open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვროცლავი

**ვროცლავი** (  (*ვროცუავ*), , გერ. **ბრესლაუ** (, , , ) — სილეზიაშ ნანანოღა, პოლონეთიშ ართ-ართი უშხუაში (მახორობაშ მეჯინათ ქიანას მასუმა რე ვარშავაშ დო კრაკოვიშ უკული) დო არძაშე ჯვეში ნოღა რე, ნამუთ წყარმალუ ოდრაშ შქა მალობაშ ჟირხოლო წყარპიჯის იდვალუაფჷ, სილეზიაშ რზენს, ცენტრალური ევროპას, სუდეტიშ გვალეფიშ ობჟათეშე 40 კილომეტიშ მეძენას. ვროცლავიშ აგლომერაციაშ მახორობა დოხოლაფირო 1.25 მილიონი ადამიერს აკმადგინანს.

ვროცლავი რე სილეზიაშ დო თუდოლენი სილეზია ისტორიული ნანანოღა. ნოღაშ ისტორია 1000 წანაში უმოსი რე; შხვადოშხვა ბორჯის მიშმეშჷ პოლონეთიშ ომაფეშ, ბოჰემიაშ ომაფეშ, უნგრეთიშ ომაფეშ, ავსტრიაშ ჰაბსბურგეფიშ მონარქიაშ, პრუსიაშ ომაფეშ დო გერმანიაშ (ბრესლაუშ ჯოხოთ) ტერიტორიულ აკოდგინალუაშა, 1945 წანას, კჷნე პოლონეთიშ ნორთო გჷნირთუ ბრესლაუშ კონწარი ქართაშ, ნოღაშ ნორთობურო აკორაბადუაშ დო ნაცისტეფიშ კაპიტულაციაშ უკული.

ვროცლავი საუნივერსიტეტო ნოღა რე 130 000-შე უმოსი სტუდენტით, ნამუშით ართ-ართიო არძაშე ახალობაშე მორინელი ნოღა რე ქიანას. XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშე ვროცლავიშ უნივერსიტეტიქ (კინოხ გერმანული ბრესლაუშ უნივერისტეტი), გინაზათ ჩხორო ნობელიშ ლაურეატი დო ჯოხო აფჷ გოლაფირო დოგურაფაშ მაღალი დონეთ. ვროცლავს იდვალუაფუ ანდა ისტორიული ოქინაფუ, თინეფს შქას: ბაზარიშ თარი მოედანი, ტუმსკიშ კოკი, ჸოროფაშ ხინჯი, ვროცლავიშ ოპერა, ერუანული მუზეუმი დო იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშა მიშმალი ვროცლავიშ ოშწანურამი მაქდორი. თაშნეშე ვროცლავიშ ჯუკუეფი რენა თარი ტურისტული ოქინაფუეფი დო ნოღაშ სიმბოლო. ნოღას იდვალუაფუ ზოოპარკი, პოლონეთიშ უჯვეშაში ზოოლოგიური ბაღი.

GaWC-იშით ვროცლავი კლასიფიცირებული რე დაბაღებული გლობალური ნოღათ. შხირას მიშმურს მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე საუჯგუშო ოხორუე აბანეფშა. ვროცლავი რე ოკუჩხბურთე კლუბი „შლონსკ ვროცლავიშ“ ორენი დო 2012 წანაშ ევროპაშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატის მენძელენდჷ. 2016 წანას, ნოღა რდჷ ევროპაშ კულტურული დო მოსოფელშ კჷრიბიშ ნანანოღა, თაშნეშე მენძელენდჷ თეატრალური ოლიმპიადას დო ევროპაშ კინომატოგრაფიულ დოჯილდაფას. 2017 წანას, ნოღა მენძელენდჷ მოსოფელიშ ლაჸაფეფს. 2019 წანას, იუნესკოქ დასახელჷ ლიტერატურაშ ნოღათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პორტალი „Wratislaviae Amici"
* ვროცლავიშ პირველი საინფორმაციო პორტალი inPoland.net.pl 
* Municipal website    
* MPK (Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego)  
* Wroclaw City Breaks - Discover Wroclaw with Style!  
* Wroclaw Life. Travel, nightlife, photos. 
* Sense-of.com/Wroclaw - International Community of Wroclaw  
* Wroclaw Weekly 
* Concentration Camps in the Breslau district - 1940-1945 
* Virtual Wrocław  
* Wratislaviae Amici 
* Postindustrial Wroclaw  
* Dobre Info.pl - all about Wroclaw.   
* Postal History of Wroclaw 
* Doss.wroclaw.pl  
* Nasz-wroclaw.pl  
* TuWroclaw.com city life in internet 

## სქოლიო


კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ჸოფირ ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ სავოევოდეეფიშ ადმინისტრაციულ ცენტრეფი
კატეგორია:თუდოლენი სილეზიაშ სავოევოდეშ ნოღეფი
შჩეჩინი

**შჩეჩინი** ( ,  ), 1945 წანაშახ **შტეტინი** ( ) — ნოღა პოლონეთიშ ოორუე-ბჟადალშე, იდვალუაფუ გერმანიაწკჷმა ხურგიშ გოხოლუას, ბჟადალი პომერანიაშ სავოევოდეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფჷ ვარშავაშ ოორუე-ბჟადალშე 566 კილომეტრიშ მეძენას 

მეძობელო მადვალუ სვინოუისცეწკჷმა ართო, ბალტიაშ ზუღას ქიანაშ უშხუაშ ონიშოლს აკმოქიმინჷნს; თაშნეშე ნოღა ქიანაშ ხერეჭუაშ (კერზოთ, ნაფთობქიმიაშ დო მანქანაშაკოგაფაშ) ცენტრი რე. შჩეჩინიშ გოხოლუას იდვალუაფუ გოლენიუვიშ აეროდრომი, ნოღაშ ტერიტორიას რე ტობა დომბე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღა შჩეჩინიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* შჩეჩინიშ ოფიციალური ინტერნეტ პორტალი


კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ჸოფილი ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ სავოევოდე ცენტრეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ ონიშოლეფი
კატეგორია:ბალტიაშ ზუღაშ ონიშოლეფი
ჟელონა-გურა

**ჟელონა-გურა** (, ; ; ; ) — ნოღა პოვიატიშ ნებეფით პოლონეთიშ ბჟადალშე, ლუბუშიშ სავოევოდეშ უკაბეტაში ნოღა დო ჟირი ადმინისტრაციული ცენტრიშე (სეიმიკი) ართ-ართი, სავოევოდეშ დუდოზოჯუშ ორგანოეფიშ დო მარშალიშ ცენტრი. ნოღა იდვალუაფჷ ვარშავაშ ბჟადალშე 454 კილომეტრიშ მეძენას.
thumb|right|250px|რატუშა

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Grünberg church records of births, marriages and deaths since 1582
*Municipal website
*Zielona Góra University
*Jewish Community in Zielona Góra on Virtual Shtetl
*The Death March through Zielona Góra to Volary , at Yad Vashem website
*Grünberg Notgeld (emergency banknotes) depicting various episodes from the region's history.


კატეგორია:გერმანიაშ ჸოფილი ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
ტორუნი

**ტორუნი** ( , ) — ნოღა პოლონეთიშ ოორუეშე, წყარმალუ ვისლაშ წყარპიჯის. ნიკოლაი კოპერნიკიშ ოდაბადე, ნოღაშ ისტორიული ნორთი მიშმურს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა. 

ტორუნიშ სავოევოდეშ (1975—1998 წწ.) დო პომერანიაშ სავოევოდეშ (1921—1939) ჸოფილი ნანანოღა, 1999 წანაშე კუიავია-პომერანიაშ სავოევოდეშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე. იდვალუაფჷ ვარშავაშ ოორუე-ბჟადალშე 262 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* VisitTorun.PL — ინგლისურნინამი ვებ-ხასჷლა ტორუნიშ დო თიში ოქინაფუეფიშ გეშა
* ტორუნი მოშარეშ ბლოგის


კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჰანზა
კატეგორია:გერმანიაშ ჸოფილი ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ სავოევოდე ცენტრეფი
გოჟუვ-ველიკოპოლსკი

**გოჟუვ-ველიპოლსკი** (), 1945 წანაშახ **ლანდსბერგ-ან-დერ-ვარტე** () — ნოღა პოლონეთიშ ბჟადალშე, წყარმალუ ვარტაშ წყარპიჯის. ლუბუშიშ სავოევოდეშ ართ-ართი ადმინისტრაციული ცენტრი ჟელონა-გურაწკჷმა ართო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გოჟუვ-ველიკოპოლსკი (ოფიციალური ვებ-ხასჷლა)

*
კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ჸოფილი ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ სავოევოდე ცენტრეფი
ბიდგოშჩი

**ბიდგოშჩი** (,  — **ბრომბერგი**) — ნოღა პოლონეთიშ ოორუე-ბჟადალშე, კუიავია-პომერანიაშ სავოევოდეშ ართ-ართი ადმინისტრაციული ცენტრი ტორუნიწკჷმა ართო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ბიდგოშჩიშ გეშა რუსულ ნინაშა
* ნოღაშ ინტერნეტ-პორტალი


კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ სავოევოდე ცენტრეფი
ბრნო

**ბრნო** ( ), გერმანული *ბრიუნი* () — სტატუტური ნოღა ჩეხეთიშ რესპუბლიკას, მორავიაშ ისტორიულ რეგიონს, წყარმალუეფიშ სვიტავაშ დო სვრატკაშ ართიანშა ინოკათუაშ აბანიშ გოხოლუას. ობჟათე მორავიაშ აკანიშ დო ნოღა ბრნოშ ადმინისტრაციული ცენტრი; მორავიაშ ჸოფილი ნანანოღა (1641—1928/49). ნოღა ვითოშწანურაშ უმოსი ისტორიათ.

ჩეხეთიშ სიკაბეტათ მაჟირა ნოღა, პრაღაშ უკული, ნამუთ ნოღაშე 205 კილომეტრის იდვალუაფჷ, მორავიაშ უშხუაში ნოღა. ქიანაშ სიკაბეტათ მასუმა დო მორავიაშ მაჟირა ონოღე აგლომერაცია (ნანანოღაშ დო ოსტრავაშ უკული).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ბრნოშ ოფიციალური ტურისტული პორტალი
* 


კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ცემტრეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტი

**ფრიდრიხ ვილჰელმ ჰენრიხ ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტი** (გერმ. Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander von Humboldt; დ. 14 ეკენია, 1769, ბერლინი, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 6 მესი, 1859, ბერლინი, პრუსია, გერმანიაშ კონფედერაცია) — გერმანალი გეოგრაფი, ბიოლოგი, ბოტანიკოსი დო ფიზიკოსი, პრუსიალი პოლიტიკოსიშ, დიპლომატიშ, ფილოსოფოსიშ დო ლინგვისტიშ ვილჰელმ ფონ ჰუმბოლდტიშ ჯიმა. გურაფულენდჷ ოდერიშ ფრანკფურტიშ, გეტინგენიშ დო ბერლინიშ უნივერსიტეტეფს. იშარალჷ საფრანგეთის, ნიდერლანდეფს, ინგლისის, ცენტრალურ დო ობჟათე ამერიკას, რუსეთის. გიმირკვიუ შხვადოშხვა რეგიონეფიშ გეოგრაფია, გეოლოგია, კლიმატოლოგია, მეტეოროლოგია, ზოოლოგია, ბოტანიკა. ჰუმბოლდტიქ მუში რკვიებეფი ეჭარჷ  მენცარულ ნაჭარეფს. ჰუმბოლდტიშ არძაშე უმოსო ჩინებული მენცარული ნახანდი რე "კოსმოსი", ნამუთ ბერლინიშ უნივერსიტეტის ჰუმბოლდტიშ ნაკითხირი ლექციეფიშ კოლექცია რე. ჰუმბოლდტი ბიოგეოგრაფიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი რე. ჰუმბოლდტიქ მიშეღჷ დიდი თია მეტეოროლოგიური დო გეომაგნიტური მონიტორინგიშ გოვითარაფაშა. ჰუმბოლდტიქ წჷმარინუ იდეა ნამუშ მეჯინათ რეგიონეფი (გიშაკერზაფილო აფრიკა დო ობჟათე ამერიკა), ნამუეფი ატლანტიშ ოკიანეს ომძღჷ, ართ პერიოდის გოართოიანაფილი ტერიტორია რდჷ. ჰუმბოლდტიქ ანტიკური ბერძენული პერიოდიშე მიშეღჷ დო მუშ მენცარულ ნაჭარეფს გჷმირინუ ტერმინი *კოსმოსი*. ჰუმბოლდტი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. ალექსანდერ დო ვილჰელმ ჰუმბოლდტეფიშ ჯოხონობაშ რე ბერლინიშ უნივერსიტეტი. ალექსანდერ ჰუმბოლდტიშ ჯოხონობაშ რე შხვადოშხვა გეოგრაფიული, გეოლოგიური დო ასტრონომიული ობიექტი. ალექსანდერ ჰუმბოლდტიშ ღურაშ უკულ ჰუმბოლდტიშ კოლეგეფქ დარსხუეს ჰუმბოლდტიშ ჯოხონობაშ ფონდი.

## ლიტერატურა
* Kellner, Lotte. Alexander von Humboldt. New York: Oxford University Press 1963.
* Botting, Douglas. Humboldt and the Cosmos. New York: Harper & Row Publishers 1973.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1769
კატეგორია:ნაღურა 1859
პოზნანი

**პოზნანი** ( , ,  პოიზნი) — ნოღა ბჟადალ პოლონეთიშ ცენტრალურ ნორთის, წყარმალუ ვარტაშ წყარპიჯის, ველიკოპოლსკიშ სავოევოდეშ ნანანოღა. მახორობაშ მეჯინათ პოლონეთიშ ნოღეფს შქას მახუთა რე (532,048 მახორუთ 2020 წანაშ მუნაჩემეფით). იდვალუაფუ ვარშავაშ ბჟადალშე 310 კილომეტრიშ მეძენას.

შხუ ოვაჭარე, ოხერეჭე დო ოგონათუე ცენტრი პოლონეთიშ ბჟადალშე. გოვითარაფილი რე მანქანაშაკოგაფა, ოჭკომალიშ, რეზინიშ,პარფიუმერიაშ, სარკეშ დო ხერეჭუაშ ქექე დარგეფი. ნოღას რე ოერეფოშქაშე აეროპორტი, უნივერსიტეტი, სამედიცინე უნივერსიტეტი, თეატრეფი (თინეფს შქას ოპერაშ); ირწანას ომანჯებუ ოერეფოშქაშე ბაზრობეფი.

1997 წანას მენაღებჷ ნოღაშ გერბის გჷმოხანტილი რე, ნოღაშ შურიელი მათხილუეფი —პეტრე დო პავლე მოშქვაფირეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the City


კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ სავოევოდინე ცენტრეფი
პლზენი

**პლზენი** ( [ˈpl̩zɛɲ],  [ˈpɪlzən]) — ჩეხეთიშ სიკაბეტათ მაანთხა ნოღა. სტატუტური ნოღა, მუნიციპალიტეტი გოძინელი ხემანჭუაფათ, პლზენიშ აკანიშ დო ნოღა პლზენიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. თაშნეშე პლზენს იდვალუაფჷ ოორუე პლზენიშ დო ობჟათე პლზენიშ რაიონეფიშ ადმინისტრაციული ორგანოეფი. პლზენი იდვალუაფჷ ოთხი წყარმალუშ (მჟე, რადბუზა, უგლავა დო უსლავა) აკოკათუას, ნამუეფჷთ ართო გჷთმაჭყანა წყარმალუ ბეროუნკას.

პლზენი — ბჟადალი ბოჰემიაშ ოხერეჭე, კომერციულო, კულტურული დო ადმინიატრაციული ცენტეი. ლუდოხაშუშ ცენტრი.

1993 წანაშ 31 მესიშე, ნოღა პლზენიშ რომაულ-კათოლიკური ეპარქიაშ ცენტრი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ნოღა პლზენიშ ეჭარუა // *sumava*.*com*

*
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ცენტრეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
ლიბერეცი

**ლიბერეცი** (), ჸოფილი *რაიხენბერგი* () — სტატუტური ნოღა ჩეხეთის, წყარმალუ ნისა-ლუჟიცაშ წყარპიჯის, ლიბერეციშ აკანიშ დო ლიბერეციშ რაიონიშ ადმინიატრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ლიბერეციშ ვებ-კამერა

*
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ცენტრეფი
ოლომოუცი

**ოლომოუცი** (), *ოლმიუცი* () — სტატუტური ნოღა ჩეხეთის, ოლომოუციშ აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

ნოღა იდვალუაფჷ ჩეხეთიშ ბჟაეიოლშე, მორავიაშ ისტორიული რეგიონიშ ცენტეის,  წყარმალუ მორავაშ ჟირხოლო წყარპიჯის.

ნოღაქ დირსხჷ 1253 წანას. მუშ ბორჯის მორავიაშ სახენწჷფოშ ნანანოღა რდჷ. ჩეხეთიშ ართ-ართი უჯვეშაში ნოღა დინდარი კულტურული რინათ. ოლომოუციშა უჯოხონა მაჟირა პრაღა, ელაზჷმაფათ უმოსი რჩქალი რე. ნოღას იდვალუაფჷ არქიეპისკოპოსიშ რეზიდენცია, ქიანაშ მაჟირა უჯვეშაში უნივერსიტეტი (პალაცკიშ უნივერსიტეტი), ჩეხეთიშ ოურდუმე ოსქირონე ჯარიშ დო  ნთელ რანწკი კულტურული დო სახენწჷფო დჷნაწესებუეფიშ ორენი. ნოღაშ მიკმანჭაფუ — შადრევანამი ფართო მოედანეფი, ნამუეფქჷთ აკიგჷ XVIII ოშწანურას ბაროკოშ სტილით.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* საინფორმაციე პორტალი ოლომოუციშ გეშა  
* ოლომოუციშ პორტალი  


კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ცენტრეფი
ლუი აგასისი

**ჟან ლუი რუდოლფ აგასისი** (ფრანგ. Jean Louis Rodolphe Agassiz; დ. 28 მესი, 1807, მოტიე, ფრიბურიშ კანტონი, შვეიცარია — ღ. 14 ქირსეთუთა, 1873, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — შვეიცარიას დუნაბადჷ ამერიკალი ბიოლოგი დო გეოლოგი. გურაფულენდჷ ერლანგენიშ დო მიუნხენიშ უნივერსიტეტეფს. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ ერლანგენიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ნევშატელიშ უნივერსიტეტის, ორთაშობური ისტორიაშ პროფესორო. 1847 წანას აგასისიქ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ამერიკაშა მიდართჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის აგასისიქ იმუშუ ზოოლოგიაშ დო გეოლოგიაშ პროფესორო. ჰარვარდის მუშობაშ ბორჯის აგასისი რდჷ უნივერსიტეტიშ ლოურენსიშ მენცარობაშ სკოლაშ დირექტორი დო დარსხუ ზოოლოგიაშ მუზეუმი. ლუი აგასისიქ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია ზოოლოგიაშ, გეოლოგიაშ დო გლაციოლოგიაშ გოვითარაფაშა. აგასისი რდჷ გლაციოლოგიაშ მენცარობაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. აგასისიქ მიშეღჷ დიდი თია იქთიოლოგიური კლასიფიკაციაშ გოვითარაფაშა. ლუი აგასისის ჩარლზ დარვინიშ ევოლუციაშ თეორიაშ ვაჯერდჷ დო რდჷ კრეაციონიზმიშ დო მენცარული რასიზმიშ პროპონენტი. აგასისიშ ჸათე იდეეფქ დიდი ზარალი მიორინუ თიშ მენცარული რეპუტაციას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლუი აგასისი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* Works by Louis Agassiz online at the Biodiversity Heritage Library.
* "Geographical Distribution of Animals" , by Louis Agassiz (1850)
* National Academy of Sciences Biographical Memoir
* Agassiz, Louis (1863) ''Methods of study in natural history''  – (Linda Hall Library)

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი გეოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1807
კატეგორია:ნაღურა 1873
კარლოვი-ვარი

**კარლოვი-ვარი** (), კინოხ — **კარლსბადი** (, „*კარლიშ აბანო“*), — საკურორტე სტატუტური ნოღა ჩეხეთიშ რესპუბლიკას, იდვალუაფჷ ბოჰემიაშ ისტოეიული რეგიონიშ ბჟადალშე, წყარმალუეფი ოგრჟეშ, როლავაშ დო ტეპლაშ აკოკათუას. ჯოხოქ გიადჷ კარლ IV ლუქსემბურგალიშ პატიოცემელო. 2021 წანაშე  იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მიშმურს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* საინფორმაციე ხასჷლა კარლოვი-ვარიშ გეშა 


კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ კურორტეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ცენტრეფი
ჰავირჟოვი

**ჰავირჟოვი** ( , ) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთიშ რესპუბლიკაშ ბჟაეიოლშე, მორავია-სილეზიაშ აკანს. სიკაბეტათ კარვინაშ რაიონიშ უშხუაში დო აკანიშ მაჟირა ნოღა (ოსტრავაშ უკული). თაშნეშე ჰავირჟოვი — ჩეხეთიშ უშხუაში ნოღა რე, ნამუთ რაიონული ცენტრი ვა რენ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

__NOTOC__


კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:მორავია-სილეზიაშ აკანიშ ნოღეფი
იიჰლავა

**იიჰლავა** (, ) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, იდვალუაფჷ წყარმალუ იიჰლავაშ წყარპიჯის, ვისოჩინაშ აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. სატრანსპორტე ნოსქვი. გოვითარაფილი რე ტექსტილი, ოჭკომალიშ ხერეჭუა, ჯა-ტყაშ დამუშება დო მანქანაშაკოგაფა; საავტომობილე დიზელიშ დო რადიომასინთუშ (ქარხანა „Tesla") წარმება. ნოღას იმანჯებჷ დოკუმენტური ფილმეფიშ ოერეფოშქაშე ფესტივალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* იიჰლავაშ ოერეფოშქაშე ფესტივალი  


კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ცენტრეფი
სიაოსი სოვალენი

მინი|სიაოსი სოვალენი
**სიაოსი სოვალენი** (დ. 28 ფურთუთა, 1970) — ტონგაშ ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი დო განათებაშ მინისტრი. ტონგაშ ომაფეშ ვიცე პრემიერ-მინისტრი 2014-2017 წანეფს ტონგაშ ომაფეშ პარლამენტიშ დეპუტატი.

## რესურსები ინტერნეტში
* parliament.gov.to 

კატეგორია:დუნაბადი 1970
უსტი-ნად-ლაბემი

**უსტი-ნად-ლაბემი** (მინშა — **უსტი-ნად-ლაბოი**;  — *უსტი-ნად-ლაბე*, ჸოფ. , **აუსინგი**) — სტატუტური ნოღქ ჩეხეთიშ ოორუეშე, წყარმალუ ბილინაშ ლაბუშა ინაკათუშ აბანს, უსტეციშ აკანიშ დო უსტი-ნად-ლაბემიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. შანულამი რკინაშარაშ ნოსქვი (მაგისტრალი პრაღა — დრეზდენი — ბერლინი დო შხვ.) დო ოწყარმალონე ონიშოლი. ფართობი — 93,9 კმ². ნოღა ირთჷ 4 რაიონო: ნეშტემიცე (*Neštěmice*), სევერნი ტერასა (*Severní Terasa*), სტრჟეკოვი (*Střekov*), ცენტეუმი (*Centrum*).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ტურისტული ინფორმაცია უსტი-ნად-ლაბემიშ გეშა 


კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ნოღეფი
კატეგორია:უსტეციშ აკანიშ ნოღეფი
მოსტი

**მოსტი** (), ჸოფ. **ბრიუქსი** (; ) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთის, უსტეციშ აკანს, წყარმალუ ბილინაშ წყარპიჯის, რუდნიე გორიშ მიოლუს, პრაღაშ ოორუე-ბჟადალშე 85 კილომეტრიშ მეძენას, გერმანიაშ ხურგიშე — 20 კმ.  მოსტიშ რაიონიშ ადმინიატრაციული ცენტრი. ფართობი 86,94 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* მოსტიშ ვებ-კამერა


კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ნოღეფი
კატეგორია:უსტეციშ აკანიშ ნოღეფი
კლადნო

**კლადნო** () — სტატუტური ნოღა ჩეხეთის ცენტრალური ბოჰემიაშ აკანს, მუნიციპალიტეტი გოძინელი ხემანჭუაფათ დო კლადნოშ რაიონიშ ადმინიატრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტი
* 

*
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ცენტრალური ბოჰემიაშ აკანიშ ნოღეფი
მლადა-ბოლესლავი

**მლადა-ბოლესლავი** (), ჸოფ. *იუნგბუნცლაუ* () — სტატუტური ნოღა ჩეხეთის, ცენტრალური ბოჰემიაშ აკანიშ ტერიტორიას.  მლადა-ბოლესლავიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მუნიციპალიტეტი გოძინელი ხემანჭუაფათ. წყარმალუ იიზერაშ კვარჩხან წყარპიჯის, პრაღაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე 50 კილომეტრიშ მეძენას. რკინაშარაშ ნოსქვი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* https://www.youtube.com/boleslavica
* ნოღა მლადა-ბოლესლავიშ ვებ-კამერა, მიოჯინი სტარომესტაშ მოედანშა

*
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ცენტრალური ბოჰემიაშ აკანიშ ნოღეფი
ჰრადეც-კრალოვე

**ჰრადეც-კრალოვე** (, ), ისტორიული გერმანული ჯოხო *კიონიგგრეცი*, , ვარ-და, უმოსი კინოხიანი, *კიონიგინგრეცი*, ) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთის, წყარმალუეფიშ ლაბაშ (ელბაშ) დო ორლიცაშ აკოკათუაშ აბანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ტურისტული ინფორმაცია ჰრადეც-კრალოვეშ გეშა   
* ნოღა ჰრადეც-კრალოვეშ ისტორია   
* ვირტუალური ექსკურსია ჰრადეც-კრალოვეს  
*სტატია ჰრადეც-კრალოვეშ გეშა  

*
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ცენტრეფი
კატეგორია:ჰრადეც-კრალოვეშ აკანიშ ნოღეფი
ჩესკე-ბუდეიოვიცე

**ჩესკე-ბუდეიოვიცე** (, IPA: ; ; თაშნეშე შილებე ტრანსკრიფცია გეჸვენჯი ფორმათ **ჩესკე-ბუდე'იოვიცე**, თაშნეშე ლიტერატურას აფხვადჷნა **ჩეხეთიშ ბუდეიოვიცი**) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთიშ ობჟათეშე, მუნიციპალიტეტი გოძინელი ხემანჭუაფათ, ობჟათე ბოჰემიაშ აკანიშ დო ჩესკე-ბუდეიოვიცეშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფჷ წყარმალუეფიშ ვლატავაშ დო მალშეშ აკოკათუაშ აბანს.

## რესურსეფი ინყერნეტის
* 
* ვირტუალური ექსკურსია ჩესკე-ბუდეიოვიცეს


კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ცენტრეფი
კატეგორია:ობჟათე ბოჰემიაშ აკანიშ ნოღეფი
ზლინი

**ზლინი** ( ) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთის, მორავიაშ ისტორიულ რეგიონს.
ზლინიშ აკანიშ დო ზლინიშ რაიონიშ ნანანოღა.

1949-1989 წანეფს ჯოხოდჷ **გოტვალდოვი** ( ), კლემენტ გოტვალდიშ პატიოცემელო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*Public Transport Official Site
*http://www.tomasbata.com
*Aviation company Zlin Aircraft a.s. established by T. Bata 1934
*Zlinternational  is an internet portal for internationals in Zlin founded by Erasmus students studying at the Tomas Bata University
*history of Zlin, old photos and postcards

*
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ცენტრეფი
კატეგორია:ზლინიშ აკანიშ ნოღეფი
პარდუბიცე

**პარდუბიცე** (მოჯვ. **პარდუბიცი**, , ) — სტატუტური ნოღა ცენტრალურ ჩეხეთის, წყარმალუეფიშ ლაბეშ დო ჰრუდიმკაშ აკოკათუაშ აბანს, პრაღაშ ბჟაეიოლშე 104 კილომეტრიშ მეძენას, პარდუბიცეშ აკანიშ დო რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*   
* პარდუბიცეშ უნივერსიტეტიშ ვებ-ხასჷლა  
* პარდუბიცეშ ჰოკეიშ კლუბი
* ტურისტული ინფორმაცია პარდუბიცეშ გეშა 


კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ აკანეფიშ ცენტრეფი
კატეგორია:პარდუბიცეშ აკანიშ ნოღეფი
იქთიოლოგია

**იქთიოლოგია** (ბერძ. ἰχθύς - "ჩხომი"; დო λογία - "დოგურაფა", "რკვიება") რე ზოოლოგიაშ დარგი, ნამუთ გურაფულენს ჩხომეფს, ჩხომეფიშ გვარობეფს, თინეფიშ სტრუქტურას, ისტორიას, გოვითარაფაშ ეტაპეფს, გოფაჩუაშ არეალს დო შხვა.

## იქთიოლოგიური ორგანიზაციეფი დო ჯარალუეფი
* American Fisheries Society
* American Society of Ichthyologists and Herpetologists
* North American Native Fish Association
* Ichthyological Society of Hong Kong

## მენცარული ჟურნალეფი იქთიოლოგიაშ გეშა

## გიშარჩქინელი იქთიოლოგეფი
* ალექსანდერ აგასისი
* ლუი აგასისი
* ჯერალდ რობერტ ალენი
* აკიჰიტო
* პეტერ არტედი
* ჰერბერტ აქსელროდი
* ჯორჯ ალბერტ ბულენჯერი
* ჟორჟ კიუვიე
* ფრენსის ბიუკენენ-ჰამილტონი
* ჰენრი უიდ ფაულერი
* სამუელ გარმანი
* ჯონ რიჩარდსონი
* სიგეჰო ტანაკა
* გილბერტ პერსი უიტლი
* ლევ ბერგი
* დევიდ სტარ ჯორდანი
* პეტრე სიმონ პალასი
* ფრენსის დეი

## ლიტერატურა
* Nelson, Joseph S (2006) Fish of the World. Wiley. ISBN 0-471-25031-7.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Brian Coad's Dictionary of Ichthyology
* Ichthyology Web Resources
* List of Ichthyologists 

კატეგორია:იქთიოლოგია
ოპავა

**ოპავა** ( , , ), *ტროპაუ* (, , ) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთის, მორავია-სილეზიაშ აკანს, წუარმალუ ოპავაშ (ოდრაშ ნადუ) ჟირხოლო წყარპიჯის. ოპავაშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ფართობი — 90,6 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოპავაშ ახალი ამბეეფი 

*
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:მორავია-სილეზიაშ აკანიშ ნოღეფი
კარვინა

**კარვინა** (, , ტრად. ) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთიშ მორავია-სილეზიაშ აკანს, პოლონეთიშ ხურგიშ გოხოლუას. იდვალუაფჷ წყარმალუ ოლშეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:მორავია-სილეზიაშ აკანიშ ნოღეფი
უილარდ ლიბი

**უილარდ ფრენკ ლიბი** (ინგლ. Willard Frank Libby; დ. 17 ქირსეთუთა, 1908, გრანდ-ველი, კოლორადო, ააშ — ღ. 8 ეკენია, 1980, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოს-ქიმიკოსი, მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია რადიონოშქერბადული დოთარიღაფაშ გოვითარაფაშა 1949 წანას. ჸათეშ გეშათ ლიბიქ 1960 წანას მიპალუ ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1960 წანას. რადიონოშქერბადული დოთარიღაფაქ მახვამილუ რევოლუცია არქეოლოგიაშ დო პალეონტოლოგიაშ დარგეფს. ლიბიქ მუშ მენცარული რკვიებეფით ოძირუ ნამდა შილებედჷ ტრიტიუმიშ გიმორინაფა ხოლო წყარიშ დოთარიღაფაშო.

უილარდ ლიბი გურაფულენდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი), სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ქიმიას, 1933 წანას. ჸათე პერიოდის ლიბიქ გიმირკვიუ შხვადოშხვა რადიოაქტიური ელემენტეფი დო გეიგერიშ ელექტრონული ინსტრუმენტიშ გიმორინაფათ ზიმუ სუსტი ორთაშობური დო ხელუანური რადიოაქტივობა. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ლიბი ოკათუდჷ მანჰეტენიშ პროექტის, სოდეთ დიდი თია მიშეღჷ აირეფიშ დიფუზიაშ პროცესეფიშ რკვიებაშა. ლჷმაშ თებაშ უკულ უილარდ ლიბი მუშენდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ ატომური რკვიებეფიშ ინსტიტუტიშ პროფესორო. ლიბიქ ჸათაქ გიმოგონჷ ორგანული ნიფთიერებეფიშ დოთარიღაფაშ ტექნიკა ნოშქერბადი 14-იშ გიმორინაფათ. 1950 წანაშე ლიბი მუშენდჷ ამერიკაშ ატომური ენერგიაშ კომისიას. 1950-იან წანეფს ლიბი, ედვარდ ტელერიწკჷმა ართო, რდჷ წყარბადიშ ბომბიშ გოვითარაფაშ დო ატმოსფერული ატომური ტესტირაფაშ პროპონენტი. 1959 წანას უილარდ ლიბიქ ომუშებუშა კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშა (ლოს-ანჯელესი) გეგნორთჷ, სოდეთ იმუშუ 1976 წანაშა. 1962 წანაშე ლიბი რდჷ უნივერსიტეტიშ გეოფიზიკაშ დო პლანეტარული ფიზიკაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი. უილარდ ლიბი რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ, ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ დო ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ მაკათური. 1957 წანას ფრანკლინიშ ინსტიტუტიქ ლიბის გინოჩჷ ელიოტ კრესონიშ მენდალი, ამერიკაშ ქიმიაშ ჯარალუაქ ლიბის გინოჩჷ უილარდ გიბსიშ პრემია (1958). 1959 წანას ლიბიქ მიპალუ ალბერტ აინშტაინიშ პრემია.

## ლიტერატურა
* Magill, Frank N. (1989). The Nobel Prize Winners, Chemistry 1938–1968. Pasadena, California: Salem Press. ISBN 978-0-89356-561-9.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* უილარდ ფრენკ ლიბი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1908
კატეგორია:ნაღურა 1980
ფრიდეკ-მისტეკი

**ფრიდეკ-მისტეკი** ( , ჸოფ. ) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთიშ ბჟაეიოლშე, მორავია-სილეზიაშ აკანს, ბესკიდეფიშ ლაკადას, წყარმალუეფი ოსტრავიცეშ დო მორავკაშ აკოკათუაშ აბანს. ფრიდეკ-მისტეკიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ონტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  (ჩეხ., ინგლ., გერმ., პოლ.)

__NOTOC__

კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:მორავია-სილეზიაშ აკანიშ ნოღეფი
პრშეროვი

**პრშეროვი** ( , ჸოფ. ) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთიშ ბჟაეიოლშე, მორავიაშ ისტორიულ რეგიონს, ოლომოუციშ აკანიშ პრშეროვიშ რაიონს. იდვალუაფჷ წყარმალუ ბეჩვაშ წყარპიჯის, ჰანაშ ოლქი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პრშეროვიშ ისტორიაშ გეშა ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* პრშეროვიშ დოხორეშ ისტორია 

კატეგორია:ოლომოუციშ აკანიშ ნოღეფი
კატეგორია:მორავია
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
პროსტეიოვი

**პროსტეიოვი** ( , ჸოფ.  — **პროსნიცი**) — სტატუტური ნოღა ჩეხეთიშ ბჟაეიოლშე, მორავიაშ ისტორიულ რეგიონს, ოლომოუციშ აკანიშ პროსტეიოვიშ რაიონს. იდვალუაფჷ ჰანაშ ისტორიულო ოლქის. ოლომოუციშ ობჟათე-ბჟადალშე 18 კილომეტრიშ მალობას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* პროსტეიოვი — სტატია პრაღაშ გეშა ტურისტულ პორტალს.

კატეგორია:ჩეხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:მორავია
კატეგორია:ჩეხეთიშ სტატუტური ნოღეფი
კატეგორია:ოლომოუციშ აკანიშ ნოღეფი
კოლონოსკოპია

**კოლონოსკოპია**, **კოლოსკოპია** რე ენდოსკოპიური პროცედურა შხუ ფაშიშ ორკვიებელო. კოლონოსკოპიაშ ბორჯის გიმორინუაფჷ ვიდეო-კამერა, ნამუთ შხუ ფაშიშა მიშმაჸუნა ანუსიშე. კოლონოსკოპია გიმირინუაფჷ შხუ ფაშიშ პოლიპეფიშ, კიბოშ დო შხვა ლახარეფიშ დიაგნოსტიკაშო. პროცედურაშ ბორჯის შილებე იკეთინას ბიოფსიაქ ხოლო. ბიოფსიათ მეღებული მასალა უკულ იჯღონჷ ლაბორატორიაშა, სოდეთ თის მიკროსკოპიშ გიმორინაფათ ირკვიენა. კოლონოსკოპიაშ ბორჯის შილებე მიკიჭკირას არძაშე უჭიჭაშ პოლიპეფქ ხოლო. პოლიპი შილებე კანცეროგენული რდას. პოლიპეფს ოკო დოხოლაფირო 15 წანა კანცეროგენულო გინირთასი. კოლონოსკოპიას რისკეფი ხოლო უღუ, მაგალთო: შხუ ფაშიშ პერფორაცია. მარა რისკი მინიმალური რე დო სერიოზული რისკიშ მუდანობა დოხოლაფირო 0.35 %-იშ ეშე ვარე. არსებენს ვირტუალური კოლონოსკოპიაშ მეთოდი ხოლო, ნამუთ გიმირინუანს კომპიუტერული დო ვარ და მაგნიტო-რეზონანსულ ტომოგრაფიას. ვირტუალური კოლონოსკოპიაშ ბორჯის პოლიპიშ დო კანცეროგენული მასალაშ ბიოფსია ვეკეთინე. პოლიპიქ ქიძირუ და სტანდარტული კოლონოსკოპია რე უკულ ოკეთებელი. კოლონოსკოპიაშ ისტორია იჭყაფჷ 1960-იან წანეფშე, იაპონიას, ტოკიოშ უნივერსიტეტის. უკულიან წანეფს ტექნიკაქ დო ინსტრუმენტეფქ ხოლო გეუჯგუშჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Colonoscopy. Based on public-domain NIH Publication No. 02-4331, dated February 2002.
* Patient Education Brochures. American Society for Gastrointestinal Endoscopy information
* Colorectal Cancer Incidence and Screening — United States, 2008 and 2010 Centers for Disease Control and Prevention

კატეგორია:კოლონოსკოპია
კატეგორია:კიბოშ სკრინინგი
სოლდეუ

**სოლდეუ** () — მორჩილი ნოღა  სამრევლოთ კანილიოშ პაროკეს, ანდორას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვებ-კამერა სოლდეუს, სათხილანურე კურორტიშ ტაროსიშ პროგნოზი
*  სოლდეუ დო ელ ტარტერა
*  სოლდეუს
* ინფორმაცია თხილამურეფს დო სნოუბორდის სიონტიშ გეშა  სოლდეუს
* 
* 
* http://www.soldeuonline.com 
* 

კატეგორია:ანდორაშ ნოღეფი
კატეგორია:ანდორაშ გვალაშ კურორტეფი
კანილიო (ნოღა)

**კანილიო** – ნოღა ანდორას, კანილიოშ სამრევლეშ ნანანოღა. 2012 წანაშ მუნაჩენეფით, ნოღას 1896 ადამიერი ოხორანს.

კატეგორია:ანდორაშ ნოღეფი
ენკამპი (ნოღა)

**ენკამპი** – ნოღა ანდორას, ენკამპიშ სამრევლეშ ნანანოღა. 2012 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 7943 ადამიერი. ქიანაშ სიკაბეტათ მაანთხა ნოღა. იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 1300 მეტრის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www.britannica.com/eb/article-9032581/Encamp
*Encamp photos

კატეგორია:ანდორაშ ნოღეფი
ორდინო (ნოღა)

**ორდინო** – ნოღა ანდორას, ორდინოშ სამრევლეშ ნანანოღა. 2012 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 2853 ადამიერი.

კატეგორია:ანდორაშ ნოღეფი
კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი

**კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი** (თაშნეშე **კოლუმბია**, **კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი ნოღა ნიუ-იორკის**) რე კერძო, აივიშ ლიგაშ მაკათური უნივერსიტეტი ნიუ-იორკის. უნივერსიტეტიქ დირსხუ 1754 წანას, მუჭოთ ომაფე კოლეჯიქ, დიდი ბრიტანეთიშ მაფა ჯორჯ II-შ ომაფე ქარტიათ. 1784 წანას, ამერიკაშ რევოლუციაშ უკულ თის ქიგიადჷ კოლუმბიაშ კოლეჯიშ ჯოხოქ. 1896 წანას კოლეჯიშ კამპუსიქ გინილჷ თიშ ასეიან ლოკალიზაციშა მორნინგსაიდ ჰაიტსიშა. ჸათეშ უკულ უნივერსიტეტის ქიგიადჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ ჯოხოდვალაქ. კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი ართ-ართი უდიდაში დო უჯვეშაში უნივერსიტეტი რე ამერიკას. უნივერსიტეტიქ დო თიშ მენცარეფქ მიშეღეს დიდი თია ნეიროკომპიუტერული ინტერფეისიშ, ლაზერიშ, მაზერიშ, ბირთვულ-მაგნიტური რეზონანსიშ, ბირთვული რეაქტორიშ, მანჰეტენიშ პროექტიშ დორსხუაფაშა დო გოვითარაფაშა. კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი იკათუანს 20 მენცარულ სკოლას, მენცარული რკვიებეფიშ ცენტრეფს: ლამონტ-დოერტიშ დიხაუჩაშ ობსერვატორიას, კოსმოსური რკვიებეფიშ გოდარდიშ ინსტიტუტის, აქსელერატორეფიშ ლაბორატორიეფს დო შხვა. კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი რე ამერიკული უნივერსიტეტეფიშ ასოციაციაშ დუმარსხუაფალი-მაკათური. უნივერსიტეტი რდჷ ართ-ართი მაართა ამერიკას, ნამუსჷთ უღუდჷ მედიცინაშ ოდოქტორე პროგრამა. უნივერსიტეტი ადმინისტრირენს ირწანიან პულიცერიშ პრემიას. კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ ბიბლიოთეკა რე მასუმა უდიდაში კერძო ბიბლიოთეკა ამერიკას. ბიბლიოთეკას 14,5 მილიონიშე უმოსი წინგი რე. 2020 წანაშ გჷმათუთაშ მუნაჩემეფით კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი რდეს: ამერიკაშ 7 დუმარსხუაფალი მუმა, 4 ამერიკაშ პრეზიდენტი, შხვა სახენწჷფოეფიშ 29 ლიდერი, 100 ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი, ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ 122 მაკათური, 53 მილიარდერი, ოლიმპიადეფიშ 22 მედალისტი, ოსკარეფიშ ჯილდოშ 33 გომორძგვილი დო პულიცერიშ პრემიაშ 125 ლაურეატი.

## ლიტერატურა
* Robert A. McCaughey: Stand, Columbia: A History of Columbia University in the City of New York, 1754–2004, Columbia University Press, 2003, ISBN 0-231-13008-2

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:ამერიკაშ უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:ამერიკული უნივერსიტეტეფი
არინსალი

**არინსალი** – ნოღა ანდორას, ლა-მასანაშ სამრევლეშ აკოდგინალუას. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 1590 ადამიერი.

კატეგორია:ანდორაშ ნოღეფი
სანქტ-გალენი

**სანქტ-გალენი** (,  , , ) — ნოღა შვეიცარიაშ ბჟაეიოლშე, სანქტ-გალენიშ კანტონიშ ნანანოღა. იდვალუაფჷ ბოდენიშ ტობაშ გოხოლუას, ზუღაშ დონეშე მეხოლაფირო 700 მეტრიშ სიმაღალას დო თე მაძირაფალით შვეიცარიაშ ართ-ართი მაღალგვალამი ნოღა რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სანტ-გალენიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  

კატეგორია:სანქტ-გალენიშ კანტონი
*
კატეგორია:შვეიცარიაშ კანტონეფიშ ცენტრეფი
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
ვინტერთური

**ვინტერთური** () — ნოღა შვეიცარიაშ ოორუეშე, ვინტერთურიშ ოლქიშ ცენტრი, მიშმურს ციურიხიშ კანტონიშ აკოდგინალუაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვინტერთურიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

*
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღედი
კატეგორია:ციურიხიშ კანტონიშ ნოღეფი
კატეგორია:დუდიშული ნოღეფი
ესკალდეს-ენგორდანი

**ესკალდეს-ენგორდანი** – ნოღა ანდორას, ესკალდესიშ სამრევლეშ ნანანოღა. 2014 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 14 002 ადამიერი. ნოღაშ მახორობაშ გვერდი ესპანალი რე. ესკალდეს-ენგორდანი ანდორაშ აკა კაბეტი ნოღა რე, ნამუსჷთ უნივერდიტეტი ვაუღჷნ.

კატეგორია:ანდორაშ ნოღეფი
აარაუ

**აარაუ** ) — ნოღა შვეიცარიაშ ოორუეშე, წყარმალუ აარეშ წყარპიჯის, მიშმურს აარგაუშ კანტონიშ აკოდგინალუაშა. იდვალუაფჷ ზუღაშ სიმაღალეშე 384 მეტრის.

მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორია იდვალუაფჷ 894 პექტარს, ნამუშე გჷმორინაფილი რე 491 ჰა. ნოღას რე რკინაშარაშ დგჷმილი, ელექტროტექნიკაშ, პოლიგრაფიაშ, ტყებ-კუჩხმადვალარიშ ხერეჭუა. თაშნეშე ნოღას რე შვეიცარიაშ ართ-ართი საუჯგუშო კერზო კლინიკა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:აარგაუშ კანტონიშ ნოღეფი
*
კატეგორია:შვეიცარიაშ კანტონეფიშ ცენტრეფი
კატეგორია:აარგაუშ კომუნეფი
ლუცერნი

**ლუცერნი** ( , ,  ,  , ) — ნოღა შვეიცარიას, შვეიცარიაშ პლატოშ ცენტრის, ლუცერნიშ კანტონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფჷ ლუცერნიშ ტობაპიჯის, პილატუსიშ გვალაშ ჯინჯის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ლუცერნიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა


კატეგორია:შცეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:შვეიცარიაშ კანტონეფიშ ცენტრეფი
ზოლოთურნი

**ზოლოთურნი** (, , აბან. *Soledurn*) — ნოღა შვეიცარიას, ზოლოთურნიშ კანტონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. კანტონიშ აკა მუნიციპალიტეტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

*
კატეგორია:შვეიცარიაშ კანტონეფიშ ცენტრეფი
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
ბილი (ნოღა)

**ბილი** (თაშნეშე **ბიენი**; , , ოფიციალურო — *Biel/Bienne*) — ნოღა შვეიცარიაშ ოორუე-ბჟადალშე, ბერნიშ კანტონიშ აკოდგონალუას, ბილიშ ტობაპიჯის (, ).

ბილი იდვალუაფჷ შვეიცარიაშ ნინაშურ გერმანულნინამ დო ფრანგულნინამ ნორთეფიშ ხურგიშ შქას დო მუში ტერიტორიაშ ფარგანს რე ჟირნინამი. *ბილი* რე ნოღაშ გერმანული ჯოხო, მუჟანსჷთ *ბიენი* — ფრანგული. შხირას ნოღაშ შინუაშის ართბორჯულო გჷმირინუაფუ ჟირხოლო ჯოხო. 2005 წანაშ 1 ღურთუთაშე ნოღაშ ოფიციალური ჯოხო რე *Biel/Bienne* (ბილი/ბიენი). თაიშახ ნოღას ოფიციალურო ჯოხოდჷ *ბილი*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ბილიშ ოერეფოშქაშე ჭარდაკიშ ფესტივალი
* ორგანიზაცია Frac
* 
* 
* 
* ტვანი დო ლიგერცი — ჩინებული ღვინიშ ოფუტეეფი ბილიშ ტობაპჯის, სოდე იწარმებუ ღვინიშ ჩინებული აბანობური გვარობეფი

კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ბერნიშ კანტონიშ ნოღეფი
კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი (ბერკლი)

**კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი (ბერკლი)** (ინგლ. University of California, Berkeley, კუნტაშე UC Berkeley, Berkeley, Cal, ვარ და California) რე ოჯარალე უნივერსიტეტი კალიფორნიაშ ნოღა ბერკლის. უნივერსიტეტიქ დირსხუ 1868 წანას დო იკათუანს 14 კოლეჯის დო სკოლას. უნივერსიტეტი რე ამერიკული უნივერსიტეტეფიშ ასოციაციაშ დუმარსხუაფალი-მაკათური. უნივერსიტეტი ადმინისტრირენს ამერიკაშ გიშარჩქინელ ომენცარე ცენტრეფს: მათემატიკური მენცარობეფიშ რკვიებეფიშ ინსტიტუტის დო კოსმოსური მენცარობეფიშ ლაბორატორიას. უნივერსიტეტიქ დარსხუ დო ასე ხოლო უღჷ მენცარული აფილიაცია სუმი ერუანული ლაბორატორიაწკჷმა: ლოურენს ბერკლიშ ერუანული ლაბორატორია, ლივერმორიშ ერუანული ლაბორატორია დო ლოს-ალამოსიშ ერუანული ლაბორატორია. კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიქ მიშეღჷ დიდი კონტრიბუცია ბრელი მენცარული პროექტიშ დორსხუაფაშა დო გოვითარაფაშა, მანჰეტენიშ პროექტით დოჭყაფილი დო ქიმიური ელემენტეფიშ ძირაფათ დო რკვიებათ, კომპიუტერული მენცარობეფით დო გენომიკათ თებული. უნივერსიტეტი შინელი რე პოლიტიკური აქტივიზმით ხოლო დო თინა რდჷ 1960-იან წანეფიშ დუდიშული ზიტყვაშ ჸარაფიშ ცენტრი. უნივერსიტეტიშ სპორტული ბუნეფი დო სპორტსმენენეფი რენა ამერიკული ერუანული ჩემპიონატეფიშ გომორძგვილი. 223 სპორტსმენი რე ოლიმპიადეფიშ მედალისტი (ჸათავრეშე 121 ორქოშ მენდალი). კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (ბერკლი) კურსნათებუეფი რენა: ნობელიშ პრემიაშ 114 ლაურეატი, ტიურინგიშ პრემიაშ 25 ლაურეატი, ვოლფიშ პრემიაშ 28 ლაურეატი, პულიცერიშ პრემიაშ 30 ლაურეატი, ოსკარიშ ჯილდოეფიშ 19 გომორძგვილი, 25 მილიარდერი. უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი რდეს შხვადოშხვა სახენწჷფოეფიშ ლიდერეფი, პოლიტიკოსეფი, დიპლომატეფი, გუბერნატორეფი. უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფქ დარსხუეს ტექნოლოგიეფიშ დარგეფიშ ლიდერი გლობალური კომპანიეფი: Apple, Tesla, Inc., Intel, eBay, SoftBank, AIG, Morgan Stanley დო შხვეფი.

## ლიტერატურა
* Helfand, Harvey (2001). University of California, Berkeley. Princeton Architectural Press. ISBN 1-56898-293-3.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი
კატეგორია:ამერიკული უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:ამერიკაშ უნივერსიტეტეფი
ჯოშუა ლედერბერგი

**ჯოშუა ლედერბერგი** (ინგლ. Joshua Lederberg; დ. 23 მესი, 1925, მონტკლერი, ნიუ-ჯერსი, ააშ — ღ. 2 ფურთუთა, 2008, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი მოლეკულური ბიოლოგი, ბაქტერიული კონიუგაციაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1958 წანას. ლედერბერგიქ პრემია მიპალუ ედუარდ ტეიტემი დო ჯორჯ ბიდლიწკჷმა ართო. ბიოლოგიური რკვიებეფიშ გარდა, ჯოშუა ლედერბერგიქ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია ხელუანური ინტელექტიშ რკვიებაშა დო გოვითარაფაშა. ლედერბერგი რდჷ ნასაშ ექსპერიმენტული მისიეფიშ მაკათური-მენცარი ხოლო.

ჯოშუა ლედერბერგი გურაფულენდჷ ზოოლოგიას კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ იელიშ უნივერსიტეტის ედუარდ ტეიტემიშ ხემანჯღვერობათ, სოდეთ 1947 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ ლედერბერგი მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რდჷ ვისკონსინიშ უნივერსიტეტიშ (მადისონი) გენეტიკაშ პროფესორი. 1957 წანას ლედერბერგიქ ვისკონსინიშ უნივერსიტეტის დარსხუ გენეტიკური მედიცინაშ დეპარტამენტი. ვისკონსინიშ უნივერსიტეტიშ უკულ ლედერბერგი მუშენდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი), ბაქტერიოლოგიაშ პროფესორო. ართ პერიოდის (1957 წ.) ლედერბერგიქ იმუშუ მელბურნიშ უნივერსიტეტის ხოლო. 1958 წანას ლედერბერგიქ ომუშებუშა გეგნორთჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ რდჷ გენეტიკაშ დეპარტამენტიშ დუმარსხუაფალი დო დირექტორი. 1960-იან წანეფს ლედერბერგი რდჷ ხელუანური ინტელექტიშ პროგრამაშ Dendral-იშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. 1978-1990 წანეფს ლედერბერგი რდჷ როკფელერიშ უნივერსიტეტიშ პრეზიდენტი. 1990 წანაშე ლედერბერგი რდჷ როკფელერიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი-ემერიტუსი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Joshua Lederberg Papers (1904–2008) - National Library of Medicine finding aid
*The Joshua Lederberg Papers - Profiles in Science, National Library of Medicine
*In Memoriam: Joshua Lederberg (1925–2008)
*National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მოლეკულური ბიოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი გენეტიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1925
კატეგორია:ნაღურა 2008
ფრიბური

**ფრიბური** () ვარ-და **ფრაიბურგი** () — ნოღა შვეიცარიაშ ბჟადალშე, ფრიბურიშ კანტონიშ ნანანოღა.
ნოღა ანდანინამი რე: მახორობაშ დოხოლაფირო 58% ფრანგულო რაგადანს, 22% — გერმანულო, 5% — იტალიურო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა   
* ფრიბურიშ ტურიზმიშ გეშა ოფიციალური ხასჷლა   

კატეგორია:ფრიბური
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
თუნი

**თუნი** () — ნოღა შვეიცარიას, ბერნიშ კანტონიშ აკოდგინალუას, თუნიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ხასჷლა

*
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ბერნიშ კანტონიშ ნოღეფი
ლოზანა

**ლოზანა** ( ,  ) — ნოღა შვეიცარიაშ ობჟათე-ბჟადალშე, ფრანგულნინამ ვოშ კანტონიშ ნანანოღა დო ლოზანაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ლოზანაშ ტურისტული ვებ-ხასჷლა
* ლოზანა სტატია ვიკიპროექტ *[[Wikivoyage]]-ს* 
* 3-წუთიანი ფილმი ლოზანაშ გეშა *LausanneTourisme* YouTube-ს
* Старые фотографии Лозанны
* 


კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:შვეიცარიაშ კანტონეფიშ ცენტრწფი
კატეგორია:ვოშ კანტონიშ ნოღეფი
ნიონი

**ნიონი** () — ჟენევაშ გალეგანობა, ნამუთ იდვალუაფჷ შვეიცარიაშ რივიერაშ, ჟენევაშ ტობაშ ოორუე წყარპიჯის, ფრანგულნინამ ვოშ კანტონს.ევროპაშ კლუბებიშ ასოციაციაშ დო ოკუჩხბურთე ასოციაციეფიშ ევროპული რსხუ (უეფა).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნიონიშ ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ვოშ კანტონიშ ნოღეფი
ვევე

**ვევე** ( , ) — ნოღა შვეიცარიაშ ბჟადალშე, ფრანგულნინამ ვოშ კანონს. შვეიცარიაშ რივიერაშ ართ-ართი შანულამი ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვევეშ ვებ-ხასჷლა


კატეგორია:ვოშ კანტონიშ ნოღეფი
მონტრე

**მონტრე** () — ნოღა შვეიცარიაშ ბჟადალშე,ფრანგულნინამ ვოშ კანტონს. საკურორტე ნოღა შვეიცარიაშ რიციერაა ანდა ოსუმარეეფით. ჩიმებული რე მუში ჯაზიშ ფესტივალეფით, ნამუთ იმანჯებჷნა 1967 წანაშე ირწანაშ კვირკვეშ დაჭყაფუს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღაშ ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ვოშ კანტონეფიშ ნოღეფი
ვილნევი

**ვილნევი** () — კომუნა დო კურორტი შვეიცარიაშ რივიერაშ ბჟაეიოლ მუხურს, შვეიცარიაშ ბჟადალშე, ფრანგულნინამ ვოშ კანტონს, ეგლიშ კანტონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვილნევიშ კომუნაშ ხასჷლა  

კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ვოშ კანტონიA დოხორელი პუნქტეფი
სიონი (შვეიცარია)

**სიონი** (,  — **ზიტენი**, ) — ნოღა შვეიცარიაშ ობჟათე-ბჟადალშე, ვალეშ კანტონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* სიონიშ ტურისტული ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:შვეიცარიაშ კანტონეფიშ ცენტრეფი
კატეგორია:ვალეშ კანტონიშ ნოღეფი
ედუარდ ტეიტემი

**ედუარდ ტეიტემი** (ინგლ. Edward Lawrie Tatum; დ. 14 ქირსეთუთა, 1909, ბოულდერი, კოლორადო, ააშ — ღ. 5 გერგობათუთა, 1975, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი გენეტიკოსი, მეტაბოლიზმის, გენური კონტროლიშ მექანიზმიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა, გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1958 წანას. ტეიტემი გურაფულენდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ კოლეჯის, უკულ გეგნორთჷ ვისკონსინიშ უნივერსიტეტიშა (მადისონი), სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი 1931 წანას დო დოქტორიშ ხარისხი 1934 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტის. 1945 წანას ომუშებუშა გეგნორთჷ იელიშ უნივერსიტეტიშა. 1948 წანას კინ სტენფორდიშა დირთჷ. 1957 წანაშე რდჷ როკფელერიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. ტეიტემიქ ღურუ 1975 წანაშ 5 ქირსეთუთას, გურიშ ლახარათ.

## ლიტერატურა
*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ედუარდ ტეიტემი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი გენეტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1909
კატეგორია:ნაღურა 1975
ალტდორფი

**ალტდორფი** () — ნოღა შვეიცარიას, ურიშ კანტონიშ ნანანოღა, იდვალუაფუ ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის, წყარმალუ როისიშ წყარპიჯის, ფირვალდშტეტიშ ტობაშ ინოკათაფაშახ 5 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ინფორმაცია გერმანულ ნინაშა

*
კატეგორია:შვეიცარიაშ კანტონეფიშ ცენტრეფი
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ურიშ კანტონიშ ნოღეფი
კური

**კური** (, , , ) — ნოღა შვეიცარიაშ გერმანულნინამ ნორთის, წყარმალუ პლესურიშ წყარპიჯის, რაინიშ ლეხერს, გრაუბიუნდენიშ კანტონიშ ნანანოღა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:გრაუბიუნდენიშ კანტონიშ ნოღეფი
კატეგორია:შვეიცარიაშ კანტონეფიშ ცენტრეფი
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
დავოსი

**დავოსი** (*აბანობურ დიალექტიშა — *,  დო , , მინშა — , ) — ნოღა შვეიცარიაშ ოორუეშე, გრაუბიუნდენიშ კანტონს, წყარმალუ ლანდვასერიშ წყარპიჯის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დავოსიშ ტურისტული ორგანიზაცია

thumb|center|710px|სერტიგიშ ლეხერიშ პანორამა დავოსიშ გოხოლუას

კატეგორია:გაუბიუნდენიშ კანტონიშ ნოღეფი

კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:შვეიცარიაშ გვალაშ კურორტეფი
როკფელერიშ უნივერსიტეტი

**როკფელერიშ უნივერსიტეტი** (ინგლ. Rockefeller University) რე კერძო უნივერსიტეტი ააშს, ნიუ-იორკის. უნივერსიტეტი დარსხუ ამერიკალ ბიზნეს-მაგნატიქ დო ფილანთროპიქ, ჯონ როკფელერიქ. როკფელერიშ უნივერსიტეტი რდჷ ამერიკაშ მაართა ბიომედიცინური ინსტიტუტი. ინსტიტუტიშ მაართა დირექტორი რდჷ გიშარჩქინელი ამერიკალი ექიმი დო მენცარი საიმონ ფლექსნერი. ფლექსნერი 1935 წანას დოთირუ ჰერბერტ გასერქ. როკფელერიშ უნივერსიტეტი ადმინისტრირენს ომაგისტრე დო ოდოქტორე პროგრამეფს. უნივერსიტეტიშ ჸათე პროგრამეფი ორხველჷ მედიცინაშ დო ბიოლოგიაშ მენცარობეფს. უნივერსიტეტი უმოსო მენცარული რკვიებეფიშ ცენტრი რე დო თინა კლასიფიცირებული რე მუჭოთ R2 - ოდოქტორე უნივერსიტეტი დო რკვიებეფიშ უმაღალაში აქტივიზმიშ უნივერსიტეტი. როკფელერიშ უნივერსიტეტი რე ამერიკაშ უჯვეშაში ბიომედიცინური ინსტიტუტი. უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი რდეს გიშარჩქინელი მენცარეფი, ექიმეფი, ნობელიშ დო შხვა პრესტიჟული პრემიეფიშ ლაურეატეფი. უნივერსიტეტის 2020 წანაშ მუნაჩემეფით ჸუნს მაგისტრატურაშ დო დოქტორანტურაშ 232 სტუდენტი. უნივერსიტეტი იდვალუაფჷ ნიუ-იორკის, მანჰეტენს, ჟინ ისტ-საიდის. როკფელერიშ უნივერსიტეტი გიშმაშქვანს ექსპერიმენტალური მედიცინაშ, ციტოლოგიაშ დო ფიზიოლოგიაშ მენცარულ ჟურნალეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* როკფელერიშ უნივერსიტეტიშ ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:ამერიკული უნივერსიტეტეფი
ჰიპოთეზური ასტრონომიული ობიექტი

**ჰიპოთეზური ასტრონომიული ობიექტი** რე ასტრონომიული ობიექტი, ნამუშ არსებობა ჰიპოთეზურო რდჷ წჷმორინაფილი, მარა თიში არსებობა მენცარულო დანტკიცებულჷ ვარდჷ. ჰიპოთეზური ასტრონომიული ობიექტეფიშ ისტორია ანტიკური პერიოდიშე იჭყაფჷ. მაგალთო, ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსიქ ფილოლაოსიქ ჯვ.წ. V ოშწანურას, წჷმარინუ ჰიპოთეზური ასტრონომიული ობიექტიშ, ცენტრალური დაჩხირიშ იდეა, ნამუშ მეჯინათ დაჩხირი რდჷ ცენტრი დო დიხაუჩა, თუთა, ბჟა დო პლანეტეფი თის მუკი-მუკი გართუდეს. ჰიპოთეზური ასტრონომიული ობიექტეფიშ შხვადოშხვა ტიპეფი არსებენს, მაგალთო ჰიპოთეზური პლანეტეფი, ჰიპოთეზური მურიცხეფი, ჰიპოთეზური უჩა რხვილეფი დო შხვა.

კატეგორია:ჰიპოთეზური ასტრონომიული ობიექტი
სეგედი

**სეგედი** (  ; მჯვშ.  -შე) — ნოღა უნგრეთიშ ობჟათეშე. ჩონგრადიშ მედიეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. სეგედი — უნგრეთიშ სიკაბეტათ მასუმა ნოღა რე.

ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ ტისაშ წყარპიჯის, წყარმალუ მურეშიშ (მაროშიშ) თიშა ინოკათაფუშ ობჟათეშე, ბუდაპეშტიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე 160 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ხასჷლა — szeged.hu
* უნგრეთიშ ნოღეფი — სეგედი


კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
ლუგანო

**ლუგანო** () — ნოღა შვეიცარიაშ იტალიურნინამ ტიჩინოშ კანტონს. იდვალიაფუ ლუგანოშ ტობაშ ოორუე წყარპიჯის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Lugano Monte Brè

კატეგორია:ლუგანო
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ტიჩინოშ კანტონიშ ნოღეფი
ლოკარნო

**ლოკარნო** (, , აბან. *Lucärn*, ისტ. ) — ნოღა შვეიცარიაშ ობჟათეშე. იდვალუაფუ იტალიურნინამ ტიჩინოშ კანტონს, ლაგო-მაჟორეშ ტობაშ ოორუე წყარპიჯის. ასეშო „ქემიარდჷ“ მეძობელ მურალტოს. ნოღა ჩინებული რე ირწანური კინოფესტივალით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ლოკარნო
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ტიჩინოშ კანტონიშ ნოღეფი
დებრეცენი

thumb|right|250px|კაბეტი ოხვამე
thumb|right|250px|დებრეცენიშ ცენტრიშ გიოჯინი ჟილეშე
thumb|right|250px|ოსუმარე „ორქოშ ხოჯი"
thumb|right|250px|დებრეცენიშ უნივერაიტეტი

**დებრეცენი** ( [ˈdɛbrɛt͡sɛn], ) — ნოღა უნგრეთიშ ბჟაეიოლშე, სიკაბეტაშ მეჯინათ მაჟირა ნოღა ბუდაპეშტიშ უკული, ჰაიდუ-ბიჰარიშ მედიეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფჷ ბუდაპეშტიშ ბჟაეიოლშე 220 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესუტსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* დებრეცენიშ მერიაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* დუდიშული ნოღა დებრეცენი 

კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
თეია (პლანეტა)

**თეია** — ჰიპოთეზური პლანეტა. თუთაშ ფორმაციაშ ართ-ართი თეორიათ, თეიაქ 4,5 მილარდი წანაშ წოხოლე დიხაუჩას ქარაგჷ. თეია დოხოლაფირო პლანეტა მოროხიშ მადიდა რდჷ. დიაშ დო ვენერაშ გრავიტაიაშ გოლინაქ გიმიჭანუ თეიაშ პერტურბაცია. რაგვინიშ უკულ მუკნახარცქა ჭიჭე ნორთეფით იფორმირჷ თუთაქ.

## ჯოხოდვალა
პლანეტაშ ჯოხოდვალა მოურს ბერძენული მითოლოგიაშ ართ-ართი ტიტანიშ თეიაშ ჯოხოშე.

კატეგორია:თეია (პლანეტა)
ნირედჰაზა

thumb|right|280px|ნოღაშ თარი მოედანი
**ნირედჰაზა** ( [ˈɲiːrɛchaːzɒ], , , *Niredhaz*) — ნოღა უნგრეთიშ ოორუე-ბჟადალშე, საბოლჩ-სატმარ-ბერეგიშ მედიეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფჷ ბუდაპეშტიშ ბჟაეიოლშე 233 კილომეტრიშ მეძენას.

კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
მიშკოლცი

thumb|right|250px|ნოღაშ ცენტრი
thumb|right|180px|კათოლიკური ოხიდა
thumb|right|180px|ერუანული თეატრი

**მიშკოლცი** (, , ) — ნოღა უნგრეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე. ბორშოდ-აბაუი-ზემპლენიშ მედიეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მახორობაშ მეჯინათ, ქიანაშ სიკაბეტათ მაანთხა ნოღა ბუდაპეშტიშ, დებრეცენიშ დო სეგედიშ უკული. ნოღა იდვალუაფჷ წყარმალუ შაიოშ წყარპიჯის, ბიუქიშ გვალაშ მასივიშ ჯინჯის. ჩინებული რე მუჭოთ შანულამი ოხერეჭე ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*  in Hungarian, English and German
* Official website of Miskolc tourism 
* Official website of Miskolc tourist card 

;Webcams and image galleries
* Webcam view of downtown area  (interactive cam)
* City Hall Square webcam 
* Webcam view of Hotel Palace, Lillafüred
* Aerial photography: Miskolc

;Education and culture
* Official site of the Castle of Diósgyőr  
* Opera Festival   
* University of Miskolc

;Other
* Miskolc Online 
* ''Getting Medieval''  (an article in the *Budapest Sun)*
* Trams in Miskolc  
* Miskolc at funiq.hu 


კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
ჭიჭე პლანეტა

**ჭიჭე პლანეტა** რე ასტრონომიული ობიექტი ნამუთ ბჟას მუკი-მუკი გართანს დო თინა ვართ პლანეტა რე დო ვართ კომეტა. 2006 წანაშახ საირქიანო ასტრონომიული რსხუ გიმირინუანდჷ ტერმინს *ჭიჭე პლანეტა*, მარა კინ თი წანაშ რეკლასიფიკაციათ ჭიჭე პლანეტეფი დო კომეტეფი გორთეს ჯუკუ პლანეტეფო დო ბჟაშ სისტემაშ მორჩილი რსხულეფო.

ჭიჭე პლანეტეფი იკათუანა ასტეროიდეფს, შორიშ ჭიჭე პლანეტეფს (კენტავრეფი, ტრანსნეპტუნური ობიექტეფი), ნამუეფი იდვალუაფუნა კოიპერიშ ორტყაფუს დო მორღვაფილი დისკის. 2021 წანაშ მანგიშ მუნაჩემეფით რჩქინელი რე ყათეცალ 1,086,655 ობიექტი. ჸათავრეშე ნომერელი რე 567,132 ჭიჭე პლანეტა დო 519,523 ვარე ნომერელი.

მაართა ჭიჭე პლანეტა ნამუქჷთ იძირუ, რდჷ ცერერა (1801 წანა, მაძირაფუ ჯუზეპე პიაცი). ჸათე პერიოდიშე (XIX ოშწანურა) გიმირინუაფჷ ტერმინი ჭიჭე პლანეტა. გიმორინაფას რე ტერმინი *პლანეტოიდი* ხოლო, მარა პლანეტოიდის ჭიჭეთ ომოს დიდ პლანეტას უძახჷნა. ისტორიულო, ტერმინეფი ასტეროიდი, ჭიჭე პლანეტა დო პლანეტოიდი სინონიმეფი რდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Minor Planet Center

კატეგორია:ჭიჭე პლანეტა
კატეგორია:ასტრონომიული ობიექტეფი
შალგოტარიანი

**შალგოტარიანი** (, , ) — ნოღა უნგრეთიშ ოორუეშე, ნოგრადიშ მედიეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მახორობა — 32 304 ადამ. (2021).

კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
ბეკეშჩაბა

**ბეკეშბაჩა** (; რუმ.: *Bichişciaba*; სლოვ.: *Békéšska Čaba*) — ნოღა უნგრეთიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე წყარმალუ კიორიოშიშ ნადუს (ტისაშ ღანჩო). ბეკეშიშ მედიეშ ადმინიატრაციული ცენტრი. ნოღაშ ჯოხოდვალას თურქული გოჭყაფა უღჷ. ოფუტე ჩაბა მიშინუაფუ 1330 წანაშ დოკუმენტეფს.

*
კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
ეგერი

**ეგერი** (; ) — ნოღა უნგრეთიშ ოორუეშე, ბუიუკიშ დო მატრაშ გვალაშ მასივეფიშ კართეეფიშ ობჟათეშე, ჰევეშიშ მედიეშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

ნოღა ჩინებული რე მუში ციტადელით, თერმალური წყუეფით (ბალნეოლოგიური კურორტი), ისტორიული ნოდგჷმეფით (თინეფს შქას არძაშ უკიდაში ოორუეშ თურქული მინარეთი), თაშნეშე ჭითა ღვინიშ „ეგერიშ ხოჯიშ ზისხირიშ" წარმებათ. ნოღაშ ჯოხო მოურს უნგრული ზიტყვაშე g(e)r (ეშახურგუ, ნოღა).

ეგერი — კათოლიკური არქიეპარქია. ნოღაშ მახორობაშ უმენტაშალა — კათოლიკეფი (მუჭოთ ლათინური ღორონთიშნინალათ, თეშ ბერძენულ-კათოლიკურით); თაშნეშე რე მართლმადიდებელეფი, პროტესტანტეფი დო იუდევალეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ეგერიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ინფორმაცია ნოღა ეგერიშ გეშა

კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:უნგრეთიშ კურორტეფი
ერდი

**ერდი** (, , ) — ნოღა ცენტრალურ უნგრეთის, პეშტიშ მედიეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მიშმურს კაბეტი ბუდაპეშტიშ აკოდგინალუაშა. იდვალუაფჷ ბუდაპეშტიშ ცენტრიშ ობჟათე-ბჟადალშე 20 კილომეტრიშ მეძენას.

კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ბუდაპეშტიშ აგლომერაცია
ტატაბანია

**ტატაბანია** (, ) — ნოღა უნგრეთიშ ოორუე-ბჟადალშე, კომარომ-ესტერგომიშ მედიეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ ბუდაპეშტიშ ოორუე-ბჟადალშე 55 კილომეტრიშ მეძენას.

კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
სოლნოკი

**სოლნოკი** ( ) — ნოღა ცენტრალურ უნგრეთის, ოორუე ალფიოლდიშ რეგიონს, იას-ნადკუნ-სოლნოკიშ მედიეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფჷ წყარმალუ ტისაშ წყარპიჯის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი
კეჩკემეტი

**კეჩკემეტი** ( ) — ნოღა ცენტრალურ უნგრეთის, ობჟათე ალფიოლდიშ რეგიონს, ბაჩ-კიშკუნიშ მედიეშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ ბუდაპეშტიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე 86 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:უნგრეთიშ ნოღეფი