open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მატნისხევი

**მატნისხევი** –  წყარმალუ ახმეტაშ მუნიციპალიტეტის. ოდუდე უღჷ პანკისიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 1185 მ, აკათუ წყარმალუ ალაზანს მარძგვანშე ოფ.ხორბალოწკჷმა. სიგჷრძა 11,8 კმ, ღანჩოშ ფართობი 28,1 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა — ზოთონჯის. შქა დო თუდოლენი მალობას ირინუანა ოწყარალო.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
მაანიკვარა

**მაანიკვარა** — წყარმალუ გუდაუთაშ მუნიციპალიტეტის. ოდუდე უღჷ ზუფუშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე ჸას, ზუღაშ დონეშე 945 მ სიმაღალას, აკათუ უჩა ზუღას სიგჷრძა 10,9 კმ, ღანჩოშ ფართობი 38,9 კმ2. ერმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, დიხაშთუდონ დო თირიშ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წანაშ დოსქილადირ ბორჯის — წყარმოლაფეფი. ოშქაშე წანური ხარჯი 1,77 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
მაღარაულა

**მაღარაულა** - წყარმალუ დუშეთიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე მაღაროსკარს. აკათუ არაგვის. წყარმალუს უღჷ ჟირი ოდუდე, ართი ნადუ ოდუდეს ეთმოჭოფუნს ოფუტე გომეწარიშ უკოხოლენი ჸურეშე, არდგილ სიმაგრეულაშე დო თე ნადუს სიმაგრეულაშ ლეხერს უძახუნა. მაჟირა ნადუ ოდუდეს ეთმოჭოფუნს მაღაწლიშ გვალაშ ჯინჯიშე დო ოფუტე გომეწარს ულუანს წოხოლე. თე ნადუს გომეწრულას უძახუნა. საბოლათ თე ჟირი ნადუ იართანებუ გომეწარიშ მინალჷწკჷმა. თე ჟირი ნადუშ დო ჟირი ჯოხოშ უმუკუჯინუო წყარმალუს იშენი მაღარაულა ჯოხო, რახან ოფუტე მაღაროსკარს გჷშმურს დო არაგვის წორას თაქ აკათუ. წყარმალუ ობაღინაფალო ხვეწყარამი რე დო ხვეჩხომამი (ჯინჯიერო კალმახი). აფუნს თირიშ წირადუაწკჷმა ართო წყარმალუ ძალამს ეთმიდიდებუ დო დო შხირ შვანს კალაპოტშეთ გჷნმურს. წორას თე წყარმალუს გჷშმურს საქორთუოშ ოურდუმე (სახენწჷფო) შარა. თე შარათ არსხუაფუ დოსქილადირ საქორთუოს: ფშავი, თუშეთი, ხევსურეთი, შუაფხო, უკანა ფშავი დო ჩარგალი.

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:არაგვიშ ნადუეფი
მაშავერა

**მაშავერა** –  წყარმალუ თუდოლენი ქართლიშ აკანს. ოდუდე უღჷ ჯავახეთიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეს,ზუღაშ დონეშე 2125 მ. აკათუ წყარმალუ ხრამს მარძგვანშე ოფ. ნახიდურწკჷმა, სიგჷრძა 66 კმ, ღანჩოშ ფართობი 1390 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა — ზოთონჯის. ზარხულ-დამორჩილს ნამთინეშა—წყარმოლაფა. ზოთონჯობათ მაშავერას მიშეძირე ელაჸინილი დო შალამა. 

ოშქარი წანური ხარჯი 7,78 მ3/წმ. ირინუანა ოწყარალო, წყარანს 7,4 ვითოშ ჰა-ს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
მაწიმისწყალი

**მაწიმისწყალი**, *მაწიმი* — წყარმალუ ლაგოდეხიშ მუნიციპალიტეტის დო აზერბაიჯანს, წყარმალუ ალაზანიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კახეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2720 მ. სიგჷრძა 39 კმ, ღანჩოშ ფართობი 326 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა – ზოთონჯის, წყარმოლაფა – ზარხულ-დამორჩლს. ირინუანა ოწყარალო.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ალაზანიშ ნადუეფი
მაჭახელისწყალი

**მაჭახელისწყალი** — წყარმალუ ხელვაჩაურიშ მუნიციპალიტეტის, ოდუდე უღჷ თურქეთის, შავშეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2285 მ. აკათუ წყარმალუ ჭოროხის მარძგვანშე ოფუტე მაჭახლისპირწკჷმა. სიგჷრძა 37 კმ, ღანჩოშ ფართობი 369 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმოლაფა - დამორჩილს, წყარმარჩხობა - ზოთონჯის. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 20,8 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
მერისი (წყარმალუ)

**მერისი **, *აკავრეთა* — წყარმალუ აჭარას, ქედაშ მუნიციპალიტეტის. ოდუდე უღჷ შავშეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2236 მ. აკათუ წყარმალუ აჭარისწყალს დაბა ქედაშ გოხოლუას. სიგჷრძა 19 კმ, ღანჩოშ ფართობი 134 კმ2, ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა — ზარხულს დო ზოთონჯის. ოშქაშე წანური ხარჯი 6,86 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
მეხადირი (წყარმალუ)

**მეხადირი** — წყარმალუ გაგრაშ მუნიციპალიტეტის. ოდუდე უღჷ გაგრაშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე-ბჟადალ კართეს, ზუღაშ დონეშე 965 მ, აკათუ უჩა ზუღას დაბა განთიადწკჷმა. სიგჷრძა 15 კმ, ღანჩოშ ფართობი 23,1 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, დიხაშთუდონ დო თირიშ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, შხირი რე წყარმოლაფა. ოშქაშე წანური ხარჯი 1,04 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
მეჯუდა

** მეჯუდა**, წყარმალუ გორიშ მუნიციპალიტეტის, ოდუდე უღჷ ხარულიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ კართეს, ზუღაშ დონეშე 1940 მ. აკათუ ლიახვის კვარჩხანშე ნოღა გორწკჷმა. სიგჷრძა 46 კმ, ღანჩოშ ფართობი 651 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, დოსქილადირ ბორჯის — წყარმარჩხობა. ოშქარი წანური ხარჯი 6,5 მ3/წმ. თუდოლენი მალობას ირინუანა ოწყარალო, წყარუნს  1400 ჰა დიხას.

## ლიტერატურა

კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
მინდა ციხე

მინი|250პქ|<center>მინდა ციხე<br /><small>ჯაბა ლაბაძეშ ფოტო</small></center>
**მინდა ციხე** – შქა ოშწანურეფიშ ჯიხაზურგა, ბჟადალ საქორთუოს, რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანს, ამბროლაურიშ მუნიციპალიტეტის, ოფუტე წესიშ გოხოლუას. ორხველუდჷ რაჭაშ ერიშდუდეფს. მინდა ციხე კახაბერისძეეფიშ თარ ჯიხაზურგას წჷმარინუანდჷ.

## ლიტერატურა

* ბოჭორიძე გ., რაჭა-ლეჩხუმის ისტორიული ძეგლები და სიძველეები, თბ., 1994 წ.
* ბოჭორიძე გ., რაჭის ისტორიული ძეგლები, ტ. VII, ტფ., 1933 წ.

კატეგორია:ამბროლაურიშ მუნიციპალიტეტიშ ჯიხაზურგეფი
კატეგორია:ამბროლაურიშ მუნიციპალიტეტი
მრამბა (წყარმალუ)

**მრამბა** — წყარმალუ კოდორიშ კვარჩხანი ნადუ (აკათუ ოფ. მრამბაწკჷმა). სიგჷრძა 14 კმ, ღანჩოშ ფართობი 174 კმ2. ოდუდე უღჷ კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს. ზუღაშ დონეშე 2610 მ-ას. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულს, წყარმარჩხობა - ზოთონჯის, წყარმოლაფეფი - დამორჩილს. ოშქაშე წანური ხარჯი 15,3 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
მურჯახეთისწყალი

**მურჯახეთისწყალი** — წყარმალუ ახალქალაქიშ მუნიციპალიტეტის, ფარავანიშ კვარჩხანი ნადუ (აკათუ ახალქალაქწკჷმა). სიგჷრძა 32 კმ, ღანჩოშ ფართობი 106 კმ2. ოდუდე უღჷ ნიალისყურიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2760 მ. ეთმიჯუმუაფუ დიხაშთუდონ, თირიშ დო ჭვემაშ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა - წანაშ დოსქილადირ ბორჯის, ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 0,91 მ3/წმ. ირინუანა ოწყარალო. წყარმალუშ პიც გოშენებული რე ოფუტე მურჯახეთი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
მოქვი (წყარმალუ)

**მოქვი** — წყარმალუ აფხაზეთის, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტის. სიგჷრძა 47 კმ, ღანჩოშ ფართობი 336 კმ2. ოდუდე უღჷ კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2560 მ-ას. აკათუ უჩა ზუღას ოფ.  ჯუყმურიშ გოხოლუას. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულს, წანაშ დოსქილადირ ბორჯის - წყარმოლაფეფი. ოშქაშე წანური ხარჯი  18 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ნარეკვავი

**ნარეკვავი** — წყარმალუ მცხეთა-მთიანეთის. დუშეთიშ დო მცხეთაშ მუნიციპალიტეტეფს. ოდუდე უღჷ ალევიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე ბოლოს, ზუღაშ დონეშე  1360 მ-ას, აკათუ წყარმალუ არაგვის მარძგვანშე. სიგჷრძა 47 კმ, ღანჩოშ ფართობი 277 კმ². ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონ წყარით.  წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა — წანაშ დოსქილადირ ბორჯის, წყარმოლაფა — დამორჩილს.

ოშქაშე წანური ხარჯი 1,86 მ3/წმ. ირინუანა ოწყარალო. 

## ლიტერატურა

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ნაზუთისწვერი

**ნაზუთისწვერი**, გვალა ლეჩხუმიშ ქჷნდჷრს, წყარმალუ ქაჯიანიშ (ლუხუნიშ მარძგვანი ნადუ) ოდუდეს. სიმაღალა 2966 მ. ეგაფილი რე ლიასური ჭუბერტკილეფით დო ქვიშაქუალეფით. უღჷ  ელაორცა კართე. გიოხე მაანთხაშური გოჸინუაალშ ნოქური. გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით.
## ლიტერატურა
**უკლება დ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 297, თბ., 1984

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანიშ გვალეფი
მთიულეთიშ არაგვი

**მთიულეთიშ არაგვი**, *თეთრი არაგვი* — წყარმალუ დუშეთიშ დო ყაზბეგიშ მუნიციპალიტეტეფს. ოდუდე უღჷ ყელიშ ვულკანური გაბარიშ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის, ზუღაშ დონეშე 3180 მეტრას. დაბა ფასანაურწკჷმა ახოლუ გუდამაყარიშ (შავი) არაგვი. სიგჷრძა 41 კმ, ღანჩოშ ფართობი 339 კმ². ეთმიჯუმუაფუ დიხაშთუდონ, თირიშ, ჭვემაშ დო ჯიშთური წყარით. წყარალა უჩქჷ პირელშე მარაშინათუთაშა, წყარმარჩხობა - ზოთონჯის. წყარალაშ პერიოდშა მოურს წანური გჷმნაველიშ 60-65 %, დამორჩილს - 19-20 %, ზოთონჯის - 17-18 %. ოშქაშე წანური ხარჯი ფასანაურწკჷმა 12,2 მ³/წმ. ქირსეთუთაშ მაჟირა გვერდიშე ფურთუთაშ ბოლოშახ უჩქჷ ელაჸინუა, შალამა დო ცქვიფი.

წყარმარჩხობაშ ბორჯის წყარი წკონდა რე დო ოშუმალო გუმორენჯი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ოცხე (წყარმალუ)

**ოცხე** — წყარმალუ მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ქვაბლიანიშ კვარჩხან ნადუ. ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 2185 მ-ას. სიგჷრძა 26,8 კმ, ღანჩოშ ფართობი 266 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა — ზოთონჯის. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 3,15 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ოთა (წყარმალუ)

**ოთა** — წყარმალუ თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ თრიალეთიშ ქჷნდჷრს, ზუღაშ დონეშე 2565 მ, სიგჷრძა 21,1 კმ, ღანჩოშ ფართობი 76,1 კმ. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა - დამორჩილ-ზოთონჯის. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 1,14 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მტკვარიშ ნადუეფი
ოშორა (წყარმალუ)

**ოშორა** — წყარმალუ თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 2415 მ-ას. სიგჷრძა 19 კმ, ღანჩოშ ფართობი 71,5 კმ. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა - დამორჩილს დო ზოთონჯის. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 1,07 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ოჩხამური (წყარმალუ)

**ოჩხამური** — წყარმალუ მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე-ბჟადალ გვალაშოწმოხონს, ჩოლოქიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 705 მ-ას. სიგჷრძა 21,4 კმ, ღანჩოშ ფართობი 65,2 კმ². ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, დიხაშთუდონი დო თირიშ წყარით. წყარმარჩხა რე მაისშე მარაშინათუთაშახ. ახასიათენს წყარმოლაფა. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 3,36 მ³/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
პირიქითი ალაზანი

**პირიქითი ალაზანი** (ჟიმოლენი მალუობას *ქვახიდისწყალი*) — წყარმალუ თუშეთის, ანდიშ ყოისუშ ართ-ართი მადგინალი. სიგჷრძა 49 კმ, ღანჩოშ ფართობი 368 კმ². ოდუდე უღჷ პირიქითი ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეშ წყარმალუს ზუღაშ დონეშე 3195 მ-ას; აკათუ თუშეთიშ ალაზანს კვარჩხანშე, ოფუტე ომალოწკჷმა. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, უგურყელური, დიხაშთუდონ დო ჭვემაშ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნ-ზარხულს (მაქსიმალური — კვირკვეს),  წყარმარჩხობა — გერგობათუთაშე პირელშახ. გერგობათუთაშე მელახშახ იცქვიფუ, რჩქინდუ შალამა, ელაჸინილი.

შალამახიბილიშ გეშა ნამთინეშა წყარი გითმიხვილუ დო დონე ეთმიკინანს. ვანაფერო იფორუ ედომუშამი ჸინუფორუთ ნარა მალუობაშ მუნაკვათეფს.  ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 10,2 მ³/წმ. აფუნშა მოურს წანური გჷმნაველიშ  34%, ზარხულ-დამორჩილს — 56%, ზოთონჯის — 10%. 

თარ ნადუეფი რე: ლაროვანისწყალი, დიდი ხევი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ჟოეკვარა

**ჟოეკვარა**, *ჟვავაკვარა* — წყარმალუ გაგრაშ მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიას. სიგჷრძა 20 კმ, ღანჩოშ ფართობი 72 კმ². ოდუდე უღჷ არაბიკაშ მასივს, ზუღაშ დონეშე 2690 მ-ას. აკათუ უჩა ზუღას ნოღა გაგრაწკჷმა. ეთმიჯუმუაფუ დიხაშთუდონ, ჭვემაშ დო თირიშ წყარით. წყარალა აფუნს რე, შხვა ბორჯის უჩქჷ წყარმოლაფა. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა  6,11 მ³/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
როკისწყალი

**როკისწყალი**, *როკიდონი*, წყარმალუ მაღრან-დვალეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, წყარმალუ დიდი ლიახვიშ მარძგვან ნადუ. სიგჷრძა 8 კმ, ღანჩოშ ფართობი 27,3 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით.  ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 0,93 მ³/წმ. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმოლაფეფი — ზარხულ-დამორჩილს, წყარმარჩხობა — ზოთონჯის.

## ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი.*, ქსე, ტ. 8, გვ. 424, თბ., 1984

კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
როშკისწყალი

**როშკისწყალი** — წყარმალუ მთიულეთ-ფშავიშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს. წყარმალუ ხევსურეთიშ არაგვიშ მარძგვან ნადუ. სიგჷრძა 11 კმ, ღანჩოშ ფართობი 47 კმ². ოშქაშე წანური ხარჯი 1,5 მ³/წმ ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, უგურყელური, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნ-ზარხულს, წყარმარჩხობა - ზოთონჯის.

## ლიტერატურა

კატეგორია: მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ხევსურეთიშ არაგვიშ ნადუეფი
საკაურა

**საკაურა**, წყარმალუ ლეჩხუმიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, რიონიშ მარძგვან ნადუ. ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 2940 მ-ას. სიგჷრძა 30 კმ, ღანჩოშ ფართობი 169 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა აფუნს დო ზარხულს რე, წყარმარჩხობა - ზოთონჯის. ოშქაშე წყარიშ ხარჯი 7,65 მ³/წმ.
## ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი.*, ქსე, ტ. 8, გვ. 670, თბ., 1984

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
სნოსწყალი

**სნოსწყალი**, წყარმალუ ხევიშ კავკაციონიშ ოორუე კართეს, წყარმალუ თერგიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 3035 მ-ას. სიგჷრძას 27,3 კმ, ღანჩოშ ფართობი 256 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა აფუნს დო ზარხულიშ მაართა გვერდის რე.  წყარმარჩხობა — ზოთონჯის. ოშქაშე წყარიშ ხარჯი 6,72მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:თერგიშ ნადუეფი
ოხურეი (წყარმალუ)

**ოხურეი** — წყარმალუ კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე გვალაშოწმოხონს, ანარიაშ მარძგვანი ნადუ.  ოდუდე უღჷ ზუღაშ დონეშე 215 მ-ას. სიგჷრძა 23,7 კმ, ღანჩოშ ფართობი 67,4 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარმარჩხა რე ზარხულს. ახასიათენს წყარმოლაფა. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 2,43 მ³/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
გაგრაშ მუნიციპალიტეტი

**გაგრაშ მუნიციპალიტეტი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ აკოდგინალუას.

ასიან ბორჯიშო, მუნიციპალიტეტი აფხაზეთიშ რეგიონწკჷმა ართო ოკუპირაფილი რე რუსეთიშით.

## ორთა
გვალეფს დო სუკიეფს უკებჷ 80 %, დჷკი რზენეფს 20 %. თარი ოროგრაფიული ართული რე გაგრაშ ქჷნდჷრი დო თიშ ჸალეფი არაბიკაშ, ახაგიშ, ბერჭილიშ დო მამძიშხიშ ქჷნდჷრეფი. უმაღალაში ჭურჭული რე გვალა აგეფსთა.

## ეკონომიკა
## კულტურა
## ოქინაფუეფი


კატეგორია:საქორთუოშ მუნიციპალიტეტეფი
ვოკლუზი

thumb|300px|ვოკლუზი
**ვოკლუზი** () — კარსტული წყუ, თ. გ. სიფონ-წყუ, ნამუსჷთ გარჩქჷ დიდი დებიტი დო უმუჭყვადუ გჷმნაველი წყარმარჩხობაშ პერიოდის. 

მაართათ ეიჭარჷ საფრანგეთიშ დეპარტამენტ ვოკლუზის, სოდეთ იდვალუაფუ მოსოფელს არძოშე ტომბა წყუ, ნამუდგაშ სიტომბა 255 მ ოჭირინდუანს.

ვოკლუზეფი საქორთუოს ხოლო რე მოდვალირი. ვულკანურ განეფს, სოდეთ ფართას რე სკინჩალ ვარა გოზიორილ ლავეფიშ დო მურღი ქანეფიშ მორიგეობათ აკოდგინელ რანწკეფინ, ჰიდროგეოლოგიურ პიჯალეფი მუზმათუნ მუმოგონუანა კარსტულ განეფს, თაქ ფართას რე თაშნეშე გოვითარაფილი მაქურქა დებიტიშ მაღვენჯი წყუეფი — ლავური ვოკლუზეფი. 

ნამთინე შვანს თენერ წყუეფიშ  დებიტი უმონს 1 კუბურ მეტრას მერქას. გჷშაკერზაფილო ღმალიერი რე ლავური ვოკლუზეფით ობჟათე საქორთუოშ გვალონა, კერზოთ, ჯავახეთიშ, წალკაშ, გომარეთიშ, დმანისიშ დო შხვ. პლატოეფი. 

ოშინალი რე მაქურქა ვოკლუზური წყარმალუ რეჩხი, ნამუთ ოდუდეს კარსტულ ვოკლუზეფს ეთმოჭოფუნს.


Image:Fontaine de Vaucluse avril 2008.jpg
Image:Fontaine Vaucluse 03.JPG 
Image:Fontainedev.jpg
Image:Fontaine Vaucluse 01.JPG


## ქოძირით თაშნეშე
* პონორი

## ლიტერატურა
* *მარუაშვილი ლ.,* საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ., 1964.
 
კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია
კატეგორია:გეოლოგია
ჯავახეთიშ გაბარი

მინი|მარჯვნივ|300პქ|ჯავახეთიშ გაბარიშ ლანდშაფტი
**ჯავახეთიშ გაბარი** — ვულკანური გაბარი ობჟათე საქორთუოს. 

ეგაფილი რე ეფუზივეფით. ჟიდოხის მოდვალირი რე ჟილენპლიოცენური დოლერიტული გოფიჩუეფი, ნამუდგაშ ოსხირს ნეოგენური გოდერძიშ ვულკანოგენური რანწკი რე. აკან-აკანო მოდვალირი რე ტობურ ნოლექეფი. რელიეფის გოპატჷნაფილ რე 1500-2200 მ სიმაღალაშა ეზინდილ დჷკიეფი, ნამუეფით გართულებურ რე ტობამ დო ჭყონჭყოამ ტობაშ-ქვაბეფით დო წყარმალუეფიშ კანიონიშობურ ლეხერეფით. გაბარიშ ოორუე დო ობჟათე-ბჟადალ ნორთის გოვითარაფილი რე სუკეფამ-ლეხერაფამ რელიეფი მინჭკვალ ლავეფიშ ოსხირშა (აზმანიაშ, მურაკვალიშ, ტაბისყურიშ სუკეფი, კოდალაშ, ჟიმოლენი ქციაშ ლეხერეფი, ტაბისყურიშ ქვიბი). 

ჰავა გჷნმალი რე კონიერო ლამეშე გვალონაშ სქჷრე კლიმატშა. ზოთონჯი მორჩილთირამი დო ჸინი უჩქჷ. ოშქაშე წანური ტემპერატურა 4-6°C, ღურთუთა -5, -10°C, კვირკვე 15-16°C; აბსოლუტური მინიმალური -34°C, -41°C, აბსოლუტური მაქსიმალური 30-35°C. 
ნოლექეფი 600-750 მმ წარმოწანას. 

ჰიდროგრაფიულ რშვილს აკმოქიმინუნა წყარმალუეფი (მტკვარი, ფარავანი, ქცია, ბარალეთისწყალი დო შხვ.) დო ლავური ვოკლუზეფი. წყარმალუეფს ჟიმოლენ მალუობას მორჩილ ლაფა უღუნა, თუდონს — დიდი. ტობეფიშ უმენტაშობა გჷშმალი რე დო ლიგე, ხვალე კარწახიშ ტობას  რე მოწყითუე წყარი.  წყუეფს ახასიათენს დიდი დებიტი, დაბალი ტემპერატურა დო  ლიგე წყარი. 

მოდვალირი რე გვალაშ სტეპური ჩანარობა დო დოლოშ ოდიარეეფი. ექი-აქო ხელობური ტყალეფი რე. ფლორა დო ფაუნა დიდარი რე ბორეალური ელემენტეფით. 
ჩხოლარეფშე ხე: ტურა, მელა. რე გნოლი, კავკაციური კვათარა, კოკობე, ჭყორი, კასპიური შურთხი, ტყარი კვატა, ტორონჯი დო შხვ. ტობეფს დო წყარმალუეფს ბრელი რე ჩხომი (კალმახა, ქაშაპი, ხრამული, ფრიტა, კობრი, მტკვარიშ წვერენდია დო შხვ.).


ფაილი:მდ. ფარავანი ფარავნის ტბასთან.jpg|ჯავახეთიშ მტკვარი ფარავანიშ ტობაწკჷმა
ფაილი:Javakhetian plateau (1).jpg|ლანდშაფტი ფარავანიშ ტობაწკჷმა
ფაილი:Javakhetian plateau (3).jpg|ჯავახეთი. ლანდშაფტი
ფაილი:მდ. ფარავანი ნასოფლარ ნაისასთან.jpg|ჯავახეთიშ მტკვარი ნაისაწკჷმა
ფაილი:Javakhetian plateau (5).jpg|ლანდშაფტი ოფუტე ბარალეთწკჷმა


## ლიტერატურა

* კუკური მეტრეველი, ჯავახეთი, თბ. 2010, ISBN 978-9941-0-3008-6

კატეგორია:საქორთუოშ გეოგრაფია
პატარა ლიახვი

**პატარა ლიახვი** — წყარმალუ მაღრან-დვალეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს დო დინოხოლენი ქართლიშ დჷკის. სიგჷრძა 65 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი 513 კმ2. ოდუდე უღჷ გუდისიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ კართეს, ზუღაშ დონეშე 2920 მეტრას. ახოლუ დიდ ლიახვის კვარჩხანშე ოფუტე შერთულწკჷმა. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმარჩხობა - ზოთონჯის, წყარმოლაფა კვირკვეშე ქირსეთუთაშახ.  აფუნშა მოურს წყარიშ გჷმნაველიშ 45 %, ზარხულს — 33 %, დამორჩილს — 12 %, ზოთონჯის— 10 %. ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 12,3 მ3/წმ. ზოთონჯის ბორჯგჷშაშქუმალირო რჩქინდუ ელაჸინილი დო ცქვიფი. ირინუანა ოწყარალო.

## ლიტერატურა

კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
რეპრუა

**რეპრუა** — ნამთინე წყუშ მეჯინათ, მოსოფელიშ არძოშე უკუნტაში წყარმალუ. იდვალუაფჷ აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, გაგრაშ მუნიციპალიტეტის, ჯვეში გაგრაშ ელჷ-მოლუეფს. ახოლუ უჩა ზუღას ოდუდეშე 18 მეტრაშ მოშორაფათ. წჷმარინუანს მაქურქა ვოკლუზურ კარსტულ ნაკათის, ნამუთ გჷშმურს გაგრაშ ქჷნდჷრიშ კართეეფშე, პლაჟიშ ზონას. ოშინალი რე, ნამუდა თიშ სიგჷრძა პოპორუაბორჯის უმოსი ნორკე რე დო 6-10 მეტრას აკმადგინანს.

დიოდღარო, გინესიშ რეკორდეფიშ წიგნიშ ალებათ, მოსოფელიშ უკუნტაშ წყარმალუთ მერჩქინელი რე წყარმალუ რეუ (Roe River) მონტანაშ შტატის (ააშ) – 61 მეტრა, მორო, წყარმალუ დი (D River) ორეგონიშ შტატის თაშნეშე იკოროცხუ მოსოფელიშ უკუნტაშ წყარმალუთ – 36 მეტრა.

## სქოლიო

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ჭყორი

**ჭყორი**, *რჩქვანელობური ჭყორი* (ქორთ. მწყერი. ლათ. Coturnix coturnix) — მაფურინჯე ქოთომიშობურეფიშ რანწკიშე. თიში ასა-გასაშ სიგჷრძა 16-20 სმ, მასა 80-145 გრამს ოჭირინდუანს. უღჷ მურა, რუმე დო ღია ფერიშ ტერტე ოჭიში. მოდვალირი რე ევროპას, ბჟადალ აზიას დო აფრიკას. საქორთუოს დახე ირდიხას აფხვადუნა. ხე ვე-მინდორეფს დო ალპურ დოლოეფს. იზოთუანს აფრიკას დო ობჟათე-ბჟადალ აზიას (საქორთუოს რინელ ჭყორეფიშ ნორთი შირაქ-ალაზანიშ ვეს დო აზერბაიჯანს სქიდუ). ბუდურანს დიხას. დადული 9-15 მარქვალს დვანს. ინკუბაცია იგინძორებუ 15-17 დღა-სერი. ჭყორი ეთმიჯუმუაფუ ჩანარული ოჭკომალეფით, ვანაფერო - ჭანდეფით. შქა აზიას ჭყორეფი გიძღუეფშა ართუაფალო მილუხენა, მუჭოთ მაჩხუპერი მაფურინჯე.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 7, გვ. 267, თბ., 1984

კატეგორია:ქოთომიშობურეფი
მაფურინჯეეფი

thumb
**მაფურინჯეეფი** (Aves) — ხირხიმელამ ჩხოლარეფიშ კლასი, ნამუთ იკათუანს დოხოლაფირო  8,6 ვითოშ გვარობას.  მაფურინჯეეფიშ კლასის გოართოიანაფილი რენა ჟირკუჩხამ, ბურდღათ ფორილი ჩხოლარეფი, ნამუეფიშ უმენტაშობაშ ლოკომოციაშ ჯინჯიერ ფორმას წჷმარინუანს ფურინუა. მაფურინჯეეფშო დჷმახასიათაფალი რე მეკენჯი, ქექე, პნევმატური ჩონჩხი, ოთხოკანამ გური,ინტენსიური ნიფთიერებეფიშ თირუა, ასა-გასაშ ირალი, მაღალი ტემპერატურა (37,8-45,5&nbsp;°C). გოჭყაფათ დო ასა-გასაშ ეგაფილობათ მაფურინჯეეფი ხოლოს რენა ხოხუეფწკჷმა, ათეშენ ტ. ჰაქსელიშ კლასიფიკაციათ თინეფწკჷმა იართოიანებუნა ართ ჟინკლასის  (Saurapsida).

## ლიტერატურა
* *რ. ჟორდანია,* ქსე, ტ. 10, გვ. 402-403, თბ., 1986
## რესურსეფი ინტერნეტის
* მაფურინჯეეფი საქორთუოს (ინგლისურ ნინაშა) 
* ახალნორდი ბიოლოგეფიშ ასოციაცია "ბიო-რიტმი 

*
ოროგრაფია

thumb|370px|ოროგრაფია, სქემა
**ოროგრაფია** (ბერძნ. óros – გვალა დო grapho – ეჭარუა) — გეომორფოლოგიაშ დარგი, ნამუთ ეჭარუნს დიხაუჩაშ რელიეფიშ ფორმეფს (ქჷნდჷრეფს, ზუკეფს, ქვიბეფს დო შხვ.) დო ოხვამილუანს თინეფიშ კლასიფიკაციას გალენი შანეფიშ მეჯინათ. 

ქჷნდჷრეფიშ, გაბარეფიშ, რზენეფიშ, ლეხერეფიშ დო შხვ. გეოგრაფიული ობიექტეფიშ ეჭარუაბორჯის მიაწურუაფუ ორენი, ქიანეფიშ ჰორიზონტიშ ორიენტირაფა, ზჷმეფი (სიგჷრძა, ფართობი, სიმაღალა, სიტომბა დო შხვ.), ჟიდოხიშ ფორმეფი დო ფერდიეფი თინეფიშ გეკინალათ. 

ოწარმებელ,ოშარე დო შხვ. პროექტირაფაშ ბორჯის უციო რე ოროგრაფიულო ოსხირაშო ქოდიბგურუათ მოჩამილ ტერიტორიან.

## ქოძირით თაშნეშე
* მორფომეტრია

## ლიტერატურა

კატეგორია:გეომორფოლოგია
კოლხური ქილორი

**კოლხური ქილორი** (Phasianus colchicus),(Phasis — წყ. რიონიშ ჯვ. ჯოხოდვალაშე), მაფურინჯე ქოთომიშობურეფიშ რანწკიშე. მუმულიშ მასა 1600 გ ოჭირინდუანს, დადულიშ — 800 გ. უღუნა ჯგირაშო გოვითარაფილი კუჩხეფი, კუნტა მოკვარკვალებური ფსუალეფი, გჷნძე ბოლო (გჷშაკერზაფილო მუმულს). მუმულს გალოს მოხამუზეფი უღჷ დო ძალამ სქვამი, კვათირ ფერით გჷშმეგორუ. ეჭარილი რე კოლხური ქილორიშ მიარე გიმენბუნა, ნამუეფშეთ ჸოფილ სსრრ-იშ  ხურგეფს აფხვადუნა 13. კოლხური ქილორი ხე უთირე ვარა მორჩილ თირამ ლიბჷ  კლიმატამ ზოლს პალეარქტიკაშ ობჟათე ნორთის. აკლიმატიზაფირ რე მოსოფელშ მიარე ქიანას. საქორთუოს წოხოლე მოდვალირი ჸოფე კოლხეთიშ რზენს, მტკვარიშ, იორიშ დო ალაზანიშ ჭალეეფს. ბრელ აბანს კჷნე ინტენსიურო იმიარებუ. ხე ჭალეშ ტყალეფს, ჩანარეფით დიდარ წყარონტირუეფიშ ოძგალე რზენეფს, ზუღაშ დონეშე 850 მ-შახ. ოგვაჯეს გიკეთენს ხუმლა ფურცელეფით დო ოდიარეთ დიხაშ ჭიჭე დურეშა. დვანს 8-12, ნამთინეშა 18 მარქვალს. ოგვაჯეს გეხე ხვალე დადული. გლახათ გილაფურინუნს. ოშქურანჯობაშ შვანას მითმინტებუ. ეთმიჯუმუაფუ ჯინჯიერო ჩანარეფით, უმოსო  ჟვერიეფიშ თასით, ნაჸოფით, ვეგეტატიური ნორთეფით, თაშნეშე ჭიი-ჭიე ვალარეფით. მორგე მაფურინჯე რე. 

## ლიტერატურა
* *კუტუბიძე მ.,* ქსე, ტ. 5, გვ. 598, თბ., 1980

კატეგორია:ქოთომიშობურეფი
ციცარი

**ციცარი** შინური (Numididae), მაფურინჯეეფიშ ფანია ქოთომიშნერეფიშ რანწკიშე. შინური ციცარი მოურს რჩქვანელობურ ციცარშე (Numida meleagris), ნამუთ ბჟადალ აფრიკას ხენ. ჩინურ ციცარს უღჷ გჷრძე, ოვალური რსხული. ირინუანა უთარაშო სახორცეთ. მორდილ მუმულიშ მასა რე დოხოლაფირო 2 კგ, დადულიშ 1,8 კგ. მარქვალდვალა - 70-120 მარქვქლი წარმოწანას. მარქვალი იწონუ 42-45 გრამს. მეციცრეობას ორეწუალე შანულობა უღჷ  საფრანგეთის, უნგრეთის, იტალიას, ინგლისის, ააშ-ს, ავსტრალიას.

## გალენური მეჯინა
ციცარიშ რსხულიშ ზჷმა 40 სმ-შე 70 სმ-შახ რე. თის კუნტა, თუდო გერთელი კუდელი უღუ. რსხულშე გინორთელი, ფსქელი ბურდღუაშ გეშა გოძინელო იძირებე, დუდი დო კინჩხი თინეფიშ უმენტაშობას ბურდღეფით ვა აფუ ფორილი. ციცარიშ არძა გვარობას რუმე ბურდღა უღუ, ნამუთ მორჩილ ნოთე ჭურჭულეფით რე ფორილი.

## რინაშ ნერობა
რინაშ ნერობათ ართიანშე ვეგშმიგორჷნა. ხენა ბუნურო გვალამ აბანს, ფსქელ ბართვამ დო ოშა-გოშა ტყალეფს. ბიწორას მირულენა დო ვართფერი ჯგირი მაფურინეეფი რენა, თიშ გეშა, ნამჷ-და ფურინუა თინეფს მალას ოშულიდუანს. ჭკომჷნა მუჭოთ ჭანდეფს, თეშ ჩანარეფს: კენკარეფს, ჩანარეფიშ თასეფს, ჩანარეფიშ ელნაფალეფს, ფურცელეფს დო შხვ. 

## გომიარაფა
ბუდუაშ ბორჯის დუდიშულას რინას ჭკობათ ირთჷნა. ოგვაჯეთ გჷმადირთჷნა დინობურგონილი დიხა. მარქვალდვალაშ ბორჯის 5—8 მოჸვინთალე-მორჩე მარქვალს დჷთმოდვანს.


სურათი:Guinea fowl.jpg|ციცარი დადული
სურათი:Zoo América-2852-Numida meleagris.jpg|ციცარი მუმული


## ლიტერატურა
**ანთაძე ნ.,* ქსე, ტ. 11, გვ. 234, თბ., 1987

კატეგორია:ქოთომიშნერეფი
კოკობე

**კოკობე** (Alectoris graeca) — მაფურინჯე ქოთომიშობურეფიშ რანწკიშე. ფერუან მოცაშფერო-მოტუტაშფერო რე, დუც დო ფსუალეფს მოვარდიშფერო ელფერი გინოჸუნს. ხასჷლეფს გადაბანო რუმე ზოლეფი გეთხოზჷ. მუმული ტანით დადულშე დიდი რე, კუჩხეფს უღჷ მოხამუზეფი.  კოკობეშ ასა-გასაშ წონა 350-700 გრამს ოჭირინდუანს. მოდვალირი რე ბალკანეთიშ გვალეფშე ოორუე ჩინეთშახ. საქორთუოს ხე კავკაციონიშ ობჟათე კართეეფს, ცივ-გომბორიშ, გურია-აჭარაშ დო თრიალეთიშ ქჷნდჷრეფს, ქუაღორღამ, მეჯღერ ბართვონით ფორილ გვალეფიშ ფერდიეფს - გვალაშოწმოხონშე დახე თირიშ ღოზიშახ. ეთმიჯუმუაფუ ჩანარიშ თასით, შეჸელეფით, გვიგვილეფით დო ვალარეფით. სპორტული ჯინუაშ ობიექტი რე.

## ლიტერატურა
**ჟორდანია რ.,* ქსე, ტ. 5, გვ. 323-324, თბ., 1980
კატეგორია:ქოთომიშობურეფი
სურამულა

**სურამულა** – წყარმალუ ხაშურიშ მუნიციპალიტეტის, ფცაშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ლიხიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეს ზუღაშ დონეშე 1200 მეტრას. სიგჷრძა 42 კილომერტი. ღანჩოშ ფართობი 719 კმ². ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმოლაფეფი – დამორჩილს, წყარმარჩხობა – ზოთონჯის. ოშქაშე წანური ხარჯი რე 12,5 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. IX, თბ., 1985 წ., გვ. 610

## სქოლიო

კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
წყარალა სურამს (2011)

** წყარალა სურამს** —  წყარალა, მუქჷთ დეფიქსირჷ 2011 წანაშ 18 მანგის დაბა სურამს. წყარალა გჷშეჭანუ 18 მანგის ონჯუას ლიხიშ ქჷნდჷრს მოულირ ზუფუ ნოლექიქ, მუდგაშ გეშათ ედიდორჷ წყარმალუ სურამულაქ, ოხორინალ ჸუდეეფშა გემნოსოფჷ დო მაართა სართილეფი დოტობუ. გვარიანო დოგავალუ ხაშურიშ დო სურამიშ მახორობა. ოფიციალური მუნაჩემეფით მედინჷ 6 კოჩიქ. უნელო მოლაფირ ღვარცოფიქ დო მენწყერქ ხვალე რიკოთიშ ჸალაიბონს სახენწჷფოს 10 მილიონი ლარიშ გავალი მიორინუ. 

## სქოლიო

კატეგორია:წყარალა
სუფსა

**სუფსა** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, ოდუდე უღჷ  მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს კონკა მეფისწყაროწკჷმა, ზუღაშ დონეშე 2800 მეტრა სიმაღალას. აკათუ უჩა ზუღას ოფუტე წყალწმინდაწკჷმა. სიგჷრძა 108 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი 1130 კვ.კმ. თარი ნადუეფი რე გუბაზეული, ბახვისწყალი, ბარამიძისწყალი, შუთი. სუფსა აკა წყარმალუ რე, ნამუთ გურიაშ აკანიშ სუმხოლო მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიას მეურსჷნ. გურიაშ ქჷნდჷრით გჷშართილი რე წყარმალუ რიონიშ ლეხერშე, ოდო ნასაკირალიშ სუკით წყარმალუ ნატანებიშ ლეხერშე. სუფსაშ პიც იდვალუაფუ დაბა ჩოხატაური. უჩა ზუღას აკათუ ოფუტე წყალწმინდაწკჷმა.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:სუფსა
ტანა (საქორთუო)

**ტანა** — წყარმალუ თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ აქვს ზუღაშ დონეშე 2000 მ. სიმაღალას. სიგჷრძა — 39 კმ, ღანჩოშ ფართობი — 382 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, გერინელი წყარმარჩხობა — გჷმათუთაშე ფურთუთაშ ბოლოშახ. გჷმორინაფილი რე ოწყარალო.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:მტკვარიშ ნადუეფი
კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ტილიანა

**ტილიანა** – წყარმალუ ხაშურიშ მუნიციპალიტეტის. წყარმალუ სურამულაშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ლიხიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეს. სიგჷრძა 13 კილომეტრი. ღანჩოშ ფართობი 45 კმ². მეურს ჯინჯიერო ცოცხნარაშ ტერიტორიულ ორგანოშ ტერიტორიას.  წყარმალუ ორხველჷ კასპიაშ ზუღაშ აუზის. ეთმიჯუმუაფუ დიხაშთუდონ წყარით დო ორთაშობური ნოლექეფით. 

## სქოლიო

კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ძირულა

**ძირულა** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს. წყარმალუ ყვირილაშ კვარჩხანი ნადუ. წყარმალუ ძირულაშ ლეხერს რე გოშენებული ოფუტეეფი: ქვედა წევა, ბორითი, შროშა დო შხვ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ყვირილა

**ყვირილა** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, რიონიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდეს ეთმოჭოფუნს რაჭაშ ქჷნდჷრს, ძირულაშ აკაკათაფუწკჷმა ლეხერს მითმეურს, უკული — რზენს. წყარმალუშ სიგჷრძა 140 კმ. რე, ღანჩოშ ფართობი 3630 კმ², წყარიშ ოშქაშე ხარჯი — 61 კუბ.მ/წმ ზესტაფონწკჷმა, 90 კუბ.მ/წმ — აკაკათაფუწკჷმა. ჯინჯიერო ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ წყარეფით. ყვირილაშ ღანჩოს იდვალუაფუ ჭიათურაშ მანგანუმიშ ობადაშეეფი. თიშ ოძგალეს გოშენებული რე ნოღეფი  — საჩხერე, ჭიათურა, ზესტაფონი.
ვახუშტი ბაგრატიონი წყმ. ყვირილაშ გეშა ჭარუნს:  

## ლიტერატურა

* ქართლის ცხოვრება. ტომი IV. ბატონიშვილი ვახუშტი.აღწერა სამეფოსა საქორთუოსა. გვ. 767. სახელმწიფო გამომცემლობა „საბჭოთა საქორთუო“. თბილისი 1973.

## რესურსეფი ინტერნეტის
ყვირილა დიდ სხუნუეფიშ ენციკლოპედიას

კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:რიონიშ ნადუეფი
ჯრუჭულა

**ჯრუჭულა** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, (საჩხერეშ დო ჭიათურაშ მუნიციპალიტეტეფი). წყარმალუ ყვირილაშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ რაჭშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს ზუღაშ დონეშე 2015 მ-ას. სიგჷრძა 25 კმ, ღანჩოშ ფართობი 210 კვ.კმ. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, გერინელი წყარმარჩხობა — ზოთნჯის, ზარხულს დო დამორჩილს — წყარმოლაფეფი. 

ოშქაშე წანური ხარჯი აკაკათაფუწკჷმა 5, 94 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ყვირილაშ ნადუეფი
დიზე

**დიზე** () — წყარმალუ ნიდერლანდეფს, ოორუე ბრაბანტიშ პროვინციას. წყარმალუ მაასიშ ნადუ. სიგჷნძა 5 კმ. წჷმიქიმინუ ნოღა ჰერტოგენბოსწკჷმა წყარმალუეფიშ ააშ დო დომელიშ აკოართაფათ. ნორთობურო, გინოკვათილი რე არხეფით.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ტექტონიკა

**ტექტონიკა** () — გეოლოგიაშ დარგი, ნამუთ გურაფულენს დიხაუჩაშ ქერქიშ სტრუქტურეფს დო თინეფიშ თირაფუანობას ტექტონიკური ყარაფეფიშ დო დეფორმაციეფიშ გოლინათ. ტექტონიკაშ ეშანწყუმალი რე დიხაუჩაშ ქერქიშ ალმახანური სტრუქტურეფიშ დოგურაფა, თაშნეშე თინეფიშ დორსხუაფაშ ისტორიაშ ვარა პიჯალეფიშ გარკვია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Origin and the Mechanics of the Forces Responsible for Tectonic Plate Movements 
* The Paleomap Project
*ტექტონიკური ფილეფი

კატეგორია:ტექტონიკა
სხერი

**სხერი** () — წყარმალუ ნიდერლანდეფს, რაინიშ დო მაასიშ დელტას. სიგჷნძა 10 კმ. წჷმიქიმინუ წყარმალუეფიშ აუდე-მაასიშ დო ნიეივე-მაასიშ აკოწყორუათ. მეურს ბჟადალჸურე დო გინმურს ნოღეფს როზენბიურგის დო მაასლეისის. ოორუეშ ზუღას აკათუ ნიეივე-ვატერვეგიშ არხით.
310პქ|მინი|მარჯვნივ|

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ნორდი

**ნორდი** () — წყარმალუ ნიდერლანდეფს. რაინიშ დო მაასიშ დელტას. სიგჷნძა 9 კმ. იჭყაფუ დორდრეხტიშ გოხოლუას, სოდეთ წყარმალუ ბენედენ-მერვედე ირთუ ჟირო: აუდე-მაასათ დო ნორდო. კინდერდეიკწკჷმა აკათუ წყარმალუ ლეკის დო ქიმინჷნს წყარმალუ ნიეივე-მაასის.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* წყარმალუ ნორდი 

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ზანი

**ზანი** () — წყარმალუ ნიდერლანდეფს, ოორუე ჰოლანდიაშ პროვინციას. სიგჷნძა 10 კმ. წყარმალუშ ძგაშ მანგის იდვალუაფუ მუდგაზმარენი ნოღა. არხით მიარსხუაფუ ოორუეშ ზუღას. ზანი რე ნიდერლანდიშ ართ-ართი არძაშე პოპულარული ტურისტული არდგილი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* www.benikinbeeld.com  

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ამერი (წყარმალუ)

**ამერი** () — წყარმალუ ნიდერლანდეფს, ოორუე ბრაბანტიშ პროვინციას. სიგჷნძა 12 კმ. წჷმარინუანს წყარმალუ ბერგსე-მაასიშ გოგინძორაფას. რე შანულამი სატრანსპორტო არტერია. ობჟათე თანჯაწკჷმა ქიმინჷნს ბისბოსხიშ ნაციონალურ პარკის.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* წყარმალუ ამერი 

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ლეიდსე-რაინი

**ლეიდსე-რაინი** () — წყარმალუ ნიდერლანდეფს, უტრეხტიშ პროვინციას. სიგჷნძა 13 კმ. წჷმარინუანს წყარმალუ კრომე-რაინიშ გოგინძორაფას. წყარმალუშ ძგას ეკიდილი რე მუდგაზმარენი დოხორელი პუნქტი. კვათჷნს ამსტერდამ-რაინიშ არხის. აკათუ წყარმალუ აუდე-რაინსს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
გოიუვე

**გოიუვე** () — წყარმალუ ნიდერლანდის, ობჟათე ჰოლანდიაშ პროვინციას. სიგჷნძა 14 კმ. XV ოშწანურას წყარს მიარერშვილამი არხი გიჸონეს, მუშ ხარჯიშათ მიხუჯინჷ ალფენ-ან-დენ-რაინიშ დო გაუდაშ საიმენდო მერსხუაფაქ. ონიშე რე მორჩილი გემეფშო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
სპარნე

**სპარნე** () — წყარმალუ ნიდერლანდეფს, ოორუე ჰოლანდიას. სიგჷნძა 10,5 კმ. წყარმალუშ ძგას იდვალუაფუ ნოღეფი: ჰაარლემი დო სპარნდამი. აკაკათაფუ იდვალუაფუ ნორდზე-კანალიშ არხის, ნამუთ ოორუე ზუღაშა გიშმურს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ვური

**ვური** () — წყარმალუ ბელგიას დო ნიდერლანდის. სიგჷნძა 12 კმ. წყარმალუ მაასიშ ნადუ. ოდუდე უღუ ბელგიას, ვურენიშ გოხოლუას (ლიმბურგიშ პროვინცია). ეისდენიშ გოხოლუას აკათუ წყარმალუ მაასის.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ბელგიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ბენედენ-მერვედე

**ბენედენ-მერვედე** () — წყარმალუ ნიდერლანდეფს, რაინიშ დო მაასიშ დელტას. სიგჷნძა 15 კმ. ოდუდე უღუ ჰარდინქსველდ-გისენდამიშ გოხოლუას. დორდრეხტიწკჷმა ირთუ ნორდო დო აუდე-მაასათ. გემეფიშ ართ-ართი ჯინჯიერი ოტრანსპორტე შარა რე როტერდამშე გერმანიაშჸურე. რე ოშარე დო ორკინაშშარე ხინჯი. წყარიშ ხარჯი ოშქაშეთ 450 მ³/წმ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ნიეივე-მერვედე

**ნიეივე-მერვედე** () — არხი, ნამუქჷთ იჸუ ეკიდილქ ნიდერლანდის რაინიშ დო მაასიშ დელტას 1870 წანას. გჷშმერთუ ბოვენ-მერვედეს ობჟათე-ბჟადალჸურე ჰარდინქსველდ-გისენდამიშ რაიონს. სიგჷნძა 18,2 კმ. ლაგე-ევალიუვეშ გოხოლუას აკათუ წყარმალუ ბერგსე-მაასის, მუშ გეშათ იქიმინუ ჰოლანდს-დიპიშ ესტუარი. წყარიშ ხარჯი ოშქაშეთ რე 1050 მ³/წმ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნიეივე-მერვედე 

კატეგორია:ნიდერლანდიშ არხეფი
კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ემი

**ემი** () — წყარმალუ ნიდერლანდის, უტრეხტიშ პროვინციას. სიგჷნძა 18 კმ. ოდუდეს ეჭოფუნს ამერსფორტიწკჷმა, ზუღაშ დონეშე 2 მეტრაშ სიმაღალას. გინმურს რზენ ტერიტორიას. აკათუ ემერიშ ტობას. წყარპიჯის დოხორელი პუნქტეფშე არძაშე შანულამი ნოღა რე ამერსფორტი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ზვარტე-ვატერი

**ზვარტე-ვატერი** () — წყარმალუ ნიდერლანდეფს, ოვერეისელიშ პროვინციაში. სიგჷნძა 19 კმ. გინმურს ნოღა ზვოლეს. ზვარტევატერლანდიშ გოხოლუას აკათუ წყარმალუ ვეხტი. ზვარტე-ვატერი აკათუ ზვარტე-მეერიშ ტობას,ნამუთ მუშ განშე, აკოართაფილი რე ეისელმერიშ ტობაწკჷმა.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
აფგედამდე-მაასი

**აფგედამდე-მაასი** () — წყარმალუ მაასიშ ნოჸელა ულირს, ნიდერლანდიშ ოორუე ბრაბანტიშ პროვინციას. სიგჷნძა 19 კმ. ისტორიულო მაასიშ ჯინჯიერი კალაპოტი მიშჷ ჰეისდენშე წყარმალუ ამერიშ ჸურე დო თეჸურეშე ჰოლანდს-დიპიშ ესტუარშა. მოგვიანეთ წყარმალუქ გიხვილ დო 1904 წანაშო მუშ პარალელურო ქოღოლეს ბერგსე-მაასიშ არხი. თი ბორჯის მაასიშ მაჟირა ჯინჯიერ კალაპოტიქ გჷშართილქ იჸუ კაშხალით. მარა, არხიშ მოხვარათ მაასის დო აფგედამდე-მაასის შქას რსხუ იშენი რე. ნოღა ჰეისდენშე მეურს ოორუეშ განშე დო აკათუ წყარმალუ ვაალს, მუშ გეშათ წჷმქინინუ წყარმალუ ბოვენ-მერვედე.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აფგედამდე-მაასი 

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ჰოლანდს-დიპი

**ჰოლანდს-დიპი** () — წყარმალუ ნიდერლანდეფს. სიგჷნძა 19 კმ. რაინიშ დო მაასიშ დელტას დვალირი ესტუარი. შელდა-რაინიშ არხით აკმაართაფუ ანტვერპენიშ პორტის. წჷმიქიმინუ წყარმალუეფიშ ბერგსე-მაასიშ დო ნიეივე-მერვედეშ აკოკათინიშ მოღალუთ. მურდეიკიშ გოხოლუას აკათუ წყარმალუ დორდტსხე-კილი. ოფუტე ნუმანსდორპიშ რაიონს ირთუ 2 ესტუარო: ჰარინგვლიტო (მარძგვანი) დო ვოლკერაკათ (კვარჩხანი).

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰოლანდს-დიპი 

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
სხიპბეკი

**სხიპბეკი** ( ) — წყარმალუ გერმანიას დო ნიდერლანდის. სიგჷნძა 85,3 კმ, ღანჩოშ ფართობი 352 კმ². წყარმალუ ეისელიშ ნადუ. მეურს ოორუე რაინ-ვესტფალიაშ აკანს დო ოვერეისელიშ დო გელდერლანდიშ პროვინიციეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:გერმანიაშ წყარმალუეფი
ა (წყარმალუ)

**ა** () — წყარმალუ ნიდერლანდის, ლიმბურგიშ დო ოორუე ბრაბანტიშ პროვინციეფს. სიგჷნძა 67 კმ. ნოღა ჰერტოგენბოსწკჷმა ა აკათუ დომელს დო წჷმიქიმინუ წყარმალუ დიზე, ნამუთ მუშ განშე, წყარმალუ მაასის აკათუ. წყარპიჯეფს გოკიდილი რე ნოღეფი: ასტენი, ჰელმონდი, ჰერტოგენბოსი დო შხვა.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* www.aaenmaas.nl 

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
ვენარღა!

**ვენარღა!** ( ქორთ. არ იდარდო!, რუს. Не горюй!) — კომედიური ხანტილური ფილმი, გჷნოღალირი სტუდიეფს "მოსფილმი" დო "ქართული ფილმი" 1969 წანას რეჟისორ გიორგი დანელიაშით.

## სიუჟეტი

პეტერბურგიშ უნივერსიტეტიშ თებაშ უკული დიდი მენდეფით დო  გრანდიოზულ გეგმეფით ოდაბადურ კუნთხუს ართუ ბენჟამენ ღლონტი. რინა თეშინეშეს იგჷნძორებუ მუჭოთ მუში ულაშახ რდჷნ. ირდუ მუში დაშ — სოფიკოშ ფანია. ბენჟამენიშ რინაქ ვეინწყუ დო თე ბორჯის სოფიკო გჷნოჭყვადჷნს დოჩილუას ჯიმა ჯვეში აფთიაქარიშ ოსურ-სქუაშა.

## როლეფს
* ვახტანგ კიკაბიძე (ბენჟამენ ღლონტი)
* სერგო ზაქარიაძე (ლევან ცინცაძე)
* ანასტასია ვერტინსკაია (მერი ცინცაძე)
* სოფიკო ჭიაურელი (სოფიკო)
* გიორგი (გოგი) ქავთარაძე (ლუკა)
* ევგენი ლეონოვი (ოურდუმე)
* კოტე დაუშვილი (პაპა)
* იპოლიტე ხვიჩია (სანდრო)
* დოდო აბაშიძე (გენერალი ვამეხ ვახვარი)
* არიადნა შენგელაია (გენერალიშ ალმასქუ)
* სერგეი ფილიპოვი (ეროსი ცირიულნიკი)
* ლ. შამილოვი (ვარლამი)
* ზურაბ ქაფიანიძე (გენერალიშ ადიუტანტი)
* მერაბ კოკოჩაშვილი (პორუჩიკი იშხნელი)
* დავით კობახიძე (აბესალომი)
* რევაზ ბარამიძე (კოკი)
* ვერიკო ანჯაფარიძე (კოკიშ ნანა)
* კარლო საკანდელიძე (დოდო)
* აბესალომ ლორია (სავლე)
* ირაკლი ნიჟარაძე (პეტრე)
* სესილია თაყაიშვილი (დეი დომნა)
* ალექსანდრე კუპრაშვილი (კოსტა)
* ბაადურ წულაძე (ვანო)
* ლია გუდაძე (ვანოშ ალმასქუ მარგო)
* ეკატერინე ვერულაშვილი (თამარი)
* გია ბადრიძე (კაპიტანი გაბრიაძე)
* ია ნინიძე (ციცინო)
* გიორგი დანელია (ციხეშ გესაძინე) 
* ფრუნზიკ მკრტჩიანი (ტუსაღი)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ქორთული ფილმეფი
კატეგორია:სსრრ-იშ ფილმეფი
კატეგორია:გიორგი დანელიაშ ფილმეფი
კატეგორია:1969 წანაშ ფილმეფი
ლეკი (წყარმალუ)

**ლეკი** () — წყარმალუ ნიდერლანდეფს. რაინიშ ართ-ართი თარი ნოჸელა მუშ დელტას. სიგჷნძა დოხოლაფირო 60 კმ. ქიმინჷნს ქიანაშ ართ-ართ თარ ონიშე შარას. წყარმალუშ მუნაკვათას გინმურს თანჯა უტრეხტიშ, გელდერლანდიშ დო ობჟათე ჰოლანდიაშ პროვინციეფს შქას. წყარპიჯეფს მუდგაზმარენი დოხორელი პუნქტი რე.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* წყარმალუ ლეკი 

კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
აუდე-ეისელი

**აუდე-ეისელი** (თაშნეშე ***ალტე-ისელი***;  ) — წყარმალუ გერმანიას დო ნიდერლანდის. სიგჷნძა 82 კმ, ღანჩოშ ფართობი 1208 კმ². ოდუდე უღუ გერმანიას, ზუღაშ დონეშე 56 მ სიმაღალას. მეურს ოორუე რაინ-ვესტფალიაშ აკანს დო გელდერლანდიშ პროვინციას. აკათუ წყარმალუ ეისელს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიდერლანდიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

კატეგორია:გერმანიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ნიდერლანდიშ წყარმალუეფი
სარა ბერნარი

მინი|სარა ბერნარი
**სარა ბერნარი** (; დ. 22 გჷმათუთა, 1844. პარიზი, საფრანგეთი — გ. 26 მელახი, 1923. თექი) — ფრანგი თეატრიშ არტისტი, ნამუსჷთ „მოსოფელიშ ისტორიას არძაშე ჩინებულ არტისტ ოსურო“ მიშინუანა. ბერნარქ 1870-იან წანეფს ევროპაშ თეატრეფს ლაჸაფით გაჩინებაფუ კათას დუდი დო თიშე მოთხუალაქ მირდჷ მუჭოთ ევროპაშ ქიანეფს, თეში ააშ-ს. მუქ სერიოზული დრამატული არტისტიშ  რეპუტაცია აკიქიმინჷ, მუქჷთ მუს მუმალს „ღორონთიშმეტყველი სარაშ“ ზედმეტჯოხო ქჷმუძინჷ.

## წინგეფი
* *Dans les nuages, Impressions d'une chaise* (1878)
* *L'Aveu, drame en un acte en prose* (1888)
* *Adrienne Lecouvreur, drame en six actes* (1907)
* *Ma Double Vie* (1907), &  as *My Double Life: Memoirs of Sarah Bernhardt*, (1907) William Heinemann
* *Un Coeur d'Homme, pièce en quatre actes* (1911)
* *Petite Idole* (1920; as *The Idol of Paris*, 1921)
* *L'Art du Théâtre: la voix, le geste, la prononciation, etc.* (1923; as *The Art of the Theatre*, 1924)

## გალერეა

File:Bernhardt.jpg|სარა ბერნარი სცენაშ მელე.
File:Bernhardt_in_Theodora_Early_in_Career.jpg|ბერნარი კარიერაშ დაჭყაფუს.
File:Bernhardt_with_elaborate_headdress.jpg|სპეციალური ქიცათ.
File:Bernhardt_Performs_(Sorceress).jpg|ბერნარდი მუჭოთ სორკერესი.
File:Bernhardt_as_Joan_of_Arc.jpg|იოანაშ როლს.
File:Bernhardt_as_Cleopatra.jpg|კლეოპატრაშ როლს.
File:Bernhardt_(Gismonda).jpg|თარ *გისმონდას*.
File:Bernhardt_Near_Table.jpg|ბერნარიშ ვაფორმალური სურათი.
File:Bernhardt later years 2.jpg|ბერნარი მუში რინაშ ბოლო წანას.
File:Bernhardts_Chateau_Near_Conde.jpg|ბერნარიშ დოხორე საფრანგეთის.


## რესურსეფი ინტერნეტის

* The "La Samaritaine" controversy and other performances in London
* Performances in Theatre Archive University of Bristol
* Sarah Bernhardt cylinder recordings
* Sarah Bernhardt Collection

კატეგორია:დუნაბადი 1844
კატეგორია:ნაღურა 1923
კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი არტისტეფი
კატეგორია:ფრანგი კურტიზანეფი დო მეძავეფი
მარლონ ბრანდო

thumb|250px
**მარლონ ბრანდო, უკლ.** (3 პირელი, 1924 — 1 კვირკვე, 2004) — ოსკარიშ ლაურეატი ამერიკალი არტისტი. მა-20 იშწანურაშ ართ-ართ უდიდაშ კინოარტისტო იკოროცხუ. ბრანდო რდჷ სუმ პროფესიონალ არტისტის შქას ჩარლი ჩაპლინწკჷმა დო მერილინ მონროწკჷმა ართო, ნამუთ ჟურნალ „Time-ქ“ მიშეჸონჷ ოშწანურაშ 100 პიროვნებაშა 1999 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Oddfather , *[[Rolling Stone]]*, Jod Kaftan, April 25, 2002
* Vanity Fair: ''The King Who Would Be Man''  by Budd Schulberg
* The New Yorker: ''The Duke in His Domain'' – Truman Capote's influential 1957 interview.

## სქოლიო

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1924
კატეგორია:ნაღურა 2004
მეკარე (კუჩხბურთი)

thumb|right|220px|მეკარე
thumb|220px|
**მეკარე** () — მოლაჸაფე კუჩხბურთის, კარიშ მათხილე, თიში თარი ღანკი რე — ვა მეჩას აწმარენჯი ბუნაშ მობურთეეფს გოლიშ მითოღალაშ მეშქაშალან. ლაჸაფენს კარწკჷმა ხოლოს.

## ხეთ ლაჸაფი
მეკარე — აკა მოლაჸაფე რე, ნამუსჷთ ბურთიშ ხეშ მოთხუმაშ ნება უღჷნ, თინა რსხულიშ თე ნორთით ითხინუანს აწმარენჯიშ გჷნაშქუმელ ბურთის, ორთჷ პასის. თეორიულო თის ხეთ გოლიშ მითოღალა ხოლო შეულებჷ, მორო პრაქტიკულო თენა ვა რე შელებუანი დო ვართ მოხვალამე. 

მეკარეს ვა შეულებჷ ხეთ ლაჸაფი  გეჸვენჯი შვანეფს:
* მუჟამცჷთ მეკარე გერე დორხველი საჯარიმოშ გალე (თე შვანს მეკარე ისარჯუ ჸვინთელი ვარა ჭითა ბარათით დო ედომუშამო ბუნა საჯარმო გეშქუმალათ);
* მუჟამცჷთ მუში წოროკლუბარეფშე კუჩხით ეთმოჭოფუნს პასისჷნ (დუდით მეჩამილი პასიშ მოხ), თე წესიშ დარღვიაშ შვანს იშანუ დუდიშული გეშქუმალა.

## გჷშნაგორა მეკარეეფი
### IFFHS-იშ ოშწანურაშ სხუნა
#  ლევ იაშინი
#  გორდონ ბენქსი
#  დინო ძოფი
#  ზეპ მაიერი
#  რიკარდო ზამორა
#  ხოსე ლუის ჩილავერტი
#  პეტერ შმეიხელი
#  პიტერ შილტონი
#  ფრანტიშეკ პლანიჩკა
#  ამადეო კარისო
#  ჟილმარი
#  ლადისლაო მაზურკევიჩი
#  პეტ ჯენინგსი
#  უბალდო ფილოლი
#  ანტონიო კარბახალი
#  ჟან-მარი პფაფი
#  რინატ დასაევი
#  ჟიულა გროსიჩსი
#  თომას რაველი
#  ვალტერ ცენგა

### IFFHS-იშ წანაშ საუჯგუშო მეკარე

## ქოძირით თაშნეშე
* კუჩხბურთიშ წესეფი

კატეგორია:კუჩხბურთიშ წესეფი
კატეგორია:კუჩხბურთიშ ტერმინოლოგია
მათხილე (კუჩხბურთი)

### ცენტარალური მათხილე
thumb|ცენტრალური მათხილეეფი
**ცენტრალური მათხილე** - ვარა CB ვარა central back რე პოზიცია კუჩხბურთის. თინა თხილანს მუში კარს შხვა მათხილეეფწკჷმა დო მეკარეწკჷმა ართო. უმენტაშო ცენტრალური მათხილეეფი ვა გჷშმეგორუნა გოლიშ მითოღალათ, თინეფიშ ღანკი რე აკაჩემან მონირზეშ გემანთხაფალი დო ხე დუნჩალან მენწყვის გოლიშ მითოღალას. ცენტრალური მათხილე მაღალი ქორენ-და თინა შხირას ინმურს მონირზეშ საჯარმოშა სტანდარტეფიშ ბორჯის დო ოცადჷ გოლიშ მითოღალას.

## ფლანგური მათხილეეფი

### მარძგვანი მათხილე
thumb|ფლანგური მათხილეეფი
**მარძგვანი მათხილე** - ვარა RB ვარა Right Back რე პოზიცია კუჩხბურთის. თინა თხილანს მუში კარს შხვა მათხილეეფწკჷმა დო მეკარეწკჷმა ართო. მუჭოთ წესინ, მარძგვანი მათხილეშ მუდანობა მოედანს ართი რე. უმენტაშო მარძგვანი მათხილე ვა გჷშმეგორუ გოლიშ მითოღალათ. თიშ ღანკი რე აკაჩემას მონირზეშ მობურთე, ნამუთ გეჯანჷ მარძგვანი ფლანგიშენ დო ხე აკუნჩალას თის გოლიშ მითოღალას. მარძგვანი მათხილე შხირას გეჯანჷ ფლანგიშე დო თაშნეშე ახორციელენს გეშქუმალეფს შორშე. მარძგვანი მათხილეეფიშ უმენტაშობა ოშქაშე სიმაღალაშ რე. ათეშენ თინეფი სტანდარტეფიშ ბორჯის უკოხოლე სქიდუნა. თინეფი ვა რენა გეგაფილი გოლეფიშ შხირას მითოღალას.

### კვარჩხანი მათხილე
**კვარჩხანი მათხილე** - ვარა LB ვარა Left Back რე პოზიცია კუჩხბურთის. თინა თხილანს მუში კარს შხვა მათხილეეფწკჷმა დო მეკარეწკჷმა ართო. მუჭოთ წესინ კვარჩხანი მათხილეშ მუდანობა მოედანს ართი რე. უმენტაშო კვარჩხანი მათხილე ვა გჷშმეგორუ გოლიშ მითოღალათ, თინეფიშ ღანკი რე აკაჩემან მონირზეშ მობურთე, ნამუთ მიანტებუ კვარჩხანი ფლანგიშენ დო ხე აკუნჩალას თის გოლიშ მითოღალასჷნ. კვარჩხანი მათხილე შხირას გეჯანჷ ფლანგიშე დო თაშნეშე ახორციელენს გეშქუმალეფს შორშე. კვარჩხანი მათხილეეფიშ უმენტაშობა ოშქაშე სიმაღალაშ რე, ათეშენ თინეფი სტანდარტეფიშ ბორჯის უკოხოლე სქიდუნა. თინეფი ვა რენა გეგაფილი გოლეფიშ შხირას მითოღალას.

## ქოძირით თაშნეშე
* კუჩხბურთიშ წესეფი
* მეკარე

კატეგორია:კუჩხბურთი
ოშქაშემათხილე (კუჩხბურთი)

thumb|ოშქაშემათხლეეფი გჷშართილეფი რენა ცაშფერი ფერით
**ოშქაშემათხილე** () – ოკუჩხბურთე ბუნაშ მოლაჸაფე, მით ქიმინჯალენს მათხილე დო გემანთხაფალ შქასჷნ. ოშქაშემათხილეეფიშ ჯინჯიერი საღალე რე ქუმეხვარან თხილუაშ დო მენტებაშ მობურთეეფს, აკოქიმინელი სიტუაციაშ მეჯინათ.

კატეგორია:კუჩხბურთიშ პოზიციეფი
გემანთხაფალი (კუჩხბურთი)

thumb|300px|right|გემანთხაფალი (ჭითა ფორმას) აღორენს ჟირ მათხილეს დო გჷთმიაშქვანს კარიშ გეზათ
**გემანთხაფალი** – კუჩხბურთის – მენწყვი მობურთე, ნამუთ ქიმინჯალენს მონირზეშ კარწკჷმა ხოლოს. გემანთხაფალიშ ჯინჯიერი საღალე რე გოლეფიშ მითოღალა. თენერი მობურთეს თაშნეშე უძახჷნა ფორვარდის, ბომბარდირს ვარა სტრაიკერს.

კატეგორია:კუჩხბურთი
კუჩხბურთი

მინი|300პქ|მარჯვნივ|გემანთხაფალი (ჭითა მაისურს) გუთმოხუნს თხილუას (ჩელეფს) დო კარშა გეშქუმალას ულამჷ. მეკარე ეცადებუ დუნჩალას ხე ბურთიშ კარშა მოხვამილაფასჷნ.
**კუჩხბურთი** თაშნეშე **ბურთუა** — ბუნური სპორტი, სოდეთ ვითაართი მაკათურშე აკოდგინელი ჟირი ბუნა ოლაჸაფჷ ართიანსჷნ. ლაჸაფი მითმეურს თინკუნთხუამ მინდორს ოგოლე კარეფით ჟირხოლო ბოლოს. ლაჸაფიშ ღანკი ბუნაშ მაკათურეფ შქას ბურთით მანევრირაფა რე აწმარენჯი ბუნაშ კარშა გოლიშ მითაღალარო. თე სპორტიშ თარი დჷმახასიათაფალი წესიშ მეჯინათ, მოლაჸაფეეფს, მეკარეშ მოხ, ბურთშა ხეშ ვარა კილეშ გჷმორინაფაშ ნება ვა უღუნა ლაჸაფიშ პერიოდის. მატჩიშ გომორძგვილი თი ბუნა რე, ნამუთ უმოსი გოლს მითიღანს ლაჸაფიშ ბოლოშან. კუჩხბურთის რე ართი თარი დო ჟირი მოხვარე ხასჷლაშ სარჯუ. თარ სარჯუს უღჷ ნება ეჭოფას გჷნოჭყვადირუა – დაჯარმას დო ვარი ბუნა კონკრეტულ ეპიზოდის ლაჸაფიშ წესეფიშ დარღვიაშენინ. სარჯუს შეულებჷ მობურთეს ოძირას ჸვინთელი ვარა ჭითა ბარათინ. თენა თიშა რე მიკობუნაფილი მუზჷმაშა ჸინჩას ილაჸაფჷ მობურთექჷნ. სარჯუშე ჸვინთელი  ბარათიშ ჟირშა ვარა ბონას ჭითა ბარათიშ ძირაფაშ შვანს მობურთე იტენს მინდორს.

ლაჸაფიქ ალმახანურ სახეთ დირსხუ ინგლისის, მუსჷთ კუჩხბურთიშ ასოციაციაშ დორსხუაფაქ მაჸუნჷ,  ნამუდგაშ 1863 წანას აკოდგინელ კანონეფქ გოპიჯალუ სპორტიშ წუმოძინა თეშ, მუჭოთ თის თეჟამო ლაჸაფენან. კუჩხბურთიშ ინტერნაციონალური მადუდე ორგანიზაცია რე ფიფა (; აკრონიმი - FIFA). არძოშე პრესტიჟული ოკუჩხბურთე ნირზი რე ფიფა-შ მოსოფელიშ ჩემპიონატი, ნამუსჷთ არძოშე უმოსი მაჯინე ჸუნს მოსოფელს სპორტულ ჸოფირებეფ შქას.

## ქოძირით თაშნეშე

* კუჩხბურთიშ წესეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფიფა-შ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა.
* ლაჸაფიშ წესეფი ფიფა-შ ოფიციალურ ვებ-ხასჷლას.
* საქორთუოშ კუჩხბურთიშ ფედერაციაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა.

კატეგორია:სპორტიშ სახეობეფი
ღეჯი

**ღეჯი** — შინური ჩხოლარი, ნამუსჷთ სახორცეთ იჭყანუნა.
უმენტაში შინური ღეჯიშ ტყები ფორილი რე მეჯღერ ძაგვარით, მორო ნამთინე ჯიშის ძაგვარწკჷმა ართო უღჷ თიფთიკი ხოლო, სამანგათ მანგალიცური ღეჯი, ნამუთ თინეფს თხილანს ჩხურუშე დო ჯგირაშო მითმიარჩქვანუნა გეგიობას. 

## სქოლიო

კატეგორია:ღეჯეფი
კატეგორია:ჭკობაჩორქოამეფი
ტიან ტან ბუდა

thumb|350px|დიდი ბუდა
**ტიან ტან ბუდა** (Tian Tan Buddha, 天壇大佛) — დიდი ზჷმაშ ბრონზეშ ბუდაშ ნოჭახნაკუ ნგონ-პინგის, ლანტაუშ კოკის, ჰონკონგი. თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ "დიდი ბუდა", თენა უმაღალაშ ღილე ცაშ თუდო დვალირი ბრონზეშ დოხუნელი ბუდაშ ნოჭახნაკუ რე. სკულპტურა იდვალუაფუ პო ლინიშ მონასტერწკჷმა დო ადამიერს დო ორთას, კათას დო რელიგიას შქას ჰარმონიულ წორორინალას, მაჸალუას გჷთმასახიერანს. თენა ჰონკონგიშ უდიდაშ ბუდისტური ცენტრი დო პოპულარული ტურისტული ოძირაფუობა რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*About the top 5 biggest Buddha statues in China 
*Pictures of the Po Lin Monastery and the Tian Tan Buddha 
*Video of the climb up the steps to Tian Tan Buddha

კატეგორია:ბუდიზმი
კატეგორია:ჰონკონგი
ბუდა (მიარეშანულამი)

ზიტყვას **ბუდა** მუსხირენი შანულობა უღჷ:

* ბუდა (სანსკრ. बुद्ध buddha - გოჩხორიამაფილ), ბუდიზმის პიჯი, მიქჷთ მიოჭირინუ ნირვანასჷნ.
* ბუდა (სანსკრ. बुध, budha), ინდუისტური მითოლოგიათ პლანეტა მერკურიშ ჯოხოდვალა.
ბუდა

[thumb|280px|[ტანიშ დინასტია|ტანიშ დინასტიაშ ეპოქაშ მახვენჯი ბუდა, ხებეიშ პოვინციაშე]]
**ბუდა** (სანსკრ. *ბუდჰა*, ზიტყვაზიტყვათ „გოჩხორიამაფილი“), ბუდისტურ რელიგიას სქილედი, მიქთ მიოჭირინუ უმაღალაშ სიწიმინდეს, ნირვანას. ბუდისტურ პანთეონს მიარე ბუდა სქიდუ, მარა თე ჯოხოთ უმენტაშო მიშინუანა ოორუე ინდოეთის, ალმახანურ ნეპალიშ ობჟათე სანძღოს მახორუ შაკიეფიშ ტომიშ ბელადიშ სქის სიდჰართა გაუტამას, ნამუსჷთ ბუდიზმიშ დორსხუაფას მიოჭარანან.

## ქოძირიძთ თაშნეშე
* ავალოკიტეშვარა
* ამიტაბჰა
* მაიტრეა
* პადმასამბჰავა
* რატნასამბჰავა
* სიდჰართა გაუტამა
* ტარა (ბუდიზმი)

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ბუდეფი
კატეგორია:ბუდიზმი
სანსკრიტი

**სანსკრიტი** (სანსკრ. संस्कृत (სამსკრტა) — **დამუშებული**, **რსულქიმინელი**, „აკოდგინელი“) — ინდოეთიშ უჯვეშაშ ლიტერატურული ნინა. სანსკრიტშა აკიქიმინჷ ოთხი ვედაქ, ინდური ნაციონალური ეპოსეფქ რამაიანაქ (ნოთქუელი რამაშე) დო მაჰაბჰარატაქ (ბჰარატეფიშ ისტორია), თაშნეშე ეუკოროცხუ რელიგიურ-ფილოსოფიური ტრაქტატიქ (შასტრეფქ, სმრიტეფქ, უპანიშადეფქ, პურანეფქ) დო შხვა.
 
უჯვეშაშ ბორჯიშე სანსკრიტი უჩქუდეს ინდოარ ქურუმეფს (ბრაჰმანეფს), ნამუეფით ოშწანურეფიშ განწხანს ნინაშ ურთულაშ გრამატიკას დო სანსკრიტშა მითაჟამშე აკოქიმინელ ვერწემ ლიტერატურას მაგურაფალშე (გურუ) მოგურაფეშა  ჟიპიჯურო გჷნმოჩანდესჷნ. დაბალი რანგიშ მახორობაშო სანსკრიტშა ხემეთხუმა ვა რდჷ დოშქუმალირი. 
ამუდღარშო სანსკრიტი ლათინურიშ, ჯვეშბერძენულიშ  დო ჯვეშურიულიშ მანგურო ღურელი კლასიკური ნინა რე.

სანსკრიტშო გჷმირინუაფუ ჭარალუა დევანაგარი.

## ქოძირით თაშნეშე
*სანსკრიტული ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Academic სანსკრიტიშ აკადემიური კურსი, მოსოფელიშ მასშტაბით
* სანსკრიტიშ პოპულარიზაციაშ ორგანიზაცია 
* სანსკრიტიშ ალფავიტი  - დევანაგარი, გუჯარატი, ბენგალი დო ტაიშ სკრიპტეფი


კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი