open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ანტიგუა

thumb|right|300px|კოკი ანტიგუაშ რუკა
**ანტიგუა** () — კოკი კარიბიშ ზუღას, მორჩილი ანტილიშ კოკეფიშ ბუნას. სახენწჷფო ანტიგუა დო ბარბუდაშ აკოდგინალუაშა მიშმალი ართ-ართი კოკი რე.

## გალერეა

ფაილი:AntiguaHarbor.jpg
ფაილი:Antiguasmallisland.jpg
ფაილი:AntiguaBeach.jpg
ფაილი:AntiguaRockFormation.jpg
ფაილი:AntiguaShoreline2.jpg
ფაილი:AntiguaSailBoat.jpg
ფაილი:AntiguaShoreline3.jpg
ფაილი:AntiguaHarborStjohn.jpg
ფაილი:AntiguaBird.jpg
ფაილი:Antiguatallship.jpg
ფაილი:AntiguaCommercialPort.jpg
ფაილი:AntiguaSunset.jpg

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ანტიგუა დო ბარბუდაშ თარობა  
* ანტიგუა დო ბარბუდაშ ისტორია
* Журнал «Жизнь в Антигуа и Барбуда»  
* ანტიგუაშ რუკა 

კატეგორია:ანტიგუაშ დო ბარბუდაშ გეოგრაფია
კატეგორია:მორჩილი ანტილიშ კოკეფი
მონსერატი

**მონსერატი** () — გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელეიანი ტერიტორია, ნამუთ მორჩილი ანტილიშ კოკეფიშ ტერიტორიას, კარიბიშ ზუღას იდვალუაფუ. კოკიშ ზჷმეფი მეხოლაფირო 16 კილომეტრი (10 მილი) სიგჷრძა დო 11 კილომეტრი (7 მილი) სიგანა რე, წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷრძა აკამდგინანს 40 კილომეტრის (25 მილი).  ქრისტეფორე კოლუმბიქ თე კოკის ჯოხო გიოდჷ 1483 წანას, მუში შარალუაშ პერიოდის, კოკის ჯოხოთ გიადჷ ესპანეთის არსებული მონსერატიშ გვალეფიშ გეშა. მონსერატიშ მეტჯოხო რე *ზურმუხტიშ კოკი კარიბეფს*.

## სქოლიო

კატეგორია:დიდი ბრიტანეთიშ ზუღაშმელეიანი ტერიტორიეფი
გვადელუპა

**გვადელუპა** () — არქიპელაგი ობჟათე კარიბიშ ზუღას, კოორდინატეფით . გვადელუპაშ ფართობი — 1628 კვ. კმ რე. გვადელუპა საფრანგეთიშ ზუღაშმელეიანი დეპარტამენტი რე, თაშნეშე საფრანგრთიშ 26 რეგიონშე ართ-ართი. 2007 წანაშე, გვადელუპა რესპუბლიკაშ ხეუმშულე ნორთი რე.


კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ კოკეფი
ბრაზილიაშ შტატეფი

**ბრაზილიაშ შტატეფი** () –  ბრაზილია ფედერაციული რესპუბლიკა რე, ნამუთ აკმოდირთუ 26 შტატშე () დო ართი ფედერალური ოლქიშე, ნამუთ იკათუანს ნანანოღა ბრაზილიას. შტატეფი თარო ისტორიული რე, მარა კანკალე ხურგა თე წესის ვადოჸუნს. 1955 წანას, პრეზიდენტი ჟუან კაფე ფილიუქ  გოიასიშ შტატიშე გეგშართჷ ტერიტორია ფედერალური ოლქიშო. ოლქის უხურგანს გოიასი დო მინას-ჟერაისი. 

მაართა ადმინისტრაციული დჷნართი ბრაზილიას რდჷ მონძალაფონი საკაპიტანოეფი. 

იბერიაშ უნიაშ (1580-1640) უკული, პორტუგალიაშ ოპატჷნალეფი ობჟათე ამერიკას ხოლო უმოსო მიძინჷ დო ტერიტორიეფქ დირთჷ საკაპიტანოეფო, ომაფე საკაპიტანოეფო დო პროვინციეფო. 

1822 წანას, ზოხორინალაშ მეღებაშ უკული, ბრაზილიაქ გჷნირთჷ იმპერიათ დო არძა საკაპიტანო პროვინციათ გჷნართინუ. კოლონიურ პერიოდის არსებული დახე არძა ხურგა ხეუმუთხუმო ქჷდოსქიდუ.  1889 წანას, ბრაზილიაშ რესპულიკათ გჷმოცხადებაშ უკული არძა პროვინციას შტატიქ გიადჷ ჯოხოთ. 

## ბრაზილიაშ შტატეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილ რცხის, ეკოროცხილი რე ბრაზილიაშ შტატეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Economic statistical data for Brazil's 26 states and federal district (in English, Portuguese, and Spanish)
*Map of Brazil, showing states and their regular timezones 
* http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/condicaodevida/indicadoresminimos/sinteseindicsociais2010/SIS_2010.pdf

კატეგორია:ბრაზილიაშ შტატეფი
კატეგორია:ბრაზილია
ფილიპინეფი

**ფილიპინეფი** (, , ), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა **ფილიპინეფიშ რესპუბლიკა** (, , ) — სუვერენული, კოკი სახენწჷფო ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას, რჩქალი ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის. ქიანა აკმოდირთუ 7 107 კოკიშე, ნამუშეთ სუმი თარ გეოგრაფიულ ბუნათ ირთუ: ლუსონი, ვისაიასი დო მინდანაო. ქიანაშ ნანანოღა - მანილა, მახორობაშ მეჯინათ ქიანაშ უდიდაში ნოღა რე - კესონ-სიტი, ჟირხოლო ნოღა მანილაშ მეტროპოლისიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს.

## მონძალა

ბაროკოშ სტილიშ ოხვამეეფი, ისტორიული ნოღა ვიგანი, პუერტო პრინსესაშ დიხაშგიმეიანი წყარმალუეფიშ ერუანული პარკი.

## ლიტერატურა
*  

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the Republic of the Philippines (ოფიციალური ონლაინ გაზეთი) 
* ფილიპინეფიშ სენატიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* წჷმორინაფონი პალატაშ ოფიციალური საიტი
* უმაღალაში სასამარღალოშ ოფიციალური საიტი 
* Official website of Bangko Sentral ng Pilipinas (ფილიპინეფიშ ცენტრალური ბანკი)
* ერუანული გოვითარაფაშ დო ეკონომიკაშ ვებ-ხასჷლა 
* აგრიკულტურული სტატისტიკაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* ფილიპინეფიშ ერუანული პოლიციაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* ტურიზმიშ დეპარტამენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* ფილიპინეფიშ ტურიზმიშ ონლაინ შარამაწურაფუ

## სქოლიო
                                                                                                                         


კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
უგანდა

**უგანდა** (ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა **უგანდაშ რესპუბლიკა**, , ) — სახენწჷფო ბჟაეიოლ აფრიკას. ქიანას ოკიანეშა გიშალი ვაუღუ. ბჟაეიოლშე უხურგანს კენია, ოორუეშე - ობჟათე სუდანი, ბჟადალშე - კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა, ობჟათე-ბჟაეიოლშე - რუანდა დო ობჟათეშე - ტანზანია. ქიანაშ ობჟათე ხურგას ეშახე ტობა ვიქტორიაშ შანულამი ნორთი.

ქიანაშ ჯოხო მოურს ბუგანდაშ ომაფეშე, ნამუთ იდვალუაფუდჷ თიში ამდღანერი ტერიტორიაშ ობჟათე ნორთის დო იკათუანდჷ ნანანოღა კამპალას ხოლო. მახორობაშ 76 % ოხორანს სიდაღარაშ გეჸეშ გიმე.

## გალერეა

Bwindi.JPG|გვალაშ გორილა ბუინდიშ თხილერ პარკის
Ruwenpflanzen.jpg|უნიკალური ჩანარეფი, რუვენზორი
A mosque in Uganda.jpg|მეჩეთი უგანდას
Marktuganda.jpg|ოფუტეშ ბაზარი
Idi Amin caricature2.jpg|იდი ამინიშ კარიკატურა
Makerere university tower.jpg|მაკერერეშ უნივერსიტეტი
Africa Uganda Kalangala Island.jpg|კოკი კალანგალა
Nakivubo Stadium.jpg|ნაკივუბოშ სტადიონი, კამპალა
Labujecamp1.jpg|უგანდარი ბაღანა
US ARMY AFRICA 0003.jpg|უგანდარი ქომოლკოჩი ამერიკული ვერტმაფურჷნეშ ფონს
Miss Uganda 08 Dora Mwima.jpg|მის უგანდა 2008


## თაშნეშე ქოძირით
* უგანდაშ პრეზიდენტი
* უგანდაშ გეგმა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* http://www.twip.org (ფოტოეფი) (ქორთ.)
* http://financial.ge/ უგანდა ტერორიზმიშ სააწმარენჯოთ (ქორთ.) 
* http://www.radiotavisupleba.ge/ფინალი იოჰანესბურგის დო ტრაგედია უგანდას (ქორთ.)
* http://www.visituganda.com/pages/ (en)
* http://www.myuganda.co.ug/ (en)
* http://www.newvision.co.ug/ (en)
* http://www.topix.com/world/uganda (en)
* http://www.world-newspapers.com/uganda.html (en)

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
როტუმა

thumb|left|220px|ალმაშარეშე გინნაღელი, როტუმა
**როტუმა** () — ვულკანურ წჷმანქიმინა კოკ რჩქალ ოკიანეს, მიშმურს კოკ სახენწჷფო ფიჯიშ აკოდგინალუაშა.

## მახორობა
მახორობაშ მუდანობა - 2002 ადამიერი (2007).

კოკიშ ადმინისტრაციულ ცენრტი - ნოღა აჰაუ, მარა კაბეტ ნოღა დო ონიშოლ რე — მოტუსა.
left|thumb|კოკ როტუმაშ სეპარატისტეფიშ შილა

## პოლიტიკა
როტუმას, ფიჯიშ პარლამენტიშ ჟირხოლო პალატას აკაკა წჷმმარინაფალ ჸუნს, კოკიშ გამაგალა ობარჷ როტუმაშ საქვარეფიშ სამინისტროს.

## ეკონომიკა
ოფუტე მეურნობაშ თარ პროდუქტ რე კოპრა.

## თაშნეშე ქოძირით
* როტუმული ნინა
* როტუმა (კათა)

კატეგორია:ფიჯიშ კოკეფი
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ კოკეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ დო ოკიანეთიშ კოკეფი
კატეგორია:ბრიტანეთიშ იმპერია
შვეიცარიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

**შვეიცარიაშ ტერიტორიული მონწყუალა** — შვეიცარია მუჭოთ ფედერაციული რესპუბლიკა იკათუანს 26 კანტონს (20 კანტონი დო 6 გვერდოკანტონი). კანტონეფი (, , , ) — შვეიცარიაშ კონფედერაციაშ შხუ სახენწჷფობურ-ტერიტორიული ართული რე. ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული დორთუალაშ უდაბალაში დონე — გოართოიანაფეფი (), ნამუშ მუდანობა, 2012 წანაშ ღურთუთაშ მუნაჩემეფით, 2495  რდჷ (2011 წანას — 2495 გოართოიანაფა). გიმე — კანტონეფიშ ერკებული რე (ეიშანუას ოკო, ნამჷ-და შვეიცარიშ მიარე ნოღას შხვადოშხვა ჯოხო უღუ ქიანაშ შხვადოშხვა ნინეფშა).

ირ კანტონს მუში კონსტიტუცია დო კანონეფი უღუ, კანონმადვალუ ორგანო — კანტონური სხუნუ (***kantonsrat***), ვარდა დიდი სხუნუ, ემაჸონაფალი ორგანო — მამართალი სხუნუ (***regierungsrat***), ვარდა სახენწჷფო სხუნუ, ნამუთ აკმოდირთუ გუბერნატორეფშე (***landammann***), ვარდა სახენწჷფო სხუნუშ წჷმმარინაფალეფშე დო სათარობო მარსხუალეფშე (***regierungsrat***), ვარდა სახენწჷფო მარსხუალეფშე. კანტონი ედომუშამო დუდიშული რე დინოხოლენი პრობლემეფიშ გინოჭკირუაშ საქვარს. ცენტრალურ თარობას ორხველჷ ოერეფოშქაშე საკითხეფი, ფედერალური ბიუჯეტი დო ფარაშ ემისია. თეწკჷმა ართო, შვეიცარი — საართო სახენწჷფო რე. ქიანაშ დევიზი: "ართი არძაშო, არძა ართიშო!" ().

არძაშ უმოს ბოლო აკნაქიმინა კანტონი რე იურა (გეგშერთჷ კონტონი ბერნშე 1979 წანას,  რეფერენდუმიშ შედეგეფით).

1 1999 წანაშახ გვერდოკანტონიშ სტატუსი უღუდუ. შვეიცარიაშ 1999 წანაშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ, დე იურეთ კანტონიშ სტატუსი მიღჷ, მარა დე ფაქტოთ სქიდუდჷ გვერდოკანტონო დო გოხურგელჷ ნებეფით.

2 აკიქიმინჷ 1979 წანას.

## სქოლიო


კატეგორია:ფედერალიზმი
ოორუე აზია

thumb|250px|ოორუე აზია

**ოორუე აზია** - რეგიონი აზიას, ნამუთ იკათუანს ცჷნდჷრს დო რუსეთიშ შორიან ბჟაეიოლს, რუსეთიშ აზიურ ნორთის – ურალიშ გვალეფიშ ბჟაეიოლი ტერიტორიეფი.

კატეგორია:აზიაშ რეგიონეფი
კატეგორია:რუსეთიშ რეგიონეფი
ამერიკა

**ამერიკა**  (, , , , გუარ. Amérika,  აიმ. Amërika, ) — ქიანაშ ნორთი ბჟადალ გვერდოსფეროს, თაშნეშე რჩქინელი, მუჭოთ ახალი მოსოფელი. აკმაშქვანს ჟირ კონტინენტის, ობჟათე დო ოორუე ამერიკას,  გოხოლუას მადვალუ კოკეფწკჷმა ართო (თინეფს შქას, გრენლანდიას). ამერიკა დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშ ედომუშამი ფართობიშ 8,3% იკენს (სქირონაშ 28,4%), თაქ იშაყარუ მოსოფელიშ მახორობაშ 13,5% (დოხოლაფირო 900 მლნ ადამიერი).

## სქოლიო

*
კატეგორია:ქიანაშ ნორთეფი
ავსტრალაზია

მინი|მარჯვნივ|250px|ავსტრალაზია
**ავსტრალაზია** () — მოსოფელიშ რეგიონი, ნამუთ მიშმურს ბჟაეიოლი აზიაშ ნორთი, ავსტრალიაშ, ახალ ზელანდიაშ დო ოკიანეთიშ კოკეფს. 

რეგიონიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს ინდონეზიაშ, ახალი ზელანდიაშ დო ახალი გვინეაშ კოკეფი. შხირ შვანს, ავსტრალაზიას მირჩქინანა ხვალო ავსტრალიას დო ახალ ზელანდიას. თე ტერიმინიქ გიჭყჷ 1756 წანაშე.

კატეგორია:ოკიანეთი
ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ ვირჯინიაშ კოკეფი

**ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ ვირჯინიაშ კოკეფი**, თაშნეშე უძახჷნა **ვირჯინიაშ კოკეფი ამერიკაშ აკოართოიანაფილ შტატეფს** — კოკეფიშ ბუნა კარიბიშ ზუღას დო წჷმარინუანს ააშ-იშ კოკი ტერიტორიას. თე ტერიტორია გეოგრაფიულო იდვალუაფუ ვირჯინიშ არქიპელაგის, თაქ იდვალუაფუ დიდი დო მორჩილი ანტილიშ კოკეფი. ვირჯინიშ კოკეფიშ ბჟაეიოლი წყარპიჯი იდვალუაფუ ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯი ღოზის. 

კატეგორია:ააშ-იშ კოკეფი
ეთიოპიაშ რეგიონეფი

thumb|right|350px|ეთიოპიაშ რეგიონეფი დო თინეფშა გომანგაფილი ნოღეფიშ დუდმართუალაშ ადმინისტრაციეფი
**[[ეთიოპია]]** ადმინისტრაციულო ირთუ 9 რეგიონო (*კილილოჩი*; ხვალობური *კილილი*) დო რეგიონეფწკჷმა ფომანგაფილი 2 ნოღაშ დუდმართუალაშ ადმინისტრაციათ (*ასტედადერ აკაბაბივაჩი*, ხვალობური *ასტედადერ აკაბიბი*). რეგიონეფი ირთუ ზონეფო, თინეფი მუშჸურე - ოლქეფო (ვორედეფი). თე 9 რეგიონი (დო თინეფშა გომანგაფილი 2 ნოღა) რე:

#ადის-აბება*
#აფარი
#ამჰარა
#ბენიშანგულ-გუმუზი
#დირე-დაუა*
#გამბელა
#ჰარარი
#ორომიია
#სომალი
#ობჟათე ერეფიშ, ერუანობეფიშ დო კათეფიშ რეგიონი
#ტიგრაი


## რეგიონეფიშ ერკებული

## თაშნეშე ქოძირით
* ეთიოპიაშ რეგიონეფიშ შილეფი
* ISO 3166-2:ET

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Regional maps of Ethiopia at UN-OCHA
* States of Ethiopia at Statoids

## სქოლიო
აკიჰიტო

**იმპერატორი აკიჰიტო** (; დ. 23 ქირსეთუთა, 1933) — იაპონიაშ იმპერატორი 1989 წანაშე 2019 წანაშახ,  მონძალაშ ტრადიციული ეკოროცხუათ, იაპონიაშ 125-ა იმპერატორი. აკიჰიტოქ ხვისტაშა ეშართჷ 1989 წანას დო ალმახანაშა მოსოფელს აკა მადუდე მონარქი რდჷ იმპერატორიშ ტიტულით.

## თაშნეშე ქოძირით
* იაპონიაშ იმპერატორეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეის

* Kunaicho | Their Majesties the Emperor and Empress
* Press Conference on the occasion of His Majesty's Birthday (2013)
* Complete transcript and audio mp3 and video of 'Do Not Lose Hope' Address to the Nation at AmericanRhetoric.com

## სქოლიო

კატეგორია:იაპონიაშ იმპერატორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1933
პუერტო-რიკო

**პუერტო-რიკო** — სუვერენული სახენწჷფო კარიბიშ ზუღაშ ოორუე ნორთის, პუერტო-რიკოშ კოკის, ნამუთ ორხველჷ დიდ ანტილიშ არქიპელაგის. კოკის ბჟაეიოლშე უხურგანს ვირჯინიშ კოკეფი, ბჟადალშე - დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა. პუერტო-რიკო რე ზოხორინელი ააშ-შე დო უღუ „ვაინკორპორირებული ორგანიზებული ტერიტორიაშ“ სტატუსი, ნამუთ შანენს, ნამჷ-და მოჩამილი ტერიტორია რე ააშ-იშ მართუალაშ გიმე (ანუ ვაწჷმარინუანს ამერიკაშ ტერიტორიას), ტერიტორიას გოთანჯილო ქიმინჯენს ააშ-იშ კონსტიტუცია, ცენტრალური  ხეშუულებაშ ორგანო რე ააშ-იშ კონგრესი. მარა ტერიტორიას მუში მართუალაშ სისტემა ხოლო უღუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* BBC Territory profile
* Encyclopaedia Britannica profile
* Datos y Estadisticas de Puerto Rico y sus Municipios 


კატეგორია:ცენტრალური ამერიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ააშ
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი
შანხაიშ წოროხანდაშ ორგანიზაცია

**შანხაიშ წოროხანდაშ ორგანიზაცია** ( (ШОС)) — რეგიონული საირქიანო ორგანიზაცია, დირსხუ 2001 წანაშ 15 მანგის, ჩინეთიშ, რუსეთიშ, ყაზახეთიშ, ტაჯიკეთიშ, ყირგიზეთიშ დო უზბეკეთიშ ქიანეფიშ ლიდერეფიშით. ჟილე შინელი ქიანეფშე არძა, უზბეკეთიშ მოხ „შანხაიშ ხუთიანიშ“ მაკათური ქიანეფი რდეს, ორგანიზაციაქ 1996-1997 წანეფს დირსხუ ყაზახეთიშ, ყირგიზეთიშ, ჩინეთიშ, რუსეთიშ დო ტაჯიკეთიშ აპიჯალაშ ოსხირით დო თინა ითოლწორენდჷ ოურდუმე სფეროს ნდობაშ გომანგარაფას დო რაიონიშ ხურგეფს შქას არსებული ოურდუმე ნძლეფიშ დალიება.

შწო-შა მიშმალი ქიანეფიშ ედომუშამი ფართობი 30 მლნ კმ² რე, თინეფს შქას  ევრაზიაშ 60%. მახორობაშ ედომუშამი მუდანობა 1 455 მილიონ ადამიერს აკმადგინანდჷ (2007 წანაშ ფასებათ).

ორგანიზაცია ვართ ოურდუმე ბლოკის (მუჭოთ, სამანგათ: ნატო) დო ვართ მუთუნნერი უშქურანჯობაშ ღილე რეგულარულ ოხსუნუეს (მუჭოთ, სამანგათ:ასეანი) წჷმარინუანს. შწო-შ თარი ღანკი გოართოიანაფილ ქიანეფს შქას სტაბილურობაშ დო უსაფრთხოებაშ გომანგარაფა რე, ფართო გაგებათ, ლჷმა ტერორიზმწკჷმა, სეპარატიზმწკჷმა, ექსტრემიზმწკჷმა, თაშნეშე ეკონომიკური წოროხანდაშ გოვითარაფა, ენერგეტიკული, სამენცარო დო კულტურული ურთიართწოროხანდა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ორგანიზაციაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:საირქიანო ორგანიზაციეფი
ცაი ინ-ვენი

**ცაი ინ-ვენი** ( *Cài Yīngwén*; ; დ. 31 მარაშინათუთა 1956, ტაიპეი, ჩინეთიშ რესპუბლიკა) — ტაივანარი პოლიტიკოსი, ტაივანიშ პრეზიდენტი 2016 წანაშ 20 მესიშე.

## ბიოგრაფია
ცაი ინ-ვენქ დებადჷ 1956 წანას. 1978 წანას, ტაივანიშ ერუანული უნივერსიტეტიშ იურიდიული კოლეჯი გათუ. 1980 წანას, კორნელიშ უნივერსიტეტის დითხილუ მაგისტრიშ ხარისხი, 1984 წანას - ლონდონიშ ეკონომიკაშ სკოლას, დოქტორიშ ხარისხი მიღჷ. ლონდონშე დორთინაშ უკული ტაიპეიშ უნივერსიტეტის სამართალიშ რწაფუა გჷდიჭყჷ.

1990-იან წანეფს ოკათუდჷ მორაგადეფს, ნამუთ ითოლიაწორენდჷ მოსოფელიშ სავაჭარო ორგანიზაციაშა ტაივანიშ კათაფას. 2000-2004 წანეფს, მატერიკულ ჩინეთწკჷმა რსხუშ სატარობო მინისტრი რდჷ. 2004-2006 წანეფს, კანონმადვალუ იუანიშ მაკათური რდჷ. 2006-2007 წანეფს, ტაივანიშ რესპუბლიკაშ ვიცე-პრემიერი რდჷ. 2012 წანას, საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს წაგჷ დო პარტიაშ ლიდერიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ.

2016 წანაშ ღურთუთას ტარებულ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, ხონარეფიშ 57,7% მიღჷ დო ტაივანიშ მაართა ოსურ-პრეზიდენტო გჷნირთჷ. პრეზიდენტიშ პოსტის დიკენს 2016 წანაშ 20 მესის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
*

კატეგორია:ტაივანიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1956
კატეგორია:ტაივანარი პოლიტიკოსი ოსურეფი
კატეგორია:ოსური პრეზიდენტფი
ტაიბეი

**ტაიბეი** (ჩინ. 臺北市) — ტაივანიშ ნანანოღა დო ქიანაშ პოლიტიკური, კულტურული დო ეკონომიკური ცენტრი. თეწკჷმა ართო, წჷმარინუანს ტაიბეი–კეელუნგიშ მეტროპოლიური არეალიშ ცენტრის. ნოღა იდვალუაფუ კოკიშ ოორუე კირდეს, წყარმალუ დანშუის, ნოღა  კეელუნგიშე 25 კმ–ით ობჟათე-ბჟადალშე. თაშნეშე ნოღა რჩქალი ოკიანეშ ართ-ართი ონიშოლი რე. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, ტაიბეიშ მახორობა 2 618 772 ადამიერს აკმადგინანდჷ, მეტროპოლიაშ, ნამუსჷთ ტაიპეიწკჷმა ართო წჷმორინელი რე ნოღეფი ახალი ტაიბეი დო კეელუნგი – 6 900 273 ადამიაერი.

ტაიბეიქ XVIII ოშწანურას დირსხუ დო უკვე XIX ოშწანურას ოზუღე ვაჭარუაშ შანულამ ცენტრო გჷნირთჷ. 1886 წანას, ჩინეთიშ ცინიშ იმპერიაშ მამართვალ დინასტიაქ, ნოღას პროვინციული ნანანოღაშ სტატუსი მეჩჷ. მუჟამსჷთ მაართა ჩინურ–იაპონური ლჷმაშ ბორჯის, ტაივანი იაპონარეფქ გეჭოფეს, ტაიბეი კოკიშ ნანანორათ გნართინეს დო თიში მასიური ურბანული დოგეგმარება ქჷდიჭყეს. 1945 წანას, კოკი კინ ჩინეთიქ გეჭოფუ.

მუჟამსთ ჩინეთიშ ომენოღალი ლჷმაშ ბორჯის კომუნისტეფშე რტებული გომინდანიშ თარობაქ დუდი ტაივანს ქაფორუ დო 1949 წანას, ტაიბეიქ ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღათ გეგმიცხადჷ.

## სქოლიო

კატეგორია:ტაივანიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
ზვართნოციშ ერეფოშქაშე აეროპორტი

280px|მინიატიურა|ზვართნოციშ ოერეფოშქაშე აეროპორტიშ ინტერიერი
**ზვართნოციშ ერეფოშქაშე აეროპორტი** (IATA: **EVN**, ICAO: **UDYZ**) () — ერეფოშქაშე შანულობაშ აეროპორტი სომხეთიშ ნანანოღა ერევანს. აეროპორტი იდვალუაფუ ერევანიშ ბჟადალშე 12 კმ-ს. აეროპორტის ტრანზიტული ზონა უღუ. აკიგჷ 1961 წანას. 1980-იან წანეფს აეროპორტის რეკონსტრუქცია უკეთეს. აეროპორტი ედომუშამი დოხარგუათ ხანდემს დო ონინალჷ რეისეფს ედომუშამ მოსოფელშე, წოროხანდენს მიარე ავიაკომპანიაწკჷმა, ოინალჷ მუჭოთ ერეფოშქაშე, თეშ დინოხოლენ რეისეფს. აეროპორტი ხანდენს ედომუშამი დღა დო სერიშ გოძვენას. 1998 წანას, ახალ საორზოლო ტერმინალქ გინწყჷ. 2001 წანას, აეროპორტიქ იჯარაშ სახეთ 30 წანაშ ვადათ გეგნაჩჷ არგენტინულ კომპანია Aeropuertos Argentina 2000-ს. 2004 წანას ქჷდიჭყჷ ახალი ერეფოშქაშე ტერმინალიშ აკოგაფაქჷ. აეროპორტის რე უბაჟო ვაჭრობაშ მაღაზიეფი, ბანკომატეფი, რესტორანეფი, ბარეფი, VIP სერვისი. ზვართნოციშ აეროპორტის ვიზეფი მიაჩამუ ხვალე სომეხურ დრამეფს. აკომუშებულქ იჸუ ფურინუაშ ინფორმაციაშ მეღებაშ სისტემაქ (FIDS). თაშნეშე აკიქიმინჷ იდენტიფიკაციაშ ბიომეტრიულ სისტემეფქ, მუჭოთ ბარგიშ, თაშნეშე მაშარეეფიშ მოწმებაშო. ზვართნოციშ ერეფოშქაშე აეროპორტი წანმოწანას 3,5 მილიონშახ მაშარეს ონინალჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ზვართნოციშ ერეფოშქაშე აეროპორტი (ოფიციალური ვებ-ხასჷლა)
*  General Department of Civil Aviation of Armenia - airport information
* Zvartnots Airport Official taxi service 

კატეგორია:სომხეთიშ აეროპორტეფი
კატეგორია:კავკაციაშ აეროპორტეფი
კატეგორია:ერეფოშქაშე აეროპორტეფი
ოორუე მარიანაშ კოკეფი

**ოორუე მარიანაშ კოკეფიშ წორომაჸალობა** (ჩამორო: Sankattan Siha Na Islas Mariånas, ) — ორგანიზებული დო უკათუობაშ სტატუსიშ მაღვენი ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფწკჷმა დუდიშულო ასოცირებული ტერიტორია რჩქალ ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის მადვალუ მარიანაშ არქიპელაგის. უხურგანს კოკი გუამს (ააშ) დო კაროლინაშ კოკეფს (მიკრონეზიაშ ფედერაციული შტატეფი). აკმოდირთუ ვითოხუთი კოკშე. თე ტერიტორიაშ ედომუშამი ფართობი აკმადგინანს 463,63 კმ²-ს.
კოკი (მიარეშანულამი)

**კოკი** შილებე შანენდას:
* **[[კოკი]]** - ოფუტე ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, საქორთუოს
* **[[კოკი (გეოგრაფია)|კოკი]]** - გეოგრაფიული ტერმინი
ჰეიდარ ალიევიშ ერეფოშქაშე აეროპორტი

**ჰეიდარ ალიევიშ ერეფოშქაშე აეროპორტი** (IATA: **GYD**, ICAO: **UBBB**) (ჸოფილი **ბინიშ ერეფოშქაშე აეროპორტი**, ) — ერეფოშქაშე აეროპორტი აზერბაიჯანს. იდვალუაფუ ქიანაშ ნანანოღა ბაქოშ ოორუე-ბჟაეიოლით 20 კმ-ს. აეროპორტი წჷმარინუანს ერუანული ფლაგმანიშ, აზერბაიჯანიშ ავიაღოზეფიშ ორენს. თე აეროპორტი არძაშე გინოხარგელი რე აზერბაიჯანს დო ედომუშამ კავკაციას. 2004 წანაშ 10 მელახის, აეროპორტის ჯოხოქ დათირჷ დო ქიანაშ ჸოფილი პრეზიდენტიშ პატიოცემელო გიადჷ ჰეიდარ ალიევიშ ჯოხოქ. თეშ უკული აეროპორტიშ IATA-შ კოდიქ BAK-ით დითირუ. აეროპორტის ჟირ ტერმინალი უღუ (ოორუე დო ობჟათე) დო ბაქოშ საორზოლო ტერმინალი. აეროპორტიშ გოხოლუას იდვალუაფუ ავტოდგჷმილი დო სასუმარო.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჰეიდარ ალიევიშ ერეფოშქაშე აეროპორტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა]
* ჰეიდარ ალიევიშ ერეფოშქაშე აეროპორტიშ გოახალაფაშ პროექტი  

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ აეროპორტეფი
კატეგორია:ერეფოშქაშე აეროპორტეფი
კატეგორია:კავკაციაშ აეროპორტეფი
სულთანაჰმედი (მიარეშანულამი)

**სულთანაჰმედი:**

* სულთანაჰმედი — რაიონი სტამბოლიშ ისტორიულ ცენტრის.
* სულთანაჰმედი (თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ ლენი მეჩეთი) — მეჩეთი სტამბოლს, სულთანაჰმედიშ რაიონს.
* სულთანაჰმედი — მოედანი სტამბოლს, სულთანაჰმედიშ რაიონს, ლენი მეჩეთიშ დო აია-სოფიაშ შქას.
ყოველმან ჩემმან მპოვნელმან

**ყოველმან ჩემმან მპოვნელმან**  – ოთარ ჭილაძეშ რომანი, გიშაშქუმალირი 1976 წანას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ყოველმან ჩემმან მპოვნელმან

კატეგორია:1976 წანაშ რომანეფი
კატეგორია:ოთარ ჭილაძიშ რომანეფი
კატეგორია:ქორთული რომანეფი
სულთანაჰმედი (მოედანი)

thumb|right|300px|იპოდრომი: კოლოსი (წოხოლენი მიოჯინით) დო ეგვიპტური ობელისკი (მორძგვიშე)
thumb|right|ეგვიპტური ობელისკი
thumb|right|გვერიშ კოლონა
thumb|right|კონსტანტინეშ ობელისკი
thumb|right|გერმანული შადრევანი
**სუთანაჰმედიშ მოედანი** (**აჰმედიე**, **იპოდრომი**; ) — სტამბოლიშ თარი მოედანი, ნამუთ იდვალუაფუ ფათიჰიშ რაიონს, სულთანაჰმედიშ მიკრორაიონიშ ისტორიულ ცენტრის. მოედანი ჟირ ნორთშე აკმოდირთუ: მოედანი აია-სოფიაშ დო ლენი მეჩეთიშ შქას, დო იპოდრომიშ მოედანი (), სოდეთ ჩქინ ხანშახ დითხილუ კოლონეფქ დო ობელისკეფქ, ნამუთ ბიზანტიური პერიოდიშ დჷნადგჷმა რე დო გერმანული შადრევანი, ნამუთ ნოღას დო სულთან აბდულ-ჰამიდ II-ს აჩუქჷ კაიზერ ვილჰემი II-აქ. მოედანს ჯოხოქ გიადჷ სულთან აჰმედიშ მეჩეთიშ (ლენი მეჩეთი) ჯოხოშ გეშა, ნამუთ თექ იდვალუაფუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იპოდრომიშ მოედანი
* მოედანი WikiMAPIA-ს

კატეგორია:ბიზანტიური არქიტექტურა
კატეგორია:თურქეთიშ ისტორია
მანტრა

[მინი|[ნეპალი|ნეპალს, ნამჩე-ბაზარიშ გოხოლუას კირდეს ეშაჭკირილი მანტრეფი]]
**მანტრა** (სანსკ. मन्त्र mantra ”ოფიქრებელი”) — ინდუისტური ოხვამური ფორმულა, თარო მერკე, მუსხირენ ზიტყვაშე აკოდგინელი გჷმნარაგადი სანსკრიტულ ნინაშა. მანტრა მეწურაფილი რე მუსხირენ ღორონთშა დო თიშ განსადიდებელო წჷმირაგადუაფუ. 
მანტრეფიშ უმენტაშობა წკარი აუმ-ით იჭყაფუ, სამანგათ ართ-ართი არძაშე რჩქინელი მანტრა რე შივაშა მეწურაფილი: aum namah shivaaya "აუმ, თაყვანიშჩამა შივას!"

## თაშნეშე ქოძირით
*კირტანა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Abe, R. *The weaving of mantra: Kukai and the construction of esoteric Buddhist discourse*. (New York: Columbia University Press, 1999.)
*Beyer, S. *Magic and ritual in Tibet: the cult of Tara*. (Delhi: Motilal Banarsisdass, 1996).
*Conze, E. *Buddhism : its essence and development*. (London : Faber, c1951).

კატეგორია:სანსკრიტული ზიიტყვეფი დო ფრაზეფი

კატეგორია:ბუდისტური პრაქტიკეფი
კატეგორია:ინდუისტური ფილოსოფიაშ კონცეფციეფი

კატეგორია:მისტიკა
კატეგორია:შაბდაშა მიმალი შარეფი
ზიკაშ ვირუსი

|thumb|right|გიმორღვაფა ხეს, ნამუსჷთ გიმიწვიენს ზიკაშ ვირუსი
**ზიკაშ ვირუსი** () — *[[Flavivirus]]* ტიპიშ ვირუსიშ გვარობა (ფანია *[[Flaviviridae]]*), ნამუთ *[[Aedes]]* ტიპიშ კოღოეფს გინმუღუნა. ადამიერეფს ალახენს კინ თე ჯოხოდვალაშ ლახარათ, ნამუშოთ დჷმახასიათაფალი რე გიმორღვაფა, უჭყანობა, დუდიშ დო სახსარეფიშ ჭუა, სინჩხეშ მეჩამა, სახსარეფიშ შინაფა. ვირუსის მაართაშე მიოგორედს 1947 წანას, ნამუშ უკული 60 წანაშ გოძვენა, ხვალე 15 მოხვალამა რდჷ ეჭარილი თე ვირუსით დალახებაშ გეშა აფრიკას დო ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას. 2007 წანას, იაპიშ კოკეფშე ვირუსიქ გიფაჩჷ ბჟაეილჸურე რჩქალი ოკიანეშით. 2014 წანას, ვირუსიქ გიფაჩჷ ახალ კალედონიას, კუკიშ კოკეფს, საფრანგეთიშ პოლინეზიას, 2015 წანას — თანაფაშ კოკის დო ობჟათე ამერიკას, ცენტრალური ამერიკას, ვესტ-ინდოეთის. ასეიან ბორჯიშო ვირუსის პანდემიაშ სტატუსი უღუ. ზიკაშ ვირუიშ ლახარა მოგენს დენგეშ ლახარაშ ქექე ფორმას, თაშნეშე ჸვინთელ ლახარას დო ბჟადალი ნილოსიშ ლახარას. ვირუსიშ სააწმარენჯო სპეციფიკური წამალეფი ვარდა ვაქცინეფი ვა არსებენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Director-General summarizes the outcome of the Emergency Committee on Zika

კატეგორია:Flavivirus
ზიკაშ ლახარა

**ზიკაშ ლახარა** (თაშნეშე — *[[ზიკაშ ვირუსი]]თ გიმნაჭანა ინფექციეფი*) — მწვავე ინფექციური ლახარა, ნამუსჷთ გიმიჭანუანს Flavivirus ტიპიშ ზიკაშ ვირუსი. თის მიორხველანა არბოვირისულ ინფექციეფს. ლახარა უმენტაშო ქექე ფორმეფით მეურს, მერკე ბორჯიშ დალახებათ,  ინტოქსიკაციაშ გჷმოხანტუაშ უმუშო, გიმორღვაფათ. ბოლო ბორჯის, ლახარა დიდი ყურადღებაშ გიმე რე საეგებიოთ შანულამო მოსოფელს გოფაჩუაშ გეშა, მაშარეეფიშ ქექე დალახებაშ გეშა, თაშნეშე ვირუსიშ საეგებიო მაღალტერატოგენური ქიმინჯუაშ გეშა, ნამუშათ ეჭვი მეღალირი რე, ახალ დუნაბადი ბაღანეფს დაბადებაშური დეფექტიშ  — მიკროცეფალიაშ მუდანობაშ ძინა, ნამუთ მეგორაფილი რე ბრაზილიაშ ეპიდემიურ ვირუსულ რაიონეფს.

## თაშნეშე ქოძირით
* ზიკაშ ლახარაშ გოფაჩუა ლათინურ ამერიკას

კატეგორია:ვირუსული ინფექციეფი
მონაკო (ნოღა)

**მონაკო**, **მონაკო-ვილე** () — მონაკოშ სათაროშ ოფიციალური ნანანოღა დო ადმინისტრაციული ტერიტორია, ნოღა იდვალუაფუ ქიანაშ ცენტრალური ნორთიშ ობჟათეშე, სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯის. მახორობა — 975 ადმ. (2008). ფართობი — 185 466 მ².

## ოქიანუეფი
ნოღაშ თარ ოქიანუეფს შქას რე — წიმინდე ნიკოლოზიშ ოხიდა დო ოკიანოგრაფიული მუზეუმი, ნამუთ დარსხუ ალბერტ І-ქ 1910 წანას. (ნამუსჷთ კუნტა ბორჯით დუდენდჷ ჟაკ-ივ კუსტო). თაშნეშე ნოღას რე სიკეთეშ ოხვამე () — ართ-ართი უჯვეშაში დგჷმილი, ნამუქჷთ დირსხუ 1639 წანას. ირდღას, მონაკოშ სათაროშ ნანანოღას დო სთაროშ ოფანიეშ რეზიდენციას მიარე ტურისტი ოსურუ.

## საინტერესო ფაქტეფი
* მონაკოშ ნანანოღა აკა ნანანოღა რე ალმახანურ მოსოფელს, ნამუთ მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ არძა შხვა ოხორუეფშე ეკონია აბანს რე.

## გალერეა

ფაილი:Monaco, palace.jpg|სათარო ფანიაშ დოხორე
ფაილი:St Nicholas Cathedral.JPG|წმ. ნიკოლოზიშ ოხიდა
ფაილი:Oceanographic Museum Monaco.JPG|ოკიანოგრაფიული მუზეუმი
ფაილი:Palais de Monaco.jpg|მონაკო იდვალუაფუ კირდეს დო გოხურგელი რე ზუღათ


## თაშნეშე ქოძირით
* მონაკოშ სათარო დოხორე

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Monaco-Ville information

## სქოლიო

კატეგორია:მონაკოშ გეოგრაფია
ქაბული

**ქაბული** (სპარს. کابل Kâb'l) — ავღანეთიშ ნანანოღა დო უდიდაში აგლომერაცია დოხოლაფირო 2-4 მილიონი მახორობათ. ნოღა ქიანაშ ეკონომიკური დო კულტურული ცენტრი რე სტრატეგიული დვალუათ წყარმალუ ქაბულიშ ინწრო ლეხერს, მაღალგვალამ რაიონს ხიბერიშ ჸალაიბონშახ. ქაბული ტაჯიკეთიშ ხურგაწკმამერსხილი რე გვირაბით ჰინდუ კუშიშ გვალეფიშ თუდო. ნოღა დოხოლაფირო 1800 მეტრა სიმაღალესი რე ზუღაშ დონეშე. ქაბულიშ თარ პროდუქციას ოურდუმე ამუნიცია დო დჷნადგარეფი, მუკაქუნალი, ავეჯი, ჭარხალიშ შანქარი წჷმარინუანს, მარა იროიანი ლჷმეფიშ გეშა, 1979 წანაშე ეკონომიკური პროდუქტიულობა ოგინებაფეთ დეჭიჭარჷ. ქაბული ასე ხოლო არძაშე დანაღმულ ნოღათ სქიდუ მოსოფელს. ქაბულიშ მახორობა მიარე ეთნიკური დო კულტურულო მიარეფერუამი რე, ნამუშ თარი ნორთის პაშტუნეფი, ტაჯიკეფი დო ხაზარეფი აკმადგინანა. ლჷმეფიშ დო აკოცჷმაშ პერიოდიშ უკული ქაბული ცადენს რჩქვანელობური რინაშ რიტმშა დორთინას, მარა თინა ალმახანას ძალამ ქაოტურ ნოღათ კიდუ. ეჭარუაშ ჩატარებაშ სიძნელაშ გეშა ნოღაშ ზუსტი მახორბაშ დოდგინა დიოდღარო ვემიხერხინე.

thumb|left|ქაბული

## ისტორია
ნოღას მაართათ იშინუანს პტოლემე (II ოშწანურა). ქაბული მიშმეშჷ ქუშანიშ ომაფეშ აკოდგინალუაშა, უკული – ეფტალიტეფიშ თურულ გოართოიანაფაშა. არაბეფიშ ეჭოფუაფონი ლჷმეფიშ პერიოდის ქაბული ნომინალურო ომორჩილუდჷ ხალიფა მუავია I-ს (661-680 წწ.). IX ოშწანურას გეჭოფეს საფარიდეფქ; უკული - სამანიდეფი, ღაზნევიდეფი, თემურიდეფი პატჷნენდეს. XIII ოშწანურას მოჯალაგუ ჩინგიზ-ყაენქ. ბაბურიშ ბორჯის, ქაბული დიდი მოგოლეფიშ სახენწჷფოშ ნანანოღა რდჷ. 1747 წანაშე დურანიშ სახენწჷფოშ აკოდგინალუას რდჷ. 1773 წანაშე – თიშ ნანანოღა. 1839 წანას ქაბული მითვისეს ინგლისიშ ჯარეფქ. 1919 წანაშ ფურთუთას, ამირა ამანულა-ხანქ ქაბულს გეგმაცხადჷ ავღანეთიშ ზოხორინალა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Images of Kabul on Panoramio
*Map of Kabul City from Afghanistan Information Management Services
*Historical Photos of Kabul 
*Afghanistan 1923 - The story and photo albums of Wilhelm Rieck (at the moment only in German - English will follow.)
*People of Kabul - report by Radio France Internationale in English 

## თაშნეშე ქოძირით
*ავღანეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

კატეგორია:ავღანეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
სუნიზმი

**სუნიზმი**, **აჰლ ას-სუნა ვალ-ჯამაა** (-შე — „სუნაშ კათა დო ჯარალუაშ თანხმობა“) — ისლამიშ თარი გეჸვენჯობა, ნამუთ ორთოდოქსულო იკოროცხუ. სუნიზმიშ გემაჸვენჯეფი – სუნიტეფი უმენტაშობას წჷმარინუანა თი ქიანეფს, სოდე ისლამი რე გოფაჩილი (გჷმნარკი რე ირანი, ობჟათე ერაყი, ჸოფილი იემენიშ არაბეფიშ რესპუბლიკა, აზერბაიჯანი დო ტაჯიკეთიშ გვალონა). მუსლიმური თემიშ იმამ-ხალიფას, შიიტეფშე გიშაკერზაფილო, ედომუშამი თემიშ ფორმალური თანხმობაშ ოსხირით გიშმაგორუნა. სუნიზმი იკათუანს 4 რელიგიურ იურიდიულ სკოლას (მაზჰაბის). წიმინდე ნოღეფო აღიარენს მექას დო მედინას.
[thumb|left|440px|ისლამიშ გოფაჩუაშ რუკა<br /><span style="color:#008000;">'''წვანე'''</span>: სუნიტური ქიანეფი, <span style="color:#ff0000;">'''ჭითა'''</span>: შიიტური ქიანეფი, <span style="color:#0000bb;">'''ლენი'''</span>: [იბადიზმი|იბადიტეფი]]

## ლიტერატურა

*
ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფიშ ასოციაცია

**ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფიშ ასოციაცია** (ინგლ. Association of Southeast Asian Nations; **ASEAN**) — პოლიტიკური დო ეკონომიკური ორგანიზაცია. ასოციაციას ოკათჷ ობჟათე-ბჟეიოლი აზიაშ 10 სახენწჷფო, ნამუშ ედომუშამი ფართობი - 4,464 ვითოში კმ² რე, მახორობა — 611 მილიონი. ასოციაციაქ დირსხუ 1967 წანას ბანგკოკიშ აპიჯალათ ოსხირ გიჭყეს ინდონეზიაქ, მალაიზიაქ, ფილიპინეფქ, სინგაპურქ დო ტაილანდიქ. 1984 წანას თინეფს ქაკათჷ ბრუნეიქ, 1995 წანას - ვიეტნამქ, 1997 წანას - მიანმარქ დო ლაოსიქ, 1999 წანას თე ასოციაციას აკათუ კამბოჯაქ. 1984 წანაშე მოჸუნაფილი პაპუა ახალ გვინეას დუმაკვირაფალიშ სტატუსი უღუ, დამკვირვებლიშ სტატუსით რგებულენს თაშნეშე ბჟაეიოლი ტიმორი, ნამიუქჷთ 2006 წანას კათაფაშ გეშა შმოთხირი მიშეღუ. 2009 წანაშ ეკენიას, მაკათურ ქიანეფქ, ევრორსხუშ სამანგაშ მეჯინათ, ეკონომიკური ოფირჩაშ გჷმოქიმინუა გინოჭყვიდეს, ორგანიზაციაშ აკოდგინალუას დოჸუნელი ორგანიზაციეფქ ხოლო, მუჭომით რე რეგიონული ფორუმი უშკურანჯობაშ საკითხეფშე ოხანდეთ (ARF), დუდიშული ვაჭრობაშ ზონა (AFTA) ვაჭრობაშ გამანგარებელო, ასეანიშ საინვეტიციო არეალი (AIA), დინოხოლენი დო რეგიონშგალენი ინვესტიციეფიშ მოჭირინაფაშ ხეონწყუეთ. ასეანიშ მაკათური სახენწჷფოეფი ატარენა ირწანური კონფერენციას, ნამუთ იტარებუაფუ მინისტერიალიშ სახეთ, სოდე ისხუნუაფუ მუმალი წანაშ პრიორიტეტეფი. ასეანიშ ეკონია ირწანურ კონფერენციაქ ჩეტარჷ 2015 წანაშ 26-27 პირელს დო 18-22 გერგობათუთას მალაიზიაშ ნანანოღა კუალა-ლუმპურს დო ნოღა ლანგკავის. ასენიშ დიალოგ პარტნიორეფი რენა ავსტრალია, ჩინეთი, ევრორსხუ, ააშ, ახალი ზელანდია, რუსეთი, იაპონია, კანადა დო ობჟათე კორეა. ასეანს 1997 წანას ქინუოლჷ მორაგადეფქ ასენი+სუმი ფორმატიშ გიმოქიმინუაშ გეშა, ნამუთ ითოლისწორუანდჷ ჩინეთიშ, ობჟათე კორეაშ დო იაპონიაშით ასეანწკჷმა დუდიშული სავაჭრო ზონაშ აკოქიმინუას, აკოცჷმაშ მიზეზი რდჷ ასენაიშ ქიანეფიშ ალაზჯმაფონი აკოსქილიდაფა დო ობჟათე კორეა იაპონიაწკჷმა დო ჩინეთიშ გიშაკერძაფილი სამუმალო გეგმეფი. ასოციაციაშ 10 ქიანაშე 6 რესპუბლიკური მართუალაში რე, ოთხი - მონარქიული ქიანა რე, თინეფს შქას ბრუნეი აბსოლუტური მონარქია რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფიშ ასოციაციაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია
კატეგორია:ოერეფოშქაშე ორგანიზაციეფი
დილი

**დილი** (ტეტ. *Dili*, , , ) — ბჟაეიოლი ტიმორიშ უკაბეტაში ნოღა დო ნანანოღა. ქიანაშ თარი ოზუღე ონიშოლი დო კომერციული ცენტრი რე. დილიშ მახორობა, 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, 193 563 ადამიერს აკმადგინანს.

## მაჸალე ნოღეფი
*  კოიმბრა (პორტუგალია)
*  ლისაბონი, პორტუგალია
*  დარვინი (ავსტრალია)
*  ქანბერა, ავსტრალია
*  სიდნეი, ავსტრალია
*  ბარსელონა, ესპანეთი
*  ოკინავა, იაპონია
*  სან-პაულუ, ბრაზილია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დილი - ტურიზმიშ პოპულარიზაციაშ ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ბჟაეიოლი ტიმორიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
დაკა

**დაკა** () — ბანგლადეშიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა. იდვალუაფუ წყარმალუ განგიშ დელტას, ბურიგანგაშ კვარჩხანი წყარპიჯის. დაკა ბენგალიაშ ნანანოღა რდჷ 1608-1717 წწ. ბანგლადეშიშ ნანანოღა რე 1971 წანაშე.  მახოროობა - 6 737 774 (2007).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Amra Bangladeshi Blog 
*Sotto Mona - Response to Anti Islam in Bangladesh
*Official Dhaka City Corporation website
*Alormela, A Web Portal of Bangladesh
*Teletalkbd, A Web Portal of Bangladesh 
*Bangladeshi Entertainment Media 
*Encyclopædia Britannica Article on Dhaka
*Banglapedia (the national encyclopedia of Bangladesh) article on Dhaka
*Result Bangladesh - A Web Portal of Bangladesh
*A Web Portal of Bangladesh
*Admission Tune - Study, Circular, Online Income and Blogging
*Revealer Info - All Info in One Platform  
*Nayem IT- Seo, Tech News and IT Tips
*NU Result, National University Bangladesh

კატეგორია:ბანგლადეშიშ ნოღეფი
მანამა

**მანამა** — ბაჰრეინიშ ნანანოღა დო თარი ეკონომიკური ცენტრი. იდვალუაფუ კოკი ბაჰრეინიშ ოორუე წყარპიჯის. საავტომობილო შარათ მითმიარსხუ ნოღა მუჰარაკის, სოდე იდვალუაფუ ქიანაშ თარი აეროპორტი.

## მაჸალე ნოღეფი
*  ელ-ქუვეითი, ქუვეითი
*  დოჰა, კატარი
*  ტუნისი, ტუნისი (1999)
*  ბეირუთი, ლიბანი (1977)
*  ჩიკაგო, ააშ (2004)
*  დუბაი, აგს
*  იერუსალიმი, ისრაელი
*  ჩიანგმაი, ტაილანდი

კატეგორია:ბაჰრეინი
კატეგორია:ბაჰრეინიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
ბანდარ-სერი-ბეგავანი

**ბანდარ-სერი-ბეგავანი** (მალაირ. Bandar Seri Begawan) — ბრუნეიშ ნანანოღა. 2008 წანაშ მუნაჩემეფით, თიში მახორობა აკმადგინანს 227,285 ადამიერს.

კატეგორია:ბრუნეიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
თიმფუ

**თიმფუ** (ཐིམ་ཕུག།) — ბჰუტანიშ ნანანოღა 1961 წანაშე. მახორობაშ მუდანობა 98,676 (2005), ბჰუტანიშ უდიდაში ნოღა რე. 

2005 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 79 185 ადამიერს აკმადგინანდჷ, 2012 წანაშ ფასებათ — 99 021 ადამიერი. 
ნოღა აკოგაფილი რე წყარმალუ ვანგ ჩუშ ბჟადალ წყარპიჯის, ზუღაშ დონეშე 2400 მეტრას.

**[[თიმფუ (ძონხაგი)|თიმფუ]]** — ბჰუტანიშ რაიონი (ძონხაგი), ნამუშ ადმინისტრაციული ცენტრი, კინ თე ჯოხოდვალაშ ნოღა რე.

## ტურიზმი
თიმფუს იდვალუაფჷ ქიანაშ უკაბეტაში ოდუმარეეფი, თიმფუშა ტურისტეფი უმენტაშო დამორჩილიშ ფესტივალეფიშ, ცეჩუშ ბორჯის მოულა.

## თიმფუშ ოქიანუეფი დო ოძირაფუეფი

* თიმფუ-ჩორტენი — ოხიდა, ჯიგმე დორჯი ვანგჩუკიშ მემორიალი
* ბჰუტანიშ ტექსტილიშ მუზეუმი
* ბჰუტანიშ ერუანული მუზეუმი
* ოსურეფიშ ბუდისტური ოხიდა
* ძონგ ტაშიჩო (ჯიხა დო თარობაშ ორენი)
* ირდღარი ბაზარი
* ძონგ სიმტოკხა —  ბუდისტური უნივერსიტეტი. აკიგჷ XVII ოშწანურას, მუჭოთ ჯიხა თეშ.

## თიმფუს დუნაბადეეფი
* ჯიმგე სინგე ვანგჩუკი — ბჰუტანიშ მაფა.

## სქოლიო

კატეგორია:ბჰუტანიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
ჰანოი

**ჰანოი** — ვიეტნამიშ ნანანოღა.
## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰანოიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* An article in New York Times about Hanoi
* NewHanoian.com - Community information with user-created content, interactive maps, and reviews 

კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
სანა

**სანა** (; თაშნეშე **სანაა**, **სან‘ა’** ვარდა **სანა'ა**) — იემენიშ ნანანოღა დო სანაშ მუჰაფაზაშ ცენტრი. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ნოღა თე მუჰაფაზაშ ნორთის ვაწჷმარინუანსჷნ.

სანა, მოსოფელიშ ართ-ართი უჯვეშაში ირო დოხორელი ნოღა რე. კინ თე ბორჯის, ნოღა აკოგაფილი რე ზუღაშ დონეშე 2 300 მეტრას დო ორხველჷ მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე მაღალას მადვალუ ნანანოღეფიშ რიცხუს. 2010 წანაშ მუნაჩემეფთ, სანაშ მახორობა 1 748 000 ადამიერს აკმადგინანდჷ დო თეჸურე იემენიშ უშხუაშ ნოღა რე. სანაშ ჯვეში ნორთი მიშმურს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. ნოღაშ ჯვეშ ნორთის უნიკალური იერსახე უღუ, მუთ უმაართაშე გიშაკერძაფილი არქიტექტურაშ გეშა რე, ნამუშ შქას არძაშე გიშეგორუაფუ მიარესართულამი დგჷმილეფი, ნამუსჷთ გეომეტრიული ფიგურეფი რე დეკორირებული.

## დემოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* "The Old Walled City of San`a" , 113 page book by Ronald Lewcock for Unesco
* "Sana'a – City of lights. The German-French Cultural Project 2007. Weblog" 
* Eric Hansen, Sana'a rising, *Saudi Aramco World*, 2006. Vol. 57 No. 1
* Tim Mackintosh-Smith, The Secret Gardens of Sana'a. *Saudi Aramco World*, 2006 Vol. 57 No. 1
* Traditional housing in the old quarter of Sanaa in 1972 

## სქოლიო

კატეგორია:იემენიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
ამანი

**ამანი** () — იორდანიაშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა.  ჯვეშო ჯოხოდჷ რაბატ-ამონი (ვარ-და ვაბბა), ელინისტურ-რომიაულ პერიოდის — **ფილადელფია**. VII—IX ოშწანურეფს მიშმეშჷ არაბეფიშ სახალიფოშა, 1516 წანაშე დო პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშახ — ოსმალეთიშ იმპერიაშა.

ამანს არძაშე უწოხიანი დოხორელი პუნქტი იდასურებუ ნეოლითიშ პერიდიშ აბანუთ, ნამუთ ჩინებული რე მუჭთ აინ-ღაზალი, ნამუქჷთ მუში გოპეულუას მიოჭირინჷ ჯვ. წ. 7000 წანას. რკინაშ ხანას ნოღას ჯოხოდჷ რაბატ-ამონი დო ამონიტეფიშ ცივილიზაციაშ ნანანოღა რდჷ.  ჯვ. წ. III ოშწანურას , პტოლემეეფიშ მამართალი პტოლემე II-ქ ხეახალშო აკაგჷ ნოღა დო ჯოხოთ გიოდჷ „ფილადელფია“, ელინისტური კულტურაშ რეგიონალური ცენტრო გჷნართიუნუ. რომიშ პატინალაშ ბორჯის, ფილადელფია ბერძენული დეკაპოლისიშ ვითი ნოღაშე ართ-ართი რდჷ. VII ოშწანურას, რაშიდუნეფიშ სახალიფოქ ბიზანტიელეფს მიდუღეს ნოღა დო თის ამდღანერი ჯოხო, ამანი გიოდვეს.

კატეგორია:იორდანიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
თეირანი

**თეირანი** ( — , სალ. ) — ირანიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა, თაშნეშე აზიაშ ართ-ართი უდიდაში ნოღა. კინ თე ჯოხოდვალაშ მაღვენი ოსტანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე, ქიანაშ პოლიტიკური, ეკონომიკური, სატრანსპორტო დო კულტურული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფუ ქიანაშ ოორუეშე, ელბურსიშ ქჷნდჷრიშ ოსხირს, ზუღაშ დონეშე ოშქაშეთ 1200 მ სიმაღალას, დემავენდიშ გვალაშ კართეს. კასპიაშ ზუღაშ წყარპიჯიშ ობჟათეშე 90 კმ-ს. ნოღაშ ოორუე რაიონეფი ზუღაშ დონეშე 2000 მ-შახ იდვალუაფუ, ობჟათე ელახიანი ნორთი მეჭედელო აპონუ დაშტე-კავირიშ ტიოზის. კლიმატი სუბტროპიკული რე, კონტინენტური. გიშეგორუაფუ ერუანული დო კონფესიონალური აკოდგინალუაშ მიარეფერუამობათ. ნოღაშ თარ მახორობას აკმადგინანა სპარსელეფი, აზერბაიჯანარეფი დო მაზენდანერეფი. თარი რელიგია რე ისლამი. თეშ მოხ, თეირანს იშაყარუ შხუ ერუანული დო რელიგიური უმორჩილობეფი — სომეხეფი, ასურალეფი, ქურთეფი, ურიეფი, ბაჰაელეფი დო ზოროასტრიალეფი. თეირანიშ მახორობა (ნოღაშ გოხოლუეფწკჷმა ართო) 13 მილიონ ადამიერშე უმოსი რე.

## დომაჸალაფირი ნოღეფი
*  მოსკოვი
*  სტამბოლი
*  სეული
*  პეკინი
*  კარაკასი
*  პრეტორია
*  ლოს-ანჯელესი
*  ლონდონი
*  მანილა
*  მინსკი
*  ჰავანა
*  დუბაი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Google Map: Tehran
* Tehran Municipality website 
* Tehran Geographic Information Center
* Tehran Traffic Control Center 
* Official Tehran Yellow pages (Ketabe Avval)
* Tehranimages 

## სქოლიო

*
კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
იერუსალიმი

**იერუსალიმი** (ური. ירושלים - იერუშალაიმ, არაბ.: القُدس - ალ-კუდსი (ქორთ. - წმინდა); ვარდა أُورْشَلِيم - ურშალიმ - ხვალო ფორმალური, ებრაული სახენწჷფოშო ლოიალობაშ გჷმმახანტალი ჯოხო) — ისრაელიშ სახენწჷფოშ ნანანოღა, წიმინდე ნოღა სუმი მონოთეისტური რელიგიაშ  - იუდაიზმიშ, ქირსიანობაშ დო ისლამიშ — გემაჸვენჯეფშო. ნოღაშ მახორობა: 695 000 (დოხოლ. 2/3 ურია, 1/3 არაბი). ნოღა იდვალუაფუ იეჰუდაშ (იუდეაშ) გვალეფიშ შქას, ზუღაშ დონეშ   800 მეტრაშ სიმაღალეს. ირთუ ჯვეშ დო ახალ (ჯვეშწკჷმა ელაზჷმაფათ დიდი) ნოღათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იერუსალიმიშ მუნიციპალიტეტიშ  ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Jerusalemp3, უფასო ვირტუალური mp3 ფორმატიშ ტური იერუსალიმიშ მუნიციპალიტეტის.

### ხემანჯღვერობა
* ისრაელიშ კანონი: იერუსალიმი ისრაელიშ ნანანოღა

### კულტურა
* ისრაელიშ მუზეუმი
* ჰოლოკოსტიშ გჷნაჭყვადეფიშ მემორიალი 

### გონათუა
* იერუსალიმიშ ურიული უნივერსიტეტი
* იერუსალიმიშ პალესტინური უნივერსიტეტი

### რუკეფი
* ალმახანური იერუსალიმიშ რუკა
* იერუსალიმიშ ანტიკური რუკა 
* იერუსალიმიშ რუკეფი 

center|thumb|1300px

*
კატეგორია:წიმინდე ნოღეფი
კატეგორია:ისტორიული ნოღეფი
კატეგორია:ბიბლიური ნოღეფი
კატეგორია:ისრაელი
კატეგორია:ისრაელიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
რკინაშ თეატრი

**რკინაშ თეატრი**  – ოთარ ჭილაძეშ რომანი, გიშაშქუმალირი 1981 წანას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რკინის თეატრი

კატეგორია:1981 წანაშ რომანეფი
კატეგორია:ოთარ ჭილაძიშ რომანეფი
კატეგორია:ქორთული რომანეფი
აბუ-დაბი

**აბუ-დაბი**, **აბუ-ზაბი** ( — *ირემიშ მუმა*) — არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ნანანოღა დო მახორობაშ მეჯინათ, ქიანაშ მაჟირა უდიდაში ნოღა. იდვალუაფუ T-შ ფორმაშ კოკის, ნამუთ სპარსეთიშ ჸუჯის, ცენტრალურ ბჟადალ წყარპიჯწკჷმა მილარე. მუშჸურე ნოღაშ მახორობა, 2012 წანაშ მუნაჩემეფით, 621 000 ადამიერს აკმადგინანს. 

აბუ-დაბის იდვალაუფუ შანულამი დჷნაწესებუეფი დო ფედერალური თარობა, თაშნეშე წჷმარინუანს არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ თარობაშ ცენტრის დო ემირიშ ფანიაშ ორენი ნოღას, ნამუშ წჷმმარინაფალი რე ქიანაშ პრეზიდენტი. აბუ-დაბი ძინაწკჷმა ართო კოსმოპოლიტურ მეტროპოლისო გჷნირთჷ. მალასიან გოვითარაფაქ დო ურბანიზაციაქ, მახორობაშ ოშქაშე მიშნაველეფიშ ელაზჷმაფათ მაღალ დონექ აბუ-დაბი შხუ დო ოკორინებელ მეტროპოლისო გჷნართინუ. ალმახანაშო ნოღა ქიანაშ პოლიტიკური დო ორეწუე საქვარეფიშ ცენტრი, თაშნეშე თარი კულტურული დო კომერციული ცენტრი რე, მუშ გეშათ ნოღა ნანანოღაშ პოზიციას იკენს. 2008 წანას, აბუ-დაბი არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ედომუშამი ედპ-იშ 56,7%-ის აწარმენდჷ. 

აბუ-დაბის ფუნქციონირენს შანულამი ფინანსური ინსტიტუციეფი, მიარე კომპანიაშ დო მულტინაციონალური კორპორაციეფიშ დუდ ოფისეფი. აბუ-დაბი, მუჭოთ ნავთობიშ ართ-ართ უდიდაშ მაწარმებელქ მოსოფელს, ბოლო ბორჯის აქტიურო ქჷდიჭყჷ ეკონომიკაშ დივრესიფიცირება ფინანსურ სექტორს დო ტურიზმის ინვესტირებაშ შარათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Municipality of Abu Dhabi City 
* Abu Dhabi information portal, abudhabi.ae
* Department of Municipal Affairs Portal , abudhabi.ae
* Jobs in Abu Dhabi 

## სქოლიო

კატეგორია:არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
პნომპენი

**პნომპენი** (ქხმერ. ភ្នំពេញ) — კამბოჯაშ ნანანოღა დო ქიანაშ უშხუაში ნოღა. აკოგაფილი რე წყარმალუეფიშ მეკონგიშ დო ტონლესაპიშ აკართაფწჷმა. ქიანაშ ნანანოღა რე ფრანგული კოლონიალიზმიშ ეპოქაშე მოჸუნაფილი. ასე, პნომპენი კამბოჯაშ ეკონომიკური, ინდუსტრიული, ტურისტული დო ისტორიული, კულტურული დო პოლიტიკური ცენტრი რე. 2012 წანაშ მახორობაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ნოღას ოხორანდჷ 1,501,725 ადამიერი. 

ნოღაქ დირსხუ 1434 წანას დო თიშო ფრანგულ არქიტექტურაწკჷმა ართო, დჷმახასიათაფალი რე უსკვამაში, ისტორიული არქიტექტურა. საბოლოოთ კამბოჯაშ ნანანოღათ პნომპენი გჷნართინუ მაფა ნოროდომქ 1866 წანას. 1953 წანაშე, ასეიანი კამბოჯაშ ნანანოღა რე. პნომპენიშ უჯვეშაში დგჷმილი ვატი პნომი სტუპით (XV ოშწანურა). 

ართ ბორჯის რჩქინელი, მუჭოთ აზიაშ მირგატი, 1920-იან წანეფს, ფრანგულ არქიტექტურულ სტილშა აკნაგეფუ პნომპენი მირჩქინუაფუდჷ ინდოჩინეთიშ უსქვამაშ ნოღათ. პნომპენი ოწყარმალონე ონიშოლი რე, მიორინალი რე ოზუღე ნიშეფშო. რკინაშშარათ მითმიარსხუ ონიშოლ კამპონგსაომს დო ნოღა ბანგკოკის. საავტომობილო შარეფიშ სკვილი, ნოღაშ გოხოლუას რე ოერეფოშქაშწ შანულობაშ აეროპორტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:კამბოჯაშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
ნიქოზია

**ნიქოზია** (აკანურო **ლეფქოზია**; , თაშნეშე **ხორა**, Χώρα ვარდა ) — კვიპროსიშ ნანანოღა დო ქიანაშ უდიდაში ნოღა (კოორდ. 35°10′N, 33°21′E), თაშნეშე ოსაქვარე ცენტრი. ნოღა იდვალუაფუ მეზაორიაშ რზენიშ ცენტრის, წყარმალუ პედიეოსიშ წყარპიჯეფს.

ნიქოზიას იდვალუაფუ კვიპროსიშ თარობა. ნოღა ევრორსხუშ მაკათური ქიანეფიშ არძაშე ობჟათეშე მადვალუ ნანანოღა რე. ნოღაშ ოორუე ნორთი ფუნქციონირენს მუჭოთ ოორუე კვიპროსიშ ნანანოღა. 

ნიქოზიას იდვალუაფუ მიარე ერეფოშქაშე ოსაქვარე ცენტი. 2012 წანას, ნიქოზიაქ გინოგაფაშ შელებუამობაშ მეჯინათ, მოსოფელიშ V უდიდარაშ ნოღაშ ერკებულშა მიშართჷ.

## ერეფოშქაშე რსხუეფი

### დოჯიმალაფირიი ნოღეფი

### წოროხანდა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* English-language website for Municipality of Nicosia (Λευκωσια)
*
* "Nicosia in Dark and White" A photo project about the city's old abandoned buildings
* Organisational structure of Islamic religion in Cyprus
* Echoes Across the Divide 

## სქოლიო

კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:კვიპროსიშ ნოღეფი
ვიენტიანი

**ვიენტიანი** (ლაო. ວຽງຈັນ) — ლაოსიშ ნანანოღა დო ქიანაშ უშხუაში ნოღა. აკოგაფილი რე წყარმალუ მეკონგის. ნოღაქ, ქიანაშ ნანანოღათ გჷნირთჷ 1563 წანას. ფრანგული მართუალაშ ბორჯის, ვიენტიანი ხვალე ადმინისტრაციულ ფუნქციეფს ასრულნდჷ, მარა ბოლო ბორჯიშ ეკონომიკური წიმიულაშ პიჯალეფს, ნოღაქ ქიანაშ ეკონომიკური ცენტრო ხოლო გნირთჷ. 

ვიენტიანიშ მახორობა აკმადგინანს 1 0031507 ადამიერს (2015).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ვიენტიანიშ ისტორია 
*ვიენტიანიშ სურათეფი
*ვიენტიანიშ რუკა 

კატეგორია:ლაოსიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
კუალა-ლუმპური

**კუალა-ლუმპური** — მალაიზიაშ ფედერალური ნანანოღა დო ქიანაშ არძაშე მიარეკათამი ნოღა. ნოღა იკენს 243 კმ² ტერიტორიას. იდვალუაფუ მალაკიშ ჩქონიშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის. წყარმალუეფიშ კლანგიშ დო გომბაკიშ აკორთაფაშ აკანს. მახორობა 1 627 172 კოჩი (2009). დიდი კუალა ლუმპურიშ აგლომერაციას, ნამუშა თაშნეშე *კლანგიშ ლეხერი* უჯოხონა, 7,2 მლნ ადამიერი ოხორანს.

კუალა-ლუმპურს იდვალაუფუ მალაიზიაშ პარლამენტი. ართ ბორჯის, ნოღას თაშნეშე იდვალუაფუდჷ ფედერალური თარობაშ ემაჸონაფალი დო იურიდიული ნოელეფი, მარა 1999 წანაშე, თინეფი ნოღა პუტრაჯაიაშა გეგნიღეს. მარა, იურიდიული ნოელაშ კანკალე ნორთი ასეშახ სქიდუ კუალა-ლუმპურს. ნოღას თაშნეშე იდვალუაფუ  მალაიზიაშ მაფაშ, ისტანა ნეგარაშ ოფიციალური რეზიდენცია. კუალა-ლუმპური ფასებული რე ალფა კატეგორიაშ გლობალურ ნოღათ დო წჷმარინუანს ქიანაშ კულტურულ, ფინანსურ დო ეკონომიკურ ცენტრის. გაზეთ Foreign Policy-იშ 2010 წანაშ გლობალური ნოღაშ ინდექსით, კუალა-ლუმპურს 48-ა აბანი მიორხველეს შხვა გლობალურ ნოღეფს შქას.

ნოღა ინოხე კუალა-ლუმპურიშ ფედერალურ ტეროტორიას დო წჷმარინუანს მალაიზიაშ სუმი ფედერალური ტერიტორიაშე ართ-ართის. ნოღა სელანგორიშ შტატიშ ანკლავი რე, ნამუთ მალაკიშ ჩქონიშ ცენრტრალურ-ბჟადალ წყარპიჯწკჷმა იდვალუაფუ.

1990-იან წანეფშე, ნოღა მიარე სპორტულ, პოლიტიკურ დო კულტურულ ღონისძიებას მენძელენდჷ. კუალა-ლუმპურს იდვალუაფუ მოსოფელიშ ართ-ართი უმაღალაში დგჷმილი პეტრონაშ ყორშეფი, ნამუქჷთ მალაიზიაშ არიკული გოვითარაფაშ სიმბოლოთ გჷნირთჷ.

## ისტორია
1857 წანას დირსხუ ნოღაქ. 1880-1978 წწ. სელანგორიშ ნანანოღა რდჷ. 1946-1957 წწ. კინ თემ ბორჯის ინგლისური კოლონიაშ, მალაიაშ ფედერაციაშ, ცენტრი რდჷ. 1957-1963 წწ. ზოხორინელი მალაიაშ ფედერაციაშ, 1983 წანაშე მალაიზიაშ ნანანოღა რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Kuala Lumpur City Hall 
*ITIS Kuala Lumpur 
*Kuala Lumpur Deals 
*Kuala Lumpur 
*KLIA
*WE!Come KL Travelguide

## სქოლიო

კატეგორია:მალაიზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
მალე

**მალე** (*Malé*) – მალდივიშ კოკეფიშ ნანანოღა.

კატეგორია:მალდივიშ კოკეფიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
პუტრაჯაია

**პუტრაჯაია** — მალაიზიაშ ადმინისტრაციული ნანანოღა.

## გალერეა

ფაილი:Prime Minister's office, Putrajaya.JPG|მალაიზიაშ პრემიერ-მინისტრიშ რეზიდენცია
ფაილი:Putrajaya January 2007.jpg|ნოღაშ პერსპექტივა


## რესურსები ინტერნეტში

* Traveller's guide to Putrajaya 

კატეგორია:მალაიზიაშ ნოღეფი
ნაიფიიდო

**ნაიფიიდო** — მიანმარიშ ახალი ნანანოღა. აკიგჷ ოფუტე ჩეპაშ აკანს, პიინმანიშ ბჟადალი მალობათ 70 კილომეტრიშ სიშორას. მანდალაიშ ადმინისტრაციულ ოლქის. იდვალუაფუ ქიანაშ ჸოფილი ნანანოღა იანგონიშე ოორუე მალობათ 320 კილომეტრიშ სიშორას. 

ნანანოღაშ გინოღალაშ ცერემონიაქ იტრაჷ 2005 წანაშ 6 გერგობათუთას, ნოღაშ ჯოხოდვალა ნაიფიიდო გიშუგორეს 2006 წანაშ მელახის. ჯოხოდვალა ითანგუ მუჭოთ „ომაფე ქიანა“. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Burma begins move to new capital, BBC News Online, 6 November 2005
* Burma’s confusing capital move, BBC News Online, 8 November 2005
* Burma’s rulers take the road to Mandalay The Independent, 8 November 2005
* Burma’s new capital name
* Burma’s new capital stages parade BBC News Online, 27 March 2006
* Off limit’s: Asia’s secret capital Citylife, Trisila Company Limited, Chiang Mai, June 2006
* Burma’s confusion over capital BBC News Online, 17 June 2006
* Фотоотчет о посещении Нейпьидо  2010

კატეგორია:მიანმარიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
კატმანდუ

**კატმანდუ** (ნეპ.|काठमांडौ, ბჰასა|येँ) — ნეპალიშ ნანანოღა დო ქიანაშ უკაბეტაში ნოღა. იდვალუაფუ კატმანდუშ ლეხერს, სოდე ხოლო ჟირი ნოღა იდვალუაფუ - პატანი დო ბჰაქტაპური. ნეპალური ნინა რე ლეხერიშ თარი დო არძაშე მოდვალირი ნინა. ბჰასაშა იჩიებუ ხვალე ლეხერიშ ჯინჯიერი აკანური მახორობა, ნევარეფი. ინგლისური არჩქილე ნოღაშ ედომუშამ გონათაფილჷ ნორთის. კატმანდუშ მახორობა აკმადგინანს 1 006 656 ადამიერს (2011). 

კატმანდუ წჷმარინუანს ნეპალიშ არძაშე გოვითარაფილ ნოღას.


Kathmandu-Trailokya-12-Palast-2013-gje.jpg
Kathmandu-Kumarihaus-08-sieben Maenner-2014-gje.jpg
Kathmandu-Kalmochan-02-2007-gje.jpg
Kathmandu-Kel Tole-08-Toepfermarkt-2013-gje.jpg
Kathmandu-Indra Chowk-14-Kashmir-2007-gje.jpg
Kathmandu-Tempel-42-Shree Kumari-2013-gje.jpg
Kathmandu-Strassenverkehr-46-Fahrrad-Klinik-2015-gje.jpg
Kathmandu-Thamel-08-Souvenirs-2007-gje.jpg
Kathmandu, Nepal, Kaathe Swyambhu Complex.jpg
Kathmandu, Basantapur, Temples, Nepal.jpg
Kathmandu Durbar Square, Roofs, Nepal.jpg
Kathmandu, Basantapur, Flame, Nepal.jpg


## რესურსეფი ინტერნეტის
* Digital Kathmandu 3d flyer navigator software by OOPSLite Technologies 
* A Kushan-period Sculpture from the reign of Jaya Varma-, AD 184/185 Kathmandu, Nepal.
* A Kushan-period Sculpture from the reign of Jaya Varman, AD 185. Kathmandu, Nepal 
* Kathmandu Sights and Scenes
* Kathmandu Destination Guide from whl.travel 

 

კატეგორია:ნეპალიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
მასკატი

**მასკატი** (**) — ომანიშ სასულთანოშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა.

კატეგორია:ომანიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
სეული

**სეული** — ობჟათე კორეაშ ნანანოღა დო ქიანაშ უკაბეტაში აგლომერაცია. მახორობა 10,421,782 ადამიერი (2007). 2007 წანას ქიდიჭყჷ ახალი ნანანოღაშ აკოგაფაქ ქიანაშ ობჟათეშე, სოდე 2012 წანაშო დოგეგმილი რე ნანანოღაშ გინოღალა.


კატეგორია:ობჟათე კორეაშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მენძელი ნოღეფი
ერ-რიადი

**ერ-რიადი** (  — "ბაღეფი") — საუდიშ არაბეთიშ ნანანოღა.

კატეგორია:საუდიშ არაბეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
ისლამაბადი

**ისლამაბადი** (ურდუ: اسلام آباد) — პაკისტანიშ ნანანოღა, იდვალუაფუ პოტოჰარიშ პლატოს ქიანაშ ოორუე ნორთის, ისტორიულ პენჯაბიშ დო ოორუე-ბჟადალი ოხურგე პროვინციაშ (მარგალაშ ჸალაიბონი ისტორიული კარიბჭე რდჷ თე პროვინციას) ოთხშარააკართაფუს. რავალპინდი თიშ დაჸოფილ ნოღათ იკოროცხუ თე ჟირ ნოღაშ სიახოლაშ გეშა.

ნოღაქ 1960-იან წანეფს აკიგჷ პაკისტანიშ ნანანოღაშ კარაჩიშე გინაღალარო. ქიანაშ წუმოძინა თიმ ბორჯის კარაჩიშ ელმოლს მუთმოხვადუდჷ დო პრეზიდენტ აიუბ ხანს ოკოდჷ წუმოძინა უმოსი თინწორას გოფაჩელედკო. ისლამაბადი ალმახანური დო სუფთა ნოღა რე, გიშაკერძაფილო პაკისტანიშ შხვა ნოღეფწკჷმა ელაზჷმაფათ. ნოღა ბრუო ზონათ რე დორთილი: დიპლომატური ანკლავი, კომერციული განბა, გონათუაშ სექტორი, ინდუსტრიული ზონა დო თეშნ., თინეფშე ირს მუში სავაჭარო არე დო პარკი უღუ. ისლამაბადის რე თაშნეშე ფეიზალიშ მეჩეთი, ნამუთ ჯოხოგოლაფირი რე თიშ არქიტექტურათ დო სიდიდათ. მეჩეთი ნოღას აჩუქჷ საუდიშ არაბეთიშ მაფა ფეიზალქ.

კატეგორია:პაკისტანიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
დამასკო

**დამასკო** (دمشق ტრანსლიტ: დიმაშკ, თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ الشام ash-Shām) — სირიაშ ნანანოღა დო ქიანაშ უდიდაში ნოღა; მოსოფელიშ ართ-ართი უჯვეშაში ირო დოხორელი ნოღა. თიში მახორობა 2013 წანაშ მუნაჩემეფით, 4,5 მილიონს აკმადგინანს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:სირიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი სირიას
დუშანბე

**დუშანბე** (ტაჯიკ. *Душанбе, Dushanbe*, 1929 წანაშახ **დუშამბე**, 1961 წანაშახ **სტალინაბადი**) — ტაჯიკეთიშ ნანანოღა დო ქიანაშ უშხუაში ნოღა. ტაჯიკურო ზიტყვა „დუშანბე“ *თუთაშხას* შანენს დო ოძირანს თი ფაქტის, ნამჷ-და ნოღაქ თი ოფუტეშ აკანს აკიგჷ, სოდე ირ თუთაშხას ბაზარი რდჷნ.

2008 წანაშ მუნაჩემეფით, დუშანბეშ მახორობა 679 400 ადამიერს აკმადგინანდჷ.

## დემოგრაფია




## რესურსეფი ინტერნეტის
* Pictures of Dushanbe 
* Dushanbe pictures through eyes of westerner
* Dushanbe street map
* Encyclopedia Iranica article on Dushanbe 
* [Dushanbe on [wikimapia]]
*  Tajik Web Gateway
* Dushanbe City Coat of Arms 

კატეგორია:ტაჯიკეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი