თალიბანი

**თალიბანი**, ვარ-და **თალიბანიშ ყარაფი** (თულაბაშ ჩილათერი ფორმა, არაბული თალიბიშ მიარეშიანი ფორმა, „მოგურაფე“) — ისლამური ფუნდამენტალისტური პოლიტიკურ-რელიგიური პრო-პუშტუნეფიშ ყარაფი, ნამუთ დახე ედომუშამი ავღანეთის მართჷნდჷ 1996–2001 წანეფს. დიპლომატიური აღიარაფა ხვალე სუმი ქიანაშე მიღჷ: არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი, პაკისტანი დო საუდიშ არაბეთი. გოეროშ უშქურანჯალაშ სხუნუშით აღიარაფილი რე მუჭოთ ტერორისტული ორგანიზაცია. თალიბანს ააშ-ს ვა უღჷ ტერორისტული ორგანიზაციაშ ოფიციალური სტატუსი.

„თალიბანიშ ყარაფიქ“ გიჭყჷ 1994 წანაშ ზარსხულს, ყანდაარს, ავღანეთის მიმალი ომენოღალე დოზანთალაფირჷ ლჷმაშ ბორჯის. დუდმაართაშე თალიბანს ოკათუდჷ ლჷმაშ ვეტერანეფი, ლტოლვილი პუშტუნეფი, ნამუეფქჷთ რელიგიური გონათუა პაკისტანურ მედრესეს მიღეს დო ხუჯდოკინელქ იჸუეს პაკისტანალი სპეცნინალაშით. თალიბეფიშ იდეოლოგია იკათუანდჷ ისლამურ ფუნდამენტალიზმის აბანობურ პუშტუნურ რჩქვანელობურეფწკჷმა ართო. თიმ ბორჯიშო თალიბეფიშ ღანკი რდჷ ისლამური ნორმეფიშ კჷნ ეიონწყუალა, თაშნეშე თინჩალაშ დორთა ავღანეთიშა. ყარაფის დუდენდჷ ლჷმაშ ვეტერანი — მოჰამედ ომარი.

გვალე მალას თალიბეფქ გეჭოფეს ავღანეთიშ კაბეტი ნორთი. 1996 წანაშ პირელს, ნოღა ყანდაარს იმანჯჷ მუსლიმან თეოლოგეფიშ კათუაქ, სოდე მულა ომარი მირჩქინეს „მართალმორწუმეეფიშ მაზოჯალო“ დო ყარაფიქ დიჭყჷ ქაბულს მარენჯი პრეზიდენტიშ ბურჰანუდინ რაბანიშ სააწმარენჯო ლჷმა. თიმ წანაშ ეკენიას თალიბეფქ გეჭოფეს ნოღა ქაბული დო თი ბორჯიშე დოჭყაფილი 2001 წანაშახ, ფაქტობურო მართჷნდეს ავღანეთიშ სახენწჷფოს.

ყარაფის ხუჯის უკინენდჷ პაკისტანი, დო 1996 წანაშე დოჭყაფილი წოროხანდენდჷ ოსამა ბინ ლადენწკჷმა, ნამუშე თაშნეშე ღებულენდჷ ფინანსურ აზარას. 2001 წანაშ 11 ეკენიაშ ტერორისტული აქტეფიშ უკული, ნამუქჷთ გოჭყვიდჷ დოხოლაფირო 3 ვითოშ ადამიერი, თალიბეფქ ბინ ლადენიშ გუმოჩამაშე ვარი გაცხადეს. თეშ გეშა, 2001 წანაშ გჷმათუთას, ნატოშ ჯარიშკოჩეფქ ანტითალიბანურ ჭყანეფწკჷმა ართო ავღანეთის დიჭყეს ოურდუმე ოპერაცია, ნამუშ შედეგო თალიბანიშ ხეშუულაფაქ გითოჸოთამილქ იჸუ.

თალიბანი მალიმორეფი ფართო სპექტრიშ მალიმორეფი რენა, თინეფი თარო ქიმინჯენა მორჩილი ბუნეფით დო ართიანწკჷმა მერსხილი რენა მოჯგირული რსხუეფით დო რელიგიური რწუმათ (მუსლიმი ფუნდამეტალისტეფი), მერსხილჷ რენა ბრელი ტერორისტულ ორგანიზაციეფწკჷმა, თინეფს შქას ალ-ყაიდაწკჷმა. თინეფიშ ობურჯაფე ქიმინუეფი თარო პარტიზანული ხასიათიშ რე დო ქიმინუაშ არანი რე ავღანეთი დო პაკისტანი. ავღანეთიშ რესპუბლიკას თალიბანი აკოჭიჭიხჷ ოთინჩალე მისიაქ დო თინეფიშ ქიმინუაშ არანი გოხურგელი რე.

თალიბეფს დორხველი ვებ-ხასჷლა უღჷნა, ნამუთ პუშტუშ, დარიშ, არაბულ, ურდუშ დო ინგლისურ ნინეფშა მუშენს. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და შხირას თალიბეფიშ ვებ-ხასჷლას ავღანეთიშ ხეშუულაფა ბლოკუნსჷნ, საიტიშ ადმინისტრატორეფი, ნამუეფჷთ ავღანეთიშ გალე მუშენა თე პრობლემას მალას ეიალენა. თალიბანი ჟურნალისტეფს ელექტრონულ ფოსტას რეგულარულო უჯღონანს. 1990-იან წანეფს, მუჟამსჷთ თალიბანქ ხეშუულაფაშა მორთჷნ, ავღანეთის ტელევიზია, მუსიკა დო კინოფილმეფი გოხურგეს. მარა, ლჷმაშ დოჭყაფაშე ვითი წანაშ უკული, თალიბეფი XXI ოშწანურაშ ტექნოლოგიურ მეჭირინაფეფს, სოციალური რშვილეფიშამო უკვე ძალამ ეფექტურო გჷმირინუანა.

## იდეოლოგია
თალიბეფიშ ოფიციალური რელიგია რე ისლამიშ თიჯგურა გემაჸვენჯალა, მუჭოთ რე აშარიზმი; არძა, ნამუთ ათე იდეოლოგიას ვეგეჸუნსჷნ, თალიბეფიშ არზით — მეჩილათირი რე დო თხოზინს დოჸუნს. თალიბეფიშ კონტროლირაფილ ტერიტორიეფშა მიშმუღჷნა შარიათიშ ნორმეფი, ნამუშ რსულაფა კონწარო იკონტროლებჷ. გოხურგელი რდჷ ტელევიზია, მუსიკა დო მუსიკალური ინსტრუმენტეფი, სახუაფონი ხელუანობა, ალკოჰოლი, კომპიუტერეფი დო ინტერნეტი, ჭარდაკი, ჩე ფერიშ მუკაქუნალი (ჩე ფერი — თალიბეფიშ შილაშ ფერი რე), ღილე ფორმათ სექსიშ გოსხუნუა დო შხვა მუთუნი. ქომოლკოჩეფს უციოთ უღჷდესკო ოკო გოთანჯილი სიგჷრძაშ ბჟაკე. ოსურეფს ვეშულებჷდეს მუშობა, ქომოლი სქესიშ ექიმწკჷმა კურნალუა, ჯარალობურ აბანეფს ღილე სახეთ გჷმორჩქინა დო უქომუნჯეთ ვარ-და მოჯგირე ქომოლი სქესიშ ადამიერიშ უმუშო გილულა; შანულამო რდჷ გოხურგელიб ოსურეფიშ გონათუაშა ჭირინაფა (2001 წანას, სკოლაშ მოგურაფუ ძღაბეფი ხვალე 1%-ის აკმადგინანდჷ).

2001 წანაშ 26 ფურთუთას, მოლა ომარქ გიშაშქ დეკრეტი, ქიანას მარენჯი არძა ვაისლამური ძეგლეფიშ აკორღვაფაშ გეშა. დეკრეტიშ რინას რსულაფაშის, თიმ წანაშ მელახიშ თუთას, თალიბეფქ აფეთქეს ბუდაშ ჟირი გიგანტური ნაწახნაკა, ნამუთ ბამიანიშ კირდეს გიშაჭკირილქ იჸუ III დო VI ოშწანურეფს, ნამუქჷთ მოსოფელიშ ჯარალუაშ გოდღანუა გჷმიჭანჷ. Действия талибов были осуждены общественностью ряда мусульманских стран.

თალიბეფი გიშმულა ოსურეფიშ გონათუა გოხურგუაშ მოხუჯეთ. თინეფიშ გენთხაფაშ ობიექტეფი შხირას რე სკოლეფი; ხვალე 2008 წანას, პაკისტანიშ ოორუე-ბჟადალ რეგიონიშ სვატიშ ოლქის, აბანობური სახენწჷფომაღალი პოსტიშ პიჯიშ, შაუკატი იუსაიზაიშ ზიტყვეფით, თალიბეფქ მოჯალაგეს 170-შე უმოსი სკოლა, სოდე დოხოლაფირო 55 000 ბოში დო ძღაბი გურაფულენდჷ.

## თაშნეშე ქოძირით

* სულთა ამირ თარარი
* რელიგიურ-პოლიტიკური ექსტრემიზმი
* ბამიანიშ ბუდაშ ნაწახნაკა
* პუშტუნეფი
* აბდულ ღანი ბარადარი
* თალიბანიშ გენთხაფეფი (2021)
* ოსურეფიშ ნებეფი ავღანეთიშ ისლამურ საამიეროს
* ვაზირისტანი — „თალიბეფიშ სადენწჷფო“

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

კატეგორია:თალიბანი
კატეგორია:ისლამიზმი
კატეგორია:ორგანიზაფილი დუნაშებუ
კატეგორია:ისლამური ტერორისტული ორგანიზაციეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ ისტორია