open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
უპსალა (ლენი)

**უპსალაშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ბალტიაშ ზუღაშ წყარპიჯის. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა უპსალა. უხურგანს სტოკჰოლმიშ ლენს, სიოდერმანლანდიშ, ვესტმანლადნიშ დო ევლენორგიშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ უპლანდიშ პროვინციას, თაშნეშე  ესტრიკლანდიშ პროვინციაშ მორჩილ ნორთის.

## საინტერესო ფაქტეფი
ლენიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს კოკი მერკეტიშ ბჟადალი ნორთი, მოსოფლეიშ არძაშე უჭიჭაში კოკი, ნამუთ გორთილი რე ჟირ ქიანაშ შქას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Uppsala County Administrative Board
* Uppsala County Council

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
ნორბოტენი (ლენი)

**ნორბოტენიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ უკიდაშ ოორუეშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ლულეო. უხურგანს ვესტერბოტენიშ ლენი ობჟათეშე, ნორვეგია — ოორუე-ბჟადალშე დო ფინეთი — ოორუე-ბჟაეიოლშე. ფართობიშ მეჯინათ, შვედეთის არძაშე უკაბეტაში ლენი რე დო ქიანაშ ტერიტორიაშ დოხოლაფირო 22%-ის იკენს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ ნორბოტენიშ პროვინციას, თაშნეშე  ლაპლანდიშ პროვინციაშ ოორუე ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Norrbotten County Administrative Board
* Norrbotten County Council 

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
ჰალანდი (ლენი)

**ჰალანდიშ ლენი** () — შვედეთიშ ლენი, იდვალუაფუ ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალშე, კატეგატიშ საროტიშ მანგას, ბალტიაშ ზუღაშ წყარპიჯის. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ჰალმსტადი. უხურგანს კრუნუბერგიშ, ვესტრა-გიოტალანდიშ, იონჩოპინგიშ დო სკონეშ ლენეფს.

ლენიშ ტერიტორია იკათუანს ისტორიულ ჰალანდიშ პროვინციას, თაშნეშე სმოლანდიშ დო ვესტერგიოტლანდიშ პროვინციეფიშ მორჩილი ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Halland County Administrative Board
* Halland County Council
* Regional Association of Local Authorities in Halland

კატეგორია:შვედეთიშ ლენეფი
გაბონიშ პრეზიდენტი

**გაბონიშ პრეზიდენტი** () — გაბონიშ სახენწჷფო მადუდე. 1960 წანაშე, პოსტიშ გოჭყაფაშე, პოსტის გერდჷ სუმი პრეზიდენტი (ჟირ პრეზიდენტიშ საღალობაშ მარსულებელიშ მოხ).

მიმალი ობორჯე (გინმალი) თარობა დუდენს ბრის ოლიგი, ნამუქჷთ ხეშუულობა ხეშა ეშიჸოთჷ ალი ბონგო ონდიმბაშ გინორინაფათ, 2023 წანაშ გაბონიშ ოურდუმე გინორთაფაშ შედეგო.

## პრეზიდენტეფიშ ერკებული
;პოლიტიკური პარტიეფი

;შხვა ფრაქცია
 (ოურდუმე)

;სტატუსი

;სიმბოლოეფი
 დოღურჷ პოსტის გერინაშ ბორჯის

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  
* World Statesmen – Gabon
* გაბონიშ 1991 წანაშ კონსტიტუცია (as amended in 2011) 

## სქოლიო


გაბონი
პიტერ მედავარი

**სერ პიტერ ბრაიან მედავარი** (ინგლ. Sir Peter Brian Medawar; დ. 28 ფურთუთა, 1915 — ღ. 2 გჷმათუთა, 1987) — ბრაზილიარი-ინგლისარი ბიოლოგი დო ჭარუ. თიში რკვიებეფი ორხველუდჷ ტრანსპლანტაციაშ ვარებაშ რეაქციას დო შეძინილი იმუნოტოლერანტობას. ჸათე რკვიებეფს უღუდჷ ფუნდამენტური შანულობა ორგანოეფიშ ტრანსპლანტაციაშო. 1960 წანას მედავარის გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის. მედავარიქ პრემია მიპალუ ავსტრალიარი მენცარი მაკფარლეინ ბერნეტიწკჷმა ართო, ნამუქჷთ თეორიულო წჷმარინუ შეძინილი იმუნოტოლერანტობაშ კონცეფცია.

დებადჷ ბრაზილიაშ ნოღა პეტროპოლისის. პიტერი ჭიჭე რდუნ თეშ, მედავარეფიშ ფანიაქ ოცხოვრებშა ბრიტანეთიშა გეგნორთჷ. პიტერ მედავარი გურაფულენდჷ ზოოლოგიას ოქსფორდიშ მაგდალინ-კოლეჯის, ნამუთ 1935 წანას გათუ. მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი მიპალუ 1947 წანას. მედავარი 1947 წანაშე რდჷ ბირმინგემიშ უნივერსიტეტიშ ზოოლოგიაშ პროფესორო დო 1951 წანაშე ლონდონიშ ოუნივერსიტეტე კოლეჯიშ ზოოლოგიაშ დო ანატომიაშ პროფესორი. ართი პერიოდის მუშენდჷ მედიცინაშ რკვიებეფიშ ერუანული ინსტიტუტიშ დირექტორო. 1977–1983 წანეფს რდჷ ომაფე ინსტიტუტიშ ექსპერიმენტული ანატომიაშ პროფესორი.

მედავარი რე ავტორი შხვადოშხვა წინგეფიშ, ომენცარე ნახანდეფიშ დო სტატიეფიშ. თიში პოპულარული პუბლიკაციეფიშე ეიოშანალიე: *"ადამიერიშ მუმალი"*, *"მენცარული არზიშ ინდუქცია დო ინტუიცია"*, "*თელარაშ მენცარობა*", "*მენცარობაშ ლიმიტეფი*", "*პროგრესიშ იმენდი*", *"ინდივიდიშ უნიკალურობა"* დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* პიტერ მედავარი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ბიოლოგეფი
კატეგორია:ინგლისარი ზოოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
ბერნარდო ალბერტო უსაი

**ბერნარდო ალბერტო უსაი** (ესპ. Bernardo Alberto Houssay; დ. 10 პირელი, 1887 — ღ. 21 ეკენია, 1971) — არგენტინალი ფიზიოლოგი. გიმირკვიუ ჰიპოფიზიშ ჰორმონეფიშ როლი გლუკოზაშ რეგულაციაშო. ჸათე რკვიებეფიშ გეშათ გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1947 წანას. უსაიქ პრემია მიპალუ კარლ ფერდინანდ კორი დო გერტი კორიწკჷმა ართო. უსაი რდჷ მაართა ლათინური ამერიკალი, ნამუქჷთ მიპალუ ნობელიშ პრემია მენცარობეფიშ დარგეფს.

დებადჷ ბუენოს-აირესის. გურაფულენდჷ მედიცინას ბუენოს-აირესიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. მუშენდჷ ბუენოს-აირესიშ უნივერსიტეტის, თაშნეშე ექსპერიმენტული მედიცინაშ დო ბიოლოგიაშ ინსტიტუტის (ნამუთ თიქ დარსხუ). უსაი 1956 წანაშე ნინალენდჷ ერუანული მენცარული დო ტექნიკური რკვიებეფიშ სხუნუშ დირექტორო.

ბერნარდო ალბერტო უსაი რე დოხოლაფირო 600 ომენცარე ნახანდიშ ავტორი. თიში არძაშე უმოსო შანულამი დო პოპულარული ნახანდი რე *"ადამიერიშ ფიზიოლოგია"* (1951).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* ბერნარდო უსაი Nobelprize.org-ის
* 

კატეგორია:არგენტინალეფი
კატეგორია:არგენტინალი ფიზიოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:არგენტინალი ნოველიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
ჩარლზ ალჯერნონ პარსონსი

**სერ ჩარლზ ალჯერნონ პარსონსი** (ინგლ. Sir Charles Algernon Parsons; დ. 13 მანგი, 1854 — ღ. 11 ფურთუთა, 1931) — ინგლისარი ინჟინერი. გიმიგონჷ ორქიშ ტურბინა დო დარსხუ ინჟინერული კორპორაცია *[[C. A. Parsons and Company]]*. პარსონსიშ მენცარული რკვიებეფი ორხველუდჷ დინამოეფიშ დო ტურბინეფიშ დიზაინს, ელექტროენერგიაშ გენერაციას. თაშნეშე, პარსონსიქ მიშეღჷ კაბეტი თია პროჟექტორეფიშ დო ტელესკოპეფიშ ოპტიკური მონწყილობეფიშ გოვითარაფაშა.

ჩარლზ ალჯერნონ პარსონსიქ დებადჷ ნოღა ლონდონს, ანგლო-ირლანდიარეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ტრინიტი-კოლეჯის დო სენტ-ჯონიშ კოლეჯის. რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. პარსონსიშ ჯოხონობაშ რე ირლანდიაშ ინჟინერიაშ აკადემიაშ მენდალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჩარლზ პარსონსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* ჩარლზ პარსონსი მენცარობაშ მუზეუმიშ ვებსაიტის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ინჟინერეფი
იოზეფ ჰაიდნი

**ფრანც იოზეფ ჰაიდნი** (გერმ. Franz Joseph Haydn; დ. 31 მელახი, 1732 — ღ. 31 მესი, 1809) — ავსტრიალი კლასიკური პერიოდიშ კომპოზიტორი. მიშეღჷ კაბეტი თია კამერული მუსიკაშ — სიმეფამი კვარტეტიშ დო სა ფორტეპიანო ტრიოშ გოვითარაფაშა. ჰაიდნიშ ფშხირას მიშინუანა მუჭოთ სიმეფამი კვარტეტიშ დო სიმფონიაშ მუმათ.

ჰაიდნიშ მუსიკალური კომპოზიციეფიშე ეიოშანალი რე: ორატორიეფი *"ოქიანუშ გოჭყაფა"* დო *"წარმოწანაშ ბორჯეფი"*. ჰაიდნი რე ავტორი 104 სიმფონიაშ, 83 კვარტეტიშ, 21 სიმეფამი ტრიოშ, 41 საფორტეპიანო ტრიოშ,  24 ოპერაშ, 14 მესაშ დო კანტატეფიშ.

ჰაიდნი მუში მუსიკალურ კარიერაშ გოძვენას რდჷ დინდარი უნგრალი გვარიშ ესტერჰაზეფიშ კარიშ მუსიკოსი. ჰაიდნი რდჷ ევროპაშ ართ-ართი შანულამი დო გოლინიანი კომპოზიტორი. ჰაიდნი რდჷ ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტიშ მაჸალე დო ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენიშ მენტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* იოზეფ ჰაიდნიშ ინსტიტუტი 
*  ოორუე ამერიკაშ ჰაიდნიშ ჯარალუა

კატეგორია:ავსტრიალეფი
კატეგორია:ავსტრიალი კომპოზიტორეფი
საღორონთო რომიშ იმპერია

**საღორონთო რომიშ იმპერია**, თაშნეშე **გერმანალი ერიშ საღორონთო რომიშ იმპერია** (ლათ. Sacrum Imperium Romanum, გერმ. Heiliges Römisches Reich) — პოლიტიკური გოართოიანაფა ცენტრალური დო ბჟადალი ევროპას. იმპერიაქ დირსხუ ორდოიანი შქა ოშწანურეფს დო დოხოლაფირო 800 წანას არსებენდჷ. საღორონთო რომიშ იმპერიაქ აკოცუ 1806 წანას, ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის.

საღორონთო რომიშ იმპერიაშ ისტორია იჭყაფჷ 800 წანაშ 25 ქირსეთუთას, მუჟამსჷთ რომიშ პაპიქ ლეო III-ქ ფრანკეფიშ მაფა კარლოს დიდი გჷმაცხადჷ რომიშ იმპერატორო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The constitutional structure of the Reich 
* List of Wars of the Holy Roman Empire
* Books and articles on the Reich
* The Holy Roman Empire
* Comparison of the Holy Roman Empire and the European Union in 2012 by The Economist

კატეგორია:საღორონთო რომიშ იმპერია
ავსტრიაშ იმპერია

**ავსტრიაშ იმპერია** (გერმ. Kaisertum Österreich) — მიარე-ერუანული სახენწჷფო ევროპას, 1804-1867 წანეფს. მუში რინაშ გოძვენას, ავსტრიაშ იმპერია რდჷ მახორობაშ მუდანობათ მასუმა ევროპას, რუსეთიშ იმპერიაშ დო დიდი ბრიტანეთიშ უკული. ტერიტორიულო, ავსტრიას უკინებუდჷ მასუმა აბანი ევროპაშ მასშტაბით, რუსეთიშ იმპერიაშ დო საფრანგეთიშ მაართა იმპერიაშ უკული.

იმპერიაქ გიჭყჷ 1804 წანას, მუჟამსჷთ ფრანც II-ქ გჷმაცხადჷ ჰაბსბურგეფიშ არძა პოლიტიკური ართულიშ გოართოიანაფა ართი ცენტრალური თარობაშ თუდო. ავსტრიაშ იმპერია 1806 წანაშახ მიშმეშჷ საღორონთო რომიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა. ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ ბორჯის, ავსტრია ანტიფრანგული კოალიციაშ მაკათური რდჷ. მარა დუდშე, 1809-1813 წანეფს ავსტრია ნაპოლეონს ალურდჷ დო უკულ ჭიჭე ხანს მაამშვა კოალიციაშ ლჷმაშ დაჭყაფური პერიოდის, უკინებუდჷ ნეიტრალური პოზიცია. ვენაშ კონგრესიშ უკულ, ავსტრიაშ იმპერიაქ გინირთჷ გერმანიაშ კონფედერაციაშ ართი შანულამი დო გოლინიანი მაკათურო პრუსიაწკჷმა ართო.

უნგრეთიშ ომაფეს, ნამუთ ავსტრიაშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმურდჷ, ჸუნდჷ მუში ზოხორინელი ადმინისტრაციული ინსტიტუტეფი. ავსტრო-პრუსო-იტალიური ლჷმაშ უკულ, 1867 წანას ნძალაშა მიშელჷ ავსტრია-უნგრეთის კომპრომისიქ, ნამუშ შედეგო იფორმირჷ დუალისტური მონარქიაქ — ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერიაქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია

## ლიტერატურა
* Kann, Robert A. (1980). A History of the Habsburg Empire, 1526–1918 (2nd ed.).
* Taylor, A.J.P. (1941). The Habsburg Monarchy, 1809–1918: A History of the Austrian Empire and Austria-Hungary.

კატეგორია:ავსტრიაშ იმპერია
კატეგორია:გერმანიაშ კონფედერაციაშ სახენწჷფოეფი
ფრანკეფი

**ფრანკეფი** (ლათ. Franci, ფრანგ. Francs) — ჯვეში გერმანული ტომეფი, ნამუეფით ოხორანდეს თუდონი რაინიშ გოხოლუას, რომიშ იმპერიაშ ხურგიშ ოორუეშე. შქა ოშწანურეფიშ ბორჯის, გეფართინუ ფრანკეფიშ ტერიტორიაქ. ჸათე პერიოდის ბჟადალი ევროპაშ, გიშაკერზაფილო თეხანური საფრანგეთიშ ტერიტორიაშ მახორუეფს ფრანკეფს უძახუდეს. ბჟადალი რომიშ იმპერიაშ აკოციმაშ უკულ, ფრანკეფიშ ხემანჯღვერეფქ ქიდეკინეს ტერიტორია წყარმალუეფიშ ლუარაშ დო რაინიშ ოშქაშეთ. ფრანკეფიშ ექსპანსიაშ შედეგო, რომიშ იმპერიაშ ჸოფილი ბრელი დიხაქ მიშელჷ ფრანკეფიშ ომაფეშ აკოდგინალუაშა.

მასუმა ოშწანურაშახ ისტორიას ვაჩქუნა ფრანკეფი, მარა ნამთინე უჯვეშაში ფრანკული ტომეფი რჩქინელი რდჷ რომაალეფიშო. მუშენდა რომიშ იმპერიაშო თინეფი ფშხირას რდეს ნტერეფი, თაშნეშე მაჸალეეფი. ფრანკეფი გითმიანთხუდეს რომიშ იმპერიაშ სანძღოეფს დო რჩუნდეს. ფრანკეფს ფშხირას უღუდეს კონფლიქტი შხვა გერმანული ტომეფი - საქსეფიწკჷმა.

ფრანკეფს მენცარეფი რთუნა ჟირი ნორთო: **სალიკური** ფრანკეფო დო **რიპუარული** ფრანკეფო.

სალიკური ფრანკეფი რდეს ხილდერიკ I დო თიში სკუა ხლოდვიგ I, მეროვინგეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფი. მეროვინგეფი ფრანკეფს მართუნდეს მახუთა ოშწანურაშ შქა პერიოდიშე 751 წანაშახ. მეროვინგეფქ ქიდეკინეს გალიაშ ტერიტორიაშ უდიდაში ნორთი, ორჯგინეს ვესტგოთეფს, ბურგუნდეფს დო თაშნეშე გემშიჭკირეს რეციაშა. 

მეროვინგეფიშ დინასტია დოთირუ კაროლინგეფიშ დინასტიაქ. 751 წანას, მეროვინგეფი გეგნჸათეს რომიშ პაპიშ დო არისტოკრატიაშ გოლინათ.

კაროლინგეფქ ხეშულობაშ პიკის მიოჭირინეს 800 წანას, მუჟამსჷთ ფრანკეფიშ მაფა კარლოს დიდიქ გჷმოცხადებულქ იჸუ საღორონთო რომიშ იმპერიაშ იმპერატორო. კარლოს დიდიშ ხეშულობაშ თუდო გეერთიანჷ ბჟადალი დო ცენტრალური ევროპაშ ტერიტორიეფიშ უმენტაშობაქ. 

870 წანას ფრანკეფიშ ომაფექ გირთუ ბჟადალი დო ბჟაეიოლი ომაფეეფო. ფრანკეფიშ ბჟადალი ომაფეშ მონძეთ გინირთჷ მუმალიშ საფრანგეთიშ ომაფექ დო ბჟაეიოლი ომაფეშ ტერიტორიაშ მახორუეფს გიადჷ ფრანგეფიშ ჯოხოდვალაქ.

## ლიტერატურა
* 
*

კატეგორია:ფრანკეფი
კატეგორია:ფრანკეფიშ ომაფე
კატეგორია:გერმანული ტომეფი
ალბერტ შაცი

**ალბერტ იზრაელ შაცი** (ინგლ. Albert Israel Schatz; დ. 2 ფურთუთა, 1920 — ღ. 17 ღურთუთა, 2005) — ამერიკალი მიკრობიოლოგი. მიოგორუ სტრეპტომიცინს - მაართა ანტიბიოტიკის, ნამუთ გიმირინუაფუდჷ ტუბერკულოზიშ ეფექტური კურნალუაშო. ჸათე მეჭირინაფაშ გეშა, 1952 წანას ნობელიშ პრემია გინოჩეს ზელმან ვაკსმანის, ნამუთ შაციშ ომენცარე ხემანჯღვერი რდჷ. შაცის პრემია ვემუღებჷ. სამედიცინო ჟურნალიშ *[[The Lancet]]*-იშ არზით ჸათენა ნობელიშ კომიტეტიშ უდიდაში ჩილათა რდჷ.

ალბერტ შაციქ დებადჷ კონექტიკუტიშ ნოღა ნორვიჩის. გურაფულენდჷ რატგერსიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1945 წანას. მუშენდჷ ვაკსმანიშ ლაბორატორიას. რდჷ ჩილეშ უნივერსიტეტიშ, ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტიშ დო ტემპლიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალბერტ შაციშ ბიოგრაფია
* ნეკროლოგი

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მიკრობიოლოგეფი
მეროვინგეფი

**მეროვინგეფი** — ფრანკეფიშ სახენწჷფოშ მაართა ომაფე დინასტია. თინეფი ფრანკეფს მართუნდეს მახუთა ოშწანურაშ შქა პერიოდიშე 751 წანაშახ. დინასტიაშ დუმარსხუაფალო მერჩქინელი რე ლეგენდარული მეროვეუსი (ფრანგ. *Mérovée*, *Merowig*)- სალიკური ფრანკეფიშ მაფა. 

მეროვინგეფიშ დინასტიაშ მაართა შინელი წჷმმარინაფალეფი რდეს ხილდერიკ I დო თიში სკუა ხლოდვიგ I. ხლოდვიგიქ მიღუ ქირსიანობა დო ართი ხეშულობაშ თუდო გაერთიანჷ ფრანკეფი დო ქიდეკინჷ გალიაშ ტერიტორიაშ უმენტაშობა.

მეროვინგეფქ ორჯგინეს ვესტგოთეფს (507), ბურგუნდეფს (534) დო თაშნეშე გემშიჭკირეს რეციაშა (537). გერმანიაშ ტერიტორიეფს მახორუ ალემანეფქ, ბავარიალეფქ დო საქსეფქ დეყაბულეს მეროვინგეფიშ ხეშულობას. თეოდორიხ დიდიშ იმპერიაშ აკოციმაშ უკულ, მეროვინგეფიშ ომაფე ითვალუდჷ ართ-ართი ნძალიერი დო გოლინიანი სახენწჷფოთ ბჟადალი ევროპას.

მეროვინგეფიშ მართუალაშ ეკონია პერიოდეფს, მაფეფს უღუდეს უმოსო ცერემონიული პოსტი. სახენწჷფო საქვარეფი კონცენტრირებული რდჷ მაიორდომეფიშ ხეს. ჭიე-ჭიეთ თინეფიშ ფუნქციეფქ გეფართინუ. ართ-ართი მაიორდომი რდჷ პიპინ კუნტა, ნამუქჷთ 751 წანას გეგთარაგუ ხილდერიკ III დო დუდი მაფათ გეგმაცხადჷ. ჸათაშ დოთირუ მეროვინგეფი კაროლინგეფიშ დინასტიაქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* მეროვინგეფიშ მაფეფიშ გენეალოგია

კატეგორია:მეროვინგეფი
კატეგორია:ფრანკეფიშ ომაფე
ფრანკეფიშ ომაფე

**ფრანკეფიშ ომაფე** (ლათ. Regnum Francorum) — ჯვეში გერმანული ტომეფიშ ფრანკეფიშ სახენწჷფო ბჟადალი ევროპას. დუდშე ფრანკეფიშ ტერიტორიაშ თარი ნორთი იდვალუაფუდჷ წყარმალუეფიშ რაინიშ დო მაასიშ გოხოლუას. ფრანკეფქ მუნეფიშ ტერიტორიეფი გაფართინეს ხლოდიო-შ დო ხილდერიკ I-შ ბორჯის. ფრანკეფიშ ართოიანი ომაფეშ დუმარსხუაფალო მერჩქინელი რე ხლოდვიგ I, ნამუქჷთ ფრანკეფიშ მაფათ გჷმოცხადებულქ იჸუ 496 წანას. ხლოდვიგ I მეროვინგეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი რდჷ. მეროვინგეფი უკულ კაროლინგეფქ დოთირუ.

ფრანკეფიშ ომაფექ უდიდაში ტერიტორიული ექსპანსიას მიოჭირინუ კარლოს მარტელიშ, პიპინ კუნტაშ, კარლოს დიდიშ დო ლუი I ღორონთიელიშ პერიოდეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ფრანკეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* Collins, Roger. Early Medieval Europe 300–1000. London: MacMillan, 1991.
*  James, Edward. The Franks. (Peoples of Europe series) Basil Blackwell, 1988.

კატეგორია:ფრანკეფი
კატეგორია:ფრანკეფიშ ომაფე
იგნაც სემელვეისი

**იგნაც ფილიპ სემელვეისი** (უნგრ. Semmelweis Ignác Fülöp, გერმ. Ignaz Philipp Semmelweis; დ. 1 კვირკვე, 1818 — ღ. 13 მარაშინათუთა, 1865) — უნგრალი ექიმი დო მენცარი, ანტისეპტიკური პროცედურეფიშ ორდოიანი პიონერი, ფშხირას მიშინუანდეს მუჭოთ *"დიდალეფიშ გინმასკილიდაფარს"*. ბაღანაშ გორჩქინაშ უკულ, ოსურეფს ურჩქინდუდჷ რეპროდუქციული ტრაქტიშ ბაქტერიული ინფექცია, ნამუთ ფშხირას ფატალური რდჷ. მუჟამსჷთ ექიმეფი ხელეფიშ დეზინფექციას ორთუდეს, ინფექციაშ რისკი ირკენდჷ შანულამო. 1847 წანას, სემელვეისიქ დეზინფექტანტო გიმირინუ კალციუმიშ ჰიპოქლორიტი. ჸათე პროცედურაშ უკულ დიდალეფიშ ფატალური შენთხოვეფიშ მუდანობაქ დერკუ 18 %-შე 2 %-შახ. მარა სემელვეისის ვეიანწყინუ მუშენ უღუდჷ ხელეფიშ დეზინფექციას ჸათეცალი ეფექტი. მუში მეჭირინაფეფიშ გეშა სემელვეისიქ ომენცარე პუბლიკაცია გჷმაბჟინუ 1861 წანას.

მალას სემელვეისის მუში კოლეგეფიწკჷმა კონფლიქტიქ ქაშუ. კოლეგეფს ვაჯერენდეს სემელვეისიშ დო გაციგანდეს. 1865 წანას სემელვეისიქ ნერვოზით ქიდელახჷ დო კოლეგეფქ თინა სახანგოს ქუდანჯირეს. ჸათაქ სემელვეისი გოლახეს. 14 დღაშ უკულ თიქ დოღურუ.

სემელვეისიშ ღურაშ უკულ, ფრანგი ქიმიკოსიქ ლუი პასტერქ დანტკიცჷ ლახარეფიშ მიკრობული თეორია. ართ-ართი მაართა ექიმი ნამუთ ოპერაციეფს ორთუდჷ წიმინდე ჰიგიენური მეთოდეფით, რდჷ ინგლისარი ქირურგი ჯოზეფ ლისტერი.

სემელვეისიქ დებადჷ ნოღა ბუდას (ასეანი ბუდაპეშტი), ეთნიკური გერმანალეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ვენაშ უნივერსიტეტის. მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი მიპალუ 1844 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ვენაშ ცენტრალურ ჰოსპიტალს. რდჷ ბუდაპეშტიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იგნაც სემელვეისი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* იგნაც სემელვეისი კათოლიკური ენციკლოპედიას 
* 

კატეგორია:უნგრალეფი
კატეგორია:უნგრალი ექიმეფი
ლახარეფიშ მიკრობული თეორია

**ლახარეფიშ მიკრობული თეორია** — მენცარობას მეღებული თეორია ლახარეფიშ დო თინეფიშ ბაძაძეფიშ გეშა. ჸათე თეორიაშ მეჯინათ მიკროორგანიზმეფი (პათოგენეფი, მიკრობეფი) იჭანუანა ლახარას. მიკროორგანიზმეფი მიშმულა ადამიერეფიშ, ჩხოლარეფიშ დო შხვა სქილედეფიშ ორგანიზმიშა. თინეფი უკულ მენძელი ორგანიზმეფს იბრელებუნა დო გინმირთუნა შხვადოშხვა ლახარეფიშ ბაძაძო. ჸათეცალი მიკროორგანიზმეფი შილებე რდას ბაქტერიეფი, პროტისტეფი, სოკოეფი, თაშნეშე ვირუსეფი, პრიონეფი, ვიროიდეფი.

ლახარეფიშ მიკრობული თეორიაშ ორდოიანი ვერსია წჷმარინუ ჯიროლამო ფრაკასტოროქ 1546 წანას. მარა უკულიანი პერიოდის ჸათე თეორიას პოპულარიბაქ ვეიაჭოფუ. ევროპას უმოსო დომინანტური რდჷ გალენოსიშ მიაზმაშ თეორია. ჸათე თეორია ანტკიცენდჷ ნამდა ინფექციური ლახარეფიშ, მაგალთო ქოლერაშ, ქლამიდიოზიშ, უჩა ჭირიშ ბაძაძი რდჷ *მიაზმა* (ჯვ. ბერძ. μίασμα - *ბუძღი*) — *გლახა ჰაერი*. თეორიაშ მეჯინათ ეპიდემიეფი რჩქინდუდჷ მიაზმაშე — ჸორადილი ორგანული მატერიაშე.

მავითოჩხორა ოშწანურაშე, ლუი პასტერიშ დო რობერტ კოხიშ რკვიებეფით მიაზმაშ თეორიაქ პოზიციეფი დუთმუ ლახარეფიშ მიკრობული თეორიას, ნამუქჷთ ჭიეჭიეთ უმოსო მეღებული თეორიათ გინირთუ. 1890-იან წანეფს მიოგორეს ვირუსეფს, გევითარჷ ბაქტერიოლოგიაშ დისციპლინაქ, მენცარეფქ აკეთეს მიარე ლახარეფიშ ბაძაძი მიკროორგანიზმეფიშ იდენტიფიკაცია. ჸათაშ გინირთჷ ლახარეფიშ მიკრობული თეორიაქ დომინანტურო თეხანური მენცარობას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Stephen T. Abedon Germ Theory of Disease Supplemental Lecture (98/03/28 update)
* William C. Campbell The Germ Theory Timeline
* Science's war on infectious diseases

კატეგორია:მიკრობიოლოგია
ჯონ სნოუ (ექიმი)

**ჯონ სნოუ** (ინგლ. John Snow, დ. 15 მელახი, 1813 — ღ. 16 მანგი, 1858) — ინგლისარი მედიკოსი, ანესთეზიაშ დო სამედიცინო ჰიგიენაშ ორდოიანი პიონერი. მერჩქინელი რე თეხანური ეპიდემიოლოგიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალო. გიმირკვიუ ქოლერაშ 1854 წანაშ ეპიდემია ლონდონს დო დადგინჷ თიში ბაძაძი.

დებადჷ ინგლისიშ ნოღა იორკის. ბაღანობაშე დეინტერესჷ მედიცინათ. გურაფულენდჷ ლონდონიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1844 წანას მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი. სნოუ სპეციალობათ ანესთეზიოლოგი რდჷ. თინა რდჷ ართ-ართი მაართა სპეციალისტი ნამუთ ანესთეზიაშო აქტიურო გიმირინუანდჷ ეთერს დო ქლოროფორმის. სნოუ 1837 წანაშე მუშენდჷ ვესტმინსტერიშ ჰოსპიტალს. 1838 წანაშ 2 მესიშე ოკათუდჷ ინგლისიშ ქირურგეფიშ ომაფე კოლეგიას. რდჷ ლონდონიშ ეპიდემიოლოგიაშ ჯარალუაშ დუმარსხუაფალი-მაკათური. 

1854 წანას, მუჟამსჷთ ქოლერაქ მადუ ლონდონიშ სოჰოშ კვარტალს, სნოუქ, ნამუსჷთ ვაჯერდჷ თიხანური ბორჯიშო მეღებული მიაზმაშ თეორიაშ, გიმირკვიუ დო დადგინჷ ნამდა ეპიდემიაშ გოფაჩუაშ ბაძაძი რდჷ ქოლერაშ ბაქტერიეფით დაბინძურებული წყარი.

ჯონ სნოუქ ღურუ 1858 წანას, 45 წანერქ, ინსულტით. დასაფულებური რე ბრომპტონიშ სასაფლას, ლონდონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფია ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* ჯონ სნოუშ ჯარალუა

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ექიმეფი
კატეგორია:ინგლისარი ეპიდემიოლოგეფი
ვლადიმირ დემიხოვი

**ვლადიმირ პეტრეშ სქი დემიხოვი** (რუს. Владимир Петрович Демихов; დ. 31 კვირკვე [ჯვ.სტ. 18 კვირკვე], 1916 — ღ. 22 გერგობათუთა, 1998) — რუსი მენცარი, ორგანოეფიშ ტრანსპლანტაციაშ დუმარსხუაფალი.

დებადჷ ნოღა კულიკოვსკის, გლეხეფიშ ფანიას. მუმაქ რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმას დუღურჷ დო უმოსი დიდა რდუნდჷ. დემიხოვიქ ახალნორდობაშე დეინტერესჷ მედიცინათ. თიშა არზუანობაშა დიდი გოლინა იღვენუ ივანე პავლოვიშ ექსპერიმენტეფქ. 

დემიხოვიქ 1934 წანას გემშართჷ ვორონეჟიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშა. 1937 წანას დემიხოვიქ გიმიგონჷ დო ჯოღორს ქინუდგჷ ხელუანური გური. ოპერაციაშ უკულ ჯოღორი ჟირი საათიშ გოძვენას ვაღურე. ვორონეჟიშ უნივერსიტეტიშ უკულ, დემიხოვიქ ოგურაფუშა გინილჷ მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშა, სოდეთ ბიოლოგიას გურაფულენდჷ. უნივერსიტეტი დემიხოვიქ 1940 წანას გათუ. 

დემიხოვი მონაწილენდჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას. ლჷმაშ თებაშ უკულ, ომენცარე კარიერა კინ მოსკოვიშ უნივერსიტეტის გაგინძორჷ. 1947 წანაშე მუშენდჷ მოსკოვიშ ქირურგიაშ ინსტიტუტის. 1940-1950-იან წანეფს დემიხოვი ორთუდჷ ჩხოლარეფიშ გურიშ, ფიჟვიშ, ჭაჭაშ დო ჩხონჩხიშ ტრანსპლანტაციაშ ოპერაციეფს. ბრელი ჩხოლარი გინმასკიდუდჷ ოპერაციას დო დღალეფიშ დო მარეფიშ გოძვენას ცხოვრენდჷ. ართი ჯოღორქ, ნამუსჷთ დემიხოვიქ გური გინუნერგუ 1953 წანას, იცხოვრუ შკვითი წანა ტრანსპლანტაციაშ უკული.

1954 წანას დემიხოვიქ აკეთჷ მაართა ექსპერიმენტული კორონარული შუნტირაფაშ ოპერაცია.

დემიხოვი ფირქენდჷ ნამდა შილებედჷ ადამიერიშ ორგანოეფიშ ტრანსპლანტაცია ხოლო. დემიხოვიშ ჸათე პოზიციას მენცარეფი სკეპტიკურო უჯინედეს. 1954 წანას დემიხოვიქ აკეთჷ თიში არძაშე უმოსო შინელი ექსპერიმენტი: ართი ჯოღორს გინუნერგუ მაჟირა ჯოღორიშ დუდი. ჸათეცალი ექსპერიმენტეფიშ გეშა, თის ფშხირას აკრიტიკენდეს. დუდშე დემიხოვიშ ექსპერიმენტეფი რჩქინელი რდჷ ხვალე სსრრ-შ მასშტაბით. მარა 1950-იან წანეფიშე დემიხოვიქ გინირთჷ შინელი მენცარო მოსოფელს.

ბრელი ურცხოალი მენცარი გილეშჷ დემიხოვიშა. გურაფულენდეს თიში იდეეფს დო ინოვაციეფს. ართ-ართი ჸათეცალი მენცარი დო ექიმი რდჷ ობჟათე აფრიკალი ქირურგი კრისტიან ბარნარდი. ბარნარდიქ ჟირშა იძირუ დემიხოვიშ ლაბორატორია მოსკოვს, 1960 დო 1960 წანეფს. ბარნარდიქ, დემიხოვიშ ექსპერიმენტეფიშ გოლინათ დერწუმჷ ნანდა ადამიერიშ გურიშ ტრანსპლანტაცია რეალური რდჷ. ბარნარდი დემიხოვს გურიშ დო ფიჟვიშ ტრანსპლანტაციაშ მუმას უძახუდჷ.

ვლადიმირ დემიხოვიქ ღურუ 1998 წანაშ 22 გერგობათუთას, 82 წანერქ, ანევრიზმათ.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დემიხოვიშ ბიოგრაფია
* ნეკროლოგი ნიუ-იორკ თაიმსის

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ტრანსპლანტოლოგეფი
კატეგორია:რუსი ექიმეფი
ღაზაშ მუჰაფაზა

**ღაზაშ მუჰაფაზა** () —  პალესტინაშ სახენწჷფოშ 16 მუჰაფაზაშე ართ-ართი. იდვალუაფჷ ღაზაშ სექტორიშ ოორუეშე.  

მუჰაფაზა აკმოდირთჷ ადმინისტრაციულ ცენტრი ღაზაშე, სუმ შხვა ნოღაშე დო პალესტინარ ნათხოზინეფიშ კარეეფშე.

2017 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, მუჰაფაზაშ მახორობა 652 597 ადამიერს აკმადგინანს.

## სქიოლიო

კატეგორია:პალესტინაშ სახენწჷფოშ ადმინისტრაციული დორთუალა
რაფაჰიშ მუჰაფაზა

**რაფაჰიშ მუჰაფაზა** () —  პალესტინაშ სახენწჷფოშ 16 მუჰაფაზაშე ართ-ართი. იდვალუაფჷ ღაზაშ სექტორიშ ობჟათეშე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა რაფაჰი, ნამუთ ეგვიპტეშ ხურგიწკჷმა იდვალუაფუ.

2017 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, მუჰაფაზაშ მახორობა 233 878 ადამიერს აკმადგინანს.

მუჰაფაზაშ ტერიტორიას იდვალუაფჷ იასირ არაფატიშ ჯოხოდვალაშ ოერეფოშქაშე აეროპორტი.

## სქიოლიო

კატეგორია:პალესტინაშ სახენწჷფოშ ადმინისტრაციული დორთუალა
პორტუგალიაშ ომაფე

**პორტუგალიაშ ომაფე** (პორტ. Reino de Portugal, ლათ. Regnum Portugalliae) — მონარქია ბჟადალი პირენეშ ჩქონს, თეხანური პორტუგალიაშ რესპუბლიკაშ წიმოხონი სახენწჷფო. არსებენდჷ 1139 წანაშე 1910 წანაშახ. მუში ჸოფაშ გოძვენას შინელი რდჷ შხვადოშხვა ჯოხოდვალეფით: 1415 წანაშე თის მიშინუანდეს მუჭოთ პორტუგალიაშ დო ალგარვეშ ომაფეს, დო 1815-1822 წანეფს — პორტუგალიაშ, ბრაზილიაშ დო ალგარვეშ გოართოიანაფილი ომაფეს.

მაჩხორა ოშწანურას დირსხუ პორტუგალიაშ ოგრაფექ, ვიმარა პერეშიშ ხემანჯღვერობათ. პერეში დუდშე ასტურიაშ ომაფეშ ვასალი რდჷ. 1097 წანას პორტუგალიაქ გინირთჷ ლეონიშ ომაფეშ ნორთო. სან-მამედეშ ლჷმაშ უკულ, დირსხუ პორტუგალიაშ ზოხორინელი სახენწჷფოქ. 1383-1385 წანეფიშ კრიზისიშახ პორტუგალიაშ ომაფეს მართუნდჷ ბურგუნდიული დინასტია. 1385 წანაშე ხეშულობა ხეშა ქაშეჸოთეს ავისიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფქ.

XV-XVI ოშწანურეფს პორტუგალიაქ გინირთჷ კოლონიური იმპერიათ. 1580-1640 წანეფს პორტუგალიაშ ომაფე მიშმეშჷ იბერიაშ უნიაშა, ჰაბსბურგეფიშ ესპანეთიწკჷმა ართო.

1640-1668 წანეფიშ რესტავრაციული ლჷმაშ უკულ, ზოხორინელი პორტუგალიას მართუნდეს ბრაგანსაშ დო ბრაგანსა-საქსენ-კობურგ-გოტაშ დინასტიეფი. ჸათე პერიოდეფიშე პორტუგალიაშ ომაფეშ გოლინაქ ჭიეჭიეთ დეღამაკჷ, მარა თიში პოზიციეფი მოსოფელიშ მასშტაბით იშენი შანულამი რდჷ, მუშენდა პორტუგალია დიო ხოლო ინარუნენდჷ ბრაზილიას. ბრაზილიაშ დუდიშალაშ უკულ, პორტუგალიას უღუდჷ ცადებეფი, მუში პოლიტიკური გოლინა გუფართინუაფუდუკო აფრიკაშ კონტინენტის, მარა ინგლის-პორტუგალიაშ 1890 წანაშ კონფლიქტიშ შედეგო, თიში ტერიტორიული ექსპანსიაქ გაჩენდჷ.

1910 წანაშ 5 გჷმათუთას, პორტუგალიას მოხვადუ რევოლუციაქ, შედეგო გეგნარაგვეს მონარქია დო დირსხუ პორტუგალიაშ მაართა რესპუბლიკაქ.

პორტუგალიაშ ომაფეშ დუდალაშ ფორმა ფშხირას ითირუდჷ. 1822 წანაშახ თინა რდჷ აბსოლუტური მონარქია. დონთხაფაშახ პორტუგალიაშ ომაფე წჷმარინუანდჷ გვერდო-კონსტიტუციური მონარქიას.

## ლიტერატურა
* Mark Willner, George Hero, Jerry Weiner, Global History Volume I: The Ancient World to the Age of Revolution (2006)
* José Mattoso, António Manuel Hespanha, História de Portugal 4: O Antigo Regime (1620–1807), (1998)

კატეგორია:პორტუგალიაშ ომაფე
კატეგორია:პორტუგალია
კატეგორია:პორტუგალიაშ ისტორია
ფილისტიმარეფი

300px|right|thumb|ფილისტიმარი მოლიმარეფი, ნამუეფჷთ ფარაონ რამსეს III-ქ ჭკორო მიდეჸონჷ. თინეფს გიორთჷნა მოხანტილი ანჩხაბერი დო მუკაქჷნა კართეამი კაბეფი
**ფილისტიმარეფი** ( *ფლიშტიმი*, ) — ჯვეში კათა, ნამუჷთ ჯვ. წ. XII ოშწანურაშ დაჭყაფუშე, ოხორანდჷ ქანაანიშ ზუღაპიჯიშ გოხოლუას (თეხანური თელ-ავივიშე ღაზაშახ). ანდაშა რე მოშინელი ჯვეშ აპიანს (დოჭყაფილი -შე), თაშნეშე ასირიულ დო ეგვიპტურ წყუეფს. არხო ბჟაეიოლს ხვალე ფილისტინარეფს დო ხეთეფს უჩქჷდეს რკინაშ გინონდღულაფაშ ტექნოლოგია (დოხოლ. ჯვ. წ. XII—XI ოო. ბჟაეიოლ სქირონაშქა ზუღას — კვიპროსის ვარ-და პალესტინას — გჷმოგონაფილქ იჸუ რკინაშ კარბურიზაციაშ დო გამანგარებაშ მეთოდი, ნამუშ შედეგო რკინაქ ბრონზეშ კონკურენტო გჷნირთუ), მუშჸურე [რკინაშ ხანიშ დაჭყაფუს შანენდჷ. ვარაუდენა, ნამჷ-და *[[პალისტინი]]შ* ომაფე, ნამუთ რსებენდჷ ჯვ. წ. XII—IX ოშწანურეფშახ, სირიას (ამიქიშ ლეხერი), თაშნეშე შილებე მერსხილი ორდას ფილისტიმარეფწკჷმა.

## ბიბლიას
ბიბლიაშ ტექსტის, კათა „ფილისტიმარეფიშ“ () ჯოხოდვალა მოშინელი რე 286-შახ, დო ქიანა „ფილისტიაშ“ () ჯოხოდვალა — 8-შახ.

ბიბლიას ფილისტიმარეფი მოშინელი რე მუჭოთ კასლუჰიმიშ კათაშ გამნარყი, ნამუსჷთ მისრაიმშე უღჷ გაჭყაფური (); თეჯგურა გაჭყაფური კასლუჰიმეფს მეთმურსხუანს ეგვიპტეს (მისრაიმი - ეგვიპტეშ ჯოხო ურიულ ნინაშა); ბიბლიაშ კანკალე გჷმასხუნალი კასლუჰიმეფს ენმახუნუანა თ.ჯ. კასიოტიდის — აბანი ნილოსიშ დელტაშ ბჟაეიოლშე, გვალა -შ (ასე — Ras Kouroun) მუკი-მუკი. უკული ტექსტის (,  დო ) მოჩამილი რე, ნამჷ-და ფილისტიმარეფქ ქანაანშა მორთეს კოკიშე ვარ-და ზუღაპიჯიშ ქიანა კაფტორშე (ტექსტეფიშ ნორთის შხვაშთურეფი ჯოხოიდვალუაფჷნა მუჭოთ კაფტორიმი). ბიბლიაშ გჷმასხუნალეფიშ უმენტაშობას კაფტორს კრეტათ მითმირჩქინანა; მარა რე ვერსია, სოდე კაფტორს მეთმირჩქინანა კვიპროსო ვარ-და მორჩილ აზიათ; კაფტორიმეფს გჷთმოსხუნჷნა მუჭთ ფილისტიმარეფიშ სინონიმო, ვარ-და მუჭოთ წიმოხ-კათათ, ჯვეში კათათ.

ბიბლიას მოთხობილი რე, ნამჷ-და პატრიარქეფი აბრაამი (), დო უკული ისააკი () ოხორანდეს „ფალისტიმურ დიხას“; „პარტიარქეფიშ ეპოქაშ“ დო ფილისტინარეფიშით ქანაანიშ ობჟათე წყარპიჯიშ ისტორიული დოჸუნაფაშ თეჯგურა მებუნაფა რე ანაქრონიზმი.

თი დიხეფს დო კათეფს შქას, ნამუეფჷთ ურიეფს ქანაანიშ დოჸუნაფაშ პერიოდის ხეშა ვეშუჸოთამნან, ჯოხოიდვალუაფჷნა ფილისტიმური ხუთი მაფაშ (გჷმირინუაფუ ტიტული  „სერენი“) დიხა: ღაზა, აზოტი, ასკალონი, გეთი დო ექრონი, ავიმეფიშ დიხაშამო (, ). ავიმეფიშ გეშა ირაგადუაფუ: .

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Corinne Mamane Museum of Philistine Culture
*National Geographic article 
*List of Biblical References to Philistines or Philistia
*Tell es-Safi/Gath Archaeological Project Website
*Tell es-Safi/Gath Archaeological Project Blog
*Penn State University - The Sea Peoples and the Philistines (link broken)
*Neal Bierling, ''Giving Goliath his Due: New Archaeological Light on the Philistines'' (1992) 
*
*The Center for Online Judaic Studies: Ramesses III and the Philistines, 1175 BC
*Biblical Archaeology Review - Yavneh Yields Over a Hundred Philistine Cult Stands
*Neal Bierling. Giving Goliath His Due. New Archaeological Light on the Philistines 
*Ashkelon dig 

## სქოლიო


კატეგორია:ჯვეშ ისრაელი დო იუდეა
კატეგორია:ჯვეში კათა
კატეგორია:პალესტინაშ ისტორია
კატეგორია:ეშალაფირი კათა
კატეგორია:ბჟადალი აზიაშ ეშალაფირი კათა
ურცხო სუნელი

**ურცხო სუნელი** ()  — ართწანიანი ოდიარე ჩანარი პოპოქიშობურეფიშ ფანიაშე. ჩანარს უღჷ თინგემარენჯი, ჸალერი ღერი, სუმფურჩა ფურცელი, სფეროშობური ტიანი ბიბლა, ცაშფერი ვარ-და ღილე ლენი პეული. გუნმაღელი პოპოქი რე.  

ურცხო სუნელი  აფხვადჷნა ჟვერ ჩანარო, შხირას მოჸუნა ორტვინეფსჷთ. თიშ ხომლა გუმნაღელს შხვადოშხვა ოჭკომალიშ ორკვანალო  გჷმირინუანა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:პოპოქიშობურეფი
ოშაშურია

**ოშაშურია** თაშნეშე **აბზინდა** () — ანდაწანიანი ოდიარე ჩანარი რთულპეულამეფიშ ფანიაშე. ჩანარიშ ღერიშ სიმაღალა 100-150 სმ-შახ ონჭჷ. 

მოდვალირო ჩანს საქორთუოშ დახე არძა კუნთხუს — რზენშე სუბალპურ ორტყაფუშახ, უმენტაშო ნახვერამ ნადგიმეფს, ბართვონს, ორტვინეფს, დიხაურყეფს, წყარმალუპიჯეფს დო შხვა აბანეფს. 

ჩანარი იკათუანს ვიტამინს, თაშნეშე დინდარი რე პროტეინით (21,3%) დო კუთხუონით (24,5%). თიშ გეშა, ნამჷ-და ეთერამ ზეთეფს იკათუანსჷნ, ორინჯი ვაჭკომჷნს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:რთულპეულამეფი
აჯიკა

**აჯიკა** — წარე ორკვანალეფიშ აკნაკათა, ნამუსთ ქორთულ საგესქუოს ოჭკომალეფიშ ოკეთებელო ჰჷმირინუანა. იკეთებუაფუ წარე ზაფანათ, ნიორით, სუნელეფით დო წვანე სუნელეფით. თეშ მოხ, შილებე შხვა ორტვინობაშ გეძინათ: სტამფილო, გემუანი ზაფანა, სოტოლია, პამინდორი.

გოჭყაფათ სამარგალოშე  ვარ-და აფხაზეთიშე ოკო რდას, ხვარენა ედომუშამ საქორთოს, კავკაციას დო ეკონია ბორჯის ბჟაეიოლ ევროპას დო შქა აზიას. რე ჭითა დო წვანე აჯიკა. გიშაკერზაფილი რე აჯიკაშ აკოდგინალუათ. პოპულარული წჷმორინათ, არძაშე წარე დო გემუან აჯიკას აფხაზეთის აკეთენა.


 Megrelian ajika.jpg|მარგალური აჯიკა
 Green ajika.jpg|წვანე აჯიკა
 Ajika made with walnuts and red peppers.jpg|ნეძამი აჯიკა


## ქოძირით თაშნეშე
* შონური ჯიმუ
* სჰუქი
* ჰარისა

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთული საწბელი
კიბუცი

მინი|280პქ|მერომ გოლანიშ კიბუცი, მიოჯინი ბენთალიშ გვალაშე.
**კიბუცი** (ური. קִבּוּץ‎; დუდმართ. קְבוּצָה, კვუცა — `ბუნა`) — ოფუტე-ომეურნე კომუნა ისრაელს, ნამუშო დჷმახასიათაფალი რე მეურნობაშ ართამი დორხველუა დო ხანდა-მოხვარებაშ წორწოობა. თენა რე კომუნალური წორორინაშ ფორმა, ნამუთ სოციალიზმის დო სიონიზმის აკმოკათჷნს.

კიბუციზმიქ დიჭყჷ, მუჭოთ უტოპიურ ცადებაქ, მარა ბორჯიშ გოძვენას უმოსო „მენცარული“ სოციალისტური მერინა ეითვისჷ. ასე, ოფუტეშ მეურნობა ნორთობურო გინოთირელი რე ეკონომიკაშ შხვა დარგეფით, თინეფს შქას ინდუსტრიული დო/ვარ-და მაღალტექნოლოგიური ოწარმეეფით. ისრაელიშ მახორობაშ დოხოლაფირო 5% კიბუცეფს ოხორანს. კანკალე კიბუცის თაშნეშე კიბუცნიკჷთ უჯოხონა (ური.: קִבּוּצְנִיק‎).

ართ-ართი საეგებიო მეჯინათ, ისრაელს კიბუცეფიშ დორსხუაფას ოკათუდჷ ქორთუ ივანე კოლელიშვილი, ნამუთ 1910-17 წანეფს რდჷ პალესტინას დო ნამუსჷთ საქორთუოს, ოფუტე გულგულას კომუნაშ დორსხუაფაშ გჷმოხადება უღუდჷ.

## სქოლიო
 

კატეგორია:ისრაელიშ ხორუაშ ტიპეფი
კატეგორია:ისრაელიშ ოფუტეშ მეურნობა
კატეგორია:კიბუცი
კატეგორია:სოციალიზმი
ასტურიაშ ომაფე

**ასტურიაშ ომაფე** (ლათ. Asturum Regnum; ასტ. Reinu d'Asturies) — მაართა ქირსიანული ომაფე პირენეშ ჩქონს, მუსლიმი მავრეფიშით ჩქონიშ ოკუპაციაშ უკული. ომაფე დარსხუ ვესტგოთი პელაიოქ 718 წანას. 718 წანაშ კოვადონგაშ ლჷმას, პელაიოქ ორჯგინჷ ომაიანეფიშ ხალიფატიშ ნძალეფს. ჸათე წანა ითვალუ ასტურიაშ ომაფეშ დო რეკონკისტაშ დაჭყაფურო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასტურიაშ მაფეფიშ ერკებული
* რეკონკისტა

## ლიტერატურა
* Glick, Thomas (2005), Islamic and Christian Spain in the Early Middle Ages, Leiden: Brill, ISBN 90-04-14771-3

კატეგორია:ასტურიაშ ომაფე
კატეგორია:ასტურიაშ ისტორია
ლეოპოლდ ფონ რანკე

**ლეოპოლდ ფონ რანკე** (გერმ. Leopold von Ranke; დ. 21 ქირსეთუთა, 1795 — ღ. 23 მესი, 1886) — გერმანალი ისტორიკოსი. დარსხუ ისტორიული წყუეფიშ კრიტიკული რკვიებაშ მეთოდი დო გურაფაშ სემინარული წესი. რანკე კაბეტი შანულობას არძენდჷ არქივეფიშ რკვიებას დო ისტორიული დოკუმენტეფიშ ანალიზის. რანკეშ იდეეფქ დიდი გოლინა იღვენუ ბჟადალური ისტორიოგრაფიაშა. რანკე მავითოჩხორა ოშწანურაშ გერმანული ისტორიოგრაფიაშ ართ-ართი უდიდაში ფიგურათ რე მერჩქინელი. თიში ნახანდეფიშე ეიოშინალი რე: *"ობჟათე ევროპაშ თარეფი დო კათეფი XVI-XVII ოშწანურეფს"*, *"რომიშ პაპეფიშ ეკონია ოთხი ოშწანურა"*, *"საფრანგეთიშ ომენოღალე ლჷმეფი დო მონარქია XVI-XVII ოშწანურეფს"*, *"გერმანული ხეშულობეფი დო თარეფიშ ლიგა"*, *"ჰარდენბერგი დო პრუსიაშ სახენწჷფოშ ისტორია 1793-1813 წანეფს*" დო შხვა.

ლეოპოლდ რანკექ დებადჷ საქსონიაშ ნოღა ვიეს. ბაღანობაშე დეინტერესჷ ჯვეში ბერძენული დო ლათინური ნინეფით, თაშნეშე ლუთერანული მონძღვარუათ. 1814 წანას გემშართჷ ლაიფციგიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ კლასიკური მენცარობეფს დო თეოლოგიას გურაფულენდჷ. სტუდენტობაშე რანკე დაინტრესებული რდჷ თუკიდიდეთ, ტიტუს ლივიუსით, დიონისე ჰალიკარნასალით, იმანუელ კანტით, ფრიდრიხ შლეგელით დო შხვა ისტორიკოსეფით დო ავტორეფით. რანკეს ნაკლებო ოინტერესუდჷ თეხანური ისტორია, მუშენდა თვალუნდჷ ნამდა თეხანური ისტორიკოსეფიშ ნაჭარა წინგეფი ხვალე სქირე ფაქტეფიშ კოლექცია რდჷ.

1817-1825 წანეფს რანკე მუშენდჷ მაგურაფალო ოდერიშ ფრანკფურტიშ გიმნაზიას. ჸათე პერიოდეფიშე დეინტერესჷ რანკექ ისტორიათ. რანკექ ომენცარე კარიერა 1824 წანას დიჭყჷ. ჸათე წანას გჷმაბჟინუ მუში მაართა ნახანდი "*ლათინური დო ტევტონური კათეფიშ ისტორია 1494-1514 წანეფს*". ჸათე ნახანდიშ ოჭარალო თიქ გიმირინუ დიდი მუდანობაშ ისტორიულო წყუეფი, მემუარეფი, დღარეფი, თარობული დო დიპლომატიური დოკუმენტეფი.

1825 წანას რანკექ მუშობა ქიდიჭყჷ ბერლინიშ უნივერსიტეტის. ჸათაქ თინა 50 წანაშ გოძვენას მუშენდჷ. რანკე კონსერვატორი რდჷ დო ფშხირას აკრიტიკენდჷ ლიბერალურ იდეეფს.

## გიშნაგორა ნახანდეფი
* *რომაული დო გერმანული კათეფიშ ისტორია 1494 წანაშე 1514 წანაშახ* (1824)
* *სერბეთიშ რევოლუცია* (1829)
* *ობჟათე ევროპაშ თარეფი დო კათეფი XVI-XVII ოშწანურეფს* 
* *რომიშ პაპეფიშ ეკონია ოთხი ოშწანურა* (1834–1836)
* *ბრანდენბურგიშ ჸუდეშ მემუარეფი დო პრუსიაშ ისტორია XVII-XVIII ოშწანურეფს* (1847–1848)
* *საფრანგეთიშ ომენოღალე ლჷმეფი დო მონარქია XVI-XVII ოშწანურეფს* (1852–1861)
* *გერმანული ხეშულობეფი დო თარეფიშ ლიგა* (1871–1872)
* *რევოლუციური ლჷმეფიშ დაჭყაფური 1791-1792 წანეფს* (1875)
* *ჰარდენბერგი დო პრუსიაშ სახენწჷფოშ ისტორია 1793-1813 წანეფს* (1877)
* *მოსოფელიშ ისტორია: რომიშ რესპუბლიკა დო მოსოფელიშ მართუალა*, ჟირი ტომო (1886)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლეოპოლდ ფონ რანკე ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ისტორიკოსეფი
ქსენოფონტი

**ქსენოფონტი** (ჯვ. ბერძ. Ξενοφῶν; დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 430 — ღ. ჯვ.წ. 354 ვარდა 355) — ბერძენი ისტორიკოსი, ჭარუ, ფილოსოფოსი დო ოურდუმე მოღალე. დაბადებე ათენს. 30 წანერი რდუნ თეშ გინორთე აქემენიანეფიშ იმპერიაშ დაქირებული ბერძენული ჯარიშ ვითი ანთასიშ მანჯღვერთარო. ქსენოფონტიქ აკიმუშუ ანდანერი ოურდუმე-ლოჯისტიკური ოპერაციეფი. თინა რდჷ ართ-ართი მაართა ავტორი ნამუქჷთ ეჭარუ ლჷმაშ სტრატეგიული ფლანგური მანევრი დო ფინთი.

ქსენოფონტი ანაბასისის ეთმოჭარუნს მუში დუდსგინნაველეფს დაქირებული ბერძენული არმიაშ მანჯღვერთარობაშ ბორჯის, კიროს უკულაშიშ ოურდუმე-პოლიტიკური კამპანიას სპარსეთიშ ხვისტაშ ხეშა ეშაჸოთამალო, თაშნეშე დაქირებული ჯარიშ საბერძნეთიშა დორთინაშ ანბეეფს კიროსიშ ღურაშ უკული დო შხვა. ანაბასისი ისტორიული, გეოგრაფიული დო ეთნოგრაფიული ხასიათიშ ნახანდი რე. თის კაბეტი შანულობა უღჷ საქორთუოშ ისტორიაშო ხოლო. მუშენდა ანაბასისის შეთმოფხვადუთ ინფორმაციას კოლხეფიშ დო კოლხეთიშ ომაფეშ გეშა.

კიროპედიას ეჭარილიე ოურდუმე კამპანიეფი ჭიჭე აზიას დო ბაბილონს დო კიროს II დიდიშ ჸეთი პოლიტიკური დო ოურდუმე მეთოდეფი, ნამუეფსჷთ თინა ირინუანდჷ ახალი ბაბილონიშ ომაფეშ დაჸუნაფალო ჯვ.წ 539 წანას. კიროპედიას ისტორიკოსეფი ფშხირას მიშინუანა მუჭოთ კიროს დიდიშ გვერდო ფიქტიური ბიოგრაფიას. ანაბასისიქ დო კიროპედიაქ კაბეტი გოლინა იღვენუ ალექსანდრე მაკედონარიშა დო შხვა ბერძენი მანჯღვერთარეფიშა. 

ქსენოფონტი რდჷ სოკრატეშ სტუდენტი დო მაჸალე. სოკრატეშ რინას დო ფილოსოფიური არზუანობას ორხველჷ ქსენოფონტიშ სოკრატული დიალოგეფი: სიმპოზიუმი, ოიკონომიკოსი, ჰიერონი, სოკრატეშ მოშინაფა, აპოლოგია.

ქსენოფონტიშ შხვა ნახანდეფიშე ეიოშანალი რე საბერძნეთიშ ისტორია, სოდეთ ეჭარილი რე პელოპონესიშ ლჷმაშ (ჯვ.წ. 431–404) ეკონია შკვითი წანა დო უკულიანი პერიოდი.

ქსენოფონტი ათენარი რდჷ, მარა თიში პოლიტიკური დო ოურდუმე რინა უმოსო მერსხილი რდჷ ათენიშ ტრადიციული ოპონენტი ნოღა-სახენწჷფო სპარტაწკჷმა. სპარტაშ ისტორიაშ გეშა ბრელს ბგებულენთ ქსენოფონტიშ ნახანდეფიშე: აგესილაე დო ლაკედემონარეფიშ სახენწჷფო დონწყილობა.

ქსენოფონტი მერჩქინელი რე ანტიკური პერიოდიშ ართ-ართ უდიდაშ ავტორო. თიში ნახანდეფი იკათუანს შხვადოშხვა ჟანრეფს დო თემეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ქსენოფონტი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ქსენოფონტი ფილოსოფიაშ ინტერნეტ-ენციკლოპედიას
* ქსენოფონტიშ ნახანდეფი პერსევსიშ ციფრული ბიბლიოთეკას
* 
* ქსენოფონტიშ ნახანდეფი LibriVox-ის (აუდიოწინგეფიშ ოჯარალე დომეინი)

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ბერძენი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:ბერძენი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ბერძენი ჭარუეფი
ნაჰარია

**ნაჰარია** (,, *ნაჰარიია*, *ნაარია*) — ნოღა ისრაელიშ ოორუე რაიონს. ნოღაშ მუნიციპალური ფართობი — 10.233 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 

## სქოლიო

კატეგორია:ისრაელიშ ნოღეფი
კირიათ-შმონა

**კირიათ-შმონა **() — ნოღა ისრაელიშ ოორუე რაიონს, ნამუთ იდვალუაფუ ჰულაშ ლეხერს, ლიბანიშ ხურგიშ გოხოლუას.

ნოღას ჯოხოქ გიადჷ, კირიათ-შმონაშ გოხოლუას მადვალჷ ლეგენდარულ ხორუა თელ-ჰაიშ ბრუო („ბრუო“ ივრითულო — „შმონა“, שמונה) დონთხაფილ მათხილეშ პატიოცემელო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Places To Visit in Kiryat Shmona  (English)

კატეგორია:ისრაელიშ ნოღეფი
ცფათი

**ცფათი** (;  — Ṣafad, მარგალურ ტრანსლიტერაციათ — **საფედ**) — ნოღა ისრაელიშ ოორუე რაიონს, ურიეფიშ ოთხი ჯეგე ნოღაშე ართ-ართი, იერუსალიმი, ტიბერია დო ჰებრონწკჷმა ართო. 

## გალერეა

ფაილი:Safed view 04.JPG|თეხანური ცფათიშ მიოჯინი
ფაილი:Safed1.jpg|ჯვეში ნოღა ცფათიშ მიოჯინი
ფაილი:Safed 01.JPG|ჸუდეეფი ჯვეშ ნოღას
ფაილი:Safed 2009.jpg|ქნაანიშ რაიონი ცენტრალური ავტოდგჷმილიშ გოხოლუას
ფაილი:Safed 02.JPG|იერუსალიმიშ შოშე
ფაილი:PikiWiki Israel 285 Zefat בסימטאות צפת.jpg|ჯვეშ ცფათიშ ცენტრალური ნორთიშ შოშე
ფაილი:Safed 03.JPG|ავტოგიორინუ პარკიშ დო ჯიხაშ გოხოლუას
ფაილი:Agriculture in Israel (Safed).jpg|ჸვანეფი ცფათიშ მიოლწკჷმა

thumb|center|1000px|

## რესურსეფი ინტერნეტის

*City Council website 
*zefat.net  
*Tourist Information Center
*Nefesh B' Nefesh Community Guide for Tzfat
* Survey of Western Palestine, Map 4:   IAA , Wikimedia commons; Safed on the PEF Map

კატეგორია:ისრაელიშ ნოღეფი

კატეგორია:ჯვეში ისრაელიშ ნოღეფი
პროკოპი კესარიალი

**პროკოპი კესარიალი** (ბერძ. Προκόπιος ὁ Καισαρεύς; ლათ. Procopius Caesarensis, დ. დოხოლაფირო 500 — ღ. დოხოლაფირო 565) — ბერძენი ისტორიკოსი დო იურისტი, მოღალენდჷ ბიზანტიაშ იმპერატორიშ იუსტინიანე I-შ კარს.

პროკოპიშ ბიოგრაფიაშ გეშა ინფორმაციას ბგებულენთ ბიზანტიური ენციკლოპედია სუდაშე. პროკოპი დაბადებე ნოღა კესარიას. თის ჯგირი გონათაფა მეუღებუ. ჯგირო ნოჩქვე ლათინური ნინა დო პროფესიათ იურისტი ჸოფე. პროკოპი რდჷ ბიზანტიარი მანჯღვერთარიშ ველისარიუსიშ მელამოსე დო ოკათუდჷ ველისარიუსიშ ოურდუმე კამპანიეფს: ოორუე აფრიკას, იტალიას დო სპარსეთის. 

პროკოპიშ ღურაშ ზუსტი თარიღი დო აბანი რჩქინელი ვარე.

### ლჷმეფიშ ისტორია
პროკოპიშ არძაშე უმოსო შანულამი ნახანდი რე *"იუსტინიანეშ ლჷმეფიშ ისტორია"*, ნამუთ იკათუანს ბრუო წინგის.

მაართა ჟირი წინგის (ნამუეფსჷთ ფშხირას *სპარსული ლჷმეფს* უძახჷნა) ეჭარილიე ბიზანტია-სპარსეთიშ კონფლიქტეფი შქაწყარმალონას, სირიას, სომხეთის, ეგრისის დო იბერიას. პროკოპი დეტალურო ეთმოჭარუნს სასანიდური ირანიშ შაჰიშ კავად I-შ ლაშქუეფს, 532 წანაშ ნიკაშ არყებას, ანტიოქიაშ მოჯალაგუას, ანტიოქიაშ მახორუეფიშ გინოხორაფას მესოპოტამიაშა, 541–549 წანეფიშ ეპიდემიას დო შხვა.

გეჸვენჯი ჟირი წინგის (*ვანდალეფიშ ლჷმეფი*), პროკოპი ეჭარუნს ველისარიუსიშ ლჷმას ვანდალეფიწკჷმა. ეკონია ოთწი წინგის (*გოთური ლჷმეფი*) მოჩამილიე ველისარიუსიშ იტალიური ოურდუმე კამპანია. პროკოპი კესარიალიშ *ლჷმეფიშ ისტორია*ქ კაბეტი გოლინა იღვენუ ბიზანტიური ისტორიოგრაფიაშა. აგათია სქოლასტიკოსიშ ნაჭარა *"ისტორიეფი"* პროკოპიშ სტილითიე ჭარილი დო პროკოპიშ ნახანდიშ გაგინძარება რე.
### ნაფულა ისტორია
პროკოპიშ ჸათე ნაწარმების მიოგორეს ოშწანურეფიშ უკულ, ვატიკანიშ ბიბლიოთეკას. თინა მაართათ გჷმაბჟინეს ლიონს 1623 წანას. ნაფულა ისტორიას, პროკოპი აკრიტიკენს იუსტინიანეს, თიში ალმასქუ დიაფალი თეოდორას, მანჯღვერთარი ველისარიუსის დო თიში ოსური ანტონინას. პროკოპი ახასიათენს იუსტინიანეს მუჭოთ უბადო, ვაკომპეტენტური დო ჰარამი ადამიერს. ველისარიუსი ეჭარილიე მუჭოთ დაღარი კოჩი, ნამუთ ოსურს ურჩქილედუ დო ზოხორინელო მუთუნი ვეგნაჭყვიდედუ.

### აკოგაფეფიშ გეშა
აკოგაფეფიშ გეშა რე პანეგირიკული ხასიათიშ ნახანდი. ჸათაქ ეჭარილი რე ჸეთი პროექტეფი, ნამუეფქჷთ იკეთინჷ ბიზანტიაშ იმპერიას, იუსტინიანეშ ინიციატივათ. იუსტინიანე მოჩამილი რე მუჭოთ ქირსიანი იმპერატორი, ნამუქჷთ ეიოგჷ ბრელი ეკლესია, წყარიშ სისტემეფი, აკვედუკეფი, ფორტიფიკაციეფი დო შხვა. ჸათე წინგის მოჩამილი შხვადოშხვა ფაქტეფი მენცარეფს ნანდულო ვემიოჩქუნა, მუშენდა თინა იუსტინიანეშ ზოჯალათ რე ჭარილი. წინგის შეთმოფხვადუთ ისტორიული ჩილათეფს ხოლო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პროკოპი კესარიალი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* პროკოპიშ ნახანდეფი Standard Ebooks-ის

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბიზანტიარი ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:ბიზანტიარი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 500
კატეგორია:ნაღურა 565
ბნეი-ბრაკი

**ბნეი-ბრაკი** () — ნოღა ისრაელს, იდვალაუფუ თელ-ავივიშ რაიონს, გუშ-დანიშ აგლომერაციას, უხურგანს თელ-ავივს ბჟაეიოშე. დირსხჷ 1924 წანას, ნოღაშ სტატუსი უღჷ 1949 წნაშე. კაბეტი ოხერეჭე ზონა რე. შურიშხა დღას ნოღაშ უმენტაში შოშე კილერი რე ტრანსპორტიშო.

კატეგორია:ისრაელიშ ნოღეფი
დიოდორე სიცილიარი

**დიოდორე სიცილიარი** (ბერძ. Διόδωρος Σικελιώτης, ლათ. Diodorus Siculus; ჯვ. წ. I ოშწანურა) — ჯვეში ბერძენი ისტორიკოსი. შინელი რე მონუმენტური ნახანდით ისტორიული ბიბლიოთეკა, ნამუთ იკათუანდჷ ჟარნეჩი წინგის. ჩქინი ბორჯიშა თელო მაჭირინუ ვითოხუთიქ. *ისტორიული ბიბლიოთეკა* ირთუ სუმი ნორთო. 

წინგიშ მაართა ამშვი წინგი გეოგრაფიული ხასიათიში რე დო ეთმოჭარუნს ეგვიპტეშ (I წინგი), შქაწყარმალონაშ, ინდოეთიშ, სკვითეფიშ სახენწჷფოშ, არაბეთიშ (II), ოორუე აფრიკაშ (III), საბერძნეთიშ დო ევროპაშ (IV-V) ისტორიას დო კულტურას. გეჸვენჯი ნორთის (წინგეფი VII–XVII) მოჩამილი რე კოჩიშობაშ ისტორია ტროაშ ლჷმაშე ალექსანდრე მაკედონარიშ ღურაშახ. ეკონია ნორთის (XVII წინგიშე ბოლოშა) ეჭარილიე ისტორიული მოლინეფი დიადოქოსეფიშ პერიოდიშე ჯვ.წ. 60 წანაშახ.

წინგიშ ჭარუაშ ბორჯის დიოდორე ირინუანდჷ წოხოლიანი პერიოდიშ ავტორეფიშ, მაგალთო: ეფორეშ, თეოპომპეშ, ფილისტეშ, პოლიბიოსიშ დო შხვეფიშ ნაჭარეფს.

დიოდორე სიცილიარიშ ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. მუში წინგიშე ბგებულენთ ნამდა თინა დაბადებე სიცილიაშ ნოღა აჯირას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* 

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ისტორიკოსეფი
აპიანე

**აპიანე ალექსანდრიალი** (ბერძ. Ἀππιανὸς Ἀλεξανδρεύς, ლათ. Appianus Alexandrinus; დ. დოხოლაფირო 95 — ღ. დოხოლაფირო 165) — ბერძენი ისტორიკოსი.

დებადჷ ალექსანდრიას. აპიანეშ მასქერეფი რომიშ მენოღალეეფი რდეს. თის ჯგირი გონათაფა მეუღებუ. უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი. დოხოლაფირო 120 წანას რომიშა მიდართჷ, სოდეთ ადვოკატო მუშენდჷ. ანტონინუს პიუსიშ იმპერატორობაშ ბორჯის, 147 წანას აპიანე ქჷდანიშნეს პროკურატორო (ფინანსური საქვარეფიშ ხემანჯღვერი) ეგვიპტეს, მარკუს კორნელიუს ფრონტონიშ რეკომენდაციათ.

აპიანეშ შანულამი ნახანდი რე *"რომიშ ისტორია"*, ნამუთ რე ბერძენული ნინაშა ჭარილი დო იკათუანდჷ 24 წინგის. თინა გოგინძორაფილი ისტორია ვარე, დო უმოსი მოგენს მონოგრაფიეფიშ კათელს. ნახანდის მოჩამილიე ინფორმაცია შხვადოშხვა კათეფიშ დო ქიანეფიშ გეშა, უჯვეშაში პერიოდიშე თინეფიშ რომიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშულაშა.

13-17 დუდეფი ეთმოჭარუნს რომიშ ისტორიას ჯიმალეფი გრახკუსეფიშე, უკულ გაიუს მარიუსიშ, სულაშ, იულიუს კეისარიშ დო გნეუს პომპეუს მაგნუსიშ ომენოღალე ლჷმეფს, თხობელუა ჭყორდუ მაჟირა ტრიუმვირატიშ ბორჯის. ჸათე ხუთი წინგის (13-17) უღუ კაბეტი შანულობა ისტორიოგრაფიაშო, მუშენდა თინეფი ეჭარუნს რომიშ სახენწჷფოშ რესპუბლიკაშე იმპერიაშა გინულას.

აპიანეშ შხვა ნახანდეფიშე ნამუქჷთ ჩქინი ბორჯიშა მაჭირინუ, ეიოშანალი რე *"ურცხოული ლჷმეფი"*. ჸათაქ მოჩამილიე რომიშ ლჷმეფი ესპანეთის, პუნიკური ლჷმეფი იტალიას დო აფრიკას, ლჷმეფი სელევკიდეფიშ იმპერიაწკჷმა დო მითრიდატული ლჷმეფი. ნახანდიშ ჭიჭე გინოსქილადირი ფრაგმენტეფი თაშნეშე ეთმოჭარუნს რომიშ ლჷმეფს სამნიტეფიწკჷმა, ილირიალეფიწკჷმა, მაკედონიარეფიწკჷმა, ნუმიდიარეფიწკჷმა დო გალეფიწკჷმა.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 95
კატეგორია:ნაღურა 165
დიოგენე ლაერტალი

**დიოგენე ლაერტალი** (ბერძ. Διογένης Λαέρτιος, დ. დოხოლაფირო 180 — ღ. დოხოლაფირო 240) — ბერძენი ფილოსოფოსეფიშ ბიოგრაფი დო ფილოსოფიაშ ისტორიკოსი. შინელი რე ნახანდით *[[გიშარჩქინელი ფილოსოფოსეფიშ რინა დო არზეფი]]*, ნამუთ სერიოზული წყუ რე ანტიკური ბერძენული ფილოსოფიაშ რკვიებაშო. ჸათე ნახანდის ეჭარილიე ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსეფიშ ბიოგრაფიეფი. ნახანდი დორთილი რე ფილოსოფიური სკოლეფიშ მეჯინათ. დიოგენე გიშმართუნს ჟირი სკოლას, ნამუეფსჷთ თინა უძახჷ იონურს დო იტალიურს.

"იონური სკოლა"-შ წჷმმარინაფალეფიშ ბიოგრაფიეფი იჭყაფჷ ანაქსიმანდრეთ დო ითებუ კლიტომაქეთ, თეოფრასტეთ დო ქრისიპეთ. "იტალიური სკოლა" იჭყაფჷ პითაგორათ დო ითებუ ეპიკურეთ. დიოგენეს, სოკრატეშ სკოლა  მიშაჸონაფილი აფუ იონური სკოლაშა დო ელეიარეფიშ სკოლა დო პირონისტეფი მიშაჸონაფილი აფუ იტალიური სკოლაშა.

ბრელი თეხანური მენცარი აკრიტიკენს დიოგენეს. მუშენდა დიოგენე ფშხირას ეთმოჭარუნს ტრივიალური ფაქტეფს დო შანულამი ამბეეფი გიშატებულჷ აფუ. მარა დიოგენე ფილოსოფიური მონძღვარუეფიშ მუშობური ინტერპრეტაციას ვართუ. ჸათეშ გეშათ ნახანდის მოჩამილი ფაქტეფი, ხოლოსი რე ჸეთი წყუეფიწკჷმა, ნამუეფსჷთ დიოგენე ირინუანდჷ.

დიოგენეშ ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთუნი ვაუჩქუნა. თინა ხოლო ვაუჩქუნა მუშენ უძახუდეს თის ლაერტალს. ართი ვერსიათ დიოგენე დაბადებე ნოღა ლაერტის, ნამუთ კარიაშ რეგიონს იდვალუაფუდჷ. თაშნეშე არსებენს შხვა ვერსია, ნამუშ მეჯინათ ლაერტალი დიოგენეშ მეტჯოხო რე.

მენცარეფი დიოგენეს ეპიკურეიზმიშ წჷმორინაფილო მითმირჩქინანა. მავითა წინგის დიოგენე ოსკვანს ეპიკურეს დო ძალამს თხილანს თიში ფილოსოფიური მონძღვარუას.

## გიშარჩქინელი ფილოსოფოსეფიშ რინა დო არზეფი

### აკოდგინალუა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* 

კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ჭარუეფი
ღურა

[მინი|[ადამიერიშ დუდიშ ხოკო შხირას გჷმირინუაფუ მუჭოთ ღურაშ სიმბოლო]]
**ღურა** — ბიოლოგიური ორგანიზმიშ თელარაშ საირონო საბოლა დათებუ. ღურა შილებე მიოწურუანდას რინაშ თებაშა მუჭოთ მოლინაშა, მუჭოთ დგომარობაშა. ღურა ორთას აფხვადჷნა ხვამილაფაშ, ლახარაშ, დასქილადიშ უღვენობაშ, სირჩინუეშ ვარ-და უბედური შვანიშ შედეგო. ღურაშ თარი სამანჯელი თეხანურ ადამიერიშ ჯარალუეფიშ სირჩინუეწკჷმა მერსხილი ლახარეფი რე. ღურაწკჷმა მერსხილი ტრადიციეფი დო რწუმეფი ადამიერიშ კულტურაშ შანულამი ნორთი რე. თინა თაშნეშე დუდოქუა რე რელიგიაში. მედიცინას ღურაშ გოთანჯუა დო თიში ბიოლოგიური დეტალეფი უმოს კომპლექსურო გჷნმირთუ ტექნოლოგიური გოვითარაფაშ ომანგეთ.

მედიცინას ღურას გურაფულენს თანატოლოგია (ბერძ.: *θάνατος* - ღურა).

## ლიტერატურა
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Death (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
* Doctors Change the Way They Think About Death 
* Causes of Death 1916  
* Causes of Death
* George Wald: The Origin of Death 
* Before and After Death 

კატეგორია:ღურა
კატეგორია:დემოგრაფია
კატეგორია:თელარა
კატეგორია:რჩინაფა
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
ჯოხოსქილედი

**ჯოხოსქილედი** — რსულშანულამი ზიტყვა. უღჷ მეკონური შანულობა  —  შანენს „მეკონს“ ვარ-და „მოლინას“, მეკონიშ ნორთოს, ვარ-და მოლინეფიშ ედომუშამ ბუნას. უგამენს შეკითხირეფს *„მი?“* (ოსური, კოჩი, მაგურაფუ, დავითი), *„მუ?“* (ცხენი, ჸუდე, თელარა, ზუგდიდი).

ჯოხოსქილედი შილებე ორდას *კონკრეტული* ვარ-და *აბსტრაქტული*, *ართამი* ვარ-და *დორხველი*. შხვა ჯოხოეფწკჷმა ართო თინა აწურე ართჸურე კილოთეფს, მაჟირაჸურე — უდეტრეფს. ჯოხოსქილედიშ მორფოლოგიური შანეფი შხვადოშხვა ნინას შხვადოშხვანერი რე. სინთეზურ ნინეფს ჯოხოსქილედი იხასიათებუ ზიტყვამოთირუაშ დო ზიტყვაწარმებაშ კაბეტი ჸოფათ. ზიტყვასქვილს არსულენს ანდანერ სინტაქსურ ფუნქციას, ნამუეფშე თარი რე *გიმედვალუშ* დო *გენაძინუშ* გჷმოხანტუა. მარგალურ ნინას ჯოხოსქილედი ითირუე რთაფაშ დო რიცხუშ მეჯინათ. ანდა ნინას უღჷ თაშნეშე სქესიშ ვარ-და გრამატიკული კლასიშ კატეგორია. კანკალე ნინას (სამანგ., ჩინურს) ჯოხოსქილედი ფორმაუთირუ რე.
ჯოხოსქილედი ირთაფუ. ართიანშე უღჷ გინორთი ართამ დო დორველ ჯოხოსქილედეფიშ რთაფას.

## ლიტერატურა
* *ფეიქრიშვილი ჟ.,* ქართული ენის მორფოლოგია, ქუთ. 2010;
* *შანიძე ა.,* ქართული ენის გრამატიკის საფუძვლები, ტ. 1, თბ., 1973;

კატეგორია:გრამატიკა
კატეგორია:ზიტყვებაშ ნორთეფი
ჭაჭმენტი

მინი|ნალიშობური ჭაჭმენტი 
**ჟიგუმატარე ჭაჭმენტი** — სოლენოიდი ვარ-და ელექტროჭაჭმენტი, ნამუშ გარგაზი ჟიგუმატარე მასალაშე რე კეთებული. გარგაზის ჟიგუმატარობაშ დგომარობას ვა უღჷ აქტიური (ომური) ადგადგა. დო გარგაზიშ ტემპერატურა, თიშე გიშმალი დენიშ ნძალა ვარ-და გარგაზიშა მოქმიმინჯე ჭაჭმენტური ვეშ ნჭირა სადენიშ მასალაშო დჷმახასიათაფალ კრიზისულ შანულობაშ უმოს ქორე-და, გარგაზი ოდინუანს ჟიგუმატარობაშ ანდის. ათეშენ ჟიგუმატარე სადენეფიშო თიჯგურა მასალას გჷმირინუანა, ნამუსთ ეშანილი პარამეტრეფი მაღალი უღჷნ. დენიშ გვიგვიქ წორწოთ დირთასჷნ, ჟიგუმატარე სადენეფს აკეთენა ჭიფე, ვითობათ მკმ დიამეტრიშ სინეფშე, ნამუეფჷთ ართიანშა რე მეწკუმონტილი დო ტიბურ სტაბილიზაციაშ ღანკით მენდღულაფირი რე კაბეტი ტიბურ- დო ელექტროგუმატარობაშ მოღვენი ლენტშა. ელაზჷმაფათ მორჩილი ზჷმაშ ჟიგუმატარე ჭაჭმენტის, ნამუსჷთ გეშაყარელი ენერგია მუსხირენ ოშობათ კჯ-შე უმოსი ვა რენ, აკეთენა მეჭედათ წკუმონტილი გარგაზიშე; თე ეკონია 30-50% ჟიგუმატარეს იკათუანს. კაბეტი ზჷმაშ ჟიგუმატარე ჭაჭმენტიშ გარგაზი ხვალე 5-10% ჟიგუმატარე მასალას იკათუანს.

**იროიანი ჭაჭმენტი** წიმიწორე დოჭაჭმენტელი ფერო- ვარ-და ფერიჭაჭმენტურ მასალაშე ნაკეთებუ რე. რე ნალიშობური, ღოზიშობური დო შხვა სახეშ ჭაჭმენტი. ფართოთ გჷმირინუანა იროიანი ჭაჭმენტური ვეშ ავტონომიურ წყუთ ელექტროტექნიკას, რადიოტექნიკას, ავტომატიკას.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ჭაჭმენტიზმი
ისრაელ-ჰამასიშ ლჷმა (2023)

**ისრაელ-ჰამასიშ ლჷმა** — ისრაელიშ დო ღაზაშ სექტორიშ ტერიტორიას მიმალი ლჷმა ისრაელიშ სახენწჷფოშ დო ისლამისტურ ოურდუმე დო პოლიტიკურ დობუჯგუა ჰამასიშ შქას, ნამუშ პოლიტიკური სუათ 2007 წანაშე ღაზაშ სექტორიშ ხეშუულობას ართპიჯურო წჷმარინუანს. ოურდუმე აწორინალა დიჭყჷ 2023 წანაშ 7 ეკენიას, აგოთანას ღაზაშ სექტორშე დიჭყჷ ფართომასშტაბამი სარაკეტე გენთხაფათ ისრაელიშ ტერიტორიაშა, ნამუსჷთ მაჸუნჷ მუსხირენ პალესტინური ტერორისტული დობუჯგუაშ კოორდინირაფილი მენტებაქ ღაზაშ სექტორიშ ხურგწკჷმა რინელ ოურდუმე ბაზეფშა, კიბუცეფშა დო ელექტრონული მუსიკაშ ფესტივალშა. გენთხაფას დუდენდჷ ჰამასი დო ისლამური ჯიჰადი, შხვა მორჩილი ბუჯგუაშ კათაფათ, მუჭომით რე პალესტინაშ გოდუდიშულაფაშ ოკათე ფრონტი. პალესტინაშ ხეშუულობაშ წჷმმარინაფალეფწკჷმა ოგანაგე ახვალამას პალესტინაშ პრეზიდენტ მაჰმუდ აბასიქ გაცხადჷ, ნამჷ-და პალესტინარეფს ნება უღჷნა დუდი დითხილუან „ინოხორილეფშე დო საოკუპაციე ჯარეფიშ ტერორშე“.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* NY Times-იშ ბონი მოახალაფეფი

## სქოლიო

კატეგორია:ისრაელიშ ლჷმეფი
კატეგორია:ისრაელ-პალესტინაშ კონფლიქტი
კატეგორია:2023 წანაშ ლჷმეფი