open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფიჩორი (წყარმალუ)

**ფიჩორი** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, ლანჩხუთიშ მუნიციპალიტეტის. მეურს კოლხეთიშ აკუმულაციურ რზენს. სიგინძა რე 57 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი - 406 კვ.კმ. ოდუდე უღჷ გურიაშ სუკიშ ოორუე კართეს, ზუღაშ დონეშე 245 მეტრაშ სიმაღალას. აკათუ პალიასტომიშ ტობას. უმოსო ირდუ ჭვემაშ წყარეფით, უშანულამო - დიხაშთუდონი დო თჷრიშ წყარეფით. ახასიათენს ჭვემეფით გჷმოჭანაფილი წყარიშმოლაფეფი. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 8,2 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 10, ხასჷლა 338, ქართი, 1986 წანა.

კატეგორია:გურიაშ აკანიშ წყარმალუეფი
ლარაკვაკვა

**ლარაკვაკვა** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს ინგირწყარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2185 მეტრაშ სიმაღალას. სიგინძა რე 17 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი — 86,2 კმ². ირდუ თჷრიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიმორჩილე ზოთონჯის, წყარიშმოლაფეფი — ზარხულ-დამორჩილს. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 4,37 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხასჷლა 129, ქართი, 1983 წანა.

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
რეჩხი (წყარმალუ)

**რეჩხი** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, სამურზაყანოშ რზენს. სიგინძა რე 8,5 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი 43 კმ². ოდუდე უღჷ ოხაჩქუშ მასივიშ ობჟათე-ბჟადალ ჯინჯის, ზუღაშ დონეშე 195 მეტრაშ სიმაღალას. აკათუ ერწყარს მარძგვანშე. ირდუ დიხაშთუდონი დო ჭვემაშ წყარით. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა რე 4,9 მ³/წმ. წყარალა უჩქჷ გაზარხულს, წყარიშ სიმორჩილე — დამორჩილს.

## ლიტერატურა
* აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 8, ხასჷლა 378, ქართი, 1984 წანა.

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
აკაკი ბაქრაძე

**აკაკი ბაქრაძე** (დ. 29 მელახი, 1928, ნოღა ქართი ― ღ. ქართი, 1999), ქორთუ კრიტიკოსი, ხელუანობეფიშმარჩქინე, პუბლიცისტი, ოჯარალუ მოღალე.

## ბიოგრაფია
აკაკი ბაქრაძექ დებადჷ 1928 წანაშ 28 მელახის ნოღა ქართის. 1948 წანას გათუ ოზურგეთიშ ოშქაშე სკოლა. 1953 წანას გათუ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ისტორიაშ ფაკულტეტი.

1955-60 წანეფს მუშენდჷ კინოსტუდია "ქართული ფილმიშ" ოსცენარე გჷნართაშ რედაქტორო დო თარ რედაქტორო, 1964-1968 წანეფს მუშენდჷ ოსცენარე-ორედაქციე გჷნართაშ თარ რედაქტორო. 

1973-1980 წანეფს რდჷ რუსთაველიშ თეატრიშ დირეტორი, კინემატოგრაფიაშ სახენწჷფო კომიტეტიშ თარი რედაქტორი (1968-1988), მარჯანიშვილიშ თეატრიშ სახანტუო ხემანჯღვერი (1988-1989), რუსთაველიშ ჯარალუაშ პრეზიდენტი  (1989-1991 წწ.). რდჷ სხუნუეფიშ ოკათე დეპუტატი, სხუნუეფიშ უჟინაში სხუნუშ ნაციეფიშ სხუნუშ მაკათური (1989-1991 წწ.). 

1991-1996 წანეფს კითხულენდჷ ლექციეფს ქუთეშიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის. 1995 წანას ეშასხუნეს გელათიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათურო. ღურჷ 1999 წანაშ 6 ქირსეთუთას. დასაფულებური რე ჭარუეფიშ დო ოჯარალუ მოღალეეფიშ დიდუბეშ პანთეონს. 

## პუბლიცისტიკა
აკაკი ბაქრაძე რე ჭარილეფიშ მუდგაზმარენი ნაკათინაშ ავტორი, ნამუეფით ოწაწჷდჷ ქორთული თეატრიშ დო კინოშ ისტორიას, XX ოშწანურაშ თეატრიშ დო კინოხელუანობაშ ოკითხეფს. მაართა ჭარილი, რეცენზია ფილმიშე "ჩვენი ეზო" გჷმაბჟინუ 1954 წანას ჟურნალ **ცისკარს**, მაართა წინგეფი *კინოკრიტიკული ეტიუდები* დო *კრიტიკული წერილები* გჷმაბჟინუ 1966 წანას. 

აკაკი ბაქრაძე ირკვიენდჷ XX ოშწანურაშ ქორთული ჭარუობაშ პრობლემეფს, დჷმაჭყაფუ ჭარუეფიშ აკოქიმინჯალას, ირკვიენდჷ ვაჟა-ფშაველაშ, კონსტანტინე გამსახურდიაშ დო დემნა შენგელაიაშ ნახანდეფიშ მითოლოგიურ ჯინჯეფს  ("მითოლოგიური ენგადი", 1969; "ფიქრი და განსჯა", 1972). თაშნე გურაფულენდჷ ქორთუ ჭარუეფიშ დო ოჯარალუ მოღალეეფიშ ბიოგრაფიეფს: "წიწამური (ილია ჭავჭავაძე)" (1984 წ.) , "ტკბილი ოცნება და მწარე სინამდვილე (აკაკი წერეთელი)", "ნიკო ნიკოლაძე", "კარდუ ანუ გრიგოლ რობაქიძის ცხოვრება და ღვაწლი".

აკაკი ბაქრაძეშ წინგეფი რე: ”სჯანი” (1972 წ.), ”ფიქრი და განსჯა” (1972 წ.), ”კრიტიკული გულანი” (1977 წ.), ”მარად და ყველგან საქართველოვ მე ვარ შენთანა” (1978 წ.), ”პილპილმოყრილი მადლი” (1989 წ.), ”რწმენა” (1990 წ.) ”მწერლობის მოთვინიერება” (1990 წ.), ”ილია და აკაკი” (1993 წ.), ”დაწუნებილი გზა” (1995 წ.).

ბაქრაძე კითხულენდჷ ლექციეფიშ კურსის დო საჯარო ლექციეფს ლიტერატურაშე, ისტორიაშე, ნაციონალურ დო ჯარალობურ ოკითხეფშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ქართიშ 67-ა სკოლაშ მაგურაფუეფიშ პროექტი ”აკაკი ბაქრაძე”
* აკაკი ბაქრაძეშ რინა, შემოქმენდალა

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხასჷლა 240, ქართი, 1977.

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ კრიტიკოსეფი 
კატეგორია:დუნაბადი 1928 
კატეგორია:ნაღურა 1999
ჯეჯორა

**ჯეჯორა** — წყარმალუ ონიშ მუნიციპალიტეტის, რიონიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ მაღრან-დვალეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე-ბჟადალიშ კართეს, 2975 მ სიმაღლას, სიგირძა 45 კმ, ღანჩოშ ფართობი 438 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, უგურყელიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნი-ზარხულს. ზოთონჯის ახასიათენს წყარიშ სიჭიჭარე. გჷშართილო ბრელი წყარიშმოლაფა უჩქჷ დამორჩილს. წყარალაშ ბორჯის გიმურს წანური გჷმოწირუაშ 65 %, დამორჩილს - 21 %, ზოთონჯის - 17 %. ირწანური ოშქაშე ხარჯი მიშაკათაფუწკუმა 12,2 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* *აფხაზავა  ი.,* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 11, ხს.  567, ქთ., 1987

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ადიშისჭალა

**ადიშისჭალა**, *ჰადიშჭალა* — წყარმალუ მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, ინგირწყარიშ მარძგვანი ნადუ (მიშმაკათუ ოფუტე ბოგრეშიწკჷმა). ოდუდე - ადიშიშ ჯიშთიწკჷმა. სიგირძა 14 კმ. ღანჩოშ ფართობი 80 კმ². ადიშისჭალა რე წყარხვეიანი; მეუნს იურული ხანიშ ტკილფიქალეფ შქას.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხს. 97, ქრ., 1975

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ადანგე (წყარმალუ)

**ადანგე** — წყარმალუ აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას. იჭყაფუ ადანგეშ ჸალაიბონიშ ობჟათეშ ჭიჭე კარული ტობაშე. მეხირჩანს ტროგულ ლეხერს. წყარმალუ ობჟათე მარუხიშ ნადუშე ადანგეშ ჩხალთას უძახჷნა. სიგჷრძა 12 კმ, ღანჩოშ ფართობი 47 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშითუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულიშ დაჭყაფუს, წყარმორჩილობა — ზოთონჯის.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხს. 83, ქრ., 1975 წანა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ავანისხევი

**ავანისხევი**, *ავანი*, წყარმალუ ყვარელიშ მუნიციპალიტეტის წყარმალუ ალაზანიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კახეთიშ კავკაციონიშ წყარგჷმართალ ქჷნდჷრს. სიგირძა 28 კმ, ღანჩოშ ფართობი 185 კმ². ჟინი წელს მინშა-მინშა პოპორი უჩქჷ, თუდონ წელს - წყარმოლაფა.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხასჷლა 116, ქართი, 1975 წანა 

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
აკუშოსხევი

**აკუშოსხევი** — წყარმალუ დუშეთიშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ ხევსურეთიშ არაგვიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კავკაციონიშ თარი ქჷნდჷრიშ ობჟათეშ კართეს, დათვისჯვარიშ ჸალაიბონიშ ხოლოს. სიგირძა 12,8 კმ, ღანჩოშ ფართობი 34,9 კმ².

## ლიტერატურა

* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხასჷლა 259, ქართი, 1975 წანა.

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
მარუხი (წყარმალუ)

**მარუხი** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, გულრიფშიშ მუნიციპალიტეტის. ოდუდე უღჷ აფხაზეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, მარუხიშ უგურყელწკჷმა, ზუღაშ დონეშე 2405 მეტრაშ სიმაღალას. აკათუ წყარმალუ ჩხალთას კვარჩხანშე. სიგინძა რე 7,7 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი 43,4 კვ.კმ. ირდუ თჷრიშ, ჭვემაშ, ჯიშთური დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნ-ზარხულს, წყარიშ სიმორჩილე — დამორჩილ-ზოთონჯის. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 3,90 მ.კუბ./წმ.

## ლიტერატურა
* აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხასჷლა. 463, ქართი, 1983 წანა.

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
მაჭარა (წყარმალუ)

**მაჭარა** (დიდი დო ჭიჭე) წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, გულრიფშიშ მუნიციპალიტეტის. სიგინძა რე 21,2 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი - 110 კვ.კმ. * დიდ მაჭარას* ოდუდე უღჷ ოფუტე წებელდაშ გოხოლუას, ზუღაშ დონეშე 435 მეტრაშ სიმაღალას, *ჭიჭე მაჭარას* - მუშ ბჟადალშე, ზუღაშ დონეშე 950 მეტრაშ სიმაღალას. აკიკათუნა ოფუტე მერხეულწკჷმა. აკათუ უჩა ზუღას ოფუტე მაჭარაწკჷმა. ირდუ თჷრიშ დიხაშთუდონი (კარსტული) წყარით. ფშხირას უჩქჷ წყარიშმოლაფა. წყარიშ დიდი მუდანობათ გჷშეგორუ რგილ პერიოდეფს, წყარიშ ჭიჭე მუდანობათ - კვირკვე-ეკენიას. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 4,4 მ.კუბ./წმ.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
თხეიში

**თხეიში** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, ინგირიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ თხეიშდუდიშ ჯიშთეფს, ზუღაშ დონეშე 2646 მეტრაშ სიმაღალას. წყარმალუ ინგირს აკათუ ოფუტე ხაიშიწკჷმა. სიგინძა რე 18,6 კმ, ღანჩოშ ფართობი - 222 კვ.კმ. წყარალა უჩქჷ აფუნ-ზარხულს, წყარიშ სიმორჩილე - ზოთონჯის. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 10,5 მ.კუბ./წმ. გჷმირინუანა ჯალეფიშ დანჩურაფალო.

## ლიტერატურა
* *უკლება ნ*., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 5, ხასჷლა 32, ქართი, 1980 წანა.

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
მულხრა

**მულხრა**, *მულხურა* — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, ინგირიშ მარძგვანი ნადუ. სიგინძა რე 27 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი - 435 კვ.კმ. ოდუდე უღჷ შონეშ კავკაციონიშ თარი ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ტვიბერიშ ჯიშთის, წყარმალუ ინგირს აკათუ ოფუტე კვანჭიანარიშ გოხოლუას. ირდუ ჯიშთური, თჷრიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ პირელშე (აპრილშე) გჷმათუთაშა, წყარიშ სიმორჩილე — გჷმათუთაშე პირელშა. გერგობათუთაშე მელახიშ ბოლოშა უჩქჷ წყარიშ მუნოჸინუა. ოშქარი წანმოწანური ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა რე 22,5 მ.კუბ./წმ.

## ლიტერატურა
* *ი. აფხაზავა*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 7, ხასჷლა 195, ქართი, 1984 წანა.

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ნაკრა (წყარმალუ)

**ნაკრა** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, ინგირიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღუ 2870 მეტრაშ სიმაღალას. სიგინძა რე 22 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი - 169 კვ.კმ. ირდუ ჯიშთური, თჷრიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნ-ზარხულს, წყარიშ სიმორჩილე — ზოთონჯის, წყარიშმოლაფეფი — დამორჩილს. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 18,8 მ.კუბ./წმ. ზოთონჯის იჸინუ წყარიშ ჟიდოხი.

## ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი*., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 7, ხასჷლა 303, ქართი, 1984 წანა.

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას

2011 წანაშ მუნაჩემეფით **[[იტალია]]ს [[იუნესკო]]შ [[მოსოფელიშ მონძალა]]შ** 47  ობიექტი რე. 

## სტატისტიკა
იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მოსოფელიშ მასშტაბით 981 ობიექტი რე მიშაღალირი, თენფ შქას 5  % იტალიაშ ობიექტი რე:

თენეფ შქას:
* 45 კულტურული ობიექტი
* 2 ორთაშ ობიექტი

## ცხრილი
ცხირეშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ერკებულშა გეძინაშ მეჯინათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუნესკოშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა. იტალიაშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ დო კანდიდატეფიშ ერკებული
* იტალიაშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ვებ-ხასჷლეფიშ კატალოგი

კატეგორია:იტალიაშ კულტურა
იტალია
*
ჭითა ზუღა

thumb|200px|ჭითა ზუღა

**ჭითა ზუღა** (მიორჩქუნა, ნამდა ჯოხოქ გიადუ შანულამ მუდანობათი წყარმაფალუეფიშ Frishodesmium erythraeum-იშ ჸოფაშ გეშა, ნამნეფით ნამთინეშა მოჭითე ფერს ეთმოჭოფუნა) — იდვალუაფუ ინდოეთიშ ოკიანეშ სქირონაშქა ზუღაშ, არაბეთიშ ჩქონიშ დო აფრიკაშ შქას. სუეციშ არხით მიარსხუაფუ სქირონაშქა ზუღას, ბაბ-ელ–მანდეფიშ საროტით - ადენიშ ჸუჯის დო არაბეთიშ ზუღას. ფართობი აკმადგინანს 438,000 კმ²-ს. სიგირძა მეხოლაფირო 2250 კმ- რე, ოდო სიგანეს 355 კმ. მუში მაქსიმალუირი სიტომბა რე 2211 მეტრა,ოდო ოშქაშე - 490 მეტრა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:ჭითა ზუღა
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ გეოგრაფია
კატეგორია:ეგვიპტეშ გეოგრაფია
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ეგვიპტეს

2008 წანაშ მუნაჩემეფით ეგვიპტეს 7 **[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტი რე]]**. 

## ცხირე

ცხირეშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ერკებულშა მიშაღალაშ მეჯინათ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* იუნესკოშ ოფიციალური საიტი. ეგვიპტეშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი რუსულ ნინაშა 

კატეგორია:ეგვიპტე
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ეგვიპტეს
კატეგორია:იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალა
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის

**იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის** — ესპანეთიშ ტერიტორიას მარინჯი გჷშაკერძაფილი ისტორიული, კულტურული ვარა ეკოლოგიური შანულობაშ ორთაშობური, ვარა ხეშნაქიმინა ობიექტეფი, ნამუეფსჷთ პრიორიტეტიქ ქიმიენიჭეს თხილუას დო პოპულარიზაციას. 1972 წანას იუნესკოქ ქიმიღჷ მოსოფელიშ კულტურული დო ორთაშობური მონძალაშ თხიულუაშ დეკლარაცია (ძალაშა 1975 წანას მიშართჷ), ნამუსჷთ ესპანეთიქ 1982 წანაშ 4 მესის აკათჷ. ესპანეთიშ კულტურა გჷშარჩქინელო მიარეფერუანი რე — იკათუანს კელტურ, იბერიულ, რომაული, მაჰმადიანურ დო ქირსიანული კულტურეფიშ ელემენტეფს. 2012 წანაშ მუნაჩემეფით ესპანეთის 44 **[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტი]]** რე დო მუ იტალიაშ უკული მაჟირა ქიანა რე კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ მუდანობაშ მეჯინათ. 1984 წანას, მაართათ თიშ უკული, მუთ ესპანეთიქ აკათჷ დეკლარაციას, მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფს აკათჷ 5 ესპანურ ობიექტიქ:

# ალჰამბრა დო ხენერალიფე გრანადას.
# ბურგოსიშ კათედრალი,
# კორდობა,
# ესკორიალი,
# ანტონიო გაუდიშ  ქიმინელობეფი.

## ცხირი
ცხირშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გეძინაშ თარიღიშ მეჯინათ.

## ობიექტეფიშ გეოგრაფიული აბანდვალა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* იუნესკოშ ოფიციალური საიტი. ესპანეთიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული
*  ესპანეთიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ საიტეფიშ კატალოგი
* Comisión Nacional Española de Cooperación con la UNESCO 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის
კატეგორია:იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალა
ლასილი (წყარმალუ)

**ლასილი** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, ინგირიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ შონეშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, ზუღაშ დონეშე 3115 მეტრაშ სიმაღალას. სიგინძა რე 13 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი — 40 კვ.კმ. ირდუ თჷრიშ, უგურყელური, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნ-ზარხულს, წყარიშ სიმორჩილე — დამორჩილ-ზოთონჯის. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 1,60 მ.კუბ./წმ.

## ლიტერატურა
*აფხაზავა ი*., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხასჷლა 133, ქართი, 1983

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ღარულა

**ღარულა** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, ონიშ მუნიციპალიტეტის. ოდუდე უღჷ მაღრან-დვალეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 3025 მეტრაშ სიმაღალას. აკათუ წყარმალუ რიონს კვარჩხანშე ოფუტე ღარწკჷმა. სიგინძა რე 26,8 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი — 117,5 კვ.კმ. ირდუ თჷრიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულიშ მაართა გვერდის, წყარიშ სიმორჩილე — ზოთონჯის, ჭვემეფით გჷმოჭანაფილი წყარიშმოლაფეფი უჩქჷ ზარხულს დო დამორჩილს.

ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 3,59 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 10, ხასჷლა 584, ქართი, 1986 წანა.

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ლასკადურა (წყარმალუ)

**ლასკადურა** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, ლენტეხიშ მუნისიპალიტეტის, ცხენწყარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღუ შონეშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2425 მეტრაშ სიმაღალას. სიგინძა რე 20 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი - 118 კვ.კმ. ირდუ უგურყელური, თჷრიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულს, წყარიშმოლაფეფი - დამორჩილს. ოშქარი წანმოწანური ხარჯი რე  4,9 მ.კუბ./წმ.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ბორჯომულა

**ბორჯომულა (შავწყალა, შავწყალი)** — წყარმალუ ბორჯომიშ მუნიციპალიტეტის, მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე-ბჟადალ კართეს, ცხრაწყაროშ ჸალაიბონწკჷმა, ზუღაშ დონეშე 2400 მეტრაშ სიმაღალას. სიგინძა რე 29 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი - 165  კვ.კმ. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ მორჩილი მუდანობა — ზოთონჯის. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი რე 2,41 მ.კუბ./წმ.

ბორჯომულა ტიპური გვალაშ წყარმალუ რე. მეურს დიო სუბალპურ ზონას, უკული ლირსამი (წიწვამი) ტყათ გოქუნილ ონჭირე ლეხერს. მიშაკათაფუწკჷმა ეგაფილი რე კურორტი ბორჯომი. მუშ ლეხერს რე ოფუტეეფი: ტბა, სადგერი, ლიბანი, მუშ ოდუდეეფწკჷმა რე დაბა ბაკურიანიშ ანდეზიტი. 1898 წანას ბორჯომულას ეიოგეს რუსეთიშ იმპერიას ართ-ართი მაართა ჰესი (ბორჯომიშ ჰიდროელექტროდგჷმილი).

## ლიტერატურა
* *უკლება ნ.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხასჷლა 480, ქართი, 1977 წანა.

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პოლონეთის

2010 წანაშ მუნაჩემეფით პოლონეთის 14 **იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი** რე. 

## სტატისტიკა
იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მოსოფელიშ მასშტაბით 981 ობიექტი რე მიშაღალირი, თენეფშე 1,4 % პოლონეთიშ ობიექტეფი რე.

## ერკებული
ერკებულშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ერკებულშა თინეფიშ გეძინაშ მეჯინათ.

## კანდიდატეფიშ ერკებული
ერკებულშა ობიექტეფი მიშაღალირი რე ოცადებელ ერკებულშა გეძინაშ მეჯინათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* იუნესკოშ ოფიციალური საიტი. პოლონეთიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული 
* პოლონეთიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ საიტეფიშ კატალოგი

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი პოლონეთის
კატეგორია:იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალა
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საბერძნეთის

2008 წანაშ მუნაჩემეფით საბერძენოს 17 **[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტი რე]]**. 

## ერკებული
ერკებულშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ერკებულშა გეძინაშ თარიღიშ მეჯინათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუნესკოშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა. საბერძენოშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საბერძნეთის
კატეგორია:იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალა
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებული
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გოართოიანაფილ ომაფეს

2009 წანაშ მუნაჩემეფით გოართოიანაფილ ომაფეს  იუნესკოშ **[[მოსოფელიშ მონძალა]]შ** ობიექტი რე. 

## სტატისტიკა

იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მოსოფელიშ მასშტაბით, 2011 წანაშ მუნაჩემეფით, 981 ობიექტი რე მიშაღალირი. თენეფშე 3,8 % გოართოიანაფილი ომაფეშ ობიექტი რე. 27 ობიექტიშე 17 ინგლისის რე, 4 — შოტლანდიას, 3 — სანძღოეფიშგალენ ტერიტორიეფს, 2 — უელსის დო 1 — ოორუე ირლანდიას. თენეფშე:
* 22 კულტურული ობიექტი რე
* 4 ორთაშობური ობიექტი
* 1 აკოკათინელი ობიექტი

9 კულტურული ობიექტი აღიარებული რე, მუჭოთ ადამიერიშ გენიაშ შედევრი, 4 ობიექტი — წჷმარინუანს ორთაშ საოცრებას, ვარა ტერიტორიას, ნამუსჷთ უღუ გჷშარჩქინელი სისქვამე დო ესთეტიური შანულობა.

## სქოლიო


## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გოართოიანაფილ ომაფეს

კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფე
კატეგორია:იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გოართოიანაფილ ომაფეს
კატეგორია:იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალა
ლეცავე

**ლეცავე** - ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, (სალხინოშ თემი), ასხიშ მასივიშ ბჟადალუ კართეს. წყარმალუ წაჩხურაშ (ტეხირიშ კვარჩხანი ნადუ) კვარჩხანი ჸურე. ზუღაშ დონეშე 290 მ, მარტვილიშე 19 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 158 კოჩი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი კანადას

თაქ წჷმორინაფილი რე მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული კანადას.

## ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუნესკოშ ოფიციალური საიტი. მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული
* კანადაშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ საიტეფიშ კატალოგი

კანადა
*
ცხენწყარი

**ცხენწყარი** (ქორთ. *ცხენისწყალი*) — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს. ოდუდე უღუ შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, კონკა ფასისმთაშ ბჟადალშე, ზუღაშ დონეშე 2710 მეტრაშ სიმაღალას. აკათუ წყარმალუ რიონს მარძგვან განშე ოფუტე საჯავახოწკჷმა. სიგინძა რე 176 კმ, ღანჩოშ ფართობი — 2120 კვ.კმ. ცხენწყარიშ შქა დო ჟინი მალობა მეურს კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, გიმენი მალობა — კოლხეთიშ რზენს. ირდუ თჷრიშ, ჭვემაშ, ჯიშთური დო დიხაშთუდონი წყარით. აფუნ-ზარხულს უჩქჷ წყარალა (გიმუურს წანმოწანური გუმნაულაშ 70 %), ზოთონჯის იხასიათებუ წყარიშ ჭიჭე მუდანობათ (10 %), დამორჩილს უჩქჷ წყარიშმოლაფა (20 %).

წყარალა გიმენ მალობას ფურთუთა-მელახის (ფურთუთა-მელახის) იჭყაფუ, ჟინ მალობას — პირელს (აპრილს). წყარალაშ მაქსიმუმი უჩქჷ მესი-კვირკვეს, მუში უკულით წყარიშ დონე ირკენს მარაშინათუთაშ ბოლოშა. ღანჩოშ გვალამ ნორთის წყარმორჩილობა 4-5 თუთას იგინძორებუ (გერგობათუთაშე მელახიშა). გიმენი მალობას ფშხირი რე ჭვემეფით დო თჷრიშ ნდღულაფათ გჷმოჭანაფილი წყარიშმოლაფეფი. წყარიშ ოშქარი ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა რე 90,4 მ³/წმ. ცხენწყარი რიონს ირ წანას უკათუანს 2,84 კმ³ წყარს. წყარიშ პიჯიშ მოჸინუა უჩქჷ ჟინ დო შქაშ მალობას. გიმენი მალობაშ ზოხო მუნაკვათეფს წყარიშ პიჯიშ მუნოჸინუა იგინძორებუ 5-6 დღას.

ცხენწყარიშ თარი ნადუეფი რე ზესხო, ხელედულა, ჯონოულა (მარძგვანშე), ღობიშური, ლეუშერისწყალი, ხოფური (კვარჩხანშე). ჟინ დო შქაშ მალობას გჷმირინუანა ჯალეფიშ დანჩურაფალო, ოქუმეფიშ (წისქვილეფიშ) ომუშებელო, ენერგეტიკაშო, გიმენ მალობას — ოწყარალო.

ცხენწყარიშ ნორთი გინოჸოთამილი რე წყარმალუ ლაჯანურშა ლაჯანურჰესიშ ომუშებელო, მუშ გეშათ ცაგერიშ მუნიციპალიტეტის კაშხალი რე ეგაფილი.

ცხენწყარს იდვალუაფუ ნოღა ცაგერი.

## ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 11, ხასჷლა 251, ქართი, 1987 წანა.

კატეგორია:საქორთუოშ წყარმალუეფი
ცხენიშწყარი

**ცხენიშწყარი** — წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტის. აკათუ უჩა ზუღას. ოდუდე უღჷ კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, 792 მეტრაშ სიმაღალას. სიგინძა რე 27 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი - 61 კმ². ირდუ ჭვემაშ, თჷრიშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. ახასიათენს წყარიშმოსოფუეფი თელი წანაშ მალობას. ალაზჷმაფათ წყარიშ ჭიჭე მუდანობათ იხასიათებუ ზარხულს.

ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა რე 1,61 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
* აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 11, ხს. 251, ქთ., 1987 წანა.

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ლეციცხვაიე

**ლეციცხვაიე** - ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, (ხუნწიშ თემი), ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ ნოღელაშ (რიონიშ მარძგვანი ნადუ) კვარჩხანი ჸურე. ზუღაშ დონეშე 150 მ, მარტვილიშე 5 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 364 კოჩი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ლეხაინდრავო

**ლეხაინდრაო**, *ჲეხაინდრე* - ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ აბაშაწყარიშ დო ნოღელაშ შქაწყარმალონას. თემიშ ცენტრი (ოფუტეეფი: ნოჯიხენი, სტეფასდაბალი). ზუღაშ დონეშე 120 მ, მარტვილიშე 10 კმ, აბაშაშე (უხოლაში რკინაშარაშ გიოდგინუ) 26 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 754 კოჩი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მახათი (მარტვილიშ მუნიციპალიტეტი)

**მახათი** - ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, (ვედიდკარიშ თემი), ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ აბაშაწყარიშ (ტეხირიშ კვარჩხანი ნადუ) კვარჩხანი ჸურე. ზუღაშ დონეშე 70 მ, მარტვილიშე 17 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს  33 კოჩი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მაჟირა ბალდა

**მაჟირა ბალდა** - ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, (გოჭკადილიშ თემი), ოდიშიშ დჷკის, წყარმალუ აბაშაწყარიშ მარძგვანი ჸურე. ზუღაშ დონეშე 300 მ, მარტვილიშე 10 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 363 კოჩი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მაჟირა გურძემი

**მაჟირა გურძემი** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, (გურძემიშ თემი), ოდიშიშ დჷკის, წყარმალუ ტეხირიშ მარძგვანი ჸურე. ზუღაშ დონეშე 220 მ, მარტვილიშე 28 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 235 კოჩი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მაჟირა კიწია

**მაჟირა კიწია** - ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, (კიწიაშ თემი), ოდიშიშ დჷკის, წყარმალუ გურძემიშ (ტეხირიშ მარძგვანი ნადუ) მარძგვანი ჸურე. ზუღაშ დონეშე 220 მ, მარტვილიშე 32 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 263 კოჩი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ნაჯახავო

**ნაჯახავო** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ ცხენწყარიშ მარძგვანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 110 მეტრა, მარტვილიშე 13 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1054 კოჩი.

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჭიჭე თამაკონი

**ჭიჭე თამაკონი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ ტეხირიშ კვარჩხანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 230 მეტრა, მარტვილიშე 10 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 143 ადამიერი.

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
სალხინო (მარტვილიშ მუნიციპალიტეტი)

**სალხინო** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის. აშაძჷ წყარმალუ ტეხირიშ კვარჩხანი ძგაშე ოორუე-ბჟაეიოლ ჸურე ქვიბიიშ გვალეფიშ კართეფშახ გოფაჩილი დჷკი-გამი გოჸას. ობჟათე-ბჟაეიოლ ჸურე თის ონძილიშჷ ოფუტეეფი გოჭკადილი დო ბალდა, ოდო ოორუე ჸურე ნობულევი. ობჟათე-ბჟადალ ჸურე დიდი ჭყონი დო ტალერიშე რთუნს ტეხირი. ზუღაშ დონეშე 250 მეტრა. მარტვილიშე მუკოჩილათირი რე 15 კილომეტრით.

სალხინოს 2014 წანაშ ეჭარუათ  მახორუეფიშ მუდანობა აკმადგინანს 1335 შურს.

## სქოლიო

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ბალდა

**ბალდა**, მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფიშ პირველი ბალდაშ, მაჟირა ბალდაშ დო მასუმა ბალდაშ გოფაჩილი ჯოხოდვალა. ბალდა მაართათ მოშინაფილიე XVII ოშწანურაშ ართი ხატიშ მუკნაჭარას. „ბალდის მონასტერი“ მეღანკილიე 1737 წანას აკოდგინელი ბჟადალი საქორთუოშ რუკას.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
თუდოლენი ნაგვაზავო

**თუდოლენი ნაგვაზუუ** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, აშაძჷ ოდიშიშ დჷკის, წყარმალუ აბაშაწყარიშ კვარჩხანი ოძგაშეს,ზუღაშ დონეშე 90 მეტრას, კლიმატი - ლამე სუბტროპიკული. მარტვილიშე 6 კილომეტრი, გოძვენა ქართიშახ - 279 კმ, გოძვენა ზუგდიდიშახ - 80 კმ, უხოლაში ონიშოლი ნოღა ფუთი - 70 კმ, უხოლაში რკინაშარაშ გიოდგინუ - ნ. აბაშა (29 კილომეტრი), უხოლაში აეროპორტი - ქუთეში, კოპიტნარი - 40 კმ. 

ოფუტეშ მეურნობაშ ჯინჯიერი დარგეფი რე მეკაკალობა დო მეორინჯალა, მეჩანარალას შანულამი აბანი უკინებჷ  კაკალური კულტურეფს, კერძოთ: ლაიტის, მუხუდოს დო ლებიას. მიარეწანური ნარგეფშე - თხირს დო სუბტროპიკულ ხვიმას. რე დიდი რესურსი ჩაიშ დო ხილიშ წარმუაშო. 2002 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1024 კოჩი.

თუდოლენი ნაგვაზუუშ საჯარო სკოლა 100 წანერიე.

## სქოლიო

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ჭაბურთა

**ჭაბურთა**, ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, ნახუნუუშ თემს, წყარმალუ აბაშაწყარიშ მარძგვან ძგას, ზუღაშ დონეშე 240 მ, მარტვილიშე 2 კმ, აბაშაშე 40 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 207 ადამიერი.

## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 11, ხს. 375. ქართი, 1987

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ალეურა

**ალეურა** — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს, ახალგორიშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ ქსანიშ კვარჩხანი ნადუ. სიგინძა 21 კმ, ღანჩოშ ფართობი 95 კმ². ოდუდე უღუ ალევიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ კართეს საფერშეთიშ გვალაშ გოხოლუას. მეურს ტომბა დო ონჭირე ტყალამ ლეხერს. ირდუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშითუდონი წყარით. წყარალა - აფუნს, წყარიშ მორჩილი მუდანობა - ზოთონჯის.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხს. 290, ქართი, 1975 წანა.

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ალაზანი

მინი|350პქ|ალაზანიშ ვე
**ალაზანი** () — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს დო აზერბაიჯანს, ნორთობურო მეურს თე ქიანეფიშ ხურგიშ მანგას. ალაზანიშ სიგირძა რე 390 კმ, ღანჩოშ ფართობი — 11 800 კვ.კმ, წყარიშ ოშქაშე ხარჯი — 98 კუბ.მ/წმ. ეთმიჯუმუაფუ შხვადოშხვანერი წყუთ (თირი, დიხაშთუდონი წყარით დო ათაში უკული), გჷმირინუაფუ ოწყარალო. ალაზანიშ გოხოლუაშ დჷკეფი მებინეხობაშ აბანი რე. ოდუდე უღჷ კავკაციონიშ გვალას, კონკა დიდი ბორბალოშ ბჟაეიოლ კართეს. ჟინი მალობას გვალაშ წყარმალუ რე, უკული გჷშმურს ალაზანიშ დჷკიშა დო ინოჸელებუ. აკათუ მინგეჩაურიშ წყაროთხილუს (აზერბაიჯანი). წყაროთხილუშ ეგაფაშახ ალაზანი ბონას მტკვარს აკათუდჷ.

ალაზანი ეთმიჯუმუაფუ დიხაშითუდონი, ჭვემაშ დო თირიშ წყარით. წყარიშ გიმნაკათაშ მეხოლაფირო 40 % მოურს დიხაშთუდონ წყარშა, ჭვემაშა დო თირშა — 30-30 %. წყარალა უჩქჷ აფუნიშ დო ზარხულიშ მაართა გვერდის, წყარმოლაფა - დამორჩილს. ზოთონჯი წყარმარჩხა რე. აფუნს მოურს წყარიშ გიმნაკათაშ 38,3 %, ზარხულს — 29,1 %, დამორჩილს — 20,3 %, ზოთონჯის — 12,3 %. ალაზანი ვეჸინუ.

ალაზანიშ კვარჩხანი ნადუეფი რე: სტორი, ლოპოტა, ინწობა, ჩელთი, დურუჯი, ავანისხევი, კაბალი, მაწიმისწყალი, გიშისწყალი (აგრიჩაი) დო შხვა. მარძგვანი — ილტო, თურდო, კისისხევი, ჭერმისხევი დო შხვა. კანკალე ნადუ რე პოპორული (ღვარცოფული) (მაგ., დურუჯი). ალაზანს მინგეჩაურიშ წყაროთხილუშა ირწანურო მიშმუღჷ 2,5 მლრდ მ³ წყარი. გჷმირინუანა ოწყარალო.

## ლიტერატურა
*აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხს. 262, ქრ., 1975 წანა.
* *აფხაზავა ი.,* ენციკლოპედია „საქართველო“, გვ. 88, თბ, 1997

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ წყარმალუეფი
ალგეთი (წყარმალუ)

**ალგეთი** — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს, თეთრი წყაროშ დო მარნეულიშ მუნიციპალიტეტეფს. სიგირძა 108 კმ, ღანჩოშ ფართობი 763 კმ². ოდუდე უღჷ თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, კლდეკარიშ კჷრდეეფიშ გოხოლუას (ზუღაშ დონეშე 1900 მ.). ჟინი წელს მეურს ობჟათე-ბჟადალშა ტომბა, ტყალამ აკანს, დო ოფუტე ტბისიშე - ონჭირე, კჷრდეამ ლეხერს, მარნეულწკჷმა გიშმურს დჷკიშა. წყარმალუ მტკვარს აკათუ მარძგვანშე, ოფუტე ქესალოშ გოხოლუას. ირდუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშითუდონი წყარით. წარმოწანაშ გჷმნაკათინაშ მეხოლაფირო 45 % მოურს ჭვემაშა, 25 % - თირშა, 30 % დიხაშითუდონ წყარშა. წყარალა აფუნს დო ზარხულიშ დაჭყაფუს უჩქჷ, წანაშ შხვა ბორჯის რე წყარიშ მორჩილი მუდანობა. გუმნაკათინაშ მინიმუმი რე გჷმათუთას. აფუნშა მოურს წარმოწანაშ გჷმნაკათინაშ დახე 48,1 %, ზარხულშა - 32,4 %, ზოთონჯშა - 11,6 %, დამორჩილშა - 7,9 %.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხს. 282, ქრ., 1975 წანა.

კატეგორია:თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ტკვარიშ ნადუეფი
არეში

**არეში** — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს, ყვარელიშ დო ლაგოდეხიშ მუნიციპალიტეტეფს, წყარმალუ კაბალიშ მარძგვანი ნადუ. სიგირძა 36 კმ, ღანჩოშ ფართობი 155 კმ2. ოდუდე უღჷ კახეთიშ კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართუ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს.

## ლიტერატურა
ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხს. 561, ქრ., 1975 წანა.

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ბავიუ

**ბავიუ** — წყარმალუ, ზუფიშ მარძგვანი ნადუ, აფხაზეთიშ კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართალი ქჷნდჷრიშ ოჩხანეშ კართეს. სიგირძა 30,3 კმ. ღანჩოშ ფართობი 197,4 კმ². თელ სიგირძას მეურს ონჭირე ლეხერს, ნამუთ ფსხუშ ქვიბის იფართებუ. ბავიუშ ნადუეფი რე ბეშთა დო ბაული. ოშქაშე მიარეწანური ხარჯი 13,4 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* *კიკილაშვილი თ*., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხს. 139, ქრ., 1977 წანა.

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ნადუ

thumb|ფსქელი ლენი ღოზი თარი წყარმალუ, ჭიფე -ნადუ
**ნადუ** — წყარმალუ, ნამუთ მაჟირა წყარმალუს აკათუ. რჩქვანელობურო, ეკონიაშენ ჭიჭე დო მორჩილწყარამიე, ოდო ლეხერს შხვა გეზა უღუ. გიშმაგორუნა მაართა, მაჟირა დო ა. უ. რანწკიშ ნადუეფს. კანკალეშა ნადუს უძახჷნა თი წყარმალუსჷთ, ნამუთ აკათუ ტობას ვარა შხვა დინოხოლენ წყარონტირუს. 

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 10, ხს. 714, ქართი, 1986 წაბა.

კატეგორია:გეოგრაფია
ბანისხევი

**ბანისხევი** — წყარმალუ ბორჯომიშ მუნიციპალიტეტის, მტკვარიშ ნადუ. სიგირძა 16 კმ, ღანჩოშ ფართობი 49,2 კმ2, წყარიშ ოშქაშე წანური ხარჯი 1,73 მ3/წმ. ოდუდე უღჷ ლომისმთას (მესხეთიშ ქჷნდჷრი) ოჩხანეშ კართეს, ზუღაშ დონეშე 1992 მ. მეურს ლირსამი დო აკოწყორილი ტყალეფით გოქუნილი ტომბა დო ონჭირე ლეხერს. მტკვარს ოფუტე რველიწკჷმა აკათუ. თიში 36 ჭიჭე ნადუშ საართო სიგირძა რე 42 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხს. 191, ქრ., 1977 წანა.

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ლეხერი

[მინი|250პქ|[კალჩაკს ლეხერი, არგენტინა]]
**ლეხერი** — წყარმალუშ ეროზიული ქიმინჯალაშ მოღალუთ გჷშამუშებული რელიეფიშ ვარაფილი ფორმა. ჯინჯი გვერდო წყარმალუშ კალაპოტის უკინებუ, ფერდიეფს ფხშირას ტერასეფი რე. განშეკვათილი უთარაშო V-ნერი პროფილიშ უღუ, ოდო ჯიშთიშ ქიმინჯალაშ გეშა გინომუშებულ ლეხერს — U-ნერი. გვალეფშო დჷმახასიათაფალი რე ონჭირე დო ტომბა ლეხერეფი, დჷკიშო — გაფაჩილი.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 11, ხს. 469, ქართი, 1987

კატეგორია:გეომორფოლოგია
დვირულა

**დვირულა** — წყარმალუ ბორჯომიშ მუნიციპალიტეტის, მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე-ბჟადალიშ კართეს დო მიშმაკათუ მტკვარს ოფუტე დვირიწკჷმა. სიგირძა 12 კმ, წყარმაშაყარალი ღანჩოშ ფართობი 56 კმ2. ოშქაშე წანური ხარჯი 0,98 მ3/წმ. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმორჩილობა — ზოთონჯის დო ზარხულს.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 3, ხასჷლა 492, ქართი, 1978 წანა

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კურცხანა

**კურცხანა** — წყარმალუ ადიგენიშ მუნიციპალიტეტის, მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ოჩხანეშ კართეს. სიგირძა 16 კმ, ღანჩოშ ფართობი 72,3 კმ2. იჭყაფუ ზუღაშ დონეშე 2175 მ დო ენმაკათუ წყარმალუ ოცხეს კვარჩხანშე, ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშითუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმორჩილობა ზოთონჯის დო ზარხულს, დამორჩილს ახასიათენს წყარმოლაფა, ოშქაშე ირწანური ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა 0,88 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი.,* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხს. 87, ქრ., 1983 წანა

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
არხოტისწყალი

**არხოტისწყალი**, *ცირცლოვანისწყალი* — წყარმალუ დუშეთიშ მუნიციპალიტეტიშ კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს; წყარმალუ ასაშ ჟინი მუნაკვათა. ოდუდე უღჷ არხოტიშ ჸალაიბონწკჷმა. სიგირძა — 23 კმ, ღანჩოშ ფართობი — 242 კმ², ოფუტე ახიელწკჷმა კვარჩხანშე მიშმაკათუ წყარმალუ ახიელისწყალი. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმორჩილობა — ზოთონჯის.

## ლიტერატურა
* აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხს. 619, ქრ., 1975 წანა.

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
აფენისხევი

**აფენისხევი** — წყარმალუ დინოხოლენი კახეთიშ (გაღმამხარი), ლაგოდეხიშ მუნიციპალიტეტის. არეშიშ მარძგვანი ნადუ. სიგირძა 23 კმ, ღანჩოშ ფართობი 36 კმ2.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხასჷლა 16, ქართი, 1977 წანა.

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
საქორთუოშ ბანკეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილი რე საქორთუოშ ბანკეფიშ ერკებული.

----

## რესურსეფი ინტერნეტის
*საქორთუოშ ბანკეფიშ ერკებული

კატეგორია:საქორთუოშ ბანკეფი
ფიფა-შ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

ფიფა 1904 წანაშ 21 მესის გაჭყეს საფრანგეთიშ, ბელგიაშ, დანიაშ, ჰოლანდიაშ, ესპანეთიშ, შვედეთიშ დო შვეიცარიაშ წჷმმარინაფალეფქ. მაართა კონგრესი ჟირ დღაშ უკული, 23 მესის ატარეს დო პრეზიდენტო ფრანგი რობერტ გერენი ეშასხუნეს. თუდო მოჩამილი რე ფიფა-შ პრეზიდენტეფიშ ერკებული დო მუნეფიშ მართუალაშ წანეფი. თენეფშე 5-ქ მოვალობაშ ეჸონაფაშ ბორჯის დოღურუ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფიფა-შ პრეზიდენტეფი.

კატეგორია:ფიფა
კატეგორია:ფიფაშ პრეზიდნტეფი
ევროპაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

თაქ გჷმაკოროცხილი რე ევროპაშ წყარმალუეფი, ნამუეფიშ სიგინძა 650 კილომეტრიშ უმოსი რე.

კატეგორია:წყარმალუეფი კონტინენტეფიშ მეჯინათ
კატეგორია:ევროპაშ წყარმალუეფი
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ფინეთის

2009 წანაშ მუნაჩემეფით ფინეთის იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ 7 ობიექტი რე.

## ერკებული

ერკებულშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ერკებულშა თინეფიშ გეძინაშ მეჯინათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* იუნესკოშ ოფიციალური საიტი. ფინეთიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული

კატეგორია:იუნესკოშ საგებიო მონძეობა
კატეგორია:საგებიო მონძეობაშ ქილინჯეფი ფინეთის
აბიანდა-ჩაამა

**აბიანდა-ჩაამა**, განედური ანტიკლინური ქჷნდჷრი წყარმალუეფს გუმისთაშ დო კელასურს შქას. წყარმალუ ბესლეთიშ ოდუდეეფიშ დო გუმისთაშ კვარჩხანი ნადუ გვალაშსაგანოშწყარიშ წყარგუმართალი. სიგირძა 11-12 კმ, ოშქარი სიმაღალა 1100 მ (გვალეფი: აბიანდა - 921 მ, ჩაამა - 1260 მ). ეგაფილიე ცარცული დო მასმაშური კირქუალეფით. ქჷნდჷრშო დუმახასიათებელიე რელიეფიშ კარსტული ფორმეფი. დოფორილიე კოლხური ტიპიშ ფართოფურცელამი ტყათ.  ქჷნდჷრს მუკმურს ტურისტული მარშრუტი: სოხუმი - ოფ. შრომა დო გვალეფი:აბიანდა-ჩუზკუზბა-ძიხვა.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 1, ხს. 28, ქართი, 1975

კატეგორია:აფხაზეთიშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ფსოუ

**ფსოუ** (აფხ. **Ҧсоу**) — წყარმალუ აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, საქორთუო-რუსეთიშ თანჯას. აკათუ უჩა ზუღას. წყარმალუშ სიგინძა რე 57 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი - 420 კმ². ოდუდე უღუ გვალა აგეფსთას.

კატეგორია:რუსეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ წყარმალუეფი
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
საფრანგეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## საფრანგეთიშ პრეზიდენტეფი


Image:Napoleon-3.jpg|1. ლუი ნაპოლეონ ბონაპარტი   1848-1852
Image:Louis adolphe thiers.jpg|2. ადოლფ ტიერი    1871-1873
Image:Patrice de Mac Mahon.jpg|3. პატრიკ მაკ-მაჰონი    1873-1879
Image:Jules Grevy.jpg|4. ჟიულ გრევი   1879-1887
Image:Marie Francois Sadi Carnot.jpg|5. სადი კარნო  1887-1894  
Image:Jean Casimir-Perier.jpg|6. ჟან კაზიმირ-პერიე  1894-1895 
Image:Felix Faure.jpg|7. ფელიქს ფორი  1895-1899
Image:Emile Loubet.jpg|8. ემილ ლუბე   1899-1906
Image:Armand Fallieres.jpg|9. არმან ფალიერი   1906-1913
Image:Poincare larger.jpg|10. რაიმონდ პუანკარე   1913-1920
Image:Deschanel.jpg|11. პოლ დეშანელი   1920
Image:Alexandre Millerand par Marcel Baschet.jpg|12. ალექსანდრ მილერანი   1920-1924
Image:Gaston Doumergue.jpg|13. გასტონ დუმერგი   1924-1931
Image:Paul Doumer.jpg|14. პოლ დუმერი   1931-1932	
Image:Albert Lebrun 1937.jpg|15. ალბერ ლებრანი   1932-1940
Image:VincentAuriol.png|16. ვინსენტ ორიოლი  1947-1954
Image:René Coty en 1948.JPG|17. რენე კოტი   1954-1959
Image:De Gaulle-OWI.jpg|18. შარლ დე გოლი   1959-1969
Image:Georges_Pompidou_-_Bundesarchiv_B_145_Bild-F020538-0006.jpg|19. ჟორჟ პომპიდუ   1969-1974
Image:Valéry Giscard d’Estaing 1978.jpg|20. ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი  1974-1981
სურათი:Reagan_Mitterrand_1984_(cropped).jpg|21. ფრანსუა მიტერანი  1981-1995
Image:President_Chirac_(cropped).jpg |22. ჟაკ შირაკი   1995-2007
Image:Nicolas Sarkozy MEDEF.jpg|23. ნიკოლა სარკოზი  2007-2012
Image:Francois Hollande 2015.jpeg|24. ფრანსუა ოლანდი  2012-2017
Image:Emmanuel Macron (cropped).jpg|25. ემანუელ მაკრონი  2017-ამდღარშახ



## რესურსეფი ინტერნეტის
* საფრანგეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

კატეგორია:საფრანგეთიშ პოლიტიკა
კატეგორია:საფრანგეთიშ პრეზიდენტეფი
წანერი (ჯიშთი)

**წანერი** — ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, წყარმალუ მულხრაშ (ინგირიშ მარძგვანი ნადუ) ოდუდეს. აკმოდირთუ ჟირი ჸაშე, სიგინძა რე 10,7 კმ, ფართობი - 28,9 კმ². ირდუ ჯიშთეფიშ: ტიხტენგენიშ, ლალვერიშ, თეთნულდიშ დო გისტოლიშ კართეეფშე გჷმნაულა ჯიშთეფით. ჯიშთეფიშ ნინალეფი აკმიკათუნა ზუღაშ დონეშე 2750 მეტრაშ სიმაღალას დო აკმოქიმინჷნს ბჟადალ ექსპოზიციაშ მაღვენი ჯიშთიშ ართამ ნინას, ნამუთ ზუღაშ დონეშე 2450 მეტრაშე გიმუურს. ჯიშთიშე გიშმურს წყარმალუ, ნამუთ აკათუ მულხრას.

მიოულარი შარა რე ოფუტე ჟაბეშიშე.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ჯიშთეფი
საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ანბანური ერკებული.

## ა
*აბიანდა-ჩაამა
*აბულ-სამსარიშ ქჷნდჷრი
*აკიბაშ ქჷნდჷრი
*ალევიშ ქჷნდჷრი
*არსიანიშ ქჷნდჷრი
*აფიანჩა-ჩიჟოუშიშ ქჷნდჷრი
*აფხაზეთიშ ქჷნდჷრი
*აწუნთაშ ქჷნდჷრი

## ბ
*ბალიშ ქჷნდჷრი
*ბართქორთი
*ბედენიშ ქჷნდჷრი
*ბეზენგიშ კიდალა
*ბერჭილიშ ქჷნდჷრი
*ბზიფიშ ქჷნდჷრი

## გ
*გაგრაშ ქჷნდჷრი
*გერმუხაშ ქჷნდჷრი
*გვერდითი ქჷნდჷრი
*გომბორიშ ქჷნდჷრი
*გუდამაყარიშ ქჷნდჷრი

## დ
*დალაყორიშ ქჷნდჷრი
*დვალეთიშ ქჷნდჷრი

## ე
*ეგრისიშ ქჷნდჷრი
*ერმანიშ ქჷნდჷრი
*ერუშეთიშ ქჷნდჷრი
## ზ
*ზებეყურიშ ქჷნდჷრი
*ზესხოშ ქჷნდჷრი

## თ
*თაბორიშ ქჷნდჷრი
*თეთნარი
*თელეთიშ ქჷნდჷრი
*თრიალეთიშ ქჷნდჷრი
*თხისზურგიშ ქჷნდჷრი

## ი
*იალნოშ ქჷნდჷრი
*იაღლუჯაშ ქჷნდჷრი

## კ
*კახეთიშ კავკასიონი
*კახეთიშ ქჷნდჷრი
*კვერნაქებიშ ქჷნდჷრი
*კიდეგანიშ ქჷნდჷრი
*კოდორიშ ქჷნდჷრი
*კუდაროშ ქჷნდჷრი

## ლ
*ლეჩქისსერი
*ლეჩხუმიშ ქჷნდჷრი
*ლიხიშ ქჷნდჷრი
*ლობოროტიშ ქჷნდჷრი
*ლოქიშ ქჷნდჷრი

## მ
* მაზერიშ ქჷნდჷრი
*მაკრატელაშ ქჷნდჷრი
* მესხეთიშ ქჷნდჷრი
* მთიულეთიშ ქჷნდჷრი

## ნ
*ნამკოდრიშ ქჷნდჷრი
*ნაქერალაშ ქჷნდჷრი
*ნებოძირიშ ქჷნდჷრი
*ნიალისყურიშ ქჷნდჷრი

## ო
*ოთეფურა
*ოხაჩქუიშ ქჷნდჷრი

## პ
*პანკისიშ ქჷნდჷრი
*პირიქითი ქჷნდჷრი

## ჟ
*ჟურგია

## რ
*რაჭაშ ქჷნდჷრი

## ს
*საბადურაშ ქჷნდჷრი
*საბუღრაოშ ქჷნდჷრი
*საგურამოშ ქჷნდჷრი
*სათიბიშ ქჷნდჷრი
*სათოვლეშ ქჷნდჷრი
*სამსარიშ ქჷნდჷრი
*შონეშ ქჷნდჷრი

## ქ
*ქართლიშ ქჷნდჷრი

## ყ
*ყელეთიშ ქჷნდჷრი
*ყუროშ ქჷნდჷრი

## შ
*შავანიშ ქჷნდჷრი
*შავშეთიშ ქჷნდჷრი
*შოდა-კედელაშ ქჷნდჷრი

## ხ
*ხარულიშ ქჷნდჷრი
*ხევსურეთიშ ქჷნდჷრი
*ხოხიშ ქჷნდჷრი

## ჯ
*ჯავახეთიშ ქჷნდჷრი
*ჯავაშ ქჷნდჷრი

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ტრაპიზონიშ იმპერატორეფიშ ერკებული

მინი|მარჯვნივ|240პქ|ტრაპიზონიშ იმპერიაშ კომნენოსეფიშ შილა
thumb|320პქ|ტრაპიზონიშ იმპერია დო ბიზანტიაშ შხვა მოთანჯე ტერიტორიეფი 1265 წანას  (William R. Shepherd, Historical Atlas, 1911)
**[[ტრაპიზონიშ იმპერია|ტრაპიზონიშ იმპერიაშ]]** მამართვალეფიშ ერკებული.

## კომნენოსეფიშ დინასტია
* ალექსი I (1204-1222)
* ანდრონიკე I (1222-1235)
* იოანე I (1235-1238)
* მანუელ I (1238-1263)
* ანდრონიკე II (1263-1266)
* გიორგი I (1266-1280)
* იოანე II (1280-1284)
* თეოდორა კომნენოსი  (1284-1285)
* იოანე II (1284-1297; მაჟირაშა) 
* ალექსი II (1297-1330)
* ანდრონიკე III (1330-1332)
* მანუელ II (1332)
* ბასილი I (1332-1340)
* ირინა პალეოლოგი (1340-1341)
* ანა ანახუტლუ კომნენოსი (1341)
* მიხეილ I (1341)
* ანა ანახუტლუ კომნენოსი (1341-1342; მაჟირაშა)
* იოანე III (1342-1344)
* მიხეილ I (1344-1349; მაჟირაშა)
* ალექსი III (1349-1390)
* მანუელ III (1390-1417)
* ალექსი IV (1417-1447)
* იოანე IV (1447-1458)
* დავით I (1458-1461)

## სქოლიო


კატეგორია:ტრაპიზონიშ იმპერია
კატეგორია:ტრაპიზონიშ იმპერატორეფი
კატეგორია:მონარქეფიშ ერკებულეფი
შხელდაშ ჯიშთი

**შხელდაშ ჯიშთი** — ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, წყარმალუ დოლრაჭალაშ ღანჩოს (ინგირიშ მარძგვანი ნადუ). წჷმარინუანს უშბაშ უგურყელიშ მარძგვან ნადუს. სიგინძა რე 3.2 კმ, ფართობი - 4.1 კმ². ჯიშთიშ ნინაშ სიმაღალა რე 2600 მ-შახ. ირდუ შხელდაშ მასივშე გჷმნაულა ჯიშთეფით დო თჷრიშ სვიმონეფით.

## ლიტერატურა
* *ხაზარაძე რ.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 11, ხასჷლა 65, ქართი, 1987 წანა.

კატეგორია:საქორთუოშ ჯიშთეფი
აბულ-სამსარიშ ქჷნდჷრი

**აბულ-სამსარიშ ქჷნდჷრი** — მერიდიანული ქჷნდჷრი ობჟათე საქორთუოს. ახალქალაქიშ პლატოს გუმორთუნს წალკაშ ქვიბიშ დო ფარავანიშ ტობაშ ტაფობიშე. ოორუეშე გოხურგელიე  წყმ. ქციაშ დო ობჟათეშე წყმ. ფარავანიშ ლეხერით. სიგჷრძა 40 კმ. ეაფილიე ნეოგენური დო მაოთხაშური ანდეზიტიშ, ანდეზიტ-დიციტიშ, ბაზალტიშ დო დოლერიტიშ ლავეფით, ტუფბრექჩიეფით დო ტუფებით. დასაბაღო მაღალი დო კინდღფერდეფამი ქჷნდჷრიშ მობირტყაფილ კუნწულს გორანწკილიე ქუამ-კირდამი ვულკანური გვალეფი: თავკვეთილი (2583 მ), შავნაბადა (2929 მ), სამსარი (3285 მ) ფირჩა, როხეფით მოფინელი კალდერათ. ობჟათეშე გერე აბულ-სამსარიშ ქჷნდჷრიშ დო ჯავახეთიშ ნარაზენიშ უმაღალაშ გვალა დიდი აბული (3301 მ) დო ხოლო უმოს ობჟათეშე — ჭიჭე აბული (2800 მ). გვალეფიშ ფერდიეფი დო ჯინჯი მოფინილიე კარკალით — თ. გ. ქუაშ ზუღეფით. 

სამსარიშ ქჷნდჷრს წჷმოსქილადირიე ჯვეში გოჸინუაშ შანეფი : ცირკეფი, კარეფი დო ტროგეფი. გოქუნილიე სუბალპური დო ალური დოლოეფით. სამსარიშ, დიდი აბულიშ დო ნამთინე შხვა ვულკანური კონუსიშ ოორუე ფერდიეფს აფხვადუნა დეკიანეფით.

## ლიტერატურა
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, გვ. 46, თბ., 1975 წელი. 

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ ქჷნდრჷეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდრჷეფი
საქორთუოშ ჯიშთეფიშ ერკებული

თუდო მოჩამილი რე საქორთუოშ ჯიშთეფიშ ერკებული ანბანიშ მეჯინათ.

## ა
* აბანოშ ჯიშთი
* აბუდელაურიშ ჯიშთი
* ადიშიშ ჯიშთი
* ასმაში (ჯიშთი)

## ბ
* ბოყო
* ბუბა (ჯიშთი)

## გ
* გერგეტი (ჯიშთი)
* გვანდრა (ჯიშთი)
* გული (ჯიშთი)

## დ
* დაქუეხი
* დევდარაკი
* დიკლო (ჯიშთი)
* დიხსუ
* დოლრა

## ე
* ედენა (ჯიშთი)
* ინგირი (ჯიშთი)

## ზ
* ზოფხიტო

## თ
* თოთი (ჯიშთი)

## ი
* ირითი

## კ
* კიბიში (ჯიშთი)
* კიდეგანი
* კირტიშო

## ლ
* ლაბოდა (ჯიშთი)
* ლასხედარი (ჯიშთი)
* ლახვრა (ჯიშთი)
* ლაჰილი (ჯიშთი)
* ლეხზირი (ჯიშთი)
* ლიჭადი (ჯიშთი)

## მ
* მნა (ჯიშთი)
* მურყვამი

## ნ
* ნაგები
* ნაკრა (ჯიშთი)

## პ
* პირჩიტა
* პტიში (ჯიშთი)

## ს
* საფრიჭა (ჯიშთი)
* სერი (ჯიშთი)
* სუათისი (ჯიშთი)

## ტ
* ტვიბერი

## ქ
* ქვიში

## ყ
* ყვითლოდი

## შ
* შხელდაშ ჯიშთი

## ჭ
* ჭალაათი (ჯიშთი)
* ჭანჭახი (ჯიშთი)
* ჭაუხი (ჯიშთი)

## ხ
* ხალდე (ჯიშთი)

კატეგორია:საქორთუოშ ჯიშთეფი
ქჷნდჷრი

**ქჷნდჷრი**, გვალამი ქჷნდჷრი — დიხაუჩაშ ჟიპიჯიშ დიდი ეშაზინდილი ფორმა, გვალეფიშ ართამობუა, ნამუსჷთ უღუ ოგინძაშე გოფინუალა დო არგამათ გიმოხანტილი კუნწული, ართამი წყარგუმართალი ღოზიშ სახეთ, მუშ მანგასჷთ გორანწკილიე შანულამი კონკეფი, დო ფერდიეფი, ნამუეფით ართმაჟირაშ მოპიჯეთ გერენა. მუჭოთ წესინ, ქჷნდჷრი მიშმურსგვალონაშ აკოდგინალაშა. ქჷნდჷრიშ სიმაღალა, სიგირძა დო ფორმა მებუნაფილიე მუშ ეხაშა (გოჭყაფაშა), გოვითარაფაშ ისტორიაშა დო ფინეფიშ ლითოგრაფიულ აკოდგინალაშა. 

## საქორთუოშ შანულამი ქჷნდჷრეფი

## ქოძირით თაშნეშე
*საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული
* გვალა
* გვალონა

## ლიტერატურა
*ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 10, გვ. 497, თბ., 1986 წელი.

კატეგორია:გეოგრაფიული ობიექტეფი
*
ლასხედარი (ჯიშთი)

**ლასხედარი** — ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, წყარმალუ ინგირიშ ღანჩოს, ტვიბერიშ ჯიშთიშ მარძგვანი ნადუ. სიგინძა რე 2,1 კმ, ფართობი - 1,4  კმ². ირდუ კონკა ბაშილთაუშ დო ლასხედარიშ ჸალაიბონიშ ობჟათე კართეშე გუმნაულა ჯიშთეფიშ ნადუეფით დო სვიმონეფით. ჟიდონპიჯი ნორთობურო მოფორილი რე მორენული მასალათ. 

## ლიტერატურა
* *ხაზარაძე რ.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხასჷლა 134, ქართი, 1983 წანა.

კატეგორია:საქორთუოშ ჯიშთეფი
აკიბაშ ქჷნდჷრი

**აკიბაშ ქჷნდჷრი**, წყარმალუ ღალიძგაშ ჟინი მალობაშ დო წყარმალუ ინგირწყარიშ ღანჩოეფიშ წყარგჷმართუ ქჷნდჷრი. ოორუეშე გინოზინდილიე წყმ. ლარაკვაკვაშახ (ინგირწყარიშ მარძგვანი ნადუ), ოჩხანეშე - წყარმალუ ოქუმიშ ოდუდეეფშახ. უმაღალაში კონკა რე აკიბა (2811 მ). ეგაფილიე ჯინჯიერაშო იურული პორფირიტეფით. რელიეფი ძალიერაშო დორთილიე. კუნწულური ზოლს ალპური, ოდო თუდოლე სუბალპური დოლოეფიე, უმოს გიმე ლირსამი დო ფართოფურცელამი ტყალეფიე.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხასჷლა 250, ქართი, 1975

კატეგორია:აფხაზეთიშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ლეხზირი (ჯიშთი)

**ლეხზირი** — ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, წყარმალუ ინგირიშ ღანჩოს. სიგინძა რე 12.2 კმ, ფართობი - 33,4 კმ². ჯიშთიშ ნინა გიმუურს 1950 მ-ს. აკმოდირთუ 3 ჯიშთიშე: ოორუე, ბჟაეიოლი დო ბჟადალი. მუნეფიშ აკოკათინიშ აბანშე ჟიდონპიჯი იფორუ მორენული მასალათ. გოვითარაფილი რე ჯიშთური ძაბრეფი, ტაბაკეფი, სოკოეფი, ოქუმეფი. ხვეიანო გიშმურს ნანდღულეფი წყარეფიშ მაფერეფი, ნამუეფით აკმიკათუნა ბჟაეიოლ ჸაშ შქა მუნაკვათას დვალირ ჟირ ტობას. ირდუ ჯიშთეფიშ ბაშილიშ,  სვეტღარაშ, მარიანაჟიშ, ლაცხიშ, ჯანთუგანიშ,  ულუყარიშ, ბჟედუხიშ დო დალაყორიშ კართეეფშე გუმნაულა ჯიშთური ნადუეფით დო სვიმონეფით.

ლეხზირიშე გიშმურს წყარმალუ მესტიაჭალა (მულხრაშ მარძგვანი ნადუ).

## ლიტერატურა
* *ხაზარაძე რ.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხასჷლა 209, ქართი, 1983 წანა.

კატეგორია:საქორთუოშ ჯიშთეფი
ნაკრა (ჯიშთი)

**ნაკრა**, კარულ-ლეხერიშ ტიპიშ ჯიშთი შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, შდავლერიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე ნორთის, წყარმალუ ნაკრაშ (ინგირიშ მარძგვანი ნადუ) ღანჩოს, მესტიაშ რაიონს. სიგინძა რე 0,7 კმ, ფართობი - 0,4კმ². ნინა გიმუურს 2860 მეტრაშ სიმაღალაშახ. ირდუ ჯიშთური ნადუეფით დო სვიმონეფით. ნაკრას ოდუდე უღჷ წყარმალუ ნაკრას. 

## ლიტერატურა
* *ხაზარაძე რ.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ.7, ხასჷლა 303, ქართი, 1984 წანა.

კატეგორია:საქორთუოშ ჯიშთეფი
ალევიშ ქჷნდჷრი

**ალევიშ ქჷნდჷრი**, *ლომის-ალევიშ ქჷნდჷრი* — კავკაციონიშ ობჟათე ჸა. არხიშ ქჷნდჷრით არცხუაფუ თარი წყარგუმართალი ქჷნდჷრიშ ნამაჸას - ხარულიშ ქჷნდჷრს. ალევიშ  ქჷნდჷრი წყარმალუეფიშ ქსანიშ დო არაგვიშ წყარგუმართალიე. იჭყაფუ მექეთიშ კონკაწკუმა, ნამუთ  ქჷნდჷრიშ უმაღალაში ჭურჭულიე (2937 მ).  ქჷნდჷრს ამარე კონკეფი: შელი (2579 მ), მუნჯუხი (2685 მ), ყურყუტა (2681 მ), ლომისისმთა (2452 მ) დო შხვ. 

ალევიშ ქჷნდჷრი ობჟათეშე ითებუ ლორწიმიშ კირდეშ (*ალევიშ კირდეშ*) მასივით (1973 მ). მაღალას  ქჷნდჷრს სუბალპური დო ალპური დოლოეფიე, თუდო - ფართოფურცელამი ტყალეფი.

## ქიძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ  ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 1, გვ. 287, თბ., 1975 წელი.

კატეგორია:საქორთუოშ  ქჷნდჷრეფი
ლიხიშ ქჷნდჷრი

right|thumb|140px|რიკოთიშ გვირაბი ლიხიშ ქჷნდჷრიშ თუდო
**ლიხიშ ქჷნდჷრი**, *სურამიშ ქჷნდჷრი*, კავკაციონიშ დო მორჩილი კავკაციონიშ გვალეფიშ სისტემეფიშ მიმარსხუაფალი სუბმერიდიანული ქჷნდჷრი, ნამუთ საქორთუოს გეოგრაფიულო რთჷნს ბჟაეიოლ დო ბჟადალ ნორთეფო (ჯვ. წყუეფით "ლიხთიმერო" დო "ლიხთამერო"). ლიხიშ ქჷნდჷრი რე კასპიაშ დო უჩა ზუღეფიშ  წყარგჷმართალი. შქა მუნაკვათა ტექტონიკურო ორხველჷ *ძირულაშ* კრისტალურ მასივს, ოორუე - კავკაციონს, ობჟათე - მორჩილ კავკაციონს. 
ქჷნდჷრიშ სიგინძა *ერწოშ ჸალაიბონშე* ლომისმთაშა 102 კილომეტრი რე. აბსოლუტური სიმაღალა ითირუ 900-2471 მეტრაშ ფარგალეფს შქას. ლიხიშ ქჷნდჷრს იდვალუაფუ კონკეფი: ალხაშენდა (2319 მ), რიბისი (2470 მ), ბილურთა (2166 მ), რუსთავი (1926 მ), ლოხონი (1925), შვილდისი (1443 მ), კაპრებისმთა (1177 მ), ედისჯვარი (1320 მ), საბუეთი (1248 მ), წაქვა (1220 მ), ვირიგვერდი (1644 მ); უღელტეხილეფი: ჯვარი (936 მ), რიკოთი (999 მ), ფონა დო შხვა.

ლიხიშ ქჷნდჷრი ლაჸაფენს კლიმატგჷმართალიშ როლს, მარა კოლხეთიშ დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ კლიმატურბოტანიკური ოლქეფიშ თანჯა ვემეჸუნს წყარგჷმართალს, მეჸუნს ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეეფს. ქჷნდჷრიშ უმეტაში ნორთი ფართოფურცელამი ტყათ რე გოქუნელი (ჭყონი, ცხიმური, ჭუბური, წიფური). ძგაში ოორუე დო ობჟათე ნორთეფს ლირსამი (წიწვამი) ტყალეფი ხოლო რე. სუბალპური დო ალპური დოლოეფი ხვალე ქჷნდჷრიშ ძგაშ ოორუე ბოლოს რე (გვალეფი რიბისი დო ალხაშენდა). შხვა უტყალე საგანოეფი ანთროპოგენური ბადებაშ (წარმოშობაშ) რე. ქჷნდჷრს გოჸონაფილი რე ორკინაშშარე დო ოავტომობილე რიკოთიშთუდონი გვირაბეფი. ქჷნდჷრს გინმუურს ხაშურ-ზესტაფონიშ დო გომ-საჩხერეშ ოავტომობილე შარეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* *მარუაშვილი ლ*., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხასჷლა 271, ქართი, 1983 წანა.

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი
ხევსურეთიშ ქჷნდჷრი

**ხევსურეთიშ ქჷნდჷრი** — ქჷნდჷრი დუშეთიშ მუნიციპალიტეტის, თუშეთ-ხევსურეთიშ კავკაციონიშ ოორუე ჸა ქჷნდჷრი. წჷმარინუანს წყარმალუეფიშ ასაშ დო არღუნიშ წყარგჷმართალს. ხევსურეთიშ ქჷნდჷრიშ დაბალი დო ოორუეშ ჭიჭე ნორთი მიშმურს ინგუშეთიშ დო ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკეფიშ ფარგალეფშა. ქჷნდჷრიშ უმაღალაში კონკა რე გვალა მახისმაღალი 4007 მეტრაშ სიმაღალას. 

## ქოძირით თაშნე
* საქორთუოშ ქჷნდჷრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* *მარუაშვილი ლ.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 11, ხასჷლა 452, ქართი, 1987 წანა.

კატეგორია:საქორთუოშ ქჷნდჷრეფი