open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ელიზაბეთ ბიშოპი

**ელიზაბეთ ბიშოპი** (ინგლ. Elizabeth Bishop; დ. 8 ფურთუთა, 1911, ვუსტერი, მასაჩუსეტსი, ააშ — ღ. 6 გჷმათუთა, 1979, ბოსტონი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი პოეტი დო ჭარუ, პულიცერიშ პრემიაშ, ნეიშტადტიშ საირქიანო ლიტერატურული პრემიაშ დო წინგიშ ერუანული პრემიაშ ლაურეატი. 1949-1950 წანეფს რდჷ პოეზიაშ კონსულტანტი კონგრესიშ ბიბლიოთეკას.

დებადჷ მასაჩუსეტსიშ ნოღა ვუსტერს. მუმაქ, ბრუო თუთერი რდუნ თეშ დუღურჷ. მალას დიდაქ ხოლო მენტალურო ქიდელახჷ დო უმოსო ბები დო ბაბუ რდუნდჷ. გურაფულენდჷ ვასარიშ კოლეჯის. დუდშე მუსიკა ოინტერესუდჷ, უკულ დეინტერესჷ ინგლისური ლიტერატურათ დო ჭარალუათ. გურაფა 1934 წანას გათუ დო მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი. სტუდენტობაშ პერიოდის, 1933 წანას, ბიშოპიქ, მერი მაკარტიწკჷმა ართო დარსხუ ლიტერატურული ჟურნალი *Con Spirito*.

გურაფაშ თებაშ უკული, ბიშოპი ბრელს შარალენდჷ დო ართი პერიოდის ბრაზილიას ხოლო ქოცხოვრენდჷ. 

ბიშოპიქ მუში მაართა ნაჭარეფი 1940-იან წანეფს გჷმაბჟინუ. 1946 წანას გიშართჷ წინგიქ *ოორუე & ობჟათე*, ნამუთ ლერსეფიშ დო პოემეფიშ კათელი რე. გირძე პერიოდიშ უკულ, 1965 წანას გიშართჷ წინგიქ *შარალუაშ ოკითხეფი*, სოდეთ ავტორი ბრაზილიას რინაშ ბორჯის ეთმოჭარუნს. 1969 წანას გიშართჷ კათელქ *რსული პოემეფი*, ნამუთ ბრუო ახალ პოემას იკათუანს.

ბიშოპიშ პოემეფიშე შანულამი რე *მაართა ღურა ნოვა სკოტიას*. პოემას ეჭარილი რე ავტორიშ მაართა შეხვამილაფა ღურაწკჷმა დო მოლინეფი მოჩამილი რე ბაღანაშ თოლონჭეშე.

პოემას *სესტინა* ეჭარილიე ავტორიშ ცხოვრებაშ ართ-ართი რეალური ეპიზოდი, მუჟამსჷთ თინა ხუთი წანერიე: მუმაშ ღურაშ უკული დიდა ილახებუ, მუ შხვეფიწკჷმა ცხოვრენს დუ უჩქჷ ნამდა დიდას დღას ვაძირუნს.

ბიშოპი 1970-იან წანეფიშე მუშენდჷ ლექტორო. ოგურუანდჷ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტის, ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, ნიუ-იორკიშ უნივერსიტეტის დო უკულიან, ეკონია პერიოდის მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის.

ელიზაბეთ ბიშოპიქ ღურუ 1979 წანაშ 6 გჷმათუთას, 68 წანერქ, ცერებრალური ანევრიზმათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Elizabeth Bishop papers  at Special Collections, Vassar College Libraries
* Profile at the National Book Foundation Poetry Blog 
* Profile at the Poetry Archive with poems written and audio
* Profile and poems at Poets.org
* Profile and poems at the Poetry Foundation
* From the Archive: Discovering Elizabeth Bishop (online exhibition) at Vassar College Libraries
* 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოეტეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ლგბტ პოეტეფი
კატეგორია:ლგბტ ჭარუეფი
კატეგორია:პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
ჰენრი უოდსუორთ ლონგფელო

**ჰენრი უოდსუორთ ლონგფელო** (ინგლ. Henry Wadsworth Longfellow; დ. 27 ფურთუთა, 1807, პორტლენდი, მეინიშ ოლქი, ააშ — ღ. 24 მელახი, 1882, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი პოეტი. შინელი რე პოემეფით: *"პოლ რევერიშ შარალუა"*, *"ჰაიავათაშ ობირეში"* დო*"ევანჯელინა"*. თიში ლერსეფი დო პოემეფი იხასიათებუ მუსიკალურობათ დო სიუჟეტეფით, ნამუეფით გერსხილი რე მითოლოგიეფს დო ლეგენდეფს.

ლონგფელო რდჷ ახალი ინგლისიშ პოეტეფიშ ბუნაშ - *[[Fireside poets]]* მაკათური.

გურაფულენდჷ ბოუდინიშ კოლეჯის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ევროპას. ევროპაშე დორთინაშ უკულ მუშენდჷ დიო ბოუდინიშ კოლეჯის დო უკულ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. მაართა შანულამი პოეტური კათელეფი *"სერიშ ხონარეფი"* დო *"ბალადეფი"* გჷმაბჟინუ 1839-1841 წანეფს.

ლონგფელო რდჷ მაართა ამერიკალი პოეტი, ნამუქჷთ რსულას გინოთანგჷ დანტე ალიგიერიშ *"ღორონთიელი კომედია"*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Poems by Henry Wadsworth Longfellow and biography at PoetryFoundation.org (archived 10 November 2010)
* 
* Henry Wadsworth Longfellow: Profile and Poems at Poets.org
* Maine Historical Society Searchable poem text database, biographical data, lesson plans.
*Davidson, Thomas (1911). "". In Chisholm, Hugh (ed.) *Encyclopædia Britannica*. **16.** (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 977–980.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოეტეფი
სერმერსუკი

**სერმერსუკი** () — გრენლანდიაშ ხუთი მუნიციპალიტეტიშე ართ-ართი.

მახორობა — 23,123 (2022), ნამუთ ოხორანს 635,6 ვთშ. კმ² ტერიტორიას. სერმერსუკი გრენლანდიაშ არძაშე დოხორელი მუნიციპალიტეტი რე, მარა დოხოლაფირო 17 834 ადამირი ოხორანს ადმინისტრაციულ ცენტრი ნუუკის. სერმერსუკი ფართობიშ მეჯინათ ხვალე კაასუიტსუპიშ მუნიციპალიტეტის აკმოსქიდუ.

სერმერსუკი გრენლანდიაშ არძა მუნიციპალიტეტის უხურგანს, თაშნეშე გრენლანდიაშ ოორუე-ბჟაეიოლი ერუანული პარკიშ ტერიტორიას. მუნიციპალიტეტი იკენს ჸოფილ ტერიტორია ბჟადალ გრენლანდიაშ ობჟათე ნორთის, უკიდაში ობჟათეშ დო ბჟაეიოლ გრენლანდიაშ მოხ.

ხორუაშო არძაშე უჯგუში ნორთი რე მუნიციპალიტეტიშ ბჟადალი, სოდე იდვალუაფუ ნოღა ნუუკი. მუნიციპალიტეტიშ ბჟაეიოლი წყარპოჯიშ უშხუაში დოხორელი პუნქტეფი — ტასიილაკი (1850 ადამ.) დო ილოკორტურმიუტი (530 ადამ.), ნამუთ იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე უკაბეტაში ფიორდი კანგერტითივაკაშ ლუბას. მუნიციპალიტეტიშ ცენტრალურ ნორთის იკენს ჯიშთი.

მუნიციპალიტეტის გრენლანდიაშ 19 გვალაშე 18 იდვალუაფუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის


კატეგორია:გრენლანდიაშ მუნიციპალიტეტეფი
კუიალეკი

**კუიალეკი** () — გრენლანდიაშ ხუთი მუნიციპალიტეტიშე ართ-ართი. გრენლანდიაშ არძაშე ობჟათეშე მადვალი, არძაშე უჭიჭაში მუჭოთ ფართობით თეშ მახორობათ.

მახორობა — 6,292 (2022), ნამუთ ოხორანს 32 ვთშ. კმ² ტერიტორიას. თაურეშე 3000-შე უმოსი ადამიერი ოხორანს ადმინისტრაციულ ცენტრი კაკორტოკის.

მუნიციპალიტეტიშ კლიმატი გრენლანდიას არძაშ უტიბაში რე, წყარპიჯიშ ოშქაშე წანმოწანური ტემპერატურა 0°C-შე უმოსი რე. მარა ზარხულს ჯიშთეფიშ გულაშ გეშა შანულამო ჩხურუ რე, ზოთონჯი უმოს ტიბუ რე გოლფსტრიმიშ გეშა.

მუნიციპალიტეტიშ წყარპიჯის ანდა ფიორდი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო


კატეგორია:გრენლანდიაშ მუნიციპალიტეტეფი
იბნ კუთაიბა

**აბუ მუჰამად აბდ ალაჰ იბნ მუსლიმ იბნ კუთაიბა ალ-დინავარი ალ-მარვაზი**, უმოსო შინელი რე მუჭოთ **იბნ კუთაიბა** (არაბ. ابن قتيبة, დ. 828, ქუფა — ღ. 889, ბაღდადი) — სპარსალი მენცარი, მოღალენდჷ შხვადოშხვა დარგეფს: თეოლოგიას, ფილოსოფიას, იურისპრუდენციას, ფილოლოგიას, ისტორიას, ასტრონომიას, აგრონომიას, ბოტანიკას. მიშეღჷ დიდი კონტრიბუცია არაბული ლიტერატურაშ გოვითარაფაშა.

დებადჷ ქუფას, სპარსალეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ფილოლოგიას. ხალიფა ალ-მუთავაქილიშ ხეშულობაშ ბორჯის რდჷ ყადი, ნოღა დინავარის. უკულიან პერიოდის მუშენდჷ მაგურაფალო, ბაღდადის, სოდეთ იბნ კუთაიბა დუჸვილუნა, დოხოლაფირო 889 წანას. რდჷ ბაღდადიშ ფილოლოგიური სკოლაშ ართ-ართი მაართა წჷმმარინაფალი დო შუუბია ისლამიშ ოპონენტი.

იბნ კუთაიბა რე ავტორი 60-შე უმოსი ნახანდიშ. თიში ნახანდეფიშე ეიოშინალი რე: *მუშქილ ალ-ყურანი* (არაბ. مشكل القرآن‎), *ალ-აშრიბა* (არაბ. الأشربة‎), *უიუნ ალ-აჰბარი* (არაბ. عيون الأخبار‎), *ქითაბ ალ-მაარიფი* (არაბ. كتاب المعارف) დო შხვეფი.

ართ-ართი მუში ნახანდის იბნ კუთაიბა ჯგირი თარობაშ გეშა ჸათაშ ჭარუნს:

*"ვაარსებენს ჯგირი თარობა
არმიაშ უმუშო,<br>
დო ვართ არმია ფარაშ უმუშო,<br>
დო ვართ ფარა წჷმოძინაშ უმუშო,<br>
დო ვართ წჷმოძინა<br>
სამართალიშ დო ჯგირი მართუალაშ უმუშო"*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
*Imam Ibn Qutayba

კატეგორია:სპარსალეფი
კატეგორია:სპარსალი მენცარობეფი
კატეგორია:დუნაბადი 828
კატეგორია:ნაღურა 889
ჯაბირ იბნ ჰაიანი

**აბუ მუსა ჯაბირ იბნ ჰაიანი**, თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ **ალ-სუფი**, **ალ-აზდი**, **ალ-ქუფი**, ვარდა  **ალ-თუსი**, თაშნეშე ლათინიზებული ჯოხოთ **გებერი** (არაბ. جابر بن حيان, დ. დოხოლაფირო 721/722, თუსა, არაბეფიშ ხალიფატი — ღ. დოხოლაფირო 808/815, ქუფა, არაბეფიშ ხალიფატი) — არაბი მენცარი. თიში ნახანდეფი, ნამუეფქჷთ თეხანური ბორჯიშა მაჭირინუ, ორხველჷ ქიმიას, ალქიმიას, მაგიას, ფილოსოფიას, შიიზმიშ ფილოსოფიას, მედიცინას, ზოოლოგიას, ბოტანიკას, ასტრონომიას, კოსმოლოგიას, ასტროლოგიას დო შხვა დისციპლინეფს.

იბნ ჰაიანიშ ნაჭარეფი იკათუანს ქიმიური ნიფთიერეფიშ უჯვეშაშ სისტემურ კლასიფიკაციას. თაშნეშე ჸეთი ქიმიურ მეთოდეფს, ნამუეფიშ გიმორინაფათ შილებე ვაორგანული ნიფთიერეფიშ (მაგალთო ნიშადურიშ, ამონიუმიშ ქლორიდიშ) მეღება ორგანული სუბსტანციეფიშე (მაგალთო ჩანარეფიშე, ზისხერშე, თუმაშე). იბნ ჰაიანიშ ნახანდეფს, თაშნეშე ეჭარილი რე მეტალეფიშ წურწუფა-ვარჩხილწყარიშ თეორიაშ ორდოიანი ვერსია. ჸათე თეორია დომინირენდჷ მენცარობას XVIII ოშწანურაშახ.

იბნ ჰაიანიშ ფილოსოფიური ნახანდეფიშ უმენტაშობა გერსხილი რე ჸეთი ფილოსოფიურ თეორიას, ნამუსჷთ *"ბალანსიშ მენცარობა"*-ს უძახჷნა. თეოლოგიურ ნახანდეფს იბნ ჰაიანი ეთმოჭარუნს შიიზმიშ ესქატოლოგიურ, სოტერიოლოგიურ დო იმამოლოგიურ დოქტრინეფს.

თეხანური მენცარობას საართო აზრი ვაარსებენს იბნ ჰაიანიშ გეშა. ნამთინე მენცარს იბნ ჰაიანი  ლეგენდარულ, გჷმოგონილ ფიგურათ მიოჩქჷ, ნამუთ რეალურო ვართ არსებენდჷ. ჸათე მეჯინათ, იბნ ჰაიანი რდჷ მაჩხორა დო მავითა ოშწანურეფიშ ანონიმი შიიტი ალქიმიკოსეფიშ ფსევდონიმი.

შქა ოშწანურეფს იბნ ჰაიანიშ ნახანდეფქ ითანგჷ ლათინურ ნინაშა, ლათინიზებული ჯოხოთ **გებერი**.

## ლიტერატურა
* 
* 

კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:არაბი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:არაბი ალქიმიკოსეფი
ზეუდი არაია

**ზეუდი არაია** (; დ. ფურთუთა, 1951, დეკემჰარე, ერიტრეა) — ერიტრეალ-იტალიარი არტისტი დო პროდიუსერი.

## ბიოგრაფია
ზეუდი არაიქა დებადჷ 1951 წანაშ 10 ფურთუთას, ეთიოპიაშ დო ერიტრეაშ ფედერაციას, ჩინებულ ეთიოპიარ პოლიტიკოსიშ ფანიას. ზეუდი — ეთიოპიაე დიპლომატიშ ჯიმასქუა რე, ნამუთ 1960—1970-იან წანეფს ეთიოპიაშ ჸენჯი რდჷ იტალიას. 1969 წანას გათჷ სკოლა ადის-აბებას. თიმ წანას ზეუდიქ გიმორძგჷ „მის ეთიოპიაშ“ სისქვამეშ კონკურსის. 1970-იანეფიშ დაჭყაფუს მიდართჷ რომშა. იტალიურ ტელევიზიას არეკლამენდჷ ყავას.

1971 წანაშე  მუშენდჷ კინოსტუდია „ჩინეჩიტას“. 1971—1974 წანეფს, რეჟისორ ლუიჯი სკატინიშ ეროტიკულ კინოკომედიეფს არსულენდჷ როლს. 1976 წანას, ზეუდი არაიაქ ილაჸაფჷ არძაშე ჩინებული კინოროლი — ობიშხელა, სერჯო კორბუჩიშ ჩინებულ კინოკომედიას „სინიორ რობინზონი“ იტალიარ კომიკოს პაოლო ვილაჯოწკჷმა ართო.

ელიზაბეტაშ როლი არსულჷ მძაფრსიუჟეტამ კინოფილმს „ნეაპოლიტანური დეტექტივი“ (1978, რეჷ. ს.კორბუჩი). არტისტიშ ართ-ართი საუჯგუშო როლი რე — შება, ჯულიანო მონტალდოშ ტრილერს „დღა დუდშე“ (1987).

პროდიუსერ ფრანკო კრისტალდიშ (ზეუდიშ ალმასქუ 1983–1992 წანეფს) რანწკ ფილმეფს არსულენდჷ როლეფს. 1990-იქნეფიშ დაჭყაფუშე კინოროლეფს ვარსულენს. ალმასქუშ ღურაშ უკული ზენდაიქ აქტიურო დეკჷ კინო- დო ტელეპროდიუსერალათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:იტალიარი პროდიუსერეფი
აბუ ბაქრ ალ-რაზი

**აბუ ბაქრ მუჰამად იბნ ზაქარია ალ-რაზი**, ლათინიზებული ჯოხო **რაზესი** (დ. 864 ვარდა 865, რეი, ირანი — ღ. 925 ვარდა 935, რეი, ირანი) — სპარსალი ექიმი, ფილოსოფოსი, ქიმიკოსი დო ალქიმიკოსი. მერჩქინელი რე ართ-ართ უდიდაშ ფიგურათ მედიცინაშ ისტორიას. 

დებადჷ ირანიშ ჯვეში ნოღა რეის. ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ ქიმიათ, ალქიმიათ, მედიცინათ, ფილოსოფიათ. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ექიმო რეიშ დო ბაღდადიშ კლინიკეფს. რდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ნახანდეფიშ ავტორი. თიში წინგეფქ ითანგჷ ლათინურ ნინაშა დო დიდი პოპულარობა მიპალუ ევროპას. ბჟადალი ევროპაშ უნივერსიტეტეფიშ კურიკულუმშა მიშაღალირი რდჷ ალ-რაზიშ არძაშე შანულამი ნახანდიშ *ალ-მანსური*-შე ნამთინე ნორთი, გიშაკერზაფილო *"ოპერაციეფიშ გეშა"* დო *"თერაპიაშ წინგი"*.

ალ-რაზი რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ გიმირკვიუ დო ართიანშე გიშართჷ ინფექციური ლახარეფი: წითელე დო დიდპატონეფი დო წჷმარინუ თინეფიშ კურნალობაშ მეთოდეფი.

ალ-რაზი მერჩქინელი რე პედიატრიაშ, ოფთალმოლოგიაშ დო მეანობაშ პიონერო დო ართ-ართ დუმარსხუაფალო. 

ფილოსოფიას, ალ-რაზი შინელი რე *"ხუთი იროიანი პრინციპი"*-თ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ალ-რაზი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* ალ-რაზი სტენფორდიშ ფილოსოფიურ ენციკლოპედიას
* "al-Razi" on Islamic Philosophy Online, encyclopedia article about al-Razi by Paul E. Walker.
* ''Lives of the Physicians'', dating from 1882, features a biography, in Arabic, about Rhazes.

კატეგორია:სპარსალეფი
კატეგორია:სპარსალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:სპარსალი ექიმეფი
კატეგორია:სპარსალი მენცარეფი
კატეგორია:სპარსალი ფილოსოფოსეფი
რენე ლაენეკი

**რენე თეოფილ ჰიაცინტ ლაენეკი** (ფრანგ. René-Théophile-Hyacinthe Laënnec, დ. 17 ფურთუთა, 1781, კემპერი, საფრანგეთი — ღ. 13 მარაშინათუთა, 1826, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ექიმი დო მუსიკოსი. გიმიგონჷ სტეთოსკოპი, მიშეღჷ ტერმინი აუსკულტაცია, გიმირკვიუ პერიტონიტი, ციროზი, ტუბერკულოზი.

გურაფულენდჷ მედიცინას პარიზიშ უნივერსიტეტის. ჸათაქ თიში ლექტორეფი რდეს თიხანური პერიოდიშ გიშარჩქინელი ექიმეფი გიიომ დიუპიუიტრენი დო ჟან-ნიკოლა კორვიზარი. გურაფაშ თებაშ უკულ, ლაენეკი მუშენდჷ პარიზიშ კლინიკეფს. 1822 წანაშე რდჷ კოლეჯ დე ფრანსიშ ლექტორი დო 1823 წანაშე მედიცინაშ პროფესორი. ღურუ ტუბერკულოზით, 1826 წანაშ 13 მარაშინათუთას, 45 წანერქ.

## ლიტერატურა
* Bon, H. (1925). Laennec (1781–1826). Dijon, FR: Lumière.
* Duffin, Jacalyn (1998). To See with a Better Eye: The life of R.T.H. Laennec. Princeton, NJ: Princeton University Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რენე ლაენეკი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ექიმეფი
კატეგორია:ფრანგი მუსიკოსეფი
ალ-მასუდი

**აბუ ალ-ჰასან ალი იბნ ალ-ჰუსაინ იბნ ალი ალ-მასუდი** (დ. 896, ბაღდადი, ერაყი — ღ. ეკენია, 956, კაირო, ეგვიპტე) — არაბი ისტორიკოსი დო გეოგრაფი, ფშხირას მიშინუანა მუჭოთ არაბეფიშ ჰეროდოტეს. თიში ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ისტორია, გეოგრაფია, თეოლოგია, ორთაშობური მენცარობა, ფილოსოფია. ალ-მასუდიშ არძაშე უმოსო შანულამი ნახანდი რე *"ორქოშ ვეეფი"*, სოდეთ ეჭარილიე მოსოფელიშ ისტორია ადამ დო ევაშე აბასიდეფიშ ხალიფატიშ გვიანი პერიოდიშახ.

ალ-მასუდიშ ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. ბაღანობაშე ბრელს შარალენდჷ. იშარალჷ სპარსეთიშ დახე არძო პროვინციას, სომხეთის, საქორთუოს, კასპიაშ ზუღაშ რეგიონეფს, არაბეთის, სირიას, ეგვიპტეს, ინდოეთის, ბჟაეიოლ აფრიკას. ალ-მასუდიშ ჸათე შარალუეფს რე გერსხილი თიში ნაჭარეფი.

## ლიტერატურა
* Shboul, Ahmad A. M.*Al-Mas'udi and His World*, Ithaca Press, London, 1979
*Mas'udi, *The Meadows of Gold, The Abbasids*, transl. Paul Lunde and Caroline Stone, Kegan Paul, London and New York, 1989
*Haywood. John A. Mas'udi, al-." Encyclopædia Britannica. 2006. Encyclopædia Britannica Online. 7 December 2006.

კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:დუნაბადი 896
კატეგორია:ნაღურა 956
ალ-ბირუნი

**აბუ რაიჰან მუჰამად იბნ აჰმად ალ-ბირუნი** (სპარს: ابوریحان بیرونی; არაბ: أبو الريحان البيروني, დ. 973, კათი, ხვარაზმი — ღ. დოხოლაფირო 1050, ღაზნი, ღაზნევიდეფიშ სახენწჷფო) — სპარსალი მენცარი. მოღალენდჷ მენცარობაშ შხვადოშხვა დისციპლინეფს. რდჷ ისლამიშ ორქოშ ეპოქაშ ართ-ართი უდიდაში მოარზუანე. ფშხირას მიშინუანა  ინდოლოგიაშ მუმათ, ანთროპოლოგიაშ დო თეხანური გეოდეზიაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო.

ალ-ბირუნიშ ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. დებადჷ ხვარაზმის. გურაფულენდჷ ისლამურ იურისპრუდენციას, თეოლოგიას, გრამატიკას,  მათემატიკას, ფიზიკას, ფილოსოფიას, მედიცინას დო ასტრონომიას. თიში რკვიებეფი ორხველჷ მენცარობაშ დახე არძო დარგის. ალ-ბირუნი, თაშნეშე რდჷ მუში ბორჯიშ გიშარჩქინელი ლინგვისტი. ჯგირო უჩქუდჷ ხვარაზმული, სპარსული, არაბული, სანსკრიტი, ბერძენული, ურიული დო სირიული ნინეფი.

1017 წანას ალ-ბირუნიქ იშარალჷ ინდოეთიშ სუბკონტინენტის. ჸათე შარალუას რე გერსხილი ალ-ბირუნიშ შანულამი ნახანდი *"ინდოეთიშ ისტორია"*. თიში შხვა ნახანდეფიშე ეიოშინალი რე: *"წიმოხონი ოშწანურეფიშ დოსქილადირი შანეფი"*, *"მასუდიშ კანონი"*, *"ასტროლოგიაშ გეშა"* დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალ-ბირუნი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:სპარსალეფი
კატეგორია:სპარსალი მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 973
კატეგორია:ნაღურა 1050
მუჰამად ალ-იდრისი

**აბუ აბდულაჰ მუჰამად ალ-იდრისი ალ-ყურთუბი ალ-ჰასანი ას-საბთი** (არაბ. أبو عبد الله محمد الإدريسي القرطبي الحسني السبتي; დ. 1100, სეუტა, ალმორავიდეფიშ სახენწჷფო — ღ. 1165, სეუტა, ალმოჰადეფიშ ხალიფატი) — არაბი გეოგრაფი დო კარტოგრაფი.

ალ-იდრისიქ დებადჷ სეუტას. გურაფულენდჷ კორდობას. ახალობაშე ბრელს შარალენდჷ. უკულიან პერიოდის სიცილიაშა მიდართჷ დო დოხოლაფირო 18 წანას მსახურენდჷ სიცილიაშ მაფაშ როჯერ II-შ ომაფე კარს. ჸათაქ ალ-იდრისიქ როჯერ II-შ ინიციატივათ აკადგინჷ ატლასი, ნამუსჷთ "*როჯერიშ წინგი"*-ს ხოლო უძახჷნა. ატლასიშა მიშულირიე მოსოფელიშ რეგიონეფიშ 70 რუკა დო ჸათე რეგიონეფიშ ფიზიკური, გეოგრაფიული, პოლიტიკური, სოციოეკონომიკური ეჭარუა დო კომენტარეფი. წინგი ჭარილი რე არაბულ ნინაშა დო დორთილიე 7 კლიმატურ ზონათ დო ჸათე ზონეფი დორთილი რე 10 სექციათ.

მუჰამად ალ-იდრისიქ დიდი გოლინა იღვენუ უკულიანი პერიოდიშ მუსლიმი მენცარეფიშა, გიშაკერზაფილო იბნ საიდ ალ-მაღრიბიშა, ჰაფიზი აბრუშა დო იბნ ხალდუნიშა. მარა ალ-იდრისიშ ნახანდეფი ჩინებული ვარდჷ ბჟადალი ევროპას დო თის დიდი როლი ვაჸულაფინუ რენესანსიშ კარტოგრაფიაშ გოვითარაფაშო.

თაშნეშე, ალ-იდრისი რდჷ ავტორი შხვა გეოგრაფიული ნაჭარეფიშ დო ჩანარეფიშ სამედიცინო ლექსიკონიშ.

## ალ-იდრისიშ რუკეფი

File:Carte générale du globe tirée de la géographie d'El-Edrisi, milieu du XIIe s. de l'ère vulgaire - btv1b100601717.jpg | ალ-იდრისიშ მოსოფელიშ რუკა
File:12th-century map of the Indian Ocean by Al-Idrisi.jpg|ინდოეთიშ ოკიანეშ რუკა
File:Al-Idrisi-Azerbaijan.JPG|ოორუე-ბჟადალი სპარსეთიშ რუკა
File:Muhammad al-Idrisi - Oxford transcript of V-4.jpg|მარმარილოშ ზუღაშ ოორუე რეგიონიშ რუკა
File:Muhammad al-Idrisi - Oxford transcript of VI-4.jpg|ბალკანეთიშ ჩქონიშ რუკა
File:Muhammad al-Idrisi - Saint Petersburg transcript of VI-5.jpg|ბალკანეთიშ ჩქონიშ რუკა 
File:1154 Tabula Rogeriana noroeste Peninsula Iberica Al Idrisi copia mas antigua.jpg|იბერიაშ ჩქონიშ რუკა
File:1154 Tabula Rogeriana Al Idrisi transcripcion de Konrad Miller 1928 detalle.jpg|იბერიაშ ჩქონიშ რუკა
File:Senegal River according to al-Idrisi.jpg|წყარმალუ სენეგალიშ რუკა


## რესურსეფი ინტერნეტის
* მუჰამად ალ-იდრისი Encyclopedia.com-ის
* მუჰამად ალ-იდრისი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* ონლაინ გჷმოფინუა, Bibliothèque nationale de France (ფრანგულო)
* ალ-იდრისიშ მოსოფელიშ რუკა კონგრესიშ ბიბლიოთეკას

კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:არაბი გეოგრაფეფი
კატეგორია:არაბი კარტოგრაფეფი
კორთხონჯი

thumb|250px|''Narcissus poeticus''
**კორთხონჯი**  () — ოდიარე ჩანარეფიშ გვარი ამარილისიშობურეფიშ ფანიაშე. აკმოკათჷნს 60-შახ გვარობას, ნამუთ ჩანს ევროპას, სქირონაშქაზუღაპიჯის, წიმი დო შქა აზიას. 

კორთხონჯი ორდოგჷმაპირუ ანდაწანიანი ბოქვამ ჩანარი რე. ბოქცი ფორილი რე მოდინცხფერე ფურჩეფით. უფურცელე ოპეულე ღერს ართი ვარ-და მუახირენი ჩე ვარ-და ჸვინთელი პეული უღუ. პეულიშ მუდანობაშ, პეულოფორუშ სიგჷნძაშ დო ფერიშ მეჯინათ ირთჷ მუსხირენ საბაღე ჯიშო. დეკორატიული ჩანარი რე, გჷმირინუანა ბაღ-პარკეფიშ გაფორმებელო დო ეიოჭკირალ მასალათ. კორთხონჯიშ კანკალე გვარობაშ პეული იკათუანს ეთერამ ზეთის, ბოქვი — ალკალოიდეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ამარილისიშობურეფი
ჯონ ლე კარე

**დევიდ ჯონ მურ კორნუელი** (ინგლ. David John Moore Cornwell; დ. 19 გჷმათუთა, 1931, პული, ინგლისი — ღ. 12 გერგობათუთა, 2020, ტრურო, ინგლისი), უმოსო შინელი რე ფსევდონიმით **ჯონ ლე კარე**, ინგლ. John le Carré — ბრიტანალი ჭარუ დო ნოველისტი, პოპულარობა მიპალუ შპიონაჟური ჟანრიშ რომანეფით, ნამუეფიშ სიუჟეტეფს რე გერსხილი ბრელი კინოფილმი. მერჩქინელი რე მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულიანი პერიოდიშ ართ-ართ უდიდაშ ნოველისტო.

ჯონ ლე კარე გურაფულენდჷ სენტ-ენდრიუშ დო შერბორნიშ სკოლეფს. უკულ გურაფა გაგინძორჷ დიო ბერნიშ უნივერსიტეტის (შვეიცარია) დო უკულ კემბრიჯიშ ლინკოლ-კოლეჯის. 1950-იან დო 1960-იან წანეფს მუშენდჷ უშქურანჯობაშ სააგენტოეფს: MI5ს დო MI6ს.

ჯონ ლე კარექ ლიტერატურული კარიერა 1960-იანი წანეფიშ დაჭყაფუშე დიჭყჷ. ოდებიუტე რომანი 1961 წანას გჷმაბჟინუ. 1963 წანას გიშართჷ ლე კარეშ რომანქ *"თემბელი ჩხურუშე"*, ნამუქჷთ მალას გინირთჷ საირქიანო ბესტსელერო დო ავტორს კაბეტი პოპულარობა მოუღჷ.

ჯონ ლე კარეშ რომანეფი თანგილი რე მოსოფელიშ ბრელი ნინაშა დო გიმოჩამილი რე მილიონობათ ეგზემპლარი. ლე კარე რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული ლიტერატურული ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი.

## გიშნაგორა ნახანდეფი
* *Call for the Dead* (1961)
* *The Spy Who Came in from the Cold* (1963)
* *Tinker Tailor Soldier Spy* (1974)
* *The Honourable Schoolboy* (1977)
* *Smiley's People* (1979)
* *The Little Drummer Girl* (1983)
* *A Perfect Spy* (1986)
* *The Russia House* (1989)
* *The Night Manager* (1993)
* *The Tailor of Panama* (1996)
* *The Constant Gardener* (2001)
* *A Most Wanted Man* (2008)
* *A Legacy of Spies* (2017)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯონ ლე კარე ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* 
*  ჯონ ლე კარეშ პორტრეტეფი პორტრეტეფიშ ერუანულ გალერეას

კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი ჭარუეფი
კატეგორია:ბრიტანალი ნოველისტეფი
ზავოია (პოლონეთი)

**ზავოია** (პოლ. *Zawoja*) — ოფუტე პოლონეთის, მალოპოლსკიშ სავოევოდეს, სუხაშ პოვიატის, ზავოიაშ გმინას, წყარმალუ სკავიცაშ ლეხერს, სლოვაკეთიშ ხურგიშ გოხოლუას.

1975—1998 წანეფს, ოფუტე მიშმეშჷ ბელიშ სავოევოდეშ აკოდგინალუას.

ოფუტე ზავოია — ბაბიე გურაშ (1725 მ.) რაიონიშ თარი ტურისტული მიოლი პუნქტი რე. თაქ იდვალუაფუ ბაბიეგურაშ ერუანული პარკი, ნამუთ ტყაჩირო რე გჷმოცხადაფილი 1954 წანაშე.

2021 წანაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 7471 ადამიერი. ზავოია რე არძაშე უკაბეტაში (დოხოლ. 100 კმ²) დო არძაშე უგჷნძაში ოფუტე პოლონეთის (დოხოლ. 18 კმ). ოფუტეშ ჯოხოდვალა მოურს ვალაშურ ზიტყვაშე *zavoiu*, ნამუთ შანენს „ტყას წყარპიჯწკჷმა“.

## სქოლიო

კატეგორია:პოლონეთიშ ოფუტეეფი
კატეგორია:მალოპოლსკიშ სავოევოდეშ ოფუტეეფი
დაფნა დიუ მორიე

**დაფნა დიუ მორიე** (ინგლ. Daphne du Maurier; დ. 13 მესი, 1907, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 19 პირელი, 1989, კორნუოლი, ინგლისი) — ინგლისარი ჭარუ, ნოველისტი დო დრამატურგი.

დებადჷ ინგლისარი მსახიობეფიშ ჯერალდ დიუ მორიეშ დო მიურიელ ბომონტიშ ფანიას. ჭარალუათ ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ. ლიტერატურული კარიერა 1930-იან წანეფიშე დიჭყჷ. ოდებიუტე რომანი *"ჸოროფაშ შური"* 1931 წანას გჷმაბჟინუ.

დიუ მორიეს დიდი პოპულარობა მოუღჷ რომანქ *"რებეკა"*, ნამუქჷთ 1938 წანას გიშართჷ. წინგიქ გინირთჷ საირქიანო ბესტსელერო, გიმიჩინჷ მილიონობათ ეგზემპლარქ დო ითანგჷ მოსოფელიშ ბრელი ნინაშა. დიუ მორიეშ შხვა ნახანდეფიშე ეიოშინალი რე: *"ტავერნა იამაიკა*" (1936), "*მაფაშ გენერალი*" (1946), "*ჩქიმი ბიძისკუა რეიჩელი*" (1951), "*ჩიტეფი*" (1952), "*მერი ენი*" (1954), "*ჸუდე წყარპიჯის*" (1969) დო შხვეფი. დიუ მორიეშ ნაჭარეფს გერსხილი რე ბრელი კინოფილმი. ეიოშინალიე გიშარჩქინელი რეჟისორიშ ალფრედ ჰიჩკოკიშ  ეკრანიზაციეფი: *"ტავერნა იამაიკა"* (1939), *"რებეკა"* (1940) დო *"ჩიტეფი"* (1963).

დიუ მორიე მერჩქინელი რე რომანტიკოს ნოველისტო. თიში ნაწარმებეფი იხასიათებუ მელანქოლიური დო რეზონანსული დეტალეფით, ნამუეფით იკათუანს პარანორმალურ მოტივეფს ხოლო.
დიუ მორიეშ რომანეფიშ უმენტაშობაშ სიუჟეტი ივითარებჷ ავტორიშ ოდაბადე კორნუოლის.   დიუ მორიე რდჷ ბრიტანეთიშ იმპერიაშ ორდენიშ კომანდორი დო წინგიშ ერუანული პრემიაშ დო ედგარ ალან პოშ პრემიაშ ლაურეატი.

## გიშნაგორა ნახანდეფი
### რომანეფი
* *The Loving Spirit* (1931)
* *I'll Never Be Young Again* (1932)
* *The Progress of Julius* (1933) 
* *Jamaica Inn* (1936)
* *Rebecca* (1938)
* *Frenchman's Creek* (1941)
* *Hungry Hill* (1943)
* *The King's General* (1946)
* *The Parasites* (1949)
* *My Cousin Rachel* (1951)
* *Mary Anne* (1954)
* *The Scapegoat* (1957)
* *Castle Dor* (1961)
* *The Glass-Blowers* (1963)
* *The Flight of the Falcon* (1965)
* *The House on the Strand* (1969)
* *Rule Britannia* (1972)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დაფნა დიუ მორიე ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* დაფნა დიუ მორიე  ბრიტანული ბიბლიოთეკას 
* 
* დაფნა დიუ მორიე  ექსტერიშ უნივერსიტეტიშ სპეციალურ კოლექციას
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნოველისტეფი
კატეგორია:ინგლისარი დრამატურგეფი
ჟაკ დერიდა

**ჯაკ დერიდა** (ფრანგ. Jacques Derrida; დ. 15 კვირკვე, 1930, ალჟირი, საფრანგეთიშ ალჟირი — ღ. 9 გჷმათუთა, 2004, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფილოსოფოსი. შინელი რე მუჭოთ დეკონსტრუქციაშ ფილოსოფიაშ დუმარსხუაფალი. დერიდაშ ფილოსოფიური არზუანობაშა დიდი გოლინა იღვენუ ფერდინანდ დე სოსიურიშ ლინგვისტიკაქ დო ედმუნდ ჰუსერლიშ დო მარტინ ჰაიდეგერიშ ფენომენოლოგიაქ. დუდშე დერიდა ასოცირაფილი რდჷ პოსტსტრუქტურალიზმი დო პოსტმოდერნისტული ფილოსოფიაწკჷმა, მარა უკულიან წანეფს თიქ ჸათე მიმალობეფიშე დისტანცირებულქ იჸუ.

ჟაკ დერიდა რდჷ 40-შე უმოსი წინგიშ, ოშობათ ესეშ დო პუბლიკაციაშ ავტორი. თიში იდეეფქ შანულამი გოლინა იღვენუ ჰუმანიტარული დო სოციალური მენცარობეფიშა, გიშაკერზაფილო ფილოსოფიაშა, ლიტერატურაშა, იურისპრუდენციაშა, ანთროპოლოგიაშა, ისტორიოგრაფიაშა, ლინგვისტიკაშა, სოციოლინგვისტიკაშა, ფსიქოანალიზიშა დო პოლიტიკური თეორიაშა.

დერიდაშ ნახანდეფს უღუდჷ დო ასე ხოლო უღუ გოლინა ააშს, ევროპას, ობჟათე ამერიკას დო ჸეთი ქიანეფს სოდეთ დომინირენს კონტინენტური ფილოსოფია.

ჟაკ დერიდაშ ნახანდეფიშე ეიოშანალი რე: *"საჩიარი დო ფენომენი"* (1967), *"გრამატოლოგიაშ გეშა"* (1967), *"ჭარალუა დო შხვადოშხვანერობა"* (1967), *"ფილოსოფიაშ სანძღოეფი"* (1972).

დერიდაქ დებადჷ საფრანგეთიშ ალჟირს, ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ პარიზიშ უმაღალაშ ნორმალურ სკოლას. 1956 წანას საირქიანო გრანტი მიპალუ დო გურაფა გაგინძორჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. დერიდა რდჷ თეოდორ ადორნოშ დო ჰარი ოპენჰაიმერიშ პრემიეფიშ ლაურეატი. ნომინირაფილი რდჷ ნობელიშ პრემიაშა ლიტერატურაშ დარგის, მარა პრემია დღას ვემუღებჷ. დერიდაქ ღურუ 2004 წანაშ 9 გჷმათუთას, 74 წანერქ, პანკრეასიშ კიბოთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Leonard Lawlor. Entry in the Stanford Encyclopedia of Philosophy
* John Rawlings. ''Jacques Derrida'' Stanford Presidential Lectures in the Humanities and Arts
* Jean-Michel Rabaté.  Johns Hopkins Guide to Literary Theory.
* Guide to the Jacques Derrida Papers. Special Collections and Archives, The UC Irvine Libraries, Irvine, California.
* Guide to the Jacques Derrida Listserv Collection. Special Collections and Archives, The UC Irvine Libraries, Irvine, California.
* Mario Perniola, ''Remembering Derrida'', in "SubStance" (University of California), 2005, n.1, issue 106.

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსეფი
იან ფლემინგი

**იან ლანკასტერ ფლემინგი** (ინგლ. Ian Lancaster Fleming; დ. 28 მესი, 1908, მეიფერი, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 12 მარაშინათუთა, 1964, კენტერბერი, კენტი, ინგლისი) — ინგლისარი ჭარუ, ჯეიმს ბონდიშ წინგეფიშ სერიაშ ავტორი.

დებადჷ ბრიტანეთიშ პარლამენტიშ მაკათურიშ ვალენტაინ ფლემინგიშ დო თიში ალმასქუშ ეველინ ფლემინგიშ ფანიას. გურაფულენდჷ იტონიშ კოლეჯის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ მიუნხენიშ დო ჟენევაშ უნივერსიტეტეფს. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ შხვადოშხვა პროფესიათ. რდჷ ჟურნალისტი, ბანკირი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ფლემინგი მუშენდჷ ბრიტანეთიშ ოზუღე ინფორმაციაშ ნინალას.

იან ფლემინგიქ ლიტერატურული კარიერა 1950-იან წანეფიშე დიჭყჷ. 1953 წანას ფლემინგიქ გჷმაბჟინუ დეტექტივური დო შპიონაჟური ჟანრიშ რომანი *"[[კაზინო როიალი (რომანი)|კაზინო როიალი]]"*, ნამუქჷთ ავტორს დიდი პოპულარობა მოუღჷ. წინგიშ თარი პერსონაჟი რე ბრიტანალი თემბელი, MI6-შ ოფიცერი ჯეიმს ბონდი (კოდური ჯოხო 007). ჸათე წინგის უკულიან პერიოდეფს, 1954-1965 წანეფს, მაჸუნუ სერიაშ შხვა ნაწარმებეფქ. ბონდიშ წინგეფიშ სერიაქ მიპალუ კაბეტი პოპულარობა მოსოფელიშ მასშტაბით, ითანგჷ ბრელი ნინაშა დო გიმიჩინჷ წინგეფიშ 100 მილიონშე უმოს ეგზემპლარქ.

ჯეიმს ბონდიშ წინგეფიშ სიუჟეტის გერსხილი ბრელი კინოფილმი. ასეშახ (2023 წანა), შხვადოშხვა პერიოდეფს, ჯეიმს ბონდიშ როლი არსულუ შკვითი მსახიობიქ: შონ კონერი (1962–1967, 1971, 1983 წანეფს), დევიდ ნივენი (1967), ჯორჯ ლეზენბი (1969), როჯერ მური (1973–1985), ტიმოთი დალტონი (1987–1989), პირს ბროსნანი (1995–2002) დო დენიელ კრეიგი (2006–2021).

იან ფლემინგიქ ღურუ გურიშ ლახარათ 1964 წანაშ 12 მარაშინათუთას, 56 წანერქ.

## ნახანდეფი
### ჯეიმს ბონდიშ რომანეფიშ სერია
* *Casino Royale* (1953)
* *Live and Let Die* (1954)
* *Moonraker* (1955)
* *Diamonds Are Forever* (1956)
* *From Russia, with Love* (1957)
* *Dr. No* (1958)
* *Goldfinger* (1959)
* *Thunderball* (1961)
* *The Spy Who Loved Me* (1962)
* *On Her Majesty's Secret Service* (1963)
* *You Only Live Twice* (1964)
* *The Man with the Golden Gun* (1965)

### თხობელუეფიშ კათელეფი
* *For Your Eyes Only* (1960)
* *Octopussy and The Living Daylights* (1966)

### შხვა ნახანდეფი
* *The Diamond Smugglers* (1957)
* *Thrilling Cities* (1963)
* *Chitty-Chitty-Bang-Bang* (1964)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი
* იან ფლემინგი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ფლემინგიშ პორტრეტეფი პორტრეტეფიშ ერუანულ გალერეას
* იან ფლემინგი კინოფილმეფიშ ინტერნეტ-მუნაჩემეფიშ ბაზას

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი
ემპედოკლე

**ემპედოკლე** (ბერძნ. Ἐμπεδοκλῆς; დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 494, აგრიჯენტო, სიცილია — ღ. დოხოლაფირო  ჯვ.წ. 434, ეტნა ვარდა პელოპონესი) — ბერძენი სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსი.

წჷმარინუ კლასიკური ელემენტეფიშ კოსმოგონიური თეორია, ნამუშ მეჯინათ არსებენდჷ ოთხი ელემენტი: დაჩხირი, ჰაერი, წყარი, დიხა დო თენეფშე აკმოდირთუდჷ არძონერი სტრუქტურა. ემპედოკლე ჸათე ოთხი ელემენტის *"ჯინჯეფს"* უძახუდჷ.

ემპედოკლეშ აზრით არსებენდჷ ნძალეფი *"ჸოროფა"* დო *"ნჯარი"*. ჸოროფა ხეს უნწყჷნდჷ ელემენტეფიშ გოართოიანაფას, მუჟამსჷთ ნჯარი თინეფს აკმარღვანდჷ. 

ემპედოკლექ წჷმარინუ ევოლუციური გოვითარაფაშ ფანტასტიკური თეორია. ემპედოკლეშ აზრით დუდშე ზოხორინელო გორჩქინდჷ შხვადოშხვა ორგანოეფქ, მაგალთო თოლეფქ, ჸუჯეფქ, თუმეფქ, კითეფქ, ხელეფქ დო უკული თინეფიშ გოართოიანაფათ იფორმირჷ რსული ორგანიზმეფქ.

ემპედოკლეს ჯერდჷ შურეფიშ ტრანსმიგრაციაშ - მეტემფსიქოზიშ. ემპედოკლე ანტკიცენდჷ ნამდა ადამიერეფი დუდშე რდეს ღორონთიელი შურეფი, დემონეფი, ნამუეფით სიჰამას ცხოვრენდეს, სოიშახ თინეფქ გლახა საქვარ ვაკეთესინჷ. ჸათეშ გეშათ თინეფქ დიხაუჩაშა ქეგთოლეს. ჸათაქ თინეფქ ოკო იცხოვრესკო 30,000 მეტემფსიქოზური ციკლი - შხვადოშხვა ადამიერეფიშ რსხულეფს. დო ჸათეშ უკულ თინეფი კინ დართუდეს მუნეფიშ ღორონთიელი სტრუქტურას.

ემპედოკლეშ ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. თიში ნახანდეფიშ უმენტაშობაქ თეხანური ბორჯიშა ვამაჭირინუ. ემპედოკლეშ ღურაშ შხვადოშხვა ვერსია არსებენს. ართი პოპულარული ვერსიათ თის ვულკანი ეტნაშა ქინუსხაპაფჷ დო ჸათაშ დუჸვილუ დუდი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ემპედოკლე ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* Empedokles: Fragments, translated by Arthur Fairbanks, 1898.
*Empedocles  by Jean-Claude Picot with an extended and updated bibliography
*Empedocles: Fragments  at demonax.info

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ფილოსოფოსეფი
კლოდ ლევი-სტროსი

**კლოდ ლევი-სტროსი** (ფრანგ. Claude Lévi-Strauss; დ. 28 გერგობათუთა, 1908, ბრიუსელი, ბელგია — ღ. 30 გჷმათუთა, 2009, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ანთროპოლოგი დო ეთნოლოგი. მიშეღჷ დიდი თია სტრუქტურალიზმიშ დო სტრუქტურული ანთროპოლოგიაშ გოვითარაფაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Profile of Lévi-Strauss in ''The Nation''

* Various excerpts from ''Structural Anthropology'' at marxists.org
* List of works by Claude Lévi-Strauss 
* Excerpts from ''La Pensée Sauvage'' 
* Claude Lévi-Strauss: Tristes Tropiques, in English, translated by John Russell, 1961
* "Claude Lévi-Strauss, social constructivism and syllables across languages"

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ანთროპოლოგეფი
კატეგორია:ფრანგი ეთნოლოგეფი
აოსტა

**აოსტა** () — ნოღა ოორუე იტალიას, ბჟადალ ალპეფს. იდვალუაფუ წყარმალუ დორა-ბალტეაშ წყარპიჯიდ, გვალამ ლეხერს, ზუღაშ დონეშე 583 მ სიმაღალას. ვალე-დ’აოსტას ავტონომიური რეგიონიშ ნანანოღა. ნოღას რე ოქინაფუეფი. სატრანსპორტე ნოსქვი კაბეტი დო მორჩილი სენ-ბერნარიშ ჸალაიბონეფიშ მიოლეფწკჷმა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
ტრიესტი

**ტრიესტი** (; ; ; ; ) — ნოღა დო ონიშოლი ოორუე-ბჟაეიოლ იტალიას. იდვალუაფუ ადრიატიკაშ ზუღაშ წყარპიჯის, სლოვენიაშ ხურგიწკჷმა. ნოღაშ მახორობა 2018 წანაშ მუნაჩემეფით, აკმადგინანს 204,338 ადამიერს. 1918 წანაშახ მიშმეშჷ ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერიაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტრიესტი - ფოტოგრაფიული ოხემანჯღვერე - (იტალიური) - (pdf)                

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
ბარი (იტალია)

**ბარი** (, , ) — ონიშოლი ნოღა ობჟათე იტალიას, აპულიაშ რეგიონიშ დო ბარიშ პროვინციაშ ნანანოღა.

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კარლ ფონ კლაუზევიცი

**კარლ ფილიპ გოტლიბ ფონ კლაუზევიცი** (გერმ. Carl Philipp Gottlieb von Clausewitz; დ. 1 მანგი, 1780, ბურგი, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 16 გერგობათუთა, 1831, ბრესლაუ, სილეზია, პრუსიაშ ომაფე) — გერმანალი გენერალი, ოურდუმე თეორიტიკოსი დო ისტორიკოსი.

კლაუზევიცი მონაწილენდჷ საფრანგეთიშ რევოლუციურ ლჷმეფს დო ნაპოლეონიშ ლჷმეფს. ჭიჭე პერიოდის მსახურენდჷ რუსეთიშ იმპერიაშ არმიას ხოლო.

კლაუზევიციშ შანულამი ნახანდი რე *"ლჷმაშ გეშა"*, ნამუქჷთ 1816-1830 წანეფს იჭარჷ. წინგიშ თებაქ ავტორს ვაჭიშუ. წინგი გჷმაბჟინუ კლაუზევიციშ ოსურქ მარია სოფია ფონ ბრიულიქ, 1832 წანას. კლაუზევიციშ ჸათე ნახანდი მერჩქინელი რე ართ-ართ უდიდაშ ფუნდამენტურ დო მონუმენტურ ნახანდო ოურდუმე სტრატეგიაშ დარგის. თიქ დიდი გოლინა იღვენუ სტრატეგიული არზუანობაშ გოვითარაფაშა.

კლაუზევიცი რდჷ რეალისტი, თაშნეშე რომანტიკოსი. ფშხირას ირინუანდჷ ევროპული გონათუარობაშ რაციონალურ იდეეფს.

კარლ ფონ კლაუზევიციქ ღურუ 1831 წანაშ 16 გერგობათუთას, 51 წანერქ, ქოლერათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კარლ ფონ კლაუზევიცი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* Clausewitz homepage, large amounts of information.
* 
* The Influence of Clausewitz on Jomini's Le Précis de l'Art de la Guerre
* ''Two Letters On Strategy'', addressed to the Prussian general-staff officer, Major von Roeder, respectively of 22 and 24 December 1827.
* Erfourth M. & Bazin, A. (2014). Clausewitz's Military Genius and the #Human Dimension. The Bridge.

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი გენერალეფი
კატეგორია:გერმანალი ისტორიკოსეფი
სოკრატეშახჷ ფილოსოფია

**სოკრატეშახჷ ფილოსოფია**, თაშნეშე **ორდოიანი ბერძენული ფილოსოფია** — ანტიკური ბერძენული ფილოსოფია სოკრატეშ ბორჯიშახჷ. სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსეფი ოქიანუშ დო ორთაშობური მოლინეფიშ გოჭყაფაშ ენწყუმას ოცადუდეს უმოს რაციონალურო დო ვახვილუდეს მითოლოგიას. თინეფიშ იდეეფი გერსხილი რდჷ ორთაშობურ კანონეფს დო ვართ რელიგიურ დო მითოლოგიურ დოგმეფს. 

სოკრატეშახჷ ფილოსოფიაქ დიჭყჷ ჯვ.წ. VI ოშწანურას, იონური სკოლაშ წჷმმარინაფალეფით: თალესით, ანაქსიმანდრეთ დო ანაქსიმენეთ. თალესიშო ირფელიშ დაჭყაფური სუბსტანცია, *[[არქე]]* რდჷ - წყარი, ანაქსიმანდრეშო *[[აპეირონი]]* დო ანაქსიმენეშო ჰაერი. ჰერაკლიტეს არქეთ დაჩხირი მიოჩქუდჷ. 

პითაგორაშ აზრით ოქიანუ აკმოდირთუდჷ რიცხუეფიშე. 

მახუთა ოშწანურაშ ელეიარეფიშ ბუნაშ წჷმმარინაფალეფიშ (პარმენიდე, ზენონი, მელისუსი) აზრით არსებენს ხვალე ართი პრინციპი ნამუთ ვეთირუ. ანაქსაგორა დო ემპედოკლე ოქიანუშ გოჭყაფაშ იდეას უჯინედეს პლურალისტურო. ლევკიპე დო დემოკრიტე ფირქენდეს, ნამდა არსებენდჷ ხვალე ფირუტა დო მატერია. ლევკიპე დო დემოკრიტე უმოსო შინელი რენა ატომიზმით.

სოკრატეშახჷ ფილოსოფიას უღუდჷ კაბეტი შანულობა. ჸეთი პერიოდიშ ფილოსოფოსეფქ დარსხუეს ბჟადალური ცივილიზაციაშ თარი კონცეფციეფი, მაგალთო ნატურალიზმი დო რაციონალიზმი. თინეფიშ იდეეფქ მიშეღჷ დიდი კონტრიბუცია უკულიანი პერიოდიშ მენცარული მეთოდოლოგიაშ გოვითარაფაშა.

სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსეფიშ ნახანდეფს ვამუჭირინუაფჷ თეხანური ბორჯიშა. ფრაგმენტეფს, თინეფიშ იდეეფშე შეთმოფხვადუთ უკულიანი პერიოდიშ ავტორეფიშ ნაჭარეფს. სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსეფს ციტირენა პლატონი, არისტოტელე, პლუტარქე, ციცერონი, სექსტუს ემპირიკუსი დო შხვეფი.

კატეგორია:სოკრატეშახჷ ფილოსოფია
კატეგორია:სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Pre-Socratic philosophy at PhilPapers
*Collections Containing Articles on Presocratic Philosophy
ლევკიპე

**ლევკიპე** (ბერძნ. Λεύκιππος; დ. ჯვ. წ. V ოშწანურა, მილეტი ვარდა აბდერა ვარდა ელეია — ღ. ჯვ. წ. V ოშწანურა) — ბერძენი სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსი, შინელი რე მუჭოთ ატომიზმიშ თეორიაშ დუმარსხუაფალი დო დემოკრიტეშ ომენცარე ხემანჯღვერი. ლევკიპეშ აზრით არსებენდჷ ხვალე ფირუტა დო ატომეფი. ატომეფიშე აკმოდირთუდჷ ირნერი მატერია დო ხვალე ვოიდი - ფირუტა ვეკათუანდჷ მუთუნს. ლევკიპეს მითმიოჭარა ჟირი ნახანდიშ ავტორობას: *"დიდი მოსოფელიშ სისტემა"* დო *"არზუანობაშ გეშა"*. ნამთინს ვამუჭირინუაფჷ თეხანური ბორჯიშა. 

ლევკიპეშ ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. ართ-ართი ვერსიათ თინა დაბადებე მილეტის. ჯვ.წ. 440-430 წანეფს თის ქუდურსხუაფჷ სკოლა ნოღა აბდერას.

ლევკიპეშ ფილოსოფიურ არზეფს, შეთმოფხვადუთჷ არისტოტელეშ დო თეოფრასტეშ ნაჭარეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლევკიპე ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ფილოსოფოსეფი
ჰერაკლიტე

**ჰერაკლიტე ეფესარი** (ბერძ. Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος; დ. დოხოლაფირო ~ ჯვ.წ. 540, ეფესო, იონია — ღ. დოხოლაფირო ~ ჯვ.წ. 480, ეფესო, იონია) — ჯვეში ბერძენი სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსი, იონური სკოლაშ წჷმმარინაფალი.

ჰერაკლიტეშ ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. თინა ჸოფე ართი ფილოსოფიური ნახანდიშ - *"ორთაშ გეშა"* ავტორი, ნამუქჷთ თეხანური ბორჯიშა ვამაჭირინუ. ჰერაკლიტეს მითმიოჭარანა შხვადოშხვა ციტატეფს, ფრაზეფს, ნამუეფიშ უმენტაშობა უკულიანი პერიოდეფიშ ფაბრიკაცია რე. 

ჰერაკლიტე რჩქინელი რდჷ მუჭოთ დეპრესიული დო მელანქოლიური ფილოსოფოსი, ჸათეშ გეშათ თის "*მანგარინჯე ფილოსოფოსი*"-ს ხოლო უძახჷდეს. თაშნეშე, ჰერაკლიტე შინელი რე მუჭოთ *"უგუგებუ ფილოსოფოსი"*. 

ჰერაკლიტეშ ფილოსოფიაშ ცენტრალური იდეა რე ოპოზიციური პრინციპეფიშ ართოიანობა დო ირფელიშ შეთირუაშ კონცეფცია. ჰერაკლიტეშ აზრით ირფელი თირუაშ პროცესის რე დო "ართ წყარმალუშა ჟირშა ვემშირთე".

თალესიშო ირფელიშ დაჭყაფური, *[[არქე]]* წყარი ქორენდა, ანაქსიმანდრეშო - აპეირონი, ანაქსიმენეშო - ჰაერი, ჰერაკლიტეშო არქე რე დაჩხირი, ნამუთ ირო რდჷ დო დღას ვაშკირტუდჷ. ჰერაკლიტე თვალუნდჷ ნამდა ლოგოსი რდჷ მოსოფელიშ სტრუქტურაშ თარი კონტრიბუტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰერაკლიტე ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* 

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსეფი
პოტენცა

**პოტენცა** ( ,  , აბანობ. *Putenz*) — ნოღა იტალიას, ბაზილიკატაშ რეგიონიშ დო პოტენცაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მახორობაშ მეჯინათ, რეგიონს პირველ აბანს რე,  ფართობით — მავითაართა.

ნოღაშ მაფორუ რე წმ. ჯერარდო. ნოღაშ დღა ეიშანუაფუ 30 მესის.

## სქოლიო

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
ანკონა

**ანკონა** () — ნოღა დო ონიშოლი ადრიატიკაშ ზუღაპიჯის, იტალიას. მარკეშ რეგიონიშ დო ანკონაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 


კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ადრიატიკაშ ზუღაშ ონიშოლეფი
კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
კამპობასო

**კამპობასო** ( ,  ) — ნოღა იტალიას. მოლიზეშ რეგიონიშ დო კამპობასოშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

ნოღაშ მაფორუ რე წიმ. გერგი. ნოღაშ დღახუ — 23 პირელი.


კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
ტურინი

**ტურინი** ( ,  ) — ნოღა იტალიას, ოორუე იტალიაშ შანულამი ოსაქვარე დო კულტურული ცენტრი. პიემონტიშ რეგიონიშ დო მეტროპოლიტური ნოღა ტურინიშ (სტატუსით ომანგუ პროვინციას) ადმინისტრაციული ცენტრი.
ნოღა მახორობაშ მეჯინათ მაანთხა აბანს რე რომიშ, მილანიშ დო ნეაპოლიშ უკული.

ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ დორა-რიპარიაშ წყარმალუ პოშ ინოკათუაშ აბანს, პადანიშ რზენს, ბჟადალ ალპეფიშ კართეს, ალპეფიშ ჸალაიბონეფიშ მიოლეფწკჷმა.

ნოღა მოსოფელს ჩინებული რე ქირსიანული რელიკვიათ — ტურინიშ მუკოქვენჯით, თაშნეშე ოკუჩხბურთე კლუბეფით „იუვენტუსი“ დო „ტორინო“.


კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
ნეაპოლი

**ნეაპოლი** (, ნეაპ. Nàpule,  „ნეა პოლის“ — *ახალი ნოღა*) — ისტორიული ნოღა ობჟათე იტალიას, კამპანიაშ რეგიონიშ დო ნეაპოლიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნეაპოლი ჩინებული რე დინდარი ისტორიათ, ხელუანობათ დო კულტურათ. ნოღა იდვალუაფუ ნეაპოლიშ ჸუჯის, ჟირ ვულკანურ ტერიტორიაშ შქას: ვეზუვიშ გვალაშ დო ფელეგრინიშ ველეფს შქას.

ნეაპოლი ჯვეშ ბერძენეფქ დარსხუეს დო „ნეა პოლის“ (ახალი ნოღა) გიოდვეს. ნოღა ძალამ კაბეტ როლს ლაჸაფენდჷ, მუჭოთ რომიშ იმპერიაშ ცენტრალური პროვინცია. 1282-1816 წანეფს ნეაპოლი კჷნ ჯოხოდვალაშ ომაფეშ ნანანოღა რდჷ, მოგვიანაფათ ნოღა მიშმეშჷ სიცილიაშ აკოდგინალუაშა.

ამდღა ნეაპოლი მასუმა მეჭედელო დოხორელი ნოღა რე იტალიას, რომიშ დო მილანიშ უკული, დო მავითოხუთა ევროპას. ნეაპოლიშ მახორობა 4.4 მილიონს აკმადგინანს. მახორობაშ უკაბეტაში ნორთი ოხორანს ესპანურ კვარტლეფს. ცენტრალურ ნეაპოლს ოხორანს ართი მილიონი აბანობური მახორუეფი — ნეაპოლარეფი (Neapolitans). აბანობური მახორობა რაგადანს ნეაპოლურ ნინაშა, ნამუშ მუსხირენ დეალექტშა დახე ედომუშამ ობჟათე იტალია რაგადანს.

ნეაპოლწკჷმა რე მერსხილი პიცაშ გოჭყაფა. ჩინებული რე თე ნოღაშ კულტურა: ნეაპოლს მეთმურსხუანა მადოლინიშ (მუსიკალური მიოგამალი) გოჭყაფას. ჩინებული რე ნეაპოლიტანური ფოლკლორული მუსიკათ. რე ანდა პოპულარული ფიგურა დო შანი, ნამუეფჷთ ჩინებული რე მუჭოთ ნეაპოლიშ სიმბოლოეფი: თარი წიმინდანიშ — Januarius-იშ, Pulcinella-შ სიმბოლო დო ოჸეეფი.
thumb|center|600px|ნეაპოლიშ პანორამა


კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
ბოლონია

**ბოლონია** (, ემილ. Bulåggna, ) — ნოღა ოორუე იტალიას, ემილია-რომანიაშ რეგიონიშ უკაბეტაში ნოღა დო ბოლონიაშ პროვინციიაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იტალიაშ ნოღეფს შქას, მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ მა-7 აბანს რე, იდვალუაფუ 1-მილიონიანი მეტროპოლიური ოფირჩაშ ცენტრის. ნოღას ოხორანს დოხოლაფირო 394,843 მენმოღალე (2020). რე რკინაშარაშ, ოავტომობილე დო ოჰეერე რზეფიშ ნოსქვი. 

ბოლონია შანულამი კულტურული დო ჸოფური ცენტრი რე, ნოღაშ ოქინაფური შანულამობა შილებე მეჭარილქ იჸუას მუჭოთ მონუმენტეფიშ დო არქიტექტურული ნოდგჷმეფიშ (შქა ოშწანურეეფიშ ყორშეფიშ, ანტიკური დგჷმილეფიშ, ოზვამეეფიშ) ჰომოგენურ აკნაკათას, თაშნეშე ხელუანობაშ მუნუშეფს, ნამუეფჷთ პირველი კლასიშ არქიტექტურული დო ხელუანობური ისტორიაშ დოინალაფა რე. ბოლონია შანულამი ოტრანსპორტე ოკართუ შარა რდჷ ოორუე იტალიაშ რზეფიშ დო ორკინაშარე ღოზეფშო, ბოლონიას თაშნეშე ანდა მექანიკური, ელექტრონული დო ოჭკომალიშ ინდუსტრიაშ დუდ ოფისი რე. არძაშე ბოლო 2009 წანაშ *ევროპაშ რეგიონული ეკონომიკაშ ძინაშ ინდექსიშ* (E-REGI) მეჯინათ, ბოლონია იტალიას პირველი დო ევროპას 47-ა ნოღა რე თიში ეკონომიკური ძინაშ ინდექსიშ მეჯინათ.

ბოლონია პრესტიჟული კულტურული, ეკონომიკური დო პოლიტიკური ინსტიტუტეფიშ ოდაბადე რე, თაშნეშე, მუჭოთ ევროპაშ ართ-ართი არძაშე ოსქვაფური ოვაჭარე გჷმოფინუეფიშ რაიონი.


კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
ანაქსაგორა

**ანაქსაგორა** (ბერძნ. Ἀναξαγόρας, დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 500, კლაზომენი, იონია — ღ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 428, ლამპსაკოსი) — ბერძენი სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსი, იონური სკოლაშ წჷმმარინაფალი.

დებადჷ ნოღა კლაზომენს, არისტოკრატეფიშ ფანიას. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 456 წანას ათენიშა მიდურთუმჷ. ჸათაქ თიქ გეჩინებაფუ ათენარი პოლიტიკოსი, ოურდუმე მოღალე პერიკლე დო თიშ მაჸალეთ გინირთჷ. პოლიტიკური ბაძაძეფიშ გეშა ანაქსაგორა ოჭოფეს. მარა მალას, პერიკლეშ მოხვარათ, გოუტეს. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 434-433 წანაშე ანაქსაგორაქ ლამპსაკოსიშა გეგნიხორჷ, სოდეთ დოღურე ჯვ.წ. 428 წანას.

ანაქსაგორა რდჷ ფილოსოფიაშ წინგიშ ავტორი, ნამუსჷთ თეხანური ბორჯიშა ვამუჭირინუაფჷ, ხვალე ფრაგმენტეფი რე ასქილადირი. 

ანაქსაგორა ოცადუდჷ შხვადოშხვა ორთაშობური მოლინეფიშ მენცარულ ენწყუმას, წჷმარინუ პანსპერმიაშ ჰიპოთეზა, გიმირკვიუ გეუკუმელაფაშ ბაძაძეფი დო შხვა. ანაქსაგორას ბჟა გოვარვალერ მეტალიშ მასათ მიოჩქუდჷ, ნამუშ ზომათ პელოპონესიშე დიდი რდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Anaxagoras entry by Michael Patzia in the Internet Encyclopedia of Philosophy
* Translation and Commentary from John Burnet's *Early Greek Philosophy*.

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:სოკრატეშახჷ ფილოსოფოსეფი
ტრენტო

**ტრენტო** (; ) — ნოღა ოორუე იტალიას, წყარმალუ ადიჯეშ ლეხერს, ტრენტინო-ალტო-ადიჯეშ რეგიონიშ დო ტრენტოშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. XVI ოშწანურას თაქ იდვალუაფუდჷ ტრიდენიშ სხუნუ. 

ტრენტო რეგიონიშ დო ოართეთ ოორუე იტალიაშ ართ-ართი თარი ოგონათუე, ომენცარე, ფინანსური დო პოლიტიკური ცენტრი რე. ტრენტოშ უნივერსიტეტი იტალიაშ პირველ 30 კოლეჯშა მიშმურს. ნოღას უღჷ შქა ოშწანურეეფიშ დო რენესანსული უსქვამაში ისტორიული ცენტრი, სოდე იდვალუაფუ ანდა ჯვეში დგჷმილი, სამანგათ ტრენტოშ კათედრალი დო ბუონკონსილოშ ჯიხაზურგა. 

თეხანური ტრენტო კოსმოპოლიტური ნოღა რე, მაღალგოვითარაფილი სოციალური სერვისეფით. ნოღას შხირას გეთმიოდვანა ოსადიე პოზიციეფს იტალიაშ არძაშე მაღალი ხარსიხიშ რინაშ 103 ნოღას შქას. თეწკჷმა ართო ტრენტო დო თიში პროვინცია იტალიას ართ-ართი არძაშე დინდარი დო გოპეულერი რე.

## სქოლიო


კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
კალიარი

**კალიარი** ( , , ) — ნოღა იტალიას, ნამუთ იდვალუაფუ კოკი სარდინიას. სარდინიაშ რეგიონიშ დო მეტროპოლიტური ნოღა კალიარიშ (სტატუსით ომანგუ პროვინციას) ადმინისტრაციული ცენტრი.


კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
კატანძარო

**კატანძარო** ( /, , , ) — ნოღა იტალიას, კალაბრიაშ რეგიონიშ დო კატანძაროშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ სკუილაჩეშ ჸუჯიშე 7 კილომეტრიშ მეძენას.


კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
ფლორენცია

**ფლორენცია** (, ჯვ. იტალ. Fiorenza, ) — ნოღა იტალიას, ტოსკანაშ რეგიონიშ დო ფლორენციაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა რეგიონიშ არძაშე დოხორელი ნოღა რე 367,150 მახორუთ (1 500 000 შემოგარენის ჩათვლით).

ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ არნოშ მანგას, დინდარი რე მუში ისტორიათ. ფლორენცია უშანულამაში ნოღა რდჷ შქა ოშწანურეფს დო რენესანსიშ ეპოქას, გიშაკერზაფილო არქიტექტურათ დო ხელუანობათ. შქა ოშწანურეეფიშ ფლორენცია ვაჭარუაშ დო ფინანსური ცენტრი რდჷ. დიო ხოლო მა-13 ოშწანურას დალიას, გორჩქინელ მენმოღალეეფიშ დო ვაჭარეფიშ ფენაქ ოგინაფეთ ფურკჷ ფეოდალეფიშ პრივილეგიეფი.

ფლორენცია შხირას მიარზებუ იტალიური რენესანსიშ არკვანო. თიშა შქა ოშწანურეფიშ ათენჷთ უჯოხონა. მედიჩეფიშ მართუალაშ პერიოდის, ხანგჷნძეთ დე-ფაქტო ზოხორონალათ უღუდჷ. 1865-შე 1870-შა — იტალიაშ ომაფეშ ნანანოღათ რდჷ.

ნოღა მილიონობათ ტურისტის მიკმინჭანს დო 1982 წანას გეგმიცხადჷ მოსოფელიშ კულტურულ მონძალათ. ფლორენცია ჩინებული რე მუჭოთ მოსოფელიშ ართ-ართი ნოღა, ნამუქჷთ გულა იღვენუ მოდოფელს კულტურული დო ისტორიული თვალწონუათ. ფლორენცია რე საუჯგუშოთ ასქილადირი რენესანსული ნოღა მოსოფელს დო ბრელ თის იტალიაშ კულტურულ ნანანოღათ მირჩქინანს. ნოღა თაშნეშე ანდა ისტორიული პიჯიშ ოდაბადე რე. სამსნგათ: დანტე ალიგიერი, ბოკაჩო, ბოტიჩელი, ჩეზარო პეტრარკა, ლეონარდო და ვინჩი, კოზიმო დე მედიჩი, ლორენცო დე მედიჩი, რაფაელი, ნიკოლა ფლამელი, ნიკოლო მაკიაველი, მიქელანჯელო, დონატელო, გალილეო გალილეი, ეკატერინე მედიჩი, რობერტო კავალი დო თაშ უკული.


კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
იოჰანეს ჰეველიუსი

**იოჰანეს ჰეველიუსი** (პოლ. Jan Heweliusz, გერმ. Johannes Hevel, ლათ. Johannes Hevelius; დ. 28 ღურთუთა, 1611, გდანსკი, რეჩ პოსპოლიტა — ღ. 28 ღურთუთა, 1687, გდანსკი, რეჩ პოსპოლიტა) — პოლონარი ასტრონომი. რდჷ გდანსკიშ მერი.

დებადჷ ნოღა გდანსკის, პივათ მოვაჭრეეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ გდანსკიშ გიმნაზიას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ლეიდენიშ უნივერსიტეტის. შარალენდჷ ინგლისის, საფრანგეთის, სოდეთ გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი მენცარეფი პიერ გასენდი დო მარენ მერსენი. ჰეველიუსიქ 1634 წანას გდანსკიშა დირთჷ. 1639 წანაშე ჰეველიუსიშ ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ასტრონომია. თიქ 1641 წანას, მუში ჸუდეს ეიოგჷ კერძო ობსერვატორია დო დიჭყჷ მენცარული რკვიებეფი.

იოჰანეს ჰეველიუსიქ გიმირკვიუ ბჟაშ შანეფი, თუთაშ ჟინპიჯი, მიოგორუ სუმი კომეტას, ეჭარუ ჰალოშ ფენომენი, ვითი მურიცხეჭაჭილი დო შხვა. ჰეველიუსი მერჩქინელი რე თუთაშ ტოპოგრაფიაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Galileo Project on Hevelius
*Jan Heweliusz - Gdańszczanin Tysiąclecia 
*Hevelius's new constellations
*Johannes Hevelius's correspondence on the Paris Observatory digital library
*[Works by Johannes Hevelius](https://polona.pl/search/?query=author:Heweliusz&filters=creator:%22Heweliusz,_Jan_(1611--1687)%22,creator:%22Heweliusz,_Jan_(1611--1687)_Autor%22,public:1,hasTextContent:0&advanced=1) in digital library Polona

კატეგორია:პოლონარეფი
კატეგორია:პოლონარი ასტრონომეფი
ლეონიდ კანტოროვიჩი

**ლეონიდ ვიტალიშ სქი კანტოროვიჩი** (რუს. Леони́д Вита́льевич Канторо́вич; დ. 19 ღურთუთა, 1912, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 7 პირელი, 1986, მოსკოვი, რსფსრ, სსრრ) — რუსი დო სხუნუური მათემატიკოსი დო ეკონომისტი, რესურსეფიშ ოპტიმალური გორთუალაშ თეორიაშ რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ეკონომიკაშ დარგის 1975 წანას (ტიალინგ კუპმანსიწკჷმა ართო). მერჩქინელი რე ღოზური პროგრამირაფაშ დუმარსხუაფალო.

დებადჷ სანქტ-პეტერბურგის, ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ მათემატიკას ლენინგრადიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის. 22 წანერი რდუნ თეშ მიპალუ რსული პროფესორიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკული კანტოროვიჩი მუშენდჷ სხუნუეთიშ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლეონიდ კანტოროვიჩი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ლეონიდ კანტოროვიჩი Mathematics Genealogy Project-ის
* ლეონიდ კანტოროვიჩი Nobelprize.org-ის
* ლეონიდ კანტოროვიჩი informs.org-ის
* ლეონიდ კანტოროვიჩი IDEAS/RePEc-ის

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:რუსი ეკონომისტეფი
ალექსანდრე პოპოვი

**ალექსანდრე სტეფანეშ სქი პოპოვი** (რუს. Алекса́ндр Степа́нович Попо́в; დ. 16 მელახი [ჯვ.სტ. 4 მელახი], 1859, კრასნოტურინსკი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 13 ღურთუთა [ჯვ.სტ. 31 ქირსეთუთა, 1905], 1906, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთიშ იმპერია) — რუსი ფიზიკოსი, მერჩქინელი რე რადიოშ ართ-ართ გჷმმაგონებელო. პოპოვიქ პრეზენტაცია მუში გჷმოგონებაშ გეშა, 1895 წანაშ 7 მესის აკეთჷ. ჸათე დღა (7 მესი) ასე ხოლო ეიშინუაფუ რუსეთის მუჭოთ რადიოშ დღა.

პოპოვიშ იდეეფი გერსხილი რდჷ ბრიტანალი ფიზიკოსიშ ოლივერ ლოჯიშ მენცარულ რკვიებეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
* რადიოშ გჷმოგონება
* რადიოშ დღა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალექსანდრე პოპოვი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* ალექსანდრე პოპოვიშ სასაფლა

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ფიზიკოსეფი
პერუჯა

**პერუჯა** (, ) — ნოღა იტალიას, უმბრიაშ რეგიონიშ ისტორიული ნანანოღა, პერუჯაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფუ სუბეეფს, სოდე გინიჯინინე უთებუ პანორამული მიოჯინი ტიბრიშ ლეხერშა დო ტრაზიმენოშ ტობაშა.


კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფიშ ნანანოღეფი
ტეთისი

**ტეთისი** — პრეისტორიული ოკიანე, ნამუთ არსებენდჷ მეზოზოურ დო კაინოზოურ ეპოქეფს დო იდვალუაფუდჷ გონდვანაშ დო ლავრაზიაშ კონტინენტეფშქას, ინდოეთიშ დო ატლანტიშ ოკიანეეფიშ გოჭყაფაშახჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტეთისი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 

კატეგორია:ტეთისი
ტოფური

**ტოფური** თაშნეშე **სუმჸუჯა**, **სუმჸუჯაშ ტყა** (Trifolium) — ართწანიან დო ანდაწანიან ჩანარეფიშ გვარი პოპოქიშობურეფიშ ფანიაშე. არძა გვარობა ოდიარე რე. თინეფიშ ფურცელი სუმ ფურცელამა რე (თაურეშე მოურს ჩანარიშ ჯოხო). პეულეფი ჭითა, ჸვინთელი, ჩე ვარ-და ვარდიშფერი რე, აკოკორობილ დუდელეშობურ, ოშა-გოშათ ტიანიშობურ პეულეფო. გჷმნაღელი მორჩილი პოპოქი რე, 1-2, ოშა-გოშათ 3-6 თასით. ჯინჯეფი თარლირეამი რე. თინეფს კაბეტი მუდანობათ ივითარებუ აზოტიშ მიშმაჸონაფალი ბაქტერიეფიშ ხოშქოშეფი, ნამუეფჷთ ადინდარენა დიხას აზოტამი აკნადგუმეფით.  

300-შახ გვარობა უმენტაშო ჩანს ევროპაშ, აზიაშ, აფრიკაშ დო ოორუე ამერიკაშ ზჷმიერ დო სუბტროპიკულ რეგიონეფს. საქორთუოს ჩანს 40-შახ გვარობა. ტოფურიშ ანდა გვარობა ორინჯიშ საუჯგუშო ოჩამური რე დო ქიახანი რე კულტურეფშა რე მიშაღალირინ. თეჸურეშე ეიოშანალი რე ჭითა ანუ დოლოშ ტოფური (Trifolium pratense), ნამუშ ჟირი ფორმა რე — საგვიანე ანუ ოორუეშ ართოცალუ დო საადრიო ანუ ობჟათეშ ჟიროცალუ; ვარდიშფერი ანუ შვედური ტოფური (Trifolium hybridum) — ოჩამურო გჷმირინუანა შხვა ყუბერამეფკჷმა ართო; ჩე ტოფური (Trifolium repens) — თასჷნა შხვა ტოფურწკჷმა ვარ-და ყუბერამეფწკჷმა ართო. გჷნოდიარაშ უკული ბიწორას ეთმურს.
ედუარდ ზიუსი

**ედუარდ ზიუსი** (გერმ. Eduard Suess; დ. 20 მარაშინათუთა, 1831, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 26 პირელი, 1914, ვენა, ავსტრია-უნგრეთი) — ავსტრიალი გეოლოგი. წჷმარინუ სუპერკონტინენტი გონდვანაშ დო პრეისტორიული ოკიანე ტეთისიშ არსებობაშ ჰიპოთეზა, მიშეღჷ ტერმინი ბიოსფერო.

დებადჷ ლონდონს. გურაფულენდჷ ვენაშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ვენაშ უნივერსიტეტის. რდჷ პალეონტოლიგიაშ დო გეოლოგიაშ პროფესორი.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* *Über die Brachiopoden der Kössener Schichten* (1854)
* *Der Boden der Stadt Wien* (1862)
* *Die Entstehung der Alpen* (1875)
* *Das Antlitz der Erde* in three volumes (1885–1909)
** ''La face de la terre'', (1897–1918), translation de l'allemand par Emmanuel de Margerie, préface par Marcel Alexandre Bertrand
** ''The Face of the Earth'', trans. of ''Das Antlitz der Erde'' in 5 vols. (1904–1924)
* *Erinnerungen* (1916)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ედუარდ ზიუსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ავსტრიალეფი
კატეგორია:ავსტრიალი გეოლოგეფი