open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჩესაპიკიშ ჸუჯი

thumb|250px|ჩესაპიკიშ ჸუჯი კოსმოსშე

**ჩესაპიკიშ ჸუჯი** () — უდიდაში ესტუარი ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფს. თე ტერიტორია ატლანტიშ ოკიანეს იდვალუაფუ, ჸუჯიშ წყარპიჯიშ ღოზის ააშ-იშ ჟირი შტატი იდვალაუფუ- მერილენდი დო ვირჯინია. ჩესაპიკიშ ჸუჯიშ ღანჩო იკთუანს 166,534 კვადრატულ კილომეტრის, ჸუჯის ინმაკათუ 150 წყარმალუ დო ანდა მორჩილი ნადუ. 

ჩესაპიკიშ ჸუჯიშ სიგჷრძა დოხოლაფირო 300 კილომეტრის აკმადგინანს, ყჸუჯიშ ოდუდე იჭყაფუ ოორუეშე რსებული წყარმალუ სასკუეჰანშე, ზუსტას თე აბანს რსებული წყარმალუ აკათუ ატლანტიშ ოკიანეს. არძაშე ოორუეშე მადვალუ ოხორე რე კენტიშ დო ჰაფორდიშ რაიონეფი. 

ჩესაპიკიშ ჸუჯიშ წყარპიჯიშ ტერიტორია რე ართ-ართი უჯვეშაში აბანი, სოდე ინგლისარეფიშ დოხორაფაქ მოხვადჷნ.

## წყარმალუეფი

* სასკუეჰანა
* პოტომაკი
* ჯეიმზი
* აპომატოქსი
* რეპაჰანოკი
* პატაქსენტი
* ჩოპტენკი
* იორკი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* National Geographic- Saving The Chesapeake
* Chesapeake Bay Journal
* Chesapeake Bay Gateways Network 


კატეგორია:ააშ-იშ ჸუჯეფი
ჰებრიდიშ ზუღა

[thumb|right|250px|[დინოხოლენი ჰებრიდიშ კოკეფი|დინოხოლენი დო გალენი ჰებრიდიშ კოკეფი.]]

**ჰებრიდიშ ზუღა** — ატლანტიშ ოკიანეშ იირუე ნორთის მადვალუ ზუღა, შოტლანდიაშ წყარპოჯიშ ღოზის. ეშახე დინოხოლენი (ბჟაეიოლშე) დო გალენი ჰებრიდიშ (ბჟადალშე) კოკეფს შქას. ზუღაშ ოორუეშე მინჩიშ საროტი იდვალუაფუ.

* ფართობი: 47 000 კმ²
* ოშქაშე სიტომბა: 64 მ
* მაქსიმალური სიტომბა: 137 მ

## სქოლიო

კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი
პოლითეიზმი

[მინი|ეგვიპტური ღორონტეფიშ გჷმოხანტუალობეფი [კარნეგიშ ორთაშობური ისტორიაშ მუზეუმი|კარნეგიშ ორთაშობური ისტორიაშ მუზეუმს]]
**პოლითეიზმი** (ბერძენ. πολυ — მიარე; θεός — ღორონთი) — რელიგიური მონძღვარება, ნამუთ მიარეღორონთიერობას აღიარენს. პოლითეისტურ რელიგიეფს ღორონთეფი თარო გჷმოხანტუნა ორთაშ ნძალეფს ვარდა შინელ წოხონერეფს, ნამუეფით ართი აბსოლუტური ღორონთშე რენა აკოქიმინელი (მონისტიკურ რელიგიეფს) ვარდა ართიანი ოქიანუშ უგურთუ ნორთეფს წჷმარინუანა (პანთეისტურ რელიგიეფს).

## ლიტერატურა
* Greer, John Michael; *A World Full of Gods: An Inquiry Into Polytheism*, ADF Publishing (2005), ISBN 0-9765681-0-1
* Iles Johnston, Sarah; *Ancient Religions*, Belknap Press (September 15, 2007), ISBN 0-674-02548-2
* Paper, Jordan; *The Deities are Many: A Polytheistic Theology*, State University of New York Press (March 3, 2005), ISBN 978-0-7914-6387-1
* Penchansky, David, *Twilight of the Gods: Polytheism in the Hebrew Bible* (2005), ISBN 0-664-22885-2.
* Swarup, R., & Frawley, D. (2001). The word as revelation: Names of gods. New Delhi: Voice of India.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Association of Polytheist Traditions  
* International Year Of Polytheism 
* Integrational Polytheism 

## სქოლიო


კატეგორია:თეოლოგია
თეიზმი

**თეიზმი** ( — „ღორონთი“) — რელიგიური მონძღვარება, ნამუთ ათეიზმიშ სააწმარენჯოთ მირჩქინუაფუ, ნამჷ-და რსებენს გიშაკერძაფილი ჭკვერი პიჯი — ღორონთი, ნამუქჷთ გაჭყუ ქიანა დო მართჷნს თის.

## თაშნეშე ქოძირით
*ანიმიზმი

## ლიტერატურა
* *Ср. Schaden*, «Über den Gegenzatz des theistischen und pantheistischen Standpunkts» (ერლანგენი, 1848);
* *Mayer*, «Theismus und Pantheismus» (ფრაიბურგი, 1849);


კატეგორია:თეოლოგია
დაოსიზმი

thumb|200პქ|დაო
მინი|200პქ|ინი დო იანი
**დაოსიზმი** — რელიგიურ-ფილოსოფიური მიმალუობა ჩინეთის. დუდმაართაშე, ჯვ. წ. VI ოშწანურას, ხვალე ფილოსოფიურ მიმალუობას წჷმარინუანდჷ. დაოსიზმის დჷმარსხუაფალო გვერდო ლეგენდარული გურაფილი ლაო-ძი ("რჩინი მარწაფალი"), ნამუქჷთ წინგი "დაო დე ძინი" წარუ.
     
ახ.წ. II ოშწანურას თე მონძღვარებაქ ნერჩო გიადჷ რელიგიას, ნამუქჷთ კინ თი ჯოხო - დაოსიზმი გიდუ. თიში თარი პრინციპეფი რე დაო - ირი სქჷლედიშ დაჭყაფური კანონი, "მეკონეფიშ ნანა", ქიანაშ იროიანი თირუა, ნამუთ ვადმოჸუნს ვართ ღორონთის, ვართ ადამიერულ ნძალას. თეშ გეშა ადამიერქ ოკო დაჸუნას, დანებას, ვერქუას, რდას პასიური, დიჭყანუას დო ამიარას ჩანარეფი დო ჩხოლარეფი, პატიცას კულტის, ნამუშ თარი ოსოფინალი რე დემონეფიშ დო უბადო შურეფიშ გინორაუა, მაკითხობა. დაოსიზმის უჟინაში ღორონთი რე შინ-დი, ცაშ ღორონთი, იმპერატორეფიშ ("ცაშ სქუალეფიშ") მუმა, უკულიგ გეჸუნს ლაო ცზი დო პან-გუ (ოქიანუშ გჷმაჭყაფალი, ღორონთიერიშ რანწკიშე). ბოლო ბორჯის ედომუშამო აკოჭიჭიხუ ბუდიზმიქ, კონფუციანობაქ დო ქირსიანობაქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ინფორმაცია დაოსიზმიშ გეშა 
*დაოსისტური ასოციაცია 

კატეგორია:რელიგიეფი
კატეგორია:დაოსიზმი
კატეგორია:ჩინური ფილოსოფია
სინტოიზმი

მინი|მარჯვნივ|სინტოშ (შინტოშ) ლოგო
**სინტოიზმი**, იგივე **სინტო** (神道 Shintō) , **შინტოიზმი**, **შინტო** — უჯვეშაში იაპონური რელიგიური მიმალუობა, ნამუთ შურეფიშ პატიშჩამას გერსხუ. იაპონიას 80 000-შე უმოსი სინტოშ ოხიდა რე. მორწუმეეფი სოიშახ შურეფიშ პატიოცემელო ოხიდაშა მინულან, კითეფს იშოლჷნა დო პიჯის ირჩხჷნა. სინტო მიარზებუ მუჭოთ მიმარსხუაფალი რგვალი იაპონიაშ კინოხიშ დო თეხანობას შქას.

## სინტოიზმიშ თარი პრინციპეფი

სინტოიზმიქ წჷმიქიმინჷ ჯვეშ კულტაშე, ნამუთ აშურიელენდჷ ორთას დო აღორონთენდჷ ღურელი წოხონერეფს. სინტოიზმიშ მეჯინათ, ადამიერი დაჭყაფუს ღებულენს შურშე, ჭყანიერი ღორონთშე (კამი). თეჯგურა შურეფი დო ღორონთეფი მიარეთ რე. თინეფს შქას უმაართაში რე ბჟაშ ოსურღორონთი ამატერასუ.

გორკვიაფილ პიჯალეფს, ღურელიშ შურქ შილებე კამით გჷნირთასჷნ. მუშჸურე კამის შეულებუ გჷმიხანტას რიტუალურ მეკონეფს; სამანგ., ბორზალს, სარკეს, ღორონთიერობაშ ფიგურას, ფირფიტას, ნამუსჷთ ღორონთიერობაშ ჯოხო გეჭარჷნ; თეჯგურა მეკონი (სინტაი) პატიცემაშ ობიექტო გჷნმირთუ.

სინტოისტური კულტი 4 ელემენტის იკათუანს - წიმინდუა (ჰარაი), ზალუა (სინსეი), კუნტა ხვამა (ნორიტო) დო ზეთით კურთხუა (ნაორაი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სინტოიზმი - ქირსიანობაშ ლექსიკონი

## ლიტერატურა
* *მსოფლიოს დიდი ატლასი, გვ. 133, თბილისი, 2009.*

კატეგორია:იაპონური რელიგიეფი
კატეგორია:რელიგიეფი
ოხიდა

**ოხიდა** — საკულტე დგჷმილი ღორონთიშნინალაშ დო რელიგიუ წეს-რჩქვანელობეფიშ ორსულებერო. ოხიდაშ სახე დო თიშ გოვითარაფაშ ისტორია გოპიჯაფილი რე ვახვალე საკულტე მოთხირობეფით, ვარინ შხვადოშხვა კათაშ დო ქიანაშ არქიტექტურაშ დო ოაკოგაფე ტექნიკაშ გოვითარაფაშ დონეთ დო ომანგეთ მანჯენს გჷმოხანტილ ერუანულ ხასიათის. 

ჯვეშ ქორთულ ძეგლეფს ოხიდა მუთმოფხვადჷნა მუჭოთ ღორონთიშ ჸუდეშ, ოხვამურ ჸუდეშ (ოხვამე), თეშ ღორონთიშ (მაფა, თარი) რეზიდენციაშ, დოხორეშ, შანულობათ. კინ თე შანულობათ გჷმირინუაფუ — ოზქო, პალატი, დარბაზი, დოხორე, დგიმი. მაფაშ ვარდა თარიშ დოხორეწკჷმა რდჷ იროიანი მარენჯი ოურდუმე-ომეურნე მანინალე პიჯეფიშ შტატი — ოხიდული.
## ლიტერატურა

*
ჭარა

**ჭარა**, *ბედიშ ჭარა* — რელიგიურ-ფილოსოფიური იდეალისტური წჷმორინაფა, ნამუსჷთ ოსხირო უღუ რწუმა ადამიერშა ჸვერე ნძალეფიშ პატჷნალაში. ათე მეჯინათ ადამიერეფიშ ჭარა წჷმიწორო რე გონწყილი განგებაშით. ქორთუეფიშ რელიგიური წჷმორინაფათ ადამიერიშ დაბადებაშე ცას რჩქინდუდჷ თიში ჭარაშ მურიცხი; ლულუტის „ჭარამაჭარუშ“ ხეთ ჸვას მიკიჭარუდჷ მუმალი რინა, რინაშ არძა მომენტი, ნამუშ თირუა მაღურუს ვეშულებუდჷ. კინ თი მეჯინათ, თექიანური საქვარეფს შხირას „ოშურეშ“ ღორონთი მართჷნდჷ. ქორთულ გვალაშ კათეფს გოფაჩილი რწუმა-წჷმორინაფათ „ობჟალეს“ თიჯგურა მუთუნ ვათმოხვადუდჷ, წჷმიწორე "ოშურეს" მუთუნ გჷნოჭვადილ ვარდჷკონ. შურეთიშ ღორონთის ონინალდეს „ჭარუეფი“, „ბედიშ მაჭარალეფი“ ვარდა „ჭარუა-ჭარუეფი“, ნამუეფით ჭარაშ წინგიშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ "იჭანუანა ოშურეთშა" ადამიერეფს. ანალოგიური წჷმორინა გოფაჩილი რდჷ ბჟაეიოლიშ დო ევროპაშ კათეფს. ქორთული წჷმორინეფი ჭარაშ გეშა გიშაკერძაფილო არხოს გერე შქაწყარმალონას დო ანტიკურ ოქიანეს გოფაჩილ რწუმეფწკჷმა. 
## თაშნეშე ქოძირით
* ფატალიზმი
## ლიტერატურა
*
კატეგორია:ფილოსოფიური ტერმინეფი
კატეგორია:მითოლოგია
იგნოსტიციზმი

**იგნოსტიციზმი ** ვარდა ** იგთეიზმი **— თეოლოგიური თოლწონუა, ნამუშ მეჯინათ ირნერი შხვა მეჯინა თეოლოგიაშენ (აგნოსტიციზმიშამო) ამანგარენს მიარე უდუსაბუთე უზურს ღორონთიშ/ღორონთეფიშ რსებაშ დო თაშნეშე თეოლოგიური კონცეპციეფიშ გეშა. ტერმინი „იგნოსტიციზმი“ მიშეღჷ ჰუმანიტარული იუდაიზმიშ დჷმარსხუაფალ შერვინ ვაინქ. კანკალე ფილოსოფოსიშო იგნოსტიციზმი აღიქმებუ მუჭოთ ათეიზმიშ ვარდა აგნოსტიციზმიშ ართ-ართი გვარობა, კინე თე ბორჯის შხვეფი თის ზოხორინელ მიმალუობათ აღიქვენა. იგნოსტიკი უხუჯანს თი მოარზაფას, ნამჷ-და ვემიაჩინე გამა კითხირშა - ჯერს დო ვართის ღორონთიშ, თეიშა სოიშახ, შემაკითხირალი ვაუკონკრეტენს ღორონთიშ/ღორონთეფიშ სხუნუას. წინგიშ „ნინა, სიმართალე დო ლოგიკა“, ალფრედ აიერი ანტკიცენს, ნამჷ-და მითინს ვეშულებუ თქუას ღორონთიშ რსება ვარდა თიშ საუზურე რსებაშ გეშა, თიშენ, ნამჷ-და თე მოარზაფა ვარე გჷნომორსებული დო თაჸურეშე გიშნაველი არზის მორკებული რე.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* Cousens, Myrna Bonnie, ed.,  «God»  , *Guide to Humanistic Judaism*, Society for Humanistic Judaism
* 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:იგნოსტიციზმი
ინვაირონმენტალიზმი

**ინვაირონმენტალიზმი** () — რჩქვანელობური ეკოლოგიურ, ვარდა შხვანერო “წვანეეფიშ ყარაფიშ” გორჩქინას მითმიარსხუ. თიშ გოჭყაფა დიო ხოლო XIX ოშწანურას ინდუსტრიალიზმიშ სააწმარენჯო გიშულეფს მითმიარსხუ. ზოგადო წვანეეფიშ იდეოლოგია თი გავალიშ სააწმარენჯოთ დჷთმუკჷნანსს ხონარს, ნამუთ მარდუ ეკონომიკურ გოვითარაფაქ მიორინუ ორთაშობურ ელმოლს. ელმოლიშ მათხილარეფიშ იდეოლოგიაშ მეჯინათ, დღაშ წეს დო რანწკის უკვე საართოთ ადამიერიშ შურდჷმაშ ოკითხირე გერე. მოგვენი პრობლემეფიშ მუწოჭკირუა შხირას რჩქვანელ იდეოლოგიურ კლიშეეფს ვადჷმაჩირთუ. სამანგათ, ეკოსოციალიზმი ელმოლიშ მოჯალაგუას კაპიტალიზმიშ სიარამეთ ეთმენწჷყნს.

კატეგორია:ეკოლოგია
კატეგორია:იდეოლოგიეფი
კატეგორია:პოლიტიკური თეორიეფი
კუშობურაშობურეფი

**კუშობურაშობურეფი**, **ჯაშთანიშობურეფი**, **კიდაჭეფი** () — ჭანდეფიშ ფანია გვერდოხოშოშფსუამეფიშ რანწკიშე. კუშობურაშობურეფს რგვალი ფორმაშ 3-41 მმ სიგჷრძაშ რსხული უღუ, 5-, ოშა-გოშათ 6-ჭკვაჭკვილი ოშმეშეფი,ნამუთ მუშჸურე გიმეშე რე მიკოღანკილი. პალეარქტიკაშ ოლქის ჩინებული რე კუშობურაშობურეფიშ 172 გვარიშ 707 გვარობა. საქორთუოს მუთმოფხვადჷნა 3 გვარობა: მანებელი კუშობურა (Eurygaster integriceps), ავსტრალიური კუშობურა (Eurygaster austriaca) დო მავრული კუშობურა (Eurygaster maurus). კუშობურაშობურეფიშ შქას მიარე ოფუტეშ-მეურნობაშ მანებელი რე. ნამებელი კუშობურა ონუ ლაწკარამეფს, Nezala viridula — ბამბეშ ბართვის, Eurydema-შ გვარშ გვარობეფი — ორტვინიშ ჯვაროსამ ჩანარეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:გვერდოხოშოშფსუამეფი
სანაკიშ მაზრა

**სანაკიშ მაზრა** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული რუსეთიშ იმპერიას, ქუთეშიშ გუბერნიაშ აკმადგინალი ნორთი. ცენტრი — სანაკი. სანაკიშ მაზრაქ გიჭყჷ 1867 წანას, გაუქვებული სანაკიშ ოკრუგიშ მანგიორო.  ირთუდჷ აბაშაშ, მარტვილიშ დო ჯვეში სანაკიშ განობეფო. სანაკიშ მაზრაქ 1930 წანას  გეუქვუ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ქუთეშიშ გუბერნია
ფემინიზმი

thumb|upright|ფემინიზმი
thumb|upright=0.5|left|ვენერაშ ასტროლოგიური სიმბოლო
**ფემინიზმი** — (ლათ.  *femina,* „ოსური“) ჯარალობური დო პოლიტიკური ყარაფი, ნამუშ ღანკი რე ოსურეფიშ ნებეფიშ აღიარაფა დო თინეფიშ გომანგაფა ქომოლკოჩეფწკჷმა რინაშ არძა სფეროს, იჸუაფუ თენა სოციალური, პოლიტიკური, ეკონომიკური, კულტურული დო შხვა.
	
ფემინიზმი იკათუანს სოციოლოგიურ თეორიეფს, პოლიტიკურ დო ფილოსოფიურ ყარაფეფს, ნაუეფით ოხუ ოსურეფიშ დგომარობას სოციალურ, პოლიტიკურ დო ეკონომიკურ კონტექსტის.

რსებენს მიარე სახეშ ფემინიზმი: ლიბერალური, რადიკალური, ლესბოსური, ეკოფემინიზმი, მარქსისტულ-სოციალური, ანარქისტული, თ.ჯ. უჩა ფემინიზმი, ანტირასისტული, ეგალიტარული, კულტურული, ნეოფემინიზმი, პოსტკოლონიალური, ფსიქოანალიტიკური, ჰუმანური, პოსტსტრუქტურალისტური, პოსტმოდერნისტული დო თ.უ.

თინეფიშ საართო მახასიათაფალი დო გჷმაართიანაფალი ლირე — ოსურეფიშ დო ქომოლკოჩეფიშ წორნებუანობაშ მოთხირი დო ზოგადო ჯარალუაშო, თინეფს შქას კინე ოსურეფშოთ, ჩინებურობაშ ეკინა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფემინისტური ჟურნალი .
* ოსურეფიშ ნებეფი, პოლიტიკა, ადამიერიშ ნებეფი. 
* საირქიანო ფემინისტური რშვილი 
* Mix-Cité - ფემინისტური ასოციაცია
* ფემინისტური მიმალუობეფი

*
არიფ ალვი

**არიფ ალვი** (, ; დ. 29 კვირკვე, 1949, კარაჩი) — პაკისტანიშ სახენწჷფო მოღალე, პოლიტიკოსი, პაკისტანიშ პრეზიდენტი 2018 წანაშე.

კატეგორია:პაკისტანიშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:პალისტანიშ პრეზიდენტეფი
პაკისტანიშ პრეზიდენტი

thumb|250px|პაკისტანიშ პრეზიდენტიშ შილა
**პაკისტანიშ პრეზიდენტი** — პაკისტანიშ სახენწჷფოშ მადუდე, ნამუსჷთ ოგიშაგორუე კოლეგია 5 წანაშ ხანით გიშმაგორჷნს.

## პაკისტანიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პაკისტანიშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* პაკისტანიშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:პაკისტანი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
სოციალიზმი

**სოციალიზმი** — იდეოლოგია, ნამუთ ითოლიშწონენს სოციალურ წორწალაშ პრინციპეფშა გერსხილ ჯარალუაშ აკოგაფას; თაშნეშე ჯარალობური სისტემა, ნამუთ თეჯგურა პრინციპეფს გეპონუ; პოლიტიკურ გემაჸვენჯობა; ჯარალობურ-ეკონომიკურ ფორმაცია, ნამუშ წარმებაშ მეშქაშობეფ ჯარალობურ დორხველუას რე.

სოციალიზმ ქადაგენს ადამიერიშით შხვა ადამიერიშ ექსპლუატაციაშ არძა ფორმაშ ლიკვიდაციას. სოციალისტურ ჯარალუას მეჭირინაფილ რე რსულ ოკათე გამაგალა, სოციალურ წორწალა, მაქსიმალურო მინიმუმშახ რე დოჸონაფილ ეკონომიკურ დიფერენციაცია; გარანტირაფილ რე ადამიერიშ ნებეფ დო დუდიშულა.

## თაშნეშე ქოძირით
* კაპიტალიზმი
* კომუნიზმი
* სოციალ-დემოკრატია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
* The Socialism Website 
* Chomsky on Socialism

*
კატეგორია:სოციოლოგია
კატეგორია:პოლიტიკური იდეოლოგიეფი
ლეპატარაიე

**ლეპატარაიე** — ოფუტე მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის (ბანძაშ თემი), ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ აბაშაშ კვარჩხანჸურე. ზუღაშ დონეშე 100 მეტრის, მარტვილიშე 12 კმ, აბაშაშე (უახოლაში რკინაშარაშ დგჷმილი) 25 კმ.

ოფუტე ლეპატარაიე დოჸუნს საქორთუოშ საპატრიარქოშ ჭყონდიდიშ ეპარქიას.

## დემოგრაფია
2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს 177 ადამიერი ოხორანს.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
კელტეფიშ ზუღა

მინიატიურა|180პქ|კელტეფიშ ზუღაშ რუკა

**კელტეფიშ ზუღა** (; ; ; ; ) — ზუღა ატლანტიშ ოკიანეშ ბჟაეიოლშე. კელტეფიშ ზუღაშ წყარპიჯიშ ღოზის იდვალაუფუ ირლანდია, ინგლისი დო საფრანგეთი. წიმინდე გერგიშ საროტიშ მეშქაშობათ მითმიარსხუ ირლანდიაშ ზუღას. ზუღაშ ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ ბრისტოლიშ ჸუჯი დო ლა-მანშიშ საროტი. თე ზუღას, ისტორიული კელტური ტომეფიშ ჯოხოქ გიადჷ.

ზუღაშ ფართობი — 45 ვითოში კმ², სიტომბა — 128 მეტრი. გოვითარაფილი რე ნავიგაცია დო მეჩხომობა. 

ზუღაშ თარი ონიშლეფი რე: ბრისტოლი, ნიუპორტი, კარდიფი, ჩელსი (გოართოიანაფილი ომაფე) დო კორკი (ირლანდია).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Coccoliths in the Celtic Sea 
* ოკიანეეფიშ დო ზუღეფიშ ხურგეფი 

კატეგორია:კელტეფიშ ზუღა
კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი
კამპეჩეშ ჸუჯი

მინი|250px|კამპეჩეშ ჸუჯიშ რუკა
**კამპეჩე**  () –  ჸუჯი ოორუე ამერიკაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯწკჷმა, მექსიკაშ ჸუჯიშ ობჟათე ნორთის. ჸუჯის ბჟაეიოლშე უხურგანს იუკატანიშ ჩქონი, ობჟათეშე ტეუანტეპეკიშ ყორყელი, ბჟადალშე — ვერაკრუსიშ შტატი. ჸუჯის ჯოხო გიოდჷ ესპანარ კონკისტადორ ფრანსისკო ერნანდეს-დე-კორდობაქ 1517 წანას.

ჸუჯის ინმაკათუ მექსიკაშ წყარმალუეფი: პაპალოაპანი, კოაცაკოალკოსი, გრიხალვა, უსუმასინტა დო კანდელარია.

ჸუჯიშ თარი ონიშოლეფი რე: კამპეჩე, კოაცაკოალკოსი დო ვერაკრუსი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*http://www.npwrc.usgs.gov/resource/birds/migratio/routes.htm
*კამპეჩეშ ჸუჯი - ბრიტანიკა
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:მექსიკაშ ჸუჯეფი
დევისიშ საროტი

**დეივისიშ საროტი** (ინგ. *Davis Strait*) — საროტი, ნამუთ ართიანშე გჷთმორთჷნს გრენლანდიას დო ბაფინიშ დიხას (კანადაშ პროვინცია ნუნავუტი). საროტიშ სიგჷრძა იძანძჷ 300 კილომეტრშე 950 კმ-შახ, მაქსიმალური სიტომბა — 3660 მეტრი.

დჷმახასიათაფალი რე მანჩურე ჸინუეფი დო აისბერგეფი.
საროტის ჯოხო ინგლისარი მარკვიალიშ დო მემაგორაფალიშ, ჯონ დეივისიშ (1550-1605) პატიოცემელო გიოდვეს, ნამუქჷთ 1580-იან წანეფს მუსხირენშახ იშარალუ თე რეგიონს დო დიგურუ გრენლანდიაშ დო ბაფინიშ დიხაშ ტერიტორიეფი.

## სქოლიო

კატეგორია:კანადაშ საროტეფი
კატეგორია:გრენლანდიაშ საროტეფი
ბაფინიშ დიხა

thumb|right|200px|ბაფინიშ დიხაშ ალმაშარული ფოტო.
**ბაფინიშ დიხა** (ინუკტიტუტი:ᑭᖅᑖᓗᒃ, *Qikiqtaaluk*, , ჯვეში ნორვეგიული: *[[Helluland]]*) — კანადაშ ტერიტორიაშ ნუნავუტიშ უკაბეტაში კოკი, ნამუთ კანადაშ არქტიკულ არქიპელაგის იდვალაუფჷ. კოკი ფართობიშ მეჯინათ, კანადას მაართა რე, მოსოფელს — მახუთა აბანი უკებჷ. კოკიშ ფართობი — 507 451 კმ², მახორობაობა  — 11,000 (2006). კოკის ჯოხოქ გიადჷ ინგლისარი მარკვიალიშ უილიამ ბაფინიშ პატიოცემელო, თიქ თე გოხოლუას იშარალჷ კოლუმბიშახიან პერიოდის, უილიამქ თაშნეშე გჷმირკუ ისლანდია დო გრენლანდია, თინა თარო ოპონუდჷ ისლანდიურ საგეფს.  

კოის მანჯაფილი არქეოლიგიური გონთხორუეფიშ უკული, ანდა მუდგარენშა იჸუ მეგორაფილქ. ბაფინიშ ტერიტორიას უჯვეშაში ბორჯიშე ოხორანდეს ადამიერეფი, თაქ მეგორაფილი ადამიერიშ ჩხირჩხიშ ფრაგმენტეფი ითარიღებჷ ჯვ. წ. 1000 წანათ. გვალო დუდშე თე ტერიტორიეფს ვიკინგეფქ მიოგორეს, მარა თინეფქ თე ტერიტორიეფი დიჭყოლიდეს.

კატეგორია:კანადაშ კოკეფი
კატეგორია:კანადაშ არქტიკული არქიპელაგი
იუკონი (ტერიტორია)

thumb|right|იუკონი (ტერიტორია)
**იუკონი** (Yukon, yu) — ტერიტორია კანადაშ ოორუე-ბჟადალს. ტერიტორიას ჯოხოქ გიადჷ თარი წყარმალუშ მეჯინათ. Yuhkane ინგალიკაშ ნინაშა “დიდ წყარმალუს” შანენს. თაქ ოდვალუაფუ კანადაშ უმაღალაში კონკა ლოგანი.
 
* **მახორობა** - 29,7 ვითოში; 
* **ფართობი** - 536 ვითოში. 
* **ნორეფი** (ვთშ.) - უაითჰორსი (C, 20). 
* **ისტორია** - ტერიტორიაშ დოკაფაქ 1896-1910 წანეფშე დიჭყჷ, მუჟანსჷთ ორქოშ ჩხე დო ჩხურუს 30 ვითოშ ადამიერქ მაჸუნუ კლონდაიკიშ ლეხერს (ასე თაქ ვარჩხილს ამუშენა). 1898 წანას, იუკონქ გეგშერთჷ კანადაშ ოორუე ტერიტორიეფს, იუკონიშ ტერიტორიაშ ნანანოღა დოუსონი (1951-შახ) რე.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კანადაშ პროვინციეფი დო ტერიტორიეფი
ნუნავუტი

thumb|right|ნუნავუტი
მინი|შილა

**ნუნავუტი** (Nunavut, nu) — პროვინცია კანადაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, ინუიტეფიშ ოდაბადე. ინუკტიტუტიშ ნინაშა ჯოხო „ჩქინ დიხას“ შანენს.

[მინი|200პქ|მარცხნივ| [ინუიტეფი|ინუიტი, (ფოტო: პატრიკ ანდრე პერონი)]]
 
* **მახორობა** - 29 ვითოში; 85% ინუიტი რე. 
* **ნინა** – ინუქტიტუტი, ინუინაქტუნი, ინგლისური, ფრანგული. 
* **ფართობი** – 2.201 ვითოში. 
* **ნოღეფი** (ვთშ.) – იკალუიტი (C, 5). 
* **ისტორია** – პროვინციაქ დირსხუ 1990 წანას. რეგიონალური რეფერენდუმიშ რზათ თიქ გგეგშერთჷ კანადაშ ოორუე-ბჟადალ ტერიტორიას.

## ლიტერატურა
* Alia, Valerie. (2007) *[http://books.google.ca/books?id=rVoNxuS4n1gC&lpg=PP1&dq=Names%20and%20Nunavut%20Culture%20and%20Identity%20in%20Arctic%20Canada%20Names%20and%20Nunavut%20Culture%20and%20Identity%20in%20Arctic%20Canada&pg=PP1#v=onepage&q&f=true Names and Nunavut Culture and Identity in Arctic Canada]*. New York: Berghahn Books. ISBN 1845451651
* Henderson, Ailsa. (2007) *[http://books.google.ca/books?id=027TdMIVNkcC&lpg=PP1&dq=Nunavut%3A%20Rethinking%20Political%20Culture&pg=PP1#v=onepage&q&f=true Nunavut: Rethinking Political Culture]*. Vancouver: University of British Columbia Press. ISBN 0774814233
* 
* Kulchyski, Peter Keith. (2005) *[http://books.google.ca/books?id=wexIGjitk4gC&lpg=PP1&dq=Like%20the%20Sound%20of%20a%20Drum%3A%20Aboriginal%20Cultural%20Politics%20in%20Denendeh%20and%20Nunavut&pg=PP1#v=onepage&q&f=true Like the Sound of a Drum: Aboriginal Cultural Politics in Denendeh and Nunavut]*. Winnipeg: University of Manitoba Press. ISBN 0887551785
* Sanna, Ellyn, and William Hunter. (2008) *Canada's Modern-Day Aboriginal Peoples Nunavut & Evolving Relationships*. Markham, Ont: Scholastic Canada. ISBN 9780779173228

კატეგორია:კანადაშ პროვინციეფი დო ტერიტორიეფი
ინუიტეფი

მინი|200პქ|ინუიტი ძღაბი
**ინუიტეფი** (Inuit, ) — ოორუე კანადაშ ჯინჯარი კათა. 1999 წანას, კანადაშ თარობაქ ოორუე-ბჟადალი ტერიტორიეფიშ ნორთი ინუიტებიშ ტერიტორიათ გჷმაცხადჷ, ამუშ ნძალათ ინუიტეფს თი დიხეფქ დართეს, ნამუეფით თინეფს ახალმახორუეფქ მიდუღესჷნ. ახალ ტერიტორიას ნუნავუტიქ გიადჷ ჯოხოთ, ნამუთ ინუკიტუტშა ანუ ინუიტეფიშ ნინაშა „ჩქინ დიხას“ შანენს.

## ინუიტეფიშ ტრადიციეფი

ინუიტეფი ტრადიციეფს ასეშა ისქილიდუანა: რაგადანა ინუკიტიტუტშა, ოჭკომალს მაჯინობათ მიპალუანა დო ჯაშე დო ჸვილშე შხვადოშხვა ფიგურას დო მეკონს გიშმაჭკირჷნა. თინეფი თეხანურ ტექნოლოგიეფსჷთ გჷმირინუანა: თირმალეფს, ტელეფონეფს დო კომპიუტერეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Inuit Culture, Traditions, and History.
* The Arctic Inuit in Olden Times.
* Countries and Their Cultures.
* Inuit History after 1500 AD .

კატეგორია:ესკიმოსეფი
ოორუე-ბჟადალი ტერიტორიეფი

thumb|right|ოორუე-ბჟადალი ტერიტორიეფი
მინი|შილა
მინი|გერბი
**ოორუე-ბჟადალი ტერიტორიეფი** (Northwest Territories, nw) — კანადაშ ტერიტორია.

* **მახორობა** - 13,210,667   (2010 წანაშ მეჯინათ), მახორობაშ მეჯინათ მაართა მართა რე, გვერდიშე უმოსი აბანური მახორუ - ინდიარეფი, ინუიტეფი. 
* **ფართობი** —  1076395, თაჸურეშე სქირონა — 917741; წყარი — 158654; ფართობიშ მეჯინათ მაანთხა. 
* **ნოღა** (ვთშ.) — იელოუნაიფი (C, 17). 
* **ისტორია** — ტერიტორია წჷმარინუანდჷ რუპერტიშ დიხაშ ნორთის. 1952 წანაშ კანონიშ მეჯინათ, თის მართჷნს კანადაშ ოორუე საქვარეფიშ დო რესურსეფიშ სამინისტრო. 1990 წანას თიქ ნუნავუტიშე გეგშერთჷ.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კანადაშ ატლასი  - ონტარიოშ ოფიციალური რუკა.
* CBC ცირფული არქივი - ონტარიოშ გიშაგორუეფი
* ონტარიოშ თარობა - პროვინციაშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა.
* ონტარიოშ მონძალაშ პროექტი  - ვაასათარობო პროექტი
* ტურიზმი ონტარიოს  - პროვინციაშ ოფიციალური ტურისტული ხასჷლა

კატეგორია:კანადაშ პროვინციეფი დო ტერიტორიეფი
ტორონტო

**ტორონტო** () — ნოღა კანადას. კანადაშ პროვინცია ონტარიოშ ნანანოღა. იდვალუაფუ გოლდენ-ჰორსშოეშ ფარგალეფს, ობჟათე ონტარიოს დო ონტარიოშ ტობაშ ოორუე წყარპიჯეფს.

კატეგორია:ტორონტო
კატეგორია:კანადაშ ნოღეფი
ტაბუ

**ტაბუ** — მუდგაიჸინ ქიმინუაშ კატეგორიული ვარება თი მოტივით, ნამჷ-და მოგვენი ქიმინუა გჷმიჭანუანს ჭყალას ვარდა ვადიხაშური ნძალეფიშ საჯი მაჸუნუ. მოგვენი მეჯინეფი არძა ჯარალუას რსებენს. ქიმინუა შილებე ვარდს ხვალე კონკრეტული, ტერმინი იფაჩუ ჯარალუაშ დინოხოლე რსებული მორალურ გოზურგუეფსჷთ. *ტაბუშ ტახუა* - შანენს ჯარალუას რსებული მეჯინეფიშ სააწმარენჯოთ ულას. 

ტერმინი წჷმოურს ფიჯური ზიტყვა *[[ტაბუ (პოლინეზიური კულტურა)|ტაბუ]]*-შე ვარდა ტონგური დო მაორიშ ზიტყვა *ტაპუ*-შე. ევროპას 1777 წანას ტონგას შარალუაშე დჷნორთ ინგლისარ მეშარე ჯეიმზ კუკიქ მიშეღჷ. ტონგალეფიშ ქციებაშ ეჭარუაშ ბორჯის თაშ ჭარჷნს:

## თაშნეშე ქოძირით
*ცენზურა
*დევიაცია
*ევფემიზმი

## ლიტერატურა
*  Printed for Champante and Whitrow ... and M. Watson; 1793.
* 

## სქოლიო

კატეგორია:სოციოლოგია
სადომაზოხიზმი

ტერმინქ — **სადიზმი**, ნამუთ შხვაში ჭუათ ვარდა ტანჯებათ სექსუალურ დო სოციალურ გუმოჯერებას ვარდა სიამნებას შანენს, ფართო გოფაჩუა მიპალუ. თე ზიტყვა ფრანგი ფილოსოფოიაშ დო სექსუალური თოლწონუათ, კონწარი რომანეფიშ დო პიესეფიშ ავტორიშ — მარკიზ დე სადიშ ჯოხოშე მოურს. სადიზმიშ პასიური ნაჟირალა რე — **მაზოხიზმი**, ნამუთ დორხველი დუდიშ ტანჯებაშ დო ჭუაშ რზათ, სექსუალური სიამნებაშ დო გუმოჯერებაშ მეღებას გურიშხონარენს. მაზოხიზმი სექსუალურ ფანტაზიეფს დო სექსუალური მენჭაფაშ ობიექტშე ლახუაშ, არდებაშ, კუჩხიშ გედგუმაშ, კირუაშ, წამებაშ ვარდა შხვა რზათ ტანჯებაშ მერინაფაშ რცქინაფაშ ვარ/და ქიმინუეფს ითოლიშწორენს. ზიტყვა „მაზოხიზმი“ მა-19 ოშწანურაშ ჭარუშ — ლეოპოლდ ფონ ზახერ-მაზოხიშე მოურს, ნამუშ რომანი „ვენერა ბუაშ ტოლომას“ გოჭორელი რე მაზოხისტური თემეფით.

კატეგორია:პარაფილიეფი
კატეგორია:სექსუალობა
კატეგორია:ბდსმ
სექსუალური ფეტიშიზმი

**სექსუალური ფეტიშიზმი**, ვარდა **ეროტიკული ფეტიშიზმი** — სექსუალური რჯებაშ ართ-ართი გვარობა, ნამუთ გურიშხონარენს თიჯგურა მეკონეფშე დო მასალეფშე სექსუალურ ეფურაფას, ნამუეფით, ტრადიციულო, ვეკოროცხუ სექსუალურო. ტერმინი მაართაშე მიშეღჷ ფსიქოლოგ ალფრედ ბინექ, ნამუთ არძაშე უჯგუშო ჩინებული რე ინტელექტიშ კოეფიციენტიშ ტესტიშ დაჭყაფური ვარიანტიშ გჷმოგონაფაშო. ლახარეფიშ საირქიანო ოჩინებუეს, ფეტიშიზმი პარაფილიეფიშ კატეგორიას ორხველჷ, მორო ფეტიშისტი ადამიერეფი კურნალობას ოშა-გოშათ იჭყანა.

## ლიტერატურა
შესავალი ლგბტ ფსიქოლოგიაში, რედ.: შორენა გაბუნია, ირაკლი ვაჭარაძე; არასამთავრობო ორგანიზაცია „იდენტობა“.

კატეგორია:პარაფილიეფი

კატეგორია:ლგბტ ტერმინეფი
ექსჰიბიციონიზმი

thumb|ექსჰიბიციონისტი შოშეს
**ექსჰიბიციონიზმი** ( — ძირაფა, გჷმობჟინაფა) — ელახიანი სექსუალური ქიმინუა, მუჟამსჷთ ადამიერი სექსუალურ გჷმიჯერენს ურცხო პიჯეფწკჷმა დორხველი გენეტალიეფიშ დემონსტირაფას. ექსჰიბიციონისტი, თარო, იშუშელებუ სააწმარენჯო სქესიშ ადამიერიშ წჷმი ჯარალობურ აბანს. მუჭოთ წესი, თინა ვაფირქენს სექსუალური კონტაქტიშ გოგჷნძარაფაშე ვარდა ურთიართობაშ ღვენაშე, გენეტალიეფიშ ძირაფას მეჸუნს სექსუალური აეფურაფა დო მასტურბაცია.

კატეგორია:პარაფილიეფი
კატეგორია:სიშუშელე
ოავტომობილე ნომერი

New EU style vehicle registration plates of Georgia (3).jpg|thumb|საქორთუო — ახალი შანი
Georgian license plate.JPG|thumb|საქორთუო — ჯვეში შანი
AndorraVehicleRegPlate.jpg|ანდორა
Germany (D) European Union license plate - Number KA PA 777.jpg|გერმანია
Lithuania number plate.jpg|ლიეტუვა, კაუნასი
ManxCarRegistrationPlate.jpg|მენიშ კოკი
Pltableseries2006.jpg|პოლონეთი
RU license plate.jpg|რუსეთი
FrenchNumberPlates.jpg|საფრანგეთი
Japanese green on white license plate.png|იაპონია
Номерной знак (1993).jpg|ყაზახეთი (1993 წ.)
 
**ოავტომობილე ნომერი** — ავტომობილიშ ინდივიდუალური ორეგისტრაციე შანი (ნომერი). თინა, მუჭოთ წესი, გჷმიხანტუ ლითონიშ ვარდა პლასტმასიშ სინთეემასარკალ გრავიურას (ონომერე შანი), მანქანაშ წოხოლე დო უკახალე, ვარდა გჷმოხანტი ქარღადის დო იდვალუაფუ ოტრანსპორტე საშუალებაშ წჷმი დო უკახალენ სარკეს.

შხირას ოავტომობილე ნომერი მეუწურუანს სახენწჷფოშ ადმინისტრაციულ ართულშა, ნამუსჷთ დარეგისტრირაფილი რე ოტრანსპორტე საშუალება.

ანდა სახენწჷფოს ნომერეფს გინმოჩანს ცენტრალური ორეგისტრაციე დჷნაწესებუ, კანადას, ავსტრალიას, გერმანიას, პაკისტანს დო ააშ-ს ნომერეფს გინმოჩანს აბანური ხეშუულებაშ დჷნაწესებუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Automobile License Plate Collectors Association (ALPCA) - Group of license plate collectors and enthusiasts, based in North America.
* European Registration Plate Association (Europlate) - Similar to ALPCA, but based in Europe.

კატეგორია:იდენტიფიკატორეფი
კარაკასი

**კარაკასი** (, ოფიციალურო Santiago de León de Caracas) — ვენესუელაშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა. იდვალუაფუ ვენესუელაშ ოორუე ნორთის, კარაკასიშ ინწრო ლეხერს, ვენესუელაშ წყარპიჯიშ მასივს (კორდილიერა-დე-ლა-კოსტა), ზუღაშ დონეშე 760-910 მეტრის.
ნოღაშ მახორობა აკმადგინანს 1,945,901 მლნ-ს (2017), ედომუშამ მეტროპოლიას 2,967,626 (2017).

კარაკასი, მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე ოშქურანჯი ნოღათ იკოროცხუ; ჸვილუეფიშ მუდანობა კარაკასის 100 000 შურ მახორუშა წანმოწანას 140-შახ ანჭუ დო თე მაძირაფალით ნოღა მოსოფელს მაართა აბანს რე.

## ისტორია
კარაკასიშ დორსხუაფაშახ, დოხოლაფირო 400 წანაშ კინოხ, კარაკასიშ ლეხერი აბანობურეფით რდჷ დოხორელი. 1562 წანას, წყარპიჯიშ ღოზის ნთელი რანწკი ნოღეფიშ გორჩქინაშ უკული, ესპანარი კაპიტანიშ ქომოლსქუაქ, ფრანსისკო ფახარდოქ თე ლეხერს ცადჷ დოხორელი პუნქტიშ აკოგაფა. მარა თე ოხორუეს დიდხანს ვაურსებუ, თიშ გეშა ნამჷ-და თინა აბანურეფქ აკორაბადუეს. თენა აბანურეფშე ბოლო არყება რდჷ. 1567 წანაშ 25 კვირკვეს, ასე უკვე კაპიტან დიეგო ლეონქ თე აბანს კინ წჷმიჭყჷ ნოღაშ აკოგაფა დო თის სანტაიგო-დე-ლეონ-დე-კარაკასი გიოდჷ. 

XVII ოშწანურას, ვენესუელაშ წყარპჯიშ ღოზი კორსანტეფშე შხირ გენთხაფეფს გჷნიცადენდჷ, მარა თეჸურეშე კარაკასი ძალამი თხილერი რდჷ ორთაშბური ბარიერით, წყარპიჯიშ გვალეფიშ მასივით. თე ფაქტიქ, კარაკასი რეგიონიშ უთარაშ ნოღათ გჷნართინუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Alcaldía Mayor del Distrito Metropolitano de Caracas 
* Alcaldía del Municipio Libertador 
* Alcaldía del Municipio Baruta 
* Alcaldía del Municipio Chacao
* Alcaldía del Municipio El Hatillo
* Alcaldía del Municipio Sucre
* Cabildo Metropolitano 
* კარაკასი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა

## სქოლიო

კატეგორია:ვენესუელაშ ნოღეფი
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ნანანოღეფი
მარკ ედი

**მარკ იენ ედი** (; დ. 14 ღურთუთა, 1964, იორკი) — ინგლისარი არტისტი. ჩინებული რე მაფა რობერტ ბარათეონიშ როლით HBO-შ სერიალშე ოხვისტეეფიშ ლაჸაფი (2011).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Mark Addy at the British Film Institute
*

კატეგორია: ინგლისარი არტისტეფი
ჭაჭა (ბიოლოგია)

[250px|მინიატიურა|[ადამიერიშ ჭაჭეფი]]

**ჭაჭა** — ადამიერიშ თარი გჷმმართალი (ექსკრეტორული) ორგანო. რცუაფაშ პროდუქტეფით დიდარი ზისხირი ჭაჭას არტერიათ მიაჭირინუაფუ, სოდე თინა იფილტრუ, იდუდიშულებუ მანე ნიფთიარობეფშე დო ჭაჭაშ ვენათ გჷმურს. ზისხირიშ ფილტრატი რე ბჟღერი, ნამუთ ბჟღეროწვათეთ ბჟღერიშ ბუშტის იშაყარუ დო ბჟღეროლით გალე გჷმურს.

ჭაჭეფი (renes) - ჭკობა ექსკრეტორული დო ინკრეტორული ორგანო, ნამუთ ბჟღერიშ წჷმმაქიმინალი ფუნქციაშ მეშქაშობათ, არეგულირენს ორგანიზმიშ ქიმიურ ჰომეოსტაზის.
 
ჭაჭეფი იდვალუაფუ რეტროპერიტონეალურ ოფირჩას, გურკიდირიშ XI დო წელიშ III მალეფიშ დონეს. მარძგვანი ჭაჭა, კვარჩხანწკჷმა ალაზჷმაფათ, მოყარე რე დო უმოს თუდო იდვალუაფუ. ჭაჭეფს ლებიაშ ლაწკარიშ ფორმა უღუ. ნორმას, ირ ჭაჭაშ წონა 120-200 გრამს იწონუ, სიგჷრძა - 10-12 სმ, სიგანა - 5-6 სმ, სისქა - 3-4 სმ. ირ ჭაჭა აკმოდირთუ გალენი (შვებელამი) დო დინოხოლენი (ტვინამი) ფალეფშე; ტვინამი ფა წჷმორინაფილი რე პირამიდეფით, ნამუეფიშ ოსხირი მეწურაფილი რე შვებელჸურე, კონკეფი ინწყუმჷნა ჭაჭაშ მენჯის.

ჭაჭეფიშ ზისხირმოხაზირება იხორციელებუ ჭაჭაშ არტერიეფით, ნამუეფით გიმულა ქვარაშ აორტიაშე დო ირ ჭაჭაშ კარს ირთჷნა ჟირ თარ არტერიათ - წჷმიანი დო უკახალენი არტერიეფო. ვენური ზისხირი ჭაჭაშ ვენეფიშ მეშქაშობათ ინმაკათუ გიმენ ქოქა ვენას.

ჭაჭეფიშ ინერვაცია იხორციელებუ ჭაჭაშ ნერვული ნაბეჭაშ ინჭკეფთ, ნამუთ წჷმოქიმინელი რე ფაშვიშ ნაბეჭაშ დო ჩილათუ ნერვიშ ჸალეფშე, ფაშვიშ ნერვეფიშ საბოლა ჸალეფშე, განგლიური კურთხუეფშე.

ჭაჭაშ თარ სტრუქტურულ-ფუნქციურ ართულს წჷმარინუანს ნეფრონი, ნამუთ შხვადოვა ფუნქციაშ მაღვენი მუსხირენ ნორთშე აკმოდირთუ.

კატეგორია:ორგანოეფი
ზონდიშ კოკეფი

მინი|300პქ
**ზონდიშ კოკეფი** — კოკეფიშ ბუნა, ნამუეფით ეშახე მალაკაშ ჩქონიშ დო კოკი ახალ გვინეაშ, ინდოეთიშ დო რჩქალ ოკიანეეფს შქას. თიში აკმადგინალინორთი რე მალაიშ არქიპელაგი. ზონდიშ კოკეფი ირთუ დიდი ზონდიშ დო მორჩილ ზონდიშ კოკეფო.

## დოთუალა
ასე, კოკეფს ირთჷნს ოთხი ქიანა: ბრუნეი, ბჟაეიოლი ტიმორი, ინდონეზია დო მალაიზია. თაურეშე, უდიდაში ტერიტორია ინდონეზიას ორხველჷ. კოკი კალიმანტანს სუმი თინეფშე ირთჷნს: ინდონეზია, მალაიზია დო ბრუნეი, კოკი ტიმორი — გორთილი რე ბჟაეიოლ ტიმორი დო ინდონეზიაშ შქას. 

## კოკეფიშ ერკებული
* დიდი ზონდიშ კოკეფი
** კალიმანტანი
** იავა
** სუმატრა
** სულავესი

* მორჩილი ზონდიშ კოკეფი
** ბალი
** ლომბოკი
** სუმბავა
** ფლორესი
** სუმბა
** ტიმორი
** ალორიშ არქიპელაგი
** ბარატ-დაიაშ კოკეფი
** ტანიმბარიშ კოკეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://visibleearth.nasa.gov/view_rec.php?id=5137 

კატეგორია:არქიპელაგეფი
კატეგორია:აზიაშ კოკეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ კოკეფი
კატეგორია:მალაიზიაშ კოკეფი
მაკასარი

**მაკასარი** (მაკასსარი; ) — ინდონეზიაშ პროვინციაშ ობჟათე სულავესიშ ნანანოღა. კოკი სულავესიშ უდიდაში ნოღა დო სიდიდათ ინდონეზიაშ 6-ა ნოღა (ჯაკარტაშ, სურაბაიაშ, ბანდუნგიშ, მედანიშ დო სემარანგიშ უკული). 1971 წანაშე 1999 წანაშახ, ნოღას ოფიციალურო **უჯუნგპანდანგი** ჯოხოდჷ, კოლონიაშახიანი ნოღაშ ჯიხაშ ჯოხოდვალაშ მეჯინათ.

## მაჸალე ნოღეფი
* , ლისმორი
* , მობილი
* , პეშავარი
* , კონსტანცა
* , ბანჯარმასინი
* , სამარინდა
* , ტავაუ

კატეგორია:ინდონეზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ობჟათე სულავესიშ კოკეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ მილიონიანი ნოღეფი
პარაფილია

**პარაფილია** ( — მოხ, უმუშო;  — ჸოროფა) — შხვადოშხვა სახეშ გინორთეფი სექსუალური ნორმეფშე, გჷმოხანტილი ფანტაზიეფით ვარ-და ქიმინუეფით. ლახარეფიშ ერეფოშქაშე კლასიფიკაციაშ მეჯინათ, პარაფილიას მიორხველჷნა **F65** ბუნაშ დიაგნოზის (ფსიქოლოგიური დო რჯებაშ ციება, პიჯობურობაშ დო მოწიფუაშ ხანს რჯებაშ ციება, სექსუალური სხუნუეფიშ ციება).

პარაფილია ვა წჷმარინუანს სექსუალური ორიენტაციაშ გვარობას.

## თაშნეშე ქოძირით
* პარაფილიეფიშ ერკებული
* სექსუალური ფეტიშიზმი
სექსუალური რჯება

**სექსუალური რჯება** — ინდივიდიშ რჯება, ნამუთ საშუალებას მარზენა გობთანჯათ თიშ გორკვიაფილი სქესიშოთ დორხველობა. თარო თენა რე შანობური რჯებეფი, გერსხილი გინორთეეფშა გოჯინას, მუკაქუნალს, რჯებაშ მანერას, ჟესტეფიშ სისტემას, რაგადიშ მანერას. სექსუალური რჯება ვა წჷმარინუანს ართო დო საირონოთ დოგურაფილ რჯებაშ მოდელს. თინა რე გორკვიაფილი როლეფიშ ნაკორობა, ნამუთ ირო ითირუ. ჯარალუაშურე სექსუალური რჯებაშო წჷმორინაფილ მოთხირეფს სქესობური დო ხანობური დიფერენციაცია უღუ. მიარე მუდგაიჸინი, ნამუთ შინერებული რე ქომოლკოჩეფშო, ვარებული რე ოსურეფშო, დო მინი-მონი. თეჯგურა თოქმა ნორმეფს „თოქმა სტანდარტი“ ჯოხო. „თოქმა სტანდარტიშ“ მოთხირეფი იგინაფუ ორდოშიან ხანშე მუჭოთ საერო, თეშ რელიგიურ რინას. სექსუალურ რჯებაშა გოლინას იღვენუანს ხანობური ნორმეფით. თინა, ნამუთ შინერებული რე ბოშეფშო, ირფელამო ვარებული რე ძინათებულ ქომოლკოჩიშო დო თ.უ. შხვადოშხვა სქესობურ როლს სექსუალური რჯებაოთ შხვადოშხვა მოთხირი უღუ. სამანგათ, მასქერიშ როლი მითხინს ედომუშამო გინორთელ მუშობურობეფს, ვინდარო სექსუალური ვარდა პროფესიული როლეფი. სქესობური რჯება არძაშე ჯგირო რჩქინდუ ოფანიე დო სექსუალურ როლეფს, არძაშე მერკეთ ოხუ პროფესიულ როლს, მორო ასერდე პროფესიული გიშაგორუა უმენტაშო გოთანჯილი რდჷ ადამიერიშ სქესით. სქესობური რჯებაშოთ შხვადოშხვა სქესობური როლეფიშ მოთხირეფიშ უდუფასებუოფას მებჸუნთ უგუმართებელი სიტუაციეფიშ წჷმორინაფაშა, მუჟამსჷთ, სამანგათ, მუკოქუნაშ მანერაშ მეჯინათ ფირქენა სექსუალურ ორიენტაციაშე, ვარდა პროფესიული მუშობურობეფშე გიშნაველი აკეთენა დუნასქვეფს ფანიურ რინაშ გეშა. 

## ლიტერატურა
* შესავალი ლგბტ ჟურნალისტიკაში/[ავტ. შორენა გაბუნია; რედ. ირაკლი ვაჭარაძე; არასამთავრობო ორგანიზაცია „იდენტობა“]. - თბ., 2013. - 319 გვ.; 20 სმ.. - დანართები: გვ. 145-316. - განმარტ. ლექსიკონი: გვ. 3-34.

კატეგორია:ფსიქოლოგია 
კატეგორია:ლგბტ ტერმინეფი
კონკისტადორი

[right|thumb|[ფრანსისკო პისარო — ინკეფიშ იმპერიაშ ემაჭოფალი]] 
**კონკისტადორი** (ესპ.,  — ემაჭოფალი) — ტერმინი, ნამუთით უძახუდეს თი ესპანარ  დო პორტუგალიარ ჯარიშკოჩეფს, მეგიმაგორალეფს, ავანტიურისტეფს, ნამუეფსჷთ ქრისტეფორე კოლუმბიშ დიდი გეოგრაფიული მეგორაფუეფიშ უკული, XV უკუნშე მოჸუნელი, ასეიანი ამერიკაშ კონტინენტი ესპანარეფიშ პატჷნალაშ თუდო დიჸუნეს.

## ძირით ხოლო
* იმპერიალიზმი

## სქოლიო
მანადო

**მანადო** () — ინდონეზიაშ პროვინცია ოორუე სულავესიშ ნანანოღა, ოფუტეშ მეურნობაშ დო ჩხომოჭოფუე რაიონიშ ოვაჭარებელი ცენტრი, დაივინგიშ ჩინებული ცენტრი. ნოღა კინ თე ჯოხოდვალაშ ლუბაშ გვალამ აბანს იდვალუაფუ, ნამუშ აკოდგინალუაშა მიშმურს 9 რაიონი.

## გალერეა

ფაილი:Manadofromsky.jpg|ნოღაშ მიოჯინი
ფაილი:Ban Hin Kiong.jpg|ჩინური ოხიდა


## მაჸალე ნოღეფი
*  დავაო, ფილიპინეფი
*  ზამბოანგა, ფილიპინეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  
* მანადოშ ტაროსი.

კატეგორია:ინდონეზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ოორუე სულავესიშ ნოღეფი
პალუ (ინდონეზია)

**პალუ** — ნოღა კოკი სულავესის, ინდონეზიას. პროვინცია ცენტრალური სულავესიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## გეოგრაფია
ნოღა 1650 კილომეტრით რე დოჩილათირი ნანანოღა ჯაკარტაშე. იდვალუაფუ წყარმალუ პალუშ ნადუს. კლიმატი ლამე რე.
## მაჸალე ნოღეფი
* , სემარანგი
* , ტეგუსიგალპა

კატეგორია:ინდონეზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ცენტრალური სულავესიშ ნოღეფი
ასირიოლოგია

**ასირიოლოგია** — ჯვეში შქაწყარმალონაშ დჷმაგურაფალი მენცარობა. ასირიოლოგია ფართე გაგებათ,  დჷთმიგურუანს არძა თი ჯვეშბჟაეიოლარ კათაშ ნინას, კულტურას, ისტორიას, ნამუთ მარჭვალურ ჭარალუს გჷმირინუანდჷ. გიშაკერძაფილო,  ასურეთიშ, ბაბილონიშ დო თინეფიშ წოხონერეფიშ, შუმერიშ, ისტორიას დო კულტურას. ასირიოლოგიაშ, მუჭოთ მენცარობაშ, დაბადებაშ თარიღო მერჩქინელი რე 1857 წანა.

XIX ოშწანურაშ შქახანეფს მუსხირენ მენცარი აცხადენდჷ პრეტენზიას მარჭვალური ჭარალუაშ ეშაკითხირშე, მარა ომენცარე ჯარალუა თაკილიშ თოლით უჯინედჷ თე გჷნაცხადეფს. 1857 წანას, ინგლისიშ ოაზიე ჯარალუაქ ოთხ შხვადოშხვა მენცარს - ჰინკსის, ოპერტის, ტალბოტის, რაულინსონს, ნამუეფით მარჭვალური ჭარალუაშ ეშაკითხირს იჩემენდესჷნ, სუმი დღაშ ვადას ეშაკითხირალო გჷნოჩჷ თი ხანეფს მეგორაფილი ფართე მარჭვალური ტექსტი (ასურეთიშ მაფა ტიგლათფილესერ I-იშ მატიანე - თიში თ.ჯ. "მიკნაჭარა პრიზმას"). ოთხოლოქ ართიანშე ზოხოთ, ტექსტი დოხოლაფირო ართნერო იკითხეს. ომენცარე ჯარალუაქ თეთ აღიარჷ, ნამჷ-და მარჭვალური ჭარალუა ნანდულას ეშაკითხირელი ჸოფე. თე ფაქტიქ ნერჩი გუჭყჷ ასირიოლოგიაშ, მუჭოთ მენცარობაშ გჷმოქიმინუას.

## თაშნეშე ქოძრით
*ირანისტიკა
*ეგვიპტოლოგია

## რესურეფი ინტერნეტის
*The Sumerians: Their History, Culture, and Character, by Samule Noah Kramer, University of Chicago Press, 1963

*
შუმერეფი

მინი|გუდეაშ ორდოშიანი სტელა

**შუმერეფი** — ერი, ნამუქჷთ შუმერული ცივილიზაცია გაჭყჷ ობჟათე მესოპოტამიას. შუმერეფი მესოპოტამიაშ ჯინჯარი მახორუეფი ვარდეს, ოეგებიეთ, თინეფქ მესოპოტამიაშა ჯვ. წ. VI - ჯვ. წ. V ვითოშწანურეფს გჷნიხორეს. თინეფიშ დუდმაართა ოდაბადე უჩინებუ რე. შუმერეფი რაგადანდეს შუმერულ ნინაშა, მენცარეფქ მანჯეს აზიაშ არძა ნინაშ ანალიზი, მარა შუმერული ნინაშ მოგვენშა ვეგიაგორეს, ასე უჩინებუ რე თე ნინაშ მოჯგირე ნინეფი. შუმერეფიშ მუშჯოხოდვალა რე "უჩადუდამეფი". თინეფს უჩა თუმეფი უღუდეს დო თეშ გეშა გიადვეს ჯოხოთ "უჩადუდამეფქ". შუმერული არქიტექტურაშე დო ნინაშ ანალიზიშე გიშნაველი მენცარეფი ვარაუდენა, ნამჷ-და თინეფქ ედომუშამი რეგიონშე გჷნიხორეს, კინ თე ბორჯის თინეფი ჯგირი მეზუღეეფი რდეს, ნამუთ თაშნეშე მოფირქებუანა, ნამჷ-და თინეფი ზუღაპიჯიშ რეგიონშე რდესჷნ, თეშენ თინეფიშ მითოლოგიათ მეუწურუანს. კანკალე მოარზაფათ, შუმერეფქ ზუღათ მორთეს შქაწყარმალონაშა. უმოსო სავარაუდე რე, ნამჷ-და შუმერეფქ ობჟათეშე მორთეს, თიშ გეშა, ნამჷ-და შქაწყარმალონაშ ობჟათეს დოხორუაშ უკულ თინეფქ ოორუეშ ექსპანსია დიჭყეს.

## თაშნეშე ქოძირით
*შუმერული მითოლოგია
*შუმერული ლიტერატურა
*შუმერული ნინა
*შუმერიშ მაფეფიშ ერკებული
*შქაწყარმალონა
*ზიქურათი
*ურიშ ზიქურათი
*გილგამეში
*გილგამეშიშ ეპოსი
*აქადი
*აქადიშ იმპერია
*ური
*შუმერი
*დილმუნი
*ურიშ III დინასტია

## რესურსეფი ინტერნეტის
*შუმერეფი 
*შუმერეფი
*შუმერეფი დო საქორთუოშ ისტორია
*40 ოშწანურაშ შუმერული ხენაჭარა გჷნობჩანა შუმერეფიშ კავკაციური გოჭყაფაშ გეშა 
*ქორთუეფიშ ნოგორეფიშ ბიბლიური ისტორია ადამიშე იიოსეშახ
*შუმერეფი
*შუმერული დო შონური ნინეფიშ ურთიერთმერინაშ გჷთონაკვერუაშ ოკითხირეეფშო
*ანტიკური ისტორიაშ ენციკლოპედია
*მესოპოტამია. შუმერი
*შუმერეფი
*შუმერეფიშ ისტორია. რუსული ისტორიული ბიბლიოთეკა

კატეგორია:ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:ეშალაფირი ერეფი
კატეგორია:ჯვეში შქაწყარმალონაშ კათეფი
კატეგორია:შუმერეფი
კატეგორია:ისტორია
კატეგორია:ჯვეში შქაწყარმალონა
კატეგორია:უჯვეშაში ისტორია
451º ფარენჰაიტით

„**451º ფარენჰაიტით**“ — ამერიკალი ჭარუშ, რეი ბრედბერიშ რომანი. თის ეჭარილიე მუმალიშ ჯარალუა, სოდეთ ვაშინერს წინგეფი, ჯარალობურ წესრიგის მეხანძარეეფი თხილანა. 451 გრადუსი ფარენჰაიტით რე ტემპერატურა, ნამუსჷთ ქაღარდი იჭუ. 1966 წანას გჷშართჷ წინგიშ ეკრანიზაციაქ, ნამუშ რეჟისორით რე ფრანსუა ტრიუფო.

## ლიტერატურა
*
*
*
*

კატეგორია:1953 წანაშ რომანეფი
კატეგორია:ამერიკული რომანეფი
კატეგორია:ფილმეფო ადაპტირაფილი რომანეფი
კატეგორია:დისტოპიური რომანეფი
კატეგორია:ომენცარე ფანტასტიკური რომანეფი
კატეგორია:სოციალური ომენცარე ფანტასტიკა
კატეგორია:რეი ბრედბერიშ ნაწარმებეფი
კიფი

**კიფი** (Cannabis), ართწანიანი ნოჭკილი ჩანარიშ გვარი კიფიშობურეფიშ ფანიაშე. ჩინებული რე 3 გვარობა: რჩქვანელობური კიფი (Cannabis sativa), ინდური კიფი (Cannabis indica) დო ტყარი კიფი (Cannabis ruderalis). რჩქვანელობური კიფი ჟირჸუდეამი რე (მუმული დო დადული კიფი), ღერი თინი რე 0,5-4 მ სიმაღალაშ. ფოსვი თარღერძამი რე, ფურცელი — მინაკვათა, წვანე რე. მუმული კიფიშ პიოლეფი ფენჯგირე ბიბლა რე, დადული კიფი — დუდელაშნერი. გჷმნაღელი ართთასამი ჭკალამია რე. კიფი ლამე დიხას ირდუ, კიფი მოჸუნა ინჭკიშო. მუმული კიფიშე დო ტექნიკური სიმონდარეშ პერიოდიშ დადული კიფიშე ღებულენა ინჭკის (ქერელს), ნამუშე რშვილს ორთჷნა. კიფიშ ოდავადე რე ცენტრალური აზია, კიფი მიარე ქიანას მოჸუნა; რუსეთიშ ცენტრალურ უჩადიხა ზონას, ობჟათე უკრაინას, ბელარუსის, ვოლგაშპიჯეთის, ოორუე კავკაციას დო ბჟადალ ცჷნდჷრს.

კიფი მოსოფელს არძაშე შხირას გჷმორინაფონი ნარკოტიკული საშუალება რე; 2009 წანაშ მუნაჩემეფით, 15-შე 64 წანაშახ მოსოფელიშ მახორუეფიშ დოხოლაფირო 3—5 %-ის კიფი ართშა იშენით აფუ უკანონეთ გჷმორინაფილი.

ბარსელონას მანჯაფილჷ გჷმორკვიალეფიშ შედეგო გჷმორჩქინჷ, ნამჷ-და 16 წანაშ მარდუეფს შქას 3-შე 1 რეგულარულო გჷმირინუანდჷ კიფის „ვანგუარდია“ (ესპანეთი).

ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის იმანჯჷ ცადეფქ; ალაზჷმაფილქ იჸუ ადამიერიშ ბუნეფქ, ნამუეფშე ართჸურე ირდღას გჷმირინუანდჷ მარიხუანას, მაჟირა ბუნა — ალაზჷმაფათ ოშა-გოშათ. თინეფიშ გონებაშა მანჯაფლი სტანდარტული გჷმორკვიალაშ შედეგო, თე ჟირ ბუნაშ ადამიერეფს მორჩილი მუდანობაშ გინორთიქ მიაჩჷ. მარა მერგეშუაშე მანჯაფილჷ გჷმორკვიალაქ ოძირუ, ნამჷ-და მარიხუანაშ დიდი მუდანობათ გჷმმარინაფალეფს თე რჩინა ძალამ დაბალი უღუდ.

## ლიტერატურა

* 
* 
* 
* Hulsewé, A. F. P. (1979). *China in Central Asia: The Early Stage 125 BC – AD 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty*. E. J. Brill, Leiden. ISBN 90-04-05884-2.
* 
* 
* 
* 
* 
* Mallory, J. P. and Victor H. Mair (2000). *The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West*. Thames & Hudson, London. ISBN 0-500-05101-1.
* 
* 
* 
## რესურსები ინტერნეტში
* International Plant Names Index (IPNI)
* П. В. Галенков. «Коноплеводство Средневолжского края: на путь развития»  Издание Крайконоплеводсоюза, Самара, 1931 г. (Проект «Старые Газеты»)
* Алексей Кондратенко «Золотой век конопли», Орёл, 1998
* Олег Види «Конопляная энциклопедия», Ипр, 2010 

## სქოლიო

კატეგორია:კიფიშობურეფი
მონსერატ კაბალიე

**მარია დე მონსერატ ვივიანა კონსეპსიონ კაბალიე ი ფოლკი** (Maria de Montserrat Viviana Concepción Caballé i Folc), უმოსო ჩინებული რე, მუჭოთ **მონსერატ კაბალიე** (Montserrat Caballé; დ. 12 პირელი, 1933, ბარსელონა, ესპანეთიშ მაჟირა რესპუბლიკა — ღ. 6 გჷმათუთა, 2018, სანტ-პაუშ ჰოსპიტალი, ბარსელონა, ესპანეთი)  — ესპანარი სოპრანო. ჯოხოგოლაფირი რდჷ, არძაშ უმაართაშე, ბელკანტოშ ტექნიკათ დი როსინიშ, ბელინიშ დო დონიცეტიშ კლასიკურ იტალიურ ოპერეფს მაჸვენჯი როლეფიშ რსულებათ.

როკ-მუსიკაშ მოჸოროფეეფშო, კაბალიე, თაშნეშე ჩინებული რე ართობური ალბომით ბუნა Queen-იშ ვოკალისტ ფრედი მერკურიწკჷმა — *[[Barcelona (ალბომი)|Barcelona]]* (1988). თე ალბომიშ ოდუდე ბირა, მენძღვიებული კაბალიეშ ოდაბადე ნოღა ბარსელონაშოთ, 1992 წანას, თე ნოღას მანჯაფილი ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ ოფიციალური ჰიმნო გჷნირთჷ.

მონსერატ კაბალიექ, 2018 წანაშ 6 გჷმათუთას, ოდაბადე ნოღას, ნაღველიშ ბუშტიშ ინფექციათ დოღურუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფია 
* Trailer of "Caballé Beyond Music", 98 min docufilm
* Montserrat Caballé fan site (Unofficial)
* Montserrat Caballé - in German
* Discography at SonyBMG Masterworks 
* Caballé in the Fundación Príncipe de Asturias webpage 

## სქოლიო

კატეგორია:ესპანარი მობირეეფი
კატეგორია:ესპანარი სოპრანოეფი
კატეგორია:გრემიშ ჯილდოშ მაპალუეფი
ციურიხი

**ციურიხი** (, , ) — შვეიცარიაშ უდიდაში ნოღა (მახორობა: 409,241, 2017 წანაშ ქირსეთუთაშ მუნაჩემეფით) დო ციურიხიშ კანტონიშ ნანანოღა. იდვალუაფუ ოორუე-ცენტრალურ შვეიცარიას, ციურიხიშ ტობაშ ოორუე-ბჟადალჸურე. ნოღა შვეიცარიაშ თარი კომერციული დო კულტურული ცენტრი რე დო მოსოფელიშ ართ-ართ გლობალურ ნოღეფს შქასი რე. 2006 დო 2007 წანეფს მანჯაფილი მუსხირენ ოჯარალე გჷმოკითხირეფიშ შედეგო, ციურიხი მოსოფელს "საუჯგუშო რინაშ ხარისხიშ" ნოღათ ჯოხოიდვალუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Stadt Zürich  (*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა*)
* City of Zurich  (*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა*)
* Event & Pleasure Calendar  

## სქოლიო


კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
ჟენევა

**ჟენევა** (, , ) — შვეიცარიაშ სიდიდათ მაჟირა დო რომანდიაშ უდიდაში ნოღა, ჟენევაშ კანტონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, იდვალუაფუ ჟენევაშ ტობაშ ობჟათე-ბჟადალ წყარპიჯის. წყარმალუ რონაშ ჟირხოლო წყარპიჯის. 

## ისტორია
ჟენევას მაართა იულიუს კეისარი მიშინუანს ჯვ. წ. I ოშწანურას. შქა ოშწანურეეფს დუდიშმართუალაშ დო შხვა პრივილეგიეფს მიოჭირინუ. XIV-ოშწანურეფს ჯოხოგოლაფირი რდჷ მუში ბაზარუეფით, მოგვიანაფათ საბანკე-საკრედიტე ოპერაციეფიშ ცენტრო გჷნირთჷ. XVI ოშწანურას რდჷ შვეიცარიაშ კონფედერაციაშ "მორსხუე აკანი". 1536 წანას იმანჯჷ ცვინგლიშ, უკული - კალვინისტური რეფორმაციაქ, ნამუშ ბორჯის კალვინიზმიშ ევროპულ ცენტრო გჷნირთჷ. 1584 წანას გაჭყჷ "ოშწანურაშ რსხუ" ბერნწკჷმა დო ციურიხწკჷმა. 1798-1814 წწ. საფრანგეთის ორხველუდჷ. 1815 წანას წჷმარინუანდჷ შვეიცარიაშ 22-ა კანტონს. 

ჟენევა ოერეფოშქაშე კონფერენციეფიშ მოჭანუეფიშ ტრადიციული აბანი დო საირქიანო ორგანიზაციეფიშ დო დჷნაწესებუეფიშ ორენი რე (გოერო, ჭითა ჯვარი...). ნოღა ტურიზმიშ შანულამი ცენტრი რე.

## ოქინაფუეფი

* სენ-პიერიშ ოხიდა (XII ო.)
* სენტ-მარი-მადლენიშ ოხიდა (XIV-XV ოო.)
* დოხორე ენარი (1817-1821 წწ.)

კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
ხამურაბი

thumb|ხამურაბიშ კანონეფიშ სტელაშ ჟილენი ნორთი
**ხამურაბი** (დოხოლ. ჯვ. წ. 1810 — ჯვ. წ. 1750) — ბაბილონეთიშ მაფა მაართა ბაბილონური დინასტიაშე, ჯვ. წ. 1792 - ჯვ. წ. 1750. ისტორიას ჩინებული მაართა კანონეფიშ ნაკორობაშ ავტორი.

ხამურაბიშ მაფობაშ მაართა წანეფს, ბაბილონი ლარსაშ მაფას რიმსუენს დო ასურეთიშ მაფა შამშიადად I-ს დთმოჸუნდუ. თეჯგურა ვითარაფასჷთ თიქ რთხილი დიპლომატიაშ ჭყოლოფუათ გაჭყჷ ობჟათე შქაწყარმალონაშ ნოღეფი ურუქი, ური დო ისინი.

შამშიადად I-აშ ღურაშ უკული, ხამურაბი აქტიურ გალენურ პოლიტიკას ოწიუდჷ — მარიშე გეგნაჸათუ ასურალი მაფა იასმახადადი დო თექ მუში კოჩი ზიმრილიმი ქჷდარინუ; მაფობაშ 30-ა წანას, ოორუე შქაწყარმალონაშა ილესქერუ, ეშნუნაშ ომაფე ქჷდიჸუნუ დო ელამს გიორჯგინუ. მუმალ წანას ლარსათ ქიმკირსხუ. ზიმრილიმიშჸურე ღალატის თაკილერ ხამურაბიქ მაფობაშ 32-ა წანას გემიშეჭკირჷ თიშ ომაფეშა დო მოჯალაგუ. მაჟირაშა მონწყილი დჷმასაჯებელი ექსპედიციაშ ბორჯის, მარი საბოლოოთ ქჷკირსხუ. მალას ხამურაბიქ ასურეთიშ ნანანოღა აშურით ქჷდიჸუნუ. ხამურაბიშ ბორჯის, ბაბილონიშ სახენწჷფოქ პოლიტიკურო დო ეკონომიკურო მიჭყანიერჷ, კულტურაქ ეჸონჷ. ხამურაბიშ პერიოდის ორხველჷ მიარე ადმინისტრაციული დო დიპლომატიური მეჭარ-მოჭარუეფიშ საბუთეფი, ოაკოგაფე მიკნაჭარეფი დო იურიდიული დოკუმენტეფი. ჩქინ ბორჯიშა მაჭირინუ ხამურაბიშ ჯოხოთ აკოდგჷმილი კანონეფიშ ნაკორობაქ, ნამუთ ჯვეში ბჟაეიოლიშ ოკანონმადვალე საქვარუაშ შანულამ ძეგლის წჷმარინუანს.

ჯეიმზ პრიტჩარდიშ წინგის ერკებული რე ხამურაბიშ 300-შახ კანონი, ნამუეფით ჯვეში ბაბილონს ქიმინჯენდჷ. თე კანონეფიშ მეჯინათ, თი ბორჯის უციო რდჷ ბურჯაფი ამაშონთაფალ უპატიოსანებაწკჷმა, ნამუსჷთ, მუჭოთ ჩქჷნ, კუჩხ აფუდჷ გოდგჷმილი თიმბორჯიან ოვაჭარე სისტემას. ართ-ართ კანონს ჭარჷ: „თუ დიხამაპალუ მოწამეეფიშ დო ჭარუაფონი აპიჯალაშ უმუშო ქიჸიდენს ვარდა ოჸიდეთ ქჷდიტენს ვარჩხილს ვარდა ორქოს, ჭკოლას ვარდა ჭკორ ოსურსჷნ, ხოჯის, შხურს ვარდა გირინს ვარდა ირნერ ნიფთის შხვა დიხაშმაპალუშ ქომოლსქუაშ ვარდა ჭკოლაშ ხეშე, თინწკჷმა თე დიხამაპალუ მახინჯი რე დო ღურათ ოკო დისაჯას.“  

## რესურსეფი ინტერნეტის
* A Closer Look at the Code of Hammurabi (Louvre museum) 
* 

## ლიტერატურა

კატეგორია:ბაბილონიშ მაართა დინასტია
კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 1810
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 1750
ანიმიზმი

მინი|ედვარდ ტაილორი
**ანიმიზმი** ( — შური) — ზოგადო შურიშ დო შურიელობაშ რსებაშ რწუმა, თაშნეშე უშურე მეკონეფიშ დო ორთაშობურ მოლინეფშო შურიშ რსებაშ შინერება.

ტერმინი მაართათ გჷმირინუ გერმანალ მენცარქ გ. შტალქ. ნახანდის "Theoria medica" (1708) თიქ ანიმიზმი გიოდუ თიშ გურაფას შურიშ გეშა, მუჭოთ მუდგაინ უპიჯალე რინაშურ დაჭყაფუს, ნამუთ ედომუშამი თელი პროცესეფიშ ოსხირს წჷმარინუანდჷ. არისტოტელეშ მოგვენო შტალი შურს რსხულიშ მაყარე ნძალათ მიოჩქუდჷ.

1871 წანას, ანთროპოლოგ ედვარდ ტაილორქ გიშაშქჷ წინგი, სოდე ანთროპოლოგიას ასეშა მეღებული ანიმიზმიშ შანულობა გოსხუნუ: "თარი დოქტრინა შურიშ დო ზოგაფო, შხვა შურიელ რსებეფშე".

## ისტორია
ანიმიზმი, დიო ხოლო ანტიკურ ხანს რსებენდჷ, ქირსიანობაშ გოფაჩუაშახ. ადამიერეფქ დიო ღორონთეფო აღიარეს შხვადოშხვა უშურე მეკონი დო მოლინა დო უკული თინეფიშ შურიშ რსებაშ ვარდა თინეფს შურიშ რსებაშ ფაქტით შინერეს. ქორთულ ეთნოგრაფიულ ჸოფას რსებენდჷ ანიმიზმიშ მიარე სამანგა: ქუაშ კულტი, ხოჯიშს კულტი დო შხვა.

## თაშნეშე ქოძირით
*ფერია
*ჰილოძოიზმი
*შამანიზმი
*შინტოიზმი

## ლიტერატურა
* Adler, Margot. *Drawing Down the Moon: Witches, Druids, Goddess-Worshippers, and Other Pagans in America*. Penguin, 2006.
* "Animism". *The Columbia Encyclopedia*. 6th ed. 2001-07. ''Bartleby.com''. Bartleby.com Inc. (10 July 2008).
* Armstrong, Karen. *A History of God: The 4,000-Year Quest of Judaism, Christianity and Islam*. Ballantine Books, 1994.
* Bird-David, Nurit. 1991. "Animism Revisited: Personhood, environment, and relational epistemology", *Current Anthropology* 40, pp.&nbsp;67–91. Reprinted in Graham Harvey (ed.) 2002. ''Readings in Indigenous Religions'' (London and New York: Continuum) pp.&nbsp;72–105.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Animism, Rinri, Modernization; the Base of Japanese Robotics
* Urban Legends Reference Pages: Weight of the Soulhttp://www.ishmael.org/Interaction/QandA/list.cfm 
* Return to the Land of Souls. A documentary about animism in Ivory Coast by Jordi Esteva 
*Animist Network 

## სქოლიო

კატეგორია:ფილოსოფია
კატეგორია:ანიმიზმი
ანგლიკანიზმი

მინიატიურა|კენტერბერიშ ოკათედრე ოხიდა
**ანგლიკანიზმი** — ქირსიანობაშ მასუმა მიარემუდანამი გემაჸვენჯობა (კათოლიციზმიშ დო მართლმადიდებელობაშ უკული), ნამუთ აკმაართიანენს 80 მილიოშახ მორწუმეს. ანგლიკანიზმიქ გიჭყჷ ინგლისის, XVI ოშწანურას, მაფა ჰენრი VIII-შ პერიოდის. მაფა ჰენრი კათოლიციზმიშ მათხილარ პოზიციას აკმოჭოფუნდჷ დო ნებას ვარძენდჷ პროტესტანტიზმის ინგლისიშ დიხეფს გოფაჩელედკონ, მარა მუჟამსჷთ მაფას დო პაპს შქას ურთიართობაქ გიღინჭჷნ, მაფა ჰენრი VIII-ქ ინგლისიშ ოხვამე ზოხორინელო გჷმაცხადჷ. თაჸურეშე იჭყაფუ ანგლიკანიზმიშ გოჭყაფა. ანგლიკანურ ოხვამეს რსებენს სუმი ფსუა: მაღალი ოხვამე (ანგლო-კათოლიციზმი - რომიშ კათოლიციზმწკჷმა გოხოლუათ დო რიტუალიშ მიარემუდანობათ გიშეგორუაფუ), დაბალი ოხვამე (კინე ევანგელიკალური ფსუა, თინეფშო დჷმახასიათაფალი რე რიტუალური მინიმალიზმი) დო ოშქაშე ოხვამე (ნამუთ ხინჯიშ დო გამარიგეშ ფუნქციას არსულენს თე ჟირ ფსუაშ შქას). ანგლიკანარეფიშ სიმიარეთ გიშეგორუაფუ ინგლისი, უელსი, ააშ, კანადა, ავსტრალია, ირლანდია. ანგლიკანური ოხვამე დუდს „ართი წიმინდე კათოლიკე დო ომოჩიქულე ოხვამეშ“ მაკათურო მირჩქინანს.

## ლიტერატურა
* საქართველოს მართლმადიდებლური ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბილისი, 2007

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Anglican Communion official website
* What it means to be an Anglican article 
* Anglican History website
* Anglicans Online website
* ReligionFacts.com – Anglican articles

კატეგორია:პროტესტანტიზმი 
კატეგორია:კათოლიციზმი
კატეგორია:ქირსიანობა
რჩქვანელობური კიფი

**რჩქვანელობური კიფი** () — კიფიშობურეფიშ ფანიაშ კიფიშ გვარობაშ აკა გვარიშ ჩანარი.

თეჟამშო, რჩქვანელობური ჩანარიშ მოჸონაფა კონწარო რე რეგლამენტირაფილი (გოხურგილი) მოსოფელიშ უმენტაშ ქიანას, ნარკოტიკეფიშ გოფაჩუაშ სააწმარენჯო ღანკეფიშ გეშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:კიფიშობურეფი
კატეგორია:კიფი
იმუნიტეტი (მედიცინა)

**იმუნიტეტი** — ადამიერიშ ორგანიზმიშ მობურსაფენჯალა. იმუნიტეტი შილებე ორდას გჷმოჸუნელი დო მოძენელი. გჷმოჸუნელი იმუნიტეტის ადამიერიშ ორგანიზმი მასქერეფშე მონძალათ ღებულენს. მოძინელი იმუნიტეტი ადამიერს ნამდგაიჸინ ინფექციური ლახარაშ გინოღალაშ უკული გჷმიმუშებუ. თინა ორგანიზმის  გჷნძე ხანიშ გოძვენას იჩუალუაფუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Center for Modeling Immunity to Enteric Pathogens (MIEP)

კატეგორია:იმუნოლოგია
ინდური კიფი

**ინდური კიფი** () — კიფიშობურეფიშ ფანიაშ ჩანარი. შხვადოშხვა კლასიფიკაციაშ ისხუნუაფუ მუჭოთ დორხველი გვარობა ვარდა რჩქვანელობური კიფიშ გიმენგვარობა — .

[thumb|left|[Фукс, Леонарт|Фукс «*Das Kräuterbuch*» (1543)]]

კატეგორია:კიფიშობურეფი
კატეგორია:კიფი
ტყარი კიფი

**ტყარი კიფი** () — კიფიშობურეფიშ ფანიაშ ჩანარიშ რჩქვანელობური კიფიშ გიმენგვარობა. რუდერალური ჩანარი, ოშქაშე სიმაღალაშ (60 სმ-შახ), მერკეთ დოჸალერი, ოშქაშე სიგჷრძაშ, ინწრო ფურცელეფით დო თარი ღერით. ჯგირ პიჯალეფს, ჩანარს შეულებუ 3 მეტრაშ სიმაღალაშახ რდუალა. გალენური მიოჯინით შილებე მოგენდას რჩქვანელობურ კიფის, ნამუთ თიში სპეციალიზაფილი ჟვერი ჩანარი რე. ჩანარი ძალამ ბიწორას მონდიდუ ოშა-გოშათ შქა მანგიშ თუთას, ჯგირ წყარუაშ პიჯალეფს).
thumb|left|კიფიშ მიარეგვარობეფი

კატეგორია:კიფიშობურეფი
კატეგორია:კიფი
კატეგორია:ჟვერი ჩანარეფი
კიფიშობურეფი

**კიფიშობურეფი** () — ჩანარეფიშ ფანია ვარდიშნერეფიშ რანწკიშე. თე ფანიას გოართოიანაფილი რე 11 გვარი დო 170 გვარობა. საქორთუოს გოფაჩილი რე თე ფანიაშ 3 გვარი: კიფი (*Cannabis*), ფშალე (*Humulus*) დო ჯაქუა (*Celtis*).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Cannabaceae of Mongolia in FloraGREIF 

კატეგორია:ვარდიშობურეფი
კატეგორია:კიფიშობურეფი