open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
თარობა

**თარობა** — ართიანი სტრუქტურა, ნამუსჷთ უღჷ ნძალა აძვილაფაშ ვარა ნებაშ წეისთ ახორციელას დორხველი ნებაგოქუნელობა, მიღას კანონეფინ. რჩქვანელობური თარობა შანენს ომენოღალე ხეშულობას, ნამუთი შილებე რდასჷნ არდგილობური, ერუანული ვარდა ოერეფოშქაშე. ხოლო არსებენს ოწარმე, აკადემური დო რელიგიური ხეშულობა. ათეჯგუა სტრუქტურულ ართულეფს შილებე დუძახათ დირექტორეფიშ სხუნუ, მამართვალეფი, გუბერნატორეფი, ვარდა უბრალეთ ადმინისტრაცია, უნჩაშეფიშ სხუნუ. ხეშულობეფიშ შანულობა დო კათინი ითირუ არდგილიშ დო დოშანილობაშ მეჯინათ, ორგანიზაციაშ სტრუქტურაშ, ენწყუალაში მეჯინათ, ირთულებუ თარობაშ კომპლექსურებათ დო ირდუ იერარქიულიოკუჩხური. თაშნეშე, ჭიჭე დო კაბეტი ნოღეფს ჸუნა მიარე მამართვალი,მულტინაციონალურ კომპანიეფს ჸუნა იერარქიეფიშ თელი ჯაჭვი.
მარუალაშ ფორმეფშქას გიშიგორუაფუ სახენწჷფო დო კერზო ადმინისტრაცია.
მართუალაშ კონცეფციაქ დირსხუ დიო ხოლო მაართაჸოფილი თემური წკარუაში ბორჯის, მუჟამსჷთ ადამიერეფი იართიანებუდეს თურეფო საართო ღანკიშ მიოჭირანაფალო.

## სახენწჷფო თარობეფიშ მაგალითეფი
[მარცხნივ|600პქ|მინი|<span style="color: navy">'''ლენიშფერი'''</span> ფერით მოღანკილიე ქიანეფი [წჷმმარინაფალაფური დემოკრატიათ, რუკა აკოდგინელიე Freedom House-იშ 2010 წანაშ რკვიაშ მეჯინათ.]]

## ქოძირით თაშნეშე
*პოლიტიკური ეკონომია
*პოლიტიკა
*სახენწჷფო

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
*
* Bunce, Valerie. 2003. "Rethinking Recent Democratization: Lessons from the Postcommunist Experience." World Politics 55(2):167-192.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Phrontistery Word List: Types of Government and Leadership
* What Are the Different Types of Governments? 
* Types of Governments from Historical Atlas of the 20th Century
* Other classifications examples from Historical Atlas of the 20th Century
* http://stutzfamily.com/mrstutz/WorldAffairs/typesofgovt.html
* Regime Types 
* CBBC Newsround : types of government

## სქოლიო

კატეგორია:თარობა
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
მოქიმინჯე სახენწჷფოეფიშ დო თარობეფიშ მადუდეეფიშ ერკებული

თე ერკებული იკათუანს სახენწჷფოეფიშ დო თარობეფიშ მოქიმინჯე მადუდეეფს. *თე ერკებული ვეკათუანს გვერდოაღიარაფილჷ დო ვაღიარაფილჷ ქიანეფს ვარ-და ტერიტორიეფს*

## [[ევროპა]]

## [[აზია]]

## [[ოორუე ამერიკა|ოორუე]] დო [[ცენტრალური ამერიკა]]

## [[ობჟათე ამერიკა]]

## [[აფრიკა]]

## [[ავსტრალია]] დო [[ოკიანეთი]]

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რინაშ დო მართუალაშ თარიღეფი მოსოფელიშ შხადოშხვა ქიანაშ, საჰერცოგოშ, საგრაფოშ, თაშნეშე კანკალე ოხვამეშ წჷმმარინაფალეფიშ რინაშ დო მართუალაშ წანეფიშ თარიღეფი
* Rulers ვებ-ხასჷლა არძა ქიანაშ დო ტერიტორიაშ, სახენწჷფოეფიშ დო თარობეფიშ მადუდეეფიშ ერკებული, 1700 წანაშე. 
* Archontology ვებ-ხასჷლა პოლიტიკოსეფიშ კილიშკილი ინფორმაციაშ გეშა 
* World statesmen.org არძა ქიანაშ სახენწჷფო დო თარობეფიშ მადუდეეფიშ ერკებული, მოღალობეფიშ გოჭყაფაშ ბორჯიშე 

## სქოლიო

*
კატეგორია:მიმალი ერკებულეფი
კატეგორია:XXI ოშწანურაშ პოლიტიკოსეფი
სტენ ლი

thumb|სტენ ლი 2007 წანას.
**სტენ ლი** (; ნანდული ჯოხო Stanley Martin Lieber სტენლი მარტინ ლიბერი; დ. 28 ქირსეთუთა,1922,ნიუ-იორკი, ააშ  - 12 გერგობათუთა, 2018) — ამერიკალი ჭარუ, რედაქტორი დო კომიქსეფიშ პერსონაჟეფიშ აკმაქიმინალი, გიშმაშქუმალარი ფირმა მარველ კომიქსიშ ჸოფილი პრეზიდენტი.

უხანდებჷ ანდა რჩქინელი ხანტუწკჷმა (არძაშე რჩქინელი — ჯეკ კირბი დო სტივ დიტკო), თიქ ქიმინუ ანდა რჩქინელი გერგეზი კომიქსეფშო, თიჯგურეფი მუჭოთ რენა ბორბოლია-კოჩი, ფანტასტიკურუ ოთხოული, იქს ადამიერეფი დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* POW! Entertainment  (ოფიციალური საიტი)
* გურმაჭვერეფიშ ხასჷლა
* 

კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1922
Marvel Comics

**Marvel Comics** - ამერიკული კომიქსეფიშ დო მერსხილ მედიაშ გიშმაშქუმალარი კომპანია. თინა Marvel Publishing-ის ორხველჷ დო Marvel Entertainment-იშ ფილიალი რე. Marvel-იშ გერგეზეფს შკას რე თიჯგურა რჩქინელი გერგეზეფი, მუჭოთ რენა კაპიტანი ამერიკა, ფანტასტიკური ოთხოული, ჰალკი, რკინაშ კოჩი, ბორბოლია-კოჩი, იქს-ადამიერეფი დო შხვეფი. თე გერგეზეფიშ უმენტაშობა ართ რეალობას არსებენა, ნამუსჷთ Marvel Universe-ის უძახჷნა.

კომიქსეფიშ წინგეფიშ გიშაშქუმალა 1939 წანას დიჭყჷ დო თიშ ჯოხო Timely Comics რდჷ, 1950 წანაშო - Atlas Comics ჯოხოდჷ. Marvel-იშ დორსხუაფაშახჷ, 1961 წანაშე მოჸუნაფილი, ფანტასტიკური ოთხოულიშ დო შხვა მიარე სუპერგერგეზეფიშ აკმაქიმინალეფი რენა სტენ ლი, ჯეკ კირბი, სტივ დიდკო დო შხვეფი. Marvel აიწორო თიმწკჷმა რდჷ ამერიკას ართ-ართი უშხუაშ კომიქსეფიშ კომპანია, DC კომიქსეფიწკჷმა ართო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია:ააშ-იშ გიშაშქუმალეფი
კატეგორია:კომიქსეფიშ გიშმაშქუმალარეფი
ბელიზიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

[thumb|right|200px|[ბელიზიშ ადმინისტრაციული დორთუალა]]
ბელიზიშ ტერიტორია 6 ოლქო () ირთუ.

## სქოიო
ჰაიტიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

ჰაიტიშ რესპუბლიკა 10 დეპარტამენტო ირთუ.

მუშჸურე დეპარტამენტეფი 42 ოლქო დო 144 კომუნათ ირთუნა.

right|thumb|300px|ჰაიტიშ ადმინისტრაციული დორთუალა.

## სქოლიო
ბოლივიაშ დეპარტამენტეფი

**ბოლივიაშ დეპარტამენტეფი** () – ბოლივიაშ მაართა დონეშ ადმინისტრაციული დჷნართი. კონსტიტუციაშ მეჯინათ, ბოლივია დორთილი რე 9 დეპარტამენტო, ნამუთ მუშჸურე ირთუნა პროვინციეფო (თინეფიშ ედომუშამი მუდანობა რე 112)

## დეპარტამენტეფიშ ერკებული

## თაშნეშე ქოძირით
*ბოლივიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა
*ბოლივიაშ პროვინციეფი
*ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი

*
ბოლივიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

**ბოლივიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა** – ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული თოლწონუათ ბოლივია 9 დეპარტამენტო ირთუ (, არხ.რიც. *departamento*), ნამუთ მუშჸურე ირთჷნა პროვინციეფო (, არხ.რიც. *provincia*). გავლო 112 პროვინცია, პროვინციეგი - მუნიციპალიტეტეფო. 314 მუნიციპალიტეტი ირთუ კანტონეფო, გავლო 1374 კანტონი (, არხ.რიც. cantón).

ობჟათე ამერიკაშ ქიანა ბოლივია ირთუ:
*9 **[[ბოლივიაშ დეპარტამენტეფი|დეპარტამენტო]]**
**112 **[[ბოლივიაშ პროვინციეფი|პროვინციათ]]**
***314 **[[ბოლივიაშ მუნიციპალიტეტეფი|მუნიციპალიტეტო]]**
****1374 **[[ბოლივიაშ კანტონეფი|კანტონო]]**

## ბოლივიაშ დეპარტამენტეფი

## თაშნეშე ქოძირით
*ბოლივიაშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბოლივიაშ დეპარტამენტეფი

*
ეკვადორიშ პროვინციეფი

**ეკვადორიშ პროვინციეფი** () — ეკვადორიშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ მაართა დონეშ ეშალი.  ეკვადორი 24 პროვინციათ ირთუ:






## სქოლიო

*
გაიანაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

right|thumb|გაიანაშ რეგიონეფი
**[[გაიანა]]** ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მეჯინათ 10 რეგიონო ირთუ:

 
გაიანაშ რეფიონეფი 27 რეგიონალურ დემოკრატიულ სხუნუთ.

## სქოლიო
ბრაზილიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

ბრაზილია — ფედერაციული სახნეწჷფო, ნამუთ 26 შტატშე *(estados)* დო ართ ფედერალურ (ონანანოღე) ოლქშე აკმოდირთუ.

## ისტორია

Image:Brazil in 1534.svg|1534*13 [[ბრაზილიაშ საკაპიტანოეფი|საკაპიტანოეფი]]*
Image:Brazil (1572).svg|1573*ჟირი [[ვიცე-ომაფე]]*
Image:Brazil (1709).svg|1709*[[კოლონიალური ბრაზილია]]*
Image:Brazil (1789).svg|1789*ბრაზილია მინასიშ ღალატიშ () ბორჯის*
Image:Brazil (1822).svg|1822*იმპერიაშ პროვინციეფი*
Image:Brazil (1889).svg|1889*[[ბრაზილიაშ ჯვეში რესპუბლიკა|ჯვეში რესპუბლიკა]]*
Image:Brazil (1943).svg|1943*მიკორსხილი ტერიტორიეფი*
Image:Brazil, administrative divisions (states) - en - colored.svg|1990*ასეიანი ბრაზილია*


## <center>ბრაზილიაშ შტატეფი</center>

} 

.


გიმე მოჩამილ რცხის, ეკოროცხილი რე ბრაზილიაშ შტატეფი.

## თაშნეშე ქოძირით
* ბრაზილიაშ შტატეფი
* ბრაზილიაშ რეგიონეფი
* ბრაზილიაშ მეზორეგიონეფიშ ერკებული
* ბრაზილიაშ მიკრორეგიონეფიშ ერკებული
* ბრაზილიაშ შხუ ონოღე აგლომერაციეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბრაზილიაშ რუკა
* ბრაზილიაშ მუნიციპალიტეტეფიშ პორტალი  


კატეგორია:ფედერალიზმი
კატეგორია:ერკებულეფი:ბრაზილია
კოლუმბიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

**[[კოლუმბია]]შ ადმინისტრაციული დორთუალა** კოლუმბიაშ 1991 წანაშ კონსტიტუციათ,, თიშა დო 136 კანონშა მიშაღალირი 1994 წანაშ 2 მანგიშ თირუეფით რე დჷნადგინა. გიშმერთუ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ დორთუალაშ სუმ დონე. ადმინისტრაციულ დორთუალაშ მაართა დონეს რე დეპარტამენტეფი დო ონანანოღე ოლქი ბოგოტა, მაჟირა დინეს − მუნიციპალიტეტეფი.

დეპარტამენტეფიშ ნორთის, ადმინისტრაციულ დორთუალაშ შქაფონი დონე არსებენს, ნამუსჷთ შხვადოშხვა დეპარტამენტის შხვადოშხვა ჯოხოეფი უღუ − პროვინციეფი, სუბრეგიონეფი.

## დეპარტამენტეფიშ ერკებული
მინი|250პქ|კოლუმბიაშ დეპარტამენტეფი


## მუნიციპალიტეტეფი

## სქოლიო


კატეგორია:ერკებულეფი:კოლუმბია
პარაგვაიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

**[[პარაგვაი]]** ადმინისტრაციულო 17 **[[პარაგვაიშ დეპარტამენტეფი|დეპარტამენტო]]** () დო ართ ონანანოღე ოლქო ირთუ.

პარაგვაიშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ მაჟირა დონე რე **[[ოლქი]]** ().

thumb|250px|right|პარაგვაიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

მახორობაშ მუდანობაშ გეშა მუნაჩემეფი 2002 წანაშ ეჭარუაშ ფასებათ.


კატეგორია:ერკებულეფი:პარაგვაი
სურინამიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

right|thumb|300px|სურინამიშ ოლქეფი
სურინამი ადმინისტრაციულო 10 ოლქო ირთუ (ქძ. სურათი).


კატეგორია:ერკებულეფი:სურინამი
ვენესუელაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

thumb|right|400px|ვენესუელაშ შტატეფი
**[[ვენესუელა]]** ადმინისტრაციულო 23 შტატო (*estados*), 1 ონანანოღე ოლქო (*Distrito Capital*) დო 1 ზოხო ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ართულო ფედერალურ ოღვენჯეთ (*Dependencias Federales*) ირთუ, ნამუთ იკათუანს ვენესუალაშ დორხველობაშ კოკეფიშ უმენტაშობას დო თე ტერიტორიულ ართულშო მუმალშო იგეგმებუაფუ ფედერალური სტატუსიშ (*Territorio Federal*) მეჩამა.

thumb|right|400px|ვენესუელაშ რეგიონეფი
ვენესუელაშ შტატეფი აკობუნილი რე 9 რეგიონო (*regiones administrativas*), ნამუთ პრეზიდენტიშ ზოჯუათ რე დჷნადგინა: ანდეფიშ (*Andean*),ონანანოღე (*Capital*), ცენტრალური (*Central*), ცენტრალურ-ბჟადალური (*Central — Occidental*), გაიანა (*Guayana*), კოკაშური (*Insular*), ლიანოური (*Llanos*), ოორუე-ბჟაეიოლური (*Nor — Oriental*), სილიანური (*Zulian*).

ვენესუელაშ შტატეფი 335 მუნიციპალიტეტო ირჷნა (*municipios*), მუშჸურე - 1136 სამრევლოთ (*parroquias*) ირთუ.

შტატეფიშ კანონმადვალუ ორგანოეფი — კანონმადვალუ სხუნუეფი, შტატეფიშ მადუდეეფი დო შტატეფიშ ემაჸონაფალი ხეშუულებეფიშ მადუდეეფი — გუბერნატორეფი, ონანანოღე ოლქის მუში კანონმადვალუ ორგანო ვა უღუ, თიშ ფუნქციას ვენესუელაშ ერუანული ხუნა ასრულენს, ონანანოღე ოლქიშ მადუდე დო ემაჸონაფალი ხეშუულებაშ მადუდე - ხეშუულებაშ მადუდე (*Jefe de Gobierno*), მუნიციპალიტეტეფიშ წჷმმარინაფალეფიშ ორგანოეფი - მუნიციპალური სხუნუეფი (*Concejo Municipal*), მუნიციპალიტეტეფიშ ემაჸონაფალი ხეშუულებაშ მადუდეეფი - მერეფი (*Alcalde*).

## ტერიტორიული დებეფი
thumb|right|250px|ვარდიშფერო იძირებე ოდებელი ტერიტორია
წყარმალუ ესეკიბოშ (გაიანა-ესეკიბო *Guayana Esequiba*) ბჟადალი ტერიტორია, ნამუთ ასეიანშო სახენწჷფო გაიანაშ ნორთი რე (ქიანაშ ტერიტორიაშ 60%-შე უმოსი) დო ნამუსჷთ აკონტროლენს გაიანაშ თარობა, ალმახანურ ვენესუელაშ რუკეფს ეშანილი რე მუჭოთ ვენესუელაშ ტერიტორიაშ ნორთი.

## სქოლიო
ეკვადორიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

350px|thumb|right|ეკვადორიშ პროვინციეფი

**[[ეკვადორი]]** ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულო 24 პროვინციათ დო ონანანოღე ოლქო (კიტო) ირთუ. მუშჸურე პროვინციეფი 199 კანტონო ირთუნა. კანტონეფი - სამრევლოეფო:
ტრინიდადი დო ტობაგოშ ადმინისტრაციული დორთუალა

**[[ტრინიდადი დო ტობაგო]]** вადმონისტრაციულო 5 მუნიციპალიტეტო, 9 საგრაფო დო დუდმამართალი ტერიროია ტობაგოთ ირთუ.
500px|thumb|ტრინიდადი დო ტობაგოშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ რუკა
პანამაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

**[[პანამა]]** ადმინისტრაციულო 10 პროვინციათ (, არხ. რიც. — *provincia*) დო 3 ავტონომიურ ოლქო (კომარკეფი, ) ირთუ.

ხოლო ჟირი კომარკა მიშმურს პროვინციაშ აკოდგინალუაშა დო თეშნერი ოლქეფიშ (*distrito*) იერარქიული ექვივალენტეფი.




## სქოლიო
Amazon.com

Shopbop, Askville
| მუშნალი =  $ 107&nbsp;მილიარდი (2015)
| ოწარმუე მუშნალი = $ 2.233 მილიარდი (2015)
| სუფთა მოგება =$ 596 მილიონი (2015)
| წორომოხანდე = 230,800 (ქირსეთუთა 2015)
| სქუალაფირი =a2z, A9.com, Amazon Web Services, Alexa Internet, Audible.com, comiXology, Digital Photography Review, Goodreads, Internet Movie Database, Junglee.com, Twitch, Zappos
| აუდიტორი =
| ვებხასჷლა =ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
}}

**Amazon.com, Inc.** — ამერიკული კომპანია, ართ-ართ უშხუაში ინტერნეტ-მაღაზია. კომპანიაშ ოდუდე ოფისი იდვალუაფუ სიეტლის, ვაშინგტონიშ შტატის, ააშ-ს. Amazon-ს ვებ-ხასჷლეფი შხვადოშხვა ნინაშა უღუ, ნამუეფსჷთ ხვალე ნინა ვარე თირელინ, ნინალათ, გიმაჩამალი მეკონ-მოკონით, ქიანეფიშ გინოზინდუაშ მოხუჯაფათ დო მიარე შხვათ. კომპანია აწარმენს ოხვარებელი ელექტროტექნიკას - Amazon Kindle დო მუნაფამი სერვისეფიშ უმაღალაში პროვაიდერი რე.

Amazon-ს ზოხო ოვაჭარებელი ვებ-ხასჷლეფი უღუ გეჸვენჯ ქიანეფს: ააშ, კანადა, გოართოიანაფილი ომაფე, საფრანგეთი, გერმანია, იტალია, ესპანეთი, იაპონია, დო ჩინეთი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Amazon Twitter-ს

## სქოლიო


კატეგორია:ინტერნეტ-კომპანიეფი
კატეგორია:ინტერნეტ-მაღაზიეფი
პერუშ ადმინისტრაციული დორთუალა

თიშ უკული, მუთ XIX ოშწანურაშ დაჭყაფუს **[[პერუ]]ქ** ესპანეთშე ზოხორინალა მიღუნ, ქიანაშ **ადმინისტრაციულ დორთუალაქ** მიარეშახ დითირუ. 2002 წანაშახ, პერუ დორთილი რდჷ 24 დეპარტამენტო (departamentos), უკული კინ თიმ წანას მეღებული კანონიშ ოსხირს, პერუქ გირთჷ 24 რეგიონო დო გიშაკერზაფილი სტატუსიშ მაღვენი ლიმაშ პროვინციათ, ნამუშათ ნანანოღა ლიმა დო თიში გოხოლუა მიშმურს. ლიმა ქიანაშს პოლიტიკური, ეკონომიკური დოა კულტურულ-ოგონათუე ცენტრი რე. რეგიონეფს მართჷნა რეგიონიშ პრეზიდენტეფი დო რეგიონული სხუნუეფი. რეგიონიშ პრეზიდენტეფს, თეშ მუჭოთ ქიანაშ პრეზიდენტის, მახორობა გიშმაგორუნს 4 წანაშ ხანით.
ურუგვაიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

thumb|right|ურუგვაიშ დეპარტამენტეფიშ რუკა

ურუგვაი ტერიტორიულო 19 დეპარტამენტო ირთუ, ნამუთ მუშჸურე მუნიციპალიტეტეფო ირთჷნა. რცხის მოჩამილი რე ურუგვაიშ დეპარტამენტეფიშ ერკებული:

 


კატეგორია:ერკებულეფი:ურუგვაი
მექსიკაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

**[[მექსიკა]] ადმინისტრაციულო 31 შტატო ** () დო ართ *ფედერალურ რაიონო* () ირთუ, აკოკორობილო თინეფს  *ფედერაციაშ სუბიექტეფი* () ჯოხონა. შტატეფი მუშჸურე  *მუნიციპალიტეტეფო* (*municipios*) ირთუნა.

არძა შტატის მუში კონსტიტუცია უღუ. არძა შტატის ჸუნს მუში მამართალი - გუბერნატორი, ნამუსჷთ გიშმაგორუნა საართო ბონი კალიშრღვაფაშ ოსხირით.

ფედერალური რაიონი — გიშაკერძაფილი პოლიტიკური ართული რე, ნამუთ მეხიკოშ აგლომერაციაშ ცენტრალურ ნორთის იკენს.  1997 წანაშე ნანანოღაშ მახორობა გიშმაგორუნს რაიონიშ თარობაშ მადუდეს, ნამუსჷთ მერკე ნებაგოქუნილობეფი უღუ, ვინემ შტატეფიშ გუბერნატორს.





## რესურსეფი ინტერნეტის
* La Enciclopedia de los Municipios de México
* Portal del Desarrollo de México 

კატეგორია:მექსიკაშ ადმინისტრაციული დორთუალა
კარპენტარია

მინი|250პქ|კარპენტარია
**კარპენტარიაშ ჸუჯი** () — ჸუჯი რჩქალი ოკიანეშ არაფურიშ ზუღას, ოორუე ავსტრალიაშ წყარპიჯწკჷმა. ბჟადალშე გოხურგილი რე არმენ-ლენდიშ კოკით, ბჟაეიოლშე  კეიპ-იორკიში კოკით. სქირონაშა მიშაჭკირილი რე 600 კილომეტრის. ფართობი 310,000 კმ². წყარი ალაზიმაფათ მერჩხაწყარი რე. წყარიშ მაქსიმალური სიტომბა 69მ. წყარიშ ჟინპიჯიშ ოშქაშეთუთური ტემპერატურა ზოთონჯის 23-25 °C, ზარხულს 29 °C-ს ანჭუ. ჯიმუამობა 34,8‰. წყარპიჯეფწკჷმა იხასიათებუ ნძალამ ესვარილი მალუობეფი. ჸუჯის იდვალუაფუ კოკეფი, თინეფს შქას: უელსიშ კოკეფი, გრუტ-აილენდი, დო ბიკერტონი. კარპენტარიაშ ჸუჯი წჷმარინუანს ეპიკონტინენტური ზუღაშ ძალამ მერკე ალმახანურ სამანგას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კარპენტარიაშ ჸუჯი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* კარპენტარია – სხუნუეფიშ დიდი ენციკლოპედია 

კატეგორია:ავსტრალიაშ ჸუჯეფი
კატეგორია:ოორუე ტერიტორიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ჸუჯეფი
სენტ-ვინსენტი დო გრენადინეფიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

thumb|right|250px|სენტ-ვინსენტიშ დო გრენადინეფიშ  ადმინისტრაციული რუკა
სენტ-ვინსენტი დო გრენადინეფიშ ადმინისტრაციული დორთუალაშ ართური ოლქი () რე. ქიანაშ ტერიტორია 6 ოლქო ირთუ, ნამუშეთე ხუთი თარ კოკის (სენტ-ვინსენტი) იდვალუაფუ, მაამშვა ოლაი აკმაშქვანს დოსქილადირ მორჩლ კოკეფს, გრენადინეფიშ არქიპელაგიშ კოკეფს.
ნიკარაგუაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

thumb|right|300px|ნიკარაგუაშ დეპარტამენტეფი
1986 წანაშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ, ნიკარაგუა — უნიტარული რესპუბლიკა რე. ქიანაშ ტერიტორია 15 დეპატამენტო დო 2 ავტონომიურ რაიონო ირთუ.

სტანდარტიზაციაშ ორეფოშქაშე ორგანიზაციაშ კოდი — ISO 3166-2:NI.

**მეღანკუა**: დოსქილადირი 9 150 კმ²-ს წყარიშ ოფირჩა იკენს (გიშაკერძაფილო ტობა ნიკარაგუა დო ტობა მანაგუა).

## სქოლიო
დოლფ ლუნდგრენი

**დოლფ ლუნდგრენი** (თახმი ჯოხო **ჰანს ლუნდგრენი**; დ. 3 გერგობათუთა 1957) — შვედი არტისტი, რეჟისორი დო ბჟაეიოლური ჟირლჷმეფიშ მოხელე. თიში ჯოხო იასოცირებუ ქიმინჯუაფონი ჟანრიშ ფილმეფიშ არტისტეფიშ წჷმოულობაშე, ნამუშათ მიშულა სილვესტერ სტალონე, ჩაკ ნორისი, არნოლდ შვარცენეგერი, ბრიუს უილისი, სტივენ სიგალი დპ ჟან-კლოდ ვანდამი.

რჩქინელი რე კინოფილმეფს შჷნასრულებუ შხვადოშხვა როლით, ნამუეფსჷთ შქაშ ეიოშინალი რე ჰი-მენი (*[[ორენიშ მაზოჯინალეფი (ფილმი)|ორენიშ მაზოჯინალეფი]]*, მოკრივე ივან დრაგო (*[[როკი IV]]*) დო ფრენკ კესტლი (*[[დჷმასაჯებელი (1989 წანაშ ფილმი)|დჷმასაჯებელი]]*).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* ოფიციალური საიტი
* მეშარე
* 

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1957
კატეგორია:შვედი არტისტეფი
კატეგორია:შვედი რეჟისორეფი
კატეგორია:შვედი ძიუდოისტეფი
კატეგორია:შვედი კარატისტეფი
კატეგორია:შვედი მოკრივეეფი
ბრიუს უილისი

**უოლტერ ბრიუს უილისი** (დ. 19 მელახი, 1955)  —  ამერიკალი არტისტი, პროდიუსერი, მუსიკოსი. ჰოლივუდიშ ართ-ართი არძაშე მაღალოგაფური არტისტი. თიში რჩქინელი ფილმეფი რე „ჸონიერი ნეძი“ (1988), „არმაგედონი“ (1998), „მახუთა ელემენტი“ (1997) დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი 
* თაყვანიშ მაჩამალეფიშ რუსულნინამი საიტი  
* 
* ბრიუს უილისი  *peoples.ru-ს*
* ბრიუს უილისი, ბიოგრაფია გინნაჩამეფს ფ.რაზაკოვი

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი პროდიუსერეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1955
ეკონია სამურაი

**ეკონია სამურაი** () — 2003 წანაშ ამერიკული ეპიკური ფილმი სამურაეფიშენი.

## როლეფსი

მოქიმინჯალა მეურს იაპონიას, მავითოჩხორა ოშწანურაშ 70-იანი წანეფიშ მაჟირა გვერდის. ამერიკელი ოურდუმე პიჯი, კაპიტანი ნაიტონ ოლგრენი მეურს იაპონიაშა. თის იქირენა, თიშენი ნამდა რწაფას იაპონიაშ არმია დო შეალებაფუას თის ახიებული სამურაეფიშ მარცხება. მაართა ლჷმაშ უკული ოლგრენი ტყვეთ აშალუ. თინა ართი წანას სამურაეფიშ ტყვეთ გატარენს, თინეფიშ კულტურას ხოლოს გეჩინებაფუანს დო მეჯინას დითირანს.

## რესურსეფი ინტერნეტისი

* 
* 
* 
* 

კატეგორია:2003 წანაშ ფილმეფი
კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი
კატეგორია:ინგლისურენინამი ფილმეფი
კატეგორია:იაპონურენინამი ფილმეფი
კატეგორია:ისტორიული ფილმეფი
კატეგორია:ედვარდ ცვიკიშ ფილმეფი
ნოვოსიბირსკიშ ოლქი

**ნოვოსიბირსკიშ ოლქი** () — ოლქი რუსეთიშ ფედერაციას. იდვალუაფუ  ცჷნდრიშ ფედერალურ ოკრუგიშ ობჟათეშე. დირსხუ 1937 წანაშ 28 ეკენიას. ადმინისტრაციული ცენტრი - ნოვოსიბირსკი.

## გეოგრაფია
ნოვოსიბირსკიშ ოლქი იდვალუაფუ ბჟადალ ცჷნდჷრიშ რზენიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის. ნოვოსიბირსკიშ ოლქის ოორუეშე უხურგანს ტომსკიშ, ბჟადალშე - ომსკიშ ოლქეფი, ობჟთეშე - ყაზახეთი და ალთაიშ აკანი დო ბჟაეიოლშე კემეროვოშ ოლქი.

## მახორობა
2006 წანაშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ ოლქის ოხორანს:
* რუსეფი – 	2 504 147 კოჩი.
* გერმანალეფი - 47 275 კოჩი.
* უკრაინალეფი – 33 793   კოჩი. 
* თათარეფი - 27 874 კოჩი.
* ყაზახეფი - 11 691 კოჩი.
* ბელორუსეფი – 	8 380  კოჩი.
* სომეხეფი - 7 850 კოჩი.
* აზერბაიჯანალეფი – 7 366 კოჩი.
 
## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნოვოსიბირსკიშ ოლქიშ ადმინისტრაცია 
* Новосибирская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
* Новосибирский областной Совет депутатов
* Историческая справка к 70-летнему юбилею Новосибирской области 
* Анонсы мероприятий Новосибирской области

კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ ოლქეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფი
იოსე ქირსეშ ნოჭახნაკუ რიო-დე-ჟანეიროს

[300px|მინი|მარჯვნივ|ქირსეშ ნოჭახნაკუ დო [რიო-დე-ჟანეიროშ მიოჯინუ]]
300px|მინი|მარჯვნივ
მინი|300პქ|ქილინჯიშ მიოჯინი ვერტმაფურინჯეშე
**კრისტო-რედენტორი** ( — „*მარსხებელი ქირსე*“) — იოსე ქირსეშ რჩქინელი ნოჭახნაკუ, ნამუთ იდვალუაფუ ბრაზილიას, რიო-დე-ჟანეიროს, კორკოვადოშ გვალას.

ნოჭახნაკუ ამდღა რიო-დე-ჟანეიროშ ართ-ართ სიმბოლოს წჷმარინუანს. კორკოვადოშ 710 მეტრიან გვალას ქირსეშ ქვერსემი ნოჭახნაკუშ ეგაფაშ იდეაქ მაართათ კათოლიკე პაპას — პედრო-მარია-ბოსის 1850-იან წანეფს გურჩქინდჷ. თიქ დაფინანსებაშო ბრაზილიაშ პრინცესას, იზაბელს მიკართჷ, მარა იზაბელს დიდო ვაინტერესუდჷ თიშ იდეა. უკვე 1889 წანას, მუაჟამსჷთ ბრაზილიაქ რესპუბლიკათ გჷმიცხადნჷ, პედროშ კორნებაშ გონხორციელება უშულებუო რჩქუდჷ, თიშენ, ნამჷ-და ახალი კანონეფი თარობას დო ოხვამეს ართიანშე გჷთმორთუნდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი

* Useful information about Christ the Redeemer Statue (wiki format) 
* Map  
* BBC News Video about Poland and the Redeemer Statue
* Government bulletin about the statue's restoration 
* Free interactive 3D model of Statue of Christ the Redeemer

კატეგორია:რიო-დე-ჟანეირო
კატეგორია:არტ-დეკო
კატეგორია:ქირსეშ ნოჭახნაკუეფი
რობერტ დაუნი უნჩაში

**რობერტ ჯონ დაუნი უნჩაში** (; თახმი გვარი *ელიასი*, ; დ. ) — ამერიკალი არტისტი, რეჟისორი, სცენარისტი, პროდიუსერი, ოპერატორი დო მონტაჟიორი.

### მუშ რინა
რობერტ დაუნი უნჩაში სუმშა რდჷ ჩილამი:
* ელსი დაუნი (დეთხ). ქომოლსკუა — არტისიტი რობერტ დაუნი უკლაში, ცირასკუა — არტისტი დო ჭარუ ელისონ დაუნი.
* ლორა ერნსტი (დოღურუ)
* როზმარი როჯერსი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რობერტ დაუნი უნჩაში ვებ-ხასჷლას Kinofilms 

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
რობერტ დაუნი უკლაში

**რობერტ დაუნი უკლაში** (დ. 1965 წანაშ 4 პირელი) — ამერიკალი არტისტი. თიშ ოეკრანე დებიუტიქ იჸუ 1970 წანას, 5 წანაშ ხანს, მუამუშიშ, რობერტ დაუნი უნჩაშიშ გინოღალირ ფილმის „ფუნტი“. 1980-იანი წანეფს ლაჸაფენდჷ ფილმეფს მარდუეფიშენ. მაართა დიდი აღიარება მიპალუ ფილმით „ნულშე ნარკები“. 1992 წანას, ფილმის „ჩაპლინი“ ლაჸაფინერ თარ როლქ თის მუღჷ ოსკარიშ ნომინაცია საუჯგუშო არტისტეფიშ კატეგორიას. ეკონია ჩინებულ როლეფშქას რე: ტონი სტარკი რკინაშ კოჩიშ გეშა ფილმეფიშ სერიას დო შერლოკ ჰოლმსი  (2009 დო 2011 წანეფიშ ეკრანიზაციეფს. ჟურნალ Forbes-იშ მუნაჩამეფით წარმოწანას 75 მლნ ააშ დოლარით რობერტ დაუნი უკლაში ჰოლივუდიშ არძაშე მაღალი გინოგაფონი არტისტი რე.

## ფილმოგრაფია

 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია:დუნაბადი 1965
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:ნიუ-იორკალეფი
პეტრა (იორდანია)

**პეტრა** — ნოღა, ნამუთ ალმახანურ იორდანიაშ ტერიტორიას ზუღაშ დონეშე 900 მეტრას დო სიკიშ ინწრო კანიონს არაბიაშ ვეშე 660 მეტრ სიმაღალას იდვალუაფუ. ველშახ შარა ობჟათეშე დო ოორუეშე ჸალაიბონით მეურს, ბჟადალშე დო ბჟაეიოლშე - კირდეეფი რე მოჭკირილი დო 60-მეტრიან ორთაშობურ კიდალას აკმოქიმინჷნს.

გვალო თე ჯვეშებურ სარკო ნოღას გინიღეს რჩქინელი ფილმი „ინდიანა ჯოუნსი დო ეკონია ჯვაროსნული ლჷმა“, 2007 წანაშ 7 კვირკვეშე პეტრა მოსოფელიშ ახალ შკვით სარკოშე ართ-ართი რე.

## თაშნეშე ქოძირით
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული არაბულ ქიანეფს

## გალერეა

ფაილი:Petra Jordan BW 36.JPG|
ფაილი:20100925 petra213.JPG|
ფაილი:Petra.jpg|
ფაილი:Great Temple of Petra 02.jpg|
ფაილი:El deir petra 1 1839.jpg|
ფაილი:20100925 petra023.JPG|
ფაილი:PetraUrgineaMaritima.jpg|
ფაილი:PetraSandStoneRock-cut_tombs.jpg|
ფაილი:Obelisk Tomb and Triclinium.jpg|
ფაილი:Street of Facades, Petra.jpg|
ფაილი:Silk Tomb, Petra.jpg|
ფაილი:Uneishu Tomb, Petra.jpg|


## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჯვეში პეტრაშ ინტერაქტიული რუკა 

კატეგორია:იორდანიაშ არქეოლოგიური ობიექტეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იორდანიას
კატეგორია:ისტორიული ნოღეფი
ქასრ-ამრა

**ქასრ-ამრა** () — ტიოზის მადვალუ ალმახანური ჯიხა იორდანიაშ ბჟაეიოლ ნორთის. ჯიხაქ აკიგჷ VIII ოშწანურას (სავარაუდოთ 711–715 წ.წ.) ომაიანეფიშ ხალიფა უალიდ I-აშით, ნამუთ თიმ ბორჯიშო რეგიონს არძაშე აწოკინელ ნძალას წჷმარინუანდჷ. ქასრ-ამრა ორდოიანი ისლამურ კულტურაშ დო არქიტექტურაშ არძაშე შანულამ სამანგათ მირჩქინუაფუ.

## თაშნეშე ქოძირით
*მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული არაბულ ქიანეფს

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Christian Sahner, "Snapshot of a Civilization in the Making," The Wall Street Journal, 27 November 2010
*UNESCO World Heritage Site listing
*Qusayr 'Amra 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იორდანიას
DC კომიქსეფი

**DC კომიქსეფი** (დირსხუ 1934 წანას, მუჭოთ **National Allied Publications**) —  ართ-ართი არძაშე პოპულარული დო ჩინებული კომიქსეფიშ გიშმაშქუმალარი მარველ კომიქსეფიში უკული. გიმმაშქუმალარობა 1969 წანას იჸიდჷ კომპანია  Warner Bros. Entertainment. DC კომიქსეფიშ არძაშე ჩინებული გერგეზეფიე: სუპერმენი, ბეტმენი, მერეთი-ოსური, ვალი, წვანე ნოთე დო სამართალიანობაშ ლიგა .

ინიციალი "DC" იღოლუ ათე კომპანიაშ პოპულარული სერიაშ დეტექტივური კომიქსეფიში მეჯინათ (**Detective Comics**). დო მალას კომპანიაშ ოფიციალური ჯოხოქ იჸუ. DC კომიქსეფიშ თარი ოფისი იდვალუაფუ 1700 ბროდვეის.

DC კომიქსეფი დო თიში თარი მონირზე Marvel Comics-წკჷმა,ართო ამერიკული  ბაზარიშ 80%-ის აკადგინანა .

## ტელეფილმეფი, ნამუთ გინოღალირიე DC კომიქსეფიშ მეჯინათ

მიარე ფილმი დო სერიალიე გინოღალირი DC კომიქსეფიშ მეჯინათ დო თინეფი მარველ კომიქსეფშე მუთუნით უკლაში ბიუჯეტით ვეგშეგორუნა.

## სქოლიო

კატეგორია:DC კომიქსეფი
ფრანსისკო გოია

**ფრანსისკო ხოსე დე გოია ი ლუსიენტეს** (; , ფუენდეტოდოსი, სარაგოსაშ ელახ — , ბორდო) — ესპანარი ხანტუ დო გრავიორი, რომანტიზმიშ ეპოქაშ ესახუაფონი ხელუანობაშ ართ-ართი მაართა დო არძაშე მაბარჩხალე მოხელე.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ესპანარი ხანტუეფი
კატეგორია:ნაღურა 1828
ჩარლი ჩაპლინი

**სერ ჩარლზ სპენსერ ჩაპლინი, უკლ.** (; დ. 16 პირელი, 1889 — ღ. 25 ქირსეთუთა, 1977), უჯგუშო რჩქინელ რე, მუჭოთ **ჩარლი ჩაპლინი** — ინგლისარი კომედიური არტისტი, ჰოლივუდიშ კინემატოგრაფიაშ ორდოშიან-შკა პერიოდის არძაშე ჯოხოგოლაფირი მასრულებერი, თაშნეშე რეჟისორი. ჩაპლინქ გჷნირთჷ არძაშე რჩქინელ მურიცხეფშე ართ-ართ პოპულარულო მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშახ. ჩაპლინი გჷმირინუანდჷ მიმიკურ დო იმპროვიზირებულ არტისტულ ფანდეფს. თაშნეშე თიქ წჷმოძინელო მიშართჷ ხონარამ ფილმეფიშ ეპოქაშა. ჩაპლინიშ არძაშე რჩქინელი პერსონაჟი რე ბეკა, ნამუთ ჩაპლინქ მაართას ასახიერჷ „კისტოუნიშ“ ფილმის „ობაღანე ავტორაჸუა ვენეციას“, 1914 წანას. 1914 წანაშ პირელშე, კუნტამეტრაჟიანი ფილმიშ, „ეჩწუთიანი ჸოროფაშე“, მოჸუნაფილი, ჩარლი ჩაპლინქ მუშით დიჭყჷ ფილმეფშო სცენარიშ ჭარუა, თაშნეშე მუ უკეთენდჷ ფილმის რეჟისორობას, 1916 წანაშე პროდიუსერობა ხოლო იდუდუ, 1918 წანას - თიშ ფილმეფს მუშ აკნაქიმინა კომპოზიციეფქ ხოლო გორჩქინდჷ. 1919 წანას, დაგლას ფერბენკსიშ, მერი პიკფორდიშ დო დევიდ უორკ გრიფიტიშ მოხვარათ ქჷდარსხუ კინოსტუდია United Artists..

ჩაპლინქ ილაჸაფჷ, გინიღჷ, სცენარი ჭარჷ დო მუში მუსიკა ხოლო აკოქიმინჷ მუშ არძა ფილმშო, მუთ ღოზის გუთმულუანს თიშ კრეატიულობას დო მუნჯი კინოშ ეპოქაშ ფილმეფიშ გოლინას. ჩაპლინიშ მოღალობას იგინაფუდჷ ფრანგი მუნჯი ფილმიშ კომიკოსიშ, მაქს ლინდერიშ გოლინა, ნამუსჷთ ჩაპლინქ მუშ მუსხირენ ფილმი მიუძღნუ. თიში მოღალობაშ შარა იკათუანს 75 წანას, ვიქტორიანული დო მიუზიკ-ჰოლიშ სცენეფს გიშულაშე თიშ ღურაშა, გოართოიანაფილ ომაფეს, 88 წანაშ ხანშახ. ჩაპლინიშ რინა მიარეშა ჸოფე სხუნუაშ დო ჭორეფიშ ღანკი.

1999 წანას, ამერიკულ ფილმიშ ინსტიტუტიქ ჩაპლინი რანწკით მავითა არძა ბორჯიშ უუჯგუშაშ ქომოლკოჩ კინოარტისტო ჯოხოგიოდჷ. 2008 წანას, მარტინ სიფი წინგის, „ჩაპლინი: რინა“, ოსხუნუეს ჭარუნდჷ: 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ჩარლზ ჩაპლინიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ჩაპლინიშ არქივი
* ჩაპლინიშ ბიოგრაფია
* ჩაპლინიშ ორქოშ სირჩქალე
* ჩაპლინიშ უუჯგუშაში ვითი ფილმი

## სქოლიო

კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი
კატეგორია:ჩარლზ ჩაპლინი
კატეგორია:ნაღურა 1977
ლე კორბუზიე

**შარლ ედუარ ჟანერე** (Charles-Edouard Jeanneret), უჯგუშო რჩქინელი რე მუჭოთ **ლე კორბიუზიე** (ფრანგ. Le Corbusier [lə kɔʁbyzje]) (დ. 6 გჷმათუთა, 1887, ლა-შო-დე-ფონი, შვეიცარია — ღ. 27 მარაშინათუთა, 1965, როკბრიუნ-კაპ-მარტენი, ლაჟვარდუანი წყარპიჯი, საფრანგეთი) — ფრანგი-შვეიცარიალი არქიტექტორი, თეორეტიკოსი, ფერჭარუ დო დიზაინერი.

## შანულამი პროექტეფი
[left|350px|[ჰოტიშ ღორონთიშ დიდა მარიაშ ოხიდა]]

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ლე კორბუზიეშ ფონდიშ საიტი 

კატეგორია:შვეიცარიალი არქიტექტორეფი
კატეგორია:ფრანგი არქიტექტორეფი
კატეგორია:ნაღურა 1965
ანრი მატისი

**ანრი მატისი** (Henri Matisse; დ. 31 ქირსეთუთა, 1869 – ღ. 3 გერგობათუთა, 1954) — ფრანგი ხანტუ დო მოჭახნაკე, ფოვიზმიშ მიმალუობაშ ლიდერი. ჯოხო გოლაფირ აფჷ, თიშობური ფერიშ დო ფორმაშ მეშქაშობათ ემოციაშ ხანტუაშ ტექნიკათ.

დებადჷ ლე-კატოს, საფრანგეთიშ ოორუეშე. 1892 წანას პარიზშა მიდართჷ, სოდე ბუგროშ სახელოსნოს, ჟიულიენიშ აკადემიას დო ფეღვერე ხელუანობაშ სკოლას (ეკოლ დე ბოზ-არტ) გურაფლენდჷ. 1895-1898 წანეფს, გუსტავ მოროშ სახელოსნოს ხანდენდჷ.

## ლიტერატურა
* Alfred H. Barr, Jr., *Matisse:  His Art and His Public* New York:  The Museum of Modern Art, 1951. ISBN 0-87070-469-9; ISBN 978-0-87070-469-7.
* F. Celdran, R.R. Vidal y Plana. *Triangle : Henri Matisse – Georgette Agutte – Marcel Sembat* Paris, Yvelinedition, 2007. ISBN 978-2-84668-131-5.
* Raymond Escholier. *Matisse. A Portrait of the Artist and the Man.* London, Faber & Faber, 1960.
* Lawrence Gowing. *Matisse.* New York, Oxford University Press, 1979. ISBN 0-19-520157-4.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Artchive
* Artists Rights Society, Matisse's U.S. Copyright Representatives
* ''Dance (I)''

კატეგორია:ფრანგი მახანტალეფი
კატეგორია:ფოვიზმი
კატეგორია:ნაღურა 1954
მიქელანჯელო ბუონაროტი

**მიქელანჯელო დი ლოდოვიკო ბუონაროტი სიმონი** (დ. 6 მელახი, 1475, კაპრეზე — ღ. 18 ფურთუთა, 1564), ჩინებული რე მუჭოთ **მიქელანჯელო** — იტალიური რენესანსიშ პერიოდიშ მოჭახნაკე, ხანტუ, არქიტექტორი დო პოეტი. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ხელუანობაშ მოხ შხვა დარგეფს დახე სოთინი ვაკათაფუნ, მიქელანჯელო ირნერო უზადო რე, ნამუთ თიშ ნახანდის ახასიათენს არძა დისციპლინას, ნამუთ მუთუნჟამს აკუქიმინჷნ, თის რენესანსიშ არქეტიპი ადამიერიშ ტიტულს ანიჭენს, თიშ მორკინე დო წორომენოღალე ფლორენციალ ლეონარდო და ვინჩიწკჷმა ართო.

## მიქელანჯელოშ პორტრეტეფი

File:Pietà bandini 09.JPG|*[[გჷთონწყუმა (მიქელანჯელო)|გჷთონწყუმა]]*, მიქელანჯლოშ ნახანდი 1547-1553 წანეფს
[[Leone Leoni, *Lead medal of Michelangelo*, 1560.]]
File:DSC02316 Daniele Da Volterra - Ritratto di Michelangelo (1564) - Foto Giovanni Dall'Orto, 6-jan-2006.jpg|*მიქელანჯელოშ ბიუსტი* კეთებული რე თიშ ღურაშ უკული ენაჭოფა ნიღაბით დანიელე და ვოლტერასიშით, 1564.


## რესურსეფი ინტერნეტის

* მიქელანჯელოშ ნახანდეფი lib.ge-ს

კატეგორია:იტალიარი მოჭახნაკეეფი
კატეგორია:იტალიარი მახანტალეფი
კატეგორია:რენესანსი
კატეგორია:ნაღურა 1564
კატეგორია:მიქელანჯელო
სალაჰ აბდესლამი

**სალაჰ აბდესლამი** (*ფრანგული გჷმორაგადუა*:ˈsala ˌabdɛslam; დ. 15 ეკენია, 1989, ბრიუსელი, ბელგია) — ბელგიას დუნაბადი ფრანგულ დო მაროკოულ ერუანობაშ ტერორისტი, ნამუქჷთ 2015 წანაშ გერგობათუთას საფრანგეთის ტერორისტულ აქტეფი გახორციალჷ. საფრანგეთიშ პოლიციაშ დო სახენწჷფო ხეშუულებაშ ორგანოეფიშ მეჯინათ, აბდესალიმი პირადო ოკათუდჷ 2015 წანაშ 13 გერგობათუთას გოხორციალაფირ პარიზიშ ტერორისტულ აქტეფს, ნამუთ ტერორისტეფს ტექნიკურ ნინალათ ოხვარუდჷ, გილაჸუნდჷ ოღანკე აკანეფშა დო ტერორისტულ აქტეფშო ასაფეთქებელი მონწყილობაშ აკოქიმინუას ხოლო ოხვარუდჷ. ტერორისტულ აქტიქ 130 ადამიერი გოჭყვიდჷ დო 368 ადამიერი დჷნაშებუ რდჷ. აბდესალიმი სუნიტური ისლამიშ გემაჸვენჯი რე.

ასეაინ ბორჯიშო სალაჰ აბდესალიმი ჭოფილი რე.

კატეგორია:დუნაბადი 1989
კატეგორია:ბელგიარი კრიმინალეფი
კატეგორია:ბელგიარი ისლამისტეფი
კატეგორია:ფრანგი კრიმინალეფი
კატეგორია:ფრანგი ისლამისტეფი
კატეგორია:ერაყიშ დო ლევანტიშ ისლამური სახენწჷფოშ მაკათურეფი
კატეგორია:მაროკოალი კრიმინალეფი
კატეგორია:მაროკოალი ისლამისტეფი
პარიზიშ ტერაქტეფი (გერგობათუთა, 2015)

**[[2015]] წანაშ [[13 გერგობათუთა]]შ პარიზიშ ტერაქტეფი** — ტერორისტული აქტეფიშ სერია პარიზის. აფეთქებეფქ  სტად დე ფრანსიშ გოხოლუაშ ტერიტორიას მოხვადჷ. საბოლოო მუნაჩემეფით, 130 ადამიერქ გოჭყორდჷ.

## სქოლიო

კატეგორია:ტერორისტული აქტეფი
კატეგორია:2015 წანაშ ტერორისტული აქტეფი
კატეგორია:ისლამური სახენწჷფო
კაცუსიკა ჰოკუსაი

**კაცუსიკა ჰოკუსაი** (葛飾北斎?, დ. 1760 წანაშ გჷმათუთა/გერგობათუთა — ღ. 10 მესი, 1849) — იაპონარი გრავიორი დო მახანტალი. უკიიო-შ სკოლაშ უკაბეტაში წჷმმარინაფალი. თიშა გაულა იღვენუ შქა ოშწანურეფიშ ჩინურ პეიზაჟიქ. 1780 წანაშე აკმოქიმინუნდჷ ილუსტრაციეფს, ხანტურულო გაფორმჷ 500-შახ წინგი. უნიკალურ ფერო გრავიურეფს აკმოქიმინუნდჷ ჯას. თე მახანტალიშ გრავიურეფიშ ციკლი „გვალა ფუჯიშ ეჩდოვითაამშვი მიოჯინი“, ნამუშათ მიშმურს „ზუღაშ რეღმეფი კანაგავაშ წყარპიჯწკჷმა“ დიხაუჩას რე რჩქინელი.
მინი|მარცხნივ|კანაგავაშ კაბეტი რეღმა

## ლიტერატურა
* *მსოფლიოს დიდი ატლასი, გვ. 133, თბილისი, 2009.*

კატეგორია:იაპონარი მახანტალეფი
კატეგორია:ნაღურა 1849
აბუ ომარ ალ-შიშანი

**აბუ ომარ ალ-შიშანი** (), თახმი ჯოხო **თარხან ბათირაშვილი** — ჯიჰადისტი საქორთუოშე დო ჯეიშ-ალ-მუჰაჯირინ ვალ-ანსარიშ (; ) ლიდერი, ნამუთ ლჷმენდჷ სირიაშ ომენოღალე ლჷმას ასადიშ რეჟიმიშ საწმარენჯოთ. 

## ბიოგრაფია

თარხან ბათირაშვილქ დებადჷ 1986 წანას პანკისიშ ლეხერიშ ოფუტე ბირკიანს. ბათირაშვილს ქირსიანი მუმა დო მუსლიმი ნანა ჸუნს. თარხანი დაღარ პიჯალეფს ირდუდჷ დო ბაღანობას ჩეჩენ ბოევიკეფს რუსეთიშ ხურგაშ გინულას ოხვარუდჷ. სკოლაშ თებაშ უკული ქორთულ არმიას ქაკათჷ. თარხანი ქორთულ ჯარს დოზვერუაშ სერჟანტო ნინალენდჷ. ოკათუდჷ ჩეჩნეთიშ მაჟირა ლჷმას დო 2008 წანაშ რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმას რუსეთიშ სააწმარენჯოთ.

2014 წანაშ ეკენიას, ააშ-იშ ხეშუულებაქ აბუ ომარ ალ-შიშანი „უჩა ერკებულშა“ გემშეჸონჷ. თარხან ბათირაშვილქ დოღურჷ 2016 წანაშ 14 მელახის, ამერიკული ავიაციაშ იერიშიშ ბორჯის დოჸვილეს.

## ციორეფი ღურაშ გეშა
2013 წანაშ 28 ეკენიას კანკალე ქურთულ წყუქ გაბჟინუ ხონარი თარხანიშ დო ხოლო 15 წორომალჷმორიშ ღურაშ გეშა, ნამუქჷთ ტყურაქ იჸუ.

2014 წანაშ გერგობათუთას ჩეჩნეთიშ პრეზიდენტიქ რამზან კადიროვქ Instagram-ს გჷმაბჟინუ უდუდასურებუ ინფორმაცია თიშ გეშა, ნამჷ-და ალ-შიშანქ ლიკვიდირებულქ იჸუნჷ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პანკისალი „მამლუქი“
* LiveLeak 
* ფოტოსურათეფი 

## სქოლიო

კატეგორია:ჩეჩენი ისლამისტეფი
კატეგორია:ჩეჩნეთიშ ლჷმეფიშ მაკათურეფი
კატეგორია:ქორთუ მუსლიმეფი
კატეგორია:ქორთუ ისლამისტეფი
კატეგორია:ერაყიშ დო ლევანტიშ ისლამური სახენწჷფოშ მაკათურეფი
აბდელჰამიდ აბააუდი

**აბდელჰამის აბააუდი** (), არაბული ტრანსკრიფციათ **აბდ ალ-ჰამიდ აბბაუდი** (, დ. 8 პირელი 1987, მოლენბეკ-სენ-ჟანი, ბრიუსელი, ბელგია — 18 გერგობათუთა 2015, სენ-დენი, პარიზი, საფრანგეთი) — მაროკული წჷმოულობაშ ბელგიარი, ნამუთ ეჭვმეღალირი რდჷ 2015 წანაშ 13 გერგობათუთაშ პარიზიშ ტერორისტული აქტეფიშ ორგანიზებას. აბდელჰამიდ აბააუდი სუნიტური ისლამიშ გემაჸვენჯი რდჷ.

კატეგორია:ბელგიარი კრიმინალეფი
კატეგორია:ბელგიარი ისლამისტეფი
კატეგორია:ერაყიშ დო ლევანტიშ ისლამური სახენწჷფოშ მაკათურეფი
კატეგორია:მაროკოალი კრიმინალეფი
კატეგორია:მაროკოალი ისლამისტეფი
აბუ ბაქრ ალ-ბაღდადი

**იბრაჰიმ იბნ 'ავვად იბნ იბრაჰიმ იბნ 'ალი იბნ მუჰამმად ალ–ბადრი ას–სამარრა'ი** (), თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ **აბუ დუ'ა** (), **აბუ ბაქრ ალ–ბაღდადი** (), **აბუ ბაქრ ალ–ბაღდადი ალ–ჰუსაინი ალ–ყურაიში** (‎) დო თაშნეშე **ამირ ალ–მუ'მინინ ალ–ხალიფა იბრაჰიმ ალ–ქარრარი** (). (დაბ. დოხოლ. 1971, სამარა, ერაყი) — ბჟადალ ერაყიშ დო ბჟაეიოლ სირიას მადვალუ თ. გ. ერაყიშ დო ლევანტიშ ისლამური სახენწფოშ () ხალიფა, ნამუშათ თაშნეშე აბსოლუტურ თეოკრატიულ მართუალა ხოლო უჯოხონა.   ჯოხოშ გინოდვალაშახ თინა რდჷ ერაყიშ დო შამიშ ისლამური სახენწჷფოშ ამირა, 2014 წანაშ მანგის - მეჭირინაფილი ოურდუმე წჷმოძინეფიშ უკული ერაყიშ დო შამიშ ისლამურ სახენწჷფოქ კონტროლირებაფონ ტერიტორიას გეგმაცხადჷ სახალიფო – არძა მუსლიმიშ სახენწჷფო დო თეს მაჸუნჷ თიშ ამირაშ ხალიფათ გჷმოცხადება ხოლო.
2011 წანაშ 4 გჷმათუთას ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიქ ალ–ბაღდადი გეგმაცხადჷ მოსოფელიშ შანულობაშ ტერორისტო დო თიშ ოჭოფალო ვარდა ოჸვილარო მოხვარაშ ღანკით ჯილდოთ დაწესჷ 10 მილიონი ააშ დოლარი. ხვალე აიმან აზ–ზავაჰირიშოთ, ალ-ყაიდაშ ორგანიზაციაშ ამირაშოთ, დოწესაფილი რე უმოს დიდი ჯილდო (25 მილიონი ააშ დოლარი).

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1971
კატეგორია:ერაყიშ დო ლევანტიშ ისლამური სახენწჷფოშ მაკათურეფი
ფრიდა კალო

**ფრიდა კალო** (Frida Kahlo; დ. 6 კვირკვე 1907, კოიოაკანი, მექსიკა ― ღ. 13 კვირკვე 1954, მეხიკო, მექსიკა) — მექსიკარი ფერჭარუ, მუშ ქიანაშ ჯინჯიერი კულტურაშ რეალიზმიშ, სიმბოლიზმიშ დო სიურეალიზმიშ კომბინირებულ სტილს ეთმეხანტუნს; კომუნისტური აქტივისტი, მექსიკარი სიურალისტიშ დო კუბისტი მახანტალი დიეგო რივერაშ ჩილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფრიდა კალოშ ნახანდეფიშ გჷმოფინუა, ტეიტ მოდერნი, 2005.
* ფრიდა კალოშ ნახანდეფიშ გჷმოფინუა.

კატეგორია:მექსიკარი მახანტალეფი
კატეგორია:ნაღურა 1954
ართთოლამი ორგანიზმეფი

მინი|მარძგვანშე|240პქ|პროკარიოტეფი
**ართთოლი ორგანიზმეფი** — თელი ორგანიზმეფიშ კატეგორია, ნამუეფიშ რსხულით აკმოდირთუ ართი (ბრელთოლამი ორგანიზმეფშე გინორთელო) თოლიშე (*ართთოლამეფი*). ათე კატეგორიას შილებე ორხველჷდანი მუჭოთ პროკარიოტეფი, ხოლო ეუკარიოტეფი. ტერმინი ართთოლამი კანკალეშა გიმირინუაფუ პროტისტეფიშ  () სინონიმო. პროკარიოტეფი უმოსო ართთოლამეფი რენა, გალე მინი ციანობაქტერიაშ დო აქტინომიცეტიშ. ეუკარიოტებშქას ართთოლამი ასაგასა უღუნა უანდვილაშეფს, წკარი სოკოეფს, კანკალე წყარმაფალუს. ართთოლამეფს შეულებუნა კოლონიეფიშ წუმოქიმინუა.

## ქოძირით თაშნეშე
* ბრელთოლამი ორგანიზმეფი
* სიფონუანი წყარჩანარეფი

## ლიტერატურა

კატეგორია:თოლეფი
კატეგორია:ორგანიზმეფიშ ბუნეფი
კატეგორია:მიკრობიოლოგია
კატეგორია:ბაქტერიოლოგია
კოლხეთიშ ერუანული პარკი

**კოლხეთიშ ტყაჩირი** - ტყაჩირ უჩა ზუღაშ წყარპიჯის, პალიასტომიშ ელმოლუს. ბჟაეიოლშე უხურგანს წყარმალუ ეწერი, ობჟათეშე — წყარმალუ ფიჩორი. ტყაჩირიშ ფართობ რე 561 ჰა. დირსხუ 1935 წანას.

ტყაჩირიშ თანჯ რე კოლხეთიშ რზენიშ დჷმახასიათაფალ რელიქტურ ფლორაშ დო ფაუნაშ ედომუშამ კომპლექსიშ თხილუა. ტყაჩირს კაბეტ ომენცარე-ორკვიებელ დო ისტორიულ შანულობა უღუ. თხილერ რე კოლხეთიშო დჷმახასიათაფალ ონწარეშ დო რზენიშ ტყალეფიშ ლანდშაფტი. ჩანს თხომუ, წიფური, ცხიმური, კოლხური ცურუ, წყი, ფშქერი დო რელიქტურ დოლოშ მაფალუეფი. შურდგუმილეფშე ხე სქვერი, ტყარ ღეჯ დო შხვა.

## საინტერესო ფაქტეფი
2007 წანაშ 24 გიმათუთაშე კოლხეთიშ ეკოსისტემა მიშაღალირ რე იუნესკოშ იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ კომიტეტიშ ოცადებელ ერკებულშა.2021 წანას, კოლხეთიშ ტროპიკული ტყალეფი დო დღვებუშეფი, ნამუთ კოლხეთიშ ერუანულ პარკიშ ტერიტორიასჷთ იკათუანსჷნ, იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გენშეღეს.

## გალერეა

ფაილი:Kolkheti1121.jpg
ფაილი:Kolkheti National Park11.jpg|
268A1528.jpg
268A1678.jpg
268A1701.jpg
268A1867.jpg
268A2208.jpg
268A2228.jpg
268A2377.jpg
268A2231.jpg
268A1737.jpg
268A2936.jpg
268A2953.jpg
268A3056.jpg
268A3443.jpg
268A3757.jpg
268A3983.jpg
Kolkheti National Park.jpg
Kolkheti National Park1.jpg
Kolkheti National Park10.jpg
Kolkheti National Park11.jpg
Kolkheti National Park12.jpg
Kolkheti National Park13.jpg
Kolkheti National Park14.jpg
Kolkheti National Park15.jpg
Kolkheti National Park17.jpg
Kolkheti National Park21.jpg
Kolkheti National Park23.jpg
Kolkheti National Park4.jpg
Kolkheti National Park5.jpg



## ლიტერატურა
*

## რესურსეფ ინტერნეტისი
* კოლხეთიშ ერუანულ პარკიშ ოფიციალურ ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ერუანული პარკეფი
აბუ აიმან ალ-ირაკი

**ადნან ლატიფ ჰამიდ ას-სუვეიდავი**, უმოსო რჩქინელი რდჷ მუშ ახალი ჯოხოთ **აბუ აიმან ალ-ირაკი** — სადამ ჰუსეინიშ ბორჯიშ ერაყიშ არმიაშ ჸოფილი ოურდუმე ოფიცერი, 2003 წანაშ ამერიკაშ ერაყშა მიშაჭკირუაშ დო ერაყიშ ლჷმაშ დოჭყაფაშ ბორჯის, ტერორისტულ ორგანიზაცია ერაყიშ ისლამურ სახენწჷფოს ქაკათჷ, მოგვიანაფათ — ერაყიშ დო ლევანტიშ ისლამური სახენწჷფოს ქაკათჷ დო ართ-ართ უმაღალაშ ოურდუმე მოღალეთ გჷნირთჷ. 2007 წანას, თინა ამერიკალეფქ ოჭოფეს დო მიდეჸუნეს კემპ-ბუკაშ ბანაკშა, სოდეთ 2010 წანაშა ხედჷ. მუჟამსჷთ გადუდიშულესჷნ, ისლამურ სახენწჷფოშ თარ ოურდუმე მადუდეთ გჷნირთჷ. სირიაშ ომენოღალე ლჷმაშ დოჭყაფაშე დო თიშა ისლამურ სახენწჷფოშ კათაფაშე თინა ისლამურ სახენწჷფოშ „არმიას“ დუდენდჷ, ზუსტას აიმან ალ-ირაკიქ ზოჯჷ სირიაშ ოპოზიციაშ შხვა ბუნეფიშ ლიდერეფიშ ჸვილუა, კერზოთ — დუდიშული სირიაშ არმიაშ ლიდერეფიშ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-დამ ალ-ირაკი ისლამური სახენწჷფოშ „დუდთხილუაშ მინისტრი“ რდჷნ, თიშ გეშა მერკე ინფორმაცია რე დო თინა „რუმე პერსონათ“ დო „შქირ კარიდინალო“ იკოროცხუდჷ.
2014 წანაშ 7 გერგობათუთას, მოსულს კოალიციურ ნძალეფიშ ავიაიერიშეფიშ ბორჯის დოღურჷ.

## სქოლიო

კატეგორია:ერაყიშ დო ლევანტიშ ისლამური სახენწჷფოშ მაკათურეფი
აბუ აიუბლ ალ-მასრი

**აბუ აიუბლ ალ-მასრი** (თაშნეშე რჩქინელ რე მუჭოთ **აბუ ჰამზა ალ-მუჰაჯირი**;  — , ტიკრიტი) — ეგვიპტარი არაბი, ერაყიშ ოურდუმე მოლინეფიშ აქტიური მაკათური. 2010 წანაშ 18 პირელს ურთიართჸოთამაშ ბორჯის დოჸვილეს.

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1968
კატეგორია:ერაყიშ დო ლევანტიშ ისლამური სახენწჷფოშ მაკათურეფი
ბრელთოლამი ორგანიზმეფი

[მინი|[ტყარი *[[Caenorhabditis elegans]]*-იშ მოლეკულეფი, გოსინთელი ჭარჭულია შუშაშ ფონსჷ.]]
**ბრელინოხამ ორგანიზმეფი**, ჩხოლარეფი დო ჩანარეფი, ნამუეფიშ რსხული აკმოდირთუ ბრელი თოლიშე დო თინეფიშ ნაწარმებუეფშე (თოლშქა ღვანდი). ბრელთოლური ორგანიზმეფიშ რსხილიშ მაღოლამარი თოლეფი შანურო გინორთელი დო დიფერენცირებულიე დო გოართიანაფილიე რშვილეფო, ორგანოეფო. ბრელთოლამი ორგანიზმეფიშ ონტოგენეზი უმოსი მოხვალამას (ვეგეტატიური გომიარაფაშ მეტი) იჭყაფუ ართი თოლიშ (გამეტაშ, სპორიშ დო შხვა) გორთუაფალი დიფერენცირებათ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ართთოლამ ორგანიზმეფი

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 7, გვ. 163, თბ., 1984

კატეგორია:ორგანიზმეფი
ჩანარეფი

**ჩანარი** (Plantae ანუ Vegetabilia) — ორგანიზმეფი, ნამუეფშოთ დჷმახასიათაფალიე ბჟაშ ენერგიაშ ხარჯიშა ავტოტროფული დიარა დო ცელულოზიშ მაკათური ფქსელიდაცხამი თოლეფი. ჩანარეფს იშვიათო აბხვადუნა ჰეტეროტროფული (საპროფიტი დო პარაზიტი) ბუნეფი, ნამუეფსჷთ დიარაშ ათე ტიპიშ გჷმომუშება მაჟირული მოლინა რე.

ტრადიციულო ჩანარეფს მიორხველუანდეს ხოლო ბაქტერიეფს, ლენიშფერ-წვანე წყარჩანარეფს დო სოკოეფს, მარა XX ოშწანურიშ შქა წანეფშე გჷმორკვიებეფქ განძალიერჷ დიდი ხანიშ უკახალე გუმოთქუალირი თაკილი ათე ორგანიზმეფიშ ჩანარეფწკჷმა გოართიანაფაშენ. ახალი სისტემაშ მეჯინათ, ბაქტერიეფი დო ლენიშფერ-წვანე წყარჩანარეფი (ნამუთი თოლით ტიპურ ბირთვის მორკებულიენ) იერთიანებუ პროკარიოტეფიშ თუდონომაფეს, სოკოეფი ჩანარეფი დო ჩხოლარეფწკჷმა ართო ეუკარიოტეფიშ თუდონომაფეს.

ჩანარეფიშ ოქიანუ, ნამუსჷთ 350 ვითოშშე უმოს ბუნას კოროცხუნს, იკათუანს 3 დიდ ტაქსონს (თუდენომაფე ვარდა ტიპი): ჭითა წყარჩანარეფს (Rhodobionta), ნანდული წყარჩანარეფს (Phycobionta) დო უმაღალაშ ჩანარეფს (Embryobionta).

ფოტოსინთეზი დო თიწკჷმა მებუნაფილი ფიზიოლოგიურ-ბიოქიმიურ პროცესეფი შელებას ირზენს ჩანარეფი უჩილათუო გჷშაბგრათ ნამდგანერი შხვა ორგანიზმიშე, მორო თე გინორთი გოვითარაფაშ დაბალ ოკუჩხეს (გიშაკერზაფილო ართთოლამეფს) ნარკებო სათოლიო რე. ართთოლამეფს ჩანარული დო ჩხოლარული ორგანიზმეფიშ ხურგუაშ სიძნელა მიოწურუანს თელი ოქიანუშ ერჩქინაშ ართიანობას, ნამუშ რთუალაქჷთ პალეონტოლოგიური მუნაჩამუეფიშ ნერჩიშე აკანო 3 მლრდ. წანაშ უკახლე დიჭყუ.

ართთოლამ ჩანარეფს უღუ მუჭოთ საართო თოლიშო დჷმახასიათაფალი ორგანოეფი, თეში სპეციფიკური სტრუქტურეფი (ქრომატოფორი, მუშობურო აშაკეთებული დანცხი, ჯგირო გუმოხანტილი ვაკუოლეფი დო შხვა), მუთი თენეფს ეჭვიმეუღალუო გინურთანს ჩხოლარამი ორგანიზმეფშე.

სისტემატურო ინწყუაფუ ორთაშ თხილუაშო მეჯღუნილი ოერეფოშქაშე კონგრესეფი. ართ-ართი თეჯგურა ფორუმქ „იუნესკოშ“ გინოჭყვადუათ 1977 წანაშ გჷმათუთას საქორთუოს (ნ. ქართი) მინწყუ.

## გალერეა

Borassus flabellifer.jpg|პალმირა
Chestnut in Guntur.jpg|პალმირაშ გჷმნაღელი, ინდოეთი
Turmericroot.jpg|კურკუმა
Starr 050407-6233 Ipomoea batatas.jpg|გემუანი კარტოფილი
Pandan wangi.JPG|*Pandanus amaryllifolius*
California Papaya ID.jpg|კალიფორნიული პაპაია
Papaya sunset.jpg|შინკაშ ჯა
Prepared lemon grass.JPG|*Cymbopogon citratus*, ლემონგრასი
Bangkuang 070612-056 stgd.jpg|*Pachyrhizus erosus* bulb-root. Situgede, Bogor, West Java, Indonesia.
KIKU brak-ontree.JPG|Fuji (apple)
SauropusAndrogynus.jpg|Sprouting shoots of *Sauropus androgynus*
Ilaneer.jpg|*Cocos nucifera*


## ლიტერატურა
* Жуковский П. М., Культурные пастения и их сородичи, 3 изд., Л., 1971
* Левина П. Е., Очерки по систематике растений. Ульяновск, 1971;
* გ. ღვალაძე, ქსე, ტ. 7, გვ. 250, თბ., 1984

*
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
STIB/MIVB

**STIB/MIVB** (-შე დო -შე) — „ბელგიაშ კომუნეფოშკაშე ტრანსპორტიშ ჯარალუა“ — ორგანიზაცია — ბრიუსელიშ ჯარალობური ტრანსპორტიშ ოპერატორი. ექსპლუატაციას უწიენს მეტროპოლიტენს (სუმ ხაზის, 47 კმ) ტრამვაის (18 მარშრუტი, 210 კმ), ონოღე საავტობუსო რშვილს (47 მარშრუტი, 440 კმ), თაშნეშე ართ ლიფტის, ნამუთ ჯარალობურ ტრანსპორტიშ როლს ასრულენს. კანკალე ტრამვაიშ დო ავტობუსიშ მარშრუტი ბრიუსელიშ გალე ხოლო ისრულებუაფუ დო ფლამანდიშ ბრაბანტიშ პროვინციაშ ვით კომუნას ონინალჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
thumb|STIB/MIVB
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ჯარალობური ტრანსპორტიშ ოპერატორეფი
ციმუა

**ციმუა** ვარდა **ბაღიშ ციმუა**, ** წიწინდარა, წიწინდერა**, თაშნეშე **შხუგჷმნაღელამი ციმუა** () — მიარეწანამი ოდიარეშ ჩანარი ვარდიშობურეფიშ ფანიაშ ტყარ ციმუაშ გვარობაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ''F. ananassa'' data from GRIN Taxonomy Database
* Strawberries (Fact Sheet) (Berry Health Benefits Network)

## სქოლიო

კატეგორია:ხილი
ძოწული წყარჩანარეფი

thumb|200px|**ძოწული წყარჩანარეფი**, *ჭითა წყარჩანარეფი* () — ძაფჯგურა ვარდა უმოსი რთული აკოდგინალუაშ წყარჩანარეფი, ნამუეფით მორკებული რენა აყარებულ სტადიეფს. ფერი უღუნა ჭითა შხვადოშხვა იერით, კანკალეს მორწვანე ზეთიშხილჯგჷა, მოჸვინთალე ვარდა იაიაჯგურა. ტიპური მაჩიკინაფალი ვაუღნა. სქესუალური პროცესი უღუნა. თინეფიშ უმენტაშობა ოხორანს ზუღებს.

## ლიტერატურა
* *ნ. ა. კომარნიცი, ლ. ვ. კუდრიშოვი, ა. ა. ურანოვი*, „ჩანარეფიშ სისტემატიკა“, ხასლა. 39, ქართიშ უნივერსიტეტიშ გჷშმაშქუმალარობა, თბ., 1973

კატეგორია:ძოწული წყარჩანარეფი
ქლოროპლასტი

მინი|ქლოროპლასტეფი
**ქლოროპლასტეფი** ( — წვანე, plastos — გიშაძერწილი) — წვანე დისკოეფი, ნამუეფით ხვალე ჩანარიშ თოლეფს იდვალუაფუნა. თინეფი ჩანარს არზენს წვანე ფერს დო თინეფს მეურს ფოტოსინთეზი. ქლოროპლასტი იკათუანს ქლოროფილს. თინა ციტოპლაზმაშე ჟირი მემბრანათიე გოხურგილი. თიში გალენი მემბრანა ოსარსალაია რე, დინახალენი - ხუჭილი დო გნანეფს ორთუ, ათეშენ ათე ორგანოიდი მუში ჟირი მემბრანათ გჷ მიტოქონდრიას .

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ქლოროპლასტეფი

## სქოლიო

კატეგორია:ფოტოსინთეზი
დეზოქსირიბოზა

მინი|მარძგვანშე|დეზოქსირიბოზა
**დეზოქსირიბოზა** C5H10O4 — ნოშქერწყარი, ადოპენტოზა: მონოსაქარიდი, ნამუთ იკათუანს ნოშქერბადიშ ხუთ ატომს დო ალდეჰიდიშ ბუნას ღოზამ სტრუქტურას. ათე დეზოქსირი ქიმინელიე რიბოზაშე, სოდეთ ნოშქერბადიშ მაჟრა ატომს ჰიდროქსილამ ბუნა თირელიე წყარბადით, ათეშ გეშა დინაფილიე ჟანგბადიშ ატომი (დეზოქსი - ჟანგბადიშ ატომიშ ნარკებუა). ქიმიურ ფორმულა 1929 წანას მიოგორუ ფიბულ ლივენქ  ().

კატეგორია:პენტოზეფი
კატეგორია:ალდოზეფი
კატეგორია:ნუკლეოზიდეფიშ კომპონენტეფი
მეტაბოლიზმი

[thumb|[ადენოზინტრიფოსფორმჟავაშ სტრუქტურა, ართ-ართი თარი ნიბთიერება ენერგიაშ სინთეზის]]
**მეტაბოლიზმი** ( — „გინოქიმინუა, გინორთინა“) — ქიმიური რექციეფი, ნამუთ მოხვადუ თელი სქილედეფიშ ორგანიზმის. ათე პროცესი ორგანიზმეფს საშუალებას არზენს მირდან დო გემიარანინ, მუნეფიშ სტრუქტურა დიჩუან დო გეკადგინუან, დო გამა მეჩანი აკანიშ ჟიმოქიმინჯალეფს. რჩქვანელობურო მეტაბოლიზმი ირთუ ჟირ ბუნათ: კატაბოლიზმო დო ანაბოლიზმო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნიბთიერებეფიშ თირუა 
* მეტაბოლიზმი  
* მიკრობული მეტაბოლიზმი 

კატეგორია:ქიმიური რეაქციეფი
პამინდორი

**რჩქვანელობური პამინდორი** (Lycopersicon esculentum) — პომინდორიშ გვარიშ არძაშე გოფაჩილი გვარობა. ართწანიანი ჩანარი, ღერი დჷმანჯირე ვარდა თინგემარენჯი, სიმაღალეთ 0,2-3,0 მ, ტალიკე ვარდა ონდეთ ცხვიცხვამი; ფურცელი კენტსუაეჸონილი რე; პიორედი — ტიანი; პიორი — ჭიფე, ოშკაშე ვარდა შხუ, ჸვინთელი, შხვადოშხვა ალაფერუა გჷნაჸუნს. უმენტაშო მუშით ინტვერებუ. გჷმნაღელი — წვენამი, ჟირ- ვარდა მიარეოგვაჯამი, კვარკვალია, ალაბირტყა-კვარკვალია, ბირტყა, ელიფსური, წჷმოგჷნძარებულ-ოვალური, მაცქაშობურ დო სხულიშობური. გჷმნაღელი ჭითა, ვარდიშფერი დო შხვადოშხვა ინტენსივობაშ ჸვინთელ ფერიშ რე, თიშ წონა 20-შე 900 გ-შახ დო უმოსშახ ანჭუ. იმონდებუ ფალუაშე 80-140 დღაშა.

## ჯოხოდვალა
ჯოხოდვალა „პამინდორი“ -შე მოურს — „ორქოშ უშქურს“ შანენს. აცტეკური ჯოხოდვალა „ტომატლ“ ფრანგეფქ გინოთანგეს მუჭოთ  (ტომატი).

## ისტორია
პამინდორიშ ოდაბადე — ობჟათე ამერიკა, სოდე ასეშახ აბხვადჷნა პამინდორიშ ტყარი დო გვერდოკულტურული გვარობეფი.

## პამინდორიშ გჷმნაღელიშ აკოდგინალუა

thumb|right|300px|პამინდორიშ პიოლეფი (პირი) დო ფურცელეფი
150პქ|right|პამინდორიშ მიოჯინი ჟილეშე, ვერტიკალური დო ჰორიზონტალური ნაჭკირათ
პამინდორიშ გჷმნაღელეფი გიშეგორუაფჷნა მაღალი ოჭკომალფონი, გემუანი დო დიეტური მახასიათაფსალეფით. მონდა პამინდორიშ კალორიულობა (ენერგეტიკული ღირებულება) — 19 კკალ.. იკათუანს 4—8 % сსკირე ნივთარობეფს, სოდე კაბეტ აკანს იკენს ჭაფურია (გჷნმაღელიშ ედდომუშამი წონაშ 1,5—6%-ს), უმენტაშო წჷმორინელი რე გლუკოზათ დო ფუქტოზათ, ცილეფი (0,6—1,1%), ორგანული მჟავეფი (0,5%), ბოჭკოეფი (0,84%), პექტინური ნივთარობეფი (0,3%-შახ), კრახმალი (0,07-0,3%), მინერალური ნივთარობეფი (0,6%). პამინდორიშ გჷმაღელეფს დიდ მუდანობათ რე კაროტინოიდეფი (ფიტოენი, ნეუროსპორინი, ლიკოპინი, ნეალიკოპინი, კარპტინი (0,8—1,2 მგ/100 გ ედომუშამ მასაშ), ლიკოსანტინი, ლიკოფილი), ვიტამინეფი (В1, В2, В3, В5), ფოლიოშ დო ასკორბინიშ მჟავეეფი (15—45 მგ/100 გ ედომუშამ მასაშ), ორგანულ (ლიმონიშ, უშქურიშ, ღვინიშ, გლიკოლიშ), მაღალმოლეკულური ცჷმეფს (პალმიტინიშ, სტეარინიშ, ლინოლიშ) დო ფენოკლარბონატულ (პ-კუმარიშ, ყავაშ, ფერულიშ) მჟავეფს. გჷმნაღელეფს მიოგორეს ანტოციანეფი, სტეარინეფი, ტრიტერპენიშობური საპონინეფი, აბსციზირიშ მჟავა.

პამინდორიშ გჷმნაღელი, ნამუთ იკათუანს ქოლინს ზისხირს ქოლესტერინიშ მუდანობას ურკენს, თხილანს ჩხონჩხის ცჷმუანი წჷმნაქიმინეფშე, ამაღალენს ორგანიზმიშ იმუნურ სისტემას, ხეს უნწყუნს ჰემოგლობინიშ წჷმოქიმინუას.

პამინდორიშ ტუტა იკათუანს ჯიმუეფს (%): კალიუმი — 38,1, ნატრიუმი — 17, ფოსფორი — 9,4, მაგნიუმი — 8,6, კალციუმი — 6,1, თაშნეშე რკინა, წურწუფა, კრემიუმი, ქლორი, იოდი, ვანადიუმი, კობალტი, თუთია დო შხვა.

## ლიტერატურა
*კაპანაძე ე., სტატია „პამიდორი“, ქსე, ტ. 7, გვ. 655, თბ., 1984

კატეგორია:ჯოღორჸურზენიშობურეფი
კატეგორია:ორტვინობა
კინტირი

[270px|მინიატიურა|ბარჯგიშა ეშულირი კინტირი, [ახმეტაშ მუნიციპალიტეტი]]
**კინტირი** () — ართწანიანი ოდიარამი ჩანარი კოპეშიაშობურეფიშ ფანიაშე. ჯინჯეფიშ სისტემა აკმოდირთუ თარ ღერძშე (1 მ-შახ სიგჷრძაშ) დო ელახიან ჯინჯეფშე, ნამუთ თარო ოხონალ/დამუშებელ დიხაშ (10-30 სმ) ფენას იფაჩუ. ღერი მახოხინე ვარდა ხვიარი რე. სიგჷრძა 1,5—2 მ-შახ ანჭუ. თაშნეშე მუთმოფხავდჷნა გვერდოქვერჩხონი ფორმათ ხოლო. ფურცელი დიდყერწამი რე, ონდეთ სუაშობური, ხუთლუთხიანი. ცალსქესიანი, ართჸუდეამი ჩანარი რე. მუთმოფხადვა ჟირჸუდეამი ხოლო. გჷმნაღელი 5-100 სმ-შახ სიდიდაშ რე. ცილინდრული ფორმა უღუ. კინტირი სიტიბაშ, სინთეშ დო სილამიეშ მოჸოროფე ჩანარი რე. კინდირიშ ოდაბადე რე ინდოეთი.

კინტირი მოჸუნა გონჯამილ დო კილერ გრუნტის. კინტირს მუჭოთ ზათ, თეშ მჟავეშ სახეთ გჷმირინუანა. თოთო, 3—4 დღერი გჷმნაღელშე პიკულს დო კორნიშონს ზადუნა. გჷმნაღელს თეჯგურა ქიმიური აკოდგინალუაშ უღუ (%-ობათ): წყარი 95-96, სქირე ღვანდი 4-5, მ. შ. შანქარეფი 2-2,5, ცილეფამი ღვანდეფი 1,0, ცჷმი 0,1, უჯრედისი 0,7, ტუტა 0,4 იკათუანს C, B1, B2 ვიტამინს, A პროვიტამინს, ორგანულ მჟავეფს.

1973 წანაშე საქორთუოს გონჯამილ გრუნტიშო დორაიონაფილი რე მუხრანული აკანური, ნეჟინური 12, ნოვოჩერკასკიშ 385, რუსტემი 96-1, ნეროსიმი 40; კილერ გრუნტიშო „მნოგოპლოდნი 3263“, ჰიბრიდი „ტეპლიჩნი 40“. კინტირშო არძაშ უჯგუში რე მირძღი, ქექე მექანიკური აკოდგინალუაშ, ბორიაშე თხილერი დიხა. კინტირიშ თასი ითასუ რანწკას დო ბედობურო. გჷრძას მარდუ ჯიშეფი (მუხრანული) ითასუ კვადრატულ-ბუდობურო 100×100 სმ, კუნტა ჯიშეფი —— 70×70 სმ-ს. ბუდნას იტენა 3-4 ცანარს. კინტირიშ უმენტაშობაშ დჷმალახებელი რე ბონდღამი გირდღი, ბუგრი; ლახარა — ნოშქერი, ბაქტერიოზი, ჩე სიჸორადე, ანთრაკნოზი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კოპეშიაშობურეფი
კატეგორია:საოტიბურე კულტურეფი
კატეგორია:ორტვინობა
EBay

**eBay Inc.** () — ამერიკული ინტერნეტ-კორპორაცია, ნამუშ ღვენჯობაშ რე eBay.com, ონლაინ აუქციონი დო მაღაზიეფი, სოდეთ შილებე შხვადოშხვა პროდუქციაშ დო სერვისიშ ჸიდირი. დირსხუ 1995 წანას დო ამდღარშო ოპერირენს 30-შე უმოს ქიანას.
  თიშ უმუკუჯინალო, ნამჷ-და თინა ჯინჯიერო აუქციონიშ რეჟიმს ფუნქციონირენსჷნ, დორსხუაფაშ უკულ ხოლო გიაძინუ რეჟიმქ „Buy It Now“, ნამუთ პროდუქტიშ უდუჸონებუო ჸიდირიშ ანჯას ირზენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* eBay
* eBay - ბრიტანეთი

## სქოლიო