open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ნასა

thumb|ნასაშ მარწკინდი
thumb|ნასაშ ემბლემა

**ნასა** (NASA - National Aeronautics and Space Administration) — აერონავტიკაშ დო კოსმოსური ოფირჩაშ რკვიაშ ნაციონალურ ოდუდალუ  ააშ-ს. დირსხუ 1958 წანაშ 29 კვირკვეს.

სქჷლადაშ 54 წანაშ გოძვენას, NASA–ს ბრელი მარცხუაქ დო ბრელაშო უმოსი გომორძგუაქ ხვადჷ თიათ. თინა რდჷ ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ თარი ანჯარი დო  ფლაგმანი კოსმოსურ ნირზის (Space Race) სხუნუეფიშ რსხუწკჷმა. კოსმოსიშ რკვიაშ დო ემუშორაფაშ ოკითხუეფს სხუნუეთიშ პიონერობაქ დო წჷმოძინეფქ იჸუ თი კატალიზატორქ ამერიკაშო,ნამუქჷთ ოდუდე გეუდჷ ამდღარშო თიშნერ ნძალიერ ომენცარე-ორკვიე ცენტრის მუნერით რე NASA, ნამუშათ მუში მაშტაბურობათ დო პროექტეფიშ გრანდიოზულობათ  ვა ალაზიმინე ნამთინ ევრაზიულ კოსმოსურ ცენტრის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნასაშ თარი ვებ-ხასჷლა
* ნასას ინჟინერიაშ დო უსაფრთხობაშ ცენტრი
* ნასა -ფოტოები  და http://www.nasaimages.org/
* ნასაშ ტელევიზია

*
სათოვლიშ ქჷნდჷრი

**სათოვლიშ ქჷნდჷრი**, თრიალეთიშ ქჷნდჷრის ნოჸელა — საწკეპელაშ ოორუე-ბჟაეიოლიშ გოგინძორაფა. იჭყაფუ გვალა დიდგორშე დო ითებუ ნოღა მცხეთაშ ელ-მოლს. ეგაფილი რე შქაეოცენური ანდეზიტური ტუფბრექჩიეფით, ტუფ–ქვიშაქუალეფით, ქვიშაქუალეფით, ოლიგოცენური თაბაშირიშ მაკათაფალი თიხეფით დო ქვიშაქუალეფით. კართეეფი რე ქირქეამი. გოქუნილი რე ტყათ დო მაჟირონი დოლოეფით.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
**ს. ნემანიშვილი*,  ქსე, ტ. 8, ხს. 659, ქართი, 1984

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
რაფაელ ნადალი

**რაფაელ ნადალ პარერა** (Rafael Nadal Parera, IPA: [rafaˈel naˈðal]; დ. 3 მანგი, 1986) — ესპანარი პროფესიონალი ჩოგანმობურთე, ნამუსჷთ ბრუო დიდი შლემიშ ტიტული აფუ მოპალაფირი. მოგებული აფუ საფრანგეთიშ ღილე ასპარეზი ოთხიშახ ჟიდოჟი (2005-08) დო მეხუთათ (2010), უიმბლდონი (2008,2010) დო ავსტრალიაშ ღილე მაართანობეფი 2009 წანას. თეჟამო რანგით მოსოფელს მაჟირა მოლაჸაფე რე ნოვაკ ჯოკოვიჩიშ უკული.

## გრანდ შლემი

### გრანდ შლემიშ ფინალეფი
#### 8 გომორძუა, 2 მარცხი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რაფაელ ნადალიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ესპანარეფი
კატეგორია:ესპანარი ჩოგანმობურთეეფი
კატეგორია:უიმბლდონიშ ჩემპიონეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1986
ყუროშ ქჷნდჷრი

**ყუროშ ქჷნდჷრი** — კავკაციონიშ ოორუე მიმაჸუნე ქჷნდჷრიშ ართ-ართი აკმადგინალი სუბმერიდიანული ნოჸელა. წჷმარინუანს წყარმალუეფიშ თერგიშ დო ხდეშ წყარგჷმართუს. ყუროშ ქჷნდჷრიშ უმაღალაში კონკა რე ყუროსწვერი (4091 მ). შანულამი რე თაშნეშე კონკა შინო (3948 მ). 

ყუროშ ქჷნდჷრი ეგაფილი რე თუდონიურული თიხაფიქალეფით. დმახასიათაფალი რე სუბალპური, ალპური დო გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტეფი. 
ყუროშ ქჷნდჷრიშ მაართა ტრავერსიშ მონაწილეეფი რდეს (1931) ლევან მარუაშვილი, შ. მაყაშვილი დო ი. იუხინი.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
სვანებისწყალიშ ქჷნდჷრი

**სვანებისწყალიშ ქჷნდჷრი** — ლეჩხუმიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე ნოჸელა, წყარმალუეფიშ რიცეულაშ დო ჟრინევაშ (რიონიშ ღანჩო) წყარგჷმართუ. მეურს ობჟათეჸურე დო ითებუ ეშანილი წყარმლუეფიშ მიშაკათაფუშ აბანს. თე გეზათ იდაბალებუ 3000 მ-შე 1200 მ-შახ. ეგაფილი რე ჟიალიასური ქვიშაქუალეფით დო თიხაფიქალეფით. 

ქჷნდჷრი თხჷთხჷ დო მობირტყელი რე. ობჟათე გვერდი ტყალეფით (წიფური, ნოჯი) რე გოქუნილი, 2000 მ ჟი სუბალპური დო ალპური დოლოეფი რე.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ზებეყურიშ ქჷნდჷრი

**ზებეყურიშ ქჷნდჷრი**, ოშქაშე სიმაღალაშ ქჷნდჷრი ობჟათე ოსეთის, წყარმალუეფიშ ლეხურაშ დო ქსანიშ წყარჷგმართუ. გჷშმერთუ ხარულიშ ქჷნდჷრს ცხრაწყაროშ კონკაწკჷმა. უმაღალაში აბანი რე ზებეყურიშ კონკა (2118 მ). ეგაფილი რე ცარცული დო პალეოგენური კირქუალეფით, მერგელეფით, თიხაფიქალეფით, თიხეფით, ქვიშაქუალეფით დო კონგლომერატეფით. ბჟაეიოლი კართე გჷნძე რე დო ქირქეამი, ბჟადალი — კუნტა დო ქირქეამი. გოქუნილი რე ფართოფურცელამი დო აკოწყორილი ტყათ, კუნწულს მაჟირული სუბალპური დოლოეფი რე. 

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* *დევდარიანი გ.,* ქსე, ტ. 4, ხს. 492, ქართი, 1979

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
თელეთიშ ქჷნდჷრი

**თელეთიშ ქჷნდჷრი**, თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე-ბჟაეიოლი ნოჸელაქჷნდჷრი. ბჟაეიოლი მტკვარიშ ლეხერშა გიმურს, ობჟათეშე უხურგანს ქართიშ ქვიბის. ეგაფილი რე ეოცენიშ ვულკანოგენური ქანეფით. დაბალგვალამი რე (1000 მ-მდე). უღუ მოთინილი კუნწული დო სქირე რობუეფით დოსვარილი კართეეფი. გოქუნილი რე უმოსო ძიგირამი ბართვონათ. კართეეფიშ თუდონ ნორთის ხელუანურო რე გაშენებული ტყალეფი. თელეთიშ ქჷნდჷრს რე კონკა შავნაბადა.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა

*

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ანიშხწარა

**ანიშხწარა**, ტობა აფხაზეთის, ბიჭვინთაშ კონცხის. ზუღაშ დონეშე 0,6 მ. სიგინძა 0,2 კმ, სიგანა 0,15 კმ, სარკეშ ფართობი 0,33 კმ². მაქსიმალური სიტომბა 4,3 მ. ტობა აშახვილი რე წყარპიჯიშ დიუნეფს შქას. დახე ედომუშამო ფორილი რე წყარიშ ჩანარულობათ. წყარპიჯი ჭყენჭყამი რე.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ტობეფი
ბებესირი

**ბებესირი**, ტობეფიშ ბუნა აფხაზეთის გალიშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ ოქუმის თუდონი მალობაშ ღანჩოს. დიდი ბებესირი დო ბებესირი გეხვილჷ ოქუმიშ მარძგვან განშე, ჭიჭე ბებესირი კვარჩხან განშე. ტობეფქ წჷმიქიმინჷ წყარპიჯიშ დიუნეფით წყარმალუეფიშ აშახვილუაშ გეშა. „დიდი ბებესირიშ“ ჟიდოხიშ ფართობი 0,61 კმ2, უდიდაში სიტომბა 4,5 მ, „ბებესირიშ“ 0,14 კმ2, 4,6 მ, ჭიჭე ბებესირიშ — 0,1 კმ2, 1,7 მ. ტობეფი იხვეიანებუნა ჭვემაშ დო დიხაშტუდონი წყარით. ჟიდოხიშ დიდი ნორთი ფორილი რე წყარჩანარულობათ. დიდარი რე ჩხომით. ბებესირს გჷმირინუანდეს ჩაიშ პლანტაციეფიშ ოწყარალო.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ტობეფი
დერიკვარააძიში

**დერიკვარააძიში**, ჯიშთური ტობა კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, საქორთუოს, აფხაზეთის, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტის, ზუღაშ დონეშე 2548 მ. ტობაშ ჟიდოხიშ ფართობი 0,08 კმ2, მაქსიმალური სიტომბა 22 მ. ირდუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონ წყარეფით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ტობეფი
ინკითი

**ინკითი**, რელიქტური ტობა ბიჭვინთაშ კორცხის, აფხაზეთის, გაგრაშ მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიას, ზუღაშ დონეშე 1 მ, სარკეშ ფართობი 0,4 კმ2, უდიდაში სიტომბა 3,2, წყარიშ მოცულობა 810 ვითოში მ3. ორდო ტობაშე მაფერი გიშმეშჷ, წყარი ლიგე რდჷ. თეჟამო ტობაშ დონეშ ხელუანურო დოკინაშ გეშა, ტობაშა ზუღაშ წყარქ დიჭყჷ მიშაშაშუა დო წყარიშ ჯიმუამობაქ 5 გრ/ლ-შახ მირდჷ. ინკითის 10 გვარობაშ ჩხომი რე. ჩხომიშ რეწუა პერიოდული რე.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ტობეფი
ოქროწყალი

**ოქროწყალი**, *დიდი ოქროწყალი*, კარული ტობა კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს. ზუღაშ დონეშე 2403 მ-ს. სარკეშ ფართობი 0,1 კმ2, ღანჩოშ ფართობი 2,2 კმ2, მაქსიმალური სიტომბა 26,5 მ, ოშქაშე სიტომბა 12 მ, წყარიშ მოცულობა 1,2 მლნ. მ3. ირდუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. გიშმალი რე. მაღალი დონე უღუ გაზარხულ-ზარხულს, დაბალი — ზოთონჯის. ტობას ჩხომეფი ვახე. ზოთონჯის იჸინუ. წყარი წყონდა დო ოვარკალაია რე.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ტობეფი
იმნათიშ ტობა

**იმნათიშ ტობა**, ტობა გურიაშ რზენს, ლანჩხუთიშ მუნიციპალიტეტის, ზუღაშ დონეშე 0,6 მ, სარკეშ ფართობი 0,06 კმ2, აუზიშ ფართობი 0,48 კმ2, მაქსიმალური სიტომბა 2 მ. წყარი ლიგე რე, ირდუ ჭვემაშ წყარით. ტობას ხე შხვადოშხვა ჯიშიშ ჩხომი. ტობაშ გოხოლუას იდვალუაფუ იმნათიშ ტორფიშ საბადო.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:გურიაშ აკანიშ ტობეფი
დევიშ ტობა

**დევიშ ტობა** — კარსტული ტობა რაჭაშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეშ ჯინჯის, საჩხერეშ მუნიციპალიტეტის, ზუღაშ დონეშე 1370 მ. უკინებუ ჟირი კარსტული ძაბრი. ჟიდოხიშ ფართობი 0,018 კმ2, მაქსიმალური სიტომბა 10,7 მ, მოცულობა 72 ვითოში მ3 წყარი გინურს დიხაშთუდონი შარათ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ ტობეფი
გრძელი ტბა

**გჷნძე ტობა** (ქორთ. **გრძელი ტბა**), *ხალახელი*, ჯიშთური ტობა კახეთიშ კავკაციონიშ კუნწულს, ლაგოდეხიშ მუნიციპალიტეტის, 2784 მ სიმაღალას. წყარიშ ჟიდოხიშ ფართობი 0,17 კმ2, მაქსიმალური სიტომბა 11,9 მ, მოცულობა 1,1 მლნ. მ3. ირდუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. გიშმალი რე.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ ტობეფი
აბული (ტობა)

**აბული** — ტობა ახალქალაქიშ მუნიციპალიტეტის, ჭიჭე აბულიშ ბჟადალ სუკის. გეხვილჷ ზუღაშ დონეშე 2176 მეტრაშ სიმაღალას. ჟიდოხიშ ფართობი რე 0,9 კმ², აუზიშ ფართობი — 8,3 კმ², სიტომბა — 1,4 მ. ტობაშ ქვიბი ლაგინძია რე ოორუე-ბჟადალშე ობჟათე-ბჟაეიოლჸურე. ირდუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა გაზარხულიშ ბოლოს რე, წყარიშ სიმორჩილე — ზარხულიშ ბოლოს ვარა დამორჩილიშ დაჭყაფუს. ირალი ნადუეფი ვა უღუ, უგუული რე, უმეტაში ნორთი ფორილი რე წყარჩანარეფით. ტობას რე ტორფიშ ძალამი ფსქელი ფა. ზოთონჯის იჸინუ. ტობას ვა ხე ჩხომი.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ტობეფი
ტაბაწყური

**ტაბაწყური**, ტაბისყური — ტობა სამცხე-ჯავახეთიშ აკანს, ბორჯომიშ დო ახალქალაქიშ მუნიციპალიტეტეფიშ თანჯას, ზუღაშ დონეშე 1991 მეტრაშ სიმაღალას. სარკეშ ფართობი 14,2 კმ², წყარიშაკმაჭოფალი აუზიშ ფართობი 83,1 კმ², მაქსიმალური სიტომბა 40,2 მ, ოშქაშე სიტომბა 15, 5 მ, წყარიშ მოცულობა 221 მლნ. მ³. ტობაშ ქვიბი წჷმოქიმინელი რე ლავური ნადუეფიშ დოხვილუაშ გეშა. ირდი დიხაშთუდონი, თირიშ დო ჭვემაშ წყარით. წყარიშ დონე დაბალი რე ფურთუთას, მაღალი რე — მანგის. გოჸინილი რე ქირსეთუთაშ ბოლოშე მელახიშ ბოლოშახ. 

წყარი ლიგე რე, დიდარი რე ჩხომით.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ტობეფი
კახისიშ ტობა

**კახისიშ ტობა** — ტობა თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ კართეს, წყარმალუეფიშ ჭობისხევიშ დო დვირულაშ (მტკვარიშ მარძგვანი ნადუეფი) წყარგმართუ ჸაქჷნდჷრს, ბორჯომიშ მუნიციპალიტეტის. ზუღაშ დონეშე 1752 მ. ფართობი 0,05 კმ², მაქსიმალური სიტომბა 10 მ. ტობაშ ქვიბი წჷმოქიმინელი რე სუფოზიაშ მოღალუთ. ირდუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. ტობაშ ელმოლეფს რე ნოჯეფი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ტობეფი
ვაჩიანიშ ტობა

**ვაჩიანიშ ტობა**, ტობა ობჟათე საქორთუოს, ახალქალაქიშ მუნიციპალიტეტის, ოფუტე ვაჩიანწკჷმა. ზუღაშ დონეშე 1737 მ. ჟიდოხიშ ფართობი 0,12 კმ2, მაქსიმალური სიტომბა 1 მ, ოშქაშე - 0,75 მ. ირდუ თირიშ დო ჭვემაშ წყარით, თანშეშე წყარმალუ მურჯახეთისწყალშე გოჸონაფილი არხით, გჷმირინუანა ოწყარალო.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ტობეფი
ზრესკიშ ტობა

**ზრესკიშ ტობა**, ტობა ახალქალაქიშ პლატოს, ახალქალაქიშ მუნიციპალიტეტის, ზუღაშ დონეშე 1720 მ. წყარიშ სარკეშ ფართობი 1,77 კმ2, აუზიშ ფართობი 48,4 კმ2, მაქსიმალური სიტომბა 1 მ, ოშქაშე სიტომბა 0,6 მ. ირდუ თირიშ დო ჭვემაშ წყარით. მაქსიმალური დონე პირელ-მესის რე, მინიმალური — ღურთუთა-ფურთუთას. ტობაწკჷმა აკოართაფილი რე წყარმალუ მურჯახეთისწყალი. გჷმირინუანა ოწყარალო.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ტობეფი
ნადარბაზევიშ ტობა

**ნადარბაზევიშ ტობა**, *ნადარბაზევიშ წყაროთხილუ*, წყაროთხილუ კვერნაქიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, გორიშ მუნიციპალიტეტის, ზუღაშ დონეშე 856 მ. ჟიდოხიშ ფართობი 1,18 კმ², მაქსიმალური სიტომბა 1,8 მ, მოცულობა 3 მლნ. მ³. წყაროთხილუქ აკიქიმინჷ ჸოფირი ნადარბაზევიშ ტობაშ აბანს. წყარს ტუმბუნა წყარმალუ მტკვარშე. წყარჷნს ადგილას 3 ვითოშ ჰა ფართობის. ხე ჩხომი. 

## ლიტერატურა
**აფხაზავა ი.*, ქსე, ტ. 7, ხს. 285, ქართი, 1984

კატეგორია:საქორთუოშ წყაროთხილუეფი
ფერიოშ ტიოზი

**ფერიოშ ტიოზი** — ტიოზი ბჟადალ აფრიკას. იდვალუაფუ ობჟათე სენეგალიშ ტერიოტრიას. თიში ფართობი 70,000 კმ² რე. იკათუანს სენეგალიშ ედომუშამი ტერიტორიაშ დახე ნასუმორს. ჯოხოქ გიადჷ კჷნე თე ჯოხოდვალაშ წყარმალუშე. ტიოზი ფორჷნს დჷკეფს, ქვიშაშ დიუნეფს, კირდეეფს, ჭუბერს. ნამთინე ჭიჭე ლეხერს, სოდეთ წყარი რენ შილებე ოდიარეშ ძირაფა. ნოლექეფიშ ოშქაშე წანური მაძირაფალი 300 მმ-ის აკმადგინანს. 

ტიოზიშ ტერიტორიას ოხორანს  13 000 ადამიერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ცენტრალური სენეგალი დო ფერიო  

კატეგორია:აფრიკაშ ტიოზეფი
კატეგორია:სენეგალიშ გეოგრაფია
კალაჰარი

**კალაჰარი** — ტიოზი აფრიკაშ ობჟათე ნორთის; ფართობი — 600 ვითოში კვ.კმ. ჯინჯიერო იდვალუაფუ სუმი ქიანაშ ტერიტორიას: ბოტსვანა, ნამიბია დო ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა, მარა ეკონია ბორჯის თიშ ფართობი ძინულენს დო მიანტუ ანგოლას, ზიმბაბვეს დო ზამბიას. კლიმატი არიდული რე, ტიბჷ ზოთონჯით დო ჩხე ზარხულით. ნოლექეფი 500 მმ-შახ, ოშქარ მაქსიმალური ტემპერატურა რე +29&nbsp;°C, ოშქარ მინიმალური +12&nbsp;°C, ორქება 3 ვითოში მმ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კალაჰარის ტიოზიშ ეჭარუა

კატეგორია:აფრიკაშ ტიოზეფი
კატეგორია:ნამიბიაშ ტიოზეფი
კატეგორია:ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ტიოზეფი
კატეგორია:ბოტსვანაშ გეოგრაფია
ნახევარტბა

**ნახევარტბა**, *ბაშლეხელი* — ტობა კახეთიშ კავკაციონიშ კუნწულს, ლაგოდეხიშ მუნიციპალიტეტის, ზუღაშ დონეშე 2713 მ-ს. ჟიდოხიშ ფართობი 0,02 კმ², მაქსიმალური სიტომბა 12,8 მ, ოშქაშე სიტომბა 6,0 მ. ტობაშ ქვიბი ჯიშთური გორჩქინაშ რე. ირდუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. ობჟათე წყარპიჯიშე გიშმურს წყარმალუ შრომისხევი (ალაზანიშ სისტემა). წყარი წყონდა დო კარაკანი რე.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ ტობეფი
ბატეთიშ ტობა

**ბატეთიშ ტობა** — ტობა ქარელიშ მუნიციპალიტეტის, თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, ბატეთისწყალიშ ლეხერს (წყარმალუ ძამაშ ღანჩო). ზუღაშ დონეშე 1313 მ. ჟიდოხიშ ფართობი 0,02 კმ², აუზიშ ფართობი 5 კმ², მაქსიმალური სიტომბა 12 მ. ბატეთიშ ტობაქ გორჩქინდჷ კირდესვიმოშე წყარმალუ ბატეთისწყალიშ აკოხვილუაშ გეშა. გიშმალი რე. მუკ-მუკის გარტყჷ აკოწყორილი ტყა.

## გალერეა

ფაილი:Bateti lake.jpg
ფაილი:Bateti lake 2.jpg


## ლიტერატურა
*

კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ ტობეფი
სახარე ტობა

**სახარე ტობა** — წყითე ტობა საგარეჯოშ მუნიციპალიტეტის, იორიშ გაბარს, ზუღაშ დონეშე 828 მეტრას. სარკეშ ფართობი, მუჟამს დონე მაღალი რე, (გაზარხულს) 0,076 კმ² რე. ზარხულს დახე ედომუშამო სქირუ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ ტობეფი
აბანო (ჸალაიბონი)

**აბანო** (*აბანოს სერი*) — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, ბულანჩოსწვერიშ დო დიდგვერდიშ გვალეფს შქას. გინაულარი წყარმალუ სტორიშ ლეხერშე თუშეთიშ ალაზანიშ ლეხერშა. ზუღაშ დონეშე 2950 მეტრა.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
აბუხალო (ჸალაიბონი)

**აბუხალო** — ჸალაიბონი წყარმალუეფიშ ტანაშ დო ძამაშ წყარგჷმართუს. ზუღაშ დონეშე 2200 მ. გინაულარი წყარმალუ ტანაშ (ატენიშ ლეხერი) ოდუდეეფშე (გორიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე ბოშურშე) წყარმალუ ძამაშ ლეხერშა (ქარელიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე გვერძინეთშა). ჸალაიბონიშ ობჟათეშე გვირგვინაშ ქჷნდჷრს კინ თე ჯოხოდვალაშ რე კონკა (ზუღაშ დონეშე 2250 მ).

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ადანგე (ჸალაიბონი)

**ადანგე** — ჸალაიბონი ჩხალთაშ ქჷნდჷრს (აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა). გინაულარი წყარმალუ ჩხალთაშ ლეხერშე წყარმალუ ბზიფიშ ლეხერშა. სიმაღალა 2307 მ. ოფუტე პტიშის ცალსაროტით მიორსხუანს ოფუტე ფსხუ დო გუმისთაწკჷმა. ჸალაიბონიშ ელ-მოლს ალპური დო სუბალპური დოლოეფი რე, ქჷნდჷრიშ კართეეფი ფორილი რე ნოჯეფით დო სვაჭეფით.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ალაშთრახუ

**ალაშთრახუ** — ჸალაიბონი აფხაზეთიშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს, წყარმალუ სანჩაროშ (დიდი ლაბიშ მარძგვანი ნადუ) ოდუდეწკჷმა. ზუღაშ დონეშე 2723 მ. მეს-გჷმათუთას წყარმალუ ბზიფიშ ღანჩოს ცალსაროტით ყარაჩაი-ჩერქეზეთიწკჷმა მიორსხუანს.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ანდაქი (ჸალაიბონი)

**ანდაქი** — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს, ზუღაშ დონეშე 2748 მ. წყარმალუ ფშავიშ არაგვიშ ოდუდეეფს (უკანაფშავი) მიორსხუანს წყარმალუ ანდაქიშ ლეხერწკჷმა (პირიქითი ხევსურეთი). ჸალაიბონს სუბალპური დო ალპური დოლოეფი რე.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
არხოტი (ჸალაიბონი)

**არხოტი** — ჸალაიბონი ბჟაეიოლ კავკაციონს, კიდეგანიშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 3235 მ. მიორსხუანს სნოშ ლეხერს არხოტიშ ლეხერწკჷმა. ოფუტე ჯუთიშე (ყაზბეგიშ მუნიციპალიტეტი) გინმურს ცალსაროტით პირიქითა ხევსურეთის ჸოფილ არხოტიშ თემშა (ოფუტეეფი ახიელი დო ამღა).

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ანჩხო (ჸალაიბონი)

**ანჩხო** — ჸალაიბონი წყარმალუეფიშ ბზიფიშ დო ლაშიფსაშ წყარგჷმართუ ანჩხოშ ქჷნდჷრს, ზუღაშ დონეშე 2031 მ. ცალსაროტით მიორსხუანს ბავიუშ (ბზიფიშ მარძგვანი ნადუ) ლაშიფსაშ ლეხერწკჷმა.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ატკვერი

**ატკვერი** (***ზაგარი***) — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ ნორთის. მიორსხუანს ოფუტეეფს უშგულს (ინგირიშ ლეხერი) დო ცანას (ცხენწყარიშ ლეხერი). ზუღაშ დონეშე 2642 მ. შონეშ ქჷნდჷრიშ უდაბალაში დო აკა ოავტომობილე ჸალაიბონი. ფორილი რე ალპური დოლოეფით.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
აქსუ

**აქსუ** () — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს. ბეჩოშ ჸალაიბონი ბჟაეიოლჸურე. ზუღაშ დონეშე 3800 მ-ს. ფორილი რე თირით დო ჸინით. დოლრაშ ლეხერს მიორსხუანს ბაქსანიშ ლეხერწკჷმა.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ჸალაიბონეფი
კატეგორია:კავკაციონი
ლიბიაშ ტიოზი

thumb|right|300px|ლიბიის უდაბნო, სამხრეთი ლიბია
**ლიბიაშ ტიოზი** (არაბ. الصحراء الليبية) იდვალუაფუ ოოუე აფრიკას, საჰარაშ ტიოზიშ ოორუე-ბჟაეიოლჸურე. ფორჷნს ეგვიპტეშ ტერიტორიას ნილოსიშ ბჟადალჸურე, ბჟაეიოლ ლიბიას დო ოორუე-ბჟადალ სუდანს ნუბიაშ ტიოზიწკჷმა ართო. ლიბიაშ ტიოზიშ ფართობი აკმადგინანს 1 100 000 კმ²-ის, ბჟაეიოლჸურეშე ბჟადალყურე გინოზინდილი რე 1100 კმ-ის, ოორუეჸურეშე ობჟათეჸურე 1 000 კმ-ის, უღჷ დოხოლაფირო თინკუნთხუამი ფორმა. ტიოზიშ ჟიდოხი დოფორილი რე ქვიშათ დო კირქუალეფით, მუთ ჩე აკოფერილობას არზენს, თეშენ შხირას თის „ჩე ტიოზის“ უძახჷნა. 

ლიბიაშ ტიოზის დასაბაღას ბრელი რე ოაზისი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* http://www.saharasafaris.org/hassaneinbey/glossary.htm
* სტატია ლიბიაშ ტიოზიშენი

კატეგორია:აფრიკაშ ტიოზეფი
კატეგორია:ეგვიპტეშ გეოგრაფია
კატეგორია:ლიბიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:სუდანიშ გეოგრაფია
კატეგორია:სუდანიშ ტიოზეფი
ბადიში

**ბადიში** (***ჭიდილა***) — ჸალაიბონი აჭარას, ხულოშ მუნიციპალიტეტის, მესხეთიშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2372 მ. გოქუნილი რე სუბალპური დოლოეფით. ბადიშის გინმურს ჭიდილასწყალიშ (ბახვისწყალიშ ღანჩო) დო ნაღვარევისწყალიშ (აჭარისწყალიშ ღანჩო) ლეხერეფიშ მიმარსხუაფალი ოურემე შარა.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ნამიბიაშ ტიოზი

**ნამიბიაშ ტიოზი** — ტიოზი აფრიკას, ნამიბიაშ დო ნორთობურო ანგოლაშ ტერიტორიას. წჷმარინუანს ნამიბ-ნაუკლუფტიშ ნაციონალური პარკიშ ნორთის. ჯოხო მუთმოურს ნამაშ ნინაშე დო შანენს „*ფირჩა აბანს*". ბოლო 55 მლნ წანაშ მეძენას, თე აბანი უგურზებუო სქჷრე დო გოლოფამი რე.  მერჩქინელი რე მოსოფელიშ არძოშე ჯვეშ ტიოზო. 

ნამიბიაშ ტიოზი ობჟათე აფრიკაშ პლატფორმაშ ართ-ართ ფიზიოგრაფიულ რეგიონს წჷმარინუანს დო გინოზინდილი რე 80,900 კმ²-ის. 

ტიოზიშ ტერიტორიას კილაძირაფილი რე ჩანარეფიშ დო ჩხოლარეფიშ მუსხირენი ბუნა, ნამუეფშეთ ნამთინე ენდემური რე დო თაქ ჸოფილ სპეციფიური კლიმატიშა მაღალი მერჩქვანალათ იხასიათებუ.

## გალერეა

ფაილი:AT1315 map.png|ნამიბიაშ ტიოზიშ ორენი
|ოპიჯა ღოზი ატლანტიშ ოკიანეწკჷმა


## რესურსეფი ინტერნეტის
*ნამიბიაშ ტიოზი, ნასა
*ნამიბიაშ ტიოზი, National Geographic

## სქოლიო

thumb|right|900პქ|ტიოზიშ პანორამა

კატეგორია:აფრიკაშ ტიოზეფი
კატეგორია:ნამიბიაშ ტიოზეფი
აწუნთა (ჸალაიბონი)

**აწუნთაშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი აწუნთაშ ქჷნდჷრს, ზუღაშ დონეშე 3 431 მ. გინაულარი თუშეთიშე (პირიქითიშ დო თუშეთიშ ალაზანიშ ლეხერეფს) ხევსურეთშა (ანდაქიშ დო ხონისჭალაშ ლეხერეფს). გინურს ცალსაროტი. აწუნთაშ ჸალაიბონიშ ტერიტორია ფორილი რე ალპური დოლოთ.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
აჭავჭარა

**აჭავჭარა** (***აჩაშვჩარა***) — ჸალაიბონი ბზიფიშ ქჷნდჷრს, ზუღაშ დონეშე 1795 მ. გინაულარი წყარმალუ ბჟადალი  გუმისთაშ ლეხერშე ბზიფიშ ლეხერშა.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ბაკხი

**ბაკხი** — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრიშ ოორუე-ბჟადალ ჸაშ — ბაკხილიშ (ბაკხილდაღიშ) ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2723 მ. გინაულარი ინგირიშ ლეხერშე ლაჰლაშ ლეხერშა. ბაკხიშ ტერიტორია ეგაფილი რე ტრიასული დო ჟინპალეოზოური ხანიშ თიხაფიქალეფით, ქვიშაქუალეფით, კირქუალეფით დო კონგლომერატეფით. კართეეფი ფორილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ბალი (ჸალაიბონი)

** ბალი** — ჸალაიბონი ჟიმოლენ შონეს, ბალიშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2300 მ. გინალუარი წყარმალუ მესტიაჭალაშ ლეხერშე წყარმალუ დოლრაშ ლეხერშა. ბალიშ ელ-მოლეფი გოქუნილი რე სუბალპური დოლოეფით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ბაშილი (ჸალაიბონი)

**ბაშილი** — ჸალაიბონი კონკა ბაშილშე ობჟათეჸურე მეჭოფაფილ ნოჸელაქჷნდჷრს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის. სიმაღალა 3442 მ. მიორსხუანს ლეხზირიშ დო ტვიბერიშ ჯიშთეფიშ აუზეფს. ეგაფილი რე თუდონპალოეზური გრანიტოიდეფით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ბახი (ჸალაიბონი)

**ბახი** — ჸალაიბონი ცალგმილიშ ქჷნდჷრს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის. სიმაღალა 3137 მ. გინაულარი დოლრაშ (დოლრაჭალაშ) ლეხერშე ნაკრაშ ლეხერშა. დჷმახასიათაფალი რე სუბნივალური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ბახფანდაგი (ჸალაიბონი)

**ბახფანდაგი ** () — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს (ჯავაშ მუნიციპალიტეტიშ დო ოორუე ოსეთიშ თანჯას). სიმაღალა 2925 მ. მიორსხუანს ჯომაგიშ (დიდი ლიახვიშ ნადუ) ლეხერს არდონიშ (წყარმალუ თერგიშ ნადუ) ლეხერწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
გეზევცეკი

**გეზევცეკი** — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, წყარმალუ რიონიშ ოდუდეეფს, ფასიშ გვალაშ ბჟაეიოლჸურე. ზუღაშ დონეშე 3452 მ. გეზევცეკიშ კართეეფი ეგაფილი რე თუდონიურული თიხაფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. ფორილი რე ირალი თირ-ჸინით. წყარმალუ რიონიშ ლეხერს (ჟიმოლენი რაჭა) მიორსხუანს ჩერეკიშ ლეხერწკჷმა (ყაბარდო-ბალყარეთი).

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
გვანდრა (ჸალაიბონი)

**გვანდრა** — ჸალაიბონი აფხაზეთიშ კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2950 მ. ეგაფილი რე კაბრიულიშწოხოლენი დო თუდონპალეოლზური ფიქალეფით. იდვალუაფუ თირიშ დო 
ჯიშთეფიშ ზონას. ცალსაროტით აფხაზეთის მიორსხუანს ყარაჩაი-ჩერქეზეთიწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
გოდერძიშ ჸალაიბონი

**გოდერძიშ ჸალაიბონი** — გინაულარი არსიანიშ ქჷნდჷრს, წყარმალუ ძინძეშ (ქვაბლიანის მარძგვანი ნადუ) ოდუდეს, სიმაღალა 2025 მ. ეგაფილი რე ჟინოლიგიცენურ-თუდონმიოცენური ვულკანოგენური ფათ, ნამუთ იკათიანს განამარხებულ ფლორას (თ. გ. გოდერძიშ ფა). გოდერძიშ ჸალაიბონიშ კართეეფი ახრა დო დოსვარილი რე. გოქუნილი რე მაჟირული დო სუბალპური დოლოეფით. 

გოდერძიშ ჸალაიბონს გინმურს ბათუმ-ახალციხეშ ოავტომობილე შარა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ბეჩო (ჸალაიბონი)

**ბეჩო** (***იუსენგი***) — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, დონღუზორუნიშ დო შხელდაშ გვალეფს შქას. სიმაღალა 3375 მ. ფორილი რე ჸინით (ოორუეჸურე იუსენგიშ დო ობჟათეჸურე დოლრაშ უგურყელი). საროტი გინმურს ინგირიშ ლეხერშე (წყარმალუ დოლრაჭალაშ ოდუდეეფშე, მესტიაშ მუნიციპალიტეტი) ბაქსანიშ ლეხერშა (წყარმალუ იუსენგიშ ოდუდეეფს, ყაბარდო-ბალყარეთი). 

ბეჩო შონეშ კავკაციონიშ შხვა ჸალაიბონეფწკჷმა ალაზიმაფათ არძაშე ეფი გინაულარი რე, თეშენი დიდი შანულობა უღუ ოორუე კავკაციაწკჷმა მიორსხუაფალო.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
გავარი (ჸალაიბონი)

**გავარი** — ჸალაიბონი ჯავახეთიშ ქჷნდჷრს, გვალა დალიდაღიშ ოორუეჸურე. სიმაღალა 2712 მ. ეგაფილი რე ახალგორჩქინაშ  დოლერიტული დო ბაზალტური ლავეფით. ფორილი რე ალპური დო სუბალპური დოლოეფით. ჸალაიბონს რე ცალსაროტი, ნამუთ მიორსხუანს მადათაფაშ ტობაშ აუზის წყარმალუ მაშავერაშ აუზიწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
გომბორიშ ჸალაიბონი

**გომბორიშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი ბჟაეიოლ საქორთუოს, გომბორიშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 1620 მ. დინოხოლე კახეთის ოავტომობილე შარათ მიორსხუანს გალენ კახეთიწკჷმა. ეგაფილი რე უმოსო ნეოგენური ხანიშ ტერიგენული ნოლექეფით. გოქუნილი რე მაჟირული სუბალპური დოლოეფით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
გორვაში

**გორვაში** — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, ჟიმოლენ შონეს. სიმაღალა 3665 მ. წყარმალუ მესტიაჭალაშ (წყარმალუ მულხრაშ მარძგვანი ნადუ) ლეხერს ჯიშთის ლეხზირიშ გინულათ მიორსხუანს წყარმალუ ადილსუს (ბაქსანიშ მარძგვანი ნადუ) ლეხერწკჷმა. ეგაფილი რე პალეოზოური გრანიტიდეფით. დჷმახასიათაფალი რე ნივალური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
გორვაში (შონეშ ქჷნდჷრი)

**გორვაში** — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ ნორთის. სიმაღალა 2899 მ. ცალსაროტით მიორსხუანს ინგირიშ დო ცხენწყარიშ ლეხერეფს. ეგაფილი რე იურული ხანიშ დიხაჭაბტკილეფით დო ქვიშაქუალეფით. დჷმახასიათაფალი რე ალპური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
გუდამაყარიშ ჸალაიბონი

**გუდამაყარიშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, ჭაუხიშ დო სადუციაშ გვალეფს შქას, წყარმალუეფიშ გუდამაყარიშ არაგვიშ დო სნოსწყალიშ (თერგიშ ნადუ) წყარგჷმართუს. სიმაღალა 2347 მ. ეგაფილი რე შქაიურული თიხაფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. პლეისტოცენს ჸალაიბონს ხვადუდუ ჭაუხიშ ობჟათური ჯიშთიშ გინოხოხუა ოორუეჸურე, თერგიშ ღანჩოშა. გუდამაყარიშ ჸალაიბონს გინმურს საროტი ოფუტე ბურსაჭირიშე ოფუტე კარკუჩაშა. ჸალაიბონს სუბალპური ლანდშაფტი რე.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
გურძიევცეკი

**გურძიევცეკი** — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ რიონიშ დო ურეხიშ  წყარგჷმართუ კონკეფს ციხვარგას დო ბურჭულას შქას. სიმაღალა 3325 მ. გურძიევცეკი წყარმალუ ნოწარულაშ ლეხერით ოფუტე ჭიორას (ონიშ მუნიციპალიტეტი) მიორსხუანს ოფუტე ძინაღწკჷმა (ოორუე ოსეთი). 1724 წანას თე ჸალაიბონს გინორთჷ თხოზინელ მაფა ვახტანგ VI 1200 ალმაშარეთ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
დათვისჯვარი

**დათვისჯვარი** — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, დუშეთიშ მუნიციპალიტეტის, ზუღაშ დონეშე 2677 მ. ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით. გოქუნილი რე ალპური დოლოეფით. ომანქანე შარათ მიორსხუანს ხევსურეთიშ არაგვიშ ლეხერს (პირაქეთა ხევსურეთი) არღუნიშ ლეხერწკჷმა (პირიქითა ხევსურეთი).

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
დალარი (ჸალაიბონი)

**დალარი** — ჸალაიბონი შონეშ კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ დალარიშ დო უზუნკოლი ოდუდეეფს. სიმაღალა 3291 მ. ეგაფილი რე კრისტალური ქანეფით. დჷმახასიათაფალი რე ნივალური ლანდშაფტი. ცალსაროტით მიორსხუანს ჟიმოლენ შონეს ყარაჩაი-ჩერქეზეთიწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
დედაბერა (ჸალაიბონი)

**დედაბერა** — ჸალაიბონი ლიხიშ ქჷნდჷრს საჩხერეშ მუნიციპალიტეტის. ზუღაშ დონეშე 1100 მ-ს. ეგაფილი რე ბაიოსური ტუფოგენური ფალეფით. გოქუნილი რე მაჟირული დოლოეფით. მიორსხუანს წყარმალუეფიშ ძირულაშ დო ჭერათხევიშ ღანჩოეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
დოუ

**დოუ** — ჸალაიბონი ბზიფიშ ქჷნდჷრს, სიმაღალა 1390 მ. ეგაფილი რე იურული კირქუალეფით. წყარმალუ ბჟადალ გუმისთაშ ლეხერს მიორსხუანს წყარმალუ ბზიფიშ ლეხერიშ (ოფუტეეფიშ რეშევიეშ დო ბითაგაშ გოულათ) ფსხუშ ქვიბიწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ვანთლიაშეთი

**ვანთლიაშეთი** — ჸალაიბონი კახეთიშ კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, წყარმალუ ჩარასალდისხევიშ (კაბალიშ მარძგვანი ნადუ) ოდუდეს. სიმაღალა 2489 მ. ჸალაიბონიშ ანგანობა ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. საროტით მიორსხუანს კაბალიშ (ალაზანიშ კვარჩხანი ნადუ) დო სიმბირისხევიშ (ავარიის ყოისუშ სისტემა) ლეხერეფს. ვანთლიაშეთიშ კართეეფს სუბალპური დოლოეფიშ ლანდშაფტი რე.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ვაციწვერი

**ვაციწვერი** — ჸალაიბონი ლეჩხუმიშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2910 მ. ვაციწვერიშ ანგანობეფი ეგაფილი რე ლიასური თიხაფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. ოცალსაროტე შარათ მიორსხუანს წყარმალუეფიშ რიონიშ დო ცხენწყარიშ ჟიმოლენი მალობეფიშ ლეხერეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ზეკარაშ ჸალაიბონი

**ზეკარა** — ჸალაიბონი მაღრან-დვალეთიშ კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, ჯავაშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ ზეკარიშ (დიდი ლიახვიშ ნადუ) ოდუდეს, კონკა ზეკარაშ ბჟაეიოლჸურე. სიმაღალა 3184 მ. ზეკარიშ კართეეფი ეგაფილი რე იურული ქვიშაქუალეფით დო თიხაფიქალეფით. ოორუე კართე ფორილი რე ირალი თირ-ჸინით. წყარმალუ დიდი ლიახვიშ ლეხერს მიორსხუანს წყარმალუ თერგიშ ლეხერწკჷმა (ოორუე ოსეთი).

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ზესხო (ჸალაიბონი)

**ზესხო** — ჸალაიბონი ზესხოშ ქჷნდჷრს, ლენტეხიშ მუნიციპალიტეტის. სიმაღალა 2562 მ. ზესხოს გინმალი სასაპალნე შარა ცხენწყარიშ დო ზესქხოშ (ცხენწყარიშ მარძგვანი ნადუ) ჟიმოლენი მალობეფიშ ლეხერეფს. ზესხოშ ანგანობა ეგაფილი რე თუდონიურული თიხაფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
თოთი (ჸალაიბონი)

**თოთი** — ჸალაიბონი შონეშ კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ ობჟათე ხასჷლაშ ნოჸელას (მესტიაშ მუნიციპალიტეტი). წყარმალუ მულხრაშ (ინგირიშ ნადუ) ღანჩოს. სიმაღალა 3800 მ. ფორილი რე თირით დო ჸინით. ჯიშთი ტვიბერიშ აუზის მიორსხუანს ლეხზირიშ ლეხერწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
თრუსო

**თრუსო** — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ დო ხოხიშ ქჷნდჷრიშ აკმაართაფალ თრუსოშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 3150 მ. ცალსაროტი გინაულარი თერგიშ ლეხერშე (სტეფანწმინდაშ მუნიციპალიტეტი) ლიახვიშ ლეხერშა (ჯავაშ მუნიციპალიტეტი). კართეეფი გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური ოდიარეეფით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
კალოთანი

**კალოთანი** (*კალოთანის ღელე*) — ჸალაიბონი ბჟაეიოლ კავკასიონს, ხევსურეთიშ არაგვიშ ოდუდეს, სიმაღალა 2978 მ. ეგაფილი რე ლიასური თიხაფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. კალოთანიშ ანგანობეფი გოქუნილი რე ალპური დოლოეფით. ცალსაროტი შარა გინმურს ხევსურეთიშ არაგვიშ ლეხერშე წყარმალუ არხოტისწყალიშ ლეხერშა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
კიბიშიშ ჸალაიბონი

**კიბიში**, *კიბე*, ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნოჸელას, შანიშ დო შინოშ აკმაართაფალ კიბი ქჷნდჷრს, წყარმალუეფუშ სნოსწყალიშ დო ხდეშ (თერგიშ მარძგვანი ნადუეფი) წყარგჷმართუს. სიმაღალა 3400 მ. ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით. კიბიშიშ ოორუე-ბჟადალ კართეს რე კიბიშიშ უგურყელი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ზანდარაკი

**ზანდარაკი** (*რკინის ჯვარი*) — ჸალაიბონი ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ ნორთის. სიმაღალა 2755 მ. ზანდარაკიშ ანგანობა ეგაფილი რე ბაიოსური პორფირიტეფიშ, ტუფ-ბრექჩიეფიშ, ტუფ-კონგლომერატეფიშ დო ტუფ-ქვიშაქუალეფშე. გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. ზანდარაკიშ ჸალაიბონი მიორსხუანს წყარმალუეფიშ მაგანაშ (ინგირიშ კვარჩხანი ნადუ) დო თხეიშიშ (ხაიშურიშ კვარჩხანი ნადუ) ლეხერეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ზეკარი

**ზეკარი** (*რკინის ჯვარი*) — ჸალაიბონი მესხეთიშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2180 მ. ეგაფილი რე შქაეოცენური ანდეზიტეფით დო ტუფბრექჩიეფით. გოქუნილი რე სუბალპური ბართვონეფით დო დოლოეფით. ზეკარს გინმურს ოავტომობილე შარა (ქუთეში-ბაღდათი-საირმე-ბენარა), ნამუთ მიორსხუანს წყარმალუეფიშ ხანისწყალიშ დო ქვაბლიანიშ ლეხერეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ქლუხორიშ ჸალაიბონი

**ქლუხორიშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი აფხაზეთიშ კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს. კოდორიშ ლეხერს მიორსხუანს თებერდაშ ლეხერწკჷმა. სიმაღალა 2781 მ. ეგაფილი რე პროტეროზოური დო თუდონპალეოზოური კრისტალური ფიქალეფით დო გრანიტოიდეფით. ქლუხორიშ ჸალაიბონი ანგანობეფს ალპური ლანდშაფტი რე. ჸალაიბონს გინმურს სოხუმიშ ოურდუმე შარა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
კორტოხი (ჸალაიბონი)

**კორტოხი** — ჸალაიბონი ლიხიშ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ ჭერათხევიშ (სურამულაშ კვარჩხანი ნადუ) ჟიმოლენი მალობაშ დო ძირულაშ (ყვირილაშ კვარჩხანი ნადუ) წყარგჷმართუს. სიმაღალა 1130 მ. ეგაფილი რე პალეოზოური გრანიტოიდეფით. კორტოხიშ ანგანობეფი გოქუნილი რე ჭყონით, ცხიმურით დო წიფურით. კორტოხის გინმურს ცალსაროტი ქარელიშ მუნიციპალიტეტშე საჩხერეშ მუნიციპალიტეტშა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ლანქორი

**ლანქორი** (*ჯვარი*) — ჸალაიბონი ლეჩხუმიშ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ ცხენწყარიშ დო ლაჯანურიშ წყარგჷმართუს. სიმაღალა 2450 მ. ეგაფილი რე თუდონიურული ფიქალეფით. ცალსაროტით მიორსხუანს თუდოლენ შონეს რაჭაწკჷმა. ჸალაიბონწკჷმა რე ჯვეში ნაოფუტუ დო ჭიჭე ტობეფი. ლანქორიშ ანგანობა გოქუნილი რე ალპური დოლოეფით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ლასილი (ჸალაიბონი)

**ლასილი** — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ ლასილიშ (ინგირიშ კვარჩხანი ნადუ) მუხრაშ (ცხენწყარიშ მარძგვანი ნადუ) ოდუდეეფს. სიმაღალა 3000 მ. ეგაფილი რე ლიასიშ ასპიდური ფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. ახასიათენს ალპური ლანდშაფტი. გინმურს ოავტომობილე შარა თუდოლენ შონეშე ჟიმოლენ შონეშა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ლასხედარი (ჸალაიბონი)

**ლასხედარი** — ჸალაიბონი შონეშ კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, კონკა ბაშილთაუშ დო ტვიბერიშ ჸალაიბონეფს შქას, ბაშილიშ დო ტვიბერიშ უგურყელგჷმართუეფს. მესტიაშ მუნიციპალიტეტიშ დო ყაბარდო-ბალყარეთიშ თანჯას. სიმაღალა 3500 მ. ფორილი რე ირალი თირით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ჸალაიბონეფი
ლატფარი (ჸალაიბონი)

**ლატფარი** — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ ლამუშურისწყალიშ (ცხენწყარიშ მარძგვანი ნადუ) დო ვალეეშიშ (ინგირიშ კვარჩხანი ნადუ) ოდუდეეფს. სიმაღალა 2830 მ. ლატფარიშ ანგანობა ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით დო ქვიშქაუალეფით. გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. საჭაპანო შარათ მიორსხუანს თუდოლენ შონეს (ცხენწყარიშ ღანჩო) ჟიმოლენ შონეწკჷმა (ინგირიშ ღანჩო).

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ლაჰილი (ჸალაიბონი)

**ლაჰილი** — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრიშ ცენტრალურ ნრთის, წყარმალუ ლაილჭალაშ ოდუდეეფს. სიმაღალა 4000 მ. ეგაფილი რე  ჟინპალეოზოურ-ტრიასული კვარციტეფით, ფიქალეფუთ დო მარმარილოშ ლინზეფით. ახასიათენს გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტი. ცალსაროტით მიორსხუანს წყარმალუეფიშ ცხენწყარიშ (ლენტეხიშ მუნიციპალიტეტი) დო ინგირიშ (მესტიაშ მუნიციპალიტეტი) ლეხერეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ლეთა

**ლეთა** — ჸალაიბონი რაჭაშ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ ჯეჯორაშ (რიონიშ კვარჩხანი ნადუ) დო ფაწის (დიდი ლიახვიშ მარძგვანი ნადუ) წყარგჷმართუს, ჯავაშ მუნიციპალიტეტის. სიმაღალა 3001 მ. ჸალაიბონიშ ანგანობა გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. მიორსხუანს ოფუტეეფს ყემულთას დო ლეთას.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ლეშვნილი (ჸალაიბონი)

**ლეშვნილი** — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ ნორთის, კონკა უსქურს დო ლეშვნილს შქას. სიმაღალა 3061 მ. ჸალაიბონიშ ანგანობა ეგაფილი რე თუდონიურული ფიქალეფით. ფორილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. ლეშვნილი ცალსაროტით მიორსხუანს წყარმალუ ცხენწყარიშ ლეხერს (ლენტეხიშ მუნიციპალიტეტი) წყარმალუ ინგირიშ ლეხერწკჷმა (მესტიაშ მუნიციპალიტეტი).

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ლეშკიკილე

**ლეშკიკილე** — ჸალაიბონი შონეშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე ნოჸელაშ ზესხოშ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფოშ ცხენწყარიშ დო ზესხოშ წყარგჷმართუს. სიმაღალა 2600 მ. ლეშკიკილეშ ანგანობა ეგაფილი რე იურული ფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით, გოქუნილი რე ალპური დოლოეფით. ოფუტე ცანას მიორსხუანს შაროვცეკიშ (მაჩხაფარიშ) დო ვაციწვერიშ ჸალაიბონეფიშ მიორინალეფწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ლეხზირი (ჸალაიბონი)

**ლეხზირი** — ჸალაიბონი შონეშ კავკაციონიშ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 3750 მ. წყარმალუ ინგირიშ ლეხერს (მესტიაშ მუნიციპალიტეტი) მიორსხუანს წყარმალუ ბაქსანიშ ლეხერწკჷმა (ყაბარდო-ბალყარეთი). დჷმახასიათაფალი რე ნივალური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ლოქიშ ჸალაიბონი

**ლოქიშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი ლოქიშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 1838 მ. მიორსხუანს წყარმალუეფიშ მაშავერაშ (ხრამიშ მარძგვანი ნადუ) დო დებედაშ ღანჩოეფს. ჸალაიბონიშ ანგანობა ეგაფილი რე ეოცენური ვულკანოგენური ქანეფით. გოქუნილი რე ფართოფურცელამი ტყათ დო სუბალპური დოლოთ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
მაგანა (ჸალაიბონი)

**მაგანაშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი აფხაზეთიშ კავკაციონიშ თარ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ გრიბზიშ (ბზიფიშ მარძგვანი ნადუ) დო მაგანაშ (დიდი ლაბიშ კვარჩხანი ნადუ) ოდუდეეფწკჷმა. სიმაღალა 2265 მ. ჸალაიბონიშ ანგანობეფი ეგაფილი რე პალეოზოური კრისტალური ქანეფით, გოქუნილი რე სუბალპური დოლოეფით. გინმურს საჭაპანო შარა, ნამუთ მიორსხუანს ბზიფიშ ლეხერს ოორუე კავკაციაშ (ყარაჩაი-ჩერქეზეთიშ) ოფუტეეფწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
მათური

**მათური** — ჸალაიბონი თუშეთ-ხევსურეთიშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს, დუშეთიშ მუნიციპალიტეტის, სიმაღალა 2800 მ. ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით, ქვიშაქუალეფით დო კირქუალეფით. ართიანწკჷმა მიორსხუანს ხევსურეთიშ არაგვის დო ფშავიშ არაგვიშ ლეხერეფს. მათურიშ კართეეფს ალპური დოლოეფი რე.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
მაილიშ ჸალაიბონი

**მაილიშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ ხასჷლას ხოხიშ ქჷნდჷრს, კონკეფს მყინვარწვერს დო მაილს შქას, სიმაღალა 4400 მ. ფორილი რე თირ-ჸინით. დჷმახასიათაფალი რე ლანდშაფტი. ართიანწკჷმა მიორსხუანს სტეფანწმინდაშ მუნიციპალიტეტის დო ოორუე ოსეთის, თაშნეშე გერგეტიშ, დევდარაკიშ, დენკარიშ დო მნაშ ჯიშთეფს (წყარმალუ თერგიშ ღანჩო).

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
მარუხიშ ჸალაიბონი

**მარუხიშ ჸალაიბონი** () — ჸალაიბონი აფხაზეთიშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს, კონკა მარუხიშ ბჟადალჸურე. სიმაღალა 2746 მ. ანგანობეფი ეგაფილი რე გრანიტოიდეფით. დჷმახიათაფალი რე გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტი. ცალსაროტით მიორსხუანს ჩხალთაშ ლეხერს (გულრიფშიშ მუნიციპალიტეტი) დო მარუხიშ ლეხერს (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი).

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
მატყუარა

**მატყუარა** — ჸალაიბონი ლეჩხუმიშ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ ღობიშურაშ (ცხენწყარიშ კვარჩხანი ნადუ) დო რიცეულაშ (რიონიშ მარძგვანი ნადუ) ჟიმოლენ მალობეფიშ წყარგჷმართუს. სიმაღალა 2977 მ. 
მატყუარაშ ანგანობეფი ეგაფილი რე თუდონიარული თიხაფიქალეფით. გოქუნილი რე ალპური დოლოეფით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ლაფურიშ ჸალაიბონი

**ლაფურიშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი შოდა-კედელაშ ქჷნდჷრს, ონიშ მუნიციპალიტეტის. სიმაღალა 2824 მ. ეგაფილი რე ცარცული კირქუალეფით, ქვიშაქუალეფით დო ფიქალეფით. გოქუნილი რე ალპური დოლოეფით. მიორსხუანს წყარმალუეფიშ საკაურაშ დო შეისურიშ (რიონიშ მარძგვანი ნადუეფი) ლეხერეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
მაჩხალროსო

**მაჩხალროსო** — ჸალაიბონი კახეთიშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს, წყარმალუეფიშ მაწიმისწყალიშ (ალაზანიშ კვარჩხანი ნადუ) დო მაჩხალორიშ (ჯურმუთიშ კვარჩხანი ნადუ) ოდუდეეფწკჷმა. სიმაღალა 3000 მ. მაჩხალროსოშ ანგანობეფი ეგაფილი რე თუდონიურული თიხაფიქალეფით. გოქუნილი რე ალპური დოლოეფით. ჸალაიბონს გინმურს ცალსაროტი, ნამუთ ლაგოდეხიშ მუნიციპალიტეტის მიორსხუანს დაღესტანწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
მესტიაშ ჸალაიბონი

**მესტიაშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი შონეშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს, კონკეფს ლაცგას დო სარიყოლს შქას. სიმაღალა 3750 მ. ეგაფილი რე პალეოზოური გრანიტოიდეფით. რე ფართო თირ-ჸინამი ინოკინელი აბანი, ნამუსჷთ ბრელი ფორილი ზია რე. ლეხზირიშ ჯიშთის (წყარმალუ ინგირიშ ღანჩო) მიორსხუანს ადირსუშ ჯიშთიწკჷმა (წყარმალუ ბაქსანიშ ღანჩო).

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
მორდე

**მორდე** — ჸალაიბონი შონეშ კავკაციონიშ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 3850 მ. ეგაფილი რე პალეოზოური გრანიტოიდეფით. იხასიათებუ ნივალური ლანდშაფტით. მიორსხუანს წყარმალუეფიშ საკენიშ (კოდორიშ სისტემა) დო ნენსკრაშ (ინგირიშ მარძგვანი ნადუ) უზუნქოლიშ ლეხერწკჷმა (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი).

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ნაკრა (ჸალაიბონი)

**ნაკრა** () — ჸალაიბონი შონეშ კავკაციონიშ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 3203 მ. ეგაფილი რე კამბრიულიშწოხოლენი კრისტალური ფიქალეფით. დჷმახასიათაფალი რე სუბნივალური ლანდშაფტი. ცალსაროტით მიორსხუანს წყარმალუეფიშ ნაკრაშ (მესტიაშ მუნიციპალიტეტი) დო ბაქსანიშ (ყაბარდო-ბალყარეთი) ღანჩოეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ნატახტაშდუდი

**ნატახტაშდუდი** — ჸალაიბონი ეგრისიშ ქჷნდჷრს, სიმაღალა 2690 მ. ეგაფილი რე იურიული სისტემაშ ბაიოსური ტუფეფით, ტუფბრექჩიეფით დო თიხაფიქალეფით. გოქუნილი რე ალპური დო სუბალპური დოლოეფით. მიორსხუანს წყარმალუეფიშ ხობწყარიშ დო თხეიშიშ (ინგირიშ კვარჩხანი ნადუ) ლეხერეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ნაქერალა (ჸალაიბონი)

**ნაქერალა** — ჸალაიბონი რაჭაშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 1218 მ. ნაქერალაშ ანგანობეფი ეგაფილი რე თუდონცარცული კირქუალეფით დო ქვიშაქუალეფით. გოქუნილი რე ფურცელამი ტყათ (წიფური, ცხიმური, ჭუბური). ნაქერალას გინმურს ტყიბულ-ამბროლაურიშ შარა. ტყიბულიშ ქვაბის მიორსხუანს შაორიშ ქვაბიწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ნაჰარი (ჸალაიბონი)

**ნაჰარი** — ჸალაიბონი აფხაზეთიშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს, გულრიფშიშ მუნიციპალიტეტის. სიმაღალა 2880 მ. ეგაფილი რე კამბრიულიშწოხოლენი დო თუდონპალეოზოური კრისტალური ფიქალეფით. დჷმახასიათაფალი რე ნივალური დო სუბნივალური ლანდშაფტი. მიორსხუანს წყარმალუეფიშ კლიჩიშ (კოდორიშ სისტემა) დო ნაჰარიშ (ყუბანიშ სისტემა) ლეხერეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ნიურმიში

**ნიურმიში** — ჸალაიბონი შონეშ კავკაციონიშ თარი ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს. სიმაღალა 3600 მ. ჸალაიბონიშ ანგანობეფი ეგაფილი რე კამბრიულიშწოხოლენი დო თუდონპალეოზოური კრისტალური ფიქალეფით. ახასიათენს ალმახანური აკოჸინალუა. მიორსხუანს ტვიბერიშ დო ლეხზირიშ ჯიშთეფს (წყარმალუ ინგირიშ ღანჩო).

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
რიკოთიშ ჸალაიბონი

**რიკოთიშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი ლიხიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე მუნაკვათას, წყარმალუ რიკოთულაშ (ძირულაშ კვარჩხანი ნადუ) ოდუდეს. სიმაღალა 996 მ. ანგანობა ეგაფილი რე პალეოზოური გრანიტოიდეფით, გოქუნილი რე კოლხური ტიპიშ აკოწყორილი ფართოფურცელამი ტყათ. ჸალაიბონს გინმურს ქართი-ქუთეშიშ ავტომაგისტრალი. 

1982 წანას ჸალაიბონიშ თუდო გინწყჷ ოავტომობილე გვირაბიქ 1722 მეტრაშ სიგინძათ. 2010 წანას დიჭყჷ რიკოთიშ გვირაბიშ გოახალაფაქ, ნამუქჷთ 2011 წანაშ გერგობათუთას ითუ.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
სამყინოსღელე

**სამყინოსღელე**, *სამყინვროს წვერი* — ჸალაიბონი კახეთიშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 3167 მ. სამყინოსღელეშ ანგანობეფი ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. კართეეფი გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. ჸალაიბონი წყარმალუეფიშ სამყურისწყალიშ დო სტორიშ ლეხერეფს მიორსხუანს თუშეთის ალაზანიშ ლეხერწკჷმა.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
საოჭიო

**საოჭიო** — ჸალაიბონი ეგრისიშ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2696 მ. ეგაფილი რე შქაიურული პორფირიტეფით. კართეეფი გოქუნილი რე სუბალპური დო ალპური დოლოეფით. მიორსხუანს წყარმალუ ხობწყარიშ ლეხერს წყარმალუ თხეიშიშ (ინგირიშ ღანჩო) ლეხერწკჷმა.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
საფრიჭა (ჸალაიბონი)

**საფრიჭა** (*სოფრუჯუ*) — ჸალაიბონი აფხაზეთიშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 3550 მ. საფრიჭაშ ანგანობეფი ეგაფილი რე კამბრიულიშწოხოლენი დო თუდოპალეოზოური კრისტალური ფიქალეფით. ჸალაიბონი წყარმალუ ჩხალთაშ ლეხერს (აფხაზეთი) მიორსხუანს წყარმალუ ამანაუზიშ (რუსეთი) ლეხერწკჷმა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
საძელისღელე

**საძელისღელე** (*როშკა-ჯუთა*) — ჸალაიბონი თუშეთ-ხევსურეთიშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2633 მ. ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით. წყარმალუ ხევსურეთიშ არაგვიშ ლეხერს მიორსხუანს წყარმალუ სნოსწყალიშ (თერგიშ ღანჩო) ლეხერწკჷმა.
გოქუნილი რე სუბალპური დოლოეფით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
სახარისღელე

**სახარისღელე** — ჸალაიბონი თუშეთ-ხევსურეთიშ კავკაციონიშ ოორუე ნოჸელას – კიდეგანიშ ქჷნდჷს. სიმაღალა 3597 მ. ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით. ახასიათენს ალპური დო სუბნივალური ლანდშაფტი. ჸალაიბონს გინმურს ცალსაროტი ხევსურეთიშე – რუსეთშა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
სალაშქროსღელე

**სალაშქროსღელე** — ჸალაიბონი თუშეთ-ხევსურეთიშ კავკაციონიშ ოორუე ნოჸელას – კიდეგანიშ ქჷნდჷს. კონკეფს თათელისმაღალს დო საამღოსმაღალს შქას. სიმაღალა 3695 მ. ანგანობა ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით. დჷმახასიათაფალი რე სუბნივალური ლანდშაფტი. ჸალაიბონს გინმურს ცალსაროტი ხევსურეთიშე – ჩეჩნეთჸურე.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
როკიშ ჸალაიბონი

**როკიშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი მაღრან-დვალეთიშ კავკაციონიშ თარ ქჷნდჷრს. სიმაღალა 2995 მ. ანგანობა ეგაფილი რე იურული თიხაფიქალეფით დო ქვიშაქუალეფით. დჷმახასიათაფალი რე ალპური ლანდშაფტი. წყარმალუ როკისწყალიშ ლეხერით (დიდი ლიახვიშ მარძგვანი ნადუ) დინოხოლენ ქართლის მიორსხუანს არდონიშ ლეხერწკჷმა (ოორუე ოსეთი).

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ჸალაიბონეფი
სურამიშ ჸალაიბონი

**სურამიშ ჸალაიბონი** — ჸალაიბონი ლიხიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე-ბჟადალ დოკინელ ნორთის. სიმაღალა 948 მ. ჸალაიბონეფიშ ანგანობეფი ეგაფილი რე პალეოზოური კრისტალური ფიქალეფით დო გრანიტოიდეფით, თანშეშე ქუალეფით. ჸალაიბონს გინმურს ოავტომობილე შარა წყარმალუ სურამულაშ ღანჩოშე წყარმალუ ჩხერიმელაშ ღანჩოშა. გოქუნილი რე ფართოფურცელამი ტყათ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ ჸალაიბონეფი
ალავერდი-ხანი

**ალავერდი-ხანი** (ღ. 24 მესი, 1614), ირანიშ სარდალი დო პოლიტიკური მოღალე. გომაჰმადიანაფილი ქორთუ (საქორთუოშე ჭკორო იჸონეს ბაღანობას), გვარო უნდილაძე. ირანიშ ჯარიშ მაართა ყულარაღასი, ფარსიშ ბეგლარბეგი, აბას I-იშ ოურდუმე რეფორმეფიშ ართ-ართი აქტიური მუკმაჸონაფალი. მუჭოთ სარდალქჷნ გჷშაკერძაფილო გჷმირჩქინჷ დუდი ოსმალეთწკჷმა ლჷმას (1603—1612). ისპაანს ეკიდჷ ხიდი წყ. ზენდერუდის, ნამუსჷთ ამუდღა ხოლო თიში ჯოხო გეძჷ. აბას I-იშ ზოჯუათ ალავერდი-ხანი დიდი პატიშ თუდო ნთხორეს მეშჰედის. ირანს ალავერდი-ხანიშ სქუალეფქჷთ ქო მიოჭირინეს წჷმოძინეფს. უნჩაშიქ იმამყული-ხანქ მუმაშ ღურაშ უკული ფარსიშ ბეგლარბეგალა ეჭოფჷ, ოდო უკულაშიქ დაუდ-ხანქ — ყარაბაღიშ.
ართ-ართი ვერსიათ, ალავერდი-ხან უნდილაძე შაჰიშ ზოჯუათ დოჸვილეს, რახან ფაქტობურო თინა შაჰიშენ გოლინუამ პიჯის წჷმარინუანდჷ.

## წყუ
* *ისქნდერ-ბეგ თორქმანი* [ისქანდერ მუნში], თარიხ-ე ალამ არაი-ე აბბასი (ქიანაშ დუამას გუმასქვამებელ ისტორია აბასიშ), [წგნ.] 1-2, თეირანი, 1956-1957;

## ლიტერატურა
* *გაბაშვილი ვ.* უნდილაანთ ფეოდალური სახლი XVI-XVII სს. ირანში (ქართული წყაროების მიხედვით), კრ.: მახლობელი აღმოსავლეთის ისტორიის საკითხები, [ტ.] 2, თბ., 1972;
* *კუცია კ.,* კავკასიური ელემენტი სეფიანთა ირანის პოლიტიკურ სარბიელზე, იქვე, [ტ.]1, თბ., 1963;
* *ფალსაფი ნ.*, ზენდეგანი-ე შაჰ-ე აბბას-ეავვალ (შაჰ-აბას I-ის ცხოვრება), [წგნ.] 2, თეირანი, 1956;
* *კაციტაძე დ.*, ქსე, ტ. 1, გვ. 261, თბ., 1975

კატეგორია:ირანალეფი
კატეგორია:ირანიშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ნაღურა 1614
ისპაანი

thumb|სი-ო-სე პოლი
**ისპაანი**, **ისპაჰანი** ვარა **ესფაჰანი** (ჯვ. სპარსულით **ასპადანა**, შქა სპარსულით **სპაჰანი**,  ​), იდვალუაფუ თეირანიშე 340 კმ-ის, ისპაჰანიშ პროვინციაშ ნანანოღა დო ირანიშ სიდიდათ მასუმა ნოღა (თეირანიშ დო მეშჰედიშ უკული). 2000 წანას მახორობა 2.040.000 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ირანიშ ჸოფილი ნანანოღა, XVI-XVII ოშწანურეფს.

კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ისტორიული ნოღეფი
ჟორჟ ლემეტრი

მინი|ჟორჟ ლემეტრი
**ჟორჟ ჰენრი ჯოზეფ ედუარდ ლემეტრი** (დ. 17 კვირკვე, 1894, შარლერუა, ბელგია - ღ. 20 მანგი, 1966, ლიუვენი, ბელგია) — ბელგიარი ასტრონომი, ფიზიკოსი, პროფესორი, კათოლიკური ეკლესიაშ აბატი, დიდი აფეთქებაშ თეორიაშ დჷმარსხუაფალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 'A Day Without Yesterday': Georges Lemaître & the Big Bang 
* Biography: The Day Without Yesterday: Lemaître, Einstein and the Birth of Modern Cosmology.
* December 1932 article in Modern Mechanics explaining the Big Bang theory of Abbe George Lemaître, Belgian mathematician. 

კატეგორია:ბელგიარეფი
კატეგორია:ბელგიარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1894
კატეგორია:ნაღურა 1966
ჯულიან ასანჟი

მინი
**ჯულიან ასანჟი** (დ. 3 კვირკვე, 1971) — ავსტრალიარი ჟურნალისტი დო პუბლიცისტი. თინა ფართას რე ჩინებული, მუჭოთ ინტერნეტ-საიტ ვიკილიქსიშ დჷმარსხუაფალი. თე საიტი ობჟინუანს დოკუმენტურო დოდასურაფილ მოღეეფს, ნამუეფით სალამუსო ომოინალეეფიშ არქივეფშე რე ეჭოფილინ. 

## ქოძირით თაშნეშე
* ვიკილიქსი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ассанж, Джулиан – Лентапедия

კატეგორია:ავსტრალიარეფი
კატეგორია:ავსტრალიარი ჟურნალისტეფი
კატეგორია:ავსტრალიარი პუბლიცისტეფი
ვიკილიქსი

thumb|ვიკილიქსიშ ლოგო
**ვიკილიქსი** რე ინტერნაციონალური ვაკომერციული ორგანიზაცია, ნამუთ ობჟინუანს ანონიმურ წყუეფშე მოპალაფირ, რჩქვანელობურ ხეუმუჭირინაფუ დოკუმენტეფს. თიში ვებ-ხასჷლაქ ფუნქციონირაფა დიჭყჷ 2006 წანას დო ორხველჷ *The Sunshine Press*-ის. გოჭყაფაშე ართ წარმოწანას ხასჷლაშ მუნაჩემეფიშ ბაზა იკათუანდჷ 1,2 მილიონ დოკუმენტის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* ვიკილექსი დო პრესაშ დუდიშალა გულერმო ფერნანდეს ემპი*Havana Times*, 20 გჷმათუთა 2010 წანა.
* *ვიკილექსი მოსოფელიშ მეხჷ*. ბერლინიშ კონგრესი, 25 ქირსეთუთა 2008 წანა ონლაინ ფლეშ ვიდეო დო გჷთოხარგუა მაღალი რეზოლუციათ
* http://www.onthemedia.org/transcripts/2009/03/13/04/  ინტერვიუ ჯულიან ასანჯიწკჷმა. 2009/03/13

კატეგორია:ინტერნაციონალური ორგანიზაციეფი
კატეგორია:ონლაინ არქივეფი
ფარაფრა

მინი|250პქ|ჩე ტიოზი
**ფარაფრა** (არაბ. الفرافرة‎) — უჭიჭაში ოაზისი ბჟადალ ეგვიპტეს. იდვალუაფუ ბჟადალ ეგვიპტეშ ტიოზიშ ტერიტორიას. 2002 წანაშ მუნაჩემეფით, თიში მახორობა  5,000 ადამიერს აკმადგინანს. თინეფიშ უმენტაშობა აბანობური ბედუინი რე. 

ფარაფრაშ თარ ოქინაფუს **ჩე ტიოზი** წჷმარინუანს, ნამუთ თიშენ 45 კმ-იშ ოორუეთ იდვალუაფუ. ტიოზი ჩე ფერიშ რე დო იკათუანს ცარციშ კირდეეფს, ნამუეფით ქვიშამი ბორიეფიშ გეშა რე გოჭყაფილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Travel guide 
*Farafra oasis on Wikivoyage 
*Images from Farafra and White Desert

მინი|ცენტრი|600პქ|ჩე ტიოზიშ პანორამა

კატეგორია:აფრიკაშ ტიოზეფი
კატეგორია:ეგვიპტეშ გეოგრაფია
არალიშპიჯიშ ყარაყუმი

**არალიშპიჯიშ ყარაყუმი** — ქვიშამი ტიოზი ყაზახეთის. არალიშ ზუღაშ ოორუე-ბჟაეიოლჸურე. გოფაჩილი რე ტაცალე დო ჩანარულ საფორით გვერდო გოქუნილი ქვიშეფი, ნამუეფიშ შქას ჯიმუამი ტობეფი რე.  ჰავა კონტინენტური რე. ღურთუთაშ ოშქარი ტემპერატურა 12º-იშე — 14º C-შახ, კვირკვეშ 24º-იშე 26º C-შახ. აბსოლუტური მაქსიმუმი რე 42º C, აბსოლუტური მინიმუმი — 42º C. ნოლექეფიშ მუდანობა დოხოლ. 100 – 150 მმ. წარმოწანას. ზოთონჯიშ ოდიარეეფი. 

## ლიტერატურა

კატეგორია:აზიაშ  ტიოზეფი
კატეგორია:ყაზახეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ყაზახეთიშ ტიოზეფი
არალყუმი

მინი|250პქ|არალყუმი დო არალიშ ზუღაშ ნოსქილედეფი კოსმოსიშე. 2008 წ.
მინი|250პქ|არალყუმი
მინი|250პქ|არალყუმი. უზბეკეთი
**არალყუმი** — ათაშ უძახჷნა ტიოზის, ნამუდგაშ აბანსჷთ ართი ბორჯის არალიშ ზუღა იდვალუაფჷდჷნ.  თიშ ობჟათეშე დო ბჟადალუშე, უზბეკეთიშ დო ყაზახეთიშ ტერიტორიეფს იდვალუაფუ არალიშ ზუღაშ ნოსქილედეფი. 

ტიოზიშ ქვიშა იკათუანს ჯიმუს,ზუღაშ დეპოზიტეფს, მინერალეფიშ ნოსქილედეფს, ნამუეფით არალიშ ზუღას წყარელ მინდორიეფშე დინმიკათუუდჷ. ტიოზი ბჟაეიოლ-ბჟადალიშ ჰეერიშ მასეფიშ ნძალიერი გჷნოაბანუაშ აბანს იდვალუაფუ, თეშენი, პესტიციდეფი, ნამუეფით ბორიას ტვერიშ სახეთ გჷნმუღჷნ, ანტარქტიდასჷთ კილაძირეს პინგვინეფიშ ზისხირს. თე ტვერქ კილაძირაფილქ იჸუ თაშნეშე გრენლანდიაშ ჯიშთეფს, ნორვეგიაშ ტყალეფს დო რუსეთიშ ვეეფს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Siegmar-W. Breckle: ''Combating desertification and rehabilitation of the salt deserts in the region at the Aral Sea''
*Walter Wucherer: ''Primary succession on the dry sea floor of the Aral Sea'' 

## სქოლიო

კატეგორია:აზიაშ ტიოზეფი
კატეგორია:უზბეკეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ყაზახეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ყაზახეთიშ ტიოზეფი
კატეგორია:უზბეკეთიშ ტიოზეფი
მუსტაფა ქემალ ათათურქი

**მუსტაფა ქემალ ათათურქი** *[[1934]] წანაშახ *'მუსტაფა ქემალი**' (დ. 1881, სალონიკი — ღ. 10 გერგობათუთა, 1938, სტამბოლი) — თურქეთიშ არმიაშ ოფიცერი დო რევოლუციონერი სახენწჷფო მოღალე, თურქეთიშ რესპუბლიკაშ დჷმარსხუაფალი დო თიში მაართა პრეზიდენტი. მუსტაფა ქემალქ უცმას გემიშეღჷ დუდი მუჭოთ წჷმოძინელ ოურდუმე მადუდექ, გალიპოლიშ ტროგებას დივიზიონიშ მადუდეთ ნინალაშ გოძვენას. ოსმანეფიშ იმპერიაშ მორსხუეფიშით მარცხებაშ უკული, ნამუსჷთ თურქეთიშ დორთუალაშ გეგმაქ მაჸუნუნ, ქემალქ წჷმი უნჯღვერუ თურქეფიშ ნაციონალურ ყარაფის, ნამუსჷთ უკული თურქეფიშ ლჷმაქ ზოხორინალაშო გიადჷ. თიშ წჷმოძინელ კამპანიაშ შედეგო ქიანაშ გოდუდიშულაფა დო თურქეთიშ რესპუბლიკაშ გჷმოქიმინუაქ მაჸუნჷ. მუჭოთ რესპუბლიკაშ მაართა პრეზიდენტიქ, მუსტაფა ქემალქ გემიშეღჷ ნთელ რანწკი შორს გოღანკილ რეფორმეფიშ სერია, ნამუშ ღანკი თეხანური დო დემოკრატიული სახენწჷფოშ გჷმოქიმინუა რდჷ. ოფანიე გვარეფიშ კანონიშ მეჯინათ, თურქეთიშ ერუანულ შაყარუაქ მუსტაფა ქემალს 1934 წანაშ 24 გერგობათუთას „ათათურქიშ“ (თურქეფიშ მუმა) გვარი მეჩჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* ქემალიზმი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ataturk.net — ათათურქიშო მენძღვარებული საიტი
* თიშ ბიოგრაფია დო რეფორმეფი 
* ციტატეფი ათათურქიშ ზიტყვეფშე 
* ათათურქიშ გალერეა კულტურაშ სამინისტროს, თურქეთიშ რესპუბლიკა
* თურქეფიშ მუმა 

კატეგორია:რევოლუციონერეფი
კატეგორია:თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:თურქეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ნაღურა 1938
კატეგორია:თურქეთი
კატეგორია:თურქეთიშ ისტორია
კატეგორია:პრეზიდენტეფი
კატეგორია:პოლიტიკოსეფი