ევროპა

**ევროპა** — მოსოფელიშ ნორთი, აზიაწკჷმა ართო აკმოქიმინუნს ევრაზიაშ კონტინენტის. თინეფს შქას ხურგიშ ღოზიშენ მუსხირენ ვარიანტი რე.
ევროპაშ ფართობი 10 180 000 კმ2 რე, მახორობა - 742 452 000. ევროპა ფართობიშ მეჯინათ მაჟირა უჭიჭაში კონტინენტი რე (ევროპას ხვალე ავსტრალია უწორუანს), მარა მახორობაშ მუდანობათ ევროპა უწორუანს მუჭოთ ავსტრალიასჷნ, თეშ ობჟათე ამერიკასჷთ, მახორობაშ მეჭედალაშ მეჯინათ, ხვალე აზიას აკმოსქიდუ. ევროპას იდვალუაფუ 50 ქიანა. თაჸურეშე 28 ქიანა რე ევრორსხუშ მაკათური. ევროპას იდვალუაფუ 6 ჯუკუ-სახენწჷფო:
* ანდორა
* მონაკო
* ლუქსემბურგი
* ლიხტენშტაინი
* სან-მარინო
* ვატიკანი

## ევროპაშ რეკორდეფი
* უმაღალაში კონკა - იალბუზი (5642 მ)
* უგჷრძაში წყარმალუ - ვოლგა (3 530 კმ)
* უკაბეტაში ტობა - ლადოგიშ ტობა (17 700 კმ2)
* უკაბეტაში ნოღა - მოსკოვი (მახორობა 11 503 500)
* უკაბეტაში ქიანა - რუსეთი (თიში ევროპული ნორთი)
* უჭიჭაში ქიანა - ვატიკანი
* უკაბეტაში კოკი - დიდი ბრიტანეთი

300px|thumb|ევროპაშ ქიანეფი
ევროპაშ უკაბეტაში გვალეფი რე:
# მონბლანი
# მონტე-როსა
# დომი
დო შხვა

ევროპაშ უკაბეტაში ნოღა რე რუსეთიშ ნანანოღა - მოსკოვი. თექ ოხორანს 11 503 500 ადამიერი. შხვა კაბეტი ნოღეფი რე:
* პარიზი
* სტამბოლი
* ლონდონი
* სანქტ-პეტერბურგი
* მილანი
* რომი
* ბერლინი
უკაბეტაში წყარმალეფი რე ვოლგა (3531 კმ.) დო დუნაი (2858 კმ.).

ევროპას იდვალუაფუ 4 დიდი ჩქონი: სკანდინავიაშ, იბერიაშ (პირენეშ), აპენინიშ დო ბალკანეთიშ ჩქონეფი. უკაბეტაში კოკი რე - კოკი დიდი ბრიტანეთი.

## ჯოხოშ ეტიმოლოგია
ზიტყვა „ევროპა“ ბერძენული მითოლოგიაშე მოურს. თაშ ჯოხოდჷ ფინიკიაშ მაფაშ, აგენორიშ დო ტელეფასაშ ოსურსქუას, ნამუთ ზუღას ბონუაშ ბორჯის ზევსიქ ქოძირჷ დო მეწონჷ. ზევსიქ თე ოსურსქუას ჩე ხოჯიშ სახეთ გეგმაცხადჷ, ქიხვამილუ დო კოკი კრეტაშა მიდეჸონჷ. თაქ თენეფს სუმი სქუაქ ქჷმაძინეს: მინოსი (მუმალს კრეტაშ ლეგენდარული მაფა), რადამანთისი დო სარპედონი. გვალო თე ოსურსქუაშ ჯოხო გიოდვეს ბერძენეფქ კონტინენტის. ეიოშანალი რე, ნამჷ-და ჰომეროსიშო „ევროპა“ კრეტაშ მითიური ოსურმაფა რდჷ დო ვართ გეოგრაფიული ჯოხოდვალა.

## გეოგრაფია
ევროპაშ ფართობი დოხოლაფირო 10 მლნ კმ2-იე, თენეფს შქას კოკეფი აკმადგინანა 730 ვითოშ კმ2-ს. ევროპას ელმოლს ალაჸუნს ატლანტიშ დო ოორუეშ ჸინუამი ოკიანეეფი დო თინეფიშ ზუღეფი. ევროპაშ წყარპიჯიშ ღოზი ართობურო აკოწიწონელი რი, ჩქონეფიშ (კოლიშ, სკანდინავიაშ, პირენეშ, აპენინიშ, ბალკანეთიშ) თიაშა მოურს ევროპაშ ფართობიშ 25%.
თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ვართფერი დიდი ფართობიშე აკმოდირთჷნ, ევროპა ორთაშ შანულამი მუშობურობათ დო ანდანერობათ გიშეგორუაფუ. ანდაფერუანი რე ხვალე ევროპაშ ორთა ვარინ, მახორობაშ ეთნიკური აკოდგინალუა, ომეურნე საქვარუა,მეურნალაშ გოვითარაფაშ ისტორია დო თიში დონე, პოლიტიკური რუკა დო შხვა ხოლო. მოსოფელიშ ეკონომიკურო გოვითარაფილი 31 ქიანაშე 24 ევროპას რე, თინეფს შქას 4 დიდი *შქვითიანიშე*. ევროპა ოერეფშქაშე ტურიზმიშ თარი რეგიონი რე, თეწკჷმა თირელი ტყარი ორთათ. ევროპა მოსოფელიშ ცივილიზაციაშ ართ-ართი შანულამი ონწე რე. მოსოფელიშ ცივილიზაციაშ ისტორიაშ არძაშე რჩქინელი 100 პიჯიშე, 71 ევროპალი რე. თაჸურეშე გოძუდჷ უჯვეშაში ოვაჭარე შარეფი.

### რელიეფი
ოშქაშე სიმაღალა 300 მეტრი რე, მაქსიმალური — 5,642 მეტრი (გვალა იალბუზი). ევროპაშ რელიეფიშ უმენტაში ნორთი რზენეფს უკებჷ, ნამუეფს შქას ეიოშინალი რე — ბჟაეიოლი ევროპაშ ვე, შქაევროპაშ რზენი, შქადუნაიშ, გიმენ დუნაიშ, პარიზიშ ღანჩო), გვალეფს ევროპაშ ტერიტორიაშ 17% უკებჷ. თარი გვალამი მასივეფი რე: ალპეფი, კარპატეფი, პირენეეფი, აპენინეფი, ურალიშ გვალეფი, სკანდინავიაშ გვალეფი, ბალკანეთიშ გვალეფი. მოქიმინჯე ვულკანეფი  რე ისლანდიას დო სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯიშ ღოზის.   

### წყაპიჯიშ ზოლი
შხვა კონტინენტეფწკჷმა ელაზჷმაფათ, ევროპას ძალამ აკოწიწონილი წყარპიჯიშ ღოზი უღუ (წყარპიჯიშ ღოზიშ 1 კმ-შა მოურს ტერიტორიაშ 246 კვ კმ). წყარპიჯიშ ღოზიშ ედომუშამი სიგჷრძა დოხოლაფირო 38 000 კმ-იე. მაქსიმალური გოძვენა სქირონაშ დინოხოლენი ნორთეფიშე ზუღაშახ 1600 კილომეტრი რე. ევროპაშ ფართობიშ 25% უკებჷ ჩქონეფს. ბრელი მუდანობათ რე მორზენილი აკუმულაციური დო აბრაზიული წყარპიჯეფი. მაღალი დო აკოწეწილი ტექტონიკური წყარპიჯეფი უღჷნა: კოლიშ ჩქონს, პირენეიშ ჩქონს ოორუე ნორთის, ნორვეგიას, ყირიმს ობჟათე ნორთის, ხორვატიას, საბერძნეთის დო შხვა.
                                                     
წყარპიჯიშ ღოზი დინდარი რე კოკეფით (კრეტა, სარდინია, სიცილია, კორსიკა, ზელანდია, ირლანდია,დიდი ბრიტანეთი დო შხვა), ჩქონეფით (პელოპონესი, ყირიმი, კოლი, აპენინიშ ჩქონი, პირენეიშ ჩქონი, სკანდინავიაშ ჩქონი, ბალკანეთიშ ჩქონი დო შხვა), ჸუჯეფით (ბოტნიაშ ჸუჯი, რიგაშ ჸუჯი, ბისკაიშ ჸუჯი დო შხვა). ევროპას გოძჷ სქირონაშქაშა ტომბათ მიშაჭკირილი ზუღეფი (უჩა ზუღა, სქირონაშქა ზუღა, ბალტიაშ ზუღა დო შხვა).  
737x599px|მინიატიურა|ცენტრი|ევროპაშ ფიზიკური რუკა.              
[მინიატიურა|წყარმალუ [დუნაი]]
 
### დინოხოლენი წყარეფი
ევროპაშ დინოხოლენი წყარეფი ძალამი კაბეტი ონტირუეში რე. ევროპაშ წყარმალუეფიშ უმენტაში ატლანტიშ ოკიანეშ ღანჩოს ორხველჷ, დოსქილადირი - ოორუე ჸინუამი ოკიანეს დო კასპიაშ ზუღას.                                                     
დიდი წყარმალუეფი ბჟაეიოლი ევროპაშ რზენეფს მეურს. არძა მაძირაფალით მაართა აბანს რე წყარმალუ ვოლგა (სიგჷრძა 3530 კმ, ღანჩოშ ფართობი 1360 ვითოში კვ. კმ, ოშქაშე წანმოწანური წყარიშ ულა 800 მ³/მრ). ბჟაეიოლი ევროპაშ შხვა უკაბეტაში წყარმალუეფიე ურალი, დნეპრი, დონი, პეჩორა, დნესტრი, ოორუეშ დვინა. ბჟადალი ევროპაშ უდიდაში წყარმალუეფიე: დუნაი (სიგჷრძა 2888 კმ (სიგჷრძათ მაჟირა რე ვოლგაშ უკული), ღანჩოშ ფართობი 817 000 კმ²), ვისლა, ოდრა, ელბა, რაინი, ლუარა, რონა, ტახო.                                                                     
ევროპაშ ტერიტორიას ტობეფი ვაწორწოთი რე გორთილი. გჷშაკერზაფილო ანდა ტობა რე რზენეფს დო ნაჸინა გვალეფს. ტობეფიშ უმენტაში იდვალუაფუ ტექტონიკურ რღამილეფს, ნორთი დინოხვილირი რე მორენეფით (ლადოგიშ, ონეგიშ, იმანდრიშ დო შხვა ტობეფი). ევროპაშ უკაბეტაში ტობეფი რე: ლადოგიშ, ონეგიშ, ჩუდიშ, ვენერნი, ბალატონი, ჟენევაშ დო შხვა.

### ორთაშობური ზონეფი
არქტიკაშ კოკეფს დო ოორუეშ ჸინუამი ოკიანეშ წყარპიჯეფს იდვალუაფუ არქტიკული ტიოზეფი დო ტუნდრეფი, თიშ ობჟათეშე — ტყატუნდრეფი, ესვარილი დო ფართოფურცელამი ტყალეფი, სტეპეფი, სუბტროპიკული ტყალეფი სქირონაშქაზუღაშპიჯის, ობჟათე-ბჟაეიოლს — ნორთოტიოზეფი.  

### სარგებელი დინოხურიში
                                                                                                                                                    
ევროპას იპალუჷ ნაფთობი დო ორთაშობური გაზი, ნამუშ ობადეშეფი მიკორსხილი რე, ართ განშე, ბაქანეფიშ პალეოზოურ დო მეზოზოურ ნოლექეფწკჷმა, მაჟირა განშე, ალპური ჭირაკილი ორტყაფუშ გვალაშპიჯიშ დო შქაგვალეფიშ როფეფიშ ნეოგენურ გაჭყაფუეფწკჷმა. ნაფთობიშ ობადეშეეფი გროზნოს დო აფშერონიშ ჩქონს, თაშნეშე კასპიაშ ზუღას. თაშნეშე რე ქუანოშქერი (რუსეთი, გერმანია, პოლონეთი, ბელგია, გოართოიანაფილი ომაფე, საქორთუო), რკინაშ მადენი (ურალი, უკრაინა, კოლიშ ჩქონი, შვედეთი, საფრანგეთი, ლუქსემბურგი), მანგანუმიშ მადენი (უკრაინა, საქორთუო), ბოქსიტეფი (ურალი, უნგრეთი, საფრანგეთი, იტალია, საბერძნეთი), კორობა ლითონეფი (გერმანია, ესპანეთი, ბულგარეთი, პოლონეთი) დო შხვა.

## ორთა
ტერიტორიაშ სიჭიჭარეშ მიუკუჯინალო, ევროპაშ ლანდშაფტეფი შინობურამი მიარეფერობუამობათ იხასიათებუაფუ. სკანდინავიაშ დო პირინეიშ ჩქონეფი, მინიატიურა|მორძგვას|ბიოგეოგრაფიული რეგიონეფიბრიტანეთიშ კოკეფიშ დიდი ნორთი დო კონტინენტიშ ბჟაეიოლი წუმორინელიე ჯვეში გვალეფით. ობჟთეს იფაჩუ ალპური გვგვალეფი. კონტინენტი დიდარიე, მუჭოთ ენერგეტიკული, თეშ ლითონური დო ვალითონური სახეშ სასარგებლო წიაღისეულით. კლიმატიშ გიმოქიმინუას შინობურამიე ატლანტიშ ოკიანეშ გოლინა. ტერიტორიაშ უდიდაშ ნორთის იფაჩუ ზომიერი კლიმატი. ბჟადალს უმენტაშო ოკეანური, დო ბჟაეიოლით - კონტინენტური პირობეფიე. ოორუეს კონწარი არქტიკული დო სუბარქტიკული, ობჟათეს - შქასქირონაზუღაური კლიმატიე. ევროპა დიდარიე ჰიდრორესურსეფით. ტერიტორიაშ უდიდაშ ნორთის იფაჩუ ტყალეფიშ ზონა, ნამუშჷთ შინობურამი ნორთი ათვისებულიე. ევროპაშ კანკალე რაიონი სერიზოული ეკოლოგიური პრობლემაშ წოხოლე რე.  

## გეოგრაფიული რეგიონეფი

ტრადიციაშობურო, ევროპას რთუნა 5 რეგიონო:

# ოორუე ევროპა
# ობჟათე ევროპა
# ცენტრალური ევროპა
# ბჟაეიოლი ევროპა
# ბჟადალი ევროპა

თე დორთუალა ძალამი პიჯალობურიე, თიშ უმენტაშო, ნამდა თაქ წიმინდე გეოგრაფიულიშ მოხ გოთოლწონაფილიე პოლიტიკური ფაქტორეფი ხოლო. კანკალე ქიანა გორკვეული თოლოზირეშ გეშა შილებე ორხველდას შხვადოშხვა რეგიონს. მაგალითო, სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუშ არსებობაშ ბორჯის, ევროპაშ დორთუალა ბჟაეიოლო დო ბჟადალო უმოსო პოლიტიკური რდჷ, ვინდარო გეოგრაფიული. ბჟაეიოლ ნორთის ორხველჷდეს თ.გ. „ოკათე დემოკრატიაშ“ ქიანეფი: გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა (გდრ), პოლონეთი, ჩეხოსლოვაკია, უნგრეთი, რუმინეთი, ბულგარეთი, ალბანეთი, იუგოსლავია. ასე ევროპაშ გეოგრაფიული ცენტრი უკრაინასიე, გეჸვენჯით ჟიშინელი ქიანეფი ცენტრალურ ევროპას იდვალუაფუნა, დო ბჟაეიოლი ევროპა ახალი ქიანეფით აკიფშჷ. თენეფი რენა: რუსეთი, ბელარუსი, უკრაინა, მოლდოვა, საქორთუო დო ობჟათე კავკაციაშ ქიანეფი.

## მახორობა

2003 წანაშ სტატისტიკური მუნაჩამეფით ევროპაშ მახორობა, რუსეთიშ მოხ, 800 მლნ-ს აკმადგინანს. თაქ ოხორანს 6 ნინაშ ფანიაშ 209 ნინაშა მორაგადე კათა. ევროპას დო ევროპალეფს ისტორიულო დო კულტურო უდიდაში გოლინა უღუდეს მოსოფელიშ ცივილიზაციაშ ფორმირაფაშ პროცესის.

* **ქიანეფი**. ევროპაშ არძაშე მიარეკათამი ქიანეფიე (2004 წანაშ ფასებათ, რუსეთიშ დო თურქეთიშ მოხ): გერმანია — 82 მლნ, საფრანგეთი — 64.5 მლნ, გოართოიანაფილი ომაფე — 60.5 მლნ, იტალია — 59.5 მლნ, უკრაინა — 48 მლნ, პოლონეთი — 39 მლნ.
* **ნოღეფი**. ევროპაშ უდიდაში ნოღეფიე: მოსკოვი — 13,6 მლნ, ლონდონი — 11,8 მლნ, პარიზი — 11,6 მლნ, სტამბოლი- 10,9 მლნ, მადრიდი — 5,6 მლნ, სანქტ-პეტერბურგი 5,6 მლნ, ბერლინი — 4,2 მლნ.
* **ეთნოსეფი**. ევროპას ეთნიკურ ბუნეფს შქას არძაშე მიარემუდანობამიე: გერმანალეფი — 90 მლნ, იტალიარეფი — 66 მლნ, ფრანგეფი — 48 მლნ, ინგლისარეფი — 48 მლნ, უკრაინალეფი — 46 მლნ, პოლონარეფი — 44 მლნ.
* **რელიგია.** ევროპაშ ტერიტორიას 4 თარი რელიგიური მიმალობა რე გოფაჩილი. თაურეშე 23 ქიანას კათოლიკური უმენტაშობა რე (საფრანგეთი, ესპანეთი, პორტუგალია, იტალია, ობჟათე გერმანია, პოლონეთი, ავსტრია, ...), 10 ქიანას — მართალმადიდებელური (რუსეთი, საბერძნეთი, უკრაინა, რუმინეთი, სერბეთი, ბულგარეთი, საქორთუო), 9 ქიანას — პროტესტანტული (გოართოიანაფილი ომაფე, სკანდინავიაშ ქიანეფი, ოორუე გერმანია, ...), დო 5 ქიანას მუსულმანური მახორობა რე (აზერბაიჯანი, ალბანეთი, ბოსნია დო ჰერცეგოვინა, თურქეთი, კოსოვო).

## პოლიტიკური რუკა
                             
ევროპაშ ტერიტორიას ედომუშამო ვარდა ნორთობურო იდვალუაფუ 49 სუვერენული სახენწჷფო, 2 დუდმართუ ტერიტორია (ფაროშ კოკეფი, ორხველჷ დანიას, ალანდიშ ოკეფი, ორხველჷ ფინეთის) დო 1 კოლონია (გიბრალტარი). თე სახენწჷფოეფიე:
 


1 გოთანჯუაშ მეჯინათ, ნამუთ კავკაციონს მიორხველუანს ევროპას, თე ქიანეფს ევროპას მიაზრენა.
2 ევროპული თურქეთი აკმადგინანს ტერიტორიას ბოსფორიშ დო დარდანელიშ საროტეფიშ ბჟადალშე დო ოორუეშე.
3 ურალიშ გვალეფიშ ბჟადალშე მადვალუ რუსეთიშ ტერიტორია ევროპას ორხველჷ.
4 ყაზახეთიშ ევროპული ტერიტორია იდვალუაფუ წყარმალუ ურალიშ ბჟადალშე.


## ლიტერატურა ==                                                                                                                                   <br />

## ქოძირით თაშნეშე
* ევრაზია
* ევროპაშ ისტორია
* აზია
* ევროპა-აზიაშ ხურგა

*
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2