open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გერტრუდ ელიონი

**გერტრუდ ბელ ელიონი** (ინგლ. Gertrude Belle Elion; დ. 23 ღურთუთა, 1918, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 21 ფურთუთა, 1999, ჩაპელ-ჰილი, ოორუე კაროლინა, ააშ) — ამერიკალი ბიოქიმიკოსი დო ფარმაკოლოგი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (ჯორჯ ჰითჩინგსი დო ჯეიმს ბლეკიწკჷმა ართო). გერტრუდ ელიონიშ ინოვაციურ მეთოდეფით გიმიგონეს შხვადოშხვა ახალი მედიკამენტი: იმუნოსურპრესორი აზატიოპრინი, ნამუთ გიმირინუაფჷ ორგანოეფიშ ტრანსპლანტაციაშ ბორჯის, ანტივირუსული მედიკამენტი აციკლოვირი, გიმირინუაფჷ ჰერპესიშ ინფექციაშ კურნალობაშო დო ზიდოვუდინი (AZT), გიმირინუაფჷ შიდსის კურნალობაშო.

## ბიოგრაფია
გერტრუდ ელიონქ დებადჷ ნიუ-იორკის, 1918 წანაშ 23 ღურთუთას, რობერტ ელიონიშ, ლატვიარი ურიაშ დო ბერტა კოენიშ, პოლონარი ურიაშ ფანიას. 15 წანერ ჸოფე გერტრუდი, ბაბუ ღურუნ, კუჭიშ კიბოთ. ჸათე პერიოდშე გინუჭყვიდჷ გერტრუდის მედიცინაშ გურაფა. გურაფულენდჷ ჰანტერიშ კოლეჯის დო ნიუ-იორკიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ გერტრუდ ელიონი მუშენდჷ ონკოლოგიაშ ერუანულ ცენტრის, ამერიკაშ ონკოლოგიურ ასოციაციას, ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაციას. 1971-1999 წანეფს ელიონი რდჷ დიუკიშ უნივერსიტეტიშ ფარმაკოლოგიაშ პროფესორი. გერტრუდ ელიონიშ ნახანდეფით დო ექსპერიმენტეფშა გერსხილ მეთოდეფით რე გიმოგონებული შხვადოშხვა მედიკამენტეფი: მერკაპტოპურინი, ალოპურინოლი, აზატიოპრინი, პირიმეტამინი, ტრიმეტოპრიმი, აციკლოვირი, ნელარაბინი.

## პერსონალური რინა
გერტრუდ ელიონქ ჰანტერიშ კოლეჯიშ თებაშ უკულ, შეხვადუ ნიუ-იორკ-სიტი კოლეჯიშ სტატისტიკაშ სპეციალობაშ სტუდენტის ლეონარდ კანტერს. გერტრუდი დო ლეონარდი ჸოროფილეფ რდეს, მარა 1941 წანაშ 25 ღურთუთას, ლეონარდიქ დოღურჷ ინფექციური ენდოკარდიტით. ლეონარდიშ ღურაშ უკულ, გერტრუდი ვართ გათხუებე დო ვართ სკუა ჸუნდუ. გერტრუდ ელიონიშ ჰობი რდჷ მუსიკა, ოპერა დო ბალეტი. ღურჷ 1999 წანაშ 21 ფურთუთას, 81 წანერქ, ოორუე კაროლინაშ ნოღა ჩაპელ-ჰილის.

## ლიტერატურა
* 
*Mary Ellen Avery Gertrude Elion National Academy of Sciences Biographical Memoirs, VOLUME 78, 2000 BY NATIONAL ACADEMY PRESS WASHINGTON, D.C

## რესურსეფი ინტერნეტის
*გერტრუდ ელიონი Nobelprize.org-ის
*ბიოგრაფიული ფაქტეფი

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფარმაკოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1918
კატეგორია:ნაღურა 1999
მართა ჩეიზი

**მართა ჩეიზი** (ინგლ. Martha Cowles Chase, დ. 30 გერგობათუთა, 1927, კლივლენდ-ჰაიტსი, ოჰაიო — ღ. 8 მარაშინათუთა, 2003, ლორეინი, ოჰაიო) — ამერიკალი გენეტიკოსი. შინელი რე ჰერში-ჩეიზიშ ექსპერიმენტით, ნამუქით დანტკიცჷ, ნამდა გენეტიკური ინფორმაცია რე დნბს დო ვართ ცილეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Gallery Martha Epstein Chase, Cold Spring Harbor Laboratory
* Gallery 18: Alfred Hershey and Martha Chase, 1953, Cold Spring Harbor Laboratory
* Thesis paper: “Reactivation of Phage P2 Damaged by Ultraviolet Light,” 1964 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი გენეტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1927
კატეგორია:ნაღურა 2003
რენატო დულბეკო

**რენატო დულბეკო** (იტალ. Renato Dulbecco; დ. 22 ფურთუთა, 1914, კატანძარო, იტალია — ღ. 19 ფურთუთა, 2012, ლა-ხოლია, კალიფორნია, ააშ) — იტალიარი-ამერიკალი ვირუსოლოგი. გურაფულენდჷ ონკოვირუსეფს. დულბეკოშ სტუდენტიქ ჰოვარდ ტემინიქ დო ბიოლოგიქ დევიდ ბალტიმორქ ართდროულო დო ცალ-ცალკე ძირეს დო დიგურეს რევერსული ტრანსკრიპტაზა. ძირაფაშ ექსპერიმენტეფს დულბეკო ვამონაწილენდჷ, მარა დულბეკოშ მეთოდეფიშ გიმორინაფათ იძირ რევერსული ტრანსკრიპტაზაქ. 1975 წანას სუმხოლო მენცარს გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის.

## ბიოგრაფია
რენატო დულბეკო გურაფულენდჷ მედიცინას, ტურინიშ უნივერსიტეტის. მონაწილენდჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას. უკულ ოცხოვრებშა დო ომუშებშა გინორთჷ ამერიკაშა. მუშენდჷ ინდიანაშ უნივერსიტეტის  (სოდეთ მუშენდჷ სალვადორ ედუარდ ლურიაწკჷმა), კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოლკიშ ბიოლოგიაშ ინსტიტუტის. კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის მუშენდჷ მაქს დელბრიუკიწკჷმა. 1986 წანას შხვადოშხვა მენცარეფწკჷმა ართო დარსხუ ადამიერიშ გენომიშ პროექტი. ართ პერიოდის დირთჷ იტალიაშა დო მუშენდჷ ბიო-მედიცინაშ ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის, პრეზიდენტო. რენატო დულბეკოქ ღურჷ 2012 წანაშ 19 ფურთუთას, ლა-ხოლიას, კალიფორნიას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*რენატო დულბეკო Nobelprize.org-ის
*
*რენატო დულბეკო https://www.ncbi.nlm.nih.gov-ის

კატეგორია:იტალიარი ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ვირუსოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1914
კატეგორია:ნაღურა 2012
ობჟათე რაიონი (ისრაელი)

**ობჟათე რაიონი** (ურიულ. מחוז הדרום‎ მეჰოზ ჰადარომ) – ისრაელიშ 6 ადმინისტრაციული ართულშე ართ-ართი რე. ობჟათე რაიონი ქიანაშ უკაბეტაში რაიონი რე, მარა არძაშე მერკეთ რე დოხორელი. ობჟათე რაიონი დახე ედომიშამო იკათუანს ნეგევიშ ტიოზის დო არავაშ ვეს. 2018 წანაშ მუნაჩემეფით, რაიონიშ მახორობა1 272 100 ადამიანი რე, ნამუეფშე 86% ურია დო 14% არაბი (უმენტაშო მუსლიმანი) რე. რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ბეერ-შევა, მარა უკაბეტაში ნოღა რე აშდოდი.

## ნოღეფი
* არადი
* აშდოდი
* აშკელონი
* ბეერ-შევა
* დიმონა
* ეილათი
* კირიათ-გათი
* კირიათ-მალახი
* ნეთივოთი
* ოფაკიმი
* რაჰატი
* სდეროთი

კატეგორია:ისრაელიშ რაიონეფი
ჰაიფაშ რაიონი

**ჰაიფაშ რაიონი** (, *მეჰოზ ჰაიფა*) — ისრაელიშ 6 ადმინიატრაციულ ართულშე ართ-ართი. რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნ. ჰაიფა, მახორობა – 1 013 900 ასამიერი (2018 წ.) უმენრაშალა ურია რე, თაშნეშე ოხორანა არაბეფი დო რუსეფი.

კატეგორია:ისრაელიშ რაიონეფი
ცენტრალური რაიონი (ისრაელი)

**ცენტრალური რაიონი** (Hebrew: מחוז המרכז, Meḥoz haMerkaz) — ისრაელიშ 6 ადმინისტრაციულ ართულშე ართ-ართი, ნამუშ აკოდგინალიაშა მიშმურს შარონიშ ლეხერიშ კაბეტი ნორთი. რაიონი ირთჷ 4 რეგიონალურ სხუნუთ: ფეთაჰ-თიკვა, რამლა,რეჰოვოთი, ჰოდ-ჰა-შარონი. უკაბეტაში ნოღა რე რიშონ-ლე-ციონი. 2018 წანაშ მუნაჩემეფით, რაიონიშ მახორობა 2 157 500 ადამიერს აკმადგინანს. კჷნ თე მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, არძაშე ანდარიცხუამი რაიონი რე (ურიეფით — 88%, არაბით — 8,2%, შხვა — 4%, ნამუეფიშ უმენტაშალა ემიგრანტი რე ჸოფილი სხუნუეფიშ რსხუშ ტერიტორიაშე (ნორთობურო ურია ვარ-და მოჯგირე).

## სქოლიო

კატეგორია:ისრაელიშ რაიონეფი
თელ-ავივიშ რაიონი

**თელ-ავივიშ რაიონი** ()  — ისრაელიშ 6 ადმინისტრაციულ ართულშე ართ-ართი. რაიონიშ ფართობი — 176 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი — თელ-ავივი. აგლომერაციას, ნამუთ გოჭყაფილი რე რაიონიშ დო მეძობელი ნოღეფიშ მუკი-მუკი, გუშ-დანი ჯოხო.

კატეგორია:ისრაელიშ რაიონეფი
ჯონ ფრანკლინ ენდერსი

**ჯონ ფრანკლინ ენდერსი** (ინგლ. John Franklin Enders; დ. 10 ფურთუთა, უესტ-ჰარტფორდი, კონექტიკუტი, ააშ — ღ. 8 ეკენია, 1985, ვოტერფორდი, კონექტიკუტი, ააშ) — ამერიკალი ვირუსოლოგი დო იმუნოლოგი, ნობელიშ პრემია ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის. შინელი რე მუჭოთ ვაქცინეფიშ მუმა.

## ბიოგრაფია
ჯონ ფრანკლინ ენდერსიქ დებადჷ 1897 წანაშ 10 ფურთუთას, უესტ-ჰარტფორდის, კონექტიკუტიშ შტატის. ჯონ ფრანკლინიშ მუმა ჯონ ოსტრომ ენდერსი, რდჷ ჰატფორდიშ ერუანულ ბანკიშ CEO. ჯონ ოსტრომ ფრანკლქ სკუას დუტუ 19 მილიონი დოლარი. ჯონ ფრანკლინ ენდერსი გურაფულენდჷ იელიშ უნივერსიტეტის, 1930 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. ჯონ ფრანკლინიშ ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ინფექციური ლახარეფი, ვირუსოლოგია დო იმუნოლოგია. 1949 წანას ჯონ ფრანკლინქ კოლეგეფწკჷმა ართო (ფრედერიკ ჩაპმენ რობინსი დო ტომას ჰაკლ უელერი) აკეთჷ პოლიოვირუსიშ *in vitro* კულტივაცია. 1954 წანას, სუმ ხოლო მენცარს გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის. ამერიკალ ვირუსოლოგიქ ჯონას სოლკიქ გიმირინუ ჯონ ფრანკლინ ენდერსიშ დო კოლეგეფიშ მეთოდეფ პოლიოვირუსიშ კულტივავიაშო დო უკულ გიმიგონჷ პოლიომელიტიშ ვაქცინა ხოლო 1952 წანას. 1954 წანას ენდერსიქ, ტომას პიბლზიწკჷმა ართო, აკეთჷ წითელეშ ვირუსიშ იზოლაცია დო 1960-იან წანეფს გიმიგონჷ წითელეშ ვაქცინა.
ჯონ ფრანკლინ ენდერსი ვირუსოლოგიას მუშენდ 1970-იან წანეფშა, უკულ, 80 წანერქ, სამედიცინო პრაქტიკა მიოტუ. ღურჷ 1985 წანაშ 8 ეკენიას, ნოღა ვოტერფორდის, კონექტიკუტის.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1954: ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (ფრედერიკ ჩაპმენ რობინსი დო ტომას ჰაკლ უელერიწკჷმა ართო)
* 1954: ალბერტ ლასკერიშ პრემია
* 1955: კაილიშ ჯილდო
* 1960: ედინბურგიშ უნივერსიტეტიშ კამერონიშ პრემია
* 1962: რობერტ კოხიშ პრემია
* 1963: *Presidential Medal of Freedom*

## ლიტერატურა
*Oakes, Elizabeth H. (2007). Encyclopedia of World Scientists. New York: Facts on File.
*Tyrrell, D. A. J. (1987). Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society Vol. 33. The Royal Society.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯონ ფრანკლინ ენდერსი Nobelprize.org-ის
* John Franklin Enders Papers (MS 1478). Manuscripts and Archives, Yale University Library.
* ჯონ ფრანკლინ ენდერსი www.encyclopedia.com-ს

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ვირუსოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი იმუნოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1897
კატეგორია:ნაღურა 1985
ჯოზეფ ერლანგერი

**ჯოზეფ ერლანგერი** (ინგლ. Joseph Erlanger; დ. 5 ღურთუთა, 1874, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია — ღ. 5 ქირსეთუთა, 1965, სენტ-ლუისი, მისური) — ამერიკალი ფიზიოლოგი. ერლანგერქ ჰერბერტ სპენსერ გასერიწკჷმა ართო აკეთჷ აქსონიშ შხვადოშხვა ვარიაციეფიშ იდენტიფიკაცია დო გორთჷ თინეფ სუმ ტიპო (A, B, C). ჸათე ნახანდეფიშ გეშა, ჟირხოლო მენცარს, 1944 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის.

## ბიოგრაფია
ჯოზეფ ერლანგერი გურაფულენდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი) დო ჯონ ჰოპკინზიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ვისკონსინიშ უნივერსიტეტის (მადისონი) დო ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ჯოზეფ ერლანგერი Nobelprize.org-ის
*National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1874
კატეგორია:ნაღურა 1965
პოლ გრინგარდი

**პოლ გრინგარდი** (ინგლ. Paul Greengard; დ. 11 ქირსეთუთა, 1925, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 13 პირელი, 2019, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი ნეირობიოლოგი. გურაფულენდჷ ნეირონეფიშ მოლეკულურ დო თოლურ ფუნქციეფს, დოფამინიშ დო შხვა ნეირომედიატორეფიშ მუშობაშ მექანიზმეფს. ძირუ დო დიგურუ სიგნალიშ ტრანსდუქცია ნერვულ სისტემას. 2000 წანას, გრინგარდის,  არვიდ კარლსონს დო ერიკ კანდელს გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის.

## ბიოგრაფია
პოლ გრინგარდიქ დებადჷ 1925 წანაშ 11 ქირსეთუთას, ნიუ-იორკის. გურაფულენდჷ ჰამილტონიშ კოლეჯის, მათემატიკას დო ფიზიკას, მარა უკულ მიოტუ ფიზიკა დო დიჭყჷ ბიოლოგიაშ დო ბიოფიზიკაშ გურაფა. ჰამილტონიშ კოლეჯიშ უკულ, გურაფა გაგინძორჷ ჯონ ჰოპკინზიშ უნივერსიტეტის. გრინგარდიშ ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ნეირონეფიშ მოლეკულური დო თოლური ფუნქციეფი. 1953 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია დო ომუშებშა გინორთჷ ლონდონიშ დო კემბრიჯიშ უნივერსიტეტეფშა. გრინგარდი მუშენდჷ ალბერტ აინშტაინიშ ჯოხონობაშ სამედიცინო კოლეჯის დო ვანდერბილტიშ უნივერსიტეტის, უკულ გინორთჷ იელიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ უკებუდჷ ფარმაკოლოგიაშ დეპარტამენტიშ პროფესორიშ პოზიცია. 1983 წანაშე გრინგარდი როკფელერიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი რე. გრინგარდი რდჷ ნობელიშ, დიკსონიშ, მენცარობაშ ერუანულ აკადემიაშ პრემიეფიშ ლაურეატი. ღურჷ 2019 წანაშ 13 პირელს, ნიუ-იორკის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პოლ გრინგარდი Nobelprize.org-ის
* The Greengard Lab at The Rockefeller University 
* Paul Greengard US Patents

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნეირობიოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1925
კატეგორია:ნაღურა 2019
იუდეაშ დო სამარიაშ რაიონი

**იუდეაშ დო სამარიაშ რაიონი** () — ისრაელიშ 6 ადმინიატრაციულ ართულშე ართ-ართი. თე ტერიტორია ისრაელიშ ხურგიშ გალე რჩქვანელობურო ჩინებული რე მუჭოთ წყარმალუ იორდანეშ ბჟადალი წყარპიჯი.

## სტატუსი
იუდეაშ დო სამარიაშ რაიონი ისრაელიშ დუდთხილუაშ არმიაშ ცენტრალური ოურდუმე რაიონიშ დოჸუნალაშა მიშმურს დო ადმინისტრაციულ ოკითხირეეფს რაიონიშ მადუდე გჷნმოჭყვიდჷნს. ცენტრალური ოურდუმე რაიონიშ მიმალი მადუდე დო იუდეას დო სამარიას ისრაელიშ ოურდუმეეფიშ მადუდე — გენერალ-მაიორი ნიცან ალონი.

არაბეთ-ისრაელიშ ლჷმაშ (1947—1949) უკული, თე ტერიტორია 1967 წანაშახ იორდანიაშ დოჸუნალაშა მიშმეშჷ. თიშ უკული, მუთ ისრაელქ ამშვდღარ ლჷმას გიმორძგჷნ თე ტერიტორიაქ ისრაელიშ კონტროლშა გეგნორთჷ. გოეროშ უშქურანჯალაშ სხუნუშ N242 რეზოლუციაშ მეჯინათ, ისრაელქ მიდართას-ოკლ თი ტერიტორიაშე, ნამუთ კონფლიქტიშ მალობას ხეშა ეშიჸოთჷნ, თი პიჯალათ, ნამჷ-და მიოტენს ართიანიშოთ არძანერ პრეტენზიაშ მუწორინაფას, რეზოლუციაშ რსულაფათ დო ლჷმაშ დგომარაფაშ თებას. რეგიონიშ მუმალი სტატუსი, შანულამ ფაქტორი უღჷ მიმალი ისრაელ-პალესტინაშ კონფლიქტის. ასეშო თე რაიონი ისრაელიშ არძაშე მალას მაძინუ რეგიონი რე მახორობაშ მეჯინათ. იუდეაშ დო სამარიაშ რაიონიშ მახორობა ირწანას 5%-ით იძინანს.

## ნოღეფი

კატეგორია:ისრაელიშ რაიონეფი
იერუსალიმიშ რაიონი

**იერუსალიმიშ რაიონი** (; ) — ისრაელიშ 6 ადმინისტრაციულ ართულშე ართ-ართი. რაიონიშ ფართობი - 653 კმ² (ბჟაეიოლ იერუსალიმიშამო). ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა იერუსალიმი, თაშნეშე ისრაელიშ სახენწჷფოშ ნანანოღა რე. რაიონიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს, 1967 წანას ამშვდღარ ლჷმაშ შედეგო ანექსირაფილი ნოღაშ ბჟაეიოლი რაიონი.

კატეგორია:ისრაელიშ რაიონეფი
ფილიპ ჰენჩი

**ფილიპ შოუოლტერ ჰენჩი** (ინგლ. Philip Showalter Hench; დ. 28 ფურთუთა, 1896, პიტსბურგი, პენსილვანია, ააშ — ღ. 30 მელახი, 1965, ოჩო-რიოსი, იამაიკა) — ამერიკალი ექიმი. ჰენჩიქ დო ბიოქიმიკოს ედუარდ კენდალქ , ძირეს დო დიგურეს ჰორმონი კორტიზონი დო გიმირინეს რევმატოიდული ართრიტიშ კურნალობაშო. 1950 წანას,  მენცარეფს, ჰენჩის, ედუარდ კენდალს დო ტადეუშ რაიხშტაინს გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის.

## ბიოგრაფია
ფილიპ შოუოლტერ ჰენჩიქ დებადჷ 1896 წანაშ 28 ფურთუთას, პიტსბურგის, პენსილვანიას. გურაფულენდჷ ლაფაიეტიშ კოლეჯის დო პიტსბურგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. 1928-1929 წანეფს ჰენჩი გურაფულენდჷ გერმანიას, ფრაიბურგიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშობა დიჭყჷ მაიოშ კლინიკას, რევმატოიდულ ართრიტიშ დეპარტამენტის. რევმატოიდულ ართრიტის კურნალუბდჷ, ჰენჩიქ ძირუ ნამდა სტეროიდეფს შეულებუდჷ ჭუაშ დარჩქალება. ჰენჩიქ დო ბიოქიმიკოს ედუარდ კენდალქ (ნამუქით შელებუ შხვადოშხვა სტეროიდეფიშ იზოლაცია) აკეთეს ექსპერიმენტეფ დო გიმირინეს სტეროიდული ჰორმონი კორტიზონი რევმატოიდულ ართრიტიშ კურნალობაშო 1948-1949 წანეფს. 1950 წანას ჰენჩის დო კენდალს, ტადეუშ რაიხშტაინწკჷმა ართო, გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის. ფილიპ ჰენჩი რდჷ ამერიკაშ რევმატიზმიშ ასოციაციაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალი დო 1940-1941 წანეფს, თიში პრეზიდენტი. ჸუნდუ ჩილი მერი კელერი (1905-1982) დო ოთხი სკუა. ფილიპ ჰენჩიქ ღურუ 1965 წანას, იამაიკას, პნევმონიათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ფილიპ ჰენჩი Nobelprize.org-ის
*ბიოგრაფიული ფაქტეფი
*University of Virginia Health Sciences Library,  A Guide to the Philip S. Hench Walter Reed Yellow Fever Collection 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ექიმეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1896
კატეგორია:ნაღურა 1965
ჩარლზ ბრენტონ ჰაგინსი

**ჩარლზ ბრენტონ ჰაგინსი** (ინგლ. Charles Brenton Huggins; დ. 22 ეკენია, 1901, ჰალიფაქსი, ახალი შოტლანდია, კანადა — ღ. 12 ღურთუთა, 1997, ჩიკაგო, ილინოისი, ააშ) — კანადარი-ამერიკალი ექიმი, ფიზიოლოფი დო ონკოლოგი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (1966). ჩარლზ ჰაგინსიქ დანტკიცჷ ნამდა ჰორმონეფიშ გიმორინაფა შილებედჷ შხვადოშხვა კიბოშ კურნალობაშო დო ოკონტროლებერო. უმოსო გურაფულენდჷ პროსტატაშ კიბოს დო თიშ კურნალობაშ მეთოდეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* Prostate Cancer
* Ben May Department for Cancer Research

კატეგორია:კანადარი ამერიკალეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1901
კატეგორია:ნაღურა 1997
ჯეკ კილბი

**ჯეკ კილბი** (ინგლ. Jack Kilby; დ. 8 გერგობათუთა, 1923, გრეით-ბენდი, კანზასი — ღ. 20 მანგი, 2005, დალასი, ტეხასი) — ამერიკალი ელექტრო-ინჟინერი. რობერტ ნოისიწკჷმა ართო გიმიგონჷ ინტეგრირებული მიკროსქემა 1958 წანას. ჯეკ კელბის 2000 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის. კილბი რდჷ კალკულატორიშ დო თერმული პრინტერიშ ართ-ართ გიმმაგონებელი.

## ბიოგრაფია
ჯეკ კილბი გურაფულენდჷ ილინოისიშ უნივერსიტეტის (ურბანა-შამპეინი) დო ვისკონსინიშ უნივერსიტეტის (მადისონი), სოდეთ მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი ელექტრონულ ინჟინერიას. გურაფაშ თებაშ უკულ კილბი მუშენდჷ ამერიკულ ტექნოლოგიურ კომპანიას *Texas Instruments*-ის. 1978-1984 წანეფს რდჷ ტეხასიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. ჯეკ კილბი რდჷ ნობელიშ პრემიაშ, ჩარლზ სტარკ დრეიპერიშ პრემიაშ, კიოტოშ პრემიაშ, ჰაროლდ პენდერიშ პრემიაშ დო შხვა პრემიეფიშ ლაურეატი. ღურჷ 2005 წანაშ 20 მანგის, 81 წანერქ, დალასის, ტეხასის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Honoring Jack Kilby website, with resource archive of articles, Kilby statue in Great Bend, KS etc.
* "Jack St. Clair Kilby: A Man of Few Words", biography by Ed Millis.
* , video presentation from Texas Instruments.
* "From concept to cosmos: How Jack Kilby's integrated circuit transformed the electronics industry" , biography by Texas Instruments.
* Oral history interview with Jack S. Kilby at Charles Babbage Institute, University of Minnesota, Minneapolis.  Interview covers Kilby's entire career, including his education, work experiences at Centralab, where he worked with Alfred Khouri and Robert Wolff, and Texas Instruments (TI) under Willis Adcock.  Kilby discusses TI's development and manufacturing of integrated circuits. He discusses his involvement in the development of the first hand-held calculator at TI. Discusses semiconductor developments at Fairchild Corporation and his independent work after leaving TI in 1970.
* "Jack Kilby, Touching Lives on Micro and Macro Scales" by T.R. Reid, *The Washington Post* (June 2005).

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ელექტრო-ინჟინერეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1923
კატეგორია:ნაღურა 2005
პოლიკარპ კუში

**პოლიკარპ კუში** (ინგლ. Polykarp Kusch; დ. 26 ღურთუთა, 1911, ბლანკენბურგი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 20 მელახი, 1993, დალასი, ტეხასი, ააშ) — გერმანალი-ამერიკალი ფიზიკოსი. ჭაჭმენტური რეზონანსიშ მეთოდით, ზიმუ ელექტრონიშ ჭაჭმენტური მომენტი. 1955 წანას, გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის.

## ბიოგრაფია
პოლიკარპ კუშიქ დებადჷ 1911 წანაშ 26 ღურთუთას ბლანკენბურგის, გერმანიას. 1912 წანას კუშიქ დო მუშ ფანიაქ, ოცხოვრებშა გინორთჷ ამერიკაშა. პოლიკარპ კუში გურაფულენდჷ ფიზიკას, კეიზიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის (ამდღარ კეიზიშ ბჟადალი ორეზერვე უნივერსიტეტი). 1931 წანას კუშიქ გურაფა გაგინძორჷ ილინოისიშ უნივერსიტეტის (ურბანა-შამპეინი), სოდეთ მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი 1933 წანას. პოლიკარპ კუშიქ ილინოისიშ უნივერსიტეტის, ფრანცის უილერ ლუმისიშ ხემანჯღვერობათ, თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ კუში მუშენდჷ ტეხასიშ უნივერსიტეტის დო კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის. კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის პოლიკარპ კუში რდჷ ლაზერიშ გიმმაგონებელიშ გორდონ გულდიშ ომენცარე ხემანჯღვერი. პოლიკარპ კუშიქ ღურუ 1993 წანაშ 20 მელახის, დალასის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*პოლიკარპ კუში Nobelprize.org-ის
*

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1911
კატეგორია:ნაღურა 1993
ჩენდუ

**ჩენდუ** () — სუბპროვინციული შანულობაშ ნოღა ჩინეთიშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, წყარმალუ მინძიანიშ ლეხერს. ნოღა სიჩუანიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციულ ცენტრი რე. 2016 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანს 11,050,000 ადამიერი. ფართობი - 14,378.18 კმ². 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ჩენდუშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
*ჩენდუშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ლანჯოუ

**ლანჯოუ** () — ნოღა ჩინეთის, განსუშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. პროვინციაშ თარობაშ ორენი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჩინებუ: ნ. ლანჯოუ 

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
კუნმინი

**კუნმინი** — ნოღა ჩინეთიშ ობჟათე-ბჟადალშე, იუნანიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშ მახორობა 6,626,000 ადამიერი (2014). აკოგაფილი რე იუნანიშ პლატოს, ზუღაშ დონეშე 1892 მეტრ სიმაღალას, დიანჩიშ ტობაშ ოორუე წყარპიჯწკჷმა. ნოღა ქიანაშ შანულამი ოტრანსპორტე ნოსქვი რე. კუნმინს გინმურს იუნან-ბირმაშ ოავტომობილე რზა დო რკინაშარაშ ღოზი ვიეტნამიშა. ნოღაქ დირსხჷ ახ. წ. I ოშწანურას, ძიანლინიშ ჯოხოდვალათ. კუნმინიქ ჯოხოთ გიადჷ XIII ოშწანურას მონღოლეფიშით ჩინეთიშ დოჸუნალაშ უკული. XVII ოშწანურაშ შქა წანეფშე იუნანიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ინჩუანი

**ინჩუანი** () — ნოღა ჩინეთის, ნინსია-ჰუეიშ ავტონომიური რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ჰუჰ-ჰოტო

**ჰუჰ-ჰოტო**, *ხუხე-ხაოტო* (; ) — ნოღა ჩინეთის, დინოხოლენი მონღოლეთიშ ავტონომიური რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, ოორუე ჩინეთიშ ართ-ართი შანულამი ნოღა, ოტრანსპორტე პუნქტი პეკინ-ბაოტოუშ რკინაშარას, ოავტომობილე რზეფიშ ნკსქვი, შხუ ინდუსტრიული ცენტრი.

ჰუჰ-ჰოტოშ მახორობა 2,866,615 (2012) ადამიერს აკმადგინანდჷ, მარა ნოღაშ ადმინისტრაციულ ხურგეფს 3 მილიონშახ ადამიერი ოხორანს. ნოღა თე მაძირაფალით დინოხოლენი მონღოლეთიშ მაჟირა ნოღა რე ბაოტოუშ უკული. მახორობაშ დახე 10% მონღოლეფი რე.

ნოღა უწმოხ ჩინებული რდჷ, მუჭოთ **გუისუი** (, პინ-ინი Gūisūi), გორკვიაფილი პერიოდი რე, მუთ ისტორიული ჯოხო დირთინჷნ, მონღოლურაო ჰუჰე-ჰოტა ლენ ნოღას შანენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვაბ-ხასჷლა  **(ჩინური)**
** ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  **(მონღოლური)**

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ურუმჩი

**ურუმჩი** () — ნოღა სინძიანს, ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკას.
ურუმჩი იკოროცხჷ მოსოფელს ზუღაშე მოჩილათირ ართ-ართ უშხუაშ ნოღათ. იდვალუაფჷ ტიან-შანიშ ოორუე გვალეფს.
ურუმჩის რე ჩინეთიშ ბორიაენერგეტიკაშ უკაბეტაში ცენტრი. 

ურუმჩი ალმათიშ დო პეკინიშ ორკინაშარე რზას იდვალუაფჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ურუმჩიშ ადმინისტრაციაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* ურუმჩიშ აკოდგინალუა 1949-2000

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
სინინი

**სინინი** () — ნოღა ჩინეთის, ცინხაიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## გეოგრაფია
ნოღა იდვალუაფჷ ცინხაი-ტიბეტიშ პლატოშ ბჟაეიოლ ნორთის, წყარმალუ ჰუანშუიშ წყარპიჯის. ზუღაშ დონეშე ოშქაშე სიმაღალა — 2260 მეტრი. ოშქაშე წანმოწანური ტემერატურა — 6°C.

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ნანინი

**ნანინი** (; ჯუან. Nanzningz) — ნოღა ჩინეთის, გუანსი-ჯუანიშ ავტონომიური რაიონიშ ადმინისტრაციული, ეკონომიკური დო კულტურული ცენტრი, ნოღა ავტონომიური რაიონიშ ობჟათე-ბჟადალშე იდვალუაფჷ. ედომუშამი მახორობაშ 57,85％ ერუანულ უჭიჭაშალას აკმადგინანს, თინეფს შქას ჯუანეფი — 57,14％.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* https://web.archive.org/web/20150323074110/http://www.nn-tourism.gov.cn/ - ნანინიშ ტურისტული ოინფორმაციე რშვილი
* https://web.archive.org/web/20090203135628/http://redland.gov.cn/ - ნანინიშ ოფუტე მეურნალაშ ოინფორმაციე რშვილი
* https://web.archive.org/web/20091221103053/http://www.nnlib.com/ - ნანინიშ ნოღაშ ბიბლიოთეკა
* https://web.archive.org/web/20120113044115/http://nntv.com.cn/ - ნანინიშ ნოღაშ ოტელევიზიე დგჷმილი

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ერნესტ ლოურენსი

**ერნესტ ორლანდო ლოურენსი** (ინგლ. Ernest Orlando Lawrence; დ. 8 მარაშინათუთა, 1901, კანტონი, ობჟათე დაკოტა, ააშ — ღ. 27 მარაშინათუთა, 1958, პალო-ალტო, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ბირთვული-ფიზიკოსი. ციკლოტრონიშ გჷმოგონაფაშ გეშა, გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის, 1939 წანას. მუჭოთ მანჰეტენიშ პროექტიშ მაკათური, გურაფულენდჷ ურანიშ იზიტოპიშ გორთუალას (სეპარაციას).

## ბიოგრაფია
ერნესტ ლოურენსიქ დებადჷ 1901 წანაშ 8 მარაშინათუთას, ნორვეგიალი იმიგრანტეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ობჟათე დაკოტაშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი ქიმიას, 1922 წანას. 1923 წანას ლოურენსიქ მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი მინესოტაშ უნივერსიტეტის, უილიამ ფრენსის გრეი სუონიშ ხემანჯღვერობათ. მინესოტაშ უნივერსიტეტიშ უკულ, ლოურენსიქ გურაფა გაგინძორჷ დიო ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის დო უკულ იელიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ფიზიკას. გურაფაშ თებაშ უკულ ლოურენსი მუშენდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის დო იელიშ უნივერსიტეტის. ლოურენსიქ გიმიგონჷ ციკლოტრონი. ლოურენსიქ აკიმუშუ მეთოდეფ იზოტოპიშ სეპარაციაშო. რდჷ მანჰეტენიშ პროექტიშ მაკათური. ლოურენსიშ დუნარსხუა ლაბორატორიეფს, ლოურენსიშ ღურაშ უკულ, თიშ ჯოხოქ გიადჷ. ღურუ 1958 წანაშ 27 მარაშინათუთას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Ernest O. Lawrence Annotated Bibliography for Ernest Lawrence from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
* Lawrence and the Cyclotron: AIP History Center Web Exhibit
* Ernest Orlando Lawrence – The Man, His Lab, His Legacy 
* ''Lawrence and His Laboratory: A Historian's View of the Lawrence Years'' 
* Lawrence Livermore Lab: Remembering E. O. Lawrence
* Nobel-Winners.com: Ernest Lawrence
*

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:მანჰეტენიშ პროექტიშ მაკათური მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1901
კატეგორია:ნაღურა 1958
ჰაიკოუ

**ჰაიკოუ** () — ნოღა ჩინეთის, ჰაინანიშ კოკის, ჰაინანიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფჷ კოკიშ ოორუეშე, ნამუთ ლეიჯოუშ ჩქონშე გიშართილი რე, 15-კილომეტრიანი ჰაინანიშ საროტით. ნოღას იდვალუაფჷ ოერეფოშქაშე აეროპორტი ჰაიკოუ-მეილანი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბლოგი ჰაიკოუს რინაშ გეშა  რუსულო

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
გუანჯოუ

**გუანჯოუ** (კანტ. 廣州, 广州, Gwong2jau1|Gwong2zau1, კუონჩაუ, Guǎngzhōu, გუანჯოუ; უწმოხ ჩინებული რდჷ მუჭოთ **კანტონი**) — სუბპროვინციული შანულობაშ ნოღა ჩინეთის, გუანდუნიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, ედომუშამი ობჟათე ჩინეთიშ პოლიტიკური, ეკონომიკური, ომენცარე-ტექნიკური, ოგონათუე, კულტურული დო ოტრანსპორტე ცენტრი. გუანჯოუს 15 მილიონშე უმოსი ადამიერუ ოხორანს, დო თე მაძირაფალით ჩინეთის მასუმა ნოღა რე შანხაიშ დო პეკინიშ უკული. ნოღაშ ფართობი 7434,4 კმ² სქირონას დო 744 კმ² ზუღას. ედპ აკმადგინანს 411 მილიარდ იუანს, ვარ-და 47 053 იუანს ართ შურ მახორუშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* გუანჯოუშ ადმინისტრაციაშ ვებ-ხასჷლა
* Guangzhou Statistical Yearbook 2016 
* Guangzhou International : Official website of government of Guangzhou municipality

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ მილიონიანი ნოღეფი
კატეგორია:გუანდუნიშ პროვინციაშ ნოღეფი
გუიანი

**გუიანი** () — ნოღა ჩინეთის, გუიჯოუშ პროვინციაშ ადმიმისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
სიანი

**სიანი** () — სუბპროვინციული შანულობაშ ნოღა ჩინეთის, შენსიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

სიანი 3100 წანაშ უმოსი ხანერობაშ რე, გორკვიაფილჷ ბორჯის მოსოფელიშ უშხუაში ნოღა რდჷ (მუჭოთ ფართობით, თეშ მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ). სიანი — ჩინეთიშ ართ-ართი შანულამი ისტორიული დო კულტურული ცენტრი რე; ქიანაშ ისტორიას 13 სახენწჷფოშ ნანანოღა რდჷ — კერზოთ, ჯოუშ, ცინიშ, ხანიშ, სუიშ დო ტანიშ დინასტიეფიშ პერიოდის (თე სახენწფოეფიშ ნანანოღეფი თეხანური სიანიშ ცენტრიშ გოხოლუაშ შხვადოშხვა აბანს იდვალუაფუდჷ).

ნოღაშ ჯვეში ჯოხოდვალა — **ჩანანი** (), ითანგჷ მუჭოთ — *ხანგჷრძე თინჩალა*. ნოღა სიანი (ჩანანი) ღი ოვაჭარე ქერვანედიშ დოშანაფაშ აბანი რდჷ, ნამუთ აბრეშუმიშ კაბეტი რზათ ჩინეთშა მიშჷნ. ნოღაშ გოხოლუას იდვალუაფჷ ჯვეში ჩინეთიშ ყირული საფულეფი, თინეფს შქას ცინ შიჰუანდიშ მავზოლეუმი ტერაკოტაშ არმიათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სიანიშ ოფიციალური ტურისტული ვებ-ხასჷლა 
* Сиань на сайте Русско-китайского клуба

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ ჸოფილი ნანანოღეფი
კატეგორია:შენსიშ პეოვინციაშ ნოღეფი
ოლიგოსპერმია

**ოლიგოსპერმია**, **ოლიგოზოოსპერმია** — სპერმატოზოიდეფიშ დაბალ კონცენტრაცია (მუდანობა) ეაკულატის (სპერმას). ქომოლკოჩიშ უსქუალობაშ ართ-ართ ბაძაძი რე.

## დიაგნოსტიკა
დიაგნოსტიკა რე სპერმაშ ანალიზით. კინოხ, 20 მილიონშე ნარკი სპერმატოზოიდი ეაკულატიშ ართ მილიგრამს, იკოროცხუდჷ ოლიგოსპერმიათ, მარა ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაციაშ ასეიან გაიდლაინით, ოლიგოსპერმია რე 15 მილიონშე ნარკი სპერმატოზოიდი ართ მილიგრამს. ოლიგოსპერმიაშ ბაძაძი ანდანერი რე: ალკოჰოლი, სიგარეტი, ნარკოტიკეფი, ტრავმა დო შხვადოშხვა პათოლოგიეფი: ჰიპოგონადიზმი, ვარიკოცელე, კრიპტორქიზმი, ჰიდროცელე, კლაინფელტერიშ სინდრომი, Y ქრომოსომაშ მიკროდელაცია, ინფექციეფი დო შხვეფი. ოლიგოსპერმიაშ 30%-იშ ბაძაძი იდიოპატური რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Underlying causes of Oligospermia
* oligospermia.info
ტაიუანი

**ტაიუანი** () — პროვინციული შანულობაშ ნოღა ჩინეთის, შანსიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, ნამუთ წყარმალუ ფენჰე წყარპიჯის იდვალუაფჷ (ხუანხეშ ღანჩო). წყარმალუშ ბჟადალი დო ბჟაეიოლი წყარპიჯი ხუთი ხინჯით რე ართიანშა მეთმურსხუაფილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* TravelChinaGuide.com — ტაიუანიშ რზაგემაწურაფალი

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ჰარბინი

**ჰარბინი** () — ნოღა ჩინეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, ჰეილუნძიანიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციულ ნოღა დო უკაბეტაშ ნოღა. ჰარბინ რე ქიანაშ თე რეგიონიშ მუჭოთ პოლიტიკურ დო ეკონომიკურჷნ, თეშ კულტურულ დო ომენცარე ცენტრი. ჰარბინ ჸინიშ ნოღათ ჯოხოიდვალუაფჷ დო ჩინებულ რე ზოთონჯიშ ტურიზმით დო ირწანურ ჸინიშ სკულპტურეფიშ ფესტივალით. მახორობაშ მუდანობათ, ჰარბინ ჩინეთიშ მაბრუო ნოღა რე. თის სუბ-პროვინციულ ადმინისტრაციულ სტატუს უღჷ დო თიშ დოჸუნალაშა მიშმურს 9 მეტროპოლიურ რაიონი, 2 ნოღა დო 7 საგრაფო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Harbin Government website 

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ჩანჩუნი

**ჩანჩუნი** () — სუბ-პროვინციული ნოღა ჩინეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, გირინიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 7,674,439 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ნოღა იდვალუაფჷ წყარმალი იტონჰეშ წყარპიჯის. ჩანჩუნი კაბეტი ორკინაშარე ნოსქვი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ლეონ მაქს ლედერმანი

**ლეონ მაქს ლედერმანი** (ინგლ. Leon Max Lederman; დ. 15 კვირკვე, 1922, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 3 გჷმათუთა, 2018, რექსბურგი, აიდაჰო, ააშ) — ამერიკალი ექსპერიმენტალური ფიზიკოსი. გურაფულენდჷ ნეიტრინოშ, კვარკიშ, ლეპტონიშ სტრუქტურას. 1988 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის (მელვინ შვარცი დო ჯეკ სტეინბერგერიწკჷმა ართო). ლედერმანი რდჷ ფერმილაბიშ დირექტორი ემერიტუსი, ბეტეივიას, ილინოისის. 1986 წანას დარსხუ ილინოისიშ მათემატიკაშ დო მენცარობაშ აკადემია.

## ბიოგრაფია
ლეონ მაქს ლედერმანქ დებადჷ ნიუ-იორკის, 1922 წანაშ 15 კვირკვეს, უკრაინალი ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ჯეიმზ მონროშ ჯოხონობაშ სკოლას, უკულ სიტი-კოლეჯის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი 1943 წანას. სიტი-კოლეჯიშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის, სოდეთი თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ფიზიკას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშობა დიჭყჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის, პროფესორო. 1960 წანას მუშენდჷ CERN-ის ხოლო. 1979 წანაშე რდჷ კომპანია Fermilab-იშ დირექტორი (1989 წანაშა). ლედერმანი ოგურუანდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის ხოლო, უკულ გინორთჷ ილინოისიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტშა. ლედერმანი რდჷ ნობელიშ პრემიაშ, ენრიკო ფერმიშ პრემიაშ, ვულფიშ პრემიაშ, ვენივერ ბუშიშ პრემიაშ, უილიამ პროქტერიშ პრემიაშ დო შხვა პრემიეფიშ ლაურეატი.

## პერსონალური რინა
ლედერმანიშ მაართა ოსური რდჷ ფლორენს გორდონი დო ჸუნდუ სუმი სკუა. ლედერმანიშ მაჟია ოსური რდჷ ელენ კარი. ლედერმანქ ლახალა დემენციაშ კურნალობაშ ხარჯეფიშ გურშენ, გეგმოჩუ ნობელიშ პრემიაშ მენდალი, 2015 წანას, 765,000 დოლარშა. ღურჷ დემენციათ 2018 წანაშ 3 გჷმათუთას, 96 წანერქ, რექსბურგის, აიდაჰოს.

## პუბლიკაციეფი
* *The God Particle: If the Universe Is the Answer, What Is the Question?* by Leon M. Lederman, Dick Teresi 
* *From Quarks to the Cosmos* by Leon Lederman and David Schramm 
* *Portraits of Great American Scientists* by Leon M. Lederman, et al. 
* *Symmetry and the Beautiful Universe* by Leon M. Lederman and Christopher T. Hill 
* "What We'll Find Inside the Atom" by Leon Lederman, an essay he wrote for *Newsweek*, 15 September 2008
* *Quantum Physics for Poets* by Leon M. Lederman and Christopher T. Hill 
* *Beyond the God Particle* by Leon M. Lederman and Christopher T. Hill

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Education, Politics, Einstein and Charm  *The Science Network* interview with Leon Lederman
* Fermilab's Leon M. Lederman webpage 
* Video Interview with Lederman from the Nobel Foundation
* Timeline of Nobel Prize Winners in Physics webpage for Leon Max Lederman
* Honoring Leon Lederman at APS April 2019
* Finding Aid to the Leon M. Lederman Papers at Fermilab

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1922
კატეგორია:ნაღურა 2018
ნარკოტიკი

მინიატიურა|''ჰეროინი ოაფთიაქე მეკირუას'', XIX ოშწანურა
**ნარკოტიკი** — ქიმიური ნაკათა, ნამუთ იჭანუანს კომას, გონებური მოჩალუა დო ჭუაშ უგინაფუალას. ტერმინს რჩქვანელობურო გჷმირინუანა ოპიატეფიშ ვარ-და ოპიოიდეფიშ გოთანჯუას, ნამუეფჷთ ორხველჷ ნარკოტიკული ანალგეტიკეფიშ ბუნას. მერჩქინელი რე, ნამჷ-და მაართაშე ტერმინი „ναρκωτικός“ — *ნარკოტიკი* ბერძენ მასქილიდაფარქ — ჰიპოკრატექ გჷმირინუ, კონკრეტულო თიშ ეიოშანალო, ნამჷ-და თინა ორხველჷ წამალეფიშ თი ბუნას, ნამუთ გჷმიჭანუანს ჭუაშ გაჟურებას დო დაბლას. თე ტერმინი თაშნეშე გჷმირინუ ანტიკური პერიოდიშ გიშარჩქინელ ექიმქ — გალენოსქ. თე ნიფთიარაფაშ გიშარჩქინაქ თინა უშქაშეთ მანდრაგორიშ ჯინჯეფს დო კაკაჩაშ თასეფს არსხუაფუდჷ (ქძ. ოპიუმი).

თე შვანს ნარკოტიკეფს იგურიშხონარებჷ ნიფთიარაფეფი, ნამუეფსჷთ ვაოკურნალე ღანკით გჷმირინუანა პრობლემეფიშ გაჭყოლიდაფარო, მელუშუაშო, ჯგირ გურიშ დო გუნებაშ ეიოკინალო დო შურიშ ორძღაფალო.

კანკალე ნარკოტიკი მუთმონწყუნს ჭუას დო ეთმუკინანს ჯგირ გურს დო გუნებას, მარა ადამიერი თიშა დოჸუნელი გჷნმირთჷ გჷმანწყუმალეფიშ ინოშურაფაშ შედეგი შილებე ორდას უგუგებუ რაგადი (ნინაშ აკოცჷმა), თოლსინთეშ მურუჟუა დო ყარაფიშ კოორდინაციაშ დინაფა (ბანდალი). თაშნეშე თექ შილებე უგშუთინჷ გავალი მიორჷნუას ტვინს, ჩხონჩხის დო ჭაჭეფს. ჰალუცინოგენეფი გჷმიჭანუანს ეიფორიას დო შულადას მუთმონწყუნს, მარა კჷნ თე ბორჯის შილებე გჷმიჭანუანს მეძენაშ გოთანჯუაშ ვარ-და ლოგიკური არზუანაფაშ ღვენაშ დარკება, ხასიათიშ თირუა, ჸვილუაშ ვარ-და დუდიშჸვილუაშ კორინი.
სპერმა

250px|მინიატიურა|ადამიერიშ სპერმატოზოიდეფი
**სპერმა**, მარგალურო: **თასი** ( — თასი; თაშნეშე **ეიაკულატი**) — ქომოლი ინდივიდეფიშით სქესობური აქტიშ ბორჯიშ გჷმულირი ქვანთი, ფერო მოშქირე-მორჩე, მოლანდღვე, ზისქე, დაღარი ტუტე რეაქცია უღუ. აკმოდირთჷ სპერმატოზოიდეფიშ დო ოთასე ქვანთიშე — ქომოლი ოსქესე რზეფწკჷმა მერსხილი ჯარკვალეფიშ სეკრეტიშე. სპერმაშ გოჭყაფა იჭყაფჷ სქესობური მოწიფუაშ პერიოდის, მაქსიმუმს მიოჭირინუანს მოწიფუაშ ხანს დო ორჩინუეშის რკებულენს. სპერმაშ გჷმაჸოფიარაფალი ღვენუ დოჸუნს სპერმატოზოიდეფიშ მუდანობას დო ხარისხის. სპერმას სპერმატოზოდეფიშ მუდანობა ძალამ მათირუ რე დო დოჸუნს ოსქესე ჯარკვალეფიშ დო ედომუშამი ორგანიზმიშ ფიზიოლოგიურ დგომარაფას. უგაგაჩე ჩხოლარეფიშ უმენტაშობას დო კანკალე გაგაჩამს სპერმა სეზონურო გჷმემუშებჷ. ირი სქესობური აქტიშ ბორჯის გჷმულირი სპერმაშ ნტირა გინორთელი რე: ადამიერი — 2-6 მლ, ხოჯი ოშქაშეთ 4-5 მლ, ვარყა — 60-100 მლ, კეში — 250 მლ-მდე, შხური — 1-1,5 მლ. ორგანიზმიშ კანკალე პათოლოგიური დგომარაფაშის სპერმა ვარ-და ვეკათუანს სპერმატოზოიდეფს (აზოოსპერმია), ვარ-და ნარკი მუდანობათ იკათუანს (ოლიგოსპერმია) დო შხვა.

## სქოლიო

კატეგორია:სპერმა
შენიანი

**შენიანი** () — სუბ-პროვინციული შანულობაშ ნოღა ჩინეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, წყარმალუ ლიაოჰეშ კვარჩხანი ნადუშ — ხუნხეშ წყარპიჯის. ლიაონინიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციულ ცენტრი. ნოღა იდვალუაფჷ ჩინეთიშ კაბეტი კიდალაშ ოორუეშე. 2017 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 8,294,171 ადამიერი ოხორანს. ფართობი - 12,942 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
* შენიანიშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* შენიანიA ონლაინ-ჯარალუა 

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ მილიონიანი ნოღეფი
კატეგორია:ლიაონინიშ პროვინციაშ ნოღეფი
უილიამ ლიფსკომი

**უილიამ ნან ლიფსკომი** (ინგლ. William Nunn Lipscomb Jr.; დ. 9 ქირსეთუთა, 1919, კლივლენდი, ოჰაიო, ააშ — ღ. 14 პირელი, 2011, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი ქიმიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ქიმიას (1976). ლიფსკომიშ ინტერესეფიშ სფერო რდჷ: ბირთვური მაგნიტური რეზონანსი, თეორიული ქიმია, ბორიშ ქიმია, ბიოქიმია.

## ბიოგრაფია
უილიამ ლიფსკომი გურაფულენდჷ ქიმიას, კენტუკიშ უნივერსიტეტის, უკულ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1946 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ მინესოტაშ უნივერსიტეტის, 1946-1959 წანეფს. 1959 წანაშე ლიფსკომი რდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ  ქიმიაშ პროფესორი დო 1990 წანაშე პროფესორი ემერიტუსი. ლიფსკომიშ მაართა ოსური 1944-1983 წანეფს, რდჷ მერი ადელ სარგენტი, ჸუნდეს სუმი სკუა. 1983 წანაშე ლიფსკომიშ ოსური რდჷ ჯეინ ევანსი. ჸუნდეს ართი ენაჭოფა სკუა. ლიფსკომიქ ღურუ 2011 წანაშ 14 პირელს, ნოღა კემბრიჯის, მასაჩუსეტსის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*უილიამ ლიფსკომი Nobelprize.org-ის
*Scientific Character of W. Lipscomb Curriculum Vitae, publication list, science humor, Nobel Prize scrapbook, scientific aggression, family stories, portraits, eulogy.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიას
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1919
კატეგორია:ნაღურა 2011
ძინანი

**ძინანი** () — სუბპროვინციული შანულობაშ ნოღა ბჟაეიოლ ჩინეთის, შანდუნიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფჷ წყარმალუ ხუანხეშ წყარპიჯის, შანდუნიშ პროვინციაშ ბჟადალ ნორთის, ქიანაშ ნანანოღა პეკინიშე მოჩილათირი რე 400 კილომეტრით. შანდუნიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ორკინაშარე დო ოავტომობილე რზეფიშ ნოსქვი, კაბეტი გინახარგალი პუნქტი. რეზინიშ ნაწარმიშ კეთებაშ ართ-ართი თარი ცენტრი ჩინეთის. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ჯენჯოუ

**ჯენჯოუ** () — ნოღა ჩინეთის, ჰენანიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ჩინურ ნინაშა ნოღაშა კუნტათ უჯოხონა ჯენ, ჯვეშო თიშა უჯოხოდეს *შანიშ ნანანიღა*, ასეშო ნოღაშ გეშა შხირას რაგადანა მუჭოთ *წვანე ნოღა*. ჯენჯოუ ჩინეთიშ ვითი ჯვეში ნანანოღაშე ართ-ართი რე. ჯენჯოუ — პროვინციაშ თარი ორკინაშარე, ოავიაციე, ავტომაგისტრალური, ელექტროენერგეტიკული დო საფოსტე-ტელეკომუნიკაციური ნოსქვი რე.

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ ჸოფილი ნანანოღეფი
შიძიაჯუანი

**შიძიაჯუანი** () — კჷნე შიმენი, ნოღა ოორუე ჩინეთის, ჰებეიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2019 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 11,031,200 ადამიერი ოხორანს. ორკინაშარე ნოსქვი, მონკა ხერეჭუაშ ცენტრი: უჩა მეტალურგია, მანქანეფიშაკოგაფა (ქვარქვანტეფიშ, ოგვალამადენე დო ენერგეტიკული მონწყილობეფიშ, ორქმაკვაგონაკაგაფუ, ავტოსარემონტე ქარხანეფი), რადიოელექტრონიკა, საფექარე ხერეჭუა. სარკეშ დო ცემენტიშ ქარხანეფი, ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკას უკაბეტაში ფარმაცევტული ქარხანა „ჰებეი“. შიძიაჯუანიშ გოხოლუას მიპალუანა ქუანოშქერიშ დო რკინაშ მადენს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ფრიც ალბერტ ლიპმანი

**ფრიც ალბერტ ლიპმანი** (ინგლ. Fritz Albert Lipmann; დ. 12 მანგი, 1899, კენიგსბერგი, გერმანიაშ იმპერია, ასეიან კალინინგრადი, რუსეთი — ღ. 24 კვირკვე, 1986, პოკიპსი, ნიუ-იორკიშ შტატი, ააშ) — გერმანალი-ამერიკალი ბიოქიმიკოსი. ძირუ დო დიგურუ კოფერმენტი A 1945 წანას. 1953 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (ჰანს ადოლფ კრებსიწკჷმა ართო).

## ბიოგრაფია
ფრიც ალბერტ ლიპმანქ დებადჷ 1899 წანას, კენიგსბერგის, გერმანიას, გერმანალი ურიეფიშ ფანიას. ლიპმანი გურაფულენდჷ კენიგსბერგიშ, ბერლინიშ დო მიუნხენიშ უნივერსიტეტეფს. გურაფაშ თებაშ უკულ კენიგსბერგიშა დირთჷ დო მუშენდჷ კაიზერ ვილჰელმიშ ბიოლოგიაშ ინსტიტუტის. 1939 წანაშე ლიპმანი ამერიკას მუშენდჷ დიო კორნელიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ კოლეჯის, ნიუ-იორკის, უკულ მასაჩუსეტსიშ ჰოსპიტალს, ბოსტონს. 1949-1957 წანეფს ლიპმანი რდჷ ჰარვარდიშ მედიცინაშ კოლეჯიშ ბიოქიმიაშ პროფესორი. 1957 წანაშე ლიპმანი რდჷ როკფელერიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1953 წანას, ლიპმანს გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის, კოფერმენტი Aშ ძირაფაშ დო თიშ სტრუქტურაშ დოგურაფაშ გეშა. ლიპმანქ ძირუ კოფერმენტი A-შ ართ-ართ ვარიანტი ხოლო, ნამუსით ამდღა პანტეტინს უძახუნა. ლიპმანი რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური. 1966 წანას ლიპმანს გინოჩეს მენცარობაშ ერუანული მენდალი. 

## პეჯური რინა
ფრიც ალბერტ ლიპმანიშ ჩილი რდჷ ელფრედა ჰოლი. ჸუნდეს ართ სკუა. ლიპმანქ დოღურჷ 1986 წანაშ 24 კვირკვეს, ნიუ-იორკის. ელფრედა ჰოლიქ დოღურჷ 2008 წანას, 101 წანაშ ხანს.

## ლიტერატურა
* Fritz Lipmann: Wanderings of a Biochemist. Wiley-Interscience, New York 1971, ISBN 0-471-54080-3
* Horst Kleinkauf, Hans von Döhren, Lothar Jaenicke: The Roots of Modern Biochemistry: Fritz Lipmann’s Squiggle and Its Consequences. Walter De Gruyter, Berlin 1988, ISBN 0-89925-489-6

## რესურსეფი ინტერნეტის

*jewish virtual library biography
*Leibniz Institute for Age Research – Fritz Lipmann Institute (FLI)
*National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:გერმანალი ამერიკალეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიას დო მედიცინას
კატეგორია:დუნაბადი 1899
კატეგორია:ნაღურა 1986
ბარბარა მაკ-კლინტოკი

**ბარბარა მაკ-კლინტოკი** (ინგლ. Barbara McClintock; დ. 16 მანგი, 1902, ჰარტფორდი, კონექტიკუტი, ააშ — ღ. 2 ეკენია, 1992, ჰანთინგტონი, ნიუ-იორკიშ შტატი, ააშ) — ამერიკალი მენცარი, ციტოგენეტიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (1983). გურაფულენდჷ ლაიტიშ ციტოგენეტიკას, ლაიტიშ ქრომოსომეფს დო ქრომოსომეფიშ თირუაშ პროცესის, ლაიტიშ რეპროდუქციაშ ბორჯის. ბარბარა მაკ-კლინტოკიქ აკიმუშუ მეთოდეფ ლაიტიშ ქრომოსომაშ ვიზუალიზაციაშო, გიმირინუანდჷ მიკროსკოპულ ანალიზის ლაიტიშ გენეტიკურ სტრუქტურეფიშ დაგურაფალო. ართ-ართ თარი იდეა ნამუშ დემონსტრირება მაკ-კლინტოკიქ აკეთჷ, რდჷ კროსინგოვერიშ გენეტიკური რეკომბინაცია მეიოზიშ ბორჯის. მაკ-კლინტოკიქ აკადგინჷ ლაიტიშ გენეტიკური რუკა. დიგურუ ტელომერეფიშ დო ცენტრომერეფიშ როლი გენეტიკური ინფორმაციაშ კონსერვაციაშო. მაკ-კლინტოკი რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი.

## ბიოგრაფია
ბარბარა მაკ-კლინტოკიქ დებადჷ 1902 წანაშ 16 მანგის, ჰარტფორდის, კონექტიკუტის, ჰომეოპატი ექიმიშ ტომას ჰენრი მაკ-კლინტოკიშ ფანიას. 1908 წანას მაკ-კლინტოკეფქ ოცხოვრებშა ბრუკლინშა გინილეს. ბარბარა მაკ-კლინტოკი გურაფულენდჷ ერასმუსიშ სკოლას. სკოლაშ უკულ ბარბარაქ გურაფა გაგინძორჷ კორნელიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1927 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ, მაკ-კლინტოკი მუშენდჷ მისურიშ უნივერსიტეტის დო უკულ კოულდ-სპრინგ-ჰარბორიშ ლაბორატორიას. ბარბარა მაკ-კლინტოკი ვაგათხუებე დო ვართ სკუა ჸუნდუ.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1959: *ამერიკაშ მენცარობაშ აკადემიაშ მაკათური*
* 1967: *კიმბერიშ პრემია გენეტიკას*
* 1970: *მენცარობაშ ერუანული მენდალი*
*1978: *როზენსტილიშ პრემია*
* 1981: *ალბერტ ლასკერიშ პრემია*
* 1981: *ვულფიშ პრემია მედიცინას*
* 1981: *ტომას ჰანტ მორგანიშ მენდალი*
* 1982: *ლუიზა გროს ჰორვიციშ პრემია*
* 1983: *ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიას დო მედიცინას*
* 1986: *ოსურეფიშ ერუანული დიდობაშ დარბაზი*
* 1989: *ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური*
* 1993: *ბენჯამინ ფრანკლინიშ მენდალი*

## პუბლიკაციეფი
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*McClintock, B., Kato Yamakake, T. A. & Blumenschein, A. (1981). *Chromosome constitution of races of maize. Its significance in the interpretation of relationships between races and varieties in the Americas*. Chapingo, Mexico: Escuela de Nacional de Agricultura, Colegio de Postgraduados.

## ლიტერატურა
* Nina V. Fedoroff, David Botstein : The Dynamic Genome: Barbara McClintock's Ideas in the Century of Genetics. Cold Spring Harbor Laboratory Press, Plainview, NY 1992, ISBN 0-87969-422-X.
* Kendall Haven, Donna Clark: 100 Most Popular Scientists for Young Adults: Biographical Sketches and Professional Paths, Libraries Unlimited, Englewood 1999, ISBN 978-1-56308-674-8.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Cold Spring Harbor Laboratory Archives, Barbara McClintock:A Brief Biographical Sketch
* Barbara McClintock archive on New Scientist
* The Barbara McClintock Papers – Profiles in Science, National Library of Medicine.
* Barbara McClintock Papers, 1927–1991 at the American Philosophical Society

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი გენეტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ციტოგენეტიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1902
კატეგორია:ნაღურა 1992
გია ჯიჭონაია

thumb|მარჯვნივ|250px|გია ჯიჭონაია
**გიორგი (გია) ჯიჭონაია** (დ. 1969 წ. 26 მესი, ზუგდიდი) – მარგალ პოეტი, ჭარუ. ჭარჷნს ჟირ ნინაშა – მარგალურო დო ქორთულო.

1993 წანას გათუ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ისტორიაშ ფაკულტეტი.
1989 წანას გჷშაშქჷ მაართა პოეტური კათელი „მოკოდჷ იბხვამკონი“, 2004 წანას სონეტეფიშ კათელი „ჸოროფაშ სონეტი“. 
2014 წანას გიშართჷ გია ჯიჭონაიაშ 4 ტომქ ციკლიშე „ადამიერულ ჸოფაში გურიშმაყვილარი ოჯინუშ ქრონიკა“:
# „ჭარილეფი ბედინერალას“ (სონეტეფი). „თუთაშ აბანა“ (ლერსი პროზათ).
# „21-ა უკუნიშ ოსურეფიშ ილუზიეფი“. (ნოველეფი).
# „ეკონია  გილაგაგინი“. (ნოველეფი, თხობელუეფი, ლიტერატურული არიკეფი).
# „ორქოშ ხანა“, ლირიკური დრამა. ლერსეფი, სონეტეფი.
2020 -ის გჷშართჷ „კოლხიშ კირიბეფქ“, „ხვალახობაშ ელეგიეფქ“, „ყებურწკჷმა ორაგადე რობაიეფქ“,  ნამუსჷთ ჭარუეფიშ სხუნუშ პრემია ქიმეჩეს.
მიგონჷ ლერსიშ ახალი ფორმა, ნამუსჷთ გიოდჷ „კირიბეფი“. კირიბეფქ მაართათ იჭარჷ მარგალურო, უკული შხვადოშხვა ნინეფშა ითანგჷ. მარგალურო ჭარილი „კოლხიშ კირიბეფიშ“ უკრაინულო თანგილ კათელს კიევს 2019  წანას ქიმეჩეს უკრაინა-საქორთუოშ კულტურული ურთიართობაშ უმაღალაში, დავით გურამიშვილიშ ჯოხოდვალაშ ოერეფოშქაშე პრემია. ქართის კირიბეფს ქიმიაჩჷ ილია ჭავჭავაძეშ ოერეფოშქაშე პრემიაქ.
2021 წანას ქართის მარგალურო გჷშართჷ გია ჯიჭონაიაშ  ნაჭარა კირიბეფქ, სონეტეფქ, რობაიეფქ დო ალმაშარე არზეფიშ კათელქ „კინოხონიშე წიმეხონიშა“.

2021 წანას კოლხიშ კირიბეფიშ ინგლისურო თანგილ კათელქ გჷშართჷ საფრანგეთის (მაბეშტალი edidion999) 
გია ჯიჭონაიაშ მარგალური კირიბეფი თანგილი რე ქორთულო, ინგლისურო, ფრანგულო, იტალიურო დო რუსულო.

ფაზისიშ აკადემიაშ საართო კორობუაშ 2022 წანაშ 29 კვირკვეშ გინოჭყვიდირით, გია ჯიჭონაია ეშაგორეს ფაზისიშ აკადემიაშ მაკათურო.

გია ჯიჭონაიაშ კირიბეფი გეძჷ პოპულარულ ვებ-ხასჷლა amazon.com-ს.

გია ჯიჭონაია რე „დიდაღორონთიშ წირდე გაქუნალიშ ორდენიშ“ მაკათური.

გია ჯიჭონაიას ჸუნს ალმასქუ თამარ ჯინორია (დ. 1971) დო ჟირი სქუა: ნინო (დ. 1998) დო გიორგი (დ. 2009). 

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*გია ჯიჭონაიაშ ნახანდეფი
*გია ჯიჭონაიაშ ინტერვიუ

კატეგორია:დუნაბადი 1969
კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი
კატეგორია:ქორთუ ჭარუეფი
ნანკინი

**ნანკინი**, **ნანძინი** (; ზიტყვაზიტყვათ — ობჟათე ნანანოღა) — სუბ-პროვინციული შანულობაშ ნოღა ჩინეთის, წყარმალუ იანძიშ მარძგვან წყარპიჯის. ქიანაშ კაბეტი ეკონომიკური დო კულტურული ცენტრი. ძიანსუშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 9,314,685 ადამიერს აკმადგინანდჷ. შანულამი ოტრანსპორტე ნოსქვი რე. ოწყარმალუე ონიშოლი, სადე ოზუღე ნიშეფჷთ მიშმულა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:ჩინეთიშ ნოღეფი
ობჟათე ანდამანი

**ობჟათე ანდამანი** () — კოკი კაბეტი ანდამანიშ არქიპელაგის, ანდამანიშ კოკეფს, ინდოეთიშ მორსხუე ტერიტორია ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფიშ არძაშე უმოსო რე დოხორელი.

კოკიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე იდვალუაფჷ მორსხუე ტერიტორიაშ ადმინისტრაციული ცენტრი ნოღა პორტ-ბლერი, შხვა ნორთი ჯუნგლეფით რე ფორილი. კოკიშ ბჟადალ წყარპიჯის ჯარავაშ დოხოლაფირო 100 წჷმმარინაფალი ოხორანს, ნამუეფჷთ ართ-ართ ანდამანურ ნინაშა რაგადანა.

კოკი პოპულარული ტურისტული ატრაქცია რე. თეწკჷმა, ობჟათე ანდამანიშ კანკალე ტერიტორია თხილუაშ თუდო რე, დო პიჯეფს, ნამუეფჷთ ინდოეთიშ მენოღალეეფი ვა რენან, გეძინელი ალობაშ მეჩამას ოხვილჷნა.

თეშ მუჭოთ მორსხუე ტერიტორიაშ შხვა კოკის, ობჟათე ანდამანსჷთ კონწარი გავალი მიორინჷ 2004 წანაშ ცუნამქ, ნამუქჷთ ანდა ადამიერი გოჭყვიდჷ დო ჭყანიერო აკარღჷ.

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ კოკეფი
კატეგორია:ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფი
ედუინ მატისონ მაკ-მილანი

**ედუინ მატისონ მაკ-მილანი** (ინგლ. Edwin Mattison McMillan; დ. 18 ეკენია, 1907, რედონდო-ბიჩი, კალიფორნია, ააშ — ღ. 7 ეკენია, 1991, ელ-სერიტო, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი დო ქიმიკოსი. ტრანსურანიუმიშ ელემენტიშ, ნეპტუნიუმიშ ძირაფაშ დო დოგურაფაშ გეშა, 1951 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის (გლენ თეოდორ სიბორგიწკჷმა ართო).

## ბიოგრაფია
ედუინ მატისონ მაკ-მილანი გურაფულენდჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, უკულ ფრინსთონიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ ედვარდ ულერ კონდონიშ ხემანჯღვერობათ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1933 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი) დო 
ლოურენსიშ ჯოხონობაშ ერუანულ ლაბორატორიას. მაკ-მილანქ ბერკლიშ რადიაციაშ ლაბორატორიას ძირუ დო დიგურუ იზოტოპეფი: ჟანგბადი-15 დო ბერილიუმი-10. რდჷ მანჰეტენიშ პროექტიშ მაკათური დო პროექტიშ ლოს-ალამოსიშ ლაბორატორიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. მაკ-მილანქ დო ვლადიმერ ვექსლერქ გიმიგონეს სინქროტრონი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ დართჷ ბერკლიშ ერუანულ რადიაციაშ ლაბორატორიას, სოდეთ რდჷ ასოცირებული დირექტორი 1954 წანაშე. ერნესტ ლოურენსიშ ღურაშ უკულ, რდჷ ლაბორატორიას დირექტორი 1973 წანაშა. 1990 წანას, გინოჩეს მენცარობაშ ერუანული მენდალი. ედუინ მატისონ მაკ-მილანქ ღურუ 1991 წანაშ 7 ეკენიას.

## პუბლიკაციეფი
*McMillan, E. M. "Focusing in Linear Accelerators", University of California Radiation Laboratory, Lawrence Berkeley National Laboratory, United States Department of Energy (through predecessor agency the United States Atomic Energy Commission), (August 24, 1950).
*McMillan, E. M."A Thick Target for Synchrotrons and Betatrons", University of California Radiation Laboratory, Lawrence Berkeley National Laboratory, United States Department of Energy (through predecessor agency the United States Atomic Energy Commission), (September 19, 1950).
*McMillan, E. M."The Transuranium Elements: Early History (Nobel Lecture)", University of California Radiation Laboratory, Lawrence Berkeley National Laboratory, United States Department of Energy (through predecessor agency the United States Atomic Energy Commission), (December 12, 1951).
*McMillan, E. M."Notes on Quadrupole Focusing", University of California Radiation Laboratory, Lawrence Berkeley National Laboratory, United States Department of Energy (through predecessor agency the United States Atomic Energy Commission), (February 9, 1956).
*McMillan, E. M."Some Thoughts on Stability in Nonlinear Periodic Focusing Systems", University of California Radiation Laboratory, Lawrence Berkeley National Laboratory, United States Department of Energy (through predecessor agency the United States Atomic Energy Commission), (September 5, 1967).

## ლიტერატურა
*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Audio lecture by Edwin McMillan at Los Alamos National Laboratory Voices of the Manhattan Project
* Audio lecture by Elsie McMillan at Los Alamos National Laboratory Voices of the Manhattan Project
* McMillan's  Nobel Lecture: The Transuranium Elements: Early History

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიას
კატეგორია:დუნაბადი 1907
კატეგორია:ნაღურა 1991