ევროპაშ ქიანეფიშ ერკებული

thumb|thumb|300px|ევროპა გვერდოსფეროშ რუქას

**[[ევროპა]]** — მოსოფელიშ ამშვი ნორთიშე ართ-ართი, აზიაწკჷმა ფართობით დო მახორობათ აკმოქიმინჷნს უდიდაშ მატერიკის - ევრაზიას. ევროპაშ ფართობი — 10 მლნ კმ², ევროპაშ მახორობა — 730 მლნ ადამიერი.

ევროპას ბჟადალშე უხურგანს ატლანტიშ ოკიანე, ოორუშე - ოორუე ჸინუამი ოკიანე, ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე - უჩა ზუღა, მარმარილოშ ზუღა დო სქირონაშქა ზუღა, ბოსფორიშ დო დარდანელიშ ჸურეეფით - ობჟათეშე. ევროპაშ ხურგეფიშ ბჟაეიოლ დო ობჟათე-ბჟაეიოლო მითმირჩქინანა ურალიშ ქჷნდჷრეფიშ ლაკადეფს, წყარმალუეფი ემბა დო  კასპიაშ ზუღა, ოორუე ხურგეფიე -  წიმიკავკაცია, წყარმალუეფი - კუმა, მანიჩი, დონი.

ევროპაშ ქიანეფი ოთხ რეგიონო ირთუნა: ბჟადალი, ბჟაეიოლი, ოორუე დო ობჟათე. კანკალე გეოგრაფეფი გჷშმართჷნა მახუთა რეგიონს — ცენტრალური. რგილი ლჷმაშ ბორჯის, ევროპაშ ბჟადალ რეგიონს ორხველუდჷ კაპიტალური ქიანეფი, ევროპაშ ბჟაეიოლს — სოციალისტური ქიანეფი.
ედომუშამო აკოკორობილო, ევროპას იდვალუაფუ 65 ქიანა: თინეფშე 50 ზოხორინელი სახენწჷფო რე, 9 მუკობუნელი ტერიტორია დო 6 ვაღიარაფილი რესპუბლიკა. 14 ქიანა კოკი სახენწჷფო რე, 19 — კონტინენტიშ დინოხოლენიე, 32 ქიანას ფართო გიშალი უღუ ზუღეფშა დო ოკიანეეფშა.

სუმ სახენწჷფოს — რუსეთის, თურქეთის დო ყაზახეთის, ავტორიტეტული წყუეფიშ მეჯინათ, ტერიტორიეფი უღჷნა ქოთ ევროპასჷთ, დო ქოთ აზიასჷთ; თეჯგურა რე ხოლო ჟირი სახენწჷფო, (აზერბაიჯანი დო საქორთუო), თე სახენწჷფოეფი, ედომუშამო ორხველჷნა ევროპას, მარა კანკალე ამერიკული წყუეფი (დიდ კავკაციას ევროპაშ დო აზიაშ ხურგაშ გოჸუნაფას) რაგადანა, ნამდა თე აზიური სახენწჷფოეფს ჭიჭე ევროპული ნორთი უღჷნა (დიდი კავკაციაშ ქჷნდჷრიშ ოორუეს დვალირი წყარგჷმართალი), ხოლო არსებენს წყუეფი, ნამუთ  ობჟათე კავკაციაშ ქიანეფს დო კვიპროსის ევროპას მეჭედათ მიკორსხილ ქიანეფო კოროცხუნა.

კანკალე ევროპულ ქიანას ტერიტორიეფი აფრიკას უღუ — თენეფიე ესპანეთი (აფრიკას ორხველჷ კანარიშ კოკეფი დო თ. გ.  „ესპანეთიშ სუვერენული ტერიტორიეფი“ მაროკოშ წყარპიჯის), პორტუგალია (აფრიკას ორხველჷ პორტუგალიაშ მადეირა), ხოლო საფრანეთი  (ნამუსჷთ, მუშ აკოდგინალუას ზუღაშ მელეიანი დეპარტამენტეფი მაიოტა დო რეიუნიონი უღუ, აფრიკას ორხველჷნა).

ჟირ ევროპულ სახენწჷფოს მუშ ტერიტორიეფი ამერიკას უღუ — თენეფიე დანია (ამერიკას ორხველჷ, დანიაშ ავტონომიური რეგიონი გრენლანდია) დო საფრანგეთი (ამერიკას ორხველჷ, საფრანგეთიშ ზუღაშმელეიანი დეპარტამენტეფი დო წორომაჸალობეფი საფრანგეთიშ გვინეა, გვადელუპა, სენ-მარტენი, სენ-ბარტელემი, მარტინიკა დო სენ-პიერი დო მიკელონი).

ევროპაშ ქიანეფს ორხველჷ სქირონაშქა ზუღაშ არძა კოკი სახენწჷფოეფი დო ტერიტორიეფი, კვიპროსიშ დო ოორუე კვიპროსიშ თურქული რესპუბლიკაშ მოხ.

28 სახენწჷფო ევროპაშ რსხუშ მაკათურიე, 25 ქიანა - ნატოშ მაკათურიე, ევროპაშ სხუნუშა 47 სახენწჷფო ოკათჷ.

ევროპაშ ტერიტორიას იდვალუაფუ მოსოფელიშ მუჭოთ არძაშე უდიდაში ქიანა - რუსეთი, დო მუჭოთ არძაშე ჭიჭე ქიანა - ვატიკანი.
400px|thumb|ევროპაშ გორთუალა რეგიონეფო გოეროშ მეჯინათ

## გაგება
* ქიანეფი რეგიონებო გორთილიე გოეროშ ნომენკლატურათ.
* ერკებულიშ დინოხოლე ქიანეფიშ დოხარისხაფა ანბანური რანწკით გეჸუნს.
* ფართობი მოჩამილიე კვადრატულ კილომეტრეფით, მახორობაშ მეჭედალა - ადმ./კმ²-ით, ედპ - ააშ-იშ დოლარი მილიარდობათ (ედპ ართ შური მახორუშო ააშ-იშ დოლარეფით).
* სახენწჷფოეფიშ ფერეფი გეოგრაფიული კოორდინატეფიშ მეჯინათ: კოკი სახენწჷფო, კონტინენტიშ დინოხოლენი, წყარპიჯულეფი.
* სახენწჷფოშ ფერეფი მართუაშ ფორმაშ მეჯინათ:  კონსტიტუციური, საპარლამენტო მონარქიეფი, საპრეზიდენტო, საპარლამენტო, ესვარილი რესპუბლიკეფი.

## თარი რეგიონეფი

### ბჟადალი ევროპა
border|thumb|120px

**ობჟათე ევროპა** — გეოპოლიტიკური რეგიონი, ნამუთ თარო გჷთმაართიანენს ლათინურნინამ ქიანეფს, თინეფწკჷმა ართო კელტეფიშ დო გერმანელეფიშ ქიანეფს ხოლო, ნამუთ იდვალუაფუ ევროპაშ ჩქონიშ ბჟადალ ნორთის. მოსოფელიშ ართ-ართი ეკონომიკურო-გოვითარაფილი რეგიონი რე.

რეგიონიშ ფორმირაფაშ დაჭყაფუთ იკოროცხუ რომიშ იმპერიაშ დონთხაფაშე დო თიში გორთუალა ბჟადალო დო ბჟაეიოლო.

ლათინურ ანბანს გოლინა უღჷ რეგიონს. რეგიონიშ თარი რელიგიეფიე კათოლიციზმი დო პროტესტანტიზმი.

### ბჟაეიოლი ევროპა
border|справа|120px

**ბჟაეიოლი ევროპა** — გეოპოლიტიკური რეგიონი, იდვალუაფუ ევროპაშ ბჟაეიოლს. ევროპაშ უდიდაში რეგიონი ფართობიშ მეჯინათ.

რეგიონიშ ფორმირაფაშ ბორჯი ბიზანტიაშ იმპერიაშ გოპეულუა რდჷ.

თარი რელიგიეფი რე მართლმადიდებლობა დო კათოლიციზმი. რეგიონს გიმირინუაფუ კირილიცური ჭარალუა (სლავურ სახენწჷფოეფს მართლმადიდებლობაშ რელიგიათ) დო ლათინური.

### ოორუე ევროპა
border|right|120px

**ოორუე ევროპა** — გეოპოლიტიკური რეგიონი, აკმაშქვანს სკანდინავიურ დო ბალტიურ სახენწჷფოეფი, იდვალუაფუ ევროპაშ ოორუე ნორთის.

რეგიონქ აკმიქიმინუ ჩქინ ერაშ მაართა ვითოშწანურას, გერმანალი კოლონისტეფიშ ოსხირს.

რეგიონიშ თარი რელიგიეფიე - ლუთერანობა დო პროტესტანტიზმი.

### ობჟათე ევროპა
border|right|120px

**ობჟათე ევროპა** — გეოპოლიტიკური რეგიონი, აკმაართიანენს ობჟათე სლავ, რომანულ დო ბერძენულ სახენწჷფოეფს, იდვალუაფუ ევროპაშ ობჟათე ნორთის.

რეგიონიშ თარი რელიგიეფიე - მართლმადიდებლობა დო კათოლიციზმი.

## გიშაკერზაფილი რეგიონეფი

### აზიური სახენწჷფოეფი, ნამუთ ნორთობურო იდვალუაფჷნა ევროპას
ქიანეფი, ნამუთ უკაბეტაში ნორთი ვარხველჷ გეოგრაფიულო ევროპას.

ქიანეფი, ნამუეფიშ უდიდაში ტერიტორია ვარხვალჷ გეოგრაფიულო ევროპას, კავკაციას, ევროპაშ დო აზიაშ ხურგაშ გოჸუნაფაშ მეჯინათ; ევროპაშ დო აზიაშ ხურგეფიშ გოჸუნაფაშ ვარიანტიშ კუმა-მანიჩიშ რღამილიშ მეჯინათ თე სახენწჷფოეფი ედომუშამო აზიას იდვალუაფჷნა.

### მუკობუნელი ტერიტორიეფი
ტერიტორიეფიშ ერკებული, ნამუსჷთ მართუნს შხვა სახენწჷფო, მარა ოფიციალურო ვენშმურს თე სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა დო ხოლო თიჯგუა ტერიტორიეფი, ნამუთ ფორმლურო მიშმულა სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა, მარა გჷშაკერძაფილი ოერეფოშქაშე სტატუსი უღჷნა ვარდა ოერეფოშქაშე სამართალიშ სუბიექტობათ.

## თაშჷნეშე ქოძირით
* ევროპაშ დო აზიაშ ხურგა
* ევროპაშ ქიანეფი ფართობიშ მეჯინათ
* ევროპაშ ქიანეფი მახორობაშ მეჯინათ

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www.coe.int/ ევროპაშ სხუნუშ ოფიცილური ვებ-ხასჷლა
* http://europa.eu/ ევროპაშ რსხუშ ოფიციალური ვებ-სახჷლა 
* http://www.osce.org/ ევროპაშ უშქურანჯობაშ დო წოროხანდუაშ ორგანიზაცია

კატეგორია:ქიანეფიშ ერკებული
კატეგორია:ევროპა
კატეგორია:ერკებულეფი:ევროპა