open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჰალმაჰერიშ ზუღა

right|thumb|300x300px|ჰალმაჰერიშ ზუღა
**ჰალმაჰერიშ ზუღა** იდვალუაფუ ბჟადალშე რჩქალი ოკიანეშ ოშქაშე ნორთიშ, მალაიშ არქიპელაგის. გინოზინდილი რე ობჟათეშ 1 ° პარალელს დო ბჟაეიოლიშ 129 ° მერიდიანს შქას. ოორუეშე გოჸუნსჷ რჩქალი ოკიანე, ბჟადალშე იდვალუაფუ კოკი ჰალმაჰერა, ბჟაეიოლშე რე კოკეფი: ვაიგეო დო ირიან-ჯაია, ობჟათეშე რე  - სერამიშ ზუღა. ფართობი რე 75.000 კმ², ოშქაშე გიონჭაფუ რე 747 მ, არძოშე უტომბაში გიონჭაფუ რე 2072 მ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Halmahera Sea entry on the Glossary of Physical Oceanography

კატეგორია:ინდონეზიაშ ზუღეფი
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
ვენაშ უნივერსიტეტი

**ვენას უნივერსიტეტი** () ავსტრიას დირსხუ 1365 წანას, რუდოლფ IV-იშე დო თეშ გეშა Alma Mater Rudolphina გიადუ. თინა უდიდაში დო უჯვეშაში უნივერსიტეტი რე გერმანულნინამი ორენს (პრაღაშ უნივერსიტეტის ვემუოკოროცხანთ-და, ნამუთ ნორთობურო გერმანულნინამი რდჷ). ვენაშ შხვა უნივესიტეტეფშე გიშაგორალო, თიშა თაშნეშე ვაფორმალურო „ჰოპტუნიშ“ („თარი უნივერსიტეტი“) უჯოხონა.

## ისტორია
## რჩქინელი მარწაფალეფი
## რჩქინელი კურსნათებუეფი
## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი (გერმანულო დო ინგლისურო)
* გონათუა ავსტრიას: ხეონჯღვერე 

კატეგორია:ავსტრიაშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:ვენა
ლაპტევეფიშ ზუღა

**ლაპტევეფიშ ზუღა** (; *ცჷნდჷრიშ ზუღა*, *ნორდენშელდიშ ზუღა*) — ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ ელახიანი ზუღა. ზუღა იდვალუაფუ ცჷნდჷრიშ დო ტაიმირიშ ჩქონიშ ოორუე ნორთეფიშ, ოორუე დიხაშ დო ახალი ცჷნდჷრიშ კოკეფიშ შქას. ბჟადალშე უხურგანს კარიშ ზუღა, ბჟაეილშე – ბჟაეიოლი ცჷნდრიშ ზუღა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ლაპტევეფიშ ზუღა - დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია 
*ლაპტევეფიშ ზუღა - ბრიტანიკა


კატეგორია:ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ზუღეფი
ბეატა შიდლო

მარჯვნივ|200პქ|მინი|ბეატა შიდლო
**ბეატა მარია შიდლო** (პოლ. Beata Maria Szydło); დ. 15 პირელი, 1963, ნოღა ოსვენციმი) — პოლონარი პოლიტიკოსი, პოლონეთიშ პრემიერ მინისტრი 2015 წანაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ოსური პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1963
ტიმორიშ ზუღა

thumb|250x250px|ტიმორიშ ზუღა
**ტიმორიშ ზუღა** იდვალუაფუ ოორუეშე კოკი ტიმორიშე. თიშ თანჯეფი გოჸუნს ბჟაეილშე არაფურიშ ზუღას, ობჟათეშე ავსტრალიას, ბჟადალშე ინდოეთის ოკიანეს. ზუღას რე რიფეფი, უხორუ კოკეფი დო ნოშქერწყარბადიშ შანულამი რეზერვეფი.

ზუღაშ თანჯეფწკჷმა რე ავსტრალიაშ ოორუე პიჯი, კონკრეტულო  იოსეფ ბონაპარტეშ დო ვან-დიმენიშ ჸუჯეფს. ავსტრალიაშ ნოღეფშე, ხვალე  დარვინი რე ტიმორიშ ზუღაშ პიჯის.

ზუღაშ სიფართე რე დოხოლობათ 480 კმ დო ფართობი რე 610,000 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Khamsi, Kathryn (2005). "A Settlement to the Timor Sea Dispute?". *Harvard Asia Quarterly* **9** (1) 6-23.
* East Timor is protective of oil, gas industry
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ ზუღეფი
ინდოეთიშ სუბკონტინენტი

thumb|right|250px

**ინდოეთიშ სუბკონტინენტი** — სუბკონტინენტი ჰიმალაეფიშ ობჟათეშე, სოდე გეჸვენჯი სახენწფოეფი იდვალუაფუნა: პაკისტანი, ინდოეთი დო ბანგლადეში, კანკალეშა იკათუანს ნეპალიშ, ბჰუტანიშ, შრი-ლანკაშ ტერიტორიეფს, დო თაშნეშე მალდივიშ დო ავღანეთიშ ნორთის. სუბკონტინენტის ჯოხოქ ინდოეთიშ გეშა გიადჷ. სუბკონტინენტი ინდოსტანიშ (ინდოეთიშ) ტექტონიკურ ფილას იდვალუაფუ, ნამუთ გიშეგორუაფუ ევრაზიაშ ფილაშე. დოხოლაფირო 90 მილიონი წანაშ კინოხ, ინდურ-მალაგასიურ ფილაშ ართიანშე ჩათხინაფაშ უკული, ინდოეთიშ ფილა ინდოეთიშ ოკიანეშ ოორუეშა მინჭაფუდჷ დო დოხოლაფირო 50-55 წანაშ კინოხ ქადგუ აზიას, მუსჷთ ჰიმალაიშ გვალეფიშ აკოქიმინუაქ მაჸუნჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* ინდოსტანიშ ჩქონი
* ობჟათე აზია

## სქოლიო

კატეგორია:ობჟათე აზია
ოკიანეთიშ შილეფი

მარჯვნივ|250პქ
თუდო მოჩამილი რე ოკიანეთიშ ერეფოშქაშე დო ერუანული შილეფიშ გალერეა.

## [[ავსტრალია]]

ფაილი:Flag of Australia.svg|ავსტრალია
ფაილი:Flag of Christmas Island.svg|ქირსეშ კოკი (ავსტრალია)
ფაილი:Flag of Norfolk Island.svg|ნორფოლკი (კოკი)


## [[მელანეზია]]

ფაილი:Flag of East Timor.svg|ბჟაეიოლი ტიმორი
ფაილი:Flag of Fiji.svg|ფიჯი
ფაილი:Flag_of_New_Caledonia.svg|ახალი კალედონია
ფაილი:Flag of Papua New Guinea.svg|პაპუა-ახალი გვინეა
ფაილი:Flag of the Solomon Islands.svg|სოლომონიშ კოკეფი
ფაილი:Flag of Vanuatu.svg|ვანუატუ
ფაილი:Flag of West Papua.svg|ბჟადალი პაპუაშ სეპარატისტეფიშ ორგანიზაციაშ შილა (*Organisasi Papua 
ფაილი:Flag of Sulawesi.svg|<center>[[სულავესიშ შილა]]</center>
Merdeka (OPM)* / (West) Papuan Independence Organization)]] (ინდონეზია)
ფაილი:Flag of South Moluccas.svg|ობჟათე მოლუკაშ სეპარატისტეფიშ ორგანიზაციაშ შილა (''Republik Maluku Selatan (RMS)'' / Republic of South Moluccas) (ინდონეზია)   *ხვილაფა: მოლუკა დო სულავესი შილებე ვარდას მერჩქინელი მუჭოთ მელანეზიაშ ნორთი; შხირას იკლასიფიცირებუ მუჭოთ ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია ვარდა მელანეზია


## [[მიკრონეზია]]

ფაილი:Flag of Guam.svg|გუამი
ფაილი:Flag of Kiribati.svg|კირიბატი
ფაილი:Flag of the Marshall Islands.svg|მარშალიშ კოკეფი
ფაილი:Flag of the Northern Mariana Islands.svg|ოორუე მარიანაშ კოკეფი
ფაილი:Flag_of_the_Federated_States_of_Micronesia.svg|მიკრონეზიაშ ფედერაციული შტატეფი
ფაილი:Flag of Nauru.svg|ნაურუ
ფაილი:Flag of Palau.svg|პალაუ


### მიკრონეზიაშ ფედერაციული შტატეფიშ აკმადგინალი ნორთეფი

ფაილი:Flag of Chuuk.svg|ჩუუკიშ შილა
ფაილი:Flag of Kosrae.svg|კოსრაეშ შილა

ფაილი:Yap flag.svg|იაპიშ შილა


## [[პოლინეზია]]

ფაილი:Flag of American Samoa.svg|ამერიკაშ სამოა
ფაილი:Flag of the Cook Islands.svg|კუკიშ კოკეფი
ფაილი:Flag of French Polynesia.svg|საფრანგეთიშ პოლინეზია
ფაილი:Flag of Hawaii.svg|ჰავაი (შტატი)
ფაილი:Flag of New Zealand.svg|ახალი ზელანდია
ფაილი:Flag of Niue.svg|ნიუე
ფაილი:Flag of the Pitcairn Islands.svg|პიტკერნიშ კოკეფი
ფაილი:Flag_of_Rapa_Nui,_Chile.svg‎|თანაფაშ კოკი
ფაილი:Flag of Samoa.svg|სამოა
ფაილი:Flag of Tokelau.svg|ტოკელაუ
ფაილი:Flag of Tonga.svg|ტონგა
ფაილი:Flag of Tuvalu.svg|ტუვალუ
ფაილი:Flag of Wallis and Futuna.svg|უოლისი დო ფუტუნა


### საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ აკმადგინალი ნორთეფი

ფაილი:Flag of the Gambier Islands.svg| გამბიერიშ კოკეფი
ფაილი:Flag of Tuamotu Archipelago.svg|ტუამოტუშ არქიპელაგი
ფაილი:Flag of Marquesas Islands.svg|მარკიზიშ კოკეფი
ფაილი:Flag of the Austral Islands.svg|აუსტრალიშ კოკეფი


### ახალი ზელანდიაშ კოკეფი

ფაილი:Flag of Chatham Islands.svg|ჩათჰემიშ კოკეფიშ შილა (ვაოფიციალური)


## [[ააშ]]-იშ მორჩილი კოკეფი რჩქალ ოკიანეს


ფაილი:Flag of the Midway Islands (local).svg|მიდვეიშ კოკეფიშ შილა
ფაილი:Flag of Palmyra Atoll (local).svg|პალმირაშ ატოლიშ შილა
ფაილი:Flag of Wake Island.svg|უეიკიშ კოკიშ შილა


## თაშნეშე ქოძირით
* ევროპაშ შილეფი
* აზიაშ შილეფი
* ოორუე ამერიკაშ შილეფი
* ობჟათე ამერიკაშ შილეფი
* აფრიკაშ შილეფი

ოკიანეთი
კატეგორია:სახენწჷფო სიმბოლოეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ ქიანეფიშ შილეფი
ჸუჯი (გეოგრაფია)

[მინი|[ბენგალიშ ჸუჯი, ობჟათე აზია.]]
**ჸუჯი** — სქირონაშა ტომბას მიშაჭკირილი ოკიანეშ, ზუღაშ ვარდა ტობაშ ნორთი, ნამუსჷთ ვაუღუ წყარინოხვენიშ თარ ნორთწკჷმა დუდიშული წყარიშ მუმოულა.

ჸუჯიშ ნერგვარობეფი რე: 
* ლუბა;
* ესტუარი;
* ფიორდი;
* ლიმანი;
* ლაგუნა დო შხვა.

მოსოფელიშ ოკიანეშ უდიდაშ ჸუჯეფს მიორხველჷნა: ალასკაშ, ბენგალიშ, ბისკაიაშ, დიდი ავსტრალიური, გვინეაშ ჸუჯეფი. 

კანკალე შვანს ჯოხოდვალა „ჸუჯი“ მერსხილი რე წყარინოხვენწკჷმა, ნამუთ მუში ჰიდროლოგიური რეჟიმიშ მეჯინათ ზუღას წჷმარინუანს (სამანგათ, მექსიკაშ ჸუჯი, ჰუდსონიშ ჸუჯი, სპარსეთიშ ჸუჯი, კალიფორნიაშ ჸუჯი). 

## ლიტერატურა

*
უედელიშ ზუღა

მინი|მარცხნივ|
მინი|მარცხნივ|
**უედელიშ ზუღა** — ელახიანი ზუღა ობჟათეშ ოკიანეს, ანტარქტიდაშ ჩქონიშ (ბჟადალშე) დო კოტსიშ დიხაშ (ბჟაეიოლშე) შქას. ფართობი 2,8 მილიონი კმ², ოშქაშე სიტომბა 3000 მ, მაქსიმალური - 6820 მ. ზუღაშ ობჟთე წყარპიჯი წჷმარინუანს ფილხნერ-რონეშ შელფური ჯიშთიშ კირდეს. ობჟათე დო ობჟათე-ბჟადალი წყარმერჩხე რე. ზუღაშ შანულამი ნორთი ნთელ წანაშ გოძვენას ფორილი რე მოდრეიფე ჸინეფით, ბრელი რე აისბერგი. ართჸურე, ზუღა წჷმარინუანს არგენტინა-ბრიტანეთიშ შქას ოდებელი ტერიტორიას, მაჟირაჸურე თე ტერიტორიაშე ჩილეს ხოლო უღუ პრეტენზია. უედელიშ ზუღას მიოგორუ ჯეიმზ უედელიშ ინგლისურ ექსპედიციაქ 1823 წანას, დო თეიშახ ზუღას გეორგ IV-აშ ჯოხო უღუდუ. უედელიშ ჯოხოქ გიადჷ 1930 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

 

კატეგორია:ობჟათეშ ოკიანეშ ზუღეფი
კარიშ ზუღა

**კარიშ ზუღა** () — ოორუე ჸინუამი ოკიანეშ ელახიანი ზუღა. გოჸუნს კოკი ახალ დიხაშ დო ოორუე დიხაშ შქას. ზუღას ობჟათეშე უხურგანს ბჟადალი ცჷნდჷრიშ რზენი. ოორუე ჸინუამი ოკიანეშე გიშართილი რე ახალ დიხაშ, ფრანც-იოსებიშ დიხაშ დო ოორუე დიხაშ კოკეფით. ფართობი — 893 400 კმ², ოშქაშე სიტომბა 127 მ, მაქსიმალური სიტომბა 620 მ. წყარიშ ონტირუე 112 ვთშ. კმ³. გინოზინდილი რე ობჟათე-ბჟადალშე ოორუე-ბჟაეიოლშა დოხოლაფირო 1500 კმ-ს. კარიშ ზუღას ბრელი კოკიე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Би-Би-Си: «Радиоактивные объекты в Арктике»
* 


კატეგორია:ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:რუსეთიშ ზუღეფი
კატეგორია:ევროპაშ გეოგრაფია
მაურისიო მაკრი

**მაურისიო მაკრი** (; დ. 8 ფურთუთა, 1959) — არგენტინალი ინჟინერი, პოლიტიკოსი დო არგენტინაშ ყოფილი პრეზიდენტი (2015-2019წწ.). გიმორძგჷ ქიანაშ ისტორიას პირველ გიშაგორუეფს დო 1916 წანაშ უკული პირველ დემოკრატიულო გიშაგორილი ვარადიკალი ვარ-და ვაპერონისტი პრეზიდენტი რდჷ
.  2007-2015 წანეფს ბუენოს-აირესიშ მერი დო არგენტინაშ პარლამენტიშ გიმენი პალატაშ მაკათური რდჷ (2005-2007).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* მაურისიო მაკრიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1959
კატეგორია:არგენტინალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:არგენტინაშ პრეზიდენტეფი
არგენტინაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

არგენტინას მუშ ისტორიას შხვადოშხვა ტიპიშ დო ჯოხოდვალაშ სახენწჷფოშ მანჯღვერეფი ჸუნდჷ. თუდო მოჩამილი არგენტინაშ მადუდეეფი ერკებული, ნამუსჷთ უღუდესჷ პრეზიდენტიშ ტიტული.

## არგენტინაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Rulers.org — არგენტინაშ მანჯღვერუეფიშ ერკებული
* არგენტინაშ ისტორიაშ ქრონოლოგია

## ბიბლიოგრაფია

* 
* 

## სქოლიო
ჩაიტრა

**ჩაიტრა** ( *caita*,  *caitra*,  *chithirai*) — თუთა ინდუისტურ კალენდარს, ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს ჩაიტრა წანაშ მაართა თუთა რე.

თუთა ჩაიტრა იჭყაფუ 21/22 მელახის დო ითებუ 20 პირელს. თეწკჷმა ართო ჩაიტრა ბენგალურ კალენდარს წანაშ ბოლო თუთა რე, სოდე თის ჯოხო *ჩოიტრა* (). თაშენშე თე თუთა ნეპალურ კალენდარს წანაშ ბოლო თუთა რე, ნამუთ ითებუ მეხოლაფირო 13 პირელს.

თაშნეშე თუთა ჩაიტრა იასოცირებუ აფუნიშ მუნულაწკჷმა, მუჭოთ ჰოლინ თეშ, აფუნური დღახუ, ნამუთ იშინუაფუ ჩაიტრაშ დაჭყაფუშოთ (უმოს ზუსტას, თუთა პჰალგუნაშ ბოლო დღას). ზუსტას ამშვი თუთაშ უკული იშინუაფუ ჩაიტი ჩხატჰი.

თუთაშ რელიგიური კალენდარიშ მეჯინათ ჩაიტრაშ თუთა იჭყაფუ კინ თი პერიოდის ახალი თუთათ ვარდა გოფშა თუთათ, დო რჩქვანელობურო ჩაიტრა წანაშ მაართა თუთა რე. ჩაიტრაშ მაართა დღა, მუჟამსჷთ იშანუაფუ ახალი წანაშ დღა, რჩქინელი რე მუჭოთ ჩაიტრაი ვიშნუ ტამილნადუს, უგადი - კარნატაკას დო ანდჰრა-პრადეშის, გუდი-პადვა - მაჰარაშტრას. თე ბოლოს თაშნეშე ჯოხო "შილეფიშ დღახუ", თიშენ ნამჷ-და თე დღახუშ ეშინუაშ ბორჯის გჷმოფინუნა შხვადოშხვა ფერიშ დო ზჷმაშ შილეფს. თუთაშ მაჟირა დღას მუნეფიშ ახალ წანას იშინუანა, ჩეტი ჩანდის, სინდჰეფი.

ჩაიტრაშ შხვა შანულამი დღახუეფი რე: რამა-ნავამი, ღორონთი რამაშ დაბადებაშ შინუა, ნამუთ იშინუაფუ ჩაიტრაშ თუთაშ მაჩხორა დღას, დო ჰანუმან-ჯაინატი, ნამუსჷთ იშინუანა თუთაშ ბოლო დღას.

## სქოლიო

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
ჟეშტჰა

**ჟეშტჰა** (, ), ვარდა **ჯაიშტჰა** (, ), თაშნეშე **ჯეტჰა** — თუთა ინდუისტურ კალენდარს, ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს ჟეშტჰა წანაშ მასუმა თუთა რე. ჟეშტჰაშ თუთა იჭყაფუ 21 მესის დო ითებუ 22 მანგის. ჟეშტჰა რჩქინელი რე მუჭოთ ართ-ართი ნაქშატრა.

თუთაშ რელიგიურ კალენდარს ჟეშტჰა იჭყაფუ ვარდა გოფშა თუთას დო ვარდა ახალ თუთას, თაშნეშე თუთა წანაშ მასუმა თუთა რე. ტრადიციულო თე თუთა იასოცირებუ ჩხე ზარხულწკჷმა. ჟეშტჰაშ თუთაშ გოფშა თუთას იშინუანა დღახუს ოსურღორონთი სავიტრიშ პატიოცემელო, მუჟამსჷთ ჩილეფი ასრულენა რიტუალს, მუნეფიშ ქომონჯეფიშ ჯგირობუაშო. თაშენშე თე თუთას, ობჟათე ინდოეთის ოშინუანა ოსურღორონთი ბჰადრაკალის.

## სქოლიო

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
აშადჰა

**აშადჰა** () — თუთა ინდუისტურ კალენდარს, ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს აშადჰა წანაშ მაანთხა თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 22 მანგის დო ითებუ 22 კვირკვეს. თე თუთას 31 დღა რე.

თუთაშ რელიგიურ კალენდარს აშადჰა იჭყაფუ ახალ თუთათ ვარდა გოფშა თუთათ, თაშნეშე რჩქვანელობურო წანაშ მაანთხა თუთა რე.

თე თუთას რე ამბუვაჩი, ანუ ოთხი დღა (10-შე 13-შა დო თუთაშ რუმე ნორთიშ დღას), მუჟამსჷთ დიხაუჩა ვაწიმინდეთ მითმირჩქინაფუ, დო თეშ გეშა ვაშინერს ოფუტე მეურნობაშ საქვარეფიშ ღოლამა. თე თუთაშ რუმე ნორთიშ ხუთ დღას (ვარდა შრავანაშ თუთას) ისრულებუაფუ ნაგაპანჩამი, ართ-ართი რიტაულური დღახუ გვერიშ პატიოცემელო.

## სქოლიო

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
თინა ხიდაშელი

**თინათინ (თინა) ხიდაშელი** (დ. 8 მანგი, 1973, ქართი) — ქორთუ პოლიტიკოსი, იურისტი, რესპუბლიკური პარტიაშ ართ-ართი ლიდერი. საქორთუოშ დუდთხილუაშ მინისტრი 2015-2016.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*რესპუბლიკული პარტიაშ საიტი

კატეგორია:დუნაბადი 1973
კატეგორია:საქორთუოშ მა-8 მოჭანაფაშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კატეგორია:საქორთუოშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
კატეგორია:ქორთუ პოლიტიკოსი ოსურეფი
კატეგორია:ქართის დუნაბადეეფი
თათური ნინა

**თათური ნინა** — თათეფიშ ნინა, ორხველჷ ირანულ ნინეფიშ ობჟათე-ბჟადალ ბუნას. ნინა არხოს გერე სპარსულ დო ტაჯიკურ ნინეფწკჷმა. ნინა გოფაჩილი რე აზერბაიჯანს დო დაღესტანს. თათურ ნინაშა დოხოლაფირო 28 ვითოში ადამიერეი რაგადანს. თათურ ნინაშ ფონეტიკური სისტემა იხასიათებუ როტაციზმით, დჷმალი დიფთონგეფით, სინჰარმონიზმით. ჯოხოშ მორფოლოგია თარო ირანულ ტიპის მეჸუნს, გოფაჩილიე კილოთეფიშ წარმება ინფინიტივიშე. ლექსიკა თარო ირანული რე. უღუ 2 დიალექტი — მუსლიმანეფიშ (აზერბაიჯანს) დო იუდეველეფიშ (დაღესტანს); თე ბოლოს ჭარალუა უღუ. აზერბაიჯანს თათურ ნინაშა რაგადანს 18 ვითოში, რუსეთის — 2,300 ადამიერი. სართხეს მარენჯი ნინა რე,; მიშაღალირი რე სართხეშ გიმე მარენჯი მოსოფელიშ ნინეფიშ იუნესკოშ ატლასშა. 

## სქოლიო

კატეგორია:რუსეთიშ ნინეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ნინეფი
გიორგი კვირიკაშვილი

**გიორგი კვირიკაშვილი** (დ. 20 კვირკვე, 1967) — ქორთუ პოლიტიკოსი, საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრი 2015 წანაშ 30 ქირსეთუთაშე 2018 წანაშ 20 მანგიშახ. საქორთუოშ ეკონომიკაშ დო ჸონიერი გოვითარაფაშ მინისტრი 2012-2015 წანეფს, საქორთუოშ გალენი საქვარეფიშ მინისტრი 2015 წანას, ვიცე-პრემიერი 2013-2015 წანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

კატეგორია:ქორთუ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ეკონომიკაშ მინისტრეფი
კატეგორია:საქორთუოშ გალენური სქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1967
შრავანა

**შრავანა** (, ), ვარდა **სავანი** () — თუთა ინდუისტურ კალენდარს, ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს შრავანა წანაშ მახუთა თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 23 კვირკვეს დო ითებუ 22 მარაშინათუთას. შრავანას 31 დღა რე.

თე თუთაშ სინთიერ ნორთიშ 5 რიცხუს (ვარდა აშადჰაშ თუთას) ისრულებუაფუ ნაგაპანჩამი, ართ-ართი რიტუალური დღახუ გვერეფიშ პატიოცემელო. შრავანაშ თუთაშ გოფშა თუთას (შრავანა-პურნიმა) ისრულებუაფუ რაკშა-ბანდჰანი, ჯიმალეფიშ დო დალეფიშ დღახუ.
მიარე ინდოური ფილმი დო ბირა, მუნეფიშ ჯოხოშა იკათუანა თე თუთაშ ჯოხოს.

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
ბჰადრაპადა

**ბჰადრაპადა** (, ), ვარდა **ბჰადრა** (, ), თაშნეშე **პრაუშტჰაპადა** (, ) — თუთა ინდუისტურ კალენდარს, ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს ბჰადრაპადა წანაშ მაამშვა თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 23 მარაშინათუთას დო ითებუ 22 ეკენიას. ბჰადრაპადას 31 დღა რე.

თე თუთას იტარებუაფუ ფესტივალი განეშა-ჩატურტხი, ნამუშ ბორჯიშ იშინუაფუ ღორონთი განეშაშ დაბადებაშ დღა. თე დღახუ იტარებუაფუ თუთაშ 4—10 რიცხუს, ანუ თუთაშ სინთიერ ნორთის დო წანაშ თარი დღხუ რე მაჰარაშტრას. თე თუთაშ რუმე ნორთის იშინუანა ღურელეფს. თე პერიოდის პიტრუ-პაკშა ჯოხო.

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
აშვინა

**აშვინა** (, "სინთე"), ვარდა **აშვაიუჯა** — თუთა ინდუისტურ კალენდარს, ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს აშვინა წანაშ მაშკვითა თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 23 ეკენიას დო ითებუ 23 გჷმათუთას. აშვინას 30 დღა რე.

მუსხირენი შანულამი რელიგიური დღახუ იტარებუაფუ აშვინაშ თუთას. თინეფშა მიშმურს დურგა-პუჯა (თუთაშ 6—10 რიცხუეფი), დასარა (10 რიცხუ), დივალი (29 რიცხუ) დო ფესტივალი კოჯაგირი. ეიშინუას ოკო ბხუტა-პურნიმა — აშვინაშ თუთაშ გოფშა თუთაშ დღა, მუჟამსჷთ თაყვანსცენა ბხუტეფს დო შხვადოშხვა შურეფს. თაშნეშე რჩქინელი რე დღახუ ინდრამაჰა, ვარდა ინდრამაჰოტსავა ("ინდრაშ დღახუ"), ნამუთ წმარინუანს ინდრაშ შტანდარტიშ ჟიეკინაშ ცერემოანის.

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
კარტიკა

**კარტიკა** (, , , ) — თუთა ინდუისტურ კალენდარს. ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს კარტიკა წანაშ მაბრუო თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 23 გჷმათუთას დო ითებუ 21 გერგობათუთას. კარტიკას 30 დღა რე. გუჯარათიშ შტატის, კარტიკა წანაშ მაართა თუთა რე.

თუთას ჯოხოქ თიშ გეშა მიაჩჷ ნამჷ-და, თე ბორჯის თუთა კრითიკაშ მურიცხფონიშ არხოს იდვალუაფუ (პლეადეფი), ნამუშ ამშვი მურიცხიშე ირი ლჷმაშ ღორონთიშ კარტიკეიაშ ნანათ იკოროცხუ.

კარტიკაშ თუთაშ გოფშა თუთაშ დღა — კარტიკა-პურნიმა — ინდუსეფშო წიმინდე დღახუთ იკოროცხუ. თე თუთას სიქეფი ოშინუანა გურუ ნანაკ ჯაიანტის — გურუ ნანაკიშ დაბადებაშ დღას, სიქხი გურუს.

## თაშნეშე ქოძირით
* Kartika Airlines

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
პაუშა

**პაუშა** (, , ), ვარდა **პუსა** (), თაშნეშე **ტაიშა** — თუთა ინდუისტურ კალენდარს. ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს პაუშა წანაშ მავითა თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 22 ქირსეთუთას დო ითებუ 20 ღურთუთას. პაუშას 30 დღა რე. თენა რე ზოთონჯიშ თუთა, ნამუთ უხუჯანს ზოთონჯიშ სეზონიშ კონკას.

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
მაგჰა (თუთა)

**მაგჰა** () — თუთა ინდუისტურ კალენდარს. ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს მაჰგა წანაშ მავითაართა თუთა რე.

ოორუე ინდოეთის, მაგჰაშ თუთას იტარებუაფუя მაგჰა-მელა, რჩქინელი ფესტივალი. თე თუთაშ რუმე ნორთიშ მავითაანთხა სერს იტარებაუფუ შივარატრი ("შივაშ სერი"), შივაშ პატიოცემელი ფესტივალი. თე ღორონთიშ ნახანტუ ისკვამებ უპიორეფით, დო თეს, რწუმაშ მეჯინათ, კათაშო ბედინერობა მოუღჷ. მაგჰაშ თუთაშ სინთიერ ნორთიშ მახუთა დღას ისრულებუაფუ შრიპანჩამი, ოსურღორონთი სარასვატიშ პატიოცემელი დღახუ. თე დღას თაყვანსცენა წინგეფს დო ირნერ ნაჭარას.

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
ვიკრამ-სამვატი

**სამვატური კალენდარი** (ვიკრამ-სამვატი) — ინდოეთის გოფაჩილი კალენდარი, ნამუსჷთ ბჟაშ წანაშ ხანგჷნძობა მერსხილი რე თუთაშ თუთეფიშ ხანგჷნძობაწკჷმა. თეშა რე გერსხილი ალმახანური ნეპალური კალენდარი.

## თაშნეშე ქოძირით
* ინდუისტური კალენდარი
* საკსური ხანი

კატეგორია:კალენდარეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ კულტურა
შაკა (ხანი)

**[[საკსური ხანი|შაკა]]** - ჯვეშინდური კალენდარიშ ხანი
გუპტა

**გუპტა** ():

* გუპტა — ჯვეშინდური კალენდარიშ ხანი.
* გუპტა — ინდოური ჭარალუაშ ართ-ართი გვარობა.
* გუპტეფიშ სახენწჷფო — სახენწჷფო ინდოეთის გუპტეფიშ დინასტიაშ გაჭყაფუთ, ნამუთ მეხოლაფირო 320 - 550 წანეფს რდჷ.

## გვარეფი
* აბჰიჯიტ გუპტა (დ. 1989) — ინდოარი ჭარდაკიშ მალაჸაფე, გროსმეისტერი (2008).
* ნილინი კანტა გუპტა (1889—1983) — ინდოარი რევოლუციონერი, ფილოლოგი, გურაფილი, ლიტერატურაშ კრიტიკოსი, პოეტი, ფილოსოფოსი დო მისტიკოსი.
* როლფ არვინ გუპტა (დ. 1967) — ნორვეგიალი დირიჟორი.
* სუბოდჰ გუპტა (დ. 1964) — ინდოარი ხელუანი დო სკულპტორი.
* სუდჰირ გუპტა (დ. 1958) — ინდოარი წჷმოულობაშ ჰოლანდიარი დო რუსი მაწარმე.
ბჟაშ კალენდარი

**ბჟაშ კალენდარი** — კალენდარიშ გვარობა, ნამუშ ოსხირს იდვალუაფუ ტროპიკული წანა, ანუ წანაშ ბორჯეფიშ თირუაშ პერიოდი.

## ბჟაშ კალენდარეფი
* ჯვეშინდური კალენდარი
* გრიგორიანული კალენდარი
* ირანული კალენდარი
* კალენდარი ბაჰაი
* კალენდარი მალაიალამი
* ჩინური კალენდარი
* კოპტური კალენდარი
* ახალიულიანური კალენდარი
* ტაიშ ბჟაშ კალენდარი
* ტამილური კალენდარი
* შვედური კალენდარი
* ეთიოპიური კალენდარი
* იულიანური კალენდარი

კატეგორია:ბორჯი ასტრონომიას
კატეგორია:კალენდარეფი
კატეგორია:ქრონოლოგიეფი
მარგაშირშა

**მარგაშირშა** (, ), ვარდა **აგრაჰაინა** — თუთა ინდუისტურ კალენდარს. ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს მარგაშირშა წანაშ მაჩხორა თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 22 გერგობათუთას დო ითებუ 21 ქირსეთუთას. მარგაშირშას 30 დღა რე. ჯოხოდვალა "მარგაშირშა" მოურს ნაკშატრა მრიგაშირშაშე.

თე თუთაშ ეკადაშის იტარებუაფუ დღახუ ვაიკუნტხა-ეკადაში.

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
თუთაშ კალენდარი

**თუთაშ კალენდარი** — კალენდრიშ გვარობა, ნამუთ გერსხილი რე თუთაშ ფაზეფიშ თირუაშ პერიოდის, ანუ სინოდური თუთას.

## თუთაშ კალენდრეფი
* ისლამური კალენდარი
* ბუდისტური კალენდარი

## ლიტერატურა
* С. И. Селешников. «История календаря и хронология», М., «Наука», 1970.
* И. А. Климишин. «Календарь и хронология», М., «Наука», 1981

## რესურსეფი ინტერნეტის
* თუთაშ კალენდარი ირ დღაშო 
* თუთაშ კალენდარი 1971—2037
* თუთაშ კალენდარი 1300-შე უმოსი აკანშო ედომუშამ მოსოფელს ვითწანურეფიშ გოძვენას  
* ჩინური თუთაშ კალენდარი  
* გრიგორიანული დო თუთაშ კალენდრეფიშ ომანგობაშ რცხუ  
* Examples of some lunar calendars, including the Ba Ila and Banks Islands calendars  

კატეგორია:კალენდარი
კატეგორია:ქრონოლოგიეფი
ლუნისოლარული კალენდარი

**თუთა-ბჟაშ კალენდარი** — კალენდარი, ნამუთ თუთაშ დო ბჟაშ ოძირე პერიოდული ყარაფიშ ოსხირს იდვალუაფუ.

## თუთა-ბჟაშ კალენდარეფი
* ასირიული კალენდარი
* ბაბილონური კალენდარი
* ვიეტნამური კალენდარი
* ჯვეშსპარსული კალენდარი
* ჯვეშსლავური კალენდარი
* ჯვეშბერძენული კალენდარი
* ურიული კალენდარი
* ჩინური კალენდარი
* თანაფაშ კოკეფიშ რაპანუიული კალენდარი
* შუმერული კალენდარი

## თაშნეშე ქოძირით
* ბჟაშ კალენდარი
* თუთაშ კალენდარი
* ახალი წანა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* თუთა-ბჟაშ კალენდარიშ მოდელი 

კატეგორია:კალენდარეფი
კატეგორია:ქრონოლოგიეფი
ურიული კალენდარი

thumb|right|ურიული კალენდარი, ოძირანს ადარ IIს, 1927 დო 1948 წანეფიშ შქა პერიოდის

**ურიული კალენდარი** (‎) — ირწანური კალენდარი, გჷმირინუაფუ იუდაიზმის ურიული დღახუეფიშ გჷმოკოროცხუაშ, თორაშ გორკვიაფილი ნორთეფიშ კითხირიშ ვარდა იორცაიტიშ დღალეფიშ გჷმაკოროცხალო.

ურიული კალენდარიშ ისტორიას გიშმართუნა სუმ თარ პერიოდის:

* ბიბლიურს. მოსეშე ეზდაშახ (1500—450 ჩქ.წ.-შა)
* პრებიბლიურს ოხიდაშ აკორღვაფაშახ 70 წანას ჩქ.წ.-შა.
* თალმუდშახიანს, (70—500) წანეფი.

კატეგორია:კალენდარეფი
*
კატარი

**კატარი** ( , აბანურო ), ოფიციალურო **კატარიშ სახენწჷფო** ( *დაულათუ კატარ*) — სახენწჷფო (საამირო) არხო ბჟაეიოლს, ბჟადალი აზიას. იდვალუაფუ არაბეთიშ ჩქონიშ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის, კატარიშ ჩქონს. ქიანას ობჟათეშე უხურგანს აკა სქირონიშ მეძობელი —საუდიშ არაბეთი დო უკული ირდიხაშე ომძღჷ სპარსეთიშ ჸუჯი (საუდიშ არაბეთიშ დო არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ შქას ოდებელი ტერიტორიაშ ჸოფაშ გეშა, ანდა რუკას კატარს თაშნეშე არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფით უხურგანს). ქიანას ოორუე-ბჟადალშე ოზუღე ხურგა უღუ ბაჰრეინიშ კოკეფწკჷმა, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ოზუღე ხურგა არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფწკჷმა. ქიანაშ ნანანოღა — დოჰა, სოდე ედომუშამი მახორობაშ 80%-შე უმოსი ოხორანს. ქიანაშ ტერიტორიაშ უმენტაში ნორთი აკმოდირთუ ბირტყა, რზენამი ტიოზიშე.

კატარი იგამაგებუ ალ თანიშ დინასტიაშე მუჭოთ მონძალური მონარქია, თიშ უკული, მუთ 1868 წანას მუჰამედ ბინ თანიქ  ბრიტანეთწკჷმა ხე მაჭარჷ კატარიშ ზოხო სტატუსიშ აღიარფაშენ. ოსმალური გამაგალაშ უკული, 1916 წანას, კატარქ ბრიტანეთიშ პროტექტირატო გჷნირთუ დო 1971 წანას ზოხორინალა მიპალჷ. მოქიმინჯე ამირა — თამიმ ბინ ჰამად ბინ ხალიფა ალ-თანი, ნამუთ კატარიშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ არსულენს პრაქტიკულო არძა ემოაჸინაფური, კანონდვალური დო სასამართალო ხეშუულებას ავტოკტარიული წესით. თინა დჷთმარინუანს პრემიერ-მინისტრის დო მინისტრეფიშ კაბინეტის. ნორთობურო გიშაგორილი საკონსულტაციო ასამბლეას შეულებუ დობლოკას კანონპროექტეფი დო უღჷ მინისტრეფიშ პოსტიშე გინორინაფაშ გოხურგელი მეშქაშობეფი.

2017 წანაშ დაჭყაფუს, კატარიშ მახორობა აკმადგინანდჷ 2,6 ადამიერს, მარა თინეფშე ხვალე 313 000 რდჷ კატარიშ მენმოღალე, 2,3 მილიონი — ექსპატრიატეფი დო მოხანდე მიგრანტეფი. ქიანაშ ოფიციალური რელიგია რე ისლამი. ქიანას უღჷ მაანტხა არძაშე მაღალი ედპ მოსოფელს. დო მავითაართა — ართ შური მახორუშ მეჯინათ (ატლასიშ მეთოდით). ქიანა იკენს 42-ა აბანს ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინექსის დო არაბული ოქიანუს თე მაძირაფალით მასუმა აბანს რე. ქიანას უღ მაღალმუშნაჸველამი ეკონომია, ნამუთ გერსხუ მოსოფელს სიკაბეტათ მასუმა ორთაშობური გაზიშ დო ნაფთობიშ ოზირუეფს. კატარი მოსოფელს ართ-ართი უკაბეტაში თხითხუ ორთაშობური გაზიშ ექსპორტიორი რე დო ართ შურ მახორუშა ნოშქერჟირჟანგიშ მოსოფელს უკაბეტაში გჷმაჭოფალი.

XXI ოშწანურას, კატარი რე ართბორჯულო ააშ-იშ ნატო-შ ვამაკთური მორსხუე დო შქაფონი პოლიტიკური ნძალა არაბულ ოქიანუს. ქიანაშ ეკონომიკა უწაიათ იძინანდჷ დინდარი ორთაშობური რესურსეფიშით, დო ქიანაშ გეოპოლიტიკური ხემანჭუაფაქ მიძინჷ თიში მედიაბუნაშით — Al Jazeera Media Network, თაშნეშე არაბული აფუნიშ ბორჯის ებუძოლირი ბუნეფიშ ფინანსური მოხვარაშ ჭყოლოფუათ. კატარი თაშნეშე ოკათუ სპარსეთიშ ჸუჯიშ არაბული ქიანეფიშ წოროხანდაშ სხუნუს.

## ადმინისტრაციული დორთუალა

მარცხნივ|175px|კატარიშ ადმინისტრაციული დორთუალა 2004 წანაშ უკული.

**კატარი** 2004 წანაშ უკული გორთილი რე 7 მუნიციპალიტეტო ( — *ბალადიიათი*).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვებ-ხასჷლა კატარშე
* კატარიშ ოქიანუეფი 
* ორთაშობური გაზიშ საბადო ოორუე (კატარი) 
* Municipalities of Qatar, Statoids.com

## სქოლიო

*
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:მონარქია
კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ლაოსი

**ლაოსი** ( , *ლაუ*), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **ლაოსიშ ოკათე დემოკრატიული რესპუბლიკა** ( ) — სახენწჷფო ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას ნანანოღათ ვიენტიანი. ქიანას ბჟადალშე უხურგანს ტაილანდი, ბჟაეიოლშე — ვიეტნამი, ობჟათეშე —  კამბოჯა, ოორუეშე — ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშ პროვინცია იუნანს, ოორუე-ბჟადალშე —  მიანმარი.

## სქოლიო

*
კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ლიბანი

**ლიბანი**, ოფიციალურო **ლიბანიშ რესპუბლიკა**, — სახენწჷფო ლევანტიშ რეგიონს, ბჟადალ აზიას. იდვალუაფუ სქირონაშქა ზუღაშ ღანჩოშ დო არაბეთიშ ჩქონიშ აკართაფუს,ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე უხურგანს სირია, ობჟათეშე — ისრაელი დო ბჟადალშე ომძღჷ სქირონაშქა ზუღა; კვიპროსი იდვალუაფუ ქიანაშ წყარპიჯიშე კუნტა მეძენას. ლიბანიშ მახორობაშ მუდანობა ხუთი მილიონშე უმოსი, ფართობი — 10 452 კმ2. ბეირუთი — ქიანაშ ნანანოღა დო უკაბტეში ნოღა რე.

ლიბანს ადამიერიშ ხორუეფი ითარიღებუ ჯვ. წ. 5000 წანათ. ჯვ. წ. 200 წანაშე ჯვ. წ. 539 წანაშახ, სქირონაშქა ზუღაშ ღანჩოს მადვალუ ოზუღე ცივილიზაციაშ, ფინიკიაშ ნორთი რდჷ. ჯვ. წ. 64 წანას. რეგიონქ გენშართჷ რომიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა, უკული — ბიზანტიაშ იმპერიაშა. მაშკვითა ოშწანურაშ უკული, შხვადოშხვა ისლამური სახალიფოშ კონტროლიშ გინე რდჷ, თინეფს შქას: რაშიდუნეფი, ომაიანეფიშ დო აბასიანეფიშ სახალიფოეფი. XI ოშწანურას გიჭყჷ ქირსიანი ჯვაროსანეფიშ სახენწჷფოეფქ, ნამუეფქჷთ აიუბიდეფიშ დო მამლუქეფიშ მენტებეფით ქჷდანთხეს. XV ოშწანურაშ დაჭყაფუს ლიბანქ ოსმალეთიშ იმპერიაშ კონტროლშა გეგნორთჷ. ოსმალეთიშ სულთანი აბდულმეჯიდ I-იშ გამაგალაშ ბორჯის, ტანზიმატიშ რეფორმეფიშ დინახალე, გიჭყჷ პირველი ლიბანური პროტო სახენწჷფოქ — გვალა ლიბანიშ მუტასარიფატი, მუჭოთ მარონიტი ქირსიანეფიშ ორენი. 

პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშ შედეგო ოსმალეთიშ იმპერიაშ აკოცჷმათ, ლიბანქ გჷნირთუ სირიაშ დო ლიბანიშ სამანდატო ტეროტრიათ, ნამუსჷთ გამაგენდჷ საფრანგეთი, ნამუქჷთ გაჭყჷ კაბეტი ლიბანი. 1943 წანაშო, ლიბანქ ზოხორინალა მიპალჷ დუდიშული საფრანგეთიშე დო გეგმაქიმინჷ კონფესიონალური გამაგალაშ უნიკალური ფორმა, ნამუშ ბორჯისჷთ სახენწჷფოშ თარი რელიგიური ბუნეფქ მიღეს გოთანჯილი პოლიტიკური ხემანჭუაფეფი. ახალი ლიბანური სახენწჷფო ელაზჷმაფათ სტაბილური რდჷ, მარა საბოლათ თე ირფელქ აკოციუ ლიბანიშ ომენოღალე ლჷმაშ (1975–1990) დოჭყაფთ. თაშნეშე ლიბანი ჟირშა რდჷ ოურდუმე ოკუპაციაშ გიმე: 1967 წანაშე 2005 წანაშახ სირიაშით დო 1985 წანაშე 2000 წანაშახ ისრაელიშით. ქიანას ისრაელწკჷმა ანდა კონფლიქტი უღუდჷ, ნამუეფშე მიმალი ლჷმა ისრაელიშ მაანთხა მინოკათუა რე 1978 წანაშე.

ლიბანი რე წუმმაძინე ქიანა, ნამუთ ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსის 112-ა აბანს იკენს. იკლასიფიცირებუ, მუჭოთ ოშქაშე მაღალი მიშანველიშ მოღვენი სახენწჷფო. ლიბანიშ ლიკვიდურობაშ კრიზისიქ ართამერუანული კორუფციაქ დო თიჯგურა კატასტროფეფქ, ნამუეფჷთ რდჷ 2020 წანას ბეირუთისჷნ, დაჩქარჷ ლიბანური ვალუტაშ გაფარჩაკება დო გეგმიჭანჷ პოლიტიკური ვასტაბილურალა, რესურსეფიშ უბაღერობა, უმუშერობაშ დო სიდაღარაშ მაღალი დონე. მოსოფელიშ ბანკიქ ლიბანიშ ეკონომიკური კრიზისი გოთანჯჷ, მუჭოთ მოსოფელს XIX ოშწანურაშე არძაშე უსერიოზულაში. ქიანაშ მორჩილი ზჷმაშ უმკუჯინალო,ლიბანური კულტურა ჩინებული რე მუჭო არაბული ოქიანუს, თეშ ედომუშამი მოსოფელს, უპირველაშე კაბეტი დო გაულამი ლიბანური დიასპორაშ ჭყოლოფუათ. ლიბანი რე გოეროშ დო არაბული ლიგაშ ართ-ართი დჷმარსხუაფალი სახენწჷფო, თაშნეშე რე გეჸვენჯი ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათური: უგინობირაფუობაშ ყარაფი, ისლამური წოროხანდაშ ორგანიზაცია, ფრანკოფონია დო ბუნა 77.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* UNESCO - მოსოფელიშ მონძალეფი ლიბანს

## კომენტარეფი


## სქოლიო


კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ქიანეფი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ოორუე კვიპროსი

**ოორუე კვიპროსიშ თურქული რესპუბლიკა** (თურქ. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC)) — ერეფოშქაშე სამართალით ვააღიარაფილი სახენწჷფო, ნამუსჷთ კოკი კვიპროსიშ ოორუე ნასუმორი უკებჷ. 1975-83 წანეფს თე ტერიტორიას ჯოხოდჷ — „ოორუე კვიპროსიშ თურქული ფედერაციული სახენწჷფო“. თურქეთი აკა ქიანა რე, ნამუქჷთ ოორუე კვიპროსი აღიარჷნ.

ოორუე კვიპროსიშ მახორობა — 294.906 ადამიერი. მახორობაშ უმენტაშობა ერუანობათ თურქი რე (აკანური თურქეფი დო ანატოლიაშ თურქეფი). ქიანაშ ნანანოღა — ნიქოზიაშ ოორუე ნორთი, ნამუთ თაშნეშე კვიპროსიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა რე.

ოორუე კვირპოსი დოსქილადირი კვიპროსიშე გიშართილი რე ბუფული ზონათ. თე ღოზი კოკის ჟირ სექტორო რთუნს (თ.გ. „წვანე ღოზი“), ნამუსჷთ თხილანს გოეროშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ კონტინგენტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Zypern Times 

კატეგორია:მუშიგჷმოცხადაფილი ქიანეფი
კატეგორია:ოორუე კვიპროსი
მოზამბიკი

**მოზამბიკი**, ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა - **მოზამბიკიშ რესპუბლიკა** () — სახენწჷფო ობჟათე-ბჟაეიოლ აფრიკას. პორტუგალიაშ ჸოფილი კოლონია. ქიანა ზოხორინელი რე 1975 წანაშე. ქიანას ბჟაეიოლშე უხურგანს ინდოეთიშ ოკიანე, ოორუეშე - ტანზანია, ოორუე-ბჟადალშე - ზამბია დო მალავი, ბჟადალშე — ზიმბაბვე, ობჟათეშე -  ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა დო ესვატინი. ქიანაშ ნანანოღა - მაპუტუ (ზოხორინალაშახ ჯოხოდჷ - ლორენსუ-მარკიში).

მოზამბიკი ოკათუ აფრიკაშ რსხუს, ერეფიშ წორომაჸალობას, პორტუგალიურნინამი ქიანეფიშ წორომაჸალობას, ობჟათე აფრიკაშ გოვითარაფაშ ჯარალუას, აფრიკაშ, კარიბიშ ღანჩოშ დო რჩქალი ოკიანეშ რეგიონიშ ქიანეფს, ლათინურ რსხუს, ისლამური წორომაჸალობაშ ორგანიზაციას დო ფრანკოფონიას.

## ადმინისტრაციული დორთუალა

thumb|მარცხნივ|200px|მოზამბიკიშ პროვინციეფიშ რუკა
მოზამბიკი ირთუ 11 პროვინციათ.

## თაშნეშე ქოძირით
* მოზამბიკიშ პროვინციეფი
* მოზამბიკიშ რაიონეფი
* მოზამბიკიშ ნოღეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
; თარობა
* მოზამბიკიშ რესპუბლიკა  ოფიციალური სათარობო პორტალი
* სტატისტიკაშ ერუანული ინსტიტუტი
* Chief of State and Cabinet Members 

; ზოგადი ინფორმაცია
* Mozambique Country Report 
* Country Profile from BBC News
* მოზამბიკი The World Factbook-ის 
* Mozambique from *UCB Libraries GovPubs*
* 

## სქოლიო

კატეგორია:პორტუგალიურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი

კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ნაურუ

**ნაურუშ რესპუბლიკა** (ნაურ. Ripublik Naoero, , გჷმირაგადუ /næˈuː.ɹuː/, ათაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ „სიჰამაშ კოკი“) — ჯუკუ კოკი-რესპუბლიკა კინე თე ჯოხოდვალაშ მარჯანიშ კოკის რჩქალი ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის ფართობით 21,3 კმ² დო მახორობათ 11 200 ადამიერი (2011). თინა ართ-ართი არძაშე მორჩილი ზოხორინელი ქიანა რე მახორობაშ დო დიხაშ ფართობიშ მეჯინათ. თინა თაშნეშე არძაშე მორჩილი ვა-ევროპული ქიანა რე (ფართობით) დო აკა ქიანა მოსოფელს ოფიციალური ნანანოღაშ უმუშო. ნაურუქ ზოხორინალა გჷმაცხადჷ 1968 წანას.

კოკი ნაურუ იდვალუაფუ 42 კმ-ს ეკვატორიშ ობჟათეშე. უახოლაში კოკი ბანაბა იდვალუაფუ 288 კმ-ს ბჟაეიოლშე დო ორხველჷ  კირიბატიშ რესპუბლიკას.

სახნწჷფო მიშმურს ერეფიშ წორომაჸალობაშა. 1999 წანაშ 14 ეკენიას, ნაურუშ რესპუბლიკაქ ქაკათჷ გოეროს. ნაურუ — რჩქალი ოკიანეშ წორომაჸალობაშ სამელამოსოშ დო რჩქალი ოკიანეშ კოკეფიშ ფორუმიშ მაკათური რე.

## ადმინისტრაციული მონწყუალა
მარცხნივ|thumb|300px|ნაურუშ ადმინისტრაციული რუკა
ნაურუშ რესპუბლიკა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მონწყუალაშჸურე აკმოდირთუ 14 რაიონშე:

## კომენტარეფი


## რესურსეფი ინტერნეტის
* ინფორმაცია ნაურუშ გეშა 
* კ. ნაურუ
* ნაურუ (1998) 

## სქოლიო

კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
აშმორიშ დო კარტიეშ კოკეფი

**ეშმორიშ დო კარტიეშ კოკეფიშ ტერიტორია** () — ჟირი უდუხორუ ტროპიკული კოკიშ ბუნა ინდოეთიშ ოკიანეს, ავსტრალიაშ ოორუე-ბჟადალშე. ავსტრალიაშ გალენური ტერიტორია 1931 წანაშე. 1983 წანაშ მარაშინათუთას გჷმაცხადეს ერუანულ ტყაჩირო.

ტერიტორია იკენს ეშმორიშ (ბჟადალიშ, ოშქაშე დო ბჟაეიოლიშ მორჩილი კოკეფი) დო კარტიეშ რაქეფს, ნამუშ ედომუშამი ფართობი  — 199,45 კმ² რე, სქირონაშ — 114 400 მ².

კატეგორია:ავსტრალიაშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი
კატეგორია:უდუხორუ კოკეფი
ავსტრალიაშ ანტარქტიდული ტერიტორია

**ავსტრალიაშ ანტარქტიდული ტერიტორია** () — ანტარქტიდაშ სექტორი, ნამუშეთ პრეტენზიას აცხადენს ავსტრალია დო რე თიში გალენური ტერიტორია. თინა რე ანტარქტიდაშ არძაშე დიდი ტერიტორია, ნამუშეთ პრეტენზიას აცხადენს ნამდგაიჸინ ქიანა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Australian Antarctic Division
* PDF-Map of the AAT
* Australian Antarctic Gazetteer
* Russian stations 

კატეგორია:ავსტრალიაშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი
კატეგორია:1933 წანას დუნასრხუა შტატეფი დო ტერიტორიეფი
ქირსეშ კოკი (ავსტრალია)

**ქირსეშ კოკი** (*კრისტმასი* (Christmas), ) — კოკი ინდოეთიშ ოკიანეშ ბჟაეიოლ ნორთის, ორხველჷ ავსტრალიას. კოკიშ ფართობი — 135 კმ². მახორობა — 2072 ადამიერი (2011).

## სქოლიო

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 11, გვ. 15, თბ., 1987

კატეგორია:ავსტრალიაშ კოკეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ კოკეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი
მარჯანიშ ზუღაშ კოკეფიშ ტერიტორია

**მარჯანიშ ზუღშ კოკეფიშ ტერიტორია** () — მორჩილი დო თარო უდუხორუ ტროპიკული კოკეფიშ დო რიფეფიშ ბუნა მარჯანიშ ზუღას, ქუინსლენდიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, ავსტრალიას. არძა თე კოკი ადმინისტრაციულო წჷმარინუანს ავსტრალიაშ გალენურ ტერიტორიას.

კატეგორია:მარჯანიშ ზუღა

კატეგორია:ავსტრალიაშ კოკეფი
კატეგორია:დიდი ბარიერული რიფი
კატეგორია:1969 წანას დუნარსხუა შტატეფი დო ტერიტორიეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი
ჰერდიშ კოკი დო მაკდონალდიშ კოკეფი

**ჰერდიშ კოკი დო მაკდონალდიშ კოკეფი** (ოფიციალურო *კოკი ჰერდიშ დო მაკდონალდიშ კოკეფიშ ტერიტორია*), (, HIMI) — მორჩილი, უდუხორუ დო ურგებელი ანტარქტიდაშ კოკეფიშ ვულკანური ბუნა ინდოეთიშ ოკიანეშ ობჟათე ნორთის. აკმოდირთუ ჟირი თარი ჰერდიშ დო მაკდონალდიშ, თაშნეშე მიარე მორჩილი ზოხოთ მადვალუ კოკიშე, რიფშე დო კირდეშე. თე ტერიტორია ადმინისტრაციულო ორხველჷ ავსტრალიაშ გალენურ ტერიტორიას.

## რესურსები ინტერნეტში
* Heard Island and McDonald Islands official website
* World heritage listing for Heard Island and McDonald Islands
* Heard Island and McDonald Islands entry at The World Factbook 

## სქოლიო

კატეგორია:ავსტრალიაშ კოკეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი
კატეგორია:უდუხორუ კოკეფი
კატეგორია:ჰერდიშ კოკი დო მაკდონალდიშ კოკეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ავსტრალიას
ნახიჩევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკა

**ნახიჩევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკა** (აზერბ. Naxçıvan Muxtar Respublikası) — ავტონომიური რესპუბლიკა აზერბაიჯანიშ აკოდგინალუას, ტერიტორიული ანკლავი. ბჟადალშე უხურგანს თურქეთი, ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე — სომხეთი, ობჟათეშე — ირანი. ფართობი — 5,5 ვითოში კმ². ნაიჩევანიშ ტერიტორიას მეურს წყარმალუ არაქსი. მახორობა — 427 200; თარო აზერბაიჯანალეფი, რუსეფი. ადმინისტრაციულო ირთუ 6 რაიონო. რესპუბლიკას 4 ნოღა რე, ნანანოღა — ნახიჩევანი.

* 1828 – რუსეთიშ აკოდგინალუაშა მიშართჷ. 
* 1924 - რეგიონქ აზერბაიჯანიშ სსრ-შ ნორთო გჷნირთჷ. 
* 1990 – სომხეთიქ დეკჷნჷ ტერიტორიაშ ნორთი, მარა კონტროლქ მალას კინე იჸუ დორთინაფილქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნახიჩევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* ნახიჩევანიშ შარაგემაწურაფალი

კატეგორია:აზერბაიჯანი
ამერიკაშ სამოა

**ამერიკაშ (ბჟაეიოლი) სამოა** () — ამერიკაშ კოკი ტერიტორია რჩქალ ოკიანეს. თარი კოკი რე ტუტუილა, ნამუთ მიშმურს სამოაშ არქიპელაგიშ აკოდგინალუაშა. თის უღუ ვაინკორპორირებული დო ვაორგანიზებული ტერიტორიაშ სტატუსი ააშ-იშ აკოდგინალუას (). ოფიციალური ნინეფი — ინგლისური დო სამოური. ქიანაშ მახორობა — 55 519 ადამიერი (2010 წ.). ფართობი — 199 კმ². ნანანოღა - პაგო-პაგო.

ტერიტორიას ოზუღე ხურგა უღუ ბჟადალი სამოაწკჷმა, ობჟათე-ბჯადალშე – ტონგაწკჷმა, ოორუეშე – ტოკელაუწკჷმა, ბჟაეიოლშე - კუკიშ კოკეფწკჷმა, ობჟათეშე - ნიუეწკჷმა.

## სქოლიო

კატეგორია:ამერიკაშ სამოა
გუამი

**გუამიშ ტერიტორია** (, ჩამორო: Guåhan) — კოკი რჩქალ ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის, უდიდაში რე მარიანაშ არქიპელაგიშ ბუნას, ნამუთ კოკის გიშმართუნს ოორუე მარიანაშ კოკეფშე. გუამი აკოართაფილი შტატეფიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს, ორგანიზებული დო აკოართფილი შტატეფიშ სტატუსი უღუ (organized unincorporated territory) ერუანულ გიშაგორუეფს კათაფიშ ნებაშ უმუშო. გუამიშ ნანანოღა - ჰაგატნა.

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-იშ კოკეფი
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ კოკეფი
პალმირაშ ატოლი

**პალმირაშ ატოლი** () — უდუხორუ ატოლი ფართობით 12 კმ² (სქირონა — 3,9 კმ²), ნამუთ იდვალუაფუ რჩქალ ოკიანეშ ეკვატორულ ზონაწკჷმა არხოს. ატოლი იდვალუაფუ ჰავაიშ კოკეფიშ ობჟათეშე ლაინიშ კოკეფიშ ბუნას. ააშ-იშ ვაორგანიზებული დო ვამიკორსხილი უდუხორუ ტერიტორია (ანუ, ფორმალურო ვენშმურს ააშ-იშ აკოდგინალუაშა, მარა ააშ-იშ პატჷნალას რე).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ააშ-იშ ოპატჷნალე — პალმირა (ატოლი პალმირა)
* პალმირა 

კატეგორია:ააშ-იშ კოკეფი
კატეგორია:ააშ-იშ კოკი ტერიტორიეფი
კატეგორია:ოკიანეთიშ კოკეფი
გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა

**გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა**  – ოთარ ჭილაძეშ რომანი, გიშაშქუმალირი 1973 წანას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა

კატეგორია:1973 წანაშ რომანეფი
კატეგორია:ოთარ ჭილაძიშ რომანეფი
კატეგორია:ქორთული რომანეფი
რამაიანა

მინი|მარცხნივ|220px|მინიატიურა|ჰანუმანიშ აზარათ აკოანჯარაფილ რამა ოლჷმუ რავანას
**„რამაიანა“** (სანსკრ.. रामायण — „რამაშ შარალუა“) — ჯვეშინდურ ეპოს სანსკრიტულ ნინაშა, ნამუშ ავტორო ინდუისტურ ტრადიციაშ მეჯინათ, იკოროცხუ ლეგენდარულ მორჩქინე ვალმიკი. ვალმიკიშ ჯოხო იშინუაფუ, თაშნეშე ვედურ ლიტერატურას, მუჭოთ ჯეგე ტექსტეეფიშ ართ-ართ მარწაფალი.

## ეპოსიშ დინორე
**„რამაიანა“** აკმოდირთუ 24 000 ლერსიშე (480 002 ზიტყვაშე — ტექსტიშ დოხოლაფირო 1/4 „მაჰაბჰარატაშ“ ტექსტ რე, ნამუთ 4-შახ უმოს რე „ილიადაშე“). რამაიანა დორთილ რე შკვით კჷრიბო დო 500 ბირაშე თ.ჯ. „კანდეფო“. „რამაიანაშ“ ლერსეფ აკოდგინელ რე 32 ბწკარამ მეტრათ, ნამუსჷთ ანუშტუფ ჯოხო.

"რამაიანაშ" შკვით კჷრიბ რე:
* **ბალა-კანდა** — კჷრიბ რამაშ ბაღანობაშ გეშა
* **აიოდია-კანდა** — კჷრიბ აიოდიაშ ომაფეშ დოხორეშ გეშა
* **არანია-კანდა** — კჷრიბ რამაშ ტიოზის რინაშ გეშა
* **კიშკინდა-კანდა** — კჷრიბ რამაშ რსხუშ გეშა მაიმუნეფიშ მაფა კიშკანდაწკჷმა
* **სუნდარა-კანდა** — „მაბარჩხალე კჷრიბი“ კოკ ლანკას — რამაშ ჩილ სიტაშ მახვამილაფარ დემონიშ, რავანაშ ომაფეშ გეშა
* **იუდა-კანდა** — კჷრიბ რამაშ მაიმუნეფიშ ჯარეფიშ ლჷმაშ გეშა დემონ რავანაშ ჯარეფწკჷმა.
* **უტარა-კანდა** — „საბოლა კჷრიბი“

## თაშნეშე ქოძირით
* მაჰაბჰარატა

## რესურსეფ ინტერნეტის
* "რამაიანა"
* ჯვეშ ინდოეთიშ მაართა პოემა
* "რამაიანა" - აუდიოკჷრიბი
* "რამაიანაშ" ამშვ გაკვეთილი 

კატეგორია:პოემეფი
კატეგორია:ინდურ ლიტერატურა
კატეგორია:ლიტერატურული ნაწარმებეფი
განეშა

მინი|მარცხნივ|150px|განეშა
**განეშა** (სანსკ. गणेश gaṇeśa „მხედარმადუდე“) — ინდუიზმიშ პანთეონიშ ართ-ართი არძაშე პოპულარული ღორონთი, შივაშ დო პარვატიშ სკუა. განეშა გჷმასახიერენს სიჭკვერეს დო წჷმოძინას.

ლეგენდა განეშაშ გეშა თეჯგურა რე: მუნჭყვიშ დუდი თიშ დაბადებაშე ვაუღუდჷ. გაკონწარებულ შივაქ განეშას დუდი დიო მეკვათუ, უკული მუში ჩილიშ პარვატიშ ხვეწინ-თხუალას ჸუჯი უკინდუ, ტყას მაართათ ამახვადე ჩხოლარს, მუნჭყვის დუდი მეკვათუ, განეშას ხუჯეფს გეგუდჷ დო გაცოცხალუ. „ჭკვერი“ ჩხოლარიშ დუდით დოჯილდოებული განეშა დიდი ცხენენდმადუდეთ დო თარსარდალო გჷნირთჷ.

ამდღა ხოლო ინდუისტეფი მუთუნ ახალ სავარშიშ წჷმოჭყაფაშახ, მაგურაფუეფი გჷმოცადუეფიშ ბარებაშახ უციოთ მიარძენა ჭკომუაშ მაჸოროფე განეშას ბრელ მიოწირალს — ორზას, ქოქოსიშ კაკალს, ებროს დო გემუანობას, თიშ გეშა, ნამჷ-და ოჸოროფე ღორონთქ მუში სიჭკვერე დო წჷმოძინა თინეფს ვემიარკასჷნ.

*
კატეგორია:ინდუისტური ღორონთეფი
კატეგორია:სიჭკვერეშ ღორონთეფი
ინდრა

მინი|მარცხნივ|200px|<div style='text-align: center;'>
ღორონთეფიშ მაფა ინდრა<br /> ჯვეში მინიატიურა
</div>
**ინდრა** (სანსკრ. इन्द्र indra ”ხენწჷფე”) - ინდუისტური უჯვეშაში ღორონთი, ჭვემაშ შემწირე დო ღორონთეფიშ მაფა.
ჯვეშ ინდოეთის ინდრაშ კულტი ნძალიერო რდჷ გოფაჩილი, ნამუთ უკული ტრიმურტით დო შხვა უმოსი პოპულარული ღორონთეფით დითირუ.

კატეგორია:ინდუისტური ღორონთეფი
კატეგორია:რიგვედაშ ღორონთეფი
კატეგორია:ცაშ დო ტაროსიშ ღორონთეფი
კატეგორია:ტყვაცი დო გურგინიშ ღორონთეფი
კატეგორია:ადიტიეფი
კატეგორია:ლჷმაშ ოსურღორონთეფი
კატეგორია:ლოკაპალა
დურგა

მინი|მარცხნივ|გომორძგუაშ დო ღორონთეფიშ ოსურღორონთი
**დურგა** (სანსკ. दुर्गा durgā ”ძნელას ათაჩინარი”) — ინდუიზმიშ არძაშე თარი ოსურღორონთი, მუმაჯილიკარი ღორონთი შივაშ ჩილი.

დურგა ვა ხვალე არძა შურდგუმილიშ ნანა რე, თინა ღორონთეფიშ მასქერი რე. ბოროტიშობურეფიშ მუმაჯილიკარი დო გაჭირებას მარენჯეფიშ მაფორუ ოსურღორონთიშ კულტი ძალამ გოფაჩილი რე ინდუიზმიშ გემაჸვენჯეფს შქას, დურგაშა ოშკურუნა დო უჸორა. არძა შხვა ღორონთიშ თაყვანიშმეჩამაშახ თიშ მუჭოთ „მასქერ ნანას“ (მა) ოთაყვანჷნა.

## ლიტერატურა
**Durga Puja: Yesterday, Today and Tomorrow*, Sudeshna Banerjee, Rupa and Co, Calcutta, 2004. (ISBN 81-291-0547-0)
**[http://books.google.com/books?id=hgTOZEyrVtIC Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions]*, David Kinsley. (ISBN 81-208-0379-5)
* *Mother Goddess Durga*, Pranab Bandyopadhyay, United Writers, Calcutta 1993 ISBN 81-85328-13-7
**Grace and Mercy in Her Wild Hair : Selected Poems to the Mother Goddess*, Ramprasad Sen (1720–1781). (ISBN 0-934252-94-7)
**Durga Puja Beginner*, Swami Satyananda Saraswati, Devi Mandir, 2001. (ISBN 1-887472-89-4)
*"Chandi Path", Swami Satyananda Saraswati, Devi Mandir (ISBN 1-877795-52-6)
*"Chandi Path: Study of Chapter One", Swami Satyananda Saraswati, Devi Mandir (ISBN 1-877795-58-5)
*"Chandi Path: Study of Chapter Two", Swami Satyananda Saraswati, Devi Mandir (ISBN 1-877795-60-7)

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Official Website of Kanaka Durgamma Temple 
*Durga Puja at NetGlimse.com 
*Durga Puja (calcuttaweb.com)
*108 names of Durga

კატეგორია:ინდუისტური ოსურღორონთეფი
კატეგორია:შაქტიზმი
კატეგორია:ლჷმაშ ოსურღორონთეფი
კატეგორია:ინდუისტური დღახუეფი
კალი

200პქ|მინი|მარცხნივ|კონწარი ”ნანა” - კალი მა
**კალი**, კალი მა (სანსკ. काली kālī ”უჩა”) — ინდუისტური ოსურღორონთი დურგაშ კონწარი გჷმოსახება, ღორონთი შივაშ ჩილი. თიში ლექინი ფორმა რე პარვატი.

ინდუიზმიშ გემაჸვენჯეფშო თინა გჷმოსახენს უბადობაწკჷმა იროიან ლჷმას. კონწარი ”ნანა”, მა ჭეშმარიტებაშ მიოჭირნაფალო რთულ შარას მაულარეფიშ მაფორუ რე.

## ლიტერატურა
* *Sri Ramakrishna (The Great Master)*, Swami Saradananda, Ramakrishna Math,1952
* *Devi Mahatmyam*, Swami Jagadiswarananda, Ramakrishna Math, 1953
* *The Art of Tantra*, Philip Rawson, Thames & Hudson, 1973
* *Hindu Gods & Goddesses*, Swami Harshananda, Ramakrishna Math, 1981
* *Sri Ramakrishna: The Spiritual Glow*, Kamalpada Hati, P.K. Pramanik, Orient Book Co., 1985

კატეგორია:მუმაჯილიკარი ოსურღორონთეფი
კატეგორია:ბორჯიშ დო ჭარაშ ოსურღორონთეფი
კატეგორია:ნანა-ოსურღორონთეფი
კატეგორია:ინდუისტური ოსურღორონთეფი
კატეგორია:მაჰავიდიასი
კატეგორია:შაქტიზმი
კრიშნა

მინი|მარცხნივ|150პქ

**კრიშნა** (სანსკრ. कृष्ण  „უჩა“) — ინდუისტური ღორონთი ვიშნუშ მაბრუო ავატარა (გჷმოსახება). თინა მუში მორწუმეეფშო ღორონთიშ უჟინაშ ფორმას წჷმარინუანს.

კრიშნაშ რინა ეჭარილი რე უჯვეშაშ ხანას სანსკრიტშაა აკოქიმინელ ბჰაგავატაპურანას, თიში მონძღვარუა იკათუანს ინდური ეპოსიშ მაჰაბჰარატაშ მაამშვა დუდის, ნამუთ რჩქინელი რე მუჭოთ ბჰაგავადგიტა.

კატეგორია:მაჰაბჰარატაშ პერსონაჟეფი

კატეგორია:ინდუისტური ღორონთეფი
კატეგორია:ვაიშნავიზმი
პარვატი

200px|thumb|მარცხნივ|პარვატი, XII ოშქანურაშ ნაჭახნაკუ
**პარვატი** (სანსკ. पार्वती pārvatī „გვალაში“) — ინდუისტური ოსურღორონთი დურგაშ, მუმაჯილიკალი ღორონთი შივაშ ჩილიშ, „ლექინი“ მანიფესტაცია, კონწარი კალიშ სააწმარენჯი სახე. ინდუიზმის პარვატი ბარჩხალუას, სათნოებას დო სისქვამეს ჷმოსახენს. 

ინდოეთის პარვატის თარო გასათუარი ძღაბეფი ცენა პატის დო ხვეიანი მსხვერპლშეწირვფით (პიოლეფით დო ხილით) დიდარ და სქვამ საქომუნჯოს ინაღდენა.

კატეგორია:ინდუისტური ოსურღორონთეფი
კატეგორია:შაქტიზმი
კატეგორია:სანსკრიტული ზიტყვეფი დო ფრაზეფი
რამა

მინი|მარცხნივ|რამა
**რამა** (სანსკრ. राम rāma „უჩა“, „რუმე“ ვარდა „მომხიბლელი“) — ინდუისტური ღორონთი ვიშნუშ მაშკვითა ავატარა (გჷმოსახება).

ინდური ეპოსი რამაიანა გჷნმობჩანა რამაშ რინაშ დო თიში საგერგეზო საქმეეფშენ: მასქერეფშე თიშ დიდო ნანატრ დაბადებას (მუჭოთ ვიშნუშ ავატარა), დიდი მარწაფალეფწკჷმა გურაფას დო ოლჷმე საქვარეფს დოხელუანობას, თიშ რკინას პრინცესა სიტაშ ჩილო ეკოხუნაფაშო, უკული რამაშ გინოჸოთამა დოხორეშე დო ტყას ასკეტურ რინას ხვალო ჩილიშ დო ჯიმაშ ჯარალუას. 

შრი-ლანკაშ უბადო მაზოჯინალი რავანა იტაცენს სიტას, დო რამა ჯიმაწკჷმა დო ქიეფიშ მაფა ჰანუმანწკჷმა ართო დიდი ლჷმაშ უკული ირთინუანს ჩილს, გომორძგვილი დითმირთუ დოხორეშა დო მუშ ორხველჷ ომაფე ხვისტას იკენს.

რამაშ საგერგეზო საქვარეფი დო სიტაშ ჩილობური ართგურობა ამდღარშახ ინდოარი კათაშო საარძოთ სასამანგო დო გიოგურაფალი რე.

კატეგორია:ვაიშნავიზმი
კატეგორია:რამაიანა
კატეგორია:რამაიანას პერსონაჟეფი
კატეგორია:მითიური მაფეფი
მურუგანი

200px|thumb|მარცხნივ|მურუგანიშ 42.7 მეტრიანი ორქოშ ნაჭახნაკუ<br />ბატუ, მალაიზია
**მურუგანი** **სკანდა**, **კარტიკეია** (ტამილი: மு௫கன்)  — ინდუისტური ღორონთი, შივაშ დო თიში ჩილიშ დურგაშ სკუა, ლჷმაშ ღორონთი. 

არსებენს თიშ დაბადებაწჷმა მერსხილი მუსხირენი ართიანიშ გჷშმარიცხე ლეგენდა, ნამუთ თიშე რაგადანს, ნამჷ-და თე ღორონთის არიული *სკანდა*, კინე *კარტიკეია* დო დრავიდული *მურუგანი* ართ პიჯის აკიართიანჷ. 

პარადოქსული რე, ნამჷ-და ლჷმაშ ღორონთიშ კულტი ობჟათე ინდოეთიშ შვიდობაშმოჸოროფე კათეფს ფართას რე გოფაჩლი (მოსოფელს თე რეგიონიშ ისტორიას დიდი ლჷმეფი ვა შუ).

კატეგორია:ინდუისტური ღორონთეფი
კატეგორია:ლჷმაშ ღორონთეფი
სარასვატი

200px|thumb|მარცხნივ|სარასვატი
**სარასვატი** (სანსკ. सरस्वती sarasvatī „წყარედით დიდარი“) — ინდუისტური სიჭკვერეშ ოსურღორონთი, ღორონთი ბრაჰმაშ ჩლი. 

სარასვატი მიშინუაფუ რიგვედას, სოდე თინა წყარმალუეფიშ დო ტობეფიშ მაფორუ ღორონთი რე. მოგვიანაფათ სარასვატი უკვე თარო ხელუან ადამიერეფიშ ნიჭიშ მაჭყოლოფე ოსურღორონთი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Vasant Panchami, a celebration of Goddess Saraswati 
* Saraswati Jayanti Festival

კატეგორია:ინდუისტური ოსურღორონთეფი
კატეგორია:რჩქინაშ ოსურღორონთეფი
კატეგორია:ხელუანობაშ ოსურღორონთეფი
კატეგორია:რიგვედაშ ღორონთეფი
კატეგორია:ზუღაშ დო წყარლამუშ ოსურღორონთეფი
კატეგორია:შაქტიზმი
სურია

thumb|მარცხნივ|250px|XIX ოშწანურაშ ნახანტი, სურია ფაიტონს
**სურია** (სანსკრ. सूर्य sūrya „ბჟა, ჩხანა“) — ინდუისტური უჯვეშაში ბჟაშ ღორონთი. თიშ კულტიქ ოშწანურეფიშ გოძვენას დიდაღარჷ დო აბან დაუთმ უმოს „ახალ“ ღორონთეფს.

*სურიაწკჷმა* მერსხილი რე ინდუიზმიშ არძაშე „წიმინდე“ ოხვამე ფორმულა — მანტრა გაიატრი.

კატეგორია:ადიტიეფი
კატეგორია:გრაჰა
კატეგორია:ინდუისტური ღორონთეფი
კატეგორია:რიგვედაშ ღორონთეფი
კატეგორია:ბჟაშ ღორონთეფი
ლაკშმი

300px|მინი|მარცხნივ|ლაკშმი სიდიდარეს დო ბედინერობას ჭყოლოფენს
**ლაკშმი** (სანსკ. लक्ष्मी lakṣmī „ბედინერობაშ მუმაღალარი“) — ინდუისტური ბედინერობაშ ოსურღორონთი, ღორონთი ვიშნუშ ჩილი დო იროიანი ალმაშარე.

ლაკშმი მაფორუ ღორონთიშ კუჩხწკჷმა ირო გეხე დო თიშ თიწკჷმა ხოლო ვეჩმეთხუებუ, მუჟამსჷთ ვიშნუ მუში მისიაშ ეიოჸონალო ქიანას ართ-ართ ავატარაო მუთმალინჷნ. ლაკშმი ჩილს ირო ელახ ელაჸუნს: რამაწკჷმა თინა სიტა რე, კრიშნაწკჷმა — რადჰა.

ფშვენიერი ოსურღორონთი სვანჯუ ლოტოსიშ პიორს დო ეკინელი ხეთ ხვამანს მუშ მორწუმეეფს, ლუბას ალმაძვენი ორქოთი გოფშა კოტოშე ლაკშმის მონეტეფი უცენს.

ლაკშმიშ ართგურობა დო ჩილიშ უშულადუ ნინალა ახალგათხილეფშო სამანგათ მოჸუნა ინდოეთის, თიში ხვეთ გონწყილი ოხიდეფი ირო ბოფშა რე სიმდიდრეშ დო ბედინერობაშ მიარემუდანობამი მაგორუეფით.

## თაშნეშე ქოძირით
*დევი (ინდუიზმი)

## ლიტერატურა
*
**Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions* (ISBN 81-208-0379-5) by David Kinsley
**Lakshmi Puja and Thousand Names* (ISBN 1-887472-84-3) by Swami Satyananda Saraswati

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Laksmi Sadhana Vidhi
* Mahalaxmi Temple, Ambabai Temple, Kolhapur 
* MahaLakshmi Puja 

კატეგორია:შაქტიზმი
კატეგორია:ინდუისტური ოსურღორონთეფი
კატეგორია:სიჭკვერეშ ოსურღორონთეფი
ჯაგანნათა

[thumb|200px|მარცხნივ|ჯაგანნათაშ ოხიდა, ნოღა [პური]]
**ჯაგანნათა** (სანსკრ. जगन्नाथ jagannātha „მოსოფელიშ გჷნმაგე“) — ინდუისტური ღორონთი კრიშნაშ უთებუე გჷმოხანტუა ნოღა პურის (ოდიშა, ინდოეთი) ჯაგანნათაშ ოხიდას.

გჷნოჩამათ, ჯაგანნათა კრიშნაშ ძვალეფშე აკოგაფილი ქვერსემი ნოჭახნაკუ ოკო რდუკო, მარა თიშ თებას აკანურ ხეშუულებაშ უურებუობაქ ხე ვაუნწყუ.

ჯაგანნათა კრიშნაშ გემაჸვენჯეფშო, მუჭოთ რელიკვია, დიდ როლს ლაჸაფენს. წანმოწანას ართშა პურის თის ფაიტონს გეთმედვანა, ნამუსჷთ მორწუმეეფიშ მიარეკათამი პროცესია თოკეფით ეწმუკინანს. თე რიტუალიშ ბორჯის არძაშე ფანატიკური გემაჸვენჯეფი ფაიტონს ბარბალს თუდო ეთმუოლუნა, თიშენ ნამჷ-და, თეშნერო ღურელეფიშ შურეფი ხეთეშე „მოსოფელიშ გჷნმაგეშ“ ორენს მიანჭაფჷნა.

კატეგორია:ინდუისტური ღორონთეფი
ჰანუმანი

მინი|მარცხნივ|ჰანუმანი, 11 ო.
**ჰანუმანი** (სანსკრ. हनुमान hanumān „ტახილი კირტე“) — ინდუისტური ღორონთი რამაშ ართგური მაჸალე. 

რამაიანა გჷნმობჩანა, ნამჷ-და ბორიაშ ღორონთიშ დო მაიმუნიშ გამნარყი ჰანუმანი რამას ოხვარუდჷ სიტაშ რავანაშე გოდუდიშულაფას: დაჩხირმონტებული კუდელით თინა მითმიოსხაპანს შრი-ლანკაშ კოკის დო რავანაშ ნოღას დაჩხირს გუთმარჩქინანს. 

ჰანუმანიშ კულტი თარო ვიშნუშ (კრიშნაშ დო რამაშ) პატჷმაცემალეფს რე გოფაჩილი.

ჰანუმანს, თაშნეშე პატის ცენა მუჭოთ დემონეფშა (სამანგ. დაიტი),გვერდო-ღორონთეფშა (სამანგ. კინარი), ეშმაკიშური შურეფშა (სამანგ. პიშაჩი) დო შხვა ნეგატიური ნძალეფშა გომორძგვილს (სამანგ. დაკინი).

## ლიტერატურა
* Vanamali, Mataji Devi (2010). *[http://books.google.com/books?id=j5qFlxXSS48C Hanuman: The Devotion and Power of the Monkey God]* Inner Traditions, USA. ISBN 1-59477-337-8.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Lord Hanuman
*The life of Hanuman

კატეგორია:ინდუისტური ღორონთეფი
კატეგორია:ჩირანჯივინეფი
კატეგორია:რამაიანაშ პერსონაჟეფი
კატეგორია:ლეგენდარული ძუძუმაწუალეფი