open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
UTC+06:00

[450px|right|thumb|ზონა UTC+6 მოსოფელიშ ბორჯის ორტყაფუეფიშ რუკას <br />'''მოჸვინთალო''' — ზონა UTC+6 ედომუშამი წანმოწანაშ გოძვენას (იკათუანს[ომსკიშ ბორჯის); **ცაშფერი** — ზონა UTC+6 ოკიანეეფს, **ნარინჯიშფერი** — პაკისტანიშ ბორჯი ზარხულს ზონა UTC+6-ს რე, ოორუე გვერდოსფეროиს (პირელი-გჷმათუთა)]]

**[[მოსოფელიშ კოორდინირაფილი ბორჯი|UTC]]+6** — ბორჯიშ ორტყაფუ ობჟათე აზიშ დო ნორთობურო ოორუე აზიაშ რანწკი ქიანას.

## ედომუშამი წანმოწანაშ გოძვენას
*  (ცენტრალური დო ბჟაეიოლი ნორთი):
** ასტანა
** ალმათი
** აკმოლიშ აკანი
** ალამაათაშ აკანი
** ბჟაეიოლ-ყაზახური აკანი
** ჟამბილიშ აკანი
** ყარაღანდიშ აკანი
** კოსტანაიშ აკანი
** ყიზილორდინიშ აკანი
** პავლოდარიშ აკანი
** ოორუე-ყაზახური აკანი
** ობჟათე-ყაზახური აკანი
*  (ნორთის):
** ომსკიშ ბორჯი
*** ალთაიშ რესპუბლიკა
*** ალთაიშ კუნთხუ
*** ნოვოსიბირსკიშ აკანი
*** ომსკიშ აკანი
*** ტომსკიშ აკანი
* 
** სინძიან-უიღურიშ ავტონომიური რაიონი
* 
* 
*  (ქძ. ბჰუტანიშ ბორჯი)
* ბრიტანეთიშ ტერიტორია ინდოეთიშ ოკიანეს (ჩაგოსი)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღეფი UTC+6 ზონას

კატეგორია:ბორჯიშ ორტყაფუეფი
მოლდავური ლეი

**მოლდავური ლეი** (მოლდ. - leu, მიარ. რიცხ. *lei*) — მოლდოვაშ ფარაშ ართული. ასე მიმოულას რე გეჸვენჯი ბანკნოტეფი ნომინალით 1, 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000 ლეი, თაშნეშე ხურდეფი ნომინალით 1, 5, 10, 25, 50 ბანი (, მიარ. რიცხ. *bani*).

1993 წანაშ 29 გერგობათუთაშე ლეიქ დოთირუ მოლდავური კუპონი. გინოთირუა იხორციელებუდჷ კურსით 1 ლეი = 1000 კუპონი.

## სქოლიო

კატეგორია:მოლდოვაშ ეკონომიკა
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
გრივნა

left|30px|გრივნაშ სიმბოლო
**გრივნა**, თაშნეშე *ჰრივნა* () — უკრაინაშ ერუანული ფარაშ ართული 1996 წანაშე. გრივნაქ დოთირუ კარბოვანეცი, კუნტახანური ფარაშ ართული, ნამუთ მიშაღალირჷ რდჷ სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშ უკული (კარბოვანეცი რუბლიშ ექვივალენტი რე უკრაინულ ნინაშა). 1 გრივნა აკმოდირთუდჷ 100.000 კარბოვანეცშე. გრივნა აკმოდირთუ 100 კაპიკშე.

გრივნაშ სიმბოლო რე უკრაინული ასო ჰე-შ კურსივი, ჟირფა ჰორიზონტალური ღოზით, მუთ სტაბილურობას შანენს. გრივნაშ აბრევიატურა რე "გრნ" (грн., hrn). ISO 4217-იშ მეჯინათ გრივნაშ სავალუტო კოდი რე UAH, ვარდა 980. გრივნაშ სიმბოლოშ სპეციფიურ დიზაინქ, 2003 წანას უკრაინაშ ერუანულ ბანკიშე გჷმოცხადებული კონკურსიშ შედეგო გიშეგორუ.

2006 წანაშ 21 ფურთუთას გრივნაშ კურსი რდჷ 5.05 გრივნა 1 დოლარწკჷმა, ვარდა 6.01253 გრივნა 1 ევროწკმა უკრაინაშ ერუანული ბანკიშ ოფიციალური მუნაჩემეფით.

## ასეიანი მომოულაშ ბანკნოტეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

*History of Hryvnia
*National Bank of Ukraine announcement of Hryvnia Sign  
*Proposed symbols for hryvnia during design competition  
*Pictures of hryvnia bills introduced in 1997
*The first Ukrainian Money (1917-1922) 

## სქოლიო

კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ეკონომიკა
ალბანური ლეკი

**ალბანური ლეკი** (, მიარ. რიცხ. (lekë)) — ალბანეთიშ აფარაშ ართული 1926 წანაშე (ალბანურ ფრანკწკჷმა ართო), ქიანაშ თარი ვალუტა — 1947 წანაშე. 1 ლეკი აკმოდირთუ 100 ქინდარკაშე ().

ვალუტაშ ISO 4217 კოდი — **ALL**.

ჯოხოდვალა *lek* ალექსანდრე დიდიშ  მერკე ჯოხოშე მოურს ().

ჯოხოდვალა *qindarka* ალბანურ ზიტყვა *ოში*შე მოურს ().

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალბანური ლეკი  

კატეგორია:ალბანეთიშ ეკონომიკა
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
ბულგარული ლევი

**ბულგარულ ლევი** (, მაირ.: ; ISO 4217 კოდი: **BGN**) — ბულგარეთიშ აკა ვალუტა რდჷ 1880-2025 წწ. დო წოროხვარებას რდჷ ევროწკჷმა ართო, 2026 წანაშ 1 ღურთუთაშე 2026 წანაშ 31 ღურთუთაშა. ორდოიან თეხანურ ბულგარულ ნინას ზიტყვა *lev* შანენდჷ „ნჯილოს“; ზიტყვა „ნჯილო“ თეხანურ ბულგარულ ნინას რე *lаv* (). 1 ლევ ირთუდჷ 100 *სტოტინკათ* (ხვალ. რიცხ: ; მიარ. რიცხ: ). *სტოტინკა* ბულგარულო შანენს "ნაოშალს" დო ფაქტიურო ფრანგულ ტერმინ „centime“-შ ბონ ნათანგა რე. გრამატიკულო, ზიტყვა *სტატინკა* მოურს ბულგარულ ზუტყვაშე „სტო“ (сто; ოში).

1997 წანას გჷნაჭყებუ სავალუტო სხუნუშ ფარგანეფს, ლევ დუდშე გერმანულ მარკაწკჷმა რდჷ მერსხილი (1,000 BGL = 1 DEM). 1999 წანას, ლევიშ რედენომიკაციათ დო ევროშ მაშაღალათ, გჷნოხურდუაშ კურსიქ კიახალ თიშ ქიანახანიშ ფიქსირებულ შანშახ - 1.95583 BGN = 1 ევროშახ. 2020 წანაშ 10 კვირკვეშე 2025 წანაშ 31 ქირსეთუთაშა, ლევქ ევროპაშ გინოხურდუაშ კურსიშ მექანიზმიშ (ERM II) ფარგანეფს ქუდოსქიდჷ, მარა 2026 წანაშ 1 ღურთუთას ევროშა გინულაშ სამანჯელით თე მექანიზმშე გეგშართჷ.
 

კატეგორია:ბულგარეთიშ ეკონომიკა
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
ლიხტენშტაინური ფრანკი

**ლიხტენშტაინური ფრანკი** () — ლიხტენშტაინიშ ფარაშ ართური 1924 წანაშე,  შვეიცარიულ ფრანკწკჷმა ართო გჷმირინუაფუ, თაშნეშე ქიანაშ ოფიციალური ვალუტა რე, თიშ გეშა, ნამჷ-და ლიხტენშტაინი დო შვეიცარია 1921 წანაშე საბაჟო დო სავალუტო რსხუს ოკათჷნა. 1921 წანაშახ სატრაოშ ვალუტა ავსტრიული კრონა რდჷ.

კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ ეკონომიკა
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
მაკედონური დენარი

**მაკედონური დენარი** () (კოდი ISO 4217 — MKD) — ოორუე მაკედონიაშ ერუანული ფარაშ ართული. 1 დენარი აკმოდირთუ 100 დენშე.

კატეგორია:ოორუე მაკედონიაშ ეკონომიკა
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
სერბული დინარი

**სერბული დინარი** () — ფარაშ ართული სერბეთის. 
* 1 სერბული დინარი აკმოდირთუ 100 პარაშე;
* კოდი ISO 4217 — «RSD»;
* გრაფიკული სიმბოლო **РСД;** და **RSD**;
* ასე მიმოულას რე ბანკნოტეფი ნომინალით: 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000 დო 5000 სერბული დინარი;
* ხურდეფი ნომინალით: 1, 2, 5, 10 დო 20 სერბული დინარი;

კატეგორია:სერბეთიშ ეკონომიკა
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
კონვერტირაფონი მარკა

**კონვერტირებაფონი მარკა** (ბოსნიურო დო ხორვატიულო - konvertibilna marka, ) (ვალუტაშ ISO 4217 კოდი — **BAM**) — ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ერუანული ფარაშ ართული.
1 კონვერტირებაფონი მარკა ადმოდირთუ 100 ფენინგშე (ბოსნ. დო ხორვატ. - feninga, ).

კატეგორია:ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ეკონომიკა
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
რუმინული ლეი

**ლეი** ვარდა **რუმინეთიშ ახალი ლეი** (რუმ. leu, მიარ. რიცხ. lei), — რუმინეთიშ ერუანული ფარაშ ართული. 1 რუმინული ლეი აკმოდირთუ 100 ბანშე. ვალუტაშ კოდი ISO 4217 - RON (ROmanian New Leu; რეფორმაშახ 2005 წ. — ROL, ROmanian Leu). ცირფული კოდი - 946. ასეიან ვალუტაქ წიმოხ დოთირუ რეფორმაშ მეშქაშობათ, 2005 წანაშ 1 კვირკვეს, 10.000-შა ეკოჭიჭარებული დენომინაციათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Current legal tender pictures
* Site with historical and current Romanian coins

კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
კატეგორია:რუმინეთიშ ეკონომიკა
ხორვატული კუნა

**კუნა** () — ფარაშ ართული ხორვატიას.
* კოდი ISO 4217 — **HRK**.
* გრაფიკული ნიშანი — Kn.
* მიმოულას რე ბანკნოტეფი ნომინალით: 5, 10, 20, 50, 100, 200, 500, 1000 კუნა.
* ხურდეფი ნომინალით: 1, 2, 5, 10, 20, 50 ლიპი დო 1, 2, 5 კუნა.

კატეგორია:ხორვატიაშ ეკონომიკა
კატეგორია:ფარაშ ართურეფი
ავსტრალიური დოლარი

**ავსტრალიური დოლარი** (შანი: $; კოდი: AUD) — ავსტრალიაშ რსხუშ ოფიციალური ვალუტა, ქირსეშ, ქოქოსიშ დო ნორფოლკიშ კოკეფიშ ინოკოროცხუათ. ვალუტა თაშნეშე გოფაჩილი რე  რჩქალი ოკიანეშ კოკი სუვერენულ სახენწჷფოეფს ხოლო: კირიბატი, ნაურუ დო ტუვალუ. ავსტრალიური დოლარი შხირას რე აბრევიატურებული დოლარიშ შანიით ($), ვარდა ალტერნატიულო A$ ვარდა AU$. 1 ავსტრალიური დოლარი აკმოდირთუ 100 ცენტიშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Sound recording of 1966 Decimal Currency radio advertisement
* Australian Decimal Currency 

* The Perth Mint
* ავსტრალიური დოლარი - ბანკნოტეფი  

კატეგორია:ფარაშ ართულეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ ეკონომიკა
კატეგორია:ავსტრალიაშ ვალუტეფი
კატეგორია:აზიაშ ვალუტეფი
კატეგორია:ხვარებას რინელი ვალუტეფი
კატეგორია:დოლარი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ვალუტეფი
ნორფოლკი (კოკი)

**ნორფოლკი** () — მორჩილი კოკი რჩქალ ოკიანეს. კოკი იდვალუაფუ ავსტრალიაშ, ახალ ზელანდიაშ დო ახალ კალედონიაშ შქას. ჟირ მეძობელ კოკწკჷმა ართო, კოკი იკოროცხუ ავსტრალიაშ ართ-ართ გალენურ ტერიტორიათ.

2011 წანაშ ეჭარუათ, კოკიშ მახორობა აკმოდირთუ 2302 ადამიერშე. მეჭედალა — 66,5 ად/კმ², ფართობი — 34,6 კმ².

კატეგორია:ავსტრალიაშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ კოკეფი
კატეგორია:1979 წანას დუნარსხუა შტატეფი დო ტერიტორიეფი
საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა** — 1921 წანაშ 25 ფურთუთაშე 1991 წანაშ 1 პირელშახ, საქორთუოშ სახენწჷფოშით ზოხორინალაშ გჷმოცხადებაშახ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუშ ართ-ართი რესპუბლიკა. 1990 წანაშ 15 გერგობათუთას საქორთუოშ რესპუბლიკათ გჷმიცხადჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა (რუსულო)
* გიორგი თარხან-მოურავი: 70 წანა სხუნუეფიშ საქორთუო (ინგლისურო)
* კომუნისტური პარტიაშ ისტორიაშ ოჩინებე: საქორთუოშ ცენტრალური კომიტეტი (რუსულო)

## ლიტერატურა

* *მ.ვაჩნაძე და ვ.გურული.,* საქართველოს ისტორია IX კლასი, 2001;


კატეგორია:საქორთუოშ ისტორია
კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი
ააშ-იშ ეკონომიკა

**ააშ-იშ ეკონომიკა** — მოსოფელიშ უშხუაში ეკონომიკა ედპ ნომინალით, ნამუთ მოსოფელიშ დოხოლაფირო ნაანთხალ ედპ ნომინალს აკმადგინანს (ააშ დოლარეფს), მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშე. ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტიშ მეჯინათ, ააშ — მოსოფელიშ მაართა ეკონომიკა რე, ედპ-შ მაძირაფალით, 2015 წანაშ ფასებათ, ედომუშამი მოსოფელიშ ედპ-შ დოხოლაფირო 15%-იანი წილით. ააშ-იშ ეკონომიკა, მოსოფელიშ ეკონომიკაშ ართ-ართი არძაშე დივერსიფიცირებული ერუანული ეკონომიკა რე. თეწკჷმა ართო, მოსოფელიშ ართ-ათი ინოკილერი ეკონომიკა რე, მოსოფელს არძაშე მაღალი მაძირაფალი უღუ გალენურ ვალიშ მეჯინათ. ქიანაშ ედპ 2014 წანაშ მეჯინათ $17,4 ტრლნ. აკმადგინანდჷ

## რესურსეფი ინტერნეტის

* http://www.imf.org/external/index.htm
* CIA — The World Factbook — United States 
* Outline of the U.S. Economy 
* U.S. Census Bureau   ააშ-იშ მახორობაშ ეჭარუაშ ბიუროშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* U.S. Dept of Labor — Bureau of Labor Statistics
* U.S. Dept of Commerce — Bureau of Economic Analysis
* FRB: Z.1 Release-- Flow of Funds Accounts of the United States, Release Dates
* OECD’s United States country Web site and OECD Economic Survey of the United States
* U.S. Energy Information Administration
* U.S. Dept of Labor — Bureau of Labor Statistics — Table 4. third quarter 2005(2)
* The Heritage Foundation: Understanding Poverty in America 
* The Possible Collapse of the American Economy at 2007 
* ააშ-იშ ოფუტეშ მეურნობა

## სქოლიო
რუსეთიშ ეკონომიკა

[მინი|[მოსკოვი-სიტი|მოსკოვიშ ოერეფოშქაშე ბიზნეს ცენტრი]]
**რუსეთიშ ეკონომიკა** — ნომინალური ედპ-იშ მეჯინათ მახუთა ერუანული ეკონომიკა რე მოსოფელს (2011 წანაშ მუნაჩემეფით). რუსეთიშ თია მოსოფელიშ ედპ-ს 2006 წანას 3,09%-ს აკმადგინადჷ. ქიანაშ ედპ-ქ 2006 წანას აკადგინჷ 987,94 მლრდ დოლარი. 2007 წანას, ბიწორი ძინაშ ჭყოლოფუათ (7,8%), რუსეთიშ თიაქ მიძინჷ 3,2%-შახ (ააშ-იშ თია აკმადგინანს 21%-ის).

რუსეთიშ პოსტსხუნუეფიშ ეკონომიკაშ ფორმირებაშ ოსხირს პრივატიზაცია წჷმარინუანს, ნამუქჷთ ხე უნწყუ კაპიტალიშ შაყარუას. ჸუპ-იშ მეჯინათ რუსეთიშ ედპ 2005 წანას აკმადგინანდჷ 1697,5 მილიარდ დოლარს, 2006 წანას - 1880 მილიარდშახ მირდუ (2007 წანას — 2080 მლრდ დოლ.).

## რუსეთის მოქიმინჯე იურიდიული პიჯეფი
*IP (Индивидуальный предприниматель) – „ინდივიდუალური მეწარმე“
*OOO (Общество с ограниченной ответственностью, ООО) – „გოხურგელი გამამინჯალაშ საწარმო“
*ZAO (Закрытое акционерное общество, ЗАО) – „კილერი სააქციე ჯარალუა“
*OAO (Открытое акционерное общество, ОАО) – „ღილე სააქციე ჯარალუა“
*ANO (Автономная некоммерческая организация, АНО) – „ავტონომიური, მოგებაშა ვა ორიენტირებული ორგანიზაცია“*GP or GUP (Государственное унитарное предприятие, ГП or ГУП) – „სახენწჷფოშ კონტროლიშ თუდო მარენჯი ორგანიზაცია“
*Фонд – „ფონდი“
*PK (Производственный кооператив, ПK) – „კოოპერატივი“
*PP (Политические партии, ПП) – „პოლიტიკური პარტია“

## რესურსეფი ინტერნეტის

* IT & Telecoms Market in Russia
* Construction Sector in Russia 
* Retail & FMCG Sector in Russia 
* Inflation in Russia - history, tables, charts, calculators 

## სქოლიო

*
ჩინეთიშ ეკონომიკა

**ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშ ეკონომიკა** — მოსოფელიშ მაჟირა (ააშ-იშ უკული) უშხუაში ეკონომიკა ედპ-შ მეჯინათ, მაართა აბანს რე ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტიშ მეჯინათ (2014  წანაშე).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დოქტორ ჯ. ანდერსონიშ ლექცია ჩინეთიშ ეკონომიკაშ გეშა 
* ჩინეთიშ ბანკი 
* Китай - уже №2  // ChinaPRO, 27.09.2010 
* Двузначный рост давно в прошлом // «Ведомости», მარაშინათუთა 2015
* http://www.perspektivy.info/rus/ekob/globalnyj_rynok_mashinostrojenija_2013-10-24.htm

## სქოლიო

კატეგორია:ჩინეთიშ ეკონომიკა
ინდოეთიშ ეკონომიკა

**[[ინდოეთი]]** — გოვითარაფონი აგრარულ-ინდუსტრიული ქიანა გოვითარაფილი რეწუალათ, 2014 წანაშე, მოსოფელს მასუმა ეკონომიკა რე ედპ-იშ სიდიდათ ააშ-იშ დო ჩინეთიშ უკული. ზოხორინელი გოვითარაფაშ წანეფს, ინდოეთიქ დიდი შარა მუკორთუ ეკონომიკაშ სფეროს.

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ეკონომიკა
აზერბაიჯანიშ ეკონომიკა

**[[აზერბაიჯანი]]შ ეკონომიკა**, 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, მოსოფელს 76-ა აბანს იკენს ედპ-იშ სიდიდაშ მეჯინათ (ჸიდირიშ უნარიშ პარიტეტიშ მეჯინათ).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აზებაიჯანიშ საწარმეეფიშ კატალოგი 

## სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ეკონომიკა
ესტონეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**ესტონეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა** () — სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა მიშმალი რეპუბლიკა. ასე ზოხორინელი სახენწჷფო - ესტონეთი. 

ესტონეთიშ სსრ-ქ დირსხუ 1940 წანაშ 21 კვირკვეს, სსრრ-შ აკოდგინალუას რე კინ თიმ წანაშ 6 მარაშინათუთაშე. ესტონეთიშ სსრ იდვალუაფუდჷ სხუნუეფიშ რსხუშ ევროპული ნორიშ ოორუ-ბჟაეიოლ ნორთის. უხურგანდჷ რსფსრ დო  ლატვიაშ სსრ. ფართობი 45,1 ვთშ. კმ². მახორობა 1460 ვთშ. კოჩი (1972). ნანანოღა - ნ. ტალინი.

ესტონეთიშ სსრ ირთუდჷ 15 რაიონო. რესპუბლიკას 23 ნოღა დო 26 დაბა რდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ესტონეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა – დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია

კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი
კატეგორია:ესტონეთიშ ისტორია
აზერბაიჯანიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**აზერბაიჯანიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა**, აზერბაიჯანიშ სსრ () —  სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა მიშმალი რესპუბლიკა. 

აზერბაიჯანიშ სსრ-ქ დირსხუ 1918 წანაშ 28 პირელს. სსრრ-შ დორსხუაფაშ უკული გენშართჷ თიშ აკოდგინალუაშა მუჭოთ მორსხუე რესპუბლიკაქ. 1922 წანაშ 12 მელახშე გენშართჷ ამიერკავკაციაშ ფედერაციაშა, 1936 წანაშ 5 ქირსეთუთას ბონო გენშართჷ სსრრ-შ აკოდგინალუაშა.

აზერბაიჯანიშ სსრ იდვალუაფუდჷ სსრრ-შ ობჟათე ნორთის, ამიერკავკაციაშ ბჟაეიოლშე. აზერბაიჯანიშ სსრ-ს უხურგანდჷ რუსეთიშ სფსრ, საქორთუოშ სსრ, სომხეთიშ სსრ, თურქეთი დო ირანი. ფართობი 86,6 ვთშ. კმ². მახორობა 5042  ვთშ. კოჩი (1969). ნანანოღა ბაქო. აზერბაიჯანიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკას ფართობიშ მეჯინათ IX დო მახორობაშ მეჯინათ VI აბანი უკებუდჷ მორსხუე რესპუბლიკეფს შკას. 

აზერბაიჯანიშ სსრ-შა მიშმეშჷ ართი ავტონომიური რესპუბლიკა (ნახიჩევანი), ართი ავტონომიური ოლქი (გვალამი ყარაბაღი). რესპუბლიკა ირთუდჷ 60 რაიონო, ნამუთ იკათუანდჷ 57 ნოღას დო 119 დაბას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აზერბაიჯანიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა – დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია
* Демоскоп Weekly (еженедельная демографическая газета. Электронная версия): Всесоюзная перепись населения 1989 г. Численность населения союзных республик СССР и их территориальных единиц по полу // *Источник: Всесоюзная перепись населения 1989 года. ТОМ 1. Часть 1. Таблица 3. Численность наличного населения союзных и автономных республик, автономных областей и округов, краев, областей, районов, городских поселений и сел-райцентров.*

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ისტორია
კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი
სომხეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**სომხეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა** (), კუნტათ **სომხეთიშ სსრ**, — სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა მიშმალი რესპუბლიკა, ნამუქჷთ დირსხუ 1920 წანაშ ქირსეთუთას. 1922 წანაშ 12 მელახშე 1936 წანაშ 5 ქირსეთუთშახ მიშმეშჷ მოლენკავკაციაშ სფსრ-შ აკოდგინალუაშა, 1936 წანას ქახოლჷ სსრრ-ს. სომხეთიშ სსრ-ს ოორუეშე უხურგანდჷ საქორთუოშ სსრ, ბჟაეიოლშე აზერბაიჯანიშ სსრ, ობჟათეშე ირანი, ბჟადალშე თურქეთი. 1991 წანაშე სომხეთიშ სსრ-შ სამართალმონძე სომხეთიშ რესპუბლიკა.

## ისტორია
### გოსხუნუაფა
1828 წანაშე 1917 წანაშ გჷმათუთაშ რევოლუციაშახ, ალმახანური სომხეთიშ ტერიტორია რუსეთიშ იმპერიაშ ნორთი რდჷ დო თარო ერევანიშ გუბერნიას იკათუანდჷ. იმპერიაშ გოუქვაფაშ უკული სომხეთიქ, თეშ მუჭოთ თიშ მეძობელ საქორთუოქ დო აზერბაიჯანქ, ზოხორინალა გჷმაცხადჷ (ქოძირით სტატია სომხეთიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა). 1920 წანაშ გერგობათუთას, XI ჭითა არმიაქ სომხეთშა გენშართჷ. თინეფს აწმარენჯობა ვეშეხვალამჷნა დო 2 ქირსეთუთას ქიანას ბოლშევიკურ მართუალაქ გეგმიცხადჷ. 1921 წანაშ გჷმათუთას სხუნუეფიშ რსხუშ დო თურქეთიშ შკას ქიდიდჷ ყარსიშ ოთინჩალე აპიჯალა, ნამუშ ნძალათ თურქეთის ქჷდასქიდჷ შანულამი ქორთული დო სომეხური დიხეფი (ტერიტორიეფი). სომხეთიშ ხურგაშ გალე ქჷდოსქიდჷ ჯვეშ ნოღა ანისიქ დო არარატიშ გვალაქ. თაშნეშე აზერბაიჯანიშ სსრ-წკჷმა ოდებელი ნახიჩევანიშ დო გვალამი ყარაბაღიშ რეგიონეფქ, მარა სომხეთის გეგნაჩჷ საქორთუოშ სსრ-წკჷმა ოდებელი ლორე.

გოსხუნუაფაშე ხეთე ჩეკაქ ქჷდიჭყჷ მასობური ტერორი ანტი-სხუნუურო მერჩქინელი ელემენტეფიშ სააწმარენჯოთ. ბოლშევიკურ პოლიტიკაქ 1921 წანას, რესპუბლიკას ფურთუთაშ ჯანყი გჷმიწუ, ნამუსჷთ დაშნაკეფქ მეუდირთეს ოდუდეს. ჯანყაფილეფქ დუდმაართაშე წჷმძინას მიოჭირინეს დო ერევანი ხოლო გადუდიშულეს, მარა საბოლოოთ ქვეყანაშა მიშულირჷ XI არმიაქ ჯანყის იშენით გიორჯგინჷ დო 2 პირელს ნანანოღა ხოლო დირთინუ.

1922 წანაშ 12 მელახშე 1936 5 ქირსეთუთაშახ სომხეთი, საქორთუოწკჷმა დო აზერბაიჯანწკჷმა არ მოლენკავკაციაშ სოციალისტურ ფედერაციულ სხუნუეფიშ რესპუბლიკაშა მიშმურს, 1936 წანას - სსრრ-შა ზოხო რესპუბლიკაშ სახეთ გენშართ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*''Armenia: big strides in an ancient land'' by Anton Kochinyan. 
* Melkonian, Eduard: "Repressions in 1930s Soviet Armenia" in the Caucasus Analytical digest No. 22. 

## სქოლიო

კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი
კატეგორია:სომხეთიშ ისტორია
ბჟაეიოლი ტიმორიშ გეოგრაფია

thumb|250px

ბჟაეიოლი ტიმორი  — სახენწჷდო ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას, იდვალუაფუ ინდონეზიაშ დო ავსტრალიაშ შკას, იკენს კოკი ტიმორიშ ბჟაეიოლ ნორთის დო მორჩილ ექსკლავს (პროვინცია ოკუსი-ამბენო) კინე თე კოკიშ ბჟადალ ნორთის, თაშნეშე მორჩილ კოკეფს - ატაურუს (ოორუეშე) დო ჟაკუს (ბჟაეიოლშე). იდვალუაფუ ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას, ბჟაე. გან. 125°-შ დო 8° ობჟ. სიგ.-შ შკას 

ბჟაეიოლი ტიმორიშ რელიეფი უმოსო გვალამი რე: ქიანაშ ტერიტორიაშ ოორუე-ბჟადალშე ობჟათე-ბჟაეიოლშახ გინმოჭკირუნს ძალიერო აკოწეწილი ქჷნდჷრი (ქიანაშ უმაღალაში კონკა — გვალა ტატამაილაუ (2963 მ)), ნამუთ აკათუ ოორუე წყარპიჯის. ქიანაშ ბჟაეიოლშე გოფაჩილი რე მორჩილი პლატო სიმაღალათ 500—700 მ. ობჟათე წყარპიჯიშ მანგას იდვალუაფჷნა უთირუე აკუმულირებული რზენეფი. ბჟაეიოლი ტიმორიშ დვალუა ალპურ-ჰიმალაიური გოხოლუაშ ყარაფონ ორტყაფუწკჷმა, გჷთმოთანჯუნს ქიანაშ მაღალ სეისმურობას დო კოკეფიშ ცუნამშე ოშქურანჯობას. ტიმორიშ ზუღაშ წყარპიჯი, შელფი დო გიშაკერძაფილო ქვინჯი დიდარი რე ნავთობით დო გაზით.

ქიანაშ კლიმატი სუბეკვატორული მუსონური რე სქირე დო ლამე სეზონეფით. ოშქაშეწანმოწანური ტემპერატურა 25-27 ºС. ნოლექეფიშ წანმოწანური მუდანობა 1500—2000 მმ (ქიანაშ ობჟათე ნორთი უმოსი ლამე რე). ქჷნდჷრეფიშ კართეფშე მოურს მორჩილი გვალაშ წყარლამუეფი ლოესი, ლაკიო, სეიკალი, ბე-ლულიო. ქიანას შხუ ტობეფი ვარე. 

ქიანაშ ედომუშამი ფართობი — 14 954 კმ². ქიანაშ წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷნძა 6789 კმ.

ქიანას ასქილადირი რე ტროპიკულ ტყალეფიშ შანულამი მუნოკვათეფი, ნამუთ ქიანაშ ტერიტორიაშ ნასუმორს იკენა: ოორუეს მუთმოფხვადნა ფურცელმაციმე, ობჟათეშე — ლამე იროწვანე ტყალეფი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://round-the-world.ru/guide/parts/asia/regions/southeastasia/countries/easttimor/info/geography/index.html

## სქოლიო

კატეგორია:ბჟაეიოლი ტიმორიშ გეოგრაფია
ბჟაეიოლი ტიმორი
კიბო

მინი|300პქ|უბადო კიბოთ ღურელეფიშ მუდანობა 100,000 მახორობას, 2004 წანაშ მუნაჩემეფთ.<div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;">













</div>
**კიბო** — ბლასტომა, ახალწჷმნაქიმინა, რშვილეფიშ ვანორმალურო ძინა.

## სიმპტომეფი

სიმპტომეფი იძანძჷ კიბოშ ორენიშ მეჯინათ. რჩქვანელობურო ჭუა იჭყაფუ ხვალე გვიანიშ სტადიეფს. კიბო ორდოიანი სტადიეფს შხირას ვეგმიჭანუანს მუთუნნერი უხუჯური გინაფას. სიმპტომეფიშ შხირი შვანეფშა მიშურს:
* აბანური სიმპტომეფი:
** ვარჩქვანელობური შინაფა ვარდა გვიგვი (შხირას არძაშე ორდოიანი სიმპტომი);
** კამარაშ მონტება;
** ანთება;
** აბაბარა;
* მეტასტაზეფიშ სიმპტომეფი:
** ლიმფური ნოსქვეფიშ გადიდორება;
** ხვალუა, შილებე ზისხირამი;
** ჩხონჩხიშ გოდიდორება;
** ყვილეფს ჭუა, ყვილეფიშ ტახუა;
**ნევროლოგიური სიმპტომეფი;
* ოართე სიმპტომეფი:
** კახექსია (წონას დარკება, ოჭკომალაშ ადურიშ გინოლაფა, მირციება);
** იმუნოპათოლოგიური დგომარობა;
** ჰიპერჰიდროზი;
** ანემია;
* ფსიქოლოგიური სიმპტომატიკა.

ფსიქოლოგიური დგომარობაშ თირუა შილებე გჷმოჭანაფილი ორდას მუსხირენი ფაქტორეფით:
* ჭუაშ ემაშქუმალარი პრეპარატეფშა ორგანიზმიშ რეაქცია;
* ქციებური რეაქციეფი „ღურაშ შქურინშა“ (პაციენტის მუში დგომარობაშ გეშა ქუჩქუ-და);
* ტვინიშ გოხოლუას მეტასტაზირაფა;
* ჰორმონალური დგომარობაშ კვათირი თირუა.

## ლიტერატურა
* *შარაშიძე ლ.,* ქსე, ტ. 9, გვ. 357, თბ., 1985

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კიბოშ ძინაშ ფაქტორეფი

## სქოლიო

კატეგორია:ონკოლოგია
კატეგორია:პათოლოგია
კატეგორია:კიბოშ ტიპეფი
საქორთუოშ ეკონომიკა

**[[საქორთუო]]შ ეკონომიკაშ** თარი დარგეფი რე ოფუტეშ მეურნობა (ჩაი, ციტრუსი, ხილი, თუთუმი, ღვინი), მანქანაშენწყუალა, მეტალურგია, ჰიდრორესურსეფი. დიდი თოლ-ჸუჯი მითმიაჩამუ საკურორტო-ტურისტული კომპლექსიშ კინე ახალშე აკოდგინუას, ნამუთ კინოხ ირწანურო 2 მლნ ადამიერს ონინალუდჷ. ოფუტეშ მეურნობაშ პროდუქცია (ჸურძენი, ჩაი, ციტრუსეფი).

საქორთუოშ ერუანულივალუტა — ქორთული ლარი (GEL).

2007 წანა „ეკონომიკური ბუმიშ“ პერიოდი რდჷ, თიშ გეშა ნამჷ-და ეკონომიკაშ 12.3%-იანი ძინაქ დეფიქსირჷ. 2008 წანაშე 2010 წანაშახ ედპ-შ ძინაშ რკებაშ ტენდენციათ იხასიათებუდჷ, მუღ რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ დო მოსოფელიშ ეკონომიკური კრიზისიშით რდჷ გიმოჭანაფილი. 2010 წანაშე 2012 წანაშახ ედპ-შ ძინაშ ტემპი კინ ძინას აგჷნძორენდჷ, 2012 დო 2013 წანეფს კინ რკებაშ ტენდენციათ იხასიათებუდჷ.

### საბანკო-საფინანსო დო დოზღვევაშ სისტემეფი

ილია ჭავჭავაძე, საადგილმამულო სათავადაზნაურო ბანკიშ ხემანჯღვერობაშ პერიოდის, დიო ხოლო 1883 წანაშე გაზეთ „ივერია“-ს ობჟინუანდჷ, შინელი ორგანიზაციაშ, ჯარალობური ხანდაშ დო მოღალობაშ აკმაკორობალ ოქმეფს (რუბრიკას „დინოხოლენი მიმოჯინა“). თე ეკონია ოსხირო გჷნმირთუ მაართა ქორთული საბანკო-საფინანსო ინსტიტუტიშ — მაართა საარძო წჷმორინაფაში. ილია ღანკმეწურაფილო ხანდენდჷ საბანკო ნინალაშ კულტურაშ საქორთუოშ დაკვირდებაშ ოკითხეფშენ. ოშშე უმოსი წანაშ უკული, XX ოშწანურაშ 90-იან წანეფს, ზოხორინალაშ დორთინაფაშე — ამდღარშახ, საქორთუოშ საბანკო-საფინანსო ბუნეფი, თინეფიშ მოღალობეფი დო მეჭირინაფეფი წჷმარინუანს ხოლო ართ, შანულამ ერუანულ ფასეულობას სტაბილური, სახენწჷფობური გოვითარაფაშ შარას.

ამდღა საქორთუოშ ეკონომიკაშ სექტორს ხანდენს მუსხირენ კომერციული ბანკი დო ბანკეფიშ ასოციაცია:
* საქორთუოშ ბანკეფიშ ასოციაცია
* ბაზის ბანკი
* ბანკი რესპუბლიკა (ბუნა სოსიეტე ჟენერალი)
* ვითიბი (ჸოფილი გაერთიანებული ქართული ბანკი)
* თიბისი ბანკი
* პროკრედიტბანკი
* საქორთუოშ ბანკი
* ლიბერთი ბანკი (ჸოფილი სახალხო ბანკი)
* სილქ როუდ ბანკი
* სტანდარტ ბანკი

ვასაბანკო საკრედიტო-სადეპოზიტო ორგანიზაციეფი დო საფინანსო-საკრედიტო აზარაშ პროგრამეფი:
* გონათუაშ ართამი საკრედიტო რსხუ

დოზღვევაშ სისტემა:
* დაზღვევაშ ასოციაცია
* ალდაგი-ბი-სი-აი
* ჯი-პი-აი ჰოლდინგი

სახენწჷფფო ინსტიტუტეფი:
* საქორთუოშ ფინანსეფიშ სამინისტრო
* საქორთუოშ ერუანული ბანკი

## მაკროეკონომიკური მაძირაფალეფი

## ბონი ურცხოური ინვესტიციეფი

## გალენური ვაჭრუა

### ექსპორტი
#ლინჯიშ მადანეფი — 11,3%
#ფერომიშნანდღულაფეფი — 9,1% 
#ავტომობილეფი — 8,4% 

### იმპორტი
#ნავთობი დო ნავთობპროდუქტეფი — 8,9%
#სამკურნალო საშუალებეფი — 8,9% 
#ავტომობილეფი — 6,1%

### სავაჭრო პარტნიორეფი
#თურქეთი $1 246,3 მლნ 
#აზერბაიჯანი $663,7 მლნ.
#ჩინეთი $596,1 მლნ. 
#რუსეთი $594,0 მლნ. 
#უკრაინა $414,5 მლნ. 
#გერმანია $411,2 მლნ. 
#ირლანდია $326,7 მლნ. 
#ბულგარეთი $317,9 მლნ.
#ააშ $300,6 მლნ. 
#სომხეთი $296,9 მლნ.

## ლიტერატურა
* Gugushvili, Alexi: "Understanding Poverty in Georgia" in the Caucasus Analytical Digerst No.34

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official site of American Chamber of Commerce in Georgia
*''Sakartvelos Ekonomika''
*online English language business magazine in Georgia

## სქოლიო
ტეტუმი (ნინა)

**ტეტუმი** (; ; ) — ავსტრონეზიულ ნინა, ნამუშათ რაგადანა კოკ ტიმორს. თენა რე ბჟაეიოლ ტიმორიშ ართ-ართ ოფიციალურ ნინა დო თაშნეშე რაგადანა ბელუშ დო მალაკაშ რეგენტიეფს, ნამუეფჷთ ინდონეზიაშ ბჟადალ ტიმორიშ ბჟაეიოლ ნორთის აკმოქიმინჷნა დო ბჟაეიოლ ტიმორს უხურგანა.

ნინას ჟირ თარ ფორმა უღუ:
*  **ტეტუმ ტერიკი** (Tetum Terik), ნამუთ ტეტუმიშ უმოს აბორიგენულ ფორმა რე. თინა გიშეგორუაფუ ზიტყვეფიშ გიშაგორუათ, მერკე შხვაშ თურ გაულათ დო შხვა მახასიათებელეფით, მუნერით რე კილოთეფიშ უღლება.

* **ტეტუმ პრასა** (Tetum Prasa — „ბაზარიშ ტეტუმი“, პორტუგალიურ ზიტყვაშე , ნამუთ „ნოღაშ მოედანს“ შანენს) ვარ-და **ტეტუმ დილი** (ნანანოღა დილის თიშ ფართო მოდვალუაშ გეშა). თენა რე ტეტუმიშ ფორმა (პორტუგალიურიშ კაბეტ გაულათ), ნამუქჷთ კოლონიურ გამაგალაშ ბორჯის დილის გიმიქიმინჷ, მუჟანსჷთ ტეტუმშა მორაგადე აბორიგენეფს პორტუგალიარ მისიონერეფწკჷმა, ვაჭარეფწკჷმა დო კოლონიურ გამაგალეფწკჷმა უღუდეს კონტაქტინ. ბჟაეიოლ ტიმორს *ტეტუმ დილი* ფართოთ რე მოდვალირი, მუჭოთ მაჟირა ნინა.

*[[Ethnologue]]* *ტეტუნ ტერიკის* ტეტუმიშ დიალექტო აკლასიფიცირენს. მარა, ოწოხოლენ კონტაქტიშ უმუშო, *ტეტუნ დილი* ხეთეშე ართიანიშო გასაგებ ვა რე, თარო ტეტუნ დილის პორტუგალიურ წჷმოულობაშ ზიტყვეფიშ კაბეტი მუდანობაშ გეშა. გრამატიკულ გოლექინებაშ მოხ, ტეტუმ დილშა კაბეტ გაულა იღვენუ ბჟაეიოლ ტიმორიშ მაჟირა ოფიციალური ნინა, პორტუგალიურ ნინაშ ლექსიკაქ დო მორჩილ ზჷმათ გრამატიკაქ.

## რესურსეფ ინტერნეტის
*Peace Corps East Timor Tetun Language Manual (2011, 2nd edition; 2015, 3rd edition)
*Intensive Tetun language courses at Dili Institute of Technology
*, using Tetum, published in the East Timorese newspaper Lia Foun in Díli (from Wikimedia Commons)
*Tetun website with sound files
*Teach yourself Tetum... an interview with some information on the history of Tetum
*Wordfinder (Tetun/English minidictionary) and other publications available from Dili 
*Damien LEIRIS - Personal approach of the Tetum language (PDF)
*Tetun dictionary
*Tetum illustrated dictionary
*Dili Institute of Technology Institute of Technology website
*A Traveller's Dictionary in Tetun-English and English-Tetun includes some information on grammar, based on the *Tetun-Terik* dialect
*Sebastião Aparício da Silva Project for the Protection and Promotion of East Timorese Languages
*''Suara Timor Lorosae'' Daily newspaper in Tetum and Indonesian 
*''Jornal Nacional Semanário'' Tetum page
*Tetum dictionaries 
*Tetun 1, Tetun 2 Tetun writing courses for East Timorese university students, by Catharina Williams-van Klinken, Dili Institute of Technology
*Talk Tetum in Timor VisitEastTimor.com Travel Guide help you to talk in East Timor
*Robert Blust's  are archived with Kaipuleohone
* 

## სქოლიო


კატეგორია:ბჟაეიოლ ტიმორიშ ნინეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ ნინეფი
კატეგორია:ტიმორ-ბაბარიშ ნინეფი
კატეგორია:SVO ნინეფი
ანკარა-ესენბოგაშ ერეფოშქაშე აეროპორტი

**ანკარა-ესენბოგაშ აეროპორტი** (; ) — ერეფოშქაშე აეროპორტი, ნამუთ თურქეთიშ ნანანოღაშ, ანკარაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე 28 კილომეტრიშ მალობას იდვალუაფუ.

აეროპორტიშ ჯოხოდვალა ოფუტ *Esenboğa*შ (სოდე g ვეგჷმირაგადუ) ჯოხოდვალაშე მოურს, ნამუთ შილებე მეხოლაფირო გინითანგას მუჭოთ "რჩქალი ხოჯი". ოფუტეს ჯოხოქ  გიადჷ, თურქი თარსარდალიშ ისენ ბოგაშ პატიოცემელო

აეროპორტი, თურქეთიშ ერუანული ავიაგინმაღალარეფიშო - Turkish Airlines-შო დო თიშ ფილიალიშ გჷნართშო AnadoluJet-შო.

## რესურსეფი
* აეროპორტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  

კატეგორია:თურქეთიშ აეროპორტეფი
კატეგორია:ერეფოშქაშე აეროპორტი
ბერლინ-ტეგელიშ აეროპორტი

thumb
thumb|აეროპორტიშ ბჟადალი ტერმინალი საორზოლო ზონათ
thumb|ახალი ტერმინალი С-შ დინოხოლენი მიოჯინი
thumb|სადისპეჩერო ყორში დო თარი დგჷმილი
thumb|თარი დგჷმილი (ტერმინალეფი А დო В) დო შხვა დგჷმილეფი აეროპორტიშ ობჟათეშე (ტერმინალეფი D დო Е), გიოჯინი ჟიშე

**ოტო ლილიენტალიშ ჯოხოდვალაშ ბერლინ-ტეგელიშ აეროპორტი** () — აეროპორტი ბერლინს, 2008 წანაშ გჷმათუთას, ბერლინ-ტემპელხოფიშ აეროპორტიშ კილუაშ უკული, ნამუთ იდვალუაფუ რაინიკენდორფიშ ადმინისტრაციული ოლქიშ ტეგელიშ რაიონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* აეროპორტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:გერმანიაშ აეროპორტეფი
ჯონ კენედიშ ჯოხოდვალაშ ერეფოშქაშე აეროპორტი

**ჯონ კენედიშ ჯოხოდვალაშ ერეფოშქაშე აეროპორტი** () — უშხუაში ერეფოშქაშე აეროპორტი ააშ-ს, იდვალუაფუ ქუინსიშ რაიონს, ნოღა ნიუ-იორკიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის, გიმენ მანჰეტენიშ ობჟათე ბჟაეიოლშე 20 კილომეტრიშ მალობას.

## რესურსეფიინტერნეტის
* აეროპორტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ფურინეფიშ მონიტორინგი რეალური ბორჯიშ რეჟიმს
* დოფურინუაშ რადიო დო ეფურინუაშ რადიო
* ინფორმაცია აეროპორტიშ გეშა  (PDF)
* ონლაინ ეფურინუა, დოფურინუა 

კატეგორია:ააშ-იშ აეროპორტეფი
კატეგორია:ერეფოშქაშე აეროპორტეფი
მაიამიშ აეროპორტი

thumb|მაიამიშ ოერეფოშქაშე აეროპორტი
right|300px|thumb|Destinations with direct service from Miami
**მაიამიშ ოერეფოშქაშეაეროპორტი** (, IATA: MIA, ICAO: KMIA, FAA LID: MIA) — ომენოღალე აეროპორტი ააშ-ს ნოღა მაიამიშ ცენტრიშ ოორუე-ბჟადალშე 13 კილომეტრიშ მალობას. აეროპორტი ნოღეფიშ მაიამიშ, ჰაიალეაშ, დორალიშ დო მაიამი სპრინგსიშ შქას იდვალუაფუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Miami International Airport (ოფიციალური ვებ-ხასჷლა)

კატეგორია:ააშ-იშ აეროპორტეფი
ლოს-ანჯელესიშ აეროპორტი

**ლოს-ანჯელესიშ საირქიანო აეროპორტი** (, ICAO: KLAX, IATA: LAX) — ლოს-ანჯელესიშ (კალიფორნია) თარი აეროპორტი. აეროპორტი ლოს-ანჯელესიშ ცენტრშე 27 კილომეტრიშ მალობას იდვალუაფუ. აეროპორტი ჰაბი რე გეჸვენჯ ავიაკომპანიეფშო: Air New Zealand, Alaska Airlines, Allegiant Air, American Airlines, Delta Air Lines, United Airlines.

კატეგორია:ააშ-იშ აეროპორტეფი
ვანუატუშ გეოგრაფია

ვანუატუ (კინოხიანი ჯოხოდვალა ახალი ჰებრიდეფი) - რჩქალ ოკიანეს მადვალუ მორჩილი ქიანა, ნამუთ მუსხირენ კოკიშ ბუნაშე აკმოდირთუ. ქიანაშ წყარპიჯიშ ღოზის სიგჷნძა - 2528 კმ. რე, ედომუშამი ფართობი - 12,189კმ².

ვანუატუშ გეოგრაფიული კოორდინატეფი - . ქიანა ოკიანეთიშ ნორთი რე. ვანუატუშ უახოლაში მოხურგე ტერიტორიეფი რე სოლომონიშ კოკეფი დო ახალი კალედონია, ავსტრალია - ვანუატუშ უხოლაში კონტინენტი რე.

## რელიეფი
ვანუატუ გვალამი ვულკანური წჷმოულობაშ არქიპელაგი რე ინწრო წყარპიჯიშ რზენეფით. 

ქიანაშ უმაღალაში გვალა რე ბატვემასანა (1877 მ.). ქიანაშ ტროპიკულ კლიმატის აქექარენს ობჟათე-ბჟაეიოლური პასატეფი დო თიში ორთაშობური რესურსეფი რე ფართოფურცელამი ტყალეფი დო ჩხომი.

ქიანას ორთაშობური უბადობეფი უჩქჷ ტროპუიკული ციკლონეფიშ ვარდა ტაიფუნეფიშ სახეთ (ღურთუთაშე პირელშა), თაშნეშე მორჩილი სინძალიერეშ დიხაშნწალუეფი დო ვულკანეფიშ ეშულეფი. თაშნეშე ქიანას ცუნამიშ ოშქურანჯობა ხოლო რე.

ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას სუფთა, ოშუმალ წყარიშ დო იროიანი წყარიშ მეჭირინაფაშ პრობლემეფი უღუ. კოკეფს ტყაშ კვათუა, ქიანაშ ხოლო ართ-ართ პრობლემას წჷმარინუანს. 

ვანუატუ მუსხირენ ოერეფოშქაშე აპიჯალაშ მაკათური რე, თინეფს  შქას რე ანტარქტიდაშ ზუღაშ თელარი რესურსეფიშ, ბიომიარეფერუამობა, კლიმატიშ თირუა, კლიმატიშ თირუა-კიოტოშ პროტოკოლი, გოტიოზაფა, ეშალაფაშ კარს მარენჯი ჩხოლარეფი, გოეროშ კონვენცია ოზუღე სამართალიშ გეშა, ზუღაშ დონოხვერაფა, ოზონიშ ფაშ თხილუა, ნოშეფიშ დონოხვერაფა. 

## თაშნეშე ქოძირით
* ვანუატუშ კოკეფი ერკებული

## სქოლიო


ვანუატუ
ჯანი ინფანტინო

**ჯანი ინფანტინო** (დ. 23 მელახი, 1970, ბრიგი, ვალეშ კანტონი, შვეიცარია) — იტალიური წჷმოულობაშ შვეიცარიალი ოკუჩხბურთე ფუნქციონერი. ფიფაშ მაჩხორა პრეზიდენტი 2016 წანაშ 26 ფურთუთაშე. პროფესიათ — იურისტი.

დებადჷ შვეიცარიას. 2000 წანას, უეფა-ს დიჭყჷ საქვარუა. 2009 წანაშე უეფა-შ გენერალური მელამოსე რე. 2016 წანაშ 26 ფურთუთას ფიფა-შ პრეზიდენტო გეგშაგორეს.

ჯანი ინფანტინოს 3 სქუა ჸუნს. იტალიაშ დო შვეიცარიაშ მენოღალობა უღუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბიოგრაფია უეფა-შ ვებ-ხასჷლას.

## სქოლიო

კატეგორია:შვეიცარიალი ოკუჩხბურთე ფუნქციონერეფი
კატეგორია:იტალიარი ოკუჩხბურთე ფუნქციონერეფი
კატეგორია:ფიფა-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1970
ფიფა

**კუჩხბურთიშ ასოციაციეფიშ ერეფოშქაშე ფედერაცია**, კუნტას **ფიფა** (აკრონიმი ) — კუჩხბურთიშ ერეფოშქაშე მართუალაშ ორგანო. ორგანიზაციაშ შტაბ-ორენი იდვალუაფუ შვეიცარიაშ ნოღა ციურიხის. ორგანიზაციაშ ასეიანი პრეზიდენტი რე ჯანი ინფანტინო.

## პრეზიდენტეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

https://login.qa.fifa.com/ 
*ფიფაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:ერეფოშქაშე ოკუჩხბურთე ორგანიზაციეფი
კოსმოლოგია

**კოსმოლოგია** (ბერძნ. κοσμολογία — ოქიანუშ ათოჩინება) — გურაფლენს ოქიანუს, მუჭოთ ართი თელს დო ადამიერიშ არდგილს თექ. უმუჯინუო თიში, ნამჷდა, ზიტყვა „კოსმოლოგია“ ძალამი ახალი რენ, მაართაშა გუმორინაფილქ იჸუ ქრისტიან ვოლფიშ ნახანდას „Cosmologia Generalis“ (1730). ოქიანუშ გურაფასი დიდი ხანიშ ისტორია უღუ დო ოკათუ მენცარობას, ფილოსოფიას, ეზოთერიციზმის დო რელიგიას. თეში მანგო, კოსმოლოგია გეჸვენჯ დისციპლინეფო ირთუ: 

* ფიზიკური კოსმოლოგია
* მეტაფიზიკური კოსმოლოგია
* ეზოთერიული კოსმოლოგია
* რელიგიური კოსმოლოგია

## ქოძირით თაშნეშე
*ასტროლოგია
*ასტრონომია

## ლიტერატურა
* Jean-Marc Rouvière, *Brèves méditations sur la création du monde*, L'Harmattan, Paris 2006.
* Roos, Matts *Introduction to Cosmology*. John Wiley & Sons, Ltd, Chichester: 2003.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ირემიშ ნასხაპა („რძიანი გზა“) — ახალი კოსმოლოგია
* Cosmos — შარალუა მიკროკოსმოსიშე მაკროკოსმოსშა 

კატეგორია:კოსმოლოგია
ერეფოშქაშე ორგანიზაცია

ერეფოშქაშე ორგანიზაცია — სახენწჷფოეფს შქას, თარობეფს შქას ვარა ვასათარობე ხასიათიშ ირიათოიანი აკორცხუალა, ღოლამირი ერეფოშქაშე მორაგადაფაშ ოსხირშე, ერეფოშქაშე პრობლემაშ ართო გინაჭყვადალო. ათე ტერმინით ჯინჯო ეშანჷნა სახენწჷფოეფს შქას დო თარობეფს შქას ორგანიზაციეფს, მუჭომით რე გოერო, ევროპაშ სხუნუ, მოსოფელიშ სავაჭარო ორგანიზაცია დო თიჯგუეფი. ათეჯგურა ორგანიზაციეფიშ საქვარუაშ სფერო დო თანჯი ჯარალუაშ ინტერესის რე, მორო კანკალე თინეფშე უმოსო სპეციფიური თანჯეფშო რე ღოლამირი (მაგ: ოპეკი).

*
ორგანიზაცია
ჩხაჩხი

thumb|ერზამილი ჩხაჩხიშ ღერი.
**ჩხაჩხი** — დაჩხირიშ მალას დორზამაშ მოხუჯური მეშქაშალა. აკმოდირთუ მატახერა ჯაშ ვარდა ქარღადიშ ღერშე დო თიშ ართი ბოლოს სუმალირი სპეციალური მოღეშე. მუჭოთ წესინ, ფოსფორი ოკათჷ, ნამუთ ეიანტებუ სპეციალური ჟინპიჯიშ გეჩხაჩხაფათ გორჩქინელი ფურაფაშ გეშა. ჩხაჩხიშ ჟირი ბუნა რე: მოთხილაფა ვაკონ ეფერი ჩხაჩხი, ნამუთ ხვალე სპეციალური ჟინპიჯის გეჩხაჩხუათ ეირზამუ დო ოვე ჩხაჩხი, ნამუთ მუდგა ბერჯეკი ჟინპიჯიშა მიკოჩხაჩხუათ ეირზამუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჩხაჩხიშ ისტორია

კატეგორია:ოჸოფარინე ნიბთეფი
შანქარიშ დიაბეტი

**შანქარიშ დიაბეტი** (), შხირას უბრალოთ **დიაბეტი** ფართოთ ფოფაჩილი ლახარა რე, ნამუსჷთ გჷმიჭანუანს პანკრეასიშ ფუნქციაშ აკორღვაფაწკჷმა მერსხილ ნოშქერწყარეფიშ თირუაშ აკორღვაფა.

კატეგორია:დიაბეტი
ულტრაიაიაშფერი გჷმოჩხორიაფა

[მინი|მარჯვნივ|ჟირი ულტრაიაშფერი [ფლურესცენციული ნოთე. ჟირხოლო ნოთე გჷმაჩხორიანს „გჷრძე პოპორეფს“, ნამუეფიშ სიგჷრძათ იდვალუაფუ 350-შე 370 ნმ დიაპაზონს]]
**ულტრაიაშფერი გჷმოჩხორიაფა** (ულტრაიაშფერი ჩხორიეფი) — ელექტრომაგნიტური გოსინთაფა, ნამუთ იკინენს სპექტრულ დიაპაზონს ძირაფილი დო რენტგეური გოსინთაფაშ შქასჷ. ულტრაიაშფერი გოსინთაფაშ პოპორიშ სიგირძა გეძჷ 10-შე 400 ნმ ინტერვალს ((7,5—3). ტერმინი მოურს ლათინურ ultra-შე თანჯეფს მელე დო იაშფერი.

## ლიტერატურა

* 
* 
* 


კატეგორია:კანცეროგენეფი
ოტიბურიშ აირეფი

thumb|right|300px|ნახშირორჟანგიშ მუდანობაშ რდუალა ატმოსფეროს 1960 წანაშე.
**ოტიბურიშ აირეფი** (ინგლ. greenhouse gases, აკრონიმი – GHG) — ატმოსფეროშ კომპონენტეფი, ნამუეფით ატმოსფეროშ ოტიბურიშ ეფექტის გიმიღანს. მინი ოტიბურიშ აირი ატმოსფეროს ბუნურო რჩქინდუ, შხვეფი ადამიერიშ საქვარუაშ შედეგი რე, მაგ: დინოხურიშული ოჭვალიშ ჭუალათ (ქუანოშქერი, ნაფთობი დო თიჯგურეფი). ოტიბურიშ აირეფი იკათუანს წყარიშ ორქის (H2O), ნოშქერჟირჟანგბადის (CO2), მეთანს (CH4), აზოტიშ ჟანგის (N2O) დო ოზონს(O3).

## ლიტერატურა
*
* Zhou, Yiqin (2011). *Compar[ison of] Fresh or Ensiled Fodders (e.g., Grass, Legume, Corn) on the Production of Greenhouse Gases Following Enteric Fermentation in Beef Cattle*. Rouyn-Noranda, Qué.: Université du Québec en Abitibi-Témiscamingue. *N.B*.: Research report.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*The official greenhouse gas emissions data of developed countries from the UNFCCC
*Center for Permafrost - University of Copenhagen 

კატეგორია:ოტიბურიშ აირეფი
კატეგორია:კლიმატიშ თირაფა
აირი

**აირი**, იგივე გაზი (ფრანგ. gaz) — ფიზიკური რსხული, ნამუშ ზოხო ნორთეფი დაღარას რენა ართიანშა მერცხუაფილი, 20 °C ტემპერატურას დო 1 ბარ წნევას თუდო ეყარებუნა დუდიშულო, მეულა, დეკინანინ თელი ოფირზჩა, ნამუსით რენა მოხვალამირინ (მაგ., ჟანგბადი, წყარბადი, აზოტი, ქლორი, არგონი).

კატეგორია:აირეფი
ორთაშ მენცარობეფი

**ორთაშ** ჯოხო მენცარობას, ნამუთი იგურუანსჷ თელი დო ღურელი ორთას. თიში თარი პრიციპი რე მოხვალამირიშ გუმმაჭანაფალი უჩინებუ სამანჯელეფიში ირიათოიანი გორუა დო რკვიება.

ორთაშ მენცარობეფი დო თინეფიშ რკვიებაშ თარი თანჯეფი:

* ასტრონომია – ცალური რსხულეფი, კოსმორური მოლინეფი;
* ბიოლოგია – რინა დო თელი ორთა;
* გეოდეზია – დიხაუჩაშ ფორმეფი დო ზჷმეფი;
* გეოლოგია – დიხაუჩაშ ანაგება დო მიშაკათუა;
* კოსმოლოგია – ოქიანე მუჭოთ ართი ართოიანი;
* მეტეოროლოგია – დიხაუჩაშ ატმოსფერო;
* პალეონტოლოგია – ნანთხორა შურდგჷმილეფი დო ჩანარეფი;
* ფიზიკა – მატერიაში აყარებაშ ღანკი;
* ქიმია – ნიბთიერებეფიშ ენწყუალა;

ათენეფშქას გეშართუნს ართი ბუნა, თ.გ. დიხაუჩაში მენცარობეფი, ნამუეფიშ რკვიებაშ ობიექტი რე დიხაუჩა.

კატეგორია:ორთაშ მენცარობეფი
ორგანიზმი

მინი|ორგანიზმეფი 
**ორგანიზმი** — თელი სქილედი, ე.ი. რსხული, ნამუსჷთ უღჷ არძა ჯინჯიერი დარინალი მუშება. ორგანიზმის ახასიათენს ნიბთიერებეფიშ თირუა, ჰომეოსტაზი, განჯარება დო ერზამა, აყარებაში სპეციფიკური ფორმეფი, გაბრელება, გავითარება, რდუალა, მონძალა, თირუა, დარინალი პიჯალეფიშ ადაპტაციაშ უნარი. ორგანიზმეფიშ ნორთის უჯრედულ ორგანიზაციაშა ვემუნჭაფუ (თ.გ. მონერეფი: ვირუსეფი დო ფაგეფი); უჯრედული ორგანიზაციამი ორგანიზმეფშე მინს ნანდული გვირზილი დო ქრომოსომული აპარატო დორსხილი გეჸვენჯური ნიბთიერება ვა უღუ (პროკარიოტეფი), მინს ქო — უღჷ (ევკარიოტეფი); კანკალე ევკარიოტი ართი უჯრედამი რე, კანკალე ბრელუჯრედამი. მინი ორგანიზმი აკორცხილი რე კოლონიათ, ნამუში მაკათურეფი ართიან ურთიართობას რენა ოარსებე გალემოწკჷმა. თი თირუეფიშ ართიანობას, ნამუსჷთ ორგანიზმი გინიკათუანს ინოსახუაშე ღურაშან, ონტოგენეზი ჯოხო.

ფილოსოფური გაგებათ, ორგანიზმი რე თელი სქილედი, ნამუთ იკათუანს დუდიშული მატერიალური თელარაშ ფირჩა სფეროს, ნამუთ მუში სტრუქტურას ოინალჷ ირფელიშ ოწოხოლე ქიმიურ-ფიზიკურ კანონეფს. თეში მეტი, ორგანიზმი მუჭოთ ორგანიზმეფიშ მიარერიცხუანი ორგანოეფიშ თელობა წჷმარინუანსი გოხურგილი ორინუე ფორმას. ორგანიზმი მერცხუაფილი რე ორგანულ ოქიანუწკჷმა, ნამუთი მუშჸურე, თელი სქილედეფიშ - ორგანიზმეფიშ ართიანობა რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ორგანიზმი – ბიოლოგიური ენციკლოპედიური ლექსიკონი 

## ლიტერატურა

კატეგორია:სიცოცხალა
კატეგორია:ორგანიზმეფი
პარლამენტი

[მინი|[ავსტრალიაშ პარლამენტიშ წჷმმარინაფალაფონი პალატა.]]

**პარლამენტი** (ფრანგ. *parlement ← parler* = ჩიება) — ხეშუულებაშ უმაღალაში წჷმმარინაფალაფონი დო ოსხუნუ, ნამუთი, მუჭოთ წესინ, გიშაგორუაში ოსხირით იფორმირებუ, მორო წკარი შვანეფს შილებე ნორთობურო დორინაფაქ იჸუასჷნ. პარლამენტიშ კანონიშდუმადვალუ ორგანოშ ეიოშანალო გჷშაკერძაფილო თი ქიანეფს გჷმირინუაფუ, სოდეთი ქიანეფი გოართიოანაფილი ომაფესალო, ვესტმისტერიში სისტემაშა რე ენწყილი. ჯოხო მეღებული რე ფრანგულ ზიტყვაშე parlement, ჩიებაშ ('parler) პროცესი - სხუნუა. ტერმინქ მიშაღალირქ იჸუ თი შვანეფიშ ეიონწყჷმალო, სოდეთ მიშჷ სხუნუა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 

კატეგორია:კანონიშდუმადვალუ ორგანოეფი
კატეგორია:ვესტმინსტერიშ სისტემა
კატეგორია:ჯვეში ფრანგული ნარსხებუ ზიტყვეფი
კატეგორია:ხეშუულობაშ ფორმეფი
ეკოლოგია

260 px 
67px 173px

115px
125px
 


**ეკოლოგია** (ბერძ. oikos - ჸუდე, აკანი, დო logos - ათოჩინება,გურაფა) — ბიოლოგიაშ ნორთი, ნამუთ თელი ორგანიზმეფშქას მეხუჯაფას, თაშნეშე თელ ორგანიზმეფს დო თინეფიშ დარინალი აკანიშ მერინას გურაფულენს.

ტერმინი „ეკოლოგია“ კანკალეშა ჩინება „აკანიშ თხილუა“ ეიონწყუმალო გიმირინუაფუ, მორო ბოლო წანეფს ათე ჟირი ტემინიშ ხურგუაშ ტენდენცია ირწყებე, სოდეთ „ეკოლოგია“ შანენს ბიოლოგიაშ დარგისი, ვარა „აკანიშ თხილუა“ ადამიერიშ საქვარუაშე თიში აკანიშ დეგრადაციაწკჷმაიანი მერცხუაფილი ოკითხეეფს.

რე ტერმინი „ეკოლოგიაშ“ მიარე ენწყჷმა:
* ეკოლოგია რე მენცარობა, ნამუთ ღანკი რე თელი სქილედეფიშ დოწკარუა დო გორთუალაშ, თინეფიში გალენ ოქიანუწკჷმა ურთიართობაშ დო მანგობაშ პიჯალაშ ათოჩინება.
* ეკოლოგია ორთაშ ეკონომიკა რე.
* ეკოლოგია აკანიშ ორგანული დო უორგანე კომპონენტეფწკჷმა თელი ორთაშ მეხუჯაფაშ ათოჩინებელი მენცარობა რე.
* ეკოლოგია რე მენცარობა, ნამუთ თელი ორთას არსებელი რთული მეხუჯაფეფს გურაფულენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Ecology (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
* The Nature Education Knowledge Project: Ecology
* Ecology Journals  List of ecological scientific journals 
* Ecology Dictionary - Explanation of Ecological Terms
* Basic Terms of Ecology 
* Canadian Society for Ecology and Evolution
* Ecological Society of America
* Ecology Global Network

კატეგორია:მენცარობა
კატეგორია:ეკოლოგია
კატეგორია:ორთაშ მენცარობეფი
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
ორგანული ოქიანუ

**ორგანული ოქიანუ/თელი ორთა** — თელი სქილედეფიშ — ორგანიზმეფიშ ართიანობა, ნამუთ დოხორელი რე დიხაუჩაშ ბიოსფერო. ორგანული ოქიანუ აკმოდირთჷ მიკროორგანიზმეფშე, ჩანარეფშე დო შურდგჷმილეფშე. შურდგჷმილარაშ პროცესის ორგანული ოქიანუშ ზოხო კომპონენტეფი ქიმინჯენა ართიანშა დო უორგანე რსხულეფშა.

კატეგორია:ეკოლოგია
მიკროორგანიზმეფი

thumb|200px|მიკროორგანიზმი
**მიკროორგანიზმეფი**, *მიკობეფი* (ბერძენ. μικρός) mikrós, „ჭიჭე“ დო  (ὀργανισμός „ორგანიზმი“) — მიკროსკოპული ორგანიზმი, ნამუთ აკოდირთუ მუჭოთ ართი უჯრედი. მიკროორგანიზმეფი არსებენა ნერჩის, წყარს, ჰაერს, თელი ორგანიზმეფს დო თინეფიშ დინახალენ ორგანოეფს. მიკროორგანიზმეფიშ მაგურაფალი მენცარობა რე მიკრობიოლოგია. მიკრობეფშა მაართა დაკვირება დიჭყუ ჰოლანდიარი მენცარქ ანტონ ვან ლევენჰუკიქ, 1675 წანას, მუში დიზაინით ღოლამირი მიკროსკოპით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჩქინი მიკრო ბიოლოგიური პლანეტა 
* "Uncharted Microbial World: მიკროორგანიზმეფი დო თინეფიშ გოლინა გალემოშა" 
* Understanding Our Microbial Planet: მეტეგონიზმის ახალი მენცარობა 
* სამედიცინო მიკრობიოლოგია 

კატეგორია:მიკრობიოლოგია
კატეგორია:მიკროორგანიზმეფი
ფიფა-შ ორქოშ ბურთი

[350პქ|მინი|ფიფა-შ ორქოშ ბურთიშ აკოქიმინუაშ ცერემონიალი [იოჰანესბურგი|იოჰანესბურგის.]]
**ფიფა-შ ორქოშ ბურთი** (ფრანგ. FIFA Ballon d'Or) — ირწანური ოკუჩხბურთე ჯილდო, ნამუთ გინაჩამუ წანაშ არძაშე უჯგუში ბოშ მობურთეს, დო დაჯილდაფაშ ხურგეფს იჸუაფუ ოსური მაკუჩხბურთეშ, არძაშე უჯგუში მარწაფუალიშ, სიმბოლური ოკუჩხბურთე ბუნაშ, არძაშე უჯგუში გოლიშ ავტორიშ დო შხვა ნომინაციეფიშ დასახელება. გომორძგვილიშ გჷმოლინაფა მოხვადუ ფიფა-შ მაკათური ერუანული ნაკორობეფიშ მარწაფალეფიშ დო კაპიტანეფიშ გჷმოკითხირიშ ოსხირშე, მუსჷთ გიაძინუ დახე არძა ქიანაშ ოკუჩხბურთე ჟურნალისტეფიშ გჷმოკითხირიში შედეგეფი.

ფიფა-შ ორქოშ ბურთით დოჯილდაფაქ დიჭყჷ 2010 წანას, მუჟამსჷთ გეართიანჷ ფიფაშ წანაშ არძაშე უჯგუში ბოში მოკუჩხბურთეშ ჯილდოქ დო France Football-იშ ორქოშ ბურთიქ (ფრანგ. Ballon D'or). ფიფა-შ ორქოშ ბურთიშ ჯილდო რე France Football-იშ ორქოშ ბურთიშ ჯილდოშ ანალოგი. 

## გომორძგვილეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფიფა-შ ორქოშ ბურთი.

ორქოშ ბურთი
ყაზახეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილი რე ყაზახეთიშ თი ნოღეფიშ ერკებული, ნამუშ მახორობა 50 000 ადამიერშე უმოსი რე. ნოღეფიშ ჯოხოდვალეფქ, კინოხიან ოშწანურას, დითირუ, ზოხოთ მიარეშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Map


ყაზახეთი
ქლოროფილი

მინი|300პქ|ქლოროფილი არზენს ფურცელეფს წვანე ფერს.
**ქლოროფილი** (ბერძენ. chloros = წვანე დო phyllon = ფურცელი) — წვანე ფოტოსინთეზიშ პიგმენტი ჩანარეფს დო მინი ბაქტერიეფს. ქლოროფილი გიმირინუანს არძაშე ჭყანამი ელექტრომაგნიტამი სპექტრიშ ლენიშფერ დო ჭითა, უმოსო ნაკრებო წვანე ნორთეფს, შედეგო მიიღებუ წვანე ფერიშ ქლოროფილიშ მაკათაფალი რშვილეფი, მუჭომით რე ჩანარეფიშ ფურცელეფი.

კატეგორია:ბოტანიკა
ლიბანი (მიარეშანულამი)

**ლიბანი** — შილებე შანენდას:

* ლიბანი — სახენწჷფო აზიას, სქირონაშქა ზუღაშ ბჟაეილ წყარპიჯის იდვალუაფუ.
* ლიბანი — გვალაშ ქჷნდჷრი ლიბანს, თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ ლიბანიშ ბჟადალი გვალაშ ქჷნდჷრი.
* ``ლიბანი`` — ურიული ოურდუმე ფილმი.
ტორესიშ საროტი

მინი|250პქ|ტორესიშ სატორი დო კოკეფი
**ტორესიშ საროტი** — იდვალუაფუ ავსტრალიაშ დო ახალი ახალ გვინეაშ შქასჷ. თინა დოხოლაფათ 150 კმ. სიგანეშ რე. ობჟათეშე უხურგანს კეიპ-იორკიშ კოკი, ოორუეშე პაპუა-ახალ გვინეაში ბჟადალი პროვინცია.

ტორესიშ საროტი ართიანწკჷმა მიორცხუანს მარჯანიშ დო არაფურიშ ზუღეფს. რე შანულამი საირქიანო ონიშე შარა. საროტის იდვალუაფუ არძაშე ჭიჭე 274 მორჩილი კოკი, ნამუეფიშ ბუნაშა უჯოხონა ტორესიშ საროტიშ კოკეფი.

კატეგორია:ტორესიშ საროტი
კატეგორია:ავსტრალიაშ საროტეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ საროტეფი
ეკოლოგიური კატასტროფა

thumb|300px|ეკოლოგიური კატასტროფა წყარპიჯის ნავთობიშ დოწიმაშ გეშა
**ეკოლოგიური კატასტროფა** — ორთაშობური კომპლექსიშ ურთაფუ თირუეფი, მერცხუაფილი თელი ორგანიზმეფიშ მასიური ეშაჭყვიდუაშა. შილებე რდას ლოკალური დო გლობალური. ლოკალური ეკოლოგიური კატასტროფა ართი ვარდა მიარე ლოკალური ეკოლოგიური სისტემაშ ღურას გიმიჭანუანს. გლობალური ეკოლოგიური კატასტროფა ჰიპოთეტური გიშარჩქინა რე, ნამუქჷთ დიხაუჩაშ ბიოსფეროს გალენი ვარდა დინახალენი ფაქტორეფიშ ჟიმოქიმინჯალაშ უდუშქუმალუო მაღალი დონეშ შედეგო შილებე მოხვადასჷნ.

კატეგორია:ეკოლოგია
სირიაშ ნოღეფიშ ერკებული

სირია ირთუ 14 მუჰაფაზათ. მუჰაფაზეფი ირთუნა 64 რაიონო. ირი მუჰაფაზას დო რაიონს მუში ნანანოღა უღუ, რიფ დიმაშქ მუჰაფაზაშ დო მარქაზ რიფ დემაშქიშ რაიონიშ მოხ. 

სირიაშ არძა რაიონს, კინე თი ჯოხოდვალა უღჷნა მუთ თინეფიშ ნანანოღას. ართი გჷმნარკი რე მაუნთ-სიმეონიშ რაიონი, სოდე ნანანოღა რე ნოღა ალეპო.  

thumb|250პქ|სირიაშ რუკა

## გალერეა

ფაილი:Sheikh Muhyi-d-din.jpg|დამასკო
ფაილი:AleppoViewFromCitadel.jpg|ალეპო
ფაილი:Homs.jpg|ჰომსი
ფაილი:Hama.jpg|ჰამა
ფაილი:Palmyre_Vue_Generale.jpg|პალმირაშ მიოჯინი
ფაილი:Ar-Raqqa SYRIE 325.jpg|რაკა
ფაილი:Boats on Tartus boat harbor.jpg|ტარტუსი


## სირიაშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## სქოლიო

სირია
*
ოორუე კორეაშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ოორუე კორეა]]ს ''ნოღაშ*** სტატუსი 27 დოხორელ პუნქტის უღუ. ქიანაშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა რე [[ფხენიანი]], ნამუთ პირველ დონეშ (*ჩიკხალსი'') ზოხო ადმინისტრაციულ ართულს აკმოქიმინუნს. ხოლო ჟირ ნოღას მაართა დონეშ სპეციალური სტატუსი უღუ, კესონს სპეციალურ სტატუსი უღუ, მარა პროვინციაშა მიშმურს. ოორუე კორეაშ მახორობაშ მუდანობა მოჩამილი რე 2008 წანაშ მუნაჩემეფით.

## ნოღეფიშ ერკებული
### ლეგენდა

## ობჟათე კორეაშ ართამი რუკა


ოორუე კორეა
ილუმინატეფი

thumb|ადამ ვაისჰაუპტი — „ბავარიალი ილუმინატეფიშ“ ორდენიშ დჷმარსხუაფალი
**ილუმინატეფი** (ლათ. illuminati — „გონათაფილეფი“, გერმ. Illuminatenorden) — ჯოხოდვალა, ნამუთ ოშწანურეფიშ გოძვენას აართიანენდჷ შხვადოშხვა ოკულტური დო ფილოსოფიამი მიმალუობეფიშ წჷმმარინაფალეფს. ტერმინი „ილუმინატეფი“ გჷმირინუაფუდჷ გერმანული ფულირი ორგანიზაციაშ ჸურე, ნამუქჷთ 1776 წანას დარსხუ გუმანათაფალი ხანაშ გერმანალი პროფესორქ ადამ ვაუსჰაუპტიქ. ამდღარშო, ათე ტერმინი გჷმირინუაფუ „აკორაგადაფაშ თეორიას“, ნამუშ ღანკით რე არსებული მოსოფელიშ ნწყილობაშ თირუა დო ახალი მოსოფელიშ წესრიგიშ (ლათ. Novus Ordo Seclorum) დორსხუაფა.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აუგუსტინ დე ბარუელი  ''„მეღანკუეფი იაკობინარეფიშ ისტორიაშ გეშა“'' 
* ჯონ რიბისონი ''„მოსოფელიშ რელიგიეფიშ დო ევროპაშ ხეშუულეფიშ გითარაგვაფალო მემართული აკორაგადაფაშ თეორიაშ არსებობაშ დჷმადასურაფალი ნტკიცალუეფი“'' 
* ამერიკლი ილუმინატეფიშ ოკულტური კონსპირაცია  
* ილუმინატეფიშ კონსპიროლოგია  
* ილუმინატეფიშ ორდენი  

## სქოლიო

კატეგორია:ონაფულე ორგანიზაციეფი
კატეგორია:დეიზმი
კატეგორია:XVIII ოშწანურა
ბანგლადეშიშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ბანგლადეში]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]** 2011 წანაშ მუნაჩემეფით, ირთუ შხუ () დო მორჩილ დოხორელ პუნქტეფო. ბანგლადეშიშ სტატისტიკაშ ბიუროშ მუნაჩემეფით, 2001 წანას ქიანას 43 შხუ ნოღა რდჷ.

## ბანგლადეშიშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|right|300px|ბანგლადეშიშ ნოღეფი

## სქოლიო


ბანგლადეში
ბაჰრეინიშ ნოღეფიშ ერკებული

ბაჰრეინს, 11 დოხორელ პუნქტის ოფიციალურო ნოღაშ სტატუსი უღუ. ქიანაშ უდიდაში ნოღა რე თიში ნანანოღა — მანამა. ქიანაშ არძა ნოღა კინ თე ჯოხოდვალაშ არქიპელაგიშ ოორუე ნორთის იდვალუაფუ.

## ნოღეფიშ ერკებული

## ნოარეფიშ რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
* 15px **ნანანოღა**
* 5px **ნოღეფი**

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The governorates of the Kingdom of Bahrain as well as of the major cities and towns


ბაჰრეინი
ბრუნეიშ ნოღეფიშ ერკებული

thumb|320px|ბრუნეიშ რუკა

ოფიციალურო, ბრუნეის ვარე დოხორელი პუნქტეფი, ნამუეფსჷთ "city" სტატუს უღუნ. ბრუნეი-დარუსალამიშ გოხოლუას მადვალუ რაიონეფი კამპონგეფო დო ოფუტეეფო ირთუნა. თინეფი შილებე იმართუდან ოფუტეშ სხუნუშე რჩინუშ უნჩაშალათ (Ketua Kampong), ვარდა მინიციპალიტეტიშ სხუნუშე (Lembaga Bandaran). თი დოხორელი პუნქტეფი, ნამუსჷთ მუნიციპალიტეტიშ სხუნუშე იმართუნა ნოღეფი («town») ჯოხონა.

ბრუნეის სუმი მუნიციპალური სხუნუ რე, ნამუთ მართუნს სუმ ნოღას:
* ბანდარ-სერი-ბეგავანი (მახორობა ≈ 181 500 ადამიერი, ბანდარ-სერი-ბეგავანიშ მუნიციპალური სხუნუ)
* კუალა ბელაიტი (მახორობა ≈ 38 000 ადამიერი, ბანდარ-სერი-ბეგავანიშ მუნიციპალური სხუნუ)
* სერია (მახორობა ≈ 35 400 ადამიერი, სერიაშ მუნიციპალური სხუნუ)
* ჯერუდონგი (მახორობა ≈ 30 000 ადამიერი, სერიაშ მუნიციპალური სხუნუ)
* პეკან ტუტონგი (მახორობა ≈ 27 500 ადამიერი, ტუტონგიშ მუნიციპალური სხუნუ)
თაშნეშე:
* ბანგარი — ტემბურონგიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი
* მუარა — ოზუღე ონიშოლი ბრუნეის
* სუკანგი
* პანაგა

## ბრუნეიშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

კატეგორია:ბრუნეიშ დოხორელი პუნქტეფი
ბრუნეი
მასონეფიშ ლოჟა

**მასონეფიშ ლოჟა** (ინგ. lodge - დარენჯი,ჯარგვალი) — მასონური ორგანიზაციაშ გუნართი ვარდა მასონეფიშ ონაფულე შაყარუაშ არდგილი.

## ეჭარუა
ლოჟა ჯოხო მასონეფიშ ბუნური გოართიანაფასჷთ. არძა მასონი გარკვიებული ლოჟაშა რე მეჭარილი დო შხვა ლოჟაშ საქვარუაშ ძირაფა ხვალე ათე ეკონიაშ ქოიათ შეულებუ. ლოჟეფს რენა ოფიცერეფი, სამუშაშ პიჯეფი, ნამუეფით ლოჟეფს მართუნა. ათეჯგჷრა ლოჟეფს იტარებუ მოკორინელიშ მასონო გინორთინაფაშ რიტუალი, უკვე არსებული მასონეფიში ოკუჩხობური დოწოხოლება, ოფიცერეფიშ დორინაფა, ოორგანიზაციე ოკითხეეფწკჷმა მერცხუაფილი სხუნუეფი, რელიგიური დღახუეფი, მოშინეფი დო შხვა.

მინიატიურა|კიმბოლტონიშ ლოჟა

### ლიტერატურა
* ურცხო ზიტყვეფიშ ლექსიკონი, ხასჷლა.458, 2007 წ.

კატეგორია:მასონობა
კატეგორია:რელიგია დო პოლიტიკა
კოსტა-რიკაშ ნოღეფი

თენა **[[კოსტა-რიკა]]შ [[ნოღა|ნოღეფიშ]]** ერკებული რე.

## ნოღეფიშ ერკებული

[200px|thumb|right|[ლიმონი (კოსტა-რიკა)|ლიმონი]]

## გალერეა


Alajuela likeluis.jpg|200px|ალახუელა
Downtown Cartago.jpg|200px|კარტაგო
Curridabat Catedral Iglesia Catolica.jpg|200px|კურიდაბატი
DirkvdM golfito-2.jpg|200px|გოლფიტო
Jaco_Beach_Costa_Rica.jpg|200px|ხაკო
Montage de Limon.png|200px|ლიმონი
Nicoya.JPG|200px|ნიკოია
Catedral de Puntarenas.jpg|200px|პუნტარენასი
4- Vue San Jose.jpg|200px|სან-ხოსე



## რუკა
რუკაშ ლეგენდა:
* 10px კოსტა-რიკაშ ნანანოღა
* 10px ნოღეფი 100 ვითოში მახორუშ ეშე
* 10px ნოღეფი 50-შე 100 ვითოშ მახორუშახ
* 10px ნოღეფი 20-შე 50 ვითოშ მახორუშახ
* 10px ნოღეფი 20 ვითოში მახორუშ გიმე

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კოსტა-რიკაშ საინფორმაციო ბაზა 

## სქოლიო