open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გარდაბანიშ მუნიციპალიტეტი

**გარდაბანიშ მუნიციპალიტეტი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული საქორთუოს, იკათუანს ისტორიულ-გეოგრაფიული პროვინციეფიშ თუდოლენი ქართლიშ დო თრიალეთიშ ტერიტორიეფს. რეგიონიშ ერეფოშქაშე კოდი რე: GE-KK. თუდოლენი ქართლიშ აკანშა მიშმურს საქორთუოშ კანონდვალუათ გოთანჯილი გეჸვენჯი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფი:

თუდოლენი ქართლიშ უმენტაში ნორთი ქართიშ ბჟადალშე. თიხი ხურგეფი თარო უხვადუ ისტორიული პროვინციაშ ხურგეფს, მარა აკმოკათჷნს გარეკახეთიშ ნორთისჷთ (კუხეთი დო გარდაბანი). ოორუე დო ბჟადალი ხურგეფი გოჸუნს თრიალეთიშ დო სამსარიშ ქჷნდჷრეფს. ობჟათეშე უხურგანს აზერბაიჯანიშ დო სომხეთიშ რესპუბლიკეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

*
კატეგორია:საქორთუოშ მუნიციპალიტეტეფი
კატეგორია:თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ მუნიციპალიტეტეფი
კაილი კანტრალი

**კაილი ლორენა კანტრალი** (; დ. 25 მანგი, 2005, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი არტისტი დო მობირე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*
*

კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 2005
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
უმბერტო I

**უმბერტო I** (იტალ. Umberto I, დ. 14 მელახი, 1844 — ღ. 29 კვირკვე, 1900) — იტალიაშ მაფა 1878-1900 წანეფს, სავოიარეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი.

რდჷ ვიტორიო ემანუელე II-შ დო თიში ალმასქუ ადელჰაიდ ავსტრიალიშ უნჩაში ქომოლსქუა. უმბერტოქ მიღჷ ოურდუმე გონათა დო მონაწილენდჷ იტალიაშ ლჷმას დუდიშულობაშო, ნამუშ მიმალობას თინა სარდინიაშ ომაფე არმიას ხემანჯღვერენდჷ. ხვისტაშა ეშართჷ 1878 წანას, მუამუშიშ ღურაშ უკულ. მართუალაშ ბორჯის, უმბერტო მეთხოზუდჷ მილიტარისტული პოლიტიკას. იტალიაქ ოურდუმე ალიანსიშა მიშელჷ გერმანიაწკჷმა დო ავსტრია-უნგრეთიწკჷმა. თაშნეშე, უმბერტო I იტალიაშ კოლონიური პოლიტიკაშ მოხუჯე რდჷ. თიში მაფობაშ პერიოდის, იტალიაშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშელეს ერიტრეაქ დო სომალქ.

დინახალენი პოლიტიკას, უმბერტოს სერიოზული აწმარენჯობაქ შეხვადჷ. იტალიას უღუდჷ ეკონომიკური დო სოციალური პრობლემეფი. უმბერტოშ კონსერვატორული დო რადიკალური პოლიტიკა პოპულარობათ ვასარგებლენდჷ მეკვარჩხანეეფს დო ანარქისეტეფს შქას. 1898 წანაშ 6-10 მესის, მილანს, აკოანჯარაფილი ნძალეფქ ზისხირს ქინაშქვიდეს დემონსტრანტეფიშ აქცია, ნამუეფით აპროტესტენდეს ქობალიშ ფასეფს. ჟირი წანაშ უკულ, 1900 წანაშ 29 კვირკვეს, უმბერტო I ომაღურეთ დოჭკირჷ იტალიარი ანარქისტიქ გაეტანო ბრეშიქ. უმბერტო I-შ ღურაშ უკულ, ხვისტაშა ეშართჷ თიში სქუაქ ვიტორიო ემანუელე III-ქ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიაშ მაფეფი
კატეგორია:სავოიარეფიშ დინასტია
კატეგორია:ნაჸვილა მონარქეფი
ახალგორიშ მუნიციპალიტეტი

**ახალგორიშ მუნიციპალიტეტი** (ყოფ. *ახალგორიშ რაიონი*, *ლენინგორიშ რაიონი*) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული საქორთუოს, ადმინისტრაციული ცენტრი — დაბა ახალგორი. 2008 წანშ მარაშინათუთას რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ უკული ოკუპირებული რე რუსეთიშით. დე-ფაქტო ობჟათე ოსეთიშ რესპუბლიკაქ მუნიციპალიტეტის დურთინუ სხუნუური ჯოხოდვალა ლენინგორი.

## ლიტერატურა

* მარუაშვილი ლ., საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ., 1964.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ახალგორიშ მუნიციპალიტეტიშ ვებ-ხასჷლა
თიანეთიშ მუნიციპალიტეტი

**თიანეთიშ მუნიციპალიტეტი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული ბჟაეიოლ საქორთუოს, მცხეთა მთიანეთიშ აკანს. 1917 წანაშახ თეხანური თიანეთიშ მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორია თიანეთიშ მაზრაშ დორხველუას რდჷ,  1924 წანაშე — დუშეთიშ მაზრას, 1932 წანაშე ზოხორინელი ადმინისტრაციული ართული რე. ასე მუნიციპალიტეტი. თიანეთიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე დაბა თიანეთი.

## ლიტერატურა

* მარუაშვილი ლ., საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ., 1964.

## რესურსები ინტერნეტში
* თიანეთის მუნიციპალიტეტის საიტი 

კატეგორია:საქორთუოშ მუნიციპალიტეტეფი
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ მუნიციპალიტეტეფი
*
კირან კალკინი

**კირან კაილ კალკინი** (; დ. 30 ეკენია, 1982, ნიუ-იორკი, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*

კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1982
კამჩატკაშ ჩქონი

**კამჩატკაშ ჩქონი** (, ) — 1,250 კილომეტრი სიგჷნძაშ  ჩქონი რუსეთიშ შორიშ ბჟაეიოლს, 270,000 კმ2 ფართობით. ჩქონიშ წყარპიჯიშ ბჟადალშე ომძღჷ ოხოტიშ ზუღა, უშქაშეთ ჩქონიშ წყარპიჯწკჷმა დო ბერინგიშ ზუღაშ გიმეშე გინმურს 9600 მეტრიშ სიტომბას კურილია-კამჩატკაშ დურე. ჩქონს ბჟაეიოლშე ომძღჷ ბერინგიშ ზუღა, რჩქალი ოკიანეშ ნორთი.

კამჩატკაშ ჩქონი, კომანდორიშ კოეკფი დო კარაგინიშ კოკი აკმადგინანა რუსეთიშ კამჩატაკაშ აკანს. 322 079 მახორუშე უმენტაში ეთნიკურო რუსი რე, დოხოლაფირო 13 000 — კორიაკი (2014 წ.). მახორობაშ გვერდშე უმოსი ოხორანს პეტროპავლოვსკ-კამჩატსკის (179 526 ადამ. 2010 წანას) დო გოხოლუას მადვალუ ელიზოვოს (38 980 ადამ.). კამჩატკაშ ჩქონს იდვალუაფჷნა იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა მიშმალი კამჩატკაშ ვულკანეფი, ნამუეფჷთ მუშჸურე მიშმულა დაჩხირამი ორტყაფუშ აკოდგინალაუშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* UNESCO World Heritage Site profile
* Information about Kamchatka peninsula and traveling there

## სქოლიო


კატეგორია:ოორუე აზიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:აზიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:აზიაშ ჩქონეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ჩქონეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი რუსეთის
კამჩატკაშ დიხაშნწალუა (2025)

**კამჩატკაშ ჩქონიშ დიხაშნწალუა** – 2025 წანაშ 30 კვირკვეს, რუსეთიშ კამჩატკაშ ჩქონს მოხვალამერი 8,8 მაგნიტუაშ დიხაშნწალუა. თინა რდჷ არძაშე უჸონიერაში დიხაშნწალუა, ნამუთ დაფიქსირებული რე 2011 წანაშ ტოჰოკუშ დიხაშნწალუაშ უკული, თაშნეშე 1906 წანაშ ეკვადორ-კოლუმბიაშ დო 2010 წანაშ ჩილეშ დიხაშნწალუეფწკჷმა ართო სიჭყანიერათ მაამშვა დიხაშნწალუა რე, ნამუთ მუთუნ ბორჯის დარეგისტრირებულჷ აფჷნა სეისმომეტრეფსჷნ. დიხაშნწალუაქ დო თიშ გიმნაჭანეფუ ცუნამქ, ედომუშამი რჩქალი ოკიანეს ზჷმიერი გავალი მიორინუ, კამჩატკაშ აკანს დო სახალინიშ ოლქის — ანდა დაღამაკება.

## სქოლიო


კატეგორია:დიხაშნწალუეფი
კატეგორია:რუსეთიშ დიხაშნწალუეფი
კატეგორია:აზიაშ დიხაშნწალუეფი
კატეგორია:2025 წანაშ დიხაშნწალუეფი
კატეგორია:კამჩატკა
კატეგორია:ცუნამი
ვიტორიო ემანუელე II

**ვიტორიო ემანუელე II** (იტალ. Vittorio Emanuele II, დ. 14 მელახი, 1820 — ღ. 9 ღურთუთა, 1878) — სარდინიაშ (პიემონტ-სარდინია) მაფა 1849-1861 წანეფს დო იტალიაშ მაფა 1861-1878 წანეფს, სავოიარეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი.

რდჷ სარდინიაშ მაფა კარლო ალბერტო I-შ დო თიში ალმასქუ მარია ტერეზია ავსტრიალიშ უნჩაში ქომოლსქუა. ვიტორიო ემანუელე მონაწილენდჷ იტალიაშ მაართა ლჷმას დუდიშულობაშო (1848-1849). 1849 წანას, მუამუშიშ ხვისტაშე გინორინაშ უკულ, გინირთჷ სარდინიაშ მაფათ. მალას, თიქ პრემიერ-მინისტრო ქუდარინუ კამილო კავური, ნამუქჷთ კაბეტი როლი არსულჷ იტალიაშ გოართოიანაფას (რისორჯიმენტო). ვიტორიო ემანუელექ განძალიერჷ მუში ხეშულობა დო მიოჭირინუ თიში კონსოლიდაციას, მეკვარჩხანეეფიშ ფლანგიშ დოდაღარაფათ. 1855 წანას, თიქ ხუჯი დუკინჷ საფრანგეთის დო ბრიტანეთის ყირიმიშ ლჷმას დო თინეფიშ ალმარენჯო იტალიური გარნიზონეფი ხოლო ქაჯღონჷ ყირიმიშა. ლჷმაშ მიმალობას, იტალიარი ჯარიშკოჩეფქ დუდი გიმირჩქინეს ჩიორნაიაშ ბურჯაფის (1855 წანაშ 16 მარაშინათუთა) დო სევასტოპოლიშ ქართას (ალყა). ვიტორიო ემანუელე II რდჷ საფრანგეთიშ იმპერატორიშ ნაპოლეონ III-შ პოლიტიკაშ მოხუჯე. ნაპოლეონიწკჷმა ალიანსით თინა ოცადუდჷ იტალიაშ გოართოიანაფაშ მეჭირინაფას. საფრანგეთიქ აქტიურო დუკინჷ ხუჯი სარდინიაშ ომაფეს 1859 წანაშ ლჷმას, სოდეთ საფრანგეთიქ დო სარდინიაქ ავსტრიას ორჯგინეს. ლომბარდიაქ ავსტრიაშ მართუალაშე გეგშართჷ დო თინა სარდინიაქ ქიმირსხუ. 

1860-1861 წანეფს ვიტორიო ემანუელე II-ქ ალარინა გეგმუცხადჷ ანთასიშ ექსპედიციას, ნამუსჷთ ჯუზეპე გარიბალდი ხემანჯღვერენდჷ. ჸათე ექსპედიციაშ შედეგო ქუდანთხჷ ჟირი სიცილიაშ ომაფექ. მარა უკულ ვიტორიო ემანუელექ გარიბალდის რომიშ ეჭოფუაშ ნება ვემეჩჷ, ნამუთ ჸათე ბორჯის პაპიშ ოლქიშ მართუალაშ თუდო რდჷ დო პაპიშ ოლქი საფრანგეთიშ პროტექციათ სარგებლენდჷ. 1860 წანას სარდინიაქ ქიმკირსხუ პარმა, მოდენა, ტოსკანა დო რომანია. 1860 წანაშ 18 ეკენიას, კასტელფიდარდოშ ლჷმას სარდინიაშ ჯარეფქ დამარცხეს პაპიშ ოლქიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი. უკულ, გომორძგვილი ვიტორიო ემანუელექ ტრიუმფით მიშელჷ მარკეშა დო უმბრიაშა. ჸათე მოლინეფიშ უკულ, ტეანოს, ართიანს ქეშეხვადეს ვიტორიო ემანუელექ დო ჯუზეპე გარიბალდიქ, ნამუქჷთ ვიტორიო ემანუელეს გეგნოჩჷ ობჟათე იტალიაშ კონტროლი. 1861 წანაშ 17 მელახის, თიქ გინირთჷ გოართოიანაფილი იტალიაშ მაართა მაფათ. 

1866 წანაშ ავსტრია-იტალიაშ ლჷმაშ უკულ, იტალიაქ ქიდეკინჷ ვენეტო. 1870 წანას, ვიტორიო ემანუელექ ქისარგებლჷ საფრანგეთიშ მარცხით პრუსიაწკჷმა დო ქიდიჸუნუ პაპიშ ოლქი. თე წანაშ 20 ეკენიას, თიქ რომიშა გემშართჷ დო 1871 წანაშ 2 კვირკვეს რომი გეგმაცხადჷ გოართოიანაფილი იტალიაშ ნანანოღათ.

ვიტორიო ემანუელე II-ქ ღურუ 1878 წანაშ 9 ღურთუთას, 57 წანერქ. დასაფულებური რე რომიშ პანთეონს. ვიტორიო ემანუელე II-ს იტალიარეფი მიშინუანა მუჭოთ "ოდაბადეშ მუმა"-ს. თიში პატიოცემელო, რომს ეგაფილი რე მონუმენტი ვიტორიანო.

## ქოძირით თაშნეშე
* რისორჯიმენტო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიაშ მაფეფი
კატეგორია:რისორჯიმენტო
კატეგორია:იტალიაშ ისტორია
კორიაკეფი

**კორიაკეფი** () — რუსეთიშ შორიშ ბჟაეიოლიშ ჯინჯარი კათა, ნამუეფჷთ უშქაშეთ ოხორანა კამჩატკაშ ჩქონიშ ოორუეშე, კამჩატკაშ აკანს დო ბერინგიშ ზუღაპიჯის. კორიაკეფიშ კულტურული ხურგეფი იკათუანს ობჟათეშე ტიგილიშ რაიონს დო ოორუეშე წყარმალუ ანადირიშ ღანჩოს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Koryaks.net: Website about the Koryak people
*Transgender shamans

## სქოლიო

კატეგორია:რუსეთიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:კამჩატკაშ ჩქონი
კატეგორია:კამჩატკაშ ჩქონიშ კათა
კატეგორია:კამჩატკაშ აკანიშ კათა
კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ჯინჯარი კათა
კატეგორია:მორჩილი მუდანობაშ ჯინჯარი კათა
კატეგორია:კამჩატკაშ აკანი
კატეგორია:თეხანობაშ გეგიეფი
კატეგორია:ევრაზიაშ გეგიეფი
ჩუკოტკურ-კამჩატკური ნინეფი

მინი|ჩუკოტკურ-კამჩატკური ნინეფი მოდვალაშ რუკა XVII ოშწანურას (მეხოლაფირო; დოშტრიხული) დო XX ოშწანურაშ დალის (ართნერი ფერი).
**ჩუკოტკურ-კამჩატკური ნინეფი** ― ნინეფიშ იზოლირებული ბუნა, ნამუეფჷთ რაგადანა ცჷნდჷრიშ უკიდაში ოორუე-ბჟაეიოლშე მახორუ ჩუკოტკაშ დო კამჩატკაშ კათეფი. ირთუ ჩუკოტკურ-კორიაკულ დო იტელმენურ ჸალეფო. თე ნინეფს რე რუსულშე ნასხებუ ზიტყვეფჷთ.

## თაშნეშე ქოძირით
* კამჩადალეფი
* პროტო-ჩუკოტკურ-კამჩატკური ნინა

## ლიტერატურა

კატეგორია:რუსეთიშ ნინეფი
ვიტორიო ემანუელე III

**ვიტორიო ემანუელე III** (იტალ. Vittorio Emanuele III, დ. 11 გერგობათუთა, 1869 — ღ. 28 ქირსეთუთა, 1947) — იტალიაშ მაფა 1900-1946 წანეფს, სავოიარეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. თაშნეშე რდჷ ეთიოპიაშ იმპერატორი 1936-1941 წანეფს დო ალბანეთიშ მაფა 1939-1943 წანეფს.

## ბიოგრაფია
ვიტორიო ემანუელე III რდჷ უმბერტო I-შ დო თიში ალმასქუ მარგერიტა სავოიარიშ ქომოლსქუა. ხვისტაშა ეშართჷ ანარქისტეფიშით მუამუშიშ ჸვილუაშ უკულ. ვიტორიო ემანუელეშ მართუალაშ ბორჯის, არძაშე გოლინიანი პრემიერ-მინისტრი რდჷ ჯოვანი ჯოლიტი, ნამუქჷთ შანულამი რეფორმეფი ატარჷ, ქომოლკოჩეფს ქიმეჩჷ ხონარიშ ნება გიშაგორუეფს, წიმიჭყჷ ინდუსტრიალიზაცია დო შხვა. გალენური პოლიტიკას, ჯოლიტიქ ჭიეჭიეთ დეთხუ სუმიშ რსხუს დო დეხოლჷ ანტანტას. 1911-1912 წანეფს იტალია ოლიმუდჷ ოსმალეთის (თურქეთ-იტალიაშ ლჷმა). იტალიაქ გემორძგუ დო ქიდეკინჷ ტრიპოლიტანია, კირენაიკა (თეხანური ლიბია) დო დოდეკანესიშ კოკეფი. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ დაჭყაფუშე, იტალია ოფიციალურო გერმანიაშ დო ავსტრია-უნგრეთიშ (სუმიშ რსხუ) მორსხუე რდჷ, მარა უკულ ხუჯი დუკინჷ საფრანგეთის დო ბრიტანეთის (ანტანტა). ლჷმაშ თებაშ უკულ, იტალიაშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ იტალიარეფით დოხორელი პროვინციეფქ: ტრენტოქ დო ტრიესტიქ. იტალიაქ ქიდეკინჷ ტიროლიშ ობჟათე ნორთი ხოლო. მარა ბრელი იტალიარი ნაციონალისტი უკმაყოფილე რდჷ, მუშენდა თინეფი უმოს მეტი ტერიტორიაშ მეღებას ელუდეს.

1920-იანი წანეფიშე ფშხირას ითირუდჷ პრემიერ-მინისტრეფი, მარა ნამთინს ვემუჭირინუაფუ შანულამი წჷმოძინეფიშა. ქიანას ძალამს ინძალიერებუდჷ ფაშისტური ჸარაფი. 1922 წანაშ 28-31 გჷმათუთას, ფაშისტეფქ მანწყუეს მარში რომიშა. ვიტორიო ემანუელე III-ქ პრემიერ-მინისტრო ქუდარინუ ფაშისტეფიშ ლიდერი ბენიტო მუსოლინი. მუჟამსჷთ ფაშისტეფქ ქიდიჭყეს რეპრესიული პოლიტიკანჷ, ვიტორიო ემანუელეს ხონარი ვეკუღალჷ თინეფიშ კონწარი დო უბადო საქვარეფიშ მეხჷ. იტალიური იმპერიალისტური დო ექსპანსიური პოლიტიკაშ შედეგო, ვიტორიო ემანუელექ გინირთჷ ეთიოპიაშ იმპერატორო (1936) დო ალბანეთიშ მაფათ (1939). მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ დაჭყაფური პერიოდიშე, ვიტორიო ემანუელეს ვაკოდჷ ლჷმაშა იტალიაქ გემშართუკონჷ, მარა უკულ პოზიცია დითირუ დო მუსოლინის ქუდაჸუნჷ. 

1943 წანას, მუჟამსჷთ მორსხუეეფქ ობჟათე იტალიაშა გემშეჭკირესინჷ, ვიტორიო ემანუელექ მუსოლინი პრემიერ-მინისტრიშ პოსტიშე გეგნარინუ დო ხე ქუმაჭარჷ კასიბილეშ ზეს. საგამათ, გერმანალეფქ ოორუე იტალიაქ ქუდარსხუეს მარიონეტული იტალიაშ სოციალური რესპუბლიკა დო მუსოლინი დართინეს ხეშულობაშა. ვიტორიო ემანუელექ ბრინდიზიშა ინტუ დო გერმანიას ლჷმა გეგმუცხადჷ. 1944 წანაშო თიქ ხეშულობა მუში სქუას, უმბერტოს გეგნოჩჷ დო 1946 წანას ოფიციალურო გეგნოდირთჷ ომაფე ხვისტაშე, უმბერტოშ სასარგებელოთ. 

1946 წანაშ 2 მანგის, იტალიას იმანჯჷ რეფერენდუმქ. მახორუეფიშ უმენტაშობაქ (54 %) ხუჯი დუკინჷ იტალიაშ რესპუბლიკათ გჷმოცხადაფას. შედეგო მონარქიაქ გეუქვჷ. უკულ, ვიტორიო ემანუელექ იტალია ქიდიტუ დო ემიგრაციაშა მიდართჷ. ვიტორიო ემანუელე III-ქ ღურუ 1947 წანაშ 28 ქირსეთუთას, ალექსანდრიას (ეგვიპტე).

## ქოძირით თაშნეშე
* იტალიაშ ომაფე
* იტალიაშ იმპერია

## ლიტერატურა
* Mack Smith, Denis (1989). Italy and its Monarchy. Yale University Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიაშ მაფეფი
კატეგორია:სავოიარეფიშ დინასტია
კატეგორია:იტალიაშ ისტორია
ჩუქჩეფი

**ჩუქჩეფი** ვარ-და **ჩუქჩა** (, *ḷygʺoravètḷʹèt, o'ravètḷʹèt*) — ცჷნდჷრიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე მახორუ ეთნიკური ბუნა, ჩუკოტკაშ ჩქონიშ ცჷნდჷრული ჯინჯარი ეთნიკური ბუნა, ოორუე ჸინუამი ოკიანეშ ჩუკოტკაშ დო ბერინგიშ ზუღაპიჯეფს, ნამუეფჷთ თეხანური რუსეთიშ აკოდგინალუაშა მიშმულა. თინეფი რაგადანა ჩუკოტკურ ნინაშა (ჩუქჩიური ნინაშა). ჩუქჩეფი მოულა ოხოტიშ ზუღაპიჯიშ მუკი-მუკი მახორუ კათეფშე. 

2018-2024 წანეფს მანჯებული მუსხირენი გენური რკვიებაშ მეჯინათ, ჩუქჩეფი რენა ამერიკაშ ჯინჯარი კათეფიშ უახოლაში აზიალი მოჯგირეეფი, ომანგეთ თინეფი რენა ბერინგიშ საროტიშე გინულირი რაჸილეფიშ გამნარჸეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო


კატეგორია:რუსეთიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ჯინჯარი კათეფი
კატეგორია:ჩუკოტკაშ ჩქონი
კატეგორია:ჩუკოტკაშ ავტონომიური ოკრუგიშ კათა
კატეგორია:ჩუკოტკაშ ავტონომიური ოკრუგიშ კათა
კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ჯინჯარი კათა
კატეგორია:მორჩილი მუდანობაშ ჯინჯარი კათეფი
კატეგორია:ჩუკოტკაშ ავტონომიური ოკრუგი
კატეგორია:თეხანობაშ გეგიეფი
კატეგორია:ევრაზიაშ გეგიეფი
კატეგორია:ჩუკოტკაშ ზუღა
კატეგორია:ბერინგიშ ზუღა
იუპიკეფი

**იუპიკეფი** თაშნეშე **იუპიკური კათეფი** — რუსეთიშ შორიშ ბჟაეიოლიშე დო ააშ-იშ ალასკაშ ბჟადალშე, ობჟათე-ბჟადალშე დო ცენტრალურ-ობჟათეშე მახორუ ჯინჯარი კათეფიშ ბუნა. იუპიკეფი მიშმულა ესკიმოს კათეფშა, თაშნეშე მოჯგირე ინუიტეფშა დო ინუპიატეფშა. იუპიკუირ კათეფიშ აკოდგინალაუშა მიშმულა:

* *[[ალუტიკეფი]]* ვარ-და სუგპიაკეფი — ალასკაშ ჩქონიშ, წყარპიჯიშ დო ალასკაშ ცენტრალურ-ობჟათე კოკურ ზონაშ გოხოლუაშ მახორუეფი;
* *[[ცენტრალური ალასკაშ იუპიკეფი]] — წყარმალუ [[იუკონი]]შ დო [[კუსკოკუიმი]]შ შქას მადვალი რზენეფს შქას მახორუ კათა, თაშნეშე [[ბრისტოლიშ ყუჯი]]შ წყარპიჯიშ ოორუეშე , ალასკაშ ოორუეშე წყარმალუ [[ნაკნეკი (წყარმალუ)|ნაკნეკიშ]] დო [[ეგეგიკიშ ჸუჯი]]შ გოხოლუას;
* *ცჷნდჷრიშ იუპიკეფი'' თაშნეშე იუიტეფი, თინეფს შქას რუსეთიშ შორიშ ბჟაეიოლს დო ჯეგე ლავრენტიშ კოკის მახორუ , ჩაპლინეფი (ჩაპლინო) დო .

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Alaska Native Language Center
* Genealogical tree 
* The distribution map of Yupik languages.
* Project Naming, the identification of Inuit portrayed in photographic collections at Library and Archives Canada

## სქოლიო


კატეგორია:ალასკაშ ჯინჯარი ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ჯინჯარი კათეფი
კატეგორია:არქტიკაშ ჯინორი-მაშაყარე კათეფი
კატეგორია:ალასკაშ ჯინჯარი ამერიკალეფი
კატეგორია:მორჩილი მუდანობაშ ჯინჯარი კათეფი
კატეგორია:ჩუკოტკაშ ავტონომიური ოკრუგიშ კათეფი
ევენეფი

**ევენეფი** (ევენ.: эвэн; მიარ. რ. эвэсэл, *evesel* ევენურო დო эвены, *eveny* რუსულო; ჸოფირი ჯოხოდვალა *ლამუტეფი*) — ცჷნდჷრს დო რუსეთიშ შორიშ ბჟაეიოლს მახორუ კათა. თინეფი ოხორანა მაგადანიშ ოლქიშ დო კამჩატკაშ აკანიშ რაიონეფს, თაშნეშე წყარმალუ ლენაშ ბჟაეიოლჸურე სახაშ რესპუბლიკაშ (იაკუტიაშ) ოორუეშე, თინეფი რენა გეგია კეთა. 2002 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, რუსეთის ოხორანდჷ 19 071 ევენი, 2010 წანაშ ეჭარუათ —  22,383 ევენი. თინეფი რაგადანა ართ-ართი ტუნგუსურ დორხველი ევენურ ნინაშა; თინეფშა ჭყანიერი გაულა უღჷ რინაშ წესის დო მეირემობას. თინეფი თაშნეშე მეჭედელო რენა მერსხილი მეძობელი ევენკეფიშ ნინაშა. ევენეფი მუნეფიშ გოჭყაფათ დო კულტურათ უმოსი არხოს რენა ევენკეფწკჷმა, ანდანე 10 000 წანაშ უმოსიშ კინოხ თინეფი ართო მიგრირენდეს ცენტრალური ჩინეთიშე. XIX ოშწანურაშე, ევენეფი ოფიციალურო მართმადიდებელური რწუმაშ გემაჸვენჯეფი რენა, მარა თინეფს ალატებულ აფჷნა კანკალე ქირსიანობაშახიანი რწუმაშ ტრადიციეფი, სამანგათ შამანიზმი. ევენეფიშ ტრადიციული რინა გერსხჷ გეგია ოორუეშ ირემიშ დოჭყანაფა-გამიარებას, თაშნეშე ჯინორუას, ჩხომჭოფუას დო ჩხოლარეფიშ ჭოფუას. რუსეთიშ ხურგიშ გალე, უკრაინას ოხორანს 104 ევენი, ნამუეფშე 19 რაგადანს ევენურ ნინაშა. (უკრ. ეჭრ., 2001)

## რესურსეფი ინტერნეტის

* The Red Book of the Peoples of the Russian Empire: The Evens
* Aboriginal Peoples of the Russian North: Links to On-Line Resources
* Notes on the Evens and Evenks

## სქოლიო


კატეგორია:რუსეთიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:ტუნგუსური კათეფი
კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ჯინჯარი კათეფი
კატეგორია:მორჩილი მუდანობაშ ჯინჯარი კათეფი
კატეგორია:თეხანობაშ გეგიეფი
ჩუვანეფი

**ჩუვანეფი** () — მეხოლაფირო ჟარნეჩი „ოორუეშ, ცჷნდჷრიშ დო შორიშ ბჟაეიოლიშ მახორუ მორჩილი კათეფშე“ ართ-ართი რე, ნამუეფჷთ რუსეთიშ თარობაშით აღიარაფილი რენან. თეხანობას ჩუვანეფიშ უმენტაშობა ოხორანს რუსეთიშ უკიდაში ოორუე-ბჟადალშე ჩუკოტკაშ ავტონომიური ოკრუგის. 1990-იან წანეფს, მუსხირენი ეთნოგრაფიშით მანჯებული პირველონი საველე რკვიებეფიშ ოსხირაშა, ადამიერეფი, ნამუეფჷთ დუდს ჩუვანეფო მითმირჩქინანდესჷნ, უმოსო ოხორანდეს მორჩილი ოფუტეეფს დო ტუნდრას, თი აბანეფს, ნამუეფჷთ თარო ერემეფიშ დოჭყანაფა-გომიარაფაწკჷმა რე მერსხილჷნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჩუვანეფი  — რუსეთიშ კათეფიშ ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო


კატეგორია:რუსეთიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:ტუნგუსური კათეფი
კატეგორია:ცჷნდჷრიშ ჯინჯარი კათეფი
კატეგორია:ჩუკოტკაშ ავტონომიური ოკრუგიშ კათეფი
კატეგორია:მორჩილი მუდანობაშ ჯინჯარი კათეფი
კატეგორია:თეხანობაშ გეგიეფი
კატეგორია:პალეოაზიური კათეფი
კეიტლინ სანტა ხუანა

**კეიტლინ სანტა ხუანა** (; დ. 19 პირელი, 1997, ლენგლი, ბრიტანეთიშ კოლუმბია, კანადა) — კანადარი არტისტი.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 1997
კატეგორია:კანადარი არტისტეფი
უმბერტო II

**უმბერტო II** (იტალ. Umberto II, დ. 15 ეკენია, 1904 — ღ. 18 მელახი, 1983) — იტალიაშ ეკონია მაფა, სავოიარეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. თიში მართუალა იგინძარებუდჷ 34 დღაშ გოძვენას, 1946 წანაშ 9 მელახიშე თე წანაშ 12 მანგიშახ.

რდჷ ვიტორიო ემანუელე III-შ დო თიში ალმასქუ ელენა მონტენეგროალიშ მასუმა სქუა. უმბერტოქ მიღჷ ოურდუმე გონათა დო ნინალენდჷ იტალიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. მონაწილენდჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას. 1942 წანას გინირთჷ მარშალო. 1944 წანას ვიტორიო ემანუელე III-ქ ხეშულობა უმბერტოს გეგნოჩჷ დო ჟირი წანაშ უკულ ოფიციალურო ხვისტაშე გეგნოდირთჷ. უმბერტოს მაფაშ პოსტი უკებუდჷ ხვალე 34 დღას. 1946 წანაშ 2 მანგის იტალიას იმანჯჷ რეფერენდუმქ ნამუშ ნძალათ მონარქიაქ გეუქვჷ დო იტალიაქ გეგნიკეთჷ რესპუბლიკათ. უმბერტო II-ქ იტალია ქიდიტუ დო ემიგრაციაშა მიდართჷ. უკულ, თის დო სავოიარეფიშ დინასტიაშ შხვა წჷმმარინაფალეფს, ოდაბადეშა დორთაშ ნება ვაუღუდეს. უმბერტო პორტუგალიას ცხოვრენდჷ. ღურუ 1983 წანაშ 18 მელახის, შვეიცარიაშ ნოღა ჟენევას. დასაფულებური რე ოტკომბიშ სააბატოს, საფრანგეთის.

## ქოძირით თაშნეშე
* იტალიაშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიაშ მაფეფი
კატეგორია:სავოიარეფიშ დინასტია
აზია არჯენეტო

**აზია არია ანა მარია ვიტორია როსა არჯენტო** (, დ. 20 ეკენია, 1975, რომი, იტალია) — იტალიარი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:იტალიარი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1975
რუდი პანკოუ

**რუდი პანკოუ** (; დ. 12 მარაშინათუთა, 1998, ფერბენქსი, ალასკა, ააშ) — ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1998
ლუნა ბლეზი

**ლუნა ბლეზი ბოიდი** (; დ. 1 გჷმათუთა, 2001, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი არტისტი დო მობირე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 2001
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
იონ ილიესკუ

**იონ ილიესკუ** (რუმ. Ion Iliescu; დ. 3 მელახი, 1930 — ღ. 5 მარაშინათუთა, 2025) — რუმინალი პოლიტიკოსი დო ინჟინერი, რუმინეთიშ პრეზიდენტი 1990-1996 დო 2000-2004 წანეფს.

ილიესკუ გურაფულენდჷ ბიზნესის, ბაუქარესტიშ პოლიტექნიკური ინსტიტუტის. უკულ გურაფულენდჷ ინჟინერიას მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის. 1953 წანას ქაკათჷ რუმინეთიშ კომუნისტური პარტიას დო გინირთჷ თიში ცენტრალური კომიტეტიშ მაკათურო. შხვადოშხვა ბორჯის უკინებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი დო სარგებლენდჷ ნიკოლაუ ჩაუშესკუშ პროტექციათ. მარა 1970-იან წანეფიშ დაჭყაფუშე თინეფიშ ურთიართალაქ გეუფრაშჷ. 1984 წანას ილიესკუ პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტიშე ხოლო გეგშათეს. 

1989 წანას რუმინეთის ქიდიჭყჷ საპროტესტო გიშულეფქ ჩაუშესკუშ მართუალაშ მეხჷ. თე წანაშ ქირსეთუთას, რუმინეთის ქუმოხვადჷ რევოლუციაქ, ნამუშ შედეგო ჩაუშესკუშ რეჟიმი ქუდახუეს. რევოლუციური პროცესეფს ილიესკუქ არსულჷ კაბეტი როლი დო თიქ გინირთჷ ახალი, ობორჯე თარობაშ პრეზიდენტო. 1990 წანაშ 20 მესის, რუმინეთის იმანჯჷ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფქ, სოდეთ ხონარეფიშ უმენტაშობა ილიესკუქ მიპალუ. ახალი კონსტიტუციათ, 1992 წანაშ 11 გჷმათუთას, თიქ ახალშო იჸუ გიშაგორილქ პრეზიდენტო. ილიესკუშ თარობა იკათუანდჷ ბრელი ჸოფილი კომუნისტის. თიში თარობას შანულამი ეკონომიკური დო სოციალური რეფორმეფი ვაუტარებჷ. 1996 წანაშ გიშაგორუეფს ილიესკუქ დემარცხჷ. ოთხი წანაშ უკულ, 2000 წანას, ილიესკუქ, მუჭოთ რუმინეთიშ სოციალ-დემოკრატიული პარტიაშ დუდმახვენჯიქ, კინ ართიშა გემორძგუ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს. პოსტის მაჟირა ვადათ გერინაშ ბორჯის, თიქ რუმინეთი ნატოშ ოურდუმე ალიანსიშა გემშეჸონჷ. თიქ თაშნეშე ხუჯი დუკინჷ აქტიური მორაგადაფეფს ევროპაშ რსხუწკჷმა (ნამუშ მაკათურო რუმინეთიქ 2007 წანას გინირთჷ). 2004 წანაშ გიშაგორუეფს, რუმინეთიშ სოციალ-დემოკრატიული პარტიაქ დემარცხჷ დო ილიესკუქ პრეზიდენტიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. ჟირი წანაშ უკულ, თიქ პარტიაშ დუდმახვენჯიშ პოსტი ხოლო ქიდიტუ. 

2018 წანას ილიესკუს ქეკადვეს დანაშურეფი კოჩიშობაშ მეხჷ. თის აბრალუაფუდეს რევოლუციაშ მიმალობას, თიცალი ოურდუმე ზომეფიშ მეღებას ნამუქჷთ ბრელი ადამიერიშ ღურა გიმიჭანუ. ილიესკუქ ღურუ 2025 წანაშ 5 მარაშინათუთას, 95 წანერქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* რუმინეთიშ პრეზიდენტი

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1930
კატეგორია:ნაღურა 2025
კატეგორია:რუმინალეფი
კატეგორია:რუმინალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რუმინეთიშ პრეზიდენტეფი
დოვ კამერონი

**დოვ ოლივია კამერონი** (; დ. 15 ღურთუთა, 1996, ბეინბრიჯის კუნძული, ვაშინგტონი, ააშ) — ამერიკალი არტისტი დო მობირე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*
*
*

კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1996
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
რობერ შუმანი

**ჟან-ბატისტ ნიკოლა რობერ შუმანი** (ფრანგ. Jean-Baptiste Nicolas Robert Schuman; ლუქს. Jean-Baptiste Nicolas Robert Schuman; დ. 29 მანგი, 1886 — ღ. 4 ეკენია, 1963) — ფრანგი პოლიტიკოსი. თიქ დარსხუ ევროპაშ ქუანოშქერიშ დო ფულანდიშ გოართოიანაფა დო მოღალენდჷ ევროპაშ პოლიტიკური დო ეკონომიკური ართოიანობაშო. 

შუმანი, 1919 წანაშე რდჷ საფრანგეთიშ ერუანული ასამბლეაშ მაკათური. ნაცისტური გერმანიაშით საფრანგეთიშ ოკუპაციაშ მიმალობას, 1940 წანას შუმანი გესტაპოქ ოჭოფუ, მარა ჟირი წანაშ უკულ ინტუ დო ქაკათჷ აწმარენჯობაშ ჸარაფის. 1944 წანას, შუმანქ ქუდარსხუ ოკათე რესპუბლიკური ჸარაფი - სოციალურ-რეფორმისტული პარტია, ნამუთ ევროპული ქირსიანულ-დემოკრატიული ტრადიციას მეთხოზუდჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ, შუმანს უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი: 1946 წანაშ კვირკვე-გერგობათუთაშ პერიოდის რდჷ საფრანგეთიშ ფინანსეფიშ მინისტრი, 1947 წანაშ გერგობათუთაშე 1948 წანაშ კვირკვეშახ დო უკულ, 1948 წანაშ ეკენიაშ პერიოდის რდჷ საფრანგეთიშ პრემიერ-მინისტრი, 1948-1952 წანეფს შუმანს უკინებუდჷ გალენური საქვარეფიშ მინისტრიშ პოსტი დო 1955-1956 წანეფს იუსტიციაშ მინისტრიშ პოსტი.

გალენური საქვარეფიშ მინისტრიშ პოსტის გერინაშ ბორჯის, 1950 წანას, შუმანქ აკიმუშუ გეგმა, ნამუშ ღანკი ევროპაშ ეკონომიკური დო ოურდუმე ართოიანობაშ ხეშენწყუალა რდჷ. 1952 წანას, შუმანიშ გეგმას გიარსხუ, ევროპაშ ქუანოშქერიშ დო ფულანდიშ გოართოიანაფაშ გოჭყაფაქ, ნამუშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ ამშვი სახენწჷფო: საფრანგეთი, გფრ, იტალია, ბელგია, ნიდერლანდეფი დო ლუქსემბურგი.

რობერ შუმანი მერჩქინელი რე ევროპული დო ტრანს-ატლანტიკური ორგანიზაციეფიშ: ევროპაშ რსხუშ დო ნატოშ ართ-ართი დუმარსხუაფალო.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1886
კატეგორია:ნაღურა 1963
კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ იუსტიციაშ მინისტრეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ ფინანსეფიშ მინისტრეფი
ჯორჯ ფარმერი

**ჯორჯი ბლუ ფარმერი** (; დ. 26 მესი, 2002, ლეიტონსტოუნი, ლონდონი, გოართოიანაფილი ომაფე) — ინგლისარეფი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 2002
ვიქტორია ჯასტისი

**ვიქტორია დოუნ ჯასტისი** (; დ. 19 ღურთუთა, 1993, ჰოლივუდი, ფლორიდა, ააშ) — ამერიკალი არტისტი დო მობირე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*
*
*

კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1993
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ემა მაიერსი

**ემა ელიზაბეთ მაიერსი** (; დ. 2 პირელი, 2002, ორლანდო, ფლორიდა, ააშ)  — ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 2002
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
რაიმონ პუანკარე

**რაიმონ ნიკოლა ლანდრი პუანკარე** (ფრანგ. Raymond Nicolas Landry Poincaré, დ. 20 მარაშინათუთა, 1860 — ღ. 15 გჷმათუთა, 1934) — ფრანგი პოლიტიკოსი, საფრანგეთიშ პრეზიდენტი 1913-1920 წანეფს დო პრემიერ-მინისტრი 1912-1913, 1922-1924 დო 1926-1929 წანეფს. რდჷ კონსერვატორი, ნამუთ კაბეტი შანულობას არძენდჷ პოლიტიკური სტაბილურობას.

სპეციალობათ რდჷ იურისტი. პოლიტიკური პროცესეფს ახალნორდობაშე ოკათუდჷ. შხვადოშხვა ბორჯის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი. 1893 დო 1895 წანეფს რდჷ გონათაფაშ მინისტრი, 1894-1895, 1906 დო 1926-1928 წანეფს რდჷ ფინანსეფიშ მინისტრი, 1912-1913 დო 1922-1924 წანეფს რდჷ გალენური საქვარეფიშ მინისტრი.

პუანკარე რდჷ რუსეთიწკჷმა ხოლო ურთიართალაშ მოხუჯე. 1912 დო 1914 წანეფს ესუმარჷ რუსეთის. პუანკარეშ ღანკი რუსეთიწკჷმა ურთიართალაშ გაახალაფა დო გაუჯგუშაფა რდჷ. პუანკარე რდჷ დემოკრატიულ-რესპუბლიკური ალიანსიშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1860
კატეგორია:ნაღურა 1934
კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
ბჟადალი ბერლინი

250px|მინიატიურა|ბჟადალი ბერლინი
**ბჟადალი ბერლინი** (, , ) — გიშაკერზაფილი პოლიტიკური აკოკათუა, ნამუთ რდჷ 1949-1990 წანეფიშ განწეხანს. გეგმიქიმინჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის წჷმოქიმინელი ამერიკულ, ფრანგულ დო ბრიტანულ საოკუპაციო ზონეფს. ბჟადალი ბერლინი რდჷ ანკლავი, ნამუსჷთ ირდიხაშე გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა ომძღუდჷ, ნამუშ დორხველაუს რდჷ ბჟაეიოლი ბერლინი.

1961 წანას ბჟაეიოლი დო ბჟადალი ბერლინქ ართიანშე გირთეს გდრ-შ თარობაშით აკოგაფილი დუდოთხილუე კიდათ. ბერლინიშ კოდაქ რგილი ლჷმაშ სიმბოლოთ გჷნირთუ.

1990 წანაშ 12 ეკენიას, მოსკოვს ხე მაჭარეს ხეკულუას 2+4 (გდრ, გფრ + სსრრ, ააშ, დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი), ნამუქჷთ ოსხირი გუჭყუ გერმანიაშ უნიფიკაციას, ბჟადალი გერმანიაშ წჷმმარინაფალეფს ხეკულუაშ მეღებას ვაკათუდეს. 

გორთილი ბერლინქ ოფიციალურო აკიკათჷ 1990 წანაშ 3 გჷმათუთას. მოგვიანეთ ართამი ბერლინქ გერმანიაშ ნანანოღათ გეგმიცხადჷ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კაბეტი ბერლინიშ ობორჯე კონსტიტუცია 
* ბჟადალი ბერლინიშ კონსტიტუცია 

 

კატეგორია:რგილი ლჷმა
კატეგორია:ბერლინი
კატეგორია:გერმანიაშ ისტორია
ჟორჟ კლემანსო

**ჟორჟ ბენჟამენ კლემანსო** (ფრანგ. Georges Benjamin Clemenceau; დ. 28 ეკენია, 1841 — ღ. 24 გერგობათუთა, 1929) — ფრანგი ექიმი, ჟურნალისტი დო პოლიტიკოსი, საფრანგეთიშ პრემიერ-მინისტრი 1906-1909 დო 1917-1920 წანეფს. 1906-1909 წანეფს უკინებუდჷ საფრანგეთიშ დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრიშ პოსტი დო 1917-1920 წანეფს ლჷმაშ მინისტრიშ პოსტი. პროფესიათ რდჷ ექიმი, უკულ გინირთჷ ჟურნალისტო დო ქაკათჷ პოლიტიკური პროცესეფს. კლემანსოქ კაბეტი როლი არსულჷ მასუმა რესპუბლიკაშ პოლიტიკას, გიშაკერზაფილო მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ ეკონია წანეფს. რდჷ დუდიშული რადიკალეფიშ ართ-ართი შანულამი დო ცენტრალური ფიგურა. თიქ ხუჯი დუკინჷ სეკულარული იდეეფს დო კომუნარეფიშ ამნისტიას.

მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ, კლემანსო რდჷ კონწარი პოლიტიკაშ მოხუჯე გერმანიაშ მეხჷ. კლემანსო რეპარაციეფს, კოლონიეფს, ელზას-ლოთარინგიას დო გერმანიაშ ოურდუმე დოდაღარაფას თხულენდჷ. ჸათე ღანკეფს კლემანსოქ მიოჭირინუ ვერსალიშ ხეკულუათ, ნამუშ პიჯალეფს ხე მაჭარეს პარიზიშ ოთინჩალე კონფერენციას (1919-1920).

კლემანსო რდჷ მოხუჯე ააშწკჷმა დო ბრიტანეთიწკჷმა ოურდუმე ალიანსეფიშ, გერმანიაშ მეხჷ, მარა კლემანსოშ ჸათე ცადებეფს მუთუნნერი შედეგეფი ვამუღალუ. ამერიკაშ სენატიქ რატიფიკაცია ვაუკეთუ ოურდუმე ხეკულუას საფრანგეთიწკჷმა. 

კლემანსო შინელი რდჷ მეტჯოხოეფით *"გომორძგუეფიშ მუმა"* დო *"ნჯილო"*.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1841
კატეგორია:ნაღურა 1929
კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ექიმეფი
კატეგორია:ფრანგი ჟურნალისტეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
ფერდინანდ ფოში

**ფერდინანდ ფოში** (ფრანგ. Ferdinand Foch, დ. 2 გჷმათუთა, 1851 — ღ. 20 მელახი, 1929) — ფრანგი ოურდუმე მოღალე, საფრანგეთიშ მარშალი, მორსხუეეფიშ ჯარეფიშ თარსარდალი ბჟადალი ფრონტის, მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ ეკონია პერიოდის.

ფოში ხემანჯღვერენდჷ საფრანგეთიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს მარნიშ, ფლანდრიაშ დო არტუაშ კამპანიეფს, 1914-1916 წანეფს. 1918 წანაშ მელახის ფოშიქ გინირთჷ მორსხუე ნძალეფიშ თარსარდალო. ფოში წჷმოძინელო დუდენდჷ ფრანგული, ბრიტანული და ამერიკული ჯარეფს დო ეფექტურო ხემანჯღვერენდჷ თინეფს შქას კოორდინაციას. ფოშიქ გაჩერჷ გერმანალეფიშ წჷმოჭყაფილი ოპერაცია დო 1918 წანაშ მარაშინათუთას კონტრმენტებაშა გინილჷ. 1918 წანაშ გერგობათუთას გერმანიაქ ხე ქუმაჭარჷ კაპიტულაციას. ოთინჩალე ხეკულუაშ ხეშ მოჭარუაქ მოხვადჷ კომპიენიშ ტყას, ფოშიშ ორკინაშარე ვაგონს.
ფერდინანდ ფოში რდჷ კონწარი პოლიტიკაშ მოხუჯე გერმანიაშ მეხჷ. ვერსალიშ ხეკულუა, ფოშიშ არზით ვარდჷ სამართიანი დო თიში პიჯალეფი გერმანიაშო ლექჷნი რდჷ. ფოშიშ ზიტყვეფით: "თენა თინჩალა ვარე. თენა რე ზე ეჩი წანათ". მართალო თაშ ქიუ, ეჩი წანაშ უკულ, ახალი მოსოფელიშ ლჷმაქ ქიდიჭყჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1851
კატეგორია:ნაღურა 1929
კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ მარშალეფი
აჰმად შაჰ მასუდი

**აჰმად შაჰ მასუდი** (დ. 2 ეკენია, 1953 — ღ. 9 ეკენია, 2001) — ავღანარი, ეთნიკურო ტაჯიკი,  ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, ავღანეთიშ სხუნუეფიშით ოკუპაციაშ ბორჯის, აწმარენჯობაშ ჸარაფიშ დო პარტიზანული ლჷმაშ ართ-ართი ლიდერი, *"პანჯშირიშ ნჯილო"*-თ ჯოხოდვალირი. მასუდის 1990-იან წანეფს უკინებუდჷ ავღანეთიშ დუდთხილუაშ მინისტრიშ პოსტი. 1996 წანაშე ღურაშახ (2001) მასუდი აქტიურო ოლიმუდჷ თალიბანს.

მასუდიქ დებადჷ ნოღა ბაზარაკის, პანჯშირიშ ლეხერს, სუნიტი ტაჯიკეფიშ ფანიას. 1970-იან წანეფს, მასუდი გურაფულენდჷ ქაბულიშ პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის, სოდეთ თიქ რელიგიური, ანტი-კომუნისტური ჸარაფის ქაკათჷ დო ხუჯი დუკინჷ ბურჰანუდინ რაბანის, ნამუთ შანულამი ისლამისტი ლიდერი რდჷ. მასუდი მონაწილენდჷ არყებას მუჰამედ დაუდიშ მართუალაშ მეხჷ, მარა არყებაქ წჷმოძინელქ ვეჸუ. უკულიანი პერიოდის, მასუდი ოკათუდჷ რაბანიშ ჯამიათ-ე-ისლამიშ (ავღანეთიშ ისლამური ჯარალუა) პარტიას. ავღანეთიშ ლჷმაშ (1979-1989) მიმალობას მასუდიქ დუდი გიმირჩქინჷ მუჭოთ ნიჭიერი ოურდუმე მოღალექ დო მოჯაჰედეფიშ ართ-ართი ნძალიერი მანჯღვერქ. 

სხუნუეთიშ მეხჷ მასუდიშ ლჷმას, აქტიურო დუკინჷ ხუჯი ბრიტანეთიქ დო ამერიკაქ დო თე ქიანეფიშ ოთოლორე ორგანიზაციეფქ MI6-ქ დო CIA-ქ. მასუდი, მუში აკოანჯარაფილი ნძალეფით წჷმოძინელო აწურედჷ დო ოლიმუდჷ სხუნუეთიშ ჯარეფს პანჯშირიშ ლეხერს. ავღანეთიშ სოციალისტური თარობაშ გინორაგვაფაშ უკულ, 1992 წანას, მასუდიქ ხე მაჭარჷ პეშავარიშ ხეკულუას, ნამუშ ღანკი თინჩალა დო ხეშულობაშ გორთუალა რდჷ მოჯაჰედეფს შქას. მარა თე ხეკულუას არძო მოჯაჰედიქ ხუჯი ვადუკინჷ, მაგალთო გულბედინ ჰექმათიარქ, ნამუთ ჰეზბ-ე-ისლამიშ (ავღანეთიშ ისლამური პარტია) ლიდერი რდჷ. 1992 წანას მასუდიქ ქიდეკინჷ დუდთხილუაშ მინისტრიშ პოსტი. თინა ნძალიერო აწურედჷ ჰექმათიარიშ ნძალეფს, ნამუეფით ქაბულიშა მიშაჭკირუას ოცადუდეს. მასუდი, თაშნეშე აქტიურო ოლიმუდჷ თალიბანიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. 1996 წანაშე, თალიბანიშ განძალიერაფაშ უკულ, მასუდიქ აქტიური აწმარენჯობაშ კამპანია ქიმწიჭყჷ დო გინირთჷ ოურდუმე დო პოლიტიკური ლიდერო ავღანეთიშ რსხებაშ გოართოიანაფილი ისლამური ფრონტიშ, ნამუთ, 2000 წანაშო, ავღანეთიშ დოხოლაფირო 5-10 პროცენტის აკონტროლენდჷ. 2001 წანას მასუდიქ ევროპაშა იშარალჷ დო ესუმარჷ ევროპაშ პარლამენტის. ევროპალი ლიდერეფს თინა თხულენდჷ პოლიტიკური დო ჰუმანიტარული ელარინას თალიბანიშ მეხჷ. 

2001 წანაშ 9 ეკენიას, ინტერვიუშ მიმალობას, ალ-კაიდაშ ტერორისტეფქ ომაღურეთ დოჭკირეს მასუდი. ჟირი დღაშ უკულ, ალ-კაიდაშ ტერორისტეფქ მანწყუეს 11 ეკენიაშ ტერორისტული აქტეფი ამერიკას, ნამუსჷთ მაჸუნჷ ამერიკაშ დო თიში მოხუჯეეფიშ მიშაჭკირუაქ ავღანეთიშა. მასუდიშ ჯარიშკოჩეფქ ამერიკალეფს ქალუდირთეს დო თინეფწკჷმა ართო ქუდახუეს თალიბანიშ ხეშულობა.

აჰმად შაჰ მასუდი მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაში პარტიზანი-ლიდერო. ავღანეთიშ პრეზიდენტიქ, ჰამიდ ქარზაიქ მასუდი გეგმაცხადჷ ერუანული გერგეზო.

## ლიტერატურა
* Sandy Gall (2021): Afghan Napoleon: The Life of Ahmad Shah Massoud. London: Haus Publishing.
* Marcela Grad (2009): Massoud: An Intimate Portrait of the Legendary Afghan Leader; Webster University Press.

კატეგორია:დუნაბადი 1953
კატეგორია:ნაღურა 2001
კატეგორია:ავღანარეფი
კატეგორია:ავღანარი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
ბაისანგურ ბენოარი

**ბაისანგურ ბენოარი** (ჩეჩენ. Бенойн БойсгӀар, დ. 1794 — ღ. 3 მელახი, 1861) — ჩეჩენი ოურდუმე მოღალე, შამილიშ ართ-ართი ნაიბი, ჩეჩნეთიშ იმამი 1859-1861 წანეფს, ოორუე კავკაციაშ დუდშულობაშო დო ზოხორინელობაშო მალიმარი კავკაციაშ ლჷმაშ (1817-1861) მიმალობას.

დებადჷ ბენოიშ აულს, დოხოლაფირო 1794 წანას. 1825-1826 წანეფს მონაწილენდჷ რუსეფიშ მეხჷ არყებას, ნამუსჷთ ბეიბულატ ტაიმიევი ხემანჯღვერენდჷ. 1828 წანაშე ბაისანგური ყაზი-მუჰამადის ალურდჷ. 1839 წანას, რუსეფქ ახულგოშ ჯიხაზურგა ქართას ქინახუნეს. რუსეფქ ჯიხაზურგა გეჭოფეს, მარა შამილქ ნტება შელებუ. უკულ, შამილს დო თიში მოხუჯეეფს ოჸურჩე ქიმეჩჷ ბაისანგურიშ ფანიაქ.

1846 წანას, მიხეილ ვორონცოვიშ ნძალეფიწკჷმა ბურჯაფის, ბაისანგურქ ცალი ხე დო ცალი თოლი მიოდინუ. 1847 წანაშ, გერგებილიშ ლჷმას, ბაისანგურქ ცალი კუჩხი ხოლო მიოდინუ. ბურჯაფიშ მიმალობას, თინა რუსეფქ ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთეს დო კონვოით გროზნოშა გინმოჸუნდეს. მარა რუსეფიშ კონვოის ქიგიანთხეს შამილიშ მურიდეფქ დო ბაისანგური ონტინეს. ართ-ართი ლეგენდათ, ცალთოლამი, ცალკუჩხამი დო ცალხელამი ბაისანგური ცხენს გეკირუდჷ დო თეშ ოლიმუდჷ რუსი ოკუპანტეფს.

1860 წანაშ 8 მესის, ბაისანგურქ დო შამილიშ ჸოფილი ნაიბეფქ: უმა დუიევქ დო ატაბი ატაიევქ წიმიჭყეს ახალი არყება ჩეჩნეთის. თე წანაშ ივანობას, ნოღა ფაჩუშ გოხოლუას, ბაისანგურქ დამარცხჷ რუსეთიშ ჯარეფი, ნამუეფსჷთ ხემანჯღვერენდჷ გენერალი კუნდუხოვი. უკულ, არჸებულეფიშ მუდანობაქ გედიდჷ დო დოხოლაფირო 1,500 კოჩის მიოჭირინუ. გერგობათუთას, არჸებულეფქ დამარცხეს 800 კაზაკი დო 9 ქვიითი ბატალიონი.

1861 წანას ბაისანგური რუსეფქ ოჭოფეს დო გეგნიჸონეს ხასავიურტიშ ჯიხაშა. უკულ თინა გასამართეს დო ღურაშ განჩინება გეგშუღეს. 1861 წანაშ 1 მელახის, ბაისანგური ქეგთაშქვიდეს.

## ქოძირით თაშნეშე
* კავკაციაშ ლჷმა

კატეგორია:დუნაბადი 1794
კატეგორია:ნაღურა 1861
კატეგორია:ჩეჩენეფი
კატეგორია:ჩეჩენი მალჷმარეფი
კატეგორია:ჩეჩენი ოურდუმე მოღალეეფი
გრიგორი პოტიომკინი

**გრიგორი ალექსანდრეშ სქი პოტიომკინ-ტავრიჩესკი** (რუს. Григо́рий Алекса́ндрович Потёмкин-Таври́ческий, დ. 11 გჷმათუთა [ჯვ. სტ. 30 ეკენია], 1739 — ღ. 16 გჷმათუთა [ჯვ. სტ. 5 გჷმათუთა], 1791) — რუსი ოურდუმე დო სახენწჷფო მოღალე, გენერალ-ფელდმარშალი, რუსეთიშ იმპერატორიშ ეკატერინე II-შ ოჸოროფუ დო ფავორიტი.

გურაფულენდჷ მოსკოვიშ უნივერსიტეტის. 1755 წანას ქაკათჷ ცხენენჯეფიშ გვარდიას. პოტიომკინქ შანულამი როლი არსულჷ ეკატერინე II-შ ხეშულობაშა მოჸონაფას. 
გრიგორი პოტიომკინქ დუდი გიმირჩქინჷ მუჭოთ შანულამი ოურდუმე მანჯღვერქ, რუსეთ-ოსმალეთიშ 1768-1774 წანეფიშ ლჷმას. უკულიანი პერიოდის, თიქ კაბეტი გოლინა დო პოპულარობა მიპალუ დო რუსეთიშ იმპერატორს, ეკატერინე II-ს დეხოლჷ დო გინირთჷ თიში ჸოროფილო დო ფავორიტო. 1774-1791 წანეფს პოტიომკინს უკინებუდჷ ოურდუმე კოლეგიაშ პრეზიდენტიშ პოსტი. თაშნეშე, პოტიომკინი რდჷ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ თარსარდალი დო "ახალი რუსეთიშ" (ობჟათე უკრაინა) გენერალ-გუბერნატორი. პოტიომკინიშ მანჯღვერალათ რუსეფქ ქიდეკინეს ყირიმიშ სახანო 1783 წანას. რუსეთ-ოსმალეთიშ 1787-1791 წანეფიშ ლჷმას, პოტიომკინიშ ჯარეფქ ქართას (ალყა) ქინახუნეს ოჩაკოვი. ოჩაკოვიშ ბურჯაფი ართ-ართი შანულამი მენტება რდჷ რუსეთ-ოსმალეთიშ ლჷმაშ მიმალობას. რუსეფქ ოჩაკოვი გეჭოფეს დო კონწარო დამარცხეს ოსმალეფი. 

1775 წანას, პოტიომკინქ გინირთჷ რუსეთიშ ახალი ობჟათე რეგიონეფიშ გენერალ-გუბერნატორო. ჸათე ბორჯიშე თინა აქტიურო ოცადუდჷ სტეპეფიშ კოლონიზაციას. პოტიომკინიქ დარსხუ ნოღეფი: ხერსონი, მიკოლაივი, სევასტოპოლი დო ეკატერინოსლავი. თიქ, თაშნეშე მიშეღჷ კაბეტი თია რუსეთიშ უჩა ზუღაშ ფლოტიშ განძალიერაფაშა. 

ართ-ართი ლეგენდაშ მეჯინათ, პოტიომკინქ, ეკატერინეშ დო შხვა ოფიციალური პიჯეფიშ ოძირაფალო ეიოგჷ ვარეალური ჸუდეეფი, გეგნოღაფჷ ფასადეფი (პოტიომკინიშ ოფუტე). მახორობეფი რეალურო ვაარსებენდჷ დო თინეფი ხვალე ფიქცია რდჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1739
კატეგორია:ნაღურა 1791
კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ოურდუმე მოღალეეფი
ვახტანგ ლოლუა

**ვახტანგ ლოლუა** (დ. 10 მესი, 2007, ხობი, საქორთუო) — ქორთუ (მარგალი) სპორტსმენი, ბერძენულ-რომაული სტილით მორკინე. ოკათჷ 55 კგ წონაშ კატეგორიას. 2025 წანაშ მოსოფელიშ ჩემპიონატიშ გომორძგვილი დო კჷნე თიმ წანაშ ევროპაშ ჩემპიონატიშ ბრონზეშ პრიზიორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ვახტანგ ლოლუა sport.gov.ge-ს
*ვახტანგ ლოლუა – United World Wrestling-იშ პროფილი

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთუ მორკინეეფი ბერძენულ-რომაულ გვარობას
ვიოლეტა ბარიოს დე ჩამორო

**ვიოლეტა ბარიოს ტორეს დე ჩამორო** (ესპ. Violeta Barrios Torres de Chamorro, დ. 18 გჷმათუთა, 1929 — ღ. 14 მანგი, 2025) — ნიკარაგუალი პოლიტიკოსი, ნიკარაგუაშ პრეზიდენტი 1990-1997 წანეფს, ქიანაშ მაართა ოსური პრეზიდენტი.

## ბიოგრაფია
ვიოლეტა ჩამოროქ დებადჷ დინდარი ფანიას. გურაფულენდჷ ამერიკას (ტეხასის დო ვირჯინიას). მუამუშიშ ღურაშ უკულ, 1950 წანას ნიკარაგუაშა დირთჷ დო ოსურო მიდაჸუნჷ პედრო ხოაკინ ჩამორო კარდენალს, ნამუთ გაზეთ "La Prensa"-შ რედაქტორი რდჷ. გაზეთი კონწარო აკრიტიკენდჷ სომოსაშ ფანიაშ დიქტატორული მართუალას. ჸათეშ გეშათ, პედრო ჩამოროს თხოზუდეს. 1957 წანას თინა გეგნახორეს. ნიკარაგუაშა ამნისტიაშ გჷმოცხადაფაშ უკულ დირთჷ. მარა პედრო ჩამოროქ იშენ გაგინძორჷ თარობაშ კრიტიკა. 1960-1970-იან წანეფს თინა ბრელშა რდჷ ჭოფილი. 1978 წანაშ 10 ღურთუთას, პედრო ჩამორო დოჸვილეს. თიში ღურას მაჸუნჷ რევოლუციური პროცესეფქ, ნამუეფიშ შედეგო ქუდახუეს ანასტასიო სომოსა დებაილეშ თარობა. ახალი მართუალას, 1979-1980 წანეფიშ მიმალობას, ოკათუდჷ ვიოლეტა ჩამორო ხოლო, ნამუსჷთ ახალი, სანდინისტეფიშ თარობაშ მარქსისტული პოლიტიკა ვამოწონდჷ. ჸათეშ გეშათ თიქ სანდინისტას დეთხუ დო თიშ ოპონენტო გინირთჷ. ვიოლეტა ჩამოროქ ქიდეკინჷ La Prensa"-შ რედაქტორიშ პოსტი დო თევრეშე აკრიტიკენდჷ თარობას. გაზეთი ბრელშა დოკილუ თარობაქ 1980-იან წანეფს, 1986-1987 წანეფს გაზეთი გვალო აკრძალეს. 1980-იან წანეფს ჩამოროს აბრალუაფუდეს ფარაშ ეჭოფუას ცენტრალური ოთოლორე სააგენტოშე, ნამუთ აქტიურო ოხვარუდჷ დო აფინანსენდჷ პარტიზანული ბუნეფს დო არყებულეფს სანდინისტაშ თარობაშ მეხჷ. 

1980-იან წანეფიშ ეკონიას, გეთუ პარტიზანული ლჷმეფქ დო მორაგადაფეფიშ შედეგო იმანჯჷ დუდიშული გიშაგორუეფქ, 1990 წანას. ვიოლეტა ჩამორო წჷმარინუანდჷ ოპოზიციაშ ერუანული რსხუს, ნამუთ აკმოდირთუდჷ 14 ოპოზიციური პარტიაშე. ალიანსიქ დამარცხჷ დანიელ ორტეგა, ნამუთ სანდინისტეფიშ კანდიდატი რდჷ. 1990 წანაშ 25 პირელს მინწყუ ვიოლეტა ჩამოროშ საპრეზიდენტო ინაუგურაციაქ.

პოსტიშ გერინაშ ბორჯის, ჩამოროქ წიმიჭყჷ შხვადოშხვა შანულამი რეფორმეფი. პრივატიზაფილქ იჸუ სახენწჷფო ინდუსტრიული კორპორაციეფქ, გეუქვჷ ცენზურაქ, აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ მუდანობაქ დერკჷ. ვიოლეტა ჩამორო აქტიურო ოცადუდჷ ოპოზიციური პარტიეფიწჷმა შერიგას დო მეთხოზუდჷ თინეფიწკჷმა ოთინჩალე პოლიტიკას. 1997 წანაშ ღურთუთას, ჩამოროქ საპრეზიდენტო ვადა გათუ დო პოლიტიკაშე მიდართჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნიკარაგუაშ პრეზიდენტი

## ლიტერატურა
* Close, David (1999). Nicaragua: The Chamorro Years. Lynne Rienner Publishers.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1929
კატეგორია:ნაღურა 2025
კატეგორია:ნიკარაგუალეფი
კატეგორია:ნიკარაგუალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ნიკარაგუაშ პრეზიდენტეფი
ჰაროლდ უილსონი

**ჯეიმს ჰაროლდ უილსონი, რივოშ ბარონი უილსონი** (ინგლ. James Harold Wilson, Baron Wilson of Rievaulx, დ. 11 მელახი, 1916 — ღ. 23 მესი, 1995) — ბრიტანალი პოლიტიკოსი, გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი ჟირშა, 1964-1970 დო 1974-1976 წანეფს, თაშნეშე ლეიბორისტული პარტიაშ ლიდერი 1963-1976 წანეფს, ოპოზიციაშ ლიდერი ჟირშა 1963-1964, 1970-1974 წანეფს დო პარლამენტიშ მაკათური 1945-1983 წანეფს.

კატეგორია:დუნაბადი 1916
კატეგორია:ნაღურა 1995
კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრეფი
ჰენრი კლეი

**ჰენრი კლეი** (ინგლ. Henry Clay, დ. 12 პირელი, 1777 — ღ. 29 მანგი, 1852) — ამერიკალი იურისტი, პოლიტიკოსი დო სახენწჷფო მოღალე, ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე 1825-1829 წანეფს დო ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ სპიკერი 1811-1814, 1815-1820 დო 1823-1825 წანეფს. 1824, 1832 დო 1844 წანეფიშ გიშაგორუეფს რდჷ საპრეზიდენტო კანდიდატი. კლეიქ მიშეღჷ კაბეტი თია ნაციონალური რესპუბლიკური პარტიაშ დო ვიგეფიშ პარტიაშ დორსხუაფაშა.

კატეგორია:დუნაბადი 1777
კატეგორია:ნაღურა 1852
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
ნადინ გორდიმერი

**ნადინ გორდიმერი** (ინგლ. Nadine Gordimer, დ. 20 გერგობათუთა, 1923 — ღ. 13 კვირკვე, 2014) — ობჟათე აფრიკალი ჭარუ დო პოლიტიკური აქტივისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1991 წანას. თიში ნაწარმებეფიშე ეიოშანალი რე რომანეფი: კონსერვაციონისტი (1974), ბურგერიშ ცირასქუა (1979) დო ჯულაიშ კათა (1981). გორდიმერიშ ნაჭარეფიშ თარი თემა აპართეიდი რე.

დებადჷ დინდარი ფანიას. 9 წანაშე დიჭყჷ ჭარუა. 15 წანერი რდუნ თეშ გჷმაბჟინუ მაართა თხობელუა. გორდიმერი გურაფულენდჷ ვიტვატერსრანდიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ კითხულენდჷ ლექციეფს ამერიკას, 1960-70-იან წანეფს. გორდიმერიშ მაართა წინგიქ, ნამუთ თხობელუეფიშ კათელი რდჷ, გიშართჷ 1949 წანას. 1953 წანას გჷმიბჟინუ რომანქ *[[ტყურა დღალეფი]]*, ნამუთ ავტორიშ მაართა რომანი რდჷ. გორდიმერიშ რომანქ, *[[კონსერვაციონისტი (რომანი)|კონსერვაციონისტი]]*, 1974 წანას მიპალუ ბუკერიშ პრემია. ჸათე რომანქ გორდიმერს საირქიანო პოპულარობა მოუღჷ. 1979 წანას გიშართჷ რომანქ *[[ბიურგერიშ ცირასქუა]]* დო 1981 წანას — *[[ჯულაიშ კათა]]*. რომანეფიშ მოხ, გორდიმერი ავტორი რე შხვადოშხვა თხობელუეფიშ, პიესეფიშ დო ესეეფიშ.

## გიშნაგორა ნაჭარეფი
### რომანეფი
* *[[ტყურა დღალეფი]]* (1953)
* *[[უჩინებუეფიშ ოქიანუ]]* (1958)
* *[[ჸოროფაშ ბორჯი]]* (1963)
* *[[ღურელი ბურჟუაზიაშ ოქიანუ]]* (1966)
* *[[საპატიო სუმარი (რომანი)|საპატიო სუმარი]]* (1970)
* *[[კონსერვაციონისტი (რომანი)|კონსერვაციონისტი]]* (1974)
* *[[ბურგერიშ ცირასქუა]]* (1979)
* *[[ჯულაიშ კათა]]* (1981)
* *[[ორთაშ ლაჸაფი]]* (1987)
* *[[ქომოლსქუაშ ამბე]]* (1990)
* *[[მითინ ვამაჸუნუ მა]]* (1994)
* *[[ჸუდეშ ანჯარი]]* (1998)
* *[[მერეთი შეხვამილაფა (რომანი)|მერეთი შეხვამილაფა]]* (2001)
* *[[რინა (რომანი)|რინა]]* (2005)
* *[[საუჯგუშო ბორჯი (რომანი)|საუჯგუშო ბორჯი]]* (2012)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* 

კატეგორია:ობჟათე აფრიკალეფი
კატეგორია:ობჟათე აფრიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ობჟათე აფრიკალი ნოველისტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
სემიუელ ადამსი

**სემიუელ ადამსი** (ინგლ. Samuel Adams, დ. 27 ეკენია [ჯვ.სტ. 16 ეკენია], 1722 — ღ. 2 გჷმათუთა, 1803) — ამერიკალი სახენწჷფო მოღალე, პოლიტიკოსი, ამერიკაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი-მუმა. რდჷ ამერიკაშ რევოლუციაშ ართ-ართი შანულამი მაკათური დო ხე მაჭარჷ ააშ-იშ დუდიშალაშ დეკლარაციას. ადამსი რდჷ ამერიკული რესპუბლიკანიზმიშ ართ-ართი თარი არქიტექტორი. 

დებადჷ ბოსტონს. გურაფულენდჷ ჰარვარდიშ კოლეჯის. პოლიტიკაშა მიშულაშახ, დაკებული რდჷ ბიზნესით. ადამსი რდჷ ლიდერი რევოლუციური ორგანიზაციაშ "დუდიშულობაშ სქუალეფი", ნამუშ აკოდგინალუაშა მიშმეშეს ფერმერეფი, ხელოსანეფი დო მუშეფი. ადამსიშ ინიციატივათ, ბოსტონს, 1772 წანას, გიჭყჷ კორესპონდენტული კომიტეტიქ. მალას ჸათე კომიტეტიქ დირსხუ არძო ინგლისური კოლონიას დო რევოლუციური ნძალეფიშ ორგანიზაციაშ ცენტრეფო გინირთჷ. ადამსი კონტინენტური კონგრესიშ მოჭანაფაშ (1774) ართ-ართი ინიციატორი დო კონგრესეფიშ აქტიური მაკათური რდჷ 1774-1782 წანეფს. თიქ ხუჯი დუკინჷ 1787 წანაშ კონსტიტუციას, ოცადუდჷ თიში დემოკრატიზაციას დო ლჷმენდჷ ჭკორალაშ სააწმარენჯოთ. 1793-1797 წანეფს უკებუდჷ მასაჩუსეტსიშ შტატიშ გუბერნატორიშ პოსტი. ადამსი იზიარენდჷ გჷმადუდიშალაფარეფიშ იდეეფს. თინა შინელი რე "დემოკრატიაშ მუმა"-შ ჯოხოდვალათ.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ.1, ხს. 82, ქართი 1975

კატეგორია:დუნაბადი 1722
კატეგორია:ნაღურა 1803
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკაშ დუმარსხუაფალი მუმეფი
ფათაია

**ფათაია** (, [mɯ̄a̯ŋ pʰát.tʰā.jāː]) — ნოღა კურორტი ტაილანდიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, ჩონბურიშ პროვინციას. ნოღა იდვალაუფუ სიამიშ ჸუჯიშ ბჟაეიოლი წყარპიჯწკჷმა, ბამგკოკიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე მეხოლაფირო 165 კილომეტრიშ მეძენას.
## გალერეა

ფაილი:Pattaya Bay, Vista, Thailand.jpg|ფათაიაშ ლუბა
ფაილი:Pattaya Beach, Beach Road, Thailand.jpg|პლაჟი
ფაილი:Pattaya, Walking Street at night, Thailand.jpg|ფათაია სერით
ფაილი:PattayaStreet.JPG|შოშეს Soi 11/1, ჯომტიენიშ პლაჟიშ ელახი
ფაილი:พัทยา.jpg|პლაჟიშ შოშე
ფაილი:Pattaya 12 2011.jpg|წყარპიჯიშ მიოჯინი სასუმაროშე
ფაილი:Памятник адмиралу Кяртивонгу (Паттайя).jpg|ადმირალ კიანტივონგიშ ნაწახნაკა
ფაილი:Thappraya Road.jpg|შოშე ტაპფრაია
ფაილი:South Road (Dragon).jpg|ობჟათე შოშე. კომპლექსი „ჭითა დრაკონი“
ფაილი:Najomtien.jpg|ოხორუე კომპლექსი „ნაჯომტიენი“
ფაილი:Jomtien Beach (2).jpg|პლაჟი ჯომტიენი
ფაილი:Palm Beach (3).jpg|პლაჟი Palm Beach
ფაილი:BJ Beach (2).jpg|პლაჟი BJ Beach ფათაიშ ოორუეშე
ფაილი:Pattaya City Hall.jpg|ფათაიაშ ადმინისტრაცია


## რესუსრეფი ინტერნეტის
* ნოღაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა ,,,,
* Pattaya One News ,
* Nongnooch Tropical Botanical Garden
* კოკი კო ლანი — კილიშკილი ეჭარუა

*
კატეგორია:ტაილანდიშ ნოღეფი
შმუელ აგნონი

**შმუელ იოსებ აგნონი** (ურ. שמואל יוסף עגנון, დაბადებაშ ჯოხო **შმილ იოსებ ჩაჩკესი**, დ. 8 მარაშინათუთა, 1887 — ღ. 17 ფურთუთა, 1970) — ისრაელარი ჭარუ, ნოველისტი დო პოეტი, თეხანური ურიული ლიტერატურაშ ართ-ართი ცენტრალური ფიგურა, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1966 წანას.

დებადჷ პოლონარი ურიეფიშ ფანიას. 1907 წანაშე პალესტინას ცხოვრენდჷ. ლიტერატურული კარიერა ახალნორდული წანეფიშე დიჭყჷ. მაართა თხობელუა, *"მეტებული ჩილეფი"*, 1908 წანას გჷმაბჟინუ. 1931 წანას გიშართჷ აგნონიშ რომანქ *"ძღაბიშ გათხუალა"*, ნამუქჷთ ავტორს უდიდაში პოპულარობა მოუღჷ. აგნონიშ შხვა ნაწარმებეფიშე ეიოშანალი რე: *"სერიშ სუმარი"* (1938), *"ხვალე გოღა"* (1945) დო შხვეფი. 1934 დო 1950 წანეფს აგნონს გინოჩეს ბიალიკიშ პრემია, 1954 დო 1958 წანეფს - ისრაელიშ პრემია. 1966 წანას, აგნონქ მიპალუ ნობელიშ პრემია ლიტერატურაშ დარგის.

## გიშნაგორა ნაჭარეფი
### რომანეფი დო თხობელუეფი
* *ძღაბიშ გათხუალა* (1931)
* *ზუღეფიშ გურს* (1933)
* *უბრალო ამბე* (1935)
* *სერიშ სუმარი* (1938)
* *შანილი* (1943)
* *ხვალე გოღა* (1945)
* *იდო დო ეინამი* (1950)
* *ამდღარშახ* (1952)
* *შირა* (1971)

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ურიეფი
კატეგორია:ისრაელარი ჭარუეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის
ერნსტ ტელმანი

**ერნსტ ტელმანი** (გერმ. Ernst Thälmann, დ. 16 პირელი, 1886 — ღ. 18 მარაშინათუთა, 1944) — გერმანალი პოლიტიკოსი, გერმანიაშ კომუნისტური პარტიაშ ლიდერი 1925-1933 წანეფს.

## ბიოგრაფიული ფაქტეფი
1903 წანას, ტელმანქ ქაკათჷ სოციალ-დემოკრატიული პარტიას. მაართა მოსოფელიშ ლჷმას ნინალენდჷ ბჟადალიშ ფრონტის. 1920 წანაშე რდჷ გერმანიაშ კომუნისტური პარტიაშ მაკათური. პარტიაშ დინახალე, ტელმანქ მალას მიპალუ შანულამი პოპულარობა დო 1923 წანას გინირთჷ პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტიშ მაკათურო. ტელმანს სხუნუეთი მიოჩქუდჷ პროლეტარიატიშ ოდაბადეთ. ტელმანი არსულენდჷ მოსკოვიშ პოლიტიკური ნებეფს. 1925 დო 1932 წანეფს რდჷ პრეზიდენტობაშ კანდიდატი მარა ჟირხოლოშა დემარცხჷ პაულ ფონ ჰინდენბურგიწკჷმა. მუჟამსჷთ ნაცისტეფქ გერმანიაშ ხეშუულებაშა ქუმორთესინჷ, ადოლფ ჰიტლერქ გამათხოზუ კომუნისტეფს. პოლიტიკური ჭოფუეფქ პრაქტიკულო მოჯალაგუ პარტიაშ სტრუქტურა. 1933 წანაშ 3 მელახის, ერნსტ ტელმანი ოჭოფეს დო ბუხენვალდიშ საკონცეტრაციე კარეს ქუდახუნეს, სოდეთ თინა ჰიტლერიშ ზოჯალათ დოჸვილეს 1944 წანაშ 18 მარაშინათუთას.

## ქოძირით თაშნეშე
* გერმანიაშ კომუნისტური პარტია

## ლიტერატურა
* Lemmons, Russel (2013). Hitler's Rival: Ernst Thälmann in Myth and Memory. University Press of Kentucky.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1886
კატეგორია:ნაღურა 1944
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანალი კომუნისტი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანიაშ კომუნისტური პარტიაშ დუდმახვენჯეფი
კარლის ულმანისი

**კარლის აუგუსტს ვილჰელმს ულმანისი** (ლატვ. Kārlis Augusts Vilhelms Ulmanis, დ. 4 ეკენია, 1877 — ღ. 20 ეკენია, 1942) — ლატვიარი პოლიტიკოსი დო დიქტატორი, ლატვიაშ პრეზიდენტი 1936-1940 წანეფს, პრემიერ-მინისტრი 1918-1921, 1925-1926, 1931 დო 1934-1940 წანეფს.

ულმანისი გურაფულენდჷ აგრონომიას, გერმანიას. გურაფაშ თებაშ უკულ ლატვიაშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ აგრარული სექტორს. ულმანისი ლჷმენდჷ ლატვიაშ დუდიშულობაშო, ნამუთ რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ. რუსეთიშ 1905 წანაშ რევოლუციაშ უკულ, ამერიკაშა მიდართჷ დო ლექციეფს კითხულენდჷ ნებრასკაშ უნივერსიტეტიშ აგრარული ფაკულტეტის. 

1913 წანას რუსეთიშ იმპერიაქ ამნისტია გეგშაშქჷ დო ულმანისიქ ლატვიაშა დირთჷ. 1917 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციაშ მიმალობას, თიქ ქუდარსხუ პარტია ლატვიარი ფერმერეფიშ რსხუ, ნამუშ ღანკი ლატვიაშ ზოხორინელობაშო ლჷმა რდჷ. ულმანისიქ დეხოლჷ შხვა ნაციონალისტეფს დო თინეფიწკჷმა ართო გაჭყჷ ლატვიაშ ერუანული სხუნუ, ნამუქჷთ 1918 წანაშ 18 გერგობათუთას, რუსეთიშე დუდიშულობა გეგმაცხადჷ. ულმანისიქ გინირთჷ ლატვიაშ ობორჯე თარობაშ მადუდეთ. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულიანი პერიოდის, ლატვიაშო სერიოზული საფრთხეს წჷმარინუანდეს რუსეთი, გერმანია დო ქიანაშ დინახალე - ლატვიარი კომუნისტეფი. ლატვიაქ, საფრანგეთიშ, ბრიტანეთიშ დო პოლონეთიშ ალარინათ წჷმოძინელო დოთხილუ სუვერენიტეტი. ულმანისიშ ორგანიზაფათ, 1920 წანას იმანჯჷ პარლამენტიშ გიშაგორუეფქ. თე წანაშ მარაშინათუთას, ლატვიაქ ქუდოდვუ ოთინჩალე ხეკულუა სხუნუეთიწკჷმა.

1934 წანას ულმანისიქ დეთხინუ პარლამენტი დო აკრძალჷ პოლიტიკური პარტიეფი დო ქიმწიჭყჷ ავტორიტარული მართუალა. 1940 წანას, სხუნუეთიშ ჯარეფქ გემშეჭკირეს, ლატვია ქიდეკინეს დო ულმანისი ოჭოფეს. ულმანისი რუსეთიშა გეგნახორეს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ლჷმა ლატვიაშ დუდიშულობაშო
* სხუნუეთიშით ლატვიაშ ოკუპაცია (1940)

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1877
კატეგორია:ნაღურა 1942
კატეგორია:ლატვიარეფი
კატეგორია:ლატვიარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ლატვიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ლატვიაშ პრემიერ-მინისტრეფი