open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
შანგრი-ლა

**შანგრი-ლა** — გჷმოგონლი სახენწჷფო, ნამუთ ეჭარილიე 1933 წანას, ფანტასტი ჭარუშ ჯეიმს ჰილტონიშ რომანს - "დინაფილი ჰორიზონტი". ჯეიმს ჰილტონიშ შანგრი-ლა შამბალაშ ლიტერატურულ ალეგორიას წჷმარინუანს. მოსალინე რე, ნამჷ-და ჯოხოდვალა "შანგრი-ლა" ტიბეტურ ნინაშე მიშას *ཞང་*, "შანგ" (ტაშილუნპოშე ოორუეშე მადვალუ უ-ცანგიშ რაიონი) + *རི*, "რი" (გვალა) + *ལ*, "ლა" (გვალაშ ჸალაიბონი) = შანგიშ გვალეფიშ ჸალაიბონი.

## თაშნეშე ქოძირით
* შამბალა
* ბელოვოდიე
* ატლანტისი
* ავალონი
* ჰიპერბორეა
* კამელოტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* www.LostHorizon.org  information about the book, movie, and real life Shangri-Las
* Shangri-La, Yunnan, China – magic and majesty Travel article with photos
* Shangri-La Photo Gallery  Photo gallery of Shangri-La and surrounding areas
* [Shangri-La in Yunnan: Another Day in Paradise](http://uschina.usc.edu/(A(ZOZyaTS3yAEkAAAAMDgyOWYxMWItY2RkOC00OWNkLWJhYmQtMjMxODliMjkxZTgyxyKSalt45jN7wsstLHTk-csBXyw1)S(cntzycnstjysuz45rlb5ro45))/ShowFeature.aspx?articleID=1510)
* Shangri La Botanical Gardens and Nature Center Orange, Texas, USA

## სქოლიო

კატეგორია:თეოსოფია
კატეგორია:გჷმოგონილი სახენწჷფოეფი
პროტექტორატი

**პროტექტორატი** გერსხილი რე ჟირ სახენწჷფოშ შქას აპიჯალას, ნამუშ მეჯინათ ართი სახენწჷფო მუშ დუდშა ეთმეჭოფუნს ვალდვალას, ნამჷ-და დოთხილუას მაჟირა სახენწჷფო ოგალენურე გენთხაფაშ შვანს. თეშ საგამეთ, პროტექტორატის მარენჯი სახენწჷფო ვალდვალას ღებულენს ვაქიმინას მუთუნი პროტექტორიშ სააწმარენჯოთ დო მასუმა სახენწჷფოეფწკჷმა ურთიართალას გითოლისწორას პროტექტორი სახენწჷფოშ ინტერესეფი. სახენწჷფო, ნამუშჸურეთ ირსულებუაფჷ პროტექტორატინ, ვადინუანს მუში სახენწჷფობურალას.

## ლიტერატურა
* *ხუბუა, გიორგი. ფედერალიზმი როგორც ნორმატიული პრინციპი და პოლიტიკური წესრიგი:  - ქარ., 2000*
*

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
ტრიპურა

**ტრიპურა** (, ) — მორჩილი ტერიტორიაშ შტატი ინდოეთიშ ბჟაეიოლშე. შტატიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — აგარტალა. შტატიშ მახორობა 3 671 032 ადამიერი რი (22-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011). შტატიშ ფართობი 10 492 კმ² (26-ა აბანი).

## გეოგრაფია
ტრიპურა ინდეოთიშ ოორუე-ბჟაეიოლს იდვალუაფუ დო ზუღაშა გიშალი ვაუღჷ. უხურგანს ბანგლადეში (ბჟადალშე, ოორუეშე დო ობჟათეშე) დო ინდოეთიშ ასამიშ დო მიზორამიშ შტატი (ბჟაეიოლშე). შტატი ქჷნდჷრამი რე. კლიმატი — ტროპიკული, მუსონური. ტერიტორიაშ მაქსიმალური გოძვენა ოორუეშე ობჟათეშა 184 კმ-ს აკმადგინანს, ბჟადალშე ბჟაეიოლშა — 113 კმ. შტატიშ ტერიტორიაშ ფართობი — 10 492 კმ².

## ისტორია
შტატიქ 1972 წანაშ 21 ღურთუთას დირსხუ, 1960 წანაშე მორსხუე ტერიტორიაშ სტატუსი უღუდჷ, თეიშახ ასამიშ შტატიშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ.

## პოლიტიკა
ტრიპურა — ინდოეთიშ სუმი შტატიშე ართ-ართი რე (კერალა დო ბჟადალ ბენგალწკჷმა ართო), სოდე ტრადიციული პოლიტიკური ნძალეფი მეკვარჩხანე ნძალეფი რენან. ასეიანი ბორჯის შტატიშ ხეშუულებას მეკვარჩხანე ფრონტი დუდენს — ინდოეთიშ კომუნუნისტური პარტიაშ, ინდოეთიშ კომუნისტური პარტია (მარქსისტული)ინდოეთიშ კომუნიტური პარტიაშ დო რანწკი მორჩილი პარტიეფიშ კოალიცია.

## მახორობა
2011 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, შტატიშ მახორობა 3 199 203 ადამიერი რე, ოშქაშე მეჭედალა — 305 ადმ./კმ². თენა ინდოეთიშ ედომუშამი მახორობაშ 0,31% აკმადგინანს. ტრიპურაშ მახორობაშ დოხოლაფირო 70%  — ბენგალარეფი, დოსქილადირი 30% წჷმორინელი რე შხვადოშხვა ეთნიკური ბუნეფით, ნამუშეთ არძოშე დიდი რე — კათა ტრიპურა, ნამუთ ჩინურ-ტობეტური ფანიაშ კოკბოროკიშ ნინაშა რაგადანა.
მახორობაშ 85,6% ინდუიზმიშ მორწუმე რე, 8% — ისლამი, 3,2% — ქირსიანობა დო 3,1% — ბუდიზმი.
შტატიშ ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაშ მაძირაფალი 73,2% რე, ნამუთ ოშქაშეინდური მაძირაფალშე მაღალი რე.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
200px|right|thumb|ტრიპურაშ ოლქეფი
ადმინისტრაციულო შტატი 8 ოლქო ირთუ:
* აგარტალა
* ამბასა
* ბელონია
* გომატი
* დჰარმანაგარი
* ხოვაი
* სიპაჰიჯალა
* უნაკოტი

## ეკონომიკა
thumb|დოხორე აგარტალას.
შტატიშ ეკონომიკაშ თარი სფერო რე ოფუტეშ მეურნობა, თე სფეროს ტრიპურაშ მახორობაშ  64 % რე დოკაფილი. თარი კულტურა — ორზა. შტატიშ დიხეფს დაღარას რე სასარგებლე დინოხურიშეფი, რე ძალამი ჭიჭე კაოლინიტიშ, რკინაშ მადანიშ დო ნოშქერიშ ოზირუე, თაშნეშე შანულამო რე — ორთაშობური გაზი. ტრიპურაშ წარმება  კინოხიშობურო ძალამ დაღარას რე გოვითარაფილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* www.tripura.nic.in Official website of the government of Tripura.
* An Article on the Ethnic conflict in Tripura in boroksite.com
* www.boroksite.com  An information centre for Tripura by tripuris.
* Voice of the Northeast India
* www.Tripurainfo.comA news web portal of Tripura.
* tripurasociety.org Delhi Tripura Society website.
* twipra.com  A website about Twipra (Tripura).

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუე ტერიტორიეფი
ჰიმაჩალ-პრადეში

**ჰიმაჩალ-პრადეში** (, ოფა: ɦɪmaːtʃəl prəd̪eːʃ ; ) — შტატი (1971 წანაშე) ინდოეთიშ ოორუეშე. მახორობა 6 856 509 ადამიერი (2011). ფართობი 55 673 კმ². ნანანოღა — შიმლა (სიმლა). ჰინდიშე გჷნოთანგუათ "ჰიმაჩალი" შანენს "თირამი გვალეფიშ ქიანას", "პრადეში" — "ოლქის, რეგიონს". უხურგანს გეჸვენჯ შტატეფს: ჯამუ დო ქაშმირი (ოორუეშე), პენჯაბი (ბჟაედალშე დო ობჟათე-ბჟადალშე), ჰარიანა დო უტარ-პრადეში (ობჟათეშე), უტარაკჰანდი (ობჟათე-ბჟაეიოლშე) დო ჩინეთიშ აკოდგინალუაშა მიშმალი ტიბეტი (ბჟაეიოლშე).

საირქიანო კარაკანალაშ 2005 წანაშ რკუალაშ მეჯინათ, ჰიმაჩალ-პრადეში მაჟირა მერკეთ კორუმპირაფილი შტატი რე, კერალაშ უკული.

## გეოგრაფია
[thumb|left|ზარხული [ხაჯიარი|ხაჯიარს.]]
ჰიმაჩალ-პრადეშის ბჟაეიოლშე უხურგანს ჩინეთი (ტიბეტიშ ავტონომიური რაიონი), ობჟათე-ბჟაეიოლშე - უტარაკჰანდი, ობჟათეშე - უტარ-პრადეში დო ჰარიანა, ობჟათე-ბჟადალშე - პენჯაბი, ოორუე-ბჟადალშე დო ოორუეშ - ჯამუ დო ქაშმირი. შტატიშ ოორუეშე ბჟაეიოლშა გჷნოზინდილი რე ჰიმალაეფიშ ქჷნდჷრეფი (შტატიშ გოხოლუას 6-7 ვითოში მეტრაშ სიმაღალაშ), ობჟათეშე — შივალიკიშ გვალაშ ჯაჭვი. შტატიშ თარი წყარმალუ — სატლეჯი (ინდიშ ნოჸელა).
ჰიმაჩალ-პრადეში იდვალუაფუ ბჟადალ ჰიმალაეფს. იკენს 55 673 კმ² ფართობის. ჰიმაჩალ-პრადეში — გვალამი შტატი რე ზუღაშ დონეშ  350 მეტრაშე 6000 მეტრაშახ.
[thumb|left|[ლაჰული, ჰიმაჩალ-პრადეში.]]
ჰიმალაიშე გიმმალი წყარმალუეფი გჷნმოჭკირუნა ედომუშამი გვალეფიშ ჯაჭვის.
ჰიმაჩალ-პრადეშიშე გინმალი წყარმალუეფი ინმაკათუნა ინდი დო განგიშ ღანჩოს. შტატიშ ოწყარმალუე რშვილიშ სისტემაშა მიშმურს ჩანდრა-ბჰაგა ვარდა ჩენაბი, რავი, ბიასი, სატლეჯი დო ჯამუნა. თე წყარმალუეფი იშაყარუნა თირით დო ჭვემათ.

## ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა
შტატი დორთილი რე 12 ოლქო. შტატიშ ნანანოღა — შიმლა, კინოხ ბრიტანეთიშ ინდოეთიშ საზარხულო ნანანოღა.
thumb|250px|left|შტატი ჰიმაჩალ-პრადეშიშ რუკა
* ბილასპური
* ჩამბა
* ჰამირპური
* კანგრა
* ქინაური
* კულუ
* ლაჰული დო სპიტი
* მანდი
* შიმლა
* სირმური
* სოლანი
* უნა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Himachal Blog: Information and photos of Himachal Pradesh
* Official website of Himachal Pradesh Government
* Website about Himachal Pradesh
* A Portal to art & culture of Himachal
* Guide to Himachal
* News about Himachal Pradesh 

## სქოლიო

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დო მორსხუ ტერიტორიეფი
შანგრი-ლა (მიარეშანულამი)

**შანგრი-ლა**:
* **[[შანგრი-ლა]]** — გჷმოგონილი ქიანა, ნამუთ 1993 წანას ეჭარილი რე ჯეიმს ჰილტონიშ ნოველა "დინაფილი ჰორიზონტის".

; გეოგრაფია
* '''შანგრი-ლა''' —ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ბრაზილიას, მიშმურს შტატი რიუ-გრანდი-დუ-სულიშ აკოდგინალუაშა.
* **[[შანგრი-ლა (ტიბეტი)|შანგრი-ლა]]** — აკანი ჩინეთიშ დეჩენ-ტიბეტიშ ავტონომიურ ოლქის, კინოხ ჯოხოდჷ ჩჟანდიანი.
* **შანგრი-ლა** — შტატი სიკიმიშ ოფიციალური ჯოხოდვალა (ინდოეთი).

;ხელუანობას
* **[[შანგრილა (ფილმი)|შანგრილა]]** — ტაკასი მიკეშ ანტიკაპიტალისტური იაპონური ფილმი.
* **[[Shangri-La]]** — ფანტასტიკური ანიმე-სერიალი, იკეგამი ეიტიშ მანგაშ მეჯინათ.
* **[[The Shangri-Las]]** — 1960-იანი წანეფიშ ამერიკალი ძღაბეფიშ როკ-ბუნა.

; შხვა

* '''შანგრი-ლა''' — აკანი სატურნიშ ელმაშარე ტიტანს.
* **[[USS Shangri-La (CV-38)]]** — ააშ-იშ ავიამაღალი.
ლაქნაუ

**ლაქნაუ** () — ნოღა ინდოეთის, უტარ-პრადეშიშ შტატიშ ნანანოღა, დელიშ ბჟაეიოლშე 516 კილომეტრიშ გოძვენას იდვალუაფუ. მახორობა — 2,9 მილიონი ადამიერი (2011). ნოღა ადმინისტრაციული, ომენცარე დო კულტურული ცენტრი რე. იდვალუაფუ წყარმალუ გომტიშ წყარპიჯის. ნოღა იდვალუაფუ აუდიშ რეგიონიშ ჯოხოთ რჩქინელი ტერიტორიას. ლაქნაუ ირო რჩქინელი რდჷ, მუჭოთი მულტიკულტურული ნოღა. XVIII-XIX ოშწანურეფს, ნოღა პეულანდჷ მუჭოთ ოორუე ინდოეთიშ კულტურაშ დო ხელუანობაშ ნანანოღა. ნოღაშ ხალიწერი მიოჯინი, უსქვამაში ბაღეფი, პოეზია, მუსიკა დო გჷშაგორილი საგესქუო, ნამუსჷთ ირანალი შიიტი ნაბობეფი თხილანდეს, რჩქინელი რე ინდოარი დო ობჟათე აზიაშ კულტურაშ დო ისტორიაშ სტუდენტეფს შქას. ლაქნაუ კათას *ნაბობეფიშ ნოღაშ*, *ჰინდიშ შირაზიშ* დო *ინდოეთიშ კონსტანტინოპოლიშ* ჯოხოდვალათი რე რჩქინელი.

2011 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 2 815 601 ადამიერს აკმადგინანს.

## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონამი ნოღეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
*Rosie Llewellyn-Jones. *City of Illusion*. Prestel Verlag, 2006, 295pp. ISBN 3-7913-3130-2. ISBN 978-3-7913-3130-0.
*Rosie Llewellyn-Jones. *Lucknow Then and Now. Marg Publications, India, 2003.  ISBN 81-85026-61-0. ISBN 978-81-85026-61-9.
*Anurag Kumar. *Recalcitrance- a historical novel on events of Great Uprising of 1857  AIP Books, India, 2008.
*Madan Lal Verma 'Krant' *Krantikari Bismil Aur Unki Shayri* (Urdu/Hindi), 2009, 1/1148A Subhash Park Extension, Naveen Shahdara Delhi 110032, Prakhar Prakashan, ISBN 9788178233.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Lucknow at the Open Directory Project 
* Official Site of Lucknow
* The India of the Nawabs, The New York Times, Published: 25 February 1990

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
უტარაკჰანდი

**უტარაკჰანდი** (, ) — შტატი ინდოეთიშ ოორუეშე.
ფართობი — 53 484 კმ², მახორობა — 10 116 752 ადამიერი (2011). შტატიშ ნანანოღა — ნოღა დეჰრადუნი. შხვა უშხუაში ნოღა — ჰარიდვარი. შტატიშ დორსხუაფაშ ბორჯიშე, 2000 წანაშე 2006 წანაშახ, შტატის "უტარანჩალი" ჯოხოდჷ.

## გეოგრაფია

### აბანდვალა
[thumb|left|250px|[ნანდა-დევი, ინდოეთიშ მაჟირა უმაღალაში კონკა]]
უტარაკჰანდი უმენტაშო ჰიმალაეფს იდვალუაფუ.

პოლიტიკურო შტატის ოორუე-ბჟაეიოლშე უხურგანს ჩინეთი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ნეპალი. ჩინეთწკჷმა ხურგა ჰიმალაეფს იდვალუაფუ. თაშნეშე უხურგანს გეჸვენჯ ინდურ შტატეფს: ჰიმაჩალ-პრადეში დო უტარ-პრადეში.

უტარაკჰანდიშ ედომუშამი ფართობი — 53 484 კმ², თაჸურეშე 93% გვალამ რაიონეფს უკებჷ დო ნამუშ 64% ტყალეფით რე ფორილი.

შტატიშ ტერიტორიას წყარმალუეფი უმოსო ობჟათე-ბჟადალიშ გეზათ მეულა, ინდოეთიშ ცენტრალური რაიონეფიშჸურე. თე რაიონიშ ჯიშთეფშე ოდუდეს იკეთენს ინდოეთიშ შანულამი ეკონომიკური, კულტურული დო უშხუაში წყარმალუეფი - განგი დო ჯამუნა.

### კლიმატი
შტატიშ ობჟათე ტერაიშ რზენეფს დო შივალიკიშ ქჷნდჷრს ზარხულს ჰავაშ ტემპერატურა 18°C დო 30°C რე, შტატის ზოთონჯი ძალამი ზომიერი რე.

### თხილერი ტერიტორიეფი
შტატის იდვალუაფუ მუსხირენ ნაციონალური პარკი დო ორთათხილერი ტერიტორიეფი, კერზოთ ინდოეთიშ უჯვეშაში ჯიმ-კორბეტიშ ნაციონალური პარკი, უტარაკჰანდიშ ნაინიტალიშ ოლქის; პეულეფიშ ლეხერი დო ნანდრა-დევი, ჩამოლიშ ოლქის — ჟირხოლო იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა რე მიშაღალირი.

## ლიტერატურა
* Umachand Handa (2002). *History of Uttaranchal*. Indus Publishing. ISBN 81-7387-134-5. გაკვეთილეფი
* Husain, Z. (1995). *Uttarakhand movement: the politics of identity and frustration, a psycho-analytical study of the separate state movement, 1815—1995*. Bareilly: Prakash Book Depot. ISBN 81-85897-17-4
* Śarmā, D. (1989). *Tibeto-Himalayan languages of Uttarakhand*. Studies in Tibeto-Himalayan languages, 3. New Delhi, India: Mittal Publications. ISBN 81-7099-171-4
* Fonia, K. S. (1987). *Uttarakhand, the land of jungles, temples, and snows*. New Delhi, India: Lancer Books.
* Mukhopadhyay, R. (1987). *Uttarakhand movement a sociological analysis*. Centre for Himalayan Studies special lecture, 8. Raja Rammohunpur, Dt. Darjeeling: University of North Bengal.
* Uma Prasad Thapliyal (2005). *Uttaranchal: Historical and cultural perspectives*. B.R. Pub. Corp.,. ISBN 81-7646-463-5.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* შარაგემაწურაფალი ინდოეთიშ ოხიდეეფშა

## სქოლიო

*
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფი დ მორსხუე ტერტორიეფი
პენჯაბური ნინა

**პენჯაბური ნინა** (*pañjābī*; ) — პენჯაბარეფიშ დო ჯატეფიშ ნინა. ორხველჷ  ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ ინდოარიულ ნინეფს . ინდოეთიშ ართ-ართი ოფიციალური ნინა.

## გოფაჩუაშ არეალი დო მორაგადეეფიშ მუდანობა
პენჯაბური ნინა გოფაჩილი რე პაკისტანიშ ბჟაეიოლ ნორთის, თაშნეშე ინდოეთიშ ოორუე-ბჟადალ დო შხვა რაიონეფს (უმენტაშო პენჯაბიშ შტატის, თაშნეშე მეძობელ ჰარიანაშ დო ჰიმაჩალ-პრადეშიშ შტატეფს). ინდოეთის პენჯაბური ნინაშა მორაგადეეფიშ მუდანობა 28—29 მილიონი ადამიერი რე. უშხუაში პენჯაბურნინამი ნოღეფი რე ამრიტსარი, ჩანდიგარჰი, ჯალანდჰარი, პატიალა.

2008 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, პაკისტანს პენჯაბურ ნინაშა დოხოლაფირო 75 მილიონი ადამიერი რაგადანს. კერზო პენჯაბურ ნინაშა რაგადანს ნოღა ლაჰორიშ მახორობაშ 86% დო ისლამაბადიშ მახორობაშ 71%.

### მოსოფელიშ ქიანეფიშ ერკებული პენჯაბურ ნინაშა მორაგადეეფიშ მუდანობაშ რკებაშ რანწკიშ მეჯინათ

## სტატუსი

**ოფიციალური ნინა: **

* ინდოეთი - შხვა 20 ნინაწკჷმა ართო.
** პენჯაბი

**გოფაჩუაშ არეალი**:

ინდოეთი, პაკისტანი 

## გრამატიკა

...

## ლექსიკა

**ფრაზეფი დო ზიტყვეფი**

* გომორძგუა - Sat sri akal; Asslaam alaikam; Namaste
* ბედინერ ორდას თქვანი მოზოჯუა - Sushri akal; Ji ayan nun
* მარდი - Dhannvaad; Shukria
* ქო / ვარი - Han ji / Naheen
* ქორთხინთ - Merhebani kerke
* ჯგირო/ჯგირო ორდათ/ძირაფაშა - Fir milaan ge; Bandagí; Rabb raakhaa; Khudaa haafiz

**რიცხუეფი**

* 1 - ikk, 2 - do:, 3 - tinn, 4 - cha:r, 5 - pañj, 6 - ch'ai, 7 - satt, 8 - a:tt', 9 - nau, 10 - das

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Punjab and Punjabi (პენჯაბურ ნინაშა)
* პენჯაბურ ნინაშ დოგურაფაშ ცენტრი ინგლ.
* გრამატიკა, ლექსიკონეფი, ანბანი 
* პენჯაბურ ნინაშ გაკვეთილეფი (ინგლისურო)

კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
*
კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ ნინეფი
კატეგორია:პენჯაბიშ შტატი
მატური

left|200px|thumb|საგესკუ ოფუტე მატურს
**მატური** (, ) — ოფუტე ნოღა შიმონგაშ გოხოლუას, ობჟათეინდური შტატი კარნატაკას. იდვალუაფუ წყარმალუ ტუნგაშ წყარპიჯის. რჩქინელი რე მუჭოთ სანსკრიტიშ დოგურაფაშ ცენტრი. კანკალე ოფუტეშ ფანიეფი, სანსკრიტის ირდღარი ოურთართობეთ გჷმირინუანა.

თაშნე მატური  რჩქინელი რე ვედაშ დო ვედანტეფიშ ოგურაფუე სკოლათ. ოფუტეშ ვედანტური სკოლა ინდოეთიშ სკოლეფს შქას ართ-ართი გჷშაკერძაფილი რე, სოდე შანკარაშ დუდმართა ფორმაშ ადვაიტე-ვედანტეფიშ ფილოსოფია იგურაფუაფუ. წყარმალუ ტუნგაშ მაჟირა წყარპიჯიშჸურე იდვალუაფუ ნაჟირალი-ოფუტე ჰოსაჰალი, ნამუსჷთ მატურაიშ არძო მახასიათაფალეფი უღუ. თაშნეშე მატური დო ჰოსაჰალი რჩქინელი რენა თით, ნამჷ-და თაქ თხილერი რე უნიკალური კარნატაკული ობირაფე დო ოარიკე ჟანრი - გამაკა.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Times of India — თე ოფუტე ღორონთიშ ნინაშა რაგადანს
* Wikimapia. უსქვამაში სანსკრიტული ოფუტე წყარმალუ ტუნგაშ წყარპიჯის
* Times of India - სტატი მატურიშ გეშა

კატეგორია:კარნატაკაშ დოხორელი პუნქტეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ დოხორელი პუნქტეფი
კანადა (ნინა)

**კანადა** - **კანადა (ნინა)** (ಕನ್ನಡ, kannaḍa) — დრავიდული ნინა, ნამუთ გოფაჩილი რე ინდოეთიშ ობჟათე-ბჟადალშე, უმენტაშო შტატი კარნატაკას. კათა კანარაშ ოდაბადური ნინა დო ინდოეთიშ შტატი კარნატაკაშ ოფიციალური ნინა ("კანადაშ ქიანა", ჸოფირი მაისური). კანადა ოდაბადური ნინა რე 38 მილიონი ადამიერშო, კანადა ოთხ უშხუაში ობჟათეინდური ნინეფს დო ინდოეთიშ 23 ოფიციალური ნინას ორხველჷ. .

## რესურსეფი ინტერნეტის

*  Ethnologue  ინგლ.
*  Kittel F. — «A grammar of the Kannada language in English» ინგლ.
*  Learn Kannada ინგლ.
*  ნინა კანადაშ ფონეტიკა ინგლ.
*  ლექსიკონი ინგლ.
*  ნინა კანადაშ ოგურაფალი წინგი ინგლ.

## სქოლიო

კატეგორია:დრავიდული ნინეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
ორია (ნინა)

**ორია** (ଓଡ଼ିଆ) — ინდოევროპული ნინა, ნამუშათ ინდოეთიშ შტატი ოდიშაშ 35 მილიონი მახორუ რაგადანს. ინდოეთიშ 23 ოფიციალურო აღიარაფილი ართ-ართი ნინა რე დო მუში ჭარალუა უღუ.

ახალინდური ნინეფიშ ბუნას ორხველჷ.

ნინაშ გოფაჩუაშ ტერიტორია: ინდოეთიშ შტატი ოდიშა დო შტატი მადრასიშ, მადჰია-პრადეშიშ დო ბიჰარიშ მახურგე ოლქეფი.

არხოს გერე ბენგალურ დო ასამურ ნინეფწკმა.

ნინა ორიაშ ჭარალუა ორხველ ბრაჰმიშ ჭარალუას.

ნინა ორიაშა გშმეშქუმალუ 568 პერიოდული გჷშაშქუმალუეფი, თინეს შქას 56 ირდღარო, 104 ირმარულო, 237 ირთუთურო ( 1998-შო).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Romanised to Unicode Oriya transliterator
* Unicode Entity Codes for the Oriya Script 
* Free/Open Source Oriya Computing  Rebati project
* Praharaj, G.C. Purnnachandra Ordia Bhashakosha. Cuttack: Utkal Sahitya Press, 1931-1940.
* A Comprehensive English-Oriya Dictionary (1916–1922) available free at Google Books.
*  ORB-TTGarima to Unicode Oriya Converter (Online)
* Oriya Wiktionary
* Bharatiya Bhasha Jyoti: Oriya —a textbook for learning Oriya through Hindi from the Central Institute of Indian Languages.
* http://orissa.gov.in/e-magazine/Orissareview/nov-2007/engpdf/Pages46-50.pdf

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
ასამური ნინა

**ასამური ნინა** (მუშჯოხოდვალა  [ასამია]) — ინდოევროპული ფანიაშ ინდოარიული ბუნაშ ნინა. ასამური ოდაბადური ნინა რე მეხოლაფირო 15 მილიონი ადამიერშო, ნამუთ უმენტაშო ოორუე-ბჟაეიოლი ინდოეთიშ შტატი ასამს დო მოხურგე შტატეფს ოხორანა. თაშნეშე, მორჩილი მუდანობაშ ასამურ ნინაშა მორაგადე ოხორანს ბანგლადეშის დო ბჰუტანს. ნინაშ ჭარალუა ბენგალური ანბანიშ ოსხირით რე.

ასამური ნინა არხოს გერე ბენგალური ნინაწკჷმა დო ორიაწკჷმა. სუმხოლო ნინა მოურს მაგადჰიშე, პაკრიტიშ ბჟაეიოლი დიალექტიშე. ასამურ ნინაშა არძოშე მაართა ჭარუაფონი წყუ ითარიღებუ XIVოშწანურათ, მაფა დურლაბჰნარაიანაშ მართუალაშ ბორჯით. მუშ არსობუაშ გოძვენას ასამურ ნინაშა შანულამი გოლინა იღვენუ ტიბეტურ-ბირმული დო ავსტროაზიულ ნინეფქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*http://ia601607.us.archive.org/18/items/AxamiyBhxrMoulikBisr_16/ABMBexp.pdf Axamiyaa Bhaaxaar Moulik Bisar by Mr Devananda Bharali
*http://tonkori-book.webnode.com/ Tonkori (Affinities of the Ainu language of Japan with Assamese and some other languages) by Dr Satyakam Phukan
*http://drsatyakamphukan.wordpress.com/roots-and-strings-of-the-assamese-language/  Roots and Strings of the Assamese language, article by Dr Satyakam Phukan
*Candrakānta abhidhāna : Asamiyi sabdara butpatti aru udaharanere Asamiya-Ingraji dui bhashara artha thaka abhidhana. second ed. Guwahati : Guwahati Bisbabidyalaya, 1962.
*A Dictionary in Assamese and English (1867) First Assamese dictionary by Miles Bronson and the Noctes from (books.google.com)
*Assamese computing resources at TDIL
*ჯინჯიერი ასამური ზიტყვეფი დო ფრაზეფი
*Assamese proverbs, published 1896

კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ბჰუტანიშ ნინეფი
კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
ქაშმირული ნინა

**ქაშმირული ნინა** (,) — ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ დარდული ბუნაშ ნინა. უმენტაშო გოფაჩილი რე ინდოეთიშ შტატი ჯამუ დო ქაშმირს, თაშ გედვალირი ქაშმირიშ ლეხერს — ჭიჭე დო დიდი ჰიმალეფიშ ქჷნდჷრეფს  შქას მადვალუ ტერიტორიას. ქაშმირულ ნინაშა მორაგადეეფი ოხორანა მუჭოთ ინდოეთიშ შტატი ჯამუ დო ქაშმირს, თეშ პაკისტანს ხოლო (უმენტაშო თაშ გედვალირი აზად ქაშმირს — ჸოფირი ჯამუ დო ქაშმირიშ სათაროშ ნორთი, ნამუსჷთ პაკისტანი აკონტროლენს). ქაშმირულ ნინაშა მორადგადეეფიშ მუდანობა — დოხოლაფირო 7,1 მილიონი.

## რეურსეფი ინტერნეტის

* ქაშმირული ნინა  — საინტერესო სტატიეფი დო ოგურაფალი თემეფი (ინგლ.)
* Ethnologue entry for Kashmiri

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ ნინეფი
კატეგორია:დარდული ნინეფი
დოგრი (ნინა)

**დოგრი** (डोगरी ḍogrī) — დოგრეფიშ ნინა, ნამუთ ოორუე ინდოეთის რე გოფაჩილი, ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ ინდოირანული ნოჸელაშ ინდოარიული ნინეფს ორხველჷ.

კინოხ, დოგრი პენჯაბურ ნინაშ დიალექტო რდჷ მერჩქინელი, მარა ასე აღიარაფილი რე ზოხო ნინათ დო სახენწჷფო მეურე ნინაშ გოვითარაფას. კინოხ დოგრი იჭარუაფუდჷ მუში ანბანით, ნამუსჷთ ტაკრი ჯოხოდჷ, მარა ალმახანას გჷმირინუაფუ  დევანაგარიშ შრიფტი, თაშნეშე სპარსული შრიფტი - ნასტალიკი, ნამუთ გჷნოღალირი რე არაბულ ანბანშე. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Dogri Language , article by Ved Kumari Ghai
* Duggar Times.com , for more on Dogri language, literature and writers
* Dailyexcelsior.com, "One Hundredth Amendment," news report on the recognition of Dogri as a national language.
* [Modifications to Devanagri to represent Dogri tones](http://www.w3cindia.in/2006/08/Talks/W3C%20Presentation%2003-08-06(MDK).ppt) 
* Pahari.org , Alami Pahari Adabi Sangat (Global Pahari Cultural Association)
* Ancientscripts.com, The Takri script.
* Crulp.org, paper on tonality and intonation in Punjabi.
* Dogri computing resources at TDIL (Devanagari Script)

კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კონკანი (ნინა)

**კონკანი** (დევანაგარი: कोंकणी; ლათინური: Koṅkani; კანადა: ಕೊಂಕಣಿ; მალაიალამი: കൊങ്കണി; IAST: koṃkaṇī) — ინდოევროპული ნინაშ ფანიაშ ინდოარიული ნინა, ნამუთ გოფაჩილი რე ინდოეთიშ ბჟადალი წყარპიჯის (კონკანიშ რეგიონი). კონკანურ ნინაშა მორაგადეეფიშ მუდანობა მეხოლაფირო 7,6 მილიონი ადამიერს აკმადგინანს, ნამუეფით იჩიებუნა ჟირი ნინა-დიალექტეფშა — კონკანი დო გომანტაკი.

კონკანი ინდოეთის არძოშე ობჟათეთ გოფაჩილი ინდოარიული ნინა რე. კონკანწკჷმა არხოს გერე მარათჰი დო გუჯარათული ნინეფწკჷმა, ონდეთ გუ ჰინდის. კონკანიშ მიარე ზიტყვა მორჩქილაფათ ძალამი არხოს რე ბენგალურ დო ორიაწკჷმა.

კონკანი შტატი გოაშ ოფიციალური ნინა რე დო ინდოეთიშ ოფიციალურ ნინეფიშ ერკებულშა მიშმურს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Учебник гоанского конкани он-лайн 
* Учебник бангалорского конкани он-лайн 
* Конкани на сайте Ethnologue
* Происхождение языка конкани
* Статья об истории языка конкани
* Список известных конкани
* Статья об истории и литературе конкани на Goa Konkani Academi 
* Он-лайн словарь гоанского конкани

კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
მაიტჰილი

**მაიტჰილი** — ინდოარიული ნინა, ორხველჷ ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიას. გოფაჩილი რე ინდოეთიშ შტატი ბიჰარს დო ქიანა ნეპალს.

ასეიანი ბორჯის მაიტჰილი, ბჰოჯპური დო შხვა მერკეთ გოფაჩილ ნინეფი ბჟაეიოლინდური ნინეფიშ (თაშ გედვალირი ბიჰარული ნინეფი) ბჟადალი ბუნას ორხველჷ, ჰინდიშე გჷშაკერძაფილო, ცენტრალურინდური ნინა რე. უმოსი კინოხიანი რკუეფს მაიტჰილს ჰინდიშ ვარდა ბენგალურ ნინას მითმიოკოროცხანდეს.

## რესურსეფი ინტერმეტის

* Список лауреатов литературной премии Сахитья Академи за работы на майтхили 
* ინფორმაცია მაიტჰილშე
* მაიტჰილი ნინაშ ისტორია 
* ინდოარი პოეტეფი, მაიტჰილშა მაჭარუეფი
* მაიტჰილური ბირეფი 
* მაიტჰილი საიტის Rosetta Project 
* მაიტჰილი საიტის Linguist 
* http://www-personal.umich.edu/~pandey/maithiliroadmap.pdf 
* Download Madhyam — ტექსტური რედაქტორი მაიტჰილშო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ნეპალიშ ნინეფი
კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
ნეპალური ნინა

**ნეპალური ნინა** (ნეპალი, nepālī, naipālī, გურხალი, gurkhālī, gorkhālī ‛გურხეფიშ [ნინა]’, ხას-კურა, khas-kurā ‛ხასეფიშ ნინა’ (უმოსო გოფაჩილი გჷმორინაფონი ჯოხოდვალა), პარბატია, parbatiyā ‛ოგვალე’, ბჟაეიოლი პაჰარი, Eastern Pahari (ხვალო ლინგვისტურ ლიტერატურას)) — ნეპალიშ უშხუაში დო სახენწჷფო ნინა, ნამუთ ოდაბადური ნინა რე მახორობაშ 49 %-შო.

ნეპალური ნინა მეჭედელო რე მერსხილი ჰინდიწკჷმა. ნეპალრი ნინა ინდოევროპული ნინაშ ფანიაშ ინდარიული ნოჸელაშ პაჰარიშ გიმენბუნა რე.

ნეპალური ნინა გოფჩილი რე ნეპალს (11.053.255 მორაგადე — 2001 წანაშ ეჭარუათ), თაშენშე ბუტანს დო ინდოეთის, ნეპალშე იმიგრანტეფს შქას — უმენტაშო ბჟადალი ბენგალიშ, ბიჰარიშ დო ასამიშ შტატეფს (1287 ვთშ. ადმ. — 1971 წანაშ ეჭარუათ).

კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
კატეგორია:ნეპალიშ ნინეფი
კატეგორია:ბჰუტანიშ ნინეფი
კატეგორია:ნეპალიშ ნინეფი
სანტალი (ნინა)

**სანტალი ნინა** — ინდოეთიშ ართ-ართი ოფიციალური ნინა, თაშნეშე მუსხირენ მუდანობაშ მორაგადე ოხორანს ბანგლადეშის, ნეპალს დო ბჰუტანს. თე ნინაშა რაგადანა სანტალეფი.

კატეგორია:მუნდაშ ნინეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ბანგლადეშიშ ნინეფი
კატეგორია:ნეპალიშ ნინეფი
კატეგორია:ბჰუტანიშ ნინეფი
სინდჰი (ნინა)

**სინდჰი ნინა** (დევანაგარი: सिन्धी, არაბული ანბანით: سنڌي) — ინდოევროპული ფანიაშ ინდოარიული ბუნაშ ნინა. სინდჰი ნინა ოდაბადური ნინა რე 20 მილიონი სინდჰიშო, ნამუთ უმენტაშო პაკისტანს ოხორანა. თაშნეშე სინდჰი ნინაშა მორაგადეეფიშ შანულამი მუდანობა ოხორანს ინდოეთის. ნინაშ ჭარალუა დევანაგარიშ (ინდოეთის) დო არაბულ-სპარსული (პაკისტანს) შრიფტეფიშ ოსხირს რე .

კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ ნინეფი
კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
ბოდო (ნინა)

**ბოდო** (बोड़ो) — ჩინურ-ტიბეტური ნინეფიშ ფანიაშ ტიბეტურ-ბირმული ნინა. უმენტაშო გოფაჩილი რე ინდოეთიშ შტატი ასამიშ ოორუე-ბჟადალშე, თეწკჷმა ართო, ბჟადალი ბენგალიშ ოორუეშე უმორჩილაშობეფიშ ნინა რე, თაშნეშე, კერზოთ, გოფაჩილი რე მანიპურს, მეგჰალაიას დო ნეპალიშ ბჟაეიოლშე. ეჭარუაშ მეჯინათ, ბოდო ინდოეთის ოდაბადური ნინარე 1,2 მილიონი ადამიერშო, ნეპალს - 3300 ადამიერშო. 2003 წანაშე ბოდოს ასამიშ შტატიშ ოფიციალური ნინაშ სტატუსიქ ქჷმიაჩჷ.

კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ტიბეტურ-ბირმული ნინეფი
რაჯასტანული ნინა

**რაჯასტანული ნინა** — ინდოარიული ნინა, ნამუთ გოფაჩილი რე ინდოეთიშ შტატი რაჯასტანს. კინოხ რჩქვანელობურო მერჩქინელ რდჷ, მუჭოთ ბჟადალი ჰინდიშ ართ-ართი დიალექტიშ გვარობა; ასე უმოსო აღიარაფილი რე ზოხო ნინათ. შტატი რაჯასტანიშ თარობაქ, რაჯასტანული ნინა შტატიშ ოფიციალური ნინათ აღიარჷ. რაჯასტანიშ შტატიშ მოხ, რაჯასტანუი ნინა გჷმირინუაფუ გუჯარათიშ, ჰარიანაშ დო პენჯაბიშ შტატიშ მახურგე რაიონეფს ხოლო, თაშნეშე პაკისტანიშ პროვინციეფს პენჯაბის დო სინდჰის.
რაჯასტანულ ნინაშა მორაგადეეფიშ მუდანობა 50—80 მილიონი ადამიერით იფასებუ.

## დიალექტეფი
რაჯასტანული ნინაშ თარი დიალექტეფშა მიშმურს:
* მარვარი — 13 მილიონი მორაგადე
* დჰუნდარი (ჯაიპური (ნინა)) — 9 მილიონი მორაგადე
* მერვარი — 5 მილიონი მორაგადე
* მევატი — 5 მილიონი მორაგადე
* ბაგრი — 5 მილიონი მორაგადე
* ჰარაუტი (ჰადოტი) — 4 მილიონი მორაგადე
* შეხავატი — 3 მილიონი მორაგადე

რაჯასტანული ნინაშ შხვა დიალექტეფშა მიშმურს: დჰატქი, გოდავარი, გოარია, ლოარქი, გუჯარი, ლამბადი, მალვი დო შხვ.

## ჭარალუა
რაჯასტანული ნინა ოჭარალეთ დევანაგარის გჷმირინუანს. პაკისტანს შილებე გჷმორინაფილი ორდას არაბული ჭარალუა.

## რესურსეფი ინტერნეტი
*Centre for Rajasthani Studies 
*რაჯასტანულ-ინგლისური ლექსიკონი ონლაინს
*http://www.youtube.com/watch?v=3NK36pqgBJo (ვიდეოლექცია, 41:16) რუს.

კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ ნინეფი
ისლამური სახენწჷფო

**ერაყიშ დო ლევანტიშ ისლამური სახენწფო**, შხირას **ერაყიშ დო შამიშ ისლამური სახენწჷფო**, *ელის* () ვარდა **დაიში** (), 2014 წანაშ 30 მანგიშე ოფიციალურო **ისლამური სახენწჷფო** (არაბ. **الدولة الإسلامية**) —  სუნიტ ჯიჰადისტეფიშ ტერორისტული ორგანიზაცია ერაყის დო სირიას. აკონტროლენს ერაყიშ დო სირიაშ ტერიტორიეფიშ ნორთის. ტერორისტეფიშ გჷრძეხანამი ღანკი რე აკიართანჷ ედომუშამი ლევანტი, თინეფს შქას ლიბანი, ისრაელი, პალესტინა, იორდანია, კვიპროსი, ობჟათე თურქეთი. ორგანიზაციაშ მუსხირენ ლიდერქ გაცხადჷ, ნამჷ-და 2003 წანაშ ჯორჯ ბუშიშ ერაყშა მიშაჭკირუაქ ამერიკალეფიშ სააწმარენჯოთ მიჸონჷ თინეფი ჯიჰადშახ, დო ბიჯგი მეჩჷ თინეფს კონტროლი გუმანგარებუდესკონი არაბულ სახენწჷფოეფს.

გოერო ისლამურ სახენწჷფოს ტერორისტულ ორგანიზაციათ მირჩქინანს დო ადამიერიშ ნებეფიშ მასობურ დორცუაფეფს გიაბრალენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მუ რე "ერაყიშ დო ლევანტიშ ისლამური სახენწჷფო"
* "ისლამური სახენწჷფო":თიში მორინეეფი დო აწმარენჯეფი 
* ვეგეგინე, მუ რე ისლამური სახენწჷფო, საუდიშ არაბეთის ვაჰაბიზმიშ ისტორიაშ რჩქინაშ უმუშო . Huffington Post (27.08.2014). გჷნოთანგჷ polismi.ru
* რჩქალი ქიმინჯუაშ არხობჟაეიოლური ბომბა  // Huffington Post (02.09.2014). გჷნოთანგჷ polismi.ru
* "ალ-ყაიდაშე" უმოსი ოშქურანჯი: მუ ომუქრჷ "ისლამური სახენწჷფოშე" მოსოფელს // 11.09.2014
* Martin Smith. The rise of ISIS  // Public Broadcasting Service, 28.10.2014

## სქოლიო

კატეგორია:ერაყიშ ისტორია
კატეგორია:ისლამური ორგანიზაციეფი
კატეგორია:სუნიზმი
კატეგორია:სირიაშ ისტორია
კატეგორია:მუშითაღიარაფილი ქიანეფი
Germanwings

thumb|150px| Germanwings-იშ ლოგო
**Germanwings** — გერმანული ბიუჯეტური ავიაკომპანია, ნამუშ იროიანი ბაზა რე კიოლნ-ბონიშ აეროპორტი, შტაბ-ორენით ნოღა კიოლნს. Germanwings, Star Alliance-იშ აფილირაფილი მაკათური რე დო ავიაკომპანია Lufthansaს ორხველჷ .

## სამარშრუტე რშვილი
მუში თარი ჰაბეფშე ავიაკომპანია ონინალჷ 64 მალობას:
* კიოლნ-ბონიშ აეროპორტი — 61 მალობა
* შტუტგარტი — 35 მალობა
* ბერლინ-შიონეფელდი — 17 მალობა
* ჰამბურგი — 6 მალობა
* დორტმუნდი — 4 მალობა
* დიუსელდორფი — 50+ მალობა

## ფლოტი
[right|thumb|[Airbus A319 Germanwings ახალი ლივრეას]]
[right|thumb|[Airbus A319 Germanwings ჯვეში ლივრეას]]
2014 წანაშ პირელიშ მდგომარობათ Germanwings-იშ ოჰავე პარკი აკმოდირთუდჷ გეჸვენჯი მაფურინჯეეფშე:




თაშნეშე კინოხ ფლოტიშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ 3 Airbus A320 დო 6 Airbus A319, ნამუთ გჷნოჩამილჷ აფუდჷ Lufthansa Italiaს.

## ქიმინჯობაშ მაძირაფალეფი

## ავიაკატასტროფეფი

2015 წანაშ 24 მელახის, ნოღეფს დინ-ლე_ბენს დო ბარსელონეტს შქას, საფრანგეთის, კატასტროფა გჷნიცადჷ ლაინერი Airbus A320-211-ქ მოფურინჯე ასრულენდჷ რეისი 9525-ის ბარსელონაშე დიუსელდორფშა, ნამუშ ბორტის 144 მაშარე დო 6 ეკიპაჟიშ მაკათური რდჷ.. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:გერმანიაშ ავიაკომპანიეფი
კატეგორია:დაბალფასიანი ავიაკომპანიეფი
ბჰოჯპური

**ბჰოჯპური** (𑂦𑂷𑂔𑂣𑂳𑂩𑂲, *Bhojpuri*) — ინდოარიული ნინა, ნამუთ გოფაჩილი რე ინდოეთიშ ბიჰარიშ დო, ჯარხანდიშ შტატეფს, თაშნეშე შტატი უტარ-პრადეშიშ კანკალე ოლქის. თეშ მოხ, თე ნინაშა იჩიებუ  გაიანაშ, სურინამიშ, თაშნე  ფიჯიშ, ტრინიდადი დო ტობაგოშ დო მავრიკიშ მორჩილობეფი. ჰინდიწკჷმა სიახოლაშ გეშა, კანკალე ლინგვისტი ბჰოჯპურს მუჭოთ ჰინდიშ დიალექტო მირჩქინანს.

კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
საფრანგეთიშ ალპეფი

[thumb|right|260px|[ნასაშ გინნაღელი საფრანგეთიშ ალპეფიშ სურათი (26 გჷმათუთა, 2002).]]
**საფრანგეთიშ ალპეფი** — ბჟადალი ალპეფიშ ნორთი საფრანგეთის. იდვალუაფუ რონა-ალპეფიშ დო პროვანსი-ალპეფი-ქაქაბამი წყარპიჯიშ შქას. სიგჷრძა დოხოლაფირო 330 კმ. გიშმასხუნუნა გვალამ-ჯიშთურ რელიეფამ (მონბლანიშ მასივი, კოტიშ დო გრაიშ ალპეფი დო შხვ.), წვიწვამი ტყათ, სუბალპური დო ალპური დოლოეფით გოქუნილ ოორუე საფრანგეთიშ ალპეფს დო ალაზჷმაფათ დაბალ ობჟათე საფრანგეთიშ ალპეფს (პროვანსიშ დო ზუღაპიჯიშ ალპეფი), ნამუშოთ დჷმახასიათაფალი რე სქირონაშქა ზუღაშ ჰავაშ დო ლანდშაფტიშ ელემენტეფი. გეოლოგიური თოლწონუათ ძალამი მიარეფერუანი რე. აკოგაფილი რე გრანიტეფით დო გნაისეფით. საფრანგეთიშ ალპეფიშ გოხოლუას იდვალუაფუ გეჸვენჯი ნოღეფი: გრენობლი, შამონი, ანესი, შამბერი, ალბერვილე. 

საფრანგეთიშ ალპეფიშ გოხოლუას რე: გრაიშ ალპეფი, დოფინეშ ალპეფი, კოტიშ ალპეფი, ზუღაპიჯიშ ალპეფი, სავოიაშ ალპეფი.

thumb|center|700px|ჩამონიქსიშ ლეხერიშ პანორამა

## თაშნეშე ქოძირით
* ალპეფი 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* საფრანგეთიშ ალპეფი – დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია 

კატეგორია:ალპეფიშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ ქჷნდჷრეფი
დურ-შარუქინი

[მინიატიურა|მაფურინჯე ხოჯი ადამიერიშ დუდიშ გიმოხანტუალათ, მეგორაფილი რე ნოღაშ ეკნაცჷმეფს, თხილერი რე [ლუვრი|ლუვრიშ მუზეუმს]]
**დურ-შარუქინი** (აქად. სარგონიშ ჯიხა) — ასურეთიშ ნანანოღა სარგონ II-აშ დუდალაშ ეკონია პერიოდის. ნოღა ეიოგეს ჯვ. წ. 713-707 წანეფს. მაფაშ ჰალამო ღურაშ გეშა ნოღაშ ეგაფაქ გაჩენდჷ დო ნანანოღა გეგნიღეს ნინევიაშა. ჯვ. წ. VII ოშწანურაშ ეკონიას ნოღა მოჯალაგეს მიდიარეფქ. ასე ნოღაშ აკანს იდვალუაფუ ოხორე **ხორსაბადი**, სოდეთ ამდღარშახ ოხორანა ასურალეფი.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Khorsabad Excavation Page — Oriental Institute Chicago 
* Khorsabad Relief Project — Oriental Institute 
* დურ-შარუქინიშ დოგეგმარაფა

კატეგორია:ჯვეში მესოპოტამიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ერაყიშ არქეოლოგიური ობიექტეფი
99 ფრანკი

**99 ფრანკი** () — ფრანგი ჭარუშ, ფრედერიკ ბეგბედერიშ რომანი. წინგიქ გჷმობჟინაფილქ იჸუ საფრანგეთის 2000 წანაშ მარაშინათუთას „Grasset & Fasquelle-შე“, სოიშახ ხეახალშო გჷშეშქუმალუდჷ „14.99 ევროშ“ დო „6 ევროშ“ ჯოხოდვალათჷნ. წინგიშ დუდშე გჷმობჟინაფაშ უკული ბეგბედერი მუშ დჷმასაქვარაფალეფქ გოუტეს სარეკლამო სააგენტოშე.

2007 წანას წინგიშ მეჯინათ გინიღეს ფილმი კინ თე ჯოხოდვალათ ჟან კუნინიშ რეჟისორალათ.

## სიუჟეტი
წინგის რე ოქტავიშ, წჷმოძინელი სარეკლამო მენეჯერიშ გეშა, ნამუსჷთ უღჷ ირფელი, უღჷ მიარე ფარა, ვარკჷ ოსურეფი დო კოკაინი. თინა იშენი ვარე ბაღებული მუში რინათ. ოქტავიშ რინას ჯინჯიერო თირანს ჟირი მუდგარენი: რომანი სოფიწკჷმა, სააგენტოშ არძაშე სქვამ ალმახანდეწკჷმა, დო კათუა გიგანტური ბჟაშ ნაწარმიშ კონცერნ „მადონს“, სოდეთ სარეკლამო რგოლეფიშ აკოქიმინუათ რე დაკებული.

## სქოლიო

კატეგორია:2000 წანაშ რომანეფი
ჰათრა

**ჰათრა** (არაბ. الحضر‎) — უჯვეშაში ნოღა ერაყის. ასე რჩქინელი რე მუჭოთ ალ-ჰადრი. ნოღა ბაღდადიშე 290 კმ-ით ოორუეშე იდვალუაფუ. 

ჰათრა დოხოლაფირო ჯვ. წ. III ოშწანურას დარსხუეს უჯვეშაში არაბული ტომეფქ. წჷმარინუანდჷ პართიაშ იმპერიაშ რელიგიურ დო ოვაჭარე ცენტრის, გოვითარაფაშ კონკას ჯვ. წ. II-I ოშწანურეფს მიოჭირინუ. მოგვიანაფილო გჷნირთჷ საეგებიოთ მაართა არაბული ომაფეშ ნანანოღათ, ნამუთ წჷმორინელი რდჷ ნოღეფიშ რსხუთ — ჰათრათ დო თიშ ობჟათე-ბჟადალშე მადვალუ ნოღეფით: პალმირა, ბაალბექი, პეტრა. რეგიონი ჰათრაშე იკონტროლებუაფუდჷ დო თის არაბეფიშ ომაფე ჯოხოდჷ, ნამუთ პართიაშ იმპერიაშ ბჟადალშე იდვალუაფუდჷ დო გვერდო ავტონომიათ რგებაფულენდჷ. 

მოგვიანეთ, ჰათრაქ ძალამი თხილერი ნოღათ გჷნირთჷ, ნამუთ წიმი აწურედჷ რომიშ იმპერიაშ მიშაკათინეფს დო შანულამ როლს ლაჸაფენდჷ მაჟირა პართიულ ლჷმას. 

1985 წანას, იუნესკოქ ჰათრა მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემიშეჸონჷ.

2015 წანაშ მელახის, „ისლამურ სახენწჷფოშ“ ჯიჰადისტი მალიმორეფქ ჰათრაშ აკნაცჷმეფიშ მოჯალაგუა დიჭყეს..

## თაშნეშე ქოძირით
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://lexicorient.com/e.o/hathra.htm 
* http://www.britannica.com/eb/article-9039509
* http://shezaf.net/english/Video/Video/Hatra.html 
*Hatra on UNESCO

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ერაყის
ქალხუ

მინი|300პქ|ქალხუ
**ქალხუ**, *ქალახი* — ჯვეში ნოღა ასურეთის (ასეიანი ნიმრუდი, ერაყი). წყარმალუ ტიგრიშ კვარჩხანი წყარპიჯი. ნოღა დარსხუ სალმანასარ I-ქ ჯვ. წ. XIII ოშწანურას. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 612 წანას დიო მიდიარეფქ დოპელეტუეს, უკული — სპარსალეფქ. თეჸურეშეხ ნოღაქ შანულამ პუნქტო ქჷდოსქიდჷ. 1845 წანაშე ქალხუს არქეოლოგიური გონთხორუეფიშ მოღალუთ კჷლარჩქინდჷ ასურალი მაფეფიშ მიკნაჭარეფქ (სალმანასარ III-აშ უჩა ობელისკი), არქიტექტურაშ უსქვამაშ ობიექტეფქ: ზიკურათი, ასურნასირფალ II-აშ დო ასარხადონიშ გოსოფური რელიეფეფით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ასურეთი
შაგრენიშ ტყები

250px|მინიატიურა|''შაგრენიშ ტყებიშ'' 1897 წანაშ ილუსტრაცია, ადრიან მორო
**შაგრენიშ ტყები** () — ფრანგი ჭარუშ, ონორე დე ბალზაკიშ რომანი. ჭარილიე 1831 წანას.

რომანი რე ვეწებოში მარკიზიშ, რაფაელ დე ვალენტენიშ გეშა, ნამუთ ბოხოჩურ რინას მეთხოზჷ დო ბორჯი ბაღატურო დო ფარაშ გეჩხვარუათ მეჸუნს. თიში ჭიჭე მუშნალი ათეშო ბოლოშახ ვარზენს კვარზალს. თეშენი თინა, მუში შურდგჷმაშ მანგიორო, მეურს ურჩქვანჷ გარიგებაშა, ქოიას რაგადანს თილისმაშ ეჭოფუაშე, ნამუთ თიშ არძა კორინს ეთმიჸონანსჷნ. თილისმა მუშ განშე წჷმარინუანს საგარძახოთ გჷშაჸონაფილ ტყების (თ. გ. შაგრენს), ნამუთ ირი კორინიშ ეჸონაფაშ უკული ინჭირანს დო თეთ უმოსო ხანკუნტათ გინართინუანს მაღვენჯიშ დოსქილადირ რინას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* შაგრენიშ ტყები პროექტ „გუტენბერგის“.
* [შაგრენიშ ტყები](http://www.archive.org/search.php?query=title%3A(%22La%20Peau%20de%20chagrin%22%20OR%20%22The%20Magic%20Skin%22%20OR%20%22The%20Wild%20Ass%27s%20Skin%22)) Internet Archive-ზე.

კატეგორია:ფრანგული რომანეფი
კატეგორია:1831 წანაშ რომანეფი
სინგაპური

**სინგაპურიშ რესპუბლიკა** (; ; ჩინ. 新加坡共和国 = Xīnjiāpō Gònghéguó;  *Ciŋkappūr Kudiyarasu*) — ნოღა-სახენწჷფო,  იდვალუაფუ ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ კოკეფს, მალაკაშ ჩქონიშ ობჟათე ძგაშე გიშართილი რე ინწრო ჯოჰორიშ საროტით. უხურგანს მალაიზიაშ აკოდგინალუაშა მიშმალი ჯოჰორიშ ოსულთანე დო ინდონეზიაშ აკოდგინალუაშა მიშმალი რიაუშ კოკეფი.

ჯოხოდვალა *სინგაპური* მოურს მალაიური ზიტყვა *სინგა*-შე (ნჯილო), ნამუთ გინოღალირი რე სანსკრიტული सिंह *siMha*-შე (ნჯილო), დო სანსკრიტული पुर *pura*-შე (ნოღა).

სინგაპურიშ ფართობი 718,3 კმ² (2014) (ქძ. სინგაპურიშ გეოგრაფია). ამდღა სახენწჷფო სინგაპური აკმოდირთუ 63 კოკიშე. თინეფშე არძოშე უდიდაში რე — სინგაპური (თარი კოკი), უბინი, ტეკონგ-ბესარი, ბრანი, სენტოსა, სემაკუ დო სუდონგი. უმაღალაში კონკა — ბუკიტ-ტიმაჰი (163,3 მ).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სინგაპურიშ რესპუბლიკაშ თარობაშ ოფიციალური პორტალი

## სქოლიო


კატეგორია:ბრიტანეთიშ იმპერია
კატეგორია:ოურდუმე ონიშოლეფი
კატეგორია:ოზუღე ჯიხეფი
კატეგორია:ნოღა-სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
კატეგორია:უნიტარული სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:მილიონიანი ნოღეფი
კატეგორია:ინდოჩინეთიშ ჩქონიშ ქიანეფი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
პროცესი

**პროცესი** (გერმანული დუდჯოხო , ,  and ) — ფრანც კაფკაშ რომანი. იჭარჷ 1914-1915 წანეფს, მარა 1925 წანაშახ ვაგჷმობჟინაფე. ფრანც კაფკაშ ართ-ართი არძაშე ჯგირო ჩინებული რომანი მითხობელუანა კოჩშე, ნამუთ ჭოფჷ დო საჯჷ უჩინებუ ორგანოქ. მუშ დჷნოშურს ვადგინანს მაკითხე ხოლო. კაფკაშე დიდი გოლინა იღვენუ დოსტოევსკიშ „დჷნოშურქ დო საჯიქ“ დო „ჯიმალეფ კარამაზოვეფქ“. თიქ ხოლო უმოს შორშა მიდართჷ დო დოსტოევსკის ზისხირით მოჯგირეს ხოლო უძახჷდჷ.

მუჭოთ კაფკაშ შხვა რომანეფინ, „პროცესი“ რე უმუთებუ, მარა თინა იკათუანს დუდს, სოდეთ ამბე ითებუნ. თეშ გეშა, რე გარკვიული უმურინობეფი დო მეჭყვიდუეფი რომანიშ თხობელუას.

თიშ უკული, მუჟამს კაფკაქ დოღურჷ 1924 წანასჷნ, მუშ მაჸალექ, ლიტერატორ მაქს ბორდიქ გოთინჷ რომანიშ ტექსტი გჷშაშქუმალარო. ორიგინალი ტექსტი ჩუალირიე ალმახანური ლიტერატურაშ მუზეუმს, გერმანიას. 1999 წანას წინგი მიშეჸონეს „Le Monde-ს“ ოშწანურაშ 100 წინგიშა, მაჟირა ნომერო, მუჭოთ მა-20 ოშწანურაშ საუჯგუშო გერმანული რომანი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ოშწანურაშ 100 წინგი (Le Monde)

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*„პროცესი“: ოგურაფალი ოხემანჯღვერე
*„პროცესი“  Literapedia-ს
*
*ფილმი „პროცესი“ liketelevision.com-ზე 
*''Der Prozeß'', ორიგინალი ტექსტი გერმანულო
*
*
*SparkNotes
*The Trial Map 
*''Der Prozess'' – Complete concordances based on the original German text 

კატეგორია:1925 წანაშ რომანეფი
კატეგორია:ფრანც კაფკაშ რომანეფი
ეგნატე ფიფია

**ეგნატე ფიფია** (დ. 8 ღურთუთა, 1901, წალენჯიხაშ რაიონი, ჯვარი; ღ. 6 კვირკვე, 1979) — ქორთუ ქირურგი, საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ნანდული მაკათური. უძახჷდეს „ქორთული ქირურგიაშ მაფას“.

## ბიოგრაფია
1926 წანას გათუ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ საკურნალო ფაკულტეტი.

1940–1950 წანეფს გამაგენდჷ ქართიშ სამედიცინო ინსტიტუტიშ პედიატრიაშ დო სანჰიგიენაშ ფაკულტეტეფს, ჰოსპიტალური ქირურგიაშ კლინიკას, 1950 წანაშე შურდგჷმაშ ლიაშახ უდუდეს მუკურდჷ თე ინსტიტუტიშ საკურნალო ფაკულტეტიშ ქირურგიულ კათედრას. 1943–1953 წანეფს რდჷ საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ექსპერიმენტული დო კლინიკური ქირურგიაშ და ჰემატოლოგიაშ ინსტიტუტის ქირურგიული გჷნორთიშ გამაგე. 1941 წანას თინა ქართიშ ართ-ართი ევაკოჰოსპიტალიშ მაჸონაფალი ქირურგი ხოლო რდჷ. ეგნატე ფიფიაქ ქორთულ მედიცინას დონერგჷ კურნალობაშ ახალი მეთოდი. თინა გურაფულენდჷ ჩხონჩხიშ ექინოკოკის, ცენტრალური დო პერიფერიული ნერვული სისტემეფიშ დაზიანებაშ ოკითხეფს. ფართას დონერგჷ გეჯეჯამი ლახარეფიშ რადიკალური ოპერაცია. თის ორხველჷ ნახანდეფიშ ყიაშ პათოლოგიაშ პრობლემეფშე, მუშეთ 1977 წანას მეჩეს სახენწჷფო პრემია. დაჯილდებულიე ლენინიშ 2 ორდენით.

1955 წანას მეჩეს საქორთუოშ სსრ მეცნარობაშ დოინალაფირი მოღალეშ წოდება. 

1969 წანაშე რდჷ საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ნანდული მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ეგნატე ფიფია - ბიოგრაფიული ლექსიკონი 
* ბიოგრაფია

კატეგორია:დუნაბადი 1901
კატეგორია:ნაღურა 1979
კატეგორია:ქორთუ მედიკოსეფი
კატეგორია:ქორთუ ქირურგეფი
თენგიზ ვერულავა

**თენგიზ ვერულავა** (დ. 11 ღურთუთა, 1966, მარტვილიშ რაიონი, ოფუტე სერგიეთი) — ქორთუ ექიმი, ჭარუ.

1990 წანას გათუ ქართიშ სახენწჷფო სამედიცინო უნივერსიტეტი, 2000 წანას — ქართიშ ივანე ჯავახიშვილიშ ჯოხონობაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ეკონომიკური ფაკულტეტი.

რე სამედიცინო დაზღვევაშ სახენწჷფო კომპანიაშ სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ ფილიალიშ დირექტორი.

მუშენდჷ სანაკიშ ბაღანეფიშ ოლეხეშ ექიმ-პედიატრო, სანაკიშ რაიონული ოლეხეშ ექიმ-რეანიმატოლოგო, სანაკიშ ბაღანეფიშ ოლეხეშ მენეჯერო. 1997 წანას რდჷ დიდი ბრიტანეთიშ იორკიშ ჭყანთხილუაშ ცენტრის, 1998 წანას სტაჟირაფა მუკორთჷ გერმანიას სამედიცინო დო სოციალური დაზღვევაშ გინოწონუათ მაგდებურგიშ სამედიცინო დაზღვევაშ კომპანიას, 2000 წანას მონაწილობა მიღჷ ჰოლანდიაშ ჭყანთხილუაშ ორგანიზაცია TNO-ს სემინარ–სიმპოზიუმეფს, გჷმობჟინაფილი აფჷ 10 სამენცარო ნახანდი.

რე ჭყანთხილუაშ ეკონომისტეფიშ ოერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათური. 

## რესურსები ინტერნეტში
* თენგიზ ვერულავა - ბიოგრაფიული ლექსიკონი

კატეგორია:დუნაბადი 1966
კატეგორია:ქორთუ ექიმეფი
გოჩა ჯაფარიძე

**გოჩა ჯაფარიძე** (დ. 10 კვირკვე, 1942, ქართი — ღ. 15 გერგობათუთა, 2020) — ქორთუ ისტორიკოსი.

1964 წანას გათუ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი.

1968 წანაშე რდჷ საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ გ. წერეთელიშ ჯოხონობაშ ბჟაეიოლიშმარჩქინჯალაშ ინსტიტუტიშ უკლაში, უნჩაში დო მაჸონაფალი მენცარ-ალმახანდე, 1979-1983 წანეფს დამასკოს (სირიაშ არაბეფიშ რესპუბლიკა) სსრრ კულტურაშ ცენტრიშ დირექტორი; 1991-1998 წანეფს ქართიშ აზიაშ დო აფრიკაშ ინსტიტუტიშ პრორექტორი; 1995-1998 დო 2004-2007 წანეფს ბჟაეიოლიშმარჩქინჯალაშ ინსტიტუტიშ ახალი დო უახალაში დო შქა ოშწანურეფიშ გჷნორთიშ გამაგე; 1998-2004 წანეფს საქორთუოშ საგანგიო დო სრულნებამი ელჩი ეგვიპტეშ არაბეფიშ რესპუბლიკას; 2005-2007 წანეფს ქართიშ ივანე ჯავახიშვილიშ ჯოხონობაშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ბჟაეიოლიშმარჩქინჯალაშ დო ჰუმანიტარული ფაკულტეტეფიშ დეკანი, სრული პროფესორი; 2007-2008 წანეფს საქორთუოშ საგანგიო დო სრულნებამი ელჩი ქუვეითის დო სპარსეთიშ ჸუჯიშ შხვა ქიანეფს (საუდიშ არაბეთი, ბაჰრეინი, ყატარი, ომანი, არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი), 2009-2010 წანეფს ეგვიპტეშ დო სირიაშ არაბეფიშ რესპუბლიკეფს. რე მონოგრაფიეფიშ ავტორი: „ნარკვევი ქართული მეტროლოგიის ისტორიიდან IX-XIX სს.“ (1973), „საქართველო და მახლობელი აღმოსავლეთის ისლამური სამყარო XII-XIII ს-ის I მესამედში“ (1995), „ახალი მასალები XVII ს-ის ეგვიპტის ეპიგრაფიკისათვის“ (ალმაავტორი ა. სილაგაძე, 2002); სტატიეფიშ კათელიშ — „ძიებანი საქართველოსა და ახლო აღმოსავლეთის ისტორიაში“ (2012); წინგი „ისლამი. ენციკლოპედიური ცნობარიშ“ ხემანჯღვერი დო ართ-ართი ჯინჯიერი ავტორი. 1999); ფილმეფიშ „სირია ქართველების თვალით“ (რეჟ. გ. ბარნოვი) დო „ქართველი მამლუქები ეგვიპტეში“ (რეჟ. მ. კოკოჩაშვილი) სცენარიშ ავტორი.

სადოქტორო დისერტაციაშ თემა —– „საქართველო და მახლობელი აღმოსავლეთის ისლამური სამყარო XII-XIII ს-ის I მესამედში“, თხილუ 1994 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გოჩა ჯაფარიძე - ბიოგრაფიული ლექსიკონი

კატეგორია:დუნაბადი 1942
კატეგორია:ნაღურა 2020
კატეგორია:ქორთუ ისტორიკოსეფი
პოლინეზია

[thumb|300px|[ოკიანეთიშ სუმი თარი რეგიონი: პოლინეზია, მელანეზია დო მიკრონეზია]]
thumb|300px|პოლინეზიაშ რუკა

**პოლინეზია** (-შე დო -შე — მიარე კოკი) — ოკიანეთიშ სუბრეგიონი, აკმოდირთუ 1000-შე უმოსი კოკიშე, აკოფაჩილი რე რჩქალი ოკიანეშ ცენტრალურ დო ობჟათე ნორთის. აბანობური მახორობა, ნამუთ პოლინეზიაშ კოკეფს ოხორანსი პოლინეზიარეფი ჯოხო. პოლინეზიარეფს ბრელი ნინაშ, კულტურაშ დო რწუმუაშ საართო მახასიათაფალეფი უღუნა. ისტორიულო მინწყუ თეშ, ნამჷ-და პოლინეზიარეფი გორწაფილი ზუღამანჩურალეფი რენა, ნამუსჷთ სერით ხოლო შეულებუნა ნჩურუა დო მურიცხეფით ორიენტირაფა.

## პოლინეზიაშ გეოგრაფია
thumb|"პოლინეზიაშ სუმკუნთხურა"

### გეოლოგია
კოკეფს უმენტაშო ვულკანური დო მარჯანური წჷმოულირაფა უღჷ. ვულკანური კოკეფი გვალამი რე (4000 მეტრაშე უმოსი მაღალი; ჰავაიშ კოკეფს 4202 მ), მარჯანური - რზენამი დო დაბალი. სამოას დო ჰავაიშ კოკეფს - მოქიმინჯე ვულკანეფი რე. კოკეფიშ უმენტაშის ელმოლს გოძჷ მარჯანიშ რაქეფი.

### ტერიტორია
პოლინეზიაშ ფართობი (ახალი ზელანდიაშ უმუშო)  - 26 ვთშ.კმ². პოლინეზიაშ მახორობა - 1.2 მლნ. ადამიერი (1969).

### კოკეფიშ ბუნეფი
[thumb|კუკიშ ჸუჯი კოკი [მურეას, საფრანგეთიშ პოლინეზია]]

#### პოლინეზიაშა მიშმალი ტერიტორიეფი
* 
* , ჰავაიშ კოკეფი
* 
* 
* 
* 
* 
* ისლა-დე-პასკუა:
** თანაფაშ კოკი
** სალა-ი-გომესი
* პიტკერნი
* 
* 
* :
** ლაინიშ კოკეფი — ცენტრალური პოლინეზიური სპორადეფი
** ფენიქსიშ კოკეფი
* :
** 22px ტუბუაი
** 22px მარკიზიშ კოკეფი
** 22px ჯარალუაშ კოკეფი
** 22px ტუამოტუ
** 22px გამბიეშ კოკეფი
* 
* როტუმა
* 

#### მოხურგე ტერიტორიეფი

##### [[მელანეზია]]
* 
** მელე
** ემაე
* :
** ნუკურია
** ტაკუუ
* :
** ანუტა
** ბელონა
** ონტონგ-ჯავა
** პილენი
** რენელი
** სიკაიანა
** ტიკოპია
* 

##### [[მიკრონეზია]]
* :
** კაპინგამარანგი
** ნუკუორო

##### ანტარქტიდა
* ანტიპოდეფიშ კოკეფი
* ოკლენდიშ კოკეფი (პოლინეზიაშ რჩქინელი არძოშე ობჟათე დოხორელი პუნქტი)

## პოლინეზიაშ კათეფიშ ისტორია

## პოლინეზიაშ კათეფიშ კულტურა

## პოლინეზიაშ ნინეფი
პოლინეზიაშ თარი ნინეფი რე პოლინეზიური ნინეფი. თაშნეშე გალენური ოურთიართობე ნინათ გოფაჩილი რე ინგლისური დო ფრანგული ნინეფი.

## პოლინეზიაშ სახენწჷფოეფიშ ეკონომიკა

## პოლინეზიაშ სახენწჷფოეფიშ პოლიტიკა

## სახენწჷფო მონწყუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Polynesia
* პოლინეზია 

## სქოლიო

*
კენ კიზი

**კენ კიზი** (; დ. 17 ეკენია, 1935 — ღ. 10 გერგობათუთა, 2001) — ამერიკალი ავტორი. ჯოხოქ გოუოლჷ ნოველათ „კუკუშ ოგვაჯეს შხვაქ გეგნოფურინჷ“ (1962). მუში ართ-ართი ჩინებული გჷმნათქუელი რე „ბიტნიკობაშო დიო ახალნორდი ვორდი, ოდო ჰიპობაშო — ძალამო რჩინუ“.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*კენ კიზიშ ხასჷლა 
*Key-Z Productions

კატეგორია:დუნაბადი 1935
კატეგორია:ნაღურა 2001
კატეგორია:ამერიკალი ნოველისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი ესეისტეფი
ნინო გვენეტაძე

**ნინო გვენეტაძე** (დ. 27 ღურთუთა, 1964, ხაშური) — ქორთუ სამართალმარჩქინე, საქორთუოშ უჟინაში სასამართალოშ დუდმახვენჯი 2015 წანაშე.

## ბიოგრაფია
ნინო გვენეტაძექ დდებადჷ 1964 წანაშ 27 ღურთუთას ნოღა ხაშურს. 
1998-1999 წანეფს რდჷ „საქორთუოშ ახალნორდი იურისტეფიშ ასოციაციაშ“ დუდმახვენჯი.

1999 წანაშე 2005 წანაშა ხანდენდჷ უჟინაში სასამართალოშ მოსამართალეთ.

2008 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს კალსრღვაფულენდჷ რესპუბლიკური პარტიაშე ხაშურიშ რაიონიშ დეპუტატო.

2015 წანაშ 20 მელახშე საორთუოშ უჟინაში სასამართალოშ დუდმახვენჯი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ნინო გვენეტაძე

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1964
კატეგორია:საქორთუოშ უჟინაში სასამართალოშ დუდმახვენჯეფი
კატეგორია:ხაშურიშ მუნიციპალიტეტის დუნაბადეფი
მატა-უტუ

**მატა-უტუ** (, უოლ. *Matāʻutu*) — საფრანგეთი ზუღაშმელეიანი ტერიტორიაშ უოლისიშ დო ფუტუნაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ უოლისიშ კოკეფიშ ბუნაშ კოლი უვეას, ჰაჰაკეშ ოლქის. თე ტერიტორიაშ უშხაუში ოზუღე ონიშოლი დო აეროპორტი (ჰიჰიფოშ აეროპორტი) თაქ იდვალუაფუ. მახორობა - 1075 ადამიერი (2013, ფასება).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მატა-უტუშ ორენი რუკას 
* [მატა-უტუშ ლაგუნაშ სურათეფი](http://fr.encarta.msn.com/media_121631221_941505462_-1_1/Lagon_de_Mata_Utu_(Wallis-et-Futuna).html)(  2009-11-01)
* მატა-უტუშ ოხიდაშ სურათეფი 

## სქოლიო

კატეგორია:უოლისი დო ფუტუნა
კატეგორია:ოკიანეთიშ ნანანოღეფი
აზიაშ ქიანეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილი რე აზიაშ სუვერენული, ზოხორინელი ქიანეფიშ ერკებული



## თაშნეშე ქოძირით
# მოსოფელიშ ქიანეფიშ ერკებული
# აფრიკაშ ქიანეფიშ ერკებული

კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
ავარუა

**ავარუა** () — ნოღა კოკი რაროტონგაშ ოორუეშე, სახენწჷფო კუკიშ კოკეფიშ ნანანოღა, კუკიშ კოკეფი დუდიშულერო ასოცირაფილი რე ახალ ზელანდიაწკჷმა.

ავარუა — ონიშოლი, სოიშეთ გინმუღუნა კორპეფი, მარგალიტეფი დო ხილი.

თაშნეშე ნოღას რე უნივერსიტეტი დო ბიბლიოთეკა, ნოღაშ გოხოლუას იდვალუაფუ აეროპორტი.

2005 წანაშ ფურთუთას რჩქალოკიანური ტროპიკული ციკლონქ ნოღას დიდი გავალი მიორინუ.

## მახორობა
thumb|left|200px|ავარუაშ თარი შოშე
ავარუაშ მახორობა აკმადგინანს - 5445 ადამიერი  (2006), ნამუთ ედომუშამი კუკიშ კოკეფიშ მახორობაშ გვედშე უმოსი რე.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
thumb|right|300px|რაროტონგაშ რაიონი
ავარაუა 18 ტერიტორიათი რე დორთილი (რაროტონგაშ 54 ტერიტორიაშე), ბჟადალშე ბჟაეიოლიჸურე:

#პოკოინუ
#ნიკაო (კუკიშ კოკეფიშ პარლამენტიშ ორენი)
#პუაპუატუ
#არეანუ
#კაიკავეკა
#ტუპა
#ავატიუ (ოვჭრობე ონიშოლი)
#რუატონგა
#ტუტაკიმოა
#ტატუე
#ტაკუვანიე (ნოღა ავარუაშ ცენტრი, კუკიშ კოკეფიშ თარობაშ რეზიდენცია, ოჩხომუე გავანა)
#ნგატიპა
#ვაიკაი
#ტაპაე-ი-უტა
#პუე
#პუნამაია
#კიიკიი
#ტუპაპა

## სქოლიო

კატეგორია:კუკიშ კოკეფი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ნანანოღეფი
პუნა

**პუნა** ( *პუნე*, *პუნი*) — ნოღა ინდოეთის, მუმბაიშე ობჟათე-ბჟაეიოლ მალობათ 150 კმ.-ს იდვალუაფუ. ნოღაშ მახორობა დოხოლაფირო აკმადგინანს 3,1 მლნ ადმ. (2011). ინდოეთის მახორობაშ მეჯინათ რანწკით მაჩხორა ნოღა დო მაჰარაშტრაშ შტატის მაჟირა რე.

პუნა იდვალუაფუ დეკანიშ გაბარს წყარმალუ მუტჰაშ მარძგვანი წყარპიჯის. ზურაშ დონეშე ოშქაშე სიმაღალე — 560 მ.. პუნა — პუნაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე.

პუნა — შტატი მაჰარაშტრაშ ართ-ართი კულტურული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* (ნოღა ინდოეთის)

## სქოლიო

*
კატეგორია:ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფი
პუნა (მიარეშანულამი)

**პუნა**:
* პუნა — ნოღა ინდოეთის.
* პუნა — აეროპორტი ინდოეთის.
* პუნა — ეკორეგიონი ობჟათე ამერიკას.
* პუნა — კოკი ეკვადორს.

კატეგორია:მიარეშანულამი ტერმინეფი
მანიპური (ნინა)

**მანიპური ნინა** (মনিপুরি) მეიტეი (মেইতেই) — კათა მანიპურიშ ნინა, ინდოეთიშ შტატი მანიპურიშ ოფიციალური ნინა. 
თაშნეშე ნინა მანიპური გოფაჩილი რე მოხურგე ინდოეთიშ შტატეფს: ასამი, ტრიპურა, ნაგალენდი დო ბჟადალი ბენგალი, თაშნეშე ბანგლადეშის (15000 ადამიერი, 2003) დო მიანმარს.

ნინა მანიპური ორხველჷ ჩინურ-ტიბეტური ნინეფიშ ტიბეტურ-ბირმული გიმენფანიას, დო ტრადიციულო ორხველჷ კუქი-ჩინ-ნაგაშ გიმენნოჸელას. მანიპური ნინა ტონალური რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნინა მანიპური Ethnologue-ის 
* მეიტეი მაეკიშ ჭარალუა
* უმოსი ინფორმაცია ნინაშენი
* მეიტეი მაეკი Omniglot-ის
* ორაგადე მანიპურიშ წინგი
* მანიპურული ბირეფი 
* შრიფტი მეიტეი მაეკი E-Pao.net-ის
* პოეზია მანიპური ნინაშა
* Seirangba Marup — ბუნა Yahoo, მანიპური ნინაშ ლიტერატურა დო ხელუანობა

კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ტიბეტურ-ბირმული ნინეფი
ჩჰოტა-ნაგპური

thumb|ინდი-განგიშ რზენი, ჩჰოტა-ნაგპურიშ პლატო - განგიშ ობჟათე-ბჟადალი
**ჩჰოტა-ნაგპური** () — გვალამი პლატო ინდოეთიშ ცენტრალურ ნორთის, იკენს შტატი ჯარხანდიშ უმენტაში ნორთის, თაშნეშე ორისაშ, ბჟადალი ბენგალიშ, ბიჰარიშ დო ჩატისგარჰიშ შტატეფიშ მოხურგე ნორთეფს.

## ჯოხოდვალაშ ეტიმოლოგია
ზიტყვა "ნაგპური" მოურს ნაგავანშიშ დინასტიაშ ჯოხოდვალაშე, ნამუთ თაქ მართუნდჷ ჯვეში პერიოდის. "ჩჰოტა" — თენა გინორთელი "ჩჰუტია" რე, ოფუტეშ ჯოხოდვალა რანჩიშ გოხოლუას, სოდეთ რე ჯვეში ფორტი ნაგავანშიშ აკნაცჷმეფი.

## გეოგრაფია
პლატოშ ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე იდვალაფუ ინდ-განგიშ რზენი, ობჟათეშე — წყარმალუ მაჰანადიშ ღანჩო. პლატოშ ედომუშამი ფართობი აკმადგინანს მეხოლაფირო 65 ვითოშ კმ²-ს.

ჩჰოტა-ნაგპურიშ პლატო სუმ ნორთო ირთუ. ბჟადალი ნორთი, პლატოშ არძოშე უმაღალაში კონკას ჯოხო *პატეფი*, ოშქაშე სიმაღალე რე 910—1100 მ ზუღაშ დონეშე, უმაღალაში კონკა — 1164 მ. პლატოშ მაჟირა ნორთის ოშქაშე სიმაღალა რე 610 მ დო რანჩიშ დო ჰაზარიბაგჰიშ ოლქეფიშ უმენტაში ნორთეფს იკენს, თაშნეშე პალამუშ ოლქიშ ნორთის.

ჩჰოტა-ნაგპურიშ პლატო ირთუ ზოხო გიმენრეგიონეფო:
* პატეფი
* რანჩიშ პლატო
* ჰაზარიბაგჰიშ პლატო
* კოდერმაშ პლატო
* დამოდარიშ რღამილი
* პალამუ
* მანბჰუმ-სინგჰბხუმი

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ გეოგრაფია