open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ომაიანეფიშ სახალიფო

**ომაიანეფიშ სახალიფო**, **ომაიანეფიშ იმპერია** (არაბ. ٱلْخِلَافَة ٱلْأُمَوِيَّة) — რანწკით მაჟირა სახალიფო ნამუქჷთ დირსხუ მაჰმადიშ ღურაშ უკულ დო ნამუსჷთ მართუნდეს ომაიანეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფი. ომაიანეფიშ სახალიფოშ დო დინასტიაშ დჷმარსხუაფალო მერჩქინელი რე მუავია I, ნამუთ 639 წანაშე რდჷ სირიაშ მამართალი. თიქ, 661 წანას მაართა ფიტნაშ თებაშ უკულ, გინირთჷ ხალიფათ. მაართა ფიტნა ითვალუ მაართა ომენოღალე ლჷმათ ისლამური ოქიანუს. ჸათე კონფლიქტიშ შედეგო მეჭყორდჷ რაშიდუნეფიშ ხეშუულებაქ დო გიჭყჷ ომაიანეფიშ სახალიფოქ. 680 წანას დოღურჷ მუავიაქ დო ქიდიჭყჷ ლჷმაქ თიში მონძეობაშო. მაჟირა ფიტნა იგინძარებუდჷ დოხოლაფირო ეჩი წანაშ გოძვენას.

ომაიანეფიშ სახალიფოშ ხეშუულებაშ ცენტრი სირია რდჷ. ნანანოღას წჷმარინუანდჷ დამასკო. ომაიანეფი აწარმენდეს ექსპანსიური გალენური პოლიტიკას. თინეფქ გეჭოფეს დო ქიდეკინეს იფრიქია, მავერანაჰრი, სინდი, მაღრიბი დო ესპანეთი (ალ-ანდალუსია). ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკიშ ომაიანეფიშ სახალიფოს უკინებუდჷ დოხოლაფირო ვითაართი მილიონი კვადრატული კილომეტრიშ ტერიტორია. 750 წანას ომაიანეფი გეგთარაგვეს აბასიანეფქ დო ქუდარსხუეს აბასიანეფიშ სახალიფო. ომაიანეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფქ ქუდოსქიდეს ხვალე კორდობაშ მამართალეფო. თინეფიშ მართუალაშ ბორჯის, კორდობაშ საამიროქ გინირთჷ მოსოფელიშ შანულამი მენცარული, კულტურული დო ფილოსოფიური ცენტრო.

ომაიანეფიშ ხეშუულებაშ თუდო რდჷ  კაბეტი ტერიტორია მულტიეთნიკური დო მულტიკულტურული მახორობათ. მახორობაშ უმენტაშობას ქირსიანეფი წჷმარინუანდეს. ქირსიანეფს დო ურიეფს მუნეფიშ რელიგიური პრაქტიკაშ ნება უღუდეს, მარა გაფულენდეს ოგაფურს, ნამუსჷთ ჯოხოდჷ ჯიზია. ჯიზიას ვაგაფულენდეს მუსულმანეფი. მუსულმანეფი გაფულენდეს ოგაფურს ზაქათი. ომაიანეფიშ კარს ქირსიანეფს უკებუდეს შხვადოშხვა მაღალი პოსტეფი.

## ხალიფეფიშ ერკებული

## ქოძირით თაშნეშე
* ომაიანეფიშ დინასტია
## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* მოსოფელიშ ისტორიაშ ენციკლოპედია

კატეგორია:ომაიანეფიშ სახალიფო
კატეგორია:ომაიანეფი
აბასიანეფიშ სახალიფო

**აბასიანეფიშ სახალიფო** (არაბ. الْخِلَافَة الْعَبَّاسِيَّة) — ფეოდალური თეოკრატიული სახენწჷფო, ნამუთ არსებენდჷ 750-1517 წანეფს დო ნამუსუთ მართუნდჷ აბასიანეფიშ დინასტია. დინასტია დარსხუ მაჰმადიშ ბიძიაშ აბას იბნ აბდ ალ-მუთალიბიშ გამნარყიქ, სოვრეშეთ მოჸურს დინასტიაშ ჯოხოდვალა. 750 წანას, აბასიანეფიშ რევოლუციაშ შედეგო ომაიანეფი გეგთარაგვეს დო ხეშუულება ხეშა აბასიანეფქ ქაშეჸოთეს. დუდშე თინეფი სახალიფოს ქუფაშე მართუნდეს, მარა 762 წანას ხალიფა ალ-მანსურქ ჯვეში ბაბილონეთიშ ნანანოღა ბაბილონიშ დო სპარსეთიშ ნანანოღა ქტესიფონიშ გოხოლუას ქუდარსხუ ნოღა ბაღდადი, ნამუქჷთ გინირთჷ სახალიფოშ დო მუსულმანური ოქიანუშ მენცარული დო კულტურული ცენტრო. დოხოლაფირო მაბრუო ოშწანურას, ბაღდადის გიჭყჷ ოჯარალე აკადემიური დო ინტელექტუალური ცენტრიქ, ნამუსჷთ სიჭკვერეშ ჸუდეს უძახუდეს. თინა წჷმარინუანდჷ უდიდაში ბიბლიოთეკას, ნამუსჷთ ისლამური ორქოშ ხანას ბორჯის კაბეტი შანულობა უღუდჷ.

აბასიანეფიშ მართუალა გერსხუდჷ სპარსული ბიუროკრატიას. აბასიანეფქ გეგნიღეს სპარსული რჯებეფი დო წესეფი დო გინირთეს მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ ალმარენჯეფო. ირანალი ბუიდეფიშ დო სელჩუკეფიშ განძალიერაფაშ უკულ, აბასიანეფიშ გოლინაქ ჭიეჭიეთ დედაღარჷ. დიო ბუიდეფქ 945 წანას დო უკულ სელჩუკეფქ 1055 წანას გემშეჭკირეს დო გეჭოფეს ბაღდადი. ბორჯიშ გოძვენას აბასიანეფს ხვალე ცერემონიული რელიგიური ფუნქციაქ ქასკიდეს. აბასიანეფი, ხალიფა ალ-მუკთაფიშ მართუალაშ ბორჯის, ინარჩუნენდეს ხვალე შქაწყარმალონას, უკულ ხალიფა ალ-ნასირიშ ბორჯის გვარიანო გენძალიერეს დო გემშეჭკირეს ირანიშა. ალ-ნასირი ეკონია ეფექტური ხალიფათ რე მერჩქინელი. აბასიანეფიშო კატასტროფულქ იჸუ მონღოლეფიშ მიშაჭკირუაქ, ნამუეფქჷთ 1258 წანას გეჭოფეს დო გორჩვეს ბაღდადი. 1258 წანაშ 20 ფურთუთას მონღოლეფქ დოჸვილეს ეკონია ხალიფა ალ-მუსთასიმი. აბასიანეფიშ ართ-ართი წჷმმარინაფალქ ალ-მუსთანსირქ მონღოლეფს ენტუ, მიდართჷ კაიროშა, სოდეთი თინა ხალიფათ აღიარჷ მამლუქეფიშ ეგვიპტეშ სულთანქ ბეიბარსიქ. ეგვიპტეს აბასიანეფს მუთუნნერი პოლიტიკური ხეშუულება ვაუღუდეს, მარა რელიგიური გოლინას ინარჩუნენდეს 1517 წანაშახ, მუჟამსშოთ ოსმალეფქ ეგვიპტე რსულას ქიდეკინეს დო გეგთარაგუეს ეგვიპტეშ ეკონია  სულთანი დო კაიროშ ეკონია აბასიანი ხალიფა.

## ქოძირით თაშნეშე
* აბასიანეფი
## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:აბასიანეფიშ სახალიფო
კატეგორია:აბასიანეფი
მამლუქეფიშ სასულთანო

**მამლუქეფიშ სასულთანო**, **მამლუქეფიშ ეგვიპტე** — სახენწჷფო, ნამუშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ ეგვიპტე, ლევანტი დო ჰიჯაზი. სასულთანო არსებენდჷ მავითოსუმა ოშწანურაშ შქა პერიოდიშე მავითაამშვა ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ. სახენწჷფოს მართუნდჷ მამლუქეფიშ ოურდუმე კასტა. 1250 წანას ქუდანთხჷ ეგვიპტეშ აიუბიდეფიშ დინასტიაქ დო ხეშუულება მამლუქეფქ გეჭოფეს. მამლუქეფი რდეს ვამუსულმანი მალიმარი დოლმახორეეფი, ნამუეფით ოინალუდეს არაბული დო ოსმანური დინასტიეფს. მამლუქეფი ეთნიკურო რდეს უმოსო თურქეფი, კავკაციარეფი დო თაშნეშე ბჟაეიოლი ევროპალეფი. მამლუქეფიშ მართუალა ირთუ ჟირი პერიოდო: თურქული (ბაჰრიეფი) (1250-1382) დო ჩერქეზული (ბურჯიეფი) (1382-1517) პერიოდეფო.

მამლუქეფიშ სასულთანოშ სერიოზული საფრთხე რდჷ მონღოლეფი, მარა 1260 წანას სულთანეფიშ ქუთუზიშ დო ბეიბარსიშ ხემანჯღვერობათ, მამლუქეფქ კონწარო დამარცხეს მონღოლეფი დო ეფექტურო გაჩერეს თინეფიშ ექსპანსია. უკულ მამლუქეფქ ქიდეკინეს აიუბიდეფიშ ტერიტორიეფი სირიას. მავითოსუმა ოშწანურაშ ეკონია ბორჯიშო, სულთანეფიშ ბეიბარსიშ, ქალაუნიშ (მართუნდჷ 1279–1290 წწ.) დო ალ-აშრაფ ხალილიშ (1290-1293) მანჯღვერალათ მამლუქეფქ ქიდიჸუნუეს ჯვაროსნული სახენწჷფოეფი დო გაფართინეს მუნეფიშ გოლინა მაკურიას (ნუბია), კირენაიკას, ჰიჯაზის დო ობჟათე ანატოლიას. ალ-ნასირ მუჰამედიშ (1293–1294, 1299–1309, 1310–1341) მასუმა მართუალაშ ბორჯის, მამლუქეფიშ სასულთანოქ მიოჭირინუ შანულამი სტაბილურობას დო წჷმოძინეფს. მარა უკულ თიში მონძე სქუალეფიშ პერიოდეფს ფშხირი რდჷ დინახალენი კონფლიქტეფი, შედეგო გენძალიერეს ემირეფქ, ნამუეფსჷთ უკინებუდეს რეალური ხეშუულება.

ართ-ართი ჸათეცალი ემირქ ბარქუქიქ 1390 წანას გეგთარაგუ სულთანი. ჸათე ბორჯიშე დიჭყჷ ჩერქეზული ბურჯიეფიშ დინასტიაშ მართუალაქ. ბარქუქიშ მონძეეფიშ პერიოდის, ურცხოალეფიშ მიშაჭკირუეფიშ, დინახალენი არჸებეფიშ დო სტიქიური უბედურობეფიშ  შედეგო ძალამს დედაღარჷ სასულთანოქ. სულთანი ბარსბეი (1422-1438) ოცადუდჷ სახენწჷფოშ გაახალებას, თიში ფინანსურო განძალიერაფას, ვაჭარუაშ მონოპოლიზაციას დო შხვა. 1516-1517 წანეფს, ოსმალეფქ დამარცხეს დო მოჯალაგეს მამლუქეფიშ სასულთანო. შედეგო, ეგვიპტექ, ლევანტიქ დო ჰიჯაზიქ ოსმალეთიშ პროვინციეფო გინირთჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* მამლუქი სულთანეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* Petry, Carl F. (2022). The Mamluk Sultanate: A History. Cambridge University Press.
* Winter, Michael; Levanoni, Amalia, eds. (2004). The Mamluks in Egyptian and Syrian Politics and Society. Brill.

კატეგორია:მამლუქეფიშ სასულთანო
კატეგორია:ეგვიპტეშ ისტორია
რუმიშ სასულთანო

**რუმიშ სასულთანო** — კულტურულო თურქულ-სპარსული, სუნიტური სახენწჷფო, ნამუთ არსებენდჷ ანატოლიას 1077–1308 წანეფს. დუდშე რუმიშ სასულთანო სელჩუკეფიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ. 1077 წანას სულეიმან იბნ ყუთლუმიშიშ ხემანჯღვერობათ, რუმიშ სასულთანოქ გიშელჷ სელჩუკეფიშ ხეშუულებაშე დო ზოხორინელობა მიპალუ. სასულთანოშ ნანანოღა იდვალუაფუდჷ ნიკეას, 1097 წანას ნანანოღა კონიაშა გეგნიღეს.

რუმიშ სასულთანოქ ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკიშ მიოჭირინუ მავითოჟირა-მავითოსუმა ოშწანურეფს, მუჟამსჷთ თიქ ქიდეკინჷ ბიზანტიაშ ონიშოლეფი სქირონაშქა ზუღაშ დო უჩა ზუღაშ წყარპიჯეფს. ბჟაეიოლიშე სასულთანოშ სანძღოეფქ ქიმიოჭირინუ ვანიშ ტობაშახ. სასულთანოს გოვითარაფილი რდჷ ვაჭარუა ირანწკჷმა დო ცენტრალური აზიაწკჷმა. ვაჭარუაშ გოვითარაფაშო კაბეტი შანულობა უღუდჷ ქარვასლეფიშ ფართე რშვილს. ჸათე ბორჯიშო ძალამს გევითარჷ დო გიფაჩჷ ვაჭარუაქ გენუაწკჷმა. უკულიანი პერიოდეფს სასულთანოშ აკოდგინალუაშა მიშელეს ანატოლიაშ ბეილიქეფქ: დანიშმენდეფქ, მენგუჯეკიდეფქ,  სალთუკიდეფქ დო ართუქიდეფქ.

რუმიშ სასულთანო ძალამს დაზარალჷ ჯვაროსნული ლესქერობეფქ. 1243 წანას მონღოლეფიშ მიშაჭკირუაშ დო ქოსე-დაღიშ ლჷმას მარცხიშ უკულ, რუმიშ სასულთანოქ მონღოლეფიშ ვასალო გინირთჷ. მავითოსუმა ოშწანურაშ მაჟირა გვერდიშო, სასულთანოქ ძალამს დედაღარჷ დო მიოდინუ ოურდუმე-პოლიტიკური გოლინა. 1308 წანას დოჸვილეს ეკონია სულთანი მასუდ II. რუმიშ სასულთანოშ აკნაცჷმეფს არსებენდჷ ბრელი ანატოლიური ბეილიქი, ნამუეფიშეთ ართ-ართის ოსმანეფი ხემანჯღვერენდეს. უკულიანი პერიოდეფს, ოსმანეფქ ქიდეკინეს შხვა ბეილიქეფი დო მუნეფიშ ხეშუულებაშ თუდო რსული ანატოლია აკაართიანეს.

## ჯოხოდვალა
ენდონიმი რუმი რდჷ ბჟადალი რომიშ იმპერიაშ თურქული ჯოხოდვალა, ნამუთ ასე ხოლო გიმირინუაფჷ თეხანური თურქული ნინას.

## სულთანეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* Cahen, Claude; Holt, Peter Malcolm (2001). The Formation of Turkey. The Seljukid Sultanate of Rūm: Eleventh to Fourteenth Century. Longman.

კატეგორია:რუმიშ სასულთანო
აკაროლოგია

**აკაროლოგია** — მენცარობა, ნამუთ დითმიგურუანს გირდღუეფიშ სისტემატიკას, ბიოლოგიას დო თინეფიშ როლს ოკათე მეურნალას დო ადამიერიშ ჭყანთელუას.

კატეგორია:ზოოლოგიური მენცარობეფი
ბიბლიოთეკა

[მინი|[ჰალიფაქსიშ ცენტრალური ბიბლიოთეკა.]]
**ბიბლიოთეკა** ( — კჷრბი;  — ოჩუაშე) — კულტურულ-ოგონათუე დო დჷმახვარე ომენცარე დჷნაწესებუ, ბეშტური ნაწარმეფიშ ჯარალობური რგებაფაშ ორგანიზატორი. სისტემატურო აკმოშაყარანს ბეშტურ ნაწარმეფს, თხილანს თინეფს, პროპაგანდას ოწიუ დო გინმოჩანს მოკითხირეეფს, თაშნეშე მანჯენს საინფორმაციო-ბიბლიოგრაფიულ მუშობას.

## ბიბლიოთეკეფიშ ისტორია საქორთუოს
საქორთუოს ბიბლიოთეკეფიშ ისტორია მერსხილი რე მონასტერეფიშ საქვარუაწკჷმა. ოხვამე-მონასტერეფიშ დორსხუაფაშეხ კჷრიბოჩუაშეშ გოჭყაფაშე იხაზირებუდეს. არძა ოხვამე-მონასტერს მუში კჷრიბოჩუაშე უღუდჷ. ბიბლიოთეკეფს თარო შეწირებული კჷრბეფი აკმადგინანდეს. X ოშწანურას უკვე წკანტილი ჩქჷ კჷრბეფიშ თხილუაშ, რგებაფაშ დო ეკოროცხუა-ეჭარუაშ საქმე. კჷრბით რგებაფა ხვალე ოჩუაშეს შილებედჷ. კაბეტ კულტურულ-ოკჷრბე ცენტრეფს, ნამუეფჷთ გრიგოლ ხანძთელიშ დუდებათ VIII-IX ოშწანურეფს ტაო-კლარჯეთის გიჭყჷნ, მუში ბიბლიოთეკა უღუდჷ.

## ლიტერატურა

*
0 (წანა)

**0 წანა** — ვა რსებენს ვართ გრიგორიანულ კალენდარს დო ვართ თიშ წიმოხონი იულიუსიშ კალენდარს, ანუ ქირსეშ ბადებაშახ I წანას მოჸუნს ქ. ბადებაშე I წანა.

## ლიტერატურა
* Fred Espenak (GSFC Planetary Systems Laboratory). Year Dating Conventions (англ.). NASA (2008 Feb 25). Проверено 9 мая 2015.
* Rick Perez. Time. — Google eBook. — Xlibris Corporation, 2010. — ISBN 9781450090445. (англ.)

## სქოლიო

კატეგორია:კალენდარი
ჰულაგუიანეფიშ სახენწჷფო

**ჰულაგუიანეფიშ სახენწჷფო**, თაშნეშე **ილხანი** — სახენწჷფო, ნამუთ დარსხუ ჩინგიზ-ყაენიშ მოთაქ ჰულაგუქ, მონღოლეფიშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ უკულ. ილხანიშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ თეხანური ირანიშ, თურქეთიშ დო აზერბაიჯანიშ ტერიტორიეფი. ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკიშ, ილხანს უკინებუდჷ თეხანური ერაყიშ, სირიაშ, სომხეთიშ, საქორთუოშ, ავღანეთიშ, თურქმენეთიშ, პაკისტანიშ, დაღესტანიშ დო ტაჯიკეთიშ ტერიტორიული ნორთეფი. ჰულაგუიანეფიშ სახენწჷფოშ ოფიციალური ჯოხოდვალა რდჷ **ირანიშ დიხა** ვარდა **ირანი**.

ჰულაგუქ 1253 წანას წიმიჭყჷ ოურდუმე კამპანია ირანიშ დაკინებელო, დოხოლაფირო 130 ანთასიანი მონღოლური არმიათ. 1256 წანას თიქ ქუდარსხუ ჰულაგუიანეფიშ დინასტია, 1258 წანას გეჭოფუ ბაღდადი დო რსულას ქიდეკინჷ ირანიშ ტერიტორია. ჰულაგუიანეფქ მიოჭირინეს ხეშუულებაშ კონსოლიდაციას დო ართი მართუალაშ თუდო აკაართიანეს რეგიონი ტერიტორიულო დო პოლიტიკურო. ყაზან-ყაენიშ (მართუნდჷ 1294-1305 წწ.) მართუალაშ ბორჯის სუნიზმიქ გჷმიცხადჷ ოფიციალური რელიგიათ. ჸაზან-ჸაენიშ მართუალა იხასიათებჷ ირანიშ კულტურული რენესანსით.

ყაზან-ყაენიშ ჯიმაქ დო მონძექ ოლჯაითუქ (1304-1316) მიღუ შიიზმი 1310 წანას. თიში ჸათე გინოჭყვიდირქ სერიოზული ბანძღიშ ბაძაძო გინირთჷ. სახენწჷფო ომენოღალე ლჷმაშ კარს გერდჷ. მარა 1316 წანას ოლჯაითუქ დოღურჷ დო ჸათაშ გინასქიდჷ სახენწჷფოქ ომენოღალე კონფლიქტის. თიში სქუაქ აბუ საიდიქ (1317-1335) კინ სუნიზმის დართჷ. თიში მართუალაშ ბორჯის ფშხირი რდჷ დინახალენი არეულობეფი. 1330-იან წანეფს გიფაჩჷ უჩა ჭირიშ ეპიდემიაქ, ნამუქჷთ შანულამი ზარალი მიორინუ სახენწჷფოს. 1335 წანას დოღურჷ აბუ საიდიქ. თის მონძე ვადოსქილადჷ. აბუ საიდიშ ღურაშ უკულ ჰულაგუიანეფიშ სახენწჷფოქ მალას აკოცუ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* მოსოფელიშ ისტორიაშ ენციკლოპედია

კატეგორია:ჰულაგუიანეფიშ სახენწჷფო
კატეგორია:მონღოლეფიშ იმპერია
კატეგორია:ირანიშ ისტორია
აიუბიდეფი

**აიუბიდეფი** (არაბ. الأيوبيون, ქურთ. ئەیووبیەکان) — ეგვიპტეშ მამართალი დინასტია, ნამუთ დარსხუ სალადინქ 1171 წანას. დინასტიაშ ჯოხოდვალა მოჸურს სალადინიშ მუმა ნაჯმ ალ-დინ აიუბიშე. მავითა ოშწანურაშ დაჭყაფუშე ეგვიპტეს მართუნდჷ ფატიმიდეფიშ დინასტია. თინეფიშ მართუალაქ ძალამს დედაღარჷ მავითაართა ოშწანურაშ ეკონია ბორჯიშო, დიო სელჩუკეფიშ დო უკულ ჯვაროსანეფიშ მიშაჭკირუეფით. 1171 წანას, გოლინიანი ოურდუმე მოღალექ, სალადინქ გაუქვჷ ფატიმიდეფიშ ხეშუულება დო ქუდარსხუ აიუბიდეფიშ დინასტია. სალადინი ეგვიპტეშ სულთანო აღიარჷ აბასიანეფიშ სახალიფოქ. 

ექსპანსიური პოლიტიკათ აიუბიდეფიშ სასულთანოქ ტერიტორიულო გიფართინუ. ეგვიპტეშ მოხ, თიშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ ლევანტი, ჰიჯაზი, იემენი, ოორუე ნუბია, ტრიპოლიტანია, კირენაიკა, ობჟათე ანატოლია დო ოორუე ერაყი. რახანს ისლამიშ წიმინდე ნოღეფი მექა დო მედინა სალადინიშ სასულთანოს იდვალუაფუდუნჷ, სალადინქ გინირთჷ მაართა მამართალო ნამუქჷთ მიპალუ ჟირი წიმინდე მეჩეთიშ მათხილეშ ტიტული. ჸათე ტიტული უკინებუდჷ ეგვიპტეშ არძო უკულიანი სულთანს 1517 წანაშახ, ეგვიპტეშ ოსმალეფიშით ანექსიაშახ. მართუალაშ ბორჯის, სალადინიშ ღანკი რდჷ მუსულმანეფიშ დო არაბეფიშ აკოართაფა ჯვაროსანეფიშ მეხჷ. ოურდუმე კამპანიეფით სალადინქ შანულამო დადაღარჷ ჯვაროსანეფი. 1187 წანაშ ჰატინიშ ლჷმას გომორძგუაშ უკულ, სალადინქ ქიდეკინჷ ჯვაროსნული სახენწჷფოეფიშ უმენტაშობა, იერუსალიმიშ ომაფეშ მეკოროცხილო.

სალადინიშ ღურაშ უკულ, ხეშუულებაშო ართიანს ოლიმუდეს თიში სქუალეფი. მარა, უკულ 1200 წანას სულთანო გინირთჷ სალადინიშ ჯიმაქ ალ-ადილქ. ეგვიპტეშ უკულიანი აიუბიდი სულთანეფი არძა თიში გამნარყი რდჷ. 1230-იანი წანეფს სირიაშ ემირეფი ოცადუდეს ეგვიპტეშ კონტროლიშე გიშულას. თინეფიშ ჸათე ცადებეფიშ შედეგო სასულთანო გორთილი რდჷ. სულთან ას-სალიჰ აიუბიქ 1247 წანაშო ქიდეკინჷ სირია დო სახენწჷფო კინ აკაართიანჷ. უკულიანი პერიოდეფს აიუბიდეფქ მიოდინეს იემენი, ჰიჯაზი დო შქაწყარმალონაშ შანულამი ნორთი. 1249 წანას დოღურჷ ას-სალიჰ აიუბიქ. ახალი სულთანო გინირთჷ თიში სქუაქ ალ-მუაზამ თურან-შაჰიქ, ნამუთ მალას გეგთარაგვეს მამლუქეფქ. ჸათე მოლინათ გეთუ აიუბიდეფიშ მართუალაქ ეგვიპტეს. სირიაშ ემირეფი, გიშაკერზაფილო ალეპოშ ემირი ან-ნასირ იუსუფი, ოცადუდეს ეგვიპტეშ დორთინაფას, მარა უშედეგეთ. 1260 წანას მონღოლეფქ გემშეჭკირეს დო გორჩვეს ალეპო. უკულ მამლუქეფქ დამარცხეს დო გეგშარაჸეს მონღოლეფი. აიუბიდეფიშ დინასტიას ქასკიდჷ ხვალე ჰამაშ ტერიტორიაქ, ნამუსჷთ თინეფი, გითორაგვაფაშახ - 1341 წანაშახ მართუნდეს.

აიუბიდეფქ მიშეღეს კაბეტი თია რეგიონიშ, გიშაკერზაფილო ეგვიპტეშ ტრანსფორმაციაშა. ფატიმიდეფიშ მართუალაშ ბორჯის, ეგვიპტეშ სახენწჷფო რელიგია შიიზმი რდჷ. აიუბიდეფქ დომინანტური რელიგიათ სუნიზმი გინაშქვეს. აიუბიდეფიშ მართუალათ ეგვიპტექ მიოჭირინუ შანულამი ეკონომიკური წჷმოძინეფს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:აიუბიდეფიშ სასულთანო
კატეგორია:აიუბიდეფი
ბლუზი

[მინი|[ბესი სმითი, ართ-ართი ორდოიანი ბლუზიშ მობირე]]
**ბლუზი** — მუსიკაშ ფორმა დო მუსიკალური ჟანრი, გოჭყაფილი აფრო-ამერიკულ აკნაკათეფს, კერზოთ - ააშ-იშ ობჯათეშე, XIX ოშწანურაშ დალიას. გიჭყჷ სპირიჩუელეფქჷთ, სამუშა ბირეფიშ, ხიობეფიშ დო შხვა მუსიკალური ფორმეფიშე. მოგვიანაფათ თაშნეშე ესვარილქ იჸუ შხვა ჟანრეფწკჷმა, ნამუეფს შქას ეიოშინალი რე ჯაზი, რითმ ენდ ბლუზი დო როკ-ენ-როლი.

## ისტორია
ბლუზიშ ომასქერე ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი რე დო თიში პირველი მარსულებერეფი აფროამერიკალეფი რდეს. თეშ გეშა თის მინშა უჩაკანამეფიშ ფოლკ მუსიკას უძახჷნა.

ორჩანიეთ მა-20 ოშწანურაშ დაჭყაფუს, ათე მუსიკალური სტილქ გიჭყჷ ინგლისური დო შოტლანდიური ბალადეფიშ, უჩაკანამეფიშ ხანდაშ ბირეფიშ მესვარუათ.

ბლუზიშ თარი მუნაღაზა მუჭოთ წესი, 12 ტაქტიანი რე. ტიპური ინსტრუმენტეფი, ნამუეფჷთ გჷმირინუაფუ ბლუზიშ რსულებაშისჷნ: გიტარა, ფორტეპიანო, ჰარმონიკა, ბასი, პიჯიშ ობირეშეფშე - ოჸე, საქსოფონი, ტრომბონი დო მიოგამალი ინსტუმენტეფი.

მელოდიურო ბლუზიშ გინორთელი შანი რე დადაბალებური მასუმა, მახუთა დო მაშკვითა ოკუჩხალეეფიშ გჷმორინაფა, თენეფშა უჯოხონა „blue ნოტეფი“.

მუთ ოწაწჷ ტექსტსჷნ, პირველაშე ხვალე ართღოზამი რდჷ, ნამუთ იმაჟირებუდჷ სუმშა, ანდანე წირე აკოჭოფედკონ (AAA ფორმა ჯოხოდჷ). უკული უმოს სტანდარტულო გჷნირთუ ჟირი ღოზიშ გომაჟირაფაქ მასუმა-გინორთლი, დათებური სახეთ (AAB). თარო ბლუზი თეში იბირუაფუდჷ, ნამჷ-და გვერდო რითმული რაგადო ირჩქილებედკონ, გვერდო - მელოდია. დუდშე ბლუზიშ თარი თემა რდჷ ნარღიშ, განჩაშ გჷმოხანტუა რინელი რეალობაშოთ.

ბლუზიშ პირველ მარსულებერეფს შქას რენა რობერტ ჯონსონი, ბრმა უილი ჯონსონი, ჰენრი ტომასი დო შხვეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ბლუზ-როკი

## ლიტერატურა
* 
* Bransford, Steve. "Blues in the Lower Chattahoochee Valley" *Southern Spaces* 2004
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The American Folklife Center's Online Collections and Presentations
* American Music

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-იშ მუსიკალური ჟანრეფი
*
ლუი IX

**ლუი IX**, თაშნეშე შინელი რე მუჭოთ **ჯეგე ლუი** (ფრანგ. Louis IX, დ. 25 პირელი, 1214 — ღ. 25 მარაშინათუთა, 1270) — საფრანგეთიშ მაფა 1226-1270 წანეფს, კაპეტინგეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი, ლუი VIII-შ დო თიში ალმასქუ ბლანკა კასტილიარიშ ქომოლსქუა. მუამუშიშ ღურაშ უკულ ვითოჟირი წანერი ლუი მაფათ აკურთხეს რეიმსის. რსულწანობაშ მეჭირინაფაშახ თიში რეგენტი დო საფრანგეთიშ ომაფეშ რეალური მამართალი რდჷ ლუიშ დიდა ბლანკა.

მართუალაშ ბორჯის ლუი IX-ს კონფლიქტური ურთიართალა უღუდჷ დიდებუანეფიწკჷმა, მაგალითო ჰუგო X დე ლუზინიანი დო პიერ I-წკჷმა, ნამუეფით მაფას ვამორჩილუდეს. დოხოლაფირო ჸათე პერიოდიშოთ, ინგლისიშ მაფა ჰენრი III ოცადუდჷ ჸოფილი ანჟუშ იმპერიაშ ჸეთი ტერიტორიეფიშ დორთინაფას, ნამუეფით ინგლისიქ მუამუშიშ ჯონ უდიხაწყარეშ მართუალაშ ბორჯის მიოდინუ. 1242 წანაშ 21-22 კვირკვეშ ტაილბურგიშ ლჷმას, ფრანგეფქ კონწარო დამარცხეს ინგლისარეფი. ლუი IX გაფართინუ საფრანგეთიშ გაულა, ქიდეკინჷ აკვიტანიაშ შანულამი ნორთი, თაშნეშე მენი დო პროვანსი. ლუი IX ხემანჯღვერენდჷ მაშკვითა დო მაბრუო ჯვაროსნული ლესქერობეფს, ნამუეფსჷთ მუთუნნერი წჷმოძინეფი ვამუღალუ. 1250 წანას, აიუბიდეფქ  დამარცხეს ჯვაროსანეფი დო ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთეს ლუი IX, ნამუთ დიდი მუდანობათ ოგაფურიშ მეღებაშ უკულ გადუდიშულეს.

1270 წანას ლუი IX-ქ მუსულმანეფიშ მეხჷ წიმიჭყჷ მაბრუო ჯვაროსნული ლესქერობა. ჯვაროსანეფი ლჷმეფს აწარმენდეს ტუნისიშ მამართალი ჰაფსიდეფიშ მეხჷ. კონფლიქტიშ მიმალობას ლუიქ დიზენტერიათ ქიდელახჷ დო დოღურჷ. უკულ ჯვაროსანეფქ დო ჰაფსიდეფქ ხე ქუმაჭარეს ოთინჩალე ხეკულუას. ლესქერობაქ თეშ გეთუ, ჯვაროსანეფს მუთუნნერი გომორძგუაშა ვემუჭირინუაფუნა დო უკულ ევროპაშა დირთეს.

მართუალაშ ბორჯის, ლუი IX-ქ ატარჷ შხვადოშხვა რეფორმეფი, დოკონჩჷ გოლინიანი დიდებუანეფიშ ნებეფი, პარიზის დარსხუ უმაღალაში სასამართალო პალატა, გაუქვჷ ორდალია. ლუი რდჷ კათოლიკური ეკლესიაშ ალმარენჯი დო უღუდჷ შანულამი ავტორიტეტი ქირსიანული ოქიანუს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1214
კატეგორია:ნაღურა 1270
კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ მაფეფი
კატეგორია:კაპეტინგეფი
ფერდინანდ II არაგონალი

**ფერდინანდ II არაგონალი** (ესპ. Fernando II de Aragón; დ. 10 მელახი, 1452 — ღ. 23 ღურთუთა, 1516) — არაგონიშ მაფა 1479-1516 წანეფს დო მუჭოთ იზაბელა I კასტილიარიშ ალმასქუ კასტილიაშ დო ლეონიშ მაფა 1475-1504 წანეფს, ტრასტამარაშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. ფერდინანდიქ დო იზაბელაქ დინასტიური უნიათ აკაართიანეს ესპანეთი. ფერდინანდი დო იზაბელა შინელი რდეს მუჭოთ კათოლიკე მონარქეფი.

ფერდინანდი მერჩქინელი რე ესპანეთიშ დეფაქტო მაართა მაფათ დო მართუალაშ ბორჯის თაში მიშინუაფუდჷ. მარა რეალურო კასტილია/ლეონი დო არაგონიშ ომაფეეფი ზოხო-ზოხო სახენწჷფოეფი რდჷ. თინეფიშ რეალური გოართოიანაფაქ მოხვადჷ მავითობრუო ოშწანურაშ დაჭყაფუს.

ფერდინანდიქ არაგონიშ გირგვინი მიპალუ მონძეობათ 1479 წანას. არაგონიშ გირგვინიშ მართუალაშ თუდო რდჷ არაგონი, ვალენსია, მაიორკა, სარდინია, სიცილია დო თაშნეშე კატალონიაშ სათარო. ფერდინანდიშ დო იზაბელაშ დინასტიური უნია ითვალუ ესპანეთიშ მონარქიაშ გოჭყაფაშ ფუნდამენტო. თინეფქ 1492 წანას დაფინანსეს ქრისტეფორე კოლუმბიშ მაართა შარალუა დო ჸათე ნაბიჯით არსულეს კაბეტი როლი ამერიკაშ კოლონიზაციას. თე წანას მონარქეფქ დამარცხეს დო მოჯალაგეს გრანადაშ საამირო, ნამუთ ეკონია ზოხორინელი მუსულმანური სახენწჷფო რდჷ ბჟადალი ევროპას. ჸათე მოლინათ გეთუ რეკონკისტაშ ხანგჷრძე პროცესიქ ესპანეთის.

იზაბელაშ ღურაშ უკულ, კასტილიაშ დო ლეონიშ დიაფალო გინირთჷ ხუანაქ, ნამუსჷთ მენტალური პრობლემეფი უღუდჷ დო ჸათეშ გეშათ ხანგა ხუანას ხოლო უძახჷდეს. თიში რეგენტი რდჷ მუმა - ფერდინანდი. 1504 წანას ფერდინანდიქ, საფრანგეთიწკჷმა ლჷმეფიშ უკულ, ქიდეკინჷ ნეაპოლიშ ომაფე. 1506 წანას ფერდინანდიქ საფრანგეთიწკჷმა ქუდოდვუ ოთინჩალე ხეკულუა დო ოსურო ქიმიჸონჷ ჟერმენა დე ფუა, ფრანგული გოლინიანი ფანიაშ წჷმმარინაფალი. 1512 წანაშო ფერდინანდიქ ქიდეკინჷ ნავარაშ ომაფე. ჸათე ბორჯიშო ფერდინანდიშ ხეშუულებაშ თუდო რდჷ თეხანური ესპანეთიშ ტერიტორიეფიშ უმენტაშობა. თიში ღურაშ უკულ, 1516 წანას ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ ხუანაქ.
## ქოძირით თაშნეშე
* კათოლიკე მონარქეფი
* ესპანეთიშ იმპერია
## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1452
კატეგორია:ნაღურა 1516
კატეგორია:არაგონიშ მაფეფი
კატეგორია:კასტილიაშ დო ლეონიშ მაფეფი
კატეგორია:ესპანეთიშ მონარქეფი
აკორდეონი

მინი|აკორდეონი. ჟილეშე — იტალია, 1978; გიმე — სხუნუეფიშ პერიოდიშ რუსეთი.
**აკორდეონი**, *აკორდიონი* () — პორტატიული პნევმატურნინამი მუსიკალური ინსტრუმენტეფიშ ართამი ჯოხოდვალა, ნამუეფსჷთ კვარჩხან კლავიატურას უღჷნა ზათ აკორდული აკომპანემენტიშ სისტემა. პირველი პროტოტიპული აკორდეონი გაჭყჷ გერმანალ ორსანტიქ კ. ფ. ლ. ბუშმანქ 1822 წანას, ჯოხო გიოდჷ — 1829 წანას ავსტრიალ ორგანიშ ორსანტიქ კ. დამიანქ თიშით გაუმჯგუშებულ გარმონიკას. XIX ოშწანურაშ 30-იანი წანეფშე აკორდეონქ ფართოთ მადჷ ბჟადალ ევროპას დო ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფს, უკული რუსეთის დო XX ოშწანურაშე — საქორთუოსჷც. ფართოთ მიდჷ ბჟაეიოლ საქორთუოს, შხირას გჷმირინუაფუდუ დიარას დოლწკჷმა ართო. 

კორდეონს მარძგვანი ხეშ კლავიატურაშ დიაპაზონიშ შხვადოშხვა ზჷმაშ მეჯინათ — სუმი ოქტავა ვარ-და უმოსი რე. კვარჩხანი კლავიატურა კონჭამი რე (24-შე 140-შახ), ნამუთ შხვადოშხვა ტონალობას ირზენს ზათ აკორდის. აკორდეონს უღჷ „ნინეფიშ“ კომპლექტი, 2-5 მარძგვანი კლავიატურაშო დო 4-5  — კვარჩხანიშო. თენა ირზენს ტემბრიშ გომიარფერუანლაშ საშვალებას დო ოქტავათ ვარ-და უნისონურო სიმსეფიშ გომაჟირალაშ რზათ სიმაფიშ ჭყანა დო ტემბრიშ ფერუანობა ითირჷ. 

## ლიტერატურა

კატეგორია:მუსიკალური ინსტრუმენტეფი ანბანიშ მეჯინათ
მენესი

**მენესი** (დოხოლაფირო ჯვ.წ. 3200 – 3000 წწ.) — ეგვიპტეშ ფარაონი. ჰეროდოტეშ დო მანეთონიშ მეჯინათ, თიქ გაჭყჷ ეგვიპტეშ მამართალი მაართა დინასტია, აკაართიანჷ ჟიმოლენი დო თუდოლენი ეგვიპტე დო თინეფიშ სანძღოეფიშ გოხოლუას დარსხუ ომაფე რეზიდენცია მემფისი. მანეთონი ჭარუნს ნამდა მენესიქ ქიდიჸუნუ ნუბიარეფი, გადიდჷ ეგვიპტეშ ტერიტორია დო მიოჭირინუ სახენწჷფოშ ცენტრალიზაციას.
## ქოძირით თაშნეშე
* ეგვიპტეშ მაართა დინასტია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მენესი  ancient-egypt.org-ის

კატეგორია:ეგვიპტეშ ფარაონეფი
კატეგორია:ეგვიპტეშ მაართა დინასტია
კატეგორია:ჯვეში ეგვიპტე
ხუანა I კასტილიარი

**ხუანა I კასტილიარი** (ესპ. Juana I de Castilla, დ. 6 გერგობათუთა, 1479 — ღ. 12 პირელი, 1555), შინელი რდჷ მუჭოთ **ხუანა ხანგა** (ესპ. Juana la Loca) — კასტილიაშ დო ლეონიშ დიაფალი 1504-1555 წანეფს, თაშნეშე არაგონიშ დიაფალი 1516-1555 წანეფს, ტრასტამარაშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. რდჷ იზაბელა I კასტილიარიშ დო ფერდინანდ II არაგონალიშ ცირასქუა.

17 წანერი რდუნ თეშ, 1496 წანაშ 20 გჷმათუთას, ხუანა ქიმიათხის ავსტრიალი ერცჰერცოგის ფილიპეს. უნჩაში ჯიმაშ ხუანიშ, უნჩაში დაშ იზაბელაშ დო დასქუაშ მიგელიშ ღურაშ უკულ, ხუანაქ გინირთჷ კასტილიაშ დო არაგონიშ ხვისტაშ მონძეთ. 1504 წანას დოღურჷ ხუანაშ დიდაქ იზაბელაქ, ხუანაქ კასტილიაშ დიაფალო გინირთჷ.

1506 წანას დოღურჷ ხუანაშ ალმასქუ ფილიპექ. ფილიპეშ ღურაქ გაუარეს ხუანაშ მენტალური პრობლემეფი. თინა ხანგათ გეგმაცხადეს დო მუამუშიშ ფერდინანდიშ ზოჯალათ გეგნიჸონეს ტორდესილასიშ ომაფე დოხორეშა, სოდეთ ღურაშახ ცხოვრენდჷ. ხუანა პოლიტიკური პროცესეფს ვამონაწილენდჷ, რეგენტო დიო ფერდინანდი ჸუნდჷ დო 1516 წანაშე წორომონარქო სქუა კარლი ითვალუდჷ. ხუანაქ ღურუ 1555 წანაშ 12 პირელს, 75 წანერქ. ხუანაშ ღურაშ უკულ, კასტილიაშ დო ლეონიშ ხვალახე მამართალო სკუაქ, საღორონთო რომიშ იმპერატორქ კარლიქ გინირთჷ.

## ლიტერატურა
* Prawdin, Michael, The Mad Queen of Spain (1939)
* Dennis, Amarie, Seek the Darkness: The Story of Juana La Loca, (1945)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1479
კატეგორია:ნაღურა 1555
კატეგორია:კასტილიაშ დო ლეონიშ დიაფალეფი
კატეგორია:არაგონიშ დიაფალეფი
კატეგორია:ესპანეთიშ მონარქეფი
ჯოსერი

**ჯოსერი**, თაშნეშე იკითხირუაფუ მუჭოთ **ჯესერი** — ეგვიპტეშ ფარაონი მასუმა დინასტიაშე, ქიანას მართუნდჷ ჯვ.წ. 2668–2649 წანეფს (შხვა ვერსიეფით ჯვ.წ. 2686–2648 წწ., ჯვ.წ. 2687–2668  წწ., ჯვ.წ. 2630–2611 წწ.). ჯოსერი იშინუაფუდჷ შხვადოშხვა ოფიციალური ჯოხოეფით. თიში ართ-ართი ოფიციალური ჯოხოდვალა რდჷ **ნეჩერიხეტი**. თინა თაშნეშე შინელი რდჷ ელინიზებული ჯოხოეფით: **ტოსორთროსი** (შეთმოფხვადუთჷ მანეთონიწკჷმა) დო **სესორთოსი** (შეთმოფხვადუთჷ ევსები კესარიალიწკჷმა).

ჯოსერქ ეიოგჷ მაართა პირამიდა ეგვიპტეს. ჯოსერიშ პირამიდა მასიური დგჷმილი რე, ნამუთ ეგაფილიე ქუათ. პირამიდაშ სიმაღალა 62 მეტრა რე. ჯოსერიშ პირამიდაშ არქიტექტორი იმჰოტეპი რდჷ.

ჯოსერიშ მართუალაშ ბორჯის ეგვიპტეშო სერიოზული პრობლემა რდჷ შქირენა. ეგვიპტური ლეგენდაშ მეჯინათ, ჯოსერს ღორონთეფიშ მოხვარათ დო ელარინათ შქირენა დუმარცხებუ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ჯოსერიშ პირამიდა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ჯვეში ეგვიპტე
კატეგორია:ეგვიპტეშ ფარაონეფი
მავრიკიოსი (ბიზანტია)

**ფლავიუს მავრიკიოს ტიბერიუს ავგუსტუსი** (ლათ. Flavius Mauricius Tiberius Augustus, ბერძ. Φλάβιος Μαυρίκιος Τιβέριος Αὔγουστος, დ. 539 — ღ. 27 გერგობათუთა, 602) — ბიზანტიაშ იმპერატორი 582-602 წანეფს, იუსტინიანიდეფიშ დინასტიაშ ეკონია წჷმმარინაფალი.

დუდშე მუშენდჷ ნოტარიუსო. უკულ დიჭყჷ ოურდუმე კარიერა. 578 წანას ქუდარინეს იმპერიაშ ბჟაეიოლი ჯარეფიშ მანჯღვერთარო. ოლიმუდჷ სპარსალეფს დო თინეფიშ მეხჷ მიოჭირინუ შანულამი წჷმოძინეფს. მავრიკიოსიქ მიპალუ კაბეტი პოპულარობა ბიზანტიაშ არმიას. იმპერატორქ ტიბერიუს II-ქ გეგმაცხადჷ მუში მონძეთ დო ცირასქუა კონსტანტინა ქიმიათხუ. 582 წანაშ 13 მარაშინათუთას, მავრიკიოსი იმპერატორო აკურთხეს.

ბჟაეიოლს, მავრიკიოსიქ ბიზანტიაშ გომორძგუათ გასურჷ სპარსეთიწკჷმა ლჷმა, ნამუთ 572 წანაშე იბურჯანდჷ. 589-591 წანეფს სპარსეთის არდგილი უღუდჷ ომენოღალე კონფლიქტის. შაჰი ჰორმიზდ IV-შ მეხჷ ეარყჷ თიში ართი მანჯღვერთარქ ბაჰრამ ჩუბინქ, ნამუქჷთ ჰორმიზდი გეგთარაგუ დო დოჸვილჷ. თიში მონძე ხოსრო II-ქ ბიზანტიაშა ინტუ. მავრიკიოსიშ ალარინათ ხოსროქ ხვისტა დირთინუ. სამანგათ ხოსროქ ბიზანტიას გეგნოჩჷ სომხეთი დო ქართლიშ ბჟადალი ნორთი.

ოორუეს, ბიზანტიაშ იმპერიაშო სერიოზული საფრთხეს წჷმარინუანდეს სლავეფი დო ავარეფი. სპარსეთიწკჷმა თინჩალაშ მეჭირინაფაშ უკულ, მავრიკიოსიქ წიმიჭყჷ ოურდუმე კამპანია თინეფიშ მეხჷ. 599 წანას მავრიკიოსიქ დამარცხჷ დო წყარმალუ დუნაიშ მელე გეგნორაჸუ ავარეფი. ბჟადალს, მავრიკიოსიქ დარსხუ გვერდო-ავტონომიური პროვინციეფი - საეგზარქოსოეფი, ნამუეფსჷთ ეგზარქოსეფი მართუნდეს. 584 წანას გიჭყჷ იტალიაშ საეგზარქოსოქ. თიში გოჭყაფათ იმპერია ოცადუდჷ ლანგობარდეფიშ ექსპანსიაშ გაჩერებას. 591 წანას გიჭყჷ აფრიკაშ საეგზარქოსოქ, ნამუქჷთ განძალიერჷ კონსტანტინოპოლიშ მართუალა ბჟადალი სქირონაშქა ზუღაშპიჯეთის. ეგზარქოსეფს უკინებუდეს მუჭოთ ოურდუმე, თაშნეშე ოჯარალუ ხეშუულება.

მავრიკიოსიშ ოურდუმე კამპანიეფქ გიმიჭანუ ფინანსური პრობლემეფი, გიჩოლჷ იმპერიაშ ხაზინაქ. შედეგო უკმაყოფილებაქ ქიმიძინჷ არმიას დო მავრიკიოსიშ მეხჷ მინწყუ არყებაქ. არჸებულეფს ხემანჯღვერენდჷ ფოკა, ნამუქჷთ 602 წანას იმპერატორი მავრიკიოსი გეგთარაგუ, დოჸვილჷ მავრიკიოსი, თაშნეშე თიში ამშვი ქომოლსქუა დო ხვისტა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა.
## ქოძირით თაშნეშე
* ბიზანტიაშ იმპერატორეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 539
კატეგორია:ნაღურა 602
კატეგორია:ბიზანტიაშ იმპერატორეფი
კატეგორია:ნაჸვილა იმპერატორეფი
კატეგორია:იუსტინიანიდეფი
უოლტერ ბრენანი

**უოლტერ ბრენანი** ( , დ. 25 კვირკვე, 1894 – ღ. 21 ქირსეთუთა, 1974) — ამერიკალი არტისტი. მენაღებჷ აფუ სუმი ოსკარი მაჟირახარისხამი როლეფიშ რსულებაშ გეშა.

## ფილმოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*
*The Golden Years 

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:ოსკარიშ მაპალუ კინოარტისტეფი
საქორთუო-ჩინეთიშ ურთიართობეფი

**საქორთუო-ჩინეთიშ ურთიართონეფი** — დიპლომატიური ურთიართობეფი საქორთუოშ დო ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშ შქას. ქიანეფქ დიპლომატიური ურთიართობეფი ართიანწკჷმა წჷმიჭყეს 1992 წანაშ 9 მანგის. თეურეშე მოჸუინაფილი ჟირჸურენი ურთიოართობეფი დგუმა-დგუმათ ივითარებუდჷ, თარო ეკონომიკური წოროხანდათ. ჩინეთის ჸუნს ოჸენჯე ქართის, საქორთუოს — პეკინს. 2017 წანაშ მუნაჩემეფით, ჩინეთიქ გჷნირთუ საქორთუოშ მაანთხა უშხუაშ სავაჭრე პარტნიორო დო მაჟირათ — ქორთული ღვინიშ საბაზარო ექსპორტიშ სიკაბეტათ . ჩინეთიქ ქვერსემო აფასენს საქორთუოშ ართი ჩინეთიშ პოლიტიკაშ ართგურალას დო ხუჯის უკინანს საქორთუოშ ტერიტორიულ უგურსხუალას.

## ქძ. თაშნეშე
* საქორთუოშ გალენური ურთიართონეფი
* ჩინეთიშ გალენური ურთიართონეფი
* საქორთუო-ჰონგ-კონგიშ ურთიართობეფი

## სქოლიო

ჩინეთი
საქორთუო
ბერგენ-ბელზენიშ საკონცენტრაციე კარე

მინი|300პქ|ჸოფილი კარეშ ტერიტორიაშ მინალწკჷმა კეთებული გასაშინე მემორიალი
[მინი|280პქ|[ვაფენ-სს-შ ოფიცერი ფრიც კლაინი ნოღურეფიშ გვალას, ბერგენ-ბელზენიშ საკონცენტრაციე კარე.]]
**ბერგენ-ბელზენიშ საკონცენტრაციე კარე** () — ნაცისტური საკონცენტრაციე კარე, ნამუთ იდვალუაფუდჷ ჰანოვერიშ პროვინციას (ასე — თუდოლენი საქსონიაშ დიხაშ ტერიტორიას), ოფუტე ბელზენშე კილომეტრი დო გვერდიშ დო ნოღა ბერგენიშ ობჟათე-ბჟადალშე მუსხირენ კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Bergen Belsen and Beyond Holocaust Diary
* The United States' Holocaust Memorial website on Belsen
* «A Personal Account» by Leonard Berney, Lt-Col R.A. T.D.(Rtd)

კატეგორია:ნაცისტური გერმანიაშ საკონცენტრაციე კარეეფი
*
კატეგორია:ჰოლოკოსტი გერმანიას
აუშვიციშ საკონცენტრაციე კარე

thumb|400px|ბირკენაუშ კარეშ თარი კარმინალი (აუშვიცი 2), 2013 წანა

**საკონცენტრაციე კარე დო ღურაშ კარე აუშვიცი** (**[[საკონცენტრაციე კარე]] დო [[ღურაშ კარე]] ''ოშვიენჩიმი'':** , ; **საკონცენტრაციე კარე დო ღურაშ კარე ''ბირკენაუ'':** , , **საკონცენტრაციე კარე დო ღურაშ კარე  ''აუშვიც-ბირკენაუ'':** , ) — ნაცისტური საკონცენტრაციე დო ღურაშ კარეეფიშ კომპლექსი, ნამუთ იდვალუაფუდჷ 1940—1945 წანეფს, ჟილენ სილეზიაშ გაუს (), გენერალ-საგუბერნატოროშ ბჟადალშე, ნოღა ოშვიენჩიმიშ გოხოლუას, ნამუთ 1939 წანას, ჰიტლერიშ ზოჯუათ, მერსხუაფილქ იჸუ მასუმა რაიხიშ ტერიტორიაშა, კრაკოვიშ ბჟადალშე 60 კილომეტრიშ მეძენას. მოსოფელიშ პრაქტიკას მეღებული რე კარეშ გერმანული ჯოხოშ, „აუშვიციშ“ გჷმორინაფა, დო ვართ პოლონური „ოშვიენჩიმი“ ვარ-და „ოსვენციმი“, ანდანე ზუსტას გერმანული ჯოხოდვალა გჷმირინუაფუდუ ნაცისტური ადმინისტრაციაშით. პოლონეთის დუდშე საკონცენტრაციე კარეს ჯოხოდჷ „ოშვიენჩიმი“, („ოსვენციმი“), მარა ასეშო გჷმირინუაფუ ხვალე ჯოხო „აუშვიცი“, თიშ გეშა, ნამჷ-და მაქსიმალურო კვათიერი გინორთი უღჷდას ნაცისტური საკონცენტრაციე კარეს დო ჯვეში პოლონური ნოღაშ ჯოხოდვალასჷნ.

1945 წანაშ 27 ღურთუთას კარე გადუდიშულჷ სხუნუეფიშ არმიაქ. კარეშ გოდუდიშლაფაშ დღა გოეროშით მერჩქინელი რე მუჭოთ ჰოლოკოსტიშ ნაკიბირეფიშ შვენაშ ერეფოშქაშე დღა.

დოხოლაფირო 1,1 მილიონი ადამიერი, ნამუეფშე მეხოლაფირო 1 მილიონს ურიეფი აკმადგინანდესჷნ, 1941—1945 წწ. ჸვილიქ იჸუ კარეს. აუშვიც-ბირკენაუ ნაცისტური ჭყვიდუაშ კარეეფშე ართ-ართი არძაშე უშხუაში დო განწე ხანს მოქიმინჯე რდჷ, თეშ გეშა თიქ ჰოლოკოსტიშ ართ-ართი სიმბოლოთ გჷნირთუ.

1947 წანას, კარეშ ტერიტორიას დორსხუაფილქ იჸუ მუზეუმქ, ნამუთ მიშმურს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა. მუზეუმი რეგისტრირაფილი რე პოლონეთიშ მუზეუმეფიშ სახენწჷფო რეესტრის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*Google Earth
*აუშვიც-ბირკენაუშ სახენწჷფო მუზეუმი.
*"Auschwitz". ააშ-იშ ჰოლოკოსტიშ მემორიალური მუზეუმი.
*"The Auschwitz Album" . Yad Vashem.
*Auschwitz-Birkenau photographs by Bill Hunt.

## სქოლიო


კატეგორია:ნაცისტური მედიცინა
კატეგორია:ნაცისტური გერმანიაშ საკონცენტრაციე კარეეფი
კატეგორია:ნაცისტური საკონცენტრაციე კარეეფი პოლონეთის
კატეგორია:ნაცისტური ლჷმაშ დჷნაშებუეფი პოლონეთის
კატეგორია:ჰოლოკოსტი
კატეგორია:პოლონეთიშ მუზეუმეფი
კატეგორია:მალოპოლსკიშ სავოევოდეშ მუზეუმეფი
ტიფა

**ტიფა** ( — კუმა, მურუჟი, ფსენაშ აწოსერაფა) — ინფექციური გინმადვალუ ლახარა, ნამუსჷთ ახასიათენს ჸონიერი ჩხე ლახარა, დო ფსენაშ დინაფა. ათე ტერმინს გჷმირინუანა ნთელი რანწკი კონწარი ინფექციეფიშ ეიოშანალო, ნამუეფსჷთ უღჷნა კანკალე მოგვენი ანდეფი, მარა გინორთელი ეტიოლოგია. თეჯგურეფი რე:
*ქვარაშ ტიფა
*პარატიფა
*პარტახტიში
*მერთელი ტიფა

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ტიფა — MedGeo.Net

კატეგორია:ლახარეფი
კატეგორია:ინფექციური ლახარეფი
ფოკა (ბიზანტია)

**ფლავიუს ფოკა** (ლათ. Focas, ბერძ. Φωκάς, დ. 547 — ღ. 5 გჷმათუთა, 610) — ბიზანტიაშ იმპერატორი 602-610 წანეფს, უზურპატორი. ნინალენდჷ ბიზანტიაშ არმიას. 602 წანას, მუჟამსჷთ არმიაქ ეარყჷ იმპერატორი მავრიკიოსიშ მეხჷნჷ, ფოკა გოუტეს კონსტანტინოპოლიშა მუჭოთ არმიაშ წჷმმარინაფალი დო იმპერატორიწკჷმა მმარაგადაფალი.

ფოკაქ ქისარგებლჷ არყებათ, გინირთჷ თიში ლიდერო, გეგთარაგუ მავრიკიოსი დო თინა მუში ამშვი ქომოლსქუაწკჷმა ართუ ღურათ დასაჯჷ. 602 წანაშ 23 გერგობათუთას, ფოკაქ დუდი იმპერატორო გეგმაცხადჷ. ფოკა ვემუღებჷ ჯგირო ბიზანტიური ჯარალუას. ბიზანტიარეფიშო თინა უზურპატორი რდჷ. ფოკას, მართუალაშ ბორჯის მუთუნნერი შანულამი წჷმოძინეფიშა ვემუჭირინუაფუ. თის ჯგირი ურთიართალა უღუდჷ რომიწკჷმა დო ეკლესიაშ მადუდეთ გეგმაცხადჷ რომიშ პაპი. ფოკა თხოზუდჷ მონოფიზიტეფს დო ურიეფს. ჸათე პოლიტიკაშ გეშა თიქ გინირთჷ ძალამს ვაპოპულარულო ბჟაეიოლი პროვინციეფს.

იმპერიას სერიოზული პრობლემეფი უღუდჷ მუჭოთ დინახალე, თაშნეშე გალე. ავარეფქ დო სლავეფქ კინ ქიდიჭყეს ოურდუმე კამპანიეფი ბალკანეთის. თაშნეშე სასანიანეფქ (ხოსრო II)  ქიდეკინეს იმპერიაშ ბჟაეიოლი პროვინციეფი.

ფოკაშ მართუალაშ მეხჷ ეარყჷ აფრიკაშ ეგზარქოსიქ ჰერაკლე უნჩაშიქ. არყებას იმპერიაშ მასშტაბით ალმარენჯეფქ ქაშუ. ფოკა ოცადუდჷ იმპერიაშ სასანძღო ჯარეფიშ გჷმორინაფას არჸებაშ ომარცხებელო, მარა უშედეგეთ. ჰერაკლე უნჩაშიშ სქუაქ ჰერაკლექ 610 წანაშ 5 გჷმათუთას გემშეჭკირჷ ნძალიერი ფლოტით დო გეჭოფუ კონსტანტინოპოლი, გეგთარაგუ ფოკა დო დოჸვილჷ. თე დღას ჰერაკლექ დუდი იმპერატორო გეგმაცხადჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 547
კატეგორია:ნაღურა 610
კატეგორია:ბიზანტიაშ იმპერატორეფი
კატეგორია:ბიზანტიაშ უზურპატორეფი
მონსტრანცია

thumb|left|160px|მონსტრანცია. 1780-იანი წწ. ვენა
[thumb|200px|კარდინალი [გოდფრიდ დანეელსი|დანეელსი მონსტრანციათ. ბრიუსელი]]
**მონსტრანცია**, **მონსტრანცი** (, -შე, -შე) — ძირაფა, დემონსტრირაფა) — კათოლიკურ ოხვამეს რელიკვიაშ სახეგვარობა, ნამუთ გჷმირინუაფუ ადორაციაშო — ვალიტურგიული ჯეგე ძღვინეფიშა პატჷცემა, ევქარისტიაშ ხვამაშ მალობაშის.

## გალერეა

ფაილი:Monstranz Prager Sonne sttn.jpg| მონსტრანცი. 1698. ვენა. ორქო, ბრილიანტეფი. ლორეტიშ მონასტერიშ ბუდუსუეფი პრაღას, ჩეხეთი
ფაილი:Turmmonstranz Bozen 1490.jpg|არქიტექტონური მონსტრანცი. დოხოლ. 1490 წ. გერმანია. ბოლცანოშ მონასტერიშ ბუდუსუეფი, ობჟათე ტიროლი
ფაილი:Custodia de la Catedral de Toledo.jpg|thumb|მონსტრანცია (კუსტიდია). XVI ო. ტოლედოშ ოხიდაშ ბუდუსუეფი
ფაილი:Mostrance - Portugal - 18th century.JPG|მონსტრანცი. XVIII ო. პორტუგალია. ჯვეში ხელუანობაშ ერუანული მუზეუმი, ლისაბონი
ფაილი:Imagem169 Gil Vicente, Custódia de Belém.jpg|არქიტექტონური მონსტრანცი. 1506. პორტუგალია. ჯვეში ხელუანობაშ ერუანული მუზეუმი, ლისაბონი


კატეგორია:კათოლიკური ღორონთიშნინალა
კატეგორია:ოხვამური ჭკუდეფი
იოსე ქირსეშ ანაგიშ დო ზისხირიშ დღახუ

**იოსე ქირსეშ ანაგიშ დო ზისხირიშ დღახუ** (ლათ. Corpus Domini) — კათოლიკურ ოხვამეს — დღახუ, ნამუთ ეძღვინებუ იოსე ქირსეშ ანაგის დო ზისხირს, ნამუთ ევქარისტიაშ ბორჯის გინმიქმინუ ქობალო დო ღვინო, თეშ გეშა ბერძენულ-კათოლიკურ ოხვამეეფს ჯოხოიდვალუაფუ თაშნეშე **ჯეგე ევქარისტიაშ დღახუ**. ეიშანუაფუ სუნთობაშ გემაჸვენჯი ცაშხა დღას, სუნთობაშე  10-ა დღას, თანაფაშე 60-ა დღას. კანკალეშა თე დღახუშა თაშნეშე უჯოხონა *კორპუს კრისტი* () დღახუშ ლათინური ჯოხოშე. საზეიმო სტატუსი უღჷ დო კათოლიკურ დღახუეფიშ იერარქიას უმაღალაშ პოზიციას იკენს.

## ქიანეფი, სოდე იოსე ქირსეშ ანაგიშ დო ზისხირიშ დღახუ უქვი რენ
* გერმანია, ნორთობურო.
* შვეიცარია, ნორთობურო.
* ესპანეთი, ნორთობურო.
* ავსტრია
* ბრაზილია
* კოლუმბია
* პორტუგალია
* პოლონეთი
* ხორვატია
* დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა
* ბოლივია
* სეიშელიშ კოკეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Feast of Corpus Christi // კათოლიკური ენციკლოპედია
* Procesja na Boże Ciało // etnomuzeum.eu

## სქოლიო

კატეგორია:კათოლიკური დღახუეფი
კატეგორია:კათოლიკური ლიტურგია
კატეგორია:ბჟადალური ქირსიანობა
ზენონი (ბიზანტია)

**ზენონი** (ლათ. Flavius Zeno, ბერძ. Ζήνων, დ. დოხოლაფირო 425 — ღ. 9 პირელი, 491), დაბადებაშ ჯოხო **ტარასიკოდისა** — ბჟაეიოლი რომიშ იმპერატორი 474-475 დო 476-491 წანეფს, ლეონიდეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი.

ზენონქ პოპულარობა მიპალუ ოურდუმე საქვარეფით. რდჷ მანჯღვერთარი ისავრიალეფიშ არმიაშ, ნამუსჷთ სერიოზული შანულობა უღუდჷ ბიზანტიაშ იმპერიაშო. 466 (ვარდა 467) წანას ზენონქ ოსურო ქიმიჸონჷ იმპერატორიშ ლეონ I-შ ცირასქუა არიადნა. 469 წანას გიშაგორილქ იჸუ კონსულო. 474 წანას დოღურჷ ლეონ I-ქ. ღურაშახ თიქ მონძეთ გეგმაცხადჷ მუში შკვითი წანერი მოთა, ზენონიშ სკუა ლეონ II. ლეონ II-ქ მალას დოღურჷ დო იმპერატორო ზენონქ გინირთჷ.

ზენონქ მიოჭირინუ თინჩალას ვანდალეფიწკჷმა, ნამუეფით აფრიკას ოხორანდეს. იმპერიაშ დინახალე ზენონს მალას პრობლემეფქ ქაშუ. ისავრიალი ილუსიქ ზენონიშ მეხჷ მანწყუ არყება. ზენონი გეგნარინეს დო ისავრიაშა ონტინეს. იმპერატორო გინირთჷ ბასილისკოსიქ, ნამუთ ლეონ I-შ ოხოლასქირი რდჷ. ბასილისკოსი იმპერიას მართუნდჷ დოხოლაფირო ეჩი თუთაშ გოძვენას. თიში რელიგიური რეფორმეფს პოპულარობაქ ვეიაჭოფუ. 476 წანაშ მარაშინათუთას, ზენონქ მუში მოხუჯეეფით კონსტანტინოპოლიშა გემშართჷ დო ხვისტა დირთინუ. 484 წანას ზენონიშ მეხჷ ეარყჷ ილუსიქ, ნამუსჷთ სერიოზული გოლინა უღუდჷ იმპერიაშ მასშტაბით. ილუსიქ დემარცხჷ მარა 488 წანაშახ იშენი აგინძორენდჷ ლჷმას ზენონიშ მეხჷ. 488 წანას ილუსი ოჭოფეს დო დუდი მეკვათეს. ჸათე ბორჯიშ პერიოდის, ზენონი ოცადუდჷ ოსტგოთეფიშ პრობლემაშ გინოჭყვადუას. იმპერიაშო სერიოზული პრობლემას წჷმარინუანდჷ თინეფიშ მანჯღვერი თეოდორიხი. 489 წანას ზენონქ თეოდორიხის იტალია გეგნოჩჷ. ჸათე გინოჭყვიდირით ზენონქ დეთხინუ თეოდორიხი იმპერიაშ სანძღოეფიშე. თეოდორიხიქ უკულ იტალიაშა გემშეჭკირჷ, გეგთარაგუ დო დოჸვილჷ ოდოაკრი.

ზენონი, მართუალაშ ბორჯის ოცადუდჷ რელიგიური ართოიანობაშ მეჭირინაფას დიოფიზიტეფს დო მონოფიზიტეფს შქას. მარა თიში ცადებეფს სერიოზული წჷმოძინეფი ვამუღალუ. ზენონქ ღურუ 491 წანაშ 9 პირელს დიზენტერიათ (შხვა ვერსიათ ეპილეფსიათ). არიადნაშ ალარინათ ხვისტაშა ეშართჷ ანასტასიოს I-ქ, ნამუშ მეხჷ ეარყჷ ზენონიშ ჯიმაქ ლონგინუსიქ. ჸათე არყებათ ბიზანტიას ქიდიჭყჷ ისავრიალეფიშ ლჷმაქ, ნამუქჷთ 497 წანაშახ გეგინძორჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ბიზანტიაშ იმპერატორეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 425
კატეგორია:ნაღურა 491
კატეგორია:ბიზანტიაშ იმპერატორეფი
კატეგორია:ლეონიდეფიშ დინასტია
რიჩარდ ბიორბეჩი

**რიჩარდ ბიორბეჩი** (; დ. 6 ღურთუთა, 1567 — ღ. 13 მელახი, 1619) — რენესანსიშ ეპოქაშ ინგლისარი არტისტი, შექსპირიშ მაჸალე დო წორომოარზე. თიჯგურა როლეფიშ მარსულებერი, მუჭოთ რე: ჰამლეტი, რიჩარდ III, ლირი, ჰენრი V, ოტელო, რომეო, მაკბეტი დო შხვ.

### ლიტერატურა

*
*
*
*
*
*
*

კატეგორია:ინგლიარი არტისტეფი
კატეგორია:უილიამ შექსპირი
რომულუს ავგუსტულუსი

**რომულუს ავგუსტუსი** (ლათ. Flavius Romulus Augustus, დ. დოხოლაფირო 465 — ღ. 511 წანაშ უკულიანი პერიოდი) — ბჟადალი რომიშ იმპერატორი 475 წანაშ 31 გჷმათუთაშე 476 წანაშ 4 ეკენიაშახ.

რომულუსი რდჷ პანონიარი მანჯღვერთარიშ ორესტესიშ სქუა. დუდშე ორესტესი ოინალუდჷ ატილას დო თიში კარს შანულამი გოლინა მიპალუ. 475 წანას რომიშ იმპერატორქ იულიუს ნეპოტიქ ორესტესი ქუდარინუ ოურდუმე მაგისტრო. 475 წანაშ 28 მარაშინათუთას, ორესტესიქ ქიდეკინჷ რავენა, ნამუთ ბჟადალი რომიშ იმპერიაშ დე ფაქტო ნანანოღა რდჷ 402 წანაშე. იულიუს ნეპოტიქ ხეშუულება მიოდინუ დო დალმაციაშა ინტუ. უკულ ორესტესიქ ახალი იმპერატორო გეგმაცხადჷ მუში ვითი წანერი ქომოლსქუა რომულუსი, ავგუსტუსიშ ტიტულით. რახანს რომულუსი ხანით ჭიჭე რდუნ, თის მეტჯოხოთ ქიგიადჷ ავგუსტულუსიქ, ნამუთ "ჭიჭე ავგუსტუსი"-ს შანენს. რომულუს ავგუსტულუსის იმპერატორო ვაჩინებულენდჷ ბჟაეიოლი რომიშ იმპერატორი ზენონი.

476 წანას ფედერატეფქ გერმანალი ოდოაკრიშ ხემანჯღვერობათ, ორესტესის დიხეფი მოთხის იტალიას დახორნალო. მარა თინეფიშ ჸათე მოთხუალა ორესტესიქ ვემიღუ. უკმაყოფილე ფედერატეფქ ოდოაკრიშ მანჯღვერალათ დამარცხეს დო დოჸვილეს ორესტესი დო გეგთარაგვეს რომულუს ავგუსტულუსი. ოდოაკრიქ დუდი იტალიაშ მაფათ გეგმაცხადჷ, კონსტანტინოპოლიშა ქაჯღონჷ საიმპერიო რეგალიეფი დო ზენონი ქიჩინჷ ნომინალური სიუზერენო. ოდოაკრის რომულუს ავგუსტულუსი ვაუჸვილჷ, თის პენსია ქუდუნიშნჷ დო კამპანიაშა გეგნახორუ. რომულუსიშ ცხოვრებაშ უკულიანი პერიოდი რჩქინელი ვარე.

რომულუს ავგუსტულუსი მერჩქინელი რე ბჟადალი რომიშ იმპერიაშ ეკონია იმპერატორო. ისტორიკოსეფიშ აზრით, თიში გითორაგვაფათ ქუდანთხჷ ბჟადალი რომიშ იმპერიაქ, გეთუ ისტორიაშ ჯვეში პერიოდიქ დო დიჭყჷ შქა ოშწანურეფქ.
## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 465
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
კატეგორია:ბჟადალი რომიშ იმპერატორეფი
ლაე

**ლაე** (; , მოგვიანაფათ *Lehe*) — ნოღა პაპუა-ახალი გვინეას, მორობეშ პროვინციაშ დო ლაეშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, ქიანაშ სიკაბეტაშ მეჯინათ მაჟირა ნოღა პორტ-მორსბიშ უკული. ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ მარკჰემიშ დელტაშ გოხოლუას დო ჰაილენდსიშ რეგიონშა მალი შარაშ დაჭყაფუს, ნამუთ ართიანს მეთმურსხუანს სქირონა სატრანსპორტო მაქდორით ჰაილენდსიშ რეგიონს დო წყარპიჯის. ლაე ქიანაშ უკაბეტაში საორზოლო ონიშოლი დო ოხერეჭე ცენტრი რე. ნოღა ჩინებული რე მუჭოთ *ბაღიშ ნოღა* (*Garden City*) დო თაქ იდვალუაფუ ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი.

## მაჸალე ნოღეფი
*  კერნსი, ავსტრალია, 1984 წანაშე
*  დილი, ბჟაეიოლი ტიმორი, 2000 წანაშე

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

## სქოლიო


კატეგორია:მორობეშ პროვინციაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნოღეფი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ონიშოლი ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
მენდი (პაპუა-ახალი გვინეა)

**მენდი** () — ნოღა პაპუა-ახალი გვინეაშ ცენტრალურ ნორთის, საუთერნ-ჰაილენდსიშ პროვინციაშ დო მენდი-მინიჰუშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:საუთერნ-ჰაილენდსიშ პროვინციაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
პოპონდეტა

**პოპონდეტა** () — ნოღა პაპუა-ახალი გვინეაშ ბჟაეიოლშე, ოროშ პროვინციაშ დო იჯივიტარიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ოროშ პროვინციაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
არავა (პაპუა-ახალი გვინეა)

**არავა** () — ნოღა პაპუა-ახალი გვინეაშ ბჟაეიოლშე, სოლომონიშ კოკეფიშ ჸოფირი ნანანოღა, ბუგენვილიშ ავტონომიური რეგიონიშ ჸოფირი ნანანოღა, ცენტრალური ბუგენვილიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ბუგენვილიშ ავტონომიური რეგიონიშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
მადანგი

**მადანგი** () — ნოღა პაპუა-ახალი გვინეაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, მადანგიშ პროვინციაშ დო მადანგიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:მადანგიშ პროვინციაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კიმბე

**კიმბე** () — ნოღა პაპუა-ახალი გვინეაშ ოორუე ბჟაეიოლშე, კოკი ახალი ბრიტანეთის, ბჟადალი ახალი ბრიტანეთიშ პროვინციაშ დო ტალასეაშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ბჟადალი ახალი ბრიტანეთიშ პროვინციაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
ლორენგაუ

**ლორენგაუ** () — ნოღა პაპუა-ახალი გვინეაშ ოორუეშე, კოკი მანუსიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, მანუსიშ პროვინციაშ დო მანუსიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:მანუსიშ პროვინციაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კინა

**კინა** () (კოდი ISO 4217 — PGK, სიმბოლო — K) — პაპუა-ახალი გვინეაშ ერუანული ვალუტა.აკმოდირთუ 100 ტოიაშე (). ხვარებაშა მიშაღალირი რე 1975 წანაშ 19 პირელიშე.

## ხურდეფი
left|300px
მიმოულას რე გეჸვენჯი ღებაშ ხურდეფი:
* 5 ტოია
* 10 ტოია
* 20 ტოია
* 50 ტოია
* 1 ტოია
* 2 ტოია 
* 5 ტოია

## ბანკნოტეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Currency (პაპუა-ახალი გვინეაშ ოფიციალური ბანკი)
*Bank of Papua New Guinea PDF
*Papua New Guinea Paper Money 

კატეგორია:ერეფიშ წორომაჸალობაშ ვალუტეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ვალუტეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ეკონომიკა
კატეგორია:აზიაშ ვალუტეფი
იულიუს ნეპოტი

**იულიუს ნეპოტი** (ლათ. Iulius Nepos, ღ. 9 მესი, 480) — ბჟადალი რომიშ იმპერატორი 474 წანაშ 24 მანგიშე 475 წანაშ 28 მარაშინათუთაშახ, ლეონიდეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. მერჩქინელი რე ბჟადალი რომიშ ეკონია ლეგიტიმური იმპერატორო.

იულიუს ნეპოტი ჯინჯიერო დალმაციაშე რდჷ დო ართი პერიოდის უკინებუდჷ პროვინციაშ მამართალიშ პოსტი. ბჟაეიოლი რომიშ იმპერატორქ ლეონ I-ქ, 473 წანაშ ქირსეთუთას იულიუს ნეპოტი არმიაშ მანჯღვერთარო ქუდარინუ დო თის გლიცერიუსიშ გითორაგვაფა ქუდავალჷ. გლიცერიუსი ბჟადალი რომიშ იმპერატორო გჷმაცხადეს ბურგუნდეფქ 473 წანაშ მელახის. 474 წანას, ნეპოტიქ ნძალიერი არმიათ იტალიაშა გემშეჭკირჷ, გეგთარაგუ გლიცერიუსი დო 474 წანაშ 24 მანგის დუდი ბჟადალი რომიშ იმპერატორო გეგმაცხადჷ. ნეპოტი ლეგიტიმური იმპერატორო ქიჩინჷ ზენონქ.

ნეპოტი ძალამს ოცადუდჷ იმპერიაშ სტაბილიზაციას, მარა სერიოზული წჷმოძინეფიშა ვემუჭირინუაფუ. დამარცხჷ იტალიაშა მიშაჭკირილი ვესტგოთეფი, დადაღარჷ ბურგუნდეფი. თინა თაშნეშე ოცადუდჷ იმპერიაშ ხეშუულებაშ განძალიერაფას გალიას, მარა უშედეგეთ. გალიაშა ვესტგოთეფი ფშხირას მიშმეჭკირუდეს დო იმპერიას ვაუღუდჷ ოხვილური ნძალეფი თინეფიშ სააწმარენჯოთ. 475 წანას უზურპატორი ბასილისკოსიქ გეგთარაგუ ზენონი. ჸათექ ნეპოტიშ პოლიტიკური დგომარება გაუარეს. 475 წანას ნეპოტიშ მეხჷ ეარყჷ არმიაშ მაგისტრიქ ორესტესიქ, ნამუქჷთ იმპერიაშ ნანანოღა რავენაშა გემშეჭკირჷ. ნეპოტის ორესტესიშ არმიაშა ვაწარინჷ დო დალმაციაშა ინტუ. ჟირი თუთაშ უკულ ორესტესიქ მუში ვითა წანერი ქომოლსქუა რომულუს ავგუსტულუსი იმპერატორო გეგმაცხადჷ.

გინორაგვაფაშ უკულ, იულიუს ნეპოტის იმპერატორობაშე ვარია ვაუთქუალჷ. თის ხეშუულება ვაუღუდჷ, მარა ბჟაეიოლი რომიშ იმპერია ლეგიტიმური იმპერატორო იშენით თის ჩინებულენდჷ. 476 წანას ბარბაროსი ოდოაკრიქ დოჸვილჷ ორესტესი, ხვისტაშე გეგთათჷ რომულუს ავგუსტულუსი დო გინირთჷ იტალიაშ მაართა მაფათ. 

ნეპოტი ზენონს თხულენდჷ ალარინას დო ოკოდჷ ხეშუულებაშ დორთინაფა, მარა ზენონიშე თის მუთუნნერი მოხვარა ვემუღებჷ. 480 წანაშ 9 მესის, ნეპოტი დოჸვილეს მუში მაჸალეეფქ, ოვიდაქ დო ვიატორქ.
## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ნაღურა 480
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
კატეგორია:ბჟადალი რომიშ იმპერატორეფი
დენპასარი

**დენპასარი** () — ინდონეზიაშ ბალიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## მაჸალე ნოღეფი
*  პალემბანგი, ინდონეზია
*  ვერაკრუსი, მექსიკა
*  გრან-კანარია, ესპანეთი
*  ფუკეტი, ტაილანდი
*  ჰაიკოუ, ჩინეთი
*  ჯორჯტაუნი, მალაიზია

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ინდონეზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მორჩილი ზონდიშ კოკეფიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
დარუ (პაპუა-ახალი გვინეა)

**დარუ** () — ნოღა პაპუა-ახალი გვინეაშ ობჟათეშე, კოკი დარუს, ბჟადალი პროვინციაშ დო საუთ-ფლაიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ბჟადალი პროვინციაშ (პაპუა-ახალი გვინეა) ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კერემა

**კერეკმა** () — ნოღა პაპუა-ახალი გვინეაშ ობჟათეშე, პაპუაშ ჸუჯიშ წყარპიჯის, გალფიშ პროვინციაშ დო კერემაშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:გალფიშ პროვინციაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნოღეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
ავრელიანე

**ლუციუს დომიციუს ავრელიანე** (ლათ. Lucius Domitius Aurelianus; დ. დოხოლაფირო 214 — ღ. დოხოლაფირო გერგობათუთა, 275) — რომიშ იმპერატორი 270-275 წანეფს. რომიშ იმპერიაშო სერიოზული საფრთხეს წჷმარინუანდეს ბარბაროსეფი დო დინახალენი არყებეფი, ნამუეფქჷთ ძალამს დადაღარეს იმპერია. ავრელიანეშ ოურდუმე გომორძგუეფით, რომიშ იმპერიაქ მიოჭირინუ შანულამი სტაბილურობას. 

ავრელიანექ დებადჷ პანონიას. 235 წანაშე ნინალენდჷ რომიშ არმიას. იმპერატორი გალიენუსიშ მართუალაშ ბორჯის, ავრელიანე ხემანჯღვერენდჷ კავალერიას. 268 წანას დოჸვილეს გალიენუსი. თიშ უკულ იმპერატორო გინირთჷ კლავდიუს გოთიკუსიქ. თიში მონძე რდჷ ჯიმა კვინტილუსი, ნამუთ ხვალე სუმი თუთაშ გოძვენას მართუნდჷ. კვინტილუსიშ უკულ იმპერიაშ ხვისტა ხეშა ქაშეჸოთჷ ავრელიანექ.

ავრელიანექ მართუალაშ ბორჯის დამარცხჷ ალემანეფი, გოთეფი, ვანდალეფი, იუთუნგეფი, სარმატეფი დო კარპეფი. 273 წანას, პალმირაშ იმპერიაშ დოჸუნაფაშ უკულ, რომიშ იმპერიაქ ბჟაეიოლი სანძღოეფი აკიდგინჷ. 274 წანას ავრელიანექ ქიდეკინჷ გალეფიშ იმპერია დო თიქ რომიშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ. ართ-ართი პროვინცია ნამუქჷთ ავრელიანეს ვადართინუ რდჷ დაკია. 

ავრელიანექ რომს ეიოგჷ საფორთიფიკაციო კიდა, ნამუსჷთ ავრელიანეშ კიდას უძახუდეს. თიქ, თაშნეშე ატარჷ მონეტარული რეფორმა, ვალუტაშ გაუფასურებაშ სააწმარენჯოთ.

## ლიტერატურა
* White, John (2015). The Roman Emperor Aurelian: Restorer of the World. Casemate Publishers and Book Distributors. 

კატეგორია:დუნაბადი 214
კატეგორია:ნაღურა 275
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
ჯაიაპურა

**ჯაიაპურა** () — ინდონეზიაშ ბჟადალი ახალი გვინეაშ რეგიონიშ პაპუაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## მაჸალე ნოღეფი
*  პუერტო-პრინსესა, ფილიპინეფი
*  კესონ-სიტი, ფილიპინეფი
*  სან-ხოსე, კოსტა-რიკა
*  სონგხლა, ტაილანდი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:ინდონეზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ბჟადალი ახალი გვინეაშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
ტუალი

**ტუალი** () — ნოღა ინდონეზიაშ კოკი მალუკუს, მაუკუშ პროვინციაშ აკოდგინალუაშა მიშმალი ნოღა.

კატეგორია:ინდონეზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მალუკუშ პროვინციაშ ნოღეფი
ამბონი

**ამბონი** () — ნოღა ინდონეზიას, მალუკუშ კოკეფიშ რეგიონიშ დო მალუკუშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## მაჸალე ნოღეფი
*  დარვინი, ავსტრალია
*  ფლისინგენი, ნიდერლანდეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:ინდონეზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მალუკუშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
ოჰრიდი

**ოჰრიდი** (, , , ) — ნოღა ოჰრიდიშ ტობაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის, ოორუე მაკედონიას. მახორობა — 38 818  ადამიერი (2021). ანდათ რე ფერჭარული ჸუდე დო ძეგლი, ნოღაშ ბიუჯეტიშ თარი წყუ რე ტურიზმი. იდვალუაფუ ტირანაშ (ალბანეთი) ბჟაეიოლშე დო სკოპიეშ ობჟათე-ბჟადალშე. ართ-ართი ვარაუდით ჯოხოდვალა ოჰრიდი — სლავური გოჭყაფაშ რე დო შანენს „*სუბეს*“, ანუ „*გვალას*“. ნორაშე მუსხირენი კილომეტრის რე ოჰრიდიშ ერეფოშქაშე აეროპორტი. ნოღაშა ოხვამეეფიშ სიბრელაშ გეშა კანკალეშა „ბალკანეთიშ იერუსალიმი“ უჯოხონა.

ოჰრიდი თი 28 ნოღაშე ართ-ართი რე, ნამუსჷთ იუნესკოქ მეჩჷ მუჭოთ კულტურული თაშნეშე ორტაშობური ძეგლიშ სტატუსი. 1979-1980 წანეფს, ოჰრიდი დო ოჰრიდიშ ტობა გენშიღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ  ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ოქინაფუეფი
* ოჰრიდიშ ანტიკური თეატრი
* ოჰრიდიშ ჯეგე გერგიშ ოხვამე
* ოჰრიდიშ ჯეგე სოფიაშ ოხიდა
* ზეინალ აბიდინიშ მეჩეთი
* მუჰამედ უწმოხმორაგადეშ მეჩეთი
* ოჰრიდის ჯეგე იოანე კანეოშ ოხვამე
* ოჰრიდიშ ჯეგე კლიმენტიშ დო პანტელეიმონიშ ოხვამე
* სუმულიშ ჯიხაზურგა
* პლაოშნიკი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  
* The Pearls of Ohrid 
* e-Ohrid Portal 
* Ohrid Lake Macedonia 1958 - Kinoteka na Makedonija Ohridsko Ezero
* Ohrid Saint Paul the Apostole Airport
* Ohrid News

## სქოლიო

კატეგორია:ოორუე მაკედონიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფი ოორუე მაკედონიას