open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჯონ ვეინი

სერ **ჯონ რობერტ ვეინი** (ინგლ. Sir John Robert Vane; დ. 29 მელახი, 1927, ტარდიბიგი, ვუსტერშირი, ინგლისი — ღ. 19 გერგობათუთა, 2004, კენტიშ ოგრაფე, ინგლისი) — ინგლისარი ფარმაკოლოგი. გიმირკვიუ ასპირინიშ ჭუაშ დო ანთებური პროცესეფიშ დარჩქალებაშ ეფექტეფი. ვეინიშ მენცარულ ნახანდეფს გიარსხჷ გურიშ დო ჯერღვეფიშ ლახარეფიშ კურნალუაშ ახალ მეთოდეფქ დო ანგიოტენზინ-კონვერტორ-ფერმენტეფიშ ინჰიბიტორეფიშ გოვითარაფაქ. 1982 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის, პროსტაგლანდინეფიშ რკვიებაშ გეშა. ვეინიქ პრემია მიპალჷ შვედი სუნე ბერგსტრიომი დო ამერიკალი ბენგტ სამუელსონიწკჷმა ართო.

## ბიოგრაფია
ჯონ ვეინი გურაფულენდჷ კინგ-ედვარდსიშ სკოლას, ბირმინგემს. ბაღანობაშე ქიმია ოინტერესუდჷ. სკოლაშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ბირმინგემიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი. მალას ქიმიაშ გურაფა მიოტუ დო ქიდიჭყჷ ფარმაკოლოგიაშ დოგურაფა. ფარმაკოლოგიას გურაფულენდჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის. ვეინი ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის გურაფულენდჷ შინელი ფარმაკოლოგიშ ჯოშუა ჰაროლდ ბერნიშ ხემანჯღვერობათ. ვეინიქ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი ფარმაკოლოგიას. უკულ ომუშებუშა შეფილდიშ უნივერსიტეტიშა გეგნორთჷ, მარა მალას კინჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშა დირთჷ დო თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1953 წანას. ვეინიშ ომენცარე ხემანჯღვერი დისერტაციაშო მუშობაშ ბორჯის, რდჷ ინგლისარი ფიზიოლოგი ჯეფრი დოუზი. გურაფაშ თებაშ უკულ ვეინი მუშენდჷ ფარმაკოლოგიაშ ასისტენტ-პროფესორო, იელიშ უნივერსიტეტის. 1955 წანას ბრიტანეთშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ლონდონიშ უნივერსიტეტიშ ბაზისური მედიცინაშ ინსტიტუტის, ლექტორო. ლონდონიშ უნივერსიტეტის ჯონ ვეინიქ 18 წანას ქიმუშუ. ლონდონიშ უნივერსიტეტის ვეინიქ გიმირკვიუ ბიოტესტირებაშ მეთოდეფი, ასპირინი, ანგიოტენზინ-კონვერტორული ფერმენტეფი დო შხვ. 1973 წანას ომუშებუშა გეგნორთჷ Wellcome Trust-იშ ფონდიშა, მენცარული რკვიებეფიშ დირექტორო. ჸათაქ, სალვადორ მონკადაშ ხემანჯღვერობათ, ვეინიქ დო თიში ჯგუფიქ დიდი თია მიშეღჷ პროსტაციკლინიშ (პროსტაგლანდი I2) უკულიან გოვითარაფაშა. 1985 წანას ჯონ ვეინიქ წიმინდე ბართოლომეოშ ჰოსპიტალიშ მედიცინაშ კოლეჯის დარსხუ უილიამ ჰარვეიშ ჯოხონობაშ რკვიებეფიშ ინსტიტუტი. ჸათაქ ვეინიქ გიმირკვიუ COX-2-იშ სელექციური ინჰიბიტორეფი. ჯონ ვეინი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1974 წანაშე რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. 1982 წანას ვეინის გინოჩეს ნობელიშ პრემია, 1989 წანას ომაფე მენდალი. 1977 წანას ჯონ ვეინის, პროსტაციკლინიშ ძირაფაშ დო რკვიებაშ გეშა, გინოჩეს პრესტიჟული ლასკერიშ პრემია. ვეინი რდჷ იაგელონიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ კოლეჯიშ, პარიზიშ დეკარტეშ უნივერსიტეტიშ, მაუნთ-სინაიშ მედიცინაშ სკოლაშ დო აბერდინიშ უნივერსიტეტიშ საპატიო დოქტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯონ რობერტ ვეინი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფარმაკოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1927
კატეგორია:ნაღურა 2004
ფარმაკოლოგია

**ფარმაკოლოგია** (ბერძნ. φάρμακον - ფარმაკონ, წამალი; -λογία - ლოგია, დოგურაფა, მონძღვარუა) — წამალეფიშ გეშა დოგურაფა ანუ  წამალმორჩქინჯალა წჷმარინუანს ფუნდამენტური მედიცინაშ დარგის, ნამუთ დჷთმიგურუანს ლახარეფიშ ოსქილადე (ვარ-და პროფილაქტიკური) მეშქაშალეფს (წამალეფიშ) თელ ორგანიზმიშა ქიმინჯალაშ მექანიზმეფს დო გორუნს ახალ ეფექტურ ოსქილად-ოწამალე მეშქაშალეფს. თეწკჷმა ფარმაკოლოგიაშ ეშაჩინებუ რე პრაქტიკას გჷმორინაფილი პრეპარატეფიშ ფუნდამენტური, ტომბა, მენცარული რკუალა: ორგანოშ, რშვილიშ, თოლიშ, სუბთოლური სტრუქტურეფიშ, რეცეპტორეფიშ, იონეფიშ დო ფერმენტეფიშ დონეშა.

ტერმინი ფარმაკოლოგია დუდს ეთმეჭოფჷნს ეგვიპტური ნინაშე, სოდე იეროგლიფი **ფარ**-**მაკი** შანენს მასქილადარს, სქილადაშ მემაჩამალს. ეგვიპტურიშე ტერმინქ გემშართჷ დიო გერმანულ დო უკული ბერძენულ ნინაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* American Society for Pharmacology and Experimental Therapeutics
* British Pharmacological Society
* Pharmaceutical company profiles at NNDB
* International Conference on Harmonisation
* US Pharmacopeia
* International Union of Basic and Clinical Pharmacology

*
აცეტილსალიცილიშ ბჟე

მარჯვნივ|200px
მარჯვნივ|200px
**აცეტილსალიცილბჟე**, *ასპირინი*, C9H8O4 — ოსქილადე პრეპარატი, სინჩხეშ დჷმაკინალი, უფუშ მჷმანტებელი, ანთებაშ სააწმარენჯე დო ჭუაკჷმაღალარი მეშქაშაფა. ჩე კრისტალური ნაკაკა. გლახათ გჷთმინწყუმუ წყარს, ჯგირო — სპირტის, კონწარ ნატრიუმიშ დო ნატრიუმკარბონატიშ გჷნანწყუმეფს, ნდღულაფაშ ტემპერატურა რე 133–136°C. გჷმირინუანა ნევრალგიაშ, შანგიტახაშ, ჩხე დო ჩხურუ ლახარეფიშ, რევმატიზმიშ დო შხვეფიშო. აცეტილსალიცილბჟე მიშმურს ბზათი კომბინირაფილი ტაბლეტეფიშ აკოდგინალუაშა.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* U.S. National Library of Medicine: Drug Information Portal – Aspirin
* CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Acetyl salicylic Acid
* Take two: Aspirin, New uses and new dangers are still being discovered as aspirin enters its 2nd century. Shauna Roberts, American Chemical Society
* 

კატეგორია:ოსქილადე პრეპარატეფი
უილიამ ალფრედ ფაულერი

**უილიამ ალფრედ ფაულერი** (ინგლ. William Alfred Fowler; დ. 9 მარაშინათუთა, 1911, პიტსბურგი, პენსილვანია, ააშ — ღ. 14 მელახი, 1995, პასადენა, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ასტროფიზიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის, 1983 წანას (სუბრაჰმანიან ჩანდრასეკარიწკჷმა ართო). უილიამ ფაულერქ გიმირკვიუ მურიცხეფიშ დინახალენი ბირთვური რეაქციეფი დო ენერგეტიკული ელემენტეფი, ნამუთ წჷმიქიმინუ რეაქციეფიშ პროცესიშ ბორჯის. გურაფულენდჷ ოჰაიოშ შტატიშ უნივერსიტეტის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი ბირთვურ ფიზიკას, 1936 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოდეთ რდჷ დიო ასისტენტ-პროფესორი, უკულ ასოცირებული პროფესორი დო 1946 წანაშე პროფესორი. ფაულერი რდჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ კელოგიშ რადიაციული ლაბორატორიაშ დირექტორი. ფაულერი რდჷ შინელი მენცარული სტატიაშ B²FH-შ ართ-ართი ავტორი. სტატიაქ იჭარუ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, 1955-1956 წანეფს დო თიში ორიგინალური ჯოხოდვალა რდჷ **ელემენტეფიშ სინთეზი მურიცხეფს**.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 1983 Audio Interview with William Fowler by Martin Sherwin Voices of the Manhattan Project
* W.A. Fowler: ''Radioactive elements of a low atomic number'', Ph.D. dissertation 
* Guide to the Papers of William A. Fowler, 1917-1994
* Interview with William A. Fowler , Caltech Archives Oral Histories Online

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტროფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1911
კატეგორია:ნაღურა 1995
კენიჩი ფუკუი

**კენიჩი ფუკუი** (იაპ. 福井 謙一; დ. 4 გჷმათუთა, 1918, იკომა, ნარაშ პრეფექტურა, იაპონია — ღ. 9 ღურთუთა, 1998, კიოტო, იაპონია) — იაპონარი ქიმიკოსი, ქიმიური რეაქციეფიშ მექანიზმიშ, გიშაკერზაფილო ქიმიურ რეაქციეფს მოლეკულური ორბიტალეფიშ როლიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა, გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1981 წანას. ფუკუიქ პრემია მიპალუ ამერიკალი ქიმიკოსი როალდ ჰოფმანიწკჷმა ართო. კენიჩი ფუკუი გურაფულენდჷ კიოტოშ უნივერსიტეტის. რდჷ კიოტოშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკური ქიმიაშ პროფესორი 1951-1982 წანეფს. 1982-1988 წანეფს ფუკუი რდჷ კიოტოშ ტექნოლოგიური ინსტიტუტიშ პრეზიდენტი. 1988 წანაშე ღურაშა, ფუკუი მუშენდჷ ფუნდამენტალური ქიმიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორო. 1983-1984 წანეფს რდჷ იაპონიაშ ქიმიაშ საზოგადოებაშ პრეზიდენტი. კენიჩი ფუკუი რდჷ ნობელიშ პრემიაშ, იაპონიაშ აკადემიაშ პრემიაშ, კულტურაშ ორდენიშ დო ეშაულარი ბჟაშ ორდენიშ ლაურეატი. კენიჩი ფუკუი რდჷ მაართა აზიარი, ნამუქჷთ მიპალუ ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კენიჩი ფუკუი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:იაპონარეფი
კატეგორია:იაპონარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:იაპონარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:იაპონარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1918
კატეგორია:ნაღურა 1998
სუნე ბერგსტრიომი

**კარლ სუნე დეტლოფ ბერგსტრიომი** (შვედ. Karl Sune Detlof Bergström; დ. 10 ღურთუთა, 1916, სტოკჰოლმი, შვედეთი — ღ. 15 მარაშინათუთა, 2004, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ბიოქიმიკოსი, პროსტაგლანდინეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1982 წანას. პრემია მიპალუ ბენგტ სამუელსონი დო ჯონ ვეინიწკჷმა ართო. ბერგსტრიომი გურაფულენდჷ სტოკჰოლმიშ უნივერსიტეტის. რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1972 წანას გინოჩეს გაირდნერიშ ფონდიშ პრემია, 1977 წანას კამერონიშ პრემია. 1975 წანას ბერგსტრიომის კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიქ გინოჩჷ ლუიზა გროს-ჰორვიციშ პრემია. 1965 წანაშე ბერგსტრიომი რდჷ შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ დო შვედეთიშ ინჟინერული მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური. 1985 წანაშე ბერგსტრიომი რდჷ პაპიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური. ბერგსტრიომი 1983 წანაშე რდჷ შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ პრეზიდენტი დო 1975-1987 წანეფს ნობელიშ ფონდიშ დირექტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სუნე ბერგსტრიომი Nobelprize.org-ის
* სუნე ბერგსტრიომი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1916
კატეგორია:ნაღურა 2004
ჯენდაო ლი

**ლი ჯენდაო** (**ლი ძუნდაო**, ; ; დ. 24 გერგობათუთა 1926, შანხაი) — ჩინარი დო ამერიკალი ფიზიკოსი, 1957 წანაშ ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის, იან ჯენ-ნინიწკჷმა ართო, * თაშ ჯოხოდვალირი [[პარიტეტი (ფიზიკა)|პარიტეტიშ]] კანონეფიშ კილიშკილი დოგურაფაშ გეშა, ნამუქჷთ შანულამი მეგორაფეფი გჷმიჭანჷ [[ელემენტარული წულუკი|ელემენტარულ წულუკეფიშ]] დარგის*. პარიტეტიშ მოსალინე აკორცუაფას ექსპერიმენტულო მიოგორჷ ვუ ძიანსიუნქ. თაშნეშე, ლი ჯენდაო კვანტური სტატისტიკური ფიზიკაშ (იანიშ დო ლიშ თეორემეფი) ნახანდეფიშ ავტორი რე.

ააშ-იშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური (1964), პაპიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური (2003), ჩინეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ შხვაშთური მაკათური (1994).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ინფორმაცია ნობელიშ კომიტეტიშ ვებ-ხასჷლაშე 
* ლი ჯენდაოშ დორხველი ხასჷლა კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ ვებ-ხასჷლას 
* CUSPEA 

## სქოლიო

კატეგორია:ფიზიკოსეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:XX ოშწანურაშ ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ ფიზიკოსედი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკაშ დარგის
კატეგორია:ჩინეთიშ ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია: ააშ-იშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ მაკათურეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათურეფი
სიმონ ვან დერ მერი

**სიმონ ვან დერ მერი** (ნიდერლ. Simon van der Meer; დ. 24 გერგობათუთა, 1925, ჰააგა, ნიდერლანდეფი — ღ. 4 მელახი, 2011, ჟენევა, შვეიცარია) — ნიდერლანდარი ფიზიკოსი. ვან დერ მერიშ დო კარლო რუბიაშ მენცარული რკვიებეფით დო კონტრიბუციათ იძირუ W დო Z ბოზონეფქ CERN-იშ ლაბორატორიას. ჟირხოლო მენცარს 1984 წანას მიაჩჷ ნობელიშ პრემიაქ ფიზიკაშ დარგის. სიმონ ვან დერ მერი გურაფულენდჷ ჰააგაშ გიმნაზიას, უკულ გურაფა გაგინძორჷ დელფტიშ ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტის დო მიპალუ ომენცარე ხარისხი ინჟინერიას 1952 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კომპანია ფილიპსის დო უკულ ლაბორატორია CERN-ის, სოდეთ იმუშუ 1990 წანაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* სიმონ ვან დერ მერი Nobelprize.org-ის
* CERN pays tribute to Simon van der Meer
* [სიმონ ვან დერ მერი [Find a Grave]-ის]

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკაშ დარგის
კატეგორია:ნიდერლანდარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1925
კატეგორია:ნაღურა 2011
ნილს კაი ერნე

**ნილს კაი ერნე** (დან. Niels Kaj Jerne; დ. 23 ქირსეთუთა, 1911, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 7 გჷმათუთა, 1994, კასტიიონ-დიუ-გარი, საფრანგეთი) — დანიარი იმუნოლოგი, იმუნური სისტემაშ მენცარული რკვიებაშ დო მონოკლონალური ანტირსხულეფიშ პროდუქციაშ პრინციპიშ ძირაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1984 წანას (გეორგ კელერი დო სეზარ მილშტეინიწკჷმა ართო). გურაფულენდჷ ფიზიკას ლეიდენიშ უნივერსიტეტის, უკულ ფიზიკაშ გურაფა მიოტუ დო დიჭყჷ მედიცინაშ დოგურაფა. ლეიდენიშ უნივერსიტეტიშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ კოპენჰაგენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი 1951 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაციას, ჟენევას. 1966 წანაშე რდჷ ფრანკფურტიშ გოეთეშ უნივერსიტეტიშ ექსპერიმენტალური თერაპიაშ პროფესორი. 1969-1980 წანეფს კაი ერნე რდჷ ბაზელიშ იმუნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი. კაი ერნე რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1978 წანას მიპალუ გაირდნერიშ პრემია დო 1978 წანას მარსელ ბენუაშ პრემია. რდჷ ამერიკაშ მენცარობაშ დო ხელუანობაშ აკადემიაშ, დანიაშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ, ამერიკაშ მენცარობაშ ერუანული აკადემიაშ, საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ დო ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ნილს კაი ერნე რდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ, კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ, კოპენჰაგენიშ უნივერსიტეტიშ დო ბაზელიშ უნივერსიტეტიშ საპატიო დოქტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნილს კაი ერნე Nobelprize.org-ის

კატეგორია:დანიარეფი
კატეგორია:დანიარი იმუნოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დანიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1911
კატეგორია:ნაღურა 1994
იმუნური სისტემა

[მინი|მარჯვნივ|250px|[ლიმფოციტეფი|ლიმფოციტი — ადამიერიშ იმუნურუ სისტემაშ კომპონენტი. სურათი გინოღალირი რე სკანირებაფონი ელექტრონული მიკროსკოპიშ მოხვარათ]]

**იმუნური სისტემა** — თი თოლეფიშ ართუანობა, ნამუეფიშ თარ ფუნქციას წჷმარინუანს ორგანიზმიშ დინოხოლენ ელმოლიშ იროიანალაშ თხილუას, ნამუსჷთ გენეტიკურო შხვაშ თური შანეფი უღჷნ. იმუნიტეტი ადამიერიშ ორგანიზმიშ მათხილე ბარიერი რე, გჷნმადვალი ლახარეფიშ დო თინეფიშ გჷმმაჭანალეფშოთ ორგანიზმიშ კაბუხუა რე.

იმუნური სისტემაშ ფორმირაფა დიო ხოლო ქვარასრინაშ ბორჯიშე იჭყაფჷ. არღას ნანაშე იმუნური სისტემაშ კანკალე ბზათი კომპონენტი გინაჩამუ. ბაღანაშ დაბადებაშ უკული იმუნიტეტიშ უკულიან გოვითარაფაშო შანულამი როლი ნანაშ ბჟას უღჷ. ბაღანას დაბადებაშე უხვადუ წაწაფა შხვადოშხვა პათოგენურ მიკრობწკჷმა. იმუნური სისტემა თიმწკჷმა იჭყანს ქიმინჯალას, დო უკული ჭიე-ჭიეთ ივითარებუ დო იჭყანიერებუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“
* კაბეტი რუსული ენციკლოპედია
* Brockhaus

კატეგორია:მედიცინა
ანტირსხული

**ანტირსხული** () — იმუნოგლობულინური ორთაშ ცილა, ნამუთ გჷთმიჭყაფჷ ორგანიზმიშა ანტიგენიშ მიშაყონაფაშ ოგამეთ. ანტირსხულეფიშ სინთეზის აწარმენა B ლიმფოციტეფი, დო სეკრეციას — პლაზმური თოლეფი. ანტირსხულეფი აქტიური განობეფით მეთმიატსხუაფჷნა ბაქტერიეფს ვარ-და ვირუსეფს დო აწურენა თინეფიშ გომიარაფას ვარ-და თინეფიშით გიშნართა  ტოქსიკურ ნიფთიარობეფს ანეიტრალენა. ზისხირს ანტირსხულეფიშ ჸოფა თიშა მიოწურუანს, ნამჷ-და ორგანიზმიქ გემშართჷ ანტიგენწკჷმა ურთიართქიმინჯალაშა თე ეკონიაშით გჷმოჭანაფილი ლახარაშ სააწმარენჯოთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* PSP.GE — სამედიცინე ლექსიკონი
* MedGeo.Net — ანტირსხულეფი (პარაგრაფი ლალი დათეშიძეშ წინგიშე) 

კატეგორია:იმუნური სისტემა
ჰენრი ტაუბე

**ჰენრი ტაუბე** (ინგლ. Henry Taube; დ. 30 გერგობათუთა, 1915, ნიუდორფი, სასკაჩევანი, კანადა — ღ. 16 გერგობათუთა, 2005, პალო-ალტო, კალიფორნია, ააშ) — კანადას დაბადებული ამერიკალი ქიმიკოსი, ელექტრონ-ტრანსფერული რეაქციეფიშ მექანიზმიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1983 წანას.

## ბიოგრაფია
ჰენრი ტაუბე გურაფულენდჷ ლუთერიშ სკოლას, ნოღა რეჯაინას, სასკაჩევანს. სკოლაშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ სასკაჩევანიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი 1935 წანას დო მაგისტრიშ ხარისხი 1937 წანას. სასკაჩევანიშ უნივერსიტეტიშ გურაფაშ ბორჯის, ტაუბეშ ხემანჯღვერი რდჷ ქიმიკოსი, პროფესორი ჯონ უილიამ სპინკსი. სასკაჩევანიშ უნივერსიტეტის ტაუბე გურაფულენდჷ გერჰარდ ჰერცბერგიწკჷმა ართო, ნამუქჷთ მიპალუ ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1971 წანას. ჰენრი ტაუბექ სასკაჩევანიშ უნივერსიტეტიშ უკულ, გურაფა გაგინძორჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი), სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1940 წანას, უილიამ ბრეიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ, ტაუბექ ამერიკას ქუდოსკიდჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის, ქიმიაშ ინსტრუქტორო. ჸათე პერიოდის მუშენდჷ კორნელიშ უნივერსიტეტის ხოლო. მალას ტაუბექ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშა გინილჷ სოდეთ რდჷ დიო ასისტენტ-პროფესორი, უკულ ასოცირებული პროფესორი დო 1946 წანაშე პროფესორი. 1956-1959 წანეფს ჰენრი ტაუბე რდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ ქიმიაშ დეპარტამენტიშ დირექტორი. 1961 წანას ტაუბექ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტი ქიდიტუ დო გეგნორთჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ იმუშუ 1986 წანაშა. 1986 წანაშე ტაუბე რდჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი ემერიტუსი. 1950-1970 წანეფს ტაუბე მუშენდჷ ლოს-ალამოსიშ ერუანულ ლაბორატორიას ხოლო, კონსულტანტო. ჰენრი ტაუბე რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1976 წანას, ტაუბეს ჯიმი კარტერქ გინოჩუ მენცარობაშ ერუანული მენდალი, 1983 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია, 1985 წანას პრისტლიშ მენდალი. 1959 წანაშე ტაუბე რდჷ ამერიკაშ მენცარობაშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური დო 1988 წანაშე რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ტაუბე რდჷ სასკაჩევანიშ უნივერსიტეტიშ, ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ, გუელფიშ უნივერსიტეტიშ, სეტონ-ჰოლიშ უნივერსიტეტიშ დო შხვა ომენცარე ინსტიტუტეფიშ საპატიო დოქტორი. ჰენრი ტაუბე რდჷ ართ-ართი, ნამუქჷთ ხე მაჭარჷ ჰუმანისტურ მანიფესტის, 2003 წანას. კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ პროფესორქ ჰარი გრეიქ თქუ ნამდა ჰენრი ტაუბე რდჷ კლასიკური კოჩი, ნამუშ როლი დო ლიდერობა ჩქი მიჸორდეს დო ბწანდეს.  ტაუბექ ღურუ 2005 წანაშ 16 გერგობათუთას, 89 წანერქ, კალიფორნიაშ ნოღა პალო-ალტოს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰენრი ტაუბე Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
იან ჯენ-ნინი

**იან ჯენ-ნინი** (; დ. 1 გჷმათუთა, 1922) — ჩინარი თეორიული ფიზიკოსი, ნამუქჷთ შანულამი თია მიშეღჷ სტატისტიკურ მექანიკას, ინტეგრირაფაფონ სისტემეფს, კონდენსირაფილი ელმოლიშ ფიზიკას დო შხვა. 1957 წანას, ჩინარ-ამერიკალ ფიზიკოსწკჷმა, ჯენდაო ლიწკჷმა ართო მიღჷ ნობელის პრემია ფიზიკაშ დარგის.

## ბიოგრაფია
ჩინარი ფიზიკოსი იან ჯენ-ნინქ 1922 წანაშ 1 გჷმათუთას დებადჷ ანჰოიშ პროვინციაშ უკანეტაშ ნოღას, ჰეფეის. მუამუში, კო ჩუან იანგი (楊克純; 1896-1973) რდჷ მათემატიკოსი, დო დიამუში, მენგ ლო იანგი (羅孟華) დიაჸუდეში. ელემენტარული დო ოშქაშე სკოლაშ გონათუა მიღჷ პეკინს. 1937 წანაშ დამორჩილს, იაპონალეფიშ ჩინეთშა მიშაჭკირუაშ უკული, ჯენ-ნინქ ფანიაწკჷმა ართო ოხორუეთ გეგნორთჷ ჰეფეიშა. 1938 წანას გეგნორთეს კუნმინშა, სოდე იდვალუაფუდჷ ობჟათე-ბჟადალიშ ასოცირაფილი უნივერსიტეტი (ლიანდა). თიმ წანას, ჯენ-ნინქ ჩაბარჷ მიოღებელი გამოცდეფი დო გურაფა ქჷდიჭყჷ ლიანდას. 1942 წანას მიაჩჷ ბაკალავრიშ ხარისხიქ. გეჸვენჯი ჟირი წანაშ გოძვენას მუშენდჷ სტატისტიკურ მექანიკაშენ. 1944 წანას, ცინჰუაშ უნივერსიტეტიშე მიღჷ მაგისტრიშ ხარისხი. 

1946 წანაშე, ედუარდ ტელერწკჷმა (1908-2003) ართო გურაფულენდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის, სოდე 1948 წანას მიაჩჷ დოქტორიშ ხარისხიქ. თინა ჩიკაგოშ უნივესიტეტის, მუმალი ართი წანაშ გოძვენას ენრიკო ფერმიშ ასისტენტო მუშენდჷ. 1949 წანას, პრინსტონიშ ინსტიტუტიქ მიჭანჷ რკუალეფიშ ომანჯალო, ზუსტას ათე პერიოდის დიჭყჷ ჯენდაო ლიწკჷმა ართო მუშობა. 1952 წანას გჷნირატჷ ინსტიტუტიშ იროიან მაკათურო, დო 1955 წანას პროფესორო. 1963 წანას, პრინსტონიშ უნივერისტეტიქ გჷმაბჟინჷ ჯენ-ნინიშ ელემენტარულ წულუკეფწკჷმა მერსხილი ომენცარე ნახანდი. 1965 წანას ომუშებუშა მიდართჷ სტონი ბრუკიშ უნივერსიტეტიშს, სოდე გჷნირთ ახალ დჷნარსხუა თეორიული ფიზიკაშ ინსტიტუტიშ პირველ დირექტორო. ასე თე ინსტიტუტი ჩინებული რე იან ჯენ-ნინიშ თეორიული ფიზიკაშ ინსტიტუტიშ ჯოხოდვალათ. 

1999 წანას გეგნორთჷ პენსიაშა დო მიღჷ ემერიტუს პროფესორიშ წოდება. 2010 წანას სტოუნი ბრუკიშ უნივერსიტეტიქ, ჯენ-ნინს მუში ომენცარე თიაშ გეშა პატიცჷ დო უნივერსიტეტიშ ახალ ართამ ოხორუეს თიში ჯოხო გიოდჷ.  

რე მუსხირენ ომენცარე ჯარალუაშ მაკათური, თინეფს შქას რე: ამერიკული ფიზიკური ჯარალუა, მენცარობაშ ჩინური აკადემია, სინიკაშ აკადემია, მენცარობაშ რუსული აკადემია დო ომაფე ჯარალუა. საპატიე დოქტორიშ ხარისხი მეღებული აფუ პრინსტონიშ უნივერსიტეტიშე (1958), მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშდ, (1992) დო ჰონგ-კონგიშ ჩინური უნივერსიტეტიშე (1997).

## ბიბლიოგრაფია
*Interpretation of Organic Spectra, Wiley, 2011

## სქოლიო
სეზარ მილშტეინი

**სეზარ მილშტეინი** (ესპ. César Milstein; დ. 8 გჷმათუთა, 1927, ბაია-ბლანკა, არგენტინა — ღ. 24 მელახი, 2002, კემბრიჯი, ინგლისი) — არგენტინალი ბიოქიმიკოსი, მონოკლონალური ანტირსხულეფიშ პროდუქციაშ ტექნიკაშ - ჰიბრიდომაშ დორსხუაფაშ დო გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1984 წანას. მილშტეინქ პრემია მიპალუ დანიარი იმუნოლოგი ნილს კაი ერნე დო გერმანალი ბიოლოგი გეორგ კელერიწკჷმა ართო. სეზარ მილშტეინი გურაფულენდჷ ბუენოს-აირესიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ბიოქიმიკოსიშ, პროფესორი სტოპანიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მილშტეინი მუშენდჷ მოლეკულური ბიოლოგიაშ ლაბორატორიაშ მედიცინაშ რკვიებაშ ცენტრის, კემბრიჯის. რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სეზარ მილშტეინი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:არგენტინალეფი
კატეგორია:არგენტინალი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:არგენტინალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1927
კატეგორია:ნაღურა 2002
ფუმიო კიშიდა

**ფუმიო კიშიდა** (, დ. 29 კვირკვე 1957, შიბაია, ტოკიო, იაპონია) — იაპობარი პოლიტიკური მოღალე. 2021 წანაშ 29 ეკენიაშე იაპონიაშ ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტიაშ მადუდე. 2021 წანაშ 4 გჷმათუთაშე იაპონიაშ პრემიერ-მინისტრი. 

იაპონიაშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრი (26 ქირსეთუთა, 2012 — 3 მარაშინათუთა, 2017).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 

## სქოლიო

კატეგორია:იაპონიაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:იაპონიაშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:იაპონიაშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
ნაჯლა ბუდენ რამადანი

**ნაჯლა ბუდენ რამადანი** (; დ. 29 მანგი, 1958) — ტუნისალი გეოლოგი დო უნივერსიტეტიშ პროფესორი. ტუნისიშ პრეზიდენტიქ, 2021 წანაშ 29 ეკენიას მიარზუ თარობაშ ფორმირაფა დო შილებე თიქ გჷნირთას პირველ ოსურ პრემიერ-მინისტრო არაბულ ოქიანუს. 2011 წანას მუშენდჷ გონათუაძ სამინისტრეს.

## სქოლიო

კატეგორია:ტუნისალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ტუნისიშ პრემიერ-მინისტრეფი
ოლაფ შოლცი

**ოლაფ შოლცი** (; დ. 14 მანგი, 1958, ოსნაბრიუკი) — გერმანალი პოლიტიკოსი, ნამუთ გერმანიაშ კანცლერიშ პოსტის იკენდჷ 2021 წანაშე 2025 წანაშახ. გსდპ-შ მაკათური, 2018-2021 წანეფს — გერმანიაშ ვიცე-კანცლერი, გსდპ-შ ობორჯე მადუდე (2018 წანაშ 13 ფურთუთაშე 22 პირელშახ).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოლაფ შოლციშ ბიოგრაფია გერმანიაშ ბუნდესტაგიშ ვებ-ხასჷლას

## სქოლიო

კატეგორია:გერმანიაშ კანცლერეფი
კატეგორია:გერმანიაშ სოციალ-დემოკრატიული პარტიაშ მადუდეეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ვიცე-კანცლერეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ხანდაშ მინიატრეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ფინანსეფიშ მინიატრეფი
კატეგორია:ანგელა მერკელიშ პირველი კაბინეტი
კატეგორია:ანგელა მერკელიშ მაანთხა კაბინეტი
კატეგორია:გერმანიაშ პოლიტიკოსეფი
გერმანიაშ სოციალ-დემოკრატიული პარტია

**გერმანიაშ სოციალურ-დემოკრატიული პარტია** ()  — გერმანიაშ არძაშე ჯვეში პოლიტიკური პარტია, ნამუთ მეკვარჩხანე ცენტრისტული გემაჸვენჯობაშ რე. დირსხჷ 1863 წანაშ 23 მესის, მუჭოთ ოართეგერმანული მოხანდეეფიშ ასოციაცია. კონსერვატიულ ქრისტიან–დემოკრატიულ რსხუწკჷმა ართო რე ართ–ართი გერმანიაშ ჟირ თარ პარტიაშ შქას.

პარტიას 495 000 მაკათური ჸუნს, ნამუეფიშ 31% ოსური რე. სოციალ–დემოკრატეფს 146 წჷმმარინაფალი ჸუნს გერმანიაშ ბუნდესტაგის, თაშნეშე შანულამ როლს ლაჸაფენა პარლამენტიშ მაჟირა პალატასჷთ, ბუნდესრატის. სოციალ–დემოკრატეფი გერმანიაშ 16 ფედერალური დიხაშე 7–ის თარობაშ მადუდეეფი რენა (თინეფს შქას ბერლინს, რაინლანდ-პფალცის, ბრანდერბურგის), გეძინელო 3 დიხას კოალიციაშ "უკულაში მაკათურეფი" რენა. პარტიაწკჷმა დოხოლებური ოერეფოშქაშე ფონდი რე – ფრიდრიხ ებერტიშ ფონდი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:გერმანიაშ პოლიტიკური პარტიეფი
კატეგორია:სოციალ-დემოკრატიული პარტიეფი
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიეფი ანბანიშ მეჯინათ
სტენლი კოენი

**სტენლი კოენი** (ინგლ. Stanley Cohen; დ. 17 გერგობათუთა, 1922, ბრუკლინი, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 5 ფურთუთა, 2020, ნეშვილი, ტენესი, ააშ) — ამერიკალი ბიოქიმიკოსი, ნერვიშ რდუალაშ ფაქტორიშ იზოლაციაშ დო ეპიდერმალური რდუალაშ ფაქტორიშ ძირაფაშ დო რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1986 წანას (რიტა ლევი-მონტალჩინიწკჷმა ართო).

## ბიოგრაფია
სტენლი კოენიქ დებადჷ 1922 წანაშ 17 გერგობათუთას, ნიუ-იორკის, ბრუკლინს, ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ბიოლოგიას დო ქიმიას, ბრუკლინიშ კოლეჯის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი 1943 წანას. ბრუკლინიშ კოლეჯიშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ობერლინიშ კოლეჯის, სოდეთ ზოოლოგიას გურაფულენდჷ. 1945 წანას კოენიქ მიპალუ მენცარობაშ მაგისტრიშ ხარისხი. 1948 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია მიჩიგანიშ უნივერსიტეტიშ ბიოქიმიაშ ფაკულტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ დიო კოლორადოშ უნივერსიტეტის დო უკულ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტის (სენტ-ლუისი). ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტის დიო მუშენდჷ რადიოლოგიაშ დეპარტამენტის, სოდეთ იზოტოპეფიშ მეთოდოლოგიას ირკვიენდჷ დო უკულ მუშობა გაგინძორჷ ზოოლოგიაშ დეპარტამენტის. 1959 წანას სტენლი კოენიქ ომუშებუშა გინილჷ ვანდერბილტიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლაშა. ჸათაქ იმუშუ 1999 წანაშა. სტენლი კოენი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1983 წანას კოენის დო რიტა ლევი-მონტალჩინის კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიქ გინოჩჷ ლუიზა გროს-ჰორვიციშ პრემია. 1986 წანას კოენიქ მიპალუ ნობელიშ პრემია, 1986 წანას მენცარობაშ ერუანული მენდალი. 1987 წანას კოენის გინოჩეს ფრანკლინიშ მენდალი. 1985 წანას სტენლი კოენიქ მიპალუ გაირდნერიშ პრემია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სტენლი კოენი Nobelprize.org-ის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1922
კატეგორია:ნაღურა 2020
გეორგ კელერი

**გეორგ ჟან ფრანც კელერი** (გერმ. Georges Jean Franz Köhler; დ. 17 პირელი, 1946, მიუნხენი, გერმანია — ღ. 1 მარტი, 1995, ფრაიბურგი, გერმანია) — გერმანალი ბიოლოგი, იმუნური სისტემაშ მენცარული რკვიებაშ დო მონოკლონალური ანტირსხულეფიშ პროდუქციაშ ტექნიკაშ გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1984 წანას. პრემია მიპალუ სეზარ მილშტეინი დო ნილს კაი ერნეწკჷმა ართო. მილშტეინიშ დო კელერიშ დორსხუაფილ ტექნიკაქ შელებუ მონოკლონალური ანტირსხულეფიშ გიმორინაფა ომედიცინე დიაგნოსტიკაშო დო თერაპიაშო. გეორგ კელერი მუშენდჷ მოლეკულური ბიოლოგიაშ ლაბორატორიას, კემბრიჯის. ჸათე ლაბორატორიას მუშობაშ ბორჯის დარსხუეს კელერქ დო მილშტეინქ ჰიბრიდომაშ ტექნოლოგიური მეთოდი. მოლეკულური ბიოლოგიაშ ლაბორატორიაშ უკულ კელერი მუშენდჷ ბაზელიშ იმუნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოდეთ 9 წანას იმუშუ. 1986-1995 წანეფს გეორგ კელერი რდჷ მაქს პლანკიშ იმუნობიოლოგიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი.

## ფანია
გეორგ კელერიშ მუმა გერმანალი რდჷ, დიდი ეთნიკური ფრანგი. გეორგ კელერიშ ოსური რდჷ კლაუდია რეინტესი. ჸუნდეს სუმი სქუა: კატერინა, ლუსია დო ფაბიანი. მენცარს ართ პერიოდის ეკონომიკურო უჭირდჷ დო ტაქსისტო ხოლო მუშენდჷ. ღურუ 1995 წანაშ 1 მელახის, 48 წანერქ, გურიშ ლახარათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გეორგ კელერი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ბიოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1946
კატეგორია:ნაღურა 1995
ფიზიკური ქიმია

**ფიზიკური ქიმია** — მენცარობა, ნამუთ ეთმენწყუნს ქიმიურ მოლინეფს დო ადგინენს თინეფიშ კანონზჷმიარაფეფს ფიზიკაშ პრინციპეფიშ დო ფიზიკური ექსპერიმენტული მეთოდეფიშ გჷმორინაფაშ ოსხირშა. ფიზიკური ქიმიაშ თარი დარგეფი რე ქიმიური თერმოდინამიკა, ქიმიური კინეტიკა, მონძღვარუა კატალიზიშ გეშა, კოლოიდური ქიმია, ფიზიკურ-ქიმიური ანალიზი, ელექტროქიმია, ფოტოქიმია, რადიაციული ქიმია, კრისტალეფქიმია დო შხვა. ტერმინი ფიზიკური ქიმია მიშეღჷ მიხეილ ლომონოსოვქ. კჷნე თიქ დადგინჷ ფიზიკური ქიმიაშ ართ-ართი თარი კანონი — მასაშ ირონუაშ კანონი. პირველ თერმოქიმიურ გოზჷმუეფქ იმანჯჷ XVIII ოშწანურაშ II ნორთის, თენეცი რდეს მიხეილ ლომონოსოვი, ჯოზეფ ბლეკი, ანტუან ლავუაზიე, პიერ სიმონ ლაპლასი. 1840 წანას, ჰერმან ჰესიქ მიოგორჷ რეაქციაშ სიტიბური ეფექტეფიშ ომანგეშ ირონუაშ კანონი. XIX ოშწანურას იმანჯჷ ფუნდამენტური თერმოქიმიური რკუალეფქ, ნამუეფიშ შედეგო ოსხირქ გაჭყ კი ჷ ფიზიკური ქიმიაშ ართ-ართ გიმენდარგის — თერმოქიმიას. დეივიშით წჷმოძინელო დოჭყაფილი ელექტროქიმიური რკუალეფი (1807) გათუ ელექტროლიზიშ კანონეფიშ მეგორაფათ. ფიზიკური ქიმია, მუჭოთ მენცარობეფიშ ზოხოიანი დარგი, გჷმოქიმინჷ XIX ოშწანურაშ დალიას. ფიზიკური ქიმიაშ პირველი კათედრაქ გჷმიქიმინჷ ლაიფციგის (1887) ვილჰელმ ოსტვალდიშ დუდალათ. თიმ წანას, ვილჰელმ ოსტვალდიქ ვანტ-ჰოფწკჷმა ართო ქჷდარსხუ პირველი ომენცარე ჟურნალი „ფიზიკური ქიმიაშ ჟურნალი“. საბოლათ დეფგინჷ დგომარაფაშ გინომანგაფაქ იდეალური აირეფიშო. ივითარებუდჷ ქიმიური თერმოდინამიკა. გჷთმიჭყაფუდჷ ელექტროლიზური დისოციაციაშ თეორია. გემშეღეს ელექტროდული პოტენციალიშ ჩინება.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ფიზიკური ქიმია
რიტა ლევი-მონტალჩინი

**რიტა ლევი-მონტალჩინი** (იტალ. Rita Levi-Montalcini; დ. 22 პირელი, 1909, ტურინი, იტალია — ღ. 30 გერგობათუთა, 2012, რომი, იტალია) — იტალიარ ნეირომენცარი, ნერვიშ რდუალაშ ფაქტორიშ ძირაფაშ დო მენცარულ რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1986 წანას, ამერიკალ ბიოქიმიკოს სტენლი კოენიწკჷმა ართო.

## ბიოგრაფია
რიტა ლევი-მონტალჩინიქ დებადჷ 1909 წანაშ 22 პირელს, იტალიაშ ნოღა ტურინს, ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ტურინიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ იტალიარ ანატომ დო ჰისტოლოგიშ ჯუზეპე ლევიშ ასისტენტო. ბენიტო მუსოლინიშ ანტისემიტურ რასისტულ მანიფესტიშ უკულi, მუშობაქ დო პრაქტიკაქ მიოტებელქ აჸუ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ლევი-მონტალჩინიქ მუშ ჸუდეს აკეთჷ კუსტარულ ლაბორატორია, სოდეთ შხვადოშხვა ექსპერიმენტეფს ორთუდჷ. 1943 წანას ლევი-მონტალჩინიშ ფანიაქ ოცხოვრებშა ფლორენციაშა გეგნორთჷ. ლჷმაშ თებაშ უკულ კინ ტურინშა დირთეს. 1946 წანას ლევი-მონტალჩინიქ გურაფა გაგინძორჷ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტის (სენტ-ლუისი). ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტის გიმირკვიუ ლევი-მონტალჩინიქ ნერვიშ რდუალაშ ფაქტორი დო თიშ ფუნქციეფი. 1958 წანაშე ლევი-მონტალჩინ რდჷ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1962 წანას დარსხუ ლაბორატორია, რომს დო თექ ხოლო მუშენდჷ. 1961-1969 წანეფს ლევი-მონტალჩინ რდჷ რომიშ ნეირომენცარობაშ რკვიებაშ ცენტრიშ დირექტორი, 1969-1978 წანეფს რდჷ ციტოლოგიურ ლაბორატორიაშ დირექტორი. 2002 წანას ლევი-მონტალჩინიქ დარსხჷ ტვინიშ რკვიებაშ ევროპაშ ინსტიტუტ დო რდჷ თიშ დირექტორი. რიტა ლევი-მონტალჩინ რდჷ ნობელიშ პრემიაშ, ლუიზა გროს-ჰორვიციშ პრემიაშ, ლასკერიშ პრემიაშ, რალფ ჯერარდიშ პრემიაშ დო შხვა ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1987 წანას გინოჩეს მენცარობაშ ერუანული მენდალი. 1966 წანაშე რდჷ ამერიკაშ მენცარობაშ დო ხელუანობაშ აკადემიაშ მაკათურ დო 1995 წანაშე ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. 1974 წანაშე რიტა ლევი-მონტალჩინ რდჷ ევროპაშ მოლეკულურ ბიოლოგიაშ ორგანიზაციაშ (EMBO) მაკათური.

## რესურსეფ ინტერნეტის

* Interview with Rita Levi-Montalcini (dated 26 November 2008)
* Biography of Rita Levi-Montalcini at Embryo Project Encyclopedia
* AFP Biography (dated 22 April 2009) celebrating Rita Levi-Montalcini's 100th Birthday
*An Annual Reviews Conversations Interview with Rita Levi-Montalcini (video)
*1979 article in Scientific American describing the discovery of nerve growth factor

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი ნეირომენცარეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:იტალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
ჯეიმს ბლეკი

სერ **ჯეიმს უაიტ ბლეკი** (ინგლ. Sir James Whyte Black; დ. 14 მანგი, 1924, ადინგსტონი, ლანარკშირი, შოტლანდია — ღ. 22 მელახი, 2010, ლონდონი, ინგლისი) — შოტლანდიარი ფარმაკოლოგი დო ექიმი, მედიკამენტეფიშ პროპრანოლოლიშ დო ციმეტიდინიშ გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1988 წანას. პრემია მიპალუ ამერიკალი ფარმაკოლოგი გერტრუდ ელიონი დო ამერიკალი ექიმი ჯორჯ ჰითჩინგსიწკჷმა ართო. პროპრანოლოლი რე ბეტა-ბლოკატორი დო გიმირინუაფჷ გურიშ ლახარეფიშ კურნალობაშო. ციმეტიდინი რე H2 რეცეპტორული ანტაგონისტი, ნამუსჷთ გიმირინუანა კუჭიშ ლახარეფიშ კურნალობაშო. ჯეიმს ბლეკი გურაფულენდჷ სენტ-ენდრიუშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ბრიტანულ ფარმაცევტულ კომპანია ICI Pharmaceuticals-ის დო უკულ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. ბლეკი რდჷ ნობელიშ პრემიაშ, ალბერტ ლასკერიშ პრემიაშ დო კამერონიშ პრემიაშ ლაურეატი. 2004 წანას გინოჩეს ომაფე მენდალი. 1992-2006 წანეფს ჯეიმს ბლეკი რდჷ დანდიშ უნივერსიტეტიშ კანცლერი. ჯეიმს ბლეკიშ ჯოხონობაშ რე მენცარული ცენტრი, ნამუქჷთ დირსხუ დანდიშ უნივერსიტეტის, 2006 წანას. BBC-იშ აზრით ბლეკი რდჷ XX ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაში შოტლანდიარი მენცარი. The Daily Telegraph-იშ სიტყვეფით ჯეიმს ბლეკიქ ახალ წამალეფიშ გოვითარაფათ, მილიონობათ დოლარიშ მოგება მოუღუ ფარმაცევტულ ინდუსტრიას, მარა მუს გვალო ჭიჭე ფინანსური მოგებაშ მეტი მუთუნ ვემუღებუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯეიმს ბლეკი Nobelprize.org-ის
* [ჯეიმს ბლეკი [Find a Grave]-ის]

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ფარმაკოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1924
კატეგორია:ნაღურა 2010
მორის ალე

**მორის ალე** (ფრანგ. Maurice Félix Charles Allais; დ. 31 მესი, 1911, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 9 გჷმათუთა, 2010, სენ-კლუ, საფრანგეთი) — ფრანგი ეკონომისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის 1988 წანას. ალეშ მენცარული რკვიებეფი ომოსო ორხველუდჷ ბაზარიშ თეორიეფს დო რესურსეფიშ ეფექტურ გიმორინაფას. 1946 წანაშე ალე რდჷ ეკონომიკური ანალიზიშ ცენტრიშ დირექტორი. მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* "*[http://allais.maurice.free.fr/English/index.htm Maurice Allais]*" – Allais' website
* Allais' CV, 1987 
* Ideological profile from Econ Journal Watch
* Allais's entry on the History of economic thought website
* Biography of Maurice Allais from the Institute for Operations Research and the Management Sciences

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ეკონომისტეფი
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1911
კატეგორია:ნაღურა 2010
ჯორჯ ჰითჩინგსი

**ჯორჯ ჰერბერტ ჰითჩინგსი** (ინგლ. George Herbert Hitchings; დ. 18 პირელი, 1905, ჰოკიემი, ვაშინგტონი, ააშ — ღ. 27 ფურთუთა, 1998, ჩაპელ-ჰილი, ოორუე კაროლინა, ააშ) — ამერიკალი ექიმი დო მედიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1988 წანას (გერტრუდ ელიონი დო ჯეიმს ბლეკიწკჷმა ართო). ჰითჩინგსიქ დიდი თია მიშეღჷ მალარიაშ, ლეიკემიაშ, ბაქტერიული ინფექციეფიშ დო შხვა ლახარეფიშ ახალ წამალეფიშ გოვითარაფაშა. ჰითჩინგსი გურაფულენდჷ ფრანკლინიშ სკოლას. სკოლაშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ ქიმიას გურაფულენდჷ. 1933 წანას ჯორჯ ჰითჩინგსიქ მიპალუ დოქტორიშ ხარისხი ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის დო კეისიშ ბჟადალი ორეზერვე უნივერსიტეტის. 1942 წანაშე მუშენდჷ მენცარული რკვიებეფიშ ველქამიშ ლაბორატორიას, სოდეთ იმუშუ გერტრუდ ელიონიწკჷმა. 1967 წანაშე ჰითჩინგსი რდჷ ბაროუზ-ველქამიშ რკვიებეფიშ ცენტრიშ ვიცე-პრეზიდენტი. 1970-1985 წანეფს იმუშუ დიუკიშ უნივერსიტეტის, ექსპერიმენტალური მედიცინაშ დო ფარმაკოლოგიაშ პროფესორო. 1969 წანას ჰითჩინგსიქ მიპალუ პასანოშ ფონდიშ პრემია, 1972 წანას ედინბურგიშ უნივერსიტეტიქ გინოჩუ კამერონიშ პრემია. 1989 წანაშე ჰითჩინგსი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჯორჯ ჰერბერტ ჰითჩინგსი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მედიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1905
კატეგორია:ნაღურა 1998
ჰარი კროტო

სერ **ჰაროლდ უოლტერ კროტო** (ინგლ. Sir Harold Walter Kroto; შინელი რე მუჭოთ **ჰარი კროტო** ინგლ. Harry Kroto, დ. 7 გჷმათუთა, 1939, უისბიჩი, კემბრიჯიშირი, ინგლისი — ღ. 30 პირელი, 2016, ლუისი, ბჟაეიოლი სასექსი, ინგლისი) — ინგლისარი ქიმიკოსი, ფულერენეფიშ ძირაფაშ დო მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1996 წანას (რობერტ კერლი დო რიჩარდ სმოლიწკჷმა ართო). კროტო გურაფულენდჷ ბოლტონიშ სკოლას, უკულ შეფილდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1961 წანას მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი ქიმიას. 1964 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია მოლეკულურ სპექტროსკოპიას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ რკვიებეფიშ ერუანულ ცენტრის, ოტავას, კანადას. 1966-1967 წანას იმუშუ ბელიშ ლაბორატორიას ხოლო, ნიუ-ჯერსიშ შტატის. 1967 წანაშე ჰარი კროტო ინგლისის რე. 1967 წანას დიჭყჷ მუშობა სასექსიშ უნივერსიტეტის. 1975 წანაშე კროტო რდჷ სასექსიშ უნივერსიტეტიშ რსული პროფესორი. 2004 წანას კროტოქ სასექსიშ უნივერსიტეტი ქიდიტუ დო ომუშებუშა გეგნორთჷ ფლორიდაშ შტატიშ უნივერსიტეტიშა. ჰარი კროტო რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. ნობელიშ პრემიაშ გარდა მიპალუ მაიკლ ფარადეიშ პრემია, დალტონიშ მენდალი დო კოპლიშ მენდალი. 1996 წანას გინოჩეს რაინდიშ ტიტული. ჰარი კროტო რდჷ შეფილდიშ უნივერსიტეტიშ, სტოკჰოლმიშ უნივერსიტეტიშ, სასექსიშ უნივერსიტეტიშ, ჰელსინკიშ უნივერსიტეტიშ, ნოტინგემიშ უნივერსიტეტი, აბერდინიშ უნივერსიტეტიშ, მანჩესტერიშ უნივერსიტეტიშ დო შხვა ომენცარე ინსტიტუტეფიშ საპატიო დოქტორი. კროტო რდჷ მენცარობაშ პოპულარიზატორი დო რელიგიაშ დიდი კრიტიკოსი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Harry Kroto personal website
*Sir Harold W. Kroto at Florida State University
*About Harry Kroto at University of Sheffield
*Videos from Vega Science Trust
*

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1939
კატეგორია:ნაღურა 2016
დიდოალეფი

**დიდოალეფი**, *ცეზეფი* (სორხველი ჯოხოდვალა — ; ) — დაღესტანს, წუნტაშ დო ბეჟტაშ, ნორთობურო წუმადაშ რაიონეფს — ისტორიულ დიდოეთის მახორუ ტომეფიშ ბუნა. რჩქვანელობურო, ტერმინი „დიდოალეფით“ მიშინუანა დორხველ დიდოალეფს, ანუ ცეზეგს (დორხველი ჯოხოდვალა ცეზი), ჰინუხალეფს, ბეჟიტალეფს (დორხველი ჯოხოდვალა კაპუჭას სუკო ვარ-და ბეჟტ'ას სუკო) დო ჰუნზიბალეფს (დორხველი ჯოხოდვალა ენზეესი). მუდანობა 30 ვითოშ ადამიარშახ რე, მარა მუნაჩემეფი ვა რე ზუსტი — დიდოალეფი ოფიციალურო ხუნძეფო ეიშანუაფჷნა დო ზოხო ერუანობათ ვეგშმერთჷნა.

## ლიტერატურა

* Мегрелидзе И. Дидойцы и название Дидо. Тбилиси, 1941;  
* Букварь дидойского языка. М. 1992 (II изд. Мах. 2003); 
* Магомедов Д. Краткий исторический очерк о цезах. Мах. 1994; 
* Гаджиев М. Г. История Дагестана. Мах. 1996; 
* Лугуев С. Магомедов Д. «Дидойцы (цезы)». Мах.  2000; 
* Цезско-русский словарь. М. 2000; 
* Раджабов Р.Н Синтаксис Цезского языка. М. 2001; 
* Магомедов Д. Национально-культурная автономия: Проблемы, поиск и перспективы, Мах. 2003; 
* Раджабов Р.Н. История дидойцев (цезов). Мах. 2003; 
* Цезияз олъизас кикби (коллективный сборник стихов дидойских поэтов), Мах. 2007.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Национально-культурная автономия Дидойцы
* შხვა ქიანას მახორუ წორომუმალონეფწკჷმა ურთიართობაშ კომიტეტიშ მადუდეშ, ნუგზარ წიკლაურიშ შეხვალამა დიდოალ კათეფიშ ჯარალობურ ორგანიზაცია // parliament.ge
* დიდოალეფი საქორთუოშ იურისდიქციაშა დორთას თხულენა //  Information Agency 'PirWeli' 
* დიდოალი ლეკეფი საქორთუოშ იურისდიქციაშა მიშულას თხულენა // კახეთიშ საინფორმაციე ცენტრი 
* Цунтинцы не обращались к властям Грузии // Республиканское Информационное Агентство Дагестан 
* დაღესტანიშ ხეშუულაფაძ ნტკიცაფათ, დიდოალეფს საქორთუოშ პარლამენტიშა მოხვარა ვამუთხუნა //  Presa.ge 

### ვიდეო
* Русский террор. Дагестанцы просят Грузию
* Дагестанцы Дидойцы хотят выйти из состава России

კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
არვიდ კარლსონი

**არვიდ კარლსონი** (შვედ. Arvid Carlsson; დ. 25 ღურთუთა, 1923, უფსალა, შვედეთი — ღ. 29 მანგი, 2018, გეტებორგი, შვედეთი) — შვედი ნეიროფარმაკოლოგი, ნეირომედიატორი დოპამინიშ დო თიში ეფექტეფიშ რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 2000 წანას. კარლსონიქ პრემია მიპალუ ამერიკალი მენცარეფი ერიკ კანდელი დო პოლ გრინგარდიწკჷმა ართო. გურაფულენდჷ გეტებორგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ფარმაკოლოგიას, 1951 წანას. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ლუნდიშ უნივერსიტეტის. ართ პერიოდის კარლსონქ იმუშუ გურიშ ერუანულ ცენტრის ხოლო, ამერიკას, მერილენდიშ შტატის. კარლსონი 1951 წანაშე რდჷ ლუნდიშ უნივერსიტეტიშ ასოცირებული პროფესორი დო 1959 წანაშე გეტებორგიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1970-1980-იან წანეფს არვიდ კარლსონი მუშენდჷ შვედურ ფარმაცევტულ კომპანია Astra AB-ის (ასეიან AstraZeneca). არვიდ კარლსონი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1975 წანაშე რდჷ შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* არვიდ კარლსონი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1923
კატეგორია:ნაღურა 2018
რიჩარდ სმოლი

**რიჩარდ ერეტ სმოლი** (ინგლ. Richard Errett Smalley; დ. 6 მანგი, 1943, აკრონი, ოჰაიო, ააშ — ღ. 28 გჷმათუთა, 2005, ჰიუსტონი, ტეხასი, ააშ) — ამერიკალი ქიმიკოსი, ნოშქერბადიშ ახალი ფორმაშ ბაკმინსტერფულერენიშ ძირაფაშ დო რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1996 წანას. სმოლიქ პრემია მიპალუ რობერტ კერლი დო ჰარი კროტოწკჷმა ართო. რიჩარდ სმოლი გურაფულენდჷ დიო ჰოუპიშ კოლეჯის დო უკულ მიჩიგანიშ უნივერსიტეტის. 1973 წანას სმოლიქ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია პრინსტონიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ რაისიშ უნივერსიტეტის. რდჷ რაისიშ უნივერსიტეტიშ ქიმიაშ დო ფიზიკაშ პროფესორი. 1990 წანაშე სმოლი რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ დო 1991 წანაშე ამერიკაშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ აკადემიაშ მაკათური. რიჩარდ სმოლი რდჷ ნობელიშ პრემიაშ, ირვინ ლენგმიურიშ პრემიაშ, ერნესტ ლოურენსიშ პრემიაშ, უელჩიშ პრემიაშ, უილიამ ნიკოლსიშ მენდალიშ, ჯონ სკოტიშ პრემიაშ, მადისონ მარშალიშ პრემიაშ, ფრანკლინიშ მენდალიშ, გლენ სიბორგიშ მენდალიშ დო შხვა ჯილდოეფიშ ლაურეატი.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
*Smalley, R.E. "Supersonic bare metal cluster beams. Final report", Rice University, United States Department of Energy—Office of Energy Research, (Oct. 14, 1997).
*Smalley, R.E.  "Supersonic Bare Metal Cluster Beams. Technical Progress Report, March 16, 1984 - April 1, 1985", Rice University, United States Department of Energy—Office of Basic Energy Sciences, (Jan. 1, 1985).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Smalley-Curl Institute - Rice University
* Smalley Group - Rice University 
* Interview: Nobel Prize Winner Dr. Richard Smalley &ndash; PBS Online NewsHour, "The Future of Fuel: Advances in Hydrogen Fuel Technology"
* &ndash; Chemistry.org 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1943
კატეგორია:ნაღურა 2005
ომენოღალე ჯარალუა

**ომენოღალე ჯარალუა** — თეხანურ მარკვიალეფს ვაუღჷნა ართამი მერინა ომენოღალე ჯარალუაშ ჩინებაშოთ. შხვადოშხვა ავტორეფი თიში ჸოფაშ არანს გინორთელი გეოგრაფიული დო ობორჯე ხურგეფით გჷთმოხურგანა. კანკალე მარკვიალი თიშ გოჭყაფას მეთმურსხუანს თეხანურალას, შხვეფი რაგადანა დიო ხოლო ჯვეშ საბერძნეთის ჩინებაშ გჷმორინაფაშ გეშა. მინი ანტკიცენს, ნამჷ-და ომენოღალე ჯარალუეფქ გიორჯგინეს კომუნისტურ რეჟიმეფს ბჟაეიოლ ევროპას დო ჸოფილ სხუნუეფიშ რსხუს. შხვეფიშ მოარზაფათ, ათე ქიანეფს ომენოღალე ჯარალუეფი ასე გითმიჭყაფუ, დემოკრატიული გინოქიმინუეფიშ პარალელურო.

ასეშო არძაშე ფართოთ გოფაჩილი რე ომენოღალე ჯარალუაშ ინსტიტუციონალური გაგება, ნამუთ დეტალურო ეთმეჭარჷნს ომენოღალე ჯარალუაშ აკმადგინალ ინსტიტუტეფს. ჩინებაშ თეხანური გოსხუნუაშ მეჯინათ, თინა წჷმარინუანს ჯარალუაშ თ.ჯ. „მასუმა სექტორს“ დო გურს უჩანს მენოღალეეფიშით დჷნარსხუა ავტონომიური ასოციაციეფიშ დო ბუნეფიშ ფართო არანს, ნამუთ ზოხორინელი რე ოხეშუულებე სტრუქტურეფშე, ნამუშ ღანკი რე მენოღალეეფიშ ინტერესეფიშ თხილუა დო იკათუანს ვაოთარობე ორგანიზაციეფს, ბიზნესის, ფანიეფს დო თ.უ. ომენოღალე ჯარალუაშ მაკათური სუბიექტეფი მაღალი სოციალურ-პოლიტიკური აქტივობათ გიშეგორუაფჷნა. ბჟადალურ ჯარალუეფს ომენოღალე ჯარალუა ისხუნუაფჷ მუჭოთ დემოკრატიული ღებეფიშ ნორმატიული კონცეფცია.

ამერიკელი მარკვიალი ლარი დაიმონდი მემარზიენა გეჸვენჯ გოდხუნუას: 

„ჯარალუაშე“ თის თით უღჷ გინორთი, ნამჷ-და ომენოღალე ჯარალუას ინდივიდეფი იქჷნა კოლექტიურო, ჯარალობურ რინას დოტხვრლი ინტერესეფიშ დო იდეეფიშ გჷმახანტალო, ინფორმაციაშ გათირალო, ართამი ღანკეფიშ მიოჭირინაფალო, სახენწჷფოშ ანგარიშვალდბალაშ უნარღელჸუაშო. ომენოღალე ჯარალუა რე შქამალი კერძო დო სახენწჷფო სფეროშ შქას. ომენოღალე ჯარალუა ართჸურე, გჷმოხურგანს სახენწჷფო ხეშუულაფას, მაჟირაჸურე, ლეგიტიმაციას არზენს თის, ხეშუულაფა კანონიშ უჟინაშალას ქეგერსხუ-დო ვარინ.

## ლიტერატურა
*მ.მუსხელიშვილი, სამოქალაქო საზოგადოება: შედარებითი ანალიზი, სოციალურ მეცნიერებათა ცენტრი, თბილისი, 2006;
*მ.მუსხელიშვილი, გ.ჟორჟოლიანი, ჟურნალი: სამოქალაქო საზოგადოება: ბროშურების სერია ჟურნალისტებისთვის, საზოგადოების კვლევის ცენტრი, თბილისი, 2000;
*Larry Diamond, Developing Democracy: Toward Consolidation, Johns Hopkins University Press, 1999;
*Pawel Stefan Zaleski, Neoliberalizm i spoleczenstwo obywatelskie (Neoliberalism and Civil Society), Wydawnictwo UMK, Torun 2012;
*Ernest Gellner,Conditions of Liberty, 1994;
*Sinisa Malesevic, Vesna Malesevic, Gellner’s Civil Society Theory, 2009;
*Hegel, G. F. W., Elements of the Philosophy of Right, edited by Allen W. Wood, Cambridge University Press, 1991;
*Pawel Stefan Zaleski,Global Non-governmental Administrative System: Geosociology of the Third Sector, [in:] Gawin, Dariusz & Glinski, Piotr [ed.]: "Civil Society in the Making," IFiS Publishers, Warszawa 2006; 
*Shanker Satyanath, Nico Voigtländer, Hans-Joachim Voth; „Bowling for Fascism: Social Capital and the Rise of the Nazi Party", Journal of Political Economy, 2017, 125 (2): 478–526.
*Almond, G., & Verba, S.,The Civic Culture: Political Attitudes And Democracy In Five Nations,Sage, 1989; 
*Robert D. Putnam, Robert Leonardi, Raffaella Y. Nanetti; Robert Leonardi; Raffaella Y. Nanetti; Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy, Princeton University Press, 1994; 

კატეგორია:ომენოღალე ჯარალუა
კატეგორია:დემოკრატია
მასატოსი კოსიბა

**მასატოსი კოსიბა** (იაპ. 小柴 昌俊; დ. 19 ეკენია, 1926, ტოიოჰასი, აიტიშ პრეფექტურა, იაპონია — ღ. 12 გერგობათუთა, 2020, ტოკიო, იაპონია) — იაპონარი ფიზიკოსი, ნეიტრინული ასტრონომიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. კამიოკანდეშ დო სუპერ-კამიოკანდეშ ობსერვატორიეფს, კოსიბაშ მენცარულ რკვიებეფქ შელებუ ბჟაშ ნეიტრონოეფიშ ძირაფა. 2002 წანას კოსიბას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის, ასტროფიზიკას პიონერული მენცარული რკვიებეფიშ, გიშაკერძაფილო კოსმოსური ნეიტრონოშ ძირაფაშ გეშა. კოსიბაქ პრემია მიპალუ ამერიკალი მენცარი რეიმონდ დეივისი დო იტალიარი-ამერიკალი ასტროფიზიკოსი რიკარდო ჯაკონიწკჷმა ართო. კოსიბა გურაფულენდჷ ფიზიკას ტოკიოშ უნივერსიტეტის. ტოკიოშ უნივერსიტეტიშ უკულ ოგურაფუშა ამერიკაშა, როჩესტერიშ უნივერსიტეტიშა გეგნორთჷ, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1955 წანას. კოსიბა 1955-1958 წანეფს მუშენდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ ფაკულტეტის. 1963 წანაშე რდჷ ტოკიოშ უნივერსიტეტიშ ასოცირებული პროფესორი დო 1970 წანაშე პროფესორი. რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1987: ასაჰიშ პრემია
* 1987: ნისინაშ მემორიალური პრემია
* 1997: კულტურაშ ორდენი
* 1997: ჰუმბოლდტიშ პრემია
* 2000: ვოლფიშ პრემია ფიზიკას
* 2002: ნობელიშ პრემია ფიზიკას
* 2002: პანოფსკიშ პრემია
* 2003: ბენჯამინ ფრანკლინიშ მენდალი
* 2003: ეშმაულარი ბჟაშ ორდენი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მასატოსი კოსიბა Nobelprize.org-ის
* Freeview video 'An Interview with Masatoshi Koshiba' by the Vega Science Trust

კატეგორია:იაპონარეფი
კატეგორია:იაპონარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:იაპონარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1926
კატეგორია:ნაღურა 2020
ჯონ ფენი

**ჯონ ბენეტ ფენი** (ინგლ. John Bennett Fenn; დ. 15 მანგი, 1917, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 10 ქირსეთუთა, 2010, რიჩმონდი, ვირჯინია, ააშ) — ამერიკალი ქიმიკოსი, მასაშ სპექტროსკოპიაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის (კოიტი ტანაკაწკჷმა ართო). ჯონ ფენიშ მენცარული კონტრიბუცია უმოსო ორხველუდჷ ელექტროსპრეიშ იონიზაციაშ გოვითარაფას. ფენი გურაფულენდჷ დიო ბერეაშ კოლეჯის დო უკულ იელიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ კომპანია Monsanto-ს დო უკულ იელიშ დო ვირჯინიაშ უნივერსიტეტეფს, სოდეთ შხვადოშხვა აკადემიური პოზიციეფი უკებუდჷ. ფენი 2003 წანაშე რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური. ჯონ ბენეტ ფენი რდჷ ოშიშე უმოსი მენცარული სტატიაშ, პუბლიკაციაშ დო ართი წინგიშ ავტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯონ ბენეტ ფენი Nobelprize.org-ის
* 
*Interview where John Fenn discusses the history of the development of the Electrospray Ionization method
*Annual Reviews Conversations Interview with John B. Fenn (video)

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1917
კატეგორია:ნაღურა 2010
სიდნი ბრენერი

**სიდნი ბრენერი** (ინგლ. Sydney Brenner; დ. 13 ღურთუთა, 1927, ჯერმისტონი, ტრანსვაალი, ობჟათე აფრიკაშ რსხუ — ღ. 5 პირელი, 2019, სინგაპური) — ობჟათე აფრიკალი ბიოლოგი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 2002 წანას (რობერტ ჰორვიცი დო ჯონ სალსტონიწკჷმა ართო). სიდნი ბრენერქ დიდი თია მიშეღჷ გენეტიკური კოდიშ მენცარულ რკვიებაშა. სიდნი ბრენერი გურაფულენდჷ ვიტვატერსრანდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ დო მაგისტრიშ ხარისხი ანატომიას დო ფიზიოლოგიას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. ბერკლის დარსხუ მოლეკულური მენცარობეფიშ ინსტიტუტი. სიდნი ბრენერი რდჷ ნობელიშ პრემიაშ, ალბერტ ლასკერიშ პრემიაშ, გაირდნერიშ პრემიაშ, დენ დევიდიშ პრემიაშ დო შხვა ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1964: ევროპაშ მოლეკულური ბიოლოგიაშ ლაბორატორიაშ (EMBO) მაკათური
* 1965: ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური
* 1969: უილიამ ბეიტ ჰარდიშ პრემია
* 1971: ალბერტ ლასკერიშ პრემია
* 1974: ომაფე მენდალი
* 1977: ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური
* 1978: გაირდნერიშ პრემია
* 1980: სერ ჰანს კრებსიშ მენდალი
* 1980: ნოვარტისიშ მენდალი დო პრემია
* 1986: როზენსტილიშ პრემია
* 1987: ამერიკაშ გენეტიკაშ ჯარალუაშ მენდალი
* 1987: ჰარვიშ პრემია
* 1990: კიოტოშ პრემია
* 1991: გაირდნერიშ პრემია
* 1991: კოპლიშ მენდალი
* 1992: მაფა ფეისალიშ პრემია მედიცინას
* 2002: ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
* 2002: დენ დევიდიშ პრემია
* 2002: March of Dimes-იშ ფონდიშ პრემია
* 2005: მაპუნგუბვეშ ორდენი
* 2017: ეშმაულარი ბჟაშ ორდენი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* სიდნი ბრენერი Nobelprize.org-ის
* Interviewed by Alan Macfarlane 23 August 2007 (video)

კატეგორია:ობჟათე აფრიკალეფი
კატეგორია:ობჟათე აფრიკალი ბიოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1927
კატეგორია:ნაღურა 2019