open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აყაბაშ ჸუჯი

მინი|250პქ
მინი|250პქ|
**აყაბაშ ჸუჯი** (არაბ. خليج العقبة‎) — ჭითა ზუღაშ ფართო ჸუჯი. ჸუჯი აშახვილირი რე სინაიშ ჩქონიშ ბჟაეიოლ დო არაბეთიშ ჩქონიშ ოორუე ნორთიშ წყარპიჯეფს შქას. ჸუჯიშ წყარპიჯის იდვალუაფუ სახენწჷფოეფი: ეგვიპტე, ისრაელი, იორდანია დო საუდიშ არაბეთი. მაქსიმალური სიტომბა რე 1 850 მ; სიგანა 24 კმ; სიგინძა 160 კმ.

აყაბაშ ჸუჯი, მუჭოთ ჭითა ზუღაშ ოძგაშე ნორთი, წჷმარინუანს მოსოფელს ართ-ართ არძაშე მიმაზინდალ აბანს დაივინგიშ მოჸოროფეეფშო. გჷშაკერძაფილო დიდარი რე მარჯანით დო შხვა წყარიშთუდონი ორგანიზმეფით. თანშეშე ბრელი რე ნწყვილი გემეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჭითა ზუღაშ შვიდობაშ პარკი - ისრაელიშ საგალენო საქვარეფიშ სამინისტრო

კატეგორია:ჭითა ზუღა
კატეგორია:ჸუჯეფი
მოზამბიკიშ საროტი

მინი|250პქ|მოზამბიკიშ საროტიშ აბანდვალა
**მოზამბიკიშ საროტი** – ინდოეთიშ ოკიანეშ ნორთი, ნამუთ იდვალუაფუ კოკი მადაგასკარს დო აფრიკაშ კონტინეტში ბჟაეიოლ ნორთის, უმოს კონკრეტულო, მოზამბიკის შქას. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, თე საროტი რდჷ მადაგასკარიშ ბურჯაფიშ თარი არენა. საროტიშ მაქსიმალური სიგანა რე 460 კილომეტრი. მაქსიმალური სიტომბა რე 3,292 მეტრა. საროტიშ ობჟათე ნორთის ტიბუ მალობა რე, ნამუთ უკული აკათუ აგულჰასიშ მალობას, ნამუშ სიგინძათ რე 1600 კმ დო ნამუთ ობჟათე აფრიკაშ წყარპიჯიშ მანგის მეურს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* იაპონური წყარიშთუდონი ნიშეფი დო მოზამბიკიშ საროტი 

კატეგორია:საროტეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანე
ბასიშ საროტი

thumb|250px|right|ტასმანიაშ საროტი
**ბასიშ საროტი** — საროტი კონტინენტურ ავსტრალიას დო კოკი ტასმანიას შქას, ართიანწკჷმა მიორსხუანს ინდოეთიშ დო რჩქალ ოკიანეეფს. ბჟაეიოლშე ბჟადალშახ საროტიშ სიგინძა რე მეხოლაფირო 298 კმ, მინიმალური სიგანა 130 კმ, ოშქარი სიტომბა 50 მეტრი რე.

ჯოხოქ გიადუ ბრიტანალი ქირურგიშ დო ავსტრალიაშ მარკვიებელიშ — ჯორჯ ბასიშ პატიშოჩამალო, ნამუქჷთ თაქ 1798 წანას მუკორთჷ დო დანტკიცჷ, ნამდა ტასმანია რე კოკი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Tasmanian Department of State Development - Redi Map 
* title

კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ საროტეფი 
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ საროტეფი
კატეგორია:საროტეფი
სპენსერიშ ჸუჯი

მინი|250პქ|სპენსერიშ ჸუჯი
**სპენსერიშ ჸუჯი** იდვალუაფუ ავსტრალიაშ ობჟათე წყარპიჯის, ავსტრალიაშ დიდი ჸუჯიშ ბჟადალშე. მუში სიგინძა რე 322 კმ, ოკიანეწკჷმა კათაფაშ სიგანა — 129 კმ. ჸუჯიშ ბჟადალშე იდვალუაფუ ეირიშ ჩქონი, ბჟაეიოლშე იორკიშ ჩქონი, ნამუთ მუშ განშე გჷშმართჷნს ჭიჭე, წიმინდე ლავრენტიშ ჸუჯის. ჸუჯიწკჷმა დვალირი შანულამი ავსტრალიური ნოღეფი რე: უაიალა, პორტ-პირი, პორტ-ოგასტა.

ჯოხოქ გიადუ მარკვიებელი ჯორჯ სპენსერიშ პატიშოჩამალო. თე მარკვიებელი უელსიშ პრინცესა დაიანაშ კჷნოხონი რდჷ.  

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სპენსერიშ ჸუჯი რუკეფი
* სპენსერიშ ჸუჯი - ბრიტანიკა

კატეგორია:ჸუჯეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ ჸუჯეფი
მალაკიშ საროტი

მინი|250პქ
**მალაკიშ საროტი** იდვალუაფუ მალაკიშ ჩქონს დო ინდონეზიაშ კოკი სუმატრას შქას, საროტი ონჭირე (ინწრო) რე, მუში სიგინძა 805 კმ რე. ჯოხოქ გიადუ მალატიშ სულთანატიშე, ნამუშ აკოდგინალუაშათ მიშმეშჷ გოხოლუაშ არქიპელაგი 1414 - 1511 წანეფს. 

ეკონომიკურო დო სტრატეგიულო, მალაკიშ საროტი მოსოფელიშ ართ-ართი უშანულამაში ოზუღე შარა რე. საროტი წჷმარინუანს  ონიშოლ შარას ინდოეთიშ ოკიანე დო რჩქალი ოკიანეშ შქას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მოსოფელიშ ნავთობიშ ტრანზიტიშ შანულამი ჭურჭულეფი 
* BBC 
* 

კატეგორია:საროტეფი
კატეგორია:აზიაშ საროტეფი
ვერსალიშ დოხორე

**ვერსალიშ დოხორე** ვარა უბრალოთ **ვერსალი** (ფრანგ. Château de Versailles) — საფრანგეთიშ მაფეფიშ ოდღასანწალე დოხორე ვერსალს, პარიზიშ გალენგანობა. დოხორეშ ეგაფაშ პერიოდის ვერსალი ოფუტე რდჷ, თეჟამო პარიზიშ გალენგანობა რე დორხველი ნოღაშ სტატუსით. 1682-1789 წანეფს ვერსალიშ ხიბა საფრანგეთიშ ჯვეში რეჟიმიშ ნძალაალობაშ ცენტრი რდჷ. XVII ოშწანურაშე ევროპაშ მონარქეფიშ დო დიდებულეფიშ დოხორეეფშო მინუშო გინირთჷ. 1979 წანას იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.  ვერსალიშ დოხორეშ ეგაფა ლუი XIV-ქ დიჭყჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## გალერეა

სურათი:Palace of Versailles.jpg|“პარიზიშ ავენიუშე, გინაჯინუ ვერსალშა”.
სურათი:Zuidgevel Corps de logis rond 1675 Anonieme schilder.jpg|“ვერსალიშ დოხორეშ ბაღეფი”, 1675 წანა.
სურათი:Versailles-Chateau-VueJardins1.jpg|ლუი XIV - შ ბორჯის ღოლამირი მასუმა ნოგაფუ
სურათი:Schloss-Versailles.jpg|“გინაჯინუ ვერსალშა ლუი XIV - შ მაფობაშ ბორჯის, 1722 წანა”
სურათი:Anton von Werner - Kaiserproklamation in Versailles 1871.jpg|”გერმანიაშ იმპერიაშ გჷმოცხადება, 1871 წანაშ 18 ღურთუთა”, 1877 ანტონ ფონ ტერნერი.
სურათი:William Orpen - The Signing of Peace in the Hall of Mirrors, Versailles.jpg|“სამშვიდობო აპიჯაფაშა ხეშმოჭარუა, სარკეეფამი დარბაზი, 1919 წანაშ 28 მანგი”, ავტორი სერ უილიამ ორპენი.
სურათი:GrandAppartReine-Versailles.jpg|დიაფალიშ *დიდი აპარტმენტი*.
სურათი:Versailles Queen's Chamber.jpg|დიაფალიშ დარულაფუ.


## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Flickr : Le Parc de Versailles 

მარცხნივ|thumb|800px|ვერსალიშ ბაღეფი დო დოხორე 1746 წანას, აბოტ დელაგრივი
thumb|მარცხნივ|800px|პარკიშ პანორამული გინაჯინუ

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის
კატეგორია:საფრანგეთიშ დოხორეეფი 
კატეგორია:ბაროკო
კატეგორია:ომაფე რეზიდენციეფი
ტრაპიზონიშ იმპერია

thumb|ტრაპიზონიშ იმპერია

**ტრაპიზონიშ იმპერია** () — სახენწჷფო ბიზანტიაშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ უკული, რდჷ 1204 წანაშე 1461 წანაშა. 

იმპერიაქ დირსხუ 1204 წანას მაანთხა ჯვაროსნული ლაშქუაშ უკული. თექიან მახორობაშ უმეტაშობა მართლმადიდებელ ქირსიანი რდჷ დო XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს უმეტაშობა საბერძნეთშა გეგნახორეს.

## ისტორია

ტრაპიზონიშ იმპერიაქ დირსხუ 1204 წანაშ პირელს, ალექსი კომნენოსიშ გამა. ალექსი კომნენოსეფიშ დინასტიაშ ეკონია გაამა კოჩი ანდრონიკე I-იშ გამნარყი ორდჷ. დორსხუალაშ ბორჯის იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშართჷ ნოღა ტრაპზონქ დო მუკი–მუკი ტერიტორიეფქ. იმპერიაშ დორცხუალაშ ართ-ართი გურმოჭვე დო მაკორნაფალი საქორთუოშ მაფა თამარი რდჷ, დასურო საქორთუოშ გოულაშ სფეროთ ქოთ იჸუ ტრაპიზონქ. 

1235 წანას ბიზანტიაშ იმპერატორი ანდრონიკე I დოჸვილეს, მუში ქომოლსქუა მანუელი დაჸვერებული რდჷ, ნამუქჷთ ჭიჭე ხანიშ უკული ქოთ დოღურუ. ალექსი დო მუში ჯიმა დავითი დიდაქ საქორთუოშა მიდეჸუნუ.

ალექსი კომნენოსი საქორთუოშ სამაფო ფანიაწკჷმა დოხოლაფირი პიროვნება რდჷ. დიდამუში საქორთუოშ მაფაშ გიორგი III-შ ოსურსქუა რუსუდანი ორდჷ. 

XIII ოშწანურაშ გიოჭყაფუს, იმპერიაშ აკოდგინალაფაშა მიშმურს ყირიმიშ კოკიშ ტერიტორიეფი. 

გვიან ბორჯის მიხუჯინჷ ბიზანტიშ იმპერიაშ ოკათურექ, ნამუშ აკოდგინალაფაშა ტრაპზონქით მიშელჷ. 1453 წანას ოსმალეთიშ იმპერიაქ კონსტანტინოპოლიშ ეჭოფუა შელუ, ტრაპზონქ კუნტახანურო გინოსქილადა მახერხჷ, მარა 1461 წანას ოსმალეფქ ტრაპიზონით გეჭოფეს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ტრაპიზონიშ იმპერატორეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* *ალ. გამყრელიძე,* ბასიანის ომის თარიღი და ტრაპიზონის იმპერიის დაარსების ზოგიერთი საკითხი, კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები, თბ., 1966.

## სქოლიო


კატეგორია:ტრაპიზონიშ იმპერია
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
კატეგორია:თურქეთიშ ისტორია
კატეგორია:ბიზანტიაშ იმპერია
მოლუკიშ ზუღა

thumb|right|250px|მოლუკიშ ზუღაშ აბანდვალა
thumb|right|250px|
**მოლუკიშ ზუღა** (ინდონ. *Laut Maluku*) იდვალუაფუ რჩქალი ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის, ინდონეზიაშ აკვატორიას. ობჟათეშე ომძღჷ ბანდაშ ზუღა, ოორუეშე სულავესიშ ზუღა. მუკოთანჯილი რე კოკეფით: ჰალმაჰერა, ბურუ, სერამი, სულავესი, ტალაუდიშ კოკეფი.

ზუღაშ ფართობი აკმადგინანს 291 000 კმ²-ს, მაქსიმალური სიტომბა რე 4180 მ. 

რეგიონი დიდარი რე მარჯანიშ რიფეფით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მოლუკიშ ზუღა - ბრიტანიკა
* http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf 
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ ზუღეფი
ბრიტანეთიშ მუზეუმი (ლონდონი)

thumb|300px|მუზეუმიშ ფასადი
[thumb|300px|[ნორმან ფოსტერიშ ბრიტანეთიშ მუზეუმიშ დიდი ოზეშ ორთვალი]]
**ბრიტანეთიშ მუზეუმი** ლონდონს დიდი ბრიტანეთის, თაშნეშე მუჭოთ მოსოფელს, ადამიერიშ ისტორიაშ დო კულტურაშ უდიდაში დო უშანულამაში მუზეუმი რე. მოსოფელიშ უჯვეშაშ მუზეუმქ გიჭყჷ 1753 წანას დო უმოსო აკმოდირთუდჷ მენცარ-ფიზიკოსი სერ ჰანს სლოანიშ კოლექციაშე. მუზეუმქ მაართათ გინწყჷ 1759 წანაშ 15 ღურთუთას მონტეგი-ჰაუზის, ბულმსბერს, თეჟამიშ მუზეუმიშ ნოდგჷმიშ აბანს.

ბრიტანეთიშ მუზეუმს იჩუალუაფუ შკვით მილიონშე უმოსი ობიექტი, ნამუთ რე ადამიერეფიშ მოდგჷმაშ კულტურაშ ისტორიაშ დოკუმენტური ნიბთტკიცება მუში გოჭყაფაშე ამდღარშახ. მინუშეფიშ დიდი ნორთი დიხაშთუდონი ოთხილუს იჩუალუაფუ გჷმაფინალი აბანეფიშ უბაღინელობაშ გეშა.

ბრიტანეთიშ მუზეუმშა, თეში მუჭოთ ბრიტანეთიშ შხვა გალერეეფშა, მინულა უფასო რე, მარა კანკალე სპეციალური კუნტახანური გჷმოფინუეფი ფასიანი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბრიტანეთიშ მუზეუმიშ ოფიციალური ვებ-ხაჷსლა 

კატეგორია:მუზეუმეფი
გუგენჰაიმიშ მუზეუმი (ბილბაო)

thumb|300px|მუზეუმიშ ფასადიშ დეტალი
**ბილბაოშ გუგენჰაიმიშ მუზეუმი** — ალმახანური ხელუანობაშ მუზეუმი ბილბაოს, ბასკეთის, ესპანეთის. თენა ართ-ართი რე სოლომონ გუგენჰაიმიშ ფონდიშ მუზეუმეფშე.

ნოდგჷმიშ სტრუქტურაშ პროექტი ორხველჷ ფრენკ გერიშ არქიტექტურულ ფირმას, ჯარალუაშო 1997 წანას გინწყჷ. მუზეუმიშ ნოდგჷმიშ დიზაინი დო კონსტრუქცია ფრენკ გერიშ სტილიშ დო მეთოდიშ დოგურაფაშ ომინუშე მაგალითი რე. გერიშ შხვა ნახანდეფსალო მუზეუმიშ სტრუქტურა აკმოდირთუ რადიკალურო ნოგაფი ორგანული კონტურეფშე. მუზეუმიშ ნოდგჷმს ნამთინი ბირტყა ჟიდოხი ვაუღჷ თელ სტრუქტურას. ნოდგჷმიშ ნორთის კვათჷნს ავტოსტრადა დო სტრუქტურაშ უდიდაში ნორთი ფორილი რე თხჷთხჷ ტიტანიუმიშ პანელეფით.

thumb|left|ჯეფ კუნსიშ ლაკვი, 1992.
ნოდგჷმი, ნამუთ ოპორტე ნოღას გედგჷ, შორშე ერქემამ გემს ქოგჷ. მუში სინთეშ ემასხჷლიტარი პანელეფი ჩხომიშ ქერცას გჷ, მუთ რე გჷმოძახინი გერიშ დიზაინს გომაჟირაფადი შხვა ორგანული ფორმეფიშ დო აკმიწყორუ წყარმალუ ნერვიონწკჷმა, ნამუშ წყარპიჯისსჷთ თინა იდვალუაფუ. 

თაშნეშე გერიშ სტილშო ტიპიურო ნოდგჷმი ტექნოლოგიაშ პერიოდიშ უნიკალური პროდუქტი რე. ნოდგჷმიშ კონსტრუქციაშ ქიმინუას უდიდაში თია მეუძღვინს კომპიუტერულ გრაფიკას დო ვიზუალიზაციეფს. კომპიუტერულ სიმულაციეფქ შელებუანობა მეჩჷ ინჟინერეფს უღოლამუდესკო თიცალი ფორმეფი, ნამუთ ორდოიანი პერიოდიშ არქიტექტორეფშო დახე უმეუჭირინდაფუ რდჷ. კონსტრუქციაშ ეგაფაშ ბორჯის ქუაშ პანელეფქ ლაზერით იჸუ ჭკირილქ.

მუზეუმშო თე აბანქ იჸუ გჷშაგორილქ ნოღა ბილბაოშ დო ედომუშამო ბასკეთიშ ეკონომიკური დო კულტურული გინოხალისაფაშ ცადებაშ პროექტიშ დინოხოლე. მუზეუმიშ გონწყჷმაშე ბილბაოქ ხეთე ტურისტეფიშ პოპულარულ აბანო გინირთჷ. მუჭოთ იჩიებუნან, მუზეუმქ ბილბაო მოსოფელიშ რუკას ქიგიოხუნუ.
 
500px|thumb|center|მუზეუმიშ გინაჯინუ წყარმალუშე 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* Guggenheim Museum Bilbao website
* Google Maps satellite view of Guggenheim Museum Bilbao
* Gehry on how to build on time and budget 
* Scholars on Bilbao - academic works that analyse Bilbao's urban regeneration 
* Guggenheim Museum Bilbao - Project for Public Spaces Hall of Shame
* Pictures of the Guggenheim Museum Bilbao 
* Guggenheim Museum in an artistic short movie
* Bilbao. Basque Pathways to Globalization , the first book-length work in English to analyze the relationships between the city of Bilbao and globalization processes.

კატეგორია:მუზეუმეფი
კატეგორია:ბილბაო
კატეგორია:დეკონსტრუქტივიზმი
როდენიშ მუზეუმი (პარიზი)

**როდენიშ მუზეუმი** (*[[ფრანგული ნინა|ფრანგ.]]* Musée Rodin) პარიზის, საფრანგეთის, გინწყჷ 1919 წანას სასუმარო ბირონს დო მუშ მუკი-მუკის. თაქ გჷმოფინილი რე ფრანგი სკულპტორიშ, ოგიუსტ როდენიშ ნახანდეფი. 

როდენი სასუმარო ბირონს ოხორანდჷ 1908 წანაშე დო უკული თელი მუში დორხველი სკულპტურეფიშ კოლექცია (ვინსენტ ვან გოგიშ დო პეირ-აუგუსტ რენუარიშ ტილოეფწკჷმა ართო) საფრანგეთიშ სახენწჷფოს გეგნოჩჷ თი პიჯალათ, ნამდა თარობა სასუმაროშ ნოდგჷმს მუშ ნახანდეფშა მეძღვინელ მუზეუმო გინართინუანდჷ.

მუზეუმიშ კოლექცია იკათუანს როდენიშ არძაშე ნიშულამ ქიმინელობეფს. მუში სკულპტურეფიშ უმეტაშობა მუზეუმიშ ფირჩა ბაღის რე გჷმოფინილი. 

მუზეუმს თაშნეშე გარჩქჷ ოთახი, ნამუთ კამილ კლოდეშ ნახანდეფშა რე მეძღვინილი.

## სკულპტურეფიშ გალერეა

Image:Rodin097.JPG
Image:Rodin092.JPG
Image:Le Penseur in the Jardin du Musée Rodin, Paris May 2005.jpg
Image:Zürich_-_Kunsthaus_-_Rodin's_Höllentor_IMG_7384_ShiftN.jpg


### ქოძირით თაშნეშე
* როდენიშ მუზეუმი (ფილადელფია, ააშ)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მუზეუმიშ ვებ-ხასჷლა
* Musée Rodin in Meudon
კატეგორია:მუზეუმეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ მუზეუმეფი
მაანთხა ჯვაროსნული ლაშქუა

**IV ჯვაროსნულ ლესქერუა**  – ჯვაროსნული ლესქერუა 1202-1204 წანეფს ეგვიპტეშ მეხჷ ისარხჷ, მარა ვენეციარ ვაჭარეფიშ მაზაკვალური გეგმაშ ჭყოლოფუათ  ბიზანტიაშ სააწმარინალო მიკირთჷ. თეობალდ III-ში ღურაშ უკული მანჯღვერო ბონიფაციუს I მონფერატიქ დოდირთჷ.

## ოწოხოლენი ისტორია
XIII ოშწანურაშ დაჭყაფუ ბორჯის ბიზანტიაშ ომაფე კარს დიდი ბუძოლი რდჷ. 1204 წანას თამარ მაფაქ თიმ ბორჯიშო ძალამი უმორდებუ გჷნოჭყვიდირი მიღუ - სამანჯელო, ბიზანტიაშ იმპერატორი ალექსი ანგელოსიშ მოინალეეფიშ ხეთჷ თამარშე ჯღვენერი ბერეფიშ გორჩუალა გიმირინუ დო ბიზანტიაშ ნორხველი ობჟათე-ელახჷ უჩა–ზუღაპიჯონშა ურდუმი მიდაშქუ. ქორთული ურდუმქ გეჭოფჷ თე  ტერიტორია დო თექ ტრაპიზონიშ საკეისრო ქჷდარსხუ. თამარქ ტრაპიზონიშ მაფობა საქორთუოს ნარდი ალექსი კომნენოსის ჩაბარჷ. თაშნე საქორთუოქ ობჟათე-ბჟადალჷ განშე მაჸალე ქირსიანული სახენწჷფო ქჷმიძინჷ. 

## ისტორია
კინ თი 1204 წანას ჯვაროსანეფქ კონსტანტინოპოლი გეჭოფეს დო თექ ლათინეფიშ იმპერია ქჷდარსხუეს, ნამუშ მაართა იმპერატორით  ბალდუინ I ფლანდრიარქ იჸუ. ბონიფაციუს მონფერატიქ  თესალონიკიშ მაფათ გინირთჷ. ლათინეფიშ იმპერიაქ 1261 წანაშა ქჷგარზჷ. თე ლაშქუაშ უკული ჯვაროსანეფიშ პოზიციეფქ მორჩილ აზიას ძალამც დედაღარჷ. იერუსალიმი ეგვიპტარი არაბეფიშ ხესჷ სქიდუდჷ. ევროპაშ მონარქეფქჷ უკულიანი  რალაფი ეგვიპტეჸურე ქჷმიორინეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* E.L. Skip Knox. The Fourth Crusade
* Introduction to the Fourth Crusade
* Medieval Sourcebook: The Fourth Crusade 1204: Collected Sources

კატეგორია:ჯვაროსნული ლაშქუა
პაატა შამუგია

**პაატა შამუგია** — ალმახანური ქორთუ პოეტი, ლიტერატორი. ფართო ჯარალუაშო პაატა შამუგიაქ ჩინებულქ იჸუ სკანდალური წინგით "ანტიტყაოსანი". თე წინგიქ ქორთუ ჯარალუაშ ჭყორინი გჷშეჭანუ, თუთეფიშ განწხანც თიში სხუნუა ხვადუდჷ ელექტრონული მედიაშ დო ვარ ბულვარული პრესაშ მეშქაშალათ. სკანდალი ჯინჯიერო გჷშეჭანუ თი ფაქტიქ, ნამდა წინგი აწმუდირთუდჷ თ.გ. ქორთული ბიბლიას "ვეფხისტყაოსანც".

სუმწანამი პაუზაში უკული (2010 წ.) პაატა შამუგიაქ გჷშაშქჷ პოეტური კათელი "უპირატესობა" (მარგ. ჯგვინა), ნამუქუთ გჷშულაშენო ქჷმოხვადჷ თოჸუჯიშ  ცენტრის. ოწოხოლენი კათელშე გინორთათ, "ჯგვინა" ვა გინორთელე სკანდალიშ ბაძაძო, პიჯიქილე – კრიტიკაქ პოზიტიურო ეჭოფჷ ავტორიშ წინგი, დიჭარჷ რეცენზიეფქ, სოდეთ ავტორს ახალი ქორთული პოეზიაშ გჷშაგორილი სახეთ მითმირჩქინანა.

## ბიოგრაფია
დებადჷ 1983 წანას აფხაზეთის. ოხორანც ქართის. გაათუ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ფილოლოგიაშ ფაკულტეტი, უახალაშ ლიტერატურაშ სპეციალობათ. 2007 წანაშე მუშენც შხვადოშხვა გჷშმაშქუმალარობას, ობჟინუანც ლერსეფც პერიოდიკას დო ჭარუნც კრიტიკული ესეეფც.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*პაატა შამუგია lib.ge–ს 
*პაატა შამუგია demo.ge–ს 
*პაატა შამუგია ჟურნალ "ლიბერალიშ" ვებ–ხასჷლას 
*პაატა შამუგია ბიბლიოთეკა burusi–ს
*პაატა შამუგია kalmasoba.ge-ს
*პაატა შამუგია shokoladi.ge-ს
*"ვეფხისტყაოსანი vs ანტიტყაოსანი"
*პერფორმანსი "სოიშახ ლურც უშქურანჯობას"

### ავტორი ურცხოურ საიტეფც

*poemhunter.com
*allpoetry.com
*poetrypoem.com
*blackcatpoems.com

### გჷმოხონარაფა

*მალხაზ ხარბედია – პაატა შამუგიაშ „უპირატესობა“
*ნინო ტეფნაძე –  პაატა შამუგიაშ „უპირატესობაშ“ გეშა
*სონია ქართველიშვილი – "პაატა შამუგიაშ ნინა" 
*გიორგი კეკელიძე – ინტერვიუ პაატა შამუგიაწკჷმა 

*თეონა დოლენჯაშვილი – ინტერვიუ – გაზეთი "24 საათი" 

*გიორგი კეკელიძე – ანტიტყაოსანშე ჯგვინა
*ქეთი ნიჟარაძე – "ჩქიმი სიწიმინდე გონწყმილი word2007"- რე (ინტერვიუ) 
*netgazeti.ge - სი ქორდა პაატა შამუგია, მა იპიქ ღორონთი!
*ცირა ბარბაქაძე _ ”სო რენა ორქო ჩხომეფი?!” (დიალოგი პაატა შამუგიაწკჷმა ”დამონტაჟებული” მუშინე წინგიშე _ ”უპირატესობა”)
*ეკა ქევანიშვილი – არტონჯუეფი როკ-კლუბის - ანდერგრაუნდიშ ახალი რეხი
*საზოგადოებრივი მაუწყებელი – პაატა შამუგიაშ "უპირატესობაშ" პრეზენტაცია

კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1983
კატეგორია:ქორთუეფი
ვაშინგტონი (ნოღა)

250პქ|მინი|მარჯვნივ|
**ვაშინგტონი**, კოლუმბიაშ ოლქი (ინგლ. Washington, District of Columbia, D.C.) — ააშ-იშ ნანანოღა. ჯოხოქ გიადჷ ჯორჯ ვაშინგტონიშ საპატიცემოთ. ფედერალური ოლქი ააშ-ს, იდვალუაფუ ობჟათე ატლანტიკაშ რეგიონს. 1790 წანას მერილენდიშ შტატიშე გჷშართილქ იჸუ ნანანოღაშ ეიოკიდალო. 1791-შე ნანანოღა რე. ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ პოტომაკის, ენწყილ რე პიერ-შარლ ლანფანიშ გეგმაშ ოსხუნუთ, თარი მონუმენტეფი რე: კაპიტოლიუმი, ვაშინგტონიშ მონუმენტი.

* ფართობი – 177 კვ.კმ.
* მახორობა – 1802 – 3.087, 1877 – 150 ვითოში, 1997 – 529 ვითოში, 571 ვითოში.

კატეგორია:ვაშინგტონი (ნოღა)
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ნანანოღეფი
ნიუ-იორკი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ნიუ-იორკი
**ნიუ-იორკი** (ინგლისურო: New York [nʲuːˈjɔːɹk]) — ნოღა ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფს, შტატ ნიუ-იორკის. 8 მილიონშე მეტი მახორობათ (830 კმ²-ს) ნიუ-იორკი, ამერიკაშ არძაშე უმოსი კაბეტი დო ოორუე ამერიკაშ არძაშე ინწრას დოხორინელი ნოღა რე. თიშ აგლომერაციას 22 მილიონშე მეტი კოჩი ოხორანს. ნოღაშ თე ჯოხოდვალაშ შტატიშე გჷშაგორალო თეს „ნიუ იორქ სითის“ უძახჷნა. ნოღას შხვანერო „დიდ უშქურს“ უძახჷნა (ინგლისურო: „Big Apple“)

ნიუ-იორკი მოსოფელიშ ფინანსეფიშ, პოლიტიკაშ, ართუაფალი დო კულტურაშ ცენტრი რე დო თელ ქიანაშ ართ-ართი შანულამი გლობალურ ნოღეფშე რე მუზეუმეფიშ, გალერეეფიშ, ოხანტუ-ოშერსულებე დჷნაწესებუეფით, უმაღლაშ ოგურაფუეფით, მედიაშ, ედომუშამ ქიანაშ კორპორაციეფიშ დო ოფინანსე ბაზარეფიშ დიდი მუდანალათ. თაქ იდვალჷ გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ მოსოფელიშ შტაბ-ბინა.
ნოღაშ ფარგანეფს ხუთი რაიონი რე (ჯვეშ სტილით საგრაფო): ბრონქსი, ბრუქლინი, მანჰეთენი, ქუინზი დო სთეითენ-აილენდი. თე ბოლოშ მოხ არძა რაიონს მილიონშე უმოსი მახორობა რე დო ზოხო-ზოხო ააშ-იშ შხვა უკაბეტაშ ნოღეფს უწორუანდჷ.

ნიუ-იორკი ირწანას უკაბეტაშ მუდანობაშ იმიგრანტეფს მიკიჭოფანს ედომუშამ ქიანაშ 180 ქიანაშე, მუჭოთ ნთელ ააშ-შე, ნამუსჷთ ნოღას მუშ კულტურაშ, ენერგიაშ, კოსმოპოლიტიზმიშ დო ეკონომიურ შილებუანალაშ გეშა მოულა. ნიუ-იორკი ასეშო უკაბეტაშ ამერიკულ ნოღეფს შქას კრიმინალიშ არძაშე უმოს დაბალი დონეთ გჷშეგორჷ.

## ლიტერატურა
*  ირვინგ ვაშინგთონი, "ნიუ-იორკიშ ისტორია"
*  ენთონი ბერჯესი (1976). "New York", Little, Brown & Co.
*  კენეთ ჯეკსონი (1995). "The Encyclopedia of New York City", Yale University Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნიუ-იორკიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* NYCvisit.com - ნოღა ნიუ-იორკიშ ოფიციალური ტურიზმიშ ვებ-საიტი
* ვირტუალური ტური 
* ტურისტიშ ალმაშარე 
* ჟურნალი "ნიუ-იორკიშ" ვებსაიტი
* NYCityMap - ნიუ-იორკიშ ინტერაქტიული რუკეფი

კატეგორია:ნიუ-იორკი
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ არძაშე უდიდაში ნოღეფი
ლილა დაუნსი

**ლილა დაუნსი** (; 19 ეკენია, 1968, ოახაკა, მექსიკა) რე მექსიკარი მაბირე დო კომპოზიტორი, გრემიშ ჯილდოშ მაღვენი მუსიკოსი, ნამუთ იბირს მუსხირენ ნინაშა, ჯინჯიერო ესპანურ დო ინგლისურ ნინეფშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* 
* ლილა დაუნსიშ მუსიკაშ ვიდეოეფი CompulsiveTraveler.tv-ს 

კატეგორია:დუნაბადი 1968
კატეგორია:მექსიკარეფი
კატეგორია:მექსიკარი როკ-მუსიკოსეფი
საჩინო (წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტი)

**საჩინო** — ოფუტე საქორთუოში, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, იდვალუაფუ წყარმალუ ინწრაშ (წენწყარიშ მარძგვანი ნადუ) ოძგალეეფს, ზუღაშ დონეშე 240 მეტრას. წალენჯიხაშე დოჩილითაფირი რე 8 კილომეტრი, ჯვარშე 7 კმ-ით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 838 ადამიერი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
იჟევსკი

**იჟევსკი**, **იჟ, იჟკარი** (; ) — ნოღა ცენტრალურ რუსეთის. 2002 წანაშ მუნაჩამეფით ნოღაშ მახორობა რე 632,140 კოჩი დო რუსეთიშ ნოღეფს შქას მახორობათ  20-ა აბანი უკინებუ, ოშქარი სიინწროე კმ²-ს რე 1,996 კოჩი. ნოღაშ ფართობი რე 316.66 კმ². იჟევსკიქ დირსხუ 1760 წანას დო ნოღაშ სტატუსი მიღჷ 1918 წანას. პუნქტი ირთუ ხუთ ოლქო. ნოღა ეგაფილი რე წყარმალუ იჟიშ წყარპიჯის. იჟევსკიშ არძაშ უმოს ჩხე თუთეფი რე მანგი დო კვირკვე, არძაშ უმოსი რგილი თუთეფი რე ღურთუთა დო ფურთუთა. ნოღაშ ირწანაშ ნოლექეფიშ მუდანობა რე 532 მმ. იჟევსკი რე უდმურტეთიშ რესპუბლიკაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## მაჸალე ნოღეფი
* 25პქ ბენძინი, პოლონეთი
* 25პქ კორდოვა, არგენტინა
* 25პქ მარაკაი, ვენესუელა
* 25პქ ტატაბანია, უნგრეთი
* 25პქ სინინი, ჩინეთი
* 25პქ უჰანი, ჩინეთი
* 25პქ იამბოლი, ბულგარეთი
* 25პქ ბრესტი, ბელარუსი
* 25პქ სოლთ-ლეიქ-სითი, ააშ

## რესურსეფი ინტერნეტის

*   Official website of Izhevsk 
* Global Stroll's Izhevsk guide 
* Kalashnikov Museum 
* Udmurt State University 
* The IZHMASH website
* A guide to the contemporary art, music and culture of Izhevsk (in Russian) 
*    National Library of Udmurt Republic

კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:უდმურტეთიშ ნოღეფი
უდმურტეთი

300პქ|მინი|მარჯვნივ|უდმურტეთიშ აბანდვალა რუსეთის

**უდმურტეთიშ რესპუბლიკა, უდმურტეთი**(რუს.: Удму́ртская Pеспу́блика; უდმ.: Удмурт Республика) — რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტი, ნამუთ მიშმურს ვოლგაშპიჯეთიშ ფედერალური ოკრუგიშ აკოდგინალუაშა. ოორუეშე დო ბჟადალშე ომძღჷ კიროვიშ ოლქი, ბჟაეიოლშე — პერმიშ აკანი, ობჟათეშე — ბაშკირეთი დო თათარეთი. ოლქიქ დირსხჷ 1920 წანაშ 4 გერგობათუთას. უდმურტეთიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა რე – იჟევსკი

## გეოგრაფია
უდმურტეთი იდვალუაფუ ბჟაეიოლ ევროპაშ რზენიშ უძგაშაშ ბჟაეიოლ ნორთის, წყარმალეფს კამაშ დო ვიატკაშ მალობეფს. ტერიტორიაშ უდიდაში ნორთი უკინებუ არკე-რზენეფს. ჰავა კონტინენტური რე, რგილი, თირამი ზოთონჯით დო ტიბუ ზარხულით. რესპუბლიკაშ ჰიდროგრაფიული ბონდღი ჯგირო რე გოვითარაფილი. კამაშ დო ვიატკაშ მოხ, შხვა წყარმალუეფი რე იჟი, ჩეპცა, სივა და თ.უ. უდმურტეთიშ ტერიტორიას იდვალუაფუ ვოტკისკიშ წყარხვილუშ ნორთი. დინოხურიში (წიაღისეული) რესურსეფშე მიპალუაფუ ნაფთობი, ტორფი, არსებენს მინერალური წყარეფიშ გიშაულარეფი.

## ისტორია
ამდღანერი უდმურეთიშ ტერიტორიას ოხორანდეს ფინურ-უნგრული მოდგუმაშ კათეფი - ამდღანერი უდმურტებიშ კჷნოხონეფი. შქა ოშწანურეფს უდმურტეფიშ დიხეფი რუსულ სათაროეფიშ დო ყაზანიშ სახანოშ შქას ნირზიშ საგანს წჷმარინუანდჷ. 1552 წანას, სახანოშ დონთხაფაშ უკული, უდმურტეთიშ ტერიტორიაქ ყაზანიშ დო ვიატკიშ გუბერნიეფს შქას გირთჷ. უდმურტეფი ვოლგიაშპიჯიშ შხვა კათაწკჷმა ართო აქტიურო მონაწილენდეს სტეფანე რაზინიშ დო ემელიან პუგაჩოვიშ ყაზახეფიშ არყებეფს. მა-20 ოშწანურაშ დაჭყაფუს დიჭყჷ რეგიონიშ ოხერეჭუე ემუშაფაქ (ათვისება), მუსჷთ მახორობაშ შანულამ მიგრაციაქ მაჸუნჷ. რუსეთიშ ოდუდეშა სხუნუეფიშ ხეშუულობაშ მოულაშ უკული, 1920 წანაშ 4 გერგობათუთას გეგმიცხადჷ უდმურტეთიშ (ვოტეფიშ) ავტონომიურ ოლქიშ გოჭყაფაშე, ნამუქჷთ 1934 წანაშ 28 ქირსეთუთაშე ავტონომიურ სხუნუეფიშ სოციალისტურ რესპუბლიკათ გეგმიცხადჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პერიოდის უდმურტეთშა ევაკუირებულქ იჸუ ბჟადალ ფრონტიშპიჯი საწარმოეფიშ ნორთიქ, ნამუქჷთ რეგიონიშ ოხერეჭუე გოვითარაფა აკობორკჷ. სხუნუეფიშ რსხუ აკოცჷმაშა ჭიჭეთ ორდო, 1990 წანაშ 20 ეკენიას, უდმურტეთიქ რუსეთიშ ფედერაციაშა მიშულირ რესპუბლიკათ გეგმიცხდჷ.

## დემოგრაფია
2009 წანაშ მუნაჩამეფით, რესპუბლიკაშ მახორობა რე 1 528 500 მლნ. კოჩი. ეთნიკური კუნუთხუთ, უმენტაშობა რე რუსეფი (60,1%) დო უდმურტეფი(29,3%), თენეფწკჷმა ართო ოხორანა თათარეფი (6,9%), უკრაინალეფი დო თ.ჲ. მახორობაშ 69,7% ნოღეფს რე ეკოშაყარელი.

## ეკონომიკა
უდმურტეთის გოვითარაფილი რე ხერეჭუაშ თიჯგუა შანულამი დარგეფი, ნამუეფით რე მანქანაშენწყუალა, ქიმიური, გაზიშ დო ნაფთობიშ ხერეჭუა. რესპუბლიკაშ ტერიტორიას, ნოღა იჟევსკის იდვალუაფუ ”იჟმაშიშ” ქარხანა - ჩინებულ ოწარმე, ნამუთ ქექე დო სპეციალურ დოშანულაფაშ ავტომანქანეფიშ მოხ, აწარმენდჷ ჩინებულ ავტომატურ ანჯარს აკ-47-ს; ამღა უტენს კალაშნიკოვიშ ტიპიშ და შხვა დაჩხირმაჸოთამუ ანჯარს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* უდმურტეთიშ რესპუბლიკაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* უდმურტეთიშ სახენწჷფო სხუნუშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:რუსეთიშ რესპუბლიკეფი
ურალიშ გვალეფი

thumb|150px|ურალიშ გვალეფი
**ურალი** – გვალეფიშ სისტემა რუსეთის დო ყაზახეთის. თიშ სიგინძა რე 2000 კმ-შ უმოსი, სიგანა რე 40-150 კმ-შახ, სიმაღალა 1895 მეტრაშახ რე.
ურალს ბჟადალშე დო ბჟაეიოლშე გოუძჷ ურალიშპიჯეთი დო იმიერურალი. რჩქვანილურო ურალიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ გვალაშჯინჯის რთჷნა სამძღოს ევროპას დო აზიაშ შქას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Peakbagger.com ვებ-ხასჷლა ურალიშ გვალეფშე
* Ural Expeditions & Tours

კატეგორია:რუსეთიშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:ყაზახეთიშ ქჷნდჷრეფი
ელექტრომაგნეტიზმი

**ელექტრომაგნეტიზმი**  რე ართ-ართი ოთხი ფუნდამენტური ურთიართქიმინჯალაშე. შხვა ფუნდამენტური ურთიართქიმინჯალეფი რე დაღარი ურთიართქიმინჯალა, ძალიერი ურთიართქიმინჯალა დო გრავიტაცია. ელექტრომაგნიტურ ურთიართქიმინჯალათ იხასიათებუნა მუხტიშ მაღვენი რსხულეფი. აბანს, ნამუსჷთ თე ტიპიშ ურთიართქიმინჯალას უღუ აბანინ ელექტრომაგნიტური ვე ჯოხო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ლორენციშ ნძალა
* მაქსველიშ განტოლებეფი
* მუხტი
* ელექტრომაგნიტური რეღმა

კატეგორია:ფუნდამენტური ურთიართქიმინჯალა
ნატურფილოსოფია

**ნატურფილოსოფია** (ლათ. natura - ორთაშ), თაშნეშე **ორთაშ ფილოსოფია** (ლათ. philosophia naturalis) — ცადაფა ეინწყას ორთაშ მენცარული მეთოდეფით მეღებული შედეგეფიშ ოსხირშა, მუშენდა შიოლებერქ იჸუას კანკალე ფილოსოფიურ ოკითხირეშა გამაშ მეჩამაქ. გურაფულენს შანულამი ორთაშომეტყველე მცნებეფს (სუბსტანცია, მატერია, ნძალი, ოფირჩა, ხანი, რინა, გოვითარაფა, ორთაშ კანონი), თაშნეშე ორთაშობური მოლინეფიშ კანონზომიერებეფიშ დო თინეფი შქას რსხუშ შემეცნებას.

მენცარეფიშ შხვადოშხვა ფორმეფი ისტორიულო ფილოსოფიაშე, ვარა უმოს კონკრეტულო ნატურფილოსოფიაშე გევითარჷ. ჯვეშ უნივერსიტეტეფს ოჭრაფუშე არსებულ ორთაშ ფილოსოფიაშ კათედრას თეჟამშო ფიზიკაშ პროფესორეფს განაგენა. მენცარობაშ დო მენცარეფიშ თეხანური გაგება მა-19 ოშწანურაშე მოურს. დო თეიშა  სიტყვა "მენცარობა" უბრალოთ რჩქინას შანენდჷ დო გაგება "მენცარი" მუჭოთ თაში ვა არსებენდჷ. ისააქ ნიუთონიშ 1687 წანაშ მენცარული ტრაქტატი ჩინებულიე მუჭოთ "ნატურფილოსოფიაშ მათემატიკური პრინციპეფი".

## რესურსეფი ინტერნეტის
* "Aristotle's Natural Philosophy", Stanford Encyclopedia of Philosophy 
* Institute for the Study of Nature 
** "A Bigger Physics," a talk at MIT by Michael Augros 
** Other articles 

კატეგორია:ფილოსოფიაშ ისტორია
კატეგორია:მენცარეფიშ ისტორია
კატეგორია:ფიზიკაშ ისტორია
მაიკლ ფარადეი

thumb|300px|მაიკლ ფარადეი
**მაიკლ ფარადეი** (Michael Faraday, FRS) (დ. 22 ეკენია, 1791 – გ.25 მარაშინათუთა, 1867) — ინგლისარი ქიმიკოსი დო ფიზიკოსი (ვარა ნატურფილოსოფოსი, თეხანური ტერმინოლოგიათ).
 
## ბიოგრაფია

ლონდონარი ჭკადუშ, ჯეიმს ფარადეიშ ფანიას 1791 წანაშ 22 ეკენიას დებადჷ მასუმა სქუა მაიკლ ფარადეიქ. უკულშო გჷშარჩქინელ მენცარს დაჭყაფუ სკოლაქ ვათებუ. ფანიაშ ხემონჭირელი რინაშ გშეა მაიკლიქ აძვილებურქ იჸუ გუჭყვადუდუკო გურაფა დო წიგნეფიშ ემანწყუალიშ შეგირდო გინორთედუკო. თიქ თე ხელობა მარწკინელო ქიმკიწონუ, მარა წინგეფი უმოსო ოინტერესჷდჷ, ვინდარო თინეფიშ ენწყუალა. ბრელს კითხულენდჷ, თე ხანს ხშირას ოხოლჷდჷ საჯარო ლექციეფს, ნამუსჷთ ახალისენდჷ უნჩაში ჯიმა რობერტი, ნამუთ ფარას არზენდჷ ლექციეფშა მიოულარ ბილეთეფშო.

## ფარადეი დო ჰემფრი დევი

1812 წანას ფარადეიქ მირჩქილუ ჩინებული ინგლისარი ფიზიკოსიშ დო ქიმიკოსიშ ჰემფრი დევიშ ლექციეფიშ კურსი. დევიში დო ფარადეიშ ურთიართალეფიშით, ნამუქჷთ ართი წანას იგინძორჷ, დევიქ ფარადეი ლაბორანტო ეჭოფუ დო ჟირწანამი შარალუაშა მიდეჸონჷ. შარალუაშ ჟამს თიქ გეჩინებაფუ გჷშარჩქინელი ფიზიკოსეფი დო ქიმიკოსეფი – ამპერი, გეი–ლუსაკი დო შხვეფი.

მაართა ხანეფს ფარადეი ქიმიას მუშენდჷ დო თიქ 1824 წანას ქლორი გაათხითხარჷ. თენა რდჷ მაართა თხითხონი გაზი მოსოფელს. ართი წანაშ უკული ფარადეიქ ბენზოლი ქიმიღჷ.
1824 წანას ფარადეიქ სამაფო ჯარალუაშ მაკათურო გინირთჷ, დო 1827 წანას პროფესორიშ კათედრა ქიმიღჷ. 
1821 წანას ერსტედიშ მეგორაფაშ გოლინათ ფარადეიქ მუშ დღალურშა ენაჭარჷ ,,გინუორთინუათ მაგნეტიზმი ელექტროაფო". თე ზიტყვასკვილქ გინირთჷ თიში რკვიაფაშ მენცარული პროგრამათ ვითი წანაშ გოძვენას დო 1831 წანას მიოგორუ ელექტრომაგნიტური ინდუქციაშ მოლინას.1833 წანა ფარადეიშ მენცარულ მოღალობას ეიოშანალი რე თით, ნამუდა თიქ დიჭყუ ჩინებული ნახანდა ,,ექსპერიმენტული რკვიაფაშ ელექტროობას", ნამუთ ეჩდომავითათ 1855 წანას გემშეშკუ.
მაიკლ ფარადეიქ დოღურჷ 1867 წანაშ 25 მარაშინათუთას. მაიკლ ფარადეიშ პატიოჩამალო, ელექტრონტირალაშ ართულს ფარადა გიოდვეს.

## მაიკლიშ თია

ფარადეის შანულამი თია აფუ მიშარალირი ელექტრომაგნეტიზმისი დო ელექტროქიმიაშ დარგეფიშ გოვითარაფაშა. თიქ მიოგორუ ელექტრომაგნიტური ინდუქციას, დიამაგნეტიზმის დო ელექტროლიზის. თიქ დადგინჷ ნამუდა მაგნეტიზმის შეულებუდჷ სინთეშ ჩხორიეფშა ჟინჯირა დო ნამუდა თე ჟირ ფენომენს შქას ურთიართალა არსებენდჷ. მუჭოთ ქიმიკოსიქ, ფარადეიქ მიოგორუ ბენზინს, პოპულარიზაცია უღოლუ თიცალი ტერმინეფს, მუჭომეფითიე ანოდი, კათოდი, ელექტროდი დო იონი.

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1791
კატეგორია:ნაღურა 1867
ისააკ ნიუტონი

thumb|right|ისააკ ნიუტონიშ პორტრეტი, გოდფრი ნელერი, 1689
სერ **ისააკ ნიუტონი** (დ. 4 მანგი, 1643, სულსთორპი, გრემთემიშ ხოლოს ― გ. 31 მელახი, 1727, კენსინგტონი) — ინგლისარი ფიზიკოსი, მათემატიკოსი, ასტრონომი, ალქიმიკოსი დო ფილოსოფოსი; მერსხუაფილი რე მენცარული რევოლუციაშ დო ჰელიოცენტრიზმიშ გოვითარაფაწკჷმა. ართ-ართი უშანულამაში, გოლინამი მენცარი ისტორიას.

თიშ მენცარული მეჭირინდაფეფიშ შქას თარიე ნახანდი „ნატურალური ფილოსოფიაშ მათემატიკური ოჭყაფუეფი“, სოდგათ თინა მოსოფელიშ მეზინდილობას ეჭარჷნს. დო გინოაბანუაშ კანონეფიშენ თიქ დაჭყაფუ ქიმეჩჷ მენცარობას კლასიკური მექანიკაშენი. გოტფრიდ ლაიბნიცწკჷმა ართო თის ორხველჷ თია ინტეგრალური დო დიფერენციალური ეკოროცხუაშ გოვითარაფასჷთ. ნიუტონი მაართა რდჷ, ნამუქჷთ აყალიბუ დიხაუჩაშ დო პლანეტეფიშ ყარაფიშ მადუდე ძალეფიშენ მოსოფელიშ კანონეფიშ ედომუშამი ჭყაფუ დო თის ორხველჷ კეპლერიშ კანონეფიშ მათემატიკური ანალიზი, ნამუსჷთ თინა ანტკიცენს, ნამუდა ციური სხეულეფი ყარენა ორბიტეფს, ნამუეფით წჷმარინუანა არძო სახეშ კონუსურ კვათუეფს (მუჭომითიე ელიფსი, ჰიპერბოლა, პარაბოლა).

ნიუტონქ მიოგორუ, ნამუდა ფერეფიშ სპექტრი წჷმოძირაფილი ჩე სინთეშ ჩხორიაშ პრიზმაშა გოულაწკჷმა მუშით ჩე სინთეს ორხველჷ დო პრიზმაშ ოძინუ ვარე (მუჭოთ როჯერ ბეკონი ანტკიცენდუ XIII ოშწანურას), დო თაშნეშე ანტკიცენდჷ, ნამუდა სინთე ნაწილაკეფიშე აკმოდირთუდ. ნიუტონქ თაშნეშიშე გავითარჷ სიტიბაშგინოშქუმალაშ კანონი, დანტკიცჷ ბინომიალური თეორემა, თაშნეშე მიოგორუ იმპულსიშ დო იმპულსიშ მომენტიშ ირიათონ კანონეფს.

ნიუტონი მათემატიკაშ გენიათ მიოჩქჷდეს. ჟოზეფ ლუი ლაგრანჟიშ თქუალათ: „ნიუტონი უდიდაში გენიოსიე, ნამუთ დღას გორჩქინელე თექიანას დო თაშნეშე არძაშე იღბალამი, მუშენდა ოქიანუშ სისტემაშ დოდგინაფა ხვალე ართიშა რე შიოლებერი“.

## ბიოგრაფია
ნიუტონქ დებადჷ ფერმერიშ ფანიას. მუამუშიქ დოღურუ სქუაშ გორჩქინაშახ მუზმარენი ხანით ორდო. 12 წანერ ნიუტონქ გურაფა ქჷდიჭყჷ გრენთემიშ სკოლას. 1661 წანას მიშართჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ ტრინიტი კოლეჯიშა, 1665 წანას გათუ უნივერსიტეტი დო ქიმიღჷ ბაკალავრიშ ომენცარე ხარისხი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ScienceWorld biography by Eric Weisstein
* Dictionary of Scientific Biography
* The Newton Project
* The Newton Project – Canada
** Isaac Newton, by George Smith
** Newton's Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, by George Smith
** Newton's Philosophy, by Andrew Janiak
** Newton's views on space, time, and motion, by Robert Rynasiewicz

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1643
კატეგორია:ნაღურა 1727
ინგლისარეფი

**ინგლისარეფი** — ინგლისიშ ჯინჯიერი მახორობა, დიდი ბრიტანეთიშ ართ-ართი კათა. ორხველჷ ევროპეიდული რასაშ ატლანტურ-ბალტიურ ჸას. XVII-XIX ოშწანურეფიშ ინგლისური კოლონიზაციაშ ჟამს გინიხორეს ოორუე ამერიკაშა, ავსტრალიაშა, ახალ ზელანდიაშა, ობჟათე აფრიკაშა დო აბორიგენ მახორობაწკჸმა ეკოზგუმონჭუაშით დუდი გეუდვეს ახალ ინგლისურნინამ კათეფს — ამერიკალეფს, ანგლო-კანადარეფს, ანგლო-ახალზელანდიარეფს, ანგლო-აფრიკალეფს, ფოლკლენდარეფს დო შხვა.

## ინგლისარი ერიშ ფორმირაფა
1006 წანას ითუ ბრიტანეთიშ ეჭოფუაშ ხანაქ. მულირ კათაქ - იბერიალეფქ, კელტეფი, რომარეფქ, ანგლო-საქსეფქ, დანიარეფქ, ფრანგ-ნორმანდიარეფქ თექ მუში ეთნიკური დო კულტურული ნოქური დიტეს.
ინგლისარეფი ჯინჯიერო ანგლო-საქსეფიშ, დანიარეფიშ დო ფრანგ-ნორმანდიარეფიშ ოსხირშე გიჭყეს. თინეფიშ ნინათ ანგლო-საქსურიშ, გერმანულიშ დო ნორმანდულ-ფრანგულიშ საინტერესო აკოწყორუაშითიე.
შოტლანდიარეფი ჯინჯიერო ბრიტეფიშ დო ანგლო-საქსეფიშ, უმოს ნორკებო დანიარეფიშ აკნაწყორას წჷმარინუანა.

* **ჯოხოეფი**: მუშითჯოხო - English; ფრანგულო - Anglais.
* **ედომუშამი მუდანობა**: 90 მლნ.
* **ნინა**: ინგლისური. 
* **მორწმუნეეფი**: ჯინჯიერო ანგლიკანეფი.

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:ევროპაშ კათეფი
*
აფრიკაშ ქიანეფიშ ერკებული

right|220px|აფრიკა მოსოფელიშ რუკას
right|300px|thumb|აფრიკაშ პოლიტიკური რუკა

**[[აფრიკა]]** — კონტინენტი მახორობაშ მუდანობათ დო ფართობით მაჟირა აბანსი რე ევრაზიაშ უკული. აფრიკაშ ფართობი (კოკეფიშამო) — 30 221 532 კმ². აფრიკა დიხაუჩაშ სქირონაშ 6 %-ის იკენს, დო 20,4 % - ედომუშამი სქირონაშ ფართობის. აფრიკაშ მახორობა — 1 037 694 509 ადამიერი (2011 წანაშ ფასებათ) დო თე მაძირაფალით მოსოფელიშ მახორობაშ მეხოლაფირო 14 %-ის აკმადგინანს. აფრიკაშ სახენწჷფოეფიშ დო დოჸუნელი ტერიტორიეფიშ ედომუშამი მუდანობა — 62 (თაურეშე 54 ზოხორინელი რე). თეშა მიშმურს 10 კოკა, 15 დინოხოლეკონტინენტური (ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი ქიანეფი) დო 37 ზუღაშა დო ოკენეშა ფართო გიშალიშ მაღვენჯი ქიანეფი. აფრიკაშ ქიანეფი პიჯობათ ირთუ 4 რეგიონო — ოორუე, ობჟათე, ბჟადალი დო ბჟაეიოლი.

კონტინენტის ანდოგანი ომძღჷ გეჸვენჯი მოსოფელიშ ზუღეფი დო ოკიანეეფი: ოორუეშე - სქირონაშქა ზუღა, ოორუე-ბჟაეიოლშე - სუეციშ არხი დო ჭითა ზუღა , ბჟაეიოლშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე - ინდოეთიშ ოკიანე, ობჟათე-ბჟადალშე, ბჟადალშე დო ოორუე-ბჟადალშე -  ატლანტიშ ოკიანე.

გიმე მოჩამილი რე აფრიკაშ არძო სახენწჷფოშ დო დოჸუნელი ტერიტორიაშ ერკებული. თაშნეშე ირ ქიანაშო მეწურაფილი რე ქიანაშ ნანანოღა, ნინა, ვალუტა, მახორობა, ფართობი დო ედპ ართი შური მახორუშო (ერკებულიშ რუკას, აფრიკაშ დოჸუნელი ტერიტორიეფი დო სახენწჷფო მავრიკი შანილი რე წვანე ფერით, ზოხორინელი სახენწჷფოეფი — ჭითათ).

## აფრიკაშ დოუნელი ტერიტორიეფიშ დო ზოხორინელი სახენწჷფოეფიშ ერკებული

## თაშნეშე ქოძირით
* მოსოფელიშ ქიანეფიშ ერკებული
* აზიაშ ქიანეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 
# 


## სქოლიო

კატეგორია:ქიანეფიშ ერკებული
კატეგორია:ერკებულეფი:აფრიკა
*
ალქიმია

270px|thumb|ალქიმიკოსეფი ლაბორატორიას
**ალქიმია** (არაბ الكيمياء) — შქა ოშწანურეფს რდჷ მენცარობა, ნამუშ ღანკი შხვადოშხვა ლითონეფიშ ძვირფას ლითონეფო (ორქო, ვარჩხილი) გინორთინაფა რდჷ. ალქიმიკოსეფს ოქრო არძაშე უმოს ედომორინელი ნივთიერებათ მიოჩქჷდეს დო თინერ ნივთიერებას გორჷნდეს, ნამუთ უბრალო ლითონიშ ორქოშა გინორთინაფას დაჩქარენდჷ. თე ნივთიერებას ნამთინე „ფილოსოფიურ ქუას“, ნამთინე „ჭითა ნჯილოს“, დო შხვა „უღურალაფაშ ელექსირს“ უძახჷდჷ. ალქიმიკოსეფქ, თიშ უმკუჯინუო, ნამუდა ღანკიშა ვემიაჭირინეს, იშენით დიდი თია მიშეღეს ქიმიაშ გოვითარაფაშა. თინეფქ გაჭყეს ბრელი ქიმიური ლაბორატორია, სოდგათ აშეგურეს ნივთიერებაშ ბრელი მუშება, გიმიგონეს ბრელი ლაბორატორიული ხეჭკუდი.
ალქიმიკოსეფიშ არძაშე ჩინებული ღანკეფი ორდჷ: არძანერი მეტალიშ ორქოშა ვარა ვარჩხილშა გინორთინაფა(ქრისოპოეია) დო პანაცეაშ ანუ რინაშ ელექსირიშ ხაზჷრაფა. თენა რე წამალი ნამუთ საშუალებას ირძენს დასქილიდუას არძანერი ლახარა დო ქიმერჩას უღურალაფა.
შქა ოშწანურეფიშ დაჭყაფუს ევროპალ დო აზიარ ალქიმიკოსეფქ დიდი ჟამი დუთმეს ფილოსოფიური ქუაშ, ლეგენდარული ნივთიერებაშ გორუას, ნამუთ მიაზრებუდ უციო ინგრედიენტო ჟირხოლო ჟიდოგიმოკოროცხილი ღანკიშ მიოჭირინაფალო.

კატეგორია:ქიმია
წიმინდე ნინო

thumb|წიმინდე ნინო
**წიმინდა ნინო** — ქირსიანობაშ მაქადაგებელი დო გჷმასიმაფალი საქორთუოს (დოხოლაფირო 303–338 წწ.), მოჩქვაფილეფიშწორი. მართლმადიდებელი ოხვამეშ წიმინდე, გოშინაშ დღა რე ჯვეში სტილით 14 ღურთუთა დო 19 მანგი, ახალ სტილით - 2 ღურთუთა დო 1 მანგი.

## სქოლიო

კატეგორია:კაბადოკიარი ქირსიანი წიმინდეეფი
კატეგორია:IV ოშწანურაშ ქირსიანი წიმინდეეფი
ჯეგე გერგი

**ჯეგე გერგი** (დოხოლაფირო. 275 - 23 პირელი, 303) — კაპადოკიარი დიდებუანი, რომიშ იმპერიაშ მოინალე, ნამუდგათ ქირსიან დიდმოწამეთ აკირჩქინეს. მართლმადიდებელი ქირსიანობაშ ართ-ართი არძაშე უმოს პატიოჩამილი ჯეგე. უღურალჸოფილქ იჸუ გერგიშ დო დრაკონიშ ნაჩიებათ დო ასე მუსხირენ ქიანაშ, თინეფ შქას ინგლისიშ, ეთიოპიაშ, საქორთუოშ დო ნოღა მოსკოვიშ მაფორალი ჯეგე რე.

კატეგორია:კაბადოკიარი ქირსიანი ჯეგეეფი
კატეგორია:III ოშწანურაშ ქირსიანი ჯეგეეფი
კატეგორია:ჯეგე გერგი
კატეგორია:ნაღურა 303
კატეგორია:ნაღურა 304
მარია ღორონთიშნანა

[thumb|250px|[ვლადიმირიშ ღორონთიშნანაშ ხატი]] 
**მარია ღორონთიშნანა**, **ცირასქუა მარია**, **დიდა ოხვამერიშ მარია** (იუდეურ-არამეულო מרים მარია „ნწარე“; არაბ. مريم (მარია); ბერძენ. Μαριάμ, მარია, Μαρία, მარია) — ახალი აპიანიშ ალებათ რდჷ იესო ნაზარეველიშ დიდა, ნამუთ თიში დაბადებაშ ჟამს იოსებიშ ჩილი რდჷ (მათე 1:18-20, ლუკა 1:35). ვაკანონიკური ნახანდეფიშ ალებათ თიში მასქერეფი ორდეს იოაკიმი დო ანა, უკულნეშის წიმინდეეფო მერჩქინელი. ლუკაშ სახარებაშ ალებათ მარიაქ ანგილოზი გაბრიელიშე გეგჷ მუში ინოხ იესოშ ენოსახუაშ გეშა შური წიმინდეშ მეშქაშალათ.

მარიამი ართართი არძაშე პატცემული წიმინდანიე ქირსიანულ სარწუმუობას, გჷშაკერძაფილო რომაალ კათოლიკეფს დო მართლმადიდებლეფს შქას. ქირსიანული თეოლოგიაშ ნორთი, ნამუთ მარიამს ოხჷ რჩქინელიე მუჭოთ მარიოლოგია. მარიამიშ თე ქიანაშ მოლინას მართლმადიდებელური, კათოლიკური დო ანგლიკენური ოხვამე ირ წანაშ 8 ეკენიას იშინუანს.

კატეგორია:ახალი აპიანიშ პერსონაჟეფი
ანა დოლიძე

**ანა დოლიძე** — ჯარალუაშ ინტერესიშ იურისტი საქორთუოშე. 2004-2006 წანეფს ანა დოლიძე რდჷ საქორთუოშ ადამიერეფიშ ნებეფიშ მათხილე მაჸონაფალი ორგანიზაციაშ - ახალნორდი იურისტეფიშ ასოციაციაშ პრეზიდენტი. დოლიძე ხანდენდჷ სამართალობურ რეფორმაშო, თხილანდჷ თარობაშ ტრანსპარანტულობას დო გამამინჯალას, ზისხირიშ სამართალიშ რეფორმას. დოლიძე წჷმარინუანდჷ ადამიერეფიშ ნებეფიშ გინომეტაფეფიშ ოკიბირალეფს სასამართლოს, მაგ.: ჟურნალისტი ირაკლი იმნაიშვილი, „ახნარებული მოსამართლეეფი“ (უჟინოში სასამართლოშ 4 მოსამართლეეფი, ნამუეფქჷთ ივარეს ჟინჭირაშ თუდო გინორინა) დო თამარ მაისურაძე, ართ-ართი თარი მოწმე პოლიციაშ მაღალ პოსტიშ კათაშ მეხჷ სანდრო გირგვლიანიშ ჸვილუაშ საქვარს). ანა დოლიძე რდჷ ოჯარალუ ყარაფიშ ლიდერი, ნამუთ ითხინდჷ სანდრო გირგვლიანიშ მაჸვილარეფიშ გამამინჯალაშა მეჩამას.

ანა დოლიძე თაშნეშე რდჷ ათე გჷშარჩქინელი ქორთული ორგანიზაციეფიშ სხუნუეფიშ მაკათური: საქორთუოშ მედიაშ სხუნუ, ვითოშწანურაშ გიშაჭანაფაშ კორპორაცია  საქორთუოს, პენიტენციარული დო დაკჷნებაშ აბანეფიშ ადამიერეფიშ ნებეფიშ მონიტორინგის ბუნა დო ადამიერეფიშ ტრეფიკინგი, დო ერუანული კომისია ტრეფიკინგიშ მეხჷ.   

ანა დოლიძე რე კავკაციას დო ცენტრალურ აზიას ადამიერეფიშ ნებეფიშ სფეროს პოპულარული სპიკერი დო ჭარუ.

## ჯარალუას გიშარჩქინეფი

დოლიძე ციტირაფილი რე: *ვოლ სთრით ჯორნალ*-ს (*the Wall Street Journal*), *ვოშინგტონ თაიმსი*-ს (the *Washington Times*), *ვოშინგტონ პოსტი*-ს (the *Washington Post*). 

ანა თაშნეშე რე ბრელი იურდიული პუბლიკაციაშ ავტორი, რადიო დო ტელე გჷნოჩამაშ მაკათური, გჷშაკერძაფილო თი პრობლემეფშენ, ნამუთ ორცხუ ადამიერეფიშ ალობეფს საქორთუოს დო ჸოფილი სხუნუეფიშ რსხუს. ანა დოლიძე ფშხირას მიშმუღჷ მუში თია პუბლიკაციაშა - *ერუანული ინტერესი* (the *National Interest*), საქორთუოში ირმარიელი ჟურნალშა - *ლიბერალი* (*Liberal*), ირთუთიერ ჟურნალშა - *სოლიდარობა* (იბჟინუაფუ საქორთუოშ ომბუდსმენშე), დო *ინტერნეიშენალ ლო ობზერვერი* (*International Law Observer*).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ინტერვიუ *ჯორჯიან თაიმსი*-წკჷმა (The Georgian Times) ჯიხაშ ახნარიშ გეშა; 
* სტატია  საქორთუოშ რეფორმეფიშენი
* სტატია საქორთუოშ პოლიტიკური სიტუაციაშ გეშა
* ინტერვიუ  ახალ დორცხუაფილი ოპროცესე გარიგებაშ სისტემაშ გეშა 

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ იურისტეფი
გოტფრიდ ლაიბნიცი

მინი|200პქ|გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიცი
**გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიცი** (დ. 1 მანგი, 1646, ლაიფციგი — გ. 14 გერგობათუთა 1716, ჰანოვერი) — გერმანალი ფილოსოფოსი დო მენცარი, მათემატკოსი, დიპლომატი, ფიზიკოსი, ისტორიკოსი, ოერეფოშქაშე დო საშურო სამართალიშ დოქტორი. თიქ დო ინგლისარ მენცარ ისააკ ნიუტონქ, ართიანშე ზოხორინელო, ოსხირი დინურღვეს მათემატიკაშ შანულამ დარგის — მათემატიკურ ანალიზის. ლაიბნიციქ ბრელი მათემატიკური ცნება დო სიმბოლო გამშეღჷ, ნამუსჷთ ასე ხოლო ირინუანა.თიში მუშაღალირი რე გომიარაფაშ (გამრავლებაშ) ( . ) დო გორთუალაშ ( : ) შანეფი
 
## რესურსეფი ინტერნეტის
* An extensive bibliography
* Internet Encyclopedia of Philosophy: "Leibniz" Douglas Burnham.
* Stanford Encyclopedia of Philosophy. Articles on Leibniz.
* George MacDonald Ross, *[http://etext.leeds.ac.uk/leibniz/leibniz.htm Leibniz] *, Originally published: Oxford University Press (Past Masters) 1984; Electronic edition: Leeds Electronic Text Centre July 2000

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:გერმანალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1646
კატეგორია:ნაღურა 1716
ქუცი (ჩანარი)

300px|thumb|რჩქვანილობური ქუცი
**ქუცი**, ვარ-და **კვადაცი** — (Hippophae rhamnoides) (ქორთულო: ქაცვი) შხირნოჸელამი ქვერჩხამი ჩანარი ფშატიშობურეფიშ ფანიაშე, სიმაღალათ 1,5-3,5 მ, ვანაფერო 10 მ. სიმაღალაშ ჯა რე. ფურცელეფი მორიგეობითი რე, კუნტა ყერწეფით, ღოზურ-ლანცეტა, ჟიშე მოცაშფერო-რუმე წვანე რე, თუდოშე მოვარჩხილიშფერო-ჩე. პეულეფი ჟირბინამი რე, პილაგანი ჯამიშობური, უფურცელე პეულიშოქუნალით.

ნაჸოფი წვენამი, ვარკალა, ნარინჯიშფერი, ყვითნელი ვარდა მოჭითე რე, სფეროშნერი ფორმაშ, მუკოჩანს ძალამ კუნტა ნაჸოფიშმიკამარგებუს, ნამუთ ფსქელო მიკოხე ნოჸელას. 

## გოფაჩუა
ქუცი ირდუ წყარმალპიჯეფს, გვალაშ სუკეფს, სუჯონეფს, სოდეთ შხირას იქიმინუ ძნელომიოულარი ჩანარეფი. გჷშაკერძაფილო ფართას რე გოფაჩილი ქუცი წყარმალუ რიონიშ დო ცხენწყარიშ ლეხერეფს, სოდე შილებე ქუციშ მასიურო ხაზჷრაფა.

## ქიმიური აკოდგინალუა
ნაჸოფეფი ოჭკომალო ირგჷ, მობჟე, დიდარი რე ვიტამინეფით ანანასიშ შურით. იკათუანს 3,5%-შა შანქარს, 2,6% ბჟეეფს, 8% ციმუამ ზეთეფს 300-450 მგ.% C-ვიტამინს, კაროტინს, B1, B2, BC (ნოშიშ(ფურცელიშ) მჟავა) დო E ვიტამინეფს. ნაჸოფიშა მიშმაულარი ზეთი მეურს ნანჭყოლიშ აკახორცაფალი წამალეფიშ ოკეთებელო.

## გიმორინაფა
ოკათე მედიცინას ქუციშ ნაჸოფეფს გჷმირინუანა მუჭოთ ჭუაკინმაღალარი, ყიაშ ოკურნალებერო დო სურავანდაშ აწმარინე ანჯას(საშუალებას). გჷმირინუაფუ ხოლო ქუციშ ფურცელეფი.  თენეფი იკათუანა 230-260 მგ.% C-ვიტამინს დო 10%-შა მათალუ ნაკათეფს. ჩქვალა შეჸელეფიშე დო ფურცელეფშე ეთმოჭოფუნა უჩა, დო ნაჸოფეფშე – ყვინთელ ოღაფალეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
იმერეთიშ ოკურნალებერი ფლორა 

კატეგორია:ბოტანიკა
ბარ-დეზ-ეკრენი

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ბარ-დეზ-ეკრენი
**ბარ-დეზ-ეკრენი** () — კონკა საფრანგეთიშ ალპეფს, ეკრენიშ მასივიშ უმაღალაში ჭურჭული. სიმაღალა — 4102 მ. კონკაშე იფაჩუ გინაჯინუ წყარმალუეფიშ დიურანსიშ დო იზერიშ ლეხერეფშა. ობჟათე სუკო კჷრდეამი რე, ოორუე — ჸინეფით რე ფორილი. თაქ იდვალუაფუ ჯიშთი ბლანი. მაართა ეშულაქ იხორციალჷ 1864 წანაშ 25 მანგის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კონკა ბარ-დეზ-ეკრენი  

კატეგორია:საფრანგეთიშ გვალეფი
კატეგორია:ალპეფი
ალაჰამბრა

thumb|300px|ალჰამბრა**ალჰამბრა** (ესპ. Alhambra, არაბ. الحمراء) — მავრიტანული პერიოდიშ არქიტექტურული ანსამბლი ობჟათე ესპანეთის, ნოღა გრანადაშ ბჟაეიოლ ნორთის, გალამ ტერასას. აკმოდირთუ მეჩეთიშე, დოხორეშე დო ჯიხაზურგაშე. ეკჷდილქ იჸუ XIV ოშწანურას, მუჭოთ მავრი მამართვალეფიშ რეზიდენციაქ დო წჷმარინუანს ისლამური არქიტექტურაშ მუზეუმს. მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა (კრიტერიუმი: I, III, IV).

## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალჰამბრა 
* ალჰამბრა
* ალჰამბრაშ ისტორია დო არქიტექტურა
* ალჰამბრაშ დო ხენერალიფეშ ისტორია დო ფოტოალბომი

[thumb|მარცხნივ|700px|<center>ალგამბრაშ პანორამა [სიერა-ნევადა (ესპანეთი)|სიერა-ნევადაშ გვალაშ ფონს]]

კატეგორია:ესპანეთი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის
ვალდესიშ ჩქონი

**ვალდესი** () – ჩქონი არგენტინაშ ატლანტიკურ წყარპიჯის. ფართობი – 3625 კმ². ჩქონიშ დიდი ტერიტორია უდუხორუ რე. კოკის მუდგაზმარენი ჯიმუამი ტობა რე, ნამუეფშეთ უდიდაში გეხვილჷ ზუღაშ დონეშე 40 მეტრათ გიმე. თენა რე ობჟათე ამერიკაშ არძაშე დაბალი ჭურჭული. 

1999 წანას ჩქონი მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა, მუში დიდარი ფაუნაშ გეშა. 

კოკიშ წყარპიჯის იდვალუაფუ ზუღაშ ძუძუშმაწუალეფიშ კოლონიეფი, მუჭომეფით რე ობჟათეშ ზუღაშ მუნჭყვი (Mirounga leonina) დო ჸუჯეფამი სელაპი  (Otariidae). ნუევოშ ჸუჯის ამხვადუნა ობჟათეშ ვერშაპი (Eubalaena australis). 

File:Southern right whale7.jpg
File:Tail of a whale near Valdes Peninsula.jpg
File:Halbinsel Valdes Pinguine.jpg

 

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვალდესიშ ჩქონი 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი არგენტინას
ალბაისინი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ალბაისინი
**ალბაისინი** () — ალმახანური ნოღა გრანადაშ (ესპანეთი) ართ-ართი რაიონი. ნოღაშ თე რაიონი 1994 წანაშე მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფშა (კრიტერიუმი I, III, IV). თეიშახ გრანადაშ ჟირი რაიონი უკვე რდჷ მიშაღალირი ერკებულშა (ალჰამბრა დო ხენერალიფე). 

## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Albayzín on ArchNet  
* მოსოფელიშ კულტურული მონძალა ალბაისინი 
* Albayzín in turgranada.es გრანადაშ პროვინციაშ ტურიზმიშ ოფიციალური საიტი 
* Albayzín in granada-in.com  
* Webcam Albayzín - Granada/Alhambra 

კატეგორია:ესპანეთი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის
ვეზერი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ვეზერი
**ვეზერი** () — წყარმალუ ობჟათე-ბჟადალ საფრანგეთის, წყარმალუ დორდონიშ მარძგვანი ნადუ, ნამუსჷთ ბიუგეშ კომუნაწკჷმა აკათუ. მუში სიგჷ 211 კილომეტრი რე. ოდუდეს ეჭოფუნს ცენტრალური მასივიშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის. ვეზერიშ თარი ნადუ რე კორეზე. 

ვეზერიშ ლეხერი ჩინებული რე მუში ფოქვეფიშ სისტემათ, ნამუეფით იკათუანს კჷრდეშ ხანტუობაშ მიარე მინუშის დო ჰომინიდეფიშ ნოსქილედეფს თაქნე იდვალუაფუ ლასკოშ ფათქვი ხოლო. 1979 წანას, იუნესკოქ ვეზერიშ ფოქვეფიშ სისტემა მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის 
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* World Heritage profile

კატეგორია:საფრანგეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:საფრანგეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის
ალბი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ალბი
**ალბი** (ჯვეში **ალბიგა**, ფარნგულო Albi) — საფრანგეთიშ ტარნიშ დეპარტამენტიშ თარი ნოღა ლანგედოკის. იდვალუაფუ წყარმალუ ტარნიწკჷმა გაბარს, 50 კმ-ს ტულუზაშე, დო ობჟათეშ დო ორლეანიშ რკინაშშარეფიშ ონასქვე ჭურჭულს წჷმარინუანს. ალბი მართუნს 6 კანტონს, ნამუთ 18 კომუნას იკათუანს, ედომუშამი მახორობა რე 67.729.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის 
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსები ინტერნეტში
* ნოღაშ ტურიზმიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ნოღაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* Albi official Website in french
* Archdiocese of Albi (Albia) – Article from the Catholic Encyclopedia 1908
* Albi  (in English)
* Photos of Albi

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის
ხენერალიფე

350პქ|მინი|მარჯვნივ|ხენერალიფე
**ხენერალიფე**  (, მოურს არაბ. Jannat al-'Arif‎‎ „არქიტექტორიშ ბაღი“) — XIII–XIV ოშწანურეფიშ გრანადაშ მამართვალი ნასრიდეფიშ დინასტიაშ ჸოფილი ნოღასგალენი რეზიდენცია. ხენერალიფეშ ბაღეფი იდვალუაფუნა სერო-დელ-სოლიშ გას. თეწკჷმა ხოლოს იდვალუაფუ ჯიხაზურგა ალჰამბრა დო ალბაისინიშ დოხორელი რაიონი, ნამუწკჷმა ართო 1984 წანას მიშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა, მუჭოთ „შქა ოშწანურეფიშ არაბული ომაფე რეზიდენციეფიშ ფასუგუდვალუ მაგალითი.“

## გალერეა

ფაილი:Spain Andalusia Granada BW 2015-10-25 15-39-55.jpg|პატიო-დე-ლა-ასეკია
ფაილი:Alhambra Garden.JPG|ხარდინ-დე-ლა-სულტანა
ფაილი:GRX Generalife Sultana 7712 5.JPG|შადრევანი სულთანის ბაღის


## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალჰამბრაშ დო ხენერალიფეშ ოფიციალური საიტი  ესპანური 

## სქოლიო


კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტფი ესპანეთის
ინდოეთიშ ოკიანე

**ინდოეთიშ ოკიანე** სიდიდათ მასუმა წყარიშ აუზი რე მოსოფელს დო დიხაუჩაშ ჟიპიჯიშ დოხოლაფირო 20%-ის ფორუნს. ოორუეშე ოთანჯჷ ობჟათე აზიას (ინდოეთიშ სუბკონტინენტის); ბჟადალშე არაბეთიშ ჩქონს დო აფრიკას; ბჟაეიოლშე მორჩილ აზიაშ ჩქონს, ინდონეზიაშ კოკეფს დო ავსტრალიას; ობჟათეშე ობჟათეშ ოკიანეს. ატლანტიშ ოკიანეშე 20° ბჟაეიოლს მერიდიანი რთჷნს, ნამუთ აგულაშ კოდმეშე ობჟათეჸურე მეჯარჯუნს, დო ხოლო რჩქალ ოკიანეშე 147° ბჟაეიოლიშ მერიდიანი. ინდოეთიშ ოკიანეშ არძაშ უმოსი ოორუე ჭურჭული სპარსეთიშ ჸუჯის დოხოლაფირო 30° ოორუეშ განედის რე.

ინდოეთიშ ოკიანე დახე 10 000 კმ-რე სიგანას აფრიკაშ ობჟათე ჭურჭულს დო ავსტრალიაშ შქას; თიშ ფართობი რე 73 556 000 კმ², ჭითა ზუღაშ დო სპარსეთიშ ჸუჯიშ მეკოროცხილო. ოკიანეშ მოცულობა გჷმოკოროცხუათ 292,131,000 კმ³ ოკო რდას. კოკეფი უმოსო მუკე-მუკე დვალირ კონტინენტეფიშ გოხოლუას რე. ოკიანეშ კოკი-ქიანეფი რე: მადაგასკარი (მოსოფელიშ სიდიდათ მაანთხა კოკი), კომორიშ კოკეფი, სეიშელიშ კოკეფი, მალდივიშ კოკეფი, მავრიკი დო შრი-ლანკა. ინდონეზია ოკიანეს ოთანჯჷ. ოკიანეშ, მუჭოთ სატრანზიტო შარაშ ნიშულობაქ, ბრელი კონფლიქტიშ მაძირაფუქ იჸუ. თიშ სიდიდაშ გეშა ნამთინ ქიანას თე ოკიანეშა ართპიროვნულ კონტროლქ ვაქიმინუ მა-19 ოშწანურაშახ, მუ ბორჯისჷთ დიდი ბრიტანეთიქ გინირთჷ დახე ნთელი ოთანჯე დიხეფიშ მადუდექ დო განმგებელქ.

250px|right|ინდოეთიშ ოკიანე

## რესურსფი ინტერნეტის
* The Indian Ocean and the Superpowers. Routledge. 1986. ISBN 0-7099-4241-9, 9780709942412
* NOAA In-situ Ocean Data Viewer  
* The Indian Ocean in World History: Educational Website, Interactive resource from the Sultan Qaboos Cultural Center
* The Regional Tuna Tagging Project-Indian Ocean with details of the importance of Tuna in the Indian Ocean.. 
* Detailed maps of the Indian Ocean 
* The Indian Ocean Trade: A Classroom Simulation 

კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანე
დროტნინგჰოლმი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|დროტნინგჰოლმი
**დროტნინგჰოლმი** (Drottningholm, შანენს „დიაფალიშ კოკის“) — შვედეთიშ ომაფე ფანიაშ ორდობაროკოშული რეზიდენცია, დვალირი მელარენიშ ტობას, კოკი ლოვიონს, სტოკჰოლმიშ ბჟადალშე. 

1981 წანაშე ომაფე ფანია ნანანოღაშე დროტნინგჰოლშა რე გინულირი.

## ისტორია

XVI ოშწანურას შვედეთიშ მაფა იუჰან III-ქ კოკი ლოვიონს მუში ჩილი კატერინა იაგელონკაშო დოკიდჷ ჯიხაზურგა.
1662 წანას დროტნინგჰოლმიქ დიჭუ. ართი წანაშ დუდის დიაფალ ჰედვიგა ელეონორაქ რეკონსტრუქცია გინოჭყვიდჷ დო ახალი დოხორეშ დოკიდუა ზოჯჷ.

დოხორეშ ემაკიდალი რდჷ ნიკომედუს ტესინი, მუში ღურაშ უკული (1682 წანა) მუში სქუა ტესინი. ოორუე ევროპას თენა რდჷ მაართა ნოღასგალენი რეზიდენცია, ნამუქჷთ დოკჷდილქ იჸუ ვერსალიშ სტილს, მარა ბერჯეკი კჷდალეფიშ, გოდოლეფიშ დო თეშ მანგური ატრიბუტეფიშ უმუშეთ, მუთ დჷმახასიათაფალი რდჷ შქაოშწანურეფიშ ჯიხადოხორეეფშო. 

## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი შვედეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Drottningholm Palace from the official website of the Royal Court of Sweden 
* The Royal Domain of Drottningholm – National Heritage Board
* Drottningholm Palace park's 360x180 degree panorama virtual tour at stockholm360.net

კატეგორია:ბაროკოშ არქიტექტურა
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი შვედეთის
ერსქემი

200px|მარჯვნივ
** ერსქემი**, მაჟიანერო **ერცქემი** *ფსიტი* (Rupicapra rupicapra) — ჩორქოამი ჩხოლარი ჩხოუშობრეფიშ ფანიაშე. რსხულიშ სიმაღალა მინდაოს 65-70 სმ, მენჯწკჷმა — 75-85 სმ. წონა 40 კგ-შა. რქალეფი უღუნა ფურსჷთ დო ხოჯისჷთ. გოფაჩილი რე ობჟათე ევროპას, მორჩილი აზიაშ ბჟაეიოლ ნორთის დო კავკაციაშ გვალეფს, საქორთუოს — კავკაციონს, თრიალეთის, გურია-აჭარას დო ლიხიშ ქჷნდჷრეფს. რჩქინელი გიმენგვარობეფშე საქორთუოს აფხვადუნა კავკაციური ერსქემი (Rupicapra rupicapra caucasica), ჭკომუნა ოდიარეს, კანკალეშა ქვერჩხიშ ყერტეფით დო ცხალით. მაკეობა 6 თუთაშა იგინძორებუ. რჩქვანილურო მესის ართ (კანკალეშა ჟირ) ქაცარს ხანს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ჩხოუშობრეფი