open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჯონ ბრეკინრიჯი

**ჯონ კებელ ბრეკინრიჯი** (ინგლ. John Cabell Breckinridge; დ. 16 ღურთუთა, 1821 — ღ. 17 მესი, 1875) — ამერიკალი იურისტი, პოლიტიკოსი დო ოურდუმე მოღალე. არძაშე უმოსი ახალნორდი (36 წანერი) ვიცე-პრეზიდენტი ააშ-იშ ისტორიას.

ბრეკინრიჯი გურაფულენდჷ ცენტრალური კოლეჯის, ნიუ-ჯერსიშ კოლეჯის (ასეიანი პრინსთონიშ უნივერსიტეტი) დო ტრანსილვანიაშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ დიჭყჷ იურიდიული კარიერა. 1849 წანას პოლიტიკას ქაკათჷ. 1851 წანას, გიშაგორილქ იჸუ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურო. პოლიტიკური კარიერაშ გოძვენას, ბრეკინრიჯიქ შანულამი პოპულარობა მიპალუ. დემოკრატიული პარტიაქ თინა 1856 წანას ქჷმწარინუ ვიცე-პრეზიდენტობაშ კანდიდატო. პრეზიდენტი ბიუკენენიშ ადმინისტრაციას დოლმახორალაშ პრობლემაქ ეფექტურო ვეგნაჭყვიდირჷ. 1860 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, ბრეკინრიჯი რდჷ ობჟათე დემოკრატეფიშ კანდიდატი. გიშაგორუეფს რესპუბლიკარი აბრაამ ლინკოლნქ გემორძგუ. 

ააშ-იშ ომენოღალე ლჷმაშ დოჭყაფაშ უკულ, ბრეკინრიჯიქ კონფედერაციული შტატეფს ქალუდირთჷ დო კენტუკიშ ააშ-იშ აკოდგინალუაშე გიშულა მითხუ. ლჷმეფიშ მიმალობაშ ბორჯის ბრეკინრიჯიქ დუდი გიმირჩქინჷ, მუჭოთ ნიჭიერი ოურდუმე მოღალექ დო მონაწილენდჷ ომენოღალე ლჷმაშ ბრელი შანულამი ბურჯაფის. ლჷმაშ მიმალობაშ ეკონია პერიოდის ბრეკინრიჯის უკინებუდჷ ოურდუმე მელამოსეშ პოსტი. მუჟამსჷთ კონფედერაციაქ დემარცხუნჷ, ბრეკინრიჯიქ ინგლისიშა ინტუ, სოდეთ სუმი წანაშ გოძვენას ქუდოსქიდჷ. უკულ კინ ლექსინგტონიშა დირთჷ დო იურიდიული კარიერა გაგინძორჷ. ბრეკინრიჯიქ ღურუ 1875 წანაშ 17 მესის, 54 წანერქ. დასაფულებური რე ლექსინგტონიშ სასაფლას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1821
კატეგორია:ნაღურა 1875
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
უილიამ კინგი

**უილიამ რუფუს დივეინ კინგი** (ინგლ. William Rufus DeVane King; დ. 7 პირელი, 1786 — ღ. 18 პირელი, 1853) — ამერიკალი პოლიტიკოსი დო დიპლომატი, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი ფრანკლინ პირსიშ ადმინისტრაციას. ამერიკაშ ისტორიას, კინგი რდჷ ართკაკალია ვიცე-პრეზიდენტი ნამუშ ინაუგურაციაქ იმანჯჷ ურცხოეთის (კუბას). კინგის ვიცე-პრეზიდენტიშ პოსტი უკინებუდჷ ხვალე 45 დღაშ გოძვენას. ღურუ ტუბერკულოზით 1853 წანაშ 18 პირელს. კინგი 1811-1816 წანეფს რდჷ ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათური ოორუე კაროლინაშე, 1819-1844 დო 1848-1852 წანეფს ააშ-იშ სენატორი ალაბამაშე. 1844-1846 წანეფს კინგი მოღალენდჷ ააშ-იშ ელჩო საფრანგეთის.
## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1786
კატეგორია:ნაღურა 1853
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი დიპლომატეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
რიჩარდ მენტორ ჯონსონი

**რიჩარდ მენტორ ჯონსონი** (ინგლ. Richard Mentor Johnson; დ. 17 გჷმათუთა, 1780 — ღ. 19 გერგობათუთა, 1850) — ამერიკალი იურისტი, ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, ააშ-იშ მა-9-ა ვიცე-პრეზიდენტი 1837-1841 წანეფს, მარტინ ვან ბურენიშ ადმინისტრაციას. ამერიკაშ ისტორიას, ჯონსონი რდჷ ართკაკალია ვიცე-პრეზიდენტი, ნამუთ ააშ-იშ სენატიქ გიშაგორუნჷ. რ. მ. ჯონსონი რდჷ ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათური 1807-1819 დო 1827-1839 წანეფს, სენატორი 1819-1829 წანეფს. პოლიტიკური კარიერაშ დათებუს ნინალენდჷ კენტუკიშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატას.

კატეგორია:დუნაბადი 1780
კატეგორია:ნაღურა 1850
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
ჯორჯ დალასი

**ჯორჯ მიფლინ დალასი** (ინგლ. George Mifflin Dallas; დ. 10 კვირკვე, 1792 — ღ. 31 ქირსეთუთა, 1864) — ამერიკალი პოლიტიკოსი დო დიპლომატი, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი 1845-1849 წანეფს, ჯეიმზ ნოქს პოლკიშ ადმინისტრაციას. დალასის უკინებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი. 1828-1829 წანეფს რდჷ ფილადელფიაშ მერი, უკულ პენსილვანიაშ გენერალური პროკურორი, 1831-1833 წანეფს რდჷ სენატორი. 1837-1839 წანეფს მოღალენდჷ ააშ-იშ ელჩო რუსეთის დო 1856-1861 წანეფს ააშ-იშ ელჩო ბრიტანეთის. დალასი ექსპანსიური პოლიტიკაშ მოხუჯე რდჷ. ამერიკა-მექსიკაშ ლჷმაშ მიმალობას, დალასიქ ხუჯი დუკინჷ მექსიკაშ რსული ოკუპაციას, მარა ჸათე პოლიტიკას ალარნაქ ვემიაღებუ.

კატეგორია:დუნაბადი 1792
კატეგორია:ნაღურა 1864
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი დიპლომატეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კაჟიმიეჟ III (პოლონეთი)

**კაჟიმიეჟ III კაბეტი** თაშნეშე **კაზიმირ III კაბეტი** (; დ. 30 პირელი, 1310 — ღ. 5 გერგობათუთა, 1370) — ვუადისუავ I უოკიეტეკიშ დო იადვიგა ბოლესუავუვნაშ, კალიშიშ თარიშ ბოლესუავ რჯულიერიშ ცურაშ ქომოლსქუა, ხვისტაშა ეშართჷ მუამუშიშ ღურაშ უკული, 1333 წანაშ 3 მელახის (კორონაცია 25 პირელი, 1333). რსული ტიტული: „ღორონთიშ ჭყოლოფუათ მაფა კრაკოვიშ დიხეფიში, სუდომირიშ დიხეფიში, სერადიშ დიხეფიში, პოლონეთიშ დიხეფიში, კუიავიაშ დიხეფიში, დობრიანიშ დიხეფიში, პომერანაიშ დიხეფიში, რუსული დიხეფიში, ხენწიფე დო იროიანი დედიჩი თე დიხეფიშ მაპალუ, მაფა მაზოჯალი“. პიასტეფიშ დინასტიაშ ეკონია მაფა.

## სიტუაცია პოლონეთის
კაჟიმიეჟიშ ხვისტაშა ეშულაშ ბორჯის, პოლონეთი გლახა სიტუაციას რდჷ. დიხეფიშ დო ხეშუულობაშ ართიანობა, ნამუშოთ თელი მუში რინას იბურჯუდჷ ვუადისუავ I უოკიეტეკი, თიმ ბორჯიშო ვა რდჷ: სილეზიაქ გენშართჷ ჩეხეთიშ აკოდგინალუაშა, მორავიათ მინჭაფუდჷ ჩეხეთშა, ნორთობურო გერმანალ აიარეფშა, პომერანიაქ თაშნეშე გეშართჷ პოლონეთიშ დოჸუნალობაშე. ქიანა ნტერეფიშ ქართას რდჷ, ნამუსთ მიდმუღანდეს ნორას ნორაშა დო გუთმოხირუნდეს. ქიანაშ დინოხიანი დგომარობათ სავაიოთ რდჷ: კულიობა, გოჯირგინაფილი ჟინოთალეფი, დაჩაგფრებული კათა, გონათუაშ დეფიციტი, მეტებული ჸვანეფი, ვაჭრუაშ სტაგნაცია.

[thumb|right|კაჟიმიეჟ III კაბეტიშ საფულა [ვაველიშ ოხიდას (კრაკოვი)]]

## პოლიტიკური მენაჭირინუეფი
კაჟიმიეჟ III კაბეტიშ დიდებულება ზუსტას თის რე, ნამჷ-და თიქ, მუში ახალნორდალაშ უმკუჯინალო, უწაიათ ქემუხვადჷ სიტუაციას დო გეჭოფჷ აკა თინი მალობა დონთხაფილი ქიანაშ გინასქილიდაფარო — თინჩალა მეძობელეფწკჷმა დო დინოხოლენი გინოქიმინუეფი. თიში მართუალა რდჷ თელი ოთინჩალე ხეკულუეფიშ რანწკი: უნგრალეფწკჷმა (1334), ჩეხეფწკჷმა (*ვიშნეგრადიშ ოთინჩალე ხეკულუა* 1336), გერმანალეფიშ ორდენწკჷმა (*კალიშიშ ოთინჩალე ხეკულუა* 1343). ვეშილებე თიშ რაგადი, ნამჷ-და კაჟიმიეჟი ლექინას მიშჷ მოსქილადეფშან: თინა არზენდჷ ხვალე თის, ნამუშ აკოჭოფუა ვეშულებუდჷნ, ხეშე ვაუტენდჷ ქაშუოთამუდუკო თინა, მუთ გლახათ რდჷ თხილერინ. თაშ ნამჷ-და, უსქუე ბოლესუავ გალიციარიშ ღურაშ უკული, კაჟიმიეჟიქ, გჷმირინუ წუმორჩქინელეფიშ არზეფიშ გინორთი თარიშ გიშაგორუაშ საქმეს, გალიჩ-ვოლინიშ სათაროშ მონძალაშ გეშა ლჷმაშ ბორჯის დეპატონ სათაროს, გადუდიშულჷ თათარ-მონღოლეფიშ ორქოშ ურდუმიშე დო მეძობელეფი (უნგრეთი დო ლიეტუვა) ქიდიჸუნჷ სათაროშ პოლონეთიშ აკოდგინალუათ ჩინებუას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* J. Szujski, «Charakterystyka К. W.», в «Opowiadaniach» (ვარშავა, 1882).
* Lewicki, «Wstąpienie na tron polski Kazimierza Jag.» (XX т. « Rozpraw hist.»; კრაკოვიშ აკადემიაშ გიშაშქუმალა),
* Papée, «Przełom w stosunkach miejskich za K.-Jag.»;
* Papée, «Polityka polska w czasie upadku Jerzego z Podjebradu 1466—71» (VIII т. « Rozpraw hist.»).
* კ.ლივანცევი. კაჟიმიეჟ კაბეტიშ სტატუტეფიშ რსული ეკერცხი 

## სქოლიო

კატეგორია:პოლონეთიშ მაფეფი
კატეგორია:პიასტეფი
ჯონ კელჰუნი

**ჯონ კოლდუელ კელჰუნი** (ინგლ. John Caldwell Calhoun; დ. 18 მელახი, 1782 — ღ. 31 მელახი, 1850) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ააშ-იშ 7-ა ვიცე-პრეზიდენტი 1825-1832 წანეფს. რდჷ დოლმახორალაშ მოხუჯე დო ობჟათე შტატეფიშ პოლიტიკური ინტერესეფიშ მათხილარი. კელჰუნიქ პოლიტიკური კარიერა დიჭყჷ, მუჭოთ ნაციონალისტიქ, მოდერნიზატორქ, ნძალიერი ფედერალური თარობაშ დო პროტექციონიზმიშ პროპონენტიქ, მარა 1820-იან წანეფიშე კელჰუნიქ იდეეფი დითირუ დო შტატეფიშ ნებეფიშ, ლიმიტირაფილი თარობაშ, ნულიფიკაციაშ, დაბალი ტარიფეფიშ მოხუჯეთ გინირთჷ. თიში იდეეფქ კაბეტი გოლინა იღვენუ ობჟათე შტატეფიშ სეცესიონიზმიშა 1861-1865 წანეფს. ამერიკაშ ისტორიას კელჰუნი რდჷ მაართა ვიცე-პრეზიდენტი, ნამუქჷთ პოსტიშე გინოდირთუნჷ.

კელჰუნიშ პოლიტიკური კარიერაქ დიჭყჷ 1810 წანას, მუჟამსჷთ თიქ გიშაგორილქ იჸუ ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურო. ჯეიმზ მონროშ ადმინისტრაციას კელჰუნის უკინებუდჷ ააშ-იშ ოურდუმე მელამოსეშ პოსტი. მონაწილენდჷ 1824 წანაშ ააშ-იშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, მარა პოპულარობაქ ვეიაჭოფუ. უკულ ვიცე-პრეზიდენტობაშ კანდიდატო გინირთჷ. ჸათე პოსტის ნინალენდჷ ჯონ ქუინსი ადამსიშ დო გეჸვენჯი პრეზიდენტიშ ენდრიუ ჯექსონიშ ადმინისტრაციეფს. კელჰუნის გლახა ურთიართალა უღუდჷ ჯექსონიწკჷმა. ჸათე გლახა ურთიართალაშ ართ-ართი ბაძაძი ნულიფიკაციაშ კრიზისი რდჷ, ნამუქჷთ 1832-1833 წანეფს მოხვადჷ. ობჟათე კაროლინაქ, შტატიშ ტერიტორიას, ფედერალური ტარიფეფი ვაკონსტიტუციურო გეგმაცხადჷ, მარა ააშ-იშ უჟინაში სასამართალოქ ნულიფიკაციას ხუჯი ვადუკინჷ. ვართი, ჯექსონს გინუდგუმუ შანულამი ნაბიჯი ტარიფეფიშ დარკებაშო. ჸათეშ გეშათ გეუფრაშჷ ჯექსონიშ ურთიართალაქ კელჰუნიწკჷმა, ნამუთ ობჟათე კაროლინაშე რდჷ დო ნამუთ ნულიფიკაციაშ პოლიტიკაშ სერიოზული მოხუჯე რდჷ. 1832 წანაშ ქირესთუთას, კელჰუნიქ ვიცე-პრეზიდენტობაშე გეგნოდირთჷ დო უკულ კარიერა სენატის გაგინძორჷ, სოდეთ უმოს ეფქეტურო ლჷმენდჷ ნულიფიკაციაშო.

1844-1845 წანეფს კელჰუნი მოღალენდჷ ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეთ, ჯონ ტაილერიშ ადმინისტრაციას. ჸათე ბორჯის, კელჰუნიქ ხუჯი დუკინჷ ტეხასიშ ანექსიას. 1845 წანაშ გერგობათუთაშე კელჰუნიქ დართჷ სენატის, სოდეთ თინა ოპონირენდჷ ამერიკა-მექსიკაშ ლჷმას დო 1850 წანაშ კომპრომისის. ჯონ კელჰუნიქ ღურუ 1850 წანაშ 31 მელახის, 68 წანერქ, ტუბერკულოზით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1782
კატეგორია:ნაღურა 1850
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ოურდუმე მელამოსეეფი
ალექსანდერ ვან დერ ბელენი

**ალექსანდერ ვან დერ ბელენი** (; დ. 18 ღურთუთა, 1944, ვენა, მასუმა რაიხი) — ავსტრიალი ეკონომისტი დო პოლიტიკოსი, მწვანეეფიშ პარტიაშ ლიდერი  1997-2008 წანეფს. 2016 წანაშ 22 მესის, ავსტრიაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს გიმორძგჷ, მუჭოთ ზოხორინელ კანდიდატიქ. ხონარეფიშ მორჩილი მუდანობათ გიორჯგინჷ მუში ოპონენტი ნორბერტ ჰოფერს. მარა 2016 წანაშ 1 კვირკვეს, ავსტრიაშ საკონსტიტუციო სასამართალოქ გაუქვუ საპეზიდენტო გიშაგორუეფიშ მაჟირა ტურიშ შედეგეფი დო ეკენიაშო იმანჯჷ ხეახალი მაჟირა ტურქ. ახალ გიშაგორუეფშახ პრეზიდენტიშ საღალობას არსულენდჷ საპრეზიდენტო ტრიუმვირატი, ავსტრიაშ ერუანული სხუნუშ სპიკერი დორის ბურესი დო თიში გამა კოჩეფი კარლაინც კოპფი დო ნორბერტ ჰოფერი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალექსანდერ ვან დერ ბელენიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფიშ ოფიციალური ვებსაიტი 

კატეგორია:ავსტრიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ავსტრიალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ავსტრიალი ეკონომისტეფი
დანიელ ტომპკინსი

**დანიელ ტომპკინსი** (ინგლ. Daniel D. Tompkins; დ. 21 მანგი, 1774 — ღ. 11 მანგი, 1825) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი 1817-1825 წანეფს, ჯეიმზ მონროშ ადმინისტრაციას. 1807-1817 წანეფს ტომპკინსი რდჷ ნიუ-იორკიშ შტატიშ გუბერნატორი.

კატეგორია:დუნაბადი 1774
კატეგორია:ნაღურა 1825
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
ეშპარგუში

**ეშპარგუში** (პორტუგ.: *Espargos*) — ნოღა კაბო-ვერდეშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, კოკი სალიშ შქაგურს.

კატეგორია:კაბო-ვერდეშ ნოღეფი
ასომადა

**ასომადა** (პორტუგ.: *Assomada*) — ნოღა კაბო-ვერდეშ ცენტრალურ-ბჟადალ რეგიონს, კოკი სანტიაგოშ უკაბეტაში, დოხორელი პუნქტი.

კატეგორია:კაბო-ვერდეშ ნოღეფი
პედრა-ბადეჟუ

**პედრა-ბადეჟუ** (პორტუგ.: *Pedra Badejo*) — ნოღა კაბო-ვერდეშ ცენტრალურ-ბჟადალ რეგიონს, კოკი სანტიაგოს.

კატეგორია:კაბო-ვერდეშ ნოღეფი
პორტო-ნოვო (კაბო-ვერდე)

**პორტო-ნოვო** (პორტუგ.: *Porto Novo*) — ნოღა კაბო-ვერდეშ ოორუე-ბჟადალშე, კოკი სანტუ-ანტანის.

კატეგორია:კაბო-ვერდეშ ნოღეფი
სან-ფილიპი

**სან-ფილიპი** (პორტუგ.: *São Filipe*) — ნოღა კაბო-ვერდეშ ობჟათე-ბჟადალშე, კოკი ფოგუშ ბჟადალ წყარპიჯის.

კატეგორია:კაბო-ვერდეშ ნოღეფი
ელბრიჯ ჯერი

**ელბრიჯ ჯერი** (ინგლ. Elbridge Gerry; დ. 17 კვირკვე, 1744 — ღ. 23 გერგობათუთა, 1814) — ააშ-შ ართ-ართი დუმარსხუაფალი-მუმა, ბიზნესმენი, პოლიტიკოსი დო დიპლომატი, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი 1813-1814 წანეფს, ჯეიმზ მედისონიშ ადმინისტრაციას. ჯერიშ ჯოხონობაშ რე პოლიტიკური პრაქტიკა, ნამუსჷთ ჯერიმენდერინგის უძახჷნა. ჯერი აწურდჷ ბრიტანეთიშ კოლონიური პოლიტიკას დო რდჷ ამერიკაშ რევოლუციური ლჷმაშ ართ-ართი შანულამი ორგანიზატორი. 1776 წანას, ჯერიქ ხე მაჭარჷ ააშ-იშ დუდიშალაშ დეკლარაციას.

კატეგორია:დუნაბადი 1744
კატეგორია:ნაღურა 1814
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი დიპლომატეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:მასაჩუსეტსიშ გუბერნატორეფი
მინდელუ

**მინდელუ** (პორტუგ.: *Mindelo*) — კაბო-ვერდეშ ონიშოლი დო ნოღა ქიანაშ ოორუეშე,  კოკი სან-ვისენტის.

კატეგორია:კაბო-ვერდეშ ნოღეფი
სანტა-მარია (კაბო-ვერდე)

**სანტა-მარია** (პორტუგ.: *Santa Maria*) — ნოღა კაბო-ვერდეშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, კოკი სალის.

კატეგორია:კაბო-ვერდეშ ნოღეფი
მოშტეირუში (კაბო-ვერდე)

**მოშტეირუში** (პორტუგ.: *Mosteiros*) — ნოღა კაბო-ვერდეშ ობჟათე-ბჟადალშე, კოკი ფოგუს.

კატეგორია:კაბო-ვერდეშ ნოღეფი
ტარაფალ-დე-სან-ნიკოლაუ

**ტარაფალ-დე-სან-ნიკოლაუ** (პორტუგ.: *Tarrafal de São Nicolau*) — ნოღა კაბო-ვერდეშ ცენტრალურ ოორუე-ბჟადალშე, კოკი სან-ნიკოლაუშ ბჟადალშ წყარპიჯის.

კატეგორია:კაბო-ვერდეშ ნოღეფი
ჯორჯ კლინტონი (ვიცე-პრეზიდენტი)

**ჯორჯ კლინტონი** (ინგლ. George Clinton; დ. 26 კვირკვე, 1739 — ღ. 20 პირელი, 1812) — ამერიკალი პოლიტიკოსი დო ოურდუმე მოღალე, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი 1805 წანაშე ღურაშახ (1812). დემოკრატიულ-რესპუბლიკური პარტიაშ მაკათური. მაართა ვიცე-პრეზიდენტი ამერიკაშ ისტორიას, ნამუქჷთ პოსტიშ გერინაშ ბორჯის ღურუნჷ. მონაწილენდჷ ფრანგეფიშ დო ინდიარეფიშ ლჷმას დო უკულ ამერიკაშ რევოლუციური ლჷმას, ნინალენდჷ კონტინენტური არმიას დო რდჷ ზოხორინელობაშ ართ-ართი შანულამი მოხუჯე. კლინტონს პოლიტიკური კარიერაშ გოძვენას, უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი. 1777-1795 დო 1801-1804 წანეფს რდჷ ნიუ-იორკიშ შტატიშ გუბერნატორი.

კატეგორია:დუნაბადი 1739
კატეგორია:ნაღურა 1812
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
აარონ ბური

**აარონ ბური უკულაში** (ინგლ. Aaron Burr Jr.; დ. 6 ფურთუთა, 1756 — ღ. 14 ეკენია, 1836) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ბიზნესმენი, იურისტი, ააშ-იშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი-მუმა, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი 1801-1805 წანეფს, ტომას ჯეფერსონიშ მაართა საპრეზიდენტო ვადას.

დებადჷ ფინანსურო წჷმოძინელი ფანიას. გურაფულენდჷ თეოლოგიას ნიუ-ჯერსიშ კოლეჯის (ასეიანი პრინსთონიშ უნივერსიტეტი). გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ იურისტო. ბურიქ, ამერიკაშ რევოლუციური ლჷმეფიშ მიმალობას ქაკათჷ კონტინენტური არმიას. უკულიანი პერიოდის კინ იურიდიული საქვარუას დართჷ დო მოღალენდჷ ნიუ-იორკის, სოდეთ მალას პოპულარობა მიპალუ დო შანულამი პოლიტიკოსო გინირთჷ. ბურიქ მიშეღჷ მუში თია დემოკრატიულ-რესპუბლიკური პარტიაშ დორსხუაფაშა. 1784 წანას ბური გიშაგორილქ იჸუ ნიუ-იორკიშ შტატიშ ასამბლეაშ მაკათურო. 1785 წანას თიქ ხუჯი დუკინჷ კანონს დოლმახორალაშ გოუქვაფაშო. 
1789-1791 წანეფს ბური რდჷ ნიუ-იორკიშ გენერალური პროკურორი. 1791 წანას გიშაგორილქ იჸუ ააშ-იშ სენატიშ მაკათურო. 1801-1805 წანეფს რდჷ ამერიკაშ რანწკით მასუმა ვიცე-პრეზიდენტი. ბურის კონფლიქტური ურთიართალა უღუდჷ შინელი პოლიტიკოსი, ხაზინაშ ჸოფილი მელამოსე ალექსანდერ ჰამილტონიწკჷმა. თინეფიშ ურთიართალაქ თეშ გეუფრაშჷ, 1804 წანაშ 11 კვირკვეს, ბურიქ დუელშა გეგშიჭანუ დო ომაღურეთ დოჭკირჷ ალექსანდერ ჰამილტონი. დუელეფი ჸათე ბორჯიშო ლეგალური ვარდჷ, მარა ბური ვაგუსამართებუნა. 1807 წანას აარონ ბური ოჭოფეს დო სახენწჷფოშ გითოჩამა ქეკადვეს. ართ-ართი ვერსიათ ბურის ულამუდჷ ზოხორინელი ქიანაშ დორსხუაფა ობჟათე-ბჟადალი ამერიკას. მარა სასამართალოქ ბური გამართჷ. ჸათე ინციდენტიქ ძალამს დაზიანჷ ბურიშ პოლიტიკური რეპუტაცია. უკულ ბურიქ მიდართჷ ევროპაშა, სოდეთ 1812 წანაშახ ცხოვრენდჷ. 1812 წანას ნიუ-იორკიშა დირთჷ დო იურიდიული კარიერა გაგინძორჷ. აარონ ბურიქ ღურუ 1836 წანაშ 14 ეკენიას, 80 წანერქ. დასაფულებური რე პრინსთონიშ სასაფლას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* 

კატეგორია:დუნაბადი 1756
კატეგორია:ნაღურა 1836
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიზნესმენეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
ჯონ მარშალი

**ჯონ მარშალი** (ინგლ. John Marshall; დ. 24 ეკენია, 1755 — ღ. 6 კვირკვე, 1835) — ამერიკალი სახენწჷფო მოღალე, იურისტი, პოლიტიკოსი, ამერიკაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი-მუმა, ააშ-იშ თარი მოსამართალე 1801 წანაშე ღურაშახ.

ჯონ მარშალქ დებადჷ ვირჯინიაშ კოლონიაშ ნოღა ჯერმანთაუნს. გურაფულენდჷ უილიამიშ დო მერიშ კოლეჯის. ამერიკაშ რევოლუციური ლჷმაშ დოჭყაფაშ უკულ, ქაკათჷ კონტინენტური არმიას დო მონაწილენდჷ შხვადოშხვა შანულამი ბურჯაფის. ლჷმაშ მიმალობაშ ეკონია პერიოდის, მარშალქ გიშაგორილქ იჸუ ვირჯინიაშ დელეგატეფიშ პალატაშ მაკათურო. მარშალი ააშ-იშ კონსტიტუციაშ რატიფიკაციაშ მოხუჯე რდჷ დო მიშეღჷ კაბეტი თია ჸათე დოკუმენტიშ რატიფიკაციაშა. პრეზიდენტი ადამსიშ ზოჯალათ, 1797 წანას მარშალქ საფრანგეთიშა მიდართჷ, სოდეთ თინა მონაწილენდჷ ფრანგეფიწკჷმა მორაგადაფეფს. ფრანგული ფლოტი გითმიანთხუდჷ ამერიკული ოვაჭარე გემეფს დო ამერიკული დელეგაციაშ ღანკი რდჷ ჸათე პრობლემაშ დიპლომატიური გინოჭყვიდუა. მარა ფრანგეფქ მორაგადაფაშ დაჭყაფუშახ, ამერიკალეფიშე რთამი მითხის. საფრანგეთიშე დორთინაშ უკულ, მარშალი ხემანჯღვერენდჷ ფედერალისტეფიშ პარტიას ააშ-იშ კონგრესის. 1800 წანას მარშალი ქუდარინეს სახენწჷფო მელამოსეთ. თიქ გინირთჷ შანულამი ფიგურათ ადამსიშ ადმინისტრაციას. 

1801 წანას ადამსი ქუდარინეს ააშ-იშ თარი მოსამართალეთ. ჸათე პოსტი თის ღურაშახ უკინებუდჷ. მარშალი მერჩქინელი რე ართ-ართი გოლინიანი მოსამართალეთ ააშ-იშ უჟინაში სასამართალოშ არსებობაშ გოძვენას. 1799-1800 წანეფს მარშალი მოღალენდჷ ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატას. ჯონ მარშალი რდჷ ართ-ართი ჸეთი ჭიჭე მუდანობაშ ამერიკალეფიშე, ნამუეფსჷთ უკებუდეს პოსტეფი ააშ-იშ ფედერალური თარობაშ სუმხოლო ნოჸელას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1755
კატეგორია:ნაღურა 1835
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ააშ-იშ თარი მოსამართალეეფი
ჯორჯ შულცი

**ჯორჯ პრატ შულცი** (ინგლ. George Pratt Shultz; დ. 13 ქირსეთუთა, 1920 — ღ. 6 ფურთუთა, 2021) — ამერიკალი ეკონომისტი, ბიზნესმენი, დიპლომატი დო პოლიტიკოსი. მიშეღჷ კაბეტი თია ნიქსონიშ დო რეიგანიშ ადმინისტრაციეფიშ ეკონომიკური დო გალენური პოლიტიკაშ ფორმირაფაშა.

შულცი ირდუდჷ ნიუ-ჯერსის, ფინანსურო წჷმოძინელი ფანიას. გურაფულენდჷ ეკონომიკას  პრინსთონიშ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1942 წანას. უკულ ქაკათჷ ამერიკაშ ოზუღე ნძალეფს დო მიოჭირინუ კაპიტანობას. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ, შულციქ გემშართჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშა, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1949 წანას. 1957 წანაშე რდჷ ინდუსტრიული ურთიართობეფიშ პროფესორი ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის. ხუთი წანაშ უკულ გინირთჷ უნივერსიტეტიშ ბიზნესიშ სკოლაშ დეკანო. შულციქ პოპულარობა მიპალუ მუჭოთ წჷმოძინელი ეკონომისტიქ. 1950-1960-იან წანეფს შულცი ნინალენდჷ ააშ-იშ შხვადოშხვა პრეზიდენტეფიშ ადმინისტრაციეფიშ საკონსულტაციო კომიტეტეფს. 

1968 წანას ააშ-იშ პრეზიდენტიქ, რიჩარდ ნიქსონქ შულცი ქუდარინუ ხანდაშ მელამოსეთ. 1970 წანას შულცი ქუდარინეს ახალდუნარსხუა მენეჯმენტიშ დო ბიუჯეტიშ ოფისიშ დირექტორო. 1972 წანას თიქ გინირთჷ ააშ-იშ ხაზინაშ მელამოსეთ. ჸათე შანულამი პოსტეფს გერინაშ ბორჯის, შულციშ ღანკი რდჷ ინფლაციაშ კონტროლი, ხეშქირაშ დო ფასეფიშ გოჸინუაშ პოლიტიკაშ გიმორინაფათ. 1974 წანას, შულციქ ხაზინაშ მელამოსეშ პოსტი ქიდიტუ დო უკულ, კარიერა გაგინძორჷ გლობალური საინჟინერო კომპანიას *"ბეჩთელ კორპორეიშენ"*-ს. ბრუო წანაშ გოძვენას, შულცი რდჷ ჸათე კომპანიაშ დირექტორი.

შულციქ ამერიკაშ თარობას 1982 წანას დართჷ. ჸათე წანას რონალდ რეიგანქ თინა ქუდარინუ სახენწჷფო მელამოსეთ. შულცი პრაგმატული პოლიტიკას აწარმენდჷ დო ოცადუდჷ თინჩალაშ მეჭირინაფას არხო ბჟაეიოლს დო ლათინური ამერიკას. მარა ართობჯულო, რდჷ აგრესიული პოლიტიკაშ მოხუჯე ტერორიზმიშ მეხჷ. შულცი ოცადუდჷ ურთიართალაშ გაუჯგუშებას ჩინეთიწკჷმა დო სხუნუეთიწკჷმა. თიქ მიშეღჷ შანულამი თია ოშქაშე რადიუსიშ გვირზილური ნძალეფიშ ხეკულუაშ (*INF Treaty*) დოდვალაშა სხუნუეთიწკჷმა, 1987 წანას. 

სახენწჷფო მელამოსეშ პოსტიშე ულაშ უკულ, შულციქ კერძო სექტორს დართჷ. შულცი რდჷ შხვადოშხვა შანულამი ამერიკული დო ურცხოული პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1989 წანას გინოჩეს პრესტიჟული დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი. 1993 წანას გიშართჷ შულციშ მემუარეფქ "*უბადობა დო ტრიუმფი, სახენწჷფო მელამოსეშ წანეფი*".

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1920
კატეგორია:ნაღურა 2021
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ეკონომისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიზნესმენეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი დიპლომატეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ხანდაშ მელამოსეეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ხაზინაშ მელამოსეეფი
რიბეირა-გრანდე (კაბო-ვერდე)

**რიბეირა-გრანდე** (პორტუგ.: *Ribeira Grande*) — ნოღა კაბო-ვერდეშ ოორუე-ბჟადალშე, კოკი სანტუ-ანტანიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე.

კატეგორია:კაბო-ვერდეშ ნოღეფი
ჰენრი კისინჯერი

**ჰენრი ალფრედ კისინჯერი** (ინგლ. Henry Alfred Kissinger; დ. 27 მესი, 1923 — ღ. 29 გერგობათუთა, 2023) — ამერიკალი დიპლომატი დო პოლიტოლოგი, ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე 1973-1977 წანეფს დო ერუანული უშქურანჯობაშ ელმაჩამალი 1969-1975 წანეფს რიჩარდ ნიქსონიშ დო ჯერალდ ფორდიშ ადმინისტრაციეფს.

დებადჷ ბავარიაშ ნოღა ფიურთის, გერმანალი ურიეფიშ ფანიას. მუჟამსჷთ ნაცისტეფქ ურიეფიშ თხოზინი ქიდიჭყესინჷ, კისინჯერეფქ გერმანია ქიდიტეს დო ოცხოვრებშა ამერიკაშა გეგნორთეს. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ახალნორდი კისინჯერი ნინალენდჷ ამერიკაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. ლჷმაშ თებაშ უკულ გემშართჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ დუდი გიმირჩქინუ მუჭოთ ნიჭიერი დო აქტიური სტუდენტიქ. უკულიანი პერიოდეფს კისინჯერქ უნივერსიტეტიშ პროფესორობას ქიმიოჭირინუ დო მიპალუ საირქიანო რეპუტაცია მუჭოთ გვირზილური ანჯარიშ დო გალენური პოლიტიკაშ შანულამი ექსპერტიქ. ჰენრი კისინჯერი რდჷ ამერიკაშ ფედერალური თარობაშ შხვადოშხვა სააგენტოეფიშ დო ანალიტიკური ცენტრეფიშ კონსულტანტი. თიში პოლიტიკური კონსულტაციეფით სარგებლენდეს ნელსონ როკფელერი დო რიჩარდ ნიქსონი. 1969 წანას ნიქსონქ კისინჯერი ქუდარინუ ერუანული უშქურანჯობაშ ელმაჩამალო დო უკულ, 1973 წანას, ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეთ.

მუჭოთ რეალპოლიტიკიშ ადვოკატიქ, კისინჯერქ მიშეღჷ კაბეტი თია დეტანტიშ პოლიტიკაშ გოვითარაფაშა სხუნუეთიწკჷმა დო ურთიართალაშ გაუჯგუშებაშა ჩინეთიწკჷმა. თაშნეშე, კისინჯერქ მიშეღჷ შანულამი თია იომ-ქიფურიშ ლჷმაშ თებაშა არხო ბჟაეიოლს დო პარიზიშ ოთინჩალე ხეკულუაშ დოდვალაშა. ჸათე ხეკულუაშ ნძალათ ამერიკაქ გეგშართჷ ვიეტნამშე. პარიზიშ ხეკულუაშ დოდვალაშა მიშაღალირი თიაშ გეშა, კისინჯერს 1973 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია თინჩალაშ დარგის. თაშნეშე, ჰენრი კისინჯერი ასოცირაფილი რე ნამთინე ოდებელი პოლიტიკური გინოჭყვიდირიწკჷმა. მაგალთო ჸათეცალეფიე: ვიეტნამიშ ლჷმაშ მიმალობას კამბოჯაშ ტერიტორიეფიშ ბომბუა, ამერიკაშ ჩარიება ჩილეშ ოურდუმე გინორთას, არგენტინაშ ოურდუმე ხუნტაშა ელარნა, ინდონეზიაშა ხუჯიშ დაკინება ბჟაეიოლი ტიმორიშ ოკუპაციაშ ბორჯის, პაკისტანშა ელარნა ბანგლადეშიშ ლჷმაშ დო ბანგლადეშიშ გენოციდიშ მიმალობას. შხვადოშხვა მარკვიალეფი დო მენცარეფი კისინჯერს ეფექტური სახენწჷფო მელამოსეთ მითმირჩქინანა, მარა თის თაშნეშე ეკმადვანა ლჷმაშ დანაშურეფს.

პოსტიშე ულაშ უკულ, 1982 წანას კისინჯერქ დარსხუ საირქიანო გეოპოლოტიკური საკონსულტაციო კომპანია *[[Kissinger Associates]]*. კისინჯერი რე ავტორი შხვადოშხვა წინგეფიშ, პუბლიკაციეფიშ დო მემუარეფიშ, ნამუეფით ორხველჷ დიპლომატიაშ ისტრიას დო საირქიანო ურთიართობეფს. ჰენრი კისინჯერქ ღურუ 2023 წანაშ 29 გერგობათუთას, 100 წანერქ. დასაფულებური რე არლინგტონიშ ნაციონალური სასაფლას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1923
კატეგორია:ნაღურა 2023
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი დიპლომატეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტოლოგეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ერუანული უშქურანჯობაშ ელმაჩამალეფი
რობერტ ლი

**რობერტ ედვარდ ლი** (ინგლ. Robert Edward Lee; დ. 19 ღურთუთა, 1807 — ღ. 12 გერგობათუთა, 1870) — ამერიკაშ კონფედერაციული შტატეფიშ ოურდუმე მოღალე, გენერალი, აკშ-იშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ მანჯღვერთარი ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმაშ დათებუ პერიოდის. ლი ხემანჯღვერენდჷ ოორუე ვირჯინიაშ არმიას — კონფედერაციაშ არძაშე უმოსო ნძალიერი არმიას 1862 წანაშე თიში კაპიტულაციაშახ (1865).

დებადჷ რევოლუციონერი ოფიცერიშ ჰენრი ლიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ამერიკაშ ოურდუმე აკადემიას დო უკულ ნინალენდჷ აშშ-იშ არმიას დოხოლაფირო 32 წანაშ გოძვენას. რობერტ ლიქ, მუჭოთ ნიჭიერი ოურდუმე მოღალექ, დუდი გიმირჩქინჷ ამერიკა-მექსიკაშ ლჷმას. 1852-1855 წანეფს მუშენდჷ ამერიკაშ ოურდუმე აკადემიაშ სუპერინტენდენტო. ლი, მუში ფილოსოფიური არზუანობათ დუდშე აწურედჷ დოლმახორალას, მარა იშენით თის ხუჯი დუკინჷ დო დოლმახორეეფი მუს ხოლო ჸუნდჷ. მუჟამსჷთ ვირჯინიაქ, 1861 წანას, ააშ-იშ აკოდგინალუაშე გიშელუნჷ, ლიქ მუში შტატიშ გინოჭყვიდირს ქალუდირთჷ დო კონფედერაციაშ ჯარეფს ქაკათჷ დო უკულ, მოღალენდჷ კონფედერაციაშ პრეზიდენტიშ ჯეფერსონ დეივისიშ ოურდუმე ელმაჩამალო.

1862 წანას ლიქ გინირთჷ ოორუე ვირჯინიაშ არმიაშ ხემანჯღვერო. 1862 წანაშ 25 მანგი - 1 კვირკვეს, ლიშ მანჯღვერალათ კონფედერატეფქ რიშმონდიშ გოხოლუაშე გეგშარაჸეს პოტომაკიშ ჯარეფი. 1862 წანაშ 28-30 მარაშინათუთაშ, ბულ-რანის მაჟირა ლჷმას კონფედერატეფიშ გომორძგუაშ უკულ, ლიქ მერილენდიშა გემშეჭკირჷ. ენტიტემიშ ლჷმას მარცხიშ უკულ, ლიქ უკახალე დიკინჷ. ლიქ ფრედერიკსბერგიშ დო ჩანსელორსვილიშ ლჷმეფს ორჯგინჷ ოორუეშ ჯარეფს დო უკულ, 1863 წანაშ ზარხულს, მაჟირაშა გემშეჭკირჷ ოორუე შტატეფიშ ტერიტორიაშა. მარა ვართ თე კამპანიას მუღალუ შანულამი შედეგეფი კონფედერაციაშო. 1863 წანაშ 1-3 კვირკვეშ გეტისბერგიშ ლჷმას, ოორუეშ ჯარეფქ, გენერალი ჯორჯ მიდიშ ხემანჯღვერობათ დამარცხეს კონფედერატეფიშ ნძალეფი. ჸათეშ უკულ ლის მუთუნნერი შანულამი გომორძგუაშა ვემუჭირინუაფუ. პიტერსბერგიშ ქართაშ დო რიჩმონდიშ ეჭოფუაშ უკულ, ოორუეშ ჯარეფქ მოჯალაგეს ლიშ არმია. ლიქ დემარცხჷ დო კაპიტულაცია გეგმაცხადჷ 1865 წანაშ 9 პირელს.

ომენოღალე ლჷმაშ უკულ, ლი მუშენდჷ ვაშინგტონიშ კოლეჯიშ (ასეიანი ვაშინგტონიშ დო ლიშ უნივერსიტეტი, ლექსინგტონი, ვირჯინია) პრეზიდენტო დო რდჷ ოორუე დო ობჟათე შტატეფიშ შერიგაშ მოხუჯე. თიქ თაშნეშე ხუჯი დუკინჷ დოლმახორალაშ გოუქვაფას. ლიქ ღურუ 1870 წანაშ 12 გჷმათუთას, 63 წანერქ. ღურაშ უკულ, რობერტ ლიქ გინირთჷ ობჟათე შტატეფიშ გერგეზო. შხვადოშხვა ნოღეფს ეიოგეს თიში ბრელი მონუმენტი. რობერტ ლი მერჩქინელი რე ართ-ართი უდიდაში ოურდუმე მოღალეთ. მარა თინა სქიდუ ოდებელი ფუგურათ ამერიკაშ ისტორიას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი გენერალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმა
კატეგორია:ამერიკაშ კონფედერაციული შტატეფი
სუკარნო

**სუკარნო**, დაბადებაშ ჯოხო **კუსნო სოსროდიჰარდჯო** (ინდონეზ. Sukarno; დ. 6 მანგი, 1901 — ღ. 21 მანგი, 1970) — ინდონეზიარი სახენწჷფო მოღალე, ორატორი, რევოლუციონერი, ნაციონალისტი პოლიტიკოსი, ინდონეზიაშ მაართა პრეზიდენტი 1945-1967 წანეფს.

სუკარნო ხემანჯღვერენდჷ ინდონეზიარეფიშ ლჷმას დუდშულობაშო. ჰოლანდიარი კოლონიზატორეფქ სუკარნო ოჭოფეს დო ჯიხას ქუდახუნეს. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას, იაპონიარეფიშ მიშაჭკირუაშ უკულ, სუკარნო გადუდიშულეს. იაპონარეფიშ ალარინათ, სუკარნოქ დო თიში პოლიტიკური მოხუჯეეფქ განძალიერეს ნაციონალისტური იდეეფი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას იაპონიაშ მარცხიშ უკულ, სუკარნოქ დო მოჰამად ჰატაქ, 1945 წანაშ 17 მარაშინათუთას ინდონეზიაშ ზოხორინელობა გეგმაცხადეს. სუკარნოქ გინირთჷ ზოხორინელი ინდონეზიაშ მაართა პრეზიდენტო. ჰოლანდიარი კოლონიზატორეფი იშენ ოცადუდეს ინდონეზიაშ დოჸუნაფას, მარა უშედეგეთ. სუკარნო დო თიში მაჸალეეფი ეფექტურო დო ნძალიერო აწურდეს კოლონიზატორეფიშ ჸათე ცადებეფს. შედეგო, 1949 წანას ჰოლანდიარეფქ ინდონეზიაშ ზოხორინელობა ქიჩინეს.

სუკარნოქ, მუში მართუალაშ ბორჯის გაჭყჷ ავტოკრატიული სისტემა დო გასურჷ ქიანაშ ვასტაბილურობაშ პერიოდი. 1960-იან წანეფიშე სუკარნო მეთხოზუდჷ აგრესიული გალენური პოლიტიკას, აწურდჷ ანტი-იმპერიალიზმის დო ხუჯი დუკინჷ უგინობირაფუობაშ ყარაფის. სუკარნოშ პოლიტიკაშ შედეგო გეუფრაშჷ ურთიართალაქ ბჟადალიშ ქიანეფწკჷმა დო ინდონეზიაქ უმოსო დეხოლჷ სხუნუეთის. 1965 წანაშ მოლინეფიშ უკუ ხეშულობაქ ჭიეჭიეთ გეგნორთჷ გოლინიანი გენერალი სუჰარტოშა. უკულიანი პერიოდის ქიდიჭყჷ რეპრესიეფქ მეკვარჩხანეეფიშ, გიშაკერზაფილო კომუნისტეფიშ მეხჷ. 1967 წანას სუჰარტოქ ოფიციალურო დოთირუ სუკარნო დო გინირთჷ ინდონეზიაშ პრეზიდენტო. სუკარნოქ ღურუ 1970 წანაშ 21 მანგის, 69 წანერქ. სუკარნოშ ცირასქუა მეგავატი სუკარნოპუტრი 2001-2004 წანეფს მოღალენდჷ ინდონეზიაშ პრეზიდენტო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ინდონეზიარეფი
კატეგორია:ინდონეზიარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ პრეზიდენტეფი
სუჰარტო

**სუჰარტო** (დ. 8 მანგი, 1921 — ღ. 27 ღურთუთა, 2008) — ინდონეზიარი პოლიტიკოსი დო ოურდუმე მოღალე, ინდონეზიაშ პრეზიდენტი დო ოურდუმე დიქტატორი 1967-1998 წანეფს.

ინდონეზიაშ იაპონარეფიშით ოკუპაციაშ ბორჯის, სუჰარტო ნინალენდჷ იაპონარეფიშ ორგანიზაფილი ინდონეზიაშ უშქურანჯობაშ ნძალეფს. ინდონეზიარეფიშ დუდიშულობაშო ლჷმაშ ბორჯის, სუჰარტოქ ქაკათჷ ახალდუნარსხუა ინდონეზიაშ არმიას. სუჰარტოქ დუდი გიმირჩქინჷ მუჭოთ ნიჭიერი ოურდუმე მოღალექ დო მიოჭირინუ გენერალ-მაიორობას. 1965 წანაშ 30 ეკენია - 1 გჷმათუთას, ინდონეზიას არდგილი უღუდჷ ოურდუმე გინორთაშ ცადებას (30 ეკენიაშ ჸარაფი). გინორთაშ ცადებას ნძალიერო ქაწუდირთჷ ინდონეზიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფქ, სუჰარტოშ მანჯღვერალათ. თარობაშ ოფიციალური ინფორმაციათ, გინორთას ალურდეს ინდონეზიაშ კომუნისტური პარტიაშ მაკათურეფი. ჸათეშ გეშათ არმიაქ კომუნისტეფს ქუდუჭყუ თხოზინი. ჸათე პროცესეფიშ მიმალობას სუჰარტოქ სერიოზული გოლინა მიპალუ დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. ინდონეზიაშ დუმარსხუაფალი პრეზიდენტი სუკარნოქ პოლიტიკური პროცესეფიშე დათხინაფილქ იჸუ. 1967 წანას სუჰარტო გეგმაცხადეს ობორჯე პრეზიდენტო დო ართი წანაშ უკულ თინაქ გიშაგორილქ იჸუ ინდონეზიაშ პრეზიდენტო. ხეშულობაშა მულაშ უკულ, სუჰარტოქ წიმიჭყჷ დესუკარნოზაციაშ სოციალური კამპანია, ნამუშ ღანკი რდჷ სუკარნოშ გოლინაშ დო პოლიტიკური იდეოლოგიაშ დოდაღარაფა. 1975 წანას, სუჰარტოშ ზოჯალათ ინდონეზიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფქ გემშეჭკირეს ბჟაეიოლი ტიმორიშა, ანტი-იმპერიალიზმიშ დო ანტი-კომუნიზმიშ სამანჯელით. კონფლიქტიქ 23 წანაშ გოძვენას გეგინძორჷ. 

სუჰარტოშ მართუალა შინელი რე "ახალი წესრიგი"-შ ჯოხოდვალათ. სუჰარტოქ გაჭყჷ ნძალიერი, ცენტრალიზაფილი, ოურდუმე თარობა, ნამუქჷთ ჭიეჭიეთ გინირთჷ ავტოკრატიული რეჟიმო. რგილი ლჷმაშ პერიოდის, სუჰარტოს, მუჭოთ ანტი-კომუნისტის, ხუჯი დუკინეს ბჟადალიშ ქიანეფქ, გიშაკერზაფილო ააშ-ქ. სუჰარტოშ რეპრესიეფიშ შედეგო მიჯალაგჷ მილიონობათ ადამიერქ, უმოსო კომუნისტეფქ, მეკვარჩხანე იდეოლოგიაშ პოლიტიკოსეფქ, ათეისტეფქ, პროფესიული რსხუეფიშ მაკათურეფქ, ინდონეზიას მახორუ ჩინარეფქ, აბანგანეფქ დო შხვეფქ. სუჰარტოშ მართუალა იხასიათებუდჷ ავტორიტარიზმით დო კორუფციათ. მარა თიში მართუალაშ ბორჯის, ინდონეზიაქ მიოჭირინუ სტაბილურობას, ეკონომიკური წჷმოძინეფს, შანულამი ინდუსტრიალიზაციას, გონათაფაშ ხარისხიშ გაუჯგუშებას. ჸათე მეჭირინაფეფიშ გეშა სუჰარტოს "გოვითარაფაშ მუმა"-ს უძახჷდეს.

1998 წანას, ინდონეზიას, არდგილი უღუდჷ მასობური გიშულეფს დო დემონსტრაციეფს სუჰარტოშ თარობაშ მეხჷ. კაბეტი რევოლუციური პროტესტეფქ იმანჯჷ  ნოღეფს: მედანს, ჯაკარტას დო სურაკარტას. შედეგო, 1998 წანაშ მესის, სუჰარტოქ გეგნოდირთჷ.

თეხანური ინდონეზიას სუჰარტო ოდებელი ფუგურა რე. ბრელი ინდონეზიარიშო თინა რე ერუანული გერგეზი, ნამუქჷთ ინდონეზიას მუღჷ გოვითარაფა დო ეკონომიკური წჷმოძინა. შხვა ინდონეზიარეფი თის თვალუნა უბადო ავტორიტარო დო კონწარი დიქტატორო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ინდონეზიარეფი
კატეგორია:ინდონეზიარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ინდონეზიარი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ პრეზიდენტეფი
სიამენი

**სიამენი** () — ნოღა ჩინეთის, სუბპროვინციული შანულობაშ ნოღა დო უკაბეტაში ონიშოლი ფუძიანიშ პროვინციას, ტაივანიშ საროტიშ გოხოლუას. იდვალუაფუ კოკეფს დო მატერიკიშ გოხოლუაშ წყარპიჯის, ჩანჯოშ (ოორუეშე) დო ჯანგჯოუშ (ობჟათეშე) შქას.

ორთაშ ინდექსიშ მეჯინათ, სიამენი მიშმურს მოსოფელიშ 40 საუჯგუშო ნოღაშ შქას მენცარული გითორკვიაფეფიშჸურე. ნოღას მუსხირენი კაბეტი უნივერსიტეტი რე, თინეფს შქას სიამენიშ უნივერსიტეტი, ჩინეთიშ ართ-ართი პრესტიჟული უნივერსიტეტი, ნამუთ მიშმურს თოქმა პირველი კლასიშ ერკებულშა, ჰუაციაოშ, ძიმეიშ, სიამენიშ ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი დო სიამენიშ სამედიცინო კოლეჯი. 

## გეოგრაფია
thumb|1946 წანაშ საიმენიშ რუკა, მუჟანსჷთ ნოღას უკებუდჷ სიამენიშ კოკეფიშ დო მეძობელი მორჩილი კოკი გულანიიშ ობჟათე-ბჟადალი კუნთხუნ
ნოღაშ ისტორიული ცენტრი იდვალუაფუ კოკი სიამენიშ ობჟათე-ბჟადალშე, ტობა  ობჟათეშე, ნამუთ ულირს რდჷ წყარმალუ იუნდანიშ ფართო ესტუარი.

სიამენიშ კოკი მატერიკწკჷმა მერსხილი რე 4 ხინჯით: ბჟადალშე ჰაიცანიშ ხინჯი მეთმურსხუანს ჰაიცანიშ დო ჰულიშ რაიონეფს, შხვა სუმი ხინჯი (სიამენიშ, სილინიშ დო ძიმეი) ოორუეშე მეთმურსხუანს ძიმეიშ დო ჰულიშ რეიონეფს; თეშ მოხ უღჷ სიანანიშ სორილი ოორუე-ბჯაეიოლშე სიანანიშ დო ჰულიშ რაიონეფს შქას. კოკი გულანიის, სიამენიშ კოკიშ ობჟათე-ბჟადალშე კინოხ იდვალუაფუდეს შხვაში თური საკონსულოეფი, შხვაში თური ვაჭარეფიშ ჸუდეეფი; ასე თინა ისტორიული მუზეუმ-ტყაჩირი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Xiamen Municipal People's Government 
* Xiamen, Fujian province – Your online guide to government services in China

## სქოლიო


კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ სუბპროვინციული ნოღეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ ონიშოლეფი
კატეგორია:აზიაშ ონიშოლეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ ონიშოლეფი
ტერნატე

**ტერნატე** () — ინდონეზიაშ პროვინცია ოორუე მალუკუშ უკაბეტაში ნორა, 2010 წანაშახ პროვინციაშ ნანანოღა რდჷ. იდვალუაფუ მალუკუშ კოკეფიშ არქიპელაგიშ კოკი ტერნატეს. 2010 წანას, პროვინციაშ ნანანოღა გეგნირეს დოხორელი პუნქტი სოფიფიშა, კოკი ჰალმაჰერას.

კატეგორია:ინდონეზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ოორუე მალუკუშ ნოღეფი
ბიტუნგი

**ბიტუნგი** () — ინდონეზიაშ პროვინცია ოორუე სულავესიშ ნანანოღა, კოკი სულავესიშ ოორუე-ბჟაეიოლი მუხურს.

კატეგორია:ინდონეზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ოორუე სულავესიშ ნოღეფი
მოჰამედ მოსადეყი

**მოჰამედ მოსადეყი** (სპარს. محمد مصدق, დ. 16 მანგი, 1882 — ღ. 5 მელახი, 1967) — ირანალი პოლიტიკოსი, იურისტი, ჭარუ, ირანიშ პრემიერ-მინისტრი 1951-1953 წანეფს.

მოჰამედ მოსადეყი გურაფულენდჷ საფრანგეთის, პარიზიშ პოლიტიკური რკვიებეფიშ ინსტიტუტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ნევშატელიშ უნივერსიტეტის, შვეიცარიას, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია დო მიპალუ სამართალიშ დოქტორიშ ხარისხი 1913 წანას. ირანიშა დორთინაშ უკულ მოსადეყი მუშენდჷ პოლიტიკური მენცარობეფიშ სკოლას, თეირანს. 1920 წანას მოსადეყი ქუდარინეს ფარსიშ პროვინციაშ გენერალ-გუბერნატორო. უკულიანი პერიოდეფს, თის უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი ირანიშ თარობას. ბორჯიშ კუნტა პერიოდიშ გოძვენას რდჷ დიო ფინანსეფიშ მინისტრი დო უკულ გალენური საქვარეფიშ მინისტრი. 1923 წანას გიშაგორილქ იჸუ ირანიშ პარლამენტიშ მაკათურო. 1925 წანას, მუჟამსჷთ ირანიშ შაჰო გინირთჷ რეზა-შაჰ ფეჰლევიქინჷ, მოსადეყიქ თის ხუჯი ვადუკინჷ დო პოლიტიკაშე მიდართჷ. რეზა შაჰიქ გინორინაშ უკულ, მოსადეყიქ პოლიტიკას დართჷ დო თიქ, კინ გიშაგორილქ იჸუ ირანიშ მეჯლისიშ მაკათურო.

მოსადეყი რდჷ ნაციონალისტური პოლიტიკაშ მოხუჯე. თიქ 1949 წანას დარსხუ პოლიტიკური პარტია ნაციონალური ფრონტი დო ქიდიჭყჷ ლჷმა ირანული ნაფთობიშ ინდუსტრიაშ ნაციონალიზაციაშო. ირანული ნაფთობიშ წარმებას აკონტროლენდჷ ბრიტანული ინგლისურ-სპარსული ნაფთობიშ კომპანია (უკულიანი BP).

ნაციონალისტური პოლიტიკათ მოსადეყიქ მიპალუ შანულამი პოპულარობა. 1951 წანას მეჯლისიქ ხუჯი დუკინჷ ნაფთობიშ ნაციონალიზაციაშ კანონპროექტის. ირანიშ შაჰიქ მოჰამედ რეზა ფეჰლევის შხვა საშველი ვაუღუდჷ დო განძალიერაფილი მოსადეყი ქუდარინუ ირანიშ პრემიერ-მინისტრო. ნაციონალიზაციაშ პოლიტიკაქ გიმიჭანუ სერიოზული პრობლემეფი, მუჭოთ პოლიტიკური, თაშნეშე ეკონომიკური. მოსადეყი დო ნაციონალური ფრონტი მუნეფიშ პოლიტიკას იშენით მეთხოზუდეს, მარა თინეფს გურჩქინდეს სერიოზული ოპონენტეფქ. ბრელი მოხუჯექ ნაციონალური ფრონტის დეთხუ დო ოპოზიციაშა გინილჷ. თაშნეშე, გეუფრაშჷ ირანიშ ურთიართალაქ ბჟადალიშ ქიანეფწკჷმა. ბრიტანალეფქ გინოჭყვიდეს ირანიშ ნაფთობიშ ბაზარიშე გიშულა. ჸათექ ხოლო უმოსო გაუფრაშჷ ეკონომიკური ჸოფირალა ირანიშო, მუშენდა ირანს ვაშუ ნაფთობიშ გასაღებაშ შხვა ბაზარეფქ. 

გენძალიერჷ ლჷმაქ ხეშულობაშო, მოსადეყიშ დო ირანიშ შაჰიშ შქას. 1953 წანაშ მარაშინათუთას, შაჰიქ გინოჭყვიდჷ მოსადეყიშ დათხინაფა დო მონწუმა. მარა მალას მოსადეყიშ მოხუჯეეფქ ქიდიჭყეს საპროტესტო დემონსტრაციეფი დო შაჰი ქიანაშე ონტინეს. უკულ, 1953 წანაშ 15-19 მარაშინათუთას, შაჰიშ მოხუჯეეფქ დო მოსადეყიშ ოპონენტეფქ მანწყუეს გინორთა ცენტრალური ოთოლორე სააგენტოშ დო ბრიტანული MI6-შ ალარინათ დო ქუდახუეს მოსადეყიშ თარობა. ხეშულობაშა დირთჷ შაჰიქ. მოსადეყის ქეკადვეს სახენწჷფო გითოჩამა დო სუმი წანათ ჯიხას ქუდახუნეს. 1954 წანას დიდვინჷ ხეკულუაქ, ნამუშ ნძალათ ნაფთობიშე მუშნალქ გირთჷ 50-50 %-ით, ირანიშ თარობას დო საირქიანო კონსორციუმს შქას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1882
კატეგორია:ნაღურა 1967
კატეგორია:ირანალეფი
კატეგორია:ირანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ირანალი იურისტეფი
კატეგორია:ირანიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ირანიშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
კატეგორია:ირანიშ ფინანსეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:ირანიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
აპლიკაციაშ პროგრამირებაშ ინტერფეისი

**აპლიკაციაშ პროგრამირებაშ ინტერფეისი** (კუნტას აპი; ) — კლასეფიშ, ფუნქციეფიშ, პროცედურეფიშ ზათი კომპლექტი, ნამუსთ გჷმირინუანს აპლიკაცია საოპერაციო სისტემაწკჷმა ვარ-და შხვა ნამდგაინი პროგრამაწკჷმა ომუშებელო. პროგრამისტეფი შხირას გჷმირინუანა აპლიკაციეფიშ აკაქიმინალო. თინა ლაჸაფენს ინტერფეისიშ როლს პროგრამეფს შქას დო ალექინენს თინეფიშ ურთიართქიმინჯალას. თიში ანალოგია მახვარებუს დო კომპიუტერს შქას ურთიართობაშის რე მახვარებუშ ინტერფეისი. 

აპი-ქ შილებე დიჭარას აპლიკაციეფშო, ბიბლიოთეკეფშო, საოპერაციო სისტემეფშო დო შხვეფშო.

## სქოლიო

კატეგორია:აპლიკაციაშ პროგრამირებაშ ინტერფეისეფი
კატეგორია:პროგრამირება
მულტილინგვიზმი

**მულტილინგვიზმი** — ჟირი ვარ-და უმოსი ნინაშ ართბორჯული გჷმორონაფა, ინდივიდიშ კომპეტენცია ჟირი ვარ-და უმისი ნინას. ტერმინით „მულტილინგვიზმი“ შილებე ეიშანუას ინდივიდიშით ნინაშ გჷმორინაფაქ ვარ-და თიში კომპეტენციაქ ერთშე უმოსი ნინაშ სფეროს, მუჭოთ ნოდარ ლადარია ეთეშანენსჷნ. ვარეალისტური რე მერინა, ნამჷ-და მულტილინგვისტი ადამიერს თი ნინეფი, ნამუსჷთ გჷმირინუანსინ, წორწოთ უჩქჷნ. მულტილინგვიზმის გჷთმოსხუნუნა პოლიგლოტურ მოლინათ, ართი ადამიერიშე ჯარალუას მუსხირენი ნინაშ გჷმორინაფათ. მულტილინგვიზმის გჷმირინუანა უმოსი შხირას, ვინდარო მონოლინგვიზმის. მულტილინგვიზმი სოციალური ფენომენი რე, ნამუთ გჷმოჭანაფილი რე გლობალიზმიშ დო კულტურული ოხვილობეფით.

## ლიტერატურა
* ნოდარ ლადარია, სოციოლინგვისტიკა: სახელმძღვ. სოციალ. მეცნიერებების მაგისტრანტებისათვის, თბილისი, მეცნიერება, 2002
* Tucker. G. Richard A Global Perspective on Bilingualism and Bilingual Education Online Resources: Digests August 1999 EDO-FL-99-04 en.wikipedia.org/wiki/Multilingualism
* ირინა კრიბა, მულტილინგვიზმი, როგორც ურთიერთგაგების მექანიზმი — უკრაინის მაგალითი, ივან ფრანკოს ლვივის ეროვნული უნივერსიტეტი, 2013
* ირინა პოპოვა, ალა ანისიმოვა, ირინა ბეზროდნიხი, მულტილინგვური და მულტიკულტურული კურიკულუმი მაგისტრატურის საფეხურისათვის: ოლეს ჰონჩარის სახელობის დრეპროპეტროვსკის ეროვნული უნივერსიტეტის გამოცდილება, ოლეს ჰონჩარის სახელობის დნრეპროპეტროვსკის ეროვნული უნივერსიტეტი.

კატეგორია:ნინეფიშმენცარობა
კატეგორია:სოციოლინგვისტიკა
ნეირონული მანქანური თანგუა

**ნეირონული მანქანური თანგუა** (, NMT) — მანქანურ თანგუაშა მერინა, სოდე გჷმირინუაფუ კაბეტი ხელუანური ნეირონული რშვილი. გინორთი უღჷ სტატისტიკურ ფრაზეფშა გერსხილი მანქანური თანგუაშ მეთოდიშე, ნამუთ მუშჸურე გჷმირინუანა ზოხოთ შემუშებულ გიმენკომპონენტეფს.

## ქძ. თაშნეშე
* Google-იშ ნეიორნული მანქანური თანგუა
* ხელუანური ნეირონული რშვილი
* მანქანური დოგურაფა

კატეგორია:კომპიუტერული ლინგვისტიკა
კატეგორია:მანქანური თანგუა
კატეგორია:ავტომატიზირებული თანგუა
კატეგორია:ორთაშობური ნინაშ დამუშება
კატეგორია:ხელუანური ნეირონული რშვილეფი
მანქანური თანგუა

thumb|upright=1.3|მობილური აპლიკაცია გინმოთანგუნს ესპანურნინამი ტექსტის ინგლისურ ნინაშა
**მანქანური თანგუა** (თაშნეშე *ავტომატური თანგუა*) — ტექსტიშ თანგუა ართი ნინაშემაჟირა ნინაშა კომპიუტერიშ (ვარ-და ეგმ-შ მეშქაშობათ). მანქანური თანგუაშ იდეალური შვანიშ ბორჯის მანქანა არსულენს თი ქიმინუეფს, ნამუსთ მათანგალჷნ.

მანქანური თანგუა იკათუანს სუმი ეტაპის:
*ოთანგალი ტექსიშ კითხირი დო ანალიზი
*ტექსტიშ გინოქიმინუა
*მაჟირა ნინაშ ტექსტიშ სინთეზი.

## ქძ. თაშნეშე
*ალგორითმი
*თანგუა
*ხელუანური ინტელექტი
*ჯორჯთაუნიშ ცადება

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:ხელუანური ინტელექტი
კატეგორია:კომპიუტერული ნინეფიშმენცარობა
*
ვებ-აპლიკაცია

**ვებ-აპლიკაცია** — კლიენტ-სერვერული აპლიკაცია, სოდე კლიენტი ურთიართქიმინჯენს ვებ-სერვერწკჷმა ბრაუზერიშ მეშქაშობათ. ვებ-აპლიკაცია ლოგიკა აკორიგებული რე სერვერი დო კლიენტიშ შქას, მუნაჩემეფი უშქაშეთ იჩუალუაფუ სერვერს, ინფორმაციაშ გოთირუა მუთმოხვადუ რშვილს. თეჯგურა მერინაშ ართ-ართი უმოსობა რე თი ფაქტი, ნამჷ-და კლიენტეფი ვადოჸუნა ნამდგაინ კონკრეტულ მახვარებუშ ოპერაციულ სისტემას, თეშ გეშა ვებ-აპლიკაცია რე პლატფომეფოშქაშე ნინალა. ვებ-აპლიკაციაშ ფართო გჷმორინაფაქ დიჭყჷ 1990-იან წანეფიშ დალია — 2000-იან წანეფიშ დაჭყაფუს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* How Microsoft lost the API war — ტრადიციული Windows-იშ აპლიკაციეფიშ ვებ-აპლიკაციეფშა თირუაშენ სხუნუა
* Web Applications 1.0 ვებ-აპლიკაციეფიშ დოკუმეტირებული ნახანდეფი.
* The Other Road Ahead — სტატია, სოდე ანტკიცენა, ნამჷ-და მუმალი სერვერეფიშ რე დო ვართ კლიენტური აპლიკაციეფიში
* Web Applications Open Directory Project-ის

*
კატეგორია:ვებ-პროგრამირება
მობილური აპლიკაცია

**მობილური აპლიკაცია** (კალკა -შე) ვარ-და **მობილური მოწყილობეფიშ აპლიკაცია**, თაშნეშე შილებე შეფხვადათ ჯოხოდვალას **[[ინტერნეტი|რშვილური]] აპლიკაცია**, **[[ონალინი დო ოფლაინი|ონლაინ ვარ-და ოფალიან]] აპლიკაცია**, **[[სმარტფონი]]შ აპლიკაციეფი**) — პროგრამული პროდუქტი, გეძინელი პროგრამული უნარღელჸუაშ გვარობა, ნამუთ გოჭყაფილი რე სმარტფონეფს, პლანშეტეფს დო შხვა მობილურ (პორტატულ, გინაღალარ, ლუბაშ) მონწყილობეფს ოხვარებელო. ვახვილუ სტაციონარულ კომპიუტერწკჷმა მერსხიაფას, „ყარაფიშის“ მახვარებუშო უციო რე მოსოფელიშ რშვილწკჷმა ურთიართქიმინჯალა. დუდშე მობილური აპლიკაციეფი გჷმირინუაფუდუ ელექტრონული ფოსტაშ ბიწორი ძირაფაშო, მარა მობილურ ინტერნეტშა მოთხირიშ ძინაქ გუძინჷ თინეფიშ გჷმორინაფას შხვა სფეროეფსჷთ, სამანგათ მუჭოთ რე მობილური ტელეფონეფიშ ლაჸაფეფი, GPS ვარ-და ГЛОНАСС-გეოლოკაცია, ურთიართობეფი, ვიდეოშ ჯინა დო ინტერნეტიშ გჷმორინაფა.

კატეგორია:აპლიკაციაშ პროგრამული უნარღელჸოფა
კატეგორია:მობილური ტელეფონეფიშ პროგრამული უნარღელჸოფა
IOS

**iOS** (კინოხ **iPhone OS**) — მობილური ოპერაციული სისტემა, გოჭყაფილი კომპანია Apple Inc.-იშით სპეციალურო Apple-იშ აპარატურაშო. ეშანილ ოპერაციულ სისტემას გჷმირინუანა კომპანიაშ გიშნაშქუმელი გეჸვენჯი მონწყილობეფი: iPhone, iPad, iPad Touch დო iPad Mini. iOS რე რანწკას მაჟირა არძაშე გიმოჩამუ ოპერაციული სისტემა მოსოფელს Android-იშ უკული. IPad-იშ პლანშეტი, თაშნეშე 2013 წანაშე მოჸუნაფილი რე მაჟირა არძაშე პოპულარული გიმოჩამუ ანდროიდიშ უკული.

დუდშე პროდუქტიქ ბაზარს მუკორჩქინდჷ 2007 წანაშ 29 მანგის დო ხვალე iPhone-შო რდჷ გიშაშქუმალირი. მოგვიანებათ ხემოლუქ იჸუ ეიპლიშ შხვა დოსქილადირი მონწყილობეფიშოთ. 2015 წანშ ღურთუთაშ მუნაჩემეფით, ეიპლიშ ციფრული დისტრიბუციაშ პლატფორმა App Store-ს რდჷ 2 მილიონი აპლიკაცია, თაურეშე 725.000 კონკრეტულო iPad-იშო რდჷ გიშართილი. ეშანული მობილური აპლიკაციეფი, ართო ეჭოფილი, გიმოხარგელქ იჸუ 130 მილიარდშახ.

iOS ხემიოლუ რე 40 ნინაშა, გერსხილი რე XNU-იშ ჰიბრიდულ კერნელშა (გვირზილშა). აკოგაფილი რე macOS-იშ ბაზაშა (კინოხ ჩინებული, მუჭოთ OS X) დო გჷმირინუანს კჷნე თი კომპონენტეფიშ თარ ნაკორობას, ნამუსთ ოპერაციული სისტემა Darwin-ინ — მეხუჯაფილი POSIX-იშ სტანდარტეფწკჷმა. პირველი ვერსიაშე მოჸინაფილი iOS მუშენს ხვალე პლანშეტურ კომპიუტერეფს დო სმარტფონეფს, ნამუეფსჷთ უღჷნა ARM-იშ არქიტექტურაშ პროცესორეფი.

iOS-იშ ირი გემაჸვენჯი ვერსია გიშმურს ირწანას. მიმალი ვერსია რე iOS 17, გიშაშქუმალირი 2023 წანაშ 18 ეკენიას.

## ქოძირით თაშნეშე
* Apple
* macOS

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* iOS-იშ ოჩინებარე ბიბლიოთეკა – Apple Developer Connection-იშ ვებ-ხასჷლას
* iOS 9 iPhone-იშო დო iPad-იშო 

## სქოლიო

კატეგორია:Apple iOS
კატეგორია:მობილური ოპერაციული სისტემეფი
კატეგორია:2007 წანას გოჭყაფილი პროდუქტეფი
კატეგორია:სმარტფონეფი
ბრაუზერიშ გოძინელი ფუნქცია

**ბრაუზერიშ გოძინელი ფუნქცია** (lang-en|Browser extension}} — კომპიუტერული პროგრამა, ნამუთ მუშობურათ აუჯგუშენს ბრაუზერიშ ფუნქციურ შილებუამობეფს. ბრაუზერშე გიშნაველი, ტერმინს შილებე გინორთი უღჷდას პიჯობური მოღანკუეფშე, სამანგათ,  (*[[პლაგინი]]*),  (*[[გეძინა (პროგრამული უნარღელჸუა)|გეძინა]]*) ვარ-და  (*[[გოძინელი ფუნქცია (პროგრამული უნარღელჸუა)|გოძინელი ფუნქცია]]*). Mozilla Firefox-იქ შემუშებულქ იჸუ მორჩილი დო ლექინი გჷმორინაფაშ ბრაუზერიშ ღანკით, ნამუსთ გიაძინუდჷ ფუნქციეფი გაუჯგუშებული გოძინელი პარამეტრეფით. Microsoft-იშ Internet Explorer-ქ გოძნელი ფუნქციეფიშ მოხუჯაფა დიჭყჷ ბრაუზერიშ 5 ვერსიაშე.

გინორთი უღჷნა ედონეფს დო გოძინელი ფუნქციეფს. ედონეფი - თენა რე, სამანგათ Flash, ნამუთ 2023 წანაშა რდჷ ბრაუზერეფიშ გოძინელი ფუნქციაშ პროგრამა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Chromium ბრაუზერეფიშ გოძინელი ფუნქციეფიშ კატალოგი
* Firefox ბრაუზერიშ გოძინელი ფუნქციეფიშ კატალოგი

## სქოლიო
გეძინელი პროგრამული უნარღელჸუა

მინი|LibreOffice Writer-იშ ტექსტური პროცესორი
**გეძინელი პროგრამული უნარღელჸუა** — პროგრამეფიშ კლასი, ნამუთ ოინალუ პრაქტიკული ეშაჩინებეფიშ გინოჭყვიდირს დო მერჩქინელი რე უშქაშეთ მახვარებუეფწკჷმა ურთიართქიმინჯალაშო. სისტემური პროგრამული უნარღელჸუაშე გინორთი, გეძინელი პროგრამეფი, მუჭოთ წესი, კომპიუტერიშ რესურსეფს ბონას ვემკმართჷნა, ურთიართქიმინჯალენა მონწყილობა დო შხვა პროგრამეფწკჷმა, ინფრასტრუქტურული დო პლატფორმული მეშქაშობეფიშ გჷმორინაფათ — ოპერციული სისტემეფი, მუნაჩემეფიშ ბაზეფიშ მართუაშ სისტემეფი, მემარსხუაფალი პროგრამული უნარღელჸუა.

*
კატეგორია:პროგრამული უნარღელჸუა
სტატისტიკური მანქანური თანგუა

მინი|ნინაშური მუნაჩემეფიშ დამუშებაშ დონეეფი
**სტატისტიკური მანქანური თანგუა** ( — SMT) — მანქანური თანგუაშ გვარობა, სოდე თანგუა იგენერირებუ სტატისტიკური მოდელეფიშ ოსხირშა, ნამუშ პარამეტრეფი მეღებული რე ჟირნინამი ტექსტური კორპუსეფიშ ანალიზიშე (text corpora). სტატისტიკური მანქანური თანგუა აწურე მანქანური თანგუაშ თი სისტემეფს, ნამუეფჷთ გერსხჷნა Rule-Based Machine Translation წესეფს (RBMT) დო Example-Based MT-იშ სამანგეფს (EBMT). სტატისტიკური მანქანური თანგუაშ იდეაქ პირველაშე გჷმობჟინაფილქ იჸუ უორენ უივერიშით (Warren Weaver), 1949 წანას. „მაჟირა რეღმა“ — 1990-იანეფიშ დაჭყაფური, IBM. „მასუმა რეღმა“ — Google, Microsoft, Language Weaver, Yandex.

## ქოძირით თაშნეშე
* ორაგადე ნინაშ ავტომატური თანგუა
* მაკოტო ნაგაო

კატეგორია:რაგადიშ გიშაჩინება
კატეგორია:მანქანური თანგუა
კატეგორია:რაგადიშ სინთეზი
კატეგორია:ჰიბრიდული მანქანური ტანგუა
კატეგორია:მობილური თანგუა
ავადჰი

**ავადჰი**, **ავადჰური ნინა** (, შხვა ჯოხოეფი: **ქოსალი**, **ბაისვარი**, **პურბი**) — ინდოევროპული ფანიაშ ინდოარიული ბუნაშ ნინა, ნამუთ ჰინდიშ სტანდარტიზაციაშ უკული თიში დიალექტო ოიკოროცხუ. ავადჰური ნინაშ მოჩქვენეფი თარო ოხორანა უტარ-პრადეშიშ შტატიშ აუდიშ ოლქის, თაშნეშე ბიჰარიშ, მადჰია-პრადეშიშ შტატეფს, დელის დო ნეპალიშ კანკალე რაიონს. ავადჰურ ნინა უჩქუ ბჟაეიოლი ჰინდიშ მოჩქვენეფიშ 2/3. ავადჰიქ კაბეტი გაულა იღვენუ ფიჯური ჰინდიშ ფორმირებას. ოჭარალე სისტემათ გჷმირინუაფუ დევანაგარი დო ორცათ ჭარილი ქაითი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
კატეგორია:ჰინდი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
ალური ნინა

**ალური ნინა**, **ალური** (დო-ალური ) — ბჟადალნილოსური ორაგადე ნინა უგანდაშ ბჟადალი ნილოსიშ რეგიონიშ ობჟათეშე კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ იტურიშ პროვინციაშ ოორუებჟაეიოლშახ . ნინაშ სუბდიალექტეფი რე: იოკოტი (Jokot), იონამი/ლო-ნაამი (Jonam/Lo-Naam) (უმოსო გჷმირინუაფუ კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკას), მამბისა (Mambisa) დო ვანიორო (Wanyoro).

## ფონოლოგია

### ხონარამეფი

ალური ნინას უღჷ 9 ხონარამი.

### წოროხონარამეფი

ალური ნინას უღჷ 23 წოროხონარამი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ალურული ნინაშ სამანგეფი.
*ახალი აპიანი ალურ ნინაშა ტექსტით დო ხონარიშ დინნაჭარათ.

კატეგორია:კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ნინეფი
კატეგორია:უგანდაშ ნინეფი
კატეგორია:ლუოშ ნინეფი
ალენ დალესი

**ალენ უელშ დალესი** (ინგლ. Allen Welsh Dulles; დ. 7 პირელი, 1893 — ღ. 29 ღურთუთა, 1969) — ამერიკალი იურისტი, ცენტრალური ოთოლორე სააგენტოშ დირექტორი 1953-1961 წანეფს. თიში უნჩაში ჯიმა რდჷ ჯონ ფოსტერ დალესი, ნამუთ მოღალენდჷ ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეთ 1953-1959 წანეფს.

ალენ დალესი გურაფულენდჷ პრინსთონიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი. 1916-1922 წანეფს ნინალენდჷ შხვადოშხვა დიპლომატიური პოსტეფს. რდჷ ააშ-იშ დელეგაციაშ კონსულტანტი ჩინეთის. უკულ მუშობა ქიდიჭყჷ ნიუ-იორკიშ იურიდიული კომპანიას. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, დალესი მუშენდჷ სტრატეგიული ნინალეფიშ ოფისის (სნო). 1942-1945 წანეფს რდჷ სნო-შ ბერნიშ ოფისიშ მადუდე. 1951-1953 წანეფს მუშენდჷ ცენტრალური ოთოლორე სააგენტოშ (ცოს) დირექტორიშ გამაკოჩო. 1953 წანას ააშ-იშ პრეზიდენტიქ, დუაიტ ეიზენჰაუერქ დალესი ქუდარინუ ცოს-იშ დირექტორო. დალესიშ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის ცოს-იქ არსულჷ შანულამი ოპერაციეფი მოსოფელიშ მასშტაბით. ცოს-იშ ჩარიებათ მოხვადჷ მოჰამედ მოსადეყიშ თარობაშ გინორაგვაფაქ ირანს, 1953 წანას დო ხაკობო არბენს გუსმანიშ გინორაგვაფაქ გვატემალას, 1954 წანას. ცოს-იშ რეპუტაციაქ დეზიანჷ 1960 წანას, მუჟამსჷთ სხუნუეთიშ ტერიტორიას გეგთათეს ოთოლორე ფურინჯი U-2. 1961 წანას ცოს-იშ ალარინათ დო დაფინანსებათ იმანჯჷ ღეჯეფიშ ჸუჯიშ ოპერაციაქ, ნამუქჷთ წჷმოძინელქ ვეჸუ. ჸათეშ გეშათ პრეზიდენტი კენედიქ დალესი პოსტიშე გეგნარინუ.

დალესი რდჷ მაკათური 1963 წანაშ 29 გერგობათუთას დუნარსხუა ოურენიშ კომისიაშ, ნამუშ ღანკი პრეზიდენტი კენედიშ ჸვილუაშ გჷმორკვიება რდჷ. ჸეთი პერიოდიშო დო ასე ხოლო არსებენს კონსპირაციული თეორია, ნამუშ მეჯინათ კენედიშ ჸვილუას მონაწილენდეს დალესი დო ცენტრალური ოთოლორე სააგენტო. 1979 წანას, ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ სპეციალური კომისიაქ ოფიციალურო დადგინჷ ნამდა კენედიშ ჸვილუას დალესი ვაკათუდჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1893
კატეგორია:ნაღურა 1969
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ცენტრალური ოთოლორე სააგენტოშ დირექტორეფი