open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სციპიონ აფრიკალი (უნჩაში)

**პუბლიუს კორნელიუს სციპიონ აფრიკალი** (ლათ. Publius Cornelius Scipio Africanus; დ. ჯვ. წ. 236, ვარდა ჯვ. წ. 235 — ღ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 183) — რომალი ოურდუმე დო სახენწჷფო მოღალე. პოლიტიკური კარიერაშ გოძვენას უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი, რდჷ ოურდუმე ტრიბუნი (ჯვ. წ. 216), პროკონსული (ესპანეთი, ჯვ. წ. 216-210), კონსული (აფრიკა, ჯვ. წ. 205), პროკონსული (აფრიკა, ჯვ. წ. 204-201), ცენზორი (ჯვ. წ. 199), კონსული (ჯვ. წ. 194), ლეგატი (აზია, ჯვ. წ. 190). სციპიონქ შანულამი გომორძგუეფს მიოჭირინუ მაჟირა პუნიკური ლჷმაშ (ჯვ. წ. 218-201) მიმალობას. თიქ ზამაშ ბურჯაფის, ჯვ. წ. 202 წანას დამარცხჷ ჰანიბალი. ჸათე გომორძგუაშ გეშა თის გიოდვეს *Africanus*, ნამუთ აფრიკალს, აფრიკაშ დუმაჸუნაფალს შანენს. სციპიონი მერჩქინელი რე არძა ბორჯიშ ართ-ართი უდიდაში მანჯღვერთარო დო ოურდუმე სტრატეგოსო.

ჯვ. წ. 187 წანას სციპიონი გასამართეს დო რთამიშ ეჭოფუა ქეკადვეს. უკულ თიქ რომი ქიდიტუ დო ოცხოვრებშა ლიტერნუმიშა გინილჷ, სოდეთ ღურაშახ ცხოვრენდჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* მაჟირა პუნიკური ლჷმა
* ზამაშ ლჷმა

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 236
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 183
კატეგორია:რომალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:რომალი სახენწჷფო მოღალეეფი
კავკაციაშ ალბანეთი

**კავკაციაშ ალბანეთი** — ჸოფილი სახენწჷფო, ნამუთ იდვალუაფუდჷ კავკაციას, თეხანური აზერბაიჯანიშ ტერიტორიას. კავკაციარი ალბანარეფიშ ენდონიმი უჩინებუე. ჯვეში ბერძენეფი დო რომალეფი თინეფიშ ქიანას ალბანეთის უძახჷდეს. სახენწჷფოშ ნანანოღა რდჷ კაბალაკი (ასეიანი ქაბალა). მახუთა ოშწანურას ნანანოღაქ ბარდავიშა (ბარდა) გეგნორთჷ.

ჯვეში ბერძენი გეოგრაფიშ სტრაბონიშ მეჯინათ, ალბანარეფი ირთუდეს 26 ტომო დო თინეფს, არძოს მუში მაფა ჸუნდჷ. მარა უკულ, ბორჯიშ გოძვენას ალბანური ტომეფქ აკიართიანეს ართი ხეშულობაშ თუდო. ქირსიანობა ალბანარეფს მახუთა ოშწანურაშ დაჭყაფუს მეუღებუნა. ალბანეთიშ სპარსალეფიშით უკუპაციაშ უკულ, 510 წანას გეუქვჷ მონარქიაქ. ჸათეშ უკულ, ალბანეთის შხვადოშხვა გოლინიანი დიდებუანეფი მართუნდეს. ხეშულობა ცენტრალიზაფილი ვარდჷ. 624 წანას, ბიზანტიაშ იმპერატორქ ჰერაკლექ ალბანეთიშ მართუალა მიჰრანიდეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფს გეგნოჩჷ. მაშკვითა ოშწანურას ალბანეთი არაბებქ ქიდეკინეს. ჸათე ბორჯიშე ალბანეთიქ ძალამს დედაღარჷ, ტერიტორიეფი მიოდინუ დო უკულ ჸოფა ხოლო გასურჷ. ალბანეთიშ ჸოფილი ტერიტორიეფიშ უმენტაშობა თეხანური აზერბაიჯანიშ ტერიტორიაშა მიშმურს. ალბანეთიშ ტერიტორია რდჷ ასეიანი კახეთიშ ბჟაეიოლი ნორთი, ნამუთ ასე საქორთუოშ აკოდგინალუას რე. კავკაციარი ალბანარეფიშ კინოხონეფო მირჩინუაფუ უდინეფი, ნამუეფიშ მუდანობა დოხოლაფირო ვითი ანთასი კოჩის აკმადგინანს. იჩიებუნა უდიური ნინაშა.

კატეგორია:კავკაციაშ ალბანეთი
კატეგორია:კავკაციაშ ალბანარეფი
კატეგორია:კავკაციაშ ალბანეთიშ ისტორია
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ისტორია
მარკუს პორციუს კატონი (უნჩაში)

**მარკუს პორციუს კატონი** (ლათ. Marcus Porcius Cato; დ. ჯვ. წ. 234 — ღ. ჯვ. წ. 149) — რომალი ოურდუმე მოღალე, პოლიტიკოსი, სენატორი, ორატორი, ისტორიკოსი. შინელი რდჷ კონსერვატორული იდეეფით დო ოპონირენდჷ ელინიზაციას. რდჷ მაართა ადამიერი ნამუქჷთ ჭარჷ ისტორიული ხასიათიშ ნახანდეფი ლათინურ ნინაშა. კატონიშ ნახანდი "*Origines*" ორხველუდჷ რომიშ დო იტალიაშ ისტორიას. ჸათე ნახანდი დინაფილი რე დო ჩქინი ბორჯიშა ვამუჭირინუაფჷ. მაჟირა ნახანდი *"De agri cultura"* ორხველჷ რომიშ ოფუტეშ მეურნობას.

დებადჷ პლებეეფიშ ფანიას. ლუციუს ვალერიუს ფლაკუსიშ პატრონაჟით დიჭყჷ პოლიტიკური კარიერა. შხვადოშხვა ბორჯის მოღალენდჷ ოურდუმე ტრიბუნო (ჯვ. წ. 214), კვესტორო (ჯვ. წ. 204), ედილო (ჯვ. წ. 199), პრეტორო (ჯვ. წ. 198), კონსულო (ჯვ. წ. 195), ცენზორო (ჯვ. წ. 184). პრეტორიშ პოსტის გერინაშ ბორჯის ოლიმუდჷ მევახშეეფს დო თინეფი სარდინიაშე გეგშარაჸუ. ცენზორიშ პოსტი უკებუდუნჷ თი ბორჯის, თხილანდჷ რომიშ ჯვეში ტრადიციეფს, რჯებეფს დო ოლიმუდჷ ელინისტური გოლინას. კატონი რდჷ კონწარი დო უბადო ნტერი მაჟირა პუნიკური ლჷმაშ გერგეზიშ სციპიონ აფრიკალიშ, ნამუთ ბერძენული ნინაშ დო კულტურაშ მოჸოროფე რდჷ. 

ჯვ. წ. 153 წანას, კატონქ მიდართჷ კართაგენშა, მუჭოთ რომიშ ოფიციალური წჷმმარინაფალქ. ჸათაქ თიქ მუში თოლით ქოძირით ნოღა კართაგენიშ სიდინდარე დო გრანდიოზულობა, ნამუთ თიქ რომიშ ინტერესეფიშო საფრთხეთ მირჩქინჷ. რომიშა დორთაშ უკულ, რომიშ სენატიშ გიშულაშ ბორჯის, მუში ზიტყვას ჸათე ფრაზათ ათენდჷ: "კართაგენქ ოკო მიჯალაგუას". კატონი რდჷ კართაგენიშ მეხჷ ლჷმაშ გოახალაფაშ მოხუჯე. თიქ მასუმა პუნიკური ლჷმაშ დოჭყაფას ქუმაჭიშუ. ღურუ ჯვ. წ. 149 წანას, 85 წანერქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* 

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 234
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 149
კატეგორია:რომალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:რომალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რომალი ისტორიკოსეფი
პოდჰალე

**პოდჰალე** (; ), კანკალეშა მიშინუანა მუჭოთ **პოლონეთიშ ლაკადა** — პოლონეთიშ ობჟათე მუხურიშ რეგიონი. პოდჰალე იდვალუაფუ კარპატიშ გვალეფიშ ტატრაშ ქჷნდჷრიშ გაბარს. ისტორიულო გურალეფით დოხორელი გურალეფიშ დიხაშ არძაშე ჩინებული რეგიონი რე. ისტორიული რეგიონი მორჩილი პოლონეთიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს.

## აბანობური ფოლკლორი
რეგიონს პოლონეთიშ შხვა ოკათე კულტურეფშე გინორთი უღჷ მუში უნიკალური ფოლკლორით, ნამუთ თე რეგიონშა მიშეღეს ოორუეშე მადვალი მორჩილი პოლონეთიშე გინოხორილეფქ, თაშნეშე XIV–XVII ოშწანურეფს, მიგრაციაშ ბორჯის ნორთობურო ვლახი გუმოხორილეფშე. ჯოხოდვალა პოდჰალე მარგალურ ნინაშა აიწორო გინმითანგუ მუჭოთ „გვალეფიშ გიმე“. აკმოდირთუ ჟირი ზიტყვაშე. გურალურ დიალექტის, ალპური ტუნდრაშა უჯოხონა hala (: hale), პოლონური "pod" მარგალურო რე "გიმე".

რეგიონს რაგადანა შხვადოშხვა გურალური დიალექტშა, თაშნეშე პოლონური ნინაშა.

## რეგიონალური ოქინაფუეფი
რეგიონიშ ოქინაფუეფს შკას რე გვალაშ კურორტი ზაკოპანე დო ტობა მორსკიე ოკო („ზუღაშ თოლი“), ნამუთ აბანობურ ლეგენდაშ მეჯინათ, ადრიატიკაშ ზუღაწკჷმა მერსხილი რე დიხაშთუდონი გიშალეფით. გორცეშ გვალეფიშ ლეხერს, წყარმალუ დუნაეციშ მანგას მადვალი ნოღა ნოვი-ტარგი, რეგიონიშ ნანანოღა რე. ლუჯმიეჟის რე რეგიონიშ უძვეშაში დუდოხვამერი — ლუჯმიეჟიშ დიაღორონთიშ ოხვამერი (Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Ludźmierzu), ნამუთ თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ პოდჰალეშ დიაჸუდეში ვარ-და გურალურო *Gaździna Podholańsko* (გაჟჯინა პოდჰოლანსკო).

თე რეგიონიშ მახორუეფი თარო ჩინებული რენა ოსციპეკით, ჩხოუშ დო შხურიშ აკნაბუნა ბჟაშე ეშნაღელი ჸვალით, თაშნეშე მუსიკათ დო ოთხილამურე ტრასეფით. ზოთონს, პოლონეთიშ არძაშე უპოპულარაში ტურისტული აბანი რე.

## ჩინებული პოდჰალარეფი

* იან კანტი ანდრუშიკიევიჩი
* კლიმეკ ბაჰლედა
* ტიტუს ჰაუბინსკი
* სტანისუავ ჯივიში
* ანდჟეი გალიცა
* სევერინ გოშჩინსკი
* ვუადისუავ ჰაშიორი
* მიეჩისუავ კარუოვიჩი
* იუზეფ ლეოპოლდ კმიეტოვიჩი
* იან კშეპტოვსკი (საბაუა)
* პიოტრ კუუაჰი
* ვოიჩეჰ კუუაჰი
* იუზეფ მაჩიაში
* კორნელ მაკუშინსკი
* სტანისუავ მარუსაჟი
* ჰელენა მარუსაჟუვნა
* ვუადისუავ ორკანი
* იან გვალბერტ პავლიკოვსკი
* კაჟიმიეჟ პშერვა-ტატმაიერი
* ანტონი ჟონსა
* იუზეფ სტოლარჩიკი
* აუგუსტინ სუსკი
* კაროლ შიმანოვსკი
* იუზეფ ტიშნერი
* სტანისუავ ვიტკიევიჩი
* მარიუშ ზარუსკი
* ვაცუავ კშეპტოვსკი
* კამილ სტოჰი

## თაშნეშე ქოძირით
* ჩორშტინი
* წყარმალუ დუნაეციშ ლეხერი
* გურალეფი
* პიენინეფი
* პოლონური ტატრაშ ნაგაზი
* ნიეჯიცა
* ნიეჯიცაშ ჯიხა
* ლუჯმიეჟიშ დიაღორონთიშ ოხვამერი
* შჩავნიცა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პოდჰალანური ფოლკლორი (**)

## სქოლიო

კატეგორია:მალოპოლსკიშ სავოევოდე
კატეგორია:ლაკადეფი
სვეინ ბიორნსონი

**სვეინ ბიორნსონი** ( დ. 27 ფურთუთა, 1881 — ღ. 25 ღურთუთა, 1952) — ზოხორინელი ისლანდიაშ პირველი პრეზიდენტი.

კატეგორია:ისლანდიაშ პრეზიდენტეფი
ატროპატენა

**ატროპატენა** (ჯვ. სპარს. Ātṛpātakāna, ჯვ. ბერძ. Ἀτροπατηνή), თაშნეშე შინელი რდჷ მუჭოთ **მიდიაშ ატროპატენა** — ჯვეში ირანული ომაფე, ნამუთ დარსხუ სპარსალი სატრაპიქ ატროპატექ, დოხოლაფირო ჯვ. წ. 323 წანას. ატროპატენა ირანიშ აზერბაიჯანიშ ჯვეში ისტორიული ჯოხოდვალა რდჷ. ბერძენი გეოგრაფი სტრაბონი მუში შინელი ნახანდის "გეოგრაფია", ჭარუნს: "მიდია ჟირი ნორთო ირთუ. ართი ნორთის უძახჷნა კაბეტი მიდიას დო თიში თარი ნოღა ეკბატანა რე. მაჟია რე ატროპატეშ მიდია, ნამუშ ჯოხო მანჯღვერთარი ატროპატეშე მოჸურს".

ჯვ. წ. 331 წანას, გავგამელაშ ლჷმას, ალექსანდრე მაკედონარქ დამარცხჷ აქემენიანეფიშ ეკონია მაფა დარიოს III. შედეგო, მიჯალაგჷ აქემენიანეფიშ იმპერიაქ. ატროპატექ ალექსანდრეს ლიოალობა გეგმუცხადჷ დო ჯვ. წ. 328 წანას ალექსანდრექ თინა მიდიაშ მამართალო ქუდარინუ. ალექსანდრეშ ღურაშ უკულ თიში იმპერია დიადოქოსეფს გირთეს. მიდიაქ ჟირო გირთჷ. კაბეთი (ობჟათე) მიდიაქ - *მიდია მაგნა* მიაჩჷ ართ-ართი დიადოქოსის პითონს. მორჩილი (ოორუე) მიდიაქ გეგნაჩჷ აქემენიანეფიშ ჸოფილი სატრაპის ატროპატეს. ატროპატექ უკულ, დოხოლაფირო ჯვ. წ. 323 წანას, ატროპატენა ზოხორინელი დო დუდიშული სახენწჷფოთ გინაშქჷ. ჯვ. წ. 223 წანას სელევკიდეფიშ იმპერიაშ ხვისტაშა გეშართჷ ანტიოქე III-ქ, ნამუქჷთ გემშეჭკირჷ ატროპატენაშა დო ქიდიჸუნუ. მაფა არტაბაზანეს ხვალე დინახალენი საქვარეფიშ მართუალაქ ქასქიდჷ. ჸათე ბორჯის ძალამს გენძალიერჷ რომიშ იმპერიაქ დო გაფართინუ მუში გოლინა სქირონაშქა ზუღაშ მუკი. ჯვ. წ. 190 წანას რომალეფქ, მაგნეზიაშ ლჷმას, კონწარო დამარცხეს ანტიოქე III. სელევკიდეფიშ მარცხიშ უკულ, რომი ოლიმუდჷ პართიას, ნამუსჷთ ატროპატენა ალურდჷ. ჯვ. წ. 38 წანას რომალეფქ პართიალეფს ორჯგინეს. რომალფქ უკულ ატროპატენაშა გემშეჭკირეს დო ოცადუდეს თიში ართ-ართი შანულამი ნოღაშ ფრაასპაშ ეჭოფუას (ჯვ. წ. 36). მარა რომალეფს ნოღაქ ვეიაჭოფეს, მიღეს კაბეტი გავალი, დოხოლაფირო 35 ანთასი ჯარიშკოჩიშ მუდანობათ დო უკახალე დიკინეს. უკულ, პართიალეფქ გინოჭყვიდეს ატროპატენაშ დოჸუნაფა. პართიაშ დოდაღარაფაშ დო არდაშირ I-შით თიში მოჯალაგუაშ უკულ, ატროპატენაქ სასანიანეფიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ირანიკა

კატეგორია:ატროპატენა
კატეგორია:ატროპატენაშ ისტორია
ჯონ ალექსანდერ მაკდონალდი

**ჯონ ალექსანდერ მაკდონალდი** (; დ. 11 ღურთუთა, 1815, გლაზგო, შოტლანდია — ღ. 6 მანგი 1891, ოტავა) — კანადარი ადვოკატი დო პოლიტიკოსი, კანადაშ აკოკათელი პროვინციაშ პრემიერი, უკულიან პერიოდის კანადაშ კონფედერაციაშ ართ-ართი დჷმარსხუაფალი დო სუვერენული კანადაშ პირველი პრემიერ-მინისტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Library and Archives Canada: gallery of papers
* 
* 
* Sir John A. Macdonald fonds at Library and Archives Canada
* John A. Macdonald collection, Archives of Ontario

კატეგორია:კანადაშ კონფედერაციაშ დჷმარსხუაფალეფი
კატეგორია:კანადაშ მონარქისტეფი
კატეგორია:XIX ოშწანურაშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:კანადარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:კანადაშ პრემიერ-მინისტრეფი
გრიგორი რასპუტინი

**გრიგორი ეფიმიშ სქი რასპუტინი** (რუს. Григо́рий Ефи́мович Распу́тин; დ. 21 ღურთუთა [ჯვ. სტ. 9 ღურთუთა], 1869 — ღ. 30 ქირსეთუთა [ჯვ. სტ. 17 ქირსეთუთა], 1916) — რუსი მისტიკოსი დო ოშურიელე პიჯი.

დებადჷ ცჷნდჷრიშ ოფუტე პოკროვსკოეს, გლეხეფიშ ფანიას. ახალნორდობაშე დეინტერესჷ რელიგიური ცხოვრებათ დო მონასტერშა მიდართჷ. იშარალჷ ათონიშ გვალას, საბერძნეთის დო იერუსალიმს. რუსეთიშა დორთინაშ უკულ სანქტ-პეტერბურგშა მიდართჷ. ჸათაქ თიქ გეჩინებაფუ სანქტ-პეტერბურგიშ ოშურიელე აკადემიაშ წჷმმარინაფალი თეოფანე დო სარატოვალი ეპისკოპოსი ჰერმოგენი. რასპუტინქ სანქტ-პეტერბურგის რინაშ ბორჯის პოპულარობა მიპალუ დო თექიანი ჯარალუაშ შანულამი მაკათურო გინირთჷ. 1905 წანას თიქ გეჩინებაფუ დო დეხოლჷ რუსეთიშ იმპერატორიშ ნიკოლოზ II-შ ფანიას. 1906 წანაშე რასპუტინი ნიკოლოზ II-შ სქუას ალექსეის კურნალენდჷ, ნამუთ ჰემოფილიათ რდჷ ლეხი. კურნალუას თინა აწარმენდჷ ჰიპნოზიშ გჷმორინაფათ. მალას რასპუტინქ იმპერატორიშ კარს შანულამი გოლინა მიპალუ. რასპუტინი ნძვარე ადამიერი რდჷ, ჸუნდჷ ოჸოროფუეფი დო  ფშხირას ონწყუნდჷ სექსუალური ორგიეფს თინეფიწკჷმა. რასპუნიშ გლახა საქვარეფქ იმპერატორიშ ჸუჯიშა ხოლო ქიმერთჷ. მარა ნიკოლოზ II-ს რასპუტინი წიმინდე ადამიერო მიოჩქუდჷ დო თიში უბადო რჯებეფიშ ვაჯერდჷ. ჸეთნეფი, ნამუეფით რასპუტინს შხვადოშხვა დანაშურეფს ეკმადვანდეს, ნიკოლოზიქ სანქტ-პეტერბურგიშე გეგნახორუ.

რუსეთიშ იმპერიაშ პრემიერ-მინისტრიქ პეტრე სტოლიპინქ იმპერატორს ქეშიოტყვინუ რასპუტინიშ უბადო რჯებეფიშ გეშა. შედეგო, 1911 წანას, ნიკოლოზიქ რასპუტინი დოხორეშე დეთხინუ. მარა მალას, ნიკოლოზიშ ალმასქუქ ალექსანდრაქ რასპუტინი კინ დართინუ. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას, 1915 წანაშე, ნიკოლოზიქ გინოჭყვიდჷ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშა, პერსონალურო მუს უხემაჯღვერებუდკო. ჸათე ღანკით თიქ დოხორე ქიდიტუ დო ფრონტიშა მიდართჷ. ჸათექ ძალამს განძალიერჷ დო გაფართინუ რასპუტინიშ პოზიციეფი. იმპერიაშ დინახალენი საქვარეფს ალექსანდრა დუდენდჷ, დო ელმაჩამალო რასპუტინი ჸუნდჷ. რასპუტინი მონაწილენდჷ მუჭოთ პოლიტიკური, რელიგიური თაშნეშე ოურდუმე საქვარეფს. თიში ელაჩამათ დო კონსულტაციათ ალექსანდრა მინისტრეფს დუთმარინუანდჷ.

ბორჯიშ გოძვენას, რასპუტინს გურჩქინდჷ სერიოზული ოპონენტეფქ, ულტრა-კონსერვატორეფქ (ფელიქს იუსუპოვი - ნიკოლოზ II-შ ჯიმასქუაშ ქომონჯი, ვლადიმერ პურიშკევიჩი - დუმაშ მაკათური, დიმიტრი პავლოვიჩი - ნიკოლოზიშ ბიძისქუა), ნამუეფსჷთ თინა (რასპუტინი) ვამოწონდეს დო თიში დათხინაფას ოცადუდეს. 1916 წანაშ ქირსეთუთას, თინეფქ რასპუტინი იუსუპოვიშ ჸუდეშა ქიჭანეს. ჸათაქ თინა მოწამალეს, უკულ ტყვიათ დოჸვილეს დო წყარმალუ ნევას ქინარაგვეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1869
კატეგორია:ნაღურა 1916
კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი მისტიკოსეფი
კატეგორია:რუსი ოშურიელე პიჯეფი
პეტრე სტოლიპინი

**პეტრე არკადიშ სქი სტოლიპინი** (რუს. Пётр Аркадьевич Столыпин, დ. 14 პირელი [ჯვ. სტ. 2 პირელი], 1862 — ღ. 18 ეკენია [ჯვ. სტ. 5 ეკენია], 1911) — რუსი პოლიტიკოსი, სახენწჷფო მოღალე, რუსეთიშ იმპერიაშ მინისტრეფიშ სხუნუშ დუდმახვენჯი (პრემიერ-მინისტრი) დო დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრი 1906-1911 წანეფს. თიში რეფორმეფქ შანულამო განძალიერჷ რუსეთი ეკონომიკურო.

დებადჷ დრეზდენს, რუსი არისტოკრატეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ სანქტ-პეტერბურგიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი. 1902-1903 წანეფს რდჷ გროდნოშ დო 1903-1906 წანეფს სარატოვიშ გუბერნატორი. 1906 წანაშ 26 პირელს, ქუდარინეს დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრო. თე წანაშ 21 კვირკვეს, ქიდეკინჷ რუსეთიშ იმპერიაშ მინისტრეფიშ სხუნუშ დუდმახვენჯიშ (პრემიერ-მინისტრი) პოსტი. ჸათე პოსტის გერინაშ ბორჯის სტოლიპინქ წიმიჭყჷ შანულამი რეფორმეფი. გლეხეფს მიაჩჷ დიხაშ კერძო დორხველობაშ ნებაქ. სტოლიპინიშ მართუალაშ ბორჯის არდგილი უღუდჷ არეულობეფს, რევოლუციური ჸარაფეფს, დემონსტრაციეფს დო გაფიცვეფს. საგამათ, სტოლიპინქ გეგმაცხადჷ ოურდუმე დგომარება, ნამუშ მიმალობას ბრელი ადამიერი ოჭოფეს, გასამართეს დო ქეგთაშქვიდეს. 1911 წანაშ ეკენიას სტოლიპინი დოჸვილჷ უკრაინალი რევოლუციონერქ დიმიტრი ბოგროვიქ

## ქოძირით თაშნეშე
* სტოლიპინიშ აგრარული რეფორმა

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1862
კატეგორია:ნაღურა 1911
კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რუსი სახენწჷფო მოღალეეფი
კატეგორია:რუსეთიშ დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:რუსეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
ბჟადალი წყარპიჯი

**ბჟადალი წყარპიჯი**, თაშნეშე **წყარლამუ იორდანეშ ბჟადალი წყარპიჯი** (, , *იეჰუდა-ვე-შომრონი*, „იუდეა დო სამარია“) — რეგიონი არხო ბჟაეიოლს. გოეროშით მეღებული პალესტინიაშ გორთუალაშ გეგმაშ მეჯინათ, ბჟადალი წყარპიჯიშ უმენტაში ნორთი ორხველჷ პალესტინაშ არაბული სახენწჷფოს.

## რელიგიური აკოდგინალუა
75 % — მუსლიმეფი

17 % — იუდეველეფი

8 % — ქირსიანეფი

## ქოძირით თაშნეშე
* პალესტინაშ სახენწჷფო
* იუდეა
* სამარია

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Statistical Atlas of Palestine  
*Global Integrity Report: West Bank   
*Palestinian Territories  
*Palestine   
*Palestine Facts & Info   
*United Nations – Question of Palestine
*Disputed Territories: Forgotten Facts about the West Bank and Gaza Strip – from the Israeli government

## სქოლიო

კატეგორია:პალესტინა
ფულხენსიო ბატისტა

**ფულხენსიო ბატისტა ი სალდივარი** (ესპ. Fulgencio Batista y Zaldívar; დ. 16 ღურთუთა, 1901 — ღ. 6 მარაშინათუთა, 1973) — კუბარი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, კუბაშ პრეზიდენტი 1940-1944 წანეფს დო ოურდუმე დიქტატორი 1952-1959 წანეფს.

დებადჷ ღარიბი ფანიას. დიდაქ ადრე დუღურჷ. 14 წანერი რდუნ თეშ ფანია ქიდიტუ დო ზოხორინელო ცხოვრენდჷ. მუშენდჷ შხვადოშხვა პროფესიათ. 1921 წანას ჰავანაშა მიდართჷ დო აკოანჯარაფილი ნძალეფს ქაკათჷ. 1923 წანას არმია ქიმიოტუ, მარა ჟირი წანაშ უკულ კინ დირთჷ. ბატისტაქ მიპალუ შანულამი პოპულარობა არმიაშ დინახალე. 1933 წანაშ ეკენიას ბატისტა ხემანჯღვერენდჷ რევულუციას, ნამუსჷთ სერჟანტეფიშ ჸარაფის უძახჷნა. რევოლუციაშ შედეგო ქუდახუეს კარლოს სესპედესიშ თარობა. ბატისტაქ დუდი აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ ხემანჯღვერო გეგმაცხადჷ დო რეალური ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. მარიონეტი პოლიტიკოსეფიშ გიმორინაფათ პროცესეფს მუ მართუნდჷ 1940 წანაშახ. თე წანას თიქ გიშაგორილქ იჸუ კუბაშ პრეზიდენტო. ჸათე პოსტი ბატისტას 1944 წანაშახ უკინებუდჷ. ვადაშ თებაშ უკულ ფლორიდაშა გეგნორთჷ ოცხოვრებშა. 1952 წანას თიქ კუბაშა დირთჷ დო მონაწილენდჷ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, მარა გომორძგუაშ ჭიჭე შანსი უღუდჷ. 1952 წანაშ 10 მელახის, მუში მოხუჯეეფიშ ალარინათ, ბატისტაქ მანწყუ ოურდუმე გინორთა დო გეგთარაგუ კარლოს პრიო სოკარასიშ თარობა.

ბატისტას ხუჯი დუკინჷ ამერიკაქ, ნამუთ ბატისტაშ რეჟიმს ოურდუმე საქმეეფით, თაშნეშე ფინანსურო დო ლოჯისტიკურო ოხვარუდჷ. ბატისტაქ გაუქვჷ 1940 წანას მეღებული კონსტიტუცია დო შანულამო დოკონჩჷ ადამიერიშ ნებეფი დო მენოღალეეფიშ პოლიტიკური დუდიშულობა. ბატისტაქ ქელირინუ დინდარი დო გოლინიანი პლანტატორეფი. ბორჯიშ გოძვენას, კუბაშ შანქარიშ ინდუსტრია დო კაბეტი პლანტაციეფი ამერიკალეფქ ქაშეჸოთეს ხეშა. თაშნეშე, ჸოფიერი დიხეფიშ 70 პროცენტიქ ურცხოალეფიშ დორხველობაშა გეგნორთჷ. ბატისტაქ დეხოლჷ ამერიკული მაფიას, ნამუეფით აკონტროლენდეს ნარკოტიკეფიშ, პროსტიტუციაშ დო ოლაჸაფე ბიზნესის. ამერიკული კომპანიეფს ბატისტაქ ფინანსურო მომგებიანი კონტრაქტეფი გუფორმუ. ბატისტაშ პოლიტიკათ უკმაყოფილე რდეს კუბაშ მახორუეფი, ნამუეფით ფშხირას ონწყუნდეს დემონსტრაციეფს თიში მართუალაშ მეხჷ. საგამათ, ბატისტაქ გამათხოზუ პოლიტიკური ოპონენტეფს, ნაფულა პოლიციაშ გიმორინაფათ ბრელი ოპონენტი ოჭოფუ, ჯიხას ქუდახუნუ დო ბრელი ხოლო ღურათ დასაჯჷ. 1950-იან წანეფიშე კუბას გიფაჩჷ სოციალისტური იდეეფქ დო პოპულარულო გჷნირთჷ. ბატისტა ძალამს ოცადუდჷ ოპოზიციაშ დოდაღარაფას დო მოჯალაგუას, მარა უშედეგეთ. პროტესტიქ ხოლო უმოსო ქიმიძინჷ დო გენძალიერჷ. აწმარენჯობაშ ხიორს ეფექტურო ხემანჯღვერენდეს 26 კვირკვეშ ყარაფიშ დუმარსხუაფალეფი ფიდელ კასტრო დო ერნესტო ჩე გევარა. თინეფი ირინუანდეს მუჭოთ ოთინჩალე მეთოდეფს თაშნეშე პარტიზანული ტაქტიკას. 1958 წანაშ ქირსეთუთას მოხვადჷ გინმაჭყვადალი ლჷმაქ რევოლუციონერეფს დო ბატისტაშ ნძალეფს შქას (სანტა-კლარაშ ლჷმა). ბატისტაქ დემარცხჷ. 1959 წანაშ 1 ღურთუთას თიქ გინორინაშ გეშა ოფიციალურო გეგმაცხადჷ დო კუბაშე ინტუ. თიქ დიო დომინიკარეფიშ რესპუბლიკაშა მიდართჷ დო უკულ პორტუგალიაშა. რინაშ ეკონია პერიოდის ესპანეთის ცხოვრენდჷ, სოდეთ დოღურჷ 1973 წანაშ 6 მარაშინათუთას, 72 წანერქ. დასაფულებური რე მადრიდიშ წიმინდე ისიდორეშ სასაფლას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1901
კატეგორია:ნაღურა 1973
კატეგორია:კუბარეფი
კატეგორია:კუბარი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:კუბარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:კუბაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:კუბაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:კუბაშ დიქტატორეფი
რაფაელ ლეონიდას ტრუხილიო

**რაფაელ ლეონიდას ტრუხილიო მოლინა** (ესპ. Rafael Leónidas Trujillo Molina; დ. 24 გჷმათუთა, 1891 — ღ. 30 მესი, 1961) — დომინიკარი ოურდუმე მოღალე დო დიქტატორი, ნამუთ დუდენდჷ დომინიკარეფიშ რესპუბლიკას 1930 წანაშე ღურაშახ (1961).

1919 წანაშე მოღალენდჷ პოლიციას დო მიოჭირინუ პოლკოვნიკობას. 1924 წანას ქუდარინეს ერუანული პოლიციაშ ხემანჯღვერო. 1927 წანას გინირთჷ გენერალო. ტრუხილიოქ პოლიცია ოურდუმე სტრუქტურათ გინაშქუ დო თიში პოზიციეფი შანულამო გაჭყანიერჷ. 1930 წანას მანწყუ მინორთა, ქუდახუ ჰორასიო ვასკესიშ თარობა დო ხეშუულობა ხეშა ქაშეჸოთჷ. ტრუხილიოს პრეზიდენტიშ პოსტი უკებუდჷ 1930-1938 დო უკულ კინ 1942-1952 წანეფს. მარა უკულ ხოლო სქიდუდჷ სახენწჷფოშ ხვალახე ოურდუმე მანჯღვერეთ, ოფიციალური პოსტიშ უმუშო. თიში დუდალაშ 31 წანიანი პერიოდის უძახუდეს "ტრუხილიოშ ერა"-ს, ნამუთ გერსხუდჷ პიჯური კულტის, კონწარი რეჟიმს დო დიქტატურას. ტრუხილიო მუში ღანკეფიშ მიოჭირინაფალო შხირას გჷმირინუანდჷ უშქურანჯობაშ ნძალეფს, ნაფულა პოლიციას დო სახენწჷფო ტერორიზმის.

ტრუხილიო თხოზუდჷ პოლიტიკური ოპონენტეფს, თაშნეშე დომინიკას მახორუ ჰაიტარეფს დო თინეფიშ მეხჷ აქტიურო ირინუანდჷ კონწარი დო უბადო მეთოდეფს. 1937 წანას, ჰაიტარეფს გენოციდი ხოლო მუნწყის დო დოჸვილეს დოხოლაფირო 35 ვითოში ჰაიტარი. ჸათე ფაქტიქ ნეგატიური გაულა იღვენუ დომინიკაშ დო ჰაიტიშ ერეფოშქაშე ურთიართალაშა. თე ოკითხე ასე ხოლო აქტუალური რე თინეფს შქას. 1956 წანას ტრუხილიოშ ზოჯუათ, ნიუ-იორკის, ქიხვამილეს დო დოჸვილეს ბასკი ჭარუ დო პოლიტიკოსი ხესუს გალინდესი, ნამუთ ტრუხილიოშ ოპონენტი რდჷ. 1960 წანას, ტრუხილიოშ აგენტეფქ მინდომეს ვენესუელაშ პრეზიდენტიშ რომულო ბეტანკურიშ (ნამუთ აკრიტიკენდჷ ტრუხილიოშ დიქტატურას) ჸვილუა დო მანწყუეს ტერორისტული აქტი, მარა ბეტანკურქ გინასქიდჷ. 1960 წანაშ გერგობათუთას, დოჸვილეს დალეფი მირაბალეფი, ნამუეფით აწურედეს ტრუხილიოშ რეჟიმს. 1960 წანაშე ძალამს გეუფრაშჷ დომინიკარეფიშ რესპუბლიკაშ ურთიართალაქ ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაციაწკჷმა, ნამუქჷთ ტრუხილიოშ თარობას ფინანსური სანქციეფი ქიგიოდჷ. ბორჯიშ გოძვენას, ტრუხილიოს ანდა ნტერქ გურჩქინდჷ. თიში დუდალათ გადღანებული რდჷ არმია ხოლო. 1961 წანას 30 მესის, ტრუხილიო დოჸვილეს კონსპირატორეფქ, გენერალი ანტონიო იმბერტ ბარერაშ მანჯღვერალათ. 1961 წანაშ გერგობათუთას, ტრუხილიოშ ფანია დომინიკარეფიშ რესპუბლიკაშე გეგნახორეს.

ტრუხილიო ოდებელი ფიგურა რე. მოხუჯეეფიშ მეჯინათ, ტრუხილიოშ ნჯღვერალაქ სახენწჷფოს თინჩალა, ფინანსური სტაბილურობა დო ეკონომიკური წჷმოძინეფი მოუღჷ, შანულამო გიძინჷ ედპ-ქ. კრიტიკოსეფი ტრუხილიოს ეკმადვანა შხვადოშხვა დჷნაშებუეფს, ვითოშობათ ადამიერიშ ჸვილუას, ქსენოფობიას ჰაიტარეფიშ მეხჷ, ნეპოტიზმის დო კორუფციას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1891
კატეგორია:ნაღურა 1961
კატეგორია:დომინიკარეფი
კატეგორია:დომინიკარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დომინიკარი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:დომინიკაშ რესპუბლიკაშ დიქტატორეფი
კატეგორია:დომინიკაშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დიქტატორეფი
ართპარტიული სახენწჷფო

**ართპარტიული სახენწჷფო** — სუვერენული სახენწჷფო, სოდე უმენტაშო კონსტიტუციურო, ხვალე აკა პარტიას უღჷ ხეშუულებაშ ფორმირებაშ საშვალება. შხვა არძა პარტია ვარ-და უკანონეთ რე გჷმოხცადებული, ვარ-და გოხურგელი დო მინიმალური კათაფით, კონტროლიშ გიმე ოკათჷნა პოლიტიკურ პროცესეფს. რანწკი შვანეფს, ტერმინი „დე-ფაქტო ართპარტიული სახენწჷფო“ გჷმირინუაფუ თი ქიანეფიშ ეიოჭარალო, სოდე იმანჯებუ ანდაპარტიული გიშაგორუეფი, მარა მიმალი ხემაჭუაფაშ მოღვენი პარტია ვათმაშქვანს ხეშუულებაშა შხვა ნძალეფს.

მანჯღვერი პარტიაშ მაკათურეფიშ მუდანობა, მუჭოთ წესი, მახორობაშ მუდანობაწკჷმა ელაზჷმაფათ ბრელით მორჩილი რე. თეჯგურა მორჩილი გომორძგვილი კოალიციათ, ართპარტიული სახენწჷფოეფიშ ლიდერეფს, მუჭოთ წესი, ვეჯარდუნა, მენმორალეეფიშ ჯგირობუაშო. 

## თეხანური ართპარტიული სახენწჷფოეფი
 წანაშ მუნაჩემეფით, გეჸვენჯი ქიანეფს კანონიშ ოსხირით გჷმოქიმინელი რენა ართპარტიული სახენწჷფოეფო:

## ხვილაფეფი


## სქოლიო

კატეგორია:ავტორიტარიზმი
კატეგორია:ტოტალიტარიზმი

კატეგორია:პოლიტიკური სისტემეფი
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიული სისტემეფი
კატეგორია:უნიტარული სახენწჷფოეფი
დიქტატორი (ჯვეში რომი)

**დიქტატორი** — რომს ოგანაგე მაგისტრატურა. დიქტატორს დუთმარინუანდჷ სენატი ოგანაგე, სპეციალური დგომარობაშის დო თის მიაჩამუდჷ რსული ხემანჭუაფა. ზიტყვა დიქტატორი ლათინურო შანენს, ადამიერს ნამუთ კარნახენსჷნ, ზოჯუეფს ირზენსჷნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* უილიამ სმიტი, ანტიკური სიჯვეშეეფიშ ლექსიკონი

კატეგორია:რომიშ სახენწჷფო ინსტიტუტეფი
შოგუნი

[მინი|[მინამოტო იორიტომო პირველი შოგუნი, (1192–1199)]]
**შოგუნი** თაშნეშე **სიოგუნი** (; *სეიი ტაიშოგუნიშ* კუნტა ჯოხოდვალა, აიწორო — კაბეტი ცხენენჯმადუდე, ნამუქჷთ ქიდიჸუნუ ბარბაროსეფი) — დუდშე იაპონიაშ იმპერიაშ ოურდუმე წოდება დო თი ჯარეფიშ სარდალეფს გინმოჩანდეს, ნამუეფსჷთ 794-შე 811-შახ კოკი ჰონსიუშ ოორუე-ბჟაეიოლშა უტენდეს ემისეფიშ დაჸუნაფალო.

1192 წანას, შოგუნიშ წოდებაქ მიაჩჷ მინამოტოშ ფეოდალური ჸუდეშ მადუდე მინამოტო იორიტომოს. თიმ ბორჯიშე შოგუნი უჯოხოდეს იაპონიაშ ოურდუმე-ფეოდალურ გამაგეეფშა (ნამუეფჷთ ქიანას უნჯღვერდეს იმპერატორიშ ჯოხოთ): მინამოტოშა (1192-1333), ასიკაგაშა (1335(1338)-1573), ტოკუგავაშა (1603-1867) ფეოდალური დინასტიეფშე.

## ქოძირით თაშნეშე
*იაპონიაშ ისტორია
*ფეოდალიზმი

## ლიტერატურა
* Beasley, William G. (1955). *Select Documents on Japanese Foreign Policy, 1853–1868.* London: Oxford University Press. [reprinted by RoutledgeCurzon, London, 2001.  10-ISBN 0-197-13508-0; 13-ISBN 978-0-197-13508-2 (cloth)]
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:იაპონიაშ ოურდუმე წოდებეფი
ბონაპარტიზმი

[thumb|„ოთხი ნაპოლეონი“, 1858 წანაშ პროპაგანდული სურათი სოდე ეხანტილი რენა: [ნაპოლეონ  ბონაპარტი|ნაპოლეონ I, ნაპოლეონ II, ნაპოლეონ III დო ნაპოლეონ IV]]  
**ბონაპარტიზმი** () — პოლიტიკური იდეოლოგია, ნამუთ ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ნაპოლეონ ბონაპარტიშე, თიში გემაჸვენჯეეფშე დო მონძეეფშე. ტერმინი გჷმირინაუფუდჷ თი კათაშ ეიოშანალო, ნამუეფსჷთ იმენდი უღუდეს ბოინაპარტიშ დინასტიაშ დო თიში ნჯღვერუაშ სტილიშ კჷნე აკოდგინუაშინ. თე სმებათ, ბონაპარტისტი რდჷ ადამიერი, ნამუთ XIX ოშწანურაშ საფრანგეთის ვარ-და აქტიურო ოკათუდჷ დო ვარ-და გიშმეშჷ კონსერვატიული, ნაციონალისუტი, მონარქიული დო იმპერიული პოლიტიკურ ფრაქციეფიშ მოხუჯეთ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ბონაპარტიზმიქ 1814 წანას გიჭყჷ, ბონაპარტიშ პირველი დონთხაფაშენ, თიში დიქტატორული სიწკონდარე დე ართუანობაქ მეჭირინაფილქ იჸუ 1840-იან წანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბონაპარტისტული ყარაფი

## სქოლიო


კატეგორია:ავტორიტარიზმი
კატეგორია:კონსერვატიზმი საფრანგეთის
კატეგორია:მილიტარიზმი
კატეგორია:მონარქიზმი საფრანგეთის
კატეგორია:ნაციონალიზმი საფრანგეთის
კატეგორია:პოპულიზმი
კატეგორია:რევოლუციური ტერმინოლოგია
კატეგორია:მემარძგვანე იდეოლოგიეფი
კატეგორია:მემერძგვანე პოპულიზმი საფრანგეთის
კატეგორია:სოციალური თეორიეფი
კაუდილიო

**კაუდილიო** ( — „ლიდერი“ ვარ-და „ბელადი“, ეპანარი დიქტატორი ფრანკოშ ოფიციალური ტიტული) — ნაციონალისტური ესპანეთიშ დიქტატორიშ ტიტული, შხვა ესპანარი დო ლათინური ამერიკაშ კანაკლე ქიანაშ დიქტატორეფიშ ჯოხოდვალა, ნამუეფქჷთ ხეშუულობაშ მორთეს ოურუდმე მინორთათ დო უშქაშეთ ოურდუმე ნძალას გეპონჷნან. თაშნეშე „კაუდილიოთ“ შილებე თი პოლიტიკური ლიდერეფიშ ჯოხოშ გედვალა, ნამუეფჷთ აბანობური დონეს უგუხურგუ ხემანჭუაფა უღჷნან.

რეჟიმს, ნამუშ ბორჯისთ ხემანჭუაფა უღჷ კაუდილიოსჷნ ჯოხო **კაუდილიზმი**. კაუდილიზმიშო დჷმახასიათებელი რე ნებეფიშ დო დუდიშულეფიშ გონქირაფა, ტეტორიშ დო რეპრესიეფიშ მიშაღალა, პოლიტკური აწმარინჯეეფიშ ბონი შურიშ ეშაღალა.

## ქოძირით თაშნეშე
* დუჩე
* ფიურერი
* ბელადობა

კატეგორია:არგენტინა შომენორალე ლჷმა
კატეგორია:ავტორიტარიზმი
კატეგორია:სახენწჷფო მინორთეფი
კატეგორია:დიქტატურა
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ისტორია
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ისტორია
კატეგორია:ამერიკაშ ისტორია
კატეგორია:ოურდუმე პერსონალი
კატეგორია:პოპულიზმი
კატეგორია:ეპანური ნინა
კატეგორია:ფრანცისკო ფრანკო
სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა

[მინი|[ჭითა მოედანი მარაშინათუთაშ პუტჩიშ ბორჯის]] 
thumb|250px|სსრრ მოსოფელიშ რუკას
**სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა** — XX ოშწანურაშ 80-იან დო 90-იან წანეფს სხუნუეფიშ რსხუშ ჯარალობურ-პოლიტიკურ რინას მონახვამილა თირუეფქჷ გჷმიჭანუ 1991 წანაშ 26 ქირსეთუთას, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმა, თიში მანგიორო 15 ზოხორინელი და 4 მუშითგჷმოცხადებული ვარ-და ნორთობურო აღიარებული სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუა.

### სსრრ-შ რესპუბლიკეფიშ სუვერენიტეტიშ გჷმოცხადება

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Reform, Coup and Collapse: The End of the Soviet State 
* Soviet Archives  
* Candid photos of the Eastern Bloc  
* Kuliabin A. Semine S. Some of aspects of state national economy evolution in the system of the international economic order.- USSR ACADEMY OF SCIENCES FAR EAST DIVISION INSTITUTE FOR ECONOMIC & INTERNATIONAL OCEAN STUDIES Vladivostok, 1991

## ლიტერატურა
* Hélène Carrère d'Encausse, *The End of the Soviet Empire: The Triumph of the Nations*, Basic Books, 1992, ISBN 0-465-09818-5
*
*  
* Jack F. Matlock, Jr., *Autopsy on an Empire: The American Ambassador's Account of the Collapse of the Soviet Union*, Random House, 1995, ISBN 0-679-41376-6
* David Remnick, *Lenin's Tomb: The Last Days of the Soviet Empire*, Vintage Books, 1994, ISBN 0-679-75125-4
* Ronald Grigor Suny, *The Revenge of the Past: Nationalism, Revolution, and the Collapse of the Soviet Union*, Stanford University Press, 1993, ISBN 0-8047-2247-1

## სქოლიო

კატეგორია:სსრრ-შ აკოცჷმა
კატეგორია:ქიანეფიშ აკოცჷმა
ბაასიზმი

[ალტ=|მინი|ბაასიშ პარტიაშ შილა, ნამუთ გერსხილი რე [არაბეფიშ ებუძოლიშ შილაშა]]
**ბაასიზმი** () ― არაბული ნაციონალისტური იდეოლოგია, ნამუთ შანენს „ეჸონუას“ ვარ-და „გეთანაფას“. ბაასიზმი ხეს უნწყუნს ართამი არაბული სახენწჷფოშ გოჭყაფას დო წუმოძინას პროგრესული რევოლუციური თარობაშ ავანგარდული პარტიაშ ნჯღვერათ. იდეოლოგია ოფიციალურო გერსხჷ სირიალი ინტელექტუალეფიშ, მიშელ აფლაკიშ (ერაყიშ ხენჯღვერათ ბაას პარტიას), ზაქი ალ-არსუზიშ (სირიაშ ხენჯღვერათ ბაას პარტიას) დო სალაჰ ალ-დინ ალ-ბიტარიშ თეორიეფს. თეხანური ეპოქაშ ბაასიზმიშ ლიდერეფი რენა: ერაყიშ ჸოფირი ლიდერი სადამ ჰუსეინი, სირიაშ ჸოფირი პრეზიდენტი ჰაფეზ ასადი დო თიში ქომოლსქუა, სირიაშ თაშნეშე ჸოფირი პრეზიდენტი ბაშარ ალ-ასადი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Constitution of the Arab Socialist Baath Party

კატეგორია:პოლიტიკური იდეოლოგიეფი
კატეგორია:სოციალიზმიშ ტიპეფი
რომულო ბეტანკური

**რომულო ერნესტო ბეტანკურ ბელო** (ესპ. Rómulo Ernesto Betancourt Bello; დ. 22 ფურთუთა, 1908 — ღ. 28 ეკენია, 1981) — ვენესუელარი პოლიტიკოსი, ვენესუელაშ პრეზიდენტი 1945-1948 დო კინ, 1959-1964 წანეფს, XX ოშწანურაშ ვენესუელაშ დომინანტური პოლიტიკური პარტია დემოკრატიული ჸარაფიშ დუმარსხუაფალი დო ლიდერი. ფშხირას მიშინუანა მუჭოთ "ვენესუელაშ დემოკრატიაშ მუმა"-ს.

დებადჷ ნოღა გუატირეს, კარაკასიშ გოხოლუას. გურაფულენდჷ იურისპრუდენციას  ვენესუელაშ ცენტრალური უნივერსიტეტის. ორდოიანი წანეფიშე ოკათუდჷ პოლიტიკური პროცესეფს დო ოპონირენდჷ ხუან ვისენტე გომესიშ დიქტატორული რეჟიმს. პოლიტიკური აქტივიზმიშ გეშა ბეტანკური 1928 წანას ოჭოფეს დო ჯიხას ქუდახუნეს. გადუდიშულაფაშ უკულ კინ გაგინძორჷ ლჷმა თარობაშ მეხჷ. ჸათეშ გეშათ ხოლო ართიშა ოჭოფეს დო ვენესუელაშე გეგნახორეს. ბეტანკური 1936 წანაშახ  ცხოვრენდჷ კოსტა-რიკას, სოდეთ თექიანი კომუნისტეფს დეხოლჷ დო კოსტარიკაშ კომუნისტური პარტიას ქაკათჷ. ბეტანკურქ 1936 წანას ვენესუელაშა დირთჷ, მარა სუმი წანაშ უკულ კინ გეგნახორეს. 1941 წანას დორთაშ ნება ქიმეჩეს. თე წანას თიქ  ქუდარსხუ პარტია დემოკრატიული ჸარაფი, ნამუშ თარი იდეეფი ანტი-კომუნიზმი დო მეკვარჩხანეობა რდჷ. 1945 წანაშ 18 გჷმათუთას, ქუმოხვადჷ სახენწჷფო გინორთაქ, აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ დო ბეტანკურიშ დემოკრატიული ჸარაფიშ მანჯღვერალათ. შედეგო ქუდახუეს ისაიას მედინა ანგარიტაშ თარობა. ხეშულობა გეჭოფუ დემოკრატიული ჸარაფიქ დო ბეტანკურქ, ნამუქჷთ, მართუალაშ ბორჯის, მიღჷ ახალი კონსტიტუცია, წიმიჭყჷ სოციალური რეფორმეფი, დიხეფი გლეხეფს გეგნოჩჷ დო ონაფთობე ინდუსტრიას შანულამი კონტროლი დუწეს. 1948 წანაშ გიშაგორუეფიშ უკულ ვენესუელაშ პრეზიდენტო გინირთჷ დემოკრატიული ჸარაფიშ კანდიდატიქ რომულო გალიეგოსიქ, მარა თე წანაშ გეორგობათუთას თინა გეგთარაგუეს დო ხეშულობა ხეშა ქაშეჸოთჷ მარკოს პერეს ხიმენესიქ. გინორთაშ უკულ, ბეტანკურქ კინ ემიგრაციაშა მიდართჷ. 

გეჸვენჯი ვითი წანაშ გოძვენას თინა ამერიკას, კუბას, პუერტო-რიკოს დო კოსტა-რიკას ცხოვრენდჷ. 1958 წანას ხიმენესი გეგთარაგვეს დო ბეტანკურქ ვენესუელაშა დირთჷ. თიქ აქტიურო ქაკათჷ პოლიტიკას, შხვა დემოკრატიული პარტიეფიწკჷმა ალიანსი გაჭყჷ დო ხოლო ართიშა გიშაგორილქ იჸუ ქიანაშ პრეზიდენტო. ბეტანკურიშ თარობას ნძალიერო ოპონირენდეს მუჭოთ კომუნისტეფი, თაშნეშე კონსერვატორეფი. მარა თიქ იშენ შელებუ შხვადოშხვა შანულამი კანონეფიშ მეღება. 

ბეტანკურს ვაუღუდჷ ჯგირი ურთიართალა დომინიკარეფიშ რესპუბლიკაშ დიქტატორი რაფაელ ლეონიდას ტრუხილიოწკჷმა დო თიში დიქტატორული მართუალას ფშხირას აკრიტიკენდჷ. 1960 წანას 24 ივანობას, ტრუხილიოშ ზოჯალათ, ბეტანკურს ტერორისტული აქტი მუნწყის, მარა ბეტანკურქ გინასქიდჷ. 

ბეტანკურქ პრეზიდენტიშ პოსტიშე 1964 წანას მიდართჷ დო უკულ მალას შვეიცარიაშა გეგნიხორჷ, სოდეთ ბრუო წანას ცხოვრენდჷ. უკულ კინ ვენესუელას დართჷ დო ხუჯი დუკინჷ დემოკრატიული ჸარაფიშ კანდიდატის კარლოს ანდრეს პერესის.

## ქოძირით თაშნეშე
* ვენესუელაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1908
კატეგორია:ნაღურა 1981
კატეგორია:ვენესუელარეფი
კატეგორია:ვენესუელარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ვენესუელაშ პრეზიდენტეფი
რომულო გალიეგოსი

**რომულო ანხელ დელ მონტე კარმელო გალიეგოს ფრეირე** (ესპ. Rómulo Ángel del Monte Carmelo Gallegos Freire; დ. 2 მარაშინათუთა, 1884 — ღ. 5 პირელი, 1969) — ვენესუელარი ჭარუ დო პოლიტიკოსი, ვენესუელაშ პრეზიდენტი ჩხორო თუთაშ გოძვენას, 1948 წანაშ ფურთუთაშე გერგობათუთაშახ.

გალიეგოსი მუშენდჷ შხვადოშხვა პროფესიათ. რდჷ მაგურაფალი, უკულ ჟურნალისტი. ლიტერატურული კარიერა 1910-იანი წანეფიშე დიჭყჷ. 1929 წანას გჷმაბჟინუ რომანი "*[[დონა ბარბარა]]*", ნამუქჷთ ავტორს შანულამი პოპულარობა მოუღჷ. ჸათე რომანს მოჩამილი რდჷ ვენესუელაშ დიქტატორიშ ხუან ვისენტე გომესიშ კრიტიკა. ჸათეშ გეშათ გალიეგოსის გამათხოზეს დო ქიანაშე გეგნახორეს. თიქ ოცხოვრებშა ესპანეთიშა გეგნორთჷ დო თექ გაგინძორჷ ლიტერატურული კარიერა. წორეთ ესპანეთის რინაშ ბორჯის ჭარჷ გალიეგოსიქ მუში შხვა შინელი ნაწარმებეფი: *"კანტაკლარო"* (1934) დო *"კანაიმა"* (1935). 1936 წანას ვენესუელაშა დირთჷ. თე წანას გალიეგოსი ქუდარინეს ვენესუელაშ გონათაფაშ მინისტრო. 1937 წანას გიშაგორილქ იჸუ კონგრესიშ მაკათურო. 1940-1941 წანას მოღალენდჷ კარაკასიშ მერო. 1945 წანას გალიეგოსი მონაწილენდჷ სახენწჷფო გინორთას, ნამუქჷთ ქუდახუ ისაიას მედინა ანგარიტაშ მართუალა. ხეშულობაშა ქუმორთჷ რომულო ბეტანკურქ დო რევოლუციური თარობაქ. 1947 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს გემორძგუ გალიეგოსიქ, მუჭოთ დემოკრატიული ჸარაფიშ კანდიდატიქ. თიქ მიპალუ ხონარეფიშ 74,3 %, ნამუთ ასე ხოლო რეკორდი რე ვენესუელაშ გიშაგორუეფიშ ისტორიას. მართუალაშ ბორჯის, გალიეგოსიქ ონაფთობე ინდუსტრიას ოგაფურეფი 43 %-შე 50 %-შახ გუდიდჷ. გალიეგოსი მეთხოზუდჷ გოღია კარიშ პოლიტიკას, შედეგო ქიანას ქიმიძინჷ ემიგრანტი იტალიარეფიშ მუდანობაქ. 1948 წანაშ 24 გერგობათუთას, ოურდუმე ოფიცერეფქ, კარლოს დელგადო ჩალბოშ დო მარკოს პერეს ხიმენესიშ მანჯღვერალათ მანწყუეს ოურდუმე გინორთა დო ქუდახუეს რომულო გალიეგოსიშ თარობა. გალიეგოსიქ ვენესუელა ქიდიტუ დო ოცხოვრებშა დიო კუბაშა გეგნორთჷ დო უკულ მექსიკაშა. მარკოს პერეს ხიმენესიშ გინორაგვაფაშ უკულ, 1958 წანას ვენესუელაშა დირთჷ. 1961 წანას გიშაგორილქ იჸუ სადღამუშო სენატორო, მარა უკულიან ბორჯის პოლიტიკაშა ვაუკათინჷ. 1960-1963 წანეფს უკინებუდჷ ადამიერიშ ნებეფიშ ინტერ-ამერიკული კომისიაშ პრეზიდენტიშ პოსტი.

1958 წანას გალიეგოსიქ მიპალუ ერუანული ლიტერატურული პრემია. 1960 წანას ნომინირაფილი რდჷ ნობელიშ პრემიაშა ლიტერატურაშ დარგის. 1964 წანას დირსხუ რომულო გალიეგოსიშ ჯოხონობაშ ლიტერატურულ პრემიაქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ვენესუელაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული
* რომულო გალიეგოსიშ პრემია

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1884
კატეგორია:ნაღურა 1969
კატეგორია:ვენესუელარეფი
კატეგორია:ვენესუელარი ჭარუეფი
კატეგორია:ვენესუელარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ვენესუელაშ პრეზიდენტეფი
სენარიშ სასულთანო

**სენარიშ სასულთანო**, თაშნეშე შინელი რდჷ მუჭოთ **ფუნჯისტანი**, **ლენი სასულთანო** (არაბ.  السلطنة الزرقاء) — მონარქია თეხანური სუდანიშ, ოორუე-ბჟადალი ერიტრეაშ დო ბჟადალი ეთიოპიაშ ტერიტორიას. დირსხუ 1504 წანას, ფუნჯეფიშით. დორსხუაფაშ უკულ მალას მიღჷ ისლამი. სენარიშ სასულთანოქ წჷმოძინეფიშ პიკის მიოჭირინუ XVII ოშწანურას, მარა უკულ ჭიეჭიეთ დედაღარჷ დო 1821 წანას, ლჷმაშ უმუშო ქუდაჸუნჷ ოსმალეთ-ეგვიპტეშ ოკუპაციას. 

კატეგორია:სენარიშ სასულთანო
ნესტორ ლაკობა

**ნესტორ აპოლონიშ სქი ლაკობა** (აფხ. Нестор Аполлон-иԥа Лакоба, ქორთ. ნესტორ აპოლონის ძე ლაკობა, რუს. Не́стор Аполло́нович Лако́ба; დ. 1 მესი, 1893 — ღ. 28 ქირსეთუთა, 1936) — აფხაზი კომუნისტი პოლიტიკოსი. თიქ ხე შეუნწყუ ბოლშევიკეფიშ მართუალაშ კონსოლიდაციას აფხაზეთის. ჭითა არმიაშით აფხაზეთიშ ოკუპაციაშ უკულ, მოღალენდჷ აფხაზეთიშ მადუდეთ. ლაკობაშ მართუალაშ ბორჯის, აფხაზეთის მიაჩჷ ავტონომიური სტატუსიქ (აფხაზეთიშ სსრ) სხუნუეთიშ დინახალე. მარა ნომინალურო აფხაზეთი საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ, სპეციალური სტატუსით "მორსხუე რესპუბლიკა". ლაკობას ხოლოშიანი ურთიართალა უღუდჷ იოსებ სტალინიწკჷმა დო ჸათე ურთიართალაქ შელებუ თინა ნამდა ლაკობაშ დუდალათ, აფხაზეთი ზოხო რესპუბლიკას წჷმარინუანდჷ. ლაკობა წჷმოძინელო ოპონირენდჷ აფხაზეთიშ კოლექტივიზაციას. მარა საგამათ, აფხაზეთიშ სტატუსიქ დოდაღარაფილქ იჸუ დო თიქ გინირთჷ ავტონომიური რესპუბლიკათ, საქორთუოშ სსრ-შ დინახალე.

ლაკობა აფხაზეთის პოპულარული ფიგურა რდჷ. თინა სარგებლენდჷ მაჸალური ურთიართალათ სტალინიწკჷმა, ნამუთ 1920-1930-იან  წანეფს ფშხირას ისვანჯუდჷ აფხაზეთის. 1930-იან წანეფიშე, გეუფრაშჷ ლაკობაშ ურთიართალაქ ლავრენტი ბერიაწკჷმა, ნამუთ ხემანჯღვერენდჷ მოლენკავკაციაშ სოციალისტური ფედერაციული სხუნუეფიშ რესპუბლიკას, ნამუშ აკოდგინალუაშა საქორთუო ხოლო მიშმეშჷ. 1936 წანას, ლაკობაქ ბერიას ესუმარჷ ქართის, სოდეთ ლაკობა მოწამალეს. ლაკობაშ ღურაშ უკულ, ბერიაქ ლაკობაშ დისკრედიტაციაშ პოლიტიკა წიმიჭყჷ დო თინა სახენწჷფოშ ნტერო გეგმაცხადჷ. სტალინიშ ღურაშ უკულ, ლაკობაქ რეაბილიტირაფილქ იჸუ. თინა ასე ერუანული გერგეზო რე მერჩქინელი აფხაზეთის.

კატეგორია:დუნაბადი 1893
კატეგორია:ნაღურა 1936
კატეგორია:აფხაზეფი
კატეგორია:აფხაზი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:აფხაზი კომუნისტი პოლიტიკოსეფი
სხუნუეფიშ რსხუშ კომუნისტური პარტიაშ გენერალური მელამოსე

**[[სხუნუეფიშ რსხუშ კომუნისტური პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტი]]შ გენერალური მელამოსე** () —  სხუნუეფიშ რსხუშ კომუნისტური პარტიაშ უმაღალაში პოსტი.

უწოხოლეიანი მოგვენი ნომენკლატურული პოსტეფი: 
* რუსეთიშ კომუნისტური პარტია (ბოლშევიკეფი) (1918—1925):
** 1922—1925 — **რუსეთიშ კომუნისტური პარტიაშ (ბოლშევიკეფი) ცენტრალური კომიტეტიშ გენერალური მელამოსე** 
* საართოსხუნუური კომუნისტური პარტია (ბოლშევიკეფი) (1925—1952):
** 1925—1934 — **საართოსხუნუური კომუნისტური პარტიშა (ბოლშევიკეფი) გენერალური მელამოსე** 
* სხუნუეფიშ რსხუშ კომუნისტური პარტია (1952—1991):
** 1953—1966 — **სსკპ-შ ცკ-შ პირველი მელამოსე**
** 1966—1991 — **სსკპ-შ ცკ-შ** **პირველი მელამოსე**

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სსრრ-შ მანჯღვერეფი 
* სსრრ-შ ლიდერეფი დო რუსეთიშ ფედერაციაშ პირველი მანჯღვერეფი
* სსრრ-შ ფაქტიური მანჯღვერეფიშ ერკებული
* Состав руководящих органов ЦК КПСС — Политбюро (Президиума), Оргбюро, Секретариата ЦК (1919—1990 гг.), «Известия ЦК КПСС» № 7, 1990 г.
* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991. Сайт: www. knowbysight.info
* Правители России и Советского Союза, биографическо-хронологический справочник. Сайт: www.praviteli.org

კატეგორია:სხუნუეფიშ რსხუშ კომუნისტური პარტია
კატეგორია:სხუნუეფიშ რსხუშ კომუნისტური პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტიშ გენერალური მელამოსეეფი
ფიურერი

**ფიურერი** () — აწმაჸუნე, ლიდერი, ბელადი. ზიტყვა მოურს გერმანული კილოთაშე *führen*, ნამუშ ზუსტი მარგალური მანგი რე *ნჯღვერა*,*აწოჸუნა*, თაშნეშე *გამაგება*, *ჸონაფა/ღალა*. ომანგეთ, ზიტყვა ფიურერქ მარგალურ ნინაშა გინითანგას ოკო, მუჭოთ *დუდმანჯღვერე*, *აწმანჯღვერე*, თაშნეშე შილებე *შარაგემაწურაფალით*. *ფიურერი* რდჷ გერმანიაშ მასუმა რაიხიშ კანცლერიშ, ადოლფ ჰიტლერიშ ოფიციალური წოდება.

კატეგორია:გერმანიაშ ისტორია
კატეგორია:პოლიტიკა
კატეგორია:ნაციონალიზმი
კატეგორია:მასუმა რაიხი
დუჩე

**დუჩე** (, ), -შე („ლიდერი, ბელადი“) — იტალიური წოდება, ნამუთ უღუდჷ ნაციონალური ფაშიტური პარტიაშ ლიდერი ბენიტო მუსოლინს.

## ქოძირით თაშნეშე
* კაუდილიო
* კონდუკედორი
* დოჟი
* დუქსი
* ფიურერი
* დიქტატორი (ჯვეში რომი)
* გენერალური მელამოსე

კატეგორია:ბენიტო მუსოლინი
კატეგორია:იტალიური ფაშიზმი
კატეგორია:წოდებეფი
ნადირ-შაჰი

**ნადირ-შაჰ აფშარი** (სპარ. نادرشاه افشار; დ. 22 გჷმათუთა, 1688 — ღ. 20 მანგი, 1747) — ირანიშ შაჰი 1736-1747 წანეფს, აფშარიდეფიშ დინასტიაშ დუმარსხუაფალი.

ნადირ-შაჰი რდჷ ყიზილბაშეფიშ აფშარი ტომიშ წჷმმარინაფალი. აფშარეფი ირანიშ სეფიანი შაჰეფიშ მოხუჯეეფი რდეს. 1726 წანას, ნადირი ალურდჷ თამაზ II-ს, ნამუთ ხვისტაშ დორთინაფას ოცადუდჷ. თამაზიშ მუმა ხვისტაშე 1722 წანას გეგთარაგუ ავღანარი უზურპატორქ მაჰმუდიქ. ნადირქ აკოშაყარუ მუში ალმარენჯი აკოანჯარაფილი ნძალეფი, კონწარო დამარცხჷ ავღანარეფი დო თამაზის ხვისტა დურთინუ. ნადირქ შანულამი წჷმოძინეფს მიოჭირინუ ოსმალეფიშ მეხჷ. მარა უკულ თამაზ II-ქ ოსმალეფიწკჷმა ლჷმას დემარცხჷ დო თინეფიწკჷმა ოთინჩალე ხეკულუა ქუდოდვუ, ირანიშო გლახა პიჯალეფით. ჸათე ბორჯის ნადირი ხორასანს რდჷ დო თექიანი არყებაშ მოჯალაგუას ოცადუდჷ. ოსმალეთწკჷმა დოდვალირი ზეთ ნადირი უკმაყოფილე რდჷ. თიქ მალას ხორასანიშე დირთჷ, თამაზი ქუდახუ დო თიში ქომოლსქუა (აბას III) გეშიჸონჷ ხვისტაშა დო თიში რეგენტო მუქ ქუდოდირთჷ. ნადირქ უკულ ქიდიჭყჷ ოურდუმე მოქმენდალა ოსმალეფიშ მეხჷ დო თინეფი ირანიშ ტერიტორიაშე გეგშარაჸუ. 1736 წანას ნადირქ აბას III ქუდახუ დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. 

მართუალაშ დაჭყაფური წანეფს, ოზუღე ფლოტიშ გიმორინაფათ ნადირ-შაჰიქ არაბეფს ბაჰრეინი მიდუღუ დო უკულ გემშეჭკირჷ დო ომანი ქიდეკინჷ. 1739 წანაშ ფურთუთას, ნადირ-შაჰიშ ჯარეფქ გეჭოფეს დიდი მოგოლეფიშ იმპერიაშ შანულამი ნოღეფი. ნოღა კარნალიშ გოხოლუას, ნადირქ ორჯგინჷ მოგოლეფიშ იმპერიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს დო დელიშა გემშართჷ. მოგოლეფიშ დამარცხებაშ უკულ, ნადირ-შაჰიქ წიმიჭყჷ ოურდუმე კამპანია უზბეკეფიშ მეხჷ დო ქიდიჸუნუ ბუხარა დო ხივა. ჸათე ბორჯიშო ნადირ-შაჰიშ იმპერიაქ მიოჭირინუ ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკის. ირანიშ მოხ, იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ თეხანური ავღანეთიშ, სომხეთიშ, აზერბაიჯანიშ, ბაჰრეინიშ, საქორთუოშ, ინდოეთიშ, ერაყიშ, თურქეთიშ, თურქმენეთიშ, ომანიშ, პაკისტანიშ, უზბეკეთიშ, ოორუე კავკაციაშ შანულამი ნორთეფი. 

1743 წანას ნადირქ კინ მიანტუ ოსმალეფს, მარა ირანს არჸებაქ ქუმოხვადჷ დო თიქ ოსმალეფიწკჷმა ზე ქუდოდვუ. მარა უკულ კინ ქიდიჭყჷ ოურდუმე მოქმენდალა დო ერევანიშ გოხოლუას თინეფი დამარცხჷ. 

ნადირ-შაჰი რდჷ შანულამი ოურდუმე მოღალე, ნამუქჷთ მუში კარიერაშ გოძვენას კაბეტი გომორძგუეფს მიოჭირინუ. თის უძახჷნა სპარსეთიშ ნაპოლეონს დო მაჟირა ალექსანდრეს. მარა თინა ვარდჷ ნიჭიერი სახენწჷფო მოღალე დო ადმინისტრატორი. ნადირ-შაჰიშ ოურდუმე კამპანიეფქ ირანი ფინანსურო ძალამს დადაღარჷ. თინა თაშნეშე რდჷ უბადო მამართალი. 1747 წანაშ 20 მანგის, ნადირ-შაჰი მუში ჯარიშკოჩეფქ დოჸვილეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ირანიშ შაჰეფი
კატეგორია:აფშარიდეფი
ალვაშ ომაფე

**ალვაშ ომაფე**, თაშნეშე შინელი რდჷ მუჭოთ **ალოდია** (ბერძ. Αρουα, არაბ. علوة) — შქა ოშწანურეფიშ პერიოდიშ ომაფე, თეხანური ცენტრალური დო ობჟათე სუდანიშ ტერიტორიას. თიში ნანანოღა რდჷ სობა, ნამუთ იდვალუაფუდჷ ასეიანი ხარტუმიშ გოხოლუას, ცაშფერი ნილოსიშ დო ჩე ნილოსიშ აკოართაფაშ აბანს.

გიჭყჷ ქუშიშ ომაფეშ დონთხაფაშ უკულ. ისტორიული წყუეფს მაართათ მიშინუაფუ 569 წანას. სუმი ნუბიური ომაფეშე (ნობატია, მაკურია) ეკონია რდჷ, ნამუქჷთ ქირსიანობა მიღუნჷ (580 წ.). ალვაშ ომაფექ წჷმოძინეფიშ უმაღალაში კონკას მიოჭირინუ IX-XII ოშწანურეფს. ისტორიული წყუეფიშ მეჯინათ, პოლიტიკურო დო ეკონომიკურო ალვა მუში ოორუე მეზობელს, მაკურიას, ხოლო ორუდჷ. ალვას მაკურიაწკჷმა ხოლოშიანი დინასტიური დო ეკონომიკური ურთიართობეფი უღუდჷ. ალვა წჷმარინუანდჷ მულტიეთნიკური სახენწჷფოს, ნამუსჷთ მაფა მართუნდჷ. მაფა ორინუანდჷ ომაფეშ აკოდგინალაშა მიშმალი აკანეფიშ მამართალეფს. ისტორიული წყუეფი ომაფეშ ნანანოღა სობას ეთმოჭარუნა, მუჭოთ ორქოთ დინდარი ნოღას, სოდეთ ბრელი დგჷმილი, ოხვამე და ბაღი რდჷ. სობა შანულამი ოვაჭარე ცენტრი ჸოფე. ალვას ნძალიერი ოვაჭარე ურთიართობა ნოღვე მაკურიაწკჷმა, არხო ბჟაეიოლიწკჷმა, ბჟადალი აფრიკაწკჷმა, ინდოეთიწკჷმა დო ჩინეთიწკჷმა. გოფაჩილი რდჷ ნუბიური დო ბერძენული ჭარალუა. 

XII, უმოსო XIII ოშწანურაშე ალვაშ ომაფექ დოდაღარაფა ქიდიჭყჷ. ჸათეშ ბაძაძი შხვადოშხვა რდჷ: მიშაჭკირუეფი, გოლოფა, ოვაჭარე მარშრუტეფიშ თირუა. XIV ოშწანურას ომაფეს გიფაჩჷ ინფექციური ლახარეფქ, ნამუეფქჷთ სახენწჷფოს კაბეტი გავალი მიორინუ. თაშნეშე, სერიოზული პრობლემას წჷმარინუანდეს არაბეფი, ნამუეფქჷთ ნილოსიშ ლეხერიშა მიშაჭკირუა ქიდიჭყეს. დოხ. 1500 წანას სობაქ ქუდანთხუ, ართი ვერსიათ არაბეფიშ მიშაჭკირუაშ შედეგო დო შხვა ვერსიათ სენარიშ სასულთანოშით. 

კატეგორია:ალვაშ ომაფე
ქუშიშ ომაფე

**ქუშიშ ომაფე**, თაშნეშე შინელი რე მუჭოთ **ქუშიშ იმპერია** — ჯვეში ომაფე, ნამუთ იდვალუაფუდჷ ნუბიაშ რეგიონს, ნილოსიშ ლეხერიშ მუკი, თეხანური სუდანიშ დო ეგვიპტეშ ტერიტორიას.

ნუბია უჯვეშაში ცივილიზაციეფიშ არკვანი რდჷ. ჸათე რეგიონს გიჭყჷ შხვადოშხვა შანულამი დო კომპლექსური ჯარალუეფქ დო გევითარჷ ვაჭარუაქ დო წარმებაქ. ჯვ. წ. 2450-1450 წანეფიშ პერიოდის ართ-ართი უნძალიერაში ნოღა-სახენწჷფოს წჷმარინუანდჷ კერმა, ნამუთ დომინანტური პოლიტიკური დო ეკონომიკური ცენტრი რდჷ. ჯვეში ეგვიპტარეფი კერმას "ქუში"-ს უძახუდეს. ბორჯის გოძვენას ჟირი ცივილიზაციაქ, ეგვიპტექ დო ქუშიქ ართიანს დეხოლჷ, თინეფს შქას გიფაჩჷ ვაჭარუაქ, კულტურული ურთიართალაქ. მარა არდგილი უღუდჷ კონფლიქტეფს ხოლო. 

ახალი ომაფეშ პერიოდის (ჯვ. წ. 1550-1070) ნუბია ეგვიპტეშ მართუალაშ თუდო რდჷ. ბრონზეშ ხანაშ კატასტროფაშ ბორჯის ეგვიპტექ ძალამს დედაღარჷ დო აკოცუ. შედეგო, ქუშიქ კინ ახალშო გიჭყჷ, ნანანოღათ ნაპატა (თეხანური კარიმა, სუდანი). ქუშიშ მახორუეფქ ეგვიპტარეფიშე ბრელი რჯება გეგნიღეს, მაგალთო ეგვიპტური ღორონთიშ ამონიშ პატიჩამა, კულტურული ტრადიციეფი დო შხვა. ჯვ. წ. VIII ოშწანურას, ქუშიშ მაფაქ კაშტაქ, ლჷმაშ უმუშო ქიდიჸუნუ ჟიმოლენი ეგვიპტე დო თიში მაფათ გინირთჷ. თიში მონძექ პიანხიქ გემშეჭკირჷ თუდოლენი ეგვიპტეშა დო გაჭყჷ ეგვიპტეშ ეჩდომახუთა დინასტია. ქუშიშ მონარქეფი ეგვიპტეს მართუნდეს დოხოლაფირო ოშწანურაშ გოძვენას, ეგვიპტეშა ასურალეფიშ მიშაჭკირუაშახ. თინეფი ეგვიპტეშ ხვისტაშე გეგთარაგვეს ასურეთიშ მაფეფქ ასარხადონქ დო ასურბანიფალქ, ჯვ. წ. VII ოშწანურაშ ოშქაშეშე პერიოდის. შედეგო მეჭყორდჷ ურთიართალაქ ქუშიშ ომაფეს დო ეგვიპტეშ შქას. ჯვ. წ. VI ოშწანურას ომაფეშ ნანანოღაქ მეროეშა გეგნორთჷ. ჯვეში ბერძენული ისტორიული წყუეფი მეროეშ ომაფეს ეთიოპიაშ ჯოხოდვალათ მიშინუანა. 

ჯვ. წ. III ოშწანურაშე ახ. წ. III ოშწანურაშახ, ნუბიაშ ოორუე ნორთი მიშმეშჷ ეგვიპტეშ აკოდგინალუაშა. უკულ თე ნორთის დოხოლაფირო 600 წანაშ გოძვენას მართუნდეს მაკედონარეფი დო რომალეფი. თინეფი ჸათე ტერიტორიას "დოდეკახოინოსი"-ს უძახუდეს. უკულიანი პერიოდის, თინა ქუშიშ მაფა ესებოხეამანიქ დირთინუ. ახ. წ. IV ოშწანურაშახ ქუში გოლინიანი დო შანულამი სახენწჷფოს წჷმარინუანდჷ,  მარა ბორჯიშ გოძვენას დინახალენი არყებეფიშ, გლახა კლიმატური პიჯალეფიშ დო ნობაშ კათეფიშ მიშაჭკირუეფიშ შედეგო ჭიეჭიეთ დედაღარჷ. ნობაშ კათაქ მუნეფიშ ნინა გემშეღჷ რეგიონშა. ჯოხოდვალა ნუბია ხოლო თე კათაშ ჯოხოშე მოჸურს. ნობაშ მოხ, ქუშიშ ომაფე ლჷმეფს აწარმენდჷ ბლემიეფიშ კათაწკჷმა. ჸათეთ ქისარგებლჷ აქსუმარეფქ, გემშეჭკირეს, მეროე გეჭოფეს, გორჩვეს დო მოჯალაგეს. შედეგო, ქუშიშ ომაფექ ჸოფა გასურჷ დო სუმი პოლიტიკური ართულო (ნობატია, მაკურია, ალვა) აკოცუ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ქუშიშ მონარქეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მოსოფელიშ ისტორიაშ ენციკლოპედია

კატეგორია:ქუშიშ ომაფე
კატეგორია:ნუბია
კატეგორია:ნუბიაშ ისტორია
კატეგორია:ნუბიოლოგია
კატეგორია:აფრიკაშ ჸოფილი ქიანეფი
სულთან ჰუსეინი

**სულთან ჰუსეინი** (სპარს. سلطان حسین, დ. 1668 — ღ. 9 ეკენია, 1727) — ირანიშ შაჰი 1694-1722 წანეფს, სეფიანეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი.

დებადჷ დო მირდუ ჰარამხანას. ხვისტაშა ეშართჷ 1694 წანას, მუმაშ, სულეიმან I-შ ღურაშ უკულ. სულთან ჰუსეინი ვარდჷ ნძალიერი მამართალი. ჸათეშ გეშათ, ბორჯის გოძვენას სახენწჷფოქ ჭიეჭიეთ დედაღარჷ. მეზობელი ქიანეფქ, რუსეთიქ დო ოსმალეთიქ სიტუაციათ ქისარგებლეს დო ირანს მიდუღეს სასანძღო ტერიტორიეფი. მარა არძაშე უმოსი სერიოზული საფრთხეს წჷმარინუანდეს ავღანარეფი, ნამუეფქჷთ ეარყეს მირვაის ჰოტაკიშ მანჯღვერალათ. თიში სქუაქ დო მონძექ მაჰმუდ ჰოტაკიქ, ხოლო უმოსო გენძალიერჷ, ირანიშ ტერიტორიაშა გემშეჭკირჷ დო 1722 წანას, მუში აკოანჯარაფილი ნძალეფით, ნანანოღა ისპაანი ქართას ქინახუნუ. 21 გჷმათუთას სულთან ჰუსეინქ კაპიტულაცია გეგმაცხადჷ დო რეგალიეფი მაჰმუდ ჰოტაკის გეგნოჩჷ. მაჰმუდიქ სულთან ჰუსეინი ოჭოფუ დო ჯიხას ქუდახუნუ. გერგობათუთას, ყაზვინს, თიში მასუმა ქომოლსქუაქ დუდი შაჰო გეგმაცხადჷ თამაზ II-შ ჯოხოდვალათ. 

1727 წანაშ 9 ეკენიას, სულთან ჰუსეინის დუდი მეკვათეს მაჰმუდ ჰოტაკიშ გეჸვენჯი მამართალიშ აშრაფიშ ზოჯალათ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1668
კატეგორია:ნაღურა 1727
კატეგორია:ირანიშ შაჰეფი
კატეგორია:სეფიანეფი
თამაზ II

**თამაზ II** (სპარს. شاه تهماسب دوم, დ. 1704 (?) — ღ. 11 ფურთუთა, 1740) — ირანიშ შაჰი 1722-1732 წანეფს, სეფიანეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. 

## ბიოგრაფია
თამაზი ირანიშ შაჰიშ სულთან ჰუსეინიშ მასუმა ქომოლსქუა რდჷ. 1722 წანას ავღანარეფქ ირანშა გემშეჭკირეს დო ნანანოღა ისპაანი ქართას ქინახუნეს. სულთან ჰუსეინქ ხვისტაშე გეგნოდირთჷ. თამაზიქ ისპაანიშე ინტუ, ყაზვინიშა ქიმერთჷ დო 1722 წანაშ 10 გერგობათუთას დუდი შაჰო გეგმაცხადჷ თამაზ II-შ ჯოხოდვალათ. თის ხუჯი დუკინეს კავკაციაშ სუნიტეფქ დო ყიზილბაშეფიშ ტომეფქ (თინეფს შქას აფშარეფქ, ნამუეფიშ ხემანჯღვერი ირანიშ მუმალი შაჰი ნადირი რდჷ).

### რუსეთ-სპარსეთიშ ლჷმა (1722-1723)
1722 წანაშ ივანობას, რუსეთიშ მაფა პეტრე I-ქ სეფიანეფიშ იმპერიას ლჷმა გეგმუცხადჷ. პეტრეშ ღანკი რდჷ რუსეთიშ ტერიტორიაშ გოფართინაფა კავკაციას დო კასპიაშ ზუღაშ პიჯის. პეტრეს, თაშნეშე ვაკოდჷ სპარსეთიშ დოდაღარაფა ოსმალეთიქ მუში სასარგებელოთ გიმირინუკო. ლჷმას რუსეთიქ გემორძგუ დო სანქტ-პეტერბურგიშ ზეთ რუსეთის გეგნაჩჷ დერბენტიქ, ბაქოქ, შირვანიშ, გილანიშ, მაზანდარანიშ დო ასტარაბადიშ პროვინციეფქ.

რუსეთიშ დო ოსმალეთიშ იმპერიეფქ თამაზ II ირანიშ შაჰო ქიჩინეს. 1729 წანაშო თინა აკონტროლენდჷ ირანიშ ტერიტორიაშ უმენტაშობას. 1731 წანას, თამაზიქ წიმიჭყჷ ოურდუმე კამპანია კავკაციას, ოსმალეფიშ მეხჷ. მარა კონწარო დემარცხჷ. 1732 წანას ნადირ-შაჰიქ თამაზი ქუდახუ, შაჰო გეგმაცხადჷ თიში ქომოლსქუა აბას III დო რეგენტო მუქ ქუდოდირთჷ. 1740 წანაშ ფურთუთას, ნადირ-შაჰიშ უნჩაში სკუაშ რეზა ყული-მირზაშ ზოჯალათ დოჸვილეს თამაზ II დო აბას III.

## ლიტერატურა
* თამაზ II  history-maps.com-ის

კატეგორია:დუნაბადი 1704
კატეგორია:ნაღურა 1740
კატეგორია:ირანიშ შაჰეფი
კატეგორია:სეფიანეფი
ისმაილ I

**ისმაილ I** (სპარს. اسماعیل یکم, დ. 17 კვირკვე, 1487 — ღ. 23 მესი, 1524) — სეფიანეფიშ იმპერიაშ დუმარსხუაფალი დო თიში მაართა შაჰი 1501-1524 წანეფს. 

დებადჷ სეფევიეშ ორდენიშ შეიხიშ ჰეიდარიშ დო თიში ალმასქუ მართაშ (უმოსო შინელი რდჷ მუჭოთ ჰალიმა ბეგუმი) ფანიას. მართა აყ-ყოიუნლუშ მამართალიშ უზუნ-ჰასანიშ ცირასქუა რდჷ. ისმაილი, 14 წანერი რდუნ თეშ ხემანჯღვერენდჷ შიიტი ყიზილბაშეფიშ ოურდუმე ბუნას. 1501 წანას გეჭოფუ თავრიზი დო დუდი ირანიშ შაჰო გეგმაცხადჷ. თიქ უკულ მუში ხეშულობა გაფართინუ დო განძალიერჷ. ისმაილიშ მართუალაშ თუდო რდჷ ირანი დო ერაყიშ შანულამი ნორთი. ისმაილქ 1510 წანას დამარცხჷ სუნიტი უზბეკეფი. ისმაილქ სახენწჷფოშ ოფიციალური რელიგიათ შიიზმი გაჭყჷ. ჸათეშ გეშათ ძალამს გეუფრაშჷ ირანიშ ურთიართალაქ სუნიტი ოსმალეთიშ იმპერიაწკჷმა. 1514 წანას ოსმალეფქ ირანიშა გემშეჭკირეს დო ჩალდირანიშ  გოხოლუას დამარცხეს სპარსალეფი. ოსმალეფქ ქიდეკინეს ბჟაეიოლი ანატოლია, ოორუე ერაყი დო გორჩვეს ნანანოღა თავრიზი. ჸათე მარცხიშ უკულ, ისმაილქ დეპრესიას ქინანთხჷ, შუმა ქიდიჭყჷ დო ვართ ოურდუმე საქვარეფს მონაწილენდჷ. ისმაილქ ღურუ 1524 წანაშ 23 მესის. თიში მონძე რდჷ უნჩაში ქომოლსქუა თამაზ I. 

ისმაილი, თაშნეშე რდჷ შინელი პოეტი. თიქ მიშეღჷ კაბეტი თია აზერბაიჯანული ნინაშ დო სპარსული ლიტერატურაშ გოვითარაფაშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* სეფიანეფი

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1487
კატეგორია:ნაღურა 1524
კატეგორია:ირანიშ შაჰეფი
კატეგორია:სეფიანეფიშ იმპერია
კატეგორია:სეფიანეფი
ჰაროლდ მაკმილანი

**მორის ჰაროლდ მაკმილანი** (ინგლ. Maurice Harold Macmillan, დ. 10 ფურთუთა, 1894 — ღ. 29 ქირსეთუთა, 1986) — ბრიტანალი პოლიტიკოსი, სახენწჷფო მოღალე, გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი დო კონსერვატიული პარტიაშ ლიდერი 1957-1963 წანეფს.

კატეგორია:დუნაბადი 1894
კატეგორია:ნაღურა 1986
კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ბრიტანალი სახენწჷფო მოღალეეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრეფი