open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჸონუა

thumb| ნაჸონა ჩანარიშ საართო მიოჯინი. ჯვეში ტანჯას (გიოჸონალი) გეჸონილი გითნაფალა ჩანარიშ კალამი (გინაჸონალი)
**ჸონუა**, *აბლაქტირაფა* — ართი ჩანარიშ (გინაჸონალი) კალამიშ ვარდა გვიგვილიშ გინოჸონუა მაჟირა ჩანარშა (გიოჸონალი). ჸონუა ხილამ ჯიშეფიშ ვეგეტატიური გომიარაფაშ ართ-ართი შანულამი ქიმინჯალა რე. ჸონუას გჷმირინუანა მიარაწანამი ჩანარეფიშ ჯიშური მუშობურობეფიშ ასქილიდაფარო დო გაუჯგუშებელო. გიოჸონალი დო გინაჸონალი გიშეგორუაფუ მაღალი სამეურნე მუშობურობეფიშ, ჸინ-გოლოფაშ დო მანებელ-ლახარეფშოთ გჷმარზე, თაშნეშე ორდოშიანი გჷმოღალუაშ ღანკით.

ჸონუათ ჩანარს შხვადოშხვა ფორმას არზენა. ჩინებული რე ჸონუაშ მიარე წესი, ნამუეფშეთ წარმებას გჷმირინუანა 10-15-ის. ხილამ ჯიშეფიშ ჸონუას მანჯენა გვიგვილით (ოკულირებათ), კალამით, სარტეთ, წაწაფით (აბლაქტირაფა). სპეციალური ღანკეფშო თაშნეშე გჷმირინუანა გიოჸონალიშ ნახვაცას გოღვიღვინაფილი თასით ჸონუას დო შხვა. ოდიარამ ჩანარეფიშ ჸონუა მუთმოხვადუ გუმნაღელიშ ნორთეფით, კვირკვეფით, ბოქვეფით, ართი თასიშ მურზაშ გინოღალათ მაჟირაშა. ზოთონჯის ჸონუა იმანჯებუ ჩანარიშ ვეგეტატიური სვანჯიშ პერიოდის (ფორილ დგჷმილს), აფუნს — მელახიშე მანგიშა, ზარხულს — მანგ-ეკენიას. 

*გვიგვილით ჸონუა (ოკულირაფა)* ჸონუაშ არძაშე გოფაჩილი წესი — გიოჸონალი ჯგირო ირდუ, გიოჸონალი მასალა მერკეთ იხარჯებუ. გვიგვილით ჸონუა მუსხირენ ოპერაციაშე აკმოდირთუ: გვიგვილიშ ენათოლაშ ეჭოფუა; გიოჸონალს, ჯინჯიშ კინჩხწკჷმა, დიხაშე 5—7 სმ სიმაღალას T ფორმაშ მიშნაჭკირა. გვიგვილიშ ინოხუნაფა ნაჭკირას დო გოკირუა (ხრალით დო შხვა). კანკალე ჯიშიშ გვიგვილი ძნელო მიკმარდუ გიოჸონალს. თეჯგურა შვანს გჷმირინუანა 2 გვიგვილით ჸონუას.

*კალამით ჸონუა* იმანჯებუ — კოპულირაფათ, ელახიანი მიშაჭკირუათ, სალით, მიშაწკირუათ, ნახვაცაშგიმენი გჷნოხინჯუათ დო შხვა. მებინეხობას უმოსო კალამით ჸონუას გჷმირინუნა. ჸონუაშ მექანიზაციაშო საქორთუოს მებაღობაშ, მებინეხობაშ დო მეღვინობაშ ომენცარე-რკუალაფონი ინსტიტუტის აკოქიმინელი რე ბინეხიშ ოჸონალი მანქანა.

*სარტეთ ჸონუა* გჷმირინუაფუ ნეძიშ, ჭუბურიშ, ჯაპიშ დო შხვა ვეგეტატიური გომიარაფაშო. გიოჸონალს გოშვებელანა ნახვაცაშ სარტეს დო დინახალე დინმახუნუანა კინე თი ზჷმაშ გინაჸონალ ნახვაცას გვიგვილამო.

*წაწაფათ ჸონუა* ართიანწკჷმა არხოსგემარენჯი ჩანარეფიშ ნოჸელეფიშ მეხოლაფა დო აკორდუალა. ედომუშამი მერდუალაშ უკული გინაჸონაფალ ნოჸელას ჩაუთხინუანა ნანა ჩანარს დო იტენა გიოჸონალ ჯას. წაწაფათ ჸონუას გჷმირინუანა მებინეხობას, მეხილობას დო დეკორატიულ მებაღობას.

## ლიტერატურა
* საქართველოს მეხილეობა, ტ. 1, თბ., 1969

კატეგორია:მებაღობა
სოხუმიშ მუნიციპალიტეტი

**სოხუმიშ მუნიციპალიტეტი** () — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ აკოდგინალუას. მუნიციპალიტეტიქ თეხანურ ხურგეფით დირსხუ 1966 წანას, მუჭოთ სოხუმიშ რაიონი.

თეხანურ ბორჯიშო, მუნიციპალიტეტი აფხაზეთიშ რეგიონწკჷმა ართო ოკუპირაფილი რე რუსეთიშით.

*
კატეგორია:საქორთუოშ მუნიციპალიტეტეფი
გიოჸონალი

**გიოჸონალი** — ჩანარი ვარდა თიში ნორთი, ნამუსჷთ გჷთმიოჸონანა შხვა ნორთის — გვიგვილს. გიოჸონალიშ დოშანაფა რე მებინეხობას ევროპული ბინეხიშ თხილუა ფილოქსერაშე; მეჩხოლარობას — გუმოღალაშ ბორჯის დაჩქარება, ძინაშ სინძალიერეშ რეგულირაფა, ხეონწყუე დიხაშ პიჯალეფწკჷმა მენწყუალა, ჸინ- დო გოლოფა გჷმარზე, მანებელ-ლახარეფშო გარზეობაშ ამაღალება დო შხვა. ბინეხიშ თარი გიოჸონალეფი რე ბერლანდიერი რიპარია 420ა, შასლა ბერლანდიერი 41ბ, რიპარია რუოესტრის 3309, 3306. რეპესტრის დუ ლო დო შხვა; უშქურიშ — კვეტერე უშქური, დუსენი, პარადისი, ხომანდული; სხულიშ — კვეტერე სხული, ბია; ბულიშა — ტყარი ბული; ქვიშნა ბულიშ — ქვიშნა ბული დო ბალღოჯი; ატამაშ — ნუში დო ატამაშ კულტურული ჯიში; ლიმონიშ, მანდარინიშ დო ფორთოხლიშ — ტრიფოლიატა დო ბიგარადია.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მებაღობა
გინაჸონალი

**გინაჸონალი**
* 1. შხვა ჩანარშა (გიოჸონალშა) ოჸონალი კულტურული ჯიშიშ კალამი ვარა ნახვაცაშ გვიგვილამი ნორთი;
* 2. ჩანარიშ დიხაშჟიდონი ნორთი, ნამუთ გოვითარაფილი რე გინაჸონალიშ კალამშე დო გვიგვილშე. მეხილობას კალამს ოჯინჯე ბაღშე ღებულენა. გინაჸონალიშ ხარისხი დოჸუნს ოჯინჯე ჯაშ დგომარობას (ოკო რდას ჸონიერი, ჸოფიერი, გლახა ელმოლიშ პიჯალეფიშ გჷმარზე) დო კალამიშ ჩუალაშ პიჯილეფს.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ბიოლოგია
ნეძი

**ნეძი**, **ნეძიშ ჯა** () — ფურცელმაცჷმე ჯა ნეძიშობურეფიშ ფანიაშე. ნეძიშ ჯაშ სიმაღალა 20—30 მ ონჭუ, დიამეტრი 1,5 მ. გეჩანელ ნეძიშ ბორჯღი ფართოთ რე გოფაჩილი, კურუმს ინწრას რე ეჸონილი. ნეძის სულუ, ციცინაფილი ნახვაცა უღუ, ართსქესამი დო ართჸუდეამი პიოლეფი, ცანდსუართული, სარსალერი ფურცელი, ნამუთ ეთერუან ზეთის იკათუანს. ნეძიშ გუმნაღელი წკალამია რე (თ.ჯ. „ნეძიშ კაკალი“). ორთაშობურო გოფაჩილი რე მორჩილ აზიას, ბალკანეთიშ ჩქონს, ირანს, ჩინეთის, კავკაციას დო შქა აზიას. მოლენკავკაციას ტყას ირდუ დახე ირ დიხას, აკმოქიმინჷნს მორჩილ კურუმს, უმენტაშო ართული ჯალეფი რე. წყარპიჯიშ ველეფიშ ტყალეფს ესვარილი რე ჭყონწკჷმა, ცჷ დო ცხიმურწკჷმა.

საქორთუოს ტყარი ნეძიშ არძაშე დიდი კურუმი წყარმალუ ალაზანიშ წყარპიჯის — პანკისიშ ლეხერს (10 ჰა) დო ჯუმაშ ჸუჯის (ალაზანიშ ვეშ ჭალეეფს, 40 ჰა). ნეძი სინთეშ დო სიტიბაშ მოჸოროფე ჯა რე. მაღალ გვალეფს (1500 მ-შე ჟილე) სირგილე ონუ, ურზუ 20-22&nbsp;°C-შახ ჸინუას. ძალამ გოლოფაგჷმარზე რე. ვეგჷნმუღუ მეტსიშვამი დო ენწერი დიხა. ჯგირო ხარენს ჸოფურ დიხას, დიხჭაბუ-კირიან დიხას. პიოლანს ფურცელიშ გოფაჩუაწკჷმა ართო, გუმნაღელი იმონდებუ მარაშინათუთა-ეკენიას. ნეძის გუმოღალა შეულებუ 12 წანაშე 200 წანაშახ. მოსალამი ნეძიშ ჯა — 100-200 კგ გუმნაღელი გუნჷმუღუ. ბერდეხი ჯინჯეფიშ სისტემა უღუ. ნეძიშ მარქვა (ებანოზი) (უმენტაშო კვაჟინეფი) ანდაღებული ოავეჯე მასალა რე. ნეძიშ გური იკათუანს ციმუეფს (45-77%), ცილეფს (8-21%), B1 ვიტამინს დო A პროვიტამინს. ნეძიშ კობუ გუმნაღელი დიდარი რე C ვიტამინით, ნეძიშ მურაბას აკეთენა მონდა ნეძიშ კაკალიშ გურშე — გითმიჸონანა ზეთის დო გჷმირინუანა საკონდიტრო წარმებას. წერშე აკეთენა ყავაშფერ საღაფლას. ფურცელეფი დო წერი გჷმირინუაფუ მედიცინას. ნეძი ჯგირი საორიე ჯა რე.
## ლიტერატურა

კატეგორია:ნეძიშობურეფი
ჭუბური

**ჭუბური** () — ფურცელმაცჷმე მარქვამ ჩანარეფიშ გვარი წიფურიშნერეფიშ ფანიაშე. თაშნეშე ჯოხოდვალა იფაჩუ ჭუბურიშ გუმნაღელშა, ნამუსჷთ თე ეკონია გჷმიმუშენს. უმენტაშო გიშმართჷნა ჭუბურიშ ოთხი თარი გვარობას:
*ევროპული*, *ჩინური*, *იაპონური* დო *ამერიკული* ჭუბური.

## რესურსებფი ინტერნეტის
*The American Chestnut Foundation

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო

კატეგორია:წიფურიშნერეფი
ბალტიკური ნინეფი

**ბალტიკური ნინეფი** — ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ ზოხომარენჯი ჯგუფი. იკათუანს ლატვიურს, ლიეტუვურს დო ასე ღურელ ჯვეშ პრუსიულს. ბალტიკური ნინეფიშ ბუნას ივარაუდებუ ხოლო რუსულ ისტორიეფს მოშინელი გოლიადეფიშ, იატვიაგეფიშ დო კურეფიშ (ვარა კურონეფიშ) ნინეფი. მარკვიეეფიშ დიდ ინტერესის იჭანუანს ბალტიკური ნინეფიშ წჷმოულაშ დო დოსქილადირ ინდოევროპულ ნინეფკწჷმა, კერზოთ, სლავურ ნინეფკწჷმა (ნამუეფწკჷმათ ბრელი მუდგარენი უღჷ საართო ლექსიკას დო გრამატიკას0 მემართებაშ ოკითხი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბალტიკური ნინეფიშ ეთნოლოგიური ანგარიში
* ბალტიკ ონლაინი ტეხასიშ უნივერისტეტი
## ლიტერატურა
* 

*
ვენაშ ერეფოშქაშე აეროპორტი

**ვენაშ ერეფოშქაშე აეროპორტი** () ვარდა **ვენა-შვეხატი** () — ერეფოშქაშე აეროპორტი ავსტრიას. აეროპორტი ნანანოღა ვენაშე 18 კილომეტრის იდვალუაფუ, ნოღა შვეხატის. აეროპორტის შეულებუ მიღას თიჯგურა ფართე ფიუზელაჟიშ მაღვენი ფურინჯეფი, მუჭომეფით რე Boeing 747 დო Airbus A340. 2008 წანას ვენაშ საორქიანო აეროპორტი ღიარეს ცენტრალურ დო ბჟაეიოლ ევროპაშ საუჯგუშო აეროპორტო.

აეროპორტი აკაგეს 1938 წანას დო თის ოურდუმე დოშანილობა უღუდჷ. 1945 წანას აეროპორტიქ გეგნორთჷ გოართოიანაფილი ომაფეშ ხეშუულებაშ ხეშა. 1954 წანაშე ქიანაშ უშანულამაში აეროპორტი რე. თე პერიოდის აეროპორტის უღუდჷ ართი ეიოფურინალ-დაფურინალი საროტი. აეროპორტიშ ახალი დგჷმილიშ აკოგაფაქ დიჭყჷ 1960 წანას. 1972 წანას აკიგჷ მაჟირა ეიოფურინალ-დაფურინალ საროტიქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ავსტრიაშ აეროპორტეფი
კატეგორია:ერეფოშქაშე აეროპორტეფი
PayPal

**Paypal** — ელექტრონული ოგინაგაფე სისტემა, ნამუთ გჷნაჯღონანს ფასის გჷნორიცხუაშ ოპერაციეფს ინტერნეტიშ საშვალებათ. თეხანშო ფეიფალი მუშენს 190 სახენწჷფოს დო ჸუნს 164 მილიონშე უმოსი რეგისტრირაფილი მახვარებუ. ფეიფალი მუშენს 17 ერუანულ ვალუტას. 2002 წანაშე მოჸუნაფილი 2014 წანაშა რდჷ ჩინებული ინტერნეტ აუქციონიშ, eBay-შ მინჯალაშ თუდო. ფეიფალიშ სისტემაქ დირსხჷ 1998 წანას, მუჭოთ პორტატიული ხეჭკუდეფიშ უშქურანჯობაშ პროგრამეფიშ გიშმაშქუმალარი. 2015 წანაშე დუდიშული კომპანია რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* paypal.com
* ინფორმაცია რუსულ ნინაშა 
* ფეიფალიშ გჷმორინაფა ოვაჭრებელი სისტემას eBay 
* საქორთუოქ PayPal–იშ სისტემას ქაკათჷ

## სქოლიო

კატეგორია:ელექტრონული ოგინაგაფე სისტემეფი
კატეგორია:ცირფული ვალუტეფი
კატეგორია:NASDAQ-ის ეჭარილი კომპანიეფი
რუსეთიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი (2018)

**[[რუსეთი]]შ [[რუსეთიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი|საპრეზიდენტო]] [[გიშაგორუეფი]]** — 2018 წანაშ 18 მელახის, რუსეთიშ მახუთა პრეზიდენტიშ გიშაგორუეფქ იმანჯჷ. რუსეთიშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ, სახენწჷფოშ მადუდე გიშეგორუაფუ წორწო დო ბონი საართო ფულირი ხონარიშ მეჩამათ, ამშვი წანაშ ხანით. გიშაგორუეფშო ცენტრალურ ოგიშაგორუე კომისიაქ კათაფაშ ნება მეჩჷ ბრუო კანდიდატის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 2018 წანაშ 18 მელახიშ რუსეთიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი  — რუსეთიშ 
** რუსეთიშ ფედერალური კანონეფი დო შხვა ნორმატიულ-სამართლებური აქტეფი 
** რუსეთიშ -იშ გჷნოჭყვიდირი 
* რუსეთიშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი-2018 — Российская газета

## სქოლიო
გილერმო დელ ტორო

**გილერმო დელ ტორო გომესი** (; დ. 9 გჷმათუთა, 1964) — მექსიკარი კინორეჟისორი, სცენარისტი, პროდიუსერი, რომანეფიშ ავტორი. კინოკარიერაშ პერიოდის დარსხჷ რუმე ფენტეზიშ ჟანრიშ მუსხირენ ნახანდი, ბთქუათინ - გოთიკურ მერმენწა ფილმი „ეშმაკიშ ხირხი“ (2001) და „ფავნიშ ლაბირინთი“ (2006), თეში, მუჭთ უმოსო ტრადიციული ჟანრიშ ამერიკული ფილმეფი - „ბლეიდი II“ (2002), ურთა ჟანრიშ სუპერგერგეზული „ჰელბოი“ (2004), თიში გეჸვენჯი „ჰელბოი: ორქოშ არმია“ (2008) დო ომეცარე ფანტასტიკური ჟანრიშ ფილმი „რჩქალი ოკიანეშ ტიტანეფი“ (2013).

რეჟისორული მოღალობაშ მოხ, დელ ტორო რე აქტიური პროდიუსერი. ათე განით, თიში წჷმოძინელი ფილმეფს შქას რე „ბაღანეფიშ ჸუდე“ (2007), „ჯულიაშ თოლეფი“ (2010), „ბიუტიფული“ (2010), „კუნგ-ფუ პანდა 2“ (2011), „ჩექმეფამი კატუ“ (2011) დო „დიდა“. დუდშე თინა ოკო ჸოფედუკო კინოტრილოგია „ჰობიტიშ“ რეჟისორი, მორო პროექტი დიტჷ შხვა ფილმეფს ომუშებელო. თეში უმკუჯინუო, თინა მერჩქინელი რე ფილმეფიშ ტიტრეფს, მუჭოთ სცენარიშ ალმახანდე.

თიში ფილმეფს შხირას ლაჸაფენა რონ პერლმანი, დაგ ჯოუნსი დო ფედერიკო ლუპი. დელ ტოროშ მაჸალეეფი რენა მექსიკარი რეჟისორეფი, ალფონსო კუარონი დო ალეხანდრო გონსალეს ინიარიტუ. ათე საუმშა უჯოხონა „კინოშ სუმი ამიგო“.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

## სქოლიო

კატეგორია:მექსიკარი კინორეჟისორეფი
კატეგორია:მექსიკარი კინოპროდიუსერეფი
კატეგორია:მექსიკარი სცენარისტეფი
კატეგორია:მექსიკარი არტისტეფი
რამინ ჯავადი

მინი|200პქ|რამინ ჯავადი
**რამინ ჯავადი** (გერმ. Ramin Djawadi; დ. 1974) — ირანალ-გერმანალი ორკესტრული მუსიკაშ კომპოზიტორი ტელესერიალიშო დო ფილმიშო. თიში მუმა რდჷ ემიგრანტი ირანშე. 2007 წანაშე 3 ეკენიას, თიქი გიშაშქჷ ახალი ალბომი, ნამუსჷთ ოკათუდჷ ჯიხაშე ნტებაშ თარი მუსიკა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:გერმანალი კომპოზიტორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1974
ესკიმოსურ-ალეუტური ნინეფი

thumb|ესკიმოსურ-ალეუტური ნინეფიშ გოფაჩუაშ არეალი
**ესკიმოსურ-ალეუტური ნინეფი** — ნინეფიშ ბუნა ოორუე ამერიკაშ არქტიკულ ღოზის დო რუსეთიშ უკიდაშ ოორუე-ბჟაეიოლს. ესკიმოსურ-ალეუტური ნინეფი იკათაუნს ჟირ ჸას: ალეუტურს დო ესკიმოსურს.

ესკიმოსური ნინეფი ტრადიციულო სუმ ბუნათ ირთუდჷ, სირენიკულშა, იუპიკურშა დო ინუიტურშა, ეკონია რკუალეფქ დადგინჷ ნამჷ-და, ინუიტური ნინეფი იუპიკურ გიმენბუნას წჷმარინუანსჷნ, სირენიკულიშ წჷმოულობაქ ვედიდგინჷ.

## კლასიფიკაცია
**ალეუტური ჸა**:
* ბჟადალური დო ცენტრალური დიალექტეფი: ატკანი, უტუანი, უნანგანი, ბერინგი - (60-80 მორაგადე)
* ბჟაეიოლური დიალექტეფი: უნალასკანი, პრიბილოფი (400 მორაგადე)
**ესკიმოსური ჸა** (იუპიკური, იუიტური, ინუიტური)
* ცენტრალურ-ალასკური იუპიკური ნინა (10 000 მორაგადე)
* ალუტიიკური ენინა (400 მორაგადე)
* ცენტრალურ-ცჷნდჷრული იუპიკური ნინა ანუ იუიტური (1 400 მორაგადე)
* ნაუკანური ნინა (70 მორაგადე)
* ინუიტური ნინა (75 000 მორაგადე)
** ინუპიაკური ნინა (ოორუე ალასკა) (3 500 მორაგადე)
** ინუვიალუკტუნური ნინა (ბჟადალი კანადა) (765 მორაგადე)
** ინუკტიტუტური ნინა, ინუკტუნური ნინა დო ინუინაქტუნური ნინა (30 000 მორაგადე)
** კალაალისუტური ნინა (გრენლანდია) (47 000 მორაგადე)
სირენიკული ნინა 1997 წანაშე ღურელი ნინა რე.

*
კატეგორია:ნინეფიშ ფანიეფი
ვიქტორ სუხორუკოვი

**ვიქტორ სუხორუკოვი** (; 10 გერგობათუთა, 1951, მოსკოვიშ ოლქი) — რუსი არტისტი.

კატეგორია:დუნაბადი 1951
ედირნე

**ედირნე** (თაშნეშე *ადრიანოპოლი*, ; ) — ნოღა თურქეთიშ ოორუე-ბჟადალს, ედირნეშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ ქიანაშ ევროპულ ნორთის, წყარმალუ მარიცას საბერძნეთიშ თანჯაწკჷმა. მახორობაშ მუდანობა 2002 წანას რდჷ 128,400 კოჩი.

კატეგორია:თურქეთიშ ნოღეფი
ნატალია ორეირო

**ნატალია ორეირო** (, დ. 19 მესი, 1977, მონტევიდეო, ურუგვაი) — ურუგვაალ-არგენტინალი მაბირე, არტისტი დო მოდაშ დიზაინერი. 

კატეგორია:მერკე სტატიეფი პიჯიშ გეშა
საქორთუოშ კონსტიტუცია

მინი|მარჯვნივ|საქორთუოშ კონსტიტუცია
**საქორთუოშ კონსტიტუცია** — საქორთუოშ სახენწჷფოშ ჯინჯიერი კანონი, მიღჷ საქორთუოშ პარლამენტიქ 1995 წანაშ 24 მარაშინათუთას. თიქ ნძალაშა მიშართჷ 1995 წანაშ საქორთუოშ ახალეშნაგორა პარლამენტიშ ნებაგოქუნელობაშ ჩინებაშ დღაშე.

საქორთუოშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ, საქორთუო რე ზოხომარინჯი, ართიანი დო უგურთჷ სახენწჷფო, მუთ დოდასურაფილიე 1991 წანაშ 31 მელახის ქიანაშ ნთელ ტერიტორიას, თინეფ შქას, აფხაზეთის ასსრ-ს დო ცხინვალიშ რეგიონს (ჸოფილ ობჟათე ოსეთიშ ავტონომიური ოლქის) მანჯაფილი რეფერენდუმით დო 1991 წანაშ 9 პირელიშ საქორთუოშ სახენწჷფობური ზოხორინალაშ ეკონწყუალაშ აქტით, საქორთუოშ სახენწჷფოშ პოლიტიკური ნწყილობაშ ფორმა რე დემოკრატიული რესპუბლიკა. სახენწჷფო ხეშულობა, მუჭოთ არძა დემოკრატიულ სახენწჷფოს, იხორციელებჷ ხეშულობაშ დორთუალაშ პრინციპშე გეპონუათ — საქორთუოშ სახენწჷფო ხეშულობა ირთუ ოკანონდუმადვალე, ემაჸონაფალ დო სასამართალო ხეშულობათ. ხეშულობაშ წყუ რე კათა, ნამუთ მუშ ნძალანებას ახორციელენს რეფერენდუმიშ, უშქაშე დემოკრატიაშ შხვა ფორმეფიშ დო მუში წჷმმარინაფალეფიშ მეშქაშალათ.

საქორთუოშ კონსტიტუცია ანტკიცენს ადამიერიშ საარძოთ აღიარაფილ ნებეფს დო დუდიშალეფს. სახენწჷფო ხეშულობა ჩინებულენს დო აღიარენს თე ნებეფს დო დუდიშალეფს, მუჭოთ უულჷ დო უჟინაშ ღირებულებეფს. ხეშულობაშ გახორციელებას კათა დო სახენწჷფო აკობორკილეფი რენა თე ნებეფით დო დუდიშალეფით, მუჭოთ უშქაშეთ მოქიმინჯე სამართალით.

საქორთუოშ კონსტიტუცია აცხადენს წამაფაშ დო აღმსარებელობაშ დუდიშალას, თეწკჷმა ართო, აღიარენს საქორთუოშ სამოჩქვაფილო ავტოკეფალური მართლმადიდებელური ეკლესიაშ გჷშაკერძაფილ როლს დო თიშ ზოხომარინჯალას.

## ლიტერატურა
* საქორთუოშ კონსტიტუცია
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ კონსტიტუცია
ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინი

**ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინი** (George R. R. Martin; დ. 20 ეკენია, 1948) — ამერიკალი ჭარუ დო სცენარისტი ფენტეზი, მერმენწა დო ომენცარე ფანტასტიკაშ ჟანრეფს. თინა უმოსო ჩინებული რე, მუჭოთ ავტორი ეპიკური ფენტეზი რომანეფიშ სერიას „ჸინიშ დო დაჩხერიშ ბირა“. ათე რომანიშ ტელესერიალო ადაპტირება ტელეარხი HBO-ქ ღოლჷ ჯოხოთ „ოხვისტეეფიშ ლაჸაფი“. ჟურნალქ Time მარტინი მიშეჸონჷ 2011 წანაშ 100 არძაშე გოულამ ადამიერს შქას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1948
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი სცენარისტეფი
ნერვული სისტემა

მინი|ადამერიშ ნერვული სისტემა
**ნერვული სისტემა** ( — ნერვი) — ბიოლოგიური სისტემა, ნამუთ აკმოდირთუ **ცენტრალური** (დუდიშ დო გაგაჩიშ ტვინი) დო **პერიფერიული** ანუ ვეგეტატიური ნორთეფშე. ცენტრალურ ნორთის ორხველჷ დუდიშ დო გაგაჩიშ ტვინი; პერიფერიულს – ნერვული ნოსქვეფი, თინეფშე გიშულირი ნერვეფი დო ნერვული ბეჭილეფი. ვეგეტატიური ნერვული სისტემა წჷმორინაფილი რე სიმპატიკური დო პარასიმპატიკური ნაორთეფით. თინეფიშ ქიმინჯალა ურთიართსააწმარენჯო რე, სამანგათ სიმპატიკური ნერვული სისტემა აჭყანიერენს დო აშხირენს გულიშ რიტმულ მუშობას, პარასიმპატიკური — თის მჷთმოჩალუნს. დუდიშ ტვინი წჷმორინაფილიე მოგჷრძე ტვინით, ხინჯით, ნათხემით, შქა ტვინით, შქამადვალუ ტვინით დო დიდი გვერდოსფეროეფით. დუდიშ ტვინს შქირუ ღვანდი ზოხო ნაშაყარაშ სახეთ მუთმოფხვადჷნა ჩე ღვანდიშ დინოხოლე. შქირუ ღვანდი ტვინს დო ნათხემს მუკი-მუკი გოძჷ დო აკმოქიმინჷნს დუდიშ ტვინიშ ხოკოს, ედომუშამი ნერვული სისტემა წჷმორინაფილი რე ნერვული ნორშვეფით. თინა ონინალჷ ორგანიზმიშ ელმოლწკჷმა მერგეშუას დო დინოხოლენი ართიანობაშ გარზებას. ნერვული სისტემა აკოგაფათ ურთულაში რე დო მიარეჸურე ფუნქციეფს არსულენს: ოგინაფე ორგანოეფიშ მეშქაშობათ მეთმურსხუანს ორგანიზმის ელმოლწკჷმა, არეგულირენს ირ ორგანოშ ფუნქციეფს, აკმანწყჷნს შხვადოშხვა ორგანოეფიშ მუშობას ართიანწკჷმა, გჷთმოპიჯანს არზუანობას, ზიტყვებას, შვენას, ემოციეფს დო შხვა ფიზიკურ პროცესეფს.
## აკოდგინალუა

ნერვულ ნორშვის აკმოქიმინჷნს ნერვული თოლეფი, ნამუეფსჷთ ნეირონეფი ჯოხო. ნეირონეფს ელმოლს გოძჷ მორჩილი თ.ჯ. ალმაშარე თოლეფი, ნამუეფით არსულენა ოჩამურ ფუნქციას, თინეფს გლიური თოლეფი ჯოხო. 
თინეფი ნეირონეფშე ვითშახ უმოსი რე. ნეირონი აკმოდირთუ რსხულშე დო თიშე ეშანთირელი ალნაფალეფშე. ალნაფალეფი რე ჟირი სახეშ: დენდრიტეფი, ნამუეფით ჯაშნერ დოჸალერი სტრუქტურას აკმოქიმინუნს დო ართი ნეირონიშ შვანს შილებე მიარე რდასჷნ; მაჟირა სახეშ ალნაფალა რე აქსონი. ირ ნერვულ თოლს ხვალე ართი აქსონი უღუ დო უმოსი გჷრძე რე ვინდარო დენდრიტეფი.  

**ნერვული იმპულსი**, ნამუთ რსხულიშ შხვადოშხვა ნორთის შხვადოშხვანერი ანალიზატორით აღიქმებუ, დენდრიტეფიშ მეშქაშობათ მეურს ნეირონიშ რსხულშა, სოდე მუთმოხვადუ თე ინფორმაციაშ გოანალიზაფა დო ომანგე ფიზიოლოგიური გამაშ ფორმირეაფა, ნამუთ პერიფერიას გიფაჩუ აქსონეფიშ მეშქაშობათ. აქსონეფს შხირ შვანს მუკი-მუკი გოდგჷ ჩე ფერიშ დაცხი, ნამუსჷთ მიელინიშ დაცხი ჯოხო. ნერვულ სისტემას შქირუ ფერი გოპიჯელი რე დენდრიტეფიშ დო ნეირონეფიშ რსხულეფიშ გვერთეფო, ჩე ფერი — აქსონეფიშ გვერთეფო.
	
ნეირონეფი, მუნეფიშ ფუნქციაშ ომანგეთ რე მაგინე ვარდა მაყარე. მაგინე ნერვეფი გინაფეფიშ ორგანოეფშე გაგაჩიშ ტვინს გინმოჩანა იმპულსეფს, თიშენ ნამჷ-და გაგაჩიშ ტვინს ქჷმოხვადას ომანგე გამაშ ფორმირაფაქ დო გეხორციელას პერიფერიას ეტე დო თი მოტორული გამა. მაყარე ნეირონეფს იმპულსეფი გაგაჩიშ დო დუდიშ ტვინშე, კუთეფშა დო დინოხოლენ ორგანოეფშა მეუღუ. ნერვეფი, ნერვული თოლეფიშ გვერთეფი რე, ნამუთ გალეშე ფორილი რე მიელინიშ დაცხით. თინეფი ხოლო მუნეფიშ ფუნქციაშ ომანგეთ შილებე ორდას მაგინე ვარდა მაყარე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Human Brain Project Homepage
ნეირონი

მინი|ნეირონი

**ნეირონი** ( — ნერვი), *ნევრონი*, *ნევროციტი*, *ნერვული [[თოლი]]*, თარი სტრუქტურულ-ფუნქციური ართული ნერვული რშვილიში, ნამუეფშე რე აკოგაფილი ადამიერიშ დო ჩხოლარეფიშ ნერვული სისტემა, დო ნამუთ ინფორმაციაშ შაყარუას დო გინოჩამას უნარღელენს ელექტრული დო ქიმიური სიგნალეფიშ მეშქაშობათ.ვითხოვ მესის ბარსაში!

## რესურსეფი ინტერნეტის

* IBRO – ტვინიშ რკუალაშ საირქიანო ორგანიზაცია .
* ნეირონეფიშ ბანკი 
* ნეირონეფიშ მაღალი ხარისხიშ სურათეფი.
* NeuroMorpho.Org ნეირონეფიშ ცირფული ბაზა.
* სურათეფიშ გალერეა: ნეირონი
## ლიტერატურა
**ნათაძე ლ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 367, თბ., 1984

კატეგორია:თოლეფიშ გვარობეფი
კატეგორია:ნეიროფსიქოლოგია
კატეგორია:ცენტრალური ნერვული სისტემა
ნერვული რშვილი

**ნერვული რშვილი** () — რშვილი, ნამუთ ნერვულ სისტემას აკმოქიმინჷნს. აკმოდირთუ იმპულსეფიშ მიკმაშქუმალარი სპეციალიზებული რთულო დიფერენცირაფილი თოლეფშე — ნეირონეფშე. თინეფიშ ფორმა ედომუშამო დოჸუნს ორსულებელ ფუნქციას. ირ ნეირონს რსხული უღუ, ნამუთ წჷმორინაფილი რე, მუჭოთ გოფართაფილი ნორთი, სოდე ლოკალიზაფილი რე გვირზილი დო ჟირ ვარდა უმოსი ეშნაფალა, ალნაფალა (აქსონი დო დენდრიტეფი). აქსონეფი მიკმაშქვანა იმპულსის ნეირონიშ რსხულშე პერიფერიაშა, დენდრიტეფი — თოლიშ რსხულშა.

ნეირონეფწკჷმა ართო ნერვულ რშვილს აკმადგინანა ნეიროგლიაშ თოლეფი, ნამუეფით უთარაშო გიოპონალ, ტროფიკულ დო შხვა ფუნქციას არსულენა.

ნერვული ნორშვი არძა თოლი ივითარებუ ართი დო იგივე ექტოდერმული თოლეფიშ დიფერენცირაფაშ შედეგო ნეირონეფიშ წჷმმაქიმინალ (ნეირობლასტეფი) დო გლიაშ წჷმმაქიმინალ (გლიობლასტეფი ანუ სპონგიობლასტეფი) თოლეფო. ნერვული ინჭკეფი დო ნერვული დობოლაფეფი ნერვული რშვილიშ აკმადგინალი კომპონენტეფი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*სამედიცინო ტერმინოლოგიაშ გოსხუანუაფონი ლექსიკონი — nplg.gov.ge
*ნერვული რშვილი — MedGeo.Net

კატეგორია:რშვილეფი
გაგაჩიშ არხი

[thumb|[გაგაჩიშ მალა|მალა]]
**გაგაჩიშ არხი** () — გაგაჩიშ სჷმეტიშ ხვერელე, ნამუთ აკოქიმინელი რე გაგაჩიშ მალეფიშ რკალეფით. გაგაჩიშ არხის ინოდგუ გაგაჩიშ ტვინი მუში დაცხეფით დო ჯერღვეფით, თაშნეშე ნერვულ ჯინჯეფიშ პროქსიმალური გიმნართეფი.

## თაშნეშე ქოძირით
* გაგაჩი
* გაგაჩიშ ხვერელე

კატეგორია:გაგაჩი
კატეგორია:ადამიერიშ რსხულიშ ხვერელეფი
გაგაჩიშ ტვინი

**გაგაჩიშ ტვინი** () — გაგაჩამეფიშ ცენტრალურ ნერვულ სისტემაშ ორგანო, ნამუთ იდვალუაფუ გაგაჩიშ არხის. მეღებული რე იკოროცხუდას, ნამჷ-და გაგაჩიშ დო დუდიშ ტვინიშ შქას ხურგი გინმურს პირამიდული ინჭკეფიშ გინოკვათუაშ დონეს (მარა თე ხურგი პიჯული რე). გაგაჩიშ ტვინიშ დინოხოლე რე ხვერელე, ნამუსჷთ ჯოხო ცენტრალური არხი (). გაგაჩიშ ტვინი თხილერი რე *[[ტვინიშ ქექე დაცხი|ტვინიშ ქექე]]*, *[[ტვინიშ ბონდღილი დაცხი|ბონდღილი]]* დო *[[ტვინიშ ჸონიერი დაცხი|ჸონიერ დაცხეფით]]*. გაგაჩიშ ტვინიშ არხიშ დო დაცხეფს შქას ოფირჩა გოფშაფილი რე გაგაჩიშ ტვინიშ სითხათ. გაგაჩიშ ტვინიშ გალენი ჸონიერი დაცხიშ დო მალეფიშ ჸვილეფიშ შქას დვალირ ოფირჩაშა ეპიდურალური უჯოხონა დო გოფშაფილი რე ციმუამ რშვილით დო ვენური ნორშვით.


კატეგორია:ნევროლოგია
კატეგორია:ნეირობიოლოგია
ნათხემი

მინი|
**ნათხემი** — ადამიერიშ დო გაგაჩამეფიშ დუდიშ ტვინიშ ნორთი მოგჷრძე ტვინს დო შქა ტვინს შქას. დიდ როლს ლაჸაფენს უთარაშო ყარაფეფიშ კოორდინაციას, რსხულიშ წონაწორობაშ, პოზაშ დო ტონუსიშ თხილუას. ბიწორას მაყარე ჩხოლარეფს ნათხემი გიშაკერძაფილო ჯგირო აფჷნა გოვითარაფილი.

**ადამიანერიშ ნათხემი** იდვალუაფუ დიდი ტვინიშ ჸვინგიშ წილეფს გიმე ხინჯიშ დო მოგჷრძე ტვინიშ დორსალურო. ნათხემიშ წონა 150 გრამი რე, განერი დიამეტრი 12 სმ-ს ონჭუ. ნათხემს გიშმაგორჷნა ცენტრალურ ინწრო წილს — ნათხემიშ ჭჷს დო ელახიან წილეფს — ჰემისფეროეფს. ნათხემიშ ირნერი დაღამაკება გიშმარჩქინდუ საართო შანეფით, ნამუსჷთ ნათხემიშ სინდრომი ჯოხო. ნათხემიშ სინდრომს ახასიათენს დუდიშ ჭუა, ეკოღალაფა, რსიოლი, გილაჩანგალი დო შხვა. აკოცჷმილი რე ყარაფიშ კოორდინაცია (ასინერგია).

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ორგანოეფი
კატეგორია:ანატომია
კატეგორია:ტვინი
მოგჷრძე ტვინი

**მოგჷრძე ტვინი** () —  სენსორული დო მოტორული გინულაშ რეგიონი, ნამუეფით გაგაჩიშ ტვინიშ დო დუდიშ ტვინიშ შხვადოშხვა ნორთეფს შქას ყარენა. მოგჷრძე ტვინი ყინტუაშ, ჩიონიშ, შიკინიშ, გურიშრიაშ დო შხვადოშხვა ქიმინჯალაშ ბორჯის კუთეფიშ ყარაფის არეგულირენს; დუდიშ ტვინიშ შხვა ნორთეფწკჷმა ართო ზისხირჯერღვეფიშ გოფართაფა-აკონჭირაშ, გურიშგაფაშ დო შურიშღალაშ პროცესეფსჷთ ოკათუ. მოგჷრძე ტვინს იდვალუაფუ რეტიკულური ფორმაციაშ ნორთი, ნამუსჷთ უშქაშე რსხუ უღუ ლურ - სიკურცხეშ ციკლიშ რეგულირებაწკჷმა. მოგჷრძე ტვინიშ დოღამაკაფა შხირას ფატალურო (ღურათ) ითებუ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ტვინი
დუდიშ ტვინიშ ხინჯი

მინი|დუდიშ ტვინიშ ხინჯი
**[[დუდიშ ტვინი]]შ ხინჯი** ვარდა *ხინჯი* — დუდიშ ტვინიშ ნორთი, ნამუთ ნათხემწკჷმა ართო მეტენცეფალონიშ ნორთის წჷმარინუანს, ნამუთ მუშჸურე, უკახალენი (რომბიშნერი) ტვინიშ ნორთი რე. დუდიშ ტვინიშ ხინჯი ორხველჷ ტვინიშ სჷმეტის, იდვალუაფუ მოგჷრძე ტვინიშ არხოს (medulla oblongata), შქა ტვინიშ საბოლა რე დო ნათხემიშ წჷმი ნორთის იდვალუაფუ.

კატეგორია:ტვინი
კატეგორია:დუდიშ ტვინიშ ხინჯი
დენდრიტი

**დენდრიტი** (от  — ჯა) — ნეირონიშ დოჸალერი ელნაფალა, ნამუთ ინფორმაციას ღებულენს ქიმიური (ვარდა ელექტრული) სინაპსეფიშით შხვა ნეირონეფიშ აქსონეფშე (ვარდა დენდრიტეფშე დო პერიკარიონშე) დო გჷნმოჩანა ინფრმაციას ელექტრული სიგნალიშ მეშქაშობათ ნეირონიშ რსხულს (პერიკარიონის), სოურეშე თინა ელმაფალუნსჷნ. 1889 წანას, ტერმინი „დენდრიტი“ ომენცარე გჷმორინაფაშა მიშეღჷ შვეიცარიალ მენცარ ვილჰელმ ჰისიქ.

კატეგორია:დენდრიტი
ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი

მინიატიურა|მარჯვნივ|ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ მარწკინდი
**ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტი** () — ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ ემაჸონაფალი ხეშუულებაშ დეპარტამენტი, ნამუთ გალენურ საქვარეფიშ სამინისტროშ ფუნქციეფს არსულენს. ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიქ 1789 წანაშ 27 კვირკვეს დირსხუ. დეპარტამენტის დუდენს ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე.  დეპარტამენტიშ მაართა სახენწჷფო მელამოსე რდჷ თომას ჯეფერსონი. 2017 წანაშ 24 მესიშე დეპარტამენტის დუდენს ჯონ სალივანი, ნამუქჷთ რექს ტილერსონი დოთირუ.

## იხილეთ აგრეთვე
* ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე
* ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* **[http://www.state.gov/ ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ ოფიციალური საიტი]**

კატეგორია:ააშ-იშ თარობა
კატეგორია:მერკე სტატიეფი ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ გეშა
კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
საქორთუოშ ჸინიშ ჰოკეიშ ერუანული ნაკორობა

**საქორთუოშ ჸინიშ ჰოკეიშ ერუანული ნაკორობა** — საქორთუოშ ერუანული ნაკორობა ჸინიშ ჰოკეის. 2009 წანაშე ჸინიშ ჰოკეიშ საირქიანო ფედერაციაშ მაკათური რე. ბუნაქ მაართა საირქიანო მატჩი 2010 წანაშ 12 პირელს ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ სააწმარენჯოთ ილაჸაფუ.

## აკოდგინალუა
### 2017 მოსოფელიშ ჩემპიონატი დივიზიონი III

აკოდგინალუა IIHF-შე

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური საიტი 
*IIHF-იშ პროფილი

კატეგორია:ყინიშ ჰოკეიშ ერუანული ნაკორობეფი
სექსუალური ორიენტაცია

**სექსუალური ორიენტაცია** — ეთმეჭარჷნს ქომოლკოჩეფიშ, ოსურეფიშ, ჟირხოლოშ ვარდა ნამთინიშ ემოციურ, რომანტიკულ დო/ვარდა სექსუალური მიკონჭაფობას. „ამერიკაშ ფსიქოლოგიური ასოციაციაშ“ მეჯინათ სექსუალური ორიენტაცია, თაშნეშე გჷმოხანტუნს „პიჯური დო სოციალური იდენტობაშ მორსის, ნამუთ გეპონჷ თი მიკონჭაფეფს, თინეფიშ გჷმმახანტალ რჯებეფს დო თი ბუნაშ მერხველობას, ნამუშ მაკათურით თე ემოციეფს გჷლმასქიდუნა“. მარკვიალეფს შქას რსებული კონსენსუსიშ მეჯინათ, სექსუალური ორიენტაცია ვა რე სხვენა. ვაარსებენს სექსუალური ორიენტაციაშ გჷმმაჭანაფალი ქექე, ართი ბაძაძი, ვარინ რკუალეფი ოძირანა, ნამჷ-და თენა რე გენეფიშ, ჰორმონეფიშ დო ელმოლიშ გოლინეფიშ კომბინაცია, თინეფი დოჸუნა ბიოლოგიას გერსხილი თეორიეფს, ნამუეფით გენეტიკურ და სოციალურ ფაქტორეფშა მიოწურუანა.   სექსუალური ორიენტაცია, მუჭოთ წესი, სუმი სახეშ ტერმინით გჷმიხანტუ: ჰეტეროსექსუალობა, ჰომოსექსუალობა დო ბისექსუალობა (ასექსუალობა კანკალე მარკვიალიშით მირჩქინუაფუ სექსუალური ორიენტაციაშ მაანთხა კატეგორიათ).

## სექსუალური ორიენტაციაშ გვარობეფი
* ჰეტეროსექსუალური ორიენტაცია - *ხვალე ვარდა გიშაკერძაფილო სააწმარენჯო სქესით მენტება.* (ჰეტეროსექსუალი)
* ბისექსუალობა - *მუჭოთ მუშნერი, თაშნეშე სააწმარენჯო სქესით მენტება; ვა რე უციოთ ართ დონეს ვარდა ვა რე უციოთ ართბორჯულო.*
* ჰომოსექსუალობა - *ხვალე ვარდა გიშაკერძაფილო მუში სქესით მენტება* (გეი, ლესბოსელი, ჰომოსექსუალი)
* პანსექსუალობა - *ხურგეფს შქას ეშახუნელი სქესიშ მოხ შხვა „გინმალი“ სქესით მენტება.* (პანსექსუალი)

## ლიტერატურა
* შესავალი ლგბტ ფსიქოლოგიაში, რედ.: შორენა გაბუნია, ირაკლი ვაჭარაძე; არასამთავრობო ორგანიზაცია „იდენტობა“.
კატეგორია:სექსოლოგია
კატეგორია:სექსუალური ორიენტაცია
კატეგორია:ლგბტ ტერმინეფი
ჰეტეროსექსუალობა

thumb|ჰეტეროსექსუალი ჭკობა
thumb|upright=0.5|მარცხნივ|ჰეტეროსექსუალობაშ ეშანუაშ ვარიანტი 

**ჰეტეროსექსუალობა** — თარო ჟირი გინორთელი სქესიშ ადამიერეფს შქას ერთეტიურ, სექსუალურ დო რომანტიულ მენტებაშა მიოწურუანს. მუჭოთ სექსუალური ორიენტაცია კონტრასტული რე ჰომოსექსუალობაშ დო ბისექსუალობაშინ.

კატეგორია:სექსუალური ორიენტაცია
ბისექსუალობა

**ბისექსუალობა** — ადამიერიშ სექსუალური ორიენტაცია, ნამუთ ოძირანს ესთეტიკურ, რომანტიკულ დო სექსუალურ მენტებას არძანერი სქესიშ ადამიერიშა. კანკალე ჭარუშო ტერმინი პარალელური რე ჰომოსექსუალობაში დო ჰეტეროსექსუალობაში, კანკალეშო თე ჟირიშ ნასვარუ რე. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ბისექსუალობას შხვადოშხვა ფორმას ადამიერეფიშ ისტორიაშ გოძვენას შხირას ნოღვე აბანი, სერიოზული დოგურაფაშ მეკონო თიქ ხვალე XX ოშწანურაშ მაჟირა ნორთშე გჷნირთჷ, მორო თიშ ხასიათშენ დო ორთაშენ ურთიართუმანგუ ჭედელეფი დო მეჯინეფი რსებენს.

ამერიკაშ ფსიქოლოგეფიშ ასოციაცია აცხადენს, ნამჷ-და უციო ვარე ადამიერი მუშ დუდს ურხველუანდას ჰომომოსექსუალს ვარდა ჰეტეროსექსუალს, თინა შილებე შხვადოშხვა ხარისხით ჟირხოლოს გჷნაფულენდასინ. სექსუალური ორიენტაცია ივითარებუ თელარაშ გოძვენას დო შხვადოშხვა ადამიერეფი თეს მეთმეხვადჷნა შხვადოშხვა ბორჯის, თინეფი რენა ჰეტეროსექსუალეფი, ბისექსუალები დო ჰომოსექსუალეფინ. რენა ადამიერეფი, ნამუეფით სექსუალური გჷმოცადილებაშ გეშა მუნეფიშ დუდს ურხველუანა ჰეტეროსექსუელეფს, ჰომოსექსუალეფს ვარდა ბისექსულეფს. დოსქიალდირეფს — შილებე უღუდან ჰომოსექსუალური გჷმოცდილენა, მარა დუდს ვაურხველუანდან გეის, ლესბოსელს ვარდა ბისექსუალს. თაშნეშე რენა გეი, ლესბოსელი ადამიერეფი, ნამუეფით მეხვალამირი რენა მუნეფიშ ორიენტაციას, მარა სექსუალური რსხუ სააწმარენჯო სქესწკჷმა უღუნა, მორო დუდი ვემიოჩქჷნა ბისექსუალეფო. ბისექსუალი აქტივისტი რობინ ოქსი, გეჸვენჯიშნერო გჷთმოთანჯჷნს ბისექსუალობას — „მიკოჭოფილ გაფუდას ართი ვარდა ჟირი გენდერიშ წჷმმარინაფალი, მუჭოთ რომანტიკულო თეშ სექსუალურო, უციო ვარე თექ მოხვადას ართი დო კინ თი ბორჯის დო ართი დო კინ თი ხარისხითჷნ“.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბისექსუალობა — ენციკლოპედიური ლექსიკონი

კატეგორია:სექსუალური ორიენტაცია
კატეგორია:ბისექსუალობა
კატეგორია:ლგბტ ტერმინეფი
ჰომოსექსუალობა

**ჰომოსექსუალობა** — რომანტიკული დო სექსუალური მენტება ვარდა რჯება ართი სქესიშ წჷმმარინაფალეფს შქას. მუჭოთ სექსუალური ორიენტაცია, ჰომოსექსუალობა შანენს „სექსუალური, ოჸოროფე ვარდა რომანტიკული მენტებაშ ხანგჷრძე მინუშის ვარდა ხასიათის“ უთარაშო ვარდა ექსკლუზიურო ართო დო იგივე სქესიშ კათაშა; „თაშნეშე შანენს ინდივიდიშ პიჯულ გინაფას ვარდა იდენტობას.“

ჰომოსექსუალობა, სექსუალური ორიენტაციაშ სუმ თარი კატეგორიაშე ართ-ართი რე, ბისექსუალობა დო ჰეტეროსექსუალობაწკჷმა ართო ჰეტერო-ჰომოსექსუალურ კონტინუუმს. ბიჰევიორისტი დო სოციალური მენცარობეფიშ, თაშნეშე სინთელუანობაშ დო მენტალური სინთელუანობაშ პროფესიეფიშ კონსესუსი (ართნერი არზი) რე, ნამჷ-და ჰომოსექსუალობა ადამიერიშ სექსუალური ორიენტაციაშ ნორმალური დო პოზიტიური გვარობა რე, მორო მიარე რელიგიური ჯარალუა, თინეფს შქას კათოლიციზმი, მორმონიზმი, და ისლამი დო კანკალე ფსიქოლოგიური ჯარალუა, სამანგათ *ჰომოსექსუალობაშ რკუალაშ დო თერაპიაშ ერუანული ჯარალუა* (NARTH), ტრადიციულო ოგურუანა, ნამჷ-და ჰომოსექსუალობა რე ცოდა დო ვაფუნქციერებაფონი რჯება.

ტერმინი *[[ლესბოსელი]]* გჷმირინუაფუ ოსური ჰომოსექსუალიშ ეიოშანალო, *[[გეი]]* — ქომოლკოჩიშო, მორო *გეი* შილებე კოჩისჷთ გჷმოხანტჷნდასჷნ დო ოსურსჷთ. მარკვიალეფშო, მიარე ბაძაძიშ გეშა, რთული რე თი ადამიერეფიშ რიცხუშ დოდგინა, ნამუეფით დუდს ჰომოსექსუალეფს მიორხველანა ვარდა ართი სქესიშ სექსუალური გჷმოცდილება უღჷნან. თეხანიშ ბჟადალს, მიარე რკუალაშ მეჯინათ, მახორობაშ 2%-შე 13%-შახ ჰომოსექსუალი რე. 2006 წანაშ რკუალეფიშ მეჯინათ, მახორობაშ 20%-იქ ანონიმურო ოტყვინაფუ ჰომოსექსუალური გინაფეფიშ გეშა, მორო რკუალაშ მორჩილ მაკათურქ მირჩქინჷ დუდი ჰომოსექსუალო. ჰომოსექსუალობა თაშნეშე ფართოთ რე მეგორაფილი ჩხოლარეფიშ 1500-შახ გვარობას.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:სექსუალური ორიენტაცია
კატეგორია:ლგბტ ტერმინეფი
ასექსუალობა

*ვაშგოჩირთან [[ანტისექსუალიზმი|ანტისექსუალობაშა]]*
მინი|მარჯვნივ|250პქ|ასექსუალეფიშ მარში

**ასექსუალობა** — გჷშართილი ვარ-და მუშითგიშარკვიებული ადამიერეფი, ნაუეფსჷთ ვაუღჷნა სექსუალური მიკონჭაფა.

ასექსუალობათ ვეკოროცხუ სმებული სქესობური დუდიშ შეკება, სექსუალური მიკონჭაფაშ რსებაშ ბორჯის. ასექსუალობათ იკოროცხუ სექსუალური ორიენტაციაშ ვარ-და ართ-ართი თიშ ვარიანტიშ ჰეტეროსექსუალობაშ, ჰომოსექსუალობაშ ვარ-და ბისექსუალობაშ უღვენობა.

## თაშნეშე ქოძირით
* ჰიპოლიბიდემია
* ცელიბატი
* ჰიპერსექსუალობა

## რესურსეფი ინეტრნეტის
*  (англ. версия)
* The Asexual Visibility and Education Network  — ინგლისურნინამი ვებ-ხასჷლა AVEN.
## სქოლიო

კატეგორია:სექსუალობაშ ნებაჸოფური ვარდა აძვილებური ვარება
კატეგორია:სექსუალური ორიენტაცია
კატეგორია:ასექსუალობა
ჯეიმზ სპეიდერი

**ჯეიმზ სპეიდერი** ( დ. 7 ფურთუთა, 1960, ბოსტონი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე ექსცენტრული როლეფიშ რსულებათ.

## ფილმოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* ჯეიმზ სპეიდერი საიტის Emmys.com 

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1960
მარკ ჰემილი

**მარკ რიჩარდ ჰემილი** (, დ. 25 ეკენია, 1951) — ამერიკალი არტისტი, გჷმახონარაფალი, სცენარისტი, პროდიუსერი დო რეჟისორი. არძაშე უმოსო ჩინებული რე ლუკ სკაიუოკერიშ როლით *[[მურიცხული ლჷმეფი]]შ* ორიგინალურ ტრილოგიას (*[[მურიცხული ლჷმეფი (ფილმი)|მურიცხული ლჷმეფი]]*, *[[მურიცხული ლჷმეფი, ეპიზოდი V: იმპერიაშ ოგამე გეშქუმალა|იმპერიაშ ოგამე გეშქუმალა]]* დო *[[მურიცხული ლჷმეფი, ეპიზოდი VI: ჯედაიშ დორთინა|ჯედაიშ დორთინა]]*) დო 2015 წანაშ ფილმის *[[ურიცხული ლჷმეფი: ნძალაშ გჷშაკურცხინაფა|ნძალაშ გჷშაკურცხინაფა]]*. ხოლო ჩინებული რე ჯოკერიშ გოხონარაფათ სერიალს *[[ბეტმენი: ანიმაციური სერიალი]]* (1992).

## ფილმოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*

კატეგორია:დუნაბადი 1951
კატეგორია:ამერიკალი სცენარისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი რეჟისორეფი
კატეგორია:BAFTA-შ გომორძგვილეფი
ჟანგბადი

მინი|ჟანგბადიშ ჟირ ატომიანი O<sub>2</sub> მოლეკულა
**ჟანგბადი** () — ქიმიური ელემენტი, პერიოდულ რცხილს ჟანგბადიშ სიმბოლო რე — O,
ატომური ნომერი 8; ფორმულა-{O_2}

ჟანგბადი, მაჟირა არძაშ ეუმოსო გოფაჩლი ელემენტი რე დიხაუჩას, ნამუთ დიხაუჩაშ ქერქაშ მასაშ დოხოლაფირო 49% დო ედომუშამი მასაშ 28%-ის აკმადგინანს; მასუმა არძაშე გოფაჩილი ელემენტი რე ოქიანუს. დიხაუჩას ჟანგბადი კოველანტურო ვარდა იონურო არსხუ შხვა ელემენტეფს. ზოხო ჟანგბადი (მოლეკულური ორჟანგი O2, დიატომური მოლეკულა) მაართაშო დიდი მუდანობათ დიხაუჩას გორჩქინდჷ პელოპროტეროზოულ ერას (დოხოლ. 2,5-1,6 მილიარდი წანაშ კინოხ პერიოდის), მუჭოთ ორდოშიანი ანაერობეფიშ (არქეა დო ბაქტერია) მეტაბოლური ურთიართქიმინჯალაშ შედეგიქ. დუდიშული ჟანგბადიშ დიდი მუდანობათ გორჩქინაქ თიმბორჯიან ორგანიზმეფიშ უმენტაშობაშ ეშალაფა გჷმიჭანუ. ატმოსფერული დუდიშული ჟანგბადიშ ხვეიანობაქ გვიანიშ გეოლოგიურ ეპოქეფს ასეშა გჷმოჭანაფილი რე ფოტოსინთეზური ორგანიზმეფიშ - ოკიანეეფს ფიტოფლანქტონიშ დო ფურცელამი ჩანარეფით სქირონას - ჸოფათ. რჩქვანელობურ პიჯალეფს ჟანგბადიშ მოლეკულა ჟირ ატომიანი რე.

## თაშნეშე ქოძირით
* ჰიპოქსია
* ლამბდა სენსორი

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Oxidizing Agents > Oxygen
* Oxygen (O<sub>2</sub>) Properties, Uses, Applications
* Roald Hoffmann article on "The Story of O" 
* WebElements.com&nbsp;– Oxygen
* Chemistry in its element podcast

კატეგორია:ჟანგბადი
კატეგორია:ვაორგანული ქიმია
კატეგორია:ქიმიური ელემენტეფი
კატეგორია:ვალითონეფი
კატეგორია:ჟირატომიანი ვამეტალეფი
საქორთუოშ ზოხორინალაშ აქტი

**საქორთუოშ ზოხორინალაშ აქტი** — საქორთუოშ ერუანული სხუნუშით მეღებული ზოხორინალაშ აქტი, ნამუშით გჷმიცხადუ საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ზოხორინალაქ. აქტიქ მეღებულქ იჸუ 1918 წანაშ 26 მესის, ჟაშხა დღას, ონდღეს, 5 სათის დო 10 წუთის, ქართის, გოლოვინიშ (ასე რუსთაველიშ) გამზირს მადვალი კავკაციაშ მაფაშმანგიორიშ ჸოფილ რეზიდენციას.

## თაშნეშე ქოძირით
* საქორთუოშ ერუანული სხუნუ
* საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა
* საქორთუოშ დჷმარსხუაფალი ხუნა
* საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ კონსტიტუცია
* საქორთუოშ სახენწიფობური ზოხორინალაშ აკოდგინუაშ აქტი

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* საქორთუოშ ზოხორინალაშ აქტი, საქორთუოშ პარლამენტი.

კატეგორია:საქორთუოშ  დემოკრატიული რესპუბლიკა
ნაბი ტაძიმა

**ნაბი ტაძიმა** (; დ. 4 მარაშინათუთა 1900, ოფუტე უანი (ასე კიკაი თაუნი), კაგოსიმა, იაპონია) — ღ. 21 პირელი 2018, კინ თექ) — იაპონარი მოშხირხანე, დიხაუჩაშ არძაშე ხანერი მახორუ 2017 წანაშ 15 ეკენიაშე 2018 წანაშ 21 პირელშახ დო მოსოფელს ეკონია ვერიფიცირაფილი ადამიერი, ნამუქჷთ XIX ოშწანურას დებადჷნ. არძაშე ხანერი თი ადამიერეფიშ ისტორიაშ სუმულშა მიშმურს, ნამუეფიშ ხანერობა ვეთაკილებენ.

ნაბი ტაძიმას 9 სქუა, 28 მოთა, 56 მოთაშმოთა დო 35 მოთელი ჸუნდჷ. დოღურჷ 2018 წანაშ 21 პირელს.

## შხირხანობაშ რეკორდეფი
ვერიფიცირაფილი (გჷნომორსებული) რე 2011 წანაშ 31 გჷმათუთას.
* ისტორიას იაპონიაშ დო აზიაშ არძაშე ხანერი მახორუ.
* დიხაუჩაშ ეკონია მახორუ, ნამუქჷთ XIX ოშწანურას დებადჷნ.
* 2016 წანაშ  4 მარაშინათუთას ისტორიას 16-ა ადამიერო გჷნირთჷ, ნამუქჷთ ოფიციალურო 116 წანაშ ხანს მიოჭირინჷნ.
* 2017 წანაშ 15 პირელს მოსოფელიშ მაჟირა არძაშე ხანერ ადამიერო გჷნირთჷ.
* 2017 წანაშ 4 მარაშნათუთას ისტორიას თი მაბრუო ადამიერო გჷნირთჷ, ნამუქჷთ ოფიციალურო 117 წანაშ ხანს მიოჭიინჷნ.
* 2017 წანაშ 1 ეკენიას არძაშე ხანერ ვერიფიცირაფილ ადამიერო გჷნირთჷ, ნამუსჷთ მუთუნ ბორჯის აზიას დურინჷნ, ნამუქჷთ თე ტიტული მიპალუ მუში წორომენოღალე მისაო ოკავაშე, დო გეგშართჷ თი არძაშე ხანერი ვერიფიცირაფილ ადამიერეფიშ შქვითულშა, ნამუეფით მუთუნ ბორჯის დიხაუჩას ოხორანდესჷნ.
* 2017 წანაშ 15 ეკენიას პლანეტაშ არძაშე ხანერ ადამიერო გჷნირთჷ.
* 2018 წანაშ 10 ფურთუთას ისტორიას არძაშე ხანერი ვერიფიცირაფილი ადამიერეფიშ ხუთულშა გემშართჷ.
* 2018 წანაშ 23 მელახის ისტორიას არძაშე ხანერი ვერიფიცირაფილი ადამიერეფიშ ოთხულშა გემშართჷ.
* 2018 წანაშ 10 პირელს ისტორიას შხირხანიშ ადამიერიეფიშ სუმულშა გემშართჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* მოსოფელიშ შხირხანიშ ადამიერეფიშ ერკებული
* შხირხანიშ ოსურეფიშ ერკებული
* იაპონიაშ შხირხანერეფიშ ერკებული
* მისაო ოკავა
* ძიროემონ კუმარა
* იასუტარო კოიდე

## რესურსეფი ინტერნეტის
* GRG World Supercentenarian Rankings List 
## სქოლიო

კატეგორია:შხირხანერი ოსურეფი
კატეგორია:იპონარი შხირხანერეფი
კატეგორია:შხირხანერეფიშ ერკებული
კატეგორია:ამამიშ კოკიშ კათეფი
ლაგვანი

მინი|ლაგვანიშ სურათი
[მინი|ლაგვანეფი [გორიშ გოხოლუას]]
**ლაგვანი** — მარქვალიშობური ფორმაშ, ცეკური (ოშა-გოშათ ბირტყა) ქვინჯიშ მაღვენი დიხაჭუბერიშ ჭკუდი, ინწრო კინჩხით დო დისკოშობური დუდით. ლაგვანი გჷმირინუაფუ ღვინიშ დადგჷმალო ვარდა ლაკარწამიშ ოჩუალარო. ლაგვანიშ გჷმორინაფა სპეციფიური რე - თის დიხას ინმანთხორანა დო ჰერმეტიულო ფორჷნა. საქორთუოს ლაგვანიშნერი ჭკუდი ორდოშიანი ბრონზეშ ხანშე რე ჩინებული, მორო მიარე თინეფიშ კონკრეტული დოშანაფა უჩინებუ რე. ლაგვანი მიარეთ რე გიშარჩქინელი ანტიკური ხანიშ ნოხორუეფს დო ოთხორუეფს.

საქორთუოშ კულტურაშ დო ძეგლეფიშ თხილუაშ მინისტრიშ ზოჯუათ, საქორთუოშ ედომუშამ ტერიტორიას უჯვეშაშ ბორჯიშე ასეშა გოფაჩილჷ, ღვინიშ დადგჷმალ დო ოჩუალარ დიხაჭაბუშ უნიკალურ ჭკუდის - ლაგვანს, ვამატერიალური კულტურული მონძალაშს ძეგლიშ სტატუსიქ მიაჩჷ. თეჯგურა სტატუსი ლაგვანს, საქორთუოშ პრეზიდენტიშ 2012 წანაშ 8 ფურთუთაშ № 91 ზოჯუათ, „კულტურული მონძალაშ გეშა“ საქორთუოშ კანონიშ მა-18 ბირგულიშ მაართა პუნქტიშ მეჯინათ მიაჩჷ.

იუნესკოშ ვამატერიალური კულტურული მონძალაშ თხილუაშ თარობეფოშქაშე კომიტეტიშ მა-8 სესიას (ნ. ბაქო, 2-7 ქირსეთუთა, 2013) მიღეს გინოჭყვიდირუა საქორთუოშ წჷმორინაფილი ნომინაციაშ „ლაგვანიშ ღვინიშ დოდგჷმაშ უჯვეშაში ქორთული ტრადიციული მეთოდიშ“ ვამატერიალური კულტურული მონძალაშ წჷმმარინაფალობით ერკებულშა მიშაღალაშენი.

## თაშნეშე ქოძირით
* ლაგვანონთხორუე

## ლიტერატურა
* 
* «ქვევრის ჰერმეტიზაციის ძველი წესები» / *გ. ცინცაძე, ხ. წიქარიშვილი, მ. ცინცაძე, რ. ჩაგუნავა* // საქართველოს ქიმიური ჟურნალი. - თბ., 2007. - ISSN: 1512-0686. - N2. - გვ.233-235. - რეზიუმე ინგლისურ და რუსულ ენაზე;
* «ქვევრის გამოყენის განსაკუთრებული შემთხვევები» / *გ. ცინცაძე, ხ. წიქარიშვილი, მ. ცინცაძე, რ. ჩაგუნავა* // საქართველოს ქიმიური ჟურნალი. - თბ., 2007. - ISSN: 1512-0686. - N2. - გვ.236-238. - რეზიუმე ინგლისურ და რუსულ ენაზე;
* «ქვევრის სარქველი : [ჰერმეტულად დახურვის წესი]» // მოსავალი / რედაქტორ-გამომცემელი ვ.ი. რცხილაძე. - 1909. - N12. - გვ.9-10

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ;
* 

## სქოლიო

კატეგორია:ჭკუდი
ჩერნობილი

**ჩერნობილი** (ვარდა **ჩორნობილი**, , ) — მეტებული ნოღა ოორუე უკრაინას, კიევიშ ოლქის, ბელარუსიშ ხურგიწკჷმა. 1986 წანას, ნოღაქ ევაკუირაფილქ იჸუ ჩერნობილიშ ატომური ელექტროდგჷმილიშ ავარიაშ ბორჯის, ნამუთ ნოღაშე 14,5 კმ-ს იდვალუაფუდჷ.

თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ნოღა ასეშო დახე ჩოლერი რე, მუსხირენ მახორუქ დორხველ ჸუდეს იშენით დართუ. ატომური დგჷმილიშ გოფეთქუას პერსონალ ანატოლი დიატლოვს აბრალენა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*United Nations Chernobyl Recovery and Development Programme  
*The Flickr Chernobyl-Pripyat Group
* Chernobyl and Pripyat 22 years later 
* EU To Extend Checks On Food From Chernobyl Area 
* Chernobyl: Unlikely Tourist Spot  - *[[Life magazine]]*
* 25 years of satellite imagery over Chernobyl 

კატეგორია:კიევიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ მეტებული ნოღეფი
კატეგორია:ჩერნობილიშ კატასტროფა
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ღვინი

thumb|250px|ჭირქა ჭითა დო ჩე ღვინი
**ღვინი** — ალკოჰოლური ოშუმალი, წარმებული ჸურზენიშ წვენიშ ფერმენტაციათ, მარა რსებენს შხვა ხილიშ ღვინეფი, თინეფს შქას მარგულიშ, უჩა მუჸიაშ დო ხუნწიშ. უჸურზენეთ კეთებულ ღვინეფშა ხილიშ ვარ-და ოფუტეშ ღვინი უჯოხონა. ოშუმალეფი მეღებული შხვა ფერმენტირებაფონი მოღეშე, მუჭომით რე თოფური, ვარ-და მეღებული დისტილირაფაშ მეთოდით, მუჭომით რე ბრენდი, ღვინიშ კატეგორიაშა ვემშმურს.

## ეტიმოლოგია
ღვინიშ ეიოშანალ ზიტყვეფს დახე არძა ნინას ართი ჯინჯი უღუ. ქართველურ ნინეფს ღვინი გჷმირიგადუაფუ: ღვინო (ქორთ.), ღვინი (ზან./მარგ.), ღვინალ (შონ.).

შხვა ინდო-ევროპულ დო სემიტურ ნინეფს: ხეთური: wiyan(a), ლუვიური: wa/i-ya-na, ჯვ. ბერძენ.: Οíνος, ლათ: vinum, სომხ.: gini გერმ.: Wein, ინგლ. Wine, რუს. (სლავურ ნინეფშა): вино, უელს: gwîn, ფრანგ.: vin, ესპ.: vino, იტ.: vino, არაბ.: wainun, ური.: yayin, ასირ: înu.
თოლოძირე რე, თე ზუტყვეფს აკმაართიანენა ართი ჯინჯი, ართ გოჭყაფა დო თი ქიანაშე ოკო რდას არძა შხვა ნინაშა მიშულირი დო გჷმორინაფილი, ნამუთ საეგებიოთ ოკო რდგას ღვინიშ ოდაბადე. 
მუჭოთ იდასურებუ მატერიალური მონძეობაშენ, ასეიანი საქორთუოშ ტერიტორიას ბინეხიშ კულტურას უჯვეშაში, ორდოშიანი ბრინჯაოშ ხანშე იჩინენდეს. თე უმკუჯინალო, ზიტყვა „ღვინოქ“, მენცარეფიშ უმენტაშობაშ არზით კინოხქორთულ ნინას პროტო-ინდო-ევრუპული ნინაშე  — ართ-ართი თეორიაშ მეჯინათ — პროტო-სომეხური ნინაშ მეშქაშობათ მოხვადჷ. ზურაბ სარჯველაძეშით წჷმოჭყაფილჷ თეორია თე ზიტყვაშ წიმინდე ქართველურ ეტიმოლოგიაწკჷმა მერსხუაფაშ გეშა, ბჟადალიშ დო ქორთუ მენცარეფს კონწარო გაკრიტიკეს დო ივარეს თინა.

## თაშნეშე ქოძირით
* ქოართული ღვინი
* საქორთუოშ მებინეხობა დო მეღვინობა 
* ქორთული ბინეხიშ ჯიშეფი

## ლიტერატურა
* გელაშვილი ნ. „მეღვინეობა“, თბ., 1961
* მოდებაძე კ. „მეღვინეობა“, თბ., 1948
* გოგოტაშვილი ი. „ღვინის ეტიმოლოგიისთვის“, პრ., 2004
* ჯავახიშვილი ივ. „ქართველი ერის ისტორია“, თბ., 1965
* Беридзе Г. «Технология и энохимическая характеристика вин Грузии», Тб., 1956
* Абашидзе И., Чиаурели В., Лоладзе Г. «Грузинское Вино», Тб., 1989

## რესურსეფი ინტერნეტის

* GWF-ის (ქორთული ღვინიშ ფანია) საიტი 
* ქორთული მეღვინობაშ დო მებინეხობაშ ვებ-პორტალი 
* ირფელი ქორთული ღვინიშ გეშაბ
* მარანი - ბლოგი ღვინიშ დო გოგემუანაფაშ გეშა
* Le domaine Labille 
* საქორთუოშ ღვინიშ ბაზარიშ სიახალეეფი
* იუნესკო ქორთული ტრადიციული ლაგვანიშ ღვინიშ გეშა

## სქოლიო


კატეგორია:ალკოჰოლური ოშუმალეფი
ობინეხე

[მინი|300პქ|ობინეხე ობჟთე [საფრანგეთი|საფრანგეთის]]
**ობინეხე** — ბინეხიშ ბაღი. დიხაშ ნოკვეთი, სოდე ჩანს ბინეხიშ პლანტაცია, დო სოდე მოჸუნა ჸურზენი ღვინიშო, სასუფრე ჸურზენი დო უბრალე, უალკოჰოლე წვენშო. თე წარმება მებინეხობაშ ჯოხოთ რე ჩინებული, ნამუთ მუჭოთ ოფუტეშ მეურნობაშ დარგი რენ, თეშ მენცარობათ რე.

მებინეხობაშ არძაშე მაღალგვალამი რაიონეფი რე ბოლივიას (2500-3000 მეტრი ზუღაშ დონეშე), დაღესტანს (1400 მეტრი), აზერბაიჯანს (1300 მეტრი). ტროპიკულ ორტყაფუს ბინეხიშ ვეგეტაცია უმუჭყვიდუო მეურს, ნამუთ წანაშ გოძვენას ჟირი მუნაწიშ მეღებაშ საშუალებას ირზენს. ულირი ოშწანურაშ 70-80-იან წანეფს, ედომუშამ მოსოფელს ბინეხიშ ნარგეფიშ ფართობეფი სტაბილური სახეთ 10 მილიონ ჰექტარს ოჭირინუანსჷ, ნამუთ ოფუტეშ მეურნობაშო გჷმორინაფილი ფართობიშ 0,7% აკმადგინანდჷ.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:ოფუტეშ მეურნობა
პრიპიატი

**პრიპიატი** () — მეტებული ნოღა ოორუე უკრაინას. 1986 წანაშ 26 პირელს, გოთანას თე ნოღაშ გოხოლუას ატომურ ელექტროდგჷმილს მოხვადჷ ჟონუაქ, ნამუშ შედეგო ატმოსფეროს მიქიორუ მონე დო თელარაშო ოშქურანჯი რადიოაქტიური ნიფთიარობეფქ. ნოღაშე ევაკუირაფილქ იჸუ მახორობაქ დო თიშ უკული თექ მითინ ვახორანს. ჩერნობილიშ გაკერზებულ ზონას ეშახუნელჷ ნოღეფს შქას პრიპიატის დო ჩერნობილს, შხვა ნოღეფშე გინორთელო, ვეგჷლანწყჷმჷნა დოხორელი პუნქტიშ სტატუსი.

პრიპიატი საოლქე შანულობაშ ფორმალური ნოღა რე, ნამუთ დოჸუნს კიევიშ საოლქე სხუნუს. ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ პრიპიატიშ წყარპიჯის, იანოვიშ ორკინაშარე დგჷმილიშ გოხოლუას, ჩერნიგოვ-ოვრუჩიშ მუნაკვათის. ოავტომობილე რზალეფი ნოღას პოლესიეშ ოტრანსპორტე მაგისტრალეფიშ ხეონწყუე ნოსქვო გჷნმართინუადჷ. 1985 წანაშ გერგობათუთაშ მუნაჩემეფით, პრიპიატის 47 500 ვთშ. ადამიერი ოხორანდჷ, დოხოლაფირო 25-შახ შხვადოშხვა ერუანობაშ კათა. ნოღაშ ტერიტორიას აკოშაყარელი რდჷ 10 სპორტული დარბაზი, 3 აუზი, 10 ოჸოთამალი ტირი, 2 სტადიონი.

## ისტორია დო ნოღაშ გოვითარაფა
მინი|მარცხნივ|ნოღაშ დო ჩერნობილიშ ატომურ ელექტროგდჷმილიშ მიოჯინუ ორთვალშე.
მინი|მარცხნივ|ატრაქციონი პარკიშ ტერიტორიას. 
ნოღაქ 1970 წანაშ 4 ფურთუთას დირსხუ. 1979 წანაშე ნოღაშ სტატუსი უღჷ. თიშ დორსხუაფაშ გენერალურ ბაძაძო გჷნირთჷ აკოგაფა დო უკული ექსპლუატაცია ევროპაშ ართ-ართი უდიდაში ატომური ელექტროდგჷმილიში, ნამუთ ჩინებული რდჷ ჩერნობილიშ ატომური ელექტროდგჷმილიშ ჯოხოთ.

პრიპიატიქ სსრრ-ს გჷნირთჷ რანწკით მა-9 ატომური ელექტროდგჷმილ ნოღა-ალმაშარეთ. 1985 წანაშ გერგობათუთაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 47 ვთშ. 500 ადამიერი ოხორანდჷ, მახორობაშ ძინა ომანგუდჷ დოხოლაფირო 1500 ადამიერს წანმოწანას, ნამუეფშეთ 800-შახ ახალდჷნაბადეფი რდჷ, დოხოლაფირო — 500-600 ადამერი თაქ იროანი ოხორინალო სსრრ-იშ შხვადოშხვა რეგიონშე მიშჷ. ოპროექტე, დუდმაართა გოკოროცხუათ მახორობა ოკო ჸოფედჷკო 75-78 ვთშ. ადამიერი.

ნოღა მიშაჸონაფილი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა, მუჭოთ ბირთვული კატასტროფაშ არძაშე უბედური აბანი.

## თაშნეშე ქოძირით
* ჩერნობილი

## ლიტერატურა
* В. Дворжецкий. Припять — эталон советского градостроительства. — Киев, 1985.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნოღა პრიპიატიშ საიტი  
* პრიპიატი სხუნუეფიშ რუკას (1986)  
* ჩერნობილიშ ფოტოსურათეფი, პრიპიატწკჷმა ართო  
* პრიპიატიშ პროექტი  
* ტურიზმი ჩერნობილს 25 წანაშ უკული  
* პრიპიატიშ შოშეეფი მიოჯინი
* ვიზიტი ჩერნობილს დო პრიპიატის  
* პრიპიატი: დინაფილი ნოღაშ ქრონიკეფი  
* ლიუბოვ სიროტაშ ლერსეფი ჩერნობილის გეშა 
* „ჩქინი პრიპიატი“ — YouTube
* ტურიზმი ჩერნობილს — 2010 
* პრიპიატიშ გეშა  

კატეგორია:კიევიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ მეტებული ნოღეფი
კატეგორია:ჩერნობილიშ კატასტროფა
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
ხორვატიაშ ნოღეფიშ ერკებული

ხორვატიას, 2011 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ სტატუსი ოფიციალურო 128 დოხორელ პუნქტის უღჷ/

## შხუ ნოღეფი
ხორვატიას შხუ ნოღათ იკოროცხუ დოხორელი პუნქტი, ნამუსჷთ 15 000 ადამიერშე უმოსი მახორობა ჸუნსჷნ. 2011 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, თე მუნაჩემეფიშ მაღვენი 25 ნოღა რდჷ.

## შხუ ნოღეფიშ რუკა
ნოღეფი გეჸვენჯი მახორობათ:
* 19px — ნანანოღა, 500 000 ადამიერშახ 
* 14px — 100 000 — 299 999 ადამიერშახ
* 10px — 50 000 — 99 999 ადამიერშახ
* 8px — 15 000 — 49 999 ადამიერშახ

## სქოლიო

კატეგორია:ხორვატიაშ ნოღეფი
ხორვატია
ზაგრები

**ზაგრები** () —  ხორვატიაშ ნანანოღა დო ქიანაშ უშხუაში დოხორელი პუნქტი. მახორობა — 790,017 ადამიერი (2011). ნოღა ქიანაშ ოორუე-ბჟადალშე იდვალუაფუ, წყარმალუ სავაშ წყარპიჯის, გვალა მედვედნიცაშ ბჟადალ კართეეფს. ნოღა ზუღაშ დონეშე დოხოლაფირო 122—1035 მეტრის იდვალუაფუ.

ნოღა ზაგრების გალეგანობეფწკჷმა ართო ჟუპანიაშ სტატუსი უღჷ ხორვატიაშ აკოდგინალუას, ნოღას დუდენს მერი, ნამუსჷთ ნოღაშ ასამბლეა გიშმაგორუნს.

## ლიტერატურა
*

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Official website of the City of Zagreb
*Official website of the City of Zagreb 
*First news portal about Zagreb
*Zagreb Tourist Board
*Zagreb Fair 
*Zagreb pictures 
*Zagreb International airport 
*Zagreb photos 

კატეგორია:ხორვატიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
დუბროვნიკი

**დუბროვნიკი** (IPA: [ˈdǔ.bro̞ːʋ.niːk]; დალმ.: Ragusa;  , თაშნეშე Rhausium, Rhaugia; ), მეტჯოხო* „ადრიატიკაშ მირგატი“* —  ნოღა ადრიატიკაშ ზუღაშ წყარპიჯის, ხორვატიაშ უკიდაშ ობჟათეშე. ნოღაშ მახორობა 2001 წანას აკმადგინადჷ 43 770 ადამიერს, თინეფშე 88.39% ხორვატიალი რდჷ.

1979 წანას, დუბრივნიკი იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ძეგლეფიშ ერკებულშა გემშეღეს.

### გალერეა

File:Orlando, Dubrovnik, Croatia.JPG
File:Dubrovnik3bqw.jpg
File:Dubrovnik4bqw.jpg
File:Dubrovnik sa Križa.JPG
File:Dubrovnik-L04-1.jpg


## თაშნეშე ქოძირით
*ხორვატია
*დალმაცია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* დუბროვნიკის ძველი ქალაქი - UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის ცენტრი
* ვიდე, დუბროვნიკის ციფრული რეკონსტრუქცია, მომზადებულია ვაშინგტონის უნივერსიტეტის მიერ.
* დუბროვნიკის ეკლესია მონასტრების გიდი
* დუბროვნიკი ბრიტანიკის ენციკლოპედიაში

კატეგორია:ხორვატიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ადრიატიკაშ ზუღაპიჯიშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფი ხორვატიას
კატეგორია:ხორვატიაშ ოლქეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
რიეკა

**რიეკა** (; ;  ; ) — ხორვატიაშ შანულამი ოზუღე ონიშოლი დო სიდიდათ მასუმა ნოღა (ზაგრებიშ დო სპლიტიშ უკული). ნოღა  კვარნერიშ ლუბას იდვალუაფუ დო ადრიატიკაშ ზუღაშა გიშალი უღჷ. ნოღაშ მახორობა, 2011 წანაშ მუნაჩემეფით  128,624 ადამიერს აკმადგინანდჷ. აგლომერაციაშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანს 245,054 მახორუს.

ნოღაშ სტრატეგიული ორენიშ გეშა, ისტორიაშ გოძვენას ირო აწორინალაშ მეკონს წჷმარინუანდჷ იტალიაშ, უნგრეთიშ დო ხორვატიაშ შქას, შედეგო ნოღაშ მახორობაშ ეთნიკური აკოდგინალუა შხირას ითირუდჷ. 2011 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ნოღაშ მახორობაშ 82,5% რე ხორვატი, შხუ ეთნიკურ უმორჩილაშობას წჷმარინუანა სერბეფი, ბოსნიარეფი დო იტალიარეფი.

## გალერეა

File:Theatre of Ivan pl. Zajc, Rijeka.jpg|ივანაშ დოხორე
File:Jadrolinija Palaca Jadran Rijeka2.jpg|ადრიაშ დოხორე
File:Mrtvi kanal, Rijeka.jpg|"ღურელი არხი"


## ლიტერატურა
*

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*
*Port of Rijeka Authority 
*Old Postcards of Fiume

## სქოლიო

კატეგორია:ხორვატიაშ ნოღეფი
სპლიტი

**სპლიტი** (ხორვატ. *Split*; იტალ. *Spalato*; ლათ. *Spalatum*; ჯვ.-ბერძენ. *ასპალათოსი, Ασπάλαθος*) — სიდიდათ მაჟირა ნოღა ხორვატიას, ზაგრებიშ უკული. ნოღა ადრიატიკაშ ზუღაშ წყარპიჯის იდვალუაფუ. ნოღა აკოგაფილი რე დიოკლეტიანეშ დოხორეშ მუკი-მუკი. ნოღა ქიანაშ დინოხოლენი ოტრანსპორტე ნოსქვის დო შანულამ ტურისტულ ცენტრის წჷმარინუანს.

სპლიტი რეგიონიშ ართ-ართი უჯვეშაში ნოღა რე. ნოღა 1700 წანაშ ისტორიას კოროცხჷნს, მუჟამსჷთ 305 წანას აკიგჷ დიოკლეტიანეშ დოხორექჷნ. მორო არქეოლოგიურ გონთხორუეფქ ოძირჷ, ნამჷ-და თე ტერიორიას დოხოლაფირო ჯვ. წ. IV ოშწანურაშე რდჷ ბერძენული კოლონია ასპალათოსი (Aσπάλαθος) დო თეიშახ რდჷ გორკვიაფილი ტიპიშ დოხორელი პუნქტეფი. ნოღაქ გიშაკერძაფილო 650 წანაშე გევითარჷ, მუჟამსჷთ თიქ რომიშ პროვინცია დალმაციაშ ჯვეში ნანანოღა სალონაშ მონძეთ გჷნირთჷნ. რომიშ იმპერიაშ აკოფაჩუაშ უკული სპლიტი ბიზანტიაშ იმპერიაშ გოლინაშ გიმე რდჷ, მოგვიანეთ ვენეციაშ რესპუბლიკაშ აკოდგინალუას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Visit Split - The Diocletian's city
*ოფიციალური საიტი

## სქოლიო

კატეგორია:ხორვატიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფი ხორვატიას
ოსიეკი

**ოსიეკი** () — ნოღა ხორვატიას, წყარმალუ დრავაშ წყარპიჯის. 108,048 ვითოში მახორუთ (2011). ოტრანსპორტე ნოსქვი, ოწყარმალონე ონიშოლი. ისტორიულ ოლქ სლავონიაშ ბჟაეიოლ ნორთის ეკონომიკური დო კულტურული ცენტრი. ჭკომუაშ, ტყებიშ, ოფექარე, მანქანათაკაგაფე, ქიმიური, ჯაშ დჷმმამუშებელი ხერეჭუა. ოსიეკის დებადჷ ჩინებულ ხორვატი კუჩხმობურთე დავორ შუკერქ.

## ლიტერატურა

* 

## ლიტერატურა

* Official web site  
* Osijek 031 city portal 
* Osijek Online  
* Osijek tourist information   

კატეგორია:ხორვატიაშ ნოღეფი
პულა

**პულა** (ხორვ. Pula; იტალ. Pola; ლათ. Colonia Pietas Iulia Pola Pollentia Herculanea; სლოვენ. Pulj; გერმ. Polei) — ნოღა ხორვატიაშ უძგაშაშ ბჟადალ ნორთის, ადრიატიკაშ ზუღაშ წყარპიჯის. ისტრიაშ ოლქიშ უდიდაში ნოღა. 2011 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, პულა, 57 460-იანი მახორობათ, ხორვატიაშ მა-6 უდიდაში ნოღა რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღაშ ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ხორვატიაშ ნოღეფი