open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ასანსოლი

**ასანსოლი** — ქუანოშქერიშ მოპალაფაშ დო ინდუსტრიული მეტროპოლია რე, ართ-ართი არძოშე დიკაფილი კომერციული ცენტრი ინდოეთის. ნოღა, ბჟადალი ბენგალიშ შტატიშ მაჟირა უშხუაში ნოღა დო ურბანული აგლომერაცია რე კოლკატაშ უკული, თაშნეშე მა-19 უდიდაში აგლომერაცია ინდოეთიშ მასშტაბით. ნოღა იდვალუაფუ ბურდჰამანიშ რაიონს. ნოღას დიდი მუდანობაშ ოხანდე ნძალა ჸუნს, ზომიერო მაღალი მიშნაველი ართ შურ მახორუშო, ოგონათუე დგჷმილეფი, ჯგირი სატრანსპორტო სისტემა. *ელმოლიშ დო გოვითარაფაშ საირქიანო ინსტიტუტიშ* (IIED) მოშინუაშ გეპონუათ, ნამუთ ბრიტანულ ვასათარობო ორკვიალი ინსტიტუტის წჷმარინუანს, ასანსოლი თი 11 ინდურ ნოღეფს შქას რე, ნამუთ მოსოფელიშ 100 არძოშე მარდუ ნოღაშ ერკებულშა მიშმურსჷნ (42-ა აბანს). ნოღაშ ჯოხოდვალა ასანსოლი შხვადოშხვა ჯოხოშე წჷმოდირთუ, ასანი ჯა რე (ჯაშ ჯიში, ნამუთ წყარმალუ დამოდარიშ წყარპიჯეფს ირდუ), სოლ (Sol-land) - მინერალეფით დიდარ ღოზის გუთმუსვანს ღოზის.

## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონამი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეის
* 
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ჯამშედპური

**ჯამშედპური** (, ) — ნოღა ინდოეთის, უდიდაში ურბანული კონგლომერაცია დო არძოშე მიარეკათამი ნოღა ჯარხანდიშ შტატის. ჯამშედპური ინდოეთიშ აწოკინელი ინდუსტრიული ნოღა რე დო თინა ინდუსტრიალისტ ჯამშედჯი ტატაქ დარსხუ. ნოღაშა შხირას ფოლადიშ ნოღა უჯოხონა. ჯამშედპური — ინდოეთიშ მაართა ნოღა რე, ნამუთ აკოგაფილი რე ოწმოხ აკომუშებულ გეგმათ.

ნოღაშ მახორობა 2011 წანაშ მუნაჩემეფით, 1 337 131 ადამიერს აკმადგინანს დო შეშჸურე ნოღა მასუმა ონოღე აგლომერაცია რე ბჟაეიოლ ინდოეთის კოლკატაშ დო პატნაშ უკული. ინდოეთიშ თი 53 ნოღაშ შქას, ნამუშ მახორობა 1 მლნ-შე მეტი რე, ჯამშედპური 36-ა აბანს რე. ნოღა იდვალუაფუ ჩჰოტა-ნაგპურიშ პლატოს დო ელმოლს გოხურგელი რე პეიზაჟური დალმაშ გეფით. ნოღას ოორუეშე დო ბჟადალშე უხურგანს წყარმალუეფი — სუბარნარეხა დო ხარკაი. 

ჯამშედპური ბჟაეიოლ ინდოეთიშ თარი ინდუსტრიული ცენტრი რე. თაქ იდვალუაფუ მიარე ორეწუე საწარმე, თაშნეშე უდიდაში ინდური ორეწუე ზონა ადიტიაპური, ნამუთ 1 200 მოღცილ დო ოშქაშე ზჷმაშ წარმებას იკენს. 

ინდოეთიშ თარობაქ, 2010 წანაშ მოშინაუს, ჯამშედპური ქიანაშ მა-7 არძოშე სუფთა ნოღათ მიშინუ. 2007 წანაშ მოშინას, ნოღა ინდოეთიშ მა-7 უდიდარაში ნოღა რდჷ. თაშნეშე, მერჩქინელი რე 2006-2020 წანეფიშ მოსოფელს 84-ა არძოშე მალასიანი მაძინე ნოღათ.

## გალერეა


File:Namda Park Fountain, Nildih.jpg|*Namda Park წყარხირჩი*, Nildih
File:Statue of jamsetji tata11.jpg|*[[ჯამშედჯი ტატა]]შ* ნაჭახნაკუ Jubilee Park-ის
File:Dimna DAm.jpg|*Dimna Dam*, ჯამშედპური
File:Dimna_Dam_during_monsoon_season.jpg|*Dimna Dam*, პუსონურ სეზონიშ პერიოდის.
File:Kadma Sonari Link Road.jpg|*Kadma Sonari* მიკმარსხუაფალი შარა
File:Rose Garden, Jamshedpur.jpg|*ვარდეფიშ ბაღი*, ჯამშედპური
File:Jublie lake.jpg|ტობა ჯუბლი
File:Ganesh pooja.jpg|*Ganesh Mela*, Kadma
File:Fishing at Subarnarekha river near Domohani (River meets).jpg|ჩხომუა წყარმალუ სუბარნარეხას



## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Tatanagar  
* MyJamshedpur.com  
* Website of the District Administration
* Fact File on Jamshedpur
* -Satellite Images of Jamshedpur

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კოჩი (ინდოეთი)

**კოჩი** (), კინოხ **კოჩინი** — თარი ონიშოლი ნოღა ინდოეთიშ ბჟადალ წყარპიჯიშ ღოზის, არაბეთიშ ზუღას. ნოღა იდვალუაფუ კერალაშ შტატის.

ნოღა კოჩიშა შხირას ერნაკულამი უჯოხონა, მუთ თიშ ბჟადალ ნორთის შანენს. ნოღას მართჷნს ონოღე მართუალა — 1967 წანას აკოქიმინელი კოჩინიშ კორპორაცია დო სამართალებური უჭყაფა, ნამუთ ნოღაშ გოვითარაფას კურირენს — დიდი კოჩიშ გოვითარაფაშ ომართუე, თაშნეშე გოშრიშ კოკეფიშ გოვითარაფაშ ომართუე.

კოჩი კერალაშ შტატიშ მაჟირა უდიდაში ნოღა დო უდიდაში ურბანული აგლომერაცია რე. კინე თე ბორჯის, ნოღა შტატის არძოშე მეჭედელო დოხორელი რე დო ორხველჷ დიდი კოჩინიშ რეგიონს. ინდოეთიშ თარობაშე იკლასიფიცირებუ  B-1 რანგიშ ნოღათ, ნუთ შტატის უმაღალაში მაძირაფალი რე. კოჩი შტატის მაართა რე დინოხოლენი დო ოერეფოშქაშე ტურისტეფიშ მეღებაშ ჸურე. ნილსენიშ კომპანიაქ ჟურნალ Outlook-ს, ნოღა კოჩი ინდოეთიშ მა-6 უუჯგუშაში ტურისტულ მიოწურაფალო გიშაგორჷ.

ნოღა იდვალუაფუ შტატიშ ნანანოღა ტირუვანანტაპურამიშე 220 კმ-ით ოორუეშე. ახ. წ. 1102 წანას, კოჩი კოჩინიშ ომაფეშ ცენტრო გჷნირთჷ, ნამუთ კულაშეხარიშ იმპერიაშე გჷმორთჷ. XIV ოშწანურაშე ნოღა *არაბეთიშ ზუღაშ დედოფალო* დონათეს დო ნოღა თე ზუღაშ წყარპიჯის სუნელობეფით ვაჭარუაშ უშანულამაშ ცენტრის წჷმარინუანდჷ. 1503 წანას, კოჩი პორტუგალიაშ იმპერიაქ გეჭოფუ დო თი მაართა ევროპულ კოლონიათ გჷნირთჷ ინდოეთის. 1530 წანაშახ, კოჩი პორტუგალიაშ ინდოეთიშ თარ ცენტრო სქიდუდჷ, სოიშახ თე სტატუსი გოას გინაჩამუდჷნ. ნოღა უკულ ჰოლანდიარეფქ დო ბრიტანალეფქ გეჭოფეს.

## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* (Government of Kerala)
* (Government of India)
*http://www.bbc.co.uk/history/ancient/india/gal_india_south_04.shtml (The Story of India: South India, Cochin, BBC)

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ფარიდაბადი

**ფარიდაბადი** () — ნოღა ინდოეთის, ჰარიანაშ შტატიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის, ფარიდაბადიშ რაიონს. მახორობაშ თარ ნორთის სიქეფი დო ინდუსეფი აკმადგინანა. 

## ისტორია
ნოღა, 1607 წანას, შეიხ ფარიდიქ დარსხუ თე ტერიტორიას გიშმალი შარაშ თხილუაშ ღანკით. შეიხიქ აკაგჷ ჯიხა, წყარიშ რეზერვუარი დო მეჩეთი, ნამუშ აკნაცჷმეფი ასე ხოლო რე მიკოსქილადირი. 1979 წანაშ 15 მარაშინათუთას, ფარიდაბადიქ შტატიშ მა-12 რაიონო გჷნირთჷ. 

## გეოგრაფია
ფარიდაბადი დელიშე დოხოლაფირო 25 კმ-ით ობჟათეშე ოდვალუაფუ. ოორუეშე ნანანოღაშ ოლქი უხურგანს, ბჟადალშე — გუარონიშ რაიონი, ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე - უტარ-პრადეშიშ შტატი. 

ნოღა აკოგაფილი რე ზენს, ნამუსჷთ ბჟაეიოლშე წყარმალუ ჯამუნა უხურგანს, ბჟადალშე დო ობჟათე-ბჟადალშე - არავალიშ გეფი.

## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Delhi Public Transport Application 
* Delhi Public Transport Application for Android 2.1+ 
*District Faridabad Official Web Site
*Faridabad MCF Website
*Faridabad Tourist Complexes 
*Surajkund Tourist Complex 

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ჯაბალპური

**ჯაბალპური** (; შხირას თაშნეშე მიშინუანა მუჭოთ **სანსკაარდჰაანი**) — ნოღა ინდოეთის, მადჰია-პრადეშიშ შტატის. ფართობით არძოშე დიდი ნოღა შტატის, თაშნეშე უდიდაში ურბანული აგლომერაცია შტატის დო 38-ა ქიანაშ მასშტაბით (2011 წ).

ოორუეშე უხურგანს ნოღა კატნი, ოორუე-ბჟაეიოლშე — უმარია, ბჟაეიოლშე — დინდორი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — მანდლა, ობჟათეშე — სეონი, ობჟათე-ბჟადალშე — ნარსიმჰაპური დო ოორუე-ბჟადალშე — დამოჰი.

ისტორიულო, ჯაბალპური კალაშურიშ დო გონდიშ დინასტიეფიშ ცენტრი რდჷ დო ივითარებუდჷ მარათჰიშ დო მოგოლრფიშ იმპერიეფიშ კულტურეფიშ გოლინათ. ორდოიან XIX ოშწანურას, ნოღაქ ჭიეჭიეთ ანექსირაფილქ იჸუ ბრიტანეთიშ ინდოეთიშე დო თარ ოურდუმე ნოღათ გჷნირთჷ.

1997 წანას მოხვალამირჷ დიდი დიხაშნწალუაშ ეპიცენტრი არწორო ჯაბალპურს იდვალუაფუდჷ. ნოღა რჩქინელი რე მუშ პიეზაჟური მარმარილოშ კირდეშ ფორმაციეფით წყარმალუ ნარმადაშ წყარპიჯეფიშ მანგას. თაქ იდვალაუფუ ხუთ შტატიშ არმიაშ შტაბ-ორენი. ნოღაშ 1/6 ინდოეთიშ არმიას უკებჷ.

ჯაბალპურს გიჭყჷ ოტაბაკე ლაჸაფიქ - სნუკერი. ნოღა ჰინდიშ ლიტერატურული ყარაფიშ დო რეგიონული ოგონათუე ნასქვი რე.

## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯაბალპურიშ ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
პჰალგუნა

**პჰალგუნა** () — თუთა ინდუისტურ კალენდარს. ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს პჰალგუნა წანაშ მავითოჟირა თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 20 ფურთუთას დო ითებუ 21 ვარდა 22 მელახის. პჰალგუნას 30 დღა რე.

პჰალგუნაშ გობშა თუთაშ დღას — პჰალგუნიპურნამასის — იშანუაფუ დღახუ ჰოლი. თუთაშ 14 რიცხუს იშანუაფუ მაჰაშივა-რატრი.

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
სომალი

**სომალი** (), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა **სომალიშ რესპუბლიკა** (, ) — სახენწჷფო აფრიკას, სომალიშ ჩქონს. ქიანას ოორუე-ბჟადალშე უხურგანს ჯიბუტი, ობჟათე-ბჟადალშე - კენია, ოორუეშე უხურგანს ადენიშ ჸუჯი, ნამუშ საშუალებათ ქიანა მითმიარსხუ იემენს, ბჟაეიოლშე სომალს უხურგანს ინდოეთიშ ოკიანე, ბჟადალშე - ეთიოპია. სომალიშ რელიეფი თარო აკმოდირთუ რზენეფშე დო ზურგეფშე. სომალიშ ტერიტორიაშ უდიდაში ნორთი იდვალუაფუ კინე თე ჯოხოდვალაშ ჩქონს, მახორობაშ უდიდაშ ნორთის აკმადგინანა სომალარეფი.

სომალიშ ტერიტორიას ოხორუეფი უჯვეშაში ბორჯიშე არსებენდჷ. შქა ოშწანურეფშე თე ტერიტორია მუსლიმანური სახენწჷფოეფიშ აკმადგინალი ნორთი რდჷ. მოგვიანეთ უკვე თე ტერიტორიას ბრიტანეთიშ იმპერია აკონტროლენდჷ. 1960 წანას მოხვადჷ სომალიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაქ, გვალო თიმ წანას აკიართიანჷ ბრიტანულ სომალილენდიქ დო იტალიურ სომალილენდიქ. მოგვიანეთ ქიანას დემყარჷ ოურდუმე მართუალაქ. 1991 წანაშე 2000 წანაშა, ქაინას ვა არსებენდჷ ოერეფოშქაშეთ აღიარაფილი თარობა.

1991 წანაშე თე სახენწჷფოს ომენოღალე ლჷმა მეურს, სომალს შხირას მუთმოხვადუ თარობეფიშ თირუა. ქიანაშ მუზმარენ რეგიონს აკოქიმინელი რე აკანური თარობეფი, ნამუთ ზოხორინალას უზიმუანა. თინეფშე ეიოშანალი რე ქიანაშ ოორუეშე მადვალუ სომალილენდი.

## პროვინციეფი
მარცხნივ|მინი|200px|სომალიშ პროვინციეფი

სომალი ირთუ 19 პროვინციათ (*gobolka*):

*ხვილაფა:* რეგიონეფი, ნამუთ შანილი რე (*), მუშითაღიარაფილი სომალილენდიშ რესპუბლიკა მუშ ტერიტორიათ კოროცხუნს.

## სქოლიო


კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
მაროკო

**მაროკო** ( *ალ-მაღრიბი* — „ბჟადალი“, თაშნეშე *მაღრიბ ალ-აკსა* — „შორიშიანი ბჟადალი“, ბერბ.  *Lmaɣrib*), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **მაროკოშ ომაფე** ( *ალ-მამლიაკა ალ-მაღრიბია*, ბერბ.  *Tagldit n Lmaɣrib*, ტამაზიხტი (მუჭოთ ართ-ართი ბერბერულ ნინეფშე) 130px) — სახენწჷფო ოორუე აფრიკას.

მაროკო ასე აკა აფრიკული ქიანა რე, ნამუთ ვაკათუ აფრიკაშ რსხუს (რსხუშე გიშართჷ 1984 წანას). მარა თე სახენწჷფო მიშმურს არაბული ქიანეფიშ ლიგაშა, არაბეთიშ მაღრიბიშ რსხუშა, ისლამიშ წორომაჸალობაშ ორგანიზაციაშა, ფრანკოფონიაშა, სქირონაშქაზუღური დიალოგიშ ბუნაშა, ბუნა 77-შა.

## გეოგრაფია
[thumb|left|[ატლასიშ გვალეფი|ატლასიშ გვალა მაროკოშ ცენტრალურ ნორთის]]
მაროკოშ ომაფე მაღრიბიშ რეგიონშა (ოორუე აფრიკა) მიშმალი არძოშე ბჟადალშე მადვალუ ქიანა რე. ქიანას ჟირჸურე ომძღჷ სქირონაშქა ზუღა დო ატლანტიშ ოკიანე, კონტინენტიშჸურე კირდეამი გვალეფი. მაროკოშ მახურგე ქიანეფი რე: ალჟირი, ბჟადალი საჰარა. ფართობი: 446 550 კვ.კმ.

მაროკო გვალამი ქიანა რე. ობჟათე-ბჟადალშე ოორუე-ბჟაეიოლშა გინოზინდილი რე ატლასიშ გვალეფი (ზურგა 4165 მეტრაშახ). ქიანაშ ბჟადალ დო ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთეფს რზენეფი დო პლატოეფი რე. ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე - საჰარაშ ქვიშამი დო ქუამი ტიოზეფი. სასარგებელო დინოხურიშეფშე მიპალუაფუ ფოსფორიტეფი, რკინაშ, ტყვიაშ, თუთიაშ, მანგანუმიშ, კობალტიშ, ლინჯიშ მადანი, ქუანოშქერი, მარმარილო დო შხვა.

ქიანას იროიანმალი წყარმალუეფი მორჩილას რე. არძოშე დიდი წყარმალუეფი რე: მულუია, სებუ, უმ-ერ-რბია, ტენსიფტი. მიარეთ რე უადი (გიშაკერძაფილო ქიანაშ ობჟათე ნორთის). ტობეფი უმენტაშო ჯიმუამი რე, ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯის ჭყენჭყამი ლაგუნეფი რე.

### ჰავა
ჰავა ქიანაშ უმენტაშ ნორთის სუბტროპიკული რე, სქირონაშქა ზუღაშ ოორუეშე. ზარხული სქირე უჩქჷ, ზოთონჯი - ლამე, ლექინი. კვირკვეშ ოშქაშე ტემპერატურა 24-28, ღურთუთაშ - 10-12. წყარპიჯშე მოშორაფათ, გიშაკერძაფილო გვალეფიშ დინოხოლენ რზენეფს, ჰავა უმოს კონტინენტური რე. გვალას დოხოლაფირო 100 დღა წანმოწანას ჸინუეფი რე. მაროკოშ ობჟათე დო ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის ჰავა ჩხე რე. ნოლექეფი ქიანაშ ოორუე ნორთის დო გვალას დოხოლაფირო 1000 მმ წანმოწანას, ობჟათეშე - 200 მმ-შე მერკე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მაროკოშ ომაფე  *თარობაშ ოფიციალური საიტი*
* მაროკოშ პრლამენტი
* ჯარალობური ონინალეფი 

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
პიმპრი-ცინცვადი

**პიმპრი-ცინცვადი** () — ნოღა ინდოეთის, მაჰარაშტრაშ შტატიშ პუნაშ რაიონს, იდვალუაფუ წყარმალუ პავანაშ წყარპიჯეფს. აკმოდირთუ ჟირ ართიანწკმა აკოსვარილ ნოღეფშე — პიმპრი დო ცინცვადი, ნამუთ იმართუ ართობური ადმინისტრაციათ.

## თაშნეშე ქოძირით
* ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პიმპრიშ შარაგიოწურაფალი 

კატეგორია:მაჰარაშტრაშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ვაიშაკჰა

**ვაიშაკჰა** (ჰინდი वैशाख), ვარდა **ბაისაკჰა** (ჰინდი बैसाख) — თუთა ინდუისტურ კალენდარს, ნეპალურ დო ბენგალურ კალენდარეფიშ მაართა თუთა. ინდოეთიშ ართამ ერუანულ კალენდარს ვაიშაკჰა წანაშ მაჟირა თუთა რე, ნამუთ იჭყაფუ 21 პირელს დო ითებუ 21 მესის. ვაიშაკჰას 31 დღა რე. მუჭოთ თუთაშ, თეშ ტამილურ რელიგიურ კალენდარიშ მეჯინათ ვაიშაკჰა რჩქვანელობურო იკოროცხუ წანმოწანაშ მაჩხორა თუთათ.

ვაიშაკჰაშ თუთაშ გოფშა თუთაშ დღას (*ვაიშაკჰა-პურნიმა*) ეიშანუაფუ ბუდჰა-პურნიმა, ვარდა ბუდა შაკიამუნიშ დაბადებაშ დღა. სინგალურ ნინაშა დღახუშ ჯოხოდვალა ირაგადუაფუ მუჭოთ *ვესაკი*, თუთა ვაიშაკჰაშ ჯოხოშ გეშა.

კატეგორია:ინდუისტური კალენდარიშ თუთეფი
ალექსის ციპრასი

**ალექსის ციპრასი** (, ფონეტიკურო: ; დ. 28 კვირკვე, 1974) — ბერძენი პოლიტიკოსი, საბერძნეთიშ 184-ა პრემიერ-მინისტრი 2015 წანაშ 26 ღურთუთაშე – 2015 წანაშ 20 მარაშინათუთაშახ. საბერძნეთიშ 186-ა პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი უკებჷ 2015 წანაშ 21 ეკენიაშე. 2009 წანაშე მეკვარჩხანე სუაშ, კოალიცია სირიზაშ ლიდერი. გიშაგორილქ იჸუ საბერძნეთიშ პარლამენტის 2009 წანას, რდჷ ევროპაშ კომისიაშ პრეზიდენტობაშ კანდიდატი ევროპარლამენტიშ 2014 წანაშ გიშაგორუეფს ევროპაშ მეკვარჩხანე პარტიაშე. 2015 წანაშ 25 ღურთუთას თიშ დუდალათ სირიზაქ საარძო ხანშახ გიშაგორუეფს მიღჷ გიშამგორელეგიშ 36%-იშ ხონარი, ნამუთ გიმორძგუ დო 300 რსებულშე, პარლამენტის 149 აბანი მიღჷ. 2015 წანას *[[ტაიმი (ჟურნალი)|ჟურნალ TIME]]*-ქ ციპრასი მოსოფელიშ 100 არძოშე გოლინამი ადამიერეფს შქას მიშინუ. პრემიერ-მინისტრობაშ მაშკვითა თუთას, 2015 წანაშ 20 მარაშინათუთას ციპრასიქ გინორჷნაშე განცხადება გაკეთჷ დო ხანშახ გიშაგორუეფი დოგეგმუ.

## თაშნეშე ქოძირით
* საბერძნეთიშ პოლიტიკა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Homepage of Alexis Tsipras, 2014 candidature for European Commission President 
*Curriculum Vitae  Synaspismos website
*Ανοιχτή Πόλη 
*Tsipras MP profile on Vouliwatch.gr

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1974
კატეგორია:ბერძენი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:საბერძნეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
გვალიორი

**გვალიორი** ვარა გვალიარი — ინდოეთიშ მადჰია-პრადეშიშ შტატიშ სიდიდათ მაანთხა ნოღა. იდვალუაფუ აგრაშე ობჟათეშე 122 კმ. რკინაშ შარაშ ღოზეფიშ გინოკვათუს დო აკმოდირთუ სუმი ისტორიული ცენტრიშე — კიმე გვალიარიშ, ლაშქარიშ დო მორარიშე. მახორობა  1,901,981 (2011 წანაშ მუნაჩემეფით).

220px|left|გვალიორიშ ჯიხაშ კიდალეფი
გვალიორი ასრულენდჷ შანულამ როლს ოორუე ინდოეთიშ ისტორიას, მუჭოთ ისტორიულ ოლქ მალვაშ პოლიტიკური ცენტრი. მუშჸურე გვალიორი დუდმაართათ ჯიხაშ ჯოხოდვალა რდჷ. თე ჯიხაშ არსებობა შანულამი სავაჭარო შარეფიშ აკართაფუს, რჩქინელი რე დიო ხოლო VI ოშწანურაშე. 
ჯიხაშ კიდალეფიშ დინოხოლე თხილერი რე ამშვი დოხორე, ამშვი ოხიდა, მეჩეთი, ბრუო აუზი დო XI ოშწანურაშ ინდური არქიტექტურაშ ძალამი მერკე ძეგლეფი. XV ოშწანურას, ჯიხაშ კიდალეფწკჷმა კირდეშ სირღამას ეშუკვათუნა 18 მეტრაშ სიმაღალეშ გიგანტური ჯაინისტური ძეგლეფი.

გვალიორიშ ჯიხეფიშ ობჟათეშე 6 კმ. იდვალუაფუ ნოღა ლაშქარი, 1810 წანაშახ მარათეფიშ სათაროშ დინასტია სინდჰეფიშ მოქიმინჯე რეზიდანცია დინასტიაშ დჷმარსხუაფალქ 1745 წანას წიმი ეწუდირთჷ მარათეფიშ კონფედერაციას დო აკოქიმინჷ გვალიორიშ დიდი სათარო. თიშ მოთაქ, მაჰადაჯიქ (მაფენდჷ 1761-1794 წანეფს) ოორუე ინდოეთიშ შანულამი ნორთი გეჭოფუ დელიშე ჯაიპურშახ.

ანგლო-მარათული ლჷმეფიშ ბორჯის, 1803 დო 1819 წანეფს გვალიორიშ მამართვალეფქ მიოდინეს მუნეფიშ დიხეფიშ ნორთი. 1780 დო 1843 წანეფს ინგლისარეფქ შტურმით გეჭოფეს გვალიორიშ ჯიხა. სიფაეფიშ აბუნტებაშ ბორჯის, რაჯაქ დითხილუ ბრიტანეთიშ გვირგვინიშოთ ართგურობა, ხვალე თიშ ჯარიშკოჩეფქ ებუნტეს. ბრიტანულ ოურდუმე აკნაშაყარაქ კინე გეჭოფჷ გვალიორიშ ჯიხა, მარა [1886 წანაშ მორაგადუათ ჯარეფქ დისლოცირებულქ იჸუ ჯანსის. ნოღა გვალიორი ძალამი სქვამი რე.

**თარი ოქიანუეფი**:
220px|მარცხნივ|მინიატიურა|ნოღაშ მიოჯინი გვალიორიშე
* გვალიორიშ ჯიხა, სოიშეთ ნოღაშ ედომუშამი პანორამა იფაჩუ.
* მოჰამედ ჰაუსიშ მავზოლეუმი, ნამუშ გოხოლუას იდვალუაფუ, თაშნეშე, რჩქინელ მუსიკოსიშ — ტანსენიშ საფულა.

## გალერეა



File:Sun Temple - GWL - F3101 Wiki Veethi.JPG|ბჟაშ ოხიდა	
File:Tighra dam.jpg|Tighra Dam	
File:Mythological statue guarding Gujari Mahal.JPG|გუჯარი მაჰალიშ (Gujari Mahal) მინალიშ მათხილეშ ნოჭახნაკუ
File:Gwalior Fort Gate.JPG|გვალიორიშ ფორტიშ (ჯიხაშ) შკვით მინალშე ართ-ართი
File:Gujari Mahal.JPG|გუჯარი მაჰალი (Gujari Mahal), ასე მუზეუმი, გვალიორიშ ჯიხაშ დინოხოლე
File:Gwalior-temple.jpg|Sas-Bahu Ka Mandir გვალიორიშ ჯიხას
File:241 Gwalior.jpg|ჸოფილი ცენტრალური პრესა გვალიორს	
File:256 Gwalior.jpg| სქვამი ჩინური ხეშნაკეთებუ გვალიორიშ ჯიხაშ კიდალას
File:SP A0135.jpg|ჸოფილ თარობაშ დგჷმილი Vidhan Sabha , მუჟამსჷთ გვალიორი მადჰია-პრადეშიშ ნანანოღა რდჷ



## თაშნეშე ქოძირით
* ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*გვალიორიშ ოფიციალური საიტი 
*გვალიორიშ მუნიციპალური კორპორაცია 
*გვალიორიშ რუკა სატელიტიშე
*გვალიორიშ საინფორმაციო ცენტრი 
*ნოღა გვალიორი

კატეგორია:ინდოეთიშ ისტორია
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:მადჰია-პრადეში
კვაჭი კვაჭანტირაძე

**კვაჭი კვაჭანტირაძე** (ქორთუ. კვაჭი კვაჭანტირაძე) – მიხეილ ჯავახიშვილი-შ რომანი, გიშაშქუმალირი 1924 წანას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Goodreads.com - კვაჭი კვაჭანტირაძე

კატეგორია:1924 წანაშ რომანეფი
კატეგორია:მიხეილ ჯავახიშვილიშ რომანეფი
კატეგორია:ქორთული რომანეფი
არაბული ქიანეფიშ ლიგა

**არაბული ლიგა** (), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხო **არაბული ქიანეფიშ ლიგა** ()  —  ერეფოშქაშე ორგანიზაცია, ნამუთ იკათუანს 22 არაბულ ქიანას დო პარტნიორ სახენწჷფოეფს. ორგანიზაციაქ დირსხუ  1945 წანაშ 22 მელახის. უმაღალაში ორგანო — ლიგაშ სხუნუ იდვალუაფუ კაიროს (ეგვიპტე).

## ისტორია
დორსხუაფაშე, 1945 წანას შვიდობაშ დო ორგანიზაციაშ აკოქიმინუაშ აპიჯალას შკვით ქიანაქ მაჭარჷ ხე: ეგვიპტე, ერაყი, ლიბანი, საუდიშ არაბეთი, სირია, ტრანსიორდანია (ასეაინი იორდანია) დო იემენი. უკულ ლიგას ქაკათეს: ლიბია(1953), სუდანი (1956), მაროკო დო ტუნისი (1958), ქუვეითი (1961), ალჟირი (1962), ბაჰრეინი, კატარი, ომანი დო არაბეფიშ საამიროეფი (1971), მავრიტანია (1973), სომალი (1974), ჯიბუტი (1977), კომორიშ კოკეფი (1993). 1976 წანას ლიგაშა იკათუეს პალესტინაშ გოდუდიშულაფაშ ორგანიზაცია, 1988 წანაშე წჷმარინუანს პალესტინაშ სახენწჷფოს.

## მაკათური ქიანეფი

ლიგაშ დორსხუაფაშე, 1945 წანაშე, ორგანიზაციაშა მიშმეშჷ 6 მაკათური ქიანა, არაბული ლიგა იკენს 14 მილიონ კმ² ფართობის დო 22 მაკათურ ქიანას დო 4 დუმაკვირაფალ ქიანას. ლიგაშ 22 მაკათურ ქიანაშა მიშმურს აფრიკაშ 3 უდიდაში სახენწჷფო: სუდანი, ალჟირი დო ლიბია, არხო ბჟაეიოლიშ უდიადში სახენწჷფო (საუდიშ არაბეთი).

20 ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის ორგანიზაციაშ მაკათურეფქ ქაძინჷ 15 არაბულ სახენწჷფოშ სახეთ. სირიაშ მაკათურობა ობორჯეთ გაჩერებული რე 2011 წანაშე, მარა მოგვიანაფათ ქიანაშ აბანქ გინაჩჷ სირიულ ოპოზიციას. 2015 წანაშ მუნაჩემეფით, ორგანიზაცია იკათუანს 22 მაკათურ ქიანას. არაბული ქიანეფიშ ლიგაშ მაკათური ქიანეფი რე:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 22px სირიული ოპოზიცია (სირიაშ აკანიშ დუმაკინე)
* 
* 
* 

დო 1 დუმაკვირაფალი ქიანა :
* 

## გენერალური მელამოსეეფი
*, აბდულ რაჰმან ჰასან აზამი  1945 – 1952
*, აბდულ ხალექ ჰასაუნა 1952 – 1972
*, მაჰმუდ რიადი 1972 – 1979
*, ჩედლი ქლიბი  1979 – 1990
*, აჰმედ ისმათ აბდელ მაგიდი 1991 – 2001
*, ამრ მუსა 2001 – 2011
*, ნაბილ ელარაბი 2011–შე 

## რესურსეფი ინტერნეტის

*არაბული ლიგა  
*Arab Gateway  
*World Statesmen 
*Winthrop University  
*Jewish Virtual Library 
*Looklex Encyclopedia 

## სქოლიო

კატეგორია:ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფი
დათა თუთაშხია

**დათა თუთაშხია** (ქორთუ. დათა თუთაშხია) — ჭაბუა ამირეჯიბიშ რომანი, გიშაშქუმალირი 1975 წანას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Goodreads.com - დათა თუთაშხია

კატეგორია:1975 წანაშ რომანეფი
კატეგორია:ქორთული რომანეფი
აფრიკაშ ართობაშ ორგანიზაცია

**აფრიკაშ ართობაშ ორგანიზაცია** — აფრიკაშ ქიანეფიშ გოართოიანაფა. 2002 წანაშ 9 კვირკვეს ჯოხოქ გინათირჷ აფრიკაშ რსხუთ. ორგანიზაციაქ დირსხუ 1963 წანას, აფრიკული ქიანეფიშ ართობაშ დო სოლიდარობაშ, სუვერენიტეტიშ დო ტერიტორიული ნთელუანობაშ თხილუაშ თოლოზირუეთ. ორგანიზაციაშ მაკთურობა შეულებუდჷ აფრიკაშ არძო ზოხორინელ სახენწჷფოს. 

შტაბ-ბინა - ადის-აბება. 

## აკოდგინალუა
1991 წანაშო ორგანიზაციაშა მიშმეშჷ 48 სახენწჷფო: 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (ორგანიზაციას აკათჷ 1994 წანას.)

## ლიტერატურა
* "OAU After Twenty Years" Pub. Praeger; ISBN 0-03-062473-8; (May 1984)
* "Africa's First Peacekeeping Operation: The OAU in Chad, 1981-1982" by Terry M. Mays, Pub. Praeger; ISBN 0-275-97606-8; (30 April 2002)
* "African Exodus: Refugee Crisis, Human Rights, & the 1969 OAU Convention" by Chaloka Beyani, Chris Stringer, Pub. Lawyers Committee for Human Rights; ISBN 0-934143-73-0; (July 1995)
* CEC.rwanda2.free.fr,  რუანდაშ გენოციდიშ ანგარიში.
*Black-king.net , ჰაილე სელასიე I speaks at the OAU conference, Addis Ababa, 1963

კატეგორია:აფრიკაშ ისტორია
ადის-აბება

**ადის-აბება** ( - *ახალი პიოლი*) – ეთიოპიაშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა. 2008 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანდჷ 3384569 კოჩი. ადის-აბებას ეთიოპიას გიშაკერზაფილი სტატუსი უღჷ. ზუსტას თე ნოღა რე აფრიკაშ რსხუშ ადმინისტრაციაშ დგჷმილი (შტაბ-ორენი), კინე თაქ 2002 წანაშახ არსებენდჷ აფრიკაშ ართობაშ შტაბ-ორენი ხოლო. ზუსტას თეშენ შხირას ადის-აბებაშა „აფრიკაშ პოლიტიკურ ნანანოღა“ ხოლო უჯოხონა. 

ნოღაქ დირსხუ 1886 წანას, იმპერატორ მენელიკ II-იშ მართუალაშ პერიოდის. 

1936 წანაშ 5 მესის, იტალიაქ ეთიოპიაწკჷმა ლჷმაშ უკული შილებუ ნოღაშ ეჭოფუა. 1936 - 1941 წანეფს, ადის-აბება წჷმარინუანდჷ იტალიაშ ბჟაეიოლ აფრიკაშ ადმინისტრაციულ ცენტრის. 1941 წანას, ნოღაშ გოდუდიშულაფაქ მოხვადჷ, თიმ ბორჯის ქიანაშ მამართუალი რდჷ იმპერატორ ჰაილე სელასიე I. 

ადის-აბება წჷმარინუანს ეთიოპიაშ ადმინისტრაციულ, პოლიტიკურ დო კულტურულ ცენტრის. ნოღას გოვითარაფილი რე ტრანსპორტი, 2008 წანას გინწყჷ ტროლეიბუსიშ ღოზიქ. ნოღაშ გოხოლუას რე ბოლეშ ოერეფოშქაშე აეროპორტი, ნამუთ არსულენს ანდა ოერეფოშქაშე რეისის. თე აეროპორტიშ მოხ, ეიოშინალი რე ლიდეტიშ აეროპორტი ხოლო, ნამუთ ასე გიმირინუაფუ ოურდუმე ღანკეფშო. ადის-აბება რკინაშარაშ ღოზით ქიანაშ შხვადოშხვა კუნთხუს მითმიარსხუ. რკინაშარაშ ღოზიშ მეშქაშობათ მითმიარსხუ ჯიბუტის.

ეთიოპიაშ ნანანორაშ ტერიტორიას იდვალუადუ ქიანაშ ერუანული მუზეუმი, თაქ ამდღარშახ მოსოფელს მეგორაფილი უჯვეშაშ ადამიერიშ ფრაგმენტეფი იჩუალუაფუ. თაშნეშე ეიოშინალი რე ეთიოპიაშ ერუანული ბიბლიოთეკა დო ადის-აბებაშ უნივერსიტეტი. ნოღა გიშაკერზაფილი არქიტექტურული სტილით გიშეგორუაფუ, ეიოშინალი რე ნოღაშ ტერიტორიას რინელი ანდა ოხიდა. 

ადის-აბება რე მოსოფელს ართ-ართი არძოშე მაღალას მადვალუ ნანანოღა. ოხორუეშ არძოშე დაბალი ჭურჭული ნოღაშ ობჟათშე რე დო თიში სიმაღალე აკმადგინანს, ზუღაშ დონეშე - 2.326 მეტრას, თაქ იდვალუაფუ ბოლეშ აეროპორტი. უმაღალაში ჭურჭული რე, გვალა ენტოტო, ნამუთ დოხორელი პუნქტიშ ოორუეშე რე დო თიში სიმაღალე 3000 მეტრას აკამდგინანს.

## თაშნეშე ქოძირით
* ეთიოპიაშ რეგიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნოღა ადის-აბებაშ ადმინისტრაცია
* Addis Ababa City Council
* Global Integrity Report: Ethiopia 
* Introduction to Addis Ababa 
* Hotels in Addis Ababa 
* Support for Mayor's overhaul of Addis Ababa
* Dawn in Addis  
* Interactive City Map and Business Finder

კატეგორია:ეთიოპიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
დიდოსტატის კონსტანტინეს მარჯვენა

**დიდოსტატის კონსტანტინეს მარჯვენა** (ქორთ. დიდოსტატის მარჯვენა) – კონსტანტინე გამსახურდია-შ რომანი, გიშაშქუმალირი 1939 წანას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* - დიდოსტატის კონსტანტინეს მარჯვენა

კატეგორია:1939 წანაშ რომანეფი
კატეგორია:კონსტანტინე გამსახურდიაშ რომანეფი
კატეგორია:ქორთული რომანეფი
სუდანი

**სუდანი** (), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **სუდანიშ რესპუბლიკა** ( [ჯუმჰურიატ ას-სუდან]) — სახენწჷფო ბჟაეიოლ აფრიკას. ქიანას ოორუეშე უხურგანს ეგვიპტე, ოორუე-ბჟადალშე -ლიბია, ბჟადალშე - ჩადი, ობჟათე-ბჟადალშე - ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა, ობჟათეშე - ობჟათე სუდანი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე ერიტრეა დო ეთიოპია. ოორუე-ბჟაეიოლშე ომძღჷ ჭითა ზუღა. ქიანაშ ნანანოღა — ხარტუმი.

### ადმინსიტრაციული დორთუალა

მარცხნივ|მინი|200პქ|ნოღა ხარტუმი
სუდანი ადმინისტრაციულო ირთუ 18 პროვინციათ (არაბ.: *[[ვილაიეთი|ვილაიეთეფი]]*), თაშნეშე კანკალეშა იჯოხოდვალუაფუ შტატეფო:

* ჩე ნილოსი
* ბჟაეიოლი დარფური
* გედარეფი
* ლენი ნილოსი
* ბჟადალი დარფური
* ბჟადალი კორდოფანი (კინ აკიქიმინჷ 2013 წანას)
* კასალა
* ჭითა ზუღა
* ნილოსი
* ოორუე პროვინცია
* ოორუე დარფური
* ოორუე კორდოფანი
* სენარი
* ცენტრალური დარფური
* ხარტუმი
* ელ-გეზირა ("კოკეფი")
* ობჟათე დარფური
* ობჟათე კორდოფანი
მარრცხნივ|მინი|200პქ|ნოღა ომდურმანი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სუდანი BBC-ის: კილიშკილშა ცნობარი
* სუდანიშ პოლიტიკური პერსპექტივეფი
* რუკა - სუდანი
* სუდანიშ ადმინისტრაციული რუკა
* http://www.icrc.org/web/rus/siterus0.nsf/htmlall/sudan 
* მასალეფი სუდანიშ უახალაში ისტორიაშ გეშა
*პ. გუსტერინი სუდანშქაფონი კონფლიქტი დო გალენური ქიანეფიშ ინტერესეფი 

## სქოლიო

{{მერკე}

კატეგორია:ჭითა ზუღაშ მახურგე ქიანეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
საჰარაშ არაბეფიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა

**საჰარაშ არაბეფიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა** (სადრ) (; ) — ვაღიარაფილი სახენწჷფო, ნამუთ ვაკონტროლენს სახენწჷფოშ ედომუშამ ტერიტორიას. საჰარაშ არაბეფიშ რესპუბლიკა პრეტენზიას აცხადენს ესპანეთიშ ჸოფილი კოლონიაშ ბჟადალი საჰარაშ ედომუშამ ტერიტორიაშე. ოორუეშე უხურგანს მაროკო, ოორუე-ბჟაეიოლშე - ალჟირი, ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე - მავრიტანია; ბჟადალშე ომძღჷ ატლანტიშ ოკიანე. 

ისტორიული ჯოხოდვალა: ვადი-საჰარა (Rio de Oro) დო სეგიემ-ელ-ჰამრა. ჸოფილი ჯოხო რე ესპანური საჰარა.

## ისტორია
1975 წანაშახ თე ტერიტორია ესპნაეთიშ კოლონიათ იკოროცხუდჷ. 1975 წანაშ 6 გერგობათუთას მაროკოშ მაფა ჰასან II-შ დო მაროკოშ ხეშულებაშე, გინხორცილეჷ სტრატეგიული მასობური აქცია "წვანე მელახი". 350 000 ვააკოანჯარაფილი მაროკოალი, თინეფს შქას ოსურეფქ დო ბაღანეფქ ხოლო გეგნორთჷ თე ტერიტორიაშა. უცბას თაქ მუთუნნერი აწმარენჯობა ვაჸოფე, მაროკოალეფქ გეჭოფეს ბჟადალ საჰარაშ ტერიტორია, თაშნეშე თიშა გენშრთჷ ობჟათე ტერიტორიაქ, ნამუსჷთ მავრიტანია აკონტოლენდჷ. 

1976 წანას მავრიტანიაქ ვარია გაცხადჷ თე ტერიტროიაშე. ედომუშამო საჰარა მაროკოშ გოლინაშ გიმე რდჷ. კინე თიმ წანას, თე ტერიტორია ალჟირიშე აღიარაფილქ იჸუ მუჭოთ ზოხორინელი ქიანა, ახალ სახენწჷფოს ჯოხოთ გიადჷ საჰარაშ არაბეფიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა (სადრ).

სადრ მუჭოთ ზოხორინელი სახენწჷფო აღიარებული რე 45 ქიანაშე, თარო თე ქიანეფი აფრიკაშ დო ლათინური ამერიკაშ სახენწჷფოეფი რე. 1984 წანაშე თე რესპუბლიკა აფრიკაშ რსხუშ მაკათური რე. 1975 წანაშე ასეშახ ქიანაშ პრეზიდენტი რე მუჰამედ აბდელაზიზი. საჰარაშ არაბეფიშ დემოკრატიული რესპუბლიკა გოეროშე მუჭოთ ზოხორინელ ქიანა ნაჩინებჷ ვა რე.

## პოლიტიკა

თე ტერიტორიაშ საბოლოო სტატუსი დიო ხოლო ვარე გორკვიაფილი. მაროკოს სიტუაციაშ გიშანწყუალო თე ტერიტორიაშო ავტონომიაშ მეჩამა მიოჩქჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სადრ-იშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:ბჟადალი საჰარა
კონგოშ რესპუბლიკა

**კონგოშ რესპუბლიკა** *(; [[კონგო]]შ ნინაშა: Repubilika ya Kongo; [[ლინგალა]]: Republiki ya Kongó*, თაშნეშ უჯოხონა **კონგო ბრაზავილი** ვარდა თეშ **კონგო**) - ქიანა ცენტრალურ აფრიკას. ქიანას უხურგანს: გაბონი, კამერუნი, ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა, კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა ანგოლარეფიშ ანკლავი კაბინდაშ პროვინციას დო გვინეაშ ჸუჯის.

რეგიონს დომინირენდჷ ბანტუშ თური, ნამუთ კინოხ წყარმალუ კონგოშ მანგას აწარმენდეს ვაჭრობას. ალმახანური რესპუბლიკა ჸოფილი ფრანგული კოლონია რე, ნამუქჷთ 1960 წანასს ზოხორინალა მიღჷ. კონგოშ ოკათე რესპუბლიკა რდჷ სხუნუეფიშ ბლოკიშ მაკათური, მარქსისტულ-ლენინისტური ართპარტიული სახენწჷფო. 1970 წანაშე 1992 წანაშახ კომუნისტურ რეჟიმი დოთირუ დემოკრატიულ გიშაგორუეფქ, მარა 1997 წანაშ ომენოღალი ლჷმაშ უკული გეგმაჸათეს გიშაგორილი პრეზიდენტი პასკალ ლისოუბა დო დირთჷ ჸოფილი დიქტატორი დენის სსაუ ნგუესსო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კონგოშ რესპუბლიკაშ პარლამენტიშ ვებ-ხასჷლა 
* კონგოშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტიშ ვებ-ხასჷლა  
* თარობაშ მადუდე დო მინისტრეფიშ კაბინეტი

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კამერუნი

**კამერუნი** (, ), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **კამერუნიშ რესპუბლიკა** (, , -შე — „კრევეტეფიშ წყარმალუ“) — სახენწჷფო ცენტრალურ აფრიკაშ ბჟადალ ნორთის, ქიანას ობჟათე-ბჟადალშე უხურგანს ბიაფრიშ ჸუჯი (გვინეაშ ჸუჯიშ ატლანტიშ ოკიანეშ ნორთი).

## მონძალა
* ჯაშ ტყაჩირი

## რესურსეფი ინტერნეტის
; თარობა
* კამერუნიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* კამერუნიშ პრემიერ-მინისტრიშ ადმინისტრაცია
* კამერუნიშ ერუანული ასამბლეა 
* Global Integrity Report: Cameroon has reporting on anti-corruption in Cameroon
* სახენწჷფოშ მადუდე დო მინისტრეფიშ კაბინეტეფი 

; ზოგადი ინფორმაცია
* Cameroon from *UCB Libraries GovPubs*
* Cameroon profile from the BBC News
* Key Development Forecasts for Cameroon from International Futures

## სქოლიო

*
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
აზავადი

thumb|left|''აზავადიშ რუკა''.

**აზავადიშ ზოხორინელი სახენწჷფო** (; ) — ვაღიარაფილი სახენწჷფო, ნამუქჷთ ცალჸურე გჷმაცხადჷ 2012 წანას, ტუარეგეფიშე მართილი სეპარატისტეფიშ აზავადიშ გოდუდიშულაფაშ ერუანული ყარაფიშ (MNLA) დო მალიშ არმიაშ შქას მოხვალამირი კონფლიქტიშ უკული. სეპარატისტეფი მითმითხინა დო აკონტროლენა ტომბუქტუს, კიდალს, გაოს, თაშენეშე მოპტიშ რეგიონიშ ნორთის — ტერიტორიეფს, ნამუსჷთ საირქიანო ჯარალუაშე მალიშ რესპუბლიკაშ უგურთუ ნორთო რე აღიარაფილი. მუშითგჷმოცხადაფილი აზავადიშ ტერიტორია მალიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ დო ობჟათეშე უხურგანს ბურკინა-ფასო, ბჟადალშე დო ოორუე-ბჟადალშე — მავრიტანია, ოორუეშე — ალჟირი, ბჟაეიოლშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე — ნიგერი. ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა რე გაო.

2012 წანაშ 6 პირელს, MNLA-ქ, ნამუთ რეგიონიშ უდიდაშ ნორთის აკონტროლენს, მუშ ვებ-ხასჷლას გჷმაბჟინუ გჷნაცხადი აზავადიშ მალიშე ზოხორინალაშ გეშა. კინე თიმ დღას, გაოს, ყარაფიშ გენერალურ მელამოსექ ბილიალ აგ აშერიფიქ ხე მაჭარჷ აზავადიშ ზოხორინალაშ დეკლარაციას, ნამუთ თაშნეშე გეგმიცხადჷ MNLA-შ მუშითგიმოცხადაფილი ობორჯე ადმინისტრაცია თეიშახ, სოიშახ გიმიქიმინუაფუ „ერუანული თარობა“. დეკლარაციას ოერეფოშქაშე ჯარალუა ვაღიარენდჷ. 

## თაშნეშე ქოძირით
*ვაღიარაფილი ქიანეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
*.
*
*.
*. First published in 1999 as ISBN 90-04-11207-3.
*.
*. Link requires subscription to Jstor.
*
*.

## რესურსები ინტერნეტში
*აზავადიშ გოდუდიშულაფაშ ერუანული ყარაფიშ ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო

კატეგორია:მუშითაღიარაფილი ქიანეფი
კატეგორია:მალი
ჯიბუტი

**ჯიბუტი** (), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა **ჯიბუტიშ რესპუბლიკა**  (; ) — სახენწჷფო ბჟაეიოლ აფრიკას, აფრიკაშ ქაშ რეგიონს. ქიანას ბჟაეიოლშე ომძღჷ ადენიშ ჸუჯი. ოორუეშე უხურგანს ერიტრეა, ბჟადალშე დო ობჟათშე — ეთიოპია, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ვაღიარაფილი სომალილენდი, ნამუშ ტერიტორიასჷთ ერეფოშქაშე ჯარალუა სომალიშ უგურთუ ნორთო კოროცხუნს.

ჯვეში ბორჯის, თე ტერიტორია, ეთიოპია, ერიტრეა დო სომალილენწკჷმა ართო პუნტიშ დიხაშ ნორთი რდჷ.

## ადმინისტრაციული დორთუალაა

ჯიბუტიშ ტერიტორია ირთუ ხუთ რეგიონო დო ნოღა ჯიბუტიშ ტერიტორიათ, ნამუთ მუშჸურე ირთუ 11 რაიონო. თინეფს რესპუბლიკაშ კომისარეფი ანუ პრეფექტეფი მართუნა.
thumb|right|250px|ჯიბუტიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ომენოღალი ლჷმა ჯიბუტის .
* The State of the World's Midwifery – Djibouti Country Profile from UNFPA
* Key Development Forecasts for Djibouti from International Futures.

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
თეთრი საყელო

**თეთრი საყელო** (ქორთუ. თეთრი საყელო) – მიხეილ ჯავახიშვილი-შ რომანი, გიშაშქუმალირი 1926 წანას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Goodreads.com - თეთრი საყელო

კატეგორია:1926 წანაშ რომანეფი
კატეგორია:მიხეილ ჯავახიშვილიშ რომანეფი
კატეგორია:ქორთული რომანეფი
კომორიშ კოკეფიშ რსხუ

**კომორიშ კოკეფი**, ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა **კომორიშ კოკეფიშ რსხუ** (2002 წანაშახ ჯოხოდჷ **კომორიშ კოკეფიშ ფედერაციული ისლამური რესპუბლიკა**) — სახენწჷფო ბჟაეიოლ აფრიკას, ინდოეთიშ ოკიანეს. იდვალუაფუ მოზამბიკიშ საროტიშ ოორუე ნორთის, მადაგასკარიშ ოორუეშ დო მოზამბიკიშ ოორუეშ შქას დო იკენს კომორიშ კოკეფს, კოკი მაიოტაშ მოხ, ნამუთ საფრანგეთიშ ზუღაშმელეიანი დეპარტამენტი რე, მარა კომორიშ რსხუ თის მუშ ავტონომიურ ართულო მიარზენს. ფართობი — 1861 კმ² (კოკი მაიოტაშ (376 კმ²) მეკოროცხუათ 2235 კმ²). მახორობა — 784 745 კოჩი (2015) (2012 წანა) (კოკი მაიოტას (212 645 კოჩი 2012 წანა) მეკოროცხუათ  — 997 390 კოჩი). ნანანოღა — მორონი.

ქიანაშ ჯოხო მოურს არაბული ზიტყვაშე — *al-qamar* (ალ-ქამარი), მუთ შანენს "თუთას". თუთა სახენწჷფოშ შილას ხოლო რე გჷმოხანტილი.

სახენწჷფო ნინეფი რე — კომორული (კინე შიკომორი, არხო ნინა რე სუაჰილი), ფრანგული დო არაბული. სახენწჷფო რელიგია რე — ისლამი.

## სქოლიო


კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
ადენიშ ჸუჯი

მინი|250პქ|ადენიშ ჸუჯიშ ორენი
მინი|მარცხნივ|1860 წანაშ რუკა
**ადენიშ ჸუჯი** (, ) ინდოეთიშ ოკიანეშ არაბეთიშ ზუღაშ ნორთის წჷმარინუანს. ჸუჯიშ სიგჷრძა — 890 კმ. ჸუჯიშ ოორუე წყარპიჯის აკმადგინანს არაბეთიშ ჩქონი (სახენწჷფო იემენი). ჸუჯიშ ობჟათე დო ბჟადალი წყარპიჯის აკმადგინანს აფრიკაშ კონტინენტი (სახენწჷფოეფი სომალი დო ჯიბუტი). ჸუჯიშ ბჟადალშე გიშმართუნა ტაჯურაშ ჸუჯის. ჸუჯიშ ბჟაეიოლი ხურგათ იკოროცხუ კოდმე გვარდაფუიშ მერიდიანი (51°16’E).

ჸუჯიშ ოშქაშე სიტომბა 500 მ.(1 600 ფუტი). მაქსიმალური სიტომბა 2 700 მ. (8 900 ფუტი). ჸუჯიშ მაქსიმალური ტემპერატურა - 28°C, მინიმალური - 15°C.

ჸუჯიშ ჯოხო მოურს იემენიშ ონიშოლი ნოღა ადენშე. ისტორიულო ადენიშ ჸუჯი რჩქინელი რდჷ მუჭოთ "ბერბერაშ ჸუჯი", ჸუჯიშ ობჟათეშე მადვალი უჯვეშაში სომალიშ ონიშოლი ნოღა ბერბერაშ პატჷოცემელო. მარა ნოღა ადენიშ შანულობაქ გიძინ კოლონიურ პერიოდის დო ჯოხო "ადენიშ ჸუჯიქ" პოპილარულქ იჸუ. ჸუჯი ბაბ-ელ-მანდეფიშ საროტიშ მეშქაშობათ მითმიარსხუ ჭითა ზუღას. ჸუჯის ეკონომიკური შანულობა უღუ, მუჭოთ სპარსეთიშ ჸუჯშე ევროპაშა ნავთობიშ ტრანსპორტირებაშ ოწყარე შარა.

XXI ოშწანურაშ დაჭყაფუს, ჸუჯის მეკობრეობაშ პრობლემაქ გორჩქინდჷ.

## ონიშოლეფი
* ელ-მუკალა ()
* ადენი ()
* ჯიბუტი ()
* ბერბერა ()

### შხვა ნოღეფი
* შოკრა 
* ბალჰაფი 
* ბირ-ალი 
* ობოკი 
* ლოიადა 
* ზეილა 
* ბოსასო 

## თაშნეშე ქოძირით
* სომალარი მეკობრეეფი
* ერიტრეაშ ზუღა, ჸუჯიშ უჯვეშაში ჯოხო

## სქოლიო

კატეგორია:არაბეთიშ ზუღაშ ჸუჯეფი
კატეგორია:იემენიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ჯიბუტიშ გეოგრაფია
კატეგორია:სომალიშ გეოგრაფია
კატეგორია:აზიაშ ჸუჯეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ჸუჯეფი
ლესოთო

**ლესოთო** (სესოთო დო ინგლ. Lesotho), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **ლესოთოშ ომაფე** (სესოთო Muso oa Lesotho, ) — სახენწჷფო ობჟათე აფრიკას, ანკლავი, ნამუსჷთ არძო კუნთხუშე უხურგანს ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა. ქიანა ფართობით 30 355 კმ² აფრიკაშ ართ-ართი მორჩილი ქიანა რე. თაშნეშე ლესოთო — მოსოფელიშ აკა ქიანა რე, ნამუშ ედომუშამი ტერიტორია ზუღაშ დონეშე 1400 მეტრაშ სიმაღალას იდვალუაფუ. 1966 წანას, ზოხორინალაშ მეღებაშახ ბასუტოლენდიშ ჯოხოთ ბრიტანეთიშ პროტექტორატი რდჷ. ქიანაშ ნანანოღა — მასერუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლესოთოშ თარობა 
* ლესოთოშ უმაღალაში სასამართალო
* ქიანაშ დო მინისტრეფიშ კაბინეტიშ მადუდე 
* ლესოთო

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ესვატინი

**ესვატინიშ ომაფე** (, სვაზი/სვატი Umbuso weSwatini), 2018 წანაშახ — **სვაზილენდიშ ომაფე** (*Kingdom of Swaziland*) — სახენწჷფო ობჟათე აფრიკას. ქიანას ობჟათეშე, ობჟათე-ბჟაეიოლშე, ბჟადალშე დო ოორუეშე უხურგანს ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა (ხურგაშ სიგჷრძა — 430 კმ), ბჟაეიოლშე  მოზამბიკი (105 კმ). ქიანაშ ხურგეფიშ ედომუშამი სიგჷრძა — 535 კმ. ქიანაშ ედომშამი ფართობი — 17 363 კმ² (სქირონაშ ფართობი — 17 200 კმ²). ქიანა იდვალუაფუ ველდიშ პლატოს, ნამუთ ბჟადალშე ბჟაიოლიშჸურე რე გერთელი. ქიანაშ უმაღალაში კონკა — გვალა ემლემბე (Emlembe; 1862 მ.), უდაბალაში ჭურჭული — წყარმალუ ლუსუტფუ (უსუტსუ) (21 მ). ქიანაშ თარი წყარმალუეფი — ლუსუტფუ, კომატი, უმბელუზი. თარი ორთაშობური რესურსეფი: ნოშქერი, ჯა-ტყა, ჰოდროენერგეტიკული პოტენციალი, მორჩილი ორქოშ დო ალმასიშ მადანეფი. ტერიტორიაშ დოხოლაფირო 11 % ოხონალ დიხეფს უკებუ, ველეფს დო ოდიარალ აკანეფს — 62 %.

## ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა
thumb|left|ესვატინიშ ოლქეფი
ესვატინი 4 ოლქო ირთუ:

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ესვატინიშ თარობაშ ვებ-ხასჷლა (ინგლ.)
* არტემი ლებედევიშ შარალა ესვატინის
* ობჟათე გვერდოსფეროშ უჭიჭაში ქიანა 

## სქოლიო

კატეგორია:ესვატინი
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
მექსიკაშ ჸუჯი

right|thumb|250px|მექსიკაშ ჸუჯი
250px|მინი|კანტარელი
**მექსიკაშ ჸუჯი** – (, , ) - ატლანტიშ ოკიანეშ ნორთი, წყარიშ ღანჩო, ნამუთ აკოხურგელი რე ოორუე ამერიკაშ კონტინენტით დო კოკი კუბათ. უმოს კონკრეტულო, ოორუეშე, ოორუე-ბჟადალშე დო ოორუე-ბჟაეიოლშე აკოხურგელი რე ააშ-იშ, ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟადალშე - მექსიკაშ დო ობჟათე-ბჟაიოლშე კუბაშ წყარპიჯიშ ღოზით. მეჯინათ ჸუჯის ოვალიშ ფორმა უღუ. ატლანტიშ ოკიანეს მითმიარსხუ  ფლორიდაშ საროტიშ მეშქაშობათ, ნამუთ კუბაშ დო ააშ-იშ შქას იდვალუაფუ, კარიბიშ ზუღას - იუკატანიშ საროტიშ მეშქაშობათ კუბაშ დო მექსიკაშ შქას. ოკიანეწკჷმა მერკე რსხუშ გეშა, ჸუჯის ეკინა-დოკინაშ დონე ძალამ მერკე რე. ჸუჯიშ ედომუშამი ფართობი 1. 6 მლნ კვადრატულ კილომეტერის აკმადგინანს. ჸუჯიშ გვერდშე უმოსი ძალამ დუდთხითხუ რე. ჸუჯიშ უტომბაში ჭურჭული – სიგსბიშ რღამილი 4. 384 მეტრა რე, ნამუშ სიგჷნძა 550 კილომეტრი რე. თე რღამილქ დოხოლაფირო 300 მილიონი წანაშ კინოხ წიმიქიმინჷ ზუღაშ ქვინჯიშ გეკინაშ გეშა. 
                         
## გეოლოგია
ამდღარშოთ, ძალამ მორჩილო რე რჩქინელი მექსიკაშ ჸუჯიშ გეოლოგიური კინოხიშენი. კანკალე მენცარიშ არზით, თე ღანჩოქ წჷმიქიმინჷ პალეოზოიუკურ ხანაშ დაჭყაფუს, მარა მარკვიეფიშ უმენტაშობას მიოჩქჷ, ნამჷ-და თექ მოხვადჷ ლაპეოზოიკური ხანაშ ეკონიას, მუჟამსჷთ ართი დიდი სუპერკონტინენტიშ, პანგეაშ აკოცჷმაქ მოხვადჷ დო კონტინენტურ ფილეფქ ართიანს არაგვესინ. 
                     
## ისტორია
მართალი რე, ამერიკაშ კონტინენტის ქრისტეფორე კოლუმბიქ მიოგორუ, მარა თიშ ხვამარდეფს მექსიკაშ ჸუჯშა ვენშურთუმუნა. 

მაართა ევროპალი, ნამუქჷთ თე ჸუჯის იშარუნ, რდჷ ამერიგო ვესპუჩი (1497 წანას). თიქ ქაჸუნ ცენტრალურ ამერიკაშ წყარპიჯიშ ღოზის, უკულ ფლორიდაშ საროტით კინ უკახალე, ატლანტიშ ოკიანეშა დირთჷ. მუშ ნაჭარეფს ვესპუჩი თე შარალუას კილიშკილშა ეთმეჭარუნს. ევროპაშა დორთაშ უკული, თიში ექსპედიციაშ ართ-ართ მაკათურქ, ხუან-დე-ლა-კოსაქ აკოქიმინჷ რუკა, სოდეთ კუბა მუჭოთ კოკი თეშ ინახუნუ. 
                   
## თარი მუნაჩემეფი
right|thumb|250px
მექსიკაშ ჸუჯიშ ბჟაეიოლი, ოორუე დო ოორუე-ბჟადალი წყარპიჯი, ააშ-იშ წყარპიჯიშ ღოზის წჷმარინუანს, კონკრეტულო თენეფი რე გეჸვენჯი შტატეფი: ფლორიდა, ალაბამა, მისისიპი, ლუიზიანა დო ტეხასი. ედომუშამო, მექსიკაშ ჸუჯის ააშ-იშ წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷნძა აკმადგინანს 2. 700 კმ-ს. ააშ-იშ ტერიტორიაშე ჸუჯის ინმაკათუ 31 წყარმალუ. 

ჸუჯიშ ობჟათე-ბჟადალი დო ობჟათე წყარპიჯი წჷმარინუანს მექსიკაშ წყარპიჯიშ ღოზის, თენეფი რე შტატეფი: ტამაულიპასი, ვერაკრუსი, ტაბასკო, კამპეჩე, იუკატანი დო კინტანა-როო. ყუჯიშ წყარპიჯიშ ღოზიშ მექსიკაშ ნორთი წჷმარინუანს 2. 243 კმ-ს. 

მექსიკაშ ჸუჯის ობჟთე-ბჟაეიოლშე უხურგანს კუბა. ჸუჯი მექსიკაშ, კუბაშ დო ააშ-იშ ჩხომიშ რეწუაშ ართ-ართ შანულამი აკანი რე. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მექსიკაშ ჸუჯი - ბრიტანიკა
* მექსიკაშ ჸუჯიშ თარი მუნაჩემეფი
* Resource Database for Gulf of Mexico Research
* Gulf of Mexico Integrated Science 

კატეგორია:მექსიკაშ ჸუჯეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ჸუჯეფი
კენია

**კენია** (სუაჰილი დო ინგლ. - Kenya), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა - **კენიაშ რესპუბლიკა** (სუაჰილი Jamhuri ya Kenya, ინგლ. Republic of Kenya) — ქიანა იდვალუაფუ ბჟაეიოლ აფრიკას, ინდოეთიშ ოკიანეშ წყარპიჯის, ქიანას გჷნმოკვათუნს ეკვატორი. კენიაშ მახურგე ქიანეფი რე: ეთიოპია (ოორუეშე), სომალი (ოორუე-ბჟაეიოლშე), ტანზანია (ობჟათეშე), უგანდა, თაშნეშე ტობა ვიქტორია (ბჟადალშე), ობჟათე სუდანი (ოორუე-ბჟადალშე). ქიანაშ ნანანოღა - ნაირობი. ბოლო წანეფს, ქიანაშ მახორობაქ ძალამ მალას მიძინჷ დო აკმადგინანს დოხოლაფირო 45,1 მილიონს. კენიას უღუ ტყარ ორთაშ დიდი რეზერვეფი. ქიანას გოფაჩილი რე ჩხოლარეფიშ ვითოშობათ გვარობა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Government Spokeperson  Office of the Government Spokesperson of the Republic of Kenya.
*Government of Kenya  Official site.
*Kenya Law Reports Kenyan Legislation, Case Law, Official Gazette Notices and legal Info.
*State House Kenya Official site State House, Kenya.
*Chief of State and Cabinet Members 
*Country Profile from BBC News
*Republic of Kenya General Info
*Kenya from the Encyclopædia Britannica
*Kenya entry at The World Factbook 
*Kenya from *UCB Libraries GovPubs*

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ვლად III ცეპეში

thumb|ვლად ცეპეში.
**ვლად III**, შინელიე მუჭო **ვლად ცეპეში** ვარდა **ვლად დრაკულა** დო გრაფი დრაკულა, (დ. გერგობათუთა ვარდა ქირსეთუთა 1431 - ღ. ქირსეთუთა 1476). ვლახეთიშ თარი 1448, 1456-1462 დო 1476 წანეფს. ვლად III ცეპეშ-დრაკულა რდჷ პროტოტიპი ბრემ სტოკერიშ გრაფ დრაკულაში.

## ლიტერატურა
*მიხეილ ბარნოვი, ვლად მესამე ცეპეშის გატეხილი სახელი, ჟურნალი ისტორიანი, ქირსეთუთა, №12 2014

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ''დრაკულაშ ისტორია'' 
* ვლად III-შ გუშაშქუმალირი ფარეფი 
* Pictures of Vlad III the Impaler 
* The Purported Home Of Dracula 
* Detailed information
UTC+08:30

thumb|right|ყვინთელო იძირაფე ჩანბაიშური სასაათო ორტყაფუ ჩინეთის (1912—1949 წანეფს).
**[[UTC]]+8:30** — ოსაათე ორტყაფუ, ნამუთ ედომუშამ წანამოწანაშ გოძვენას გიმირინუაფუ კორეაშ ოკათე-დემოკრატიულ რესპუბლიკას, 2015 წანაშ 15 მარაშინათუთაშე.

## ედომუშამი წანამოწანაშ გოძვენას
*  (PYT — ფხენიანიშ სტანდარტული ბორჯი)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღეფი UTC+08:30 ზონას

## სქოლიო

კატეგორია:ბორჯიშ ორტყაფუეფი
მადაგასკარი

**მადაგასკარი**, ოფიციალურო **მადაგასკარიშ რესპუბლიკა** (მალაგ. Repoblikan'i Madagasikara, ) დო დუდმაართაშე რჩქინელი, მუჭოთ მალაგასიშ რესპუბლიკა — კოკ სახენწჷფო ინდოეთიშ ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის, ობჟათე-ბჟადალ აფრიკაშ წყარპიჯწკჷმა, ნამუშეთ გიშართილ რე მოზამბიკიშ საროტით. ქიანა იკენს კოკ მადაგასკარს დო ანდა მორჩილ პერიფერიულ კოკის, მოსოფელს რე ფართობიშ მეჯინათ მაანთხა უკაბეტაშ კოკი, მაჟირა უკაბეტაშ კოკ სახენწჷფო დო 44-ა უკაბეტაშ სახენწჷფო. ფართობი — 587 041 კმ², მახორობა — 28,812,195 ადამიერი (2023). ნანანოღა დო უკაბეტაშ ნოღა — ანტანანარივუ.

სუპერკონტინენტი გონდვანაშ ისტორიაშახიან აკოცჷმაშ უკული, მადაგასკარქ დეთხჷ აფრიკას ორდოიან იურულ პერიოდის, დოხოლაფირო 180 მილიონ წანაშ კინოხ, თაშნეშე დეთხჷ ინდოეთიშ სუბკონტინენტის დოხოლაფირო 90 მილიონ წანაშ კინოხ, თეშნერო აბანობურ ჩანარეფს დო ჩხოლარეფს ელაზჷმაფათ იზოლირაფილო წუმოძინაშ შილებუამობაქ ქემიაჩეს; ომანგეთ, მადაგასკარ რე ბიოანდაფერუანობაშ ჩხე ჭურჭული დო მოსოფელიშ 17 ქიანაშე ართ-ართ მეგაბიოანდაფერუანობათ, სოდე ტყარ ორთაშ 90%-შე უმოს ენდემურ რე. კოკის სუბტროპიკულ ვარ-და ტროპიკულ ზუღაშურ კლიმატ რე. მადაგასკარს პირველო დიხორეს ავსტრონეზიალ კათეფქ ჩქ. წე. პირველ ვითოშწანურაშ ოშქაშე წანეფს ვარ-და უწოხოლაშე, ნამუეფქჷთ ორჩანიეთ მორთეს კანოეთ თეხანურ ინდონეზიაშე. დოხოლაფირო IX ოშწანურას, თინეფს ქაკათეს ბანტუშ კათაქ, ნამუეფქჷთ გეგნონჩურეს მოზამბიკიშ საროტ ბჟაეიოლ აფრიკაშე. შხვა კათეფიშ ბუნა ბორჯიშე ბორჯიშა იხორუდჷ მადაგასკარს დო თინეფშე ირს შანულამ თია მიშმუღუდჷ მალაგასიურ კულტურულ რინაშა. ომანგეთ, მალაგასიურ ეთნიოკურ ბუნას შხირა რთჷნა 18 დო უმოს გიმენბუნათ, ნამუეფშე უკაბეტაში რე ცენტრალური ლაკადაშ მახორუ კათა — მერინა.

მა-18 ოშწანურაშ დალიაშახ მადაგასკარიშ კოკის მოთირე სოციალურ-პოლიტიკურ აკოწეწილ ალიანსეფი გამაგენდეს. მა-19 ოშწანუარშ დაჭყაფუშე კოკიშ უმენტაშ ნორთ აკოკათელჷ რდჷ დო მერინა დიდგვარამეფიშით მადაგასკარს ომაფეთ იგამაგებუდჷ. 1897 წანას, მონარქიაქ საფრანგეთიშ ანექსიათ გეთჷ, ნამუშეთ მადაგასკარქ 1960 წანას ზოხორინალა მიპალჷ. თიშ უკულ ქვეყანაქ ოთხ თარ კონსტიტუციურ პერიოდ მუკორთჷ, ნამუეფშათ რესპუბლიკეფ უჯოხოდეს დო 1992 წანაშე კონსტიტუციურ დემოკრატიათ იგამაგებუ. 2009 წანას, პოლიტიკურ კრიზისიშ დო ოურდუმე მინორტაშ უკული, მადაგასკარქ მაანთხა დო ასეიანი რესპუბლიკაშახ განწეხანიშ გაინმალ პერიოდ მუკორთჷ, ნამუშ კონსტიტუციურ გამაგალაქ 2014 წანაშ ღურთუთას აკინწყჷ. 2025 წანას მასობურ საპროტესტო აქციეფიშ სერიაქ ოურდუმე მინოთათ დო ობორჯე მთავრობაშ პრეზიდენტო მაიკლ რანდრიანირინაშ დორინაფათ გეთჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Country Profile
* Madagascar 
* Key Development Forecasts for Madagascar

## სქოლიო


კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
გაზპრომი

thumb|გაზპრომიშ შტაბ-ორენი მოსკოვს.
**გაზპრომი** (LSE: OGZD; რუს.: ОАО Газпром) — უდიდაში რუსული კომპანია დო ორთაშობური აირიშ უშხუაში მაწარმაფალი (მარეწე) მოსოფელს.

2004 წანაშო გაზპრომი ორთაშობური აირიშ აკა მაწარმე რდჷ მუჭოთ მინიმუმ ბოსნია-ჰერცეგოვინას, ესტონეთის, ფინეთის, ლატვიას, ლიეტუვას, მოლდოვას დო სლოვაკეთის, თაშნეშე 97% ბულგარეთის, 89% უნგრეთის, 86% პოლონეთის, 75% ჩეხეთის, 67% თურქეთის, 65% ავსტრიას, ~40% რუმინეთის, 36% გერმანიას, 27% იტალიას, 25% საფრანგეთის. ევროპაშ რსხუ მუშ გაზიშ ოზირუეშ 25%-ის გაზპრომშე ღებულენს.

$31 მილიარდიშ მუდანობაშ გიმოჩამათ 2004 წანას გაზპრომს რუსეთიშ ორთაშობური აირიშ წარმებაშ 93% წილი უღუდჷ, 28.800 კმ³ - რეზერვეფით კომპანია მართუნს მოსოფელიშ გაზიშ რეზერვეფიშ 16%-ის (2004 წანაშ მუნაჩემეფით). ნავთობიშ კამპანია სიბნეფტიშ ჸიდირიშ უკულ გაზპრომი 119 მილიარდი ბარელი ნავთობიშ რეზერვით ხვალო საუდიშ არაბეთის დ ირანს აკმასქიდუ, მუჭოთ ნავთობიშ დო ნავთობიშ ექვივალენტური ორთშობური გაზიშ მოსოფელიშ უდიდაში მაღვენჯი.

გაზიშ რეზერვეფიშ დო მოსოფელიშ არძაშე გჷრძე გაზოულარი რშვილიშ (150.000 კმ) მოხ, კომპანიას უღუ აქტივეფი საბანკო, სადაზღვევო, მედიაშ, ოაკაგაფალი დო ოფუტე-მეურნობაშ სფეროეფს.

$270 მილიარდიშ მუდანობაშ საბაზრო კაპიტალიზაციათ (2006 წანაშ მესიშ მუნაჩემეფით), გაზპრომი მოსოფელიშ სიდიდათ მასუმა კორპორაცია რე თე პარამეტრით.

კატეგორია:რუსეთიშ კომპანიეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ უშხუაში კომპანიეფი
ფეჰლევიანეფი

**ფეჰლევიანეფი** — ირანიშ შაჰეფიშ დინასტია 1925 წანაშ 12 ქირსეთუთაშე 1979 წანაშ ფურთუთაშა. შაჰეფი ფეჰლევიანეფიშ დინასტიაშე რდეს: 
* რეზა-შაჰ ფეჰლევი   (1925-1941 წწ.)
* მოჰამედ რეზა ფეჰლევი   (1941-1979 წწ.)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Pahlavi dyasty 
* The Pahlavi Dynasty coins and insignia 
* What Really Happed to the Shah of Iran 

კატეგორია:ირანიშ შაჰეფი
კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა

**კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა** (ფრანგ.: République Démocratique du Congo), თაშნეშე ჯოხოდვალირი მუჭოთ **კონგო-კინშასა**, ჸოფილი **ზაირი**, - სახენწჷფო ცენტრალურ აფრიკას, კონტინენტიშ სიდიდათ მაჟირა ქიანა (ალჟირიშ უკული). ქიანას ოორუეშე უხურგანს ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა დო ობჟათე სუდანი, ბჟაეიოლშე - უგანდა, რუანდა, ბურუნდი დო ტანზანია, ობჟათეშე - ზამბია დო ანგოლა, ბჟადალშე კონგოშ რესპუბლიკა. ქიანას უღუ ზუღაშა გიშალი 40 კმ სიგანაშ ინწრო ყელით წყარმალუ კონგოშმანგას გვინეაშ ჸუჯის. ჯოხოდვალა „კონგო“ (მაჯინის შანენს) მოურს ბაკონგოშ ეთნიკური მახორობაშე, ნამუთ წყარმალუ კონგოშ ღანჩოს ოხორანს.

ჸოფილ ბელგიურ კოლონიაქ ჯოხო 1971 წანას მოღალირჷ ზოხორინალაშ უკულ დითირუ კონგო-კინშასაშე ზაირშა, 1997 წანაშახ. 1998 წანაშე ქიანას უდიდაში მუმაჯალაგარი ლჷმაქ აჸუ გინაღალარქ (შხირას იჯოხოდვალუაფუ მუჭოთ აფრიკაშ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა), ნამუთ მოსოფელიშ არძოშე მაჭყვადალი ლჷმა რდჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული.

## ლიტერატურა
* Drummond, Bill and Manning, Mark, *The Wild Highway*, 2005.
* Edgerton, Robert, *The Troubled Heart of Africa: A History of the Congo.* St. Martin's Press, December 2002.
* Exenberger, Andreas/Hartmann, Simon. ''The Dark Side of Globalization. The Vicious Cycle of Exploitation from World Market Integration: Lesson from the Congo'', Working Papers in Economics and Statistics 31, University Innsbruck 2007.
* Exenberger, Andreas/Hartmann, Simon. ''Doomed to Disaster? Long-term Trajectories of Exploitation in the Congo, Paper to be presented at the Workshop "Colonial Extraction in the Netherlands Indies and Belgian Congo: Institutions, Institutional Change and Long Term Consequences", Utrecht 3–4 December 2010.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Chief of State and Cabinet Members
* Country Profile - BBC News
* Democratic Republic of the Congo - *UCB Libraries GovPubs*
* The Democratic Republic of Congo from Global Issues


კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
მოჰამედ რეზა ფეჰლევი

**მოჰამედ რეზა-შაჰ ფეჰლევი** (სპარს. محمدرضا شاه پهلوی; დ. 26 გჷმათუთა 1919 თეირანი, ირანი ― ღ. 27 კვირკვე 1980 კაირო, ეგვიპტე) — ირანიშ 35-ა დო ეკონია შაჰი 1941-1979 წანეფც, ფეჰლევიანეფიშ დინასტიაშე. ქიანაშე გინაჸოთეს 1979 წანას ირანიშ ისლამური რევოლუციაშ უკული დო ირტჷ ეგვიპტეშა, სოდეთ ღურჷ 1980 წანას.

## ბიოგრაფია
გონათუა მიღჷ ირანს დო ხურგაშ გალე. 1938 წანას გათუ ოურდუმე აკადემია თეირანს. ომაფე ხვისტა დეკინჷ 1941 წანაშ ეკენიას მუმაშ რეზა-შაჰ ფეჰლევიშ გინორინაშ უკული. 1943 წანას ლჷმა გჷმუცხადჷ ფაშისტურ გერმანიას.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Biography portal Mohammad Reza Pahlavi (persian)

კატეგორია:სპარსეთიშ მონარქეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1919
კატეგორია:ნაღურა 1980
კატეგორია:ფეჰლევიანეფი
კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პოლიტიკური ლიდერეფი
რეზა-შაჰ ფეჰლევი

**რეზა ფეჰლევი** ვარდა **რეზა შაჰი დიდი** (სპარს. رضا پهلوی — Rezâ Pahlavi; დ. 15 მელახი 1878, ალასთი, მაზანდარანიშ ოსტანი, სპარსეთი — ღ. 26 კვირკვე 1944,  იოჰანესბურგი, ობჟათე აფრიკაშ რსხუ) — ქორთული ჯინჯიშ ირანალი, ნამუქჷთ იჸუ ირანიშ მაართა შაჰანშაჰიქ ფეჰლევიშ დინასტიაშე. ხვისტაშა ეშართჷ ყაჯარიშ დინასტიაშ გინოჸოთამაშ უკული 1925 წანას. რეზა-შაჰ ფეჰლევქ ბრელი აკეთჷ ქიანაშ მოდერნიზაციაშო. 1935 წანას მითხუ, მუჭო შხვა ქიანეფს ოფიციალურო გჷმურინუაფდესკო ქიანაშ ჯოხოთ "ირანი" "სპარსეთიშ" მანგიორო. 1941 წანას, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა რდჷნ, ვარიაშ რაგადი ოკოდჷ გოართოიანაფილ ომაფეშა დო სსრრ-შა თინეფიშ ჯარეფიშ ირანიშ  დიხეფშა მინოჸონაფაშენ, მუშ გეშა რსხუეფქ ვარია ორაგადაფუეს მაფობაშე. ღურჷ იოჰანესბურგის. თიშ მონძექ მოჰამედ რეზა ფეჰლევიქ მუმა გეგნასვანჯუ ირანშა დო სპეციალურო კეთებულ მავზოლეუმს ქჷდასვანჯუ, მარა ირანიშ ისლამურ რევოლუციაშ უკული აიათოლაქ მავზოლეუმი აკარღვაფაფუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* IRANNOTES.com
* ეკონომიკა ფეჰლევიშ პერიოდის, ენციკლოპედია "ირანიკა"
* ფეჰლევიშ დინასტიაშ გენეოლოგია

კატეგორია:ნაღურა 1944
კატეგორია:დუნაბადი 1878
კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ პოლიტიკური ლიდერეფი
ტუნისიშ ერუანული დიალოგიშ კვარტეტი

**ტუნისიშ ერუანული დიალოგიშ კვარტეტი** ( er-rubāɛi er-raɛi lil-ḥiwār el-waṭanī, , ) — ოთხი ორგანიზაციაშე აკოდგინელი ბუნა, ნამუთ 2011 წანაშ ჟასმინიშ რევოლუციაშ უკულ ტუნისის ასრულენდჷ ცენტრალურ როლს დემოკრატიული ქიანაშ აკოგაფას.

კვარტეტიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს::

* ტუნისიშ ხანდაშ საარძო კონფედერაცია. 
* ტუნისიშ რეწუალაშ, ვაჭარუაშ დო ხელობაშ  კონფედერაცია 
* ადამიერიშ ნებეფიშ თხილუაშ ტუნისიშ ლიგა 
* ტუნისიშ ადვოკატეფიშ ერუანული ორდერი   

2015 წანას, ორგანიზაციას მიანიჭეს ნობელიშ პრემია. ნორვეგიაშ ნობელიშ კომიტეტიქ გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და ორგანიზაციაქ გინმაჭყვიდირალი როლი ილაჸაფუ ტუნისის ჟასმინიშ რევოლუციაშ უკულ დემოკრატიაშ გიმოქიმინუას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 2015 წანაშ ნობელიშ პრემია 

## სქოლიო

კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი შვიდობაშ გონტკიცაფაშო