open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ადამიერიშ სექსუალურ რჯება

[thumb|right|300px|„[ადამ დო ევა|ადამ დო ევაშ პირველ ჯუნა“, *[[სალვადორ ვინგერა]], 1891 წ.]]

*'ადამიერიშ სექსუალურ რჯება**, **სექსუალური პრაქტიკა**, **სექსუალური აქტივობა** ვარ-და ძალამ ფართო სმებათ **სექსი*' — აქტივობეფიშ ართობურობა, ნამუსჷთ ადამიერეფ ოკათჷნა დო ნამუეფშათ, მუჭოთ წესი, მიშმურს [[ფიზიკურ სიახოლა|ფიზიკური სიახოლა]], [[რეპროდუქცულ ორგანო|რეპროდუქციულ ორგანოეფწკჷმა]] (გენიტალიეფწკჷმა) ვარ-და [[ეროგენულ ზონა|ეროგენულ ზონეფწკჷმა]] ფიზიკურ კონტაქტ დო [[სექსუალურ ეფურაფა|ეროტიკული სტიმულაციაშ]] ირნერ კომბინაცია. სექსუალურ აქტეფი იძანძჷ ხვალე რსულებურ აქტივობეფშე (სამანგ. [[მასტურბაცია]]) შხვა პიჯწკჷმა (სამანგ. [[სექსუალური აქტი|სექსუალურ აქტი]], [[ვაპენეტრაციულ სექსი]], [[ორალური სექსი|ორალურ სექსი]] დო თ.უ.) ვარ-და მუსხირენ პიჯწკჷმა (სამანგ. [[ორგია|ორგიეფი]]) რსულებურ აქტეფშახ, შხვადოშხვა სიშხირათ დო შხვადოშხვა ბაძაძით. სექსუალურ აქტივობა რჩქვანელობურო გჷმიჭანუანს [[სექსუალურ ეფურაფა]]ს დო ფიზიოლოგიურ თირუეფს ეფურაფილ პიჯეფს, ნამუეფშე ნამთინე არგამა რე, შხვეფს — უმოსო ფაცქია. გოთანჯილ რჯებაშ ღანკ რე შხვაშ სექსუალურ ინტერესიშ გოძინა ვარ-და შხვა ადამიერწკჷმა დო ვარდა ზოხოიან ინდივიდეფს შქას უკვე რინელ [[სექსუალურ რინა|სექსუალური რინაშ]] გაუჯგუშება (სამანგათ, [[პრელუდია]] ვარ-და [[ბდსმ]]).

კონკრეტულ აქტივობეფი, მუნერით რე პარტნიორიშ გორუაშ ვარ-და მონჭაფაშ სტრატეგიეფ ([[ფლირტი]], [[არშიყი]] დო [[დემონსტრაცია (ზოოლოგია)|დემონსტრაციულ]] რჯება), რჩქვანელობურო ვეკოროცხჷ *სექსო'', მორო თინეფ შხირას გჷმირინუაფუ სექსუალურ ეფურაფაშო დო უმოსო არგამა სექსუალურ აქტივობეფიშო.

ადამიერიშ სექსუალურ აქტივობას უღჷ სოციოლოგიური, კოგნიტური, ემოციური, რჯებაშურ დო ბიოლოგიურ ასპექტეფი. თინა იკათუანს პერსონალურ რსხუაფას, ემოციეფიშ ურთიართგოთირუას, რეპროდუქციული სისტემაშ ფიზიოლოგიას, სექსუალურ მენტებას, სექსუალურ აქტის დო სექსუალურ რჯებას არძა მუშ ფორმატის.

კანკალე კულტურას სექსუალურ აქტივობა მეღებულო იკოროცხჷ ხვალე გურგინუაშ ფარგანეფს, თინწკჷმა მუჟანსჷთ გურგინუაშახიან დო გურგინუაშგალენ სექს ტაბუირებულ რე. კანკალე სექსუალურ რჯებაშ გვარობა უკანონო რე ირდიხას ვარ-და კანკალე ქიანას დო ვარ-და სუბერუანულ იურისდიქციეფს]], ნამთინე — გოთანჯილ ჯარალუეფიშ ვარ-და კულტურეფიშ ნორმეფიშ აწმარინჯეთ იკოროცხჷ. ჟირ სამანგა, ნამუთ დახე არძა იურისდიქციას კრიმინალურ დჷნოშებუთ იკოროცხჷ, რე სექსუალურ ნძალება დო სექსუალურ აქტივობა პიჯწკჷმა, ნამუთ აბანობურ კანონით გოთანჯილ სექსუალურ ოჸიაშ რსულხანობაშ გიმე რე.

## გეძინელ ოკითხირე

* Durex Global Sex Survey 2005 (PDF) at data360.org
* 

## სქოლიო

4

კატეგორია:ინტიმურ ურთიართობეფი
კატეგორია:ევოლუციურ ფსიქოლოგია
მაგნუს ჰირშფელდი

**მაგნუს ჰირშფელდი** (; დ. 14 მესი, 1868 – ღ. 14 მესი, 1935) — გერმანალ ექიმი, სექსოლოგ დო ლგბტ ნებეფიშ მათხილე, ნამუსჷთ 1933 წანას ნაცისტურ თარობაქ გერმანიაშ მენოღალობა გეგლანწყჷ.

ჰირშფელდიქ გონათუა ფილოსოფიაშ, ფილოლოგიაშ დო მედიცინაშ სფეროეფს მიღჷ. თინა რდჷ სექსუალური უჭიჭაშობეფიშ აქტიურ მათხილე; თიქ ქჷდარსხუ მენცარულ-ჰუმანიტარულ კომიტეტ დო სექსუალური რეფორმაშ მოსოფელიშ ლიგა. 1920-იან წანეფს თინა მუშ საქვარუას ბერლინ-შარლოტენბურგის მანჯენდჷ. თიშ კომიტეტ რდჷ პირველ ორგანიზაცია, ნამუქჷთ „ჰომოსექსუალეფიშ დო ტრანსგენდერეფიშ ნებეფიშ პირველ თხილუა“ წიმიჭყჷ.

ჰირშფელდი XX ოშწანურაშ ართ-ართ არძაშე გაულამ სექსოლოგო იკოროცხუ. თინა რდჷ ორდოიან ფაშისტეფიშ, მოგვიანეთ — ნაცისტეფიშ გენთხაფაშ ობიექტ მუშ ურიულ წჷმოულობაშ დო ჰომოსექსუალობაშ გეშა. 1920 წანას თინა ოკათე აქტივისტეფქ () გოლახეს, 1933 წანას — ნაცისტეფქ თიშ სექსოლოგიაშ ინსტიტუტ გორჩვეს დო ბიბლიოთეკაშ კჷრიბეფ დოჭვეს. თინა აძვილებურქ იჸუ საფრანგეთშა გეგნოხორედუკო, სოდეთ 1935 წანას ღურჷ.

## რესურსეფ ინტერნეტის

* Biography  on the web site of the Bundesstiftung Magnus Hirschfeld (Magnus Hirschfeld National Foundation), Berlin
* Magnus Hirschfeld – Leben und Werk  Biographical information on the web site of the Magnus-Hirschfeld-Gesellschaft (Magnus Hirschfeld Society), Berlin
* Magnus-Hirschfeld-Gesellschaft: Online Exhibit on the Institute for Sexual Science
* Magnus Hirschfeld at *Holocaust Encyclopedia*

## სქოლიო


კატეგორია:XIX ოშწანურაშ გერმანალ ლგბტქ ადამიერეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ გერმანალ ლგბტქ ადამიერეფი
კატეგორია:გერმანალ აბორტიშ ნებეფიშ მათხილარეფი
კატეგორია:ქომოლკოჩ ფემინისტეფი
კატეგორია:გეი მენცარეფი
კატეგორია:გეი აკადემიკოსეფი
კატეგორია:გეი ურიეფი
კატეგორია:გერმანალ ანტიკაპიტალისტეფი
კატეგორია:გერმანალ ანტიფაშიტსეფი
კატეგორია:გერმანალ გეი ჭარუეფი
კატეგორია:გერმანალ სექსოლოგეფი
კატეგორია:გერმანალ სოციალისტეფი
კატეგორია:ურია ანტიფაშისტეფი
კატეგორია:ურია გერმანალ ფემინისტეფი
კატეგორია:ურია გერმანალ მენცარეფი
კატეგორია:ურია გერმანალ ჭარუეფი
კატეგორია:ურია სოციალისტეფი
კატეგორია:ლგბტ პროფესორეფი
კატეგორია:გერმანალ ლგბტ აქტივისტეფი
კატეგორია:გერმანალ ლგბტ მენცარეფი
კატეგორია:ტრანსფემინისტეფი
კატეგორია:ტრანსგენდერ აქტივისტეფი
კატეგორია:ლგბტ სოციალიზმი
კატეგორია:ურია გერმანალ ექიმეფი
სუფილულიუმა I

**სუფილულიუმა I** — ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1350-1322 წანეფს. სუფილულიუმაქ გაახალჷ ჯვეში ნანანოღა ხათუსა დო შანულამო განძალიერჷ ხეთეფიშ ომაფე. თიქ მანწყუ ბრელი წჷმოძინელი ოურდუმე კამპანია. გემშეჭკირჷ მითანიშა დო გეჭოფუ დო გორჩუ ვაშუქანი. თიქ, თაშნეშე განძალიერჷ ხეთეფიშ გოლინა სირიას, ნამუშ მამართალო ქუდარინუ მუში სქუა თელიფინუ. სუფილულიუმა I-შ ღურაშ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ არნუვანდა II-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
ეპიდემიოლოგია

**ეპიდემიოლოგია** — გოთანჯილ პოპულაციას სინთელუანობაშ დო ლახარეფიშ დგომარეობეფიშ მოდვალაშ (მი, მუჟანს დო სოდე), კანონზჷმიერებეფიშ დო გჷმაპიჯაფალ ფაქტორეფიშ დოგურაფა დო ანალიზი, თაშნეშე თე რჩქინაშ გიმორინაფა ლახარეფიშ პრევენციაშო.

თინა რე ჯარალუაშურ სინთელუანობაშ ოსხირკუნთხუ დო გჷთმოპიჯანს პოლიტიკურ გინოჭყვიდირეფს დო ტკიცებულებეფშა გერსხილ პრაქტიკას ლახარეფიშ რისკ-ფაქტორეფიშ იდენტიფიცირაფათ დო პრევენციულ ჭყანთხილუაშ ღანკეფიშ გიშაგორუათ. ეპიდემიოლოგეფ ოხვარჷნა რკვიებაშ დიზაინიშ აკომუშებას, მუნაჩემეფიშ შაყარუას დო სტატისტიკურ ანალიზის, თაშნეშე შედეგეფიშ ინტერპრეტაციას დო მობჟინაფას (თინეფს შქას რეცენზირაფას დო პერიოდულ [სისტემურ გინოჯინას). ეპიდემიოლოგიაქ ხე შეუწყუ თი მეთოდოლოგიაშ წუმოძინას, ნამუთ გიმირინუაფუ კლინიკურ რკვიებეფს, ჯარალუაშურ სინთელუანობაშ დოგურაფას დო ელაზჷმაფათ მერკეთ, ბიოლოგიურ მენცარობეფიშ ფუნდამენტურ რკვიებეფს.

ეპიდემიოლოგიურ დოგურაფაშ თარ სფეროეფ იკათუანს ლახარაშ გჷმმაჭანაფალ ბაძაძეფს, გინოდვალას, ეპიდჯამიანობაშ მორკვიებას, ლახარეფიშ გემაჯინობას, ელმოლიშ ეპიდემიოლოგიას, სასამართალო ეპიდემიოლოგიას, პროფესიულ ეპიდემიოლოგიას, სკრინინგის, ბიომონიტორინგის დო კურნალუაშ ეფექტეფიშ ელაზჷმაფას, სამანგათ კლინიკურ გამოცადებეფს.

ეპიდემიოლოგეფ გერსხჷნა შხვა მენცარულ დისციპლინეფს: ბიოლოგია — ლახარაშ პროცესეფიშ უჯგუშო სმებაშო; სტატისტიკა — მუნაჩემეფიშ ეფექტურო გჷმორინაფაშო დო ომანგე ნასხუნაშ გიშაღალაშო; სოციალურ მენცარობეფი — უშქაშე დო შორმალ ბაძაძეფიშ დაგურაფალო; ინჟინერია — ექსპოზიციაშ ფასებაშო.

## რესურსეფ ინტერნეტის

* The Health Protection Agency 
* The Collection of Biostatistics Research Archive 
* European Epidemiological Federation
* 'Epidemiology for the Uninitiated'  by D. Coggon, G. Rose, D.J.P. Barker, *[[British Medical Journal]]*
* Epidem.com  – *[[Epidemiology (journal)|Epidemiology]]* (peer-reviewed scientific journal that publishes original research on epidemiologic topics)
* 'Epidemiology'  – In: Philip S. Brachman, *[[Medical Microbiology]]* (fourth edition), US National Center for Biotechnology Information
* Monash Virtual Laboratory – Simulations of epidemic spread across a landscape
* Division of Cancer Epidemiology and Genetics, National Cancer Institute, National Institutes of Health 
* Centre for Research on the Epidemiology of Disasters A WHO collaborating centre
* People's Epidemiology Library
* Epidemiology of COVID-19 outbreak 

## სქოლიო


კატეგორია:ელმოლიშ სოციალურ მენცარობეფი
კატეგორია:ჭანთხილუაშ მენცარობეფი
კატეგორია:ოჯარალე ჭანთხილუა
ვაციაიანა

**ვაციაიანა** (სანსკრ. वात्स्यायन) — ჯვეშ ინდოარ ფილოსოფოსი, ნამუთ ჩინებულ რე მუჭოთ „კამასუტრაშ“ ავტორი. თინა ოხორანდჷ ინდოეთის 	
II ვარ-და III ოშწანურას, ორჩანიეთ პატალიპუტრას (თეხანურ პატნა, ბიჰარიშ შტატი).

თიქ ვეშმოჩირთან ოკ პაკშილასვამინ ვაციაიანაწკჷმა, ნამუთ „ნიაია-სუტრა-ბჰაშიაშ“ (*Nyāya Sutra Bhāshya*) ავტორ რე — აქშაპადა გოტამაშ „ნიაია-სუტრეფიშ“ პირველ ასქილადირ კომენტარიში. თიშ ჯოხო მინშა ოჩირთჷნა მალანაგაწკჷმა (Mallanaga), ასურეფიშ ოწმახმორაგადეწკჷმა, მიდგას ეროტიკულ მენცარობაშ გოჭყაფაs მიოჭარანა.

## რესურსეფ ინტერნეტის

* 
* Vatsyayana Kamasutra – Complete translation 
* Original introduction to Lars Martin Fosse's translation of the Kamasutra

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოარი ლოგიკოსეფი
კატეგორია:ნიაია
კატეგორია:ჯვეშ ინდოარ ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:სანსკრიტ ჭარუეფი
დონკი კონგი

**დონკი კონგი** (, ინგლ. Donkey Kong) — ვიდეო ლაჸაფეფიშ ართ-ართი არძაშე ორდოიანი დო საკულტო პერსონაჟი, გიგანტური მაიმუნი (გორილა), ნამუთ კომპანია Nintendo-შ სიმბოლოს წჷმარინუანს. პერსონაჟი 1981 წანას შიგერუ მიამოტოქ აკოქიმინჷ.

## აკოქიმინუაშ ისტორია: კრიტიკულ ანალიზი
დონკი კონგიშ აკოქიმინუა ვა ჸოფერე დუდიშულ აკოქიმინჯალურ პროცესიშ მოღალუ. ობიექტურ რეალობა თინა რე, ნამდა პერსონაჟი „გეგმა ბ“-ს წჷმარინუანდჷ. Nintendo ოცადუდჷ ლიცენზიაშ მოპალაფას პერსონაჟიშა მეზღვაური პოპაი (Popeye), მარა მორაგადეფიშ ჩალუაშ უკული, კომპანიაქ აძვილებურქ იჸუ უკვე გახაზირებულ ლაჸაფიშ მექანიკაშო ახალი გერგეზეფი გეგმუგონებუდუკონ. 

თაშნეშეთ, დონკი კონგიქ გინირთჷ ბლუტოშ (Bluto) ფუნქციურ მალათირეთ — დიდ, კიგაჯგურა აწმარენჯო (ანტაგონისტო), ნამუთ თარ გერგეზის აწმუდირთუუდჷ.

## ჯოხოდვალა დო ეტიმოლოგია
ჯოხოშ გოჭყაფაწკჷმა მერსხუაფათ შხირას მუთმიდვალუ მითი, ითამ თენა რდჷ თანგუაშ ჩილათა (Monkey Kong-იშ მანგიორო). სინანდულეს, მიამოტოქ გურგოჩამილო გიშაგორჷ ზიტყვა „Donkey“ (ვირი), ნამდა ღოზი გითუსუმალჷდუკო პერსონაჟიშ ორჩანობა დო ბორუობაშა. ზიტყვა „Kong“ იაპონიას თი პერიოდის ზოგადო გორილაშ ემაშანალ ზიტყვათ გჷმირინუაფუდჷ.

## სამართალობურ დება Universal-წკჷმა
1982 წანას კომპანია Universal City Studios-იქ Nintendo-ს უჩიულჷ დო ანტკიცენდჷ, ნამდა პერსონაჟი კინგ-კონგიშ პლაგიატი რდჷ. 
* **რეალობა:** სასამართალო პროცესის გირკუ, ნამდა დუდო Universal-ს წანეფიშ წოხოლე კინგ-კონგი „საჯარო დორხველობათ“ (Public Domain) აფუდჷ გჷმოცხადებული. 
* **მოღალუ:** Nintendo-ქ მიიგჷ დება, მუდგაქჷთ კვარზალ ქიმეჩჷ ამერიკულ ბაზარს კუჩხი მუბიჯგუაფუდჷკონ. თე გომორძგუალაქ გოხურგუ კომპანიაშ მუმალი ფინანსურ ნძალიერობა.

## პერსონაჟიშ ევოლუცია
დონკი კონგიქ უნიკალურ შარა მიკორთჷ უბადოშმაქიმინალშე გერგეზიშა:
* **ორდოიანი ხანი (1981-1983):** თინა რდჷ მარიოშ (Jumpman) აწმარენჯი, ნამუთ ოსურეფს იხვამილუანდჷ.
* **თეხანური ერა (1994-ასეშა):** კომპანია Rare-იშ გიშაშკუმალირ ლაჸაფის *Donkey Kong Country* პერსონაჟიქ ეჭოფჷ საბოლა ვიზუალურ ანგარია — ჭითა ჰალსტუხი ინიციალეფით „DK“. თე ლაჸაფის თინა უკვე მუში დორხველ კოკიშ დო ფანიაშ მათხილარიშ როლს გიშმურს.

## ქოძირით თაშნეშე
* სუპერ მარიო
* შიგერუ მიამოტო

კატეგორია:Nintendo-შ პერსონაჟეფი
კატეგორია:ვიდეო ლაჸაფეფიშ პერსონაჟეფი
მურსილი II

**მურსილი II** — ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1321-1295 წანეფს. თიქ გაახალჷ ალიანსი ოორუე სირიაწკჷმა, გიშაკერზაფილო ქარხემიშიწკჷმა დო ამურუშ ომაფეწკჷმა. მურსილიქ მანწყუ ოურდუმე კამპანია არცავაშ მეხჷ, თაშნეშე ქასქეფიშ მეხჷ. მურსილიქ ქიდიჸუნუ აზი-ჰაიასა. მურსილი II-შ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ თიში სქუაქ მუვათალი II-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
მუვათალი II

**მუვათალი II** — ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1295-1272 წანეფს. რდჷ მურსილი II-შ სქუა. მუვათალი II-შ მართუალაშ ბორჯის, ხეთეფიშ ომაფეშო სერიოზული საფრთხეთ დო ოპონენტო გინირთჷ ეგვიპტექ, ნამუქჷთ შანულამო გენძალიერჷ, ქიდიჸუნუ პალესტინა დო ულამუდჷ ხეშულობაშ გოფაჩუა სირიას. ჸათეშ გეშათ ეგვიპტექ დო ხეთეფიშ ომაფექ კონფლიქტიშა ქიმერთეს. თინეფს შქას გინმაჭყვადალი ლჷმაქ მოხვადჷ ჯვ. წ. 1274 წანას, ქადეშის, წყარმალუ ორონტესიშ წყარპიჯიშ გოხოლუას. ქადეშიშ ლჷმა ანტიკური ბორჯიშ ართ-ართი უდიდაში დო უშანულამაში ლჷმა რდჷ. ბურჯაფიშ მიმალობას, ნამთინჷ აკანს ვემიაჭირინუ გომორძგუაშა.

მუვათალი II-ქ ნანანოღა ხათუსაშე დათასაშა გეგნიღჷ. მუვათალი II-შ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ მურსილი III.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
ხათუსილი III

**ხათუსილი III** — ხეთეფიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1267-1237 წანეფს. ხვისტაშე გეგთარაგუ მურსილი III, სირიაშა გეგნახორუ დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. ხათუსილი III-ქ ქუდოდვუ რჩქალობაშ აპიჯაფა (ქადეშიშ ზე) ეგვიპტეშ ფარაონი რამსეს II-წკჷმა, დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1259 წანას, ქადეშიშ ლჷმაშე 15 წანაშ უკული. ხათუსილი III-შ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ თუდხალია IV-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Reign of Hattusili III

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
თუდხალია IV

**თუდხალია IV** — ხეთეფიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1245-1215 წანეფს. თიშ მართუალაშ ბორჯის ხეთეფიშ ომაფე შანულამო დაზარალჷ გოლოფაქ. საგამათ, თუდხალია IV-ს ეუგაფჷ 13 კაშხალი. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1237 წანას, თუდხალია IV-ქ დემარცხჷ ასურეთიშ მაფა, ტუკულტი-ნინურტა I-წკჷმა ლჷმას (ნიჰრიაშ ლჷმა). თუდხალია IV-ს ჸუნდჷ ჟირ ქომოლსქუა: არნუვანდა III დო სუფილულიუმა II, ნამუეფ ხეთეფიშ ომაფეშ ეკონია მამართალეფო რენა მერჩქინელი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Reign of Tudhaliya IV

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
ცუნესაბურო მაკიგუჩი

**ცუნესაბურო მაკიგუჩი** (იაპონ. 牧口 常三郎, *მაკიგუჩი ცუნესაბურო*; დ. 23 კვირკვე, 1871 – ღ. 18 გერგობათუთა, 1944) — იაპონარ პედაგოგ დო გუმანათებელი რდჷ, ნამუქჷთ დარსხჷ დო რდჷ „სოკა კიოიკუ გაკკაიშ“ (ღირებაშ გჷმაჭყაფალ ოგურაფუ ჯარალუა) პირველ პრეზიდენტ, ნამუთ ასეიან სოკა გაკკაი-შ წიმოხონ რდჷ.

## რესურსეფ ინტერნეტის
* ცუნესაბურო მაკიგუჩიშ ოფიციალურ ვებ-ხასჷლა
* დჷმარსხუაფალ პრეზიდენტეფიშ რინა

## სქოლიო

კატეგორია:იაპონარ ბუდისტეფი
კატეგორია:სოკა გაკკაი
კატეგორია:სოკა გაკკაიშ მაკათურეფი
კატეგორია:ნითირენ-ბუდისტეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ იაპონარ ბუდისტეფი
კატეგორია:ჰუმანურ გეოგრაფეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ გეოგრაფეფი
კატეგორია:იაპონარ პედაგოგეფი
კატეგორია:იაპონარ გონათუაშ თეორეტიკოსეფი
კატეგორია:ბუდისტ მოწამეეფი
კატეგორია:ნითირენ სიოსუ
არნუვანდა III

**არნუვანდა III** — ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1215-1210 წანეფს. თიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ სუფილულიუმა II-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Reign of Arnuwanda III

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა
სუფილულიუმა II

**სუფილულიუმა II** — ხეთეფიშ ომაფეშ ეკონია მაფა. ხვისტაშა ეშართჷ დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1207 წანას. თიში მართუალაშ დათებუშ ზუსტი თარიღი უჩინებუ რე. სუფილულიუმა II-შ მართუალაშ ბორჯის ჸოფა გასურჷ ხეთეფიშ ომაფექ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Reign of Suppiluliuma II

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
მურსილი III

**მურსილი III**, თაშნეშე შინელი რე მუჭოთ **ურხი-თეშუბი** — ხეთეფიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1272-1265 წანეფს. ომაფეს მართუნდჷ შკვითი წანაშ გოძვენას. თიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ ხათუსილი III-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Reign of Mursili III

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
ჟონას სავიმბი

**ჟონას მალეირო სიდონიო საკაიტა სავიმბი** (პორტ. Jonas Malheiro Sidónio Sakaita Savimbi, დ. 3 მარაშინათუთა, 1934 — ღ. 22 ფურთუთა, 2002) — ანგოლარი პოლიტიკოსი, ოურდუმე მოღალე დო რევოლუციონერი. თიქ, 1966 წანას დარსხუ უნიტა (ერუანული რსხუ ანგოლაშ რსული დუდიშულობაშო), ნამუთ აწარმენდჷ პარტიზანული ლჷმეფს პორტუგალიური კოლონიური ხეშულობაშ მეხჷ, 1966-1974 წანეფს. ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ უკულ, უნიტაქ გინირთჷ ანტი-კომუნისტური ჸარაფო. ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმაშ მიმალობას, უნიტა ოლიმუდჷ ანგოლაშ მამართალი მპლა-ს (ანგოლაშ გადუდიშულაფაშ ოკათე ჸარაფი). ჟონას სავიმბი დოჸვილეს 2002 წანაშ ფურთუთას, ოთარობე ნძალეფიწკჷმა ბურჯაფიშ მიმალობას.

## ქოძირით თაშნეშე
* ანგოლაშ ომენოღალე ლჷმა

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1934
კატეგორია:ნაღურა 2002
კატეგორია:ანგოლარეფი
კატეგორია:ანგოლარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ანგოლარი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ანგოლარი რევოლუციონერეფი
ჟოზე რამუშ-ორტა

**ჟოზე მანუელ რამუშ-ორტა** (პორტ. José Manuel Ramos-Horta; დ. 26 ქირსეთუთა, 1949) — ბჟაეიოლ ტიმორალ პოლიტიკოსი, ნამუთ ტიმორ-ლესტეშ პრეზიდენტიშ პოსტის იკენს 2022 წანაშ მესიშე. თინა თაშნეშე რდჷ ქიანაშ პრეზიდენტ 2007-2012 წანეფს დო პრემიერ-მინისტრ 2006-2007 წანეფს. 1996 წანას, რამუშ-ორტაქ კარლუშ ბელოწკჷმა ართო მიღჷ ნობელიშ პრემია თინჩალაშ დარგის „ბჟაეიოლ ტიმორს კონფლიქტიშ თინმართალ დო თინჩალ მორიგაფაშო მუშობაშ გეშა“. თინა წანეფიშ განწეხანს რდჷ ბჟაეიოლ ტიმორიშ ზოხორინალაშო ყარაფის ართ-ართ თარ ფიგურა დო დიპლომატიურ ხონარ ერეფოშქარეთ.

მუჭოთ „ფრეტილინიშ“ (Fretilin) დჷმარსხუაფალქ დო ჸოფირ მაკათურქ, რამუშ-ორტა ბჟაეიოლ ტიმორიშ აწორინალაშ ყარაფიშ გინორაჸუას რინელ წჷმმარინაფალ რდჷ ბჟაეიოლ ტიმორიშ ინდონეზიურ ოკუპაციაშ ბორჯის (1975–1999). თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თინა აგჷნძორენდჷ მუშობას „ფრეტილინწკჷმან“, 1988 წანას თიქ პარტია ქჷდიტუ დო ზოხორინელ პოლიტიკოსო გინირთჷ.

2002 წანას ბჟაეიოლ ტიმორქ (ტიმორ-ლესტექ) ზოხორინალა მიღჷნ, რამუშ-ორტა ქიანაშ პირველ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრო ქჷდარინეს. თინა თე პოსტის 2006 წანაშ 25 მანგშა ნინალენდჷ დო პოსტ პოლიტიკურ არულობაშ ბორჯის ქჷდიტუ.
2006 წანაშ 26 მანგის, პრემიერ-მინისტრ მარი ალკატირიშ გინორინაშ უკული, პრეზიდენტ შანანა გუჟმაუქ რამუშ-ორტა პრემიერ-მინისტრიშ მოღალობაშ მარსულებერო ქჷდარინუ. ჟირ მარაშ უკული, 2006 წანაშ 10 კვირკვეს, თიქ ტიმორ-ლესტეშ მაჟირა პრემიერ-მინისტრო ქეგედირთჷ.
2007 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს თინა ქიანაშ პრეზიდენტო გეგშგორეს. 2008 წანაშ 11 ფურთუთას, თინა დოჭყოლეს (ჸვილუაშ ცადებაშ ბორჯის), მუჟანსჷთ არყებულეფქ თიშ რეზიდენციას მინაკათესჷნ.

2012 წანას პრეზიდენტიშ პოსტიშ დოტებაშ უკული, ჟოზე რამუშ-ორტა 2013 წანაშ 2 ღურთუთას ქჷდარინეს გოეროშ სპეციალურ წჷმმარინაფალო დო გვინეა-ბისაუს გოეროშ აკოკათელ თინჩალაშ კიდუაშ ოფისიშ (UNIOGBIS) ხემანჯღვერო. თიქ ვით წანაშ უკულ პოლიტიკურ აქტიურობას დართჷ დო 2022 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს პრეზიდენტო კინე გეგშაგორეს.

## რესურსეფ ინტერნეტის

* რამუშ-ორტაშ ვებ-ხასჷლა
* 
* 

## სქოლიო

კატეგორია:კათოლიკე სოციალისტეფი
კატეგორია:ტიმორალ ქირსიან-სოციალისტეფი
კატეგორია:ტიმორალ იურისტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ტიმორალ ლაურეატეფი
კატეგორია:პორტუგალიურ გოჭყაფაშ ტიმორალეფი
კატეგორია:ტიმორალ ლტოლვილეფი
კატეგორია:ტიმორალ კათოლიკეეფი
კატეგორია:ოქსფორდის ჯეგე ანტონიშ კოლეჯიშ მაკათურეფი
კატეგორია:ანტიოქიაშ უნივერსიტეტნათებუეფი
კატეგორია:დუდიშალაშ ორდენიშ კაბეტ ჯვარიშ კავალერეფი
კატეგორია:მაფასქირ ჰენრიშ ორდენიშ კაბეტ ოჸალეშ კავალერეფი
კატეგორია:ჰააგაშ ერეფოშქარე სამართალიშ აკადემიაშ პიჯეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ ორდენიშ პატჷცემულ მაკათურეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი თინჩალაშ დარგის
კატეგორია:ტიმორ-ლესტეშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ტიმორ-ლესტეშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ტიმორ-ლესტეშ ორდენიშ კავალერეფი
კატეგორია:ფრეტილინიშ პოლიტიკოსეფი
ლი სინ მანი

**ლი სინ მანი** (კორ. 이승만, ჰან. 李承晚, დ. 26 მელახი, 1875 — ღ. 19 კვირკვე, 1965) — ობჟათე კორეალი პოლიტიკოსი, ობჟათე კორეაშ მა-1 პრეზიდენტი 1948-1960 წანეფს. თაშნეშე, ლი სინ მანი რდჷ კორეაშ ობორჯე თარობაშ მაართა დო ეკონია პრეზიდენტი 1919-1925 წანეფს.

## ბიოგრაფია
დებადჷ 1875 წანაშ 26 მელახის, ხვანხედოშ პროვინციას. გურაფულენდჷ ამერიკული მეთოდისტური სკოლას, სოდეთ ქირსიანობა მიღჷ. ახალნორდობაშე აქტიურო ოკათუდჷ ჸარაფის კორეაშ დუდიშულობაშო. ჸათე აქტივიზმიშ გეშათ თინა ოჭოფეს 1899 წანას დო ჯიხას ქუდახუნეს. ჯიხაშე 1904 წანას გითილჷ დო ემიგრაციაშა ამერიკაშა მიდართჷ. ამერიკას ლი სინ მანი გურაფულენდჷ პრესტიჟული ამერიკული უნივერსიტეტეფს. 1910 წანას კორეაშა დირთჷ. 1913 წანაშე ჰავაის ცხოვრენდჷ. 1919 წანას, ქაკათჷ კორეაშ ობორჯე თარობას, ნამუქჷთ 1919 წანას შანხაის დირსხუ. 1918-1925 წანეფს ნინალენდჷ თე თარობაშ პრეზიდენტო. 1925 წანას ლი სინ მანის იმპიჩმენტი მუნწყის დო გეგნარინეს. უკულ, თიქ კინ ამერიკაშა მიდართჷ, სოდეთ თინა აქტიურო მოღალენდჷ კორეაშ ზოხორინელობაშო. 1945 წანას,  ამერიკალეფქ ლი სინ მანი გეგნიჸონეს მუნეფიშ კონტროლირებად კორეაშა, სოდეთ თინა, 1948 წანაშ 20 კვირკვეს, კორეაშ ერუანული ასამბლეაქ გეგშაგორჷ კორეაშ რესპუბლიკაშ მაართა პრეზიდენტო.

ლი სინ მანიშ მართუალა იხასიათებუდჷ ანტი-კომუნისტური დო პრო-ამერიკული პოლიტიკათ, თაშნეშე ავტორიტარიზმით დო პოლიტიკური ვასტაბილურობათ. ქიანას სერიოზული ეკონომიკური პრობლემეფი უღუდჷ. თიშ მართუალაშ ბორჯის, ოორუე კორეაქ ქიგიანთხჷ ობჟათე კორეას. ლჷმა 1950-1953 წანეფიშ გოძვენას იგინძარებუდჷ. ლი სინ მანიქ ხე ვამაჭარჷ ოთინჩალე ხეკულუას, მუშენდა თინა კორეაშ ჩქონიშ ნძალაშ გჷმორინაფათ გოართოიანაფაშ მოხუჯე რდჷ. ლჷმაშ თებაშ უკულ, ობჟათე კორეა შანულამი პრობლემეფიშ წოხოლო გერდჷ. ეკონომიკურო ობჟათე კორეა ოორუეს ეკმასკიდუდჷ. 1956 წანას, ლი სინ მანიქ კინ ახალშო იჸუ გიშაგორილქ პრეზიდენტო. 1960 წანაშ მელახის, ხოლო ართიშა იჸუ გიშაგორილქ პრეზიდენტო. ოპოზიციური პარტიეფქ ვეჩინეს ლეგიტიმურო გიშაგორუეფი. მალას სტუდენტფქ დიჭყეს მასობური საპროტესტო დემონსტრაციეფი. პირელიშ რევოლუციაშ შედეგო, 1960 წანაშ 26 პირელს, ლი სინ მანიქ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. ლი სინ მანიქ, 29 მესის, ჰავაიშა მიდართჷ, სოდეთ ღურაშახ ცხოვრენდჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* Fields, David. Foreign Friends: Syngman Rhee, American Exceptionalism, and the Division of Korea. University Press of Kentucky, 2019.
* Lew, Yong Ick. The Making of the First Korean President: Syngman Rhee's Quest for Independence. University of Hawai'i Press; 2013.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1875
კატეგორია:ნაღურა 1965
კატეგორია:ობჟათე კორეალეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტეფი
Google Gemini

**Gemini** (მარგ. „ჯემინაი“, თეწკჷმა მოდვალირ ჯოხოდვალა რე „ჯემინი“; თაშნეშე ჩინებულ რე მუჭოთ **Google Gemini** დო კინოხ ჯოხოდჷ **Bard**) — Google-იშ გენერაციულ ხელუანურ ინტელექტიშ ჩატბოტი დო ვირტუალურ ასისტენტი. თინა მუშენს თე ჯოხოდვალაშ კაბეტ ნინაშობურ მოდელიშ (LLM) მოხვარებათ, მუჟანსჷთ კინოხ გერსხილ რდჷ LaMDA-შა დო PaLM 2-შა.

ჯემინიშ არქიტექტურა ბონას რე გეგურაფილ მუსხირენ გვარიშ მუნაჩემეფშა, ნამუთ მოდელეფს საშუალებას არზენს, ართბორჯულო დამუშუან დო გაჭყან (დაგენერირან) ტექსტი, კომპიუტერულ კოდი, სურათეფი, აუდიო დო ვიდეო მასალეფი. Google თე ტექნოლოგიას შხვადოშხვა სიჸონიერათ ობჟინუანს, ეფექტური, მონწყილობაშა მეხუჯაფილ ვერსიეფშა ("Nano") დო ეკონომიური, მუკმაშქუმალარ ვარიანტეფშა ("Flash"), მაღალგჷმმაკოროცხალ მოდელეფშა, ნამუთ კაჭულ ლოგიკურ არზაუნობაშო რე დოპროექტებული ("Pro" დო "Ultra"). ჯემინიშ 1.5 დო 3 გამნარყიშ მოდელეფქ გენშიღეს გოძინელ კონტექსტურ ოსინთუეფი, ნამუჷთ თიჯგურა კაბეტ მუნაჩემეფიშ ანალიზიშ საშუალებას ირზენს, მუნერით რე კოდეფიშ ედომუშამ ბაზეფი, განწეხანიან ვიდეოეფ ვარ-და დოკუმენტეფიშ ქვერსემ არქივეფ ართი პრომპტით (მოთხირით).

Gemini მაართათ 2023 წანაშ 6 ქირსეთუთას წჷმარინეს დო თიქ Google-ის რინელ ბრენდინგ დოთირუ ხი-შ (ხელუანურ ინტელექტიშ) ნინალეფიშო. 2024 წანაშ ფურთუთას, ჩატბოტი Bard-ის ჯოხოქ დათირჷ Gemini-თ, „Duet AI“-შ ბრენდინგ — Google Cloud-იშ დო Workspace-იშო გაუქვეს Gemini-შ ჯოხოშ მოსახვარეთ. მოდელეფ Google-იშ ეკოსისტემაშა Gemini-შ მობილურ აპლიკაციაშ მოხვარებათ მიშმურს, ნამუთ მუშენს მუჭოთ „ოვერლეი“ (overlay) ასისტენტ Android-იშ მონწყილობეფს, თაშნეშე Vertex AI-შ პლატფორმაშ მოხვარებათ მასუმა კუნთხუშ დეველოპერეფშო.

Gemini-შ გიშაშქუმალაქ მუჭოთ ტექნიკურ მოწონა, თეშ ჯარალობურ სკანდალ (ნირზი) გჷმიჭანუ. კომენტატორეფქ ეშანუეს მოდელიშ მაღალ მაძირაფალეფს (benchmarks) კოდირებას დო მუნაჩემეფიშ გორუას, ნამმუთ თის OpenAI-შ GPT-4-იშ დო GPT-5-იშ კონკურენტო გინმართინუანს. თეშ უმკუჯინალო, პროდუქტიშ გიშაშქუმალას კრიტიკაქ აშუ მუშ გამეფიშ სანდოობაშ გეშა. 2024 წანაშ დაჭყაფუს, Google-იქ მოდელს ადამიერეფიშ სურათეფიშ გენერირებაშ ფუნქცია გაჩემჷ, ანდანე მახვარებუეფქ ისტორიულ უზუსტობეფ დო მეკერზებაშენ გაცხდეს ადამიერეფიშ გჷმოხანტუეფს. უკულიან მოახალებეფი, თინეფ შქას Gemini 1.5 დო 3 სერიეფი, ნამუეფქჷთ 2025 წანაშ გოძვენას გიშართჷნ, ფოკუსირებულ რდჷ ჰალუცინაციეფიშ დარკებაშა, „ლატენტობაშ“ (latency) გაუჯგუშებაშა დო „აგენტური“ (agentic) შილებუამობეფიშ გაჸიონიერებაშა, ავტონომიურ რკვიებეფშო დო პროგრამულ უანრღელჸუაშ წჷმოძინაშო.

## რესურსეფ ინტერნეტის

* 
* ხასჷლა "პროგრამაშ გეშა"

კატეგორია:2023 წანაშ პროგრამულ უნარღელჸუა
კატეგორია:Android-იშ პროგრამულ უნარღელჸუა
კატეგორია:ჩატბოტეფი
კატეგორია:Google-იშ პროგრამულ უნარღელჸუა
კატეგორია:ვირტუალურ ასისტენტეფი
კატეგორია:2023 წანა ხელუანურ ინტელექტის
კატეგორია:ხელუანურ ინტელექტიშ ინდუსტრია ააშ-ს
ჰენრი სლეზარი

**ჰენრი სლეზარი** (; დ. 12 მანგი, 1927 — ღ. 2 პირელი, 2002) — ამერიკალ ჭარუ, დრამატურგი დო კოპირაიტერი. თიში აკოქიმინჯალა ვა ორხველჷ ტომბა, ფილოსოფიურ ვარ-და ფსიქოლოგიურ ლიტერატურას; თინა რდჷ კონწარო სტრუქტურირაფილი, მასობურ მახვარებელშა გოკოროცხილი კომერციულ პროდუქტიშ აკმაქიმინჯე, ნამუთ ისპეციალიზებუდჷ ირონია დო ულებუ დათებუეფშე (Twist ending).

## კარიერა დო ლიტერატურული სტილი
სლეზარიშ კარიერა ჟირფა ორთათ იხასიათებუდჷ. დღაშით თინა რდჷ წჷმოძინელი რეკლამაშ კოპირაიტერი (თიქ გიმიგონჷ ჩინებულ მარკეტინგულ ტერმინი „კოფეშ გესვანჯაფა“ — Coffee break), დო სერით ჭარუნდჷ დეტექტიურ დო ფანტასტიკურ თხობელუეფს. თიქ მუში რეკლამაშ გჷმოცადილაფა ბონას გეგნიღჷ ლიტერატურაშა: თიშ ტექსტეფი ლაკონიური დო დინამიკური რე დო მეწურაფილი რე ხვალე ართ კონკრეტულ ემოციურ ვარ-და ლოგიკურ გეშქუმალაშა დათებუს.

თიქ ოშობათ თხობელუა დოჭარჷ, ნამუეფსჷთ შხირას ფსევდონიმეფით (O.H. Leslie, Clyde Mitchell) ობჟინუანდჷ დაბალბიუჯეტამ პულპ-ჟურნალეფს (Pulp magazines).

## ტელევიზია დო ჰიჩკოკწკჷმა წოროხანდალა
ობიექტურ ანალიზით, სლეზარიშ თარი მონძალა თიში ბეშტილი წინგეფი ვარ დო, ტელევიზიაშ სცენარეფი რე. თინა რდჷ ალფრედ ჰიჩკოკიშ ართ-ართი არძაშე შხირას გჷმორინაფილი ავტორი. ჰიჩკოკიშ სერიალიშო („ალფრედ ჰიჩკოკი წჷმოირინუანა“) თიქ ემოციეფიშ მანიპულაციაშა ეგაფილ ვითობათ ეპიზოდი დოჭარჷ.

მოგვიანეთ თიქ ედომუშამო კომერციულ ტელევიზაშ შარაშა გინიილჷ დო ვითწანურეფიშ გოძვენას ჭარუნდჷ სცენარეფს ამერიკულ საპონიშ ოპერეფშო, კერზოთ სერიალიშო „სერიშ ძგოპის“ (The Edge of Night), მუდგაშოთ თიქ ემიშ ჯილდო (Emmy Award) ეჭოფჷ. თე ფაქტი ადასურენს, ნამდა სლეზარი რდჷ ვართ თიზჷმათ დუდიშულ არტისტი, მუზჷმათ კონვეიერულ ტიპიშ, მაღალპროფესიონალ მუშაკი.

## ქოძირით თაშნეშე
* გამორსაშ დღა
* ალფრედ ჰიჩკოკი
* ულებუ დათებუ

კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი სცენარისტეფი
გამორსაშ დღა

**გამორსაშ დღა** () — ამერიკალი ჭარუშ, ჰენრი სლეზარიშ დისტოპიურ დო ომენცარე-ფანტასტიკურ თხობელუა. დუდშე გიშართჷ 1958 წანას ჟურნალ *Playboy*-ს. თხობელუა გიშმეგორუ მუში რგილი, ემოციეფშე ჩოლერი სტილით დო კონწარი, ულებუ დათებუთ, მუთ თარობაშ განშე ინტელექტიშ შქვიდაფაშ კრიტიკას წჷმარინუანს.

## სიუჟეტი დო კრიტიკული ანალიზი
თხობელუაშ თარი გერგეზი 12 წანერი რიჩარდ (დიკი) ჯორდანი რე. თე ავტორიტარულ ჯარალუას ირ ბაღანა აძვილებური რე თარობაშ საართო ინტელექტიშ ტესტი (გამორსა) მიკორთასჷნ. დიკი ჭკვერი დო რჩქინაშმოჸოროფე ბოში რე, მუშ გურშენით მუშ მასქერეფს ოშქურუნა — თინეფი ირო ოცადჷნა ბაღანაშ გაღიერალა დოფორანი. 

გამორსაშ მიკულაშ უკული, თარობაშე რეკუნა დო მასქერეფს ოჩინებაფუანა, ნამდა ბოშიშ ინტელექტიშ კოეფიციენტიქ (IQ) თარობაშ დოდგინელ ნორმას გინაჩირთჷნ. თეშ გეშა, კანონიშ მეჯინათ, თარობაქ ბაღანა დოჸვილჷ. 

**ობიექტური რეალობა დო დინოხოლენი არზი:** სლეზარიშ თე ნახანდი ვა რე უბრალეთ ფანტასტიკა. თენა რე კონწარ სატირა საართო სტანდარტიზაციაშენ დო ტოტალიტარულ სისტემაშენ, ნამუსჷთ ოშქურუ ჭკვერი, დუდიშულო მოაზჷრე ინდივიდეფიშა დო უსხუნჷ, ჯარალუა ოშქაშე ვარ-და დაბალი ინტელექტიშ ადამიერეფით აკონტროლასჷნ. სლეზარი გვალო თი ბიუროკრატიულ, უემოციე მანქანას ოძირანს, ნამუთ ადამიერიშ ჸვილუას ხოლო ვითდოლარიან ოგაფურით (დასაფულებაშ ხარჯით) აფასენსინ.

## ტელევიზიური ადაპტაცია
თხობელუაშ არძაშე ჩინებული დო წჷმოძინელი ოტელევიზიე ადაპტაცია რე საკულტო სერიალი „მაინჯებორჯიშ ზონა“-შ (The Twilight Zone) 1985 წანაშ ეპიზოდი. სცენარი ორიგინალიშ ტექსტის დახე მანგას მეჸუნს, მუთ თხობეულაშ დუდშეიან სტრუქტურულ სიწორეს ადასურენს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ჰენრი სლეზარი
* დისტოპია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გამორსაშ დღა — ათაქ შეგილებუნა თე თხობელუაშ მარგალურო კითხირი

კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი

კატეგორია:ამერიკული თხობელუეფი
კატეგორია:1958 წანაშ ლიტერატურული ნახანდეფი
კატეგორია:დისტოპიური ნახანდეფი
ფრანსიშკუ შავიერ დუ ამორალი

**ფრანსიშკუ შავიერ დუ ამარალი** (; დ. 3 ქირსეთუთა, 1937 – ღ. 6 მელახი, 2012) — ტიმორალ პოლიტიკოს რდჷ. მუჭოთ *Frente Revolucionária de Timor Leste Independente*-იშ (Fretilin) ართ-ართ დჷმარსხუაფალქ, ამარალქ ბჟაეიოლ ტიმორიშ პირველ პრეზიდენტო დოდჷ დოფუჩაფა, მუჟანსჷთ ქიანაქ, თიმ ბორჯის პორტუგალიაშ კოლონიაქ, 1975 წანაშ 28 გერგობათუთას ზოხორინალა ართგანო გეგმოაცხადჷნ. თინა რდჷ ერუანულ პარლამენტიშ მაკათურ ტიმორიშ სოციალ-დემოკრატიულ ასოციაციაშე 2001 წანაშე 2012 წანაშა, ღურაშა. ტიმორალეფი ამარალს თაშნეშე უძახჷდეს „Abo (ბაბუ) შავიერს“, ნამუთ ოხუაფე ჯოხო რდჷ.

## რესურსეფ ინტერნეტის
**[[BBC News]]* (2002). "Profile: Francisco Xavier do Amaral" 15 May.
* Expresso: ''Leste: Francisco Xavier do Amaral, o homem que declarou a independência do país (PERFIL)''

## სქოლიო

კატეგორია:ტიმორალ კათოლიკეეფი
კატეგორია:მამბაიშ კათა
კატეგორია:ფრეტილინიშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ტიმორიშ სოციალ-დემოკრატიულ ასოციაციაშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ბჟაეიოილი ტიმორიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ტიმორ-ლესტეშ ერუანულ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კატეგორია:ინდონეზიას ჭოფილ შხვშ თურ მენოღალეეფი
კატეგორია:ხურგაშ გალე ჭოფილ ტიმორალეფი
კატეგორია:კიბოთ ნაღურა ტიმორალეფი
ნიკოლაუ ლობატუ

**ნიკოლაუ დუშ რეიშ ლობატუ** (პორტ. Nicolau dos Reis Lobato; დ. 24 მესი, 1946 — ღ. 31 ქირსეთუთა, 1978) — ბჟაეიოლ ტიმორალ პოლიტიკოსი რდჷ, ნამუთ ქიანაშ ერუანულ გერგეზო მირჩქინუაფუ. თინა რდჷ ქიანაშ პირველ პრემიერ-მინისტრ ზოხორინალაშ ართგანამ დეკლარაციაშ უკული (1975 წანაშ გერგობათუტა). ინდონეზიაშ მინოკათუაშ უკული, ლობატო ხემანჯღვერენდჷ პარტიზანულ ბურჯაფის, მუჭოთ Falintil-იშ თარმანჯღვერე დო აწორინალაშ ყარაფიშ ლიდერი. თიქ გერგეზულო ღურჷ ინდონეზიაშ სპეცრაზმწკჷმა ლჷმაშ ბორჯის 1978 წანას. თიშ პატიოცემელო, დილიშ ერეფოშქარე აეროპორტის თიშ ჯოხო გიოდვეს.

## რესურსეფ ინტერნეტის
* Biography of Nicolau Lobato in Portuguese, English translation 

კატეგორია:მამბაიშ კათა
კატეგორია:ფრეტილინიშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლ ტიმორიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლ ტიმორიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ლჷმას ღურელ ოურდუმე პიჯეფი
ლობატუ
კატეგორია:ტიმორალ ქირსიან-სოციალისტეფი
ტაურ მატან რუაკი

**ჟოზე მარია დე ვასკონსელოსი** (); დ. 10 გერგობათუთა, 1956), უმოსო ჩინებულ მუჭოთ **ტაურ მატან რუაკი** (; ინგლ.: *Two Sharp Eyes* — „ჟირ მაცერე თოლი“) — ტიმორალ პოლიტიკოსი, ნამუთ ნინალენდჷ ბჟაეიოლ ტიმორიშ მა-5 პრეზიდენტო 2012-შე 2017 წანაშა დო მა-9 პრემიერ-მინისტრო 2018-შე 2023 წანაშა.

პოლიტიკაშა მულაშახ, თინა რდჷ FALINTIL-''Forças de Defesa de Timor-Leste''-იშ (F-FDTL), ბჟაეიოლ ტიმორიშ არმიაშ ურდუმმანჯღვერე 2002 წანაშე 2011 წანაშ 6 გიორგობათუთაშა. F-FDTL-ს ნინალაშახ, თინა რდჷ ბჟაეიოლ ტიმორიშ ერუანულ გოდუდიშულაფაშ აკოანჯარაფილ ნძალეფიშ, ანუ FALINTIL-იშ (*Forças Armadas para a Liberação Nacional de Timor Leste*) ეკონია ურდუმმანჯღვერე. თენა რდჷ არყებულეფიშ არმია, ნამუქჷთ 1975 წანაშე 1999 წანაშა ინდონეზიაშ ოკუპაციას აწუდირთუნჷ. 2011 წანას ოურდუმე ნინალა ქჷდიტუ დო 2012 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს მუჭოთ ზოხორინელ კანდიდატ თეშ წჷმარინუ მუშ კანდიდატურა დო გიშაგორუეფიშ მაჟირა ტურს, ნამუქჷთ 2012 წანაშ პირელს იმანჯჷნ, წჷმოძინას ქიმიოჭირინუ.

## რესურსეფ ინტერნეტის

## სქოლიო

კატეგორია:ბჟაეიოლ ტიმორიშ ოურდუმე პიჯეფი
კატეგორია:ფრეტილინიშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლ ტიმორიშ ზოხორინელ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლ ტიმორიშ დინოხოლენ საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლ ტიმორიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლ ტიმორიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლ ტიმორიშ ორდენიშ კავალერეფი
ფერნანდუ დი არაუჟუ

**ფენანდუ დი არაუჟუ** (), თაშნეშე ჩინებულ მუჭოთ **ლასამა** () (დ. 26 ფურთუთა, 1962 – ღ. 2 მანგი, 2015) — ბჟაეიოლ ტიმორალ აქტივისტ დო პოლიტიკოსი რდჷ. თინა ბჟაეიოლ ტიმორიშ ზოხორინალაშო ფულირ აქტივისტი რდჷ, ზოხორინალაშ მეღებაშ უკულ ქჷდარსუ დემოკრატიულ პარტია. თინა რდჷ ბჟაეიოლ ტიმორიშ ერუანულ პარლამენტიშ მადუდე 2007 წანაშე 2012 წანაშა. თაშნეშე 2008 წანაშ დაჭყაფუს ჟირ თუთაშ განწეხანს ნინალენდჷ მუჭოთ პრეზიდენტიშ საღალობაშ მარსულებერი.

## რესურსეფ ინტერნეტის
* September 2008 Interview (Transcript)
* Fernando de Araújo  *[[Freedom Collection]]* interview

კატეგორია:დემოკრატიულ პარტიაშ (ბჟაეიოლ ტიმორი) პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:მამბაიშ კათა
კატეგორია:ბჟაეიოლ ტიმორიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლ ტიმორიშ ერუანულ პარლამენტიშ მადუდეეფი
იუნ ბო სონი

**იუნ ბო სონი** (კორ. 윤보선, დ. 26 მარაშინათუთა, 1897 — ღ. 18 კვირკვე, 1990) — ობჟათე კორეალი პოლიტიკოსი, ობჟათე კორეაშ მა-2 პრეზიდენტი 1960-1962 წანეფს.

გურაფულენდჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1930 წანას მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი. იაპონიარეფიშით კორეაშ ოკუპაციაშ დათებუშ უკულ, 1945 წანას ქაკათჷ პოლიტიკური პროცესეფს. 1948 წანას, ლი სინ მანი-ქ თინა ქუდარინუ სეულიშ მერო დო ართი წანაშ უკულ ვაჭარუა-ინდუსტრიაშ მინისტრო. მარა უკულიანი პერიოდის, ძალამს გეუფრაშჷ იუნ ბო სონიშ ურთიართალაქ ლი სინ მანიწკჷმა, ნამუშ მართუალა ავტორიტარიზმით იხასიათებუდჷ. 1954 წანას, იუნ ბო სონიქ გიშაგორილქ იჸუ ერუანული ასამბლეაშ მაკათურო. ართი წანაშ უკულ, შხვა ლიდერეფიწკჷმა ართო დარსხუ ოპოზიციური დემოკრატიული პარტია.

1960 წანას, ობჟათე კორეას არდგილი უღუდჷ სტუდენტეფიშ მასობური საპროტესტო დემონსტრაციეფს, ლი სინ მანიშ ხეშულობაშ მეხჷ. შედეგო, თინა გეგნარინეს. ობჟათე კორეაშ ახალი პრეზიდენტო გიშაგორილქ იჸუ იუნ ბო სონიქ. თიში მართუალაქ ეფექტურქ ვეჸუ. ართ წანაშ უკულ, იუნ ბო სონიშ მეხჷ ქუმოხვადჷ ოურდუმე გინორთაქ, ნამუსჷთ გენერალ-მაიორი პაკ ჩონ ჰი ხემანჯღვერენდჷ. იუნ ბო სონიქ, იშენით, ართი წანას ქუდოსქიდჷ ხეშულობას დო 1962 წანაშო გეგნოდირთჷ. უკულიანი ბორჯის, თინა პაკიშ ავტორიტარული რეჟიმიშ კრიტიკოსი რდჷ. ჟირშა, 1963 დო 1967 წანეფს, მონაწილენდჷ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს მარა დემარცხჷ. 1980 წანას პოლიტიკური პროცესეფს დეთხუ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტი
## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1897
კატეგორია:ნაღურა 1990
კატეგორია:ობჟათე კორეალეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტეფი
დემისექსუალობა

მინი|დემისექსუალობაშ შილა

**დემისექსუალობა** () — ტერმინი, ნამუთ გჷმირინუაფუ თი ინდივიდეფიშ ეიოჭარალო, ნამუეფჷთ ოშა-გოშათ ვარ-და დღას ვეგჷნიცადენა პირველურ სექსუალური მენტებას – მეკონჭაფაშ ტიპი, ნამუთ გერსხუ ხეთეშე ოძირაფე მახასიათებელეფშა, მუნერით რე გოჯინა ვარ-და შურაფა დო გინიცადებუ პირველ შეხვალამაშის.

დემისექსუალ ადამიერი, მუჭოთ წესი, სექსუალურ მეკონჭაფას წჷმოძინას მაჟირულ სექსუალურ მეკონჭაფაშ მეღებაშ უკულ ღებულენს - მეკონჭაფაშ გვარობა, ნამუთ ემოციურ რსხუშ წჷმოძინაშ უკულ გუმორჩქინდუ.  დემისექსუალ ინდივიდის შხვა ადამიერიშ მიოღებელო მუშოთ სექსუალურ მენტებაშ წჷმაძინალო ოხვილურ ბორჯ შხვადოშხვა ადამიერშო შხვადოშხვა რე. დემისექსუალობა, მუჭოთ წესი, ასექსუალობაშ სპექტრშა მიშმურს.

## სქოლიო

კატეგორია:ადამიერიშ სექსუალობა
კატეგორია:დემისექსუალობა
კატეგორია:ასექსუალობა
კატეგორია:2006 წანაშ ნეოლოგიზმეფი
კატეგორია:ასექსუალურ სპექტრიშ სექსუალურ ორიენტაციეფი
პლურისექსუალობა

thumb|მულტისექსუალობაშ/პლურისექსუალობაშ შილა

პლურისექსუალობა () ვარდა მულტისექსუალობა () — ტერმინი, ნამუთ გჷმირინუაფუ თი ადამიერეფიშ ეიოჭარალო, ნამუეფჷთ მეკონჭაფა განიცადენა მუსხირენ გენდერიშოთ. თენა იკათუანს კანკალე სექსუალურ იდენტობას, მუნერით რე პანსექსუალობა, ბისექსუალობა, ომნისექსუალობა დო პოლისექსუალობა, ნამუეფჷთ მიშმურს ვა-მონოსექსუალობაშ კატეგორიაშ თუდო; თენა ფორჷნს არძა სექსუალობას, ნამუთ ექსკლუზიურო ჰეტეროსექსუალურ ვარ-და ჰომოსექსუალურ ვა რე. თის თაშნეშე უძახჷნა მუსხირენ გენდერიშ მეკონჭაფას (MGA — multiple-gender attraction). პლურისექსუალ ადამიერეფს შილებე უღუდან სექსუალური მეკონჭაფა შხვადოშხვა გენდერიშ ადამიანეფიშოთ, ნამუთ შილებე იკათუანდას (მარა ვაგჷმიხურგუაფუდას) ქომოლკოჩეფს, ოსურეფს, ვაბინარულეფს, გენდერქვირეფი დო შხვა გენდერულ იდენტობეფს. პლურისექსუალობა შილებე რდას მოთირულ დო შილებე ითირუდას ადამიანიშე ადამიანშა. სამანგათ, აბროსექსუალ შილებე გჷმორინაფილქ იჸუას თი ადამიერიშ ეიოჭარალო, დო მუჟანს ითირუ ადამიერიშ გამოცადება მუნეფიშ მეკონჭაფობაშჸურე ბორჯიშ განწეხანს.

## სქოლიო

კატეგორია:პანსექსუალობა
კატეგორია:ბისექსუალობა
კატეგორია:ნეოლოგიზმეფი

კატეგორია:სექსუალური ორიენტაციეფი
ბელა თორნი

**ანაბელა ეივერი თორნი** (; დ. 8 გჷმათუთა, 1997, პემბროკ პაინსი, ფლორიდა, ააშ) — ამერიკალი არტისტი დო მობირე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1997
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ჩონ დუ ჰვანი

**ჩონ დუ ჰვანი** (კორ. 전두환, დ. 18 ღურთუთა, 1931 — ღ. 23 გერგობათუთა, 2021) — ობჟათე კორეალი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტი 1980-1988 წანეფს. ხეშულობაშა მორთჷ 1979 წანაშ ქირსეთუთაშ სახენწჷფო გინორთაშ შედეგო. ქიანას მართუნდჷ მუჭოთ ოურდუმე დიქტატორი. თიში მართუალაშ ბორჯის ობჟათე კორეაქ შანულამი ეკონომიკური წჷმოძინეფს მიოჭირინუ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1931
კატეგორია:ნაღურა 2021
კატეგორია:ობჟათე კორეალეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტეფი
კეიტ აპტონი

**კეიტ აპტონი** (; დ. 10 ივანობა, 1992, იოსები, მიჩიგანი, ააშ) — ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1992
პაკ ჩონ ჰი

**პაკ ჩონ ჰი** (კორ. 박정희, დ. 14 გერგობათუთა, 1917 — ღ. 26 გჷმათუთა, 1979) — ობჟათე კორეალი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, ობჟათე კორეაშ მასუმა პრეზიდენტი 1963-1979 წანეფს.

უკინებუდჷ შანულამი ოურდუმე პოსტეფი ობჟათე კორეაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. 1961 წანას მანწყუ ოურდუმე გინორთა დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. ჟირი წანაშ გოძვენას რდჷ სახენწჷფოშ მამართალი ხუნტაშ დუდმახვენჯი. 1963 წანას გიშაგორილქ იჸუ პრეზიდენტო. პაკ ჩონ ჰიშ პოლიტიკა იხასიათებუდჷ ანტი-კომუნიზმით დო ამერიკაწკჷმა ხოლო ურთიართობეფით. თიქ ხუჯი დუკინჷ ამერიკული ნძალეფიშ ინტერვენციას ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიას დო ვიეტნამშა ჯარეფი ხოლო ქაჯღონჷ. პაკ ჩონ ჰი მეთხოზუდჷ შანულამი ეკონომიკური რეფორმეფიშ დო ინდუსტრიალიზაციაშ პოლიტიკას, შედეგო გეუჯგუშჷ ობჟათე კორეაშ ეკონომიკაქ. ეკონომიკური წჷმოძინას, ნამუსჷთ ობჟათე კორეაქ მიოჭირინუ პაკ ჩონ ჰიშ პოლიტიკაშ შედეგო წყარმალუ ჰანიშ სანწუულს უძახჷნა. 1960-1970-იანი წანეფი, ობჟათე კორეას, ჩებოლეფიშ გოჭყაფაშ დო ფორმაციაშ ბორჯი რდჷ. ჩებოლეფი წჷმარინუანდეს ოფანიე ინდუსტრიული კონგლომერატეფს, ნამუეფსჷთ სახენწჷფო ფინანსურო ოხვარუდჷ. ჸათაშ გიჭყჷ შინელი ობჟათე კორეული, თელ მოსოფელს პოპულარული კომპანიეფქ: Hyundai, LG დო Samsung.

1970-იან წანეფიშე პაკ ჩონ ჰიშ პოპულარობაქ დერკჷ. თიქ მიღჷ იუშინიშ კონსტიტუცია, ნამუთ ავტორიტარული დო ტოტალიტარული ხასიათიში რდჷ. პაკ ჩონ ჰი თხოზუდჷ პოლიტიკური ოპონენტეფს, დისიდენტეფს, შანულამი ცენზურაშ თუდო რდჷ მედია, ხელუანობეფი დო ზიტყვაშ დუდიშულობა. 1979 წანას, პაკ ჩონ ჰი დოჸვილჷ თიში მაჸალექ კიმ ჯე გიუქ, ობჟათე კორეაშ ერუანული ოთოლორე ნინალაშ დუდმახვენჯიქ.

პაკ ჩონ ჰი ოდებელი ფიგურა რე თეხანური ობჟათე კორეას. ნამთინე თიშ მართუალას პოზიტიურო უჯინე დო აფასენს თიშ ეკონომიკური რეფორმეფს, ფინანსური წჷმოძინეფს დო ქიანაშ მოდერნიზაციას. მუჟამსჷთ, ნამთინე ექსპერტეფი პაკ ჩონ ჰის აკრიტიკენა ავტორიტარული მართუალაშ გეშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1917
კატეგორია:ნაღურა 1979
კატეგორია:ობჟათე კორეალეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტეფი
ჩჰვე გიუ ჰა

**ჩჰვე გიუ ჰა** (კორ. 최규하, დ. 16 კვირკვე, 1919 — ღ. 22 გჷმათუთა, 2006) — ობჟათე კორეალი პოლიტიკოსი, ობჟათე კორეაშ რანწკით მა-4 პრეზიდენტი 1979-1980 წანეფს. 

რდჷ სეულიშ ერუანული უნივერსიტეტიშ პროფესორი. უკულ მოღალენდჷ დიპლომატიას. ლი სინ მანიშ ადმინისტრაციას, უკინებუდჷ გალენური საქვარეფიშ მინისტრიშ გამაკოჩიშ პოსტი. პაკ ჩონ ჰიქ ჩჰვე გიუ ჰა ქუდარინუ ობჟათე კორეაშ ელჩო მალაიზიას. 1967-1971 წანეფს უკინებუდჷ გალენური საქვარეფიშ მინისტრიშ პოსტი დო 1975-1979 წანეფს პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. პრემიერიშ პოსტი პაკიშ ადმინისტრაციას უმოსო ცერემონიული რდჷ. პაკიშ ღურაშ უკულ, არსულენდჷ ობორჯე პრეზიდენტიშ მოვალობას. 1979 წანას, თიქ ოპრეზიდენტე გიშაგორუეფს გემორძგჷ დო გინირთჷ ქიანაშ რანწკით მანთხა პრეზიდენტო. მართუალაშ ბორჯის, ჩჰვე გიუ ჰაქ ლიბერალიზაცია დო დემოკრატიული რეფორმეფი წიმიჭყჷ. გიშაშქუ ამნისტია დო ჯიხაშე გადუდიშულჷ 800-შე უმოსი პოლიტპატიმარი. მარა ჸათე ბიჯგეფი პოპულარობათ ვასარგებლენდჷ რეაქციონერეფს დო ოურდუმე მოღალეეფს შქას, ნამუეფქჷთ ჩჰვე გიუ ჰაშ პოლიტიკა ვემიღეს. 1979 წანაშ ქირსეთუთას, გენერალი ჩონ დუ ჰვანიშ მანჯღვერალათ მინწყუ სახენწჷფო გინორთაქ ჩჰვე გიუ ჰაშ მართუალაშ მეხჷ. 1980 წანაშ მარაშინათუთაშო, ჩჰვე გიუ ჰა აძვილეს პრეზიდენტიშ პოსტი ოფიციალურო ქუდუტებუდუკო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტი

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1919
კატეგორია:ნაღურა 2006
კატეგორია:ობჟათე კორეალეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეალი დიპლომატეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტეფი
ბაზარდუზუ

**ბაზარდუზუ** () — კონკა კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, აზერბაიჯანიშ დო დაღესტანიშ (რუსეთი) ხურგას. სიმაღალა 4466 მ. აზერბაიჯანიშ უმაღალაშ კონკა რე. რელიეფის აფხვადჷნა ჯიშთურ ფორმეფი. აკოგაფილ რე ფიქალეფით დო პორფირიტეფით. ფართოთ რე ჩინებულ მუჭოთ რუსეთიშ უკიდაშ ობჟათე მუხური, მარა სინანდულეს კონკა რუსეთიშ უკიდაშ ობჟათე ჭურჭულიშ ოორუეშ დოხოლაფირო 4 კილომეტრის მეძენას იდვალუაფუ. ობჟათე ჭურჭულს უკიდაშ პუნქტეფ რე რაღდანიშ დო ნესენიშ გვალეფი, ნამუეფჷთ ბაზარდუზუშე ობჟათეშა იფაჩუნა. XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს ბაზარდუზუშ კართეეფშე 8 მორჩილ ჯიშთ გიმმიშჷ. თინეფშე უკაბეტაშის 1 კილომეტრიშ სიგჷრძა უღუდჷ დო „ტიხიცარიშ“ ჯოხო გეძდჷ.  კონკაშა პირველო ეშართჷ სერგეი ალექსანდროვქ 1847 წანას. აბანობურ ლეკეფი ბაზარდუზუშა უჯოხონა „კიჩენდაღი“, ნამუთ მარგალურო „შქურინიშ გვალას“ შანენს.

## რესურსეფ ინტერნეტში
* კონკა ბაზარდუზუ  
* მარშრუტი კონკა ბაზარდუზუშა 
* ბაზარდუზუშ ფოტოსურათეფი  

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ გვალეფი
კატეგორია:დაღესტანიშ გვალეფი
ფლეგრეიშ ველეფი

მარძგვანშე|thumb|upright 1.25|1911 წანაშ ფლეგრეიშ ველეფიშ რუკა
thumb|upright 1.25|ფლეგრეიშ ველეფიშ ტოპოგრაფიულ რელიეფურ რუკა
[მარძგვანშე|thumb|upright 1.25|ნეაპოლიშ ჸუჯიშ ტოპოგრაფიულ რელიეფურ რუკა ფლეგრეიშ ველეფით დო [ვეზუვი|ვეზუვიშ გვალათ]]
thumb|upright 1.25|ფლეგრეიშ ველეფიშ ალმაშარულ ფოტო

**ფლეგრეიშ ველეფი** (; ; ; ;  მარგალურო — „ბარბანჩია ველეფი“) — კაბეტ ვულკანურ კალდერა ნეაპოლიშ ბჟადალშე, იტალიას. ნეაპოლურ ჸვინთელ ტუფიშ ეშაგორგოთიქ (დოხოლაფირო 12 ვითოშ წანაშ კინოხ) ხვალე 50 კუბურ კილომეტრ მასალა გეშაბურინუ. თინა, მუჭოთ ვულკანი, ძალამ კაბეტ რე კალდერაშ ოფორმირებელო. ფლეგრეიშ ველეფი კამპანიაშ ვულკანურ ორტყაფუშ ნორთ რე, ნამუთ თაშნეშე იკათუანს ვეზუვიშ გვალას, ნეაპოლიშ ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 9 კილომეტრიშ მეძენას. ფლეგრეიშ ველეფს აკონტროლენს ვეზუვიშ ობსერვატორია. ნოღა ნეაპოლიშ ნორთ ბონას თე ვულკანურ არანს რე აკოგაფილი. ფლეგრეიშ ველეფიშ ჩინებულ უკაბეტაშ ეშაგორგოთეფიშ ვულკანური ექსპლოზიურობაშ ინდექსი (VEI) 7-ით იფასებუ. პოპულარულ მედიას თის შხირას სუპერვულკანს უძახჷნა, თიშ უმუკუჯინალო, ნამჷ-და თე ტერმინიშ მენცარულ გოთანჯუა რე ვულკანი, ნამუშ ეშაგორგოთიშ ინდექსი 8-ს (უმაღალაშ დონე) ოჭირინუანსჷნ.

## კომენტარეფი


## რესურსეფ ინტერნეტის

* ვეზუვიშ ობსერვატორია - ფლეგრეიშ ველეფი 

## სქოლიო

კატეგორია:იტალიაშ ვულკანეფი
კატეგორია:იტალიაშ კალდერეფი
კატეგორია:კამპანიაშ გეოგრაფია
ბაჰარუდინ იუსუფ ჰაბიბი

**ბაჰარუდინ იუსუფ ჰაბიბი** (; დ. 25 მანგი, 1936 – ღ. 11 ეკენია, 2019) — ინდონეზიარ სახენწჷფო მოღალე, ინჟინერი, მენცარ დო გჷმმაგონებელი, ნამუსჷთ 1998-1999 წანეფს ინდონეზიაშ მასუმა პრეზიდენტიშ პოსტ უკებუდჷ. 1998 წანაშ მელახის ინდონეზიაშ მაშკვითა ვიცე-პრეზიდენტო მოღალენდჷ, ჟირ თუთაშა თიქ სუჰარტო დოთირუ, ნამუქჷთ 32-წანიან გამაგალაშ უკულ გეგნოდირთჷ. თეშნერო, თინა ქიანაშ ისტორიას პირველ ვიცე-პრეზიდენტ რდჷ, ნამუქჷთ პრეზიდენტიშ პოსტ მიმალ მოღალობაშ გულაშახ, ორდოთ დეკინჷნ. წჷმოულობათ სულავესშე რდჷ, ბუგისურ-გორონტალურ დო იავურ ჯინჯეფით. თიშ პრეზიდენტალა იკოროცხუდჷ გინმალ ეტაპო დო რეფორმაშ ეპოქაშ (Era Reformasi) დაჭყაფურო.

პრეზიდენტო გინორთაშ უკული, თიქ ინდონეზიაშ პრესაშ დო პოლიტიკურ პარტიეფიშ გეშა კანონეფიშ ლიბერალიზაცია იქჷ; გათუ ბჟაეიოლ ტიმორიშ ოკუპაცია, ნამუქჷთ თე ქიანაშ ზოხორინალაშა ქიმიჸონჷ; გეგმოაცხადჷ ორდოიან დემოკრატიულ გიშაგორუეფ, დოგეგმილშე სუმ წანათ ორდო, ნამუქჷთ თიშ პრეზიდენტობაშ დათებუ გჷმიჭანუ. თიშ 517-დღამ პრეზიდენტალა დო 71-დღამ ვიცე-პრეზიდენტალა ინდონეზიაშ ისტორიას არძაშე კუნტახანიან ბორჯ რე. თარობაშა მიშულაშახ, ჰაბიბიქ კაბეტ თია მიშეღჷ პირველ აბანობურ ფურინჯიშ, IPTN N-250-იშ აკოგაფას. თეშ გეშა, თის ქეგიადჷ ტიტულქ — „ტექნოლოგიეფიშ მუმა“. 

## რესურსეფ ინტერნეტის

* 
* The Habibie Center, an NGO founded by Habibie

## სქოლიო

კატეგორია:ინდონეზიარ მუსლიმეფი
კატეგორია:იავალეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ მენცარობეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ გითორკვიებაშ მინისტრეფი
კატეგორია:სუჰარტოშ ფანია დო თიშ მოარზეეფი
ბაჰარუდინ
კატეგორია:ინდონეზიურ გოჭყაფაშ გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ნატურალიზებულ მენმოღალეეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ ინდონეზიარ ინჟინერეფი
კატეგორია:კარდიომიოპათიათ ნაღურეფი
აბდურაჰმან ვაჰიდი

**აბდურაჰმან ვაჰიდი** (; დაბადებაშ ჯოხო — **ად-დახილი**, დ. 7 ეკენია, 1940 – ღ. 30 ქირსეთუთა, 2009), უმოსო ჩინებულ რდჷ მუჭოთ **გუს დური** () — ინდონეზიარ პოლიტიკოს დო ისლამურ რელიგიურ ლიდერი, ნამუთ ინდონეზიაშ მაანთხა პრეზიდენტიშ პოსტის იკენდჷ 1999-2001 წანეფს, სოიშახ პოსტშე ვეგნარინესჷნ. ორგანიზაცია „ნაჰდატულ ულამაშ“ განწეხანიშ ლიდერი, თინა რდჷ ერუანულ გოკურცხინაფაშ პარტიაშ (PKB) დჷმარსხუაფალი. თაშნეშე რდჷ რელიგიურ საქვარეფიშ ჸოფირ მინისტრიშ ვაჰიდ ჰაშიმიშ სქუა დო ნაჰდატულ ულამაშ დჷმარსხუაფალიშ ჰაშიმ აშიარიშ მოთა. გლაუკომათ გჷმოჭანაფილ თოლსინთეშ გაუფრაშებაშ გეშა, თინა კვარჩხანი თოლით ჸვერე რდჷ, მარძგვანით — ნორთობურო ჸვერე. თინა რდჷ ინდონეზიაშ პირველ (დო ამდღარშა აკა) პრეზიდენტი, ნამუსჷთ ფიზიკურ კილუანობა უღუდჷნ.

ვაჰიდიქ გინმაჭყვიდირე თია მიშეღჷ ჩინურ ახალ წანაშ ( *იმლექი*) ეშანუაშ გოხურგუაშ მონწყუმაშ საქვარს. 1998 წანაშა, ჩინარ ფანიეფიშით ჩინურ ახალ წანაშ ეშანუაშ შურიელ პრაქტიკა სპეციფიკურო ხვალე ჩინურ ოჯარალე ცენტრეფს რდჷ შელებუანი. თე გოხურგუა ახალ წესრიგიშ თარობაქ სუჰარტოშით ხემოჭარილ 1967 წანაშ საპრეზიდენტო ინსტრუქციიაშ №14 მეშქაშობათ მიშეღჷ. 2000 წანაშ 17 ღურთუთას, ვაჰიდიქ გიშაშქვჷ №6 საპრეზიდენტო დეკრეტი, ნამუქჷთ გაუქმჷ ორდოიან ინსტრუქცია. თიქ კონფუციანელობა ინდონეზიაშ მაამშვა ოფიციალურ რელიგიათ გეგმაცხადჷ 2000 წანას დო დოთხილჷ უჭიჭაშობეფიშ ნებეფ ინდონეზიას. თეშ შედეგო, ვაჰიდის ქიგიადჷ ტიტულქ — „პლურალიზმიშ მუმა“.

თიშ პოპულარულ მეტჯოხო „გუს დური“ (Gus Dur) მოურს ზიტყვაშე „გუს“ (Gus), ნამუთ კიაიშ სქუალეფშო მოდვალირ პატჷცემულ ტიტულ რე დო წჷმურს იავურ ზიტყვა „ბაგუსიშ“ (bagus — „სქვამ ბოში“) კუნტა ფორმაშე; „დური“ (Dur) — მუშ ჯოხოშ, აბდურაჰმანიშ კუნტა ფორმაშე.

## რესურსეფ ინტერნეტის

* Gus Dur's official website
* Jaringan Gusdurian 
* Abdurrahman Institute 
* Erdal Can Alkoçlar
* LibForAll Foundation
* "Australia owes a debt of gratitude to Indonesia's accidental president", Greg Barton, *[[The Australian]]*, 2 January 2010 - necrology focusing on Abdurrahman Wahid's presidency, and on his relation with neighbouring country Australia
* "Abdurrahman and the Voice of Moderate Islam" by Paul Wolfowitz – Opinionjournal.com - 6 January 2010 (9:49&nbsp;pm ET)
* Who was Gus Dur? Obituary Radio France Internationale in English
* https://web.archive.org/web/20160304072124/http://tebuireng.org/diskusi-novel-mata-penakluk-di-tebuireng/
* https://web.archive.org/web/20150702160646/http://www.mediaindonesia.com/mipagi/read/9041/Gus-Dur-Hidup-lewat-Novel/2015/03/08
* https://sea.lib.niu.edu/islandora/object/SEAImages%3AITvVideos, abolition of the Ministry of Information

**ინტერვიუ SBS Dateline-ს**
* SBS Dateline Documentary
* 

## სქოლიო

კატეგორია:ინდონეზიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ მუსლიმეფი
კატეგორია:ბაღდადიშ უნივერსიტეტნათებუეფი
კატეგორია:ალ-აზჰარიშ უნივერიტეტნათებუეფი
კატეგორია:ჸვერე პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:იავალეფი
კატეგორია:ერუანულ გოკურცხინაფაშ პარტიაშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ნაჰდატულ ულამაშ კათეფი
აბდურაჰმან
კატეგორია:ჩინარ გოჭყაფაშ ინდონეზიარ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ ინდონეზიარ ჟურნალისტეფი
კატეგორია:იმპიჩმენტით გჷნორინაფილ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ჭაჭაშ ლახარათ ნაღურეფი
კატეგორია:შანქარიშ დიაბეტით ნაღურეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ ერუანულ გერგეზეფი
ნელ ფიშერი

**ნელ ფიშერი** (; დ. 2 გერგობათუთა, 2011, ლონდონი, გოართოიანაფილი ომაფე) — ინგლისარ დო ახალზელანდიელი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 2011
კიმ იონ სამი

**კიმ იონ სამი** (კორ. 김영삼, ჰან. 金泳三, დ. 20 ქირსეთუთა, 1927 — ღ. 22 გერგობათუთა, 2015) — ობჟათე კორეალი პოლიტიკოსი, ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტი 1993-1998 წანეფს.

1960-იან წანეფშე კიმ იონ სამი რდჷ ოპოზიციური ნძალეფიშ ართ-ართი შანულამი ლიდერი. თინა ფშხირას აკრიტიკენდჷ პაკ ჩონ ჰიშ დო ჩონ დუ ჰვანიშ ავტორიტარული რეჟიმეფს. 1992 წანას, კიმ იონ სამიქ გიშაგორილქ იჸუ ობჟათე კორეაშ რანწკით მა-7 პრეზიდენტო. 1993 წანაშ 25 ფურთუთას იმანჯჷ თიში ინაუგურაციაქ. კიმ იონ სამიშ მართუალა იხასიათებუდჷ მასიური ანტი-კორუფციული კამპანიათ დო ინტერნაციონალიზაციაშ პოლიტიკათ. პრეზიდენტობაშ ეკონია წანეფს, ოპონენტეფი კიმ იონ სამის ფშხირას აბრალუაფუდეს ეკონომიკური პრობლემეფს, რეცესიას. ფინანსური პრობლემეფიშ გეშა ობჟათე კორეაქ აძვილებურქ იჸუ ეუჭოფუდუკო კრედიტი მილიარდობათ დოლარიშ მუდანობათ საირქიანო სავალუტო ფონდიშე. პრეზიდენტობაშ ვადაშ თებაშ უკულ, კიმ იონ სამი მოღალენდჷ ომენცარე რკვიებეფიშ სფეროს დო ფშხირას შარალენდჷ მოსოფელიშ მასშტაბით. კიმ იონ სამიქ ღურჷ 2015 წანაშ 22 გერგობათუთას, 87 წანერქ, გურიშ ლახარათ. დასაფულებური რე სეულიშ ერუანული სასაფლას.

## ქოძირით თაშნეშე
* ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1927
კატეგორია:ნაღურა 2015
კატეგორია:ობჟათე კორეალეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტეფი