open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ართუაფა

**ართუაფა** — საქვარუა შურიშ ორძღაფალო, დუდუიშული ბორჯიშ მუკორთა.

ართუაფეფი შილებე ორდას პიჯული დო ბუნური, გიშმართჷნა ენერგოხარჯებათ.

## ტიპიური ართუაფეფი
* ლაჸაფეფი (ოტაბაკე, აქტიური, ვიდეო-, დო შხვა თეშ მოგვენი)
* მუსიკაშ რჩქილა
*  კინო
* კითხირი
*ჸიდირი
* თეატრი
*ცირკი
*სპა
*საუნა
*ტურიზმი
*პლანეტარიუმი
*ზოოპარკი
*აკვაპარკი
*ლუნა-პარკი
*კარაოკე
*სერიშ კლუბი
*სხაპუეფი
* ხესაქვარი დო ხანტუა
* ტელევიზორიშ ჯინა
* სერანუა (კუჩხით, ცხენით, ავტო-, ველო-)
* სპორტი
*მარულა
*ოვეგურე მოედანი
* დო თაშ უკული.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფილოსოფიურ ლერსიკონს  დიდიე ჟიულია

*
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
ხინალუღური ნინა

thumb|ჭითა ფერით, ნინაშ გოფაჩუაშ არეალი
**ხინალუღური ნინა** (**ხინალ.** Каьтш мицӀ) — ნახურ-დაღესტანური ნინეფიშ ფანიაშ ლეზგიური გიმენბუნაშ ნინა. გოფაჩილი რე აზერბაიჯანიშ რაიონულ ცენტრეფს (ყუბას, ხაჩმაზის) დო ოფუტეეფს (ხინალუღის, სუდათის). ხინალუღურ ნინაშა რაგადანს დოხოლაფირო 1500 ადამიერი. თინა აზერბაიჯანული ნინაშ დიდ გოლინაშ გიმე რე, მუშ გეშა ხონარიელეფიშ სისტემა გაბანძღებული რე, გორჩქინელი რე უმლაუტიზაფილი ხონარიელეფი ä, ü, ö დო ირაციონალური ხონარიელი ə. თაშნეშე რე კუნტა, გჷრძე დო ნაზალიზაფილი ხონარიელეფი. წოროხონარიელეფი წჷმორინაფილი აკორაგნგვილეფიშ ოთხოული დო სპირანტეფიშ ჟღერე აფრიკატეფი ძ, ჯ.

## ჭარალუა
**კირილიცა:**

**ლათინური:**

## რესურსეფი ინტერნეტის
* https://www.ethnologue.com/language/kjj

კატეგორია:ნახურ-დაღესტანური ნინეფი
კატეგორია:ლეზგიური ნინეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ნინეფი
კომუნიკაცია

**კომუნიკაცია** (ლათინურშე Communico - საართეს გჷნვორთინუანქ) — ფართე გაგებათ, ინფორმაციაშ გოთირუა ინდივიდეფს შქას სიმბოლოეფიშ საართე სისტემაშ საშუალებათ. კომუნიკაციაქ შილებე გეხორციელას ვერბალური ვარდა ვავერბალური მეთოდეფით. თაშნეშე გიშმართჷნა კომუნიკაციაშ ხორცმიკოდგჷმაშ მექანიკურ დო ჸოფურ მერინეფს. კომუნიკაცია, მექანიკური მერინათ, რე ცანდჸურემეწურაფილი პროცესი ინფორმაციაშ კოდირაფაშ დო გინოჩამაშ ინფორმაციაშ წყუშე ინფორმაციაშ მემაღებეშა. კომუნიკაცია, ჸოფური მერინათ, რე კომუნიკაციაშ მაკათურეფიშ ართობური მოღალობა, ნამშ ბორჯისჷთ გჷშამუშება მეკონეფშე დო ქიმინუეფშე საართე (გორკვიაფილ ფარდის) თოლწონუეფი.

## კომუნიკაციაშ ფორმეფი

1. კომუნიკაციაშ ფორმეფი მეწურაფეფიშ მეჯინათ:

* *ართი ართწკჷმა*: რაგადი, გინაფა
* *ართი მიარეწკჷმა*: ლექცია, ჟურნალისტიკა (გაზეთი, ჟურნალი), ტექნიკური მედია (კომპიუტერი, ტელევიზია)
* *მიარე ართწკჷმა*: კონფერენცია, ფორუმი, დებატეფი

2. კომუნიკაციაშ ფორმეფი მაკათურეფიშ მეჯინათ:

* ინტერპერსონალური კომუნიკაცია
** ზიტყვიერი კომუნიკაცია (აგიტაცია, პროპაგანდა, დიალოგი) 
** ტექნიკური კომუნიკაცია (ტელეკომუნიკაცია)
* ინტრაპერსონალური კომუნიკაცია
* ბუნური კომუნიკაცია (მარკეტინგი, კულტურეფოშქაშე კომუნიკაცია)

## ოკომუნიკაციე მენცარობა დო პრაქტიკა

* ინფორმაციაშ თეორია
* კომუნიკაციაშ თეორია
* ლინგვისტიკა
* ჟურნალისტიკა
* ჯარალობური ურთიართობეფი

*
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
Ԇ

**Ԇ, ԇ** — კირილური ანბანიშ ასო.

## უნიკოდეფი

Ԇ: U+0506

ԇ: U+0507

## HTML კოდეფი
Ԇ: & # 1 2 8 6; დო & # x 0 5 0 6;

ԇ: & # 1 2 8 7; დო & # # 0 5 0 7;

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (Ԇ)
* Graphemica (ԇ)

კატეგორია:კირილიცა
ანგოლაშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ანგოლა|ანგოლაშ]]&nbsp;[[ნოღა|ნოღეფი]]** () — ანგოლაშ დოხორელი პუნქტეფიშ ერკებული. გიმე მოჩამილი რე ანგოლაშ 10 დიდი ნოღა. ინტერნეტ-რესურსიშ *World Gazeteer* მეჯინათ, ანგოლას 179 ნოღა რე, სოდე 3000-შე უმოსი ადამიერი ოხორანსჷნ.

## დიდი ნოღეფი

## ანგოლაშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|right|400px|ანგოლაშ ნოღეფი

### დიდი ნოღეფიშ გეოგრაფიული ორენი



## სქოლიო

ანგოლა
Ѻ

thumb|Ѻ დო ѻ
**Ѻ, ѻ** (ომეგა) — კირილური ანბანიშ ასო.

## უნიკოდეფი

Ѻ : U + 0 4 7 A

ѻ: U + 0 4 7 B

## HTML კოდეფი
Ѻ: & # 1 1 4 6; დო & # x 0 4 7 A;

ѻ: & # 1 1 4 7; დო & # x 0 4 7 B;

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (Ѻ)
* Graphemica (ѻ)

კატეგორია:კირილიცა
ბონი ჭჷ

thumb
**ბონი ჭჷ** (Intestinum rectum) — შხუ ჭჷშ ბოლო ნორთი, ნამუთ უკახალენი გჷმალით (ანუსით) ითებუ. ძინათებული ადამიერიშ ბონი ჭჷშ სიგჷრძა რე 14-18 სმ, სასინთოშ დიამეტრი ჟიმოლენი ნორთის - 4 სმ, გიმენს - 7,5 სმ-შახ იფართებუ დო წჷმოქიმინჷნს ამპულას. 

ბონ ჭჷს გიშმართჷნა ჟიმოლენი (ხარიშ, 12-15 სმ) დო გიმენი (ანალურ, 2,5-3,7 სმ) ნორთეფს. ოსურიშ ბონი ჭჷ სასქუოშ უკახალე რე, ქომოლკოჩიშ — ბჟღერიშ ბუშტიშ უკახალე. ბონი ჭჷშ ხარიშ ნორთი ოშა-გოშათ ფორილი რე პერიტონეუმით, ანალური ნორთი — მერკებული რე თე ოფორუს. კუთამი დაცხიშ გალენი ინჭკეფი ვეჯგუბუნა სუმ მანგი ზონარო, მუჭოთ თენა ეიშანუაფუ კოლინჯის, თინა ედომუშამო ფაშ სახეთ გოდგჷ ბონი ჭჷს. გვამიში დუდიშ გოხოლუას, დინოხოლენი ცირკულარული ფაშ კუთამი ინჭკეფი იშხუარებუ დო წჷმოქიმინჷმს გვამიშ დუდიშ დინოხოლენი ანუ ულამური სფინქტერს, კანიშ გიმე მადვალუ შქაფონიშ კუთი - გვამიშ დუდიშ გალენი ანუ კორინებული სფინქტერს. ცქირცქამი დაცხი, ჯგირო გოვითარაფილი ცქიცქგიმენი ფაშ მეშქაშობათ, აკმოქიმინჷნს მიარე ხუნჭის. ბონი ჭჷს მიარეთ რე გოვითარაფილი ვენური ბეჭილეფი. 
## ლიტერატურა
* ქსე, მა-9 ტ, ხს.627. 1985

კატეგორია:ანატომია
კატეგორია:ფიზიოლოგია
სელეგინი

მინი|კუმამეგამილი სელეგინიშ ჸვალეფი|250პქ

**სელეგინი** თაშნეშე ოკათე გჷმორინაფას **სულგუნი** *([[ქორთული ნინა|ქორთ.]]: სულუგუნი)* — ქორთული ჸვალიშ გვარობა, საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული აკანი სამარგალოშე. იკეთებუ კაზლა ჸვალიშ თერმული დამუშებათ (გეხაშუათ). გეხაშუაშ ბორჯის მასას არზენა შორტილ სტრუქტურას. გორგილაფაშ უკული ჸვალიშ მასას ოჩვიჩვინაფალო 1-3 დღათ ინმოდვანა ბჟამ წყითწყარს (ჯიმწყარს, წყითეს). თიშ გეშა, ნამჷ-და ლიბუ სელეგინი ქიანახანს ვეჩუალუაფუ (არძაშე უმოსი 25 დღას, მარგილაფარს), უმოსი დიდხანს ოჩუალარო ჸვალს ოსქირუანა დო კუმას მეთმიოგანა. კუმამეგამილი სელეგინი იჩუალუაფუ 2-3 თუთას.

## სქოლიო

კატეგორია:ჸვალიშ გვარობეფი
კატეგორია:ქორთული ჸვალიშ გვარობეფი
ჸვალი

thumb|300px|ჸვალიშ მუსხირენი გვარობა
thumb|300px|იმერული ჸვალი
**ჸვალი** — ოჭკომალი პროდუქტი, ნამუსჷთ აკოკვეთილი ბჟაშე აკეთენა. გჷმორინაფილი ბჟა შილებე რდას ჩხოუშ, შხურიშ, თხაშ, კამბეშიშ, ვარდა ნამდგაინი შხვა ბჟაშუმუეფიში. ჸვალი — ჩე ვარდა ღილე–მოჸვინთალე ფერიშ რე. შილებე უღუდას ნაცახეფი.

რსებენს ჸვალიშ ოშობათ გვარობა, ნამუეფით შხვადოშხვა ტექნოლოგიათ იეკთებუ. საქორთუოს ოფიციალურო ჸვალიშ 14 გვარობა რე დორეგისტრირაფილი: დამბალხაჭო, ჩოგი, ტენილი ჸვალი, კალტი, კობი, აჭარული ჩარჩილი, მესხური ჩარჩილი, სელეგინი, მარგალური სელეგინი, შონური სელეგინი, გუდაშ ჸვალი, თუშური გუდა, იმერული დო ქორთული.

გოართოიანაფილ ომაფეს საცალო ვაჭარობაშ რკუალაშ ცენტრიშით მანჯაფილი გჷმორკვიაფაშ მეჯინათ, ჸვალიშ 4% ხირუაშ გეშა დინუ, მუშ გეშა ჸვალი მოსოფელს არძაშე ხირუაფონი ოჭკომალი პროდუქტი რე.

## გეძინელი ინფორმაცია
* მუშენ ოკო ბჭკომათ ჸვალი? mkurnali.ge
* ქორთული ჸვალი forum.vinoge.com–ს
* თუშური გუდაშ ჸვალი
* ქორთული ჸვალიშ დო ღვინიშ ელახუჯაფაშ გეშა

## სქოლიო


კატეგორია:ბჟაშ ნაწარმი
იმერული ჸვალი

**იმერული ჸვალი** — ქორთული ჸვალიშ გვარობა, ნამუშ კეთება თარო იმერეთიშ აკანს რე პოპულარული. იმერული ჸვალი უხაშუ ჸვალეფიშ ბუნას ორხველჷ დო ჩხოუშ ბჟაშე აკეთენა. თიშ გეშა, ნამჷ-და იმერული ჸვალი ხეთ ეშმოჸუნა, ხელეურ (აჭარ.) ჸვალი უჯოხონა.

## წარმებაშ ტექნოლოგია
იმერული ჸვალიშ წარმებას თარი ქიმინჯალა ჩხოუშ ბჟაშ დონაწაფა, აკოჸონაფა წჷმარინუანს, ნამუშოთ გჷმირინუაფუ ნაწი, კვეთი (ორინჯიშ, შხურიშ ვარდა ღეჯიშ კუჭი) ვარდა აკაჸონაფალი.
ჯგირო ინაწუაფჷ ახალჭვალირი ტიბუ ბჟა, თი სიტიბათ ნამუშით გჷთმიჭვალუაფუ დო თე სიტიბაქ ოკო ასქიდას აკოჸონაფაშ ედომუშამ პერიოდის. მუჟამსჷთ ბჟაშ მასა ჯგირო აკიჸონაფჷნ, ხეშ ინოჩანაფათ თინა ეთმიფაჩუაფჷ, თეშ უკული იჭყაფუ მასაშ აკოჭვაჭვატუა, ეშაღალა. ჟირხოლო ხეთ ჭიე-ჭიეთ წირუათ, მასას ადუდიშულენა ზედმეტი წაქაშე (წრუქიშე), მარა თეშ, ნამჷ-და ქასკიდას ობაღებელი სილამექჷნ, ნამუთ ჸვალიშ ჩვიჩვინაფაშ ართ-ართი თარი პიჯალა რე. გიშაწირილი, მორგალებური ფორმაშ ჸვალს ჯაშ ვარდა დიხაჭაბუშ ატარს გეთმედვანა, სოდე თინა მოურს (ჸვალიშ მულა). ოშმარეს ეშაღალირი ჸვალს ონჯუაშა ატარს გეთმიტენა დო უკული მარღვანა ქუაჯიმუს, ნამუთ ბრელით უჯგუ ზუღაშ ჯიმუს. შხუ ვარდა ჭიფე ჯიმუშ ფრაქციაშ ჯიმუ ჸვალშა ჭიე-ჭირთ, ზჷმიერო მიშმურს, ნამუთ ჸვალიშ მულას დო თოლეფიშ გოფიტარაფას უნწყუნს ხეს. დიხაჭაბუშ ატარს გედვალირი დო ნაჯიმოლა ჸვალი, თეშ უკული ინმიდვალუაფუ დიდ ხალამს, დერგის, ჭურუკას დო იჩუალუაფუ სპეციალურო კეთებულჷ წაქას, წითხეს. ჸვალამ დერგეფს ჩუანა ომეურნე ოჩუაშეს, უკუმელა აბანს, ვარდა დიხას ინორღვაფილ ჭურუკეფს, ქოცოეფს (ოართეთ, უკუმელა დო დუდფორილობა ჸვალიშ ჩუალაშ ართ-ართი გარანტია რე), სოდე ართ წანაშახ გემოუთირუო იჩუალუაფუ. საზოთოთ ოჩუალარ ჸვალს მარაშინათუთა-ეკენიას შაყარანა დო ჸველიერს გჷმირინუანდეს.

## შხვადოშხვა ტექნოლოგია
ჸვალამ დერგეფს არომატამ ჸვალიშ მეღებაშ ღანკით ტარხუნაშ ვარდა ჸვალმინთაშ კილეფს ინმოდვანა. გურიას ჸვალიშ მულაშ ღანკით, ზოთონჯობათ დერგის დოლბენდის გოკირელ ქობალკაკალს ინმოდვანდეს.

## სქოლიო

კატეგორია:ჸვალიშ გვარობეფი
კატეგორია:ქორთული ჸვალიშ გვარობეფი
ალჟირიშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ალჟირი|ალჟირიშ]]&nbsp;[[ნოღა|ნოღეფი]]** () — ალჟირიშ შხუ დოხორელი პუნქტეფიშ ერკებული. ინტერნეტ-რესურსიშ *World Gazeteer* მეჯინათ, ალჟირს 200 ნოღა რე, სოდე 37 000-შე უმოსი ადამიერი ოხორანსჷნ.

## ალჟირიშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|right|330px|ალჟირიშ ნოღეფი
[thumb|right|330px|[ალჟირი (ნოღა)|ალჟირი, ქიანაშ ნანანოღა]]
[thumb|right|330px|[ორანი, ოორუე აფრიკაშ ართ-ართი უდიდაში ონიშოლი]]

## ალჟირიშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

ალჟირი
ესვატინიშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ესვატინი]]შ&nbsp;[[ნოღა|ნოღეფი]]** () — ესვატინიშ არძაშე უმოსო დოხოელი პუნქტეფი. ვებ-ხასჷლაშ *World Gazeteer* მეჯინათ, ესვატინის 28 ნოღა რე 700-შე უმოსი მახორუთ.

## ესვატინიშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|right|250px|ესვატინიშ ნოღეფი
thumb|right|250px|მბაბანე, ესვატინიშ ნანანოღა

## ესვატინიშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

ესვატინი
პიტერ ტაბიჩი

**პიტერ ტაბიჩი** (; დ. 1982, ნიამირაშ ოლქი, ნიანზაშ პროვინცია, კენია) — კენიარი მათემატიკაშ დო ფიზიკაშ მარწაფალი, მარწაფალიშ გლობალური ჯილდოშ 2019 წანაშ გომორძგვილი. ოგურუანს ოფუტე პვანიშ კერიკოშ სკოლას, კენიაშ ცენტრიშე მოჩილათირი დაღარ რეგიონს, სოდე გოლოფა დო შქირენა რჩქვანელი მოლინა რე. პიტერ ტაბიჩი ფრანცისკანალეფიშ რელიგიური ორდენიშ მაკათური რე.

## ბიოგრაფია
პიტერ ტაბიჩიქ დებადჷ კენიაშ ოფუტეს. თიშ ეშანუ, ნამჷ-და მარწაფალობა გინაჭყვიდირაფუ დორხველი ფანიაქ. თიქ მუში პედაგოგიური მოღალობა დიჭყჷ კერზო სკოლას. კერიკოშ ოშქაშე სკოლას — მუშობა 2016 წანას დიჭყჷ. ტაბიჩი მუში ირთუთური მიშნაველიშ 80%-ის დაღარეფიშ მახვარებელო ახარჯენს, მოსვანჯაშ დღალეფს — გეძინელი გოკვათილეფს უმანჯენს ბაღანეფს. 

პიტერქ სკოლას დარსხუ ტალანტეფიშ დო ომენცარე კლუბეფი, ნამუეფიშ ღანკი მაგურეფეეფიშ რკუალათ პროექტეფს კათაფა დო მენცარობეფით დოინტერესაფა რე. კენიაშ ომენარე-ტექნიკურ ბაზრობას პიტერიშ მოგურაფეეფქ წჷმარინეს თინეფიშით აკოქიმინელი მონწყილობა, ნამუშ მეშქაშობათ რჩქილა დო თოლს რკებაშ მაღვენი ადამიერეფს საშუალებას არზენს გოზჷმან მეკონეფი. პიტერიშ მაგურაფეეფქ მიღეს ჯილდო ქიმიკოსეფიშ ომაფე ჯარალუაშე, თიშ უკული, მუთ გჷმირინეს აბანური ჩანარი ელექტროენერგიაშ მიოღებელო. პიტერიშ სკოლაშ მათემატიკოსეფიშ ბუნა ოკათჷ საირქიანო ომენცარე-ტექნიკურ გუმოფინუას, ნამუთ 2019 წანას, არიზონას იმანჯჷდჷ.

2019 წანას, გჷნირთჷ მარწაფალიშ გლობალური ჯილდოშ გომორძგვილო დო დაჯილდეს 1 მლნ დოლარით. პიტერ ტაბიჩის ჯილდო გინოჩჷ ჰიუ ჯეკმენქ დო მიახვამუ ქიანაშ პრეზიდენტი უჰურუ კენიატაქ.

## სქოლიო

კატეგორია:დუანაბადი 1982
კატეგორია:კენიარი მარწაფალეფი
კატეგორია:შურდგჷმილი ადამიერეფი
კატეგორია:მარწაფალიშ გლობალური ჯილდოშ გომორძგვილეფი
ზუზანა ჩაპუტოვა

**ზუზანა ჩაპუტოვა** (; დ. 21 მანგი, 1973, ბრატისლავა, ჩეხოსლოვაკია) — სლოვაკი პოლიტიკოსი, ადვოკატი დო აქტივისტი. სლოვაკეთიშ პრეზიდენტი. ჩაპუტოვა რე ვასაპარლამენტე პოლიტიკური პარტიაშ პროგრესული სლოვაკეთიშ დჷმარსხუაფალი მაკათური დო მადუდეშ მოაბანე. 

ზუზანა ჩაპუტოვა ოკათუდჷ სლოვაკეთიშ 2019 წანაშ საპრეზიდენტე გიშაგორუეფს დო მაართა ტურს 40,57%-ით დეკუ მაართა აბანი. მაჟირა ტურს მიღჷ ხონარეფიშ 58,40% დო ქიანაშ ისტორიას მაართა პრეზიდენტი ოსურო გჷნირთჷ, ნამუთ პოსტის დეკინენს 2019 წანაშ 15 მანგიშე. 

1991 წანას, გურაფა დიჭყჷ ბრატისლავას მადვალი კომენსკიშ ჯოხოდვალაშ უნივერსიტეტიშ სამართალმარჩქინჯობაშ ფაკულტეტის, ნამუთ 1996 წანას გათუ. გურაფაშ თებაშ უკული ჩაპუტოვა მუშენდჷ ნოღა პეზინოკიშ აბანურ დუდმართუალას, დიო იურიდიულ გჷმნართის ასისტენტო, უკული — ნოღაშ მერიშ მოაბანეთ.

2001-2017 წანეფს, მუშენდჷ ართ-ართ ომენოღალე ორგანიზაციას, 2010 წანაშე — კინ თე ორგანიზაციაშ იურისტი რდჷ. 

2017 წანას, პოლიტიკური პარტია პროგრესული სლოვაკეთი დარსხუ დო 2018 წანაშ ღურთუთას, მაართა კონგრესის გეგშაგორეს პარტიაშ ვიცე-ხემანჯღვერეთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 21 მანგი
კატეგორია:სლოვაკეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:სლოვაკი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:სლოვაკი პოლიტიკოსი ოსურეფი
კატეგორია:ოსური პრეზიდენტეფი
სლოვაკეთიშ მაართა რესპუბლიკა

**სლოვაკეთიშ მაართა რესპუბლიკა** (; ოფიციალური ჯოხოდვალა — **სლოვაკეთიშ რესპუბლიკა**, ) — სახენწჷფო თეხანური სლოვაკეთიშ უდიდაშ ტერიტორიას, ნამუთ 1939-1945 წანეფს რსებენდჷ.

სლოვაკეთიშ რესპუბლიკა დიპლომატიურო აღიარჷ გერმანიაქ დო თიშ მორსხუ ქიანეფქ: იტალიაქ, იაპონიაქ, ჩინეთიშ პროიაპონურ თარობაქ, ხორვატიაქ, ესპანეთიქ, სსრრ-ქ, ლიტვაქ, ესტონეთიქ, შვეიცარიაქ, სალვადორქ დო ვატიკანქ. 

1942 წანა 15 მესის, პრეზიდენტ იოზეფ ტისოქ ხე მაჭარჷ კანონს, ნამუშ ნძალათ ურიეფი ქიანაშე გეგნორაჸჷ. 1942 წანას, სლოვაკეთშე 57 628 ურიაქ იჸუ დეპორტირაფილქ. 

1944 წანაშ 21 სეკენიას სხუნუეფიშ ჭითა არმიაქ ქემიოდირთჷ სლოვაკეთიშ ხურგის. 1945 წანაშ 4 პირელს, გადუდიშულეს ბრატისლავა - სლოვაკეთიშ მაართა რესპუბლიკაქ ქჷდანთხჷ დო ქიანაქ კინ ჩეხოსლოვაკიაშ ნორთო გჷნირთჷ. 8 მესის, სლოვაკეთიშ ეკონია პრემიერ-მინისტრ შტეფან ტისოქ ხე მაჭარჷ სლოვაკეთიშ მაართა რესპუბლიკაშ კაპიტულაციას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Конституция и некоторые законы первой Словацкой республики 
* Text of the treaty on the protective relationship between the German Empire and the Slovak State 

კატეგორია:სლოვაკეთიშ ისტორია
კატეგორია:ევროპაშ ისტორიული სახენწჷფოეფი
სკოტ უოკერი (მობირე)

**სკოტ უოკერი** (; ნანდული ჯოხო — **ნოელ სკოტ ენგელი**, ; ) — ამერიკალ-ბრიტანალი მობირე, კომპოზიტორი, მუსიკალური პროდიუსერი, პოპულარული მუსიკალური ბუნა „The Walker Brothers-იშ“ ჸოფილი მაკათური. სკოტ უოკერი, ნამუქჷთ დებადჷ დო მირდჷ ააშ-სჷნ, ფართე აღიარაფა მიპალუ  გოართოიანაფილ ომაფეს, სოდე თიშ მაართა ოთხი სოლო ალბომფქ ტოპ-10 ჩარტშა მიშელჷ. უოკერი 1965 წანაშე გოართოიანაფილ ომაფეს ოხორანდჷ, 1970 წანას — ბრიტანეთიშ მენოღალობა მიღჷ.

## სქოლიო

კატეგორია:ბრიტანალი მუსიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი მუსიკოსეფი
ვოლოდიმირ ზელენსკი

**ვოლოდიმირ ალექსანდრეშ სქი ზელენსკი** (; დ. , კრივოი-როგი, უკრაინაშ სსრ, სსრრ) — უკრაინალი პოლიტიკოსი დო პრეზიდენტი. თაშნეშე ჩინებული შოუმენი, კომიკოსი, რეჟისორი, პროდიუსერი, სცენარისტი რე. სტუდია „კვარტალ-95“-იშ ხანტურული ხემანჯღვერე დო უთირუ ლიდერი. 2010–2012 წანეფს — ტელეარხ „ინტერიშ“ მართუალაშ მაკათური დო თარი პროდიუსერი.

ვოლოდიმირ ზელენსკი, უკრაინაშ 2019 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფიშ კანდიდატი დო თარი ფავორიტი რე. წჷმიწორე მუნაჩემეფით, მაართა ტურს ხონარეფიშ დოხოლაფირო 30%-შე უმოსი მიღჷ.
უკრაინაშ 2019 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფიშ მაჟირა ტურს, ნამუქჷთ 21 პირელს იმანჯჷნ, ვოლოდიმირ ზელენსკიქ მოქიმინჯე პრეზიდენტი პეტრო პოროშენკოს ხონარეფიშ 70%-შე უმოსით გიორჯგინჷ დო ქიანაშ 6-ა პრეზიდენტო გჷნირთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
* Kvartal 95 
* 
* Ze Time: Vladimir Zelensky. Who is he? by Frida Lensky
* 
* 
* 
* არხი YouTube-ს

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 25 ღურთუთა
კატეგორია:უკრაინალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:უკრაინაშ პრეზიდენტეფი
ფრედ ასტერი

**ფრედ ასტერი** (, დ. 10 მესი, 1899 – ღ. 22 მანგი, 1987), დაბადებაშ ჯოხო *ფრედერიკ აუსტერლიცი*, ომაჰაშე, ნებრასკა — ამერიკალი კინო დო ბროდვეიშ მასხაპალი, ქორეოგრაფი, მობირე დო არტისტი. გიშაკერზაფილო ჩინებული რე ჯინჯერ როჯერსწკჷმა ართო რსულებური ვითი მიუზიკლით. თიში ორიგინალური ოსხაპალი ნიჭი დო ტექნიკა მიარე კრიტიკოსიშ არზით, თის ჰოლივუდიშ ისტორიას საუჯგუშო მასხაპალიშ ტიტულს არზენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*
*
*
*

## სქოლიო

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
შარლ ბუაიე

**შარლ ბუაიე** (; დ. 28 მარაშინათუთა, 1899 — ღ. 26 მარაშინათუთა 1978) — ფრანგული წჷმოულობაშ ამერიკალი არტისტი, ნამუთ „ოსკარი“შ პრემიას ოთხშა რდჷ ნომინირაფილი.

## ლიტერატურა
* Swindell, Larry. Charles Boyer: The Reluctant Lover. Doubleday. (1983)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ოსკარიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუდჸვილირი არტისტეფი
გლობალიზაცია

მინი|ბჟაეიოლიშ ოტელეგრაფე კომპანია 1899 წანას, ორდოშიანი გლობალიზაციაშ სამანგა
**გლობალიზაცია** — თეხანური ტერმინი რე დო ოძირანს თირუეფს ჯარალუას დო მოსოფელიშ ეკონომიკას, ნამუთ გჷმოჭანაფილი რე საირქიანო ვაჭარობაშ დო კულტურული თირუაშ დრამატული ძინათ. თინა თაშნეშე ოძირანს ვაჭარობაშ დო ინვესტიციეფიშ ძინას ადგადგეფიშ ხუალაშ დო ქიანეფიშ ურთიართდოჸუნალაშ ძინაშ შედეგო. სპეციფიურო, ეკონომიკურ კონტექსტისთინა შხირას იგურჩამუ მუჭოთ ვაჭარობაშ ბონი შედეგი, გიშაკერზაფილო, ოვაჭარე ლიბერალიზაციაშ ანუ „დუდიშული ვაჭარობაშ“ შედეგი. 1910 დო 1950 წანეფს შქას პოლიტიკურ დო ეკონომიკურ გჷნოტახუეფქ ობორჯეთ უცბას დარკუ საირქიანო ვაჭარობაშ შანულობა დო ნტირა. მორო დოჭყაფილი მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშე, გოგჷრძაფილი მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პერიოდის, მუჟამსჷთ ბრეტონ ვუდსიშ ინსტიტუტია გჷმიქიმინჷნ (საირქიანო ოვალუტე ფონდი (სოფ, :en:IMF) დო GATT (:en:GATT)), გლობალიზაციაშ კურსიქ პოლარულო დითირჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულიან პერიოდის, საირქიანო ეკონომიკური ინსტიტუტეფიშ გჷმოქიმინუაშ დო ორეაბილიტაციე პროგრამეფიშ გოხორციელებაშ ხანას, საირქიანო ვაჭარობაშ გეოგრაფიული არეალქ შანულამო გეფართჷ. 70-იან წანეფს თეჯგურა ვაჭარობაშ ეფექტიქ უკვე ოგინაფეთ გჷნირთჷ თეშ, მუჭოთ ორგებელიშ მუმაღალარი, თაშნეშე მანჩალუ ეფექტეფით.

თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და სუმხოლო ასპექტი მეჭედელო რე ურთიართმერსხილი, შანულამი რე გლობალიზაციაშ ირი ასპექტიშ — ეკონომიკურიშ, პოლიტიკურიშ დო კულტურულიშ — შანულობაშ გოტანჯუა. გეძინელი შანულამი ასპექტი რე თაშნეშე ტექნოლოგიური თირუეფი, გიშაკერძაფილო ტრანსპორტის დო კომუნიკაციეს, ნამუთ, მუჭოთ ანტკიცენან, უშქაშეთ ოკათჷ გლობალური ოფუტეშ აკოქიმინუას.

მუნდიალიზაცია (მუნდიალ — მოსოფელი) — მოსოფელიშ ყარაფი, ნამუთ გიშმაჸათანს ლიბერალიზაციას. მუნდიალიზაცია იკათუანს სპეციფიკური ტერიტორიაშ (სამანგ. ნოღაშ, დაბაშ, ქიანაშ) — დეკლარაციას მოსოფელიშ ტერიტორიათ, ნამუშ ნება-საღალეეფი მოსოფელიშ მასშტაბიშ იჸუაფუ.

## გლობალიზაციაშ ინდექსი
გლობალიზაციაშ ინდექსი გმიკოროცხუ თიჯგურა მაძირაფალეფით მუჭოთ რე: კომერცია, ბონი ურცხოური ინვესტიცია, ინვესტიცია, მიშნაველი. მოსო თეხანური კოროცხუაშ მეთოდეფს ცადენა თაშნეშ ეითოლიშწორან: პოლიტიკა, სოციალური დგომარობა, კულტურა დო ელმოლიშ ოთხილუე ოკითხირეეფსჷთ.

გლობალიზაციაშ ართ-ართი ინდექსი, ნამუთ ზჷმუნს სუმ თარი მაძირაფალს: ეკონომიკას, სოციალურ დგომარობას დო პოლიტიკას რე - KOF.

## ლიტერატურა
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Comprehensive discussion of the term at the Site Global Transformations
* Globalization Website (Emory University) Links, Debates, Glossary etc. 
* BBC News Special Report – Globalisation

## სქოლიო


კატეგორია:სოციო-კულტურული ევოლუცია
კატეგორია:ეკონომიკური გეოგრაფია
კატეგორია:კულტურული გეოგრაფია
კატეგორია:ისტორიაშ ფილოსოფია
რეალობა

**რეალობა** (ლათ. realis – მეკონური, ნანდული) — ნანდულო რინელი, ნამუთ აწურე მეთომაფილს, ოეგებეს დო თ.უ. ჸოფურს. ტერმინი „რეალობა“ მაართაშე გჷმირინეს XIII ოშწანურას, სქოლასტიკას. ღორონთის მმიაჭარუდჷ რეალობაშ რსული, მეკონეფს — ვარსული ხარისხი. მორო რეალობაშ გჷმმახანტალი ჩინება თეიშახჷთ გჷმირინუაფუდჷ ფილოსოფიას (სამანგათ პლატონწკჷმა). ახალი ბორჯიშ ფილოსოფიას სუბსტანციას რსული, მოდუსეფს ვარსული რეალობა მიჭარუ. დიალექტიკურ მატერიალიზმის რეალობაშ ჩინება ჟირი არზით გჷმირინუაფუ: 1). ობიექტურობიექტურო რინელი, ე.ი. მატერია ედომუშამი მუში მიარეფერუამობათ. თე შვანს თინა აწურე სუბიექტურ რეალობას, ე.ი. სმებას; 2). ირი რინელი, ე.ი. მატერია ედომუშამი მუში პროდუქტეფით, თ.შ. სმებაშ მოლინეფით. 

## ლიტერატურა

კატეგორია:ონტოლოგია
კატეგორია:რეალობა
ტროპიკული ტყა

[მინი|ბოტანიკური ბაღი იავას, [ინდონეზია]]
[მინი|[ამაზონიშ წყარპიჯეფს გოპატჷნაფილი ჭვემაშ ტყალეფი]]
**ტროპიკული ტყა** — ტყა, ნამუთ გოფაჩილი რე ეკვატორულ, სუბეკვატორულ დო ტროპიკულ ორტყაფუეფს ოო. გ. 25° დო ობჟ. გ. 25°-ს შქას. ჩანარეფიშ გვარობეფით ძალამი დიდარი იროწვანე ლამე ტროპიკული ტყალეფი (ჭვემაშ ტყალეფი) ივითარებუ წანაშ გოძვენას ნოლექეფიშ (2000-7000 მმ) დო ტემპერატურაშ (23&nbsp;°C-32&nbsp;°C) წოროზჷმიერი გინორთუალაშ პიჯალეფს; თაქ ფართოთ რე გოფაჩილი ლიანეფი დო ეპიფიტეფი.

გვერდო იროწვანე ტროპიკული ტყალეფი, ნამუეფსჷთ შხირას უცბას რე გჷმოხანტილი ფურცელცჷმა დო გოფურცელუა, გოფაჩილი რე ვესტინდოეთს, ცენტრალურ ამერიკას (კ. ტრინიდადი, კოსტა-რიკა), ბჟადალი აფრიკას დო ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას (ინდოეთი, მიანმარი).

აზიაშ ტროპიკეფს თეჯგურა ტყალეფს მუსონური ჯოხო. თინეფშო დჷმახასიათაფალი რე ფურცელმაცჷმე ჯაჩანარეფი: ქეჩეჩგუმნაღელამი ქსილია (Xylia xylocarpa), ტარკალეპიოლამი ტეტრამელესი (Tetrameles nudiflora), შორეაშ ჯა (Shorea robusta). სინთიერი ფურცელმაცჷმე ტყა ივითარებუ ინდოჩინეთიშ ტროპიკეფს, თექ, სოდე არგამათ რე გჷმოხანტილი სქირე სეზონი. თაქ მუთმოფხვადჷნა ხოშქოშამი დიპტეროკარპუსი (Dipterocarpus tuberculatus), სიამიშ პენტაკმე (Pentacme siamensis) დო შხვა. კინ თაქ, უმოს დაღარ დიხეფს, შილებე აბხვადათ ფიჭონასჷთ, ნამუეფით აკმოდირთუ ფიჭვიშ სპეციფიკური გვარობეფშე: კარიბული ფიჭვი (Pinus caribaea), ტროპიკული ფიჭვი (Pinus tropicalis) დო შხვა. გვალაშ ტროპიკული ტყალეფი ივითარებუ ოხოლაფირო ზუღაშ დონეშე 800 მ სიმაღალას. რჩქვანელობურ, იროწვანე რე, დაჷმახასიათაფალი რე ჯაშობური გვიმარეფი, მუთმოფხვადჷნა წვიწვამეფით (აგითისიშ, დაკრიდიუმიშ დო შხვა გვარეფიშ კანკალე გვარობა). დიდ სიმაღალას (ზუღაშ დონე 2000 მ) მუთმოფხვადჷნა დაფიშობურეფიშ, წიფურიშობურეფიშ დო მანანაშობურეფიშ ფანიეფიშ წჷმმარინაფალეფი, გოფაჩილი რე ეპიფიტური ბუჟუჟეფი.

კავკაციაშ ტერიტორიას ტროპიკული ჩანარობა გოპატჷნაფილი რდჷ ეოცენურ ეპოქას. თიშ ნოსქილედეფქ მიოჭირინუ შქა პლიოცენურ ეპოქაშახ. თე პერიოდიშო კოლხეთის გჷმიქიმინჷ ძალამ დიდარ ტყაშ ცანარობაქ, ნამუეფით დიო ხოლო იკათუანდჷ იროწვანე ტროპიკული ტყალეფიშ კომპონენტეფს.

## თაშნეშე ქოძირით
* სუბტროპიკული ტყალეფი დო ბართვეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

## ლიტერატურა

კატეგორია:ტყალეფი
კრივი-რიჰი

**კრივი-რიჰი** (უკრ. Кривий Ріг) — ნოღა ცენტრალურ უკრაინას, დნიპროპეტროვსკიშ ოლქის. კრივი-რიჰიშ ონოღე სხუნუშ დო რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, ნამუშ აკოდგინალუაშა ვემშმურს.

ნოღაქ 1775 წანას დირსხუ დო იდვალუაფუ წყარმალუეფიშ ინგულეციშ დო საკსაგანიშ წყარაკართაფუს. მახორობაშ მეჯინათ უკრაინას ნოღას მაბრუო აბანი უკებჷ, კრივი-რიჰიშ აგლომერაციაშ ცენტრი. ევროპაშ ართ-ართი უგჷრძაში ნოღაშ — ნამუშ სიგჷრძა უკიდაში ოორუეშე ობჟათეშა 67 კილომეტრი რე ბონას. კრივი-რიჰიშ ონოღე სხუნუშ ემაჸონაფალი კომიტეტიშ ოფიციალურ ვებ-ხასჷლას ნოღაშ სიგჷრძა მეწურაფილი რე — 126 კმ.

კრივი-რიჰი — უკრაინაშ შანულამი ეკონომიკური დო ომენცარე ცენტრი რე, შხუ ოტრანსპორტე ნოსქვი. კრივი-რიჰიშ რკინაშ ობადიშ ღანჩოშ აკომუშებაშ ცენტრი.

## ნოღაშ რაიონეფი
* დოლგინცევი
* ინგულეცი
* მეტალურგი
* პოკროვსკი
* საკსაგანი
* ტერნოვი
* ცენტრალურ-ონოღე

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт исполкома Криворожского городского совета.(უკრ.)
* Криворожский ресурсный центр. (უკრ.)
* Паспорт города Кривой Рог на геопортале административно-территориального устройства Украины.(უკრ.)
* Учётная карточка Кривого Рога на портале Верховной рады Украины.(უკრ.)
* Кривой Рог в Викимапии.
* Кривой Рог в Ситигиде.

## სქოლიო

კატეგორია:დნიპროპეტროვსკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
გიორგი დანელია

**გიორგი დანელია** (დ. 25 მარაშინათუთა, 1930, ქართი; — ღ. 4 პირელი, 2019, მოსკოვი, რუსეთი) — ქორთუ დო რუსი კინორეჟისორი, ჩინებული რე მუში „ნარღიამი კომედიეფით“, მუჭოთ კინ მუს უჯოხოდჷ დორხველი ნახანდეფშა.

გურაფულენდჷ მოსკოვიშ არქიტექტურულ ინსტიტუტოს დო ართი პერიოდი არქიტექტორო მუშენდჷ. თიში ფილმი „მა გილურქ მოსკოვს“ ნიკიტა მიხალკოვიშ კათაფათ ხრუშჩოვიშ გეტიბაფაშ პერიოდიშ ართ-ართი არძაშე დჷმახასიათაფალი ეჭარუა რე. დანელიაშ არძაშე პოპულარული ფილმეფი რე „მიმინო“ (1977), ქორთუ პილოტიშ დუდგინალიშ გეშა მოსკოვს, დო „დამორჩილიშ მარათონი“ (1980), მათანგალშე, ნამუთ ჩილს დო შურიმშინეშ შქას ჟირ-დაჩხირს შქას რე. 1986 წანას თიქ გჷნიღჷ ვართფერ ედომუშამი მენცარულ ფანტასტიკა „ქინ-ძა-ძა“. 

დანელიაშ ფილმეფს დახე ირო მუკმორჩქინდუ თიშ ჩილი ლიუბოვ სოკოლოვა, ნამუთ გინესიშ წინგიშა რე მიშაჸონაფილი, არძაშე მიარერიცხუამი გინოღალეფით კინოშ ისტორიას, დო თაშნეშე თიშ მაჸალე ევგენი ლეონოვი. დანელიას ოკათე არტისტიშ წოდებაა მიაჩჷ 1990 წანას.

მოგვიანაფათ დანელია კინორეჟისორ გალინა იურკოვაშ იგურგინჷ; მუსხირენ ანიმაციურ პროექტის ოკათუდჷ დო რუსეთიშ კინოაკადემიაშით რინაშული მენაჭირჷნაფეფშო ოპატიე ჯილდო მეჩჷ.

გიორგი დანელიაქ 2019 წანაშ 4 პირელს, 88 წანაშ ხანს ღუეჷ, მოსკოვს.

## ფილმოგრაფია

* *სერიოჟა* (1960)
* *[[რზა ნიშმიორინწკჷმა]]* (Путь к причалу) (1962)
* *[[გილურქ მოსკოვიშ შოშეეფს]]* (Я шагаю по Москве) (1963)
* *33* (1965)
* *[[ვენარღა!]]* (Не горюй) (1969)
* *ჰეკლბერი ფინიშ დუდგინალეფი* (Совсем пропащий; 1972)
* *[[აფონია (ფილმი)|აფონია]]* (Афоня) (1975)
* *[[მიმინო (ფილმი)|მიმინო]]* (Мимино) (1977)
* *დამორჩილიშ მარათონი* (Осенний марафон) (1979)
* *[[ჩელამურეფი ცენდჷ]]* (Слёзы капали) (1982)
* *[[ქინ-ძა-ძა]]* (Кин-Дза-Дза) (1986)
* *[[პასპორტი (ფილმი)|პასპორტი]]* (Паспорт) (1990)
* *ნასტია* (Настя) (1993)
*  *არიოლი დო რეშკა* (Орёл и решка) (1995)
* *ფორტუნა* (Фортуна) (2000)
* *[[კუ! ქინ-ძა-ძა]]* (2013)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ბიოგრაფია, ფილმოგრაფია 

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 25 მარაშინათუთა
კატეგორია:ნაღურა 4 პირელი
კატეგორია:ქორთუ კინორეჟისორეფი

კატეგორია:ქართიშ საპატიე მენოღალეეფი (1984)
კატეგორია:მოსკოვს ნაღურეფი
Ҟ

thumbnail|right|ასო|ბმული=Special:FilePath/CYRILLIC_LETTER_KA_WITH_STROKE.PNG
Ҟ, ҟ ( IPA=qʼ; ) — კირილური ანბანიშ ასო.

## უნიკოდეფი
Ҟ: U + 0 4 9 E ҟ: U + 0 4 9 F

## HTML კოდეფი
Ҟ: & # 1 1 8 2; & # x 0 4 9 E
ҟ: & # 1 1 8 3; & # x 0 4 9 F

## ნინეფი

## რესურსები ინტერნეტის
* Graphemica (Ҟ)
* Graphemica (ҟ)

კატეგორია:კირილიცა
ობჟათე პოლუსი

მინი|300პქ|ანტარქტიდაშ რუკა, ობჟათე პოლუსწკჷმა ართო
მინი|300პქ|შხვადოშხვა სახენწჷფოეფიშ შილები ობჟათე პოლუსის  
**ობჟათე პოლუსი**/**ობჟათე გეოგრაფიული პოლუსი** — ჭურჭული, სოდე დიხაუჩაშ რთაფაშ მერჩქინელი ლირე კვათჷნს თიშ ჟინპიჯის ობჟათე გვერდოსფეროს. დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშ არძონერი შხვა ჭურჭული ობჟათე პოლუსიშოთ ირო ოორუეშე იდვაუაფუ. მილარე პოლარული პლატოშ ფარგალეფს, 2800 მ სიმაღალას. ჸინეფიშ სისქა ობჟათე პოლუსიშ რაიონს 2840 მეტრი რე. პოლუსიშ გოხოლუას იდვალუაფუ ობჟათე მაგნიტური ვე.

1819 წანაშ 31 მელახის კრუზენშტერქ ოზუღე მინისტრის დე ტრავერს ქემუჯღონჷ ნაჭარა პოლარული წყარეფიშ გჷმორკუალაშ გეშა, სოდე კრუზენშტერნი ეთმეშანენდჷ, ნამჷ-და ოხვილური რდჷ ჟირი ექსპედიციაშ ზადება, ართი — ოორუეში, მაჟირა — ობჟათეში მალობათ. ირ ექსპედიციას დოგეგმილი რდჷ ჟი-ჟირი ნიშით. გიშაკერძაფილ ხვილაფას მეთმეჩანდეს ობჟათე პოლუსიშა შარალუას, ნამუქჷთ იხორციელჷ 1819-1821 წანეფს ბელინსჰაუზენიშ დო ლაზარევიშით, ნამუშ ხარჯიშა გმორჩქინდჷ კონტინენტი ანტარქტიდაქ, მორო ობჟათე კონტინენტიშ ხურგეფიშ დო გეოლოგიაშ გეშა წმორნაფეფი მურუჟი რდჷ XIX ოშწანურაშ ბოლოშახ.

1839-1843 წანეფს, ჯეიმზ კლარკ როსი აწარმენდჷ ანტარქტიდაშ რკუალას. შედეგო მიოგორუ ზუღას დო შელფური ჯიშთის. 1841 წანას როსიქ მიოგორუ ვულკანი ერებუსი დო გვალა ტერორი. შანულამი ექსპედიციეფქ იმანჯჷ თაშნეშე 1901-1904 წანეფს, ნამუსჷთ ბრიტანული ანტარქტიდაშ ექსპედიციაქ გიადჷ ჯოხოთ.

მაარტაშე ობჟათე პოლუსის მიოჭირინუ ნორვეგიალ მარკვილაქ რუალ ამუნდსენქ 1911 წანაშ 14 ქირსეთუთას. 1912 წანაშ 18 ღურთუთას რობერტ ფოლკონ სკოტიქ 4 წორომეშარეეფწკჷმა ართო ქემიოჭირინუ ობჟათე პოლუსის (რუალ ამუნდსენშე 35 დღათ გვიან). დორთაშ ბორჯის ხუთხოლოქ დოღურჷ.

ობჟათე პოლუსი ზოთონჯიშ პერიოდის საერთოთ ვა ღებულენს ბჟაშ ჩხორიეფს. მესიშე კვირკვეშა (თუთაშ სინთეს დოპოლარულ გოსინთუას ვაბკოროცხუნთ-და) პოლუსის გოპატჷნაფილი რე იროიანი წკურიანტელა. ზარხულს ბჟა ირო ჰორიზონტიშ დუდის რე, ნამუთ სათიშ ისინდიშ სააწმარენჯო მალობათ ყარენს. მორო ბჟა დღას ვეთმიკინანს; მაქსიმალურ სიმაღალას ჰორიზონტიშ დუდს მეთმიანჭუ 23,5° ქირსეთუთას.

ობჟათე პოლუსი წჷმარინუანს ართ-ართ არძაშე რგილ დო კონწარ კლიმატურ აკანს. აქაური კლიმატი ედომუშამობას უმოსო რგილი რე ვინდარო ოორუე პოლუსიშ კლიმატი. ზარხულს ბჟა მაქსიმალურ სიმაღლეას ანჭუ — 23,5°. [ღურთუთა]]ს ტემპერატურა ომანგჷ −25,9&nbsp;°C-სის. არძაშე მაღალი ტემპერატურა დოფიქსირაფილი რე ამუნდსენ-სკოტიშ დგჷმილს (2011 წანაშ 25 ქირსეთუთას, −12,3&nbsp;°C). არძაშე დაბალი ტემპერატურაქ დეფიქსირჷ 1982 წანაშ 23 მანგის (−82,8&nbsp;°C). ატმოსფერულ ნოლექეფს დახე ვა ღებულენს. ჰეერიშ სილამე ნულს ომანგჷ.

ობჟათე პოლუსი ჩანარეფი ვა ჩანს; ვა რე დჷმახასიათაფალი ფაუნა. მორო, ეიოშანალი რე, ნამჷ-და თაქ რეგისტირაფილქ იჸუ მეშღვიეშობურქ. 2000 წანას, გოფაჩილი ინფორმაციაშ მეჯინათ, ჸინს მიკრობეფს მიოგორეს.

## თაშნეშე ქოძირით
* გეოგრაფიული პოლუსეფი
* ოორუე პოლუსი 
* ობჟათე მაგნიტური ვე

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ობჟათე პოლუსი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:დიხაუჩაშ უძგალაში ჭურჭულეფი
კატეგორია:ნავიგაცია
კატეგორია:პოლუსეფი
კატეგორია:ანტარქტიდაშ გეოგრაფია
იდეოლოგია

**იდეოლოგია** () — იდეეფიშ, თოლწონუეფიშ ართობურობა, ნამუთ ადამიერეფიშ გორკვიაფილ ბუნას (სამანგათ სახენწჷფოს) მეღებულ ნორმათ, სახემანჯღვერო იდეეფო რე აღიარაფილი, ვარდა შილებე ორდას აღიარაფილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იდეოლოგია — ენციკლოპედიური ლექსიკონი

კატეგორია:პოლიტოლოგია
კატეგორია:სოციოლოგია
პანკისიშ ლეხერი

**პანკისიშ ლეხერი** —  იდვალუაფუ წყარმალუ ალაზანიშ ჟილენი მალობას ლეხერს (ბახტრიონიშ ჟილე) კავკაციონიშ ფარგილეფს, ახმეტაშ მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიას. სიგჷრძა 34 კმ (გვალა ბორბალოშე ალაზანიშ ვეშახ). აკოხურგელი რე კავკაციონიშ თარი ქჷნდჷრიშ ობჟათე ჸალეფით — პანკისიშ დო დიდგვერდ-ნაქერალაშ ქჷნდჷრეფით. 

წყარმალუ ალაზანიშ ღანჩოშ ჟიმოლენი ნორთი ქოჩარიშ ქჷნდჷრით ირთუ ჟირ ლეხერო, ნამუეფით წყარმალუეფს წიფლოვანისწყალს დო სამყურისწყალს ორხველჷ. ზუღაშ დონეშე 950 მეტრ სიმაღალას თე წყარმალუეფი აკმიკათუაფჷნა დო წჷმოქიმინჷნა ალაზანს. თე აბანიშ თუდო პანკისიშ ლეხერშო დჷმახასიათაფალი რე ფართე, მორზენებული, დოტერასაფილი ქვინჯი. ლეხერი გჷმომუშებული რე იურულ დიხაჭაბტკილეფით. რელიეფი თარო ეროზიული რე, მარა სამყურისწყალიშ ღანჩოს იძირებე ნაანთხაშური ჯიშთიშ ნოქური (ტროგეფი, ცირკეფი, გოკამაჭელი კირდეეფით). ლეხერიშ ფერდეფს 2000-2200 მეტრაშახ ჩანს ფართეფურცელამი ტყა. ალაზანიშ მარძგვანი ნადუშ ბაწარიშ ლეხერს რე ურთხელიშ ტყაშ ბაწარიშ სახენწჷფო ტყაჩირი.

## ლიტერატურა
**[[ლევან მარუაშვილი|მარუაშვილი ლ]].,* ქსე, ტ. 7, გვ. 663, თბ., 1984
* მარგოშვილი ლ., პანკისის ხეობა. თბ., 2002
* პანკისის კრიზისი. თბ., 2002

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ლეხერეფი
კატეგორია:ახმეტაშ მუნიციპალიტეტი
კავკაციარი კათეფი

thumb|300px|კავკაციაშ ეთნო-ლინგვისტური აკოდგინალუა 2009
კავკაცია გიშეგორუაფუ ეთნიკური სიჭარგეთ. კავკაციალი კათეფი რე:

***[[ქორთუეფი]]**
***ოორუებჟადალ კავკაციაშ კათეფი:**
** აფხაზეფი
** აბაზეფი
** ადიღალეფი (ყაბარდოალეფიშ დო ჩერქეზეფიშამო)
** უბიხეფი (თურქეთშა გინოხორელეფი)
***ოორუებჟაეიოლ კავკაციაშ კათეფი:**
** ახვახალეფი
** აღულეფი
** დარგიალეფი
** ხუნძეფი
** დიდოალეფი
**ლეზგეფი
**რუთულეფი
** თაბასარანალეფი
** უდიეფი
** წახეფი
** ლეკეფი
**ვაინახეფი
*** ქისტეფი
*** ჩეჩენეფი
*** ინგუშეფი
Ҧ

thumb|right|Ҧ დო ҧ
**Ҧ**, **ҧ** (IPA ) — კირილური ანბანიშ ასო, ომანგჷ ქორთული „ფ-ს“.

## უნიკოდეფი
Ҧ: U + 0 4 A 6
ҧ: U + 0 4 A 7

## HTML კოდეფი
Ҧ: & # 1 1 9 0; & # x 0 4 A 6 
ҧ: & # 1 1 9 1; & # x 0 4 A 7

## ასო
1998 წანაშა ასო აფხაზურ ნინაშ.

## ნინეფი

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ҧ)
* Graphemica (ҧ)

კატეგორია:კირილიცა
Ѹ

thumb|Ѹ დო ѹ
**Ѹ**, **ѹ** — ჯვეში კირილური ანბანიშ ასო „უკ“.

## უნიკოდეფი
Ѹ: U + 0 4 7 8

ѹ: U + 0 4 7 9

## HTML კოდეფი
Ѹ: & # 1 1 4 4; & # x 0 4 7 8;
ѹ: & # 1 1 4 5; & # x 0 4 7 9;

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (Ѹ)
* Graphemica (ѹ)

კატეგორია:კირილიცა
Ѿ

thumb|Ѿ დო ѿ
**Ѿ**, **ѿ** — ჯვეში კირილური ანბანიშ ასო „ოტ“.

## უნიკოდეფი
Ѿ: U + 0 4 7 E

ѿ: U + 0 4 7 F

## HTML კოდეფი
Ѿ: & # 1 1 5 0; & # x 0 4 7 E;

ѿ: & # 1 1 5 1; & # # 0 4 7 F;

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (Ѿ)
* Graphemica (ѿ)

კატეგორია:კირილიცა
Ѽ

thumb|Ѽ დო ѽ
**Ѽ**, **ѽ** — ჯვეში კირილური ანბანიშ ასო.

## უნიკოდეფი
Ѽ: U + 0 4 7 C

ѽ: U + 0 4 7 D

## HTML კოდეფი
Ѽ: & # 1 1 3 2; & # x 0 4 7 C;

ѽ: & # 1 1 3 3; & # # 0 4 7 D;

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (Ѽ)
* Graphemica (ѽ)

კატეგორია:კირილიცა
ქისტეფი

**ქისტეფი** — საქორთუოს მახორუ ჩეჩენეფი. თარო ოხორანა საქორთუოს, პანკისიშ ლეხერს (ახმეტაშ მუნიციპალიტეტი). ქისტეფს მუნეფშა უჯოხონა „*ქისტიე“ ვარდა „*ვეჲ ნახ“. „ვეჲ ნახ“ ითანგუ მუჭოთ „ჩქინი კათა“. თე ჯოხოთ მიშინუანა ჩეჩენი, ინგუში დო ქისტი კათა მუნეფიშ დუდს შხვა გვალაშ კავკაციელეფშე გინორთელო. ქისტეფშო ორაგადე ნინა რე ჩეჩენური ნინაშ ქისტური დიალექტი.

მეჭედელო ურთიართენა ქორთველურ დო ვაინახურ ტომეფს შქას დიო ხოლო ანტიკური პერიოდშე იჭყაფუ. უჯვეშაშ ქორთულ წყუეფს, ვეინახეფი ნახჩეფო, ღლიღვეფო, ძურძუკეფო დო დურძუკეფო მიშინუანა. ოშწანურეფიშ გოძვენას ვეინახური ტომეფი ქორთუ მაფეეფიშ ელახ იბურჯუდეს. გიშაკერძაფილი ჸოროფა ქისტეფს თამარ მაფაშოთ უღუდეს. თამარიშ ჯოხოს გეთმიოდვანდეს ხინჯეფს დო შხვა ნოდგჷმეფს, ცირასქუეფს. ართ სქვამ პიოლშა თამარი უჯოხონა.

საქორთუოს ვაინახეფიშ ინოხორაფა პერიოდულო მუთმოხვადუდჷ, ნამუთ საბოლათ თინეფიშ ასიმილაციათ ითებუდჷ. ბოლო მასობური ინოხორაფაქ საქორთუოშ ტერიტორიას XIX ოშწანურაშ ეჩიან წანეფს მოხვადჷ. ქისტეფიშ ნორთი საქორთუშა ინოხორაფაშ პერიოდის ქირსიანი რდჷ, ნორთი მუსლიმი, მორო თარი ნორთი ტრადიციულ წრუმა-წჷმორინაფეფს მეჸუნდჷ. მორო 2000-იანი წანეფიშ უკული, ქისტეფს ედომუშამო ისლამქ გიფაჩჷ.

საქორთუოს, წყარმალუ ალაზანიშ ინწრო ლეხერს ართიანწკჷმა არხოს იდვალუაფუ ლეხერიშ ჟილეშე დოხორელი ქისტეფიშ ოფუტეეფი. თინეფქ კავკაციონიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეფშე გეგნორთეს დო აკმადგინანდეს ჩეჩენეფიშ გჷნართის. თინეფს უკებჷა წყ. ალაზანიშ მანგას მადვალი ოფუტეეფი: დუისი, ჯოყოლო, ბირკიანი, ომალო, დუმასტური, ჟიმოლენი ხალაწანი, შქა ხალაწანი, თუდოლენი ხალაწანი, წინუბანი, ძიბახევი, თაშნეშე ქორთუეფწკჷმა ოხორანა ქორეთის დო ყვარელწყალს.

2002 წანაშ მახორობაშ ეჭარუათ, საქორთუოს ოხორანს 7110 ქისტი.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ქისტეფი
* ქისტური დიალექტი

კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
გოფეთქუეფი შრი-ლანკას (2019)

**გოფეთქუეფი შრი-ლანკას 2019 წანაშ 21 პირელს** — ტერორისტული აქტი, ნამუქჷთ მოხვადჷ შრი-ლანკაშ მუსხირენ ნოღაშ 4 ოსუმარეს დო ბრუო გოფეთქუაქ სუმ კათოლიკურ ოხვამეს, თინეფს შქას ოსაქვარე ნანანოღა კოლომბოს. ტერაქტიშ შედეგო არძაშ უკულაში 290 ადამიერქ გოჭყორდჷ დო დოხოლაფირო 500 ადამიერქ დეღამაკჷ.ოხვამეეფს გოფეთქუეფქ ოთანაფე მესაშ ბორჯის მოხვადჷ ნოღეფს ნეგომბო, ბათიკალოა დო კოლომბოს, თეწკჷმა ართო ტერორისტული აქტიქ მოხვადჷ ოსუმარეეფს Shangri-La, Cinnamon Grand დო Kingsbury კოლომბოს. არძაშ უკულაში ჟირი გოფეთქუა მანჯჷ ტერორისტ-დუდმაჸვილეეფქ. 24 ტერორისტი ოჭოფეს, ნამუეფით საეგებიოთ მერსხილი რენა მუსულმანურ ორგანიზაცია National Thowheeth Jama'ath დო „ისლამურ სახენწჷფოწკჷმა».

თე ტერაქტი შრი-ლანკაშო მაართა რე ომენოღალე ლჷმაშ ბორჯიშე.

## ტერორისტული აქტეფი
ქირსიანეფი შრი-ლანკას ეთმეშინუანდეს ოთანაფე ჟაშხაშ ღორონთიშნინალას, მუჟამსჷთ ედომუშამ ქიანას ოხვამეეფს დო ოსუმარეეფს გოფეთქუეფქ მოხვადჷ. იკოროცხუ, ნამჷ-და არძაშ უკულაში ჟირი გოფეთქუა მანჯჷ ტერორისტ-დუდმაჸვილეეფქ. ღურელეფს შქა 35 ქიანაშ მენოღალე რე, თინეფს შქას ამერიკაშ, ბრიტანეთიშ დო ჰოლანდიაშ მენოღალეეფი.

## სქოლიო

კატეგორია:ტერორისტული აქტეფი შრი-ლანკას
კატეგორია:2019 წანაშ ტერორისტული აქტეფი
კატეგორია:21 პირელიშ მოლინეფი
კატეგორია:2019 წანაშ პირელი
კატეგორია:მასობური ჸვილუა შრი-ლანკას
კატეგორია:კოლომბო
კატეგორია:2019 წანა შრი-ლანკას
სმიტა პატილი

**სმიტა პატილი** (, დ. 17 გჷმათუთა 1955 — ღ. 13 ქირსეთუთა 1986) — ინდოარი არტისტი, ნამუქჷთ მუში 13-წანიანი კარიერას 77 ფილმს გინიღჷ. 1985 წანას, შანულობაშ მეჯინათ ინდოეთიშ ომენოღალე მაანთხა ჯილდოთ — პადმა შრით დაჯილდეს. ერუანული კინოპრემიაშ ჟირზა ლაურეატი დო Filmfare Awards საუჯგუშო ოსურიშ როლიშ გეშა. სმიტა პატილქ  1986 წანაშ 13 ქირსეთუთას, მშობიარობაშ უკულიანი გორთულაფაშ შედეგო დოღურჷ.

## ბიოგრაფია
სმიტა პატილქ დებადჷ პუნას, პოლიტიკოსიშ ფანიას, ოშქაშე სკოლა მარათულ ნინაშა ათუ. 1977 წანას, პუნას კინოშ დო ტელევიზიაშ ინსტიტუტი ათუ. პატილი აქტიურო გიშმეშჷ ოსურეფიშ ნებეფიშ გეშა; ფილმეფს თიში როლიშ გერგეზეფი ქომოლური დო დუდიშულეფი რდეს. თინა ხვალე ჰინდინინამ ფილმეფს ვალაჸაფენდჷნ, თაშნეშე გუჯარათულშა, მარათულშა დო ინდოეთიშ შხვა ნინეფშა. ფილმეფი „ჭითა ზაფანა“ (Mirch Masala), „სხაპი, სხაპი“ დო შხვა მუსხირენქ არტისტიშ ღურაშ უკული გიშართჷ კინოგაქირებაშა.

## მონძეობა
ინდური ვაოთარობე ორგანიზაცია Priyadarshni Academy-ქ სმიტა პატილიშ ღურაშ უკული, მიშეღჷ არტისტიშ ჯოხოდვალაშ პრემია კინოინდუსტრიაშა თიაშ მიშაღალაშ გეშა. დუდმაარაშე პრემიას ირწანას გინმოჩანდეს, მორო 1994 წანაშე ჟირ წანაშე ართშა გინმიჩამუ. 2012 წანას, თე პრემიაშ ლაურეატო გჷნირთჷ დიპიკა პადუკონექ.

სმიტა პატილიშ ქომოლსკუა, პრატიკ ბაბარი, 2008 წანაშე გინმიღალუაფუ ფილმეფს დო მუამუშის ალურე პოლიტიკურ საქვარეფს, ნამუთ ჸოფილი არტისტი დო მოქიმინჯე პარლამენტარი რე — რაჯ ბაბარი.

## გიშნაგორა ფილმოგრაფია
* 1974 — *Mere Saath Chal* — *გიტა*
* 1975 — სერიშ დალია / *Nishaant* — *რუკუმანი*
* 1975 — *Samna* — *კამლი*
* 1975 — მახინჯი ჩარანდასი / *Charandas Chor* — *მაფაშცირა*
* 1976 — გოკურცხინაფა / *Manthan* — *ბინდუ*
* 1977 — რთული როლი / *Bhumika: The Role* — *უშა / ურვაში დალვი*
* 1977 — *Jait Re Jait* — *ჩინდჰი*
* 1977 — *Sall Solvan Chadya* — *პინკი*
* 1978 — *Sarvasakshi* — *სუჯატა*
* 1981 — ჩათხინაფა / *Sadgati* — *დჰურია*
* 1982 — შაკტი / *Shakti* — რომა დევი
* 1986 — ჭითა ზაფანა / *Mirch Masala* — *სონბაი*
* 1987 — სხაპი, სხაპი / *Dance, Dance* — *რადჰა*

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ერუანული კინოპრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:Filmfare Awards-იშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 17 გჷმათუთა
კატეგორია:ნაღურა 13 ქირსეთუთა
Ҏ

thumb|right|Ҏ დო ҏ
**Ҏ, ҏ** — კირილური ანბანიშ ასო.

## უნიკოდეფი
Ҏ: U + 0 4 8 E

ҏ: U + 0 4 8 F

## HTML კოდეფი
Ҏ: & # 1 1 6 6 დო & # x 0 4 8 E

ҏ: & # 1 1 6 7 დო & # x 0 4 8 F

## ნინეფი

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ҏ)
* Graphemica (ҏ)

კატეგორია:კირილიცა
ჯეკ მა

250px|მინი|მარჯვნივ|ჯეკ მა 2017 წანას
**ჯეკ მა** (ნანდული ჯოხო — მა იუნი, ; დ. 10 ეკენია, 1964, შენჩჟოუშ ონოღე მაზრაშ გულაიშ რაიონი, ნოღა ხანჩჟოუწკჷმა) — ჩინარი ბიზნესმენი, კომპანია Alibaba Group-იშ დჷმარსხუაფალი დო დირექტორეფიშ სხუნუშ მადუდე. მაართა ბიზნესმენი კონტინენტურ ჩინეთშე, ნამუშ სურათიქ გჷმიბჟინუ ჟურნალ Forbes-იშ გალენკაბრას. თიში მატერიალური დგომარობა 2018 წანაშ ბოლოშო, Forbes-იქ აფასჷ 35,8 მილიარდი დოლარით, ნამუთჷთ თინა ჩინეთის არძაშე დიდარი ადამიერი რე დო 18-ო — მოსოფელიშ უდიდარაში ადამიერეფიშ ერკებულს.

## სქოლიო

მა
კატეგორია:ჩინარი ბიზნესმენეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ კომუნისტური პარტიაშ მაკათურეფი
Ԉ

thumb|right|Ԉ დო ԉ
**Ԉ, ԉ** („კომი ლიე“) — კირილური ანბანიშ ასო.

## უნიკოდეფი
Ԉ: U + 0 5 0 8 

ԉ: U + 0 5 0 9

## HTML კოდეფი
Ԉ: & # 1 2 8 8 დო & # x 0 5 0 8 

ԉ: & # 1 2 8 9 დო & # x 0 5 0 9

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ԉ)
* Graphemica (ԉ)

კატეგორია:კირილიცა
ედგარ ლუნგუ

**ედგარ ჩაგვა ლუნგუ** (; დ. , ნდოლა) — ზამბიარი პოლიტიკოსი დო გიშაგორილი პრეზიდენტი ასეშა 2015.  ზამბიაშ დუდიშთხილუაშ მინისტრი 2013 წანაშ 24 ქირსეთუთაშე 2015 წანაშ 3 ღურთუთაშა.

კატეგორია:დუნაბადი 11 გერგობათუთა
კატეგორია:ზამბიარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ზამბიაშ პრეზიდენტეფი
მენწყერი

[thumb|მენწყერი [კალიფორნიას, 2008 წანას]]
**მენწყერი** — დიხაშ მასეფიშ ვარდა ქანეფიშ ფაშ მოხარცქუა დო გჷნოყარება გვალაშ კართეშა ვარდა ლაკადაშა სიმონკაშ ჭყანაშ გოლინათ. მენწყერი შხირას თიჯგურა აბანეფს წჷმიქიმინუ, სოდე წყარმაკინე (დიხაჭაბუამი) დო წყარამი (სამანგ., ქვიშა-ხირეშამი) ქანეფი ართიანს ოთირჷნა დო ფალეფიშ გიოლაფუ კართეშ გიოლაფუშ აკოხვალამას რე. მენწყერიშ ბაძაძეფი რე ქანეფიშ წორწოობაშ აკორღვაფა, ნამუსჷთ იჭანუანს ლაკადაშ ნერჩიშ გჷთორჩხუალკაშ, გერციებაშ ვარდა გჷნოლამებაშ გეშა ქანეფიშ სიჸონიერეშ დადაღარაფა, სეისმური ბიჯგეფი, ადამიერიშ ომეურნე საქვარუა აბანიშ გეოლოგიური პიჯალეფიშ უგუთოლიშწორებუო დო შხვ. მენწყერი დიდ გავალს მეთმიორინუანს ოკათე მეურნობას. თიწკჷმა ბურჯაფიშ ეფექტიანი საშუალება რე გვალაშ კართეეფიშ გატყალება, ოინჟინერე ნოდგჷმეფიშ გამანგარება, დრენაჟი დო შხვა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მენწყრეფი
კატეგორია:გეოლოგიური პროცესეფი
ლეონიდ კრავჩუკი

**ლეონიდ კრავჩუკი** (1934-2022) — უკრაინაშ მაართა პრეზიდენტი (5 ქირსეთუთა, 1991 — 19 კვირკვე, 1994).

უკრაინაშ უჟინაში რადაშ I-IV მოჭანაფაშ დეპუტატი. 1998-2009 წანეფს, სოციალ-დემოკრატიული პარტიაშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Кравчук Леонід Макарович 
* ГЕРОЙ УКРАЇНИ — Кравчук Леонід Макарович  
* Кравчук Леонид 
* Мониторинг политической деятельности Леонида Кравчука 

კატეგორია:დაბადებული 10 ღურთუთა
სალიშობური ჭარალუა

**სალიშობური ჭარალუა** (უმოსო ჩინებული რე, მუჭოთ **მარჭვალური ჭარალუა**) — ჭარალუაშ ჯვეში გვარობა, ნამუთ გოფაჩილი რდჷ წჷმი აზიაშ დო არხო ბჟაეიოლიშ კანკალე რეგიონს. ჭარალუა აკოქიმიუნეს შუმერეფქ ჯვ. წ. III ვითოშწანურას. III ვითოშწანურაშ შქა ხანეფს, შუმერეფქ მარჭვალური ჭარალუა გჷმირინეს ზიტყვიერ–ლაწკარული ჭარალუაშო, ნამუსჷთ ზიტყვაშ ნერჩი ეიშინუაფუდჷ იდეოგრაფიულო,  გრამატიკული ელემენტეფი დო მახვარე ზიტყვეფი–ომანგეეფი ლაწკარეფით. შუმერეფს დუდმაართაშე მარჭვალური ჭარალუა აკმოდირთუდჷ პიქტოგრამეფშე, მარა თიშენ ნამჷ-და ოჭარალო გჷმირინუაფუდჷ ლიბუ დიხაჭაბუშ ფილა დო აჭირფანაშ ღერი, თე ინსტრუმენტეფით პიქტოგრამეფი ხანტუა ლეინი ვარდჷ დო სიმბოლოეფი მარჭვალიშ ფორმაშ შტრიხეფო გჷნიქიმინუდჷ. თეშ გეშა ჯოხოდჷ ჭარალუას მარჭვალური. ჭარალუაშ მიმალობა დუდმაართაშე რდჷ ვერტიკალური დო მორძგვიშე კვარჩხიშა, უკული — ჰორიზონტალური დო კვარჩხიშე მორძგვიშა.

შუმერული ჭარალუა III ვითოშწანაშ შქა ხანეფს გეგნიღეს აქადურშა, ელამურშა, ხურიტულშა, ლუვიურშა, ხეთურშა დო ურარტულშა. თეშნერო მარჭვალური ჭარალუა მაართა საირქიანო ჭარალუათ გჷნირთჷ.

## ისტორია
center|600px
[thumb|left|შუმერული დოკუმენტი [ჯვ. წ. XXVI ოშწანურა]]
[thumb|left|ნაჭარა [ლაგაშიშ მაფა ურუქაგინაშა თიში ქომოლსქუაშ ბურჯაფის ღურაშ გეშა. ჯვ. წ. XXV ოშწანურა]]

უჯვეშაში ნაჭარა დოკუმენტეფი ნაძირებუ რე ურუქის დო ორხველჷ ჯვ. წ. XXXIV ოშწანურას. ჭარალუა გჷნირინუაფუდჷ ეჭარუაშო, დიხაჭაბუშ ფირფიტას ეიშინუაფუდჷ მეკონიშ ტიპი დო მუდანობა. მოგვიანაფათ პიქტოგრამაშ გრაფიკაქ 90 გრადუსით მიკირთჷ დო გელექინჷ, დოხოლაფირო ჯვ. წ. XXIX ოშწანურას — პიქტოგრამეფქ გეგნიქიმინჷ იდეოგრამეფო, ანუ სიმბოლო უკვე ვა ხვალე მეკონს, თაშნეშე მუდგაინ ჩინებას შანენდჷ, სამნგათ შანი "ჩიტიშ" დო "მარქვალიშ" კომბინაცია ეიოშანუანდჷ ჸოფურობას, სიმბოლო "კუჩხი" — გილულას შანენდჷ.

ჯვ. წ. III ვითოშწანურაშ შქა პერიოდის, პიქტოგრამეფქ გეგნიქიმინჷ მარჭვალიშ ფორმაშ შტრიხეფო, იდეოგრამეფქ — სილაბური, ანუ ლაწკარული ჭარალუათ დითირჷ.

ჯვ. წ. XXX ოშწანურას, რსებენდჷ დოხოლაფირო 1500 სიმბოლო, უკული სიმბოლოეფიშ მუდანობაქ 600-შახ დირკჷ დო სიმბოლოეფქ ფონეტიკური შანულობა ქიშუეს.

დუდმაარ\ტაშე იჭარუდჷ კვარჩხიშე მორჯგვიშა ჟილეშე გიმეშა, მასუმა ვითოშწანურას — ვერტიკალური მალობაქ ჰორიზონტალურით დითირჷ, პიქროგრამეფიშ შტრიხეფით ტირუაქ — ოგინაფეთ გალექინჷ ჭარუა.

### აქადური მარჭვალური
დოხოლაფირო ჯვ. წ. XXV ოშწანურას, დიჭყჷ შუმერული მარჭვალური ჭარალუაშ აქადური ნინაშო დოხუჯაფა, თიშ გეშა ნამჷ-და ჭარალუა ლაწკარამი რე დო შუმერული ნინა ძალამ გინორთელი რე სემიტური ნინეფიშე, დოხუჯაფასჷთ ქეგიოდოხოდჷ თექ. თეშენ, ბაბილონური ნაჭარეფიშ გოშიფრუაშ ბორჯის ლინგვისტეფქ ქემერთეს თი ნასხუნაშა, ნამჷ-და თე ჭარალუა სემიტური ვარინ, უმოსო შხვა, უჩინებუ ტიპიშ ნინაშ რდჷ აკოქიმინელი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:ჭარალუეფი
ბუნობა

მინი|ბუნობაშ ბორჯის დიხაუჩაშ ოორუე დო ობჟათე პოლუსეფი ბჟ აშე წორწო გოძვენათ რე დოჩილათირი, დო თეორიულო დიხაუჩაშ არძა ჭურჭულს დღა დო სერი მანგი რე.

**ბუნიობა** — მოლენა, მუჟამსჷთ წანმოწანას ჟირშა მუთმოხვადჷნ (დოხოლაფიურო 20 მელახის დო 23 ეკენიას). თე ბორჯის ბჟა შქაგურ ცას რე ოორუე ტროპიკიშოთ, თეშ გეშა ოორუე გვერდოსფერო უმოს მეტ სიტიბას დო სინთეს ღებულენს, ვინდარო ობჟათე. 21 მელახის დო 23 ეკენიას ბჟა ეკვატორიშოთ შქაგურ ცას რე, მუშ გეშა ოორუე დო ობჟათე გვერდოსფეროეფი სინთეშ დო სიტიბაშ წორწო მუდანობას ღებულენა. 21 მელახი დო 23 ეკენია აფუნიშ დო დამორჩილიშ ბუნობაშ, ანუ დღა-სერიში გომანგაფაშ დღალეფი რე. 

## თაშნეშე ქოძირით
*აპოცენტრი დო პერიცენტრი
*ნოვრუზი

## რესურსფი ინტერნეტის

* დეტალეფი დღაშ დო სერიშ ხანგჷნძობაშ გეშა  
* დღაშ ხანგჷნძობაშ გმოკოროცხუა  
*
პეტრო პოროშენკო

**პეტრო პოროშენკო** ( დ. 26 ეკენია, 1965, ბოლგრადი) — უკრაინალი სახენწჷფო დო პოლიტიკური მოღალე, ბიზნესმენი, მილიარდელი. უკრაინაშ ჸოფილი პრეზიდენტი (2014-2019 წწ.). Forbes-იშ ეკონია მუნაჩემეფით (მელახი, 2014), უკრაინა\შ უდიდარაშ ადამიერეფს შქას თის მა-7 აბანი უკებჷ  $1,3 მილიარდით.  VII მოჭანუაშ უკრაინაშ ოკათე დეპუტატი, უფრაქციე. „უკრპრომინვესტიშ“ დჷმარსხუაფალი დო პატჷცემული პრეზიდენტი. მართლმადიდებელი.

უკრაინაშ ოკათე დეპუტატი 1998-2005 დო 2006- 2007 წანეფს. ერუანული უშქურანჯობაშ დო დუდთხილუაშ სხუნუშ მელამოსე 2005 წანაშ ფურთუთა-ქირსეთუთას. უკრაინაშ ერუანული ბანკიშ მადუდე 2007-2012 წანეფს. უკრაინაშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრი 2009-2010 წანეფს. ეკონომიკური გოვითარაფაშ დო ვაჭარობაშ მინისტრი 2012 წანაშ მელახ-ქირსეთუთას.

პოლიტიკური კარიერა დიჭყჷ 1998 წანას, მუჟამსჷთ უმაღალაში რადაშ მაკათურო გჷნირთჷნ. 2014 წანას ევრომაიდანიშ ბორჯის, ალუდირთჷ აქციაშ მაკათურეფს. ოკათუდჷ  2014 წანაშ ოპრეზიდენტე გიშაგორუეფს, ნამუსჷთ წჷმიწორე მუნაჩემეფიშ ოსხირაშა გიმორძგუ.

## პიჯული რინა

პეტრო პოროშეკოს ჸუნს ალმასქუ მარინა პოროშენკო დო ოთხი სქუა: ალექსეი (1985), ევგენია (2000), ალექსანდრა (2000) დო მიხეილი (2001). ევგენიაშ დო ალექსანდრაშ მორდიეფი რენა ვიქტორ იუშჩენკო დო ოქსანა ბილოზირი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 26 ეკენია
კატეგორია:უკრაინაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:უკრაინაშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:უკრაინალი ბიზნესმენეფი
კატეგორია:უკრაინალი მილიარდელეფი
პიჩვანი

**პიჩვანი** თაშნეშე **პიჩუა**, **ხონება** — კანკალე რელიგიაშით გოთნჯილი ბორჯის ირნერი ვარდა ზოხოიანი ოჭკომალიშ (გიშაკერზაფილო ხორციშ, ჩხომიშ, ბჟაშ პროდუქტეფიშ), თაშნეშე ვაოპიჩუე ფირქეფიშ მეღებაშ ვაშინერება.

**ვაოპიჩუე ფირქეფი** — მუჭოთ წესი, რე ფირქეფი, ნამუთ იკათუანს თიჯგურა გინაფეფიშ აღქმას, ნამუთ ვაშინერებული რე პიჩვანიშ პერიოდის. სამანგ: ვეშილებე ქომოლკოჩიქ იფირქას ოსურშე, ნამუთ რინას არძაშე უმოსო უჸორსჷნ, არძაშე უმოსო ოკონი, მორო თიში რელიგიაშ წჷმმარინაფალ-მანჯღვერეშე ოჸია ვემუღებჷ.

## ქირსიანობას
პიჩვანი მოურს შორიში ულირშე, მუჟამსჷთ ოჭკომალიშ სიჭიჭა თიში დაზოგებაშ ქიმინუეფს თხულენდჷ. უკული მიაჩჷ რელიგიური სანქციაქ, მუჭოთ "ადამიერიშ შურიშ წიმინდუაშ დო გოახალაფაშ" საუჯგუშო საშუალებას, კათოლიკური რწუმა მიარედღამ პიჩვანს ვათხულენს, ხონულენა ხვალე დიდპიჩვანიშ მაართა მარაშ თუთაშხა დღას, კჷნორულაფაშ დო ქირსეშ გეკულასერს, ნებაშ მარაშ ობიშხა დღას. პროტესტანტეფს ვაუღჷნა პიჩვანიშ დღალეფი (ანგლიკანეფიშ მოხ), გიშაკერძაფილო ჭყანიერი რე პიჩვანიშ წესეფი მართლმადიდებელობას.

### მართლმადიდებელი ოხვამე
მართლმადიდებელ ოხვამეს გვალო 4 მიარედღამი პიჩვანი რე: 
#დიდპიჩვანი — ქირსეშ მაბარჩხალე თანაფაშ კინოხ (მაყარე რე დო იგჷნძარებუ 7 მარას).
#პეტრე-პავლობაშ პიჩვანი — წმ. პეტრეშ დო წმ. პავლეშ დღახუშ კინოხ (1–5 მარა).
#მარაშინაშ პიჩვანი — დიდი ოხვამერი ღორონთიშნანაშ კჷნორულაფაშ (მარაშინაშ) კინოხ (2 მარა).
#ქირსეშ პიჩვანი — ქირსეშ დღახუშ კინოხ (6 მარა).

ართდღამი პიჩვანი რე:
* ირ მარაშ ჯუმაშხა დოობიშხა წორულიშ მოხ, თიშ გეშა ნამჷ-და ჯუმაშხას იუდაქ გჷმოჩუ იოსე ქირსე, ობიშხას — იოსე ქირსე ჯვარს მაცუნეს.
* წაკურთხიაშ კინოხიანი დღა - 18 იანვარი.
* წმ. იოანე ნათელმიმაჩეშ დუდიშ კვათუაშ დღა - 11 ეკენია.
* ჯვარამაღალება - 27 ეკენია.

ედომუშამო დოხოლაფირო ჟიროში დღა წანმოწანას. პიჩვანიშ დღალეფს ვაშინერს ოხიოლე ამბეეფს კათაფა, გურგინუაშ ონოფული, ოსურწკჷმა ურთიართობა. 

ბასილ კესარიალი წარუნდჷ: "პიჩვანქ შქირიტუ ჭყანა დაჩხირიში, აკუოთუ პიჯი ნჯილოეფს, პიჩვანი ხვამას ცას ეიოჭირინუანს... მანჯღვერე რე ცხონაფაში, ნანა რე სინთელეში, მარწაფალი მარდუეფიში, ოსკვამერი რჩინუეფიში, ჯგირი ალმაჸვენჯი მოშარეეფიში".

## იუდაიზმის
იუდაიზმის საართო პიჩვანიშ დღალეფიშ მოხ (ოსხუნალი დღალეფი, ეიოშნალი დღალეფი) მეღებული რე მასქერეფიშ მაშინაფალი პიჩვანი დო შხვა.

## ისლამს
ისლამიშ მეჯინათ, კონწარი პიჩვანი, საუმი (რამადანიშ თუთას, თაშნეშე შხვა დღალეფს ნებაჸოფური პიჩვანი) მოორწუმეს გუთმუხურგანს ლუკაშ მეღებას ბჟაშ ეშულაშე დილულაშა. თე მუმაქიონაფალი წესი იჭანუანს შურიელო ცოდაშ მუკონწყუმაშ კორინს დო ხეთ ჸვაშა მონჭაფას, მუსლიმეფიშ თინეფშო ნარღი, ნამუეფსთ ვეშულებუ მუნეფიშ დუდიშ გუმოდიარუა დო მატერიალური გაჭირებაშ გეშა აძულებური რე შქირენდანი.

## თაშნეშე ქოძირით
*ასკეტიზმი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რამადანი და მარხვა
*  თერაპიული პიჩვანი 
* ქირსიანული პიჩვანი


კატეგორია:ქირსიანობა
კატეგორია:იუდაიზმი
კატეგორია:ისლამი
ალექსანდრე ტურჩინოვი

**ალექსანდრე ტურჩინოვი** (, დ. 31 მელახი 1964) — უკრაინალი პოლიტიკური დო სახენწჷფო მოღალე, პარტია ბატკივშჩინაშ მადუდეშ მოაბანე, უკრაინაშ უმაღალაში რადაშ მადუდე 2014 წანაშ 22 ფურთუთაშე 27 გერგობათუთაშახ, უკრაინაშ პრეზიდენტიშ საღალობაშ მარსულებერი რადაშით იანუკოვიჩიშ გინორინაფაშ უკული, 2014 წანაშ 23 ფურთუთაშე 7 მანგიშახ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:უკრაინალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:უკრაინაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 31 მელახი
ვიქტორ იანუკოვიჩი

**** (; დ. 9 კვირკვე, 1950) — უკრაინალი პოლიტიკოსი დო სახენწჷფო მოღალე, უკრაინაშ პრეზიდენტი 2010 წანაშ 25 ფურთუთაშე 2014 წანაშ 22 ფურთუთაშახ. უკრაინაშ პრემიერ-მინისტრი 2002-2004 დო 2006-2007 წანეფს, დონეცკიშ ოლქიშ გუბერნატორი 1997-2002 წანეფს. 2004 წანაშ ოპრეზიდენტე გიშაგორუეფს რდჷ ვიქტორ იუშენკოშ ართ-ართი ტარი აწმარენჯი-კანდიდატი. 2010 წანაშ ოპრეზიდენტე გიშაგორუეფიშ მაჟირა ტურს ხონარეფიშ 48,95% მიპალჷ დო უკრაინაშ პრეზიდენტო გიშაგორილქ იჸუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* უკრაინაშ პრეზიდენტი, ოფიციალური ვებ-ხასჷლა.

კატეგორია:უკრაინალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:უკრაინაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:უკრაინაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 9 კვირკვე
სუნა

**სუნა** () — არაბულ ნინაშე შანენს რზას. ისლამურ კანონდვალას სუნაშ გიმე იგურიშხონარებუ წჷმიმორაგადე მაჰმადიშ გჷმნარაგადეფი დო ქიმინჯეფი, ანუ წჷმიმორაგადეშ რინაშ რზა თი მომენტშე, ნამუშეთ თიქ წჷმიმორაგადეთ გჷნირთჷნ. ყურანიშ უკული სუნა შარიათიშ მაჟირა წყუთ იკოროცხუ. სუნიტეფი დო შიიტეფი სუნას თიშნერ შანულამო კოროცხჷნა მუჭოთ ყურანს.

## სუნა შარიათის
სუნაშ მაჟირა შანულობა — თენა რე საქვარეფი, ნამუშ ჯეთება კორინელი რე, მარა უციო ვა რე. გჷნოჩამათ, თე ვალდვალუეფს არსულენდჷ მაჰმადი (*მეიბი*). სუნა ჟირ ნორთიშე აკმოდირთუ:

* წესეფი, ნამუშ თხილუა ირო უციო რე დო გატარაფა ხვალე ძალამ ოშა-გოშათ შილებე. სამანგათ ნამაზიშ ოჭამარეშ „*სუნა*“, ნამაზიშ მაართა დო მაჟირა ონდღეშ „*სუნა*“, ნამაზიშ მაჟრა „*სუნა*“ დო ნამაზიშ სერიშ „*სუნა*“.
* წესეფი, ნამუშ თხილუა ირო ვარე ოხვილური. მაგალითო, სერიშ ხვამა «*სუნა*» დო სერიშ ხვამაშ მაართა «*სუნა*».

## სუნა დო ყურანი
ყურანიშ დო სუნაშ პრობლემატურ ურთიართობას დიდი აბანი უკებჷ რელიგიაშ ფილოსოფიას (ულუს ად-დინ). IX – X ოშწანურეეფს შარიათი გჷთმოსხუნუნდჷ არძა ნაჭარა სიწიმინეშ გოუქვაფას, სუნაშ დო ყურანიშ მოხ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალჰ უს–სუნა 

კატეგორია:ისლამი