open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჰუგო ტეორელი

**აქსელ ჰუგო თეოდორ ტეორელი** (შვედ. Axel Hugo Theodor Theorell; დ. 6 კვირკვე, 1903, ლინჩეპინგი, შვედეთი — ღ. 15 მარაშინათუთა, 1982, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ბიოქიმიკოსი, ოქსიდორედუქტაზეფიშ ძირაფაშ დო მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1955 წანას. გურაფულენდჷ მედიცინას შვედეთიშ ომაფე ინსტიტუტის, სოდეთ 1924 წანას მიპალუ მედიცინაშ ბაკალავრიშ ხარისხი. უკულ გურაფა გაგინძორჷ  პარიზიშ პასტერიშ ინსტიტუტის, სოდეთ გურაფულენდჷ ბაქტერიოლოგიას გიშარჩქინელი ფრანგი მენცარიშ ალბერ კალმეტიშ ხემანჯღვერობათ. 1930 წანას ტეორელქ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი. ტეორელიშ ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ფერმენტეფი. 1936 წანაშე ტეორელი რდჷ ნობელიშ მედიცინაშ ინსტიტუტიშ ბიოქიმიაშ დეპარტამენტიშ დირექტორი. ჰუგო ტეორელი რდჷ საფრანგეთიშ, ბელგიაშ, ბრაზილიაშ დო ამერიკაშ შხვადოშხვა უნივერსიტეტეფიშ საპატიო დოქტორი. ღურუ 1982 წანაშ 15 მარაშინათუთას, 79 წანერქ. ნთხორილი რე ნორა ბეგრავნინგსპლატსენიშ სასაფლას, სოლნაშ მუნიციპალიტეტის.

## ლიტერატურა
* Margoliash, E. (1956). "Prof. Hugo Theorell, Nobel prize winner in medicine and physiology, 1955". Harefuah. 50 (7): 160.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰუგო ტეორელი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შხვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1903
კატეგორია:ნაღურა 1982
ჯონ ბარდინი

**ჯონ ბარდინი** (ინგლ. John Bardeen; დ. 23 მესი, 1908, მადისონი, ვისკონსინი, ააშ — ღ. 30 ღურთუთა, 1991, ბოსტონი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი დო ინჟინერი. ბარდინი რე ხვალე ართი მენცარი, ნამუსჷთ გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის ჟირშა: მაართაშა 1954 წანას, ტრანზისტორიშ გიმოგონებაშ გეშა (უილიამ ბრედფორდ შოკლი დო უოლტერ ბრატენიწკჷმა ართო) დო მაჟიაშა 1972 წანას, სუპერგამტარობაშ თეორიაშ - ბკშ თეორიაშ გოვითარაფაშ გეშა (ლეონ კუპერი დო ჯონ რობერტ შრიფერიწკჷმა ართო). ტრანზისტორიშ გიმოგონება რდჷ რევოლუციური ელექტრო-ინდუსტრიას, ტრანზისტორიშ გიმოგონებაქ შელებუ ელექტრონული ტექნოლოგიაშ გოვითარაფა. სუპერგამტარობაშ ფიზიკას რე გერსხილი გვირზილურ-ჭაჭმენტური რეზონანსი დო ჭაჭმენტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია, ნამუთ გიმირინუაფჷ ასეიან მედიცინას. ჯონ ბარდინი გურაფულენდჷ ვისკონსინიშ უნივერსიტეტის (მადისონი), სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი ელექტრო-ინჟინერიას, 1928 წანას. 1929 წანას მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი. ბარდინქ ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ პრინსტონიშ უნივერსიტეტის იუჯინ ვიგნერიშ ხემანჯღვერობათ, 1936 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მონაწილენდჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას. ლჷმაშ თებაშ უკულ ჯონ ბარდინი მუშენდჷ ბელიშ ლაბორატორიას დო უკულ ილინოისიშ უნივერსიტეტის (ურბანა-შამპეინი) პროფესორო. ჯონ ბარდინქ ღურუ 1991 წანაშ 30 ღურთუთას, 82 წანერქ. ნთხორილი რე მადისონიშ ფორესტ-ჰილიშ სასაფლას.

## ლიტერატურა
* Daitch & Hoddeson (2002). True Genius:: The Life and Science of John Bardeen. Joseph Henry Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* The Bardeen Archives at the University of Illinois at Urbana-Champaign
* Associated Press Obituary of John Bardeen as printed in The Boston Globe
* Oral History interview transcript with John Bardeen 12, 16 May, 1, 22 December 1977 & 4 April 1978, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives 
* Oral History interview transcript with John Bardeen 13 February 1980, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives 
* Interview with Bardeen about his experience at Princeton

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1908
კატეგორია:ნაღურა 1991
სირილ ნორმან ჰინშელვუდი

სერ **სირილ ნორმან ჰინშელვუდი** (ინგლ. Cyril Norman Hinshelwood; დ. 19 მანგი, 1897, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 9 გჷმათუთა, 1967, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისარი ქიმიკოსი, ქიმიური რეაქციეფიშ მექანიზმიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1956 წანას (ნიკოლაი სემიონოვიწკჷმა ართო). სირილ ნორმან ჰინშელვუდი გურაფულენდჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის, გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის დო ლონდონიშ იმპერიულ კოლეჯის. რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური დო თიში პრეზიდენტი 1955-1960 წანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სირილ ნორმან ჰინშელვუდი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1897
კატეგორია:ნაღურა 1967
ანდრე ფრედერიკ კურნანი

**ანდრე ფრედერიკ კურნანი** (ფრანგ. André Frédéric Cournand; დ. 24 ეკენია, 1895, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 19 ფურთუთა, 1988, გრეით-ბარინგტონი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ფრანგი-ამერიკალი ექიმი დო ფიზიოლოგი, გურიშ კათეტერიზაციაშ გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1956 წანას (ვერნერ ფორსმანი დო დიკინსონ რიჩარდსიწკჷმა ართო). მუშენდჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის დო ნიუ-იორკიშ ბელვიუშ ჰოსპიტალს. ანდრე ფრედერიკ კურნანი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ, ჯილდოეფიშ ლაურეატი დო სტრასბურგიშ, ლიონიშ, ბრიუსელიშ, პიზაშ დო ბირმინგემიშ უნივერსიტეტეფიშ საპატიო დოქტორი.

## ლიტერატურა
*
*

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Nobel biography
*National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ექიმეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1895
კატეგორია:დუნაბადი 1988
ვერნერ ფორსმანი

**ვერნერ თეოდორ ოტო ფორსმანი** (გერმ. Werner Theodor Otto Forßmann; დ. 29 მარაშინათუთა, 1904, ბერლინი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 1 მანგი, 1979, შოპფჰაიმი, გფრ) — გერმანალი ექიმი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1956 წანას (ანდრე ფრედერიკ კურნანი დო დიკინსონ რიჩარდსიწკჷმა ართო), გურიშ კათეტერიზაციაშ დუმარსხუაფალი. 1929 წანას აკეთჷ მუშ გურიშ კათეტერიზაცია, მუშ ვენაშე კათეტერიშ მიშაჸონაფათ. ფორსმანი გურაფულენდჷ მედიცინას ბერლინიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შარიტეშ კლინიკას, რობერტ კოხიშ ჰოსპიტალს დო უკულ მაინციშ უნივერსიტეტის. ფორსმანიშ ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ: კარდიოლოგია დო უროლოგია. 1932-1945 წანეფს რდჷ ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტიაშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Biographical Sketch of Werner Forßmann with video clip
*The 'Man Who Touched His Own Heart'; NPR interview with Robert Dunn, his biographer
*www.aerztezeitung.de: Der Herzkatheter-Selbstversuch: Dichtung und Wahrheit (in German) 
*Heart pioneers and the curious case of Werner Forssmann - British Heart Foundation Blog Article

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ექიმეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1904
კატეგორია:ნაღურა 1979
ალექსანდერ რობერტუს ტოდი

**ალექსანდერ რობერტუს ტოდი**, **ბარონი ტოდი** (ინგლ. Alexander Robertus Todd, Baron Todd; დ. 2 გჷმათუთა, 1907, გლაზგო, შოტლანდია — ღ. 10 ღურთუთა, 1997, კემბრიჯი, ინგლისი) — შოტლანდიარი ბიოქიმიკოსი, ნუკლეოტიდეფიშ, ნუკლეოზიდეფიშ დო კოფაქტორეფიშ სტრუქტურაშ დო სინთეზიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1957 წანას. რდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ ორგანული ქიმიაშ პროფესორი 1944-1972 წანეფს დო ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ პრეზიდენტი 1975-1980 წანეფს.

## ლიტერატურა
* Todd, Alexander (1983), A time to remember: the autobiography of a chemist, Cambridge University Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ინტერვიუ ალექსანდერ რობერტუს ტოდიწკჷმა
* ალექსანდერ რობერტუს ტოდი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:შოტლანდიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1907
კატეგორია:ნაღურა 1997
დანიელე ბოვე

**დანიელე ბოვე** (იტალ. Daniel Bovet; დ. 23 მელახი, 1907, ნევშატელი, შვეიცარია — ღ. 8 პირელი, 1992, რომი, იტალია) — იტალიარი ფარმაკოლოგი, ნეირომედიატორეფიშ ბლოკატორეფიშ გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1957 წანას. ბოვექ 1937 წანას ძირუ დო გიმირკვიუ ანტიჰისტამინური პრეპარატეფი, ნამუთ ბლოკუნს ნეირომედიატორ ჰისტამინს დო გიმირინუაფჷ ალერგიაშ კურნალობაშო. ბოვექ გიმირკვიუ სულფანილამიდური, ქიმიოთერაპიული პრეპარატეფი, სიმპატიკური ნერვული სისტემაშ მედიკამენტეფი დო შხვეფი. დანიელე ბოვე გურაფულენდჷ ჟენევაშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1929 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ, 1929-1947 წანეფს, მუშენდჷ პარიზიშ პასტერიშ ინსტიტუტის. რდჷ სასარიშ უნივერსიტეტიშ დო საპიენცაშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* დანიელე ბოვე Nobelprize.org-ის

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი ფარმაკოლოგეფი
კატეგორია:იტალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1907
კატეგორია:ნაღურა 1992
ფუზულიშ ოერეფოშქაშე აეროპორტი

**ფუზულიშ ოერეფოშქაშე აეროპორტი** () — აკმაგაფუ ოერეფოშქაშე აეროპორტი აზერბაიჯანიშ ფუზულიშ რაიონს. თენა ქიანაშ შქვითი ოერეფოშქაშე აეროპორტიშე ართ-ართი რე.

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ აეროპორტეფი
ალბერ კამიუ

**ალბერ კამიუ** (ფრანგ. Albert Camus; დ. 7 გერგობათუთა, 1913, მონდოვი, საფრანგეთიშ ალჟირი, საფრანგეთიშ მასუმა რესპუბლიკა — ღ. 4 ღურთუთა, 1960, ვილბლევენი, საფრანგეთი) — ფრანგი ჭარუ, ნოველისტი, ფილოსოფოსი დო ჟურნალისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1957 წანას. გურაფულენდჷ ფილოსოფიას ალჟირიშ უნივერსიტეტის, რდჷ აბსურდიზმიშ ართ-ართი წჷმარინაფალი. ღურუ 1960 წანაშ 4 ღურთუთას, ავტოკატასტროფას.

## ბიოგრაფია

## ნაჭარეფი

## ლიტერატურა
* Parker, Emmett (1965). Albert Camus: The Artist in the Arena. Univ of Wisconsin Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Albert Camus. Selective and Cumulative Bibliography 
*Gay-Crosier Camus collection  at University of Florida Library
*Albert Camus Society UK

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1913
კატეგორია:ნაღურა 1960
ფრედერიკ სენგერი

**ფრედერიკ სენგერი** (ინგლ. Frederick Sanger; დ. 13 მარაშინათუთა, 1918, რენდკომბი, გლოსტერშირი, ინგლისი — ღ. 19 გერგობათუთა, 2013, კემბრიჯი, კემბრიჯშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ბიოქიმიკოსი, ნამუქჷთ მიპალუ ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის ჟირშა: მაართაშა 1958 წანას - ცილეფიშ სტრუქტურაშ, გიშაკერზაფილო ინსულინიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა დო მაჟიაშა 1980 წანას - ნუკლეინბჟეეფიშ ბიოქიმიური სტრუქტურაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა. მაჟიაშა ნობელიშ პრემიაქ მიაჩჷ უოლტერ გილბერტი დო პოლ ბერგიწკჷმა ართო. ფრედერიკ სენგერი გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის დო მოლეკულური ბიოლოგიაშ ლაბორატორიას. რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ დო ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი

*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*. According to the Institute for Scientific Information (ISI) database, by October 2010 this paper had been cited over 64,000 times.
*.
*.
*.
*.
*.
*.
*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფრედერიკ სენგერი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1918
კატეგორია:ნაღურა 2013
ემილიო სეგრე

**ემილიო ჯინო სეგრე** (იტალ. Emilio Gino Segrè; დ. 1 ფურთუთა, 1905, ტივოლი, იტალიაშ ომაფე — ღ. 22 პირელი, 1989, ლაფეიეტი, კალიფორნია, ააშ) — იტალიარი-ამერიკალი ფიზიკოსი, ნამუქჷთ ძირუ დო დიგურუ ანტიპროტონი დო ქიმიური ელემენტეფი: ტექნეციუმი დო ასტატი. 1959 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის (ოუენ ჩემბერლენიწკჷმა ართო).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ემილიო ჯინო სეგრე Nobelprize.org-ის
*1965 Audio Interview with Emilio Segre by Stephane Groueff Voices of the Manhattan Project
*Oral History transcripts with Emilio G. Segre, American Institute of Physics, Niels Bohr Library and Archives

კატეგორია:იტალიარი-ამერიკალეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1905
კატეგორია:ნაღურა 1989
იაროსლავ ჰეიროვსკი

**იაროსლავ ჰეიროვსკი** (ჩეხ. Jaroslav Heyrovský; დ. 20 ქირსეთუთა, 1890, პრაღა, ბოჰემიაშ ომაფე, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 27 მელახი, 1967, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხოსლოვაკი ქიმიკოსი, პოლაროგრაფიული მეთოდიშ, ანალიზიშ ელექტროქიმიური მეთოდიშ დუმარსხუაფალი, 1959 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის ანალიზიშ პოლაროგრაფიული მეთოდიშ გოვითარაფაშ გეშა. გურაფულენდჷ ქიმიას, ფიზიკას დო მათემატიკას პრაღაშ კარლიშ უნივერსიტეტის. 1910-1914 წანეფს გურაფულენდჷ ლონდონს, ლონდონიშ ოუნივერსიტეტე კოლეჯის პროფესორეფიშ უილიამ რამზაიშ დო ფრედერიკ ჯორჯ დონანიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კარლიშ უნივერსიტეტიშ ანალიზური ქიმიაშ ინსტიტუტის, ასისტენტო. ჰეიროვსკი 1922 წანაშე რდჷ კარლიშ უნივერსიტეტიშ ასოცირებული პროფესორი დო 1926 წანაშე პროფესორი. რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური. იაროსლავ ჰეიროვსკიქ ღურუ 1967 წანაშ 27 მელახის. ნთხორილი რე ვიშეგრადიშ სასაფლას, პრაღას. ჰეიროვსკიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
*

კატეგორია:ჩეხოსლოვაკი მენცარეფი
კატეგორია:ჩეხოსლოვაკი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1890
კატეგორია:ნაღურა 1967
მაქს პერუცი

**მაქს ფერდინანდ პერუცი** (ინგლ. Max Ferdinand Perutz; დ. 19 მესი, 
1914, ვენა, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 6 ფურთუთა, 2002, კემბრიჯი, კემბირიჯშირი, ინგლისი) — ავსტრიას დაბადებული ინგლისარი ბიოქიმიკოსი დო მოლეკულური ბიოლოგი, ჰემოგლობინიშ დო მიოგლობინიშ სტრუქტურაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1962 წანას (ჯონ კენდრიუწკჷმა ართო). გურაფულენდჷ ქიმიას ვენაშ უნივერსიტეტის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი. პერუციქ დარსხუ მოლეკულური ბიოლოგიაშ ლაბორატორია დო რდჷ თიში დირექტორი. რე შხვადოშხვა მენცარული სტატიეფიშ, პუბლიკაციეფიშ, წინგეფიშ დო ნაჭარეფიშ ავტორი.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
*1962. *Proteins and Nucleic Acids: Structure and Function*. Amsterdam and London. Elsevier.
*1989. *Is Science Necessary? Essays on science and scientists*. London. Barrie and Jenkins. 
*1990. *Mechanisms of Cooperativity and Allosteric Regulation in Proteins.* Cambridge. Cambridge University PressISBN 0-521-38648-9
*1992. *Protein Structure : New Approaches to Disease and Therapy.* New York. Freeman 
*1997. *Science is Not a Quiet Life : Unravelling the Atomic Mechanism of Haemoglobin.* Singapore. World Scientific. 
*2002. *I Wish I’d Made You Angry Earlier. *Cold Spring Harbor, New York. Cold Spring Harbor Laboratory Press. 
*2009. *What a Time I Am Having: Selected Letters of Max Perutz* edited by Vivien Perutz. Cold Spring Harbor, New York. Cold Spring Harbor Laboratory Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Online video interview with Max Perutz, provided by the Vega Science Trust. (~40 mins.)
*Key Participants: Max Perutz  – *Linus Pauling and the Race for DNA: A Documentary History*
*Max Perutz: His life and legacy. Video from the Newton Channel
*Listen to an oral history interview with Max Perutz – a life story interview recorded for National Life Stories  at the British Library
*

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1914
კატეგორია:ნაღურა 2002
ჯონ კენდრიუ

სერ **ჯონ კოუდერი კენდრიუ** (ინგლ. Sir John Cowdery Kendrew; დ. 24 მელახი, 1917, ოქსფორდი, ოქსფორდშირი, ინგლისი — ღ. 23 მარაშინათუთა, 1997, კემბრიჯი, კემბირიჯშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ბიოქიმიკოსი, უმოსო ხანდენდჷ კრისტალოგრაფიაშ დარგის. ცილეფიშ სტრუქტურაშ დო ჰემეფიშ ფუნქციაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიას 1962 წანას. კენდრიუქ პრემია მიპალუ მაქს პერუციწკჷმა ართო. გურაფულენდჷ კლიფტონიშ კოლეჯის 1930-1936 წანეფს. უკულ გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ ტრინიტი-კოლეჯის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კემბრიჯიშ დო ოქსფორდიშ უნივერსიტეტეფს. კენდრიუქ მაქს პერუციწკჷმა ართო დარსხუ მოლეკულური ბიოლოგიაშ ლაბორატორია. ჯონ კენდრიუ რე ევროპაშ მოლეკულური ბიოლოგიაშ ორგანიზაციაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. კენდრიუ რდჷ მენცარული ჟურნალიშ Journal of Molecular Biology-შ დუმარსხუაფალი დო თიში რედაქტორი. 1981-1987 წანეფს რდჷ სენტ-ჯონიშ კოლეჯიშ (ოქსფორდი) პრეზიდენტი.

## ლიტერატურა
* Paul M. Wassarman, A Place in History: The Biography of John C. Kendrew, Oxford University Press. 2020.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯონ კენდრიუ Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1917
კატეგორია:ნაღურა 1997
ფრენსის კრიკი

** ფრენსის ჰარი კომპტონ კრიკი** (ინგლ. Francis Harry Compton Crick; დ. 8 მანგი, 1916, ნორტჰემპტონი, ინგლისი — ღ. 28 კვირკვე, 2004, სან-დიეგო, კალიფორნია, ააშ) — ინგლისარი მოლეკულური ბიოლოგი, ბიოფიზიკოსი დო ნეირომენცარი. კრიკიქ, ჯეიმს უოტსონიქ დო როზალინდ ფრანკლინქ მიშეღეს დიდი თია დნბ-შ მოლეკულაშ ჰელიქსური სტრუქტურაშ რკვიებაშა. 1953 წანას კრიკიშ დო უოტსონიშ ჟურნალ "Nature"-ს გჷმობჟინაფილ მენცარულ სტატიას გიარსხუ დნბ-შ სტრუქტურაშ დო ფუნქციეფიშ რკვიებაქ. 1962 წანას ჟირხოლო მენცარს, მორის უილკინსიწკჷმა ართო, გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის, ნუკლეინიშ ბჟეშ მოლეკულური სტრუქტურაშ დო შურდგჷმილ ორგანიზმეფს თიშ ინფორმაციაშ გინოჩამაშ ფუნქციაშ ძირაფაშ დო მენცარული რკვიებაშ გეშა. ფრენსის კრიკი შინელი რე მუშ ცენტრალური დოგმათ მოლეკულურ ბიოლოგიას, ნამუთ ეთმონწყუნს ნამდა, მუჟამს ინფორმაცია გინმურს ნუკლეინიშ ბჟეეფშე (დნბ, რნბ) ცილეფშა, უკულ თის უკახალე - ნუკლეინიშ ბჟეეფშა, ვადართინე. ფრენსის კრიკი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ, ჯილდოეფიშ ლაურეატი დო მენცარული ნახანდეფიშ, პუბლიკაციეფიშ, სტატიეფიშ დო წინგეფიშ ავტორი. ფრენსის კრიკიშ ჯოხონობაშ რე სამედიცინო რკვიებეფიშ დო ინოვაციეფიშ ინსტიტუტი, ნამუქჷთ დირსხუ 2010 წანას, ლონდონს. ფრენსის კრიკიშ ინსტიტუტი რე გოართოიანაფილი ომაფეშ კიბოშ რკვიებაშ, ლონდონიშ იმპერიული კოლეჯიშ, ლონდონიშ ომაფე კოლეჯიშ დო ლონდონიშ ოუნივერსიტეტე კოლეჯიშ პარტნიორი ინსტიტუტი.

## ლიტერატურა
* John Bankston, Francis Crick and James D. Watson; Francis Crick and James Watson: Pioneers in DNA Research (Mitchell Lane Publishers, Inc., 2002)
* Edward Edelson,"Francis Crick And James Watson: And the Building Blocks of Life, Oxford University Press, 2000.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფრენსის კრიკი Nobelprize.org-ის
* ფრენსის კრიკიშ ინსტიტუტი
* 
* "Francis Harry Compton Crick (1916–2004)" by A. Andrei at the Embryo Project Encyclopedia

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი მენცარეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1916
კატეგორია:ნაღურა 2004
მორის უილკინსი

**მორის ჰიუ ფრედერიკ უილკინსი** (ინგლ. Maurice Hugh Frederick Wilkins; დ. 15 ქირსეთუთა, 1916, პონგაროა, ახალი ზელანდია — ღ. 5 გჷმათუთა, 2004, ბლეკჰიტი, ლონდონი, ინგლისი) — ახალ ზელანდიას დაბადებული ინგლისარი ბიოფიზიკოსი, ნუკლეინიშ ბჟეეფიშ მოლეკულური სტრუქტურაშ დო შურდგჷმილ ორგანიზმეფს თიშ ინფორმაციაშ გინოჩამაშ ფუნქციაშ ძირაფაშ დო მენცარული რკვიებაშ გეშა, გინოჩეს ნობელიშ პრემია 1962 წანას, ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (ფრენსის კრიკი დო ჯეიმს უოტსონიწკჷმა ართო). მორის უილკინსიქ გიმირკვიუ ფოსფორესცენცია, იზოტოპიშ გორთუალა, ოპტიკური მიკროსკოპია, რენტგენული დიფრაქცია, რადარიშ ფუნქციეფი დო შხვა. უმოსო შინელი რე დნბ-შ სტრუქტურაშ რკვიებათ. მორის უილკინსი გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ დო ბირმინგემიშ უნივერსიტეტეფს. ბირმინგემიშ უნივერსიტეტის თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1940 წანას, ჯონ რენდალიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ინსტიტუტეფს. რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური დო ბრიტანეთიშ იმპერიაშ ორდენიშ ლაურეატი.

## ლიტერატურა
* Robert Olby; "Francis Crick: Hunter of Life's Secrets", Cold Spring Harbor Laboratory Press, 2009.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Biography (from the New Zealand Edge)
* Discovery Story in ''BA Magazine''
* DNA: The King's Story detailing Wilkins' involvement in elucidating the structure of DNA 
* DNA and Social Responsibility Project: Archiving Maurice Wilkin's Personal Papers
* List of classic papers in ''Nature'' on DNA structure

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1916
კატეგორია:ნაღურა 2004
კარლ ციგლერი

**კარლ ვალდემარ ციგლერი** (გერმ. Karl Waldemar Ziegler; დ. 26 გერგობათუთა, 1898, ჰელზა, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 12 მარაშინათუთა, 1973, მიულჰაიმი, გფრ) — გერმანალი ქიმიკოსი, პოლიმერეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1963 წანას (ჯულიო ნატაწკჷმა ართო). გურაფულენდჷ მარბურგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1920 წანას. ციგლერი რდჷ შხვადოშხვა ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი. 1971 წანაშე რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური. ციგლერი რდჷ ჰანოვერიშ ტექნიკური უნივერსიტეტიშ, გისენიშ უნივერსიტეტიშ დო ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტიშ საპატიო დოქტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კარლ ციგლერი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1898
კატეგორია:ნაღურა 1973
ჯულიო ნატა

**ჯულიო ნატა** (იტალ. Giulio Natta; დ. 26 ფურთუთა, 1903, იმპერია, იტალია — ღ. 2 მესი, 1979, ბერგამო, იტალია) —  იტალიარი ქიმიკოსი, პოლიმერეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1963 წანას (კარლ ციგლერიწკჷმა ართო). ნატაშ ჯოხონობაშ რე ციგლერი-ნატაშ კატალიზატორი დო ნატაშ პროექცია ქიმიას. ჯულიო ნატა გურაფულენდჷ ქიმიურ ინჟინერიას, მილანიშ პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ პავიაშ უნივერსიტეტიშ ქიმიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორო. 1933 წანაშე რდჷ პავიაშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1935 წანას გინორთჷ საპიენცაშ უნივერსიტეტიშა. 1936-1938 წანეფს ჯულიო ნატა რდჷ ტურინიშ პოლიტექნიკური უნივერსიტეტიშ პროფესორი დო უნივერსიტეტიშ ინდუსტრიული ქიმიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი. 1938 წანაშე ნატა მუშენდჷ მილანიშ პოლიტექნიკური უნივერსიტეტიშ ქიმიური ინჟინერიაშ ფაკულტეტიშ დეკანო. ჯულიო ნატაქ ღურუ 1979 წანას, პარკინსონიშ ლახალათ.

## ლიტერატურა
* Seymour, F.B. Pioneers in Polymer Science. Springer Science & Business Media, 2012.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჯულიო ნატა Nobelprize.org-ის

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:იტალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1903
კატეგორია:ნაღურა 1979
ჯონ კერიუ ეკლსი

სერ **ჯონ კერიუ ეკლსი** (ინგლ. Sir John Carew Eccles; დ. 27 ღურთუთა, 1903, მელბურნი, ავსტრალია — ღ. 2 მესი, 1997, ტენერო-კონტრა, შვეიცარია) — ავსტრალიარი ნეიროფიზიოლოგი დო ფილოსოფოსი, სინაფსიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1963 წანას. ნობელიშ პრემია მიპალუ ინგლისარი ფიზიოლოგეფი ენდრიუ ჰაქსლი დო ალან ლოიდ ჰოჯკინიწკჷმა ართო). ჯონ ეკლსი გურაფულენდჷ მედიცინას მელბურნიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი. ეკლსიქ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ გურაფულენდჷ გიშარჩქინელი მენცარიშ ჩარლზ სკოტ შერინგტონიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ ეკლსი მუშენდჷ სიდნეიშ უნივერსიტეტის, უკულ ოტაგოშ უნივერსიტეტის (ახალი ზელანდია) პროფესორო. 1952-1962 წანეფს ეკლსი რდჷ ავსტრალიაშ ერუანული უნივერსიტეტიშ ჯონ კერტინიშ მედიცინაშ რკვიებაშ სკოლაშ პროფესორი დო 1966-1968 წანეფს ოორუე-ბჟადალიშ უნივერსიტეტიშ ფეინბერგიშ მედიცინაშ სკოლაშ (ააშ) პროფესორი.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* 1932, *Reflex Activity of the Spinal Cord*.
* 1953, *The neurophysiological basic of the mind: The principles of neurophysiology*, Oxford: Clarendon.
* 1957, *The Physiology of Nerve Cells*.
* 1964, *The Physiology of Synapses*.
* 1965, *The brain and the unity of conscious experience*, London: Cambridge University Press.
* 1969, *The Inhibitory Pathways of the Central Nervous System*.
* 1970, *Facing reality: Philosophical Adventures by a Brain Scientist*, Berlin: Springer.
* 1973, *The Understanding of the Brain*.
* 1977, *The Self and Its Brain*, კარლ პოპერიწკჷმა ართო, Berlin: Springer.
* 1979, *The human mystery*, Berlin: Springer.
* 1980, *The Human Psyche*.
* 1984, *The Wonder of Being Human – Our Brain & Our Mind*, დენიელ რობინსონიწკჷმა ართო, New York, Free Press.
* 1985, *Mind and Brain: The Many-Faceted Problems*, (Editor), New York : Paragon House.
* 1989, *Evolution Of The Brain : Creation Of The Self*.
* 1994, *How the Self Controls Its Brain*.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჯონ კერიუ ეკლსი Nobelprize.org-ის
* Pratt, D.: ''John Eccles on Mind and Brain''. A theosophical view.
* Sabbatini, R.M.E.: Neurons and synapses. The history of its discovery IV. Chemical transmission . *Brain & Mind*, 2004.
* Interdisciplinary introduction to J.C. Eccles's life and philosophy – Interdisciplinary Encyclopedia of Religion and Science (იტალიურო)
* Friedrich Beck: ''My Odyssey with Sir John Eccles, DOI: 10.14704/nq.2008.6.2.170''.

კატეგორია:ავსტრალიარეფი
კატეგორია:ავსტრალიარი ნეიროფიზიოლოგეფი
კატეგორია:ავსტრალიარი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ავსტრალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1903
კატეგორია:ნაღურა 1997
დოროთი ჰოჯკინი

**დოროთი მერი კროუფუტ ჰოჯკინი** (ინგლ. Dorothy Mary Crowfoot Hodgkin; დ. 12 მესი, 1910, კაირო, ეგვიპტე — ღ. 29 კვირკვე, 1994, ილმინგტონი, უორიკშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ქიმიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ქიმიაშ დარგის 1964 წანას. დოროთი ჰოჯკინიშ მენცარულ რკვიებეფქ შელებუ რენტგენული კრისტალოგრაფიაშ ტექნიკაშ გოვითარაფა, ბიომოლეკულეფიშ სტრუქტურაშ დაგურაფალო. დოროთი ჰოჯკინქ გიმირკვიუ პენიცილინიშ, ვიტამინი B12-შ დო ინსულინიშ ქიმიური სტრუქტურა. ჰოჯკინი გურაფულენდჷ ქიმიას ოქსფორდიშ სომერვილიშ კოლეჯის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ჯონ დესმონდ ბერნალიშ ხემანჯღვერობათ. დოროთი ჰოჯკინი რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ, ევროპაშ მოლეკულური ბიოლოგიაშ ორგანიზაციაშ (EMBO), ამერიკაშ მენცარობაშ დო ხელუანობაშ აკადემიაშ მაკათური. 1970-1988 წანეფს დოროთი ჰოჯკინი რდჷ ბრისტოლიშ უნივერსიტეტიშ კანცლერი.

## ლიტერატურა
* Ferry, Georgina (1998). Dorothy Hodgkin A Life. London: Granta Books.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* დოროთი ჰოჯკინი Nobelprize.org-ის
*Watch a lecture of Dorothy Crowfoot Hodgkin (1910-1994) at the 1988 Nobel Laureates Symposium at the annual meeting of the American Crystallographic Association, Philadelphia
*Dorothy Hodgkin featured on the BBC Radio 4 program In Our Time on October 3, 2019.

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1910
კატეგორია:ნაღურა 1994
სინიტირო ტომონაგა

**სინიტირო ტომონაგა** (იაპ. 朝永 振一郎; დ. 31 მელახი, 1906, ტოკიო, იაპონია — ღ. 8 კვირკვე, 1979, ტოკიო, იაპონია) — იაპონარი ფიზიკოსი, კვანტური ელექტროდინამიკაშ ბაზისური პრინციპეფიშ გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1965 წანას (რიჩარდ ფეინმანი დო ჯულიან შვინგერიწკჷმა ართო).

## ბიოგრაფია

## მენცარული რკვიებეფი

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
### წინგეფი
*

### სტატიეფი

* Tomonaga, S. "On a Relativistically Invariant Formulation of the Quantum Theory of Wave Fields." *Progress of Theoretical Physics (journal)* **1**, 27–42 (1946).
* Koba, Z., Tati, T. and Tomonaga, S. "On a Relativistically Invariant Formulation of the Quantum Theory of Wave Fields. II." *Prog. Theor. Phys.* **2**, 101–116 (1947).
* Koba, Z., Tati, T. and Tomonaga, S. "On a Relativistically Invariant Formulation of the Quantum Theory of Wave Fields. III." *Prog. Theor. Phys.* **2**, 198–208 (1947).
* Kanesawa, S. and Tomonaga, S. "On a Relativistically Invariant Formulation of the Quantum Theory of Wave Fields. IV." *Prog. Theor. Phys.* **3**, 1–13 (1948).
* Kanesawa, S. and Tomonaga, S. "On a Relativistically Invariant Formulation of the Quantum Theory of Wave Fields. V." *Prog. Theor. Phys.* **3**, 101–113 (1948).
* Koba, Z. and Tomonaga, S. "On Radiation Reactions in Collision Processes. I." *Prog. Theor. Phys.* **3**, 290–303 (1948).
* Tomonaga, S. and J. Robert Oppenheimer "On Infinite Field Reactions in Quantum Field Theory." *Phys. Rev.* **74**, 224–225 (1948).

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* სინიტირო ტომონაგა Nobelprize.org-ის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი

კატეგორია:იაპონარეფი
კატეგორია:იაპონარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:იაპონარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1906
კატეგორია:ნაღურა 1979
ფრანსუა ჟაკობი

**ფრანსუა ჟაკობი** (ფრანგ. François Jacob; დ. 17 მანგი, 1920, ნანსი, საფრანგეთი — ღ. 19 პირელი, 2013, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ბიოლოგი, ფერმენტეფიშ დო ვირუსეფიშ სინთეზიშ გენური კონტროლიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის, 1965 წანას (ჟაკ მონო დო ანდრე ლვოვიწკჷმა ართო).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* François Jacob tells his life story at Web of Stories (video)
* L'Académie française 
*Discoveries concerning genetic control of enzyme and virus synthesis. 

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ბიოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1920
კატეგორია:ნაღურა 2013
ჟაკ მონო

**ჟაკ ლიუსიენ მონო** (ფრანგ. Jacques Lucien Monod; დ. 9 ფურთუთა, 1910, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 31 მესი, 1976, კანი, საფრანგეთი) — ფრანგი ბიოქიმიკოსი, გენეტიკოსი დო მიკრობიოლოგი, ფერმენტეფიშ დო ვირუსეფიშ სინთეზიშ გენური კონტროლიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის, 1965 წანას (ფრანსუა ჟაკობი დო ანდრე ლვოვიწკჷმა ართო).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჟაკ მონო Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი გენეტიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1910
კატეგორია:ნაღურა 1976
ანდრე ლვოვი

**ანდრე მიშელ ლვოვი** (ფრანგ. André Michel Lwoff; დ. 8 მესი, 1902, ენე-ლე-შატო, საფრანგეთი — ღ. 30 ეკენია, 1994, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი მიკრობიოლოგი, ფერმენტეფიშ დო ვირუსეფიშ სინთეზიშ გენური კონტროლიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის, 1965 წანას (ჟაკ მონო დო ფრანსუა ჟაკობიწკჷმა ართო). გურაფულენდჷ პასტერიშ ინსტიტუტის. 1932 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კაიზერ ვილჰელმიშ მედიცინაშ ინსტიტუტის, უკულ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის დო პასტერიშ ინსტიტუტის. პასტერიშ ინსტიტუტიშ მუშობაშ ბორჯის გიმირკვიუ ბაქტერიოფაგეფი, მიკრობიოტა დო პოლიოვირუსი. ანდრე ლვოვი უმოსო შინელი რე პროვირუსეფიშ რკვიებათ. ლვოვი რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ დო საფრანგეთიშ მენცარობაშ აკადემიაშ მაკათური.

## ლიტერატურა
* Shafrir, E. (1996). "Jacques L. Monod, Francois J. Jacob and Andre M. Lwoff--introducers of new dimensions in cellular genetics and molecular biology". Israel Journal of Medical Sciences. 32 (2): 162. PMID 8631654.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ანდრე ლვოვი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ბიოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1902
კატეგორია:ნაღურა 1994
ალფრედ კასტლერი

**ალფრედ კასტლერი** (ფრანგ. Alfred Kastler; დ. 3 მესი, 1902, გებვილერი, ელზასი-ლორენი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 7 ღურთუთა, 1984, ბანდოლი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფიზიკოსი, ატომეფიშ ჰერცული რეზონანსიშ დაგურაფალო, ოპტიკური მეთოდიშ დორსხუაფაშ დო გოვითარაფაშ გეშა, გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკას 1966 წანას. კასტლერი გურაფულენდჷ პარიზიშ უმაღალაშ ნორმალურ სკოლას დო პარიზიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ ოგურუანდჷ ფიზიკას ბორდოშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მუშენდჷ პროფესორო 1941 წანაშა. ალფრედ კასტლერიშ ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ: კვანტური მექანიკა, სინთეშ დო ატომეფიშ ინტერაქცია, სპექტროსკოპია დო შხვეფი. კასტლერქ გიმირკვიუ ოპტიკური რეზონანსი, მაგნიტური რეზონანსი, დარსხუ ოპტიკური ტექნიკა - *Optical pumping*. ჸათე რკვიებეფს გიარსხუ ლაზერიშ დო მაზერიშ უკულიან თეორიეფქ.

## კასტლერი-ბროსელიშ ლაბორატორია
ალფრედ კასტლერქ მუში სტუდენტი ჟან ბროსელიწჷმა ართო დარსხუ სპექტროსკოპიაშ რკვიებაშ ლაბორატორია. ლაბორატორიაქ დირსხუ 1951 წანას, პარიზიშ უმაღალაში ნორმალურ სკოლას. ლაბორატორიაქ დიდი თია მიშეღჷ ატომური ფიზიკაშ გოვითარაფაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალფრედ კასტლერი Nobelprize.org-ის
* Alfred Kastler biography at Timeline of Nobel Winners

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1902
კატეგორია:ნაღურა 1984
მანფრედ ეიგენი

**მანფრედ ეიგენი** (გერმ. Manfred Eigen; დ. 9 მესი, 1927, ბოხუმი, ვაიმარიშ რესპუბლიკა — ღ. 6 ფურთუთა, 2019, გეტინგენი, გერმანია) — გერმანალი ქიმიკოსი, ბიწორი ქიმიური რეაქციეფიშ ზიმუაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1967 წანას. გურაფულენდჷ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1951 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ მაქს პლანკიშ ფიზიკური ქიმიაშ ინსტიტუტის, რდჷ თიში დირექტორი 1964 წანაშე. ეიგენი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი, ბრაუნშვაიგიშ ტექნიკური უნივერსიტეტიშ, ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ, ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ, გეტინგენიშ უნივერსიტეტიშ, კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ დო შხვა უნივერსიტეტეფიშ საპატიე დოქტორი დო პროფესორი.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1962: ოტო ჰანიშ პრემია
* 1963: ჯონ კირკვუდიშ პრემია
* 1965: ჰარისონ ჰოუვიშ პრემია
* 1967: პარაცელსიშ პრემია
* 1967: ლაინუს პოლინგიშ პრემია
* 1967: ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის
* 1967: კარუსიშ მენდალი
* 1976: სსრრ-შ მენცარობაშ აკადემიაშ მაკათური
* 1976: ავსტრიაშ მენცარობაშ დო ხელუანობაშ ჯილდო
* 1973: ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური
* 1973: Pour le Mérite
* 1977: ფარადეიშ ლექციაშ პრემია
* 1980: თუდოლენი საქსონიაშ სახენწჷფო პრემია
* 1992: პაულ ერლიხიშ დო ლუდვიგ დარმშტედტერიშ პრემია
* 1994: ჰელმჰოლციშ მენდალი
* 1994: მაქს პლანკიშ პრემია
* 1998: რუდოლფ დიზელიშ პრემია
* 2005: Lifetime Achievement Award
* 2007: გოეთეშ ორქოშ მენდალი
* 2011: ვილჰელმ ექსნერიშ მენდალი

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* Eigen, Manfred (2013). From strange simplicity to complex familiarity : a treatise on matter, information, life and thought. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-857021-9. OCLC 867631103.
* Eigen, Manfred (1971). "Selforganization of matter and the evolution of biological macromolecules". Die Naturwissenschaften. Springer Science and Business Media LLC. 58 (10): 465–523. doi:10.1007/bf00623322. ISSN 0028-1042.
* Eigen, Manfred (1993). Laws of the game : how the principles of nature govern chance. Princeton, N.J: Princeton University Press. ISBN 0-691-02566-5. OCLC 25787606.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მანფრედ ეიგენი Nobelprize.org-ის
* მანფრედ ეიგენიწკჷმა ინტერვიუ

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1927
კატეგორია:ნაღურა 2019
რონალდ ნორიში

**რონალდ ჯორჯ რეიფორდ ნორიში** (ინგლ. Ronald George Wreyford Norrish; დ. 9 გერგობათუთა, 1897, კემბრიჯი, კემბრიჯშირი, ინგლისი — ღ. 7 მანგი, 1978, კემბრიჯი, კემბრიჯშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ქიმიკოსი, ფლეშ-ფოტოლიზიშ გოვითარაფაშ დო ჩქარი ქიმიური რეაქციეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1967 წანას (მანფრედ ეიგენი დო ჯორჯ პორტერიწკჷმა ართო). ნორიშიშ ჯოხონობაშ რე ქიმიური რეაქცია ორგანულ ქიმიას. რონალდ ნორიში გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის, შხვადოშხვა პოზიციეფს. რდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკური ქიმიაშ ფაკულტეტიშ დეკანი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რონალდ ჯორჯ რეიფორდ ნორიში Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1897
კატეგორია:ნაღურა 1978
ჯორჯ პორტერი

**ჯორჯ პორტერი** (ინგლ. George Porter; დ. 6 ქირსეთუთა, 1920, სტეინფორტი, ინგლისი — ღ. 31 მარაშინათუთა, 2002, კენტერბერი, ინგლისი) — ინგლისარი ქიმიკოსი, ბიწორი ქიმიური რეაქციეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1967 წანას (მანფრედ ეიგენი დო რონალდ ნორიშიწკჷმა ართო).

## ბიოგრაფია
ჯორჯ პორტერი გურაფულენდჷ ქიმიას ლიდსიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი. პორტერქ უკულ გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1949 წანას. პორტერი გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. პორტერი 1954-1965 წანეფს რდჷ შეფილდიშ უნივერსიტეტიშ ქიმიაშ პროფესორი. ჯორჯ პორტერი რდჷ ომაფე ინსტიტუტიშ დირექტორი 1966-1986 წანეფს, ლესტერიშ უნივერსიტეტიშ მასუმა კანცლერი 1984-1995 წანეფს დო ომაფე საზოგადოებაშ პრეზიდენტი 1985-1990 წანეფს.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1955: კორდეი-მორგანიშ პრემია
* 1960: ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური
* 1967: ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის
* 1971: დეივიშ მენდალი
* 1976: კალინგაშ პრემია
* 1978: რუმფორდიშ მენდალი
* 1980: ფარადეიშ ლექციაშ პრემია
* 1989: Order of Merit
* 1991: მაიკლ ფარადეიშ პრემია
* 1992: კოპლიშ მენდალი

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
**Chemistry for the Modern World* (1962)
**Chemistry in Microtime* (1996)

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Profile – Royal Institution of Great Britain
* The Life and Scientific Legacy of George Porter, World Scientific Publishing, 2006
* Obituary in ''The Guardian'', 3 September 2002
* Biographical Database of the British Chemical Community, 1880–1970

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1920
კატეგორია:ნაღურა 2002
რაგნარ გრანიტი

**რაგნარ ართურ გრანიტი** (ფინ. Ragnar Arthur Granit; დ. 30 გჷმათუთა, 1900, რიიჰიმიაკი, ფინეთიშ დიდი ოთარე, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 12 მელახი, 1991, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — ფინარი-შვედი ფიზიოლოგი, თოლიშ ვიზუალური ფიზიოლოგიური დო ქიმიური  პროცესიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1967 წანას (ჰოლდენ კეფერ ჰარტლაინი დო ჯორჯ უოლდიწკჷმა ართო).

## ბიოგრაფია
რაგნარ გრანიტიქ დებადჷ 1900 წანაშ 30 გჷმათუთას, ფინეთიშ ნოღა რიიჰიმიაკის. გრანიტი ირდუდჷ ფინეთიშ ნანანოღა ჰელსინკის, სოდეთ გურაფულენდჷ შვედურ ლიცეუმს. ლიცეუმიშ უკულ რაგნარ გრანიტიქ გურაფა გაგინძორჷ ჰელსინკიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ ფაკულტეტის. ზოთონჯიშ ლჷმაშ (სსრრ-ფინეთიშ ლჷმა) ბორჯის გრანიტიქ ოცხოვრებშა შვედეთშა, სტოკჰოლმიშა გეგნორთჷ. გრანიტი მუშენდჷ შვედეთიშ ომაფე ინსტიტუტის, სოდეთ რდჷ ნეიროფიზიოლოგიაშ პროფესორი 1946-1967 წანეფს. რაგნარ გრანიტი რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური 1960 წანაშე. გრანიტიქ ღურუ 1991 წანაშ 12 მელახის, სტოკჰოლმის, 90 წანერქ. ნთხორილი რე ფინეთიშ ართ-ართი კოკიშ, კორპოშ ოხვამეშ სასაფლას.

## ლიტერატურა
* [Shampo, M. A.; Kyle, R. A. (1998). "Ragnar Granit—Nobel Laureate in Medicine". Mayo Clinic Proceedings. 73 (11): 1082. doi:10.4065/73.11.1082. PMID 9818044.](https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(11)63818-4/fulltext)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რაგნარ გრანიტი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ფინარეფი
კატეგორია: ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1900
კატეგორია:ნაღურა 1991
აბდულ ღანი ბარადარი

მოლა **აბდულ ღანი ბარადარი** (პუშტუ: عبدالغنی برادر; დ. 1968), (თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ მოლა **ბარადარ ახუნდი**) — თალიბანიშ ავღანარი ოურდუმე ლიდერი. თინა რე მოლა მუჰამედ ომარიშ წორომოხვარე დო კვეტაშ შურაშ  მაკათური. 2009 წანას თინა მიოჩქჷდეს თალიბანიშ დე ფაქტო ლიდერო. 8 ფურთუთას კარაჩის, (პაკისტანი) ართობური ოპერაციაშ შედეგო ცენტრალურ ონაკვერე სააგენტექ დო პაკისტანალ ნძალამეფქ მოლა ბარადარი ოჭოფეს. ბარადარიშე მეღებული ინფორმაციაშ მეშქაშალათ პაკისტანალეფქ ოჭოფეს თალიბანიშ მუსხირენი ლიდერი. 25 ფურთუთას, ავღანეთიშ თარობაქ გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და ბარადარიშ თექ ექსტრადიციაშ მოთხირს პაკისტანქ ალობა მეჩჷნ.

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1968
ლეზგეფი

thumb|ლეზგეფიშ შილა
thumb|ლეზგი ბადიდი
**ლეზგეფი** (, ხვ. რ. *лезги, лекь* - *ლეზგიარ*) — უმენტაშო დაღესტანიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთიშ დო აზერბაიჯანიშ ოხურგე რაიონეფიშ მახორუ კათა. ართამი მუდანობა 600 ვითოშ ადამიერშე უმოსი, თინეფს შქას რუსეთიშ ფედერაციას 412 ვითოში (2002), აზერბაიჯანს 178 ვითოში (1999). რაგადანა ლეზგიურ, თაშნეშე რუსულ დო აზერბაიჯანულ ნინეფშა.

მორწუმე ლეზგეფი მუსლიმან-სუნიტეფი რენა.

ლეზგეფი დაღესტანიშ ართ-ართი ჯინჯიერი კათა რე. ანტიკურ წყუეფს მიშინუაფჷ ბჟაეიოლ კავკაციას მახორუ კათა *ლეგი*. IX—X ოშწანურეფს არაბულ წყუეფს თხილერი რე ჩინება ლაკზეფიშ ომაფეშ გეშა. XIX ოშწანურაშახ ლეზგეფი უმენტაშო ზოხორინელი ოფუტე თემეფიშ (თ. ჯ. „დუდიშული თემეფი“) მორჩილი გოართოიანაფეფს, ნორთი აზერბაიჯანიშ (ყუბაშ, დერბენდიშ დო შხვა სახანოეფს) ფეოდალურ გჷმაჭყაფუს რდეს გოართოიანაფილი. ლეზგეფიშ თარი საქვარუა რე დიხაშხანდალა, მებაღობა დო მეჩხოლარა. ნორთი მუშენს ხერეჭუას.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლეზგეფიშ საინფორმაციე პორტალი 

## სქოლიო

კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
ახვახალეფი

**ახვახალეფი** (დორხველი ჯოხო *აშვადო*) — ხუნძეფიშ მორჩილი მუდანობაშ ეთნოგრაფიული ბუნა. ოხორანა დაღესტანიშ რესპუბლიკას, ახვახიშ, სოვეტსკოეშ დო შხვა რაიონეფს. ნინა — ახვახური, სალიტერატურე ნინა — ხუნძური.

რუსეთიშ ფედერაციას 6 376 ადამიერი (2002), თინეფს შქას დაღესტანიშ რესპუბლიკას 6 362 აფამიერი (2002). დოხოლაფირო 2 600 ახვახი ოხორანს აზერბაიჯანიშ ტერიტორიას.

ანთროპოლოგიურო, რინათ დო კულტურათ ხუნძეფს ომოჯგირჷნა. თარი საქვარუა ჯვეშიშჯვეშშე — მეშხურალა. ახვახალეფი (ოსურეფი) ნოშქერს ეზელი დღვილშე დო ბოწოწიშე აკეთენდეს დაღესტანს ჩინებულ დღვილიშ კოკეფს.

## სქოლიო

## ლიტერატურა

კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
კატეგორია:დაღესტანი
აღულეფი

**აღულეფი** (დორხველი ჯოხო *агъулар*) — დაღესტანიშ ობჟათე ნორთის მახორუ კათა (აღულიშ, ქურახიშ რაიონეფი). აღულეფიშ მუდანობა დოხოლაფირო 30 000 ადამიერი (2002). ოხორანა 4 ლეხერს (აღულდერე, ქურახდერე, ყოშანდერე დო ხპიუყდერე). რაგადანა აღულურ ნინაშა. რინათ დო კულტურათ ლეზგეფს ომოჯგირჷნა. რელიგია — სუნიტური ისლამი. მეურნალაშ თარი დარგეფი რე: მეშხურალა დო მებაღობა, მეჸუნა თაშნეშე მემინდორალას.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
კატეგორია:დაღესტანი
დარგიალეფი

მინი|250პქ|დარგიალეფით დოხორელი ტერიტორია
**დარგიალეფი**, *დარგოალეფი* (დორხველი ჯოხო дарган დარგან) — დაღესტანიშ ახუშიშ, დახადაევიშ, ხაიდაყიშ, ლევაშიშ დო შხვა რაიონეფიშ მახორუ კათა. რუსეთიშ ფედერაციას, რინათ დო კულტურათ არხოს რენა ხაიდაყეფი დო ყუბაჩალეფწკჷმა ართო 510,156 ადამიერი (2002). დარგიული ნინა დაღესტანიშ ართ-ართი ოჭარალე ნინა რე. რელიგიათ მუსლიმანი სუნიტეფი რენა.

XIX ოშწანურაშ პირველ ნორთშახ „დუდიშულ თემეფო“ ოხორანდეს. დოჸუნდეს ხაიდაყიშ უწმიას, საფეოდალეს. მახორობაშ თარ მასას დუდიშული მეთემეეფი — უზდენეფი აკმადგინანდჷ. რდეს ყმეფჷთ — რაიათი დო ყული — ჭკორეფი.

XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ თარი საქვარუა რდჷ მეჩხოლარა დო მორჩილი მასშტაბიშ გვალური დიხაშხანდალა. ქომოლკოჩეფიშ უმენტაშალა მოხელეობას მეჸუნდჷ. აკეთენდეს ორქოშ, ვარჩხილიშ დო ლინჯიშ ოშა-გოშა სამკაულეფს დო მეკონეფს, ოსურეფი — ქეჩას. ასე ხანტურული მოხელობაშ ცენტრი რე კუბაჩი.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დარგიალეფი — ბროკჰაუზიშ დო ეფრონიშ ენციკლოპედიური ლექსიკონი

## სქოლიო

კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
ჰარ გობინდ კორანა

**ჰარ გობინდ კორანა** (ინგლ. Har Gobind Khorana, ჰინდი हर गोबिन्द खोराना, პენჯაბ. ਹਰਿ ਗੋਬਿੰਦ ਖੁਰਾਨਾ ; დ. 9 ღურთუთა, 1922, რაიპური, მულტანი, პენჯაბი, ბრიტანეთიშ ინდოეთი (ასეიან პენჯაბიშ პროვინცია, პაკისტანი) — ღ. 9 გერგობათუთა, 2011, კონკორდი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ინდოარი-ამერიკალი ბიოქიმიკოსი, გენეტიკური კოდიშ დო ცილეფიშ სინთეზის თიში როლიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1968 წანას (რობერტ ჰოლი დო მარშალ უორენ ნირენბერგიწკჷმა ართო). ჰარ გობინდ კორანა გურაფულენდჷ პენჯაბიშ უნივერსიტეტის, ლაჰორს. კორანაქ პენჯაბიშ უნივერსიტეტის მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი 1943 წანას დო მაგისტრიშ ხარისხი 1945 წანას. პენჯაბიშ უნივერსიტეტიშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ლივერპულიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია როჯერ ბირიშ ხემანჯღვერობათ 1948 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ ჰარ გობინდ კორანა მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს: 1948-1949 წანეფს მუშენდჷ ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის, 1950-1952 წანეფს კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის, 1952-1960 წანეფს ბრიტანეთიშ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის, 1960-1970 წანეფს ვისკონსინიშ უნივერსიტეტის (მადისონი) დო 1970-2007 წანეფს მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის. ჰარ გობინდ კორანა რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1978 წანაშე რდჷ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური. 1987 წანას კორანას გინოჩეს მენცარობაშ ერუანული მენდალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Khorana Program
* Remembering Har Gobind Khorana: University of Wisconsin Biochemistry Newsletter, adapted from article in ''Cell''
* Har Gobind Khorana materials in the South Asian American Digital Archive (SAADA)
* Har Gobind Khorana (1922–2011): Pioneering Spirit (obituary)
*Har Gobind Khorana

კატეგორია:ინდოარი-ამერიკალეფი
კატეგორია:ინდოარი-ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1922
კატეგორია:ნაღურა 2011
ჰოლდენ კეფერ ჰარტლაინი

**ჰოლდენ კეფერ ჰარტლაინი** (ინგლ. Haldan Keffer Hartline; დ. 22 ქირსეთუთა, 1903, ბლუმსბერგი, პენსილვანია, ააშ — ღ. 17 მელახი, 1983, ფოლსტონი, მერილენდი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიოლოგი, თოლიშ ვიზუალური ფიზიოლოგიური დო ქიმიური  პროცესიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1967 წანას (რაგნარ გრანიტი დო ჯორჯ უოლდიწკჷმა ართო). გურაფულენდჷ ლაფეიეტიშ კოლეჯის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ ჯონ ჰოპკინსიშ მედიცინაშ სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. დიო მუშენდჷ პენსილვანიაშ უნივერსიტეტის, უკულ კორნელიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ რდჷ ფიზიოლოგიაშ ასოცირებული პროფესორი 1940-1941 წანეფს, უკულ კინ პენსილვანიაშ უნივერსიტეტიშა დირთჷ. 1949 წანაშე ჰოლდენ კეფერ ჰარტლაინი რდჷ ჯონ ჰოპკინსიშ მედიცინაშ სკოლაშ ბიოფიზიკაშ პროფესორი. 1953 წანაშე ჰარტლაინი რდჷ როკფელერიშ უნივერსიტეტიშ ნეიროფიზიოლოგიაშ პროფესორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰოლდენ კეფერ ჰარტლაინი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1903
კატეგორია:ნაღურა 1983
ულფ ფონ ეილერი

**ულფ სვანტე ფონ ეილერი** (შვედ. Ulf Svante von Euler; დ. 7 ფურთუთა, 1905, სტოკჰოლმი, შვედეთი — ღ. 9 მელახი, 1983, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ფიზიოლოგი დო ფარმაკოლოგი, ნეირომედიატორეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1970 წანას (ჯულიუს აქსელროდი დო ბერნარდ კაციწკჷმა ართო). ულფ ფონ ეილერქ დებადჷ გიშარჩქინელი მენცარეფიშ, ქიმიკოსიშ, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატიშ ჰანს ფონ ეილერ-ჩელპინიშ დო ბოტანიკოსიშ, გეოლოგიშ ასტრიდ კლევეშ ფანიას. ეილერი გურაფულენდჷ მედიცინას შვედეთიშ ომაფე ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი 1930 წანას. რდჷ შვედეთიშ ომაფე ინსტიტუტიშ ფიზიოლოგიაშ პროფესორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ულფ ფონ ეილერი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ფიზიოლოგეფი
კატეგორია:შვედი ფარმაკოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1905
კატეგორია:ნაღურა 1983
ბერნარდ კაცი

სერ **ბერნარდ კაცი** (ინგლ. Sir Bernard Katz; დ. 26 მელახი, 1911, ლაიფციგი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 20 პირელი, 2003, ლონდონი, ინგლისი, გოართოიანაფილი ომაფე) — ბრიტანალი ექიმი დო ბიოქიმიკოსი,  ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1970 წანას (ჯულიუს აქსელროდი დო ულფ ფონ ეილერიწკჷმა ართო). უმოსო შინელი რე ნერვიშ მენცარული რკვიებათ, პოლ ფეტიწკჷმა ართო აკიმუშუ ნეირომედიატორეფიშ კვანტური ჰიპოთეზა. ბერნარდ კაცი გურაფულენდჷ მედიცინას ლაიფციგიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ ოცხოვრებშა ბრიტანეთშა გეგნორთჷ. მუშენდჷ ლონდონიშ ოუნივერსიტეტე კოლეჯის, არჩიბალდ ჰილიშ ხემანჯღვერობათ. კარნეგიშ ინსტიტუტიშ სტიპენდიათ გურაფა გაგინძორჷ სიდნეიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას, სოდეთ ჯონ კერიუ ეკლსიწკჷმა ართო გურაფულენდჷ. 1946 წანას ბრიტანეთშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ლონდონიშ ოუნივერსიტეტე კოლეჯის, სოდეთ 1952 წანაშე რდჷ ბიოფიზიკაშ პროფესორი. 1978 წანაშე ბერნარდ კაცი რდჷ პროფესორი ემერიტუსი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Sir Bernard Katz Biography. Nobel Foundation
* Guardian Obituary
* Australian Neuroscience Society Obituary
* Sabbatini, R.M.E.: Neurons and synapses. The history of its discovery IV. Chemical transmission. *Brain & Mind*, 2004.
* Bernard Katz: "An autobiographical sketch"

კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი მენცარეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1911
კატეგორია:ნაღურა 2003