open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სტიპე მესიჩი

**სტიპე მესიჩი** ვარდა **სტეპან მესიჩი** (. დ. 24 ქირსეთუთა, 1934, ორახოვიცა, ხორვატია) — იუგოსლავიაშ დო ხორვატიაშ პოლიტიკური მოღალე. იუგოსლავიაშ პრეზიდიუმიშ 14-ა მადუდე 1991 წანაშ კვირკვე-გჷმათუთას, ხორვატიაშ პრეზიდენტი 2000-2010 წანეფს.

დებადჷ 1934 წანაშ 24 ქირსეთუთას, სლავონიაშ ნოღა ორახოვიცას. წჷმოულობათ ასიმილირაფილი ჩაჩანი რე. 1961 წანას გათუ ზაგრებიშ უნივერსიტეტიშ იურიდიული ფაკულტეტი. 1970-იან წანეფს ოკათუდჷ ხორვატიას ანტიოთარობე გიშულეფს, ნამუშ გეშა ოჭოფეს დო ჟირი წანა ქემუსაჯეს, ციხეს 1 წანას ხედჷ. ციხეშე გითულაშ უკული მუშენდჷ იურისტო, ოგონათუე საქვარუას ოწიუდჷ. 1989 წანას, აქტიურო ოკათუდჷ ხორვატიაშ ერუანულ ყარაფის. 1990 წანას ხორვატიაშ მაართა პრემიერ-მინისტრო გჷნირთჷ. აქტიურო ოკათუდჷ იუგოსლავიაშ აკოცჷმაშ პროცესის. 2000 წანას გეგშაგორეს იუგოსლავიაშ პრეზიდენტო, ნამუსჷთ პოსტი 2 ხანით უკებუდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* სტიპე მესიჩი  - ბიოგრაფია 

კატეგორია:ხორვატიაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ხორვატიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ხორვატი პოლიტიკოსეფი
ალი ხამენეი

**[[აიათოლა|აიათოლა ალ-'უზმა]] [[ჰაჯი]] [[სეიდი]] ალი ჰუსეინი ხამენეი** (სეიედ ალი ჰოსეინი ხამენეი حضرت آيةالله العظمى امام سیّد علی حسینی خامنه‌ای/سید علی حسینی خامنه‌ای'ალი ჰოსეინი ხამენეი , 'ალი ჰუსაინი ალ–ხამინა'ი; დ. 19 პირელი, 1939, მეშჰედი — ღ. 28 ფურთუთა, 2026) — ირანიშ ოშურიელე, ოურდუმე დო სახენწჷფო ლიდერი, აიათოლა ალ–'უზმა, წჷმიმანჯღვერე დო უჟინაში ლიდერი რდჷ 1990-2026 წანეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ირანიშ ლიდერეფი
კატეგორია:ირანიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:აიათოლეფი
ერაყიშ პრეზიდენტი

**ერაყიშ პრეზიდენტი** - ერაყიშ სახენწჷფოშ მადუდე. 1958 წანაშ 14 კვირკვეს მონარქიაშ დორაგვაფაშ უკული, ქიანას ქიმინჯი დიჭყჷ ობორჯე კონსტიტუციაქ, ნამუშ მეჯინათ ქიანაქ რესპუბლიკაქ გჷმიცხადჷ. კონსტიტუციაშ მაართ ბირგულით გითანჯჷ ქიანაშ მართუალაშ ფორმაქ: ერაყიქ გჷნირთჷ ზოხორინელ, სუვერენულ სახენწჷფოთ რესპუბლიკური მართუალაშ ფორმათ. მორო ხეშულობაშ კონცენტრაციაქ ქჷმოხვადჷ პრემიერ-მინისტრიშ ხეს. 

ასეიანი მოქიმინჯე კონსტიტუციაშ მეჯინათ, პრეზიდენტი წჷმარინუანს ერუანული ართიანობაშ სიმბოლოს, კონსტიტუციაშ გარანტის, ერაყიშ ზოხორინალაშ, თელუანობაშ დო უშქურანჯობაშ მათხილეს. თის 4 წანაშ ხანით გიშმაგორჷნს წჷმმარინაფალეფიშ სხუნუ ხონარეფიშ უმენტაშობათ.

## ერაყიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ერაყიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

კატეგორია:ერაყი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ვიეტნამიშ პრეზიდენტი

**ვიეტნამიშ პრეზიდენტი** - ვიეტნამიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფოშ მადუდე, ნამუსჷთ გიშმაგორუნს პარლამენტი 5 წანაშ ხანით.

## ვიეტნამიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვიეტნამიშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ვიეტნამიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* ვიეტნამიშ პრეზიდენტეფი

## სქოლიო

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ჰასან რუჰანი

**ჰასან რუჰანი** (, თაშნეშე იტრანსლიტებუ *რუჰანი*, *როჰანი*, *როუჰანი*; დაბადებაშ ჯოხო: **ჰასან ფერიდონი**; დ. 12 გერგობათუთა 1948) — ირანალი პოლიტიკოსი, შიიტი მუჯთაჰიდი (შარიათიშ სამართალმორჩქინე), იურისტი, აკადემიკოსი დო დიპლომატი, ირანიშ პრეზიდენტი 2013 წანაშ 3 მარაშინათუთაშე 2021 წანაშ 3 მარაშინათუთაშახ. 1999 წანაშე ექსპერტეფშიშ სხუნუშ მაკათური რდჷ, 1991 წანაშე — ღანკობურობაშ სხუნუშ მაკათური, 1989 წანაშე — ირანიშ ერუანული უშქურანჯობაშ უმაღალაში სხუნუშ მაკათური  დო 1992 წანაშე — სტრატეგიული რკუალეფიშ ცენტრიშ პრეზიდენტი რე.

რუჰანი თაშნეშე მა-4 დო მა-5 ხანიშ ისლამური საკონსულტაციე სხუნუშ (მეჯლისიშ) სპიკერიშ მოაბანე დო 1989-2005 წანეფს ერუანული უშქურანჯობაშ უმაღალაში სხუნუშ მელამოსე რდჷ. არხო ულირს, თინა თაშნეშე ირანიშ ჸოფილი ბირთვული მორაგადეფიშ ბუნაშ მადუდე დო ირანიშ ბირთვული პროგრამაშ გეშა ევრორსხუშ სუმ მაკათურ ქიანაწკჷმა — გერმანიაწკჷმა, საფრანგეთწკჷმა დო დიდ ბრიტანეთწკჷმა ქიანაშ მაართა მუმარაგადაფალი რდჷ.

2013 წანაშ 7 მესის, ჰასან რუჰანქ საპრეზიდენტე გიშაგორუეფს დარეგისტრირჷ, ნამუქჷთ 2013 წანაშ 14 მანგის იმანჯჷ. თიქ გაცხადჷ, ნამჷ-და თის გეგშაგორუნდეს-და, თინა გამზადენდჷ „მენოღალეეფიშ ნებეფიშ ქარტიას“, თაშნეშე აკადგინანდჷ ეკონომიკას დო გაახალენდჷ გოქირონაფილჷ ურთიართობეფს ბჟადაწკჷმა. მუჭოთ ქიდიჭყჷ გიშაგორუეფიშ მუნაჩემეფიშ წჷმიწორე გიმობჟინაფაქჷნ, სინთიერო გჷნირთჷ, ნამჷ-და რუჰანი დიდი უმენტაშობათ აწმულუანდჷ მუში კონკურენტეფს. რუჰანი ირანიშ პრეზიდენტო, თიში თარი კონკურენტიშ მოჰამედ ბაგერ გალიბაფიშ გერჯგინაშ უკული, 15 მანგის გჷმიცხადჷ. ჰასან რუჰანქ მუში საღალობაშ რსულებას ოფიციალურო 2013 წანაშ 3 მარაშინათუთაშე გეუჭყჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ირანიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ირანალი პოლიტიკოსეფი
იემენიშ პრეზიდენტი

**იემენიშ პრეზიდენტი**  — იემენიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფოშ მადუდე, მახორობა გიშმაგორუნს 7 წანაშ ხანით.

## იემენიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## იემენიშ არაბეფიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## იემენიშ ოკათე დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იემენიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* იემენიშ პრეზიდენტეფი
* იემენიშ არაბეფიშ რესპუბლიკაშ (ოორუე იემენიშ) პრეზიდენტეფი
* იემენის ოკათე დემოკრატიული რესპუბლიკაშ (ობჟათე იემენიშ) პრეზიდენტეფი

## სქოლიო

კატეგორია:იემენი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ინდონეზიაშ პრეზიდენტი

**ინდონეზიაშ პრეზიდენტი** () — ინდონეზიაშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფოშ, თარობაშ, აკონაჯარაფილ ნძალეფიშ დო ერუანულ პოლიციაშ მადუდე. 2004 წანაშე, პრეზიდენტ დო ვიცე-პრეზიდენტ ბონ წესით გიშეგორუაფჷნა ხუთწანიან ხანით, ნამუშ მოახალება ხვალე ართშა შილებე, ნამუთ პოსტის მაქსიმუმ ვით წანათ გერინაშ საშველს არზენს.

## ინდონეზიაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფ ინტერნეტის
* ინდონეზიაშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* ინდონეზიაშ პრეზიდენტეფი

კატეგორია:ინდონეზია
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ლაოსიშ პრეზიდენტი

**ლაოსიშ პრეზიდენტი**  — ლაოსიშ პრეზიდენტიშ პოსტიქ გიჭყჷ 1975 წანას, მონარქიაშ დორაგვაფაშ დო ლაოსიშ ოკათე-დემოკრატიული რესპუბლიკაშ დორსხუაფაშ უკული.  პრეზიდენტიშ პარლამენტი გიშმაგორუნს 5 წანაშ ხანით.

## ლაოსიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსები ინტერნეტში
* ლაოსიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* ლაოსიშ პრეზიდენტეფი

## სქოლიო

კატეგორია:ლაოსი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ბანგლადეშიშ პრეზიდენტი

**ბანგლადეშიშ პრეზიდენტი**  — ბანგლადეშიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფოშ მადუდე, ნამუსჷთ გიშმაგორუნს პარლამენტი 5 წანაშ ხანით.

## ბანგლადეშიშ პრეზიდენტეფიშ ერკკებული

**ს/მ** — პრეზიდენტიშ საღალობაშ მარსულებერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბანგლადეშიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* ბანგლადეშიშ პრეზიდენტეფი

## სქოლიო

კატეგორია:ბანგლადეში
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ტაჯიკეთიშ პრეზიდენტი

**ტაჯიკეთიშ პრეზიდენტი** - ტაჯიკეთიშ სახენწჷფოშ მადუდე, ნამუსჷთ მახორობა გიშმაგორჷნს 7 წანაშ ხანით.

## ტაჯიკეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტაჯიკეთიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* ტაჯიკეთიშ პრეზიდენტეფი

კატეგორია:ტაჯიკეთი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
სირიაშ პრეზიდენტი

**სირიაშ პრეზიდენტი**  — სირიაშ არაბული რესპუბლიკაშ სახენწჷფოშ მადუდე. პრეზიდენტიშ პოსტიქ გიჭყჷ 1922 წანას.

## პარტიაშ ფერეფი

## სირიაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## სქოლიო

კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ფილიპინეფიშ პრეზიდენტი

**ფილიპინეფიშ პრეზიდენტი** - ფილიპინეფიშ სახენწჷფოშ მადუდე, ნამუსჷთ მახორობა გიშმაგორჷნს 6 წანაშ ხანით.

## ფილიპინეფიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფილიპინეფიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* ფილიპინეფიშ პრეზიდენტეფი

კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ყირგიზეთიშ პრეზიდენტი

**ყირგიზეთიშ  პრეზიდენტი** — ყირგიზეთიშ სახენწჷფო მადუდე, ნამუსჷთ მახორობა გიშმაგორჷნს 6 წანაშ ხანით. კინ ართი დო იგივე პიჯის ვაშეულებუ მაჟირაშა გეგშაგორანი. პრეზიდენტო შილებე გეგშაგორან ყირგიზეთიშ მენოღალე არძაშ უკულაში 35 წანაშ დო არძაშე უმენტაშ 70 წანაშ ხანიში, უჩქუდას ოკო სახენწჷფო ნინა დო ქიანას ოკო ოხორანდას მინიმუმ 15 წანას.

## ყირგიზეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ყირგიზეთიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* ყირგიზეთიშ პრეზიდენტეფი

 
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
შრი-ლანკაშ პრეზიდენტი

**შრი-ლანკაშ პრეზიდენტი** — შრი-ლანკაშ სახენწჷფოშ მადუდე, ნამუსჷთ მახორობა გიშმაგორჷნს 6 წანაშ ხანით. 

## ისტორია
პრეზიდენტიშ პოსტიქ გიჭყჷ 1972 წანას, თიშ უკული, მუთ სირიმავო ბანდარანაიკეშ თარობაშ ინიციატივათ გჷმიბჟინჷ ახალი კონსტიტუციაქ, ნამუშ ჭყანათ გეთუ გოართოიანაფილი ომაფეშ გურგინიშ კონდომინიუმქ დო გეგმიცხადჷ რესპუბლიკათ.

## შრი-ლანკაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* შრი-ლანკაშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* შრი-ლანკაშ პრეზიდენტეფი

კატეგორია:შრი-ლანკაშ პრეზიდენტეფი
პრეზიდენტი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
აბულფაზ ელჩიბეი

**აბულფაზ ელჩიბეი** (; დ. 24 მანგი, 1938, ნახიჩევანი, აზერბაიჯანი — ღ. 22 მარაშნათუთა, 2000, ანკარა, თურქეთი) — აზერბაიჯანალი პოლიტიკური მოღალე დო ჸოფილი სხუნუეფიშ დისიდენტი. აზერბაიჯანიშ მაართა გიშაგორილი, ვა-კომუნისტი პრეზიდენტი. 1989 წანაშე აზერბაიჯანიშ ოკათე ფრონტიშ მადუდე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აბულფაზ ელჩიბეიშ ბიოგრაფია

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანალი პოლიტიკოსეფი
აიაზ მიუტალიბოვი

**აიაზ მიუტალიბოვი** (; დ. 12 მესი, 1938, ბაქო, აზერბაიჯანიშ სსრ, სსრრ) — სხუნუეფიშ რსხუშ დო აზერბაიჯანიშ პოლიტიკური დო სახენწჷფო მოღალე. აზერბაიჯანიშ სსრ-იშ მინისტრეფიშ სხუნუშ მადუდე (1989-1990 წწ.), აზერბაიჯანიშ სსრ-იშ კპ ცკ-იშ მაართა მელამოსე (1990-1991 წწ.), სრკპ ცკ-იშ პოლიტბიუროშ მაკათური (1990-1991 წწ.), აზერბაიჯანიშ მაართა პრეზიდენტი (1990-1992 წწ.).

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ სსრ-იშ მინისტრეფიშ სხუნუშ მადუდეეფი
კატეგორია:სრკპ ცკ-იშ პოლიტბიუროშ მაკათურეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტეფი
ისა გამბარი

**ისა იუნის ოღლი გამბარი** (; დ. 24 ფურთუთა, 1957, ბაქო) — აზერბაიჯანიშ პოლიტიკური მოღალე, ქიანაშ პრეზიდენტიშ ჸოფილი საღალობაშ მარსულებერი, აზერბაიჯანიშ მილი მეჯლისიშ მადუდე (1992—1993 წწ.), ასე — ოპოზიციური პარტია მუსავათიშ ლიდერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აზერბაიჯანიშ : ბაქოს ერია-მორია ისა გამბარქ მანწყჷ 
* Интервью Исы Гамбара радиостанции Эхо Москвы

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ მილი მეჯლისიშ მადუდეეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანალი პოლიტიკოსეფი
ოორუე კორეაშ იროიანი პრეზიდენტი

**ოორუე კორეაშ იროიანი პრეზიდენტი** (; ) — ფორმალური პოსტი, ნამუქჷთ გიჭყჷ 1998 წანაშ 8 კვირკვეს ოორუე კორეაშ კონსტიტუციაშა მიშაღალირი თირუეფიშით. პოსტიშ გოჭყაფაშ მომენტშე პოსტის „იკენს“ 1994 წანაშ 8 კვირკვეს ნაღურა **[[კიმ ირ სენი]]**. თენა რე საპატიე ტიტული ფორმალური ნებაგოქუნელობეფიშ უმუშო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
* 

## სქოლიო

კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ოორუე კორეა
კატეგორია:ტიტულეფი
კატეგორია: კიმ ირ სენი
ჰეიდარ ალიევი

**ჰეიდარ ალიევი** ( დ. 10 მესი 1923, ნახიჩევანი, აზერბაიჯანიშ სსრ — ღ. 12 ქირსეთუთა, 2003, კლივლენდი, ოჰაიო, ააშ) — სსრრ-იშ დო აზერბაიჯანიშ პოლიტიკური მოღალე.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:სსრრ-იშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:სოციალისტური ხანდაშ გერგეზეფი
კატეგორია:ლენინიშ ორდენიშ კავალერეფი
კატეგორია:ჭითა მურიცხიშ ორდენიშ კავალერეფი
კატეგორია:სსრრ VIII მოჭანუაშ უმაღალაში სხუნუშ მაკათურეფი
კატეგორია:სსრრ IX მოჭანუაშ უმაღალაში სხუნუშ მაკათურეფი
კატეგორია:სსრრ X მოჭანუაშ უმაღალაში სხუნუშ მაკათურეფი
კატეგორია:სსრრ XI მოჭანუაშ უმაღალაში სხუნუშ მაკათურეფი
იაგუბ მამედოვი

**იაგუბ** ვარდა **იაქუბ ჯავად ოღლი მამედოვი** (; დ. 3 მელახი, 1941, ოფუტე ალი-ისმაილი, აზერბაიჯანიშ სსრ) — აზერბაიჯანალი მენცარი დო პოლიტიკური მოღალე, აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტი საღალობაშ მარსულებერი 1992 წანას, ასე ოპოზიციას რე.

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანალი მენცარეფი
რობერტ ქოჩარიანი

**რობერტ ქოჩარიანი** (სომეხ. Ռոբերտ Քոչարյան; დ. 31 მარაშინათუთა, 1954,  სტეფანაკერტი, გვალამი-ყარაბაღი, აზერბაიჯანიშ სსრ) — სომხეთიშ პრეზიდენტი 1998-2008 წანეფს. ყარაფი არწახიშ ართ-ართი ჸოფილი ლიდერი, დუდთხილუაშ სახენწჷფო კომიტეტიშ მადუდე, თაშნეშე გვალამი-ყარაბაღიშ მაართა (დე-ფაქტო) პრეზიდენტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official Presidential Site of Armenia 
*Article at armeniapedia.org
*Robert Kocharyan

კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:სომხეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ქართიშ საპატიე მენოღალეეფი (1998)
არმენ სარქისიანი

**არმენ სარქისიანი** (; დ. 23 მანგი, 1953, ერევანი, სომხეთიშ სსრ) — ზოხორინელი სომხეთიშ მა-4 პრემიერ-მინისტრი 1996-1997 წლებში.

არმენ სარქისიანქ დებადჷ 1953 წანაშ 23 მანგის, მუჟამსჷთ სომხეთი სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷნ. თებული აფუ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტი დო 1996 წანაშ 4 გერგობათუთას პრეზიტენტიქ ლევონ ტერ-პეტროსიანქ თინა ქჷდარინუ სომხეთიშ პრემიერ-მინისტრო.

სომხეთიშ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტის თიქ ქჷდოსქიდჷ 1997 წანაშ 20 მელახშა, ანუ ხვალე ოთხ დო გვერდი თუთაშ გოძვენას.

არმენ სარქისიანი ვა რე აკა პოლიტიკური პარტიაშ მაკათური. თინა გოართოიანაფილი რე ორგანიზაციას, ნამუთ თხილანს დემოკრატიას, ადამიერიშ ნებეფს დო კანონიშ უჟინაშობას.

2018 წანაშ 2 მელახის გეგშაგორეს ქიანაშ პრეზიდენტო. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* არმენ სარქისიანიშ ბიოგრაფია 

კატეგორია:სომხეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:სომხეთის პრეზიდენტეფი
რეჯეფ თაიფ ერდოღანი

**რეჯეფ თაიფ ერდოღანი** (; დ. 26 ფურთუთა, 1954, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქეთიშ პოლიტიკური დო ოურდუმე მოღალე. თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრი 2003-2014 წანეფს, სამართალიანობაშ დო გოვითარაფაშ პარტიაშ ლიდერი. 1994-1998 წანეფს სტამბოლიშ მერი რდჷ. თურქეთიშ პრეზიდენტი,  2014 წანაშ 28 მარაშნათუთაშე. ერდოღანი თურქეთიშ ევროინტეგრაციაშ მოხუჯე რე.

## ბიოგრაფია
რეჯეფ თაიფ ერდოღანქ დებადჷ სტამბოლს, რეჯეფ თაიპ ერდოღანიშ მუმა, აჰმეთ ერდოღანი, „თაიპ ბაქათალათ“ წოდებული თაიფ ეფენდიშ ქომოლსქუა რე. 2004 წანაშ 11 მარაშინათუთას, საქორთუოს ვიზიტიშ ბორჯის რეჯეფ თაიფ ერდოღანქ გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და „მა ხოლო ქორთუ ვორექ, ჩქინ ფანიაქ ბათუმიშე რიზეშა გეგნორთჷ ოხორინალო“. მარა, თეშ გაცხადებაშ უკული, თურქული არხიშ *NTV*-შ ეთერს 2007 წანას, თიქ ივარუ თენა დო გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და ქორთული დო სომეხური გოჭყაფა ვაუღუნ დო თურქი რე. 2009 წანას, *Odatv*-შ ეთერს გისიმუ ვერსიაქ, ნამჷ-და თიში ბაბუ „ბაქათალა“-შ მეტჯოხოშ უღუდჷ თიშენ, ნამჷ-და თინა რე დინოხოლენი ქართლიშ ოფუტე „ბაქათაშე“. აჰმეთ ერდოღანიშ დაბადებაშ ზუსტი თარიღი უჩინებუ რე, საფულაშ ქუას 1905-1906 დინნაჭარაშ უმკუჯინალო, პირადობას უჭარჷ 1905 წანა. 

ართ-ართ ინტერვიუს ერდოღანქ გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და ბაღანობას თინა ბუბლეფს დო წყარს გჷმოჩანდჷ, თაშნეშე თიშ გეშა ზადებულჷ დოკუმენტურ ფილმს „მოხლეელშ ამბე“ (), მოჸონაფილი რე ბაღანობაშ თი პერიოდი, სოდე თინა ზარხულს ჩაის დო თხირს შაყარანს რიზეს. დაჭყაფური გონათუა მიღჷ ქასიმფაშაშ „ფიჰალეფაშაშ დაჭყაფურ სკოლას“, ნამუთ გათუ 1965 წანას, თეშ უკული — გურაფა გაგჷნძორჷ სტამბოლიშ ფატიჰიშ რაიონიშ „იმამ ჰათიპიშ უმაღალაში გონათუაშ სკოლას“, ნამუთ 1973 წანას გათუ. სტამბოლიშ „იმამ ჰათიპიშ უმაღალაში გონათუაშ სკოლას“ გურაფაშ ბორჯის ომაჸოროფეთ ლაჸაფენდჷ კუჩხბურთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* თურქეთიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* რეჯეფ თაიფ ერდოღანიშ ბიოგრაფია OECD-ის 

## სქოლიო

კატეგორია:თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
ჰაითამ ბინ თარიქ ალ საიდი

**ჰაითამ ბინ თარიქ ალ საიდი** ( ; დ. 13 გჷმათუთა, 1954) — ომანიშ სულთანი, კინოხ ქიანაშ მონძალაშ დო კულტურაშ მინისტრო მუშენდჷ. ჸოფილი სულთანი ქაბუსიშ ბიძისქუა.

## სქოლიო

კატეგორია:ომანიშ სულთანეფი
საიდ ბინ ტაიმური

**საიდ ბინ ტაიმური ალ საიდი** (;
დ. 13 მარაშინათუთა, 1910, მასკატი — ღ. 19 გჷმათუთა, 1972, ლონდონი) — ომანიშ დო მასკატიშ სულთანი 1932—1970 წანეფს, ნამუთ თიმ ბორჯის ომანიშ სასულთანოშ დო აგს-შ ტერიტორიაშ ნორთიშე აკმოდირთუდჷ. საიდიდეფიშ დინასტიაშე რდჷ.

კატეგორია:ომანიშ სულთანეფი
კატეგორია:გითორაგვაფილი მონარქეფი
ისმეთ ინენიუ

**ისმეთ ინენიუ** ( დ. 24 ეკენია, 1884, იზმირი, თურქეთი — ღ. 25 ქირსეთუთა, 1973, ანკარა, თურქეთი) — თურქეთიშ ოურდუმე დო პოლიტიკური მოღალე, თურქეთიშ მა-2 პრეზიდენტი. ქემალ ათათურქიშ მათირე (მონძე).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მორჩილი ბიოგრაფიული მუნაჩემეფი

კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:თურქეთიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:თურქი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პოლიტიკური ლიდერეფი
ჯელალ ბაიარი

**მაჰმუდ ჯელალ ბაიარი** (; დ. 16 მესი, 1883 — ღ. 22 მარაშინათუთა, 1986) — თურქი პოლიტიკური დო სახენწჷფო მოღალე. თურქეთიშ მა–3 პრეზიდენტი.

## ბიოგრაფია
მაჰმუდ ჯელალ ბაიარქ დებადჷ 1883 წანას, ოფუტე უმურბეის (ბურსაშ პროვინციას), რელიგიური მოღალეშ დო მარწაფალიშ ფანიას, სკოლაშ თებაშ უკული ბაიარქ მუშობა დიჭყჷ ნოღა გემლიკიშ სასამართალოს კლერკო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Celalbayar.org

კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი
ჯემალ გიურსელი

**ჯემალ გიურსელი** (, დ. 13 გჷმათუთა, 1895, ერზრუმი — ღ. 14 ეკენია, 1966, ანკარა) — თურქეთიშ ოურდუმე დო ოჯარალე მოღალე, თურქეთიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი (1961-1966 წწ.), გენერალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Song of The Pharaohs — The Kings of the East and the West 
*Analysis of political scene on 26 May 1960, research article (in Turkish)
*General Gursel hosting HRH Queen Elizabeth's first visit to Turkey, Ankara, 1961
*1960-1962 Landmarks of Turkish History
*1963-1966 Landmarks of Turkish History
*The full translated text of Cemal Gursel's letter The research copy of the Turkish original
*Cemal Gursel's Memorandum Revealed
*His video and photographs at the President's Web Page 

კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:თურქი ოურდუმე მოღალეეფი
ჯევდეთ სუნაი

**ჯევდეთ სუნაი** (; დ. 10 ფურთუთა, 1899, ტრაპიზონი, თურქეთი — ღ. 22 მესი 1982, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქეთიშ ოურდუმე დო პოლიტიკური მოღალე. ახალნორდობას ოკათუდჷ I მოსოფელიშ ლჷმას დო ქიანაშ ზოხორინალაშ ლჷმას, ნამუშ შედეგო აკიქიმინჷ ოურდუმე კარიერა. 

* 1960–1966 თურქეთიშ გენშტაბიშ უნჩაში.
* 1966–1973 თურქეთიშ მა–5 პრეზიდენტი.

პოსტიშე გინორინაშ უკული იროიანი სენატორო გჷნირთჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯევდეთ სუნაიშ ბიოგრაფია

კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი
ფაჰრი კორუთურქი

**ფაჰრი კორუთურქი** (, დ. 3 მარაშინათუთა, 1903, სტამბოლი — ღ. 12 გჷმათუთა, 1987, კინ თექ) — თურქეთიშ ოურდუმე–ოზუღე ოფიცერი, დიპლომატი, თურქეთიშ მა–6 პრეზიდენტი.

1916 წანას გემშართჷ დო 1923 წანას გათუ ოურდუმე–ოზუღე კადეტეფიშ სკოლა, 1933 წანას გათუ სტამბოლიშ ოურდუმე–ოზუღე აკადემია. მუშენდჷ კრეისერს დო წყარგიმენი ნიშის. რდჷ ოურდუმე ატაშე რომს, ბერლინს დო სტოკჰოლმს.

1960 წანაშე ეჩი რდჷ დიო სსრრ–ს, უკული ესპანეთის. 1973 წანას, თურქეთიშ პარლამენტიქ პრეზიდენტო გეგშაგორჷ. თე პოსტის ზუსტას 7 წნას მოღალენდჷ, გინორინაშ უკული სენატიშ იორიან მაკათურო გჷნირთჷ.

1987 წანაშ 12 გჷმათუთას დოღურჷ. ნთხორჷ ანკარას, თურქეთიშ სახენწჷფო პანთეონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Who is Who Database - ''Fahri Korutürk (1903 - 1987)'' 

კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:თურქი ოურდუმე მოღალეეფი
Boeing 737

thumb|300px|Boeing 737-შ სქემატური სურათი
**Boeing 737** — ინწროფიუზელაჟიანი ტურბოვენტილაციური რეაქტიული ომაშარე ფურინჯი. Boeing 737 არძაშე მასობურო გოფაჩილი ომაშარე ფურინჯი რე ომაშარე ავიააკოგაფაშ ედმუშამი ისტორიაშ გოძვენას (2018 წანაშ 13 მელახის აკიგჷ 10000-ა Boeing 737-ქ, 4500-შე უმოსი შენაკვეთიშ რსულებას ელჷ). 1967 წანაშე ფურინჯის აწარმენს კორპორაცია Boeing. Boeing 737 თიჯგურა შხირი გჷმორინაფაშ რე, ნამჷ-და ბორჯიშ ირნერი მომენტის ჰეერს ოშქაშეთ 1200 ფურინჯი მეფურინჷნს დო მოსოფელს ირ 5 მერქას ართი Boeing 737 ეთმეფურჷნუნს დო დუთმაფურჷნანს. ფაქტობურო, Boeing 737 — ფანიაშ ედომუშამი ჯოხოდვალა რე, ნამუთ მუშჸურე ვითობათ უმოსი ოჰეერე ხვამარდეფიშ მოდელშე აკმოდირთჷ.

## ოფურჷნალ-ტექნიკური მახასიათაფალეფი

წყუ:,. 

* თე ფანიაშ ფურინჯეფს შხვა ქვარქვანტეფით ინმიდგჷმუდჷ: Pratt & Whitney , CFM International CFM56-3С , CFM56-7 
* ღირება (ააშ დოლარი): 51,5 მილიონშე 87 მილიონშახ 2008 წანაშ ღირებეფით.

## საინტერესო ფაქტეფი
* Boeing 737-ის თი ფიუზელაჟი გჷმირინუაფუ, ნამუთ უღუ 707-ის, 727-ის, ხვალე დოკუნტარაფილი რე. თეწკჷმა 707-ს, 727-ს უღუ იდენტური ფიუზელაჟიშ ჩხვინდიშ სექცია.
* გეძინელი ოსინთე ოჰეერე სარკეშო გინოღალირი რე Boeing 707-შე, ნამუშ თარი ფუნქცია რე — ოჯინე კუნთხუშ გოფაჩუა.
* Boeing 737-შ დეტალეფიშ ედომუშამი მუდანობა 3 მილიონ ცალშე აკმოდირთჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* Airbus A320
* Boeing 757-200
* McDonnell Douglas MD-80
* Ту-154
* Ту-204
* МС-21

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Страница Boeing 737 Boeing-იშ ოფიციალურ ვებ-ხასჷლას 
* პერმიშ აკანს Boeing 737-იქ გეგთანთხჷ, ნამუთ მოსკოვშე პერმშა მეფურჷნუნდჷ
* Boeing 737-შ არძა ავია შემთხვევეფიშ ერკებული 
* „Boeing 737. — გვერდ ოშწანურას ფურინუას “. — ინფორმაციული ვიდორგვალი
## სქოლიო

კატეგორია:ომაშარე ფურინჯეფი
ნინა დათეშიძე

**ნინა დათეშიძე** (დ. 17 მარაშინათუთა, 1986, საქორთუოშ სსრ) — ქორთუ პორნოგრაფიაშ არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* modelmayhem.com

კატეგორია:დუნაბადი 17 მარაშინათუთა
კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი
თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრი

**თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრი** () — თურქეთიშ თარობაშ ხემანჯღვერი. თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრი რე პოლიტიკური კოალიციაშ ლიდერი თურქეთიშ პარლამენტის (მეჯლისი) დო თურქეთიშ თარობაშ კაბინეტიშ ლიდერი. ჸოფილი პარლამენტიშ მადუდე ბინალი ილდირიმი გიგშაგორეს ქიანაშ პრემიერ-მინისტრო 2018 წანაშ 9 კვირკვეს, ნამუქჷთ თე პოსტის დოთირუ აჰმეთ დავუთოღლუ.

კატეგორია:თურქეთიშ თარობა
*
ქენან ევრენი

**ქენან ევრენი** (; დ. 17 კვირკვე, 1917, ალაშეჰირი, თურქეთი — ღ.  9 მესი, 2015, ანკარა, თურქეთი)  —  თურქეთიშ სახენწჷფო დო ოურდუმე მოღალე რდჷ. თურქეთიშ პრეზიდენტი 1982-1990 წანეფს.

## ბიოგრაფია
* 1938 წანა – გათუ ოურდუმე სკოლა.
* 1948 წანა – გათუ ოურდუმე აკადემია. ოკათუდჷ კორეაშ ლჷმას.
* 1964 წანა – მიღჷ გენერალიშ წოდება.
* 1978 წანა – გჷნირთჷ ოსქირონე ნძალეფიშ თარსარდალო.
* 1980 წანა – მანწყჷ ოურდუმე გინორთაფა დო გჷნირთჷ სახენწჷფოშ მადუდეთ. 1982 წანას — 7 წანაშ ხანით გეგშაგორეს პრეზიდენტო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ქენან ევრენიშ ოფიციალური ბიოგრაფია

კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:თურქეთიშ გენშტაბიშ უნჩაშეფი
თურგუთ ოზალი

**თურგუთ ოზალი** (, დ. 13 გჷმათუთა, 1927, მალათია, თურქეთი — ღ. 17 პირელი, 1993, ანკარა, თურქეთი) — თურქეთიშ სახენწჷფო დო პოლიტიკური მოღალე, თურქეთიშ მაბრუო პრეზიდენტი (1989–1993 წწ.).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* თურგუთ ოზალი

კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი
დიმიტრი მედვედევი

**დიმიტრი მედვედევი** (; დ. 14 ეკენია, 1965) — რუსი პოლიტიკოსი, რუსეთიშ პრემიერ-მინისტრი 2012 წანაშ 8 მესიშე 2020 წანაშ 15 ღურთუთაშახ. ქიანაშ პრეზიდენტი 2008-2012 წანეფს. რუსეთიშ მაართა ვიცე-პრემიერი 2005-2008 წანეფს. ვლადიმერ პუტინიშ მასუმა ინაუგურაციაშ დღას უკვე მოქიმინჯე პრეზიდენტიქ წჷმარინუ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტიშა. 2020 წანაშ 16 ღურთუთაშე რუსეთიშ უშქურანჯობაშ სხუნუშ მადუდეშ მოაბანე.

## სქოლიო

კატეგორია:რუსეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რუსი იურისტეფი
კატეგორია:რუსეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:რუსეთიშ უშქურანჯობაშ სხუნუშ მაკათურეფი
კატეგორია:„ართოიანი რუსეთიშ“ მაკათურეფი
ლევონ ტერ-პეტროსიანი

**ლევონ ტერ-პეტროსიანი** (; დ. 9 ღურთუთა 1945, ალეპო, სირია) — სომხეთიშ პოლიტიკური დო ოჯარალე მოღალე. ქიანაშ მაართა პრეზიდენტი 1991-1998 წანეფს.

ლევონ ტერ-პეტროსიანქ დებადჷ სირიაშ ნოღა ალეპოს. მუამუში აკოფ ტერ-პეტროსიანი სირიაშ დოა ლიბანიშ კომუნისტური პარტიეფიშ ართ-ართი დჷმარსხუაფალი რე. 1946 წანას ფანიაქ გეგნიხორჷ სომხეთიშ სსრ-შა. 1963 წანას გემშართჷ დო 1968 წანას გათუ ერევანიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ფილოლოგიაშ ფაკულტეტი. 1989 წანას გეგშაგორეს სომხეთიშ უჟინაში სხუნუშ დეპუტატო, 1990 წანას — უჟინაში სხუნუშ მადუდეთ.

1991 წანაშ 16 გჷმთუთას გეგშაგორეს ზოხორინელი სომხეთიშ მაართა პრეზიდენტო. თის ხუჯ დუკინჷ გიშმაგორალეფიშ 83,4 %-იქ. 1996 წანას, მაჟირა ხანით გეგშაგორეს პრეზიდენტო დო ხონარეფიშ 51,75% მიპალუ. პრეზიდენტიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ 1998 წანაშ ფურთუთას. გინორინაშ ბაძაძი რდჷ დება სომხეთიშ თარობას. თიმბორჯიან პრემიერ-მინისტრ რობერტ ქოჩარიანქ,დუდთხილუაშ მინისტრ ვაზგენ სარქისიანქ დო დინოხოლენი საქვარეფიშ დო ერუანული უშქურანჯობაშ მინისტრ სერჟ სარქისიანქ ხუჯი ვადუკინეს თიშ გეგმას გვალამი ყარაბაღიშ კონფლიქტიშ დორეგულირაფაშ გეშა, ნამუთ ითოლიშწორენდჷ კონფლიქტიშ ზონაშ დემილიტარიზაციას დო აზერბაიჯანალეფიშ დორთინაფა ნთელ რანწკი დოხორელ პუნქტეფშა.

გინორინაშ უკული მუშენდჷ მატენადარანს. ოკათუდჷ 2008 წანაშ ოპრეზიდენტე გიშაგორუეფს დო გეგშართჷ მაჟრა აბანშა ხონარეფიშ 21,50%-ით. 2012 წანაშ საპარლამენტე გიშაგორუეფს თიშ პარტიაქ მიპალუ 7 მანდატი, მარა თიქ ვარი გაცხადჷ დეპუტატალაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official Levon for President 2008 campaign website 
* Левон Тер-Петросян: нужно демонтировать криминальную структуру власти. Интервью. Коммерсант, 6 декабря 2007 г.
* ბიოგრაფია

კატეგორია:სომხეთიშ პრეზიდენტეფი
სულეიმან დემირელი

**სულეიმან დემირელი** (; დ. 1 გერგობათუთა, 1924, ისპარტა — ღ. 17 მანგი, 2015, ანკარა) — თურქი პოლიტიკოსი. თურქეთიშ პრეზიდენტი 1993–2000 წანეფს. 1965–1993 წანეფს მიარეშა უკებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი (1965–1971, 1975–1977, 1977–1978, 1979–1980, 1991–1993 წანეფს).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official Website of the Presidents of the Republic of Turkey 

კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი
აჰმეთ ნეჯდეთ სეზერი

**აჰმეთ ნეჯდეთ სეზერი** — (; დ. 13 ეკენია, 1941, აფიონ-ყარაჰისარი, თურქეთი) — თურქეთიშ პოლიტიკური მოღალე. თურქეთიშ პრეზიდენტი 2000–2007 წწ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Former presidents: Ahmet Necdet Sezer
* 

კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი
ჯორჯ ველა

**ჯორჯ უილიამ ველა** (, დ. 24 პირელი, 1942 ზეიტუნი, ბრიტანეთიშ კოლონია მალტა) — მალტარი პოლიტიკოსი დო ქიანაშ მოქიმინჯე 10-ა პრეზიდენტი. მალტაშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრი რდჷ 1996-1998 დო 2013-2017 წანეფს, პრემიერ-მინისტრეფი ალფრედ სანტიშ დო ჯოზეფ მუსკატიშ მინისტრეფიშ კაბინეტის. 2019 წანას ქიანაშ პრეზიდენტო გეგშაგორეს, ნამუთ აკა ოპრეზიდენტე კანდიდატი რდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Оმალტაშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა. 

## სქოლიო

კატეგორია:მალტაშ პრეზიდენტეფი
რობერტ აბელა

**რობერტ აბელა** (; დ. 7 ქირსეთუთა, 1977) — მალტარი იურისტი დო პოლიტიკური მოღალე, მალტაშ ჸოფილი პრეზიდენტი ჯორჯ აბელაშ ქომოლსქუა. 
ქიანაშ პარლამენტიშ მაკათური 2017 წანაშე, თიქ პოსტის დორთირჷ ჯოზეფ მუსკატი მუჭოთ  ლეიბურისტული პარტიაშ ლიდერი დო პრემიერ-მინისტრი 2020 წანაშ 13 ღურთუთაშე.

კატეგორია:მალტაშ უნივერსიტეტნათებუეფი
კატეგორია:მალტაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:მალტარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:მალტაშ ლეიბორისტული პარტიაშ ლიდერეფი
კატეგორია:მალტარეფი
აბდულა გიული

**აბდულა გიული** (თურქ.:Abdullah Cumhur Gül), (დ. 29 გჷმათუთა, 1950) — თურქეთიშ პრეზიდენტი 2007 წანაშე 2014 წანაშ 28 მარაშინათუთაშახ. 2002–2003 წანეფს თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრი. 2003–2007 წანეფს გალენური საქვარეფიშ მინისტრი დო პრემიერ-მინისტრიშ მოაბანე. თურქეთიშ ევროინტეგრაციაშ მოხუჯე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
 
*Presidency of the Republic of Turkey 
*

კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი
სკვითეფი

[მინი|300პქ|სკვითეფიშ დო [სლავეფიშ ბურჯაფი]]
**სკვითეფი** (; ) — ჯვეშირანული ტომეფი, ნამუეფით ოორუე უჩაზუღაპიჯის ოხორანდეს. ჯვ. წ. VII ოშწანურას სკვითეფქ კიმერიaლეფი გეგშარაჸეს დო თინეფიშ ტერიტორია დიკეს. ჰეროდოტეშ ჩინებათ, ოხორანდეს დნეპრიშ დო დონიშ სტეპეფს, ოწიუდეს გეგიობას, მეჩხოლარობას მეჸუნდეს. ჯვ. წ. IV ოშწანურას გჷმიქიმინჷ სკვითეფიშ სახენწჷფოქ.

სკვითეფიშ ხელუანობაშ გოვითარაფაშ კონკიქ მიოჭირინჷ ოორუე უჩაზუღაპიჯის. გონთხორუეფიშ შედეგო მეგარაფილი რე ორქოშ, ვარჩხილიშ, რკინაშ, ძიმძიმიშ მეკონეფფშა, ირემიშ, ნჯილოშ, რინტუშ, მახვამილაფარი ფურინჯეფიშ, ფანტასტიკური ჩხოლარეფიშ დო შხვა გჷმოხანტუეფით. ჯვ. წ. IV-III ოშწანურეფს გჷმოხანტუეფს ორნამენტღოზობური სახე მიღჷ. გორასაფულეფს ნაძირეფი რე, თაშნეშე, ქუაშ სქემატურგჷმოხანტურელი მეკონეფჷთ. შანულამი კიდალაშ ხანტუალაშ მინუშეფს მიოგორეს სკვითეფიშ ნეაპოლს. 

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* The Slavonic Antiquity   
*"Scythian Gold From Siberia Said to Predate the Greeks"   
* A Scythian warrior found at a height of 2600 metres in the Altay Mountains in an intact burial mound (2006 წანაშ 25 მარაშინათუთა)
* Scythians overview  
* ''Livius'' website articles on ancient history, entry on Scythians/Sacae   
* The early burial in Tuva 
* Scythian myth and culture; map 
* Color illustrations of Scythian gold 
* Published excavations of royal Scythian kurgan (barrow) at Chertomlyk reviewed 

კატეგორია:ჯვეში კათეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ისტორია
კატეგორია:კავკაციაშ ისტორია
ხეთეფი

[მინი|ხეთური ხოჯიშ დუდი, [მეტროპოლიტენიშ ხელუანობაშ მუზეუმი (ნიუ-იორკი)|მეტროპოლიტენიშ ხელუანობაშ მუზეუმი, ნიუ-იორკი]]
**ხეთეფი** — უჯვეშაში ანატოლიარი კათა, ნამუეფით ინდოევროპულ ნინეფიშ ფანიაშ ანატოლურ ჸას ორხველჷ ხეთურ ნინაშა რაგადანდეს დო ჯვ. წ. XVIII ოშწანურას ანატოლიას გიჭყჷ ხეთეფიშ ომაფეს (ცენტრალური ანატოლიაშ პლატოს). ხეთეფიშ იმპერიაქ ჭყანიერობაშ კონკის ჯვ. წ. XIV ოშწანურას მიოჭირინჷ დო თიმ ბორჯიშო თინეფს დოჸუნელი აფჷდეს ანატოლიაშ დიდი ნორთი, ოორუე-ბჟადალი სირია ლიტანიშ წყარმალუშახ დო ჟილენი მესოპოტამია (შქაწყარმალონი). ჯვ. წ. 1180 წანაშ უკული, იმპერიაქ აკოცჷ მუსხირენ ზოხორინელ სათაროეფო, კანკალე თინეფშე ჯვ. წ. VIII ოშწანურაშახ არსებენდჷ.

ტერმინი „ხეთეფი“ წჷმურს ჯვეში აპიანიშ ზიტყვაშე „ხჲვ“ (חתי ხტჲ, ან בני-חת ბნჲ-ხტ, „ხეთიშ სქუალეფი“ (ხეთი ქანაანიშ სქი რდჷ)). არქეოლოგეფქ, ნამუეფქჷთ ანატოლიაშ ხეთეფიშ კულტურას XIX ოშწანურას მიოგორესჷნ, დუდმაართაშე თინეფი თეს ბიბლიურ ხეთეფს მიორხველანდჷ. ასე თე ჰიპოთეზა დებაშ მეკონი რე.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ვიდეო ლექცია - ხეთეფიშ იმპერია 
*ხეთეფი 
* შანულამი ალაქეფი
*Hittites.info
*ხეთეფიშ პერიოდი ანატოლიას

*
კატეგორია:ჯვეში კათეფი
ირანალი კათეფი

მინი|ირანული ნინეფიშ გეოგრაფიული გოფაჩუაშ არეალი
**ირანალი კათა** — აკმოდირთჷ შხვადოშხვა ეთნიკური გამუნარყიშ ბუნაშე, ნამუეფით ოდაბადე ნინათ ირანულს გჷმირინუანა დო მუნეფიშ დუდშა ჯვეში სპარსეფიშ გამნარყო კოროცხჷნა. ირანალეფი თარო ოხორანა არხო ბჟაეიოლს, ცენტრალურ აზიას, კავკაციას, ობჟათე აზიას, მარა ირანულო მორაგადე კათეფი აფხვადჷნა ნთელ ევრაზიას, ბალკანეთშე ბჟადალ ჩინეთშახ. ირანალი კათა თეხანური ირანიშ ქიანაშ ხურგეფს ვა ხორანა დო თეშნერო თე ტერმინი ელაზჷმაფათ ფართო რე ვინდარო ირანიშ მენოღალეეფი.

## თაშნეშე ქოძირით
* ირანიშ ისტორია
* კაბეტი ირანი
* ირანიშ გვალონა

## ლიტერატურა
* Banuazizi, Ali and Weiner, Myron (eds.). *The State, Religion, and Ethnic Politics: Afghanistan, Iran, and Pakistan (Contemporary Issues in the Middle East)*, Syracuse University Press (August, 1988). ISBN 0-8156-2448-4.
* Canfield, Robert (ed.). *Turko-Persia in Historical Perspective*, Cambridge University Press, Cambridge (2002). ISBN 0-521-52291-9
* Curzon, R. *The Iranian People of the Caucasus*. ISBN 0-7007-0649-6.
* Derakhshani, Jahanshah. *Die Arier in den nahöstlichen Quellen des 3. und 2. Jahrtausends v. Chr.*, 2nd edition (1999). ISBN 964-90368-6-5.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Encyclopædia Britannica: Iranian languages
* The Changing Face of Iran  
* Maps and demographic information
სინდეფი

thumb|338x338px|ეთნიკური კავკაცია. სინდეფი (რუკას ეშანილი რე რუმე წვანეთ)
**სინდეფი** — ჯვეში ტომეფი. ოხორანდეს ჯვ. წ. I ვითოშწანურას დო ახ. წ. Iოშწანურას ასეიანი ტამანიშ ჩქონს. ჯვ. წ. V ოშწანურას აკოქიმინეს ჭკოლმაპალური სახენწჷფო. IV ოშწანურას გემშართჷ ბოსფორიშ სახენწჷფოს აკოდგინალუაშა. ახალი წანეფიშეჭარუაშ ხურგის სინდეფქ სარმატეფს ქაკათეს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ჯვეში ტომეფი
კატეგორია:აზიაშ კათეფი
მასაგეტეფი

მინი|აზია ქირსეშახ 323 წანას
**მასაგეტეფი** — ჯვ. ბერძენ ავტორეფიშ მეჯინათ, მახორობა მელენკაცპიაშ დო არალიშპიჯიშ შქას. მასაგეტეფიშ ეთნიკური დორხველობაშ გეშა მენცარეფს ართი არზი ვა უღჷნა. ჰეროდოტეშ ჩინებათ, მასაგეტეფი გეგიეფი რდეს, იბურჯჷდეს ქვიითო დო ცხენეფით, პატისცენდეს ბჟას, აკოანჯარელი რდეს მუნჭყვიშ დო ორქოშ ანჯარით. თინეფწკჷმა ბურჯაფიშ დოღურჷ  აქამენიდეფიშ სახენწჷფოშ აკმაქიმინალ კიროსიქ, ნამუსჷთ გიორჯგინჷ მასაგეტეფიშ „დიაფალ“ ტომირისიქ. სტრაბონი მასაგეტეფს მიორხველანს არალიშპიჯიშ ჯინჯიერ მახორუეფს, ნამუეფით პრიმიტიულ ჯინჯიერ რინას ოწიუდეს, თაშნეშე კანკალე დიხამოხანდე ტომს.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Herodotus Histories 
*Ammianus Marcellinus 

კატეგორია:სპარსეთიშ კათეფი
ვაინახეფი

**ვაინახეფი** (რუს. Вайнахи, ქორთულ ისტორიას შხვადოშხვა ბორჯის იშინუანდეს შხვადოშხვა ჯოხოთ, ღლიღვები, ძურძუკები, ქისტები) — ოორუე კავკასიაშ კათა; ასე თე ერი ჩინებული რე შხვადოშხვა ჯოხოთ: ჩეჩენეფს (ნოხჩი), ინგუშეფს (ღალღა) დო თინეფიშ მოჯგირე ბაცბეფს დო ქისტეფს (თე ეკონიეფი თარო საქორთუოშ ტერიტორიას ოხორანა). არძა თე კათა ნახურ ნინეფშა რაგადანს.

კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
მალტაშ პრემიერ-მინისტრი

**მალტაშ პრემიერ-მინისტრი** (, ) —მალტაშ თარობაშ დო ემაჸონაფალი ხეშულობაშ მადუდე. პრემიერ-მინისტრის დჷთმარინუანს ქიანაშ პრეზიდენტი ქიანაშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატას პოლიტიკური ნძალეფიშ ნწკარუაშ მეჯიანთ, თაურეშე გიშმურს, ნამჷ-და ჩქვანელობურო უმენტაშობაშ პარტიაშ ლიდერი რე დო პალატას ხონარეფიშ უმენტაშობა ოკო მიღას პოსტიშა გიორჷნალო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მალტაშ მადუდეეფიშ ერკებული
სარმატეფი

მინი|სარმატეფიშ საეგებიო რეგიონი, იოსე ქირსეშახ I ოშწანურას
**სარმატეფი** (ჯვ. ბერძ. Σαρμάται, ლათ. Sarmatae) — ირანულნინამი გეგია-მეჩხოლარე ტომეფიშ (ჯვ. წ. IV — ახ. წ. IV ოო.) ოართე ჯოხოდვალა. სარმატეფი ოხორანდეს სტეპეფს ობჟათე ურალიშ დო ბჟადალი ყაზახეთიშე დუნაიშახ. ანტიკური ხანიშ ავტორეფი გიშმართჷნდეს სარმატეფიშ შხვადოშხვა ბუნეფს, მუნეფიშ ჯოხოდვალეფით — ალანეფი, აორსეფი,  იაზიგეფი,  როქსოლანეფი, სირაკეფი, ნამუეფით შხვადოშხვა ბორჯის ლიდერენდეს გეგია ოქიანუს.

## თაშნეშე ქოძირით
*სკვითეფი
*ხეთეფი
*ირანალი კათეფი
*სინდეფი
*ამორძალეფი

## ლიტერატურა
* Sarmatian, Encyclopædia Britannica

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
ჯოზეფ მუსკატი

**ჯოზეფ მუსკატი** (, დ. 22 ღურთუთა, 1974, პიეტა, მალტა) — მალტარი პოლიტიკოსი დო სახენწჷფო მოღალე. მალტაშ პრემიერ-მინისტრი 2013 წანაშ 11 მელახშე 2020 წანაშ 13 ღურთუთაშახ.

## ფანია
ჯოზეფ მუსკატი ჩილამი რე დო ნაჟირალი ცირასქუალეფი ჸუნს.

## ფაქტეფი
* ჯოზეფ მუსკატი, მოსოფელს არძაშე ახალნორდი პრემიერ-მინისტრი რდჷ მოღალობაშ მაართა ჟირ თუთას.
* მალტაშ პრემიერ-მინისტრი, მოსოფელს ართ-ართი არძაშე ახალნორდი თარობაშ დო ხეშულობაშ მადუდე რდჷ.
* მალტაშ ზოხორინელი ისტორიაშ გოძვენას, ჯოზეფ მუსკატი ქიანაშ არძაშე ახალნორდი პრემიერ-მინისტრი რდჷ.

კატეგორია:მალტაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:მალტარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:მალტაშ უნივერსიტეტნათებუეფი
ტაივანიშ საროტი

**ტაივანიშ საროტი**, კჷნე **ფორმოზიშ საროტი** — იდვალუაფუ კოკი ტაივანიშ დო კონტინენტურ ჩინეთიშ შქას. საროტი ობჟათე ჩინეთიშ ზუღაშ ნორთი რე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე მითმიარსხჷ თის ბჟაეიოლი ჩინეთიშ ზუღაწკჷმა. საროტიშ სიგანა რე 180 კმ, არძაშე ინწრო აბანი — 131 კმ. საროტის მადვალუ თარ ონიშოლეფ რე: გაოსიუნი, ფუჯოუ დო სიამინი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Japan Dips its Toe in the Taiwan Strait 
*The Myth of the strategic location of the Taiwan Strait

კატეგორია:აზიაშ საროტეფი
ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი

**ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი** () — ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფოშ მადუდე.

1912 წანაშ 1 ღურთუთას პრეზიდენტიშ პოსტიქ გიჭყჷ, მუჟამსჷთ ობორჯე პრეზიდენტო დორინაფილი რდჷ სუნ იატსენი. 1946—1950-იან წანეფს ჩინეთიშ რესპუბლიკაქ მატერიკულ ჩინეთშა კონტროლი მიოდინჷ, სოდე 1949 წანას აკიქიმინჷ ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაქ.

## ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

### 1949 წანაშახ
*ორცაშ* გიშართილი რე პრეზიდენტიშ საღალობაშ მარსულებერეფი

### 1949 წანშ უკული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Republic of China 

## სქოლიო

კატეგორია:აზიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ რესპუბლიკაშ პოლიტიკა
ბუხარი

მინიატიურა|თეხანური დინოხოლენი ბუხარი
**ბუხარი** — ჸუდეშ კიდალას დოჸუნაფილი ანგურაშ ვარდა ქუაშ (უკარე), საკუმოლეამი (ორდოამი) ოტიბაშე. თიში ნერჩი, დაჩხირიშ დარძამალი აბანი რე — ყებური. კანკალეშა საკუმოლეშ შქა რსხულშე გილაშქვაფირი რე ოჩუანე, ანუ მიკაბუნაფალი. ბუხარიშ „ჸვა“ თაღუამი რე, წჷმი წუმოკინელი დო შხირას რელიეფური შაბაქით („თელარაშ ჯაშ“ დო შხვა მოტივათ) გოდგჷმილი. ბუხარიშ დუდი — „ფიზონი“ ბოგაშობური რე დო სანთელიშ, ჯოჭობიშ დო შხვეფიშ გჷმადვალარო გჷმირინუანა. ქორთულ ოხორუეს ბუხარი არსებუეთ კინ თი ფუნქციას არსულენს, ნამუსჷთ შქა ჸუდეს დვალირი ჸვირბი (შქადაჩხირი). ბუხარიშ დიდი ღირება თინა რე, ნამჷ-და თინა ხეს უნწყჷნს დგჷმილიშ ჯგირ ვენტილაციას. ბუხარიშ კილი რე — უზინდუ ოჭუალიშ ხარჯება დო გოტიბაფაშ მერკენარიანობა. ბუხარი გოფაჩილი რე მოსოფელიშ უმანტაშ ნორთის, გიშაკერძაფილო კავკაციაშ დო ოორუეშ ქიანეფს. თეხანურ ოხორუეფს ბუხარი კანკალეშა დეკორაციულ შანულობას არსულენს. 
## ლიტერატურა
*
მინიატიურა|ბუხარი ღილე ცაშ გიმე

კატეგორია:ინტერიერი
კატეგორია:ჸუდე
მიხეილ მიშუსტინი

**მიხეილ მიშუსტინი** (, დ. 3 მელახი, 1966, ლობნია, მოსკოვიშ ოლქი, რუსეთიშ სფსრ, სსრრ) — რუსი სახენწჷფო მოღალე. 2020 წანაშ 16 ღურთუთაშე ქიანაშ პრემიერ-მინისტრი. ეკონომიკური მენცარობეფიშ დოქტორი. რუსეთიშ ფედერალური ოგინაფაგე ნინანალაშ მადუდე (2010—2020).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მიხეილ მიშუსტინიშ გჷმნარაგადეფი.
* Михаил Мишустин подвел итоги работы службы за I квартал 2013 года. 
* Михаил Мишустин рассказал губернаторам об основных направлениях налоговой политики.

## სქოლიო

კატეგორია:რუსეთიშ ფედერალური ოგინაგაფე ნინალაშ მადუდეეფი
კატეგორია:რუსეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:რუსი ეკონომისტეფი
D

**D**, **d** — ლათინური ანბანიშ მაანთხა ასო, გჷმირაგადუ მუჭოთ "დე".

* რომაულ ცირფეფიშ სისტემას შანენს რიცხუს 500.
* ქიმიას D - დეიტერიაშ სიმბოლო (წყარბადიშ იზოტოპი).

## კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუას გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:

*D — 
*d — 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (D)
* Graphemica (d)

კატეგორია:ლათინური ასოეფი
E

**E**, **e** — ლათინური ანბანიშ მახუთა ასო. წჷმოურს ბერძენული ასოშე ეპსილონი. ეტიმოლოგიას სემიტური hê ოეგებიეთ მაართაშე შანენდჷ ხვამას ვარდა ადამიერიშ ფიგურას დო შილებე გეპონუდას მოგვენ ეგვიპტურ იეროგლიფის, ნამუთ შხვანერო გჷმირაგადუდჷ დო გჷმირინუაფუდჷ. სემიტურს თე ასო წჷმარინუანდჷ /h/ (დო /e/ ურცხოურ ზიტყვეფს), ბერძენულს hê-ქ გჷნირთჷ Εψιλον (ეპსილონი) შანულობათ /e/. ეტრუსკეფქ დო რომაალეფქ თე შანულობას ქემიაჸუნეს. 

## კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვეჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:

*E — 
*e — 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (E)
* Graphemica (e)

კატეგორია:ლათინური ასოეფი
F

**F**, **f** — ლათინური ანბანიშ მაამშვა ასო. წჷმოურს სემიტური ასოშე vâv, ნამუთ გჷმოხანტუნს სიმსის /v/, დო დუდმაართაშე წჷმარინუანდჷ ვარდა კანცხუს ვარდა ტურკის. შილებე გერსხუდას მოგვენი ეგვიპტურ იეროგლიფის.

## კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:

*F — 
*f — 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (F)
* Graphemica (f)

კატეგორია:ლათინური ასოეფი
G

**G**, **g** — ლათინური ანბანიშ მაშკვითა ასო, ლათინურო დო გერმანულო გჷმირაგადუ მუჭთ "გე", ფრანგულს (დო ქორთულს კანკალე ტრადიციათ, სამანგ., მათემატიკას, ფიზიკას, ჭარდაკის დო შხვა სფეროეფს) - "ჟე", ინგლისურო "ჯი", ესპანურო "ხე". თე ასო გჷმიგონეს რომალეფქ, თიშ გეშა, ნამჷ-და ჩილათირო კოროცხეს, ნამჷ-და ასო C ართათ ჟირ სიმსის ეთმეჭარუნდჷ: /კ/ დო /გ/. ნაჭარა წყუეფს მეწურაფილი რე ასო G-შ გემაგორაფალი (აკმაქიმინალი) - სპურიუს კავრილიუს რუგი, ნამუთ ჯვ. წ. 230 წანას ოგურუანდჷ - მაართა რომაალი, ნამუქჷთ ფასიანი სკოლა გონწყჷნ.

* ბიოქიმიას G - გლიცინიშ დო გუანოზინიშ სიმბოლო, თაშნეშე პროტეინიშ ტიპი.
* ასტრონომიას G - კომეტაშ, ასტეროიდეფიშ დო მორჩილი პლანეტეფიშ (ნამუეფით არძანერი წანაშ 1-15 პირელს მიოგორესჷნ) წჷმიწორე ეშანუაშ პრეფიქსი.
* ტრანსპორტიშ საშუალებეფიშ ონომერე შანეფიშ ოერეფოშქაშე სისტემას ეთმეშანენს გაბონს.
* მუსიკას - ნოტი "სოლი"
* ფინანსეფს - ნიუ-იორკიშ ოაქციე ბირჟას შანენს კომპანიას ჯილეტი.
* მასონურ სიმბოლიკას თე ასოს მეურსხუანა ღორონთის (God, Gott) დო გეომეტრიას.
* ფიზიკას G - გრავიტაციული იროიანა, g - გრავიტაციათ გჷმოჭანაფილი აჩქარაშ ართული.

## კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:

*G — 
*g — 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (G)
* Graphemica (g)

კატეგორია:ლათინური ასოეფი
არიადნა შენგელაია

**არიადნა ვსევოლოდიშ ცირა შენგელაია** (დ. 13 ღურთუთა 1937, ტაშკენტი, უზბეკეთი) — ქორთუ არტისტი, საქორთუოშ ოკათე არტისტი (1979). 2000 წანას მიაჩჷ რუსეთიშ ოკათე არტისტიშ წოდებაქ. ომორსხუე კინოფესტივალიშ ლაურეატი (1959). არიადნა შენგელაიაქ მაართა პრემია მიღჷ კიევიშ ომორსხუე კინოფესტივალს ტატიანა ლარინაშ როლიშ რსულებაშ გეშა ფილმს „ევგენი ონეგინი“ (1958).

1960 წანას გათუ ომორსხუე კინემატოგრაფიაშ სახენწჷფო ინსტიტუტიშ ოარტისტე ფაკულტეტი (ბ. ბელოკუროვიშ ოზურიე). რდჷ ქართიშ გრიბოედოვიშ ჯოხოდვალაშ დრამატული თეატრიშ არტისტი. კინოს მიარე როლი აფუ ნარსულებჷ. 1957 წანაშე 2002 წანაშახ ოკათუდჷ კინოემატოგრაფიას. დიო ხოლო კინემატოგრაფიაშ ინსტიტუტის გურაფაშ ბორჯის ლაჸაფენდჷ ფილმეფს „ევგენი ონეგინი“ დო „ეჟენი გრანდე“. 1950-იანი წანეფიშ დალიას დო 1960-იანი წანეფიშ დაჭყაფუს სხუნუეფიშ რსხუშ კინოშ ართ-ართი არძაშე პოპულარული არტისტი რდჷ. 1960 წანაშე მუშენდჷ კინოსტუდია „ქორთულ ფილმის“. თიში კინოდებიუტიქ აკოდირთჷ ფილმს „ეკატერინა ვორონინა“, სოდე არსულჷ ირინაშ როლი. შხვადოშხვა ბორჯის წოროხანდენდჷ რეჟისორეფწკჷმა ივანე პირიევწკჷმა, გიორგი დანელიაწკჷმა, ნადეჟდა კოშევეროვაწკჷმა, ფელიქს მირონერწკჷმა, ისიდორე ანენსკიწკჷმა, აბრამ როომწკჷმა, ნაუმ ტრახტენბერგწკჷმა, ელდარ შენგელაიაწკჷმა დო შხვეფწკჷმა. არიადნა შენგელაია ჩინებული რდჷ მუში წკანტილი არტისტული სისისქვამეთ დო ჯვეშბერძენული ჯოხოთ — არიადნათ. 1980 წანაშე მუშობა დიჭყჷ მაქსიმ გორკიშ ჯოხოდვალაშ კინოსტუდიას არტისტო. კინოს რსულებური როლეფშე ეიოშინალი რე: „ჭურჭეფი“, „ევგინი ონეგინი“, „თუთაშ ხვამილაფა“, „ჩე ქერვანი“, „ძოწიშ სამანჯე“ დო შხვა. ლაჸაფენდჷ თეატრისჷთ. ეიოშინალი რე კლეოპატრაშ როლი ბერნარდ შოუშ პიესას „კეისარი დო კლეოპატრა“ დო ანა ფრანკიშ როლი სპექტაკლის „ანა ფრანკიშ დღარი“. 1957-1980 წანეფს ეკუხედჷ ქორთუ რეჟისორს ელდარ შენგელაიას. არიადნა შენგელაიაშ მაართა გვარი რე შპრინკი.

## ფილმოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* არიადნა შენგელაია — kino-teatr.ru 

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ოკათე არტისტეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ოკათე არტისტეფი
I

**I**, **i** — ლათინური ანბანიშ მაჩხორა ასო. სემიტურს, ასო Yôdh დუდმაართაშე ოეგებიეთ ხე-კილეშ პიქტოგრამა რდჷ, წარმებული მოგვენი იეროგლიფიშე,ნამუსჷთ ეგვიპტურს უღუდჷ (/ʕ/) ხონარამი შანულობა, მარა დითირჷ /j/ (მუჭოთ ინგლისურს "yoke") სემიტეფიშით, თიშ გეშა, ნამჷ-და თინეფიშ ზიტყვა "ხე"-შო კინ თი სიმსით იწამუდჷ. თე ასო შილებე თაშნეშე გიმირინუაფუდას ხონარამი სიმსიშო /i/, თარო ურცხოურ ზიტყვეფს.

ბერძენეფქ ფინიკიური yodh-იშ თე ფორმა მიღეს მუჭოთ მუნეფიშ ასო იოტა (I, ι). თინა წჷმარინუანდჷ ხონარამს /i/, თეშ მუჭოთ ჯვეში იტალიურ ანბანს. ლათინურს (თეშ მუჭოთ თეხანურ ბერძენულდ), თინა თაშნეშე გჷმირინუაფუდჷ მუჭოთ კონსონანტური სიმსი /j/. თეხანური ასო J დუდმაართაშე თე ასოშ ვარიაცია რდჷ, დო ჟირხოლო ართიანიშ მოთირუათ გჷმირინუაფუდჷ ხონარამშოთ დო წოროხონარამშოთ. თინეფიშ გოსხუნუა ხვალე მა-16 ოშწანურაშე დიჭყეს.

## კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურაა წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:

*I — 
*i — 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (I)
* Graphemica (i)

კატეგორია:ლათინური ასოეფი
J

**J**, **j** — თეხანური ლათინური ანბანიშ მა-10 ასო.

## ტრანსკრიპცია
200px

## კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:

*J — 
*j — 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (J)
* Graphemica (j)

კატეგორია:ლათინური ასოეფი
ფოლკეტინგი

**ფოლკეტინგი** ( — *„ოკათე [[ტინგი]]“*) — დანიაშ ოკანონმადვალე ხეშულობაშ უმაღალაში ორგანო, ართპალატამი პარლამენტი. გიშმაგორუაფუ ქიანაშ მენოღალეეფშე 4 წანაშ ხანით.

პარლამენტიშ ნასხუნა საბოლა რე დო მითინიშ გინოჯინას ვადოჸუნს.

1953 წანაშე, პარლამენტი ართპალატამი რე და 179 მაკათურშე აკმოდირთჷ, ნამუეფშე:

* 135 კანდიდატი გიშეგორუ პროპორციული ოგიშაგორუე სისტემათ არძაშოული ოგიშაგრუე ნებაშ მეჯინათ 23 ოლქის. 
* 40 კანდიდატი გიშეგორუაფჷ აბანეფს (გეძინელო), ოკათუეში პროპორციული წესით გიშაგორუეფს მეღებული ხონარეფიშ მეჯინათ, პარტიეფს შქას დო ერკებულეფიშ მეჯინათ.
* 2 კანდიდატი გიშეგორუაფჷ ფარერიშ კოკეფშე
* 2 კანდიდატი გიშეგორუაფჷ გრენლანდიაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:დანიაშ პოლიტიკა
H

**H**, **h** — ლათინური ანბანიშ მა(ბ)რუო ასო.  სემიტური ასო ח (ḥêṯ) შილებე წჷმარინუანდკო უხონარე ფარინგულს (IPA /ħ/). ასოშ ფორმა ოეგებიეთ ღობერს ეთმეშანენდჷ. ორდოშიანი ბერძენული H შანენდჷ /h/, მარა მოგვიანაფათ თე ასო, ეტა (Η, η), გჷნძე ხონარამო გჷნირთჷ /ɛː/. (თეხანურ ბერძენულს თე ფონემიქ ქემიასვარჷ /i/, ინგლისურიშ მოგვენო, სოდე EA /ɛː/ და EE /eː/ ჟირხოლო გჷმირაგადჷ მუჭოთ /i:/.)

ეტრუსკულს დო ლათინურს უღუდეს /h/ მუჭოთ სიმსი, მარა რომანულ ნინეფს თე ხონარქ მედინჷ — რუმინულქ მოგვიანაფათ ხეახალო ქითხჷ თე /h/ სიმსი თიში მეძობელი სლავური ნინეფშე, ესპანურქა მაჟირალე /h/ გავითარჷ F-შე, უკული კინ მიოდინჷ, დო კასტილიურქ /x/ გავითარჷ [h] სიმსი კანკალე ესპანურნინამ ქიანეფს. გერმანულს, h ტიპიურო გჷმირინუაფუ მუჭოთ ხონარამიშ გჷმაგჷნძარაფალი, თეშ მუჭოთ სიმსი /h/. თენა შილებე თით რდუკო გოპიჯაფილი, ნამჷ-და /h/ მინშა დინუ ხონარამეფს შქას გერმანულს, მარა შილებე მერსხილი ორდას რომანულიშით /h/ დინაფაწკჷმა. ომანგეთ, H გჷმირინუაფუ მიარე გჷმოთქუალაშ სისტემას, დიგრაფეფს დო ტრიგრაფეფს, მუჭომით რე ch ესპანურს დო ინგლისურს /tʃ/, ფრანგულს /ʃ/ გიშმურს /tʃ/-შე, იტალიურს /k/, გერმანულს /χ/.

## კლავიატურა
კომპიუტერიშ კლავიატურას წჷმარინუანს გეჸვენჯი სიმბოლოეფიშ ართობურობას:

*H — 
*h — 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Graphemica (H)
* Graphemica (h)

კატეგორია:ლათინური ასოეფი
ელდარ შენგელაია

**ელდარ შენგელაია** (დ. 26 ღურთუთა, 1933, ქართი) — ქორთუ კინორეჟისორი, რეჟისორი ფილმეფიშ: „ვარჩქვანელობური გუმოფინუა“, „ჭურჭეფი“, „სამანიშვილიშ დიდაჸონერი“ დო „ცაშფერი გვალეფი, ანუ უდუჯერებელი ამბე“.

## ბიოგრაფია
კინორეჟისორქ უმაღალაში გონათუა მიღჷ კინემატოგრაფიაშ ომორსხუ სახენწჷფო ინსტიტუტის, მოსკოვს. 1957—59 წანეფს მუშენდჷ კინოსტუდია „მოსფილმს“. 1960 წანაშე გეგნორთჷ კინოსტუდია „ქორთულ ფილმშა“. მუშ ოდებიუტე ფილმი თიქ გინიღჷ თამაზ მელიავაწკჷმა ართო 1963 წანას. „ჩე ქერვანი” ჭყიშეფიშ რინაშ სირთულას ეთმეჭარჷნს. შენგელაიაშ გეჸვენჯი ნახანდი რდჷ დავით კლდიაშვილიშ მოთხობელუაშ „მიქელაშ“ ეკრანიზაცია (1964 წ.) მოგვიანაფათ, 1977 წანას თიქ კინ დართჷ კლდიაშვილიშ ნახანდას დო გჷნიღჷ „სამანიშვილიშ დიდაჸონერი“ (1977 წ.) შენგელაიაა ჯოხო გიოთჷ დრამატურგ რეზო გაბრიაძეწკჷმა წოროხანდათ. თინეფქ ართო აკოქიმინეს კომედიური ფილმეფი „ვარჩქვანელობური გუმოფინუა“ (1968 წ.) დო „ჭურჭეფი“ (1973 წ.)

## პოლიტიკა
1990 წანაშე შენგელაიაქ პოლიტიკას ქაკათჷ, გჷნირთჷ საქორთუოშ უჟინაშ სხუნუშ დეპუტატო. შენგელაია რდჷ 1992, 1995, 1999 დო 2004 წანეფიშ მოჭანუეფიშ საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათური.

## ფილმოგრაფია
* 1957 — *[[ლეგენდა ჸინიშ გურიშ გეშა (ფილმი)|ლეგენდა ჸინიშ გურიშ გეშა]]*
* 1959 — *[[თირიშ არიკი (ფილმი)|თირიშ არიკი]]*
* 1964 — *[[ჩე ქერვანი (ფილმი)|ჩე ქერვანი]]*
* 1965 — *[[მიქელა (ფილმი)|მიქელა]]* (ნოველა კინოალმანახშე "ულირიშ ფურცელეფი*")
* 1968 — *ვარჩქვანელობური გუმოფინუა*
* 1974 — *ჭურჭეფი*
* 1978 — *სამანიშვილიშ დიდაჸონერი*
* 1984 — *ცაშფერი გვალეფი ანუ უდუჯერებელი ამბე*
* 1993 — *ექსპრეს-ინფორმაცია*
* 1996 — *Dog Rose''

## ჯილდოეფი
* სხუნუეფიშ რსხუშ ოკათე არტისტი — 1988
* საქორთუოშ ოკათე არტისტი
* სსრრ-იშ სახენწჷფო პრემია (1985 წ.)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ელდარ შენგელაიაშ ხასჷლა ქორთული კინოშ მუნაჩემეფიშ ბაზას. 
* ელდარ შენგელაიაშ ხასჷლა პარლამენტიშ გებ-ხასჷლას.
* ელდარ შენგელაიაშ ნახანდაშ გინოჯინა (რუს.)

კატეგორია:ქორთუ კინორეჟისორეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ოკათე არტისტეფი
კატეგორია:საქორთუოშ რესპუბლიკაშ I მოჭანაფაშ უჟინაში სხუნუშ მაკათურეფი
სომხეთიშ ერუანული კათუა

**სომხეთიშ ერუანული კათუა** () — სომხეთიშ უმაღალაში კანონმადვალუ ორგანო.

## კუნტა ისტორია
* 1918 წანაშ 28 მესის სომხეთიშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ზოხორინალაქ გჷმიცხადჷ. გიჭყჷ ქიანაშ უმაღალაში ხეშულობაქ - სომხეთიშ სხუნუ. 
* 1990 წანას გჷმიქიმინჷ სომხეთიშ უჟინაში სხუნუქ (260 დეპუტატი). ახალ პარლამენტის წჷმორინაფილი რდჷ ჟირი პოლიტიკური ნძალა სომხეთიშ ართოიანი ერუანული ყარაფი დო სკპ. 
* 1990 წანაშ 4 მარაშინათუთას ერუანული კათუაშ მადუდეთ ლევონ ტერ-პეტროსიანქ გჷნირთჷ. 
* 1991 წანაშ 21 ეკენიას სომხეთიქ ზოხორინელ რესპუბლიკათ გჷნირთჷ. 
* 1991 წანაშ 16 გჷმათუთას ლევონ ტერ-პეტროსიანი პრეზიდენტო გეგშაგორეს, ერუანული კათუაშ მადუდეთ ბაბკენ არარქციანი გჷნირთჷ.
* 1995 წანაშ 5 კვირკვეშ საპარლამენტე გიშაგორუეფს ერუანულ კათუას გეგშაგორეს 190 დეპუტატი, სოიშე 150 რდჷ მაჟორიტარული, 40 — პროპორციული ერკებულით გიშაგორილი.
* 1999 წანაშ 30 მესიშ გიშაგორუეფს დეპუტატეფიშ მუდანობაქ 131-შახ დირკუ. თაურეშე 75 მაჟორიტარი რდჷ, 56 —პროპორციული ერკებულით გიშაგორილი. 
* 2003 წანაშ 25 მესიშ გიშაგორუეფს 56 მაჟორიტარი დო 75 პროპორციული ერკებულით გიშაგორილი დეპუტატი რდჷ.
* 2007 წანაშ 12 მესიშ გიშაგორუეფს 41 მაჟორიტარი დო 90 პროპორციული ერკებულით გიშაგორილი დეპუტატი რდჷ.
* 2012 წანაშ 6 მესიშ გიშაგორუეფს ოკათუდჷ 8 პარტია დო ართი ოგიშაგორუე ბლოკი. გიშაგორუეფს გჷმივცადჷ გიშმაგორალეფიშ ედომუშამი მუდანობაშ 62,33%. 
* 2018 წანაშ 9 ქირსეთუთა — ვადაშახიანი საპარლამენტე გიშაგორუეფი, ნამუშ სამანჯელი რდჷ სომხეთიშ ერუანული კათუაშით 2018 წანაშ 1 გერგობათუთას, რანწკით მაშირაშა პაშინიანი ქიანაშ პრემიერ-მინისტრო ვადანტკიცჷ, ნამუშ შედეგო პარლანეტიქ გათხინაფილქ იჸუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სომხეთიშ ერუანული კათუაშ ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:სომხეთიშ პოლიტიკა