open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ედვინ ჰერბერტ ლენდი

**ედვინ ჰერბერტ ლენდი** (ინგლ. Edwin Herbert Land; დ. 7 მესი, 1909, ბრიჯპორტი, კონექტიკუტი, ააშ — ღ. 1 მელახი, 1991, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი მენცარი დო გჷმმაგონებელი, Polaroid Corporation-იშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. ლენდიშ ინოვაციეფქ მიშეღჷ დიდი თია ფოტოგრაფიაშ გოვითარაფაშა. გურაფულენდჷ ნორვიჩიშ აკადემიას, უკულ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. ლენდი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1963 წანას გინოჩეს დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი დო 1988 წანას ტექნოლოგიაშ ერუანული მენდალი. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ დო ფოტოგრაფიაშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ედვინ ჰ. ლენდი რდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ, იელიშ უნივერსიტეტიშ, კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ, მასაჩუსეტსიშ უნივერსიტეტიშ დო შხვა ომენცარე ინსტიტუტეფიშ საპატიო დოქტორი.

## ბიოგრაფია

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1935: ჰუდიშ მენდალი
* 1938: ელიოტ კრესონიშ მენდალი
* 1945: რუმფორდიშ მენდალი
* 1948: ჰოლიშ მენდალი
* 1949: დადელიშ მენდალი
* 1956: ჰოვარდ ნ. პოტსიშ მენდალი
* 1957: პროგრესიშ მენდალი (ფოტოგრაფიაშ ომაფე ჯარალუა)
* 1960: პროგრესიშ მენდალი (ამერიკაშ ფოტოგრაფიაშ ჯარალუა)
* 1963: დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი
* 1963: უილიამ პროკტერიშ პრემია
* 1965: IRI-იშ მენდალი
* 1966: ალბერტ მაიკელსონიშ პრემია
* 1967: ფრედერიკ აივსიშ მენდალი
* 1967: გერმანიაშ ფოტოგრაფიაშ ჯარალუაშ ჯილდო
* 1971: რიხტმაიერიშ მემორიალური პრემია
* 1972: ინჟინერიაშ ერუანული აკადემიაშ მენდალი
* 1974: პერკინიშ მენდალი
* 1977: გჷმმაგონებელეფიშ ერუანული დიდობაშ დარბაზი
* 1979: ჰაროლდ პენდერიშ პრემია
* 1979: ჰარვიშ პრემია
* 1979: SPIE-შ ორქოშ მენდალი
* 1988: ტექნოლოგიაშ ერუანული მენდალი

## ლიტერატურა
* Wensberg, P. C. (1987) Land's Polaroid: a company and the man who invented it Houghton Mifflin, New York, ISBN 0-395-42114-4

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Land with Self Photo 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1909
კატეგორია:ნაღურა 1991
ელიოტ კრესონიშ მენდალი

**ელიოტ კრესონიშ მენდალი** (ინგლ. Elliott Cresson Medal; თაშნეშე შინელი რე მუჭოთ Elliott Cresson Gold Medal, **ელიოტ კრესონიშ ორქოშ მენდალი**) რდჷ ფრანკლინიშ ინსტიტუტიშ უმაღალაში ჯილდო 1875-1997 წანეფს. ჯილდო გინმაჩამუდჷ ხელუანობეფიშ, მენცარობეფიშ დარგეფს მოხანდე ადამიერეფს, თაშნეშე კორპორაციეფს, ახალი გჷმოგონებაშ, შხვადოშხვა მეთოდიშ, ვარდა პროცესიშ ინოვაციური გაუჯგუშებაშ დო გოვითარაფაშ გეშა. ჯილდოქ დირსხუ 1848 წანას ამერიკალი ფილანთროპიშ ელიოტ კრესონიშ ფინანსური ხეშენწყუალათ. მაართა ლაურეატი რდჷ ამერიკალი სტომატოლოგი უილიამ გიბსონ არლინგტონ ბონუილი, ნამუსჷთ მენდალქ მიაჩჷ 1875 წანას, ელიოტ კრესონიშ ღურაშ 21 წანაშ უკული. ფრანკლინიშ ინსტიტუტი მენდალს გინოჩანდჷ 1998 წანაშა, უკულ რეორგანიზაციათ, შხვადოშხვა ჯილდოეფიშ გოართოიანაფათ, გიჭყჷ  ბენჯამინ ფრანკლინიშ მენდალიშ ჯილდოქ. 1875-1997 წანეფიშ პერიოდის გინოჩამილი რე ელიოტ კრესონიშ 268 მენდალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ელიოტ კრესონიშ მენდალიშ ლაურეატეფიშ ერკებული 

კატეგორია:ამერიკული ჯილდოეფი
კატეგორია:ფრანკლინიშ ინსტიტუტიშ ჯილდოეფი
ვენივარ ბუში

**ვენივარ ბუში** (ინგლ. Vannevar Bush; დ. 11 მელახი, 1890, ევერეტი, მასაჩუსეტსი, ააშ — ღ. 28 მანგი, 1974, ბელმონტი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი მენცარი, ინჟინერი დო გჷმმაგონებელი.

## ბიოგრაფია დო მენცარული რკვიებეფი
ვენივარ ბუშიქ დებადჷ 1890 წანაშ 11 მელახის, მასაჩუსეტსიშ ნოღა ევერეტის. გურაფულენდჷ ტაფტსიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ დიო ბაკალავრიშ დო უკულ მაგისტრიშ ხარისხი. ტაფტსიშ უნივერსიტეტიშ უკულ, ბუშიქ გურაფა გაგინძორჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ ინჟინერიაშ დოქტორიშ ხარისხი. 1919 წანას ვენივარ ბუშიქ მუშობა ქიდიჭყჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ ელექტროტექნიკაშ დეპარტამენტის. 1922 წანას ბუშიქ დო კოლეგეფქ დარსხუეს კომპანია, ნამუქჷთ უკულ გინირთჷ Raytheon Company-თ. 1932 წანაშე ვენივარ ბუში რდჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ ვიცე-პრეზიდენტი დო ინსტიტუტიშ ინჟინერიაშ სკოლაშ დეკანი. 1938 წანაშე ვენივარ ბუში მუშენდჷ ვაშინგტონიშ კარნეგიშ ინსტიტუტიშ დირექტორო. ბუში უმოსო შინელი რე ინჟინერული ნახანდეფით, ნამუთჷ ორხველუდჷ Memex-ის დო ანალოგურ კომპიუტერეფს. 1927 წანას ბუშიქ აკადგინჷ მექანიკური ანალოგური კომპიუტერი დიფერენციალური ანალიზატორი, ნამუსჷთ შეულებუდჷ დიფერენციალური განტოლებეფიშ გიმოჸონაფა. 1945 წანას ვენივარ ბოშიქ ჟურნალ The Atlantic-ის გჷმაბჟინუ სტატია As We May Think, სოდეთ memex-იშ კონცეფციას ეთმოჭარუნს. ბუშიშ აზრით memex რე ელექტრომექანიკური მანქანა, ნამუსჷთ შეულებჷ შხვადოშხვა ინფორმაციაშ, ნაჭარეფიშ, წინგეფიშ დო კომუნიკაციეფიშ ჩუალა, მუჭოთ ფაილინგიშ სისტემას. ბუშიშ ჸათე სტატიაქ გინირთჷ ინსპირაციათ უკულიან პერიოდეფიშ ინფორმატიკაშ დარგის მოხანდე მენცარეფშო. 1938 წანას ბუშიქ მუშობა ქჷდიჭყჷ აერონავტიკაშ კონსულტაციაშ ერუანულ კომიტეტის დო მალას გინირთჷ თიშ დირექტორო. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ბუში რდჷ მენცარული რკვიებეფიშ დო გოვითარაფაშ ოფისიშ (OSRD) დირექტორი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ჸათე ორგანიზაციაქ შელებუ შხვადოშხვა პროექტეფიშ, ანჯარიშ, დეტონატორეფიშ, რაკეტეფიშ დო რადარეფიშ გოვითარაფა. ორგანიზაციაშ ართ-ართი თარი ინიციატივა რდჷ S-1 კომიტეტი, ნამუსჷთ უკულ გიარსხუ მანჰეტენიშ პროექტიქ. ვენივარ ბუში რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1948 წანას ააშ-იშ პრეზიდენტიქ, ჰარი ტრუმენქ, ბუშის გინოჩჷ "Medal of Merit". 1963 წანას ლინდონ ჯონსონქ ბუშის გინოჩჷ მენცარობაშ ერუანული მენდალი. 1970 წანას რიჩარდ ნიქსონქ ვენივარ ბუშის გეგნოჩჷ ატომური პიონერიშ პრემია. 1948 წანას ბუშიქ მიპალუ ბრიტანეთიშ იმპერიაშ ორდენი დო 1955 წანას საფრანგეთიშ საპატიო ლეგიონიშ ორდენი. 1943 წანას ელექტროტექნიკაშ დო ელექტრონიკაშ ინჟინერეფიშ ინსტიტუტიქ ბუშის გინოჩუ ედისონიშ მენდალი. 1980 წანას მენცარობაშ ერუანულ ფონდიქ დარსხუ ვენივარ ბუშიშ ჯოხონობაშ პრემია. ვენივარ ბუშიქ ღურუ 1974 წანაშ 28 მანგის, პნევმონიათ, 84 წანერქ. ნთხორილი რე საუტ-დენისიშ სასაფლას, მასაჩუსეტსის.

## ქოძირით თაშნეშე
* ვენივარ ბუშიშ პრემია

## ლიტერატურა
* Zachary, G. Pascal (1997). Endless Frontier: Vannevar Bush, Engineer of the American Century. New York: The Free Press. ISBN 978-0-684-82821-3.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* Vannevar Bush Papers, MC-0078. Massachusetts Institute of Technology, Department of Distinctive Collections, Cambridge, Massachusetts.
* 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ინჟინერეფი
კატეგორია:ამერიკალი ინფორმატიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1890
კატეგორია:ნაღურა 1974
ენრიკო ფერმიშ პრემია

**ენრიკო ფერმიშ პრემია** (ინგლ. Enrico Fermi Award) რე ოპრეზიდენტე ჯილდო, ნამუთ გინმაჩამუ ენერგეტიკაშ დარგის მოხანდე მენცარეფს. პრემია დარსხუ ააშ-იშ ენერგიტიკაშ დეპარტამენტიქ 1956 წანას. პრემია შინელი ამერიკალი ფიზიკოსიშ ენრიკო ფერმიშ ჯოხონობაშ რე. ჯილდო იკათუანს ორქოშ მენდალს, სერთიფიკატის, ნამუსჷთ ხეს ოჭარანა ააშ-იშ პრეზიდენტი დო ააშ-შ ენერგეტიკაშ დეპარტამენტიშ მელამოსე დო ფინანსურ პრემიას 100,000 $-შ მუდანობათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*DOE website on the Fermi award

კატეგორია:ამერიკული მენცარული ჯილდოეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ენერგეტიკაშ დეპარტამენტიშ ჯილდოეფი
მოლეკულური ბიოლოგიაშ ევროპული ორგანიზაცია

**მოლეკულური ბიოლოგიაშ ევროპული ორგანიზაცია** (ინგლ. European Molecular Biology Organization, EMBO) რე პროფესიული ევროპული ორგანიზაცია, ნამუქჷთ დირსხუ 1964 წანას ბიოლოგიური რკვიებეფიშ ხეშ შეიონწყუალო. ორგანიზაცია აფინანსენს შხვადოშხვა მენცარულ კონფერენციეფს, ვორკშოპეფს დო ხეს უნწყუნს მენცარეფს ფინანსურო. EMBO-შ მაკათური რე 1800-შე უმოსი მენცარი. EMBO-შ მაკათურობა პრეტიჟული ჯილდო რე. EMBO მენცარეფს გინმოჩანს შხვადოშხვა ჯილდოეფს: EMBO-შ ორქოშ მენდალი რე ირწანიანი ჯილდო, ნამუსჷთ მოჸუნს 10,000 ევროშ მუდანობაშ ფინანსური პრემია. ჯილდოქ დირსხუ 1986 წანას. EMBO გინმოჩანს ოსურ-მენცარეფს პრემიას "FEBS/EMBO Women in Science Award". EMBO ფინანსურო ოხვარ დუმაჭყაფჷ მენცარეფს გრანტეფით დო სტიპენდიეფით ხოლო. მოლეკულური ბიოლოგიაშ ევროპული ორგანიზაციაშ მაართა დირექტორი რდჷ მაქს პერუცი დო გენერალური მელამოსე ჯონ კენდრიუ. ასეიან დირექტორი რე გერმანალი ბიოლოგი დო იმუნოლოგი კელნიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი მარია ლეპტინი, ნამუსჷთ ჸათე პოსტი უკებჷ 2010 წანაშე. მოლეკულური ბიოლოგიაშ ევროპული ორგანიზაციაწკჷმა აფილირებული ორგანიზაციეფი რე: მოლეკულური ბიოლოგიაშ ევროპული ლაბორატორია დო ევროპული ბიოქიმიური ჯარალუეფიშ ფედერაცია. EMBO-შ ცენტრალური ოფისი იდვალუაფჷ გერმანიაშ ნოღა ჰაიდელბერგის.

## EMBO-შ მენცარული ჟურნალეფი
* The EMBO Journal
* EMBO Reports
* Molecular Systems Biology
* EMBO Molecular Medicine
* Life Science Alliance

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:ევროპული ორგანიზაციეფი
კატეგორია:ევროპული მენცარული ორგანიზაციეფი
ბრიუსიშ მენდალი

**კეტრინ ვოლფ ბრიუსიშ ორქოშ მენდალი** (ინგლ. Catherine Wolfe Bruce Gold Medal) რე 1898 წანას დორსხუაფილი ჯილდო, ნამუთ გინმაჩამუ ასტრონომიაშ დარგის მოხანდე მენცარეფს. ჯილდო დარსხუ რჩქალი ოკიანეშ ასტრონომიულ ჯარალუაქ. მენდალი შინელი ამერიკალი ფილანთროპიშ კეტრინ ვოლფ ბრიუსიშ ჯოხონობაშ რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* XX ოშწანურაშ ბრიუსიშ მენდალიშ ლაურეატი ასტრონომეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასტრონომიული ჯილდოეფი
კარლ სეიგანიშ მემორიალური პრემია

**კარლ სეიგანიშ მემორიალური პრემია** (ინგლ. Carl Sagan Memorial Award) რე ამერიკაშ ასტრონავტული ჯარალუაშ დო პლანეტარული ჯარალუაშ ართოიანი ჯილდო, ნამუთ გინმაჩამუ ადამიერს, ვარდა ადამიერეფიშ ბუნას კოსმოსიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა. მედალქ დირსხუ 1997 წანას დო რე შინელი ამერიკალი მენცარიშ დო ასტრონომიშ კარლ სეიგანიშ ჯოხონობაშ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლაურეატეფიშ ერკებული
ლოურენს სმიტიშ მენდალი

**ლოურენს სმიტიშ მენდალი** (ინგლ. J. Lawrence Smith Medal) რე ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ ჯილდო, ნამუთ გინმაჩამუ მენცარეფს მეტეორული რსხულეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა. მენდალი გინმიჩამუ ირ სუმ წანას. მენდალი ამერიკალი მენცარიშ, მეტეორეფიშ კოლექციონერიშ ჯონ ლოურენს სმიტიშ ჯოხონობაშ რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლოურენს სმიტიშ მენდალი
* Willson, Lee Anne. J. Lawrence Smith and his meteorite collections.  Presented April 2006.

კატეგორია:ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ ჯილდოეფი
ჰენრი დრეიპერიშ მენდალი

**ჰენრი დრეიპერიშ მენდალი** (ინგლ. Henry Draper Medal) რე ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ ჯილდო ნამუთ გინმაჩამუ ასტროფიზიკაშ დარგის მოხანდე მენცარეფს. მენდალი ამერიკალი ექიმიშ დო ასტრონომიშ ჰენრი დრეიპერიშ ჯოხონობაშ რე. ჯილდო დარსხუ დრეიპერიშ ფონდიქ. მენდალიშ მაართა ლაურეატი რდჷ ამერიკალი ასტრონომი დო ფიზიკოსი სემიუელ ლენგლი 1886 წანას. მენდალი გინიჩამუ ოთხ წანაშა ართიშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰენრი დრეიპერიშ მენდალი

კატეგორია:ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ ჯილდოეფი
ვენივარ ბუშიშ პრემია

**ვენივარ ბუშიშ პრემია** (ინგლ. Vannevar Bush Award) რე ჯილდო, ნამუთ დარსხუ ამერიკაშ მენცარობაშ ერუანულ ბორდიქ 1980 წანას. ჯილდო გინმაჩამუ მენცარობეფიშ დო ტექნოლოგიეფიშ დარგეფს მოხანდე მენცარეფს. პრემია გიშარჩქინელი ამერიკალი მენცარიშ ვენივარ ბუშიშ ჯოხონობაშ რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვენივარ ბუშიშ პრემიაშ ოფიციალური ვებსაიტი
* ვენივარ ბუშიშ პრემიაშ ლაურეატეფიშ ერკებული

კატეგორია:ააშ-იშ ჯილდოეფი
მოლნუპირავირი

მინი|მოლნუპირავირიშ ქიმიური სტრუქტურა
**მოლნუპირავირი** (MK-4482 დო EIDD-2801 შემუშებაშ კოდეფი) — ექსპერიმენტული ანტივირუსული პრეპარატი, ნამუთ იაქტიურებუ შუმათ (პერორალურ მეღებათ), შემუშებული რე გრიპიშე ოსქილიდაფარო. თენა რე პროპრეპარატი (პროწამალი) N4-ჰიდროქსიციტიდინიშ სინთეზური ნუკლეოტიდური ნაწარმებუშ ოსხირშა, ნამუთ მუშ ანტივირუსულ ქიმინუას გჷმარჩქინანს ვირუსიშ რნბ-შა რეპლიკაციაშ კოპირაფაშის ჩილათეფიშ მიშაღალათ. გრიპიშ ვირუსწკჷმა ართო, თაშნეშე პრეპარატიშ აქტივობაქ დემონსტრირაფილქ იჸუ კორონავირუსეფიშ სააწმარენჯოთ, თინეფს შქას SARS, MERS დო SARS-CoV-2.

პრეპარატიქ შემუშებულქ იჸუ ემორიშ უნივერსიტეტის, საუნივერსიტეტე ფარმაცევტული კომპანიაშით Drug Innovation Ventures at Emory (DRIVE). მოგვიანაფათ თინა ქიჸიდჷ მაიამის მადვალჷ კომპანიაქ Ridgeback Biotherapeutics, ნამუქჷთ უკული ხეკულუა დოდჷ Merck & Co.-წკჷმა, პრეპარატიშ უკულიანი შემუშებაშო.

2021 წანაშ გჷმათუთას, გოართოიანაფილ ომაფექ მოლნუპირავირი დანტკიცჷ სამედიცინე გჷმორინაფაშო.

## სქოლიო

კატეგორია:COVID-19
კატეგორია:წამალეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:ანტივირუსული პრეპარატეფი
კატეგორია:პირიმიდინეფი
კატეგორია:ოქსიმეფი
უიპლიშ პრემია

**უიპლიშ პრემია** (ინგლ. Whipple Award) რე ჯილდო, ნამუთ დარსხუ ამერიკაშ გეოფიზიკური რსხუშ პლანეტოლოგიაშ სექციაქ 1989 წანას. ჯილდო გინმაჩამუ პლანეტოლოგიაშ დარგის მოხანდე მენცარეფს, პლანეტოლოგიაშა მიშაღალირი მენცარული კონტრიბუციაშ გეშა. ჯილდო ამერიკალი ასტრონომიშ ფრედ ლოურენს უიპლიშ ჯოხონობაშ რე, ნამუთ რდჷ პრემიაშ მაართა ლაურეატი 1990 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* უიპლიშ პრემია

კატეგორია:ამერიკული ჯილდოეფი
კატეგორია:ამერიკაშ გეოფიზიკური რსხუშ პრემიეფი
ოპიუმი

**ოპიუმი ** — „კაკაჩაშ წვენი“,  ხაშხაშიშ კობუ გუმნაღელიშ ბჟალამი წვენიშე მეღებულო ჸონიერი ნარკოტიკული ღვანდი; იკათუანს შხვადოშხვა ალკალოიდეფს (მორფინს დო შხვ.).  მედიცინას გჷმირინუანა ჭუაშ მუკოღალაშ საშუალებათ. აზიაშ რანწკ ქიანეფს გოფაჩილი რე ოპიუმიშ მოპაპაფა დო ღანძგუა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნარკომანიაშ ისტორია 
*შხვაშ თური ზიტყვეფიშ ლექსიკონი
კატეგორია:ალკალოიდეფი
კატეგორია:ოსქილადაფარი ჩანარეფი
კოდეინი

250 px|thumb|კოდეინიშ მოლეკულაშ გრაფიკული ფორმულა
250 px|thumb|კოდეინიშ მოლეკულაშ სტრუქტურა
**კოდეინი** (***მეთილმორფინი***) — ალკალოიდი, ნამუსჷთ იკათუანს ოპიუმი. ქიმიური აკოდგინალუათ არხოს რე მორფინწკჷმა, მარა ჭუამუკმაღალარი ქიმინუა უმოს მერკეთ რე გჷმოხსნტილი. ურკენს ხვალუაშ ცენტრიშ მონტებას. ხვალუაშის არზენა კოდეინს ვარ-და კოდეინიშ ფოსფატიშ ტაბლეტეფს ვარ-და ხვნილეფს შანქარწკჷმა, ნატრიუმიშ ჰიდროკარბონატწკჷმა, ტერპინჰიდრატწკჷმა, თერმოფსიწკჷმა ვარ-და ზორმეხწკჷმა ართო. დარულაფარ პრეპარატეფწკჷმა დო ბრომწკჷმა ართი კოდეინს გჷმირინუანა დუმარჩქალაფე საშუალებათ. ჩქჷჩქჷ ბაღანეფს კოდეინს ვარზენა. კოდეინიშ შხირ ხვარებაქ შილებე გჷმიჭანუას კოდეინიზმი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნარკომანია

## ლიტერატურა

კატეგორია:ორგანული ნაკათეფი
მორფინი

მინიატიურა|მორფინიშ მოლეკულაშ სტრუქტურა. ბურთულიეფით ეშანილი რე ატომეფი:
უჩა_ნოშქერბადი,
ჭითა_ჟანგბადი,
ლენი_აზოტი,
ჩე_წყარბადი.
**მორფინი**, *მორფიუმი* — ოპიუმიშ ალკალოიდი, ჭუამუკმაღალარი საშუალებეფიშ ბუნაშ ოსქილადე პრეპარატი. სამედიცინე პრაქტიკას გჷმირინუაფუ (ხვალე ექიმიშ გიშნაჭარათ) მორფინიშ ჰიდროქლორიდი ტრავმაშ დო თიჯგურა ლახარეფიშის, ნამუსჷთ წორო გეჸუნს მანგარი ჭუეფი, ხვარენა თაშნეშე ოპერაციაშ მახაზირებელო დო ოპერაციაშ უკულიან პერიოდეფს; კანკალეშა გჷმირინუანა გურიშ უბაღერობაწკჷმა მერსხილ ჸონიერ ქეთელუაშის. მორფინიშ განწეხანიშ ხვარებაქ შილებე გიმიჭანუას მორფინიშა გლახა ნჭაფა ანუ მორფინიზმი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნარკომანია

## ლიტერატურა

კატეგორია:ორგანული ნაკათეფი
ნარკომანია

**ნარკომანია** (  /narkē/ — „ლური“, „გოლიგვინაფა“ დო  /mania/ — „სიხანგე“, „ნჭაფა“, „მერჩქვანა“) — ქრონიკული ლახარაშ ბოლო სტადია, ნამუთ კონკრეტული ნიფთიარაფეფიშ (ნარკოტიკეფიშ) მოხვარებათ რე გჷმოჭანაფილი. ნარკომანია იხასიათებჷ ფაზური მალობათ დო მუშ სტრუქტურას მუსხირენ ეტაპობურო ფორმირებაფონი სინდრომიშ ჸოფათ:

# თირელი რეაქციაშ სინდრომი;
# ფსიქიკური მერჩქვანაფაშ სინდრომი;
# ფიზიკური მერჩქვანაფაშ სინდრომი; (თე სუმი სინდრომი აკმიკათჷ ართ კაბეტ ნარკომანიაშ სინდრომს)
# ქრონიკული ნარკოტიზაციაშ შედეგეფიშ სინდრომი.

## ნარკომანია საქორთუოს
მოსოფელს დოხოლაფირო 11,3 მილიონი ადამიერი წანმოწანას 340 ტონა ჰეროინს ხვარენს, ნამუშ 90% ავღანური გოჭყაფაშ რე. ნარკომანია ასეშო საქორთუოს კონწარ პრობლემას წჷმარინუანს. საქორთუოს წანმოწანას ყარენს 9-10 ტონა ჰეროინი, მუჭოთ შხვა გოვითარაფილ დო გჷმავითარაფალ ქიანეფს, თეშ საქორთუოსჷთ ანდა ადამიერი ღურუ ქიმიურო აქტიურ ნიფთიარობეფშე, ნამუთ სპეციფიურ გაულას იღვენუანს ადამიერიშ ცენტრალურ ნერვულ სისტემაშა დო მუთ არძაშე სანარღო რე, ღურელეფს შქას მარდუეფჷთ რე. კერზოთ ჰეროინი საქორთუოშო მართალო დო ვარ რეალურ კატასტროფათ გინირთჷ. სამედიცინე დჷნაწესებუეფს ენარკებჷ ნარკომანეფიშ 78% ზუსტას ჰეროინიშ მახვარებუ რე. თე ირფელწკჷმა ართო იძინანს თიჯგურა ლახარეფიშ ოშქურანჯაფა, მუჭოთ რე შიდსი დო შხვა...

26 მანგი, საქარორთუოს ნარკომანიაწკჷმა ბურჯაფიშ ოერეფოშქაშე დღათ რე გჷმოცხადაფილი.

*
მაკედონიური ლჷმეფი

**მაკედონური ლჷმეფი** — ლჷმეფიშ სერია მაკედონიაშ დო რომიშ რესპუბლიკაშ შქას საბერძნეთშა დო ელინისტურ სახენწჷფოეფშა პატჷნალაშო. ლჷმეფი მიშჷ ჯვ. წ. III-II ოშწანურეფს. პუნიკური ლჷმეფიშ დო მაკედონური ლჷმეფიშ შედეგო რომქ მოდუ ჰეგემონია ედომუშამ სქირომაშქა ზუღაშ წყარპიჯის.

## მაართა მაკედონიური ლჷმა

მაართა მაკედონიური ლჷმა მიშჷ ჯვ. წ. 215-205 წანეფს. მაკედონიაშ მაფა ფილიპე V-ქ რომიშ სააწმარენჯო რსხუ გაჭყჷ ჰანიბალწკჷმა, ოცადუდჷ ილირიაშ ეჭოფუას დო მორჩილი აზიას დორხველი ოპალუეფიშ გოძინას. მაართა მაკედონიურ ლჷმას ბალკანეთიშ ჩქონს შანულამი ტერიტორიული თირუეფი ვამოჸუნაფჷ. ფილიპე V-ქ ჯვ. წ. 205 წანასს ქუდოდჷ ზე რომწკჷმა დო ბურჯაფი გაგჷმძორუ როდოსიშ, პერგამონიშ დო კარიაშ სააწმარენჯოთ.

## მაჟირა მაკედონიური ლჷმა

მაჟირა მაკედონიურ ლჷმაქ დიჭყჷ ჯვ. წ. 200 წანას დო  გეთუ ჯვ. წ. 197 წანას. ეკონომიკურო დო დინოხოლეპოლიტიკურო დაღამაკაფილ მაკედონიაქ ვაწარინინ რომშა დო ჯვ. წ. 197 წანას კინოსკეფალეწკჷმა კომწარო დემარცხჷ. მაკედონიაქ არძა ოპალუე მიოდინჷ.

## მაანთხა მაკედონიური ლჷმა

მაანთხა მაკედონიურ ლჷმაქ დიჭყჷ ჯვ. წ. 150 წანას დო მიშჷ ჯვ. წ. 148 წანაშახ. მაკედონიურ ლეფქ გეთუ საბერძნეთიშ ზოხორინალაშ რსული დინაფათ.

## ლიტერატურა

*

## მასუმა მაკედონიური ლჷმა

მასუმა მაკედონიური ლჷმა მიშჷ ჯვ. წ. 171-168 წანეფს, ნამუთ დუდმაართაშე მაკედონალეფიშ წჷმოძინეფით მიშჷ, მარა ბოლოს, 168 წანას პიდნაწკჷმა რომაალეფქ მაკედონალეფი მოჯალაგეს.
ოპიატეფი

მინიატიურა|მორფინი
**ოპიატეფი** — ნარკოტიკული ალკალოიდიშ ოპიუმი. თაშნეშე რე ოპიოიდეფი — პრეპარატეფიშ ბუნა, ნამუსჷთ ოპიაშ მოგვენი ეფექტი უღჷ ადამიერიშ ორგანიზმიშა. ოპიოიდეფჷთ ოპიატური რეცეპტორეფიშ აგონისტეფი რენა. მუჭოთ წესი, შხირას ოპიატეფშა უჯოხონა კაკაჩაშ ალკალოიდეფი, დო ოპიოიდეფს — თინეფიშ სინთეტიკურ ვარ-და გვერდოსინთეტიკურ ანალოგეფშა. 

ოპიადეფს ორხველჷნა მუჭოთ ოპიუმიშ ორთაშობური ალკალოიდეფი (სამან. მორფინი, კოდეინი, ტებაინი, ნარკოტინი), თაშნეშე თინეფიშ გვერდოსინთეთიკურ ანალოგეფი, მუჭომით რე ჰეროინი, დეზომორფინი დო შხვა.

## ლიტერატურა
* Машковский М. Д. Лекарственные средства. — 15-е изд. — М.: Новая Волна, 2005. — 1200 с. — ISBN 5-7864-0203-7.

კატეგორია:ოპიატეფი
ოპიოიდეფი

მინი|ოპოიდიშ მოსალიშ ეჭოფუა.
**ოპიოიდეფი** — ნიფთიარობეფი, ნამუეფსჷთ შეულებჷნა ოპიოიდურ რეცეპტორეფწკჷმა მერსხუაფა. თე რეცეპტორეფი უშქაშეთ ცენტრალურ ნერვულ სისტემას დო ჯუჭიშ დო ჭჷშ ტრაქტის რე. ოპიოიდეფს, ნამუეფჷთ სტუქტურულო ძალამ მოგენს მორფინს, ოპიატეფშათ უჯოხონა. 

ოპიოიდეფიშ ქიმინუას ორგანიზმის მეთმურსხუანა ჭუამუკმაღალარი დო სედატიურ ეფექტეფს, ოშურღალე რზეფიშ ბოკიაშ დო პერისტალტიკაშ დოდაღარაფა. ოპიოიდეფს შხირანს გჷმირინუანა მედიცინას ჭყანიერ ჭუამუკმაღალარო. თინა, ნამჷ-და ოპიოიდეფი იჭანუანს ეიფორიას, გჷთმოპიჯანს რეკრეაციულ გჷმორინაფას, ნამუსჷთ შეულებჷ ადამიერი მერჩქვანაშა ვარ-და აბსტინენტურ სინდრომშახ ქემეჸუნასჷნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Opioid Withdrawal Symptoms —Information about Opioid and opiate withdrawal issues

კატეგორია:ოპიოიდეფი
კატეგორია:მორფინი
უილიამ ჰერშელი

**უილიამ ჰერშელი** (ინგლ. William Herschel; დ. 15 გერგობათუთა, 1738, ჰანოვერი, საღორონთო რომიშ იმპერია — ღ. 25 მარაშინათუთა, 1822, სლაუ, ინგლისი) — ინგლისარი ასტრონომი დო კომპოზიტორი. დებადჷ ჰანოვერს, 1757 წანას ოცხოვრებშა ბრიტანეთშა გეგნორთჷ. 1774 წანას ჰერშელქ ეიოგჷ ტელესკოპი დო გიმირკვიუ მურიცხეფი, პლანეტეფი, ნირსეულეფი. მიოგორუ ინფრაჭითა გოსინთაფას, ძირუ პლანეტა ურანი, ურანიშ ალმაშარეეფი ტიტანია, ობერონი, მარსქულიშ ალმაშარეეფი ენცელადი დო მიმასი. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური დო ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ მაართა პრეზიდენტი.

## ლიტერატურა
* "William Herschel" by Michael Hoskin. New Dictionary of Scientific Biography Scribners, 2008. v. 3, pp. 289–291.

კატეგორია:ინგლისარი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1738
კატეგორია:ნაღურა 1822
კარლ გუსტავ იაკობ იაკობი

**კარლ გუსტავ იაკობ იაკობი** (გერმ. Carl Gustav Jacob Jacobi; დ. 10 ქირსეთუთა, 1804, პოტსდამი, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 18 ფურთუთა, 1851, ბერლინი, პრუსიაშ ომაფე) — გერმანალი მათემატიკოსი.

## ბიოგრაფია დო მენცარული რკვიებეფი
კარლ გუსტავ იაკობ იაკობიქ დებადჷ 1804 წანაშ 10 ქირსეთუთას, ნოღა პოტსდამს, ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ მათემატიკას ბერლინიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1825 წანას, ენო დირკსენიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ რდჷ მათემატიკაშ პროფესორი. კარლ გუსტავ იაკობ იაკობი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ დო შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური. იაკობ იაკობიქ მიშეღჷ დიდი თია ელიპტიკური ფუნქციეფიშ დინამიკაშ, დიფერენციალური განტოლებეფიშ, დეტერმინანტეფიშ დო რიცხუეფიშ თეორიაშ გოვითარაფაშა. რდჷ შხვადოშხვა მენცარული პუბლიკაციეფიშ ავტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* [კარლ გუსტავ იაკობ იაკობი The American Cyclopædia-ს](https://en.m.wikisource.org/wiki/The_American_Cyclop%C3%A6dia_(1879)/Jacobi,_Karl_Gustav_Jakob)
*  კარლ გუსტავ იაკობ იაკობი New International Encyclopedia-ს

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1804
კატეგორია:ნაღურა 1851
რემდესივირი

მინი|რემდესივირიშ ქიმიური სტრუქტურა
**რემდესივირი** (, შემუშებაშ კოდი: GS-5734) — ახალი ანტივირუსული პრეპარატი ნუკლეოტიდ ანალოგეფიშ კლასის. აკეთჷ ამერიკულ ბიოტექნოლოგიურ კომპანიაქ Gilead Sciences ებოლაშ ვირუსული ლახარაშ დო მარბურგიშ ვირუსული ინფექციაშ ოსქილადაფარო;
მარა, უკული ჭიე-ჭიეთ გჷმორჩქინდჷ ანტივირუსული აქტიურობაქ შხვა რნბ ვირუსეფიშ სააწმარენჯოთ, მუჭოთ რე რესპირატორულ-სინციტიური ვირუსეფი, იუნინიშ ვირუსი, ლასაშ ჩხე დო ჩხურუშ ვირუსი, ნიპაჰიშ ვირუსი, ჰენდრაშ ვირუსი დო კორონავირუსეფი (თინეფს შქას MERS დო SARS ვირუსეფი). ასე მეურს თიში რკუალა SARS-CoV-2-იშ, ნიპაჰიშ დო ჰენდრაშ ვირუსული ინფექციეფიშ სააწმარენჯოთ. შხვა ტიპიშ კორონავირუფწკჷმა ბურჯაფიშ წჷმოძინაშე გიშნაველი, 2020 წანას Gilead-ქ რემდესივირი ექიმეფს გინოჩჷ SARS-CoV-2-ით ინფიცირაფილი ამერიკალი პაციენტიშ ოსქილადაფარო ვაშინგტონიშ შტატიშ ნოღა სნოჰომიშის; კომპანია პრეპარატის თაშნეშე მეთმიოჭირინუანს ჩინეთის მუსხირენი ტესტირაფაშ ოკეთებელო თი პაციენტეფშა, ნამუეფსჷთ უღჷნაონკა სიმპტომეფი ვარ-და გვალე უსიმპტომოეფი რენან უსიმპტომოდ.

## სქოლიო

კატეგორია:ნუკლეოტიდეფი
კატეგორია:აზოტოამი ჰეტეროციკლეფი
კატეგორია:ნიტრილეფი
კატეგორია:წამალეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:COVID-19
ნორბერტ ვინერი

**ნორბერტ ვინერი** (ინგლ. Norbert Wiener; დ. 26 გერგობათუთა, 1894, კოლუმბია, მისურიშ შტატი, ააშ — ღ. 18 მელახი, 1964, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — ამერიკალი მათემატიკოსი დო ფილოსოფოსი. ვინერქ მიშეღჷ დიდი კონტრიბუცია ელექტროტექნიკაშ, ტელეკომუნიკაციაშ დო კონტროლიშ სისტემეფიშ გოვითარაფაშა. ნორბერტ ვინერი შინელი რე მუჭოთ კიბერნეტიკაშ დუმარსხუაფალი. ვინერი გურაფულენდჷ მათემატიკას ტაფტსიშ კოლეჯის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი 1909 წანას, 14 წანერქ. 1910 წანას ვინერქ გეგნორთჷ კორნელიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ ფილოსოფიას გურაფულენდჷ. 1911 წანას ვინერქ მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის 1913 წანას. 1914 წანას ვინერქ ევროპაშა მიდართჷ დო გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის დო უკულ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის. ევროპას ვინერქ გეჩინებაფუ ბერტრან რასელი დო ედმუნდ ლანდაუ. გურაფაშ თებაშ უკულ ვინერი მუშენდჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Norbert Wiener Center for Harmonic Analysis and Applications
* Norbert Wiener and Cybernetics – Living Internet
* 
* "Norbert Wiener" in ''Complete Dictionary of Scientific Biography''

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1894
კატეგორია:ნაღურა 1964
რეგენტი

**რეგენტალა** (ლათინურ ზიტყვაშე , *მამართალი*) — სახენწჷფოშ მადუდეშ საღალობაშ ობორჯეთ რსულება კოლეგიურო (*სარეგენტე სხუნუ*) ვარ-და ართპიჯურო (*რეგენტი*), მუჟანსჷთ მონარქი რე მორდუ, ლეხი ვარ-და ურინუ.


კატეგორია:ტიტულეფი
არნოლდ ზომერფელდი

**არნოლდ იოჰანეს ვილჰელმ ზომერფელდი** (გერმ. Arnold Johannes Wilhelm Sommerfeld; დ. 5 ქირსეთუთა, 1868, კენიგსბერგი, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 26 პირელი, 1951, მიუნხენი, გერმანია) — გერმანალი ფიზიკოსი, ნამუთ უმოსო მოღალენდჷ ატომურ დო კვანტურ ფიზიკას. ზომერფელდიქ მიშეღჷ მაჟირა კვანტური რიცხუ (ორბიტალური კვანტური რიცხუ) დო მასუმა კვანტური რიცხუ (მაგნიტური კვანტური რიცხუ). ზომერფელდიშ სტუდენტეფი რდეს გიშარჩქინელი მენცარეფი: უერნერ ჰეიზენბერგი, ვოლფგანგ პაული, პეტერ დებაი, ჰანს ბეთე, ლაინუს პოლინგი, ისიდორ ისააკ რაბი, მაქს ფონ ლაუე, რუდოლფ პაიერლზი დო შხვეფი. არნოლდ ზომერფელდი გურაფულენდჷ კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ფერდინანდ ფონ ლინდემანიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ზომერფელდი რე მენცარული სტატიეფიშ, პუბლიკაციეფიშ დო წინგეფიშ ავტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Annotated bibliography for Arnold Sommerfeld from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
* Arnold Sommerfeld Biography – American Philosophical Society (includes information on his students.)
* Arnold Sommerfeld Biography – Zurich ETH-Bibliothek
* Arnold Sommerfeld's Students – The Mathematics Genealogy Project

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1868
კატეგორია:ნაღურა 1951
სინთე

right|მინი|250პქ

**სინთე** — ელექტრომაგნიტური გუმოჩხორიაფა თოლიშო ოძირაფე რეღმაშ სიშხირათ, ვარ-და ტექნიკური ვარ-და მენცარული შანულობათ, ირნერი სიშხირაშ ელექტრონაგნიტური გუმოჩხორიაფა. ოძირაფე სინთეშ რეღმაშ სიშხირა ითირუ 380–400 ნანომეტრიშე 760–780 ნმ–შახ, სიშხირათ 405 ტჰც-შე 790 ტჰც–შახ. ფიზიკას ტერმინი სინთე იკათუანს გუმოჩხორიაფაშ მოხურგე რეგიონეფს: ინფრაჭითას (დაბალ სიშხირას) დო ულტრაიაიაშფერს (მაღალ სიშხირას), ნამუთ ადამიერიშ თოლიშით ვეგინაფუაფჷ. ელემენტარული წილაკი, ნამუთ გჷთმოთანჯჷნს სინთეს რე ფოტონი. სინთეშ სუმი თარი მახასიათაფალი რე (ანუ არძა ელექტრომაგნიტური გუმოჩხორიაფაშ):
* ინტენსივალა (ამპლიტუდა), ნამუსჷთ ადამიერი სინთეშ სიბარჩხალეთ გინაფულენსჷნ;
* სიშხირა (რეღმაშ სიგჷნძა), ნამუსჷთ ადამიერი სინთეშ ფერით გინაფულენს, დო
* პოლარიზაცია (კვანწაფიშ კუნთხუ), ნამუთ ადამიერიშით ხვალე დაღარას იგჷნაფუაფუ რჩქვანელობურ ვითარაფას.

სინთეშ ბიწორი, ვაკუუმს 300 000 000 მეტრი წამს (300 000 კილომეტრი წამშს), ორთაშ ართ–ართი თარი ირონობა რე. სინთეს ახასიათენს ჟირხოლო – რეღმაშ დო წილაკიშ მუშობურობეფი. თე მახასიათაფალი ჩინებული რე, მუჭოთ რეღმულ–წილაკური დუალიზმი. მენცარობას სინთეშ გეშა ოპტიკა ჯოხო, თინა თეხანური ფიზიკაშ რკუალაშ შანულამი სფერო რე.

## ლიტერატურა
* Thomas Walther, Herbert Walther: Was ist Licht? Von der klassischen Optik zu Quantenoptik. Beck, München 1999, ISBN 3-406-44722-8.

კატეგორია:სინთე
უკუმელა

[thumb|400px|right|[სინთე გჷთმასინთანს ბართვიშ ნორთის. თექ, სოდე სინთე ვეგიოხენ — უკუმელა რე]]
**უკუმელა** თაშნეშე **სირუმა** — ოძირაფე სინთეშ ელაზჷმაფილი უღვენობა; თე გაგებაშ ანტონიმი რე ბარჩხალი. 

უკუმელა გჷმიჭანუანს ფერეფიშ სპექტრის უჩა ფერიშ გორჩქინას.

კატეგორია:თოლსინთე
კატეგორია:სიმბოლოეფი
კატეგორია:კონცეფციეფი
ემი ნეთერი

**ამალი ემი ნეთერი** (გერმ. Amalie Emmy Noether; დ. 23 მელახი, 1882, ერლანგენი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 14 პირელი, 1935, ბრინ-მარი, პენსილვანია, ააშ) — გერმანალი მათემატიკოსი, ნამუქჷთ მიშეღჷ დიდი თია აბსტრაქტული ალგებრაშ გოვითარაფაშა. ნეთერიქ, 1915 წანას, დანტკიცჷ თეორემა, ნამუთ თიშ ჯოხონობაშ რე. ნეთერიშ თეორემა რე ართ-ართი ფუნდამენტალური თეორემა მათემატიკური ფიზიკაშ დარგის. გიშარჩქინელი მენცარეფიშ: პავლე ალექსანდროვიშ, ალბერტ აინშტაინიშ, ჟან დიოდონეშ, ჰერმან ვეილიშ დო ნორბერტ ვინერიშ აზრით ემი ნეთერი რდჷ უდიდაში მენცარი ოსური მათემატიკაშ ისტორიას. ემი ნეთერიქ დებადჷ ურიეფიშ ფანიას, ნოღა ერლანგენს. გურაფულენდჷ მათემატიკას ერლანგენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1907 წანას, პაულ გორდანიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ერლანგენიშ მათემატიკაშ ინსტიტუტის 7 წანას. ერლანგენიშ ინსტიტუტიშ უკულ გეგნორთჷ გეტინგენიშ უნივერსიტეტიშა. ჸათე პერიოდის გეტინგენიშ უნივერსიტეტი რდჷ მათემატიკური რკვიებეფიშ ლიდერი ინსტიტუტი ევროპას. გერმანიაშ თარობაშა ადოლფ ჰიტლერიშ მულაშ უკულ, ურიეფი უნივერსიტეტეფიშე გოუტეს. ჸათეშ გეშათ, ნეთერიქ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ამერიკაშა გეგნორთჷ. ამერიკას ნეთერიქ მუშობა ქიდიჭყჷ პენსილვანიაშ ბრინ-მარიშ კოლეჯის. ემი ნეთერიქ ღურუ 1935 წანაშ 14 პირელს, 53 წანერქ. ისრაელს, ბარ-ილანიშ უნივერსიტეტის რე დორსხუაფილი ემი ნეთერიშ ჯოხონობაშ მათემატიკაშ ინსტიტუტი. ნეთერიშ ჯოხონობაშ  ართ-ართი კრატერი თუთას დო ართი ჭიჭე პლანეტა.

## ლიტერატურა
* Tent, M.B.W. (2008), Emmy Noether: The Mother of Modern Algebra, CRC Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1882
კატეგორია:ნაღურა 1935
იმპრესიონიზმი

**იმპრესიონიზმი** ( — ინნახანტა) — გემაჸვენჯალა ხანტუალას, ნამუქჷთ გიჭყჷ დო გევითარჷ საფრანგეთის. 1874-1886 წანეფა, პარიზის შკვითი იმპრესიონისტული გუმობჟინაფაქ იმანჯჷ, ნამუქჷთ გჷნირთჷ აკადემიზმიშე თეხანური ხელუანობაშ გჷმართალი თანჯი. იმპრესიონიზმიშ ართამი ტენდენცია რე მალი ინნახანტაშ, მოლინეფიშ თირუაშ დო ვართ მეკონეფიშ სტაბილური დლ კონცეპტუალური კუნთხუშ ეხანტუა.

## გალერეა

Frederic Bazille Paysage au bord du Lez.jpg|ფრედერიკ ბაზილი  
Sisley-Bridge at Villeneuve-la-Garenne.jpg|ალფრედ სისლეი 
Berthe Morisot, Le berceau (The Cradle), 1872.jpg|ბერტა მორიზო 
Guillaumin SoleilCouchantAIvry.jpg|არმან გიიომენი 
Edouard Manet Boating.jpg|ედუარ მანე 
Edouard Manet - The Plum - National Gallery of Art.jpg|ედუარ მანე 
Edouard Manet 004.jpg|ედუარ მანე 
Edgar Degas - In a Café - Google Art Project 2.jpg|ედგარ დეგა 
Edgar Germain Hilaire Degas 069.jpg|ედგარ დეგა 
Edgar Germain Hilaire Degas 032.jpg|ედგარ დეგა 
Edgar Germain Hilaire Degas 072.jpg|ედგარ დეგა 
Gustave Caillebotte - Paris Street; Rainy Day - Google Art Project.jpg|გუსტავ კაიებოტი 
Renoir - The Two Sisters, On the Terrace.jpg|პიერ ოგიუსტ რენუარი
Girl with a Hoop.JPG|პიერ ოგიუსტ რენუარი 
Claude Monet The Cliffs at Etretat.jpg|კლოდ მონე 
The Child's Bath by Mary Cassatt 1893.jpg|მარი კასატი 


## რესურსეფი ინტერნეტის
* იმპრესიონიზმიშ გოვითარაფა ნორმანდიას 
* იმპრესიონისტული გემაჸვენჯობეფი დო თიში წჷმმარინაფალეფი  
* იმპრესიონიზმი WIkimedia Commons-ზე

კატეგორია:ხანტურული გემაჸვენჯობეფი
მოდერნიზმი

[მინი|350პქ|„ჩხოლარეფიშ ჭარა“, [ფრანც მარკი, 1913, გჷმობჟინაფა მიუნხენს 1937 წანას.]]
**მოდერნიზმი** ( „თეხანური, ეკონიაბორჯიშიანი“) — კულტურული გემაჸვენჯობა, ნამუთ თარო იკათუანს პროგრესულ ხელუანობას, არქიტექტურას, მუსიკას, ლიტერატურას დო დიზაინს, ნამუქჷთ 1914 წანაშახ დეკადას გორჩქინდჷნ. თენა რდჷ ხელუანეფიშ დო დიზაინერეფიშ ყარაფი მა-19 ოშწანურაშ აკადემიური დო ისტორიული ტრადიციეფიშ სააწმარენჯოთ, ოცადუდჷ გეჸუნაფუდუკო სახეთირელი თეხანურ მოსოფელიშ ახალ ეკონომიკურ, სოციალურ დო პოლიტიკურ ასპექტეფს.

კანკალე კულტუროლოგი მა-20 ოშწანურას გჷთმორთუნს მოდერნისტულ დო პოსტმოდერნისტულ პერიოდეფო, თინწკჷმა, მუჟანსჷთ შხვეფი თინეფს გჷთმოსხუნჷნა, მუჭოთ ართი უმოსი განწეხანიშ პერიოდიშ ჟირ ნორთის. ათე სტატიას გოსხუნილი რე ყარაფი, ნამუქჷთ გევუთარჷ გვიანიშ მა-19 დო ორდოიან მა-20 ოშწანურეფს, დო თინა ვეკათუანს პოსტმოდერნიზმის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*მოდერნიზმი — ომენოღალე გონათუაშ ლექსიკონი

კატეგორია:ხელუანობაშ გემაჸვენჯობეფო

კატეგორია:ხანტურული გემაჸვენჯობეფი
კლასიციზმი

thumb|350px|ვარშავაშ კაბეტი თეატრი
**კლასიციზმი** () — XVII ოშწანურაშ საფრანგეთის გოჭყაფილი ხელუანობაშ დო ლიტერატურაშ გემაჸვენჯობა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კლასიციზმი
* რენესანსი დო კლასიციზმი

კატეგორია:კლასიციზმი
კატეგორია:ხანტურული გემაჸვენჯობეფი
კატეგორია:ლიტერატურული გემაჸვენჯობეფი
გრაფიკა

[thumb|220px|[ლეონარდო და ვინჩი, ავტოპორტრეტი, გრაფიკა ცარცით]] 
**გრაფიკა** — გუმოხანტუაფაშ გოჭყაფა შხვადოშხვანერი ხეჭკუდეფიშ დო ტექნიკაშ მეშქაშალათ. გრაფიკა თარო იკათუანს ნამდგა გოსარსალერ ჟიპიჯის (სამან. ქარღადის) ანგეფიშ გოჭყაფა თიშა ხეჭკუდიშ ჟიგენჭირათ ვარ-და ჟიპიჯიშ მანგას თიშ ყარაფის. თარი ხეჭკუდეფი რე გრაფიტიშ ფანქარეფი, ოჭარალი დო მელანი, მელანიშ ქუჩუჩეფი, სინთეშ კორობა ფანქარეფი, კრაიონი, ნოშქერი, პასტელი დო მარკერეფი. თეხანურ გრაფიკას თაშნეშე გჷმირინუაფუ ცირფული მედია დო ხეჭკიდეფი მოგვენი ეფექტიშ მიოღებელო. გრაფიკას თარი ტექნიკა რე: ხაზუა, ჰაჩინგი, კროსჰაჩინგი, სკრიბლინგი, სტიპლინგი დო ბლენდინგი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კომპიუტერული გრაფიკაშ დო ანიმაციაშ ისტორიული ქრონოლოგია 

კატეგორია:სახუაფონი ხელუანობა
დეკორატიული ხელუანობა

]
**დეკორატიული ხელუანობა**, *გასქვამური ხელუანობა* — ტრადიციულო გითმითანჯჷ, მუჭოთ ორნამენტული დო ფუნქციონალური ნახანდი კერამიკას, ჯას, სარკეს, მეტალს ვარ-და ტექსტილს. თე სფერო იკათუანს ავეჯის, ინტერიერიშ დიზაინს დო არქიტექტურას. დეკორაციულ ხელუანობას შხირას სახუაფონ ხელუანობაშ თიჯგურა გვარობეფშე, მუჭოთ რე ხანტურუა, ხაზუა, ფოტოგრაფია დო სკულპტურა, სააწმარენჯო კატეგორიათ მიშინუანა. კანკალე წყუს დეკორატიული დო გჷმოხანტუაფონი ხელუანობა გითმითანჯჷ ფუნქციონალაშ, დოშანაფაშ, სტატუსიშ დო არტისტული შანულობაშ მეჯინათ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ხელუანობა
ფოტოგრაფია

thumb|ფართოფორმატიანი კამერაშ ლინზეფი 
**ფოტოგრაფია** (,  (ფოს) — სინთე დო  (გრაფის) — სტილუსი, ქუჩუჩი ვარ-და  (გრაფე) — მენცარობაშ, ტექნიკაშ დო კულტურაშ დარგი, ნამუთ იკათუანს ფოტოგინოღალაშ ობიექტიშე გიშაქიორაფილჷ ვარ-და ესარკილჷ ოპტიკურ სიგნალეფიშ მეღებას ფოტოგრაფიული აპარატიშ სინთემაგინაფე ჟიპიჯის (სინთემაგინაფე ფას ვარ-და მატრიცას).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The History of Photography in Just 5 Minutes
* World History of Photography 
* Daguerreotype to Digital: A Brief History of the Photographic Process 
* Shades of Light (Australian Photography 1839 - 1988)


კატეგორია:ხელუანობა ტიპიშ მეჯინათ
ფერჭარუა

[მინი|[ლეონარდო და ვინჩიშ მონა ლიზა — მოსოფელს ართ-ართი არძაშე ჩინებული ფერჭარული ტილო]]

**ფერჭარუა** (ფერით ჭარუა) — სახუაფონი ხელუანობაშ  დარგი. ხანტურული ნაწარმებუ, ნამუთ აკმიქიმინჷ ნამდგა ბეკერე მეკონიშ ჟიპიჯის ოღაფალეფით. მუჭოთ ხელუანობაშ შხვა დარგეფი, ფერჭარუა იდეოლოგიურ დო დოგურაფონ სფეროს ოინალჷ, გჷთმაჭყანს მეკონურ-ესთეტიკურ ღირებას. თინა ადამიერიშ ხანდაშ ართ-ართი მაღალგოვითარაფილი ფორმა რე. ფერჭარუა ოძირანს თე დო თი იდეოლოგიურ კონცეფციას, ჟიგაულას იღვენუანს ადამიერიშ გინაფეფშა დო არზეფშა, ანძალენს თის გჷნიცადას ხანტუშით ძირაფილჷ სინანდულე. ანდა ფერჭარული ნაწარმეფი დოკუმენტურ-საინფორმაციე ღირებაშ რე.

ფერჭარუა ირთჷ გეჸვენჯი გიმეგვარობეფო: მონუმენტური ფერჭარუა, კიდალაშ ფერჭარუა ანუ ფრესკა, დეკორატიული ფერჭარუა, დგიმური ფერჭარუა დო მინიატურული ფერჭარუა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* A Treatise on Painting by Leonardo da Vinci (Kessinger Publishing)
* The Materials of the Artist and Their Use in Painting: With Notes on the Techniques of the Old Masters
* Kandinsky – Concerning the Spiritual in Art (Dover Publications)
* The Journal of Eugene Delacroix (Phaidon Press) 
* Masterpieces of painting.
* The Letters of Vincent van Gogh (Penguin Classics) 
* Russian painters art in very high definition .
* Most famous painters art in very high definition .

კატეგორია:ხანტურუა
რიტორიკა

**რიტორიკა** ( „რაგადიშ, ზიტყვაშ ხელუანობა“) — მოჭკირილი რაგადიშ ხელუანობა, მოჭკირილრაგადი.

რიტორიკა რდჷ ანტიკური ხანიშ საბერძნეთის ძალამ ჩინებული დისციპლინა, ნამუშ რჩქინა უშანულამაშო მირჩქინუაფუდჷ.
ლოგიკა

**ლოგიკა**  (ლოგოს) — დუდმმართაშე შანენდჷ ზიტყვას, ვარ-და ნამდგაინ ნარაგადის, უკული ფირქიშ დო არზიშ შანულობაქ მიაჩჷ, შხირას მიშინუაფჷ, მუჭოთ არგუმენტეფიშ დოგურაფა, მარა თიში ზუსტი გოთანჯუა ასეშა ფილოსოფოსეფიშ სხუნუაშ მეკონი რე. ნამდგა სვენათ, ლოგიკოსეფიშ ეშაჩინებუ თე მართალი დო ტყურა დედუქციეფიშ დოგურაფა დო „ჯგირი“ არგუმენტეფიშ „ფურშე“ გინორთიშ დოდგინა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* An Introduction to Philosophical Logic 
* forall x: an introduction to formal logic
* Logic Self-Taught: A Workbook 

კატეგორია:მათემატიკაშ ფილოსოფია

კატეგორია:ფილოსოფიაშ გიმნართეფი
კატეგორია:აბსტრაქცია
კატეგორია:დოგურაფა
კატეგორია:ინტერდისციპლინური სფეროეფი
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
დრამატურგია

**დრამატურგია** ( - *დრამატული ნაწარმეფიშ გოჭყაფა ვარ-და დოდგუმა*) — დრამაშ ენწყუალაშ თეორია, თაშნეშე თიჯგურა ნაწარმებუშ სიუჟეტიშ მოგვენი კონცეფცია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ჰოლივუდიშ დრამატურგია დო თეხანური სცენარეფიშ სტრუქტურა 
*Dramaturgy Online
მეჯინური ხელუანობა

[მინი|[ვინსენტ ვან გოგი: *[[ოხიდა ოვერის]]*, (1890)]]
**მეჯინური ხელუანობა** იკათუანს ხანტურუას, სკულპტურას, ფოტოგრაფიას დო ხელუანობაშ შხვა თიჯგურა სახეეფს, ნამუეფიშ მაართაფონი ორთა ვიზუალური ხასიათიშ ნახანდეფიშ გოჭყაფა რე. მეჯინურ ხელუანობას გიშმართჷნა ორსულებერ ხელუანობაშე, ზიტყვაშ ხელუანობაშე, კულინარულ ხელუანობაშე დო შხვეფშე; მარა გოთანჯუა კვათიერი ვა რე დო ანდა ხელუანობაშ დჷმაგურაფალი დისციპლინა იკათუანს მეჯინურ ხელუანობას შხვა ტიპიშ ხელუანობეფწკჷმა მერინაშის.

## მეჯინური ხელუანობაშ დარგეფი
[მინი|[რაფაელ სანტი|რაფაელი: ''ფერცვალობა'', (1520)]]
* ბეშტუა
* გრაფიკა
* გრაფიტი
* დეკორაციული ხელუანობა
* დიზაინი
* ვიდეო ხელუანობა
* ინტერვენციული ხელუანობა
* ინსტალაციური ხელუანობა
* კერამიკა
* კინოხელუანობა
* კოლაჟი
* კომიქსი
* კონცეპტუალური ხელუანობა
* დიხაშ ხელუანობა
* მინიმალური ხელუანობა
* ნაგორა ხელუანობა (ფრანგ. objet trouvé)
* პლასტიკური ხელუანობა
* სინთეშ ხელუანობა
* სკულპტურა
* ტექსტილიშ ხელუანობა
* უნივერსალური დიზაინი
* ფერჭარუა
* ფოტოგრაფია
* ესვარილი მედია
* ხონარიშ ხელუანობა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ArtLex - მეჯინური ხელუანობაშ ტერმინეფიშ ონლაინ ბიბლიოთეკა.
* ''ხელუანობაშ ისტორია''

*
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
ნაწახნაკა

[thumb||right|სკულპტურა. [დავითი (მიქელანჯელო)|დავითი, მიქელანჯელო]]
**ნაწახნაკა**, **სკულპტურა** (*[[ლათინური ნინა|ლათ.]]* sculptura,  *sculpo* — გიშაჭკირუა, ბთოლუნქ) — მეჯინური ხელუანობაშ პლასტიკა — ამნახანტი, ნამუშ აკოქიმინუას უღჷ ონტირონი ფორმა დო ირსულებჷ ბეკერე ვარ-და პლასტიკურ მასალეფშე.

სკულპტურეფიშ თარი ჟანრი რე — პორტრეტი, ისტორიული, ოჸოფარინე, სიმბოლური, ალეგორიული ამნახანტი, ჩხოლარეფიშ ნახანტი. სკულპტურეფიშ ხანტურული  ამნახანტი რე ონტირონი ფორმაშ გოჭყაფა, პლასტიკური მოდელირაფა (წახნაკუა), სილუეტიშ გოჭყაფა, ფაქტურა, კანკალე შვანს ფერით.

გიშმაგორჷნა მორგვალე სკულპტურას (სტატუა, ბუნეფი, სტატუეტი, ბიუსტი, შილებე შხვადოშხვა განშე გოჯინა) დო რელიეფურს (მუჟანსჷთ ამნახანტი გედგჷ ბირტყას). მონუმენტური სკულპტურა, ძეგლეფი, მონუმენტეფი ურთიართობას რე არქიტექტურულ კუნთხუწკჷმა.

სკულპტურეფიშ აკოდგონალუა შილებე ორდას მეტალი, ქუა, ჭუბერი, ჯა, თაბაშირი დო შხვა. თიში დამუშებაშ მეთოდეფი რე წახნაკუა, ძერწუა, ეშაცხაბარუა, გიშაკვათუა, გიშათოლუა დო შხვა.

## ლიტერატურა
* *ნატო გენგიური*, ქანდაკება, თბილისი, 2006. ISBN 99940-65-71-8;
* 
* *La Sculpture de l’Antiquité au XXe siècle, sous la dir. de G. Duby et J.-L. Daval, Taschen, 2005;
* *L’art de la sculpture sur pierre de J. P. Grilaux Editions Eyrolles;
* *Techniques et Pratique du staff de G.Rondeau, M.Pons, S.Rondeau Editions Eyrolles;
* *La datation de la sculpture médiévale, de Jean Wirth, Coll. titre courant, 30, Genève, Librairie Droz, 2004;
* *Philippe Clérin, Das große Buch des Modellierens und Bildhauens, Bern 2003, ISBN 3-258-06222-6;
* *Meyers Jugendbibliothek — Die Arbeit des Bildhauers;


კატეგორია:ხელუანობა
კატეგორია:ტერმინოლოგია ხელუანობაშ დარგეფს
ლეო სილარდი

**ლეო სილარდი** (უნგრ. Szilárd Leó; ინგლ. Leo Szilard; დ. 11 ფურთუთა, 1898, ბუდაპეშტი, უნგრეთიშ ომაფე, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 30 მესი, 1964, სან-დიეგო, კალიფორნია, ააშ) — უნგრალი-ამერიკალი ფიზიკოსი, ნამუქჷთ მიშეღჷ დიდი თია ბირთვული-ჯაჭვური რეაქციაშ თეორიაშ გოვითარაფაშა. 1939 წანას სილარდიქ, შხვა უნგრალი მენცარეფიწკჷმა (ედვარდ ტელერი, იუჯინ ვიგნერი) კონსულტაციათ მეჭარჷ ამერიკაშ პრეზიდენტის, ფრანკლინ დელანო რუზველტის დო მიოჭირინუ იდეა ატომური პროგრამაშ გოვითარაფაშ გეშა. ჸათეს უკულ მალას (1942 წ.) მაჸუნ მანჰეტენიშ პროექტიშ დორსხუაფაქ.

ლეო სილარდი გურაფულენდჷ ინჟინერიას ბუდაპეშტიშ ტექნიკურ უნივერსიტეტის. მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას. 1919 წანას სილარდიქ უნგრეთი ქიდიტუ დო გეგნორთჷ გერმანიაშა, სოდეთ გურაფა გაგინძორჷ ბერლინიშ ტექნიკურ უნივერსიტეტის. მალას სილარდიქ ინჟინერიაშ გურაფა მიოტუ დო გეგნორთჷ ბერლინიშ ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტიშა დო დიჭყჷ ფიზიკაშ დოგურაფა. ბერლინიშ უნივერსიტეტის სილარდიქ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. დისერტაციაშ თემა რდჷ მაქსველიშ დემონი. 1933 წანას, ადოლფ ჰიტლერიშ გერმანიაშ თარობაშა მულაშ უკულ, სილარდიქ გერმანია ქიდიტუ დო ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა მიდართჷ დიო ბრიტანეთიშა დო უკულ ამერიკაშა. ამერიკას სილარდი მუშენდჷ კოლუმბიაშ დო ჩიკაგოშ უნივერსიტეტეფს. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის სილარდი რდჷ მანჰეტენიშ პროექტიშ მაკათური. ლჷმაშ თებაშ უკულ სილარდიქ დიჭყჷ ბიოლოგიაშ გურაფა დო გიმიგონჷ ქემოსტატი. ლეო სილარდი რდჷ სოლკიშ ბიოლოგიური რკვიებეფიშ ინსტიტუტიშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. სილარდის 1960 წანას გინოჩეს ალბერტ აინშტაინიშ მენდალი. ლეო სილარდიქ ღურუ 1964 წანაშ 30 მესის, 66 წანერქ, კალიფორნიაშ ნოღა სან-დიეგოს. სილარდიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას დო ართ-ართი ასტეროიდი. ამერიკაშ ფიზიკაშ ჯარალუაქ, 1974 წანას დარსხუ ლეო სილარდიშ ჯოხონობაშ პრემია.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Leo Szilard Papers, MSS 32, Special Collections & Archives, UC San Diego Library.
* Lanouette/Szilard Papers, MSS 659, Special Collections & Archives, UC San Diego Library.
* 2014 Interview with William Lanouette, author of "Genius in the Shadows: A Biography of Leo Szilard, the Man Behind the Bomb."  Voices of the Manhattan Project
* Szilard biography at Hungary.hu 

კატეგორია:უნგრალეფი
კატეგორია:უნგრალი-ამერიკალეფი
კატეგორია:უნგრალი-ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1898
კატეგორია:ნაღურა 1964
ეთიკა

მინი|სოკრატე
**ეთიკა** (,  -შე — ეთოსი, „ზნე“) — ფილოსოფიური მენცარობა ზნეშ, მორალიშ გეშა. ტერმინი „ეთიკა“ პირველო გიმირინჷ არისტოტელექ, ნამუქჷთ ზნეშ ოკითხირეეფს მეუძღვინჷ სპეციალური ნახანდა - „ნიკომაქეშ ეთიკა“. უმოს უწმოხ ეთიკაშ ოკითხირეეფი გოსხუნჷ პლატონქ. თიქჷთ გინობჩეს ჸოფური ჩინებეფი  სოკრატეშ ეთიკურ მეჯინეფიშ გეშა. ზუსტას სოკრატე მიოჩქჷნა პირველ ფილოსოფოსო, ნამუთ თარო გურს უჩანდჷ ზნეშ პრობლემეფიშ დოხუნაფას დო გინოჭყვიდირს.

## რესურსები ინტერნეტში
* An Introduction to Ethics  
* ''Ethics''
* Ethics Bites 
* National Reference Center for Bioethics Literature 
* Ethics 
* The Philosophy of Ethics 
* Kirby Laing Institute for Christian Ethics 
* International Association for Geoethics (IAGETH)
* International Association for Promoting Geoethics (IAPG) 

კატეგორია:მერკე სტატიეფი მენცარობაშ გეშა
კატეგორია:ფსიქოლოგია
*
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
არგუმენტი

**არგუმენტი** () — ლოგიკას - გოსხუნუა ვარ-და გოსხუნუეფიშ სისტემა, ნამუთ მოჸუნა ნამდგაინ შხვა გოსხუნუაშ ვარ-და გოსხუნუეფიშ სისტემაშ ემეთიშ დანტკიცაფალო. დოსაბუთაფაშ აწოჸუნაფა, შხვანერო ჯოხო ოსხირი, ანუ დოსაბუთაფაშ საბუთო, მინშა არგუმენტი უჯოხონა ედომუშამ დოსაბუთაფაშა.

მათემატიკას დო მათემატიკურ ლოგიკას - ზოხო მათირუ, ნამუშ შანულობას დოჸუნს მოჩამილი ფუნქციაშ ანუ პრედიკატიშ შანულობა.

## ლიტერატურა
* Salmon, Wesley C. *Logic*. New Jersey: Prentice-Hall (1963). Library of Congress Catalog Card no. 63-10528.
* Aristotle, *Prior and Posterior Analytics*. Ed. and trans. John Warrington. London: Dent (1964)
* Mates, Benson. *Elementary Logic*. New York: OUP (1972). Library of Congress Catalog Card no. 74-166004.
* Mendelson, Elliot. *Introduction to Mathematical Logic*. New York: Van Nostran Reinholds Company (1964).
* Frege, Gottlob. *The Foundations of Arithmetic*. Evanston, IL: Northwestern University Press (1980).
* Martin, Brian. *[http://www.bmartin.cc/pubs/14cm/14cm.pdf The Controversy Manual]* (Sparsnäs, Sweden: Irene Publishing, 2014).

კატეგორია:ლოგიკა
კონცეფცია

**კონცეფცია** ( — სმება, სისტემა) — ნამდგაინ მეკონიშ, მოლინაშ, პროცესიშ სმებაშ, გოსხუნუაშ გორკვიაფილი წესი, თარი თოლწონუა, თინეფიშ სისტემატური ანალიზიშ ოხემანჯღვერე იდეა. ტერმინ კონცეფციას გიმირინუანა თაშნეშე ადამიერეფიშ თარი ნაფირქიშ, კონსტრუქციული პრინციპიშ იოშანალო ხელუანობას, ტექნიკას დო შხვა დარგეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ტერმინეფი
ბონისტიკა

**ბონისტიკა** (), ისტორიაშ ართ-ართი დისციპლინა. დჷთმიგურუანს ხვარებაშე გიშულირჷ ქარღადიშ ფარას დო ბონეფს, ნამუეფჷთ ისტორიულ ობიექტურ დოკუმენტეფს წჷმარინუანს: ოძირანა წორობორჯულ ეკონომიკურ დო პოლიტიკურ მოლინეფს (ლჷმეფს, პარტიეფიშ ბურჯაფის, ხეშუულაფაშ თირუას, მამართალი კლასეფიშ იდეოლოგიას დო შხვ.).
ბაჰაიზმი

**ბაჰაი რელიგია** (არაბ. بهائي bahāʾī) — XIX ოშწანურას, სპარსეთის (*ასეიანი [[ირანი]]*) გიჭყჷ დო მოსოფელიშ რელიგიეფს შქას არძაშე ახალი რწუმა რე, ნამუქჷთ უკულ ნთელ მოსოფელს გიფაჩჷ. ბაჰაიზმიშ დჷმარსხუაფალი რე ბაჰაულა (1817-1892). რელიგიაშ გემაჸვენჯეფს ბაჰაი (baha-i) ჯოხონა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Bahá'í Faith, international website of the Bahá'ís of the world

კატეგორია:მონოთეიზმი
კატეგორია:ბაჰაიზმი
კატეგორია:რელიგიეფი
ბრაჰმანიზმი

**ბრაჰმანიზმი** - („Brahmanism“. სანსკრ. „Brahma“ — „ცქვაფა“). იჯვეშაში ინდური რელიგია. თიქ გიჭყჷ ოორუე ინდოეთის  ვედიზმიშ ოსხირშა ჯვ. წ. X-IX ოო. ინდოეთის გიფაჩჷ ჩქინ წანეფიშეჭარუაშახ პირველ ვითოშწანურას. თიქ ედომუშამო გოთირჷ ვედიზმი. ბრაჰმანიზმიქ ოსხირო გაჭყჷ ახალ რელიგია ინდუიზმის, ნამუქჷთ VI-VII ოშწანურეფს გიმიქიმინჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ბრაჰმანიზმი - უჯვეშაში ინდური რელიგია, ნამუქჷთ დუდი გუჭყჷ ქირსიანობაშ თარ პრინციპეფს
*ინდური რელიგიეფი, ბრაჰმანიზმი

კატეგორია:რელიგიეფი
ზოროასტრიზმი

მინი|250პქ|მარჯვნივ|ზოროასტრული ოხიდა
100px|მარჯვნივ|მინი|ფარავაჰარი - ადამიერიშ შურიშ გჷმოხანტუაფა დაბადებაშახ დო ღურაშ უკული
**ზოროასტრიზმი** (***ატროშანი''', '''მაზდეანალა***) (სპარს. زرتشتی‌گری) — ართ ბორჯის სასანიდური სპარსეთიშ ოფიციალური რელიგია, ნამუქჷთ შანულამი როლი არსულჷ სპარსეთიშ აქემენიანეფიშ დო პართეფიშ იმპერიეფს. რელიგია თაშნეშე ჩინებული რე, მუჭოთ ზარათუსტრიანიზმი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* UNESCO-ს ზოროასტრიზმიშ პროექეტი
* «Благоверие»  — რუსული ანჯომანიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა.
* «Обыкновенный зороастризм» — ზოროასტრიული ჯარალუა.
* «Арийский простор» — ზოროასტრიული ტექსტეფი.


კატეგორია:რელიგიეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლური კულტურა
ქააბა

მინი|მოხვამე ქააბაწკჷმა
**ქააბა** ( — „კუბი“) — კუბური ფორმაშ მუსლიმური სიწიმინდე (ნოდგჷმი). ასეშო ჰაჯიშ ბორჯის ანდა პილიგრიმი მოურს დო ქააბაშ წჷმი გეჸვენჯი ზიტყვეფს რაგადანს: „ღორონთიშ ოინალეს ვორეთ აბრაამიშ მოჭანაფაშ ოგამეთ“ მუკი-მული იმანჯებუ ტავაფიშ რიტუალი. მუსლიმეფშო ქააბა რე ქიბლა - ორიენტირი, ნამუშათ იჯინე არძა მუსლიმი ხვამაშ ბორჯის.

## გალერეა


File:1937mecca-makkah.jpg
File:Kaaba.png
File:Kabaa (January 2003).jpg
File:Kaaba_mirror_edit_jj.jpg
File:Kaaba-plan.svg
file:The_Kabah_in_the_Grand_Mosque_of_Makkah_from_the_second_floor,_Saudi_Arabia_(10)_(52501405801).jpg



## ლიტერატურა

* muslimgeorgia.org

კატეგორია:ისლამი
მორმონიზმი

**მორმონიზმი** (ქძ. თაშნეშე წიმინდე ეკონია დღალეფიშ ყარაფი) — რელიგიურ კულტურეფიშ აკოკათელი ჯოხოდვალა, ნამუქჷთ გიჭყჷ XIX ოშწანურაშ პირველ ნორთის, ააშ-ს, ჯოზეფ სმიტიშით, იოსე ქირსეშ წიმინდე ეკონია დღალეფიშ ოხვამეშ (იქწედო, წედო ვარ-და წედ) გოფაჩუაშ დო გოვითარაფაშ შედეგო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
### ოფიციალური ვებ-ხასჷლეფი
* http://www.lds.org/languages/mainmenu/0,5362,88-21,00.html
* https://web.archive.org/web/20090429185433/http://www.mormon.org/welcome/0,6929,403-21,00.html
* იოსე ქირსეშ წიმინდე ეკონია დღალეფიშ ოხვამე (რუსული ვებ-ხასჷლა)

### ვაოფიციალური ვებ-ხასჷლეფი
* Проект LDS Friend
* MormonWiki.org 
* მორმონიშ ონლაინ-წინგი

### მორმონიზმიშ კრიტიკა
* მორმონიზმი
* მორმონეფიშ ოხიდეფი 
* აბრაამიშ ოჭმარეშ წინგი
* Юрий Кондратьев. История и вероучение секты мормонов
* Глава из книги Дворкина А. Л. «Сектоведение»
* http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/cultr/documents/rc_pc_cultr_20010315_doc_i-2001-not_en.html
* http://exmormon.narod.ru/ (რსხილეფიშ ენარკებუ)

### შხვა რესურსეფი
* «Мормоны»  из энциклопедии «Кругосвет»
* http://religio.ru/dosje/12/225.html 
* http://lightplanet.com/mormons/index.htm

*
სტეფან ბანახი

**სტეფან ბანახი** (პოლ. Stefan Banach; დ. 30 მელახი, 1892, კრაკოვი, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია (ასეიან პოლონეთი) — ღ. 31 მარაშინათუთა, 1945, ლვოვი, უკრაინაშ სსრ, სსრრ) — პოლონარი მათემატიკოსი, ფუნქციონალური ანალიზიშ დუმარსხუაფალი, XX ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაში მათემატიკოსი დო  XX ოშწანურაშ მათემატიკაშ ართ-ართი თარი ფიგურა. ბანახიშ თარი მენცარული ნახანდი რე *Théorie des opérations linéaires* (ღოზოვანი ოპერაციეფიშ თეორია), ნამუთ ბანახიქ გჷმაბჟინუ 1932 წანას. ბანახი რდჷ ლვოვიშ მათემატიკაშ სკოლაშ მაკათური.

სტეფან ბანახი გურაფულენდჷ კრაკოვიშ გიმნაზიას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ლვოვიშ პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ დიო პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტის დო უკულ ლვოვიშ უნივერსიტეტის. ბანახი რდჷ პოლიტექნიკური უნივერსიტეტიშ მათემატიკაშ პროფესორი დო ლვოვიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკა-მათემატიკაშ ფაკულტეტიშ დეკანი. 1920-იან წანეფს ბანახიქ, შხვა მათემატიკოსეფიწკჷმა ართო, დარსხუ ლვოვიშ მათემატიკაშ სკოლა. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ბანახი მუშენდჷ რუდოლფ ვაიგლიშ ტიპიშ რკვიებაშ დო ვირუსოლოგიაშ ინსტიტუტის. შტეფან ბანახიქ ღურუ 1945 წანაშ 31 მარაშინათუთას, ფიჟვიშ კიბოთ. ბანახი რდჷ პოლონეთიშ რჩქინაშ აკადემიაშ მაკათური. 1992 წანას პოლონეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მათემატიკაშ ინსტიტუტიქ დარსხუ სტეფან ბანახიშ ჯოხონობაშ მენდალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* სტეფან ბანახიშ ნახანდეფი 

კატეგორია:პოლონარეფი
კატეგორია:პოლონარი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1892
კატეგორია:ნაღურა 1945
ოომოტო

**ოომოტო**, ვარ-და **ოომოტო-კიო**  — ახალი რელიგიური ყარაფი, ნამუთ XIX ოშწანურას გიჭყჷ იაპონიას. კამკალეშა ოომოტოს კოროცხჷნა „რეფორმირაფილ სონტოიზმო”, სინტოშ რელიგიაშ სკოლათ (სექტათ), მარა ოომოტო-კიოშ დოქტრინაშ მეჯინათ, თენა ზოხო რელიგია რე, სინტოწკჷმა მოგვენობა უღჷ ხვალე რიტუალურ დო კანკალე ართამ დღახუეფს (მუჭოთ ბაჰაიზმის უღჷ ისლამწკჷმა). ოომოტოშ რელიგიაქ გიჭყჷ 1892 წანას. „ოომოტო-კიო” იაპონურ ნინაშე გინმითანგჷ მუჭოთ „კაბეტი გაჭყაფუშ დოგურაფა”.

## რესურსეფი ინტერნეტის

### ოომოტოშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლეფი
* 宗教法人大本・本部（パソコン用サイト） — იაპონურ, ესპერანტო, ინგლისურ, პორტუგალიურ, მონღოლურ, უნგრულ დო რუსულ ნინეფშა.
* ნოღა მონსკიშ ოომოტოშ რელიგიური თემიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

### წინგეფი
* «Вёрсты Божественного пути» — книга Онисабуро Дэгути на русском языке 
*  Джон Стивенс: Морихэй Уэсиба. Непобедимый воин: Иллюстрированная биография основателя Айкидо

### გეძინელი რესურსეფი
* японский официальный сайт Оомото-кё
* Посольство Японии в России об Омото-кё 
* Александр Смирнов «О:МОТО-КЁ. Попытка трезвого взгляда со стороны»
* «Красное Знамя» 22 мая 1992 г. (г. Владивосток) Дружеские контакты Оомото с Россией

კატეგორია:ახალი რელიგიური ყარაფეფი
კატეგორია:რელიგიური ორგანიზაციეფი
კატეგორია:სინკრეტული რელოგიეფი
კატეგორია:იაპონიაშ ორგანიზაციეფი
კატეგორია:რელოგია იაპონიას
კატეგორია:ესპერანტო
ტრიპიტაკა

მინი|277x277პქ
***ტრიპიტაკა*** (Sanskrit: [trɪˈpɪʈɐkɐ]) ***ტიპიტაკა*** (Pali: [tɪˈpɪʈɐkɐ]) — ბუდისტური ნაჭარეფიშ ტრადიციული ტერმინი

თჰერავადაშ ბერეფქ ტრიპიტაკა პალმაშ ფურცელეფს გიოჭარუეს. ტექსტი პალიშა (ჯვეშ ინდურ ორაგადე ნინაშა) რე ჭარილი, თეშ გეშა თის პალიშ კანონიშ ჯოხოთ მიშინუანა.

კატეგორია:რელიგიური ტექსტეფი
კატეგორია:ბუდისტური ჩინებეფი
ავესტა

thumb|300px|იასნა 28.1
**ავესტა**() (სპარ.: اوستا) — ზოროასტრეფიშ წიმიმდე ნაჭარეფიშ აკნაკორობა. ჯვეშირანულ ლიტერატურაშ უჯვეშაში ძეგლი, ნამუთ აკოდგინელი რე გიშაკერზაფილ, სოთინ ვაფიქსირაფილჷ ნინაშა, ნამუშათ ირანისტიკას უჯოხონა „ავესტური”.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* avesta.org: translation by James Darmesteter and Lawrence Heyworth Mills forms part of the Sacred Books of the East series, but is now regarded as obsolete.
*The British Library: Discovering Sacred Texts - Zoroastrianism 

კატეგორია:ზოროასტრული ტექსტეფი
კატეგორია:წინგეფი ანბანიშ მეჯინათ