open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ალჟირალეფი

**ალჟირალეფი** — არაბი კათა, ალჟირიშ თარი მახორობა. მუდანობა — 32 მილიონშე უმოსი ადამიერი.

## დოხორელი აბანეფი
thumb|ალჟირიშ მახორობა, 2005 წანა; მახორობაშ მუდანობა ვითოშობათ.
მახორობაშ დოხოლაფირო ¾ ტელ-ატლასიშ ლაკადეფს რე აკოშაყარელი, დოხოლაფირო 1,5 მილიონი ადამიერი გვალონას ოხორანს დო დოხოლაფირო 1 მილიონი — საჰარაშ ტიოზის. მახორობაშ არძაშე უმოსი მეჭედალა იძირებე ნანანოღაშ გოხოლუას დო კაბილიაშ რეგიონს. იბადიტეფიშ სექტაშ გემაჸვენჯეფი ოხორანა მზაბიშ ლეხერს, უარგლას დო ალჟირს (ნოღა).

## რელიგია
ალჟირალეფიშ უდიდაში ნორთი — მუსულმანი-სუნიტეფი რენა (მალიკიტეფი დო ჰანაფიტეფი). სახენწჷფო რელიგია რე ისლამი. ქიანას დოხოლაფირო 150 ვითოში ქირსიანი ოხორანს, უმენტაშო კათოლიკეფი, დო დოხოლ. 1 ვითოში იუდაიზმიშ გემაჸვენჯი.

## ნინა
სახენწჷფო ნინა რე არაბული, მარა თაშნეშე გოფაჩილი რე ფრანგული. მუში ჭარალუა გჷმიგონეს კანკალე ბერბერულ ტომეფქ, ნამუეფით რაგადანა ტამაჰაკიშა დო ტამაზიგჰტურშა.
## სქოლიო

კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:ალჟირიშ კათეფი
კატეგორია:ოორუე აფრიკაშ კათეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
ესკიმოსეფი

[მინი|[გრენლანდია|გრენლანდიარი ინუიტი.]]
**ესკიმოსეფი** (ესკიმ. ᐃᓄᐃᑦ; ვარ-და ინუიტეფი) — ოორუე-ბჟადალ ცჷნდჷრიშ, ოორუე ალასკაშ დო კანადაშ აბორიგენი მახორობა.

ესკიმოსეფი ჟირ კაბეტ ბუნათ ირთჷნა: იუპიკეფი დო ინუიტეფი. თე ბუნეფწკჷმა არხო რსხუს რე უნანგამიშ კულტურაშ მაპალუ კათა — ალეუტეფი. იუპიკეფი ოორუე-ბჟაეიოლ ცჷნდჷრს დო ალასკას რენა მოდვალირი, ინუიტეფი — კანადას დო გრენლანდიას. ანტროპოლოგიურო ესკიმოსეფი არქტიკულ მონგოლოიდეფს ორხველჷნა.

## ლიტერატურა
* 
* 
* Nuttall, Mark. ''Encyclopedia of the Arctic.'' New York: Routledge, 2005. ISBN 978-1-57958-436-8.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალასკაშ კათეფი 
* ცჷნდჷრალი ესკიმოსეფი
* ინუიტეფიშ ორგანიზაცია

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:რუსეთიშ კათეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ეთნიკური ბუნეფი
ისლანდიარეფი

**ისლანდიარეფი** — კათა, ისლანდიაშ თარი მახორობა. მუდანობა დოხოლაფირო 500 000 ადამიერი რე, თინეფშე, 319 000 ისლანდიას ოხორანს, 75 000 — კანადას, 89 00 — ააშ-ს, 15 000 — დანიას. რაგადანა ისლანდიურ ნინაშა. მორწუმეეფი — პროტესტანტეფი რენა (ლუთერანეფი). ისლანდიარეფი ჯვეშსკანდინავიარეფიშ გამნარყიშ რენა. სკანდინავიაშე ისლანდიას 9-10-ა ოშწანურეფს გეგნორთჷ მახორობაქ, ნამუშ თარი გვირზილი ნორვეგიალეფი რდეს. ისლანდიარი კათაშ გჷმოქიმინუას ნორვეგიალეფწკჷმა ართო, სკანდინავიარეფიშ მაპალობას მარენჯი ირლანდიაშ დო შოტლანდიაშ მახორობა ხოლო ოკათუდჷ. 11-13 ოშწანურეფს ისლანდიარი კათაშ კონსოლიდაციაშ პროცესას უმოს შანულამ პერიოდის წჷმარინუანს. ისლანდიაშ ერუანულ გოვითარაფას კოკის დანიაშ ხანგჷრძე პატჷნალა ვაუნწყუნდჷ ხეს დოჭყაფილი 1380 წანაშე. 1918 წანას დანიაქ ნორვეგიალეფიშ სუვერენული ნებეფი აღიარჷ დანია-ისლანდიური უნიაშ დაჭყაფუშე. 1944 წანას უნიაქ მეჭყორდჷ დო ისლანდიაქ რესპუბლიკათ გეგმიცახდჷ. ისლანდიარეფიშ თარი საქვარუა მეჩხომობა, ჩხომიშ ხერეჭუა დო ოფუტეშ მეურნობა რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*
*
*

კატეგორია:ისლანდიარეფი
იემენარეფი

**იემენარეფი** — იემენიშ არაბეფი — კათა, იემენიშ მახორობა. მუდანობა — 19,7 მილიონი ადამიერი (2005 წანაშ მუნაჩემეფი). დოხოლაფირო 1,5 მილიონი სპარსეთიშ ჸუჯიშ ქიანეფს ოხორანს.

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:აზიაშ კათეფი
კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:იემენიშ მახორობა
კატეგორია:წჷმი აზიაშ კათეფი
ჯორჯ უოლკერ ბუში

**ჯორჯ უოლკერ ბუში** ( დ. 6 კვირკვე 1946, ნიუ-ჰევენი, კონექტიკუტი) — ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ 43-ა პრეზიდენტი (2001-2009) დო ტეხასიშ 46-ა გუბერნატორი (1995-2000), რესპუბლიკარი. 
 
თინა ააშ-შ 41-ა პრეზიდენტიშ ჯორჯ ჰ. უ. ბუშიშ დო ბარბარა ბუშიშ უნჩაში სქუა რე. ბუშიქ გათჷ იელიშ უნივერსიტეტი დო ჰარვარდიშ ბიზნეს სკოლა, 1968–1974 წანეფს ააშ-შ ერუანულ გვარდიას მოინალენდჷ. ათეშ უკული თინა ნავთობიშ ფანიურ ბიზნესის მუშენდჷ. 1977 წანას თინაქ ლორა ბუში მიჸონჷ ჩილო. 1978 წანას თიქ გაამეფიშ პალატას ინაჸოთჷ კალი, მარა დემარცხდჷ. მუსხირენ წანა თინა ბეისბოლიშ კლუბიშ ტეხასიშ რეინჯერსიშ ალმამინჯე რდჷ. 1994 წანას ბუშიქ ტეხასიშ გუბერნატორიშ სხუნუას გიმორძგჷ. 2000 წანას ააშ-შ ართ-ართ არძაშე ონირზე ოპრეზიდენტე სხუნუეფს თიქ მოქიმინჯე ვიცე-პრეზიდენტი ელ გორი დამარცხჷ. სხუნუეფს მახორობუეფიშ ხონარიშ უმოსობა გორქ მიღჷ, მარა მასხუნალეფიშ კოლეგიაშ ხონარიშ უმოსობათ ბუშიქ გიმორძგჷ.

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ტეხასიშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1946
ბილ კლინტონი

**უილიამ ჯეფერსონ „ბილ“ კლინტონი** (ინგლ. William Jefferson "Bill" Clinton, დებ. William Jefferson Blythe III ; დ. 19 მარაშინათუთა, 1946) — ააშ-შ 42-ა პრეზიდენტი (1993-2001) დემოკრატიული პარტიაშე. თინა ააშ-შ მაართა პრეზიდენტი რდჷ, ნამუქით მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული დებადუნ. თიში ალმასქუ რე, ჰილარი კლინტონი, ააშ-შ 67-ა სახენწჷფო მელამოსე.

კლინტონქ ჯორჯტაუნიშ უნივერსიტეტი, ოქსფორდიშ ოუნივერსიტეტე კოლეჯი დო იელიშ სამართალიშ სკოლა ათუ. თინა 12 წანა მოინალენდჷ მუჭოთ არკანზასიშ 40-ა დო 42-ა გუბერნატორი. 1992 წანაშ ოპრეზიდენტე სხუნუეფს თიქ მოქიმინჯე პრეზიდენტი ჯორჯ ბუში დამარცხჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* White House biography 
* Clinton Presidential Materials Project Archive of press releases and transcripts of speeches from the administration.
* Clinton Presidential Library official website
* Clinton School of Public Service

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:არკანზასიშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1946
ჯორჯ ჰერბერტ უოლკერ ბუში

**ჯორჯ ჰერბერტ უოლკერ ბუში** ( დ. 12 მანგი, 1924, მილტონი, მასაჩუსეტსი - ღ. 30 გერგობათუთა, 2018, ჰიუსტონი, ტეხასი) — ამერიკაშ აკოართაფლი შტატეფიშ რანწკით 41-ა პრეზიდენტი 1989-1993 წანეფს რესპუბლიკური პარტიაშე. რონალდ რეიგანიშ პრეზიდენტობაშ ბორჯის 1981-1989 წანეფს ააშ-შ ვიცე-პრეზიდენტი რდჷ.

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმჷმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:ცენტრალური თოლორუაშ სამანჯღვეროშ დირექტორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1924
კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ლიდერეფი
რიჩარდ ნიქსონი

**რიჩარდ მილჰაუს ნიქსონი** ( დ. 9 ღურთუთა 1913 — ღ. 22 პირელი 1994) — ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ რანწკით 37-ა პრეზიდენტი 1969-1974 წანეფს რესპუბლიკური პარტიაშე. აკა ამერიკალი პრეზიდენტი, ნამუქით პრეზიდენტალაშე გჷნოდირთჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Richard Nixon Foundation
* The Nixons Take a Bicycle Ride
* The Nixon Center, Washington, D.C. 
* Richard Nixon Presidential Library
* White House biography 
* Richard Nixon: A Resource Guide from the Library of Congress
* The Watergate Tapes 
* Nixon's will 
* 
* 
* The Nixon–Presley Meeting

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმჷმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1913
კატეგორია:ნაღურა 1994
კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ლიდერეფი
ლინდონ ჯონსონი

**ლინდონ ბეინს ჯონსონი** ( დ. 27 მარაშინათუთა, 1908 — ღ. 22 ღურთუთა, 1973) — ააშ-შ 36-ა პრეზიდენტი (1963–1969) დემოკრატიული პარტიაშე. ჯონ კენედიშ პრეზიდენტობაშ ბორჯის 1961-1963 წანეფს ააშ-შ ვიცე-პრეზიდენტი რდჷ.

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმჷმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1908
კატეგორია:ნაღურა 1973
კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ლიდერეფი
ეგვიპტარეფი

**ეგვიპტარეფი** — ეთნოსი, ეგვიპტეშ თარი მახორობა. ორხველჷ ევროპეიდული რასაშ ინდო-მედიტერანეულ ჸას. გჷმიქიმინჷ მა-7 ოშწანურაშ უკული მიშულირი არაბული ტომეფიშ დო აბანური კოპტეფიშ, ბერბერეფიშ დო შხვა კათეფიშ ესვარუათ.

* **საართო მუდანობა**: 92 მილიონი. 
* **ნინა**: 	ეგვიპტური არაბული
* **მორწუმეეფი**: ისლამი.

## ლიტერატურა

*

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:ოორუე აფრიკაშ კათეფი
კატეგორია:ეგვიპტე
კატეგორია:ეგვიპტეშ კათეფი
კატეგორია:ჯვეშაპიანური კათეფი
ბაჰრეინალეფი

**ბაჰრეინალეფი** — ბაჰრეინიშ მახორობაშ საართო ჯოხოდვალა, ნამუშ საართომუდანობა დოხოლაფირო 300 ვითოშ ადამიერს აკმადგინანს.

## ნინა
ბაჰრეინალეფი არაბულ ნინაშ ბაჰრეინულ დიალექტშა რაგადანა. გიშმართჷნა ჯვეშბაჰრეინულ ნინას — ჯინჯიერ მახორობაშ ნინა დო ახალბაჰრეინულს — იმიგრანტეფიშ ნინა.

## რელიგია
* ისლამი. უმენტაშო შიიზმიშ გემაჸვენჯეფი რენა.

## თარი საქვარუა
გოვითარაფილი რე ოფუტეშ მეურნობა, ვაჭრუა, ოზუღე წარმება. მეჩხოლარობა დაღარას რე გოვითარაფილი ფართო ოდიარეეფიშ უღვენჯობაშ გეშა.

ოფუტეშ მეურნობაშ კულტურეფშე გიშმართჷნა: ფინიკიშ პალმას, ბანანს, ლიმონს, ბერწულს, მანგოს, რუედის, ბაგბირიშ ოდიარეს.

გოფაჩილი დო პოპულარული რე მეჩხომობა, გიშაკერძაფილო ოფუტეშ მახორობაშო. თაშნეშე დოკაფილი რენა მირგატიშ რეწუალათ დო ნაბთობიშ წარმებათ.

## მუკაქუნალი დო ოჭკომალი
250px|thumb|მოჭყუდუ ტრადიციული კოსტუმს
ქომოლკოჩიშ კოსტუმი აკმოდირთუ ოსარეშე, შარვალშე, სანდალშე დო შალიშ გინაქუნალშე (რგილი ტაროსის). დუდიშ გიორთუმალო ქომოკლოჩეფი გჷმირინუანა ჭითა ვარდა ჩე ბამბეშ ნორშვიშ პილატოკის, ნამუსჷთ დუდს გჷმიცადინუანა მახირინაიათ, ვარდა გითმირთვანა კეპკას.
ოსურეფიშ კოსტუმი ძალამს მოგენს ქომოლკოჩიშ კოსტუმს, მარა ოსარე ორნამენტირაფილი რე ნაქარგეფით ვარდა კანტეფიშ ღოზეფით.
ოჭკომალს გჷმირინუანა ფლავს ჩხომწკჷმა, ხილს, შვრიაშ ვარდა ქობალკაკალიშ ქვირშე ზადილ „ლავაშეფს“, ორტვინობას დო ბჟაშ პროდუქტეფს.

## ალმასქუალა
იქარვებუ პოლიგამია. ისხუნუანა ორთოკუზენურ ალმასქუალას, ობორჯეს დო ოთირეფონს.

## თაშნეშე ქოძირით
ბაჰრეინიშ ისტორია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბაჰრეინალეფი Ethnologue: Languages of the World'', 15th edition. SIL International.-ს
* The 1922 Bahrani uprising in Bahrain

კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:ბაჰრეინი
კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ კათეფი
კატეგორია:წჷმი აზიაშ კათეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
ჯონ ფიცჯერალდ კენედი

**ჯონ ფიცჯერალდ „ჯეკ“ კენედი** (,  კუნტას  JFK, დ. 29 მესი, 1917 — ღ. 22 გერგობათუთა, 1963) — ააშ-შ 35-ა პრეზიდენტი 1961 წანაშე 1963 წანას ჸვილუაშა. პოლიტიკას მოღალე ირლანდიურ-ამერიკული კენედეფიშ ფანიაშ მაკათური საირქიანოთ ამერიკული ლიბერალიზმიშ ხატო რე მერჩქინელი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* John F. Kennedy: A Resource Guide from the Library of Congress
* 

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:ნაჸვილა ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ლიდერეფი
კატეგორია:პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1917
კატეგორია:ნაღურა 1963
კატეგორია:ჸვილირი პრეზიდენტეფი
ჰერბერტ ჰუვერი

**ჰერბერტ კლარკ ჰუვერი** (; დ. 10 მარაშინათუთა, 1874, უესტბრანჩი, აიოვაშ შტატი — ღ. 20 გჷმათუთა, 1964, ნიუ-იორკი) — ააშ-შ 31-ა პრეზიდენტი (1929 - 1933), რესპუბლიკარი. 

## ლიტერატურა

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-შ ვაჭარუაშ მელამოსეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1874
კატეგორია:ნაღურა 1964
კატეგორია:გერმანალი ამერიკალეფი
უორენ გამალიელ ჰარდინგი

**უორენ გამალიელ ჰარდინგი** ( დ. 2 გერგობათუთა, 1865  — ღ. 2 მარაშინათუთა, 1923) — ააშ-შ სახენწჷფო მოღალე. 1921-1923 წანეფს ააშ-შ 29-ა პრეზიდენტი რესპუბლიკური პარტიაშე. გოლინამი გაზეთიშ გჷშმაშქუმალარი. 1900-1904 წანეფს ოჰაიოშ შტატიშ სენატიშ მაკათური, 1904-1906 წანეფს ოჰაიოშ შტატიშ ლეიტენანტ-გუბერნატორი. 1914 წანას წჷმარინჷ დუდი ააშ-შ სენატორობაშ კანდიდატო დო გერგობათუთაშ სხუნუეფს დამარცხჷ მუში აწმარინჯე დემოკრატიული პარტიაშე. ერეფიშ ლიგაშა ააშ-იშ მიშულაშ მოვარიე რდჷ.  ვადუშქჷ სხუნუეფუშ გამა კათა ვაშინგტონიშ კონფერენციას (1921-1922). 1923 წანას გურიშ წაულათ ვარდა ინსულტით ღურჷ. ათეშ უკული პრეზიდენტიშ პოსტი კალვინ კულიჯიქ დეკინჷ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1865
კატეგორია:ნაღურა 1923
იორდანალეფი

**იორდანალეფი** — არაბი კათა, იორდანიაშ თარი მახორობა.
* მუდანობა — 2 მილიონ 350 ვითოში ადამიერშე უმოსი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იორდანიაშ რუკა
* იორდანიაშ ნინეფი Ethnologue: Languages of the World'', 15th edition. SIL International-ს.

კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:იორდანიაშ კათეფი
კატეგორია:ქუვეითიშ კათეფი
კატეგორია:წჷმი აზიაშ კათეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატარალეფი

**კატარალეფი** — კატარალი არაბეფი, კატარიშ თარი მახორობა. მუდანობა — დოხოლაფირო 250 ვითოშ ადამიერი.

კატეგორია:აზიაშ კათეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:არაბეფი
*
თეოდორ რუზველტი

**თეოდორ რუზველტი** ( დ. 27 გჷმათუთა, 1858 — ღ. 6 ღურთუთა, 1919) — ამერიკალი პოლიტიკური მოღალე, ააშ-შ 26-ა პრეზიდენტი დო 25-ა ვიცე-პრეზიდენტი რესპუბლიკური პარტიაშე.

რუზველტიქ დიდარ ფანიას დებადჷ. თინა ლეხუამი ბაღანა რდჷ, თის შურიხინწი უღუდჷ. ტანსინთელეშ პრობლემეფიშ გეშა თინა ბაღანობას უმოსო ჸუდეს რდჷ დო ორთაშ მენცარობას გურაფულენდჷ. ფიზიკური სიდაღარაშ გამათ, თიქ რსხიპალი რიტმით რინა დიჭყჷ. თინა გურაფულენდჷ ჰარვარდის, სოდეთ თინა ლიკვით რკინებაშ ჩემპიონატეფს ოკათუდჷ, ხოლო ინტერესიქ ოურდუმე-ოზუღე ოკითხეეფ ჸურე გურჩქინდჷ. ჰარვარდიშ თებაშე ართი წანაშ უკული, 1881 წანას, თინა ნიუ-იორკიშ შტატიშ ოკანონმადვალე ორგანოს ეშასხუნეს, მუში მაკათურით 1884 წანაშა რდჷ. თიში მაართა ისტორიული წინგიქ „The Naval War of 1812“ 1882 წანას გიშელჷ, მუქჷთ თის სერიოზული ისტორიკოსიშ რეპუტაცია მეჩჷ. თინა მუდგაზჷმარენ წანას ბედლენდის ოხორანდჷ. ათეშ უკული რუზველტი ნიუ-იორკიშა ირთუ, სოდეთ პოლიციას მუშენდჷ დო ჯოხო კორუფციაწკჷმა ლჷმათ გისიმჷ. 1897 წანას თინა ოურდუმე-საზუღო მელამოსეშ ალმახვენჯო დარინეს. მუჟამსჷთ ამერიკა-ესპანეთიშ ლჷმაქ დიჭყჷნ, თიქ გეგნოდირთჷ დო ოლიმერ მოქიმინჯალეფს ჭიჭე პოლკის ხემანჯღვერანდჷ კუბას, მუშოთ ჭარაფაშ მენდალი დეინალჷ. ლჷმაშ უკული თიქ ნიუ-იორკიშა დირთჷ დო შტატიშ გუბერნატორქ იჸუ. 1900 წანას თინა ააშ-შ ვიცე-პრეზიდენტო ეშასხუნეს.

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ნიუ-იორკიშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი თინჩალაშ გონტკიცაფაშო
კატეგორია:დუნაბადი 1858
კატეგორია:ნაღურა 1919
უილიამ მაკ-კინლი

**უილიამ მაკ-კინლი ** ( დ. 29 ღურთუთა 1843 — ღ. 14 ეკენია 1901) — ამერიკალი პოლიტიკური მოღალე, ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ რანწკით 25-ა პრეზიდენტი 1897-1901 წანეფს, რესპუბლიკარი. თინა ომენოღალე ლჷმაშ ბოლო ვეტერანი რდჷ, მით პრეზიდენტო ეშასხუნესჷნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* უილიამ მაკ-კინლიშ ოპრეზიდენტე ბიბლიოთეკა დო მუზეუმი.
* ბიოგრაფია ჩე ჸუდეშ ხასჷლას .

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმჷმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:ოჰაიოშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:ნაჸვილა ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1843
კატეგორია:ნაღურა 1901
კატეგორია:ჸვილირი პრეზიდენტეფი
ჯეიმზ ნოქს პოლკი

**ჯეიმზ ნოქს პოლკი** ( დ. 2 გერგობათუთა, 1795 — ღ. 15 მანგი, 1849) — ააშ-იშ მა-11 პრეზიდენტი 1845-1849 წანეფს, დემოკრატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* James K. Polk: A Resource Guide, from the Library of Congress
* Extensive essay on James K. Polk and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs
* Inaugural Address of James K. Polk from The Avalon Project at the Yale Law School
* Biography of James K. Polk  from the official White House website
* Polk's Messages to the U.S. Congress from usa-presidents.info:
** First (1845) 
** Second (1846) 
** Third (1847) 
** Fourth (1848) 
* 
* Obituary of President Polk in *The Liberator* (June 22, 1849)

კატეგორია:ააშ-იშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ტენესიშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
უილიამ ჰოვარდ ტაფტი

**უილიამ ჰოვარდ ტაფტი** ( დ. 15 ეკენია, 1857 — ღ. 8 მელახი, 1930) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ რანწკით 27-ა პრეზიდენტი 1909-1913 წანეფს, რესპუბლიკარი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* William Howard Taft: A Resource Guide from the Library of Congress
* 
* Extensive essay on William Howard Taft and shorter essays on each member of his cabinet and the First Lady from the Miller Center of Public Affairs
* Inaugural Address
* Taft's sleep apnea
* Taft's medical history

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ლჷმაშ მელამოსეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1857
კატეგორია:ნაღურა 1930
ვუდრო უილსონი

**ტომას ვუდრო უილსონი** ( დ. 28 ქირსეთუთა, 1856 ― ღ. 3 ქირსეთუთა, 1924) — ააშ-შ 28-ო პრეზიდენტი (1913-1921). თინა ააშ-შ დუდი ინტელექტუალი რდჷ, მუშენდჷ პრინსტონიშ უნივერსიტეტიშ პრეზიდენტო 1902-1910 წანეფს დო ნიუ-ჯერსიშ შტატიშ 34-ა გუბერნატორი რდჷ 1911-1913 წანეფს. დემოკრატი უილსონქ 1912 წანაშ ოპრეზიდენტე სხუნუეფს რესპუბლიკარეფიშ ხონარეფიშ თეოდორ რუზველტის დო უილიამ ჰოვარდ ტაფტის შქას გორთაშ ხარჯიშა გიმორძგჷ.

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ნიუ-ჯერსიშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი თინჩალაშ გონტკიცაფაშო
კატეგორია:დუნაბადი 1856
კატეგორია:ნაღურა 1924
გროვერ კლივლენდი

**სტივენ გროვერ კლივლენდი** ( დ. 18 მელახი, 1837 — ღ. 24 მანგი, 1908) — ამერიკაშ ალოართაფილი შტატეფიშ რანწკით 22-ა (1885-1889) დო 24-ა (1893-1897) პრეზიდენტი. აკა პრეზიდენტი, ნამუქით ჟირშა იჸუ სხუნაფილქ პრეზიდენტო, მარა ვარი მეჸუნელო. თინა აკა დემოკრატი რდჷ, მით რესპუბლიკარი პოლიტიკოსეფიშ ერას, ნამუთ 1860 წანაშე 1912 წანაშა რდჷ, პრეზიდენტო სხუნაფილი. თიქ მაართათ 1884 წანაშ სხუნუეფს გიმორძგჷ. 1888 წანაშ სხუნუეფს კლივლენდიქ გიშმაგორალეფიშ ხონარეფიშ უმოსობა მიპალჷ, მარა გიშმაგორალეფიშ კოლეგიაშ ხონარეფიშ უმოსობათ პრეზიდენტიქ ბენჯამენ ჰარისონქ იჸუ. ოთხი წანაშ უკული 1892 წანაშ სხუნუეფს თინაქ კინი აწუდირთჷ ჰარისონს დო ათეჟამს დამარცხჷ.

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ნიუ-იორკიშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1837
კატეგორია:ნაღურა 1908
ბენჯამინ ჰარისონი

**ბენჯამინ ჰარისონი** ( დ. 20 მარაშინათუთა, 1833 — ღ.13 მელახი, 1901) — ააშ-იშ სახენწჷფო მოღალე.

ბენჯამინ ჰარისონქ დებადჷ ოჰაიოშ წყარმალუშ გოხოლუაშ ფერმას, ცინცინატიშ ობჟათეთ. თინა რდჷ უილიამ ჰენრი ჰარისონიშ მოთა. გათჷ ოჰაიოს რინელი მაიამიშ უნივერსიტეტი დო ცინცინატის სამართალს ოგურუანდჷ. გვიანო ინდიანაპოლისიშა გჷნორთჷ, სოდეთ სამართალიშ პრაქტიკა მიკილჷ დო რესპუბლიკური პარტიაშ კამპანიას ოკათუდჷ. 1853 წანას კაროლინ ლავინია სკოტიწკჷმა იგურგინჷ. ჰარისონი ოკათუდჷ 1861-1865 ონოღერი ლჷმას.  1865 ბრიგადაშ გენერალიშ ჯოხო მეჩეს. ლჷმაშ უკული, 70–ა გილმაფაფინეეფიშ კუჩხით მალი ჯარიშ პოლკოვნიკი ინდიანაპოლისიშ ობიჯალეთ გინირთჷ, თიშ რეპუტაციას ყანთი იურისტიშ ჯოხო ხოლო უმოსო აჭყანიერენდჷ. 1880 წანას ააშ–იშ სენატის მოინალენდჷ, სოდეთ ინდიარეფს, ახალმახორუეფს დო ომენოღალე ლჷმაშ ვეტერანეფიშ ნებაშო ისოფუდჷ. 1881-1887 ააშ-შ სენატორი რდჷ რესპუბლიკური პარტიაშე. გჷშეშჷ ლოზუნგით „ამერიკა ამერიკელეფიშო“. უკული ლექციეფს კითხულენდჷ სტენფორდიშ უნივერსიტეტის დო ოკათუდჷ ქიანიშ პოლიტიკურ რინას, ობჟინუანდჷ ნახანდეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1833
კატეგორია:ნაღურა 1901
ჩესტერ ართური

**ჩესტერ ალან ართური** ( დ. 5 გჷმათუთა, 1829 — ღ. 18 გერგობათუთა, 1886) — ააშ-შ 21-ა პრეზიდენტი (1881-1885), ააშ-შ მა-20 ვიცე-პრეზიდენტი (1881), რესპუბლიკარი.

ართურქ 1848 წანას უნიონ კოლეჯი გათჷ, უკული ოგურუანდჷ სკოლას, ქაკათჷ ადვოკატეფიშ ასოციაციას დო ნოღა ნიუ–იორკის სამართალიშ პრაქტიკას მიშჷ. ონოღერი ლჷმაშ დაჭყაფურს ნიუ–იორკიშ შტატიშ გენერალ–კვარტერმეისტერი რდჷ. პრეზიდენტალაშა ართური ნიუ-იორკიშ პორტიშ ობაჟუშ დირექტორი რდჷ (1871-1878), ჯეიმზ გარფილდიშ ადმინისტრაციას ვიცე-პრეზიდენტიშ პოსტი უკინებუდჷ.

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1829
კატეგორია:ნაღურა 1886
ააშ-იშ სენატი

thumb
thumb|სენატიშ ხუნეფიშ დარბაზი
**[[ააშ]]-იშ სენატი** (ინგ. the United States Senate) რე ააშ-იშ კონგრესიშ ჟირი პალატაშე ართ-ართი. კონგრესიშ მაჟირა პალატა რე წჷმმარინაფალეფიშ პალატა.

ააშ-იშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ, სენატის ირ შტატის ჸუნს ჟირი წჷმმარინაფალი, ნამუეფით გიშეგორუაფჷნა ირ შტატშე ამშვი წანაშ ხანით. ზოხოიან შტატის გიშაგორუეფიშ მანჯებაშ ბორჯი დო წესეფი გითმითანჯუ შტატიშ კანონმადვალი შაყარუაშ დო ააშ-იშ კონგრესიშით. შედეგო ირ ჟირ წანმოწანაშე გიშაგორუეფი იმანჯებუ სენატიშ აბანეფიშ დოხოლაფირო ართ ნასუმორიშ დაკებელო.

სენატიშ პრეზიდენტი რე ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი, მორო თის ხონარიშ მეჩამაშ ნება ხვალე ხონარეფიშ შქას გორთუალაშ შვანს შეულებჷ.

სენატიშ მაკათურეფიშ მუდანობა წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფიშ მუდანობაშე მერკე რე დო თინეფი უმოსი ხანგჷრძე ხანით რენა გიშაგორილი. თეშ მოხ, სენატის უღუ მუსხირენი ექსკლუზიური ნება, ნამუთ წჷმმარინაფალეფიშ პალატას ვაუღუნ. ომანგეთ, სენატი მირჩქინუაფუ ააშ-იშ კონგრესიშ "ჟილენი პალატათ".

## რესურსეფი ინტერნეტის
* **[http://www.senate.gov/ ოფიციალური საიტი]**

კატეგორია:ააშ-იშ კონგრესი
ეთიოპიაშ იმპერია

**ეთიოპიაშ იმპერია** (; თაშნეშე **აბისინია**) — სუვერენული მონარქიული სახენწჷფო, ნამუთ მუში არსებობაშ ბოლოშახ აკმაართიანენდჷ თეხანური ეთიოპიაშ დო ერიტრეაშ ტერიტორიეფს.

## ისტორია

მუში ჭყანიერობაშ კონკას იმპერიაშა თაშნეშე მიშმეშჷ ობჟთე ეგვიპტე, ბჟაეიოლი სუდანი, იემენი დო ბჟადალი საუდიშ არაბეთი, ნამუთ არსებენდჷ შხვადოშხვა ფორმათ 980 წანაშე 1974 წანაშახ, მუჟამსჷთ მონარქია გაუქვეს გინორთაშით. 1936 წანაშახ, ეთოპიაშ იმპერია აფრიკაშ ჟირ ქიანაშე ართ-ართი რდჷ, ლიბერიაწკჷმა ართო, ნამუეფით  კოლონიური იმპერიეფიშით ვარდეს დოჸუნაფილინ (ქძ. იტალიაშ ბჟაეიოლი აფრიკა).

## თაშნეშე ქოძირით
* ეთიოპიური ტიტულრფი
* ეთიოპიაშ იმპერიაშ გოძინა

## სქოლიო

კატეგორია:ეთიოპიაშ ისტორია
კატეგორია:აფრიკაშ იმპერიეფი
კატეგორია:შქა ოშწანურეფიშ ისტორიული სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
აქსუმიშ ომაფე

**აქსუმიშ ომაფე** (გეეზშა: አክሱም) — შანულამი ომაფე ოორუე-ბჟაეიოლ აფრიკას, ნამუქჷთ გჷმოქიმინუა დიჭყჷ ჩქინ წანეფიშეჭარუაშახ მაანთხა ოშწანურას დო შანულამ მოლაჸაფეთ გჷნირთჷ მაართა ოშწანურას. თე ომაფე რდჷ რომიშ იმპერიაშ დო ანტიკურ ინდოეთიშ შქას ვაჭრუაშ შანულამი მაკათური, აქსუმიშ  ტერიტორიას ვაჭრუა ხვალე აქსუმიშ ფარათ შილენედჷ. მთინეფქ შილებუეს ჰეგემონიაშ მოპალაფა დოდაღარაფილი ქუშიშ ომაფეშა, არაბეთიშ ჩქონს არსებულ შხვა ომაფეეფშა დო ქჷდიჸუნუეს ჰიმიარიტეფიშ ომაფე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ისტორიული იმპერიეფიშ ორიენტაციეფი 
* აფრიკაშ ცივილიზაციეფი: აქსუმი
* ანტიკური აფრიკაშ კოდმე: აქსუმი 
* ეთიოპიაშ საგანძური - შებაშ დიაფალი, აქსუმიშ ომაფე 
* ანტიკური ისტორიაშ წყუეფი: მეროე, კუში დო აქსუმი 


კატეგორია:აფრიკაშ იმპერიეფი
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
ჯეიმზ გარფილდი

**ჯეიმზ აბრამ გარფილდი** ( დ. 19 გერგობათუთა, 1831 — ღ. 19 ეკენია, 1881) — ამერიკალი პოლიტიკური დო ოურდუმე მოღალე, ააშ-შ მა-20 პრეზიდენტი 1881 წანას, რესპუბლიკარი.

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ნაჸვილა ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1831
კატეგორია:ნაღურა 1881
კატეგორია:ჸვილირი პრეზიდენტეფი
რეზერფორდ ჰეისი

**რეზერფორდ ბირჩარდ ჰეისი** ( დ. 4 გჷმათუთა, 1822 — ღ. 17 ღურთუთა, 1893) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ადვოკატი დო ჯარიშკოჩი. ააშ-შ მა-19 პრეზიდენტი 1877-1881 წანეფს, რესპუბლიკარი.

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:ოჰაიოშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1822
კატეგორია:ნაღურა 1893
რესპუბლიკური პარტია (ააშ)

**ააშ-იშ რესპუბლიკური პარტია** (*Republicans*, *Grand* *Old Party*, *GOP*) — ააშ-იშ ართ-ართი თარი პოლიტიკური პარტია. პარტიაშ ვაოფიციალური სიმბოლო რე — მუნჭყვი, „პარტიაშ ფერი“ - ჭითა. დირსხუ 1854 წ. 22 ფურთუთას ვისკონსინიშ შტატიშ ნ. რიპონს. პარტიაშ პლატფორმა გერსხუ ამერიკულ კონსერვატიზმის დო უკებჷ მემარძგვანე–ცენტრისტული პოზიცია, გინორთელ რე მეკვარჩხანე–ცენტრისტული დემოკრატიული პარტიაშე.

## ააშ-იშ პრეზიდენტეფი რესპუბლიკური პარტიაშე

* აბრაამ ლინკოლნი
* ულის გრანტი
* რეზერფორდ ჰეისი
* ჯეიმზ გარფილდი
* ჩესტერ ართური
* ბენჯამინ ჰარისონი
* უილიამ მაკ-კინლი
* თეოდორ რუზველტი
* უილიამ ჰოვარდ ტაფტი
* უორენ გამალიელ ჰარდინგი
* კალვინ კულიჯი
* ჰერბერტ ჰუვერი
* დუაიტ ეიზენჰაუერი
* რიჩარდ ნიქსონი
* ჯერალდ ფორდი
* რონალდ რეიგანი
* ჯორჯ ბუში
* ჯორჯ ბუში (უკულაში)
* დონალდ ტრამპი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ააშ-იშ რესპუბლიკური პარტიაშ ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ააშ-იშ პოლიტიკური პარტიეფი
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიეფი ანბანიშ მეჯინათ
დემოკრატიული პარტია (ააშ)

მინი|250პქ|„დემოკრატიული პარტიაშ“ სიმბოლო.
**ააშ-იშ დემოკრატიული პარტია** ვარდა **დემოკრატეფი** () — ააშ-იშ ართ-ართი თარი პოლიტიკური პარტია. თიში ისტორია იჭყაფუ ტომას ჯეფერსონიშით, 1792 წანას, დემოკრატიულ-რესპუბლიკური პარტიაშ დორსხუაფაშე. თეხანურ ბორჯის იკოროცხუ რესპუბლიკური პარტიაშ მეკვარჩხანე აწმარენჯო დო თიწკჷმა ართო აკმოქიმინუნს ააშ-იშ ჟირპარტიულ სისტემას.

## რესურსესი ინტერნეტის
* 2012 Democratic National Convention
* Democratic Senate Caucus
* Democratic House Caucus
* Democratic Senatorial Campaign Committee
* Democratic Congressional Campaign Committee
* Democratic Legislative Campaign Committee
* Democratic Governors Association
* Democratic Attorneys General Association 
* National Conference of Democratic Mayors
* National Federation of Democratic Women
* College Democrats of America 

კატეგორია:ააშ-იშ პოლიტიკური პარტიეფი
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიეფი ანბანიშ მეჯინათ
ულის გრანტი

**ულის სიმპსონ გრანტი** ( დ. 27 პირელი, 1822 — ღ. 23 კვირკვე, 1885) — ამერიკალი პოლიტიკური დო ოურდუმე მოღალე, ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ რანწკით მა-18 პრეზიდენტი 1869-1877 წანეფს, იუნიონიშ ჯარეფიშ თარი გენერალი ააშ-შ ომენოღალე ლჷმას, ააშ-შ ჯარეფიშ გენერალ-ანშეფი 1864-1869 წანეფს.

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-შ გენერალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმა
კატეგორია:დუნაბადი 1822
კატეგორია:ნაღურა 1885
ფრანკლინ პირსი

**ფრანკლინ პირსი** ( დ. 23 გერგობათუთა, 1804  ―  ღ. 8 გჷმათუთა, 1869) ― ამერიკალი იურისტი დო პოლიტიკოსი, ააშ-შ მა-14 პრეზიდენტი (1853-1857). ამდღარშა აკა თინა რე პრეზიდენტი ნიუ-ჰემფშირიშე. თინა ხოლო რდჷ მაართა მა-19 ოშწანურას დუნაბადი პრეზიდენტი.  

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1804
კატეგორია:ნაღურა 1869
მილარდ ფილმორი

**მილარდ ფილმორი** ( დ. 7 ღურთუთა 1800  — ღ. 8 მელახი 1874) ― ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ რანწკით მა-13 პრეზიდენტი 1850-1853 წანეფს. 1849-1850 წანეფს ზაქარი ტეილორიშ პრეზიდენტალას რდჷ ააშ-შ მა-12 ვიცე-პრეზიდენტი. თინა რდჷ ბოლო პრეზიდენტი ვიგეფიშ პარტიაშე. თიქ პრეზიდენტიშ პოსტი წჷმოხონიშ, ზაქარი ტეილორიშ, ღურაშ უკული დეკინჷ, მუთ მაჟირა შქაშა მოხვადჷ ააშ-შ ისტორიას. ფილმორი დღას ვაუსხუნუაფჷნა პრეზიდენტო, ტეილორიშ ხანიშ უკული, თინა ვიგეფიშ პარტიაქ უკული ვაწარინჷ 1852 წანაშ ოპრეზიდენტე სხუნუეფს. თიქი ოთხი წანაშ უკული Know Nothing პარტიაშე ცადჷ სხუნუეფს გომორძგვინი, მორო დემარცხჷ.

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1800
კატეგორია:ნაღურა 1874
ენდრიუ ჯონსონი

**ენდრიუ ჯონსონი** (ინგლ. Andrew Johnson; დ. 29 ქირსეთუთა, 1808 — ღ. 31 კვირკვე, 1875) — ააშ-შ მა-17 პრეზიდენტი (1865-1869), ააშ-შ მა-16 ვიცე-პრეზიდენტი (1865). პრეზიდენტიშ პოსტი აბრაამ ლინკოლნიშ ჸვილუაშ უკული დეკინჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* "The Impeachment trial of President Johnson", *Harper's Monthly Magazine*, April 1868
* Obituary: "Andrew Johnson Dead", *New York Times,* 1 August 1875
* Articles of Impeachment
* "Andrew Johnson" , White House Biography]
* Vice Presidential biography, Senate Historical Office
* Mr. Lincoln's White House: Andrew Johnson 
* Andrew Johnson: Cleveland Speech (September 3, 1866) 
* ''Congressional Globe'' transcript of Johnson's inaugural address
* ''Speeches of Andrew Johnson : President of the United States '' 1866 collection at archive.org
* "Andrew Johnson's 200th Birthday Celebration" , Discover Greeneville
* Andrew Johnson: A Resource Guide', Library of Congress
* "Andrew Johnson Papers, 1846–1875" , Tennessee State Library & Archives
* "Papers of Governor Andrew Johnson, 1853–1857" , Tennessee State Library & Archives
* "Papers of (Military) Governor Andrew Johnson, 1862–1865" , Tennessee State Library & Archives
* Essay on Andrew Johnson and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady from the Miller Center of Public Affairs 
* "Andrew Johnson", C-SPAN's *[[American Presidents: Life Portraits]]*

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:ტენესიშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1808
კატეგორია:ნაღურა 1875
ჯეიმზ ბიუკენენი

**ჯეიმზ ბიუკენენი** ( დ. 23 პირელი, 1791 ― ღ. 1 მანგი, 1868) — ააშ-შ მა-15 პრეზიდენტი (1857-1861). თინა რდჷ ეკონია XVIII ოშწანურას დუნაბადი პრეზიდენტი, აკა პენსილვანიაშე დო აკა, მით ედომუშამი რინა უჩილე რდჷნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* BUCHANAN, James, (1791 - 1868). ააშ-შ კონგრესიშ ბიოგრაფული ოჩინებელი 
* James Buchanan . ჩე ჸუდეშ საიტი 

კატეგორია:ააშ-შ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1791
კატეგორია:ნაღურა 1868
ჯონ კერი

**ჯონ კერი** ( დ. 11 ქირსეთუთა, 1943) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, სენატორი მასაჩუსეტსიშ შტატშე 1985-2013 წანეფს. ააშ-იშ სენატიშ გალენური ურთიართობეფიშ კომიტეტიშ მადუდე 2009-2013 წანეფს. 2012 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს გომორძგუალაშ უკული  ბარაკ ობამაქ წჷმარინუ სახენწჷფო მელამოსეშ პოსტშა. თინა რდჷ დემოკრატიული პარტიაშ საპრეზიდენტო კანდიდატი 2004 წანაშ გიშაგორუეფს.

კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
მეანდრი

მინი|260პქ|ართ-ართი წყარმალუშ მეანდრი
**მეანდრი** (ბერძნ. Μαίανδρος – თურქეთიშ უმოსო ღჷროკილი წყარმალუშ დიდი მენდერესიშ ჯვეში ჯოხოდვალა) — ვეშ წყარმალუშ ღჷროკილი, ნამუშ სიღულარეშ რადიუსი დოჸუნს წყარმალუშ წყარიანობას დო სიმალეს. 
მეანდრი გეოლოგიურო წყარმალუშ კალაპოტიშ დეფორმაცია რე, ნამუთ უმენტაშო ივითარებუ ვეშ წყარმალუეფიშ გიმენი მალობეფს, თექ სოდე გოვითარაფილი რე რჩქალი მალობა.

ინოდირაკილი წყარპიჯი, მუჭოთ წესი, დიკოხონი რე, ეშადირაკილი ნორთი — ეკოხონი. მეანდრეეფს მოსოფელიშ მიარე წყარმალუ აკმოქიმინუნს. 

საქორთუოს დიდ სიგჷრძას მეანდრეეფს გჷთმარჩქინანს იორი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ეროზია
კატეგორია:წყარმალუეფი
ტიმ რობინსი

**ტიმ რობინსი** (; 16 გჷმათუთა, 1958)  — ამერიკალი არტისტი, რეჟისორი, პროდიუსერი, სცენარისტი, მუსიკოსი. რე ოსკარიშ დო ორქოშ გლობუსიშ ლაურეატი.

## ფილმოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Robbins' blog at The Huffington Post

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი რეჟისორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1958
კატეგორია:ოსკარიშ მაღვენჯი კინოარტისტეფი
ჭყორჭყონტი

thumb|280px|ჭყორჭყონტეფი ართ-ართ წყარმალუს
**ჭყორჭყონტი** — წყარმალუშ წყარმერჩხე მერჩხამი მუნაკვათი, ნამუთ წჷმიქიმინუ თექ, სოდე წყარმალუშ კალაპოტი გჷნმოკვათუნს ეროზიაშო ჭყანიერ, მანგარ ქანეფს. თე მუნაკვათის წყარმალუს კაბეტი გიოლაფუ დო ბიწორი მალობა უღუ. შხირას თეჯგურა აბანეფს აკმაგანა ჰესეფს (სამანგ., დნეპრჰესი – დნეპრიშ ჭყორჭყონტეფს, ბრატსკიშ ჰესი – ანგარაშ ჭყორჭყონტეფს). 

ჭყორჭყონტეფი ხეს ვაუნწყჷნა წყარმალუს ნიშუას დო ჯა-ტყაშ გენჩურაფას. 
დო ჭყორჭყონტი აკმოდირთჷ მუსხირენი წოროგეჸვენჯო აკოდგინელი ინონწყვილი წყარინოხუნეფშე-და (ნამუეფიშ გოძვენა ნოშიშ სიგჷრძას ვანჭუნ), თეჯგურა ჭყორჭყონტის *ართეშალამი ჭყორჭყონტი* ჯოხო; დო ინონწყვილჷ წყარინოხუნეფს შქას ნიშის დუდიშულო შეულებუ მანევრირაფა დო ყარაფი ართი წყარპიჯიშე მაჟირაშა-და, თეჯგურა ჭყორჭყონტის *მიარეეშალამი ჭყორჭყონტი* ჯოხო. 

ჭყორჭყონტეფს მოსოფელიშ ანდა წყარმალუ აკმოქიმინუნს.

## ლიტერატურა

* Геологический словарь, т2, М-Я. М. 1955.

კატეგორია:წყარმალუეფი
კანიონი

[მინი|250პქ|[დიდი კანიონი, არიზონა]]
**კანიონი** (ესპ. cañón — მილი, ლეხერი) — წყარმალუშ ტომბა ლეხერი, ძალამი კირდეამი კართეფით დო ინწრო ქვინჯით, ნამუთ, რჩქვანელობურო, ედომუშამო წყარმალუშ კალაპოტის უკებჷ. მოსოფელიშ ართ-ართი უდიდაში კანიონიშ — დიდი კანიონიშ (წყარმალუ კოლორადო, ააშ) სიგჷრძა 320 კმ, სიტომბა — 1800 მ-შახ. კანიონეფი მუთმოფხვადჷნა გვალამ აკანეფს დო მაღალ ველეფს. ჸოფილ სსრრ-ს უდიდაში კანიონეფი რე სულაკიშ კანიონი 53 კმ, დაღესტანს. კანიონიშობურ ლეხერეფს მეუს წყარმალუ იუფშარას (წყარმალუ ბზიფიშ ღანჩო) დო მიარე შხვა წყარმალუს საქორთუოს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:გეომორფოლოგია
კონდოლიზა რაისი

**კონდოლიზა რაისი** ( დ. 14 გერგობათუთა 1954) — ამერიკალი პოლიტიკური მოღალე. ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე 2005-09 წანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კონდოლიზა რაისი
* კონდოლიზა რაისი 

კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კოლინ პაუელი

**კოლინ ლუთერ პაუელი** ( დ. 5 პირელი 1937, ნიუ-იორკი - 2021 წლის 18 ოქტომბერი) — ამერიკალი ოურდუმე დო პოლიტიკური მოღალე. პრეზიდენტ რეიგანიშ მარჩებელი უშქურანჯობაშ ოკითხეფს (1987-89), ააშ-იშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ გენშტაბიშ შეფი (1989-93) დო ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე (2001-05).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კოლინ პაუელი 

კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
ფოქვა

მინი|300პქ|ფოქვა
მინი|300პქ|პრომეთეშ (ყუმისთავიშ) ფოქვა საქორთუოს
[მინი|300პქ|ტობა კარსტულ ფოქვას, [სლოვენია]]
**ფოქვა** — ფართო სიქოქე დიხაუჩაშ ქერქიშ ჟილენი ფას, დიხაშ ჟინპიჯიშა კილმურს რხვილეფით. წჷმიქიმინუ წყარს გჷმანწყუმუ ქირთეამ ქანეფიშ (კირქუა, დოლომიტი, თაბაშირი დო შხვ.) გიშატიტონუათ დო გინორხუალათ, თაშნეშე სუფოზიური, აბრაზიული, ეოლური დო შხვა პროცესეფიშ შედეგო.

არძაშე დიდი ზჷმაშ ფოქვეფი რე კარსტული ფოქვეფი. თინეფი წჷმოქიმინუნა მიარეკილომეტრიან დო მიარესართულამ რთულ ფოქვურ სისტემედს, ნამუეფსჷთ დიხაშგიმენი წყარმალუეფი მეურს, კანკალეშა მუთმოფხვადჷნა ტობეფი, წყარგელაფუეფი, სტალაქტიტეფი, სტალაგმიტეფი დო შხვა კარსტული ფორმეფი.

მოსოფელიშ უგჷრძაში ფოქვური სისტემეფი რე: მამონტ-ფლინტ-რიჯი — (გჷმორკვიაფილი ნორთიშ სიტომბა - 587 კმ) (ააშ), ჰელოხი — 194 კმ (შვეიცარია), ოპტიმისტური — 230 კმ (უკრაინა), ახალი ათონიშ ფოქვა — 3,3 კმ (საქორთუო). კანკალე ფოქვა ქირქეთ ინმურს დიხაშ სიტომბაშა დო თ. გ. ჩეგემს წჷმოქიმინუნს. უტომბაში ჩეგემეფი რე: კრუბერიშ ფოქვა (საქორთუო) - 2190 მ, თირამი ჩეგემი — 1753 მ (საქორთუო, ბზიფიშ ქჷნდჷრი), ლამპრეჰტსოფენი - 1632 მ (ავსტრია),  ჟან-ბერნარი — 1602 მ (საფრანგეთი), ტორკა-დელ-სიერა 1589 მ (ესპანეთი), პიერ-სენ-მარტენი — 1342 მ, (საფრანგეთი),  მუთმოფხავდჷნა მიარესართულამი ფოქვეფი ხოლო (სამანგ. ცუცხვათიშ ფოქვა).

## ლიტერატურა

* მარუაშვილი ლ., მღვიმეთმცოდნეობის საფუძვლები, თბ., 1973.


კატეგორია:გეოგრაფიული ობიექტეფი
ოაზისი

მინი|300პქ|ოაზისი ომანს.
**ოაზისი** (გვიანიშ. , ; დუდმაართაშე მუზმარენი დოხორელი აბანიშ ჯოხოდვალა  ლიბიაშ ტიოზის) — ჯაჩანარეფით ვარდა ქვერჩხონეფით დო ოდიარეეფით გოპულატერი ნოკვეთეფი, თაშნეშე ინტენსიური დიხაშქიმინჯალაშ რაიონეფი ტიოზიშ დო გვერდოტიოზიშ ოწყარალ დიხეფს. ოაზისი მეძობელ რაიონეფწკჷმა ალაზჷმაფათ უმოსი ლამე აბანი რე, მუთ გჷმოჭანაფილი რე გრუნტიშ წყარიშ მაღალი დონეთ, წყუეფიშ სიხვეიეთ, წყარმალუეფიშ პერიოდული ადიდაფათ, ხელუანური წყარუათ. ოაზისიშ ზჷმეფი იძანძჷ მუსხირენ *ჰა*-შე მუსხირენ ოშობათ ვითოშ კმ²-შახ. შხირ შვანს იკათუანს დიხაშგიმენ წყარეფს, კანკალეშა არტეზიულს ხოლო. სამანგათ, ოაზისეფით დიდარი რე საჰარა, სოდე ეიოშინალი რე კუფრაშ, თაჯარჰიშ, ჯაღბუბიშ, ელ-ხარგაშს, დახლაშ დო შხვ. ოაზისეფი, ნამუეფიშ ტერიტორია შხირას მეჭედელო რე დოხორელი. ჩანს ფინიკიშ პალმა, ლუღი, ლაკაცია დო შხვ. ჩანარობა. აზიას ეიოშინალი რე ფართე ლივაშ ოაზისი; ავსტრალიას შანულამი რე ოაზისი „პალმეფიშ ლეხერი“. 

ოაზისი უჯოხონა თაშნეშე ჸინშე დუდიშულ აბანშა ანტარქტიდას. ოაზისური მეურნობა, ამდღა დიხათქიმინჯალაშ ართ-ართი შანულამი ფორმა რე.

## თაშნეშე ქოძირით
* ტიოზი 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოაზისი – დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია  
* ოაზისი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

კატეგორია:გეოგრაფიული ობიექტეფი
კატეგორია:ოაზისეფი
ფიორდი

[მინიატიურა|გეირანგერფიორდი, [ნორვეგია]]
**ფიორდი** () — ინწრო ჸუჯი, ნამუთ ზუღაშ გვალამ წყარპიჯის მუთმოფხვადჷნა. წჷმოქიმინელი რე ჯიშთეფიშ ქიმინჯალაშ შედეგო. თიში კართეფი კირდეამი რე, მაღალი დო გერთელი. ფიორდეფი მიარეთი რე სკანდინავიას, გიშაკერძაფილო ნორვეგიას, ნამუსჷთ „*ფიორდეფიშ ქიანას ხოლო*" უძახჷნა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ფიორდეფიშ რკუალაშო ვეშაპეფიშ გჷმორინაფა
*საგუენიშ წყარმალუ - კანადაშ ინტერნეტ ატლასი 

კატეგორია:გეომორფოლოგია
კოდმე

[მინი|მარჯვნივ|300პქ|[ნორდკინი|ნორდკინიშ კოდმე]]
**კოდმე** — ზუღაშა, ტობაშა ვარდა წყარმალუშა მიშაჭკირილი სქირონაშ წყარპიჯიშ ნორთი. აკოგაფილი რე ჸონიერი ქანეფით ვარდა წყარგჷმნაღელით. 

თინეფიშ გოჭყაფა, მუჭოთ წესი, მერსხილი რე ეროზიულ პროცესეფწკჷმა. კოდმეშ აკოქიმინუას ხეს უნწყჷნს წყარპიჯიშ ზონას არსებული ლიბუ დო ჸონიერი ქანეფიშ ართობურობა. ლიბუ ქანეფი, მუჭომით რე ქვიშა, რეღმეფიშ ჟიგოლინათ უმოს მალას აკმოცენსა, ვინდარო ჸონიერი ქანი, მუშ შედეგო წჷმიქიმინუ კოდმე. ზუსტას კოდმეშა გინმურს თე თუ თი კონტინენტიშ უკიდაში ბჟადალი, ბჟაეიოლი, ოორუე დო ობჟათე ჭურჭულეფი.

სამანგათ: ევროპაშ უკიდაში ოორუე კოდმე რე ნორდკინი, ობჟათეშ — მაროკიშ კოდმე, ბჟადალიშ — როკიშ კოდმე.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კოდმეეფი
კატეგორია:გეოგრაფიული ტერმინეფი
ტუტსი

***ტუტსი*** (ინგლ. Tootsie) რე სიდნი პოლაკიშ ფილმი, ნამუსით ოკათუნა დასტინ ჰოფმანი, ჯესიკა ლანჟი, ტერი გარი დო შხვა.

## სიუჟეტი

მუში უჟუმური ხასიათიშ გეშა არტისტი მაიკლ დორსი ნიუ–იორკიშ არძა პროდიუსერწკჷმა რე ნაჩხუპერი. უმუშელობა დანძალენს ოსურიშ ბარგის გჷმინწყუას დო საპონიშ ოპერაშო ოსურიშ როლს გაცხადებული კასტინგის ცადას ბედინ. ნაპტანი ოსურულობაშ გეშა, მაიკლი დახე ითაკილეს, მარა ბოლოს მოწონალა დეინალჷ დო დანტკიცეს. ირფელი ჯგირო მეურს თეიშა, სოიშა დოროტიშ (უმოს წორო მაიკლის) პარტნიორი ძღაბი ვეჸოროფებუნ...

## როლეფს
*დასტინ ჰოფმანი — მაიკლ დორსი
*ჯესიკა ლანგი — ჯული ნიკოლსი
*ტერი გარი — სიდნი ლესტერი
*დებნი კოლემანი — რონ კარლაისლი
*ჩარლზ დერნინგი — ლესლი ნიკოლსი
*ბილ მარი — ჯეფ სლეიტერი
*სიდნი პოლაკი — ჯორჯ ფილდსი
*ჯორჯ გეინსი — ჯონ ვან ჰორნი
*ჯინა დევისი — ეპრილ პეიჯი

## ჯილდოეფი
ფილმის ოსკარს აფუ ეჭოფილი 9 ნომინაცია დო ართი გომორძგვინი - ოსურიშ საუჯგუშო მაჟირახარისხამი როლი (ჯესიკა ლანჟი). ხოლო მიღჷ
* ორქოშ გლობუსი საუჯგუშო მიუზიკლის ვარდა კომედიაშო
* ბაფტა საუჯგუშო არტისტი კოჩიშო თარი როლს: დასტინ ჰოფმანი
* ბაფტა საუჯგუშო გრიმიშ დო ნარცხონაშო: დოროთი ჯ. პერლი, ჯორჯ მასტერსი, რომანია ფორდი, ალენ ალენი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

კატეგორია:ამერიკული ფილმეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ფილმეფი
კატეგორია:1982 წანაშ ფილმეფი
კატეგორია:ფილმეფი ტელევიზიაშ გეშა
ტერი გარი

**ტერი გარი** (; დ. 11 ქირსეთუთა 1947, ლეიკვუდი) — ამერიკალი არტისტი დო მასხაპალი. მეღებული აფუ ოსკარიშ ართი ნომინაცია.

## ფილმოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის

*"The Films of Teri Garr, movie clip compilation
*
*
*

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1947
ცენტრალური ოთოლორე სააგენტო

**ცენტრალური ოთოლორე სააგენტო** () — ააშ-შ ფედერალური თარობაშ სააგენტო, ნამუშ თარი გჷშაჸანაფალი ინფორმაციაშ შაყარუა დო ანალიზი რე აჯამი ორგანიზაციეფიშ დო მენოღალეეფიშ საქვარუაშ გეშა. ააშ-შ გალეიანი თოლორუაშ დო კონტრთოლორუაშ თარი ორგანო. CIA-შ საქვარუას ალობა უღუ.

## ისტორია

## სტრუქტურა

## დირექტორები

## რესურსეფი ინტერნეტის
* CIA official site
* CIA official Freedom of Information Act (foia) site 
* George Washington University National Security Archive
* Proposed and finalized federal regulations from the Central Intelligence Agency
* Landscapes of Secrecy: The CIA and the Contested Record of US Foreign Policy, 1947–2001

### შხვა რსხუეფი
* Central Intelligence Agency Meeting Notices and Rule Changes  from The Federal Register RSS Feed 
* Inside the Company: CIA Diary. Third World Traveler: Excerpt from a book by Philip Agee.
* Interview of a former CIA operative 
* David Wise: "The CIA, Licensed to Kill"&nbsp;– video report by *[[Democracy Now!]]*
* Review of CIA web resource ''Bay of Pigs Reports''
* Review of CIA web resource ''CIA Electronic Reading Room''

კატეგორია:ააშ-შ სპეცომოინალუეეფი
ლაგუნა

[მინი|240პქ|ყარა-ბოღაზ-გოლიშ ჸუჯი-ლაგუნა ([თურქმენეთი).]]
**ლაგუნა** (იტალ. laguna < ლათ. lacus – ტობა) 1. — წყარმერჩხე ორთაშობური წყარიშ ღანჩო, ნამუთ ზუღას მითმიარსხუ ინწრო საროტით ვარდა თიშე გიშართილი რე ქვინჯეშური წყარმუნაღელიშ ნორზვენით — ბარით.

ღილე ზუღაწკჷმა ალაზჷმაფათ, ლაგუნას წყარი უმოსო ვარდა მერკეთ ჯიმუამი რე, იშაყარუ სპეციფიური ლაგუნური ნოლექეფი დო გინორთელი ფლორა დო ფაუნა. ლაგუნური ნოლექეფი ჯიმუამი ვარდა გოჯიმუამწყარამი ნოლექეფი რე, ნამუთ თარო წყარმალუშით მუნაღელი ჭიფეწკარამი ქვიშეფი, ალევრიტეფი დო დიხაჭაბუეფი რე. 

2. მარჯანიშ რაქეფს დო კონტინენტიშ ვარდა კოკიშ წყარპიჯიშ შქას, თაშნეშე ატოლიშ დინოხოლე ინოხუნელი ზუღაშ მუნაკვათი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლაგუნა

## ლიტერატურა

კატეგორია:ლაგუნეფი
კატეგორია:ჰიდროლოგია
ჯეიმს ქრომუელი

**ჯეიმს ოლივერ ქრომუელი** (; დ. 27 ღურთუთა, 1940, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკალი არტისტი დო პროდიუსერი. ჩინებული რე მიარე ფილმის დო სერიალს ნალაჸაფინა როლეფით.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ედგარ ჰუვერი

**ჯონ ედგარ ჰუვერი** (; დ. 1 ღურთუთა 1895, ვაშინგტონი — ღ. 2 მესი 1972) — ამერიკალი სახეწჷფო მოღალე, ფედერალური ონაკვერალი ბიუროშ პოსტი უკინებუდჷ დახე გვერდი ოშწანურაშ გოძვენას 1924 წანაშე 1972 წანაშა.  ონაკვერალი ბიუროს (1935 წანაშე გიადჷ ფობ) დუდს გეურდჷ 29 წანაშ ხანშე დო ათე პოსტის რდჷ დიდი დეპრესიაშ ფრანკლინ დელანო რუზველტიშ რეფორმეფიშ, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ, რგილი ლჷმაშ მაართა ეტაპიშ, კორეაშ, ვიეტნამიშ ლჷმეფიშ პერიოდის დო რდჷ ართ-ართი არძაშე გოლინამი ფიგურა ააშ-ს.  თიში ღურაშ უკული ფობ-შ დირექტორიშ მაქსიმალური მაჯღვერუაშ ვადა სანძღურელი რე 10 წანათ.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* StraightDope.com – 'The Straight Dope: Was J. Edgar Hoover a crossdresser?'
* FBI file on J. Edgar Hoover
* Time.com  – 'The Truth about Hoover', December 22, 1975
* Wall Street Journal – 'Hoover's Institution', Laurence H. Silberman, July 20, 2005
* Assassination Records Review Board 

კატეგორია:ფედერალური ონაკვერალი ბიუროშ დირექტორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1895
კატეგორია:ნაღურა 1972
მადლენ ოლბრაიტი

**მადლენ ოლბრაიტი** ( დ. 15 მესი 1937 — ღ. 23 მელახი, 2022) — ამერიკალი პოლიტიკური მოღალე. ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე 1997-2001 წანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მადლენ ოლბრაიტი

კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
უორენ კრისტოფერი

**უორენ მაინორ კრისტოფერი** (; დ. 27 გჷმათუთა 1925, სკრენტონი, ოორუე დაკოტა — 18 მელახი 2011, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკალი იურისტი დო დიპლომატი. ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეშ პოსტი უკებუდჷ პრეზიდენტ ბილ კლინტონიშ მოღალობაშ ბორჯის.

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
ლოურენს იგლბერგერი

**ლორენს სიდნი იგლბერგერი** (, დ. 1 მარაშინათუთა 1930, მილუოკი — ღ. 4 მანგი 2011, შარლოტსვილი) — ამერიკალი სახენწჷფო მოღალე დო დიპლომატი, ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეშ პოსტის იკენდჷ პრეზიდენტ ჯორჯ ბუში უნჩაშიშ ადმინისტრაციას.
## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
პროგრამირაფაშ ნინა

***პროგრამირაფაშ ნინა*** — შანეფიშ ფორმალური სისტემა, ნამუთ პროგრამეფიშ აკაქჷმინალო გჷმირინუაფუ. პროგრამირაფაშ ნინას უღუ ლექსიკური, სემანტიკური დო სინტაქსური წესეფი.

ასეშო არსებენს 2000–შე უმოსი პროგრამირაფაშ ნინა დო ირწანას თინეფიშ რიცხუ იძინანს. კანკალე პროგრამირაფაშ ნინა პოპულარობათ რგებაფულენს, კანკალეს ხვალე ავტორეფი გჷმირინუანა. პროფესიონალური პროგრამეფიშ აკაქიმინალო შილებე მუსხირენი პროგრამირაფაშ ნინა ართბორჯულო გჷმორინაფა ხოლო.

## თარი მახასიათაფალეფი
## დონე
გიშმაგორუნა მაღალი დონეშ დო დაბალი დონეშ პროგრამირაფაშ ნინეფს. დაბალი დონეშნინეფს მუთმოხვადუ პროცესორიშ, ოპერატიული შვენაშ დო კომპიუტერიშ ნორთეფიშ მართუა, თინეფს ორხველჷ ასემბლერი. მაღალი დონეშ ნინეფს შხირი რე აბსტრაქცია – აკმიქიმინუ მუნაჩემეფიშ თიჯგურა ტიპეფი, ნამუეფით ვაარსებენს, მარა კოდის ლექინ ომართალო გჷნმართინუანს.

## სინტაქსი
ნინეფიშ უმენტაშობას უღუ ტექსტური სინტაქსი. თინა პროგრამირაფაშ ნინაშ ელემენტეფიშ თინი დინოჭქარუას გჷთმოთანჯუნს. (თაშნეშე ქძ. C-იშ მოგვენი სინტაქსი)

## ბიბლიოთეკა
ნინეფს თარო უღჷნა მუნეფიშ ბიბლიოთეკა. ბიბლიოთეკას შილებე რდას სტრუქტურეფი, მუნაჩემეფიშ შხვადოშხვა ტიპეფი, ფუნქციეფი...

## დიზაინი
პროგრამირაფაშ ნინა წჷმარინუანს პროგრამას, ნამუთ აკმოქიმინუნს შხვა პროგრამეფს. შილებე ართ პროგრამირაფაშ ნინას უხვადუდას ართი პროგრამა, ვარდა მუსხირენი პროგრამირაფაშ ნინა გოართოიანაფილი ორდასინ. (თაშნეშე ქძ. IDE)

*
ინტერვენცია გამბიას

**ინტერვენცია გამბიას** კოდური ჯოხოდვალა „**დემოკრატიაშ აკოდგინუაშ ოპერაცია“** — ოურდუმე კონფლიქტი ბჟადალ აფრიკაშ მუსხირენ ქიანაშ დო გამბიაშ შქას, ნამუთ გჷმიჭანუ გამბიაშ პრეზიდენტ იაჰია ჯამეშ უარქ 2016 წანაშ 1 ქირსეთუთაშ გიშაგორუეფიშ ჩინებაშ გეშა, ნამუსჷთ გომორძგუალა მიპალუ ოპოზიციაშ წჷმმარინაფალ ადამა ბაროუქ.

## მაკათური ნძალეფი
ECOWAS-იშ კუნთხუშე ინტერვენციას ოკათუდჷ სენეგალიშ, განაშ დო ნიგერიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი. ნიგერიაქ თაშნეშე გჷმირინუ ფურინჯეფი დო ნიშეფი. კანკალე მუნაჩემეფით ინტერვენციას ოკათუდჷ მალიშ დო ტოგოშ ნძალეფი ხოლო. გამბიაშ არმია ვაპირენდჷ კათაფას პოლიტიკურ დებას. თეშ გეშა გაცხადჷ გამბიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ შტაბიშ უნჩაშ გენერალქ უსმან ბაჯიქ. მარა კანკალე გოურდუმაფილი დჷნობუნა იშენით სქიდუდჷ იაჰია ჯამეშ ართგური. სენეგალარ არყებულ სეპარატისტულ კაზამანსიშ დემოკრატიული ნძალეფიშ ყარაფიქ ქაკათჷ პრო-პრეზიდენტურ ნძალეფს დო მანწყუეს აკოანჯარაფილი დებეფი სენეგალიშ ხურგის. 

## მოლინაშ გოვითარაფა
ბჟადალ აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომიკურ წორომაჸალობაქ გჷნოჭყვიდჷ, 2017 წანაშ 19 ღურთუთას ქაკათაფუდუკონ გამბიაშ კონსტიტუციურ კრიზისის. ოურდუმე ოპერაციაშ დოჭყაფა გოპიჯალუ პრეზიდენტ იაჰია ჯამეშ უარქ პოსტიშე გინორინაშე საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს მარცხებაშ უმკუჯინალო. 

2017 წანაშ 19 ღურთუთას სენეგალიშ არმიაქ გემშართჷ გამბიაშ ტერიტორიაშა, კანონიერო გიშაგორილი პრეზიდენტიშ ადამა ბაროუშ ხეშუულებაშა მოულა ქიანაშ კონსტიტუციაშ თხილუათ უნარღელჸოფაშ გეშა. თიმ დღას ბოტსვანაშ პრეზიდენტი იან კჰამაქ გაცხადჷ, ნამჷ-და თიშ ქიანა უკვე ვაკოროცხუნდჷ იაჰია ჯამეს გამბიაშ მადუდეთ. 

19 ღურთუთას, გოეროშ უშქურანჯობაშ სხუნუქ მიღჷ რეზოლუცია, ნამუთ მოუჭანუანდჷ კუნთხუეფს პატი ცან გამბიალი კათაშ ნებას დო გიშაგორუეფიშ შედეგის, ნამუშ მეჯინათ გიშაგორილი პრეზიდენტი რე ადამა ბაროუ. მარა რუსეთიშ დო ეგვიპტეშ კონწარი მოთხირით რეზოლუცია ვარდჷ უციო. ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ პრეს-სპიკერიშ გჷნაცხადით ინტერვენციაქ ოკო „დარეგულირას დაძაბულ სიტუაციაქ გამბიას“.

გამბია ოზუღე ბლოკადას ქინახუნუ ნიგერიაშ ფლოტიქ. მაართა ოსქირონე დებაქ სენეგალიშ არმიაშ დო კაზამანსიშ დემოკრატიული ნძალეფიშ ყარაფიშ შქას მოხვადჷ გამბიაშ ობჟათეშე სენეგალიშ ხურგის მადვალუ პრეზიდენტ იაჰია ჯამეშ მასქერულ ოფუტე კანილაის. ნიგერიაშ ოურდუმე-ოჰეერე ნძალეფქ დობომბეს პრეზიდენტიშ მოხუჯე დჷნობუნეფიშ პოზიციეფი.

თეშ უკული სენეგალქ ობორჯეთ გაჩერჷ ოურდუმე მენტება დო პრეზიდენტ ჯამეს საშუალება მეჩჷ პოსტიშე გეგნორინაფედუკონ 20 ღურთუთაშ ონდღეშა. მარა კინ თე ბორჯის ნიგერიაშ ოჰავე ნძალეფიშ ფურინჯეფი კინ გილაფჷრინუნდეს გამბიაშ ხურგიშ ელმოლს. 

21 ღურთუთაშ სერით გამბიაშ პრეზიდენტი იაჰია ჯამექ სახენწჷფო ტელევიზიაშ ეთერით გაცხადჷ, ნამჷ-და გეგნოდირთჷ პრეზიდენტიშ პოსტიშე, უკული ქჷდიტუ ქიანა დო გეგნორთჷ გვინეაშ ნანანოღა კონაკრიშა, უკული გვინეაშე ეკვატორულ გვინეაშა.

## თაშნეშე ქოძირით
* კონსტიტუციური კრიზისი გამბიას (2016-2017)
* გოეროშ უშქურანჯობაშ სხუნუშ რეზოლუცია 2337

## სქოლიო

კატეგორია:გამბიაშ ისტორია
კატეგორია:2017 წანა გამბიას
კატეგორია:XXI ოშწანურაშ ლჷმეფი
ბჟადალი აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომიკური წორომაჸალობა

**ბჟადალი აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომიკური წორომაჸალობა** (**ECOWAS**; ; ; ) — ბჟადალ აფრიკაშ ქიანეფიშ რეგიონალური ეკონომიკური გოართიანაფა. დირსხუ 1975 წანაშ 28 მესის ლაგოსიშ აპიჯალაშ ოსხირით. ორგანიზაციაშ ღანკი რე ხე უნწყუას რეგიონიშ ეკონომიკურ ინტეგრაციას. წორომაჸალობას ჸუნს მუსი აკოანჯარაფილი ნძალეფი, ნამუსჷთ ჯოხო ECOMOG. 

წორომაჸალობაშ ოფიციალური ნინეფი რე ფრანგული, ინგლისური დო პორტუგალიური. ორგანიზაციაშ შტაბ-ორენი იდვალუაფუ აბუჯას, ნიგერია. 

დორსხუაფაშ დღაშე მუსხირენ ქიანაქ აკათჷ ვარდა გიშართჷ ორგანიზაციაშ აკოდგინალუაშე. 1976 წანას ECOWAS-ს აკათჷ კაბო-ვერდექ, 2000 წანაშ ქირსეთუთას ორგანიზაციაშე გიშართჷ მავრიტანიაქ, მუშ გეშა თიქ დიო ხოლო 1999 წანაშ ქირსეთუთას გაცხადჷ.

## მაკათურეფი
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* 
*
*
### ჸოფილი მაკათურეფი
*, ორგანიზაცია დიტუ 2000 წანაშ ქირსეთუთას.

## სტრუქტურა
### კომისიაშ პრეზიდენტეფი

### მადუდე

## რესურსეფი ინტერნეტის
*West-African Monetary Institute
*UEMOA Official Web Site (In French)
*WAEMU Treaty
*ECOWAS Official Web Site 
*ECOWAS Commission Official Web Site : includes calendar of meetings.
*ECOWAS Parliament 
*ECOWAS Revised Treaty
*ECOBANK—African banking group.
*More About Ecobank
*PowerPoint presentation of ECOWAS, 2004
*''Mbendi'' profile
*More About the newly-expanded ECOWAS Commission
*More About an ECOWAS Commissioner

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ ეკონომიკა
კატეგორია:აფრიკაშ საირქიანო ორგანიზაციეფი
პრეზერვატივი

მინი|მარჯვნივ|პრეზერვატივი კიჩილ დგომარობას

**პრეზერვატივი** — თხილუაშ კონტრაცეპციული საშუალება, ნამუთ უმოსო შხირას გჷმირინუაფუ სქესობური აქტიშ ბორჯის - მუჭოთ ვაოკორინაფალი მოკათალაშე, თაშნეშე სქესობური შარეფით გინმადვალუ ვირუსეფშე დუდიშ ოთხილარო. თარო იზადუ ლატექსშე. პრეზერვატივეფი მუსხირენი ოშწანურაშ გოძვენას გჷმირინუაფუ. XIX ოშწანურაშე, თენა რე კონტრაცეპციაშ არძაშე პოპულარული საშუალება. დებას იჭანუანს თიშ სხუნუა, თუ მუჭოთგა რე მეღებული თინეფი სკოლეფს, სქესობური რდუალაშ ფარგალეფს დემონსტრირაფა. პრეზერვატივიშ გჷმორინაფას შხირას აკრიტიკენს შხვადოშხვა რელიგიაშ წჷმმარინაფალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ლატექსიშ პრეზერვატივეფი დო სქესობური შარეფით გინმადვალუ ვირუსეფი

კატეგორია:სქესობური ჭყანთხილუა
კატეგორია:სამედიცინო ტექნოლოგია
F-22 Raptor

**F-22 Raptor** რე Lockheed Martin-შ ღოლამირი ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ ართ დიხამი, ჟირი ქვარქვანტამი სტელსიშ სისტემაშ მახუთა გამნარყიშ მაჭყვიდალი ფურინჯი, ნამუთ აკიქიმინჷ 1980-იან წანეფს გჷშაშქუმალირი F-15 Eagle-შ ოთირალო. ააშ-შ მოქანჩუას მიშართჷ 2000-იან წანეფს, ხვალე 187 F-22 რე მიშაკვათილი. თიში ექსპორტის ნავარიებუ რე, უმკუჯინუო თიში, ნამდა იაპონიაქ, ისრაელქ დო ავსტრალიაქ ინტერესი გჷმირჩქინეს.

## კრიტიკა

კანკალე თის წონენს, თიშენ, ნამდა ფირქენს, ნამდა თინა ვარე ასიმეტრიული კონფლიქტეფიშო, ნამუსჷთ ამერიკალეფი ოკათჷნა (ავღანეთიშ ლჷმა, ერაყიშ ლჷმა) დო ნამუეფსჷთ, თინეფიშ არზით, ოხვილჷნა გჷმანთხაფალი ფურინჯეფი დო ვართი რგილი ლჷმაშ ტიპიური ოჰეერე რჯგვენობა ფურინჯეფს.

## ლჷმეფს კათინი

2011 წანაშ მუნაჩამეფით ოურდუმე ოპერაციეფს ვაკათაფჷ.

## ავარიეფი

2004 წანაშ 20 ქირსეთუთას, ნელიშ ბაზაშე ეფურინუაშ უკული ართი F-22-ქ ხათეშე გაგთოლჷ. 
მაფურინალქ ბორჯიშე უჭიშუ კატაპულტირაფა დო გინოსქიდჷ.

2009 წანაშ 25 მელახის, ართი F-22-ქ გითოლჷ ედვარდსიშ ბაზაშე სოდგარენ 10 კილომეტრიშ სიხოლას.
მაფურინალი ვამოინალენდჷ ააშ-შ ოურდუმე-ოჰავე ნძალეფს. თინა მუშენდჷ კომპანია Lockheed-ში. დაიღუპა.

## სქოლიო


## რესურსეფი ინტერნეტის

*  F-22 ავიაენწყუალაშ ოფიციალური საიტი
*  საიტი F-22 გეშა
*  F-22 GlobalSecurity.org–ს
*  F-22 იოსებ ფ.ბაუჰერიშ ვებ-ხასჷლას 
*  F-22 სურათი
*  F-22 ტექნიკური დეტალეფი

ოურდუმე ფურინჯეფი