შვეიცარია

**შვეიცარია** (, , , რეტორომანული Svizra), ოფიციალურო **შვეიცარიაშ კონფედერაცია** (, , , ) — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ სახენწჷფო, ნამუთ იდვალუაფუ ცენტრალურ, ბჟადალ დო ობჟათე ევროპაშ აკართაფუს. ოორუეშე უხურგანს გერმანია, ბჟადალშე — საფრანგეთი, ბჟაეიოლშე — ავსტრია დო ლიხტენშტაინი, ობჟათეშე — იტალია. ქიანა გეოგრაფიულო იდვალუაფუ ალპეფიშ, შვეიცარიაშ პლატოშ დო იურაშ გვალეფს შქას; ალპეფს შვეიცარიაშ ტერიტორიაშ უმენატშობა უკებუ, მუჟანსჷთ ქიანაშ 9 მილიონიან მახორობაშე უმენტაშ პლატოს ოხორანს, სოდე იდვალუაფუ ქიანაშ უკაბეტაშ ნოღეფი დო ეკონომიკურ ცენტრეფი, თინეფს შქას: ციურიხი, ჟენევა, ლოზანა, ვინტერთური დო ლუცერნი.

შვეიცარია რე ფედერაციულ რესპუბლიკა, ნამუთ აკმოდირთუ 26 კანტონშე, ფედერალურ თარობაშ შტაბ-ორენით ფედერალურ ნოღა ბერნს. ქიანა იკათუანს ოთხ თარ ნინაშობურ დო კულტურულ რეგიონს — გერმანულ, ფრანგულ, იტალიურ დო რეტორომანულ, ნამუთ ოძირანს მულტილინგვიზმიშ დო კულტურულ პლურალიზმიშ განწეხანიშ ტრადიციას. კულტურულ ანდაკორობამობაშ უმკუჯინალო, ერუანულ იდენტობა ძალამ აკოჭოფილო სქიდუ, ნამუეფჷთ გერსხუ თიჯგურა ართამ ისტორიულ ულირს დო ართამ ღებეფს, მუჭომეფით რე ფედერალიზმი, ბონ დემოკარტია, დო ალპურ სიმბოლიზმი. შვეიცარულ იდენტობა ნინაშ, ეთნიკურობაშ დო რელიგიაშ ჟილე გერე, ნამუშ გეშა შვეიცარიაშა უჯოხონა *[[მუ რე ერი?|Willensnation]]* („ნებაშ ჸოფაშ ერი“) დო ვართ ტრადიციულ ერუანულ სახენწჷფო.

შვეიცარია ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ჯვეშ შვეიცარიაშ კონფედერაციაშე, ნამუქჷთ გიჭყჷ გვიან შქა ოშწანურეფს მუჭოთ დუდოთხილუე დო სავაჭრე რსხუ; ქიანაშ დჷმარსხუაფალ დოკუმენტო იკოროცხუ 1291 წანაშ ფედერალურ ქარტია. კონფედერაცია ირიათო გითმიძინანდჷ დო აკმიკათუდჷ, გალენურ ოშქურანჯობეფიშ დო დინოხლენ პოლიტიკურ დო რელიგიურ აწორინეფიშ უმკუჯინალო. შვეიცარიაშ ზოხორინალა საღორონთო რომიშ იმპერიაშე ოფიციალურო აღიარაფილქ იჸუ 1648 წანაშ ვესტფალიაშ ზეთ. კონფედერაცია ორდოიან თეხანურ ბორჯიშ მუსხირენ რესპუბლიკაშე ართ-ართ რდჷ დო აკა, სან-მარინოშ მოხ, ნამუქჷთ ნაპოლეონიშ ლჷმეფს გინუსქიდჷნ. შვეიცარია დუდგამაგე სახენწჷფოეფიშ რშვილო სქიდუდჷ 1798 წანაშახ, მუჟანსჷთ რევოლუციურ საფრანგეთიქ გემნაკათჷ ქიანას დო გენშეღჷ ცენტრალიზებულ ჰელვეციაშ რესპუბლიკა. 1803 წანას ნაპოლეონქ გაუქვუ რესპუბლიკა დო კჷნე დართინუ კონფედერაცია. ნაპოლეონიშ ლჷმეფიშ უკული, შვეიცარიაქ კჷნე დირთინუ მუშ რევოლუციაშახიან სისტემა, მარა 1830 წანას მაძინე აკორთაფაქ დო კონფლიქტიქ აშუ ლიბერალურ დო კონსერვატიულ ყარაფეფს შქას, ნამუქჷთ გეთუ 1848 წანას ახალ კონსტიტუციაშ მეღებათ, თეშნერო მიშაღალირქ იჸუ თეხანურ ფედერალურ სისტემაქ დო თიჯგურა პრინციპეფქ, მუჭომეფით რე ინდივიდუალურ ნებეფი, ხემანჭუაფაშ დორთუალა დო საპარლამენტო ბიკამერალიზმი.

XVI ოშწანურაშე ქიანა გეჸუნს აკოანჯარაფილ ნეიტრალიტეტიშ პოლიტიკას დო 1815 წანაშე ერეფოშქაშე ლჷმეფს ვაკათჷ. 1964 წანას ქიანაქ ქაკათჷ ევროპაშ სხუნუს, 2002 წანას — გოეროს. ქიანა მანჯენს აქტიური გალენურ პოლიტიკას, თინეფს შქას თინჩალურ დო გოლობალურ გამაგალას აქტიურ კათაფათ. შვეიცარია რე ჭითა ჯვარიშ ომასქერე, თაშნეშე თაქ იდვალუაფუ კაბეტ ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ უმენტაშობაშ შტაბ-ორენეფ დო ოფისეფი, თინეფს შქას მვო, მჭო, ხეო, ფიფა, მეფ დო გოერო. შვეიცარია რე დუდიშული ვაჭრუაშ ევროპული ასოციაციაშ ართ-ართ დჷმარსხუაფალი, თაშნეშე ოკათუ ევროპაშ ართამ ბაზარს დო შენგენიშ ზონას. შვეიცარია მიშმურს მოსოფელიშ არძაშე წუმოძინელ ქიანეფშა, ნამუსჷთ ართ შურ მახორუშა სიდინდარეშ არძაშე უმაღალაში ნომინალურ დონე უღჷნ დო ართ შურ მახორუშა ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტიშ (ედპ) მეჯინათ მოსოფელს მაბრუო აბანს რე. ქიანა დომინირენს მაღალ შედეგეფით მუზმარენ ერეფოშქაშე მაძირაფალით, თინეფს შქას ეკონომიკურ კონკურენტმოღეობაშ, დემოკრატიულ გამაგალაშ დო პრესაშ დუდიშულაშჸურე. ციურიხი, ჟენევა დო ბაზელი ლიდერ პოზიციეფს იკენა რინაშ ხარისხით, მარა რინაშ უმაღალაშ ხარჯეფით. შვეიცარიას უღჷ ქიახანიშ საბანკო დო ფინანსურ სექტორი, წუმოძინელ ფარმაცევტულ დო ბიოტექნოლოგიურ ინდუსტრიეფი, თაშნეშე სათეფიშ კეთებაშ, ზუსტ ინჟინერიაშ დო ტექნოლოგიეფიშ ჸონიერ ტრადიცია. ქიანა ჩინებულ რე შოკოლათიშ დო ჸვალიშ წარმებათ, ჯგირო წუმოძინელ ტურიზმიშ ინდუსტრიათ დო მაძინე სტარტაპ სექტორით.

## სახენწჷფო
* სახენწჷფო სისტემა — ფედერაციული ოპარლამენტე რესპუბლიკა.
* სახენწჷფოშ მადუდე — პრეზიდენტი.
* კანონიშდუმადვალუ ორგანო — ჟირპალატამი პარლამენტი (46+200 მაკათური).

## ადმინისტრაციული დორთუალა

შვეიცარია ირთუ 26 კანტონო (canton; cantone; kanton). შვეიცარიაშ კანტონეფი ლინგვისტური არეალეფიშ მეჯინათ: 
* *გერმანული ნინაშ არანი*: აარგაუ - აპენცელი - ბაზელი - ბრუნენი - გლარუსი - დისტალი - ზოლოტურნი - ლუცერნი - ნიდვალდენი - ობვალდენი - სანკტ-გალენი - ტურგაუ - უნტერვალდენი - შაფჰაუზენი - შვიცი - ციურიხი - ცუგი - ჰერისაუ
* *გერმანულ-ფრანგული ნინაშ არანი*: ბერნი - ვალე
* *გერმანულ-რეტორომანული ნინაშ არანი*: გრაუბიუნდენი
* *ფრანგული ნინაშ არანი*: ვო - ნოშატელი - ჟენევა - ჟურა - ფრიბური
* *იტალიური ნინაშ არანი*: ტიჩინო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Federal Authorities of the Swiss Confederation
* Swissworld.org, Switzerland's information portal 
* Swiss Statistics at the Swiss Federal Statistical Office.
* Chief of State and Cabinet Members 

; გეოგრაფია
* Federal Office of Topography 
* Searchable interactive map (search.ch)

; ისტორია
*   Historical Dictionary of Switzerland 
* Swiss American Historical Society 

; ნინეფი
*swiss-linguistics.com , a portal on current linguistic research in Switzerland.

## კომენტარეფი


## გეძახინი


## სქოლიო

კატეგორია:შვეიცარია
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
R