open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კონსტანტინე გამსახურდია

**კონსტანტინე გამსახურდია** (დ. 3 მესი, 1893, ოფუტე ჯვეში აბაშა – ღ. 17 კვირკვე, 1975, ქართი) — ქორთუ ჭარუ, ფილოსოფიაშ დოქტორი, საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ აკადემიკოსი (1944), შოთა რუსთაველიშ ჯოხონობაშ სახენწჷფო პრემიაშ ლაურეატი (1965).

### რომანეფი
* დიონისოს ღიმილი (1925)
* გოეთეს ცხოვრების რომანი (1930)
* მთვარის მოტაცება (1935—1936)
* ევროპა გალიაში (1937, უმუთებუ)
* ბელადი (1938—1939, უმუთებუ)
* დიდოსტატის კონსტანტინეს მარჯვენა (1939)
* დავით აღმაშენებელი(1946—1958, გჷშეშქვინჷ 1962 წანას)
* ვაზის ყვავილობა (1956)
* თამარ (უმუთებუ)

## რესურსეფი ინტერნეტის
*კონსტანტინე გამსახურდია  lib.ge-ს
*კონსტანტინე გამსახურდია, რინა, აკოქიმინჯალა, მოგონებეფი
* კონსტანტინე გამსახურდია (ვიდეო)
*კონსტანტინე გამსახურდია: ვაჟა–ფშაველა (ლექცია)
*კონსტანტინე გამსახურდია (ვიდეო)

## ლიტერატურა
**სოსო სიგუა*, „მარტვილი და ალამდარი“, ტ. 1

კატეგორია:ქორთუ ჭარუეფი
კატეგორია:ქორთუ აკადემიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1893
კატეგორია:ნაღურა 1975
კონსტანტინოპოლი

200px|thumb|right|კონსტანტინოპოლიშ რუკა
**კონსტანტინოპოლი** (ბერძნ. Κωνσταντινούπολις) რე თეხანური სტამბოლიშ ჯვეში ჯოხო დო ბიზანტიაშ ნანანოღა რდჷ ოშწანურეფიშ მალობას (ნოღაშ ჯვეში ბეძრნული ჯოხო რდჷ ბიზანტიუმი). კონსტანტინოპოლი სტრატეგიულო მილარდჷ ორქოშ რქაშ დო მარმარილოშ ზუღაშ საგანოეფს, თი აბანეფს, სოდეთ ევროპა აზიას შეთმეხვადუ. მუქ წჷმოძინელო ქიგედგჷ დუდი ჯვეში რომიშ გინოჩამილ მონძეობას დო უდიდაში დო უდადარაში ნოღა რდჷ ევროპას შქა ოშწანურეფიშ მალობას, მუშ გეშათ თის „ნოღეფიშ დიაფალი“ ქიგიოდვეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Constantinople, from *History of the Later Roman Empire*, by J.B. Bury 
* History of Constantinople from the "New Advent Catholic Encyclopedia." 
* Monuments of Byzantium  - Pantokrator Monastery of Constantinople 
* Constantinoupolis on the web Select internet resources on the history and culture
კორცხელი

**კორცხელი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ დჷკის. ზუგდიდ–წალენჯიხაშ ოავტომობილე შარას, ზუღაშ დონეშე 200 მეტრა, ზუგდიდიშე 10 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 883 ადამიერი.

## ისტორია
ოფუტე კორცხელი ისტორიულ წყუეფს მაართათ მოშინაფილიე XVII ოშწანურას. კორცხელს რე XVII ოშწანურაშ ქორთული ხუროთმოძღვრული ძეგლი – ნანაღორონთიშ ოხვამე. ჭარილი საბუთეფიშ ალებათ თინა 1624–1639 წანეფს ეუგაფ ოდიშიშ თარს ლევან II დადიანს. 1815 წანას ოხვამე აკანწყუაფუ ნიკოლოზ დადიანქ. 1859 წანას კინეშე გაახალეს.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
კოსოვო

**კოსოვო**, ოფოციალური ჯოხო სერბეთიშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ — კოსოვოშ დო მეტოხიაშ ავტონომიური აკანი (სერბ. Аутономна покрајина Косово и Метохија, დაკუნტ. Космет), ოფიციალური მუშჯოხო **კოსოვოშ რესპუბლიკა** (ალბ. Republika e Kosovës, სერბ. Република Косово) — რეგიონი იდვალუაფუ ბალკანეთიშ ჩქონს.

კატეგორია:კოსოვო
კატეგორია:მუშითგჷმოცხადაფილი ქიანეფი
კუროვი

კუროვი



კუროვიშ გერბი


კუროვიშ ორენი


**ფართობი**: 11,33 კმ&sup2;
**მახორობა**: 2 781 (*05.10.2007*)
**მეშედალა**: 246/კმ²
**ოსაათე ორტყაფუ**:  UTC+1
**<small>ოტელეფონე კოდი</small>**: +48 (81)


**კუროვი** (პოლ. *Kurów*) რე ოფუტე ობჟათე-ბჟაეიოლ პოლონეთის, იდვალუაფუ პულავი დო ლიუბლინიშ შქას, წყარმალუ კუროვკაწკჷმა. თინა რე გმინაშ ადმინისტრაციული ცენტრი ლიუბლინიშ სავოევოდოს და ჸუნს 2781 მახორუ (2007 წანაშ ეჭარუათ).

1431-1442 წანეფს ოფუტეს, მაგდებურგიშ კანონით, ქიმიაჩ ნოღაშ სტატუსიქ. მუჭოთ დუდიშული ნოღა თინა რდჷ პროდუქტეფიშ ოვაჭრე ცენტრი ხოლოშიან რაიონეფშოთ. თაქ რდჷ ტყებონიშ დო ბეწვონიშ წარმებაშ ფაბრიკეფი. მა-16 უკუნს თე ნოღას პოლონელი ბრეთრენერეფიშ ინოხორაფათ თიქ გჷნირთჷ კალვინიზმიშ ართ-ართი ცენტრო. 1660 წანაშოთ ნოღაშ მახორუეფიშ უდიდაშ თიაქ არიანიზმიშ გემაჸვენჯო გინირთჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Wiki about Kurów
ლატვია

**ლატვიაშ რესპუბლიკა** — ბალტიაშ ზუღაშ ართ-ართი ქიანა, აშაძჷ ესტონეთი, რუსეთი დო ლიეტუვაშ შქას.

## ჯოხოდვალა

* **ოფიციალური**: ლატვიაშ რესპუბლიკა

* **ოდაბადური:** Latvija; Latvijas Republika

ეტიმოლოგია: ოეგებიეთ, ამდღანერი ლატვიარეფიშ კჷნოხონეფი ოხორანდეს წყარმალუ ლატაშ, ვარა ლეტაშ პიჯის. მა-19 ოშწანურაშახ შხვადოშხვანერო ჯოხოდჷ: Lettland, Lotygola, Leththia, Lothwa.

#### სახენწჷფო

* **ქიანაშ მადუდე:** პრეზიდენტი ვალდის ზატლერსი (Valdis Zatlers, 2007).

* **თარობაშ მანჯღვერი:** პრემიერ-მინისტრი.

* **კანონიშდუმადვალუ ორგანო:** ართპალატამი პარლამენტი (100 მაკათური)

ადმინისტრაციული გორთუალა: 8 ოლქი - რიგა, პიერიგა, კურზემე, ვიდუსლატვია, დაუგავა, ზიემელაუსტრუმი, რეზეკნე, ლატგალე.

* ნანანოღა - რიგა

* ოფიციალური ნინა - ლატვიური

* მახორობა - 2.302 ვითოში (2005), თენეფშე - ლატვიარეფი 58%, რუსეფი 30%, ბელარუსეფი 4%, უკრაინალეფი 2,7%, პოლონარეფი 2,5%.

* რელიგია - პროტესტანტეფი დო კათოლიკეფი

* ნოღეფი - დაუგავპილსი (112), ლიეპაია (82), იელგავა (57), იურმალა (52).

## ქოძირით ხოლო
* ლატვიაშ ნოღეფიშ ერკებული

კატეგორია:ლატვია
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
ლესიჭინე

**ლესიჭინე** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის. უკინებუ 35.8 კვ.კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 2321 კოჩი.

ლესიჭინეშ თემშა მიშმურს განობეფი:**ლესიჭინე**, **მაჟია ლესიჭინე** დო **ოჩხომური**. თემიშ განობეფ რე: **ზაკალონი**, **ზურემი**, **მაჟია ლესიჭინე**, **მონგირი**, **ოლეკეში**, **საგუგუნა**, **სახვარა**, **საკაციო**, **სალაშხიო**, **სავეკუო**, **ნადუ**, **ხორგანა**, **ხვიჩარონი**, **დობერა**, **ტები**, **ოჩე**, **ღაჩერე**, **ეწერი**, **სკურჩა**, **ჭალე**, **აბანო**, **გუმარონი**, **ნაისირუ**, **ნაღუმუ**, **ნაჭკადუ**, **ნაკაზარმუ**, **ნაკანცელარუ**, **გოჯოში ნოხორი** 
ლაშა ჯალაღონია - ლესიჭინეშ აბანდვალა 
.

## ოფუტეშ ჯოხოშ ისტორია
**ლესიჭინე** ოფუტეს ჯინჯმახორუ **სიჭინეფიშ** გვარიშ გეშა ჯოხო. თე გვარიშ კათა ოფუტეს ამდღა ხოლო არძაშ უმოსიე.

## გეოგრაფია, ორთა
ლესიჭინეს უხურგანა: ბჟაიოლშე ოფუტეფი ახუთი დო  ფოცხო, ოორუეშე თუდოლენი ჩხოროწყუ, ბჟადალშე კირცხი დო ოჩხანეშე სანაკიშ რაიონიშ ოფუტე ზანა.

ლესიჭინე წყარით დიდარიე. ვარა თემიშ ტერიტორიას დო ვარა ხურგას 4 კაბეტი წყარი მეურს: ხობწყარი, ზანაწყარი, ცივწყარი დო ოჩხომურწყარი. ხობწყარიშ წყარით მუშენს **ჩხოროწყუშ ჰესი** (ჩხორჰესი), ნამუთ რაიონიშ შხვა ოფუტეფიშ წორო ლესიჭინეს ხოლო ამარაგენს ელექტროენერგიათ.

ტყალეფი ლესიჭინეს ექიაქო რე დო ედომუშამო 54,77 ჰექტარი ფართობი უკინებუ.

## მახორობა
1859-60 წანეფიშ ეჭარუათ ოფუტეს 186 ფანია ოხორანდუ 1315 შურით დო თინწკჷმა ხოლო ლესიჭინე სამარგალოშ ართართი უდიდაშ ოფუტე რდჷ. ამდღა ლესიჭინეს დო ოჩხომურს ართო აკოკორობილო 1290 კომლი დო 5150 შური იკოროცხუ. თენეფი უმოსო ქორთუეფი რენა. ოფუტეს ოხორანს 211 გვარიშ მახორუ. არძაშ უმოსი რენა სიჭინეფი (1693 შური, 35,4%), თინეფს გეჸუნა ხორეფი (502), ვეკუეფი, ლაშხიეფი, დგებუაძეეფი, კაციეფი, კვარაცხელიეფი, თოდუეფი, ჟვანიეფი, კოხიეფი, შენგელიეფი, წურწუმიეფი, ტყებუჩეფი, ჯალაღონიეფი დო შხვა.

## ისტორია
ლესიჭინე მითაჟამიშ ოფუტე რე. მაართა მახორუეფი ამდღანერ **მაჟია ლესიჭინეშ** ტერიტორიას ოხორანდეს (ზანაწყარ დო ცივწყარ შქას). ოფუტეშ ამდღანერი ცენტრი უკულიანი დუნახორეფიე.

ზოხო ოფუტე რდჷ **ოჩხომური**, სოდეთ ჯვეში მახორუეფი მა-16 ოშწანურას გეშაჭყვადელენა დო 200 წანას ოფუტე ჩოლიერი რდჷ. სამარგალოშ თარი ოტია დადიას მა-18 ოშწანურას თი აბანეფს საზარხულო ჸუდე ქიგუდგუმ დო თიშ სქუა კაციას მუშ უკლაშ ჯიმა **გიორგშა** ქუჩუქებუ, ნამუსით მარტვილშე აფუ მუნაჸონეფი დო ოფუტეს დუნახორეფი დიო **ხორეფი** დო უკული **დგებუაძეეფი**, **კაკაშვილეფი**, **ჩიქვანეფი**, **კოხიეფი** დო **გოროზიეფი**.

## ეკონომიკა
 
## განათლება
ლესიჭინეს რე 3 რსული  ოშქარი სკოლა 
Edu-Aris. საინფორმაციო-საგანმანათლებლო რესურსი
. თუდო ძირაფილიე სკოლეფს მაგურაფალ დო მოგურაფეეფიშ მუდანობა 2008-09 ოგურაფუ წანას. 

## სქოლიო

## ლიტერატურა
*  თამთა სიჭინავა: "ლესიჭინე".

კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ლომინ გუგუშვილი

**ლომინ გუგუშვილი** (დ. 1862 – ღ. 1941) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
მალტა

**მალტა** — სახნწჷფო ობჟათე ევროპას. იდვალუაფუ სქირონაშქა ზუღაშ ცენტრალურ ნორთის დვალირ არქიპელაგის, ნამუთ სიცილიაშ წყარპიჯიშე 93 კმ-ით დო ტუნისიშ წყარპიჯიშე 288 კმ-ით რე დოშორაფილი. გოძვენა გიბრალტარიშ საროტიშახ 1,826 კმ რე.

## ჯოხოდვალა

* **ოფიციალური** - მალტაშ რესპუბლიკა
* **ოდაბადური** – Malta; Repubblika ta'Malta (მალტურო); Republic of Malta (ინგლისურო).რე ქიანაშ ჯოხოშ ენწყჷმაშ მუდგაზმარენი ვარიანტ: (a) ფინიკიური: Malat - „ონიშოლი“, „დუდიშმითაფორაფალი“; (b) ბერძნულ: Meli - „თოფური“, Melta - „სკა“; (c) არაბული: Malta - „ტარკალე“.

## გეოგრაფია

მალტა აშაძჷ სქირონაშქა ზუღას ევროპა დო ოორუე აფრიკაშ შქას. აშაძჷ მალტაშ არქიპელაგის. დუდ კოკეფი რე მალტა, **გოცო** დო **კომინო**.

## დემოგრაფია

მალტას ოხორანს 400,000 კოჩი (2003), თენეფშე 96,6% მალტარეფი, ოფიციალური ნინეფი რე მალტური დო ინგლისური. რელიგია-კათოლიციზმი. ნანანოღა-ვალეტა (7, აგლომ. 114,000). ნოღეფი - **კორმი** (18), **შლიემა** (12), **ბირკირკარა** (22).

## სახენწჷფო

ქიანაშ მანჯღვერი რე პრეზიდენტი, კანონიშდუმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (65 მაკათური). ადმინისტრაციულო ირთუ 6 ოლქო. ერუანული ვალუტა - მალტური ლირა.

## ისტორია

მალტას აფუ **ფინიკიარეფიშ**, **ბერძენეფიშ**, **არაბეფიშ** დო **რომაალეფიშ** მუშაცჷმა გინნაკათეფჷ. 1814 წანაშე რდჷ ბრიტანელეფიშ კოლონია. 1964 წანაშე რე დუდიშუული ქიანა. 2003 წანაშ რეფერენდუმს მალტაშ მახორობაშ უმეტაშობაქ ხუჯი დუკინჷ ევრორსხუშა მიშულას. 2004 წანაშე რე ევროკავშირიშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მალტაშ თარობაშ ოფიციალური საიტი
* მალტაშ სამართალი 
* მალტაშ კანონეფი
* Chief of State and Cabinet Members 
* აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ ოფიციალური საიტი 
* Malta Environment and Planning Authority's 
* მალტაშ მიგრაციეფი 
* მალტაშ ტურიზმიშ ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო

კატეგორია:მალტა
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
მანკო კაპაკი

200პქ|მინი|მარძგვანშე|მანკო კაპაკი
**მანკო კაპაკი** (კეჩ.  Manqo Qhapaq) — კუსკოშ ომაფეშ ლეგენდარული, მაართა საპა ინკა, ინკეფიშ მითოლოგიაშ პერსონაჟი. მანკო კაპაკიშე ანდანერი შხვადოშხვანერი ლეგენდა რე ჩინებული, მარა არძა თინეფი გვალო თის მიოჭარანს კუსკოშ გოჭყაფას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*კუსკო - ინკეფიშ ნოღა 
*revista des indias
*ინკეფი 

კატეგორია:ინკეფი
კატეგორია:ინკეფიშ მამართვალეფი
ლონდონი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ლონდონი
**ლონდონი** () — დიდი ბრიტანეთიშ დო ოორუე ირლანდიაშ გოართოიანაფილი ომაფეშ ნანანოღა. იდვალუაფჷ წყარმალუ ტემზას, ობჟათე-ბჟაეიოლ ინგლისის. ნოღაშ მახორობა გვალო რე 7.385.575 ადამიერი, თაურეშე 2 700 000 ადამიერი დინოხოლე ლონდონს ოხორანს, აგლომერაციას — 10 645 800 (2005, 10 მანგი).

ნოღაშ ისტორია იჭყაფჷ რომაალეფიშით ლონდონიუმიშ დორსხუაფათ. ლონდონიშ ისტორიული ცენტრი რე „სიტი“, მეხოლაფირო [XIX ოშწანურა]]შე ლონდონს ორხველჷ სიტი დო გოხოლუაშ აკანეფი. 1965 1 პირელს დირსხჷ „კაბეტ ლონდონქ“. ნოღაქ სუმშა უმენძელჷ ზარხულიშ ოლიმპიურ ლაჸაფეფს. 

ლონდონი რე დიდი ბრიტანეთიშ ფინანსური ცენტრი დო მოსოფელიშ ფინანსურ ცენტრეფშე ართ-ართი. ლონდონს ართ-ართი მაჸონაფალი აბანი უკჷნებუ მოსოფელს მოდაშ ინდუსტრიას. ნოღას უღუ ართ-ართი არძაშე უკაბეტაში ოტრანსპორტე სისტემა. ჰითროუშ აეროპორტი ართ-ართი უკანეტაში რე მოსოფელს მოშარეეფიშ მუდანობათ. ლონდონს რე მოსოფელს არძაშე უმოსი - 480 შხვაშთური ბანკი.

## ეტიმოლოგია
ლონდონიშ ზუსტი ეტიმოლოგია ვა რე ჩინებული. თენა უჯვეშაში ჯოხო რე დო ისტორიულ წყუეფს მა-2 ოშწანურაშე იშინუაფუ. 121 *ლონდინიუმი* ჯოხო, მუთ რომაულ-ბრიტანული აკნასვარა ოკო რდას. 1899 ლონდონი ხვალე ნოღას ჯოხოდჷ, უკული თე ჯოხოქ გიფაჩჷ ოგრაფეშე დო კაბეტ ლონდონშე.

## ისტორიაშახიანი ანტიკური ბორჯი
ლონდონს უჯვეშაში ბრითონული ოხორუეფი რდჷ აკოშაყარელი, მარა მაართა შხუ ოხორე იშენ რომაალეფიშ დჷნარსხუეფი რე ჩქ.წ. 43. ხორუაქ იჸუ ხვალე 17 წანას განწეობას. 61 თაქ იცენეფქ გამშაცჷის დო ირფელი დიხაწკჷმა გამანგეს. ნოღაშ უკულიან ეკონწყუალაქ მოხვადჷ 100 წანას, მუჟამსჷთ კოლჩესტერქ ნოღა გეკჷდჷ დო მანწყჷ, მუჭოთ რომიშ ართ-ართ პროვინციაშ-ბრიტანიაშ ნანანოღა. ნოღაშ მახორობაქ მალას ქჷდიჭყჷ მოძინა დო მა-2 ოშწანურაშო  მუკულუ.

## შქა ოშწანურეფი
მა-5 ოშწანურას რომიშ იმპერიაშ დონთხაფაწკჷმა ართო ლონდონქ მალას გიჩოლჷ. მა-6 ოშწანურაშე ანგლო-საქსეფიშ ლუნდევიქიშ მახორობაქ -ს ქიმიოჭირინდუ. მა-9 ოშწანურას ნოღას ვიკინგეფი იკჷნენა დო კჷნ რომაულ მახორობაშ ფარგლეფშა ორთინუანა.

კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ უდიდაში ნოღეფი
კატეგორია:ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მენძელი ნოღეფი
მარტვილი

**მარტვილი** თაშნეშე **გეგეჭკორი** () — ნოღა საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს, მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. გეგაფილი რე ოდიშიშ რზენს, ინჩხია-ღალიშ კვარჩხანი პიჯის. ზუღაშ ეშე . 1936 წანას გიოდვეს **გეგეჭკორი**, რევოლუციონერ საშა გეგეჭკორიშ ჯოხოშ მაშინალო, ნამუთ 1990 წანაშახ ჯოხოდჷნ.  (2014 წ.; ). ზუგიდიშახ მეუძუ  ქართიშახ –  უხოლაში ონიშოლი – ფუთი (), უხოლაში რკინაშარაშ გიოდგინუ – აბაშა (), უხოლაში აეროპორტი – კოპიტნარი (ქუთეში; ).

ნოღა მარტვილიშ ჯოხოდვალათ მაართათ მოშინელი რე XVII ოშწანურაშ 40-აიანი წანეფშე. მუში ჯვეში კოლხური ჯოხო რე **ჭყონდიდი**, ნამუთ მოურს ნოღაშ გოხოლუა სუკის, I ო.-ს ქირსეშ მოჩქვაფილი ანდრია პირველწოდებულიშ ხეთ ჭყონიშ ჯალეფით ეგაფილი ოხვამეშენინ, სოდეთ ამდღანერი მარტვილიშ ოხიდა რენ. ეიშახ ექ გინოდგვე *კაპუნია*. ამდღანერი ოხვამე დოკიდილი რე VII ოშწანურაშ I გვერდის, მარტვილეფიშ (ბერძნულოთ: *წამებური*) ჯოხონობაშა. IX-X ოშწანურეფს ქიდარცხუეს ჭყონდიდიშ ეპარქია, კათედრალით მარტვილს. X ოშწანურას აფხაზეთიშ მაფა გიორგი II-ქ ოხვამე გაახალუ: ქოგეუძინეს გალენი კიდალეფი დო ახალაშოთ დოკიდეს გუმბათიშ ჸალი ხოლო.

ირიშენ ჩინებური ჭყონდიდური ეპისკოპოსი რდჷ გიორგი ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი (XI-XII ოო.).

ამდღა მარტვილი ჭყონდიდიშ ეპარქიაშ ცენტრი დო მიტროპოლიტიშ რეზიდენცია რე.

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
კატეგორია:სამარგალოშ ნოღეფი
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ნოღეფი
მენჯი

**მენჯი** – ოფუტე, საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ურთაშ სუკიშ ოორუე–ბჟაეიოლ კართეს. ზუღაშ დონეშე 100 მეტრა, ზუგდიდიშე 21 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 77 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მარიანაშ რღამილი

thumb|200px|მარიანაშ რღამილი, რჩქალი ოკიანე.
**მარიანაშ რღამილი** — ონჭირე (ინწრო) დეპრესია რჩქალ ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის, ფილიპინიშ ზუღას. გინოზინდილი რე დოხლოაფირო 1500 კილომეტრის მარიანაშ კოკეფიშ მანგის. უღუ  V–შობური პროფილი, ქირქე (ქანობი 7-9°) კართეეფი, ბირტყა ქვინჯი (სიგანა 1-5 კმ). მაქსიმალური სიტომბა რე 11022 მეტრა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ocean Explorer (http://www.oceanexplorer.noaa.gov) 
* NOAA, Ocean Explorer Mariana Arc 
* NOAA, Ocean Explorer YouTube Ring of Fire Explorations Playlist 
* NOAA, Ocean Explorer Google Map
* [Mariana Trench on maps.google.com](http://maps.google.com/maps?q=11.317,+142.25(Mariana+Trench)&z=6)
* The Mariana Trench to scale 
* 50th anniversary recollection of bathyscaphe Trieste descent by retired Navy Captain Don Walsh. 

კატეგორია:რჩქალი ოკიანე
მერი შერვაშიძე

**მერი შერვაშიძე-ერისთავი** (დ. 1888, ბათუმი — ღ. 21 ქირსეთუთა, 1986, საფრანგეთი) — სისქვამეთ ჩინებული ქორთუ არისტოკრატი ოსურპატონი, გინოჩამათ გალაკტიონ ტაბიძეშ "მუზა." 1921 წანაშ მოსოფელიშ სისქვამეშ კონკურსის გომორძგვილი სტამბოლს, კოკო შანელიშ მოდელი.  

კატეგორია:დუნაბადი 1888
კატეგორია:ნაღურა 1986
კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ ემიგრანტეფი
მერაბ მამარდაშვილი

**მერაბ მამარდაშვილი** (დ. 15 ეკენია, 1930 ― 25 გერგობათუთა, 1990) ― ქორთუ ფილოსოფოსი, ფილოსოფიაშ მენცარობეფიშ დოქტორი (1968), პროფესორი (1972). 

დებადჷ გორს. 1955 წანას გაათუ მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ფილოსოფიაშ ფაკულტეტი. 1968-1987 წანეფს ართ-ართი ომენცარე ჟურნალიშ თარი რედაქტორიშ გამაკოჩი, მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ პროფესორი დო რუსეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მოსკოვიშ ფილოსოფიაშ ინსტიტუტიშ უნჩაში მენცარ-წორომოხანდე რე. 1987-1990 წანეფს მამარდაშვილი საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ს. წერეთელიშ ჯოხონობაშ ფილოსოფიაშ ინსტიტუტიშ ფილოსოფიაშ ფაკულტეტიშ გამგე რე დო ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ პროფესორი. შხვადოშხვა ბორჯეფს ლექციეფს კითხულენდჷ გერმანიას, საფრანგეთის დო შხვა ქიანეფს. გერმანული ფილოსოფიაშ (გჷშაკერძაფილო ემანუელ კანტიშ გოლინათ მუშენდჷ ეჩამაშ (აღქმაშ) რაციონალისტურ თეორიაშე. გჷმობჟინაფილი აფუ მარსელ პრუსტიშ აკოქიმინჯალაშ გჷმორკვიებეფი. 

2001 წანაშ მესის ქართის გინწყჷ მერაბ მამარდაშვილიშ ბიუსტიქ (ნოჭახნაკუშ ავტორი  ერნსტ ნეიზვესტნი).

## ბაღანობა
მუმა, კონსტანტინე (კოტე) მამარდაშვილი რდჷ პოლკოვნიკი, თეშ გეშა ქიანაშ შხვადოშხვა აკანეფს უხვადუდჷ ინალუა დო რინა. მერაბიშ დაბადება ბორჯის, გორს ინალენდჷ. ნანა, ქსენია გარსევანიშვილი, დიაჸუდეში რდჷ. რდჷ სქუალეფიშ ჯგირი მარდუალი.
ლჷმაშ დოჭყაფაშე ჭიჭე ხანიშ წოხოლე კოტე მამარდაშვილს ჩილი დო სქუა ქართიშა გინოჸუნს. ბინას არზენა უნივერსიტეტიშ წოხოლე, ჭავჭავაძეშ N 24–ს. მერაბი გურაფულენს ქართიშ N 14 სკოლას. ოშქარი სკოლაშ თებაშ უკული, 1949 წანას მერაბი ქართის იტალენს ნანას დო დას დო მოსკოვშა მეურს, სოდეთ მუშ მუმა რდჷ თი ბორჯის. 

## სტუდენტალა
მერაბი გურაფულენდჷ მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ფილოსოფიაშ ფაკულტეტის. გურაფას მოჸუმენაფილი გურაფულენდჷ ბერძენულ ფილოსოფიას, ფრანგულს, გერმანულს. ჭარუათ ხვალე ქორთულო დო რუსულო ჭარჷნდჷ.

## ბიბლიოგრაფია
* "აზროვნების ფორმები და შიგთავსები" (1968)
* "სიმბოლო და ეჭვი" (ა.მ. პიატიგორსკთან ერთად, იერუსალიმი, 1982)
* "რაციონალიზმის კლასიკური და არაკლასიკური იდეალები" (1984)
* "როგორ მესმის ფილოსოფია" (1990)
* "კარტეზიანული განსჯანი" (1993)
* "კარტეზიანული ვარიაციები" (1997)
* "შემეცნების ისარი" (1997)
* "ლექციები ანტიკურ ფილოსოფიაში" (1997)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მერაბ მამარდაშვილი, რინა, ნახანდეფი, გოშინუეფი

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1930
კატეგორია:ნაღურა 1990
მიხეილ ხავთასი

**მიხეილ ხავთასი** (დ. 1893 – ღ. 1979) — გჷშარჩქინელი ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი. დებადჷ 1883 წანაშ 7 ეკენიას, ოზურგეთიშ მაზრაშ ოფუტე სუფსას. ძუკუ ლოლუაშ ჭყოლოფათ აკიშაყარჷ ბუნაშო 80 კოჩიქ. ჟაშხაშ მოხ, ბუნა მეცადინენდ ირ დღას. მუშ ბუნას იბირდეს კიწი გეგეჭკორი, შელეგია რომანოზი (რემა), პაჭკორია კირილე, მეგრელიძე, ავქსენტი, გაბელია პორფილე, ფანცულაია პლატონი, ბაბილუა ვლადიმერი, მიხეილ ხავთასი, ხურცია ნოკო, კოზმავა ვანო, ძიაფშიფა ძრიკი, ანუა მაქსიმე, ალანია ანდრი.

### წყუეფი
*ქ. ფოთის ფოლკლორი, სოფია ჭაჭია
*ლოტბარებისა და გუნდების ფოტო გალერეა, ფოკლორი

## სქოლიო


## გალენი რცხუეფი
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ ლოტბარეფი
მოგირი

**მოგირი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 10 მეტრა, ზუგდიდშე 20 კმ, ცხაცხუშე 11 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 137 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მარი ბროსე

250პქ|მინი|მარჯვნივ|მარი ბროსე
**მარი ფელისიტე ბროსე** (ფრანგ. Marie-Félicité Brosset; დ. 5 ფურთუთა, 1802, პარიზი ― ღ. 3 ეკენია, 1880, შატელრო, საფრანგეთი), ფრანგი ორიენტალისტი დო ქართველოლოგი.

## ბიოგრაფია
დებადჷ ხემონჭირელი ვანჭარიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ორლეანს, უკული სან-სულპისიენიშ ოშურიელე სემინარიას. ირჩქილუანდჷ ლექციეფს კოლეჟ დე ფრანსის. გურაფულენდჷ ჩინურ ნინას დო ლიტერატურას, უკული ხე ქიმეთხჷ ქორთულ დო სომეხურს. ქჷდიგურუ პარიზის თხილერი ქორთული ხეშნაჭარეფი, გჷმაბჟინუ ქართველოლოგიური ნახანდეფი, ქორთული ნინაშ გრამატიკაშ ოხემანჯღვერეეფი. ბროსეს მუშ საქვარუას ალურდეს ჟ. ა. სენ-მარტენი დო პეტერბურგიშ მახორუ თეიმურაზ ბატონიშვილი (მეჭარ-მოჭარუათ). 
1837 წანას ბროსე რუსეთშა ქიმიპეჯეს, 1838 წანას გჷშაგორეს პეტერბურგიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათურო ქორთულ-სომხურ ფილოლოგიაშ გინორთათ. 1839-1841 წანეფს აკადემიას დო უნივერსიტეტის იკითხჷ ლექციეფიშ ეკერეცხი (ციკლი) საქორთუოშ დო სომხეთიშ ისტორიეფშე. 1847-1848 წანეფს იშარჷ საქორთუოშა, აკოკორობუ ბრელი ეპიგრაფიკული, ნუმიზმატიკური, დოკუმენტური დო შხვა მოღეეფი დო პეტერბურგის სუმ წიგნო გჷმაბჟინუ (1849-1851). ფრანგულო გინოთანგჷ დო 1849-1858 წანეფს შქვით ტომო ბეშტუ „ქართლის ცხოვრება,“ ვახუშტი ბატონიშვილიშ „ისტორიაშ“ გეოგრაფიაშ ნორთი დო შხვა ქორთუ ისტორიკოსეფიშ ნახანდეფი. ბროსეშ 200-შე უმოს ნახანდის აკოშაყარელი რე ბრელი კრიტიკულო გინომორსებული მასალა. ბროსექ წჷმი ქაწუკინჷ ქორთულ ისტორიოგრაფიას, ნუმიზმატიკას, სფრაგისტიკას, ეპიგრაფიკას დო შხვა მუმახვარე დარგეფს. გამწოჭკირჷ დო დამუშუ შქა ოშწანურეფიშ საქორთუოშ ისტორიაშ ბრელი დეტალი. დიჭყჷ „ქართლის ცხოვრებაშ“ კრიტიკული დოგურაფა, ქოცადჷ საქორთუოშ ისტორიაშ კურსიშ ჭარუა. 
კაბეტი თია მიშეღჷ ბროსექ ქორთული ნინაშ დო ლიტერატურაშ დოგურაფაშ ამბეშა. 1834 წანას პარიზის გჷმაბჟინუ თე თემაშა მუში ნახანდი.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ქართველოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი  1802
კატეგორია:ნაღურა 1880
მონაკო

**მონაკოშ სათარო** (ფრანგ. Principauté de Monaco; მონაკ. Principatu de Múnegu; იტალ. Principato di Monaco; ოქსიტ. Principat de Mónegue) — ციქა ზოხორინელი სახენწჷფო რე ობჟათე-ელახ ევროპას, სქირონაშქა ზუღაშ ოორუე-ცენტრალურ პიჯის. სუმ დიხაშე ომძღჷ საფრანგეთი დო იტალიაშა მეძჷ 16 კილომეტრი. ფართობი რე 1,98 კმ.კვ. 2014 წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანას ოხორანს 37 731 ადამიერი. 

მონაკო რე სათარო კონსტიტუციური მონარქიაშ გიმე. ქიანაშ მადუდური რე პრინცი ალბერტ II. კანონმადვალუ ორგანო რე ჟირპალატამი პარლამენტი (24 მაკათური). 1861 წანაშე, რგებაფულენს ზოხორინალათ საფრანგეთიშ პროტექტორატიშ გიმე.
 
ქიანა გეჸვენჯი ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათური რე: გოერო (1993 წანაშე), ეუთო, ევროპაშ სხუნუ (2004 წანაშე), ინტერპოლი, იუნესკო, მოსოფელიშ ჯანთელობაშ ორგანიზაცია. მონაკოსქ იდვალუაფუ ერეფოშქაშე ჰიდროგრაფიული ორგანიზაციაშ შტაბ-ორენი. მონაკოს 12 დიპლომატიური მისია უღუ ბჟადალ ევროპას დო იროიანი წჷმმარინაფალი გოეროს დო ევროპაშ სხუნუს. 45 ქიანაშ 106 ნოღას მონაკოშ საპატიო საკონსულო იდვალუაფუ. მონაკოს 66 ქიანას გენერალური საკონსულო უღუ, საპატიო საკონსულოეფი ვარდა საკონსულოეფი.

## ჯოხოდვალა
ლეგენდაშ მეჯინათ, ნოღაშ დორსხუაფა მერსხილი რე ჰერაკლეშ ჯოხოწკჷმა, ნამუქჷთ ესპანეთშე მუკორთინაშ უკული მისვანჯჷ თაქიან ზუღაშ პიჯის. თე აბანს ქიგიადუ Portus Herculis Moniechi. ეკონია ზიტყვა ჯოხო იზოლირაფილს. 

## გეოგრაფია
ქიანა იდვალუაფუ ბჟადალ ევროპას, სქირონაშქა ზუღაშ პიჯის. ოორუეშე დო ბჟადაალშე ომძღჷ საფრანგეთი, ობჟათეშე დო ელახშე სქირონაშქა ზუღა. მონაკოშ ოთანჯე ზოლი რე 4,4 კილომეტრი, ოწყარპიჯე ზოლი რე 4,1 კილომეტრი. თე მუნაჩემეფით მონაკო რე მაჟირა არძაშე უჭიჭაშ დუდიშული ქიანა მოსოფელს, ვატიკანიშ უკული. 

## ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა

right|thumb|150px|მონაკოშ რაიონეფი
ადმინისტრაციულო მონაკოშ სათარო დორთილი რე 3 კომუნათ (), ნამუთ, მუშჸურე, გორთილი რე 10 რაიონო (). მონაკოშ სათაროშ 3 კომუნათ დორთუალა მეწურაფილი რე 1911 წანაშ მონაკოშ კონსტიტუციაშ დჷნადგინას. 1967 წანას კონსტიტუციაშა მიშაღალირი მიშათინუათ მეჯინათ, მონაკოშ სათარო აკმოდირთუ ხვალო ართი აკა დო უგურთუ კომუნაშე, ნამუთ მუშჸურე აკმოდირთუ 10 რაიონშე.

**მონაკოშ კომუნეფი (ნამუთ არსებენდჷ 1911—1917 წწ. პერიოდის):**
* ლა-კონდამინი (La Condamin) — რაიონი ონიშოლიშ მანგას
* მონაკო (Monaco) — ჯვეში ნოღა, ნამუთ იდვალუაფუ კირდეამ კოდმეს
* მონტე-კარლო (Monte-Carlo) — არძაშე დიდარი დო პრესტიჟული რაიონი. თარი საკურორტო ზონა, თაქ იდვალუაფუ არძაშე დიდრული რეზიდენციეფი

## მახორობა

მახორობა რე 35,986 კოჩი (2011). თენეფშე 47% ფრანგეფი, 16% მონაკოარეფი, 16% იტალიარეფი. ოფიციალური ნინა რე ფრანგული. ნანანოღა რე მონაკო (1,400). ნოღეფი - მონტე-კარლო (15,4), ლა კონდამინი (14,6).

## ეკონომიკა

მონაკოშ ეკონომიკაშ თარი წყუ რე ტურიზმი. ირ წანას ბრელ ტურისტის მიკიჭოფანს მონაკოშ კაზინოეფი დო ჰამო კლიმატი. მონაკოშ მახორუეფს ვა უღჷნა კაზინოშ ლაჸაფიშ ნება. ვალუტა რე ევრო. 2002 წანაშა რდჷ **ფრანგული ფრანკი**.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Monaco
* მონაკოშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა, 
* მონაკოშ ისტროია, გეოგრაფია, მეჯინეფი დო ოქიანუეფი(მონაკოშ დო ოერეფოშქაშე პუბლიკაციეფიშ გჷნოჯინა)
* მონაკოშ საფოსტო მარკეფიშ ოფისი, 
* მონაკოშ მეგორაფა
* მონაკოშ მონტე-კარლოშ დო გრიმალდიშ ისტორია

## სქოლიო

კატეგორია:მონაკო
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
მტკვარი

**მტკვარი** (აზერ. Kür; თურქ. Kura) — მოლენკავკაციაშ უდიდაში წყარმალუ, ოდუდე უღჷ თურქეთის 2742 მ-ს, ყიზილ-გიადუკიშ გვალაშ ელახ კართეს. აკათუ კასპიაშ ზუღას აზერბაიჯანიშ ტერიტორიას. სიგჷნძა რე 1364 კმ (185 კმ თურქეთის, 390 კმ საქორთუოს, 789 კმ აზერბაიჯანს), ღანჩოშ ფართობი 188 ვითოში კმ.კვ. ტკვარიშ ღანჩოშა მიშურს: სომხეთიშ ტერიტორია გვალო, აზერბაიჯანიშ დო საქორთუოშ ტერიტორიაშ დიდი ნორთი, თურქეთიშ დო ირანიშ ტერიტორიეფიშ ჭიჭე ნორთი. ტკვარიშ ანტიკური ჯოხო რე Cyrus, თურქეფი დო აზერბაიჯანელეფი Kür-ს უძახჷნა.

მტკვარი ოდუდეს დიო ვულკანურ ქანეფშა ინოჭკირილი ცორქო ლეხერს მეურს, უკული გოფაჩილი ლეხერს. საქორთუოშა ვარძიაშ გოხოლუას მუშურს დო ჯავახეთიშ დო ერუშეთიშ ვულკანურ გვალონეფს შქას ტომბა კანიონს მეურს (თმოგვიშ ჯიხაწკჷმა კანიონი 400-500 მ სიტომბაშ რე).

მტკვარიშ მარძგვანი ნადუეფი რე: ფარავანი (სიგჷრძა 74 კმ), ბორჯომულა (სიგრძე 29 კმ), გუჯარეთისწყალი (სიგჷრძა 43 კმ), ძამა (სიგჷრძა 42 კმ), ტანა (სიგჷრძა 39 კმ), თეძამი (სიგჷრძა 51 კმ), ალგეთი (სიგჷრძა 108 კმ), ქცია-ხრამი (სიგჷრძა 201 კმ), აღსთაფა (სიგჷრძა 121 კმ), თოუზჩაი, შამქორჩაი, განჯაჩაი (სიგჷრძა 99 კმ), ტერტერი (სიგჷრძა 184 კმ), ხაჩინჩაი, არაქსი (სიგჷრძა 1072 კმ); კვარჩხანი: ფოცხოვისწყალი ნადუ ქვაბლიანით (სიგჷრძა 64 კმ), ლიახვი (სიგჷრძა 115 კმ), ქსანი (სიგჷრძა 84 კმ), არაგვი (სიგჷრძა 112 კმ), იორი (სიგჷრძა 320 კმ) და ალაზანი (სიგჷრძა 390 კმ);
მინი|მარცხნივ|270პქ|მტკვარიშ ღანჩოშ ფოტო კოსმოსშე
[thumb|left|მტკვარი [არაგვიშ აკაკათაფუწკჷმა]]
მტკვარიშ გიმნაულა წყარი სეზონეფიშ მეჯინათ ათეჯგურა რე: აფუნს გიმურს წარმოწანური გიმნაველიშ  48,5 %, ზარხულს — 26,9 %, დამორჩილს —13,7 %, ზოთონც — 10,9 %. მტკვარიშ დო მუშ მიშმაკათე წყარეფით საქორთუოს იწყარუ 315 ვითოშ ჰა-შე უმოსი ფართობი, აზერბაიჯანიშ ტერიტორიას — 1 მლნ. ჰა. მტკვარს უღჷ ჰიდროენერგეტიკული რესურსი. მტკვარს ეგაფილი რე ჩითახევჰესი, ზაჰესი, ორთაჭალჰესი, მინგენჩაურჰესი. მტკვარი დიდარი რე ჩხომეფით. მტკვარიშ პიჯის ეგაფილი რე ნოღეფი: ბორჯომი, გორი, მცხეთა, ქართი, რუსთავი, მინგეჩაური, ევლახი, საბირაბადი, ალი-ბაირამლი, სალიანი დო შხვეფი.

## გჷმორინაფილი ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 7, ხს. 186-187, ქართი, 1984 წანა

კატეგორია:საქორთუოშ წყარმალუეფი
კატეგორია:თურქეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ წყარმალუეფი
ნარაზენი

**ნარაზენი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ დჷკის. წყარმალუ წენწყარიშ (ხობიშ მარძგვანი ნოჸველა) მარძგვანი ოძგაშე ზუღაშ დონეშე 130 მეტრა, ზუგდიდიშე 18 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 2345 ადამიერი.

ოფუტეს უღუ დო მუშენს ოექიმე ამბულატორია, სკოლა, ბაღანეფიში ბაღი, პოლიცია, კანტორა დო მუსხირენი მაღაზია.

ოფუტეშ ელმოლს გედგჷ XVI-XVII ოშწანურეფიშ კვირეოშ ჯიხა დო ოხვამე "ნათლისმცემლის კვირეოს ხატი".

ნარაზენს მეურს წყარმალუ წენწყარი, ნამუთი ზუგდიდიშ დო ხობიშ მუნიციპალიტეტფიშ ადმინისტრაციული თანჯა რე.

## სქოლიო

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ნაცატუ

**ნაცატუ** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ პლატოს. წყარმალუ ჩხოუშიაშ წყარპიჯის, ზუღაშ დონეშე 240 მეტრა, ზუგდიდშე 13 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 544 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ნაწულუკუ

**ნაწულუკუ** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ რზენს. წყარმალუ ინგირწყარიშ კვარჩხანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 120 მეტრა, ზუგდიდიშე 8 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1194 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ნაჭკადუ

**ნაჭკადუ** (ჸოფილი წექე–ნაჭკადუ) – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 5 მეტრა, ზუგდიდი შე 36 კმ, 2014 წლის ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 284 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ნიკოლოზ ბარათაშვილი

**ნიკოლოზ (ტატო) მელიტონიშ სქი ბარათაშვილი** (დ. 4 ქირსეთუთა, 1817; ქართი - ღ. 21 გჷმათუთა, 1845; განჯა, აზერბაიჯანი) — ქორთუ პოეტი.

## ბიოგრაფია
დებადჷ გოღარიბაფილი არისტოკრატიშ, იმპერატორიშ ართგური მოხელეშ ფანიას. ნანა - ეფემია, გრიგოლ ორბელიანიშ დო  მოთა რდჷ. ნიკოლოზ გურაფულენდჷ ქართიშ გიმნაზიას (1827-1835). ბარათაშვილიშ მაგურაფალი რდჷ სოლომონ დოდაშვილი. გიმნაზიაშ თებაშ უკული ტყურათ ნატრენდჷ რუსეთშა ულას ოგურაფუშა. თე გეგმაქ ქინუოლჷ უღვენობაშ გეშა. ნიკოლოზის ოკოდჷ არმიაშა ულა, მარა ქულა რდჷ დო თექ ხოლო ნატრებათ ქჷდასქჷდჷ. უღვენობაშ გეშა, ნიკოლოზი აძვილებური რდჷ, კანცელარიაშ მორანწკე მოხელეშ სამუშას გეჯერებედჷკონ. გაჭირებას ქიგიაძინჷ პიჯულ დრამაქ ხოლო - უჸორდჷ ეკატერინე ჭავჭავაძე, მარა თე ჸოროფაქ უგულისქილიდუქ იჸუ. 

1844 წანას, ქჷდარინეს ნახჭევანიშ მაზრაშ მანჯღვერიშ მუმახვარეთ, 1845 წანას კჷნ თი პოსტის განჯას, სოდეთ ოთხი თუთაშ უკული, 27 წანაშ ხანს, მალარიათ დალახებურქ დოღურჷ. ბარათაშვილიშ გინოსვანჯაფაქ 1893 წანას, განჯაშე ქართიშა (დიდუბეშ პანთეონი) ერუანული მანიფესტაციაშ ფორმა ქიმიღჷ. 1938 წანას, პოეტი გეგნასვანჯეს მთაწმინდაშ პანთეონშა.

## აკოქიმინჯალა
ბარათაშვილიშ აკოქიმინჯალა ქორთული რომანტიზმიშ კონკა რე. ბარათაშვილიშ არძაშე უმოსი ჩინებული ნახანდეფი რე „ბედი ქართლისა“, "შემოღამება მთაწმინდაზე“, "მერანი’’.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნიკოლოზ (ტატო) ბარათაშვილიშ ნახანდა

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1817
კატეგორია:ნაღურა 1845
ნაბაკუ

**ნაბაკუ** — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, აფხაზეთის, გალიშ მუნიციპალიტეტის, სამურზაყანოშ რზენს, წყარმალუ ინგირიშ მარძგვანი განშე. ოფუტე იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 20 მ. სიმაღალას, გალშე 25 კილომეტრიშ მოჩილათათ.

კატეგორია:გალიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ნიკოლოზ ხვიტია

**ნიკოლოზ ხვიტია** (დ. 1905 – ღ. 1975) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ნანდული კატუეფი

[200px|thumb|right|[ჯილო, უდიდაში კატუშობური ორთას]]
კატუშობურეფიშ ფანიაშ ჟირშე ართართი ორთას დოსქილადირი გიმენფანია (მაჟია გიმენფანია რე გეპარდეფი). ირთუ 2 გვარეფიშ ბუნათ - ჭიჭე კატუეფი დო დიდი კატუეფი.

## ლიტერატურა
* Lexikon der Biologie. CD. Elsevier Verlag, URL: www.elsevier.com

კატეგორია:კატუშობურეფი
ნოკო ჩაჩიბაია

**ნოკო (სერგი) ჩაჩიბაია** (, ოფუტე მენჯი – ) — ქორთუ ფოოლკორისტი, ლოტბარი

## ბიბლიოგრაფია
* 

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ნორმანეფი

**ნორმანეფი** — კათა, ნამდგათ სკანდინავიაშ დო იუტლანდიაშ ჩქონეფს ოხორანდუ. „ნორმან“ სკანდინავიური ნინას შანენს  „ოორუეშ ადამიერს“. ბჟაეიოლუშ სლავეფი ნორმანეფს „ვარიაგეფს“  უძახჷდეს. 

ნორმანეფი ახაზირენდეს ჯგირი გემეფს. თე გემეფიშ საგინძა 20 მეტრაშახ ორდ. გემს უღუდუ ხოპეფი, მუჭოთ ერქემი. თე ხვამარდეფით ნორმანეფქ ქიმიოდირთეს ისლანდიას, გრენლანდიას დო უკული, 1003 წანას ოორუე ამერიკას, მარა ჩხანაში გეშა თინეფქ თე გენიალური კილნაგორა მავითა ოშწანურას გიჭყოლიდეს.

## რელიგია

ნორმანეფი კინომუშეფი რდეს. ნორმანეფიშ ღორონთეფს „ასეფი“ ჯოხორდჷნ ნამუეფს ურჩხულეფწკჷმა უღუდეს ლჷმა. ასეფიშ თარი, უდიდაშ ასი რდჷ ცალთოლამი - ოდინი. ლეგენდაშ მეჯინათ  თოლქ დუდირთჷ ოდინს, ჩქინაში წყურგილი დასქირუნი. ოდინს ჸუნდჷ ჟირ მორაგადე ყვარია - არზი დო შვენა. ხოლო - ჰეერც მარულე რუო კუჩხამი ცხენი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Dudo of St. Quentin's Gesta Normannorum, English translation 
*The Normans, a European People , by the European Commission 
*Breve Chronicon Northmannicum (Latin). 
*The Normans  Jersey heritage trust 
*Wales History &mdash; The Norman Wars. 
*Patrick Kelly The Normans: their history, arms and tactics 
*Regia Anglorum Who were the Normans? 

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
ნჯილო

thumb|ნჯილოეფ. წიმი - მუმულ, უკახალე - დადულ
**ნჯილო** (ქორთულო: ლომი, ლათინურო: Panthera Leo) — დიდი კატუეფიშ ბუნაშ ნოტყი, ნამუთ ჸილოწკჷმა ართო არძაშ უმოსი კაბეტი მახვამილაფარი ნოტყო იკოროცხუ. სიგჷნძა 2 მეტრაშახ, ხუჯიშ სიმაღალა - 1 მეტრა, კუდელი უღუ 90-100 სანტიმეტრი. ხოდი ნჯილოეფს ფოფორი არდუნა. 
ჯვეშო ნჯილოეფიშ ოხორუ ამდღარშე ბრელო ფართას რდჷ: დახე ედომუშამი აფრიკაშ კონტინენტიშ წორო ნჯილოეფი ხედეს ჭიჭე დო ოშქაშე აზიას ინდოეთიშ მეკოროცხილო. ადამიერიშ ქიმინჯალაშ გეშა ნჯილოშ ბრელი გიმენბუნაქ გეშაჭყორდჷ. სამანგათ: **ობჟათეაფრიკული ნჯილოშ** გიმენბუნა ეშაჭყვადილიე 1865 წანაშ უკული, **ბერბერული ნჯილოეფქ** - 1920 წანაშახ მედინეს დო **სპარსული ნჯილოეფქ** - 1930 წანაშო.
 
## ლიტერატურა
* Lexikon der Biologie. CD. Elsevier Verlag, 2006

კატეგორია:კატუშობურეფი
ოდიში

**ოდიში** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. წყარმალუეფიშ ჯუმიშ დო ინწრაშ ძგალეფს. ზუღაშ დონეშე 130 მეტრა, ზუგდიდიშე 5 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1846 ადამიერი.

## ოდიშიშ ნოხორე
ოფუტეშ ბოლოს კორცხელიშ ხურგიწკჷმა, წყარმალუ ჯუმიშ (ინგირწყარიშ კვარჩხანი ნოჸელა) მარძგვანი ძგას, ზუღაშ დონეშე 273 მეტრას გითოგორეს გვიანდელი ნეოლითური ფარანიშ ნოხორე. გითმოგორუნდეს 1936–1937 წანეფს. ძირაფილი რე მეხოლაფირო 5050 მოღე. ანჯარიშ უმენტაშ თია ღოლამირიე კაჟიშე (პრიზმული, ცეკური დო ფანქარიშმაგვარი ნუკლეუსეფი, ეტკეცილ-ეტახილეფი, მაგანაშ ჩასართეფი დო შხვ.) დო რეყეშ ქუაშე (გოხეხილ–გოხვარკალერი არგუნეფი, ოხეხუეფი, ოკაკალეფი, ხეშ ოქუალეფი, გახვარკალაფარეფი დო შხვ.). ობსიდიანი მორჩილი მუდანობათ რე გჷმორინაფილი. თექინეშეს კილარჩქინდჷ ცილინდრული ბონჯინჯა კერამიკული ჭკუჯიშ ნატახერეფქ, ნამუეფსჷთ უღუ ვერტიკალური ხინტკეფი დო ნაცხაბარეფი. მოღე ეკოროფილიე ჟიდოხურო. უყარაფუ კულტურული ფინა ვარე ნაძირეფი. ოდიშიშ ნოხორე კავკაციას ორდოიან დიხაშმოქმენდალური კულტურაშ ართ–ართი კლასიკური ძეგლი რე.

გითოგორილი მოღე ურთაშ, ანაშიანი II-შ, გურანთაშ დო შხვა გვიანდელი ენეოლითური მოღეშ მეთე რე დო თინეფწკჷმა ართო ბჟადალ მოლენკავკაციაშ კულტურული ქართას აკმიართაფუ. მოღე თხილერიე სიმონ ჯანაშიაშ ჯოხონობაშ საქორთუოშ სახენწჷფო მუზეუმს დო სანქტ-პეტერბურგიშ მიკრო–მაკლაიშ ჯოხონობაშ ეთნოგრაფიულ და ანთროპოგენული მუზეუმეფს.

## ლიტერატურა
* კალანდაძე ა., მეზოლითურ და ნეოლითურ კულტურათა ნაშთები საქართველოში «ენიმკის მოამბე», 1939, ტ. 4, ნარკ. 3
* ნებიერიძე ლ. დასავლეთ ამიერკავკასიის ნეოლითი, თბ. 1972.
* საქართველოს არქეოლოგი, თბ. 1959.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ოთარ დიხამინჯია

**ოთარ დიხამინჯია** (დ. 1911 – ღ. 1993) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ ლოტბარეფი
ოთარ ფაცაცია

**ოთარ ფაცაცია** — ქორთუ ოჯარალუ მოღალე დო პოლიტიკოსი. დებადჷ 1929 წანაშ 15 მესის ზუგდიდიშ რაიონიშ ოფუტე ინგირს. სხუნუეფიშ რსხუშ ბორჯის ნოღა ზუგდიდიშ **"ენგურქაღალდკომბინატიშ"** დირექტორი რდჷ.

1993 წანაშ 20 მარაშინათუთას ოთარ ფაცაციაქ დუდიშული საქორთუოშ პრემიერ-მინისტრიშ აბანი გეგნიბარჷ თენგიზ სიგუაშე დო თე აბანს მუშენდჷ 1995 წანაშ 5 გჷმათუთაშახ, მუდგაშ უკულით პარლამენტიშ გჷშაგორუეფც უპარტიო (მაჟორიტარი) დეპუტატიშ მანდატი გეჭოფუ. 1999 წანაშა ოთარ ფაცაცია პარლამენტიშ მაკათური რდჷ დო მიშმეშჷ ნაციონალურ აპიჯაფაშ დო საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტეფშა. http://www.parliament.ge/pages/archive_en/1995_99/mp/facaciao.htm ოთარ ფაცაციაშ პროფილი საქორთუოშ პარლამენტიშ ვებხასჷლას 

2008 წანაშ 9 კვირკვეს ოთარ ფაცაცია ჯარალუა "ზუგდიდელიშ" ეწმაჸვენჯო გჷშასხუნეს. 
http://www.opentext.org.ge/08/sakartvelos-respublika/128/128-31.htm გაზეთ "საქართველოს რესპუბლიკა", # 128, 11 კვირკვე 2008


## წყუეფი

კატეგორია:ქორთუ პოლიტიკოსეფი
ოირემე

**ოირემე** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. ზუღაშ დონეშე 55 მეტრა, ზუგდიდიშე 6 კმ, ინგირიშე 4 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 785 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ორულუ

**ორულუ** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს.ზუღაშ დონეშე 10 მეტრა, ზუგდიდიშე 16 კმ, ცხაცხუშე 7 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 793 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ორსანტია

250px|thumb|right|ორსანტია
**ორსანტია** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. წყარმალუ ინგირწყარიშ კვარჩხანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 15 მეტრა, ზუგდიდიშე 18 კმ, ინგირიშე 10 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 2052 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ოფაჩხაფუ

**ოფაჩხაფუ** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. წყარმალუ ჯუმიშ კვარჩხან ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 100 მეტრა, ზუგდიდიშე 4 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 81 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ოქტომბერი (ცაიშიშ კახათი)

**ოქტომბერი** (**ცაიშიშ კახათი**) – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. წყარმალუ ჩხოუშიაშ კვარჩხანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 25 მეტრა, ზუგდიდიშე 12 კმ, ინგირიშე 7 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1100 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ოქუმი (გალიშ მუნიციპალიტეტი)

**ოქუმი** — ოფუტე ბჟადალ საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, გალიშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ ოქუმიშ წყარპიჯის. ოფუტე ზუღაშ დონეშე 200 მ-ს, გალიშე 25 კილომეტრის. ოკუპირაფილი რე რუსეთიშ ფედერაციაშე.

## ლიტერატურა
ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 7, ხს 301, ქართი, 1984 წანა.

## სქოლიო


კატეგორია:გალიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
პაბლო პიკასო

**პაბლო რუის ი პიკასო ** (ედომუშამი ჯოხო — **პაბლო დიეგო ხოსე ფრანცისკო დე პაულა ხუან ნეპომუსენო მარია დე ლოს რემედიოს სიპრიანო დე ლა სანტისიმა ტრინიდად მარტირ პატრისიო რუის ი  პიკასო**, ; დ. 25 გჷმათუთა, 1881, მალაგა, ესპანეთი ― ღ. 8 პირელი, 1973, მუჟენი, საფრანგეთი), ესპანარი ხანტუ დო სკულპტორი, მა-20 ოშწანურაშ ხელუანობაშ ართ-ართი არძაშე უმოსო ჩინებული ფიგურა, ჟორჟ ბრაკწკჷმა ართო კუბიზმიშ დჷმარსხუაფალი. 

## ბიოგრაფია

დუდშე გურაფულენდ მუმაწკჷმა, ხ. რუისწკჷმა, ლა-კორუნიაშ (1894-95), ბარსელონაშ (1895-შე) დო მადრიდიშ ხელუანობაშაშ სკოლეფს. 1904 წანაშე პარიზის ოხორანდჷ. 1900-იან წანეფს ქიმინჷ მუშ მაართა შანულამი „ცაშფერი პერიოდეფი,“ 1901-04, დო „ვარდიშფერი პერიოდი“, 1905-06 წანაშ ნახანდეფი. 1907 წანაშე პაბლოქ მეჭყვიდჷ კავშირი მოსოფელიშ ფერჭარუაშ რეალისტურ ტრადიციეფწკჷმა, მარა თეშ უკული ხოლო ბრელშა დართჷ რეალისტურ ტრადიციეფს დო კლასიკურო აკუწყორუ ავანგარდიზმის ექსპერიმენტეფს. პაბლოქ გურშა მიღჷ ბურჟუაზიული ჯარალუაშ კრიზისი, კაპიტალიზმიშ პიჯალეფს ვარწყედჷ ძალას, ნამუთ აწუდირთუდ თე ოშკურანჯ სინანდულეს. 

## შემოქმედებაშ პერიოდეფი

ფშხირას პაბლოშ შემოქმედებას პერიოდეფიშ მეჯინათ რთჷნა. 

* ცაშფერი პერიოდი (1901—1904)
* ვარდიშფერი პერიოდი (1905—1907)
* აფრიკული პერიოდი (1908—1909)
* ანალიტიკური კუბიზმი (1909—1912)
* სინთეტიური კუბიზმი (1912—1919)

## რესურსეფი ინტერნეტის

* პიკასოშ ნახანტეფი ქართიშ საჯარო ბიბლიოთეკაშ ვებ-ხასჷლას 
* პაბლო პიკასო, რინა, ხანდა, გალერეა

## სქოლიო

კატეგორია:ესპანარეფი
კატეგორია:ესპანარი ხანტუეფი
კატეგორია:ფრანგი ხანტუეფი
კატეგორია:კუბიზმი
პარიზი

**პარიზი** (Paris) — საფრანგეთიშ ნანანოღა დო ქიანაშ არძაშე უდიდაში ნოღა. პარიზი რე ილ-დე-ფრანსიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, ნამუთ იკათუანს პარიზის დო მუშ გოხოლუაშ ტერიტორიეფს. პარიზი ევროპაშ მაჸონაფალი კულტურული, ბიზნეს დო პოლიტიკური ცენტრი რე მუში ნეოკლასიკური არქიტექტურათ. პარიზი რე მოდაშ ინდუსტრიაშ ართ-ართი თარი ცენტრი. პარიზი მა-19 ოშწანურაშე მოჸონაფილი არძაშე რომანტიული ნოღაშ რეპუტაციათ რგებაფულენს. 

ნოღა იდვალუაფუ ოორუე-ცენტრალურ საფრანგეთის წყარმალ სენაშ ოპიჯეეფს. პარიზის ბრელი რე მუზეუმეფი, გალერეეფი, რესტორანეფი დო სერიშ კლუბეფი. პარიზის არძაშე უმოსი სუმარი ჸუნს მოსოფელს - მეხოლაფირო 30 მილიონი კოჩი წანომოწანას. პარიზიშ არძაშე უმოსი ჩინებული სიმბოლო რე 324 მეტრაშ სიმაღალაშ ლითონიშ ეიფელიშ ჸორში. 

პარიზიშ ადმინისტრაციულ სამძღოეფს 2004 წანაშ მუნაჩემეფით ოხორანდჷ 2.144.700 კოჩი, ეკონია ოშწანურაშ მალობას ნოღაქ მირდჷ დო გიფაჩჷ. თე ბორჯიშო პარიზიშ ურბანულ აკანეფს 9,9 მილიონი კოჩი ოხორანს, აგლომერაციას-11,5 მილიონი (1999).

## ჯოხოდვალა

პარიზიშ დუდშეიანი ჯოხო რდჷ Lutetia (/lutetja/), ან Lutetia Parisiorum, (ფრანგ.: Lutèce ([lytɛs]), ნამუქუთ უკული დეკუნტარჷ დო გინირთჷ Paris-ო. ჯოხო მოურს პარიზიშ გალიურ ტომშე, ნამუთ შილებე კელტურ-გალიური სიტყვა *პარიოს* რდასჷნი, მუთ *ჩუანს* ჯოხო, მარა თენა ოეგებიეთ. პარიზი შილებე რდას კელტური სიტყვა, „პარიზიო“ ჯოხო „მოხანდე კათას“ დო „მოხელეეფს.“

თე ბორჯიშო პარიზის 310 000-შე უმოსი ურცხოალი ოხორანს, მუთ ნოღაშ მახორობაშ 14,5% რე. ემიგრანტეფიშ უმეტაშობა რენა პორტუგალიაშე, მაროკოშე, ალჟირშე დო ევროპაშ შხვა ქიანეფშე მოულირ კათა.


Paris - Eiffelturm und Marsfeld2.jpg|ეიფელიშ ჸორში
Paris-Notre Dame-108-Suedseite-2017-gje.jpg|Notre Dame
Paris-Sainte-Chapelle-140-Kain erschlaegt Abel-2017-gje.jpg|Sainte Chapelle
Paris-St Etienne du Mont-108-2017-gje.jpg|St. Etienne du Mont
Paris-Seine-114-Pont Saint-Michel-2017-gje.jpg|Seine, Pont Saint-Michel
Paris-Rue du Cardinal Lemoine-104-nr 74-Hemingway-Gedenktafel-2017-gje.jpg|Maison Hemingway
Paris-Rue Mouffetard-162-nr 83-2017-gje.jpg|Rue Mouffetard
Paris-Sacré-Cœur-104-2017-gje.jpg|Sacré-Cœur
Paris-von Montmartre-134-p12-2017-gje.jpg|Vue depuis Montmartre

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პარიზიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:პარიზი
კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მენძელი ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ კულტურული ნანანოღეფი
ოჩამჩირე

**ოჩამჩირე** (აფხაზურო Очамчыра) — ნოღა საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკას, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ უჩა ზუღაპიჯის, ნოღა სოხუმშე 55 კმ., ობჟათეშე წყარმალუეფიშ, აძიქვარაშ დო ღალიძგა შქას. ნოღა რე 1926 წანაშე. 1991 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანს 20,6 ვითოში ადამიერი.

## ისტორია
ოჩამჩირე, ანტიკურ წყუეფს იშინუაფუ, მუჭოთ გიენოსი. ოჩამჩირე იკოროცხუ უჩაზუღაპიჯიშ ართ-ართი უჯვეშაშ ნოღათ. თე პუნქტი ჯვ.წ. III ვითოშწანურაშ II გვერდშე რე დოხორინელი. ოჩამჩირეს, მუჭოთ „ელინურ ნოღას“ იშინუანს ფსევდო სკილაქსი. ოჩამჩირეშ დორცხუაფა ბჟაეიოლ უჩა ზუღაშ პიჯიშ ბერძენული ახალკიდუეფიშ გორჩქინაწკჷმა რე მერცხუაფილი. ოეგებიეთ, თექ ოკო მოხვადუკო არძაშ უგვიანაშ ჯვ.წ. VI ოშწანურას. რინა თაქ გვიანი ანტიკური ბორჯის ხოლო იგინძორებუ. ორდობიზანტიურ ბორჯის ბჟაეიოლ გაბარს იგაფუ დარბაზული ტიპიშ ოხვამე გვერდოქართული (ქართა-წრე ქორთ.) აფსიდით. ოხვამეშ გეგმა რე ჯვარიშ ფორმამი, თეშ გეშა თინა კაბადოკიაშ  “croix libre” ტიპიშ ძეგლეფწკჷმა რე ხოლოს. ბჟადალშე მოუძჷ ნართექს. ოხვამეს ბრელი რე ძირაფილი არქეოლოგიური მასალფი: ბრელი მუდანობათ ოკიდალი ანგურა, ნამუეფსჷთ რე გჷშაჭუალაშახ კითით გჷშაჸონაფილი შხვადოშხვა ფორმაშ ასოეფი დო სიმბოლოეფი, ამფორაშ დო კრამიტიშ ნოტახერეფი, ორქოშ ჯვარი, ჩე მარმარილოშ სჷმეტიშ დო რუმე კირიშ ქუაშე ხაზჷრაფილი კანკელიშ ფრაგმენტეფი. ოხვამეს არქეოლოგიური გონთხორუეფით იძირჷ 14 საფულექ, აფსიდიშ გალე 8 საფულექ. თინეფ უმოსო ანგურათ რე ეგაფილი. თეჯგურა ტიპიშ საფულეეფი ძირაფილი რე მცხეთას დო გოხოლუაშ აბანეფს, აღაიანს დო ხოვლეს, ნამუეფით რე II ოშწანურაშ მაჟირა გვერდიშ დო IV ოშწანურათ დოთარიღაფილი. გიენოსიშ ოხვამე V ოშწანურაშ ბოლოთთ - VI ოშწანურაშ დაჭყაფუთ რე დოთარიღაფილი.

## სქოლიო

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ნოღეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
მაართა მოსოფელიშ ლჷმა

**მაართა მოსოფელიშ ლჷმა** (1914-1918), ჩინებური მუჭოთ „არძა ლჷმაშ თებაშ ლჷმა, რდჷ ართ-ართი არძაშ უმოს კაბეტმასშტაბამი ლჷმა მოსოფელიშ ისტორიას (მაჟირა მოსოფელი ლჷმაშახ), ნამუქჷთ მეხოლაფირო 9 მილიონი კოჩიშ შური ქეკიდინუ.
მოკავშირე ქიანეფქ, ბრიტანეთიშ, საფრანგეთიშ, რუსეთიშ, იტალიაშ დო ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ დუდობათ დამარცხეს ცენტრალური ნძალეფი გერმანიაშ იმპერიაშ, ავსტრო-უნგრეთიშ დო ოსმალეთიშ იმპერიეფი.
ლჷმეფიშ უმეტაშ თია მიშჷ ბჟადაალიშ ფრონტიშ მანგის ოორუე ზუღაშე შვეიცარიაშ ომძღოშახ. ლჷმეფუ მიშუ მუჭო ზუღას, ზუღაშ თუდო დო მაართათ ისტორიას-ჰაერს.
ლჷმას მაჸუნჷ ოთხუ იმპერიაშ ფაჩუაქ: ავსტრო-უნგრეთიშ, გერმანიაშ, ოსმალეთიშ დო რუსეთიშ. გერმანიაქ მიოდიონუ ზუღაშ იშოიანი იმპერია დო ქჷდირსხუ ახალი ქიანეფქ- ჩეხოსლოვაკიაქ, პოლონეთიქ დო იუგოსლავიაქ. თე ლჷმას მაჸუნჷ მოღალირო მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაქ 20 წანაშ უკული.

### ევროპაშ პოლიტიკური დგომარება XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს

XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს ევროპა რდჷ მოსოფელიშ პოლიტიკური შქაგური, ელახშე რდჷ რუსეთიშ იმპერია, ბჟადაალშე ავსტრო-უნგრეთი დო საფრანგეთწკჷმა ლჷმას გომორძგვილი გერმანია. გერმანიას ოკოდჷ მარდუ ამბიციეფიშ დობაღინაფა, საფრანგეთის ოკოდჷ ელზასიშ დო ლოტარინგიაშ დორთინაფა. ევროპაშ არძაშე ნძალიერი ქიანათ ბრიტანეთი სქჷდუდ. ბრიტანელეფს ჸუნდეს არძაშ უჯგუშ ფლოტი მოსოფელს.
ევროპაშ გალე რდჷ ჟირი ნძალიერი ქიანა, ამერიკაშ აკოშქუმალირი შტატეფი დო იაპონია.
ეკონია წანეფს ააშ-შ ეკონომიკაქ ოგჷნაფალო წჷმე მიდართ. იაპონია, ნამუთ XIX ოშწანურაშ შქა პერიოდშა ინოკილერო რდჷ, ასე ოცადჷდ ქიგეჭიშაფუდჷკო ბჟადაალ ევროპას ტექნოლოგიური გოვითარაფათ.

გერმანიას XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს ოკოდ შხვა ქიანეფცალო ქაშუოთამუდჷკო ხეშა კოლონიეფი აფრიკას დო აზიას. კანკალე კოლონიალური კონფლიქტეფს გერმანია ოხვარჷდ ინგლისიშ დო საფრანგეთიშ კოლონიეფიშ არყებული ნაციეფს.

კატეგორია:მაართა მოსოფელიშ ლჷმა
პლატონ ფანცულაია

**პლატონ ფანცულაია** ( – ) — დებადჷ 1898 წანას ოჩამჩირეშ რაიონიშ ოფუტე გუფის. 8 წანერი თინა მასქერეფქ სანაკიშ ოშურიელე ოგურაფუშა გემშეჸუნეს.  თაქ თინაქ ქორთული გალობაშ მარდი ქიწისუ. ოგურაფუშ თებაშ უკული პლატონქ ქუთეშიშ  გიმნაზიას ქენირიცხჷ, ნამუთ 1916 წანას გათუ დო სოხუმც ჩინებული ლოტბარი ძუკუ ლოლუას ქიმიოდირთ. ძუკუქ თინა ართ-ჰალამო მუში ბუნაშა გეჭოფჷ. 
1925 წანას პლატონი მუში ოდაბადური ოჩამჩირეს უკვე მობირეეფიშ ბუნას ორსხუანს.  ათე ბუნაქ მოსკოვც 1929 წანას მუსხირენი აფხაზური ბირა ხვალე გოსოფური მობირე დო ლოტბარი ვარინ, თაშნეშე _ ჯგირი მასხაპალით ორდ. ბიწკეფც გერინა ქორთული სხაპუას ართ-ართმა მაართაქ თიქ მიშეღჷ.
1934 წანას, ამიერკავკაციაშ თიიეფიშ პირველ ოლიმპიადას პლატონ ფანცულაიაშ ბუნაქ მაართა რანწკიშ სიგელი ეჭოფჷ. ოდო 1936 წანას ბუნას დიდო წჷმოძინელი გუშულა უღუდ ქართის, ოპერაშ დო ბალეტიშ თეატრის. 
რსულაშო უნელო მეჭყორდჷ პლატონ ფანცულაიაშ ქიმერონული რინაქ. ჩინებული პოლიტიკური ტერორიშ ბორჯის, 1938 წანას თინა უნელო დოღინჩეს დო გორხვეს.   
პლატონ ფანცულაიაქ დიდი ხანდა გედჷ მუჭოთ აფხაზური, თეში _ მარგალური ფოლკლორიშ პოპულარიზაციას. თის ჸოფიერი ქიმერონული მაჸალობა უღუდჷ აფხაზ ასტამურ მარღანიაწკჷმა, მარგალი ლოტბარეფწკჷმა: კიწი გეგეჭკორწკჷმა, ძუკუ ლოლუაწკჷმა; შური ქინუდგჷ ბრელი დოჭყოლადირი ბირას, თინეფ შქას _ `ოდოიაშ ძალამი ინტერესუანი ვარიანტის; დიდი თია მიშეღჷ ბჟადალუ ქორთული თიიშური სხაპუეფიშ დამუშება-გოვითარაფას. მუში აიარი  დორხველური ანდეფქ თის დიდი პოპულარობა მოუღუ მუში მახანეფ შქას.
## ლიტერატურა
* 
* 

## გალენი რცხუეფი
* 

კატეგორია:ქორთუ ხელუანეფი
პლატონი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|პლატონი
**პლატონი** () (დოხოლაფირო 21 მესი, ?, ჯვ.წ. 427 – 347) — ართ-ართი არძაშე გოლინამი ფილოსოფოსი, ბერძენული უმაღალაში არისტოკრატიაშ გამნარყი, სოკრატეშ ნაწაფე დო არისტოტელეშ მაგურაფალი, იდეეფიშ თეორიაშ დჷმარცხუაფალი.

მუში არგუმენტეფი დო მეგორაფეფი შურიშ უღურალაშ, სიკეთეშ იდეაშ, მუჭო იფრელიშ გჷმაფორმებელიშ დო ეკონია ღანკიშ, ართური დო ზოგადიშ რინაშ წესეფიშ შხვანერობაშ, ჯარალუაშ სტრუქტურაშ შიოლებერ ფორმეფიშ დო შხვეფშე, ირ ფარანს შხვანერი ინტერპრეტაციეფიშ წყუშ და ახალიშ გორუაშ სოლიდური ბიჯგი რდჷ. 
ათენიშ აკადემიაშ დჷმარცხუაფალ პლატონს ბრელ ხანდას მიოჭარანდეს. ამდღა მერჩქინელი რე, ნამდა მუს ორხველჷ „სოკრატეშ აპოლოგია“, 35 დიალოგი, 13 ჭარილი დო 25 ეპიგრამა. პლატონიშ 50-წანამი ხანდაშ ბრელნერი კლასიფიკაცია რე ჩინებული. არძაშე უმოს დჷმაჯერებელო რჩქჷ თიშ ხუთ პერიოდო გორთუალა:
1. სოკრატიული პერიოდი;
2. იდეეფიშ თეორიაშ გინმაულარი პერიოდი;
3. სიმონჭაშ პერიოდი;
4. მუშითკრიტიკული პერიოდი;
5. გვიანი პერიოდი.

## სახენწჷფო
„სახენწჷფო“ პლატონიშ თეიშახიანი ნახანდეფიშ მოღალირეფიშ აკოშქუმალაშ ცადა რე. თე დიალოგი არძაშე უმოსი დიდი რე.
ნახანდი, ნამუსჷთ „პოლიტიკოსი“ ჯოხო, პლატონი იჭყანს იდეალური სახენწჷფოშ რეალობაწკჷმა მეხოლაფაშ შარეფიშ გორუას. 
მა-12 ოშწანურაშ დაჭყაფუს პლატონიშ პრობლემა აქტუალური რდჷ საქორთუოს. მუში არძაშე უმოსი გჷმორჩქინელი აწმარენჯი რდჷ არსენ იყალთოელი, არძაშე უმოსი დიდი ხეშ გინმაფორაფალი - იოანე პეტრიწი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
**Works of Plato (Jowett, 1892) 
***Spurious and doubtful works at Project Gutenberg
**Plato complete works, annotated and searchable, at ELPENOR
**Euthyphro LibriVox recording
**Ion  LibriVox recording
**The Apology of Socrates  , LibriVox recording
**Quick Links to Plato's Dialogues (English, Greek, French, Spanish) 
**The Dialogues of Plato -5 vols (mp3) tr. by B. Jowett at archive.org

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსეფი
პოლიკარპე ხუბულავა

**პოლიკარპე ხუბულავა** (დ. 8 მარაშინათუთა, 1924; ღ. 1 ღურთუთა, 2015) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი. დებადჷ ამდღანერი ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე ჯიხაშკარს, რკინაშარაშ მოხანდე ერასტო ხუბულავაშ ფანიას. 1948-50 წანეფს ჯიხაშკარიშ ოფუტეს აკანწყუ 70-კოჩიანი ანსამბლი, სოდეთ ხვალე ჩონგურიშ მიმაგამალი 18 კოჩი რდჷ.

პოლიკარპე ხუბულავაშ აკონწყილი ანსამბლი "ოდოია" გიშნაულა რე ჩქინ პლანეტაშ ბრელ ქიანას. ანსამბლიშ ობირუეფშე არძაშე ჯოხოშინელეფი რე: "თუთა ახალი", "ზესკვი უჩა", "სატრფიალო", "აი პირი გაშლილ ვარდი", "მაჸალეფი წიმე იბდათ", "ვახტანგური", "მაგნოლია" დო შხვეფი.  
მინი|პოლიკარპე ხუბულავა, 2008 წანა

## ლიტერატურა
* პოლიკარპე ხუბულავა Tbilisi.gov.ge-ს

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
პორფილე გაბელია

**პორფილე გაბელია** (დ. 1891 – ღ. 1938) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
პუმა

300px|thumb|პუმა
არძაშე უდიდაშ კატუ კატუშობურეფიშ ფანიეფიშ (ოჯახეფიშ) ნანდული კატუეფიშ გიმენფანიაშ ჭიჭე კატუეფიშ გვარეფიშ ბუნას. ხე თელ ამერიკაშ კონტინეტის, კანადაშე დოჭყაფილი, პატაგონიათ თებული. სიგინძა 1,6 მეტრაშახ, წონა - 30 კილო, ნამთინე 105 კილოშახ. კოჩის ვაცილუ, ჭიე-ჭიე ცხოველეფს გილათხოზუ დო კანკალეშა ორინჯის ხოლო გითმიანთხუ დუს.

## ლიტერატურა
* Lexikon der Biologie. CD, Elsevier Verlag.
* Rekorde: Pflanzen und Tiere. Deutsche Version von Slovakische Ausgabe. Verlag Werner Dausien, Hanau, 1998. ISBN 3-7684-2949-0.

კატეგორია:კატუშობურეფი
ჟინოსქუა

**ჟინოსქუა**  () — ფეოდალური ჯარალუაშ გოპატჷნაფილი კლასიშ წჷმმარინაფალი. ტერმინი ურცხოული ბადებაშ რე. კანკალე მარკვიებელი ტერმინიშ გორჩქინას *ზანას* (გვარუანებეფიშ რსხუ, ერი) მიორსხუანს, მინი — სპარსულ *აზნას* (წარჩინებული).
რადიშ თორდია

**რადიშ თორდია** — ქორთუ ხანტუ, **ფიგურალური ხანტუაშ** მათხოზე. ხანტჷნს უმოსო ზეთით დო უმოსო ოსურეფიშ ფიგურეფს.

დებადჷ აბაშას 1936 წანაშ 21 მარაშინათუთას. ხანტუას გურაფულენდ ქართის, დიო იაკობ ნიკოლაძეშ ჯოხონობაშ სახელოსნოს დო უკული ქართიშ წკანტილი ხელუანობეფიშ სახენწჷფო აკადემიას. 1979 წანას "საქაორთუოშ დოინალაფილი ხანტუშ" ტიტული მეჩეს, 1990 წანას "საქორთუოშ საკათო მახანტალო" გინირთჷ დო 1997 წანაშ "დიდებაშ ორდენით" დაჯილდოვეს.

გუმოფინუეფი მუნანწყუა აფჷ საქორთუოს, რუსეთის, ტუნისის, გერმანიას (კიოლნი), ააშ-ს (ვაშინგტონი) დო დიდი ბრიტანეთის (ლონდონი). რადიშ თორდიაშ ნახანდეფი ბრელი კოლექციას იძირე, მუჭოთ დორხველური (ნიდერლანდეფიშ დიაფალი, ედუარდ შევარდნაძე, ჰელმუტ კოლი, რომან ჰერცოგი), თაშ საკათოს (საქორთუოშ ერუანული მუზეუმი, მოსკოვიშ ტრეტიაკოვიშ გალერეა, სანქტ-პეტერბურგიშ მუზეუმი, კიოლნიშ პეტერ ლუდვიგიშ მუზეუმი).

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ ხელუანეფი
კატეგორია:ქორთუ ხანტუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1936