open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ქლამიდიოზი

**ქლამიდიოზი** ( — გინოქვენჯი) — სქესობური რზათ გინმადვალუ ინფექცია ადამიანეფს შქას, ნამუშ გჷმმაჭანაფალი რე ბაქტერია „Clamydia trachomatis“. ინფიცირაფა მუთმოხვადუ **უროგენიტალური ქლამიდიოზით** დალახებულ ადამიერწკჷმა სქესობური კონტაქტით. შილებე უხენობაშის, ბაღანაშ დოინფიცირაფა დალახებული ნანაშ სასქუოს ვარ-და ოდაბადეშ რზეფიშ გიშულაშის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
* Chlamydia Fact Sheet -ააშ-შ ლახარეფიშ კონტროლიშ ცენტრი
* Links to chlamydia pictures  - აიოვაშ უნივერსიტეტი

კატეგორია:სქესობური რზათ გინმადვალუ ინფექციეფი
კატეგორია:ბაქტერიული ლახარეფი
მიკოზი

**მიკოზი** (ბერძ. mykes — სოკო + ბერძ. osis — დგომარობა) — ადამიერიშ დო ჩხოლარიშ შხვადოშხვა ლახარეფიშ ართამი ჯოხოდვალა, ნამუსჷთ იჭანუანს პარაზიტი სოკოეფი. მიკოზი ივითარებუ ჭიე-ჭიეთ, შხირი რეციდივეფით. კანკალეშა სოკოამ ანთებას წორო უღჷ მორჩილი ანთება, მარა შხირას ივითარებუ ქრონიკული აბსცესეფი, ჭყოლეფი, კიბოშ მოგვენი გრანულომეფი, ნამუეფჷთ აკმოდირთუ მემარსხუაფალ ნორშვიშე. მიკოზეფს ახასიათენს პროგრესირებაფონი მალობა, ნამუთ კანკალეშა ღურაშ ბაძაძო გინმირთუ.

## სქოლიო

კატეგორია:მიკოლოგია
გენიტალური ჰერპესი

**გენიტალური ჰერპესი** — სასქესე ორგანოეფიშ (გენიტალიეფიშ) უკაჭული ჰერპესვირუსიშ (HSV) ინფექცია. ადამიერეფიშ უმენტაშობას სიმპტომეფი ქექას უღჷ ვარ-და შუროთ ვაუღჷ, ომანგეთ, თინეფს ვა უჩქჷნა, ნამჷ-და დოინფიცირაფილი რენან. დო სიმპტომეფქ გეგმორჩქინდუ-და, თინეფი, რჩქვანელობურო, გუთმორჩქინდუ მორჩილი ბუშტუკეფით, ნამუეფიშ სოფუა მაჭვებელი ჭყოლეფს გუთმარჩქინანს. შილებე თაშნეშე მუკორჩქინდას გრიპიშობურ სიმპტომეფით, სამანგათ სინჩხეთ, ჸუნგა ჭუათ ვარ-და მოძინელი ლიმფური ნოსქვეფით. ლახარა დოინფიცირაფაშე დოხოლაფირო 4 დღაშა ირჩქინანს დუდს, სიმპტომეფი — მეხოლაფირო 4 მარაშ გოძვენას იგჷნძორებუ.

ლახარა თარო ბონი გენიტალური კონტაქტით იფაჩჷ დოინფიცირაფილ ადამიერიშ კანშა ვარ-და რსხულშა სითხეეფიშ წაწაფით. თექ შილებე მოხვადას სექსიშ ბორჯის, თინეფს შქას ანალური დო ორალური სექსიშ ბორჯის. გინოდვალაშო უციო ვა რე ჭყოლეფიშ ღვენა. HSV ჟირი ტიპიშ რე: HSV-1 დო HSV-2. მართალი რე, ისტორიულო HSV-2 უმოსო მოდვალირი რდჷ, მარა გოვითარაფილ ქიანეფს გენიტალური HSV-1 უმოსი შხირი რე.

ინფექციაშ პრევენციაშ რზეფს შქას რე სექსიშ უღვენალა, პრეზერვატივიშ გჷმორინაფა დო სექსიშ ღვენა ხვალე თინეფწკჷმა, ნამუეფჷთ ინფიცირაფილი ვარენან. დოინფიცირაფაშ უკული ჰერპესვირუსიშე სქილადაშ რზა ვა რე. თეშ უმკუჯინალო, ანტივირუსულ მედიკამენტეფქ შილებე ეცილას ვარ-და დურკას უკულიანი ინფექციაშ გოუფრაშაფეფს. მედიკამენტეფიშ განწეხანიან გჷმორინაფაქ თაშნეშე შილებე დურკას გოფაჩუაშ რისკის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გენიტალური ჰერპესი

## სქოლიო

კატეგორია:ჰერპესი
კატეგორია:სქესობური რზათ გინმადვალუ ინფექციეფი
ადამიერიშ იმუნოდეფიციტიშ ვირუსი

**ადამიერიშ იმუნოდეფიციტიშ ვირუსი** (**აივ**; ) — რეტროვირუსი ლენტივირუსეფიშ გვარიშე, ნამუთ გჷმიჭანუანს ჭიე-ჭიეთ მაპროგრესე ლახარა — **[[აივ-ინფექცია|აივ-ინფექციას]]**.

ვირუსი გავალს მეთმიორინუანს იმუნურ სისტემაშ თოლეფს, ნამუსჷთ მუში ჟინპიჯის უღჷ CD4 რეცეპტორეფი: Т-ჰელფერეფი, მონოციტეფი, მაკროფაგეფი, ლანგრეგანსიშ თოლეფი, დენდრიტიშ თოლეფი, მიკროგლიაშ თოლეფი. შედეგო იმუნური სისტემაშ მუშობა ინჩალუ დო ივითარებუ **[[შიდსი|შეძენილი იმუნური დეფიციტიშ სინდრომი]]** (შიდსი), დალახებულიშ ორგანიზმი ინფექციეფშე დო კიბოეფშე თხილუაშ საშუალებას მეთმიოდინუანს, გუთმორჩქინდჷ მაჟირაფონი ოპორტუნისტული ლახარეფი, ნამუთ ვა რე დჷმახასიათაფალი ნორმალური იმუნიტეტიშ ადამიერეფშო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ВИЧ на curlie.org
* Второй в мире пациент полностью излечился от ВИЧ // Вести.ру, 11 марта 2020

## სქოლიო

კატეგორია:Retroviridae
კატეგორია:აივ-ინფექცია
კატეგორია:სქესობური რზათ გინმადვალუ ინფექციეფი
ოქსფორდიშ უნივერსიტეტი

**ოქსფორდიშ უნივერსიტეტი** (ინგლ. University of Oxford) — უნივერსიტეტი გოართოიანაფილი ომაფეშ ნოღა ოქსფორდის. ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიქ დირსხუ დოხოლაფირო 1096 წანას დო თინა რე ბრიტანეთიშ უჯვეშაში უნივერსიტეტი დო მოსოფელიშ მაჟირა უჯვეშაში უნივერსიტეტი. 1209 წანას უნივერსიტეტიშ სტუდენტეფიშ დო ოქსფორდიშ მახორობაშ შქას კონფლიქტიქ ქუმოხვადჷ დო ჸათეშ გეშათ უნივერსიტეტიშ ნამთინე პერსონალქ ოქსფორდი ქიდიტუ დო გეგნორთჷ კემბრიჯიშა, სოდეთ თინეფქ დარსხუეს კემბრიჯიშ უნივერსიტეტი. ჟირხოლო უნივერსიტეტი ასე შინელი რე მუჭოთ *ოქსბრიჯი*. ოქსფორდიშ უნივერსიტეტი იკათუანს 39  კოლეჯის. ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშ კოლეჯეფი ავტონომიური რე დო თინეფი აკონტროლენა მუნეფიშ დინახალენ სტრუქტურას დო ადმინისტრაციას. ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის ვაუღუ თარი კამპუსი დო უნივერსიტეტიშ დგჷმილეფი გოფაჩილი რე ნოღა ოქსფორდიშ ცენტრიშ შხვადოშხვა არდგილეფს. ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის იდვალუაფჷ მოსოფელიშ უჯვეშაში აშმოლიშ მუზეუმი დო ბრიტანეთიშ უდიდაში აკადემიური ბიბლიოთეკა. 2019 წანაშ 31 კვირკვეშ მუნაჩემეფით ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშ ფინანსური მუშნალი რდჷ £2.45 მილიარდი, ჸათავრეშე £624.8 მილიონი რდჷ გრანტეფიშე დო კონტრაქტეფიშე. 

2020 წანაშ გჷმათუთაშ მუნაჩემეფით ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი დო უნივერსიტეტიწკჷმა აფილირებულეფი რდეს: გოართოიანაფილი ომაფეშ 28 პრემიერ-მინისტრი, ნობელიშ პრემიაშ 72 ლაურეატი, ფილდსიშ მენდალიშ 3 ლაურეატი, ტიურინგიშ პრემიაშ 6 ლაურეატი, ოლიმპიადეფიშ 160 მენდალისტი, შხვადოშხვა სახენწჷფოეფიშ ლიდერეფი, გიშარჩქინელი პოლიტიკოსეფი, დიპლომატეფი დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:ოქსფორდიშ უნივერსიტეტი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ უნივერსიტეტეფი
ტინიტუსი

**ტინიტუსი** (ლათ.-შე , შანენს „ზარცალო რეკუას") — სინდრომი, ნამუშ ბორჯისჷთ სინდრომიან ადამიერს არჩქილე ხონარი რსულ ჸუჯიშ რჩქილას (შურუქალუ აბანს). თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და შხირას გებულენა მუჭოთ ზარიშ ხონარს, თინა თაშნეშე შილებე ორდას რშვინუაშ ვარ-და მონოტონური ხონარი. ოშა-გოშათ უგურკვიუ ხონარეფი ვარ-და მუსიკა. ტინიტუსი რე სინდრომი, ნამუშ ბორჯისჷთ ირჩქილებე ხონარი რსულ ჸუჯიშ რჩქილაშის. შილებე ორდას დოკინელი ვარ-და ხონარმაღალი, დაბალი ვარ-და მაღალი ტონალუაშ დო იყარუდას ჸუჯიშე ჸუჯიშა. პროცესი გორკვიაფილი ბორჯიშ შქას მუთმოხვადუ. შხირას უგურკვიუ ხონარეფქ შილებე გეგმიჭანუან დეპრესია, აშონთაფა ვარ-და კონცენტრაციაშ უნარი აკარცუასჷნ.

ტინიტუსი ვა რე ლახარა, მარა რე სინპტომი, ნამუთ შილევე გჷმოჭანაფილი ორდას რანწკი  ბაძაძეფიშ გეშა. ართ-ართი არძაშე მოდვალირი ბაძაძი რე ჸუჯიშ რჩქილაA დინაფა ვარ-და ჸუჯორჩქილუ აპარატიშ გილალუაფა. შხვა ბაძაძებშა მიშმურს ჸუჯიშ ინფექციეფი, გურიშ ვარ-და ზისხირჯერღვეფიშ ლახარა, მეინერიშ ლახარა, ტვინიშ კიბო, ემოციური სტრესი, კანკალე მედიკამენტეფიშ ჟიგაულა ვარ-და ტვინიშ წჷმი ნორთიშ  ტრამვა. მარა თარ სამანჯელო იკოროცხუ დეპრესია.

კატეგორია:სინდრომეფი
Diseases Database

**Diseases Database**, **DiseasesDB** (, ; "ლახარეფიშ მუნაჩემეფიშ ბაზა") — უფასო ვებ-ხასჷლა, სოდდ კლასიფიცირაფილი რე ინფორმაცია ლახარეფიშ, სიმპტომეფიშ დო წამალეფიშ გეშა.

## სქოლიო

კატეგორია:სამედიცინე მუნაჩემეფიშ ბაზეფი
კატეგორია:სამედიცინე კლასიფიკატორეფი
კატეგორია:სამედიცინე ვებ-ხასჷლეფი
MedlinePlus

300 px|მინი|right|ლოგოტიპი Krozilo

**MedlinePlus** — ვებ-ხასჷლა, ნამუთ დარსხუ ააშ-იშ მედიცინაშ ერუანული ბიბლიოთეკაქ (United States National Library of Medicine).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:სამედიცინე ინფორმაციაშ წყუეფი
კატეგორია:სამედიცინე მუნაჩემეფიშ ბაზეფი
კატეგორია:სამედიცინე ვებ-ხასჷლეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვებ-ხასჷლეფი
EMedicine

**eMedicine** — სამედიცინე ინფორმაციაშ ღილე მუნაჩემეფიშ ბაზა.
დარახუეს 1996 წანას, ჟირ დოქტორქ — სკოტ პლანციქ დო რიჩარდ ლეივლიქ.
ბაზა იკათუანს დოხოლაფირო 6500 ლახარაშ ეჭარუას, ნამუთ აკოშაყარუეს ექსპერტეფიშ ბუნაქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
eMedicine

კატეგორია:სამედიცინე მუნაჩემეფიშ ბაზეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვებ-ხასჷლეფი
პარიზიშ უნივერსიტეტი

**პარიზიშ უნივერსიტეტი** (ფრანგ. Université de Paris) რდჷ უნივერსიტეტი საფრანგეთიშ ნოღა პარიზის. უნივერსიტეტი შინელი რდჷ მუჭოთ *სორბონი*. პარიზიშ უნივერსიტეტიქ დირსხუ დოხოლაფირო 1150 წანას. 1253 წანას პარიზიშ უნივერსიტეტის, ფრანგი თეოლოგიქ რობერტ დე სორბონიქ დარსხუ თეოლოგიური კოლეჯი, ნამუსჷთ სორბონიშ კოლეჯის უძახუდეს. ჸათეშ გეშათ უნივერსიტეტის ხოლო უკულ მეტჯოხოქ *"სორბონი"*-ქ ქიგიადჷ. პარიზიშ უნივერსიტეტი მოსოფელიშ ართ-ართი უჯვეშაში უნივერსიტეტი რდჷ დო თის სერიოზული პრესტიჟი დო მენცარული რეპუტაცია უღუდჷ. უნივერსიტეტიშ თარი აკადემიური პროგრამეფი დუდშე რდჷ თეოლოგია დო ფილოსოფია. უკულიან პერიოდეფს უნივერსიტეტის ქიგიაძინჷ შხვა აკადემიურ პროგრამეფქ ხოლო. პარიზიშ უნივერსიტეტი რდჷ ართ-ართი მაართა უნივერსიტეტი ევროპას, ნამუქჷთ მიშეღჷ ოდოქტორე პროგრამა. პარიზიშ უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი რდეს: პაპეფი, მონარქეფი, გიშარჩქინელი მენცარეფი დო ინტელექტუალეფი. 1793 წანას, საფრანგეთიშ რევოლუციაშ ბორჯის უნივერსიტეტი დოკილეს დო უნივერსიტეტიშ დგჷმილეფი გეგმოჩეს. 1806 წანას პარიზიშ უნივერსიტეტი დოთირუ საფრანგეთიშ უნივერსიტეტიქ, ნამუსჷთ უღუდჷ ოთხი ზოხორინელი ფაკულტეტი: ჰუმანიტარული, იურიდიული, მენცარობაშ ფაკულტეტი, მედიცინაშ ფაკულტეტი დო თეოლოგიური ფაკულტეტი (დიკილჷ 1885 წანას). 1968 წანაშ მესიშ პოლიტიკური პროცესეფიშ უკულ, 1970 წანას უნივერსიტეტიქ გორთილქ იჸუ 13 ავტონომიურ უნივერსიტეტო.

## ლიტერატურა
* Verger, Jacques: Histoire des Universités en France, Toulouse: Editions Privat, 1986

კატეგორია:საფრანგეთიშ უნივერსიტეტეფი
სტომატიტი

**სტომატიტი** ( „სტომა“ — პიჯი) — პიჯიშ გვამიშ ცქირცქამი ანთება. შხირას აფხვადჷნა გინგივიტწკჷმა ართო, ნამუსჷთ გინგივოსტომატიტი ჯოხო. სტომატიტიშ ბორჯის, შილებე გეგმარღვა ღვანწკეფს, ლეჩქვეფს, ნინას ვარ-და პიჯიშ გვამიშ ქვინჯის ცქირცქამი დაცხიშ ნამდგა აბანს.

კატეგორია:ორალური პათოლოგია
კატეგორია:სინდრომეფი
გინგივიტი

**გინგივიტი** ( — ნოლი, ღინჯგი,  — ანთება) — ნოლეფიშ ანთება, ნამუთ გჷმოჭანაფილი რე აბანობური დო ოართე ფაქტორეფიშ უხუჯური ჟიგაულათ დო მეურს კიბირ-ნოლამი ზიაშ აკორცუაფაშ უკული.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გინგივიტი (ქართული)
* გინგივიტი (ინგლისური)

კატეგორია:ანთებეფი
კატეგორია:პერიოდონტალური აკორცუაფეფი
პაროდონტოზი

**პაროდონტოზი** (-შე — ელახი, ხასჷლას ,  -შე — კიბირი) — შანენს კიბირეფიშ გოხოლუაშ ნორშვეფიშ (პაროდონტიშ) ანთებას — აგრესიული ფორმაშ პაროდონტიტი. МКБ-10-ს რე ხვალე „მარდუშ (იუვენილური) პაროდონტოზი".

## პროფილაქტიკა
პაროდონტიტიშ პროფილაქრიკას შანულამ როლს ლაჸაფრნს პიჯიშ გვამიშ ჰიგიენა (კიბირიშ პასტეფიშ, გელეფიშ, გუმალუაფარეფიშ ხვარება; ლიბუ კიბირიშ ოხეხალიშ  გჷმორინაფა, ნამუთ ნოლეფს ტრამვაშ ვემიორინუანს დო ნოლეფიშ რეცესიას ვეგჷმიჭანუანსჷნ).

კატეგორია:პაროდონტიშ ლახარეფი
ლახარეფიშ ოერეფოშქაშე კლასიფიკაცია

**ლახარეფიშ დო ჭყანთელუაწკჷმა მერსხილი პრობლემეფიშ ოერეფოშქაშე სტატისტიკური კლასიფიკაცია** () — დოკუმენტი, ნამუთ გჷმირინუაფუ ჭყანთელუაშ მუჭოთ მაჸვენჯი სტატისტიკური დო კლასიფიკაციური ოსხირი. ვით წანაშე ართშა ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაციაშ (ჭყანმო) დუდალათ გინმაჯინენა. ლახარეფიშ ოერეფოშქაშე კლასიფიკაცია (ლოკ) რე ნორმატიული დოკუმენტი, ნამუთ უნარღველჸვენს მეთოდური მერინეფიშ ართობას დო მასალეფიშ ოერეფოშქაშე ვერიფიკაციას.

ასეშო აქტიური რე ლახარეფიშ ოერეფოშქაშე კლასიფიკაციაშ მავითაართა გინოჯინა (ICD-11, მარგ. ლოკ-11).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლახარეფიშ ოერეფოშქაშე კლასიფიკაცია ლოკ-10
* ICD-10 online versions
* ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics 
* ლოკ-10 რუსულ ნინაშა

კატეგორია:სამედიცინე დოკუმენტაცუა
ნიკა ქაცარიძე

**ნიკა ქაცარიძე** (დ. 1978 — ღ. 5 იანარი, 2022) — ქორთული კინოშ დო თეატრიშ არტისტი. შოთა რუსთაველიშ ჯოხოდვალაშ აკადემიური თეატრიშ არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Rustavelitheatre.ge 

კატეგორია:დუნაბადი 1978
კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი
კორნელიშ უნივერსიტეტი

**კორნელიშ უნივერსიტეტი** (ინგლ. Cornell University) რე კერძო, აივი ლიგაშ მაკათური უნივერსიტეტი, ნიუ-იორკიშ შტატიშ ნოღა ითაკას. უნივერსიტეტი 1865 წანას დარსხუეს ამერიკალ ბიზნესმენიქ, პოლიტიკოსიქ, ფილანთროპიქ ეზრა კორნელიქ დო ამერიკალ ისტორიკოსიქ ენდრიუ დიკსონ უაიტიქ. უნივერსიტეტიშ დუმარსხუაფალეფს ოკოდეს თიცალ ინსტიტუტიშ დორსხუაფა სოდეთ შილებედჷ გონათაფაშ მეღება მენცარობაშ არძო დარგის. კორნელიშ უნივერსიტეტი გორთილი რე შხვადოშხვა კოლეჯეფო. უნივერსიტეტიშ კამპუსი იდვალუაფჷ ნიუ-იორკის. უნივერსიტეტის უღჷ კამპუსი ყატარიშ ნოღა ედუქეიშენ-სიტის ხოლო. უნივერსიტეტიშ თარი კამპუსის, ნამუთ იდვალუაფჷ ითაკას, უკინებჷ 745 აკრიშ ტერიტორია. კორნელიშ ბოტანიკური ბაღეფიშ დო შხვა ხოლოშიან დგჷმილეფიშ მეძინელო კამპუსიშ ფართი 4,300 აკრიშე უმოსი რე. კორნელიშ უნივერსიტეტი რე ართ-ართი რეიტინგული დო პრესტიჟული უნივერსიტეტი ამერიკას. უნივერსიტეტიშ კურსნათებუეფი დო უნივერსიტეტიწკჷმა აფილირებულეფი, 2021 წანაშ ეკენიაშ მუნაჩემეფით,  რდეს: ნობელიშ პრემიაშ 61 ლაურეატი, ტიურინგიშ პრემიაშ 4 ლაურეატი, ფილდსიშ მენდალიშ 1 ლაურეატი, ოლიმპიადეფიშ 63 მენდალისტი, 35 მილიარდერი, შხვადოშხვა პოლიტიკოსეფი, დიპლომატეფი, ინტელექტუალეფი დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:ამერიკული უნივერსიტეტეფი
კატეგორია:ამერიკაშ უნივერსიტეტეფი
შარლ ოგიუსტენ დე კულონი

**შარლ ოგიუსტენ დე კულონი** (ფრანგ. Charles-Augustin de Coulomb; დ. 14 მანგი, 1736, ანგულემი, ანგუმუა, საფრანგეთიშ ომაფე — ღ. 23 მარაშინათუთა, 1806, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფიზიკოსი, ინჟინერი დო ოფიცერი, შინელი რე ელექტროსტატიკაშ კულონიშ კანონით. კულონიშ ჯოხონობაშ რე ელექტრული მუხტიშ ოზიმალი ართული კულონი. შარლ ოგიუსტენ დე კულონი რე ართ-ართი მენცარი 72 მენცარიშე, ნამუშ ჯოხო მიკოჭარილი რე ეიფელიშ ჸორშიშ ფასადის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* შარლ ოგიუსტენ დე კულონი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ინჟინერეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1736
კატეგორია:ნაღურა 1806
მაქს ფონ ლაუე

**მაქს თეოდორ ფელიქს ფონ ლაუე** (გერმ. Max Theodor Felix von Laue; დ. 9 გჷმათუთა, 1879, კობლენცი, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 24 პირელი, 1960, ბერლინი, გერმანია) — გერმანალი ფიზიკოსი, კრისტალეფიშ რენტგენული დიფრაქციაშ ძირაფაშ დო  რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია 1914 წანას. მაქს ფონ ლაუეშ მენცარული რკვიებეფი ორხველუდჷ ოპტიკაშ, კრისტალოგრაფიაშ, კვანტური თეორიაშ, სუპერგამტარობაშ დო  ფარდობითობაშ თეორიაშ დარგეფს. ლაუე რდჷ ნაციზმიშ ოპონენტი. მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს დო მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკული, რდჷ გერმანული მენცარობაშ ართ-ართი თარი ფიგურა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Max von Laue Biography – Deutsches Historisches Museum Berlin 
* – University of Frankfurt on Main 
*Nobel Presentation Address – An account of Laue's work is by Professor G. Granqvist, Chairman of the Nobel Committee for Physics

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1879
კატეგორია:ნაღურა 1960
ალფრედ ლანდე

**ალფრედ ლანდე** (გერმ. Alfred Landé; დ. 13 ქირსეთუთა, 1888, ელბერფელდი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 30 გჷმათუთა, 1976, კოლუმბუსი, ოჰაიო, ააშ) — გერმანალი-ამერიკალი ფიზიკოსი, ნამუთ უმოსო მოღალენდჷ კვანტურ მექანიკას. ალფრედ ლანდე შინელი რე ლანდეშ g-ფაქტორით დო ბორნი-ლანდეშ განტოლებათ. ალფრედ ლანდე რდჷ ართ-ართი მაართა მენცარი, ნამუქჷთ ენწყუ ზეემანიშ ეფექტი.

ალფრედ ლანდე გურაფულენდჷ მიუნხენიშ უნივერსიტეტის. ართ პერიოდის იგურუ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის ხოლო, სოდეთ გეჩინებაფუ დავიდ ჰილბერტი, მაქს ბორნი, ედმუნდ ლანდაუ, კარლ რუნგე, ლუდვიგ პრანდტლი, ნილს ბორი, ჰენდრიკ ლორენცი დო შხვა გიშარჩქინელი მენცარეფი. ლანდექ ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ მიუნხენიშ უნივერსიტეტის არნოლდ ზომერფელდიშ ხემანჯღვერობათ. 1929 წანას ლანდექ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ამერიკაშა გეგნორთჷ, სოდეთ მუშენდჷ ოჰაიოშ შტატიშ უნივერსიტეტის. ალფრედ ლანდექ ღურუ 1976 წანაშ 30 გჷმათუთას, ოჰაიოშ ნოღა კოლუმბუსის.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
*Alfred Landé *Principles of Quantum Mechanics* (Macmillan/Cambridge, 1937)
*Alfred Landé *Quantum Mechanics* (Cambridge University Press, 1951)
*Alfred Landé *Quantum Mechanics* (Sir Isaac Pitman & Sons, 1951)
*Alfred Landé *Foundations of Quantum Theory: A Study in Continuity and Symmetry* (Yale, 1955)
*Alfred Landé *From Dualism to Unity in Quantum Physics* (Cambridge University Press, Cambridge, 1960)
*Alfred Landé *New Foundations of Quantum Mechanics* (Cambridge University Press, 1965)
*Alfred Landé *Quantum Mechanics in a New Key* (Exposition Press, 1973)

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1888
კატეგორია:ნაღურა 1976
პაულ კრუტცენი

**პაულ იოზეფ კრუტცენი** (ნიდ. Paul Jozef Crutzen; დ. 3 ქირსეთუთა, 1933, ამსტერდამი, ნიდერლანდეფი — ღ. 28 ღურთუთა, 2021, მაინცი, გერმანია) — ნიდერლანდარი მეტეოროლოგი დო ქიმიკოსი. ატმოსფერული ქიმიაშ, გიშაკერზაფილო ატმოსფერული ოზონიშ ფორმაციაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1995 წანას. კრუტცენი გურაფულენდჷ ოზონიშ ფენას, კლიმატიშ თირუაშ ბაძაძეფს დო შხვა. მიშეღჷ ბირთვული ზოთონჯიშ იდეა, რდჷ ანთროპოცენიშ გეოლოგიური ეპოქაშ იდეაშ პოპულარიზატორი. 

პაულ კრუტცენი გურაფულენდჷ სტოკჰოლმიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რდჷ შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ, ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ, ამერიკული ფილოსოფიური ჯარალუაშ, რუსეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ, ნიდერლანდეფიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ დო ნიდერლანდეფიშ ქიმიური ჯარალუაშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პაულ იოზეფ კრუტცენი Nobelprize.org-ის
* [გიშნაგორა პუბლიკაციეფი [Google Scholar]-ის]

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1933
კატეგორია:ნაღურა 2021
ატმოსფერული ქიმია

**ატმოსფერული ქიმია** რე ატმოსფერული მენცარობაშ ართ-ართი დარგი ნამუთ გურაფულენს დიხაუჩაშ დო შხვა პლანეტეფიშ ატმოსფეროშ ქიმიას. ატმოსფერული ქიმია მულტიდისციპლინური დარგი რე, ნამუთ იკათუანს ქიმიას, ფიზიკას, მეტეოროლოგიას, კომპიუტერული მოდელირაფას, ოკეანოლოგიას, გეოლოგიას, ვულკანოლოგიას დო შხვა დისციპლინეფს. ატმოსფერული ქიმიაშ მენცარული რკვიებეფი მერსხილი რე კლიმატოლოგიას ხოლო. პრობლემეფი, ნამუეფს ატმოსფერული ქიმია ირკვიენს რე: ბჟეური ჭვემა, ოზონიშ რხვილი, ოტიბურიშ აირეფი, კლიმატიშ თირუა დო შხვეფი. ატმოსფერული ქიმიკოსეფი ირკვიენა დო გურაფულენა ჸათე პრობლემეფიშ ბაძაძეფს დო თინეფიშ გინოჭყვადუაშ მექანიზმეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ჟანგბადიშ ციკლი
* ოზონი-ჟანგბადიშ ციკლი
* პალეოკლიმატოლოგია

## ლიტერატურა
* Brasseur, Guy P.; Orlando, John J.; Tyndall, Geoffrey S. (1999). Atmospheric Chemistry and Global Change. Oxford University Press. ISBN 0-19-510521-4.
* Wayne, Richard P. (2000). Chemistry of Atmospheres (3rd Ed.). Oxford University Press. ISBN 0-19-850375-X.

კატეგორია:ატმოსფერული ქიმია
ნევილ მასკელინი

**ნევილ მასკელინი** (ინგლ. Nevil Maskelyne; დ. 6 გჷმათუთა, 1732, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 9 ფურთუთა, 1811, გრინვიჩი, ინგლისი) — ინგლისარი ასტრონომი. მასკელინი რდჷ მაართა მენცარი ნამუქჷთ მენცარულო ზიმუ პლანეტა დიხაუჩაშ მასა. გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ წიმინდე ეკატერინეშ კოლეჯის 1749-1754 წანეფს. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კემბრიჯიშ ტრინიტი-კოლეჯის. 1765-1811 წანეფს მასკელინის უკებუდჷ ომაფე ასტრონომიშ პოსტი. მასკელინი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ, ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ დო ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ მაკათური. 1775 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ მასკელინის გინოჩჷ კოპლიშ მენდალი. მასკელინიქ ღურუ 1811 წანაშ 9 ფურთუთას. ნთხორილი რე პერტონიშ ღორონთიშ ნანაშ ჯოხონობაშ ოხვამეშ სასაფლას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Online catalogue of Maskelyne's working papers (part of the Royal Greenwich Observatory Archives held at Cambridge University Library)
* Essay on Nevil Maskelyne, Cambridge Digital Library

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ასტრონომეფი
კატეგორია:ომაფე ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1732
კატეგორია:ნაღურა 1811
ვულკანოლოგია

**ვულკანოლოგია** რე დისციპლინა ნამუთ გურაფულენს ვულკანეფს, ლავას, მაგმას დო ვულკანიწკჷმა მერსხილ შხვა გეოლოგიურ, გეოფიზიკურ, გეოქიმიურ პროცესეფს. ტერმინი ვულკანოლოგია ეჭოფილი რე ლათინური ზიტყვა ვულკანუსიშე. ვულკანუსი რდჷ დაჩხირიშ ღორონთი რომაულ მითოლოგიას. ვულკანოლოგი რე სპეციალობათ გეოლოგი, ნამუთ ირკვიენს ვულკანეფიშ ფორმაციას, ბაძაძეფს დო შხვა.

## გიშარჩქინელი ვულკანოლოგეფი
* პლატონი (428–348 ჯვ.წ.)
* პლინიუს უნჩაში (23–79)
* პლინიუს უკულაში (61–113)
* ჟორჟ ბიუფონი (1707–1788)
* ჯეიმზ ჰატონი (1726–1797)
* ჯუზეპე მერკალი (1850–1914)
* ტომას ჯაგარი (1871–1953)
* ჰარუნ ტაზიევი (1914–1998)
* ჯორჯ პატრიკ ლეონარდ უოლკერი (1926–2005)
* კატია დო მორის კრაფტეფი (1942–1991; 1946–1991) 
* დევიდ ალექსანდერ ჯონსტონი (1949–1980)
* ჰარი გლიკენი (1958–1991)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* European Volcanological Society
* United States Geological Survey- Volcanic Hazards Program
* Volcano Live- What is a volcanologist?
* World Organization of Volcano Observatories 

კატეგორია:ვულკანოლოგია
მარიო მოლინა

**მარიო მოლინა** (ესპ. José Mario Molina Pasquel y Henríquez; დ. 19 მელახი, 1943, მეხიკო, მექსიკა — ღ. 7 გჷმათუთა, 2020, მეხიკო, მექსიკა) — მექსიკარი ქიმიკოსი, მიშეღჷ დიდი თია ოზონიშ რხვილიშ ძირაფაშა დო მენცარულ რკვიებაშა. გიმირკვიუ ქლოროფუეროკარბონიშ აირეფიშ დუმაზიანებელი ეფექტი ოზონიშ ფენაშ გეშა. 1995 წანას მოლინას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის. მოლინა რდჷ მაართა მექსიკარი ქიმიკოსი, ნამუქჷთ მიპალუ ნობელიშ პრემია.

მარიო მოლინა გურაფულენდჷ ქიმიურ ინჟინერიას მექსიკაშ ერუანულ ავტონომიურ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ფრაიბურგიშ უნივერსიტეტის, გერმანიას. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ ფიზიკური ქიმიაშ დარგის, კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი), 1972 წანას, ჯორჯ კლოდ პაიმენტელიშ ხემანჯღვერობათ. მოლინა გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (ირვაინი), კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ, მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ დო კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (სან-დიეგო) პროფესორი. მოლინაქ იმუშუ სკრიპსიშ ოკეანოგრაფიაშ ინსტიტუტიშ ატმოსფერული მენცარობეფიშ ცენტრის ხოლო.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1983: ტაილერიშ პრემია
* 1987: ესელენიშ პრემია
* 1988: ნიუკომ კლივლენდიშ პრემია
* 1989: NASA Exceptional Scientific Achievement Medal
* 1993: ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური
* 1994: მაქს პლანკიშ პრემია
* 1995: ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის
* 1996: Golden Plate Award
* 1998: უილარდ გიბსიშ პრემია
* 2003: ჰაინციშ პრემია
* 2003: მექსიკაშ ერუანული კოლეჯიშ მაკათური
* 2004: Volvo Environment Prize
* 2007: ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ მაკათური
* 2013: დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი
* 2014: Champion of the Earth

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Centro Mario Molina 
* 
* 
*Oral history interview with Mario J. Molina in Science History Institute Digital Collections

კატეგორია:მექსიკარეფი
კატეგორია:მექსიკარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:მექსიკარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1943
კატეგორია:ნაღურა 2020
მუშენ ვა ვორექ მა ქირსიანი

**მუშენ ვა ვორექ მა ქირსიანი** (ინგლ. Why I Am Not a Christian) რე ბრიტანალი ფილოსოფოსიშ ბერტრან რასელიშ ესსე. ესსე გერსხილი რე რასელიშ ლექციაშ კურსის, ნამუთ თიქ იკითხჷ ბატერსის, 1927 წანაშ 6 მელახის. ლექციაშ ორგანიზატორი რდჷ ერუანული სეკულარული ჯარალუაშ ობჟათე ლონდონიშ ფილიალი. ლექციაც გიშართჷ პამფლეტო 1927 წანას. უკულიან წანეფს თიქ ითანგჷ შხვადოშხვა ნინეფშა ხოლო.

რასელი ეთმოჭარუნს თეოლოგიურ არგუმენტეფს ღორონთიშ არსებობაშ გეშა დო მენცარულო აკრიტიკენს ჸათე არგუმენტეფს. ბერტრან რასელს იესო ქირსე ისტორიულ პერსონათ ვემიოჩქჷ. რასელიშ აზრით რელიგიაშ მორალურობა ხვალე შიშეფს რე გერსხილი. რასელი ანტკიცენს ნამდა დარვინიშ თეორიეფი უმოსო რეალური რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Text of essay  at the Bertrand Russell Society website
* Annotated text

კატეგორია:ბერტრან რასელიშ ესსეეფი
კატეგორია:პამფლეტეფი
კატეგორია:სკეპტიციზმი
დავიდ ჰილბერტი

**დავიდ ჰილბერტი** (გერმ. David Hilbert; დ. 23 ღურთუთა, 1862, კენიგსბერგი, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 14 ფურთუთა, 1943, გეტინგენი, გერმანია) — გერმანალი მათემატიკოსი. გურაფულენდჷ კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1885 წანას, ფერდინანდ ფონ ლინდემანიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტის 1886-1895 წანეფს. 1895 წანას ჰილბერტიქ ომუშებუშა გეგნორთჷ გეტინგენიშ უნივერსიტეტიშა. ჸათე პერიოდიშ გეტინგენიშ უნივერსიტეტი რდჷ მათემატიკური რკვიებეფიშ ლიდერი ინსტიტუტი ევროპას დო მოსოფელს. დავიდ ჰილბერტიქ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია მათემატიკაშ შხვადოშხვა დარგეფიშ ინვარიანტული თეორიაშ, კომუტატური ალგებრაშ, რიცხუეფიშ ალგებრული თეორიაშ, დიფირენციალური განტოლებეფიშ, ინტეგრალური განტოლებეფიშ თეორიაშ, მათემატიკური ფიზიკაშ დო შხვეფიშ გოვითარაფაშა. დავიდ ჰილბერტი რდჷ გეომეტრიაშ დო მათემატიკური ლოგიკაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. 1900 წანას ჰილბერტიქ პარიზის, მათემატიკოსეფიშ საირქიანო კონგრესის წჷმარინუ მუში შინელი მათემატიკური პრობლემეფი, ნამუეფი ჸათე პერიოდიშო ვარდჷ გინოჭყვადილი. ჸათე პრობლემეფს უკულ გიარსხუ XX  ოშწანურაშ მათემატიკური რკვიებეფიშ კურსიქ. ჰილბერტი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1903 წანას მიპალუ ლობაჩევსკიშ პრემია, 1910 წანას ბოიაიშ პრემია დო კოტენიუსიშ მენდალი. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. დავიდ ჰილბერტი მერჩქინელი რე XIX დო XX ოშწანურეფიშ ართ-ართ უდიდაშ მათემატიკოსო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Hilbert Bernays Project
* Hilbert's 23 Problems Address
* ICMM 2014 dedicated to the memory of D.Hilbert
* 
* Hilbert's radio speech recorded in Königsberg 1930 (in German) , with English translation 
* Wolfram MathWorld – Hilbert'Constant

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1862
კატეგორია:ნაღურა 1943
ეივინდ იუნსონი

**ეივინდ ულუფ ვერნერ იუნსონი** (შვედ. Eyvind Olov Verner Johnson; დ. 29 კვირკვე, 1900, ბუდენი, შვედეთი — ღ. 25 მარაშინათუთა, 1976, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ჭარუ დო ნოველისტი, მერჩქინელი რე შვედური ლიტერატურაშ ართ-ართ უდიდაშ ნოველისტო. 

დებადჷ შვედეთიშ ნოღა ბუდენიშ ხოლოს. 1919 წანას სტოკჰოლმიშა გეგნორთჷ. 1920-იან წანეფს იუნსონი ცხოვრენდჷ დიო გერმანიას დო უკულ საფრანგეთის. 1930-იან წანეფს იუნსონი რდჷ ნაციზმიშ ოპონენტი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის გიშმაშქვანდჷ პოლიტიკურ ჟურნალს. 1940-იან წანეფს იუნსონი შვეიცარიას ცხოვრენდჷ. უკულ კინ შვედეთიშა დირთჷ. იუნსონი რე ავტორი ავტობიოგრაფიული დო ისტორიული რომანეფიშ. იუნსონიშ არძაშე უმოსო ჩინებული რომანეფი რე: *ჸათაქ რე სქანი რინა*, *ითაკაშა დორთინა*, *თიში დიდებულობაშ დღალეფი* დო *კრილონი*. იუნსონი 1957 წანაშე რდჷ შვედეთიშ აკადემიაშ მაკათური. 1974 წანას მიპალუ ნობელიშ პრემია, 1962 წანას გინოჩეს ოორუე სხუნუშ ლიტერატურული პრემია.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ეივინდ იუნსონი Nobelprize.org-ის
* Eyvind Johnson Society

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შხვედი ჭარუეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1900
კატეგორია:ნაღურა 1976
დორის ლესინგი

**დორის მეი ლესინგი** (ინგლ. Doris May Lessing; დაბადებაშ გვარი: Tayler; დ. 22 გჷმათუთა, 1919, ქირმანშაჰი, ირანი  — ღ. 17 გერგობათუთა, 2013, ლონდონი, ინგლისი, გოართოიანაფილი ომაფე) — ინგლისარი ჭარუ, ნოველისტი, დრამატურგი დო პოეტი. ლესინგიქ დებადჷ ირანს, სოდეთ 1925 წანაშა ცხოვრენდჷ. უკულ თიშ ფანიაქ ოცხოვრებშა ობჟათე როდეზიაშა (ასეიან ზიმბაბვე) გეგნორთჷ. 1949 წანას ოცხოვრებშა ლონდონშა მიდართჷ. ლესინგი რე ფანტასტიკაშ ჟანრიშ რომანეფიშ ავტორი. 2007 წანას ლესინგის გინოჩეს ნობელიშ პრემია ლიტერატურაშ დარგის.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1954: სომერსეტ მოემიშ პრემია
* 1976: მედიჩიშ პრემია
* 1981: ავსტრალიაშ სახენწჷფო პრემია ევროპულ ლიტერატურაშო
* 1982: შექსპირიშ პრემია 
* 1986: WH Smith-იშ ლიტერატურული პრემია 
* 1987: პალერმოშ პრემია
* 1987: მონდელოშ საირქიანო პრემია
* 1989: გრინცანე კავურიშ პრემია 
* 1995: ჯეიმს ტეიტ ბლეკიშ მემორიალური პრემია
* 1995: ლოს-ანჯელეს ტაიმსიშ წინგიშ პრემია
* 1999: კატალონიაშ საირქიანო პრემია
* 1999: Order of the Companions of Honour
* 2000: ლიტერატურაშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური
* 2001: დევიდ კოენიშ ლიტერატურული პრემია
* 2001: ასტურიაშ პრინციშ პრემია
* 2007: ნობელიშ პრემია ლიტერატურაშ დარგის
* 2008: მაპუნგუბვეშ მენდალი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Doris Lessing homepage created by Jan Hanford
*List of Works
* Doris Lessing at Web of Stories (videos)
* Joyce Carol Oates on Doris Lessing

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1919
კატეგორია:ნაღურა 2013
ანჟელიკა, ანგელოზეფიშ მარკიზა

**ანჟელიკა, ანგელოზეფიშ მარკიზა** (ფრანგ. Angélique, Marquise des Anges) — ანჟელიკაშ ფილმეფიშ სერიაშ მაართა ფილმი, ნამუქჷთ გიშართჷ 1964 წანას. ფილმი გერსხილი რე ან დო სერჟ გოლონეფიშ რომანს. ფილმი XVII ოშწანურაშ ბორჯიშ საფრანგეთის, ანჟელიკაშ დო ჟოფრეი დე პეირაკიშ ჸოროფაშ ისტორია რე. ფილმის უღუდჷ დიდი პოპულარობა კონტინენტურ ევროპას.  უკულიან წანეფს ფილმის შხვა სერიეფქ ხოლო მაჸუნუ. ფილმე რდჷ საფრანგეთიშ, გერმანიაშ დო იტალიაშ ართოიანი პროექტი. თარ როლეფს ლაჸაფენა მიშელ მერსიე (მუჭოთ ანჟელიკა) დო რობერ ოსეინი (ჟოფრეი). ფილმიშ რეჟისორი რე ბერნარ ბორდერი. ფილმი გინოღალირი რე რომიშ ჩინეჩიტაშ დო პარიზიშ ბიანკურიშ სტუდიეფს.

## როლეფს
* რობერ ოსეინი - ჟოფრეი დე პეირაკი
* მიშელ მერსიე - ანჟელიკა
* ჟან როშფორი - ფრანსუა დეგრე
* კლოდ ჟირო - ფილიპ დე პლესი-ბელერი
* ჯულიანო ჯემა - ნიკოლა მერლო
* ჟაკ ტოჟა - მაფა ლუი XIV 
* ჟაკ კასტელო - ტულუზაშ არქიეპისკოპოსი
* შარლ რენე - კონან ბეშე
* ბერნარ ვორინჟე - ბერნარ დ'ანდიჟოსი
* რობერტ პორტი - მონსინიორი, მაფაშ ჯიმა
* მადლენ ლებო - მადმუაზელი
* ფრანსუა მესტრი - პრინცი დე კონდე
* ფილიპ ლემერი - მარკიზი დე ვარდი
* რობერტ ჰოფმანი - შევალიე დე ლორენი
* როზალბა ნერი - ლა პოლაკი

## ფინანსური მუშნალი
საფრანგეთიშ გიმიჩინჷ ფილმიშ 2,958,684 ბილეთიქ. გერმანიას გიმოჩამილი ბილეთეფიშ მუდანობათ ფილმი რდჷ მაჟირა აბანს 1964 წანას. გერმანიას გიმიჩინჷ 5.5 მილიონი ბილეთიქ. იტალიას ფილმი რდჷ მახუთა აბანს დო გიმიჩინჷ 5.442 მლნ. ბილეთიქ. სსრრ-ს ფილმის უღუდჷ დიდი პოპულარობა დო გიმიჩინჷ 44.1 მლნ. ბილეთიქ (1969 წ.). ფილმის უღუდჷ პოპულარობა პოლონეთის ხოლო, სოდეთ გიმიჩინჷ მილიონობათ ბილეთიქ. მოსოფელიშ მასშტაბით გიმოჩამილი რდჷ 60,212,625 ბილეთი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ფრანგული ფილმეფი
კატეგორია:გერმანული ფილმეფი
კატეგორია:იტალიური ფილმეფი
ონტარიო (ტობა)

**ონტარიო** (ინგლ. Lake Ontario) — ოორუე ამერიკაშ დიდი ტობეფიშე ართ-ართი. ონტარიოშ ტობას ოორუეშე, ბჟადალიშე დო ობჟათე-ბჟადალშე უხურგანს კანადაშ პროვინცია ონტარიო, ობჟათეშე დო ბჟაეიოლიშე ააშ-იშ შტატი ნიუ-იორკი. ფართობით ონტარიო დიდი ტობეფიშე არძაშე უმოს ჭიჭე რე (18,960 კვ.კმ), მოსოფელიშ მასშტაბით ონტარიოს ფართობით უკინებჷ მა-13 აბანი. ტობაშ მაქსიმალური სიგინძა 311 კმ. დო მაქსიმალური სიგანა 85 კმ. რე. ტობაშ მაქსიმალური სიტომბა 244 მ. რე. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 74 მ. სიმაღალას. თარი წყარმალუ ნამუთ ონტარიოშ ტობაშა ინმურს რე წყარმალუ ნიაგარა (გიშმურს ერიშ ტობაშე). ონტარიოშ ტობაშე გიშმურს წყარმალუ სენტ-ლოურენსი. ნიაგარაშ გარდა ტობაშა მიშმურს წყარმალუეფი: დონი, ჰამბერი, ტრენტი, კატარაკვი, ჯენესი, ოსვიგო, ბლექ-რივერი, ლითლ-სალმონი დო სალმონი. ონტარიოშ ტობას წყარპიჯის იდვალუაფჷ ნოღეფი: ტორონტო, მისისოგა, ჰამილტონი დო როჩესტერი.

## გალერეა

File:Satellite image of Lake Ontario - November 2009 (cropped).jpg
File:Lake Ontario 3859.jpg
File:Lake Ontario - Sandbanks Provincial Park 2001.jpg
File:Southwick Beach SP bathers.jpg
File:Sodus Outer Light (original 1858 wooden building).jpg
File:Toronto harbour.jpg
File:Oakville Harbour Pier (1).JPG
File:Scarborough bluffs -b.jpg
File:Lake Ontario from Prince Edward County, Ontario.jpg
File:Shorelines of Lake Ontario.jpg


## რესურსეფი ინტერნეტის

*Lake Ontario NOAA nautical chart #14820 online
*EPA's Great Lakes Atlas
*Great Lakes Coast Watch 
*Lake Ontario Bathymetry

კატეგორია:დიდი ტობეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ტობეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ტობეფი
კატეგორია:კანადაშ ტობეფი
ერი (ტობა)

**ერი** (ფრანგ. Lac Érié; ინგლ. Lake Erie) — ოორუე ამერიკაშ დიდი ტობეფიშე ართ-ართი რე. ტობა იდვალუაფჷ კანადაშ დო ააშ-იშ სახენწჷფო ხურგის. ტობას ოორუეშე უხურგანს კანადაშ პროვინცია ონტარიო, ბჟადალშე, ობჟათეშე დო ბჟაეიოლიშე ამერიკაშ შტატეფი: მიჩიგანი, ოჰაიო, პენსილვანია დო ნიუ-იორკი. თარი წყარმალუ ნამუთ ერიშ ტობაშა მიშმურს რე წყარმალუ დეტროიტი. ტობაშე გიშმურს წყარმალუ ნიაგარა (ინაკათუ ონტარიოს). ერიშ ტობაშ ფართობი 25,667 კვ.კმ. რე, მაქსიმალური სიგინძა რე 388 კმ დო მაქსიმალური სიგანა 92 კმ. ტობაშ მაქსიმალური სიტომბა რე 64 მ. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 173 მეტრაშ სიმაღალას. ერიშ ტობაშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ ნოღეფი: კლივლენდი, ბუფალო, ერი, ტოლიდო, მონრო, ლიმინგტონი დო პორტ-კოლბორნი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* How many Islands are there in Lake Erie?
* EPA's Great Lakes Atlas
* Great Lakes Coast Watch 
* Lake Erie Bathymetry – National Geophysical Data Center
* Explore the Lake Erie Islands
*Lake Erie Nautical Chart

კატეგორია:დიდი ტობეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ტობეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ტობეფი
კატეგორია:კანადაშ ტობეფი
ნიაგარა (წყარმალუ)

**ნიაგარა** (ინგლ. Niagara River; ფრანგ. rivière Niagara) რე წყარმალუ ნამუთ გიშმურს ერიშ ტობაშე დო ინმაკათუ ონტარიოშ ტობას. წყარმალუ აფორმირენს ამერიკა-კანადაშ სახენწჷფო ხურგის ააშ-იშ ნიუ-იორკიშ შტატიშ დო კანადაშ ონტარიოშ პროვინციაშ შქას. წყარმალუ ნიაგარაშ (ნამუსჷთ მინჩა საროტის ხოლო უძახუნა) სიგინძა რე 58 კმ. ღანჩოშ ფართობი 684,000 კვ.კმ. წყარმალუს იდვალუაფუ ნიაგარაშ წყარგელაფუ. ჟირი უდიდაში კოკი რე: გრანდ-აილენდი დო ნეივი-აილენდი. წყარმალუს რე შხვა ჭიჭე კოკეფი ხოლო. წყარმალუს რე ეგაფილი ჟირი ჰიდროკომპლექსი: სერ-ადამ-ბეკი, ნამუთ იდვალუაფჷ კანადაშ ტერიტორიას დო მაჟირა - რობერტ მოზესიშ ნიაგარაშ კაშხალი, ნამუთ იდვალუაფჷ ამერიკაშ ტერიტორიას. წყარმალუშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ ნოღეფი: ბუფალო, ფორტ-ერი, გრანდ-აილენდი, ნიაგარა-ფოლსი, პორტერი, ქუინსტონი, ვიტფილდი დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Views of the Niagara River Niagara Falls Public Library (Ontario)
* Digital Images of the Islands of the Niagara River Niagara Falls Public Library (Ontario)
* Buffalo Niagara Riverkeeper
* Niagara Falls The Islands A History of the Niagara River Islands
* "Niagara River" from *The Canadian Encyclopedia*.

კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წყარმალუეფი
კატეგორია:კანადაშ წყარმალუეფი
ფრანსუა მორიაკი

**ფრანსუა შარლ მორიაკი** (ფრანგ. François Charles Mauriac; ოქს. Francés Carles Mauriac; დ. 11 გჷმათუთა, 1885, ბორდო, საფრანგეთი — ღ. 1 ეკენია, 1970, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ჭარუ, ჟურნალისტი, ნოველისტი, დრამატურგი დო პოეტი. რდჷ საფრანგეთიშ აკადემიაშ მაკათური (1933), ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის (1952) დო საფრანგეთიშ საპატიო ლეგიონიშ ორდენიშ კავალერი (1958). მორიაკი რე რომანეფიშ, თხობელუეფიშ, დრამეფიშ, ლერსეფიშ, პოემეფიშ, მემუარეფიშ, ბიოგრაფიეფიშ დო ესსეეფიშ ავტორი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფრანსუა მორიაკი Nobelprize.org-ის
* Le site littéraire François Mauriac  
* The François Mauriac Centre at Malagar (Saint-Maixant, Gironde)

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1885
კატეგორია:ნაღურა 1970
ვიქტორ ამბარცუმიანი

**ვიქტორ ამბარცუმიანი** (სომხ. Վիկտոր Համազասպի Համբարձումյան, დ. 18 ეკენია [ჯვ.სტ. 5 ეკენია], 1908, ქართი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 12 მარაშინათუთა, 1996, ბიურაკანი, სომხეთი) — სომეხი ასტროფიზიკოსი. გურაფულენდჷ ლენინგრადიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. ამბარცუმიანი უმოსო შინელი რე მურიცხული ასოციაციეფიშ რკვიებათ. ამბარცუმიანი რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ ძირუ მურიცხული ასოციაციეფი 1947 წანას. ამბარცუმიანი რდჷ XX ოშწანურაშ ართ-ართ უდიდაში ასტრონომი. ამბარცუმიანი მერჩქინელი რე თეორიული ასტროფიზიკაშ დუმარსხუაფალო სსრრ-ს. ამბარცუმიანქ დარსხუ სომხეთიშ ბიურაკანიშ ობსერვატორია 1946 წანას. ობსერვატორია რდჷ ასტრონომიული რკვიებეფიშ გიშარჩქინელი ცენტრი. ვიქტორ ამბარცუმიანი რდჷ სომხეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი ხოლო. 1965 წანას ვიქტორ ამბარცუმიანქ დარსხუ ჟურნალი *ასტროფიზიკა* დო რდჷ თიში რედაქტორი 20 წანას. ვიქტორ ამბარცუმიანი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური დო შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1960 წანას ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაქ ამბარცუმიანს გინოჩჷ პრესტიჟული ორქოშ მენდალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Ambartsumian bibliography  at Sonoma State University
*Ambartsumian bibliography at ambartsumian.ru

კატეგორია:სომეხეფი
კატეგორია:სომეხი ასტროფიზიკოსეფი
კატეგორია:სომეხი მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1908
კატეგორია:ნაღურა 1996
თათული ედიშერაშვილი

**თათული ედიშერაშვილი** (დ. 14 მანგი, 1981, ქართი) — ქორთუ თეატრიშ დო კინოშ არტისტი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი
სრინივასა რამანუჯანი

**სრინივასა რამანუჯან აიანგარი** (ტამილ. ஸ்ரீனிவாஸ ராமானுஜன் ஐயங்கார்; ინგლ. Srinivasa Ramanujan Aiyangar; დ. 22 ქირსეთუთა, 1887, იროდუ, ბრიტანეთიშ ინდოეთი — ღ. 26 პირელი, 1920, კუმბაკონამი, ბრიტანეთიშ ინდოეთი) — ინდოარი მათემატიკოსი. მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია მათემატიკური ანალიზიშ, რიცხუეფიშ თეორიაშ, სერიეფიშ, გოგინძორაფილი ფრაქციეფიშ რკვიებაშა. რამანუჯანიშ ჯოხონობაშ რე ლანდაუ-რამანუჯანიშ კონსტანტა, რამანუჯანიშ ჰიპოთეზა, რამანუჯანიშ მარტივი რიცხუ, რამანუჯანიშ ტეტა-ფუნქცია, რამანუჯანი-ზოლდნერიშ კონსტანტა,  რამანუჯანი-სატოშ სერიეფი დო შხვა. რამანუჯანის მათემატიკური გონათაფა ვაუღუდჷ. 1913 წანაშე რამანუჯანიქ დიჭყჷ კორესპონდენცია შინელი ინგლისარი მათემატიკოსი გოდფრი ჰაროლდ ჰარდიწკჷმა დო თიშ ინიციატივათ რამანუჯანიქ ოგურაფუშა ბრიტანეთიშა მიდართჷ. ბრიტანეთის რამანუჯანი გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ ტრინიტი-კოლეჯის, მარა ლახარაშ გეშა კინ ინდოეთიშა დირთჷ, სოდეთ დოღურჷ 1920 წანაშ 26 პირელს, 32 წანერქ. 1997 წანას დირსხუ რამანუჯანიშ ჯოხონობაშ მენცარულ ჟურნალქ. ჟურნალს ბეჭდელი სტატიეფი ორხველჷ მათემატიკაშ არძო სფეროს, გიშაკერზაფილო ჸეთი დარგეფს, ნამუეფს უმოსო მოღალენდჷ სრინივასა რამანუჯანი. რამანუჯანი მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ ართ-ართ უდიდაშ მათემატიკოსო.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი რამანუჯანიშ ნახანდეფიშ გეშა
* Ramanujan, Srinivasa; Hardy, G. H.; Seshu Aiyar, P. V.; Wilson, B. M.; Berndt, Bruce C. (2000). Collected Papers of Srinivasa Ramanujan. AMS. ISBN 978-0-8218-2076-6.
* S. Ramanujan (1957). Notebooks (2 Volumes). Bombay: Tata Institute of Fundamental Research.
* S. Ramanujan (1988). The Lost Notebook and Other Unpublished Papers. New Delhi: Narosa. ISBN 978-3-540-18726-4.
* Problems posed by Ramanujan, Journal of the Indian Mathematical Society.
* S. Ramanujan (2012). Notebooks (2 Volumes). Bombay: Tata Institute of Fundamental Research.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სრინივასა რამანუჯანი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ინდოარეფი
კატეგორია:ინდოარი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1887
კატეგორია:ნაღურა 1920
რობოტული ქირურგია

**რობოტული ქირურგია** რე ქირურგია რობოტული სისტემეფიშ გჷმორინაფათ. ოპერაციაშ ბორჯის ქირურგი გიმირინუანს შხვადოშხვა ინსტრუმენტეფს კომპიუტერული კონტროლით დო ქირურგი აკონტროლენს რობოტული სისტემეფიშ ფუნქციეფს. რობოტული ქირურგია გიმირინუაფჷ კარდიოლოგიას, ოფთალმოლოგიას, გინეკოლოგიას, უროლოგიას, ნეიროქირურგიას, პედიატრიას დო მედიცინაშ შხვა დარგეფს. 2019 წანაშ მუნაჩემეფით რობოტული ქირურგიაშ პროცედურა ვეგმირიანუაფჷ კიბოშ ოპერაციაშო. რობოტული ქირურგია არძაშე ომოსო ფინანსურო ხარჯიანი პროცედურა რე. ამერიკას რობოტული ქირურგიაშ ხარჯი ართი პაციენტიშო დოხოლაფირო 5,607-შე 45,914 დოლარიშახ რე (2007 წანაშ მუნაჩემეფი). ჸათეშ გეშათ სპეციალისტეფი რობოტული ქირურგიას აკრიტიკენა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რობოტული ქირურგია ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:მედიცინა
კატეგორია:ქირურგია
კატეგორია:რობოტული ქირურგია
ეკონია ტანგო პარიზის

**ეკონია ტანგო პარიზის** (იტალ. Ultimo tango a Parigi; ფრანგ. Le Dernier Tango à Paris; ინგლ. Last Tango in Paris) — ბერნარდო ბერტოლუჩიშ ეროტიკული დრამა, ნამუქჷთ გიშართჷ 1972 წანას. ფილმიშ სიუჟეტით ამერიკალი პოლი, ოსურიშ ღურაშ უკულ, პარიზის გეჩინებაფუანს ახალგაზრდა ძღაბის ჟანას დო თიწკჷმა იჭყანს სექსუალურ ცხოვრებას. ფილმის თარ როლეფს არსულენა მარლონ ბრანდო დო მარია შნაიდერი. ფილმის უღუდჷ პრემიერა ნიუ-იორკიშ კინოფესტივალს 1972 წანაშ 14 გჷმათუთას. ხვალე ამერიკას ფილმიშ ფინანსური მუშნალი 36 მილიონ დოლარიშე უმოსი რდჷ. მოსოფელიშ მასშტაბით ფილმიქ მიშეღჷ 96 მლნ. დოლარი. ბრანდო დო ბერტოლუჩი ნომინირაფილი რდეს აკადემიაშ პრემიაშა (ბრანდო -თარი როლიშ საუჯგუშო არტისტი, ბერტოლუჩი - საუჯგუშო რეჟისორი).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* 
* ''Ultimo Tango Em Paris'' MOVIE
* ''Last Tango in Paris''  – slideshow by *Life magazine*

კატეგორია:ფრანგული ფილმეფი
კატეგორია:იტალიური ფილმეფი
კატეგორია:ბერნარდო ბერტოლუჩიშ ფილმეფი
ბაჩო ახალაია

მინი|ბაჩო ახალაია (2011)
**ბაჩანა (ბაჩო) ახალაია** (დ. 24 გჷმათუთა, 1980) — ქორთუ პოლიტიკოსი. საქორთუოშ დუდთხილუაშ მინისტრი 2009-2012 წანეფს. საქორთუოშ დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრი (2012).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფია

კატეგორია:დუნაბადი 1980
კატეგორია:საქორთუოშ დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:საქორთუოშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
მარია შნაიდერი

**მარია-ჰელენ შნაიდერი**, უმოსო შინელი რე მუჭოთ **მარია შნაიდერი** (ფრანგ. Maria-Hélène Schneider; დ. 27 მელახი, 1952, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 3 ფურთუთა, 2011, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი არტისტი, შინელი რე ფილმეფით: ეკონია ტანგო პარიზის დო პროფესია: რეპორტიორი. შნაიდერიქ ღურუ 2011 წანას, 58 წანერქ, კიდირიშ კიბოთ.

## ბიოგრაფია

## ფილმოგრაფია

## პრემიეფი დო ჯილდოეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Website dedicated to Maria Schneider
* Maria Schneider Filmography

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1952
კატეგორია:ნაღურა 2011
ბერტრან რასელი

**ბერტრან ართურ უილიამ რასელი, მასუმა გრაფი რასელი** (ინგლ. Bertrand Arthur William Russell, 3rd Earl Russell; დ. 18 მესი, 1872, ტრელეკი, უელსი — ღ. 2 ფურთუთა, 1970, პენრინდაიდრაიტი, უელსი) — ბრიტანალი ფილოსოფოსი, მათემატიკოსი დო ლოგიკოსი. რასელიშ ნახანდეფი ორხველუდჷ მათემატიკას, ლოგიკას, ლინგვისტიკას, ხელუანურ ინტელექტის, კოგნიტურ მენცარობას, ინფორმატიკას, ანალიტიკურ ფილოსოფიას, მათემატიკაშ ფილოსოფიას, ნინეფიშ ფილოსოფიას, ეპისტემოლოგიას დო მეტაფიზიკას. რასელი რდჷ ინტელექტუალი, ისტორიკოსი, სოციალური კრიტიკოსი დო პოლიტიკური აქტივისტი. 

ბერტრან რასელიქ დებადჷ ბრიტანეთიშ არისტოკრატიულ ფანიას. გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ ტრინიტი-კოლეჯის.  გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. რასელი რდჷ XX ოშწანურაშ ართ-ართი უდიდაში ლოგიკოსი, გოტლობ ფრეგე, ჯორჯ ედვარდ მური დო ლუდვიგ ვიტგენშტაინიწკჷმა ართო რდჷ ანალიტიკური ფილოსოფიაშ დუმარსხუაფალი. ბერტრან რასელი, მუში ომენცარე ხემანჯღვერი ალფრედ ნორთ უაიტჰედიწკჷმა ართო რე მონუმენტური ნახანდიშ მათემატიკაშ პრინციპეფიშ ავტორი. ჸათე ნახანდის გიარსხუ კლასიკური ლოგიკაშ გოვითარაფაქ. რასელი რე ავტორი ფილოსოფიური ესსეშ *[[On Denoting]]*, ნამუთ მერჩქინელი რე ფილოსოფიაშ პარადიგმათ. 
 
ბერტრან რასელი რდჷ ანტი-იმპერიალისტი დო დუდენდჷ ინდოეთიშ ლიგას. ლიგაქ 1928 წანას დირსხუ დო თინა ინდოეთიშ ზოხორინელობას თხულენდჷ. რასელი რდჷ ატომური ლჷმაშ ოპონენტი. რასელი აკრიტიკენდჷ ნაციზმის დო სტალინური ტოტალიტარიზმის. 1950 წანას ბერტრან რასელის გინოჩეს ნობელიშ პრემია ლიტერატურაშ დარგის. რასელი რდჷ დე მორგანიშ მენდალიშ (1932), სილვესტრიშ მენდალიშ (1934), კალინგაშ პრემიაშ (1957) დო იერუსალიმიშ პრემიაშ (1963) ლაურეატი.

## ლიტერატურა
* Ronald W. Clark. The Life of Bertrand Russell, London: Jonathan Cape, 1975, ISBN 0-394-49059-2
* Ronald W. Clark. Bertrand Russell and His World, London: Thames & Hudson, 1981, ISBN 0-500-13070-1

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბერტრან რასელი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ბერტრან რასელი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ბრიტანალი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ბრიტანალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ბრიტანალი ლოგიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1872
კატეგორია:ნაღურა 1970
ფრიც ცვიკი

**ფრიც ცვიკი** (გერმ. Fritz Zwicky; დ. 14 ფურთუთა, 1898, ვარნა, ბულგარეთი — ღ. 8 ფურთუთა, 1974, პასადინა, კალიფორნია, ააშ) — შვეიცარიალი ასტრონომი. ცვიკი რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ ვირიალიშ თეორემაშ გიმორინაფათ წჷმარინუ რუმე მატერიაშ არსებობაშ კონცეფცია.

## ბიოგრაფია
ფრიც ცვიკიქ დებადჷ ბულგარეთიშ ნოღა ვარნას, 1898 წანაშ 14 ფურთუთას. 1904 წანას, 6 წანერ ფრიცი დიდა დო მუმაქ ოცხოვრებშა დო ოგურაფშა შვეიცარიაშ ნოღა გლარუსიშა გუტუ. ფრიცი დიო კომერციას გურაფულენდჷ, უკულ დიჭყჷ მათემატიკაშ დო ფიზიკაშ დოგურაფა. ფრიც ცვიკი გურაფულენდჷ შვეიცარიაშ ფედერალურ პოლიტექნიკუმს (ასეიან ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტი). 1925 წანას ცვიკიქ, როკფელერიშ ფონდიშ სტიპენდიათ, ამერიკაშა მიდართჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, რობერტ მილიკენიწკჷმა. ცვიკიქ, კალიფორნიაშ ინსტიტუტის მუშობაშ ბორჯის, აკიმუშუ შხვადოშხვა კოსმოლოგიური თეორიეფი, მიშეღჷ ტერმინი *სუპერნოვა*. 1942 წანაშე ცვიკი რდჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტიშ ასტრონომიაშ პროფესორი. 1949 წანას ააშ-იშ პრეზიდენტიქ ჰარი ტრუმენქ ცვიკის გინოჩჷ დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი. 1972 წანას ცვიკიქ მიპალუ ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ პრესტიჟული ჯილდო ორქოშ მენდალი. ორქოშ მენდალქ ცვიკის მიაჩჷ ნეიტრონული მურიცხეფიშ, რუმე მატერიაშ მენცარული რკვიებაშ დო გალაქტიკეფიშ კატალოგირაფაშ გეშა. ფრიც ცვიკიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი ასტეროიდი დო ართი კრატერი თუთას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Fritz Zwicky foundation (გერმანულო) 
* Initial Evidence of Dark Matter — Annenberg Learner 
* Winkler, Kurt, "Fritz Zwicky and the Search for Dark Matter," *Swiss American Historical Society Review*, vol. 50, no. 2 (2014), p. 23-41.
*

კატეგორია:შვეიცარიალეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1898
კატეგორია:ნაღურა 1974
ალექსანდრე ფრიდმანი

**ალექსანდრე ფრიდმანი** (რუს. Алекса́ндр Алекса́ндрович Фри́дман; დ. 16 მანგი [ჯვ.სტ. 4 მანგი], 1888, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 16 ეკენია, 1925, ლენინგრადი, სსრრ) — რუსი ფიზიკოსი დო მათემატიკოსი. შინელი რე თეორიათ ოქიანუშ გოფართინაფაშ გეშა, ნამუთ გერსხილი რე ფრიდმანიშ განტოლებეფს. ალექსანდრე ფრიდმანი გურაფულენდჷ სანქტ-პეტერბურგიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. 1914-1918 წანეფს ოკათუდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ''Alexander A Friedmann: The Man who Made the Universe Expand'' – Biography written by Eduard A. Tropp, Viktor Ya. Frenkel and Artur D. Chernin
*''How Do We Know the Age of the Universe'' – Mary Lynn Germadnik

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:რუსი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1888
კატეგორია:ნაღურა 1925
კობა ნარჩემაშვილი

**კობა ნარჩემაშვილი** (დ. 20 ქირსეთუთა, 1969, ქუთეში, საქორთუოშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა) — ქორთუ პოლიტიკოსი. საქორთუოშ დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრი 2001-2003 წანეფს. საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეუპუტატი 2016-2020 წანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* nplg.gov.ge

კატეგორია:დუნაბადი 1969
კატეგორია:საქორთუოშ დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრეფი
ტიტიკაკა

**ტიტიკაკა** (ესპ. Lago Titicaca; კეჩუა Titiqaqa Qucha) რე ტობა ობჟათე ამერიკას, ანდეფიშ გვალეფიშ სისტემას, ბოლივიაშ დო პერუშ სახენწჷფო ხურგის. ტიტიკაკაშ ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 3812 მეტრაშ სიმაღალას. წყარიშ მოცულობათ დო ფართობით ტიტიკაკა ობჟათე ამერიკაშ უდიდაშ ტობა რე. ტობა ვეჸინუ დო წარმოწანაშ არძო სეზონს სანავიგაციო რე. ტიტიკაკაშა მიშმურს 27 წყარმალუ დო გიშმურს დოხოლაფირო 20 წყარმალუ. არძაშე უდიდაში წყარმალუ ნამუთ ტიტიკაკაშე გიშმურს რე დესაგუადერო. ტიტიკაკაშ ტობას იდვალუაფჷ 42 კოკი. მინი კოკი ხელუანური რე. მაგალთო ათეცალ კოკი რე ურუშ ტომეფიშ ხელუანურო ნაკეთებჷ კოკი, ნამუსჷთ უროსის უძახუნა. ხელუანურ კოკეფს ადამიერეფი ასე ხოლო ცხოვრენა. ჸათეცალ კოკეფს ვა რე ვართ მანქანეფი, ვართ ჰოტელეფი, ელექტროენერგია უღუნა ხვალე გენერატორეფით დო დიხას ასე ხოლო ხეთ ამუშენა. 2000-იან წანეფშე ტიტიკაშ წყარიშ დონე ირკენს. 2009 წანაშ მუნაჩემეფით წყარიშ დონე 81 სმ-ითი რე დარკებული. ტიტიკაკაშ ტობაშ ფართობი 8,372 კვ.კმ. მაქსიმალური სიგინძა რე 190 კმ. დო მაქსიმალური სიგანა 80 კმ. რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Lake Titicaca – The Highest Navigable Lake in the World
* Management issues in the Lake Titicaca and Lake Poopo system: Importance of developing a water budget
* Peru Cultural Society – Lake Titicaca History

კატეგორია:ტობეფი
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ტობეფი
კატეგორია:ბოლივიაშ ტობეფი
კატეგორია:პერუშ ტობეფი
დოლმახორეეფიშ დიდი ტობა

**დოლმახორეეფიშ დიდი ტობა** (ინგლ. Great Slave Lake; ფრანგ. Grand lac des Esclaves) — ფართობით მაჟირა უდიდაში ტობა კანადაშ ოორუე-ბჟადალი ტერიტორიეფიშ რეგიონს (დიდი თუნთიშ ტობაშ უკული), უტომბაში ტობა ოორუე ამერიკას დო მოსოფელიშ მავითა უდიდაში ტობა. დოლმახორეეფიშ დიდი ტობაშ ფართობი რე 27,200 კვ.კმ., მაქსიმალური სიგინძა - 469 კმ. დო მაქსიმალური სიგანა - 203 კმ. ტობაშ მაქსიმალური სიტომბა რე 614 მ. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 156 მეტრაშ სიმაღალას. ტობაშა მიშმურს შხვადოშხვა წყარმალუეფი: ჰეი, დოლმახორეეფიშ წყარმალუ, ტალტსონი, ლოკჰარტი, იელოუნაიფი, სნეა, სტარკი. ტობაშე გიშმურს წყარმალუ მაკენზი. ტობაშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ ნოღეფი: იელოუნაიფი, ჰეი-რივერი, ბეჰჩოკო დო შხვეფი. დოლმახორეეფიშ დიდი ტობა გერგობათუთაშე შქა მანგიშა გოჸინილი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Great Slave Lake pictures  from Picsearch.com
* "Perspective on the Great Slave Lake Railway" Manuscript at Dartmouth College Library

კატეგორია:ტობეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ტობეფი
კატეგორია:კანადაშ ტობეფი
ათაბასკა (ტობა)

**ათაბასკა** (ფრანგ. lac Athabasca; ინგლ. Lake Athabasca) რე ტობა, ნამუთ იდვალუაფჷ სასკაჩევანიშ ოორუე-ბჟადალი კუნთხუს დო ალბერთაშ ოორუე-ბჟაეიოლ კუნთხუს. ტობაშ 26 % რე ალბერთაშ პროვინციას დო 74 % სასკაჩევანიშ პროვინციას. ტობაშ ფართობი 7,850 კვ.კმ. რე. ტობაშ მაქსიმალური სიგინძა რე 283 კმ. დო მაქსიმალური სიგანა 50 კმ. მაქსიმალური სიტომბა 124 მ. რე. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 213 მეტრაშ სიმაღალას. ათაბასკაშ ტობაშ წყარპიჯის რე ურანიშ დო ორქოშ მაღაროეფი. ტობაშ წყარპიჯიშ გოხოლუას იდვალუაფჷ ნოღა ურანიუმ-სიტი. ათაბასკაშ ტობაშე გიშმურს დოლმახორეეფიშ წყარმალუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Lake Athabasca and associated Sand Dunes
*International Lake Environment Committee, June 21, 2001
*Fish Species of Saskatchewan
*Encyclopedia of Saskatchewan (Lake Athabasca)
*Athabasca Sand Dunes Provincial Park 

კატეგორია:ტობეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ტობეფი
კატეგორია:კანადაშ ტობეფი
რუმე მატერია

**რუმე მატერია** (ინგლ. Dark matter) — მატერიაშ ჰიპოთეზური ფორმა რე, ნამუსჷთ მენცარეფიშ აზრით უკინებჷ ოქიანუშ მატერიაშ 85 %. მენცარეფიშ კალკულაციათ გალაქტიკეფი აკიფაჩუდჷ დო თინეფი საერთოთ ვეფორმირებუდეს, დიდი მუდანობაშ უძირაფჷ მატერია ვაარსებენდასინჷ. კოსმოლოგიაშ *Lambda-CDM* მოდელით, ოქიანუ იკათუანს 5 % სტანდარტულ მატერიას დო ენერგიას, 27 % რუმე მატერიას დო 68 % ენერგიას, ნამუსჷთ რუმე ენერგიას უძახჷნა. ჸათე კალკულაციათ რუმე მატერიაშ პროცენტული მუდანობა მასა-ენერგიაშ 85 % რე, რუმე ენერგია დო რუმე მატერია ართო მასა-ენერგიაშ 95 %. რუმე მატერიაშ არსებობა ექსპერიმეტულო დანტკიცებული ვარე. ფრიც ცვიკი რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ წჷმარინუ რუმე მატერიაშ არსებობაშ კონცეფცია.

## ქოძირით თაშნეშე
* რუმე ენერგია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* “Missing Dark Matter” in a far-away galaxy, Tech Explorer news item, from a 2020 *Astrophysical Journal*article, DOI: 10.3847/1538-4357/abc340
* 

კატეგორია:რუმე მატერია