open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მორღაშ ტრანზიტი

მინი|250პქ|მორღაშ 2012 წანაშ ტრანზიტიშ გინაჯინუ ოორუე გვერდსფეროშე
**მორღაშ ტრანზიტი** ბჟაშ ქართაშ მანგას — ჸოფირება, მუჟამცჷთ პლანეტა მორღა მიკურს აიწორო ბჟა დო დიხაუჩა შქას დო ირწყებე ბჟაშ ქართას. ტრანზიტიშ განწხანც, მორღაშ ძირაფა დიხაუჩაშე ჭიჭე უჩა ჭურჭულიშ სახეთ რე შელებუანი, ნამუთ ქართაშ მანგას გჷნმიაბანუაფუ. თეშნერი ტრანზიტეფი მუჭოთ წესინ მუსხირენი საათის იგჷნძორებუ (2012 წანაშ ტრანზიტი 6 საათი დო 40 წუნც მიშჷ). ტრანზიტი თუთაშით ბჟაშ გეუკუმელაფაშ მეთე რე. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა მორღაშ დიამეტრი თუთაშე სუმშახ უმოსი რენ, თინა უმოსი ჭიჭეთ რჩქჷ დო უმოსი ნერას გჷნმიაბანუაფუ, რახან დიხაუჩაშე უმოსო რე დოჩილითაფირი, ვინდარო თუთა. 

მორღაშ ტრანზიტეფი უვანაფერაშო პროგნოზირაფონ ასტრონომიულ ფენომენეფც შქას რე. ჸოფირება ირი 243 წარმოწანას იმაჟირებუ, 8 წანამ ტკუბა ტრანზიტეფწკჷმა ართო, ნამუეფჷთ გჷშართილიე ხანგინძე, 121,5 დო 105,5 წანამ შვანით. გომაჟირაფონობა მიარსხუაფუ თი ფაქტის, ნამდა დიხაუჩაშ დო მორღაშ ორბიტული პერიოდულობა 8:13 დო 243:395-იშ წოროზჷმონი რე. 

მორღაშ ბოლო ტრანზიტიქ 2012 წანაშ 5-6 მანგის მოხვადჷ დო თინა ეკონია რდჷ XXI ოშწანურას. წოხოლენი ტრანზიტიქ 2004 წანაშ 8 მანგის მოხვადჷ. უმოსი წოხოლენი ტრანზიტეფიშ ტკუბეფქ 1874 წანაშ დო 1882 წანაშ ქირსეთუთას იფიქსირჷ. 2012 წანაშ გეჸვენჯი ტრანზიტი 2117 წანაშ დო 2125 წანაშ ქირსეთუთას იჸუაფუ. 

მორღაშ ტრანზიტის ისტორიულო უდიდაშ ომენცარე შანულობა უღუ, რახან თე ჸოფირება მაართა წჷმორინაფეფც აკმოქიმინჷნდჷ ბჟაშ სისტემაშ რეალურო ორჩანიე ზჷმაშენ. 1639 წანაშ ტრანზიტიქ, პარალაქსიშ პრინციპწკჷმა კომბინაციას დოხოლაფირო გოხურგჷ დიხაუჩაშე ბჟაშახ მეძენა, არძო თეიშახ ჸოფილ მუნააზჷრაშე ბრელაშო უმოსი აიწორო. კჷნე თე ბორჯისჷთ, 2012 წანაშ ტრანზიტი მენცარეფშო შხვა მიარე ომენცარე რკვიაშ ღვენას ირზენც, გჷშაკერძაფილო ეგზოპლანეტეფიშ გორუაშო ოხვილური ტექნიკაშ რსულჸოფაშო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

;ზოგადი
* Transit of Venus - Information 
* Venus Transits: Measuring the Solar System
* Historical observations of the transit of Venus 
* The transit of Venus across the Sun  (PDF)
;2012 წანაშ მანგიშ ტრანზიტი
* Sources to watch transit of venus live online 
* NASA&nbsp;– 2012 Transit of Venus Live Webcast and Celebration 
* 2012 Transit of Venus&nbsp;– International Astronomical Union
* Watch Transit of Venus 2012 LIVE&nbsp;– Many Live Webcasts / Broadcasts 
* National Solar Observatory&nbsp;– Transit of Venus June 5–6 2012 
* 2012 Transit of Venus Live Webcast and chatroom with SEMS at UND live From Alaska 
* Transit of Venus 2012 online Simulator 

## სქოლიო

კატეგორია:ასტრონომია
კატეგორია:ასტრონომიული ჸოფირებეფი
კატეგორია:ბჟაშ სისტემა
რეი ბრედბერი

**რეიმონდ დაგლას ბრედბერი** (; დ. 22 მარაშინათუთა, 1920 - ღ. 6 მანგი, 2012) — ამერიკალი ჭარუ, ნამუთ მოღალენდჷ ფანტასტიკაშ, ოშქურანჯეფიშ, ომენცარე ფანტასტიკაშ  დო დეტექტივეფიშ ჟანრის.

არძოშე უმოსო ჩინებულიე 1953 წანას გჷშაშქუმალირი ანტიუტოპიური ჟანრიშ რომანით „451º ფარენჰეიტით“ დო 1950 წანაშ რომანით „მარსიშ ქრონიკეფი“.

ჭარუშ პოპულარობაშე პოზიტიური როლი ილაჸაფუ მუში წინგეფიშ მეჯინათ გჷნოღალირი ეკრანიზაციეფქ. ბრედბერი აღიარაფილიე XX ოშწანურაშ ართ-ართი საუჯგუშო ფანტასტ ჭარუთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ხასჷლა.
* Bradburymedia - ბრედბერიშ ნახანდეფი კინოს, ტელევიზიას, რადიოს დო თეატრის.
*  რეი ბრედბერი — კინოფილმეფიშ ინტერნეტ-მუნაჩემეფიშ ბაზა.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:დეტექტიური ჟანრიშ ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1920
Magnum opus

**Magnum opus** (ნამთინეშა **Opus magnum**; ლათ. „უდიდაში ნამუშერი“) — ჭარუშ, ხანტუშ ვარა კომპოზიტორიშ საუჯგუშო, არძოშე ჩინებული ნამუშერი. სამანგათ, ლეონარდო და ვინჩიშ მაგნუმ ოპუსიე „მონა ლიზა“, ბუნა Depeche Mode-იშ — კომპოზიცია Enjoy the Silence, ოდო Led Zeppelin-იშ — Stairway to Heaven. ტერმინი თაშნეშე გჷმირინუაფუ გჷმორჩქინელ ლიტერატურულ, ხანტილურ ვარა მუსიკალურ შედევრეფწკჷმა მერინას, მუნერითიე, სამანგათ, ბეთჰოვენიშ მაჩხორა სიმფონია.

კატეგორია:ხელუანობა
ალოპეცია

**ალოპეცია** (ინგლ.: Alopecia; ბერძ.:  ἀλώπηξ, alōpēx) — კოჩიშ დუდიშ თუმაშ რცუალა. ალოპეციაშ შხვადოშხვა ფორმეფი რსებენს. ანდროგრენული ალოპეცია აწუხენს მოსოფელს კოჩეფიშ 65%-ს, დო ოსურეფიშ 25%-ს. ანდროგრენული ალოპეციაშ ბორჯის ჰორმონი დიჰიდროტესტოსტერონი გლახათ მოქმედენს თუმაშ ჯინჯეფშო, ფოლიკულეფშო. თუმას დიო ასუსტენს დო ჭიე-ჭიეთ რცუნს. 

## კურნალუა

ალოპეციაშ სქილიდაფაშ შხვადოშხვა  ფორმა რსებენს. მედიკამენტოზური კურნალუაშ ბორჯის გიმირინუანა პრეპარატეფს. არძოშ უმოს შინელი პრეპარატეფი რე: მინოქსიდი 2% ოსურეფშო დო მინოქსიდი 5% კოჩეფშო. გიმირინუაფუ ფინასტერიდი ხოლო. ალოპეციაშ კურნალუაშ არძაშ უჯგუში ფორმა თუმაშ ტრანსპლანტაცია, თუმაშ გინონერგუა რე. ალოპეციაშ ბორჯიშ ეფექტური რე მეზოთერაპია.

## ქოძირით თაშნეშე
*ფინასტერიდი
*თუმაშ ტრანსპლანტაცია
*თუმაშ მეზოთერაპია

## ლიტერატურა
*Aldo Baccaredda-Boy, Hoffmann-La Roche, Biopathology of pattern alopecia: Proceedings of the International symposium held in Rapallo, Karger, 1968
*Masumi Inaba, Yoshikata Inaba, Androgenetic alopecia: modern concepts of pathogenesis and treatment, Springer, 1996
*Wendy Thompson and Jerry Shapiro, Alopecia Areata: Understanding and Coping with Hair Loss, Johns Hopkins University Press, 1996
*Sheila Jacobs, The Big Fall : Living With Hair Loss, Next Century Books, 1992

## რესურსეფი ინტერნეტის:
*ალოპეციაშ კურნალუა
*ალოპეციაშ ბაძაძეფი 
*ალოპეცია, ქიმიოთერაპია დო მინოქსიდი

კატეგორია:ლახარეფი
კატეგორია:მედიცინა
მინოქსიდი

thumb|მინოქსიდიშ მოლეკულური სტრუქტურა
**მინოქსიდი** (ინგლ: Minoxidil) — პრეპარატი, გჷმირინუაფუ დუდიშ თუმაშ რცუალაშ, ალოპეციაშ ბორჯის. არსებენს ჟირინერი პრეპარატი: მინოქსიდი 2%-იანი: გჷმირინუაფუ ოსურეფიშ ალოპეციაშ ბორჯის, მინოქსიდი 5%-იანი: გჷმირინუაფუ კოჩეფიშ ალოპეციაშ ბორჯის. 

## ქოძირით თაშნეშე
*ფინასტერიდი
*თუმაშ ტრანსპლანტაცია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მინოქსიდიშ ოფიციალური ვებ-საიტი
* ვებსაიტი
* ინფორმაცია

კატეგორია:პრეპარატეფი
ჰეროდოტე

thumb|ორჩანიეთ ჰეროდოტეშ ბიუსტი
**ჰეროდოტე ჰალიკარნასალი** (ბერძ. Ἡρόδοτος Ἁλικαρνᾱσσεύς; დ. დოხოლ. ჯვ. წ. 484 – ღ. დოხოლ. ჯვ. წ. 425) — ჯვეში ბერძენი ისტორიკოსი, ბჟადალუშ კულტურას ოირკოჩეთ მირჩქინუაფუ, მუჭოთ "ისტორიაშ მუმა". თინა რდჷ მაართა ისტორიკოსი, მით მოღეს სისტემატურო აკმოშაყარანდჷნ, ამორსენდჷ თინეფიშ აკურატულობას შელებაშ დინახალე დო ახარისხენდჷ თინეფც კვათირას დოდგინელი სტრუქტურაშ მეჯინათ. 
250პქ|left|მინი|ჰეროდოტეშ რუკა
ჰეროდოტე ჯინჯიერო ჩინებულიე ნახანდით "ისტორიეფი" (ბერძნ. ἱστορίαι, გორუეფი, ზიტყვა, ნამუთ ლათინურქ ისერსხჷ დო ამდღანერი ისტორიაშ შანულობა აკიძინჷნ), ნამუეფსჷთ კილმაგორუნც ჯვ.წ. 490 დო ჯვ.წ. 480 წანეფიშ საბერძნეთ-სპარსეთიშ ლჷმეფიშ ოჭყაფუეფც. თე ნახანდი გჷშაკერძაფილო შანულამიე, თიშენ ნამდა ჰეროდოტე თის თი პერიოდიშ რინაშ ასპექტეფსჷთ სხუნუნც კილ-კილშა, მუდგაშეთ შხვანერო ინფორმაცია ჩქინო გერსამი იჸუაფუდჷ. თის თინა თაშნეშე ეთმოჭარუნც მუში შარალუაშ პერიოდის ნაძირეფი აბანეფიშ დო კათეფიშ გეშა სქირონაშქა დო უჩა ზუღეფიშ განმიკი დიხეფშე. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა თიში ნამთინე ისტორია სითახმუეს ორჩანიეთ ვა მანგჷნი, თინა თექინეშეს შინანც, ნამდა თინა ხვალე გჷნოჩანც თის, მუთ თის უწისჷნ.

## ქოძირით თაშნეშე
* თუკიდიდე
* ორთაშ ისტორია (პლინიუსი)
* პლინიუს უფროსი

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჰეროდოტე: ისტორია 

კატეგორია:ჯვეში ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ისტორიკოსეფი
თუკიდიდე

thumb|right|თუკიდიდე
**თუკიდიდე** (დ. დოხლ. ჯვ. წ. 465/460/455 ― ღ. 400/395) ― ბერძენი (ათენარი) ისტორიკოსი, წჷმორჩქინელი დო ღმალიერი ფანიაშ სქუა. "ისტორიაშ მუმაშ" - ჰეროდოტეშ უკულაში ალმახანე. სოფისტეფიშ მორწაფე დო მათხოზინე. 

თუკიდიდე დიდო აფასენდჷ თი ბორჯიშ ათენიშ პოლიტიკური დო კულტურული რინაშ ოდუდეს გემარენჯ პერიკლეს. ლჷმენდჷ პელოპონესიშ ლჷმას (ჯვ. წ. 431-404). სტრატეგოსი რდჷ დო ათენარეფიშ ნიშუობას დუდენდჷ თრაკიაშ ოძგალეშ თხილუაბორჯის. დომარცხაფაშ უკული (სპარტალეფქ ხეშა ქეშეჸოთეს ამფიპოლისი) ჯვ. წ. 424, ათენარეფქ თინა ოდაბადეშე გეგშარაჸეს 20 წანათ. ექსორიას რინაშ ბორჯის თუკიდიდე მუში ბაბათის - თრაკიას ქჷმეუდირთჷ აკნარსხიშ - "ისტორიაშ" ჭარუას. აკნარსხი აკმოდირთუ 8 წინგიშე დო ეჯღუნებუ პელოპონესიშ ლჷმეფიშ იატორიას. მაართა წინგი, თ. გ. "არქეოლოგია", მუჭოთ მიშაულარი ნორთინ, შინანც საბერძნეთიშ ისტორიას უჯვეშაში ბორჯიშე პელოპონესიშ ლჷმაშახ. თხობელუა მითმეჭყორდუ ლჷმაშ დოჭყაფაშე მა-20 წანაშ (ჯვ. წ. 411) ამბეფით; რჩქჷ, ავტორს ღურაქ ქჷმაჭიშუ დო აკნარსხიქ უგუთებუთ ქჷდასქიდჷ (გაგინძორჷ ქსენოფონტიქ). 

თუკიდიდე იკოროცხუ ისტორიაშ კრიტიკაშ დოგურაფაშ დო გოაზჷრებაშ (ვარა მენცარული ისტორიაშ) ნერჩმადვალუთ. წოხოლენ ისტორიკოსეფშე (ლოგოგრაფოსეფი, ჰეროდოტე) გინორთათ, თინა ოისტორიე აკნარსხიშ ღანკო კოროცხჷნც "ჰამას ოკითხე" დო "ჰამას ორჩქილე" ამბეფიშ თხობელუას ვარინ, "სითახმუეშ გორუას". ირი ფაქტიშ დადგინალო კრიტიკულო გურაფულენც ოსქვებურ ისტორიულ მოღეს ("წყუს"). 

თუკიდიდექ მაართაქ მეუდირთჷ ლჷმაშ ბაძაძეფიშ დო სამანჯელიშ გორუას. მაართა ისტორიკოს-რაციონალისტიე, ნამუქჷთ ივარუ ისტორიაშ ჸოფირებეფც (ორთაშ ჸოფირებეფსჷთ) ღორონთიშ კათინიშ "ფაქტი" (მორო ღორონც ვევარანდჷ). თუკიდიდექ მაართაქ კჷლაგორჷ ისტორიულ, პოლიტიკურ ჸოფირებეფიშ ეკონომიური დო სოციალური ოსხირეფი. თინა დორხველი აკნარსხიშ შანულობას დუდო აფასენდჷ დო თის "ირიათონობაშ მუნაპალეფჷთ" მირჩქინანდჷ. პოლიტიკური ოწანაფეთ თუკიდიდე დემოკრატიაშ დო ოლიგარქიაშ "აკოკათინ-მეწყორუაშ" პოზიციას გერდჷ.

## ლიტერატურა

* *სანიკიძე ლ.,* ქსე, ტ. 5, ხს. 8, ქთ., 1980

კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:სოფისტეფი
კატეგორია:ბერძენი ისტორიკოსეფი
ბჟაშ გეუკუმელაფა

thumb|270px|ბჟაშ ედომუშამი გეუკუმელაფაშ გეომეტრია
right|275px
**ბჟაშ გეუკუმელაფა** — ორთაშობური ფენომენი, ხვადუ თუთაშ მოხვალამაბორჯის ბჟა დო დიხაუჩა შქას, მუდგაშ გეშათ დიხაუჩას რენჯი ელმაჯინეშო ბჟა ედომუშამო ვარა ნორთობურო დოფორილიე. თექ შილებე მოხვადას ხვალე ახალ თუთაშ შვანს, მუჟამც ბჟა დო თუთა ართიანც ოწაწჷნა, მუჭოთ თენა დიხაუჩაშე რჩქჷნ. არძაშ უკულაში ჟირი დო მაქსიმუმ ხუთი ბჟაშ გეუკუმელაფაქ შილებე მოხვადას ირი წანას დიხაუჩას, ნამუეფშეთ ნამთინი ვარა მაქსიმუმ ჟირი ედომუშამი გეუკუმელაფა შილებე რდასჷნ. თეშ უმკუჯინუო, ედომუშამი გეუკუმელაფა ვანაფერი ჸოფირება რე ნამდგარდია აბანც, რახან ირი გეუკუმელაფაბორჯის სირსულე რე ხვალე ძალამ ცორქო კორიდორიშ მანგას თუთაშ უმბრაშ ალაზიმაფათ უკულაში ნორთის.

ბჟაშ ედომუშამი გეუკუმელაფა საჩემარი ორთაშობური ფენომენიე დო მიარე ადამიერი სპეციალურო შარალენც შორი მეძენაშე თე ჸოფირებაშ დაკვირებელო. ევროპას 1999 წანას ბჟაშ ედომუშამი გეუკუმელაფაქ შელებუანო გჷნაშქვჷ ჯარალუობური ფსენაშ ემაღალაფა თე ფენომენშენ. ეკონია ბჟაშ ედომუშამი გეუკუმელაფაქ მოხვადჷ 2009 წანაშ 22 კვირკვეს.

## ქოძირით თაშნეშე
* თუთაშ გეუკუმელაფა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* NASA Eclipse Web Site
* Detailed eclipse explanations and predictions, Hermit Eclipse
* Eclipse Photography, Prof. Miroslav Druckmüller
* Animated maps of 2009 solar eclipses , Larry Koehn
* Five Millennium (−1999 to +3000) Canon of Solar Eclipses Database , Xavier M. Jubier

კატეგორია:ბჟაშ გეუკუმელაფეფი
კატეგორია:ორთაშობური ჸოფირებეფი
კატეგორია:ბჟა
თუთაშ გეუკუმელაფა

thumb|თუთა გეუკუმელაფაშ ბორჯის thumb|173px|თუთაშ გეუკუმელაფაშ არღა

**თუთაშ გეუკუმელაფა** — გეუკუმელფა, მუჟამცჷთ თუთა მიშმურც დიხაუჩაშ ოროშ კონუსიშა. დიხაუჩაშ ოროშ დიამეტრი 363&nbsp;000 კმ-იე (თუთაშ მინიმალური დოჩილათა დიხაუჩაშე) დო თუთაშ დიამეტრიშე სუმშახ დიდიე, ათეშენ თუთა შილებე რდას ედომუშამო გეუკუმელაფირინ. თუთაშ გეუკუმელაფა ხვადუ მინიმუმ ჟირშა წარმოწანას. გეუკუმელაფა იმაჟირებუ ირი 6585⅓ დღას (ანუ 18 წანა, 11 დღა დო ≈8 საათი - თე პერიოდის საროსი ჯოხო).

## ქოძირით თაშნეშე
* ბჟაშ გეუკუმელაფა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* A good video introduction to Lunar Eclipses from NASA
* Lunar Eclipse: how to photograph 
* Live Free Lunar eclipse webcast & hands-on lunar eclipse experiments: 2011-06-15 
* Live-webcast of the lunar eclipse on June 15th, 2011 , University of Applied Sciences Offenburg/Germany
* Worldwide viewing times for the December 2010 Total Lunar Eclipse 
* Animated explanation of the mechanics of a lunar eclipse , University of Glamorgan
* Lunar Eclipse time sequence 
* U.S. Navy Lunar Eclipse Computer 

კატეგორია:თუთა (ალმაშარე)
ანგელმანიშ სინდრომი

thumb|ანგელმანიშ სინდრომი
**ანგელმანიშ სინდრომი** (ინგლ.: Angelman syndrome) — ნეურო-გენეტიკური, ქრომოსომული პათოლოგია. ანგელმანიშ სინდრომით ლეხი კათას უღუ ბაღანური ერთეფი, ლურიშ პრობლემეფი, ირო ძიცა დო შხვა. ათე ლახალაშ სიმპტომეფი ეჭარჷ ინგლისარ მენცარქ ჰარი ანგელმანქ. ათე ლახალაშ სქილიდაფა ამდღარ მედიცინას ვა რე. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ანგელმანიშ სინდრომიშ ვებ-საიტი
* ანგელმანიშ სინდრომიშ ასოციაცია 
* ინფორმაცია ანგელმანიშ სინდრომშენი
* ანგელმანიშ სინდრომიშ ოფიციალური პროექტი 

კატეგორია:ლახარეფი
კატეგორია:ქრომოსომული პათოლოგიეფი
ტერნერიშ სინდრომი

thumb|ტერნერიშ სინდრომით ლეხი ბაღანა thumb|ბაღანაშ კუჩხეფი ტერნერიშ სინდრომიშ ბორჯის
**ტერნერიშ სინდრომი** (ინგლ: Turner syndrome) რე ქრომოსომული პათოლოგია, აღოლე 20 000 ძღაბი ბაღანაშე ართის. ათე პათოლოგიაშ ბორჯის მუთმოხვადუ სასქესო ორგანოეფიშ ჰიპოპლაზია დო კლიტორიშ ჰიპერტროფია. ტერნერიშ სინდრომიშ ბორჯის სომატური უჯრედეფიშ ქრომოსომეფი რე დარკებული. ათე პათოლოგიაშ სიმპტომეფი ეჭარჷ ამერიკალ ენდროკრინოლოგიქ ჰენრი ტერნერქ. 

## ლიტერატურა
*ც. გაჩეჩილაძე, ნ. ჩიკვილაძე. ჰისტოლოგიის, ციტოლოგიის და ემბრიოლოგიის ტერმინთა განმარტებითი ლექსიკონი*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტერნერიშ სინდრომიშ ასოციაცია
* ტერნერიშ სინდრომიშ ვებ საიტი 
* MedlinePlus-იშ ენციკლოპედია
* ენდოკრინული დო მეტაბოლიკური ლახალეფი 

კატეგორია:მედიცინა
კატეგორია:ციტოლოგია
კატეგორია:ანომალიური ქრომოსომეფი
კატეგორია:სინდრომეფი
პიერლუიჯი კოლინა

thumb|პიერლუიჯი კოლინა
**პიერლუიჯი კოლინა** (დ. 13 ფურთუთა, 1960 წ, ნ. ბოლონია) — ჸოფირი იტალიარი არბიტრი. ამშვიშა გინოჩეს არძოშ უჯგუშ რეფერიშ პრიზი. ამდღა მუშენს იტალიაშ კუჩხბურთიშ არბიტრეფიშ ასოციაციაშ (AIA) კონსულტანტო დო UEFA-შ არბიტრეფიშ კომიტეტიშ მაკათურო. 2010 წანაშ 5 კვირკვეშე რე უკრაინაშ კუჩხბურთიშ ასოციაციაშ არბიტრეფიშ კომიტეტიშ უნჩაში.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://data.7m.cn/euro2004/referee_data/2/index_en.shtml 
* http://www.irishtimes.com/sports/soccer/worldcup2002/news/0701/news1.htm
* http://icliverpool.icnetwork.co.uk/0400evertonfc/0400matchreport/tm_objectid=15893526%26method=full%26siteid=50061%26headline=villarreal-2--everton-1--d-post--name_page.html
* http://www.rsssf.com/miscellaneous/iffhs-various.html

## სქოლიო


კატეგორია:დუნაბადი 1960
კატეგორია:იტალიარი კუჩხბურთიშ არბიტრეფი
რიკარდო ლატანცი

**რიკარდო ლატანცი** (იტალ.: Riccardo Lattanzi, 1934–1991 წწ.) — იტალიარი კუჩხბურთიშ არბიტრი 1973-1981 წანეფს. 1981 წანაშ 13 მესის ქართიშ დინამოქ ეჭოფუ ევროპაშ თასეფიშ თასი. ფინალი მუგეს იენაშ კარლ ცაისის. ფინალური მატჩიშ არბიტრი რიკარდო ლატანცი რდჷ.

კატეგორია:იტალიარი არბიტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1934
კატეგორია:ნაღურა 1991
ბექვიზ-უაიდმანიშ სინდრომი

[thumb|BWS-თ ლეხი კოჩიშ [პანკრეასიშ უჯრედეფიშ ჰიპერპლაზია]]
**ბექვიზ-უაიდმანიშ სინდრომი** (აბრევიატურა: BWS) — პათოლოგია, ნამუთ მუთმოხვადუ 13 700 ბაღანაშე ართის. ააშს ირ წანას იბადებუ ათე სინდრომით დალახებული 300 ბაღანა. ბექვიზ-უაიდმანიშ სინდრომიშ დეფექტეფი რე: ნეონატალური ჰიპოგლიცემია, მაკროგლოსია, ჰემიჰოპოტროფია, ჩიებაშ პრობლემა, გაგონებაშ პრობლემა დო შხვა. ათე სინდრომით დალახებულ ბაღანეფს უღუნა კიბოშ დიდი რისკი. ამდღარ მედიცინას ლახარაშ კონტროლი დო სქილადაფა გაუჯგუშებული რე. 1960-იამ წანეფს გერმანალ პედიატრიქ ჰანს რუდოლფ უაიდმანქ დო ამერიკალ პათოლოგისტიქ ბრუს ბექვიზიქ არძოშ უმოს წოხოლე ეჭარეს სინდრომიშ სიმპტომეფი. სინდრომს უკული ათე მენცარეფიშ ჯოხოქ ქიგიადუ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბექვიზ-უაიდმანიშ სინდრომიშ მოხვარაშ ვებ საიტი 
* ბექვიზ-უაიდმანიშ სინდრომიშ პროექტი 
* კიბო დო ბექვიზ-უაიდმანიშ სინდრომი 
* ბექვიზ-უაიდმანიშ სინდრომიშ სიმპტომეფი დო დიაგნოსტიკა

კატეგორია:სინდრომეფი
კატეგორია:ლახარეფი
იანკა კუპალა

**იანკა კუპალა** (ბელარუს. *Я́нка Купа́ла*; დ. 7 კვირკვე/25 მანგი, 1882 — ღ. 28 მანგი, 1942) — რდჷ **ივან დამინაშ სქი ლუცევიჩიშ** ფსევდონიმი, ბელარუსულო Іва́н Даміні́кавіч Луцэ́віч — ბელარუსალი პოეტი დო ჭარუ. კუპალა მერჩქინელი რე, მუჭოთ ბელარუსულ ნინაშა მაჭარალი ართ-ართი არძოშე დიდი ჭარუ XX ოშწანურას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იანკა კუპალაშ სონეტეფი  ვერა რიჩიშ ნათანგეფი

კატეგორია:დუნაბადი 1882
კატეგორია:ნაღურა 1942
კატეგორია:ბელარუსი ჭარუეფი
კატეგორია:ბელარუსი პოეტეფი
კატეგორია:სხუნუეფიშ პოეტეფი
კატეგორია:სხუნუეფიშ ჭარუეფი
კატეგორია:ბელარუსულ ნინაშა მაჭარალეფი
ჰორაციო ელიზონდო

**ჰორაციო ელიზონდო** (დ. გერგობათუთა 4, 1963, ნ. ქილმესი) — არგენტინალი არბიტრი. ელიზონდოქ გინირთჷ შინელ არბიტრო 2006 წანას, 2006 წანაშ მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატიშ ბორჯის. ფინალური მატჩის მოედანშე გჷშაჸათჷ ზინედინ ზიდანი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის:
* http://www.fifa.com/index.html
* http://www.prensa-latina.cu/
* http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=373443&cc=5739 

კატეგორია:არგენტინალი არბიტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1963
იაკუბ კოლასი

**იაკუბ კოლასი** (ბელარუს. *Яку́б Ко́лас* დ. 3 გერგობათუთა/22 გჷმათუთა, 1882 — ღ. 13 მარაშინათუთა, 1953, მინსკი, ბელარუსი), თახმი ჯოხო **კონსტანტინ მიცკევიჩი** (Міцке́віч Канстанці́н Міха́йлавіч) — ბელარუსალი პოეტი დო ჭარუ, ბელარუსის სხუნუეფიშ რესპუბლიკაშ ოკათე პოეტი (1926), ბელარუსიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური (1928) დო ვიცე-პრეზიდენტი (1929 წანაშე).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იაკუბ კოლასიშ პოეტური კლუბი
* იაკუბ კოლასიშ ნამთინე ნახანდი
* იაკუბ კოლასიშ მონძეობა 
* იაკუბ კოლასიშ ფოტოეფი

კატეგორია:დუნაბადი 1882
კატეგორია:ნაღურა 1956
კატეგორია:ბელარუსი ჭარუეფი
კატეგორია:ბელარუსი პოეტეფი
კატეგორია:ბელარუსულ ნინაშა მაჭარალეფი
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ჩეხეთის

2011 წანაშ მუნაჩემეფით, ჩეხეთის 12 **[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტი]]** რე.

## სტატისტიკა

იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მოსოფელიშ მასშტაბით 981 (2012 წანაშ მუნაჩემეფით) ობიექტი რე მიშაღალირი, თენეფ შქას 1,3% ჩეხეთიშ ობიექტეფი რე. ერკებულშა მიშაღალირი არძა ობიექტი კულტურული ობიექტი რე დო თაჸურეშე 3 წჷმარინუანს ადამიერიშ ქიმინჯიშ გენიაშ  შედევრის (i - ობიექტი).

## ერკებული
ცხირშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ერკებულშა გეძინაშ თარიღიშ მეჯინათ.

## მაკათურალაშ კანდიდატეფი
ჩეხეთიშ თარობაქ იუნესკოს მაკათურალაშ კანდიდატო წჷმურინუ 16 ობიექტი. 

## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას
* იუნესკო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუნესკოშ ოფიციალური საიტი. ჩეხეთიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული

კატეგორია:იუნესკოშ საგებიო მონძეობა
კატეგორია:საგებიო მონძეობაშ ქილინჯეფი ჩეხეთის
ნიკოლა ტესლა

**ნიკოლა ტესლა** (დ. 10 კვირკვე, 1856, ავსტრია-უნგრეთი-ღ. 7 ღურთუთა 1943, ნიუ-იორკი, ააშ) — სერბი დო ამერიკალი ფიზიკოსი, ინჟინერი დო ელექტრო გჷმმაგონებელი. ტესლას უღუ გჷმოგონებეფი ელექტრობაშ დო მაგნეტიზმიშ დარგეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის:
* ნიკოლა ტესლაშ მუზეუმი
* ნიკოლა ტესლაშ ვებ-საიტი 

კატეგორია:დუნაბადი 1856
კატეგორია:ნაღურა 1943
კატეგორია:სერბეფი
კატეგორია:სერბი გჷმმაგონებელეფი
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი გჷმმაგონებელეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
ჰოვარდ უები

thumb|ჰოვარდ მილტონ უები
**ჰოვარდ უები** (ინგლ. Howard Melton Webb, დ. როტერჰემი, იორკშირი, ინგლისი, 14 კვირკვე 1971) — ინგლისარი არბიტრი, 2005 წანაშე ფიფაშ არბიტრი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰოვარდ უებიშ ბიოგრაფია
* FIFAშ ოფიციალური ვებ საიტი

კატეგორია:ინგლისარი არბიტრეფი
კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1971
ვიქტორ კაშაი

thumb|ვიქტორ კაშაი
**ვიქტორ კაშაი** (დ. 10 ეკენია, 1975, ტატაბანია, უნგრეთი) — უნგრალი არბიტრი, 2003 წანაშე FIFAშ არბიტრი, უეფა-შ ელიტურ არბიტრეფიშ კატეგორიაშა მიშმურს.

კატეგორია:უნგრალეფი
კატეგორია:უნგრალი არბიტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1975
ედუარდ გიბონი

**ედუარდ გიბონი** (ინგლ: Edward Gibbon, დ. 27 პირელი, 1737 - ღ. 16 ღურთუთა, 1794) — დიდი ინგლისარი ისტორიკოსი დო პარლამენტიშ მაკათური. ჩინებული რე ისტორიული წინგით: რომიშ იმპერიაშ დოდაღარაფა დო დონთხაფა. წიგნი გჷშაშქუმალირი რე 6 ტომო, 1776 წანაშე 1788 წანაშა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ედუარდ გიბონიშ ბიოგრაფია
*ედუარდ გიბონი: რომიშ იმპერიაშ ისტორიკოსი
*ედუარდ გიბონიშ ნაჭარეფი
*ედუარდ გიბონიშ რინა
*ედუარდ გიბონიშ ბიოგრაფია

კატეგორია:ინგლისარი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1737
კატეგორია:ნაღურა 1794
კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი
შანდორ პეტეფი

**შანდორ პეტეფი** (უნგრულო: Sándor Petöfi, დ. 1 ღურთუთა, 1823, კიშკერეში, — ღ. 31 კვირკვე, 1849, შეგეშვარი) — უნგრალი პოეტი დო რევოლუციონერი. 1848-1849 წანეფიშ უნგრეთიშ რევოლუციაშ ართ-ართი ლიდერი. პეტეფიშ პოეზია გინნათანგა რე ბრელ ნინაშა. პეტეფიშ ლერსეფი ქორთულო გინოთანგჷ დიდი ქორთუ პოეტიქ გრიგოლ აბაშიძექ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*შანდორ პეტეფი უნგრულ ბანკნოტის
*შანდორ პეტეფიშ პოეზია

კატეგორია:უნგრალეფი
კატეგორია:უნგრალი ჭარუეფი
კატეგორია:უნგრალი რევოლუციონერეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1823
კატეგორია:ნაღურა 1849
ფიოდორ დოსტოევსკი

thumb|ფიოდორ დოსტოევსკი
**ფიოდორ დოსტოევსკი** (რუსულო: Фёдор Михайлович Достоевский; დ. 11 გერგობათუთა 1821 — ღ. 9 ფურთუთა 1881) — დიდი რუსი ჭარუ. დოსტოევსკიშ არძოშე გჷშარჩქინელი წინგეფი რე: ჯიმალეფი კარამაზოვეფი, იდიოტი დო შხვა. 

## ლიტერატურა:
* *ბუაჩიძე თ.,* გოგოლი, დოსტოევსკი, ტოლსტოი, ქართი, 1973
* *ბუაჩიძე თ.,* ქსე, ტ.3, ხს.627-628, ქართი, 1978

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1821
კატეგორია:ნაღურა 1881
ლევ ტოლსტოი

thumb|ლევ ტოლსტოიშ პორტრეტი
**ლევ ტოლსტოი** (რუსულო: Лев Николаевич Толстой; დ. ეკენია 9, 1828 - ღ. გერგობათუთა 20, 1910) — დიდი რუსი ჭარუ. რე ავტორი რომანეფიშ: ლჷმა დო სითინჩე, ანნა კარენინა.

## ლიტერატურა:
* *ასათიანი ლ.,* ლევ ტოლსტოი და საქართველო, ტფ., 1936;
* *ლორთქიფანიძე ო.,* ლევ ტოლსტოი, ქართი, 1979;
* *ნაკაშიძე ნ.,* ლევ ტოლსტოის ახლოს, ქართი, 1954;
* *ღუდუშაური პ.,* დიდი რუსი მწერალი ლ. ნ. ტოლსტოი, ქართი, 1953;

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1828
კატეგორია:ნაღურა 1910
ალექსანდრე დიუმა (უნჩაში)

thumb|ალექსანდრე დიუმა (მუმა)
**ალექსანდრე დიუმა** (უნჩაში) (ფრანგულო: Alexandre Dumas, père დ. 24 კვირკვე, 1802, ვილიე-კოტრე - ღ. 5 ქირსეთუთა, 1870, პიუი) — რდჷ გჷშარჩქინელი ფრანგი ჭარუ, დრამატურგი დო ჟურნალისტი. არძოშე უმოსო გჷშარჩქინელი წინგეფი რე: სუმი მუშკეტერი, ეჩი წანაშ უკული, გრაფი მონტე კრისტო, დიაფალი მარგო დო შხვა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალექსანდრე დიუმაშ ნაჭარეფი
* ალექსანდრე დიუმაშ ვებ-საიტი
* ალექსანდრე დიუმაშ კოლექცია 
* ესპანური ვებ-საიტი ალექსანდრე დიუმაშე 

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი
კატეგორია:ფრანგი დრამატურგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1802
კატეგორია:ნაღურა 1870
იოსებ ჟორდანია

**იოსებ ჟორდანია** (დ. 1895 - ღ. 10 მარაშინათუთა, 1952) — რდჷ გჷშარჩქინელი ქორთუ გინეკოლოგი, რეპროდუქტოლოგი, მედიცინაშ დოქტორი, პროფესორი. ქართიშ რეპროდუქციაშ ინსტიტუტის იოსებ ჟორდანიაშ ჯოხოქ ქიგიადვუ. ტრაგიკულო დოღურუ 1962 წანაშ 20 მარაშინათუთას, რიო-დე-ჟანეიროს ფურინჯიშ კატასტროფაშ ბორჯის. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*იოსებ ჟორდანიაშ რეპროდუქციაშ ინსტიტუტი

## გალენი რცხუეფი
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ გინეკოლოგეფი
კატეგორია:ქორთუ რეპროდუქტოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1895
კატეგორია:ნაღურა 1952
ანა ივანოვიჩი

thumb|ანა ივანოვიჩი [thumb|ანა ივანოვიჩი, [შტუტგარტი, 2010 წანა]]
**ანა ივანოვიჩი** (სერბული კირილიცური: Ана Ивановић, Ana Ivanović, დ. 6 გერგობათუთა, 1987, ბელგრადი, სერბეთი) — გჷშარჩქინელი სერბი ჩოგბურთიშ მოლაჸაფე. 2008 წანაშ 9 მანგის მიოჭირინუ მაართა აბანს რეიტინგეფს. 2008 წანას მიგჷ როლანდ გაროსიშ ტურნირი, საფრანგეთის. ფინალური მატჩი მოუგჷ დინარა საფინას. 2007-ის როლანდ გაროსიშ ტურნირს რდჷ ფინალისტი, ჩოგბურთიშ ჩემპიონატის, ნამუქჷთ იტარჷ ავსტრალიას 2008 წანას, ანა ივანოვიჩი რდჷ ფინალისტი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-საიტი
* ოსურეფიშ ჩოგბურთიშ ასოციაციაშ ვებ საიტი
* ჩოგბურთიშ ფედერაციაშ ვებ-საიტი

კატეგორია:სერბეფი
კატეგორია:სერბი ჩოგბურთიშ მოლაჸაფეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1987
დონალდ რეიფილდი

**დონალდ რეიფილდი** (დ. 1942) — ალმახანური ინგლისარი ისტორიკოსი, საქორთუოშ დო რუსეთიშ ისტორიაშ სპეციალისტი, დიაფალი მერიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. ჩინებული რე წინგით სტალინშე. ინგლისურო აფუ გინოთანგილი დიდი ქორთუ პოეტიშ, გალაკტიონ ტაბიძეშ ლერსეფი. 

## ბიბლიოგრაფია:
* Anton Chekhov: A Life (1997) 
* Stalin and His Hangmen (2004) 
* Chekhov's Uncle Vanya and the Wood Demon (2007)
* The Cherry Orchard: Catastrophe and Comedy (1994) 
* Dream of Lhasa: The Life of Nikolay Przhevalsky (1976)
* The Garnett Book of Russian Verse (2000)
* Understanding Chekhov: A Critical Study of Chekhov's Prose and Drama
* The Literature of Georgia: A History (2000)
* A Comprehensive Georgian-English Dictionary (2006)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-საიტი დიაფალ მერიშ უნივერსიტეტის 

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ბრიტანალი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1942
აგათა კრისტი

**აგათა კრისტი** (დ. 15 ეკენია, 1890 - ღ. 12 ღურთუთა, 1976) — რდჷ დიდი ინგლისარი დეტექტიური ჟანრიშ ჭარუ. აგათა კრისტიშ წინგეფს დეტექტივეფი რენა: ერკიულ პუარო დო მის მარპლი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აგათა კრისტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა.
* 

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1890
კატეგორია:ნაღურა 1976
კაცხურა

**კაცხურა** — წყარმალუ რაჭაშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს. ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 1160 მეტრაშ სიმაღალას. მარძგვანშე მიშმაკათუ წყარმალუ ყვირილას. სიგირძა 13 კმ, ღანჩოშ ფართობი 31 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე — ზოთონჯის. ზარხულ - დამორჩილს უჩქჷ წყარიშ მოლაფა. ოშქაშე წანიერი ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა რე 0,9 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი.,* ქსე, ტ. 5, ხს. 445, ქართი, 1980

კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
იარდი

[thumb| სიგჷრძაშ ეტალონეფი [გრინვიჩიშ ობსერვატორია|გრინვიჩიშ ობსერვატორიაშ კიდას: 1 იარდი (3 ფუტი), 1 ფუტი, 6 დიუმი (1/2 ფუტი), დო 3 დიუმი.]] 

**იარდი** (ინგლ. yard, საირქიანო კუნტარაფა **yd**) — ბრიტანული დო ამერიკული სიგჷრძაშ ოზჷმალი ართური, ომანგჷ 0.9144 მეტრას. 

;1 იარდი = 3 ფუტი = 36 დიუმი = 0.9144 მეტრა.

## სქოლიო

კატეგორია:სიგჷრძაშ ოზჷმალი ართურეფი
ფუტი

[მინი|250px|ხასჷლა გერმანული ნინაშ ოხემანჯღვერეშე - [1848 წანა]]
**ფუტი** (ინგლ. foot — ნარჩა) — ბრიტანული, ამერიკული და ჯვეშრუსული სიგჷრძაშ ოზჷმალი ართური, ომანგჷ 30,48 სანტიმეტრის.

;1 ფუტი = 12 დიუმი = 1/7 საჯენი = 1/660 ფურლონგი = 30,48 სანტიმეტრი

ჯველ რომს ფუტი ომანგჷდჷ 29,62 სმ-ის.

## ქოძირით თაშნეშე
* დიუმი
* ართურეფიშ საირქიანო სისტემა
## სქოლიო

კატეგორია:სიგჷრძაშ ოზჷმალი ართურეფი
დიუმი

right|250პქ|მინი| ლანდარი, ნამუთ ზჷმჷნც 1/32 დიუმიშ აიწორო

**დიუმი** (ინგლ. Inch, საირქიანო კუნტარაფა **in**, ვარა ნამთინეშა ჟირფა პრიმი ** " ** ) — ბრიტანული დო ამერიკული სიგჷრძაშ ოზჷმალი ართური, მანგი რე 2.54 სანტიმეტრიშ. 

;1 დიუმი = 1/12 ფუტი = 1/36 იარდი = 2.54 სანტიმეტრი = 0.0254 მეტრა

დიუმი აქტიურო გჷმირინუაფუ ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფც, დიდ ბრიტანეთის, კანადას, ავსტრალიას დო შხვა რანწკი ქიანეფც. 

კატეგორია:სიგჷრძაშ ოზჷმალი ართურეფი
სანტიმეტრი

**სანტიმეტრი** (სანტი... დო ...მეტრი) — სიგჷრძაშ ჯინჯიერი ართური ართურეფიშ CGS (Centimeter (cm), Gramm (g), Sekunde (s)) (სანტიმეტრი, გრამი, მერქა) სისტემას; მანგი რე 0,01 მ-შ. ქორთული ეშანუა სმ, ერეფოშქაშე - cm.
## ლიტერატურა

კატეგორია:სიგჷრძაშ ოზჷმალი ართურეფი
სანტი...

**სანტი...** (ფრანგ. cent, ლათ. centum — ოში) — აწართაშე თი წილობური ართურეფიშ ჯოხოდვალეფიშ ოქიმინალო, ნამუეფჷთ ზჷმეფით ომანგჷ ეშაულარი ართურიშ 1/100, კუნტარაფილი ეშანუეფიე: ქორთული „ს“, ოერეფოშქაშე — „c“. სამანგათ, 1 სმ (სანტიმეტრი)=0,01 მ.
## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:სი აწართაშეეფი
...მეტრი

**...მეტრა** (ბერძენ. metron – ზჷმა, metreō – ბზჷმჷნქ) — თი რთული ზიტყვაშ აკმადგინალი ნორთი, ნამუთ შანენს:

* ოზჷმალ ხეჭკუდის, სამანგათ, ბარომეტრი, თერმომეტრი;
* სიგჷრძაშ ოზჷმალ მეტრულ სისტემას, სამანგ., კილომეტრი, სანტიმეტრი.

## ლიტერატურა

მეტრა
გრამი

thumb|right|300px|კალამიშტრიშ ოფორალი, ნამუთ დოხოლაფირო 1 გრამც იწონუ

**გრამი** (; კუნტარაფათ **გ**) — მასაშ ართური ზჷმეფიშ მეტრულ სისტემას. ომანგჷ ართი კუბური სანტიმეტრი წყარიშ წონას. 

გრამიშ მერინა მასაშ შხვადოშხვა ართურეფწკჷმა ათეშნერიე:

*1გ=103მილიგრამი
*1გ=10-3კგ
*1გ=10-6ტ

## ქოძირით თაშნეშე
* ართურეფიშ ერეფოშქაშე სისტემა (SI)

კატეგორია:ფიზიკა
კატეგორია:მასაშ ოზჷმალი ართურეფი
მერქა

**წამი** (ეშანუა: s, წმ) — ბორჯიშ ოზჷმალი ართური, სი სისტემაშ ართ-ართი ჯინჯიერი ართური.

კატეგორია:ბორჯიშ ოზჷმალი ართურეფი
კატეგორია:ართურეფიშ ოერეფოშქაშე სისტემა
საქორთუოშ მორაგბეეფიშ ერუანული ნაკორობა

thumb|250|საქორთუოშ მორაგბეეფიშ ნაკორობა
**საქორთუოშ მაართა ერუანული რაგბიშ ბუნა** — დირსხუ 1989 წანას, ნამუქჷთ 12 ეკენიას ქუთეშის საირქიანო მატჩი მანჯჷ ზიმბაბვეშ ნაკორობაწკჷმა – 16:3. ბუნაშ მაართა მაწვართალი რდჷ დავით კილასონია, მაართა კაპიტანი – ოლეგ ლიპარტელიანი. 1990 წანას მინწყუ მორაგბეეფიშ ნაკორობაშ მაართა ტურნექ ზიმბაბვეშა. 1991 წანას, საქორთუოშ ზოხორინალაშ ეკონწყუალაშ უკული, ქორთული კლუბეფქ სსრრ ჩემპიონატი ქჷდიტეს.1992 წანაშ ფურთუთას რაგბიშ ოერეფოშქაშე სხუნუქ საქორთუოშ რაგბიშ რსხუ 52-ა მაკათურო გეჭოფუ. ართი წანაშ უკული საქორთუოშ ნაკორობაქ მაართაშა აკათჷ მოსოფელიშ თასიშ გოლაჸაფინაფაშ გჷშაგორალ ტურნირც. საქორთუოშ რაგბიშ რსხუშ ახალი ხემანჯღვერობაქ (პრეზიდენტი – ბიძინა გეგიძე) ღანკო ქჷდეკინჷ თე ასპარეზობაშ ფინალურ ეტაპშა გუშულა. 1997 წანას ერუანული ნაკორობაშ მაწვართალო დარინეს ფრანგი კლოდ სორელი. 2001 წანას საქორთუოშ ნაკორობაქ მიიგჷ "ევროპაშ ერეფიშ თასი", მუდგათ ოფიციალურო გჷნირთჷ ევროპაშ მა-7 ბუნათ. 2002 წანაშ 13 გჷმათუთას ქართის, ერუანულ სტადიონც, საქორთუოშ ნაკორობაქ დამარცხჷ რუსეთიშ ნაკორობა (17:13) დო 2003 წანაშ მოსოფელიშ თასიშ ფინალური ტურნირიშ ორზული ქჷმიპალუ. მორაგბეეფიშ ნაკორობა მაართა ქორთული ბუნა რე, ნამუქჷთ მოსოფელიშ ჩემპიონატიშ ფინალურ ეტაპის იასპარეზეჷნ.

## მუნაგებუ (1989-2009 )

|}

## მაწვართალეფი
#დავით კილასონია
#თემურ ბენდიაშვილი
#დუგლას კავთელაშვილი
#გურამ მოდებაძე
#კლოდ სორელი
#მიხეილ ბურძგლა
#მალხაზ ჭეიშვილი
#დავით ჩავლეიშვილი
#პაატა ნარიმანაშვილი
#ტიმ ლეინი
#რიჩარდ დიქსონი

## კაპიტანეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

ირფელი ბორჯღალამეფიშ გეშა 1989-2010 

ქორთული რაგბიშ მატიანე 1959-2009 

ზეპური რაგბიშ დღარი 2002-2011 

საქორთუოშ რაგბიშ რსხუ(Georgia Rugby Union ) (ქორ. ინგლ.)

ონლაინ მაღაზია(ქორთული ატრიბუტიკათ) - Geo Rugby Shop

## ქოძირით თაშნეშე
* ევროპაშ ერეფიშ თასი
* ლელო (სპორტი)
* საქორთუოშ რაგბიშ რსხუ
* საქორთუოშ შქვითკოჩამი ნაკორობა

კატეგორია:რაგბიშ ერუანული ნაკორობეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ერუანული სპორტული ნაკორობეფი
კატეგორია:რაგბი საქორთუოს
ციზალპური გალია

მინი|ციზალპური გალიაშ კულტურაშ ბრინჯაოშ ანჩხაბერი, 480-450 ქირსეშახ
**ციზალპური გალია** (ლათ. Gallia Cisalpina, შანენც „გალია ალპეფიშ აკანს“) რდჷ გეოგრაფიული აკანიშ რომაული ჯოხო (მოგვიანაფილო რომიშ რესპუბლიკაშ პროვინცია), ამდღარხანური ოორუე იტალიაშ ტერიტორიას (ფორუნც ემილია-რომანას, ფრიული-ვენეცია გიულიას, ლიგურიას, ლომბარდიას, პიედმონტის, ტრონტინო-ალტო ადიგეს დო ვენეტოს), სოდეთ კელტეფი ოხორანდესჷნ. პროვინციას დუდენდეს მუტინშე (ამდღანერი მოდენა), სოდეთ ჯვ. წ. 73 წანას სპარტაკიქ პროვინციაშ მადუდე გაიუს კასიუს ლონგინუსიშ ლეგიონი ამარცხჷნ.

## ლიტერატურა
*ARSLAN E. A. 1992 (1995), La Nécropole celtique de Garlasco (Province de Pavie), in *L’Europe celtique du Ve au IIIe Siècle avant J.-C.* (Hautvillers, 8-10 octobre 1992), Sceaux, pp.&nbsp;169–188.
*Luigi Bossi, ''Della istoria d'Italia antica e moderna'', Milano, 1819
*Jean Bousquet, ''La Cisalpine gauloise du IIIe au Ier siècle avant J.-C.'' 
*Corbella, Roberto: "Celti : itinerari storici e turistici tra Lombardia, Piemonte, Svizzera", Macchione, Varese c2000; 119 p., ill.; 20&nbsp;cm; ISBN 8883400305; EAN: 9788883400308
*Corbella, Roberto: "Magia e mistero nella terra dei Celti : Como, Varesotto, Ossola"; Macchione, Varese 2004; 159 p. : ill. ; 25&nbsp;cm; ISBN 8883401867; EAN: 9788883401862
*D'Aversa, Arnaldo: "La Valle Padana tra Etruschi, Celti e Romani", PAIDEIA, Brescia 1986, 101 p. ill., 21&nbsp;cm, ISBN 88-394-0381-7
*Raffaele De Marinis and Venceslas Kruta in ‘’Italia, omnium terrarum alumna’’, Garzanti-Scheiwiller, 1990
*Grassi, Maria Teresa: "I Celti in Italia" - 2. ed, Longanesi, Milano 1991 (Biblioteca di Archelogia); 154 p., 32 c. di tav., ill. ; 21&nbsp;cm; ISBN 88-304-1012-8
*Grassi, Maria Teresa: "La ceramica a vernice nera di Calvatone-Bedriacum", All'Insegna del Giglio, Firenze 2008, pp.&nbsp;224 brossura, ISSN/ISBN 9788878143692
*GRASSI M. T. 1995, *La romanizzazione degli Insubri. Celti e Romani in Transpadana attraverso la documentazione storica e archeologica*, Milano.
*GRASSI M. T. 1999, *I Celti della Cisalpina Centrale: dall’ager Insubrium alla XI Regio Transpadana, in Insubri e Cenomani tra Sesia e Adige*, Seminario di Studi (Milano 27-28.2.1998), “Rassegna di Studi del Civico Museo Archeologico e del Civico Gabinetto Numismatico di Milano”, LXIII-LXIV, pp.&nbsp;101–108.
*Lawrence Keppie, *The Making of the roman army, From Republic to Empire*, University of Oklahoma, 1998
*Kruta, Venceslas: "I celti e il Mediterraneo", Jaca Book, 2004, 78 p., ISBN 881643628X, ISBN 9788816436282
*Kruta, Venceslas: "La grande storia dei celti. La nascita, l'affermazione e la decadenza", Newton & Compton, 2003, 512 p., ISBN 8882898512, ISBN 9788882898519
*Kruta, Venceslas & Manfredi, Valerio M.: "I celti d'Italia", Mondadori, 2000 (Collana: Oscar storia), ISBN 8804477105, ISBN 9788804477105
*Giuseppe Micali, ''L'Italia avanti il dominio dei Romani'', Genova, 1830
*Violante, Antonio; introduzione di Venceslas Kruta: "I Celti a sud delle Alpi", Silvana, Milano 1993 (Popoli dell'Italia Antica), 137 p., ill., fot.; 32&nbsp;cm; ISBN 88-366-0442-0

კატეგორია:რომიშ პროვინციეფი
კასლეთი

**კასლეთი** — წყარმალუ მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს. სიგჷრძა 23 კმ, ღანჩოშ ფართობი 76 კმ2. იჭყაფუ ზუღაშ დონეშე 2875 მ სიმაღალას მორჩილი ტობაშე. ინმაკათუ წყარმალუ თხეიშის მარძგვანშე. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზოთონჯის. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი ინოკათაფუწკჷმა 4 მ3/წმ.

## ლიოტერატურა
* *აფხაზავა ი.,* ქსე, ტ. 5, ხს. 425

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
კინტრიში (წყარმალუ)

**კინტრიში** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს. ოდუდე უღჷ მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე-ბჟადალ კართეს, გვალა ხინოშ გოხოლუას, ზუღაშ დონეშე 2599 მეტრაშ სიმაღალას; ქობულეთიწკჷმა მიშმაკათუ უჩა ზუღას, სიგირძა 45 კმ, ღანჩოშ ფართობი 291 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, დიხაშთუდონი დო თირიშ წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარ ფაღურალა - დამორჩილს, წყარიშ სიჭიჭარე — ზოთონჯის დო ზარხულს. აფუნს მოურსჷ წანიერი გუმნაკათაშ 35 %, ზარხულს — 18 %, დამორჩილს — 31 %, ზოთონჯის — 16 %. ოშქაშე წანიერი ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა 17,3 მ3/წმ. კინტრიშის ირ წანას ზუღაშა მიშმუღჷ 540 მლნ. მ3 წყარი.

კინტრიშიშ ოდუდეწკჷმა დორცხუაფილი რე კინტრიშიშ სახენწჷფო ტყაჩირი; წყარმალუს მუსხითირენი ისტორიული ორგალამი ხინჯი რე მუკოსქილადირი.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ლექარჩე

**ლექარჩე** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის, (ნაკიანიშ თემი), ოდიშიშ რზენს.

ოფუტე იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 220 მეტრაშ სიმაღალას, ჩხოროწყუშე მოჩილათირი რე 7 კილომეტრით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 102 კოჩი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ლეწურწუმე

**ლეწურწუმე** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 246 მეტრაშ სიმაღალას, ხობწყარიშ მარძგვან განშე. მუნიციპალიტეტიშ ცენტრიშე დოშორაფილი რე 4,8 კილომეტრით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 801 ადამიერი.

ლეწურწუმეს უხურგანს ოფუტეეფი: ნაკიფუ, ჯაღირა, სარაქონი, ქვედა ჩხოროწყუ დო ჯუმითი. ოფუტეშ აკოდგინალუაშა მიშმურს განობეფი: ჯუმითი, საპერტაიო, საკვინჩიო, ლეჟა, ეგიარზენი, ნაკათი, საესართიო, ლეჯობე, ჭალე, საახალაიო, როკონა, ნაკოპერატუ, მიკოხი, ენწერი.

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ლეჯიქე

**ლეჯიქე** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის, (ქვედა ჩხოროწყუშ თემი), ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ ობჩაშ (ხობწყარიშ ღანჩო) ლეხერს.

ოფუტე იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 160 მეტრაშ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე დოშორაფილი რე 7 კილომეტრით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 174 კოჩი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მოიდანახე

**მოიდანახე** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, ხობწყარიშ კვარჩხან განშე, ზუღაშ დონეშე 200 მ სიმაღალას. ოფუტეს გინმურს ჩხოროწყუ-წალენჯიხაშ ოავტომობილე შარა. ჩხოროწყუშე მოჩილათირი რე 3 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 785 ადამიერი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ტოფიკ ბახრამოვი

220px|thumb|right|ტოფიკ ბახრამოვი
**ტოფიკ ბახრამოვი** (აზერბაიჯანულო: Tofiq Bəhramov; რუსულო: Тофик Бахрамов; დ. 29 ღურთუთა, 1925 - ღ. 26 მელახი, 1993) — რდჷ კუჩხბურთიშ აზერბაიჯანალი არბიტრი. 1966 წანაშ მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩეპიონატი-შ ფინალურ მატჩის რდჷ ლაინსმენი დო ინგლისარი მოლაჸაფეშ ჯეფ ჰარსტიშ გოლი ინაკოროცხჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტოფიკ ბახრამოვიშ მემორიალი
* აზერბაიჯანული ვებ საიტი ტოფიკ ბახრამოვიშე 

კატეგორია:აზერბაიჯანალეფი
კატეგორია:კუჩხბურთიშ აზერბაიჯანალი არბიტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1925
კატეგორია:ნაღურა 1993
ჰიპოსპადია

thumb|ჰიპოსპადია
**ჰიპოსპადია** — დეფექტი, ნამუთ მუთმოხვადუ 350-შე ართ ბაღანას. ჰიპოსპადიაშ ბორჯის ურეტრა ვენწყუმუ პენისიშ დუდიწკუმა. სქილადაფა ოპერაციული რე. 

## რესურსეფი ინტერნეტის:
* http://www.heainfo.org/ 
* https://web.archive.org/web/20081002053148/http://img220.imageshack.us/img220/5301/hypospadiasja3vn0.jpg
* http://www.hypospadias-emotions.com/

კატეგორია:ლახარეფი
დევიდ მარშალ ლენგი

**დევიდ მარშალ ლენგი** (დ. 6 მესი, 1924 - ღ. 20 მელახი, 1991) — რდჷ გჷშარჩქინელი ისტორიკოსი, პროფესორი, ბულგარეთიშ, საქორთუოშ დო კავკაციაშ ისტორიაშ სპეციალისტი. 

## ბიბლიოგრაფია

* The Last Years of the Georgian Monarchy, 1658-1832 (New York: Columbia University Press, 1957)
* First Russian Radical, Alexander Radischev, 1749-1802 (London: George Allen & Unwin, 1959)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სტატია ქორთულ ლიტერატურაშე

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ქართველოლოგეფი
კატეგორია:ინგლისარი კავკაციოლოგეფი
კატეგორია:ინგლისარი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი ლიტერატურაშმარჩქინჯეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1924
კატეგორია:ნაღურა 1991
თუმაშ ტრანსპლანტაცია

thumb|კოჩი თუმაშ ტრანსპლანტაციაშახ thumb|კოჩი თუმაშ ტრანსპლანტაციაშ უკული
**თუმაშ ტრანსპლანტაცია** — თუმაშ გინონერგუაშ ქირურგიული პროცესი. თუმაშ ტრანსპლანტაციაშ ბორჯის ეთმეჭოფუნა თუმაშ გრაფტეფს დო გინმონერგჷნა კოჩიშ დუდიშ ტვიფალ აბანეფს. თუმაშ ტრანსპლანტაციას გიმირინუანა წარეფიშ რცუალაშ ბორჯის ხოლო. გრაფტეფს ეთმეჭოფნა კოჩიშ დუდშე, ასაგასაშე, კუჩხეფშე დო შხვა. თუმაშ გინონერგუაშ შხვადოშხვა მეთოდი არსებენს. რე თუმაშ ტრანსპლანტაციაშ FUE მეთოდი დო STRIP მეთოდი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* თუმაშ ტრანსპლანტაციაშ პროცედურა
* თუმაშ ტრანსპლანტაცია 

კატეგორია:ქირურგია
კატეგორია:კოსმეტოლოგია
შეფქევზა სულთანი

**შეფქევზა სულთანი** (ფუთი, 12 ქირსეთუთა, 1820 - ჩირაღანიშ დოხორე, ორთაქოი, სტამბოლი, 17 ეკენია, 1889) — რდჷ ოსმალეთიშ სულთან აბდულმეჯიდ I-შ ჩილი დო მუნეფიშ სქიშ, მურად V ვალიდე სულთანი.
თახმი ჯოხო გიოძუდჷ ვილმა. უჩინებჷ რე სამარგალოშე ოსმალეთშა ულაშ ისტორია. აბდულემჯიდ I-წკჷმა აშუ ჟირ ბაღანაქ: 1840 წანაშ 21 ეკენიას უნჩაშიქ, შეჰზადე მურადიქ დო 1842 წანაშ 21 გჷმათუთას უკულაშიქ, ალიე სულთანქ. 

1876 წანაშე სუმ წანაშ მალობას რდეს ოსმალეთიშ იმპერიაშ ვალიდე სულთანი, ნამუთ თიწკჷმა ანდღანერი თურქეთიშ ტერიტორიას დო შქა აზიაშ, ბალკანეთიშ დო ოორუე აფრიკაშ ნორთის ფორუნდჷ. ვალიდე სულთანი რდჷ ოსმალეთიშ იმპერიას ძალამი დიდი პოსტი დო უკებუდეს სულთანიშ დიდალეფს. სულთანიშ უკულ ქიანაშ პოლიტიკურ რინას არძოშ უმოს დიდ გოლინა ვალიდე სულთანს, ანუ დიდა სულთანს უღუდჷ. შეფქევზაქ მუშ თარი მოხუჯური, დამათ ნური ფაშა მაზოჯალ ფაშათ გინაშქუ დო თე ჟირქ უკულ კონფისკაცია ქუღოლის სულთან აბდულ აზიზიშ დო თიშ დიდაშ, ჸოფირ ვალიდე სულთანიშ ნაშაყარა ორქოშ ფარა დო ხაჭუჭეფს, ნამუთ დოლმაბაჰჩეშ დოხორეშ ჰარამხანას რდჷ ჩუალირინ. შეფქევზაქ 1889 წანას დოღურჷ დო იენი ჯამიშ აკარდამას იჸუ დოსვანჯაფილქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www.guide2womenleaders.com/womeninpower/Womeninpower1870.htm
* http://freepages.genealogy.rootsweb.ancestry.com/~royalty/turkey/i8.html#I8
* http://www.kultur.gov.tr/EN,31984/sultan-v-murad-han.html

## სქოლიო


კატეგორია:დუნაბადი 1820
კატეგორია:ნაღურა 1889
ანზორ ბარკალაია

მინი|ანზორ ბარკალაია (2021)

**ანზორ ბარკალაია** (19 მელახი, 1968, დუშანბე) ქორთული (*[[მარგალეფი|მარგალური]]*) გამნარყიშ ესტონარი ფოლკლორისტი, ტარტუშ უნივერსიტეტიშ ვილიანდიშ კულტურაშ აკადემიაშ დირექტორი. 

ანზორს თებულჷ აფუ ტარტუშ უნივერსიტეტი დო უღუ ფოლკლორისტიკაშ მაგისტრიშ სტატუსი. 
ანზორ ბარკალაია სპორტის ხოლო ქომეთხოზუდჷ. 1984-1987 წანეფს, ესტონეთიშ ძიუდოშ ერუანულ ნაკორობას ოკათუდჷ დო 1986 წანას ეჭოფჷ ბრონზეშ მენდალი 86 კგ-შახ წონაშ კატეგორიას სსრრ-შ მორდუ ძიუდოისტეფიშ ტურნირს.
ილაჸაფჷ ართ-ართი თარი როლი იააკ კილმიშ (Jaak Kilmi) დო რასმუს მერივოოშ (Rasmus Merivoo) ესტონურ კომედიას „რსული დათებუ“(Täitsa lõpp), 2011 წანას.

## ნახანდეფი
ანზორ ბარკალაიაშ ნახანდეფი რე: 
* Vahtramahl (ლაკინჩხაშ შალარი) - მობირე: Justament
* Naer (ხარხაში) - მობირე: Justament

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Erika Klaats, "Kultuuritöö – pigem eluviis kui amet", Maaleht 5. oktoober 2000 (ესტონური)
* "ANZORI BARKALAJA: Teenustest, turust ja Paluküla hiiemäest", Eesti Päevaleht 18. november 2004 (ესტონური)
* Riho Laurisaar, "Anzori Barkalaja: rahvusromantiline eestlus on pankrotis", Eesti Päevaleht 28. juuli 2007 (ესტონური)
* ბიოგრაფია ESBL-ს (ესტონური)

## სქოლიო


კატეგორია:დუნაბადი 1968
კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ესტონეთიშ ფოლკლორისტეფი
შხეფიშ ჯიხა

300px|მინიატიურა|შხეფიშ ჯიხა
** შხეფიშ ჯიხა** — შქა ოშწანურეფიშ ჯიხაზურგა ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალოს (ასეიანი სანაკიშ გოხოლუას). ეგაფილიე ორდოიანი შქა ოშწანურეფს. გიოხე უკულნეშიანი პერიოდეფიშ გინოკეთებაშ ნოქური. ჯგირო რე წჷმოსქილადირი ჟირი ჸორში დო გალუანი. რაგადანა, ნამდა შხეფიშ ჯიხა რე იგივე ჯიხაზურგა ონოგურისი. შხეფიშ ჯიხას შხირას შინელი  პატიმარეფიშ ოხვილარო ირინუანდეს. თაქ 1590 წანას ჭკორალას ღურუ იმერეთიშ მაფა ლევანქ. შხეფიშ ჯიხა XIX ოშწანურაშ დაჭყაფუსჷთ ქიმინჯენდჷ. 1979 წანს იმანჯჷ არქეოლოგიურ გონთხორუეფქ.

## ლიტერატურა
* *ნ. ზაქარაია,* ქართული ციხესიმაგრეები, კრებული „ფრესკა“, თბ. 1985 წ.
* *ადამია ი.,* შხეფის ციხესიმაგრე, ძეგლის მეგობარი, 1979, N51.
* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ., 1973.
* *ზაქარაია პ.,* ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები, თბ., 2001.
* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები, თბ., 1988.
* *ბერაძე თ.*, ქსე, ტ. 11, ხს. 66, ქთ., 1987

## რესურსფი ინტერნეტის
* dzeglebi.ge — შხეფიშ ჯიხა

კატეგორია:სანაკიშ მუნიციპალიტეტიშ ჯიხაზურგეფი
ვატიკანი

**ვატიკანი** (ოფიციალურო **ვატიკანიშ ნოღა-სახენწჷფო**; იტალ. Stato della Città del Vaticano; ლათ. Status Civitatis Vaticanae), შხირას უბრალოთ ვატიკანი — სქირონათ გოხურგელ სუვერენულ ნოღა-სახენწჷფო. თის დუდენს პაპი. ვატიკან რე ანკლავ იტალიაშ ნანანოღა რომიშ დინოხოლე დო წჷმარინუანს კათოლიკურ ოხვამეშ ადმინისტრაციულ ცენტრის. ვატიკანს გამაგენს რომიშ ეპარქია, ნამუთ ჩინებულ რე მუჭოთ ჯეგე ოხვამე, ნამუთ მუშჸურე რე სუვერენულ სუბიექტ ერეფოშქაშე სამართალიშ მეჯინათ დო თხილანს მუშ პოლიტიკურ გამაგალას, დიპლომატიას დო შურიელ ზოხორინალას. ვატიკანიშ ზოხორინელ სახენწჷფოქ გიჭყჷ 1929 წანას, ჯეგე ოხვამეშ დო იტალიაშ ომაფეს შქას დოდვალირ ლატერანიშ აპიჯალაშ ოსხირით. თიქ გიჭყჷ მუჭოთ ახალ სუბიექტ დო ვართ მუჭოთ უმოს კაბეტ პაპიშ ოლქიშ (756–1870) ნოსქილედი, ნამუთ კინოხ ცენტრალურ იტალიაშ კაბეტ ნორთის იკათუანდჷნ.

ვატიკანიშ ფართობ რე 48.99 ჰექტარ დო 2024 წანაშ მუნაჩემეფით, დოხოლაფირო 882 ადამიერ ოხორანს, თინა რე მოსოფელს არძაშე უჭიჭაშ სუვერენულ სახენწჷფო მუჭოთ ფართობით, თეშ მახორობათ. თინა აკა ქიანა რე მოსოფელს, ნამუშ მახორობა 1,000 ადამიერშე მერკე რე. თინა მოსოფელიშ არძაშე ბერქეთ დოხორინელ ნანანოღეფს შქას რე. ვატიკანიშ ნოღა-სახენწჷფოს ჯეგე ოხვამე გამაგენს, თინა რე ოხვამურ ვარ-და ოშურიელე-მონარქიულ სახენწჷფო, ნამუსჷთ პაპი დუდენს, ნამუთ თეწკჷმა ართო რე რომიშ დიდპაპა დო კათოლიკური ოხვამეშ მადუდე; სახენწჷფოშ უმაღალაშ პოსტიშ პიჯეფ არძა შხვადოშხვა გორჩქინაშ კათოლიკე შურიელ პიჯეფ რენა. ჯეგე ოხვამე ორდოიან ქირსიანობაშ ბორჯიშე მოურს დო კათოლიკურ ოხვამეშ თარ დუდპაპაშ ოხვამე რე, ნამუსჷთ 2018 წანას მოსოფელს დოხოლაფირო 1.329 მილიარდ ნათილ კათოლიკე ჸუნდჷ ლათინურ ოხვამეს დო 23 ბჟაეიოლურ კათოლიკურ ოხვამეს. ავინიონიშ პაპობაშ (1309–1377) უკული, პაპეფ უმენტაშო ომოშქვაფირე დოხორეს ოხორანდეს, ნამუთ ასეიან ვატიკანიშ ტერიტორიას იდვალუაფჷ, თეშ უმკუჯინუო მინშა რომიშ კვირინალიშ დოხორეს ვარ-და შხვა აბანეფსჷთ ოხორანა.

ვატიკანიშ ტერიტორიას იდვალუაფჷ თიჯგურა რელიგიურ დო კულტურულ აბანეფი, მუნერით რე ჯეგე პეტრეშ ბაზილიკა, სიქსტეშ კაპელა, ვატიკანიშ ომოშქვაფირე ბიბლიოთეკა დო ვატიკანიშ მუზეუმეფი. თაქ წჷმორინაფილ რე მოსოფელს არძაშე ჩინებულ ნახანტეფ დო სკულპტურეფი. ვატიკანიშ ეკონომიკა ფინანსურო ხუჯ დითმიკინუაფჷ კათოლიკე მორწუმეეფიშ შესაწირეფით, საფოსტო მარკეფიშ დო სუვენირეფიშ გიმოჩამათ, მუზეუმეფიშ მინაულარიშ გინაგაფუთ დო გიშაშქუმალეფიშ (პუბლიკაციეფიშ) გიმოჩამათ. ვატიკანს გინაგაფუეფ ვა რე დო მეკონ-მოკონეფ ბაჟიშ უმუშო (duty-free) რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Chief of State and Cabinet Members 
* Vatican City at the Open Directory Project 
* History of Vatican City: Primary Documents
* Agreement Between the Italian Republic and the Holy See , 18 February 1984
* Map of Vatican City 
* The Vatican as a Free Society by Carlo Lottieri 
* Walls of Rome 
* World Heritage Site
* Vatican City Live Webcam

## სქოლიო

კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
კატეგორია:წიმინდე ნოღეფი
ბარბადოსი

**ბარბადოსი**, ოფიციალურო **ბარბადოსიშ რესპუბლიკა** () — სახენწჷფო ვესტ-ინდოეთის, მორჩილი ანტილიაშ კოკეფიშ ბუნაშ კინემუშ ჯოხოდვალაშ კოკის იდვალუაფუ, კარიბიშ ზუღაშ ბჟაეიოლშე.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
მონგირი

**მონგირი** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, ოჩხომურიშ (ხობწყარიშ კვარჩხანი ნადუ) კვარჩხან განშე, ზუღაშ დონეშე 210 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე დოშორაფილი რე 7 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 838 ადამიერი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ნაგვაზუ

**ნაგვაზუ** — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ წყარმალუეფიშ, წენწყარიშ დო ხობწყარიშ შქაწყარმალონას, ზუღაშ დონეშე 210 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე დოშორაფილი რე 8 კილომეტრით, სანაკიშე (უხოლაში რკინაშშარაშ სადგჷმი) 43 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 52 ადამიერი.

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ნაკიანი

**ნაკიანი** — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 182 ადამიერი.

ოფუტეს ბჟადალშე უხურგანს გარახა, ობჟათე-ბჟადალშე ახუთი, ოორუე-ბჟადალშე ჭოღა დო ოორუე-ბჟაეიოლშე მარტვილიშ მუნიციპალიტეტი.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*საიტი ხაბუმეშე 

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ლორენცო ლამასი

thumb|ლორენცო ლამასი
**ლორენცო ლამასი** (, დ. ღურთუთა 20, 1958) — ამერიკალი არტისტი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-საიტი
* ლორენცო ლამასიშ ბიოგრაფია

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1958
ბრიჟიტ ბარდო

thumb|ბრიჟიტ ბარდო, 1968 წანა [thumb|ბრიჟიტ ბარდოშ ძეგლი [რიო-დე-ჟანეიროს, ბრაზილია]]
**ბრიჟიტ ან-მარი ბარდო** ( დ. 28 ეკენია 1934, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 28 ქირსეთუთა, 2025, სენ-ტროპე) — ფრანგ არტისტი, ჸოფირ მოდელი, მობირე დო ჩხოლარეფიშ ნებეფიშ მათხილარი. 2007 წანას, ჟურნალ Empire-ქ ბარდო 100 არძაშე სექსუალურ კინოარტისტეფიშ რანწკეფს უკათუ.

## ფილმოგრაფია

## რესურსეფ ინტერნეტის

* 

## სქოლიო

კატეგორია:ფრანგი არტისტეფბი
კატეგორია:ფრანგი მოდელეფი
კატეგორია:ფრანგი მაბირეეფი
კატეგორია:ისლამიშ კრიტიკოსეფი
სარაქონი

**სარაქონი** — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ წყარმალუეფიშ ხობწყარიშ დო წენწყარიშ წყარპიჯეფს, ზუღაშ დონეშე 220 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე დოშორაფილი რე 6 კილომეტრით, სანაკიშე (უხოლაში რკინაშშარაშ სადგჷმი) 30 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 740 ადამიერი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ხანწკი

**ხანწკი** — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ წყარმალუ შებეშ (ცჷიშ კვარჩხანი ნადუ) მარძგვან განშე, ზუღაშ დონეშე 280 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე დოშორაფილი რე 11 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 443 ადამიერი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯუმითი (ლეწურწუმეშ თემი)

**ჯუმითი** — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის, ლეწურწუმეშ თემს. იდვალუაფუ წყარმალუ ხობწყარიშ მარძგვან განშე, ზუღაშ დონეშე 190 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე მოჩილათირი რე 2 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 331 კოჩი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჯუმითი (ხაბუმეშ თემი)

**ჯუმითი** — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის, ხაბუმეშ თემს. იდვალუაფუ წყარმალუ ხობწყარიშ კვარჩხან განშე, ზუღაშ დონეშე 200 მ სიმაღალას. ჩხოროწყუშე დოშორაფილი რე 5 კილომეტრით. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 411 კოჩი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
გრეგორი პეკი

**ელდრედ გრეგორი პეკი** (*[[ინგლისური ნინა|ინგლ]]:* Eldred Gregory Peck; დ. 5 პირელი, 1916, ლა ჯოლა, კალიფორნია - ღ. 12 მანგი, 2003, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკალ კინოარტისტი. 1962 წანას ეჭოფჷ ოსკარიშ პრიზი. 

## რესურსეფ ინტერნეტის
* http://www.ibdb.com/person.php?id=55817
* http://www.imdb.com/name/nm0000060/
* http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/culture-obituaries/film-obituaries/1432814/Gregory-Peck.html

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1916
კატეგორია:ნაღურა 2003
ახუთი

**ახუთი** — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ დაბა ჩხოროწყუშ ბჟაეიოლ განშე, ზანაწყარიშ დო ოწყარიეშ ლეხერს. მუს უხურგანს ოფუტეეფი: ნოღა დო ფოცხო, თაშნეშე თუდოლენი ჩხოროწყუ, დაბა ჩხოროწყუ დო ნაკიანი. 2014 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 849 კოჩი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფუტე ახუთის ახალი სკოლა იკიდუ 

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი