წონაწორობაშ თხილუაშ საშველს არზენს.
მარცხნივ|მინი|ტროპიკულ ციკლონს ატმოსფეროშ ჟილენ ფენეფს ემალი ორქიშ კონდენსაციათ გოდუდიშულაფირი ენერგია აკმოქიმინუნს.

## თაშნეშე ქოძირით
*ციკლონი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* US National წალიკონეფიშ ცენტრი
* იაპონიაშ მეტეოროლოგიური სააგენტო
* ინდოეთიშ მეტეოროლოგიური დეპარტამენტი
* Météo-France&nbsp;– საფრანგეთი
* ფიჯიშ მეტეოროლოგიაშ ცენტრი

კატეგორია:მეტეოროლოგია
კატეგორია:ტაროსი
ჭოროფა

[thumb|მარცხნივ|250px|ჭვემაშ მუნაფეფი [ინდოეთის]]
**ჭოროფა** თაშნეშე **ჭვემეფიშ სეზონი** — წანმოწანაშ ბორჯი, მუჟამჷთ ვაპროპორციულო მიარე მუდანობაშ ნოლექეფი გჷნმურსჷნ. ჭოროფა უმენტაშო ტროპიკულ განედეფს უჩქუ, ძალამ მერკეთ - ზჷმიერ განედეფს. 

ჭვემეფიშ ორტყაფუ ედომუშამ წანმოწანაშ გოძვენას ჸარენს, ოორუე დო ობჟათე ტროპიკეფიშ შქას ბჟაშ ზენიტის მეჸუნს. თეშნერო, ეკვატორიშ ელახ წანმოწანას ჟირი ჭოროფაშ სეზონი უჩქჷ. მუთ უმოს შორს რე ეკვატორშე, თით კუნტა ბორჯიშ გონშხვავება რე ჟირ ჭოროფაშ სეზონს შქას, სოიშახ თინეფი ნოლექეფიშ ჟირ აპოგეეფით ვეგნულა ართ სეზონშა ვარდა ტროპიკეფს ართ გემანტირე ჭვემაშ სეზონშა.

მუჭოთ წესი, ოორუე დო ობჟათე ტროპიკეფს ჭოროფა, წანმოწანას ართშა უჩქჷ. თინა თით უმოსო იდაღარებუ, განედი მუთ უმოს შორს იდვალუაფუ ეკვატორშე.

თაშნეშე ჭოროფაშ მახასიათაფალი მუსონურ კლიმატის ხოლო უღუ.

## თაშნეშე ოძირით
* გოლოფა

კატეგორია:წანმოწანაშ ბორჯეფი
კატეგორია:კლიმატოლოგია
გოლოფა

[მინი|მარცხნივ|300პქ|გოლოფა ([ავსტრალია)]]
**გოლოფა** — ორთაშობური მოლინა, ნამუშ გჷმოქიმინუას ართბორჯულო ქიმინჯენს ართიანშე ზოხორინელი ფაქტორეფი– ხანგჷნძე უნოლექობა, მაღალი ტემპერატურა დო ჰავაშ დაბალი ფარდობითი სილამე.

გოლოფაშ ართ–ართი არძაშე არსებითი მაძირაფალი რე აფუნს სილამეშ აკოდგინალუაშ მუდანობა დიხაშ ჩანარეფიშ ჯინჯეფიშ სისტემაშ გოვითარაფაშ ზონას. ტერიტორიაშ სილამეთ აზარას კრიტიკულ ნორმათ მეღებული რე ნოლექეფიშ ჯამი ვეგეტაციაშ პერიოდის 150–200 მმ თანჯეფს. თეშნერო, 150 მმ–შე მერკე ნოლექეფი კინ თე პერიოდიშ გოძვენას იფასებუ, მუჭოთ ჸინჩიერი გოლოფა.

## სქირი ტერიტორიეფი

File:Huntington Desert Garden Cactus (etc).jpg|გოლოფაშო ადაპტირებული ჩანარობა.
File:Fields outside benambra.jpg|დოლოეფი ავსტრალიაშ გოლოფამ რეგიონს.
File:ShrinkingLakeChad-1973-1997-EO.jpg|ჩადიშ ტობა 2001 წლანაშ სატელიტურ სურათის. 1960 წანაშ უკული ტობაშ 95% ესქირაფილი რე.
File:Sheep on a drought-affected paddock.jpg|გოლოფაშ შედეგო ხომლა ოდიარუ. ახალი ობჟათე უელსი.


## თაშნეშე ქოძირით
* კლიმატიშ თირაფა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* GIDMaPS 
* Water scarcity 
* Drought: Hearing before the Committee on Energy and Natural Resources, United States Senate, One Hundred Thirteenth Congress, First Session, on Exploring the Effects of Drought on Energy And Water Management, April 25, 2013

## სქოლიო

კატეგორია:ჰიდროლოგია
კატეგორია:ორთაშობური მოლინეფი
ატმოსფერო

მინი|პლანეტა იუპიტერი დო თიში ატმოსფერო 
**ატმოსფერო** ( — ორქი დო  — სფერო) — აირჯგჷ დანცხი, ნამუთ ცალურ რსხულეფს მუკ-მუკი გოძჷ გრავიტაციაშ გეშა. თიშენ, ნამდა ვარსებენს კვათირი ხურგა ატმოსფეროს დო პლანეტეფშქას განს, ძაკო, ატმოსფეროთ მიშეკოროცხუ ცალური რსხულეფიშ მუკ-მუკი არსებული არე, სოდეთ აირამი აკანი ირთანს თინაწკჷმა ართო მუჭოთ ართიანი თელი. კანკალე პლანეტაშ ატმოსფეროშ სიტომბა, ნამუთ მიშადირთუ ჯინჯიერო აირეფშე, შილებე რდას ძალამი დიდი. ატმოსფეროშ მახასიათაფალი დოჸუნელიე მეჩამილი ცალური რსხულიშ ზჷმაშა, მასაშა, ტემპერატურაშა, რთაფაშ სიჩქარეშა დო ქიმიურ აკოდგინაშა. დიხაუჩაშ ატმოსფერო ჯინჯიერო აზოტიშე დო ჟანგბადიშე აკმოდირთუ, იუპიტერიშ დო სატურნიშ ატმოსფეროეფი თარო წყარბადის დო ჰელიუმს იკათუანა. ხოლო გინორთი უღჷ დიხაუჩაშ ატმოსფერო ნოშქერორჟანგით დიდარი მარსიშ დო ვენერაშ ატმოსფეროეფშე. ატმოსფერო აპალუ არძა მასამ რსხულს, დიხაუჩაშ ტიპიშ პლანეტეფს დო აირამ გერგეზეფს. დაბალტემპერატურამი აირუანი გერგეზეფი — იუპიტერი, სატურნი, ურანი დო ნეპტუნი ისქილიდუანა თარო დაბალ მოლეკულურ მასაშ აირეფს — წყარბადის დო ჰელიუმს. მაღალტემპერატურამ აირამ გერგეზეფს — მუჭომით რენა HD 209458 b ან 51 Pegasi b მინი, თის ვესქილიდუანს დო თინეფიშ ატმოსფეროშ მოლეკულეფი აკანს იფაჩუ.

ატმოსფერული წნევა ატმოსფეროშ ჰიდროსტატიკური წნევა რე, ნამუსჷთ არძა საგანი იწისუანს ატმოსფეროშე. ატმოსფერული წნევა ირ ჭურჭულს მუკობუნელი რე ჰაერიშ ბარჯგიშ წონაშა, ნამუშ სიმაღალა ატმოსფეროშ ხურგაშახ იფაჩუ. ატმოსფერული წნევა ირკენს სიმაღალაშე აირიშ მუდანობაშ რკებაშ გეშა.

## ქოძირით ხოლო
* დიხაუჩაშ ატმოსფერო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ატმოსფერო — კოლიერიშ ენციკლოპედია 

კატეგორია:ატმოსფერო
კატეგორია:პლანეტოლოგია
კატეგორია:აირეფი
ლაჰორი

**ლაჰორი** (პენჯ:لہور; ) – პენჯაბიშ პროვინციაშ ნანანოღა დო პაკისტანიშ სიდიდათ მაჟირა ნოღა.

## დომაჸალაფირი ნოღეფი

ლაჰორი დომაჸალაფირი რე გეჸვენჯ ნოღეფწკჷმა:
*  სტამბოლი, თურქეთი, 1975-შე
*  ჩიტაგონგი, ბანგლადეში
*  სიანი, ჩინეთი, 1992-შე
*  ბელგრადი, სერბეთი, 2007-შე
*  ბოგოტა, კოლუმბია
*  ბუხარა, უზბეკეთი
*  ჩიკაგო, ა.ა.შ., 2007-შე
*  კოიმბრა, პორტუგალია
*  კორდობა, ესპანეთი, 1994-შე
*  დუშანბე, ტაჯიკეთი
*  ფესი, კარიკო, 1994-შე
*  ფრესნო, ააშ
* 25პქ გლაზგო, შოტლანდია, 2006-შე
*  ჰუნსლოუ, ინგლისი
*  ისპაჰანი, ირანი, 2004-შე
*  კორტრეიკი, ბელგია, 1993-შე
*  კრაკოვი, პოლონეთი
*  მეშჰედი, ირანი, 2006-შე
*  სარივონი, ოორუე კორეა, 1988-შე
*  სამარყანდი, უზბეკეთი, 1995-შე
*  ამოლი, ირანი, 2010-შე

## სქოლიო

კატეგორია:პაკისტანიშ ნოღეფი
ნანა მჭედლიძე

**ნანა ბიძინაშ სქუა მჭედლიძე** (დ. 20 მელახი, 1926, ხონი — ღ. 28 მელახი, 2016) — ქორთუ კინორეჟისორი, სცენარისტი დო არტისტი. საქორთუოშ ოკათე არტისტი (1983).

## ბიოგრაფია
დებადჷ 1926 წანაშ 20 მელახის ნოღა ხონს. შოთა რუსთაველიშ ჯოხოდვალაშ ქართიშ თეატრალური ინსტიტუტიშ საარტისტო დო სარეჟისორო ფაკულტეტეფი.

## ფილმოგრაფია
;რეჟისორი
* *[[დანაშაული მოხდა]]* (1988)
* *[[პლიაჟის ავაზაკი]]* (1987)
* *[[უკვდავების თეთრი ვარდი]]* (1985)
* *[[იმერული ესკიზები]]* (1979)
* *[[გასეირნება თბილისში]]* (1976)
* *[[პირველი მერცხალი]]* (1975)
* *[[გელა (ფილმი)|გელა]]* (1971)
* *[[დიდედები და შვილიშვილები]]* (1969)
* *[[ღიმილის დაბრუნება]]* (1978)
* *[[ვიღაცას ავტობუსზე აგვიანდება]]* (1967) [ნოველა კინოალმანახის "ღიმილის დაბრუნება"]
* *[[გზაში]]* (1964)
* *[[აღმაფრენა (ფილმი)|აღმაფრენა]]* (1964)
* *[[ჩქარი მატარებელი (ფილმი)|ჩქარი მატარებელი]]* (1960)

;სცენარისტი
* *[[დანაშაული მოხდა]]* (1988)
* *[[უკვდავების თეთრი ვარდი]]* (1985)
* *[[იმერული ესკიზები]]* (1979)
* *[[გასეირნება თბილისში]]* (1976)
* *[[პირველი მერცხალი]]* (1975)
* *[[ვიღაცას ავტობუსზე აგვიანდება]]* (1967)

;არტისტი
* *[[უსუი (ფილმი)|უსუი]]* (2005)
* *[[ჩემი ძვირფასი, სანატერელი ბაბუ]]* (1998)
* *[[ჭა (ფილმეფი)|ჭა]]* (1988)
* *[[მოდი, ვილაპარაკოთ]]* (1986)
* *[[ბატონი ავანტიურისტები]]* (1985)
* *[[სანამ წვიმა გადივლიდეს]]* (1984)
* *[[გზის დასაწყისი]]* (1982)
* *[[დები წყვდიადში]]* (1981)
* *[[მომეხმარეთ იალბუზზე ასვლაში]]* (1981)
* *[[აგვისტო (ფილმი)|აგვისტო]]* (1979)
* *[[იმერული ესკიზები]]* (1979)
* *[[რამდენიმე ინტერვიუ პირად საკითხებზე]]* (1977)

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ნანა მჭედლიძე — საქორთუოშ ბიოგრაფიული ლექსიკონი

კატეგორია:ქორთუ კინორეჟისორეფი
კატეგორია:ქორთუ სცენარისტეფი
კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1926
კატეგორია:ნაღურა 2016

კატეგორია:ხონიშ მუნიციპალიტეტის დუნაბადეეფი
ლაჰორიშ ტერაქტი (2016)

**ლაჰორიშ ტერაქტი** — 2016 წანაშ 27 მელახის გულშან-ი-იქბალიშ პარკიშ თარ მინალწკჷმა მოხვალამირი ტერაქტი, სოდე არძაშ უკულაში 72 ადამიერქ გოჭყორდჷ დო 200-შე უმოსიქ დიჭკირჷ. ტერაქტი მანწყუ დუდმაჸვილარ ტერორისიქ პაკისტანიშ ართ-ართ უდიდაშ პარკის. ტერაქტიშ ღანკი რდჷ პაკისტანარი ქირსიანეფი, ნამუეფით ეთმიშანუანდეს თანაფაშ მაბარჩხალე დღახუს. დაზარალებულეფიშ უმენტაშობას აკმადგინანა ოსურეფი დო ბაღანეფი. გამამინჯალა გენთხაფაშენ ტერორისტულ ორგანიზაცია ჯამაათ-ულ-აჰრარიქ მუშ დუდშა ეჭოფჷ, ნამუშათ პაკისტანიშ თალიბანიშ ბუნა მიშმურს.

## სქოლიო

კატეგორია:ტერორისტული აქტეფი
დენი სასუ-ნგესო

**დენი სასუ-ნგესო** (; დ. 23 გერგობათუთა, 1943,  ედუ, საფრანგეთიშ ეკვატორული აფრიკა) — კონგოარი პოლიტიკური მოღალე. კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი 1979-1992 დო 1997  წანაშე. ორხველჷ მბოშიშ ეთნიკურ ბუნას. 

1961 წანას გათუ სკოლა დო ოურდუმე ნინალაშა გემშართჷ. 1963 წანას გათუ ოურდუმე ოგურაფალი საფრანგეთის, მუშ უკული კონგოშ არმიას მუსხირენ ოურდუმე პოსტი უკებუდჷ. 1968 წანაშ სახენწჷფო გჷნორთაშ აკა ორგანიზატორი რდჷ. 1968 წანას სათარობო ხუნტაშ - რევოლუციაშ ერუანული სხუნუშ მაკათურო გჷნირთჷ. 1969 წაანაშე მაღალი პოსტეფი უკებჷ კონგოშ ხანდაშ პარტიას. 1972 წანაშე არმიაშ კურატორი რე პარტიული ხაზით. 1945-1977 წწ. პარტიაშ კურატორი რე დუდთხილუას დო სახენწჷფო უშქურანჯობას. 1976 წანაშე დუდთხილუაშ მინისტრი რე, 1977 წანაშე - პოლკოვნიკი. 

1979 წანაშე ქიანაშ პრეზიდენტი, თარობაშ დო პარტიაშ მადუდე, თაშნეშე დუდთხილუაშ, სახენწჷფო უშქურანჯობაშ დო დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრი რე. 2002 დო 2009 წანეფს, გეგშაგორეს პრეზიდენტო მუმალ 7-წლიანი ვადით. 2016 წანას პრეზიდენტო გეგშაგორეს მასუმა ვადათ.

2021 წლის ოქტომბერში დენის სასუ ნ'გესოს მოხსენიებული იყო "პანდორას ნაშრომები" სკანდალში. ჟურნალისტთა საერთაშორისო კონსორციუმის თანახმად, ეს იყო 1998 წელს, სწორედ დენის სასუ ნ'გესოს ხელისუფლებაში დაბრუნების შემდეგ. გავრცელებული ინფორმაციით, ინტერ აფრიკული ინვესტიცია რეგისტრირებულია ბრიტანეთის ვირჯინიის კუნძულებზე, კარიბის ზღვის საგადასახადო თავშესაფარში. დენის სასუ ნ'გუესო უარყოფს ბლოკს, რომ ეს არის დოკუმენტები.

## თაშნეშე ქოძირით
* კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Denis Sassou Nguesso

კატეგორია:კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1943
კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი

thumb|150px|კონგოშ შილა**კონგოშ პრეზიდენტი** – კონგოშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფოშ მადუდე. მახორობა გიშმაგორუნს 7 წანაშ ხანით.

## კონგოშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

კატეგორია:კონგოშ რესპუბლიკა
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
რადოვან კარაჯიჩი

**რადოვან კარაჯიჩი** (სერბ. Radovan Karadžić ვარდა Радован Караџић, IPA: [râdovaːn kâraʤiʨ]; დ. 19 მანგი, 1945, სრ მონტენეგრო, სფრ იუგოსლავია) — ჸოფილი ბოსნიარი სერბი პოლიტიკოსი, ფსიქიატრი, ასე ჭოფილი რე ოურდუმე დჷნოშურეფიშ გეშა ბრალდვალათ.

გონათუათ ფსიქიატრიქ, კარაჯიჩიქ დარსხუ ბოსნია-ჰერცეგოვინაშ სერბული დემოკრატიული პარტია დო სერბეფიშ რესპუბლიკაშ მაართა პრეზიდენტი რდჷ 1992-96 წანეფს.

1996 წანაშე ტყობინელი რდჷ 2008 წანაშ კვირკვეშახ, საირქიანო ტრიბუნალიშით ჸოფილ იუგოსლავიას ოურდუმე დჷნოშურეფიშ გეშა თიშე გორუაშ გჷმოცხადაფაშ უკული. ტყობინუაშ რინაშ ბორჯის თინა ბელგრადიშ ართ-ართ კერზო კლინიკას ხანდენდჷ, მუჭოთ ალტერნატიული მედიცინაშ დო ფსიქოლოგიაშ სპეციალისტი ექიმი დრაგან დავიდ დაბიჩიშ ჯოხოთ. ბელგრადიშ პოლიციაქ ოჭოფუ 2008 წანაშ 21 კვირკვეს.

კატეგორია:ბოსნიარი სერბეფი
კატეგორია:ბოსნიარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ოურდუმე კრიმინალეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1945
ზისხირიშ სამართალიშ ერეფოშქაშე სასამართალო

thumb|200 px|ზისხირიშ სამართალიშ ერეფოშქაშე სასამართალოშ ლოგო
**ზისხირიშ სამართალიშ ერეფოშქაშე სასამართალო** — მაართა იროიანი სამართალებური ინსტიტუტი, ნამუშ კომპეტენციაშა მიშმურს თი პიჯეფიშ გოსამართალაფა დო საჯუა, ნამუეფსჷთ ბრალი გჷთმიადვალჷნა გენოციდის, ოურდუმე დჷნოშურეფიშ დო კოჩობურობაშ სააწმარენჯოთ ქიმინელ დჷნაშურეფს. დირსხუ რომიშ სტატუტით, ნამუქჷთ 1998 წანას იჸუ მეღებულქ. ფუნქციონირენს 2002 წანაშ კვირკვეშე. სასამართალოშ რეზიდენცია იდვალუაფუ ჰააგას, მორო მოსამართალეეფიშ ხუნეფქ ირნერ აკანს შილებე იტარინასჷნ. თენა ვა რე კინე, მუთ გოეროშ ოერეფოშქაშე სასამართალო, ნამუთ თაშნეშე ჰააგას იდვალუაფუ, მორო შხვა კომპეტენცია უღუ.

## ლიტერატურა
* Bruce Broomhall, *International Justice and the International Criminal Court: Between Sovereignty and the Rule of Law*. Oxford: Oxford University Press (2003). ISBN 0-19-927424-X.
* Anne-Marie de Brouwer, *Supranational Criminal Prosecution of Sexual Violence: The ICC and the Practice of the ICTY and the ICTR*. Antwerp – Oxford: Intersentia (2005). ISBN 90-5095-533-9.
* Calvo-Goller, Karin, The Trial Proceedings of the International Criminal Court – ICTY and ICTR Precedents, Martinus Nijhoff Publishers, 2006, (ISBN 90 04 14931 7).
* Calvo-Goller, Karin, La procédure et la jurisprudence de la Cour pénale internationale, (Preface by Pr Robert Badinter), Lextenso éditions – La Gazette du Palais, 2012, (ISBN 978-2-35971-029-8).

## რესურსეგი ინტერნეტის

* 
* Al-Jazeera Inside Story on ICC
* The States Parties to the Rome Statute 
* United Nations website on the Rome Statute
* International Criminal Court

კატეგორია:საირქიანო ორგანიზაციეფი
კატეგორია:ერეფოშქაშე სასამართალო ორგანოეფი
ჟან-პიერ ბემბა

**ჟან-პიერ ბამბა გომბო** (; დ. 4 გერგობათუთა, 1962, ბოკადა, ოორუე უბანგი (ეკვატორული პროვინცია) —  კონგოარი პოლიტიკოსი, 2003—2006 წანეფს კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ვიცე-პრეზიდენტი, 2006 წანაშ გიშაგორუეფიშ საპრეზიდენტო კანდიდატი (მაჟირა აბანი ეჭოფუ), კონგოშ გჷმადუდიშულარი ჸარაფიშ ლიდერი. 2008 წანაშე, ზისხირიშ სამართალიშ საირქიანო სასამართალოშ გჷმოძიებაშ გიმე რე ოურდუმე დჷნოშურეფიშ ბრალდვალათ. 2016 წანაშ 21 მელახის, თე ბრალდვალეფს თინა ჩინებულქ იჸუ. თეშ უმკუჯინალო, თინა კონგოარეფიშ გერგეზირე დო კოროცხჷნა ნამჷ-და, თე გჷნოჭყვიდირი თინეფიშ ქიანაშ ოერეფოშქაშე პოზიციაშ დესტაბილიზაციაშ ოღანკე რენ.

კატეგორია:ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1962
ბილბორდ 200

**ბილბორდიS 200 უუჯგუშაში ალბომი** რე ააშ-ის არძაშე გიმოჩაფონი მუსიკალური ალბომეფიშ დო EPეფიშ გჷმნარკი, ნამუსჷთ ირმარას ჟურნალი ბილბორდი ობჟინუანს. თე გჷმნარკის შხირას თე თუ თი მობირეშ ვარდა მობირეეფიშ ბუნაშ პოპულარობაშ გოთანჯუაშო მინჭაფჷნა. მუჭოთ წესი, მუსიკოსი ვარდა ბუნა გიშაკერძაფილ აბანს იკენს მუსიკაშ ისტორიას, თუ თიშ ნამდგაინ ალბომი მინიმუმ ართ მარაშ გოძვენას გეგმიჩინ უმოს დიდი მუდანობათ-და, ვინემ შხვაში.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მიმალი რეიტინგი
* ბილბორდიშ პრინციპი
* იწიმირაგადე მარაშ უუჯგუშაში 200 ალბომიშ ერკებული (ლაჸაფი)

ბილბორდი
კატეგორია:ბილბორდიშ ჩარტეფი
ერეფოშქაშე ტრიბუნალი ჸოფილი იუგოსლავიაშ ოკითხეფშე

მინი|ტრიბუნალიშ დგმილი ჰააგას, ნიდერლანდი.
**[[1991]] წანაშე ჸოფილი [[იუგოსლავია]]შ ტერიტორიას ერეფოშქაშე ჰუმანიტარული სამართალიშ დორღვიას გამამინჯე პიჯეფიშ სამართალებური თხოზინიშ გჷნმახორციალაფარი ერეფოშქაშე ტრიბუნალი**, უმოს ფართოთ ჩინებული რე მუჭოთ **ერეფოშქაშე ტრიბუნალი ჸოფილი იუგოსლავიაშ ოკითხირეფშე** ვარდა უბრალოთ **ჰააგაშ ტრიბუნალი** - გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ სტრუქტურა, ნამუშ ღანკი რე სასამართალოს გეგნაჩას ჸოფილი იუგოსლავიაშ ტერიტორიას 1991 წანაშე ერეფოშქაშე ჰუმანიტარული სამართალიშ დორღვიაშა ეჭვმეღალირ პიჯეფქ, ახალი დჷნოშურეფიშ ვადოშქუმალა, ხე ქეშუნწყუას ჸოფილ იუგოსლავიას გარიგაშ შარათ შვიდობაშ მოღალას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of ICTY
* International Progress Organization: Monitoring of the ICTY
* Del Ponte, Carla (2003). *[http://eprints.lse.ac.uk/23448/ The role of international criminal prosecutions in reconstructing divided communities] *, public lecture by Carla Del Ponte, Prosecutor, International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia, given at the London School of Economics, 20 October 2003.
* Topical digests of the case law of ICTR and ICTY, Human Rights Watch, 2004
* Hague Justice Portal : Academic gateway to The Hague organisations concerning international peace, justice and security.

კატეგორია:იუგოსლავია
სერბეფიშ რესპუბლიკა (ბოსნია დო ჰერცეგოვინა)

**სერბეფიშ რესპუბლიკა** (  ) — ართ-ართი რე ჟირ პოლიტიკურ ართულშე, ნამუთ წჷმარინუანს გიმენი დონეშ მართუალაშ ალმახანურ ბოსნია დო ჰერცეგოვინას. მაჟირა ართული რე ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ფედერაცია. ოფიციალური ნანანოღა რე სარაევო, მარა დე ფაქტო ნანანოღა რე ბანია-ლუკა.

### დოხორელი პუნქტეფი
დიდი დოხორელი პუნქტეფი (2013 წანაშ მეჯინათ):
*ბანია-ლუკა (243 031) მინი|200პქ|რუკა დიდი ნოღეფით
*ბიელინა (80 731)
*პრიედორი (43 514)
*დობოი (31 938)
*კასინდო (30 360)
*ტრებინე (27 040)
*ზვორნიკი (24 364)
*გრადიშკა (23 537)
*შამაცი (22 865)
*მილიჩი (20 925)

## გალერეა

File:Spomenik kralju Petru I Karađorđeviću.jpg|პეტრე I-აშ მონუმენტი
File:Church in Trebinje.jpg|ტრებინე
File:Džamija Azizija Bosanska Kostajnica.jpg|კოსტაჟნიცა
File:Pale RS.jpg|პალეშ მიოჯინი
File:Doboj fortress.JPG|დობოჯიშ ფორტი
File:Visegradski-most10.jpg|მეჰმედ-ფაშაშ ხინჯი
File:Bilecko Jezero.jpg|ბილეჩკო
File:Плива1.jpg|პლივა, ევროპაშ ართ-ართი უსუფთაში წყარმალუ. (Šipovo)


## რესურსეფი ინტერნეტის

*Government of Republika Srpska 
*President of Republika Srpska 
*National Assembly of Republika Srpska
*RS Institute of Statistics
*Republika Srpska ~ Moja Republika

## სქოლიო

კატეგორია:ბოსნია დო ჰერცეგოვინა
კირცხი (ტაროსი)

thumb|მარცხნივ|280px|კირცხიშ კაკალეფი
**კირცხი** — ატმოსფერული ნოლექი, ნამუთ აკმოდირთუ ჸინიშ შხვადოშხვა ზჷმაშ (5-55 მმ; მერკეთ 130 მმ-შახ) სფერული ნანორთეფი, ვარდა ნოტეხეფშე. კირცხიშ კაკალს ფალობური აკოდგინალუა უღჷ - არსებენს 1 მმ სისქაშ გოჭვირაფილი დო გვერდო გოჭვირაფილი ფალეფი. კირცხი, რჩქვანელობურო ტყვაც დო გურგინიშ დო გემანტირე ჭვემაშ ბორჯის უჩქჷ, უმენტაშო წანაშ ტიბუ პერიოდის (მუჟამსჷთ ტემპერატურა 20&nbsp;°C-შე უმოსი რენ). კირცხი მოურს შაყარელ ჭვემაშ მუნაფეფშე. კირცხიშ ღოზიშ სიგანა მუსხირენ კილომერტი რე, სიგჷრძა - ვითობათ, კანკალეშა ოშობათ კილომეტრი. თიშ ხანგჷრძობა 5-10 წუთშე ⅓ სათშახ. კირცხუაშ ბორჯის 1 წუთის 1მ2 ჟინპიჯის დუთმოლუ 500-1000 კირცხის კაკალი, თინეფიშ სიმანგარე 0,5-0,9 გ/სმ2.

საქორთუოს კირცხამ დღალეფიშ ოშქაშე წანმოწანური რიცხუ რე 2-10 (ბჟადალ საქორთუოშ - რზენს 0,2-2; გვალასი 8-შახ. ბჟაეიოლ საქორთუოს - რზენს 2-3, გვალას 10-შახ). კირცხი დიდ გავალს მითმიორინუანს ოფუტეშ მეურნობას (საქორთუოს გიშაკერძაფილო იზარალებჷნა კახეთიშ რაიონეფი), თეშ გეშა, დიდი შანულობა უღუ კირცხიშ სააწმარენჯო ქიმინჯეფიშ აკომუშებას. რჩქინელი რე, ნამჷ-და 1961 წანას ინდოეთის კირცხიქ დოჸვილჷ მუნჭყვი, 1981 წანას,  ჩინეთის 10 ვითოშშე უმოსი დგჷმილ-აკნაგეფი აზარალჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Hail Storm Research Tools
* Hail Factsheet 
* U.S. Billion-dollar Weather and Climate Disasters

კატეგორია:ატმოსფერული ნოლექეფი
წალიკონი

[thumb|მარცხნივ|280px|კონწარი წალიკონი [ტყვაცი დო გურგინი|ტყვაც დო გურგინწკჷმა ართო]]
**წალიკონი** (ინგლ. storm) — ძალამი კონწარი ბორია, ნამუშ სიჩქარე დიხაშ ჟინპიჯწკჷმა 20 მ/წ-ს ონჭჷ დო ზუღას დიდ ლებას იჭანუანს, სქირონას დგჷმილეფიშ დაღამაკება დო აკორღვაფა უჩქუ. წალიკონი იჭყაფუ ტროპიკულ დო ტროპიკეფიშ გალენი ციკლონეფიშ გჷნულათ, სმერჩიშ დო ტორნადოშ ბორჯის. 

მეტეოროლოგიურ ლიტერატურას წალიკონს ომანგუ შტორმი (9 ბალი ბოფორტიშ სკალათ), კონწარი შტორმი (10 ბალი) 
დო უკონწარაში შტორმი (11 ბალი). 

12 ბალიან წალიკონს გარაგანი ჯოხო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* წალიკონი
* Schweizer Unwetterzentrale 

## ლიტერატურა

კატეგორია:მეტეოროლოგია
ქარშხუფი

thumb|მარცხნივ|250პქ|ქარშხუფიშ შედეგო აკოქიმინელი ნძალიერი თირიშ ბურუა
**ქარშხუფი** (ინგლ. Blizzard) — ნძალიერი ბორიაშით თირიშ გჷნოღალა დიხაშ ჟინპიჯიშე ვარდა თირიშ ნობურუშე . გიშმაგორჷნა ქარშხუფიშ გეჸვენჯ გვარობეფს : ქარხვეტის (ბორიაშ სიჩქარე ანჭუ 5 მ/წმ-ს, ვათუნს), გიმენ ქარშხუფის (ბორიაშ სიჩქარე რცქვანელობურო 5-10 მ/წმ-ს, ვათუნს) დო საარი ვარდა ჟილენ ქარშხუფის (ბორიაშ სიჩქარე 10 მ/წმ-შე უმოსი რე, გემანტირეთ თუნს). 

## ლიტერატურა

* ქსე, ტ. 10, გვ. 456, თბ., 1986.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Blizzardseite bei naturgewalten.de
* Digital Snow Museum Photos of historic blizzards and snowstorms
* Scholastic.com: Snow and Blizzards 

კატეგორია:მეტეოროლოგია