open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
საკატეკასი (ნოღა)

**საკატეკასი**  () — ნოღა ცენტრალურ მექსიკას. საკატეკასიშ შტატიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშ მახორობა 138,152 ადამიერს აკმადგინანს (2005).

1993 წანას, ნოღაშ ისტორიული ნორთი იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემიშეჸონეს. 

## თაშნეშე ქოძირით
*იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
*მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Gobierno del Estado de Zacatecas 
* Presidencia Municipal de Zacatecas  
* Acueducto Del Cubo - Video

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
კატეგორია:მექსიკაშ ნოღეფი
ტეპიკი

**ტეპიკი**  () — ნოღა ბჟადალ მექსიკას. ნაიარიტიშ შტატიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშ მახორობა 332 863 ადამიერს აკმადგინანს (2010). 

## მაჸალე ნოღეფი
*  პარამაუნტი, ააშ
*  ჯვეში ჰავანა, კუბა
*  კომპოსტელა, მექსიკა
*  სიდნეი, ავსტრალია 

## გალერეა

სურათი:Catedral de Tepic, Nayarit, MEXICO.jpg|საკათედრე ოხიდა
სურათი:Tepic_plaza.jpg| 
სურათი:Cerro de la cruz.JPG| 
სურათი:Cerro_de_la_cruz_(Tepic).jpg| 


კატეგორია:მექსიკაშ ნოღეფი
კოლიმა

**კოლიმა**  () — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ობჟათე-ბჟადალ მექსიკას. კოლიმაშ შტატიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშ მახორობა 150,673 ადამიერს აკმადგინანს (2010). ნოღა 1527 წანას დარსხუ გონსალო დე სანდოვალქ.

ნოღაშ ოორუეშე 37 კმ-ის იდვალუაფუ ვულკანი კოლიმა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Ayuntamiento de Colima  - ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:მექსიკაშ ნოღეფი
მორელია

**მორელია**  () — ნოღა მექსიკას, ნამუთ ქიანაშ ობჟათე-ცენტრალურ ნორთის იდვალუაფუ. მიჩოაკანიშ შტატიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.  

## ისტორია
ნოღაქ 1541 წანას დირსხუ ახალი ესპანეთიშ ვიცე-მაფაშ ანტონიო დე მენდოსაშით დო ჯოხოთ გიადჷ მიჩოაკანი. 1545 წანას გიოდვეს ვალიადოლიდი, 1828 წანას — ასეიანი ჯოხო მექსიკაშ ერუანული გერგეზიშ ხოსე მორელოსიშ პატიოცემელო. 

1991 წანას, ნოღაშ ისტორიული ნორთი იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემიშეღეს. 

## თაშნეშე ქოძირით
* მექსიკაშ ნოღეფიშ ერკებული
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Página del Ayuntamiento de Morelia.
* Enciclopedia de los Municipios de México.
* Morelia en la Ruta de Don Vasco

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი მექსიკას
კატეგორია:მექსიკაშ ნოღეფი
რეინოსა

**რეინოსა**  () — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ოორუე მექსიკას, ნამუთ ტამაულიპასიშ შტატიშ აკოდგინალუაშა მიშურს. ნოღაშ მახორობა 612,183 ადამიერს აკმადგინანს (2012).

## თაშნეშე ქოძირით
* მექსიკაშ ნოღეფიშ ერკებული

კატეგორია:მექსიკაშ ნოღეფი
სალვადორიშ პრეზიდენტი

**[[სალვადორი]]შ პრეზიდენტი** — სალვადორიშ თარობაშ დო სახენწჷფოშ მადუდე. ქიანას პრეზიდნეტი გიშეგორუაფუ 5 წანაშ ხანით ბონი გიშაგორეუფით.

[thumb|150px|''[ხოსე მატიას დელგადო'']]
* ხოსე მატიას დელგადო (1767-1832), სალვადორალი რელიგიური დო პოლიტიკური მოღალე, „ნაციაშ მუმა“, სალვადორიშ პრეზიდენტი (1821—1823).

## პრეზიდენტეფიშ ერკებული [[1841]]-[[1931]]

## ოურდუმე პრეზიდენტეფი [[1931]]-[[1979]]
* მაქსიმილიანო ერნანდეს მარტინესი 4 ქირსეთუთა 1931 — 28 მარაშინათუთა 1934
* ანდრეს იგნასიო მელენდესი მ.მ. 29 მარაშინათუთა 1934 — 1 მელახი 1935
* მაქსიმილიანო ერნანდეს მარტინესი 1 მელახი 1935 — 9 მესი 1944
* ანდრეს იგნასიო მელენდესი მ. მ. 9 მესი — 20 გჷმათუთა 1944
* ოსმინ აგირე-ი-სალინასი მ. მ. 21 გჷმათუთა 1944 — 1 მელახი 1945
* სალვადორ კასტანიედა კასტრო 1 მელახი 1945 — 14 ქირსეთუთა 1948
* რევოლუციური თარობა 15 ქირსეთუთა 1948 — 14 ეკენია 1950
* ოსკარ ოსორიო ერნანდესი 14 ეკენია 1950 — 14 ეკენია 1956
* ხოსე მარია ლემუს ლოპესი 14 ეკენია 1956 — 26 გჷმათუთა 1960
* ოურდუმე-ომენოღალე ხუნტა 26 გჷმათუთა 1960 — 25 ღურთუთა 1961
* ოურდუმე-ომენოღალე დირექტორატი 25 ღურთუთა 1961 — 25 ღურთუთა 1962
* ეუსებიო როდოლფო კორდონ სეა მ. მ. 25 ღურთუთა — 1 კვირკვე 1962
* ხულიო ადალბერტო რივერა კარბალიო 1 კვირკვე 1962 — 1 კვირკვე 1967
* ფიდელ სანჩეს ერნადესი 1 კვირკვე 1967 — 1 კვირკვე 1972
* არტურო არმანდო მოლინა ბარასა 1 კვირკვე 1972 — 1 კვირკვე 1977
* კარლოს უმბერტო რომერო მენა 1 კვირკვე 1977 — 15 გჷმათუთა 1979

## [[სალვადორიშ ომენოღალე ლჷმა|ომენოღალე ლჷმაშ]] ბორჯის დო უკულიანი პრეზიდენტეფი (1979-ასე)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სალვადორიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული 
* სალვადორიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

*
სალვადორი
ვანო ზოდელავა

**ივანე (ვანო) ზოდელავა** (დ. 2 მესი, 1957, ქართი, საქორთუოშ სსრ, სსრრ — ღ. 5 ფურთუთა, 2019, ქართი) — ქორთუ პოლიტიკოსი, სპეციალობათ ინჟინერი.

## ჯილდოეფი, პრემიეფი დო პრიზეფი
1997 - ნ. ფოთიშ საპატიე მენოღალე

## ლიტერატურა
* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი. თბილისი, 1998-1999. გვერდი 135.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ივანე ზოდელავა — ბიოგრაფიული ლექსიკონი

კატეგორია:დუნაბადი 2 მესი
კატეგორია:ნაღურა 5 ფურთუთა
კატეგორია:ქორთუ ინჟინერეფი
კატეგორია:ქორთუ პოლიტიკოსეფი
ლორან გბაგბო

**ლორან კუდუ გბაგბო** (, დ. 31 მესი 1945, გაგნოა, კოტ-დ’ივუარი) — კოტ-დ’ივუარიშ პრეზიდენტი 2000 წანაშ 26 გჷმათუთაშე 2011 წანაშ 11 პირელშახ. გიშმეშჷ ფელიქს უფუე-ბუანიშ დიქტატურაშ სააწმარენჯოთ, ნამუშ გეშა ხედჷ. ომენცარე მოღალობას ოწიუდჷ.

## ფანია
1970 წანას ლორან გბაგბოქ დექორწინჷ თაშნეშე ქირსიან სიმონ ეივეაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Laurent Gbagbo's official website 

კატეგორია:კოტ-დ’ივუარიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:კოტ-დ’ივუარალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დუანაბადი 31 მესი
სან-სალვადორი

**სან-სალვადორი** () — სალვადორიშ ნანანოღა. ქიანაშ არძაშე მიარეკათამი ნოღა დო უშანულამაში პოლიტიკური, კულტურული, ოგონათუე დო ფინანსური ცენტრი. ფასებული რე გამა კატეგორიაშ გლობალურ ნოღათ, ნამუთ სან-სალვადორს ხვალე ქიანაშ არძაშე უშანულამაშ ცენტრო ვარჷნ, თაშნეშე ცენტრალური ამერიკაშ დო მოსოფელიშ შანულამ ფინანსურ ცენტრო გჷნმართინუანს. ნოღა ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის პანამერიკულ ნაბაკის იდვალუაფუ, წყარმალუ ამაკასიშ ლეხერს, მუკი-მუკი ომძღჷ ვულკანეფი. 2014 წანაშ მუნაჩემეფით, სან-სალვადორიშ მახორობა 281,870 ადამიერს აკმადგინანდჷ ( აგლომერაციას — 2,404,097) დო თეჸურე ცენტრალური ამერიკაშ სიდიდათ მა-5 ნოღა რე, თიში მეტროპოლიური არეალი - კინ თე მაძირაფალით მაჟრა რე რეგიონს. კინ თე ბორჯის, სან-სალვადროს წჷმარონაფილი რე მაჟრა უდიდაში ურიული ჯარალუა ცენტრალური ამერიკაშ მასშტაბით. ნოღას მორჩილი მუსლიმური ჯარალუა ხოლო რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* The Tramways of San Salvador, 1876–1929 

კატეგორია:სალვადორიშ ნორეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ცენტრალური ამერიკაშ ნანანოღეფი
ნაიიბ ბუკელე

**ნაიიბ არმანდო ბუკელე ორტესი** (, დ. 24 კვირკვე 1981, სან-სალვადორი, სალვადორი) — სალვადორალი პოლიტიკოსი დო ბიზნესმენი, ნამუქჷთ 2019 წანაშ 3 ფურთუთას სალვადორიშ ოპრეზიდენტე გიშაგორუეფს გიმორძგუ. 2012 წანას ნუევო-კუსტლანიშ მუნიციპალიტეტიშ მერო გეგშაგორეს. 2015 წანას სან-სალვადორიშ მერო გჷნირთჷ. ჟირხოლო ოგიშაგორუე კამპანიას გიშმეშუ ფარაბუნდო მარტიშ ჯოხოდვალაშ ერუანული გოდუდიშულაფაშ ფრონტიშე.
## სქოლიო

კატეგორია:სალვადორიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 24 კვირკვე
კატეგორია:სან-სალვადორიშ მერეფი
სალვადორიშ ნოღეფიშ ერკებული

thumb|250px|სალვადორიშ რუკა.
[thumb|250px|[სან-სალვადორი, სალვადორიშ ნანანოღა.]]

გიმე მოჩამილი რე სალვადორიშ ნოღეფიშ ერკებული.

## ერკებული


სალვადორი
ვანუატუშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ვანუატუ]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]** () — ვანუატუშ არძაშე უმოსო დოხორელი პუნქტეფიშ ერკებული. ინტერნეტ ვებ-ხასჷლაშ *World Gazeteer* მუნაჩენეფით, ვანუატუს 17 ნოღა რე 600 მახორუ ადამიერით.

## ვანუატუშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|right|200px|ვანუატუშ ნორეფი

## ვანუატუშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

ვანუატუ
ლივერპული

**ლივერპული** () — ონიშოლი ნოღა ოორუ-ებჟადალ ინგლისის (გოართოიანაფილი ომაფე), წყარმალუ მერსიშ ბჟაეიოლ ნადუწკჷმა. ნოღა ლივერპულს 491,500 ვშ. მახორუ (2017) ოხორანს, აგლომერაციას — 2,241,000 (2017 წ. მუნაჩემეფით). ლივერპული თაშნეშე ჩინებული რე ლეგენდარული ლივერპულარი ოთხული The Beatles-იშ დპოკუჩხბურთე კლუბ ლივერპულიშ გეშა.

## ისტორია
ლივერპული მოსოფელიშ ართ-ართი შანულამი ონიშოლი ნოღა რდჷ. 1960-იან წანეფს ბრიტანეთიშ ეკონომიკას მოხვალამირი თირუეფიშ გეშა ონიშოლქჷთ დო ნოღაქჷთ შანულობა მიოდინეს. ნოღას მიძინჷ დჷნოშურქ დო უმუშერობაქ, ომანგეთ მიგრაციაქ ნოღაშე. მარა The Beatles-იშ პოპულარობაქ, ნოღა არტისტეფიშ დო მუსიკოსეფიშ საჸოროფო ნოღათ გჷნირთჷ.

## ლიტერატურა
*
*
*
*
*

## რესურსეფი ინტერნეტის

*A Summary of the Liverpool City Region 
*Liverpool Pictorial
*Liverpool City Council 
*Official Liverpool European Capital of Culture website 
*Official Liverpool Tourism Site
*History of Liverpool

## სქოლიო


კატეგორია:ინგლისიშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გოართოაინაფილ ომაფეს
კატეგორია:ევროპაშ კულტურული ნანანოღეფი
კირიბატიშ ნოღეფიშ ერკებული

thumb|right|333.965x333.965px|კირიბატიშ ნოღეფი
**[[კირიბატი]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]** () — კირიბატიშ არძაშე უმოსო დოხორელი პუნქტეფიშ ერკებული. ინტერნეტ ვებ-ხასჷლაშ *World Gazeteer* მუნაჩემეფით, კირიბატიშ 10 ნოღა რე 1500 მახორუ ადამიერით.

## კირიბატიშ ნოღეფიშ ერკებული

## კირიბატიშ ართამი რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

კირიბატი
კატეგორია:კირიბატიშ დოხორენელი პუქტეფი
სამოაშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[სამოა]]** — უდიდაში კოკი სახენწჷფო რჩქალი ოკიანეშ ობჟათე ნორთის, ნამუშ ედომუშამი მახორობაშ მუდანობა 200000 ადამიერი რე. სამოაშ აკა ნოღა დო თარი ონიშოლი რე ნანანოღა — აპია, ნამუთ უპოლუშ ოორუე წყარპიჯის იდვალუაფუ. სამოას გვალო 13 დოხორელი პუნქტი რე, სოდე 2000 ადამიერშე უმოსი ოხორანსჷნ: 

## სამოაშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## სქოლიო

სამოა
*
ტუვალუშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ტუვალუ]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]** () — ტუვალუშ არძაშე უმოსო დოხორელი პუნქტეფიშ ერკებული. ინტერნეტ ვებ-ხასჷლაშ *World Gazeteer* მუნაჩემეფით, ტუვალუს 8 ნოღა რე 300 უმოსი მახორუ ადამიერით.

## ტუვალუშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|right|200px|ტუვალუშ ნოღეფი

## ტუვალუშ ართამი რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

ტუვალუ
[[კატეგორია:ტუვალუშ დოხორელი პუნქტეფი]
ლიბანიშ ნოღეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილი რე ლიბანიშ უშხუაში ნოღეფიშ ერკებული. მახორობაშ 56,21% ქიანაშ 19 ნოღას ოხორანს. ლიბანიშ არძაშე უშხუაშ აგლომერაცია რე ნოღა ბეირუთი, 1 953 359 მახორუთ (1 ღურთუთა 2005 წანაშ დგომარობათ). თენა შანენს, ნამჷ-და ქიანაშ მახორობაშ 44% ნანანოღაშ რეგიონს ოხორანს.

## ლიბანიშ საართო რუკა
ლეგენდა:
* 20px — **ნანანოღა**
* 10px — **მუჰაფაზეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი**

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

ლიბანი
ალექსანდერ სიდიგი

**სიდიგ ელ ტაჰირ ელ ფადილ ელ სიდიგ აბდურაჰმან მოჰამედ აჰმედ აბდულ კარიმ ელ მაჰდი** ( ; დ. 21 გერგობათუთა, 1965) ბრიტანალ-სუდანარი არტისტი. ჩინებული რე სცენაშ ჯოხოთ **სიდიგ ელ ფადილით**, 1990-შე **ალექსანდერ სიდიგით**. ჩინებულ რე დოქტორი ჯულიან ბეშირიშ როლით სერიალშე სტარ ტრეკი: ტომბა განი ჩხორო, ფილიპ ბარტონიშ როლით სერიალშე დღადუდშეიანი კათა, კართაგენალი გენერალი ჰანიბალიშ როლით სერიალშე ჰანიბალი - რომიშ არძაშ უფრაში სისმარი, მაფა მინოსიშ როლით სერიალშე ატლანტისი, მაფასქირი ნასირ ალ სუბაიშ როლით ფილმშე სირიანა (2005), იმად ად-დინ ალ-ისფაჰანიშ როლით ფილმშე ჟინიშ ომაფე (2005) დო ტარეკ ხალიფაშ როლით კაიროშ ბორჯიშე. თიქ ხოლო გიშარჩქინდჷ სერიალ 24-შ მაამშვა სეზონს, სერიალ გოთემს ასახიერენს რა'ს ალ გულს. 2015-2016 წანას ლაჸაფენდჷ დორან მარტელიშ როლს HBO-შ სერიალს ოხვისტეეფიშ ლაჸაფი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*

კატეგორია: სუდანარი არტისტეფი
კატეგორია: ბრიტანალი არტისტეფი
პნევმონია

მინი|400პქ|მარჯვნივ|პნევმონიათ დოინფიცირაფილი ადამიერიშ თარი სიმპტომეფი
**პნევმონია** (ფიჟვეფიშ ანთება) — ფიჟვიშ ნორშვიშ მაჭვე ანთება, ნამუთ უჭიფაში ბრონქეფს, ალვეოლეფს დო თინეფს შქას მადვალუ ნორშვეფს იკათუანს.

პნევმონიეფიშ დორთუალა ფიჟვიშ ანატომიური სტრუქტურეფიშ დოღამაკაფაშ მეჯინათ მუთმოხვადუ. ფიჟვი, მუშჸურე, აკმოდირთუ წილეშე, წილი — სეგმენტეფშე, სეგმენტი —  წილაკეფშე. მარძგვანი ფიჟვი სუმი ნორთიშე აკმოდირთუ, კვარჩხანი — ჟირშე. დოღამაკაფაქ შილებე გევითარას ედომუშამ წილს - თე წილამი, ანუ კრუპოზული, პნევმონია რე; წილიშ სეგმენტის — სეგმენტური პნევმონია, წილაკის — ნერჩამი, ანუ ბრონქოპნევმონია.

## ლიტერატურა
* 
*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:პნევმონია
კატეგორია:ინფექციური ლახარეფი
ვპ:ადმინ

#გადამისამარტება ვიკიპედია:ადმინისტრატორეფი
ბრაზილიაშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ბრაზილია]]შ უშხუაში [[ნოღა|ნოღეფიშ]] ერკებული**

ბრაზილიას ელაზჷმაფათ ურბანიზაციაშ მაღალი დონე რე — ბრაზილიაშ გეოგრაფიაშ დო სტატისტიკაშ ინსტიტუტიშ მუნაჩემეფით (ბგსი), 10 შე 8 ბრაზილიარი ნოღეფს ოხორანს.

## ბრაზილიაშ უშხუაშ ნოღეფი
;*[[ბრაზილიაშ გეოგრაფიაშ დო სტატისტიკაშ ინსტიტუტი|ბგსი-შ]] [[2014]]  დო [[2006]] წანაშ მუნაჩემეფით*
: *შტატეფიშ ნანანაოღეფი *'გიშართილი რე რუმეთ**'

[thumb|200px|1 — [სან-პაულუ]]
[thumb|right|200px|2 — [რიო-დე-ჟანეირო]]
[thumb|right|200px|3 — [სალვადორი (ბრაზილია)|ბრაზილია]]

[thumb|right|200px|4 — [ბრაზილია (ნოღა)|ბრაზილია]]
[thumb|right|200px|5 — [ფორტალეზა]]
[thumb|right|200px|6 — [ბელუ-ორიზონტი]]
[thumb|right|200px|7 — [მანაუსი]]
[thumb|right|200px|8 — [კურიტიბა]]

[thumb|200px|9 — [რესიფი|რესიფ<nowiki/>ი]]
[thumb|right|200px|10 — [პორტუ-ალეგრი]]

## სქოლიო

ბრაზილია
სურინამიშ ნოღეფიშ ერკებული

**სურინამიშ ნორეფი** — სურინამიშ ნორეფიშ ერკებული, ნამუეფიშ მახორობა 1 500 მახორუშე იჭყაფუნ.

## სურინამიშ ნორეფი
thumb|right|250px|სურინამიშ რუკა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* World Gazetteer - სურინამიშ მახორობაშ მუდანობა
* Amt für Statistik in Suriname

## სქოლიო

სურინამი
დუა ლიპა

**დუა ლიპა** (; დ. 22 მარაშინათუთა, 1995, ლონდონი, ინგლისი, გოართოიანაფილი ომაფე) — ინგლისარი მობირე, ბირეფიშ ავტორი დო მოდელი. თიში მუსიკალური კარიერაქ 14 წანაშ ხანს დიჭყჷ, მუჟამსჷთ დუა ლიპაქ YouTube-ის შხვა მობირეეფიშ ბირეფიშ *ქავერ* ვერსიეფიშ დოდვალა დიჭყჷნ. 2015 წანას, თიქ Warner Music Group-წკჷმა ხეკულუა გაფორმჷ დო მალას დორხველი მაართა სინგლი გეგშაშქუ. 2016 წანაშ ქირსეთუთას, ჟურნალ *Fader*-ქ ლიპაშ გეშა დოკუმენტური ფილმი დოუკვათჷ, ჯოხოთ „See in Blue“.

2017 წანაშ  ღურთუთას, ლიპაქ მიგჷ EBBA-შ „მაჯინეეფიშ გიშნაგორა“-შ პრემია. თიშ სადებიუტე სტუდიური ალბომქ, 2017 წანაშ ჟირ მანგის გიშართჷ. ალბომშა შკვითი სინგლიქ მიშართჷ, თინეფს შქას ჟირი სინგლი ბრიტანული *ტოპ-10*-შე რდჷ: „Be the One“ დო „IDGAF“, თაშნეშე ბრიტანეთიშ ნომერ მაართა სინგლი „New Rules“, ნამუქჷთ ააშ-ს ტოპ-6 გჷნირთჷ. 2018 წანას, ლიპაქ Brit Awards-იშ ჟირი ჯილდო: ბრიტანეთიშ *ოსური სოლო მობირეშ* დო ბრიტანეთიშ *წანაშ მასოფუ მობირეშ* ჯილდო მიგჷ.

## პიჯული რინა
2016 წანას, დუა ლიპაქ დო მუამუშიქ ქჷდარსხუეს ოჩეჟქიმინჯე ფონდი *Sunny Hill Foundation*, კოსოვოშ მენოღალეეფიშ ხუჯიშ დაკინალო, სოიშეთ წჷმოულობათ თიში მასქერეფი რენან.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ინტერვიუ MusicFeeds-ის (პირელი, 2016)
* ''See in Blue'' დოკუმენტური ფილმი (*The Fader*, ქირსეთუთა 2016)

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 22 მარაშინათუთა
კატეგორია:ინგლისარი მობირეეფი
კატეგორია:ინგლისარი მოდელეფი
კატეგორია:შურდგუმილი ადამიერეფი
ედი ირი

**ედი ირი** (; დ. 24 ივანობა, 1988) — ინგლისარი არტისტი. დაბადებაშ ჯოხო რე **ედი ვისლონი**,  ჩინებული რე გეროლდ ჰაიტაუერიშ როლით HBO-შ სერიალშე ოხვისტეეფიშ ლაჸაფი (2018).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

კატეგორია: ინგლისარი არტისტეფი
ლუკ რობერტსი (არტისტი)

**ლუკ რობერტსი** (; დ. 5 გჷმათუთა, 1977, ვუდბრიჯი, საფოლკი) — ინგლისარი არტისტი. ჩინებული რე არტურ დეინიშ როლით HBO-შ სერიალშე ოხვისტეეფიშ ლაჸაფი (2018).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

კატეგორია: ინგლისარი არტისტეფი
ოორუე მაკედონიაშ ნოღეფიშ ერკებული

thumb|right|300px|ოორუე მაკედონიაშ ნოღეფიშ რუკა
გიმე მოჩამილი რე  **[[ოორუე მაკედონია]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]შ ერკებული**. ოორუე მაკედონიას 34 ნოღა რე, თინეფშე 5 ნოღაშ მახორობა 50 000-შე უმოსი რე, 12 ნოღაშ მახორობა — 10 000-შე უმოსი. ნანანოღა სკოპიეს ქიანაშ  მახორობაშ 25% ოხორანს. 2002 წანაშ მუნაჩემეფით მახორობაშ 59.5% ნოღეფს ოხორანს.

## ნოღეფი
### [[ბჟაეიოლი რეგიონი (ოორუე მაკედონია)|ბჟაეიოლი რეგიონი]]
thumb|right|300px|ბჟაეიოლი რეგიონიშ რუკა

### [[ოორუე-ბჟაეიოლი რეგიონი (ოორუე მაკედონია)|ოორუე-ბჟაეიოლი რეგიონი]]
thumb|right|300px|ოორუე-ბჟაეიოლი რეგიონიშ რუკა

### [[პელაგონიაშ რეგიონი]]
thumb|right|300px|პელაგონიაშ რეგიონიშ რუკა

### [[პოლოგიშ რეგიონი]]

### [[სკოპიეშ რეგიონი]]
thumb|right|300px|სკოპიეშ რეგიონიშ რუკა

### [[ობჟათე-ბჟაეიოლი რეგიონი (ოორუე მაკედონია)|ობჟათე-ბჟაეიოლი რეგიონი]]
thumb|right|300px|ობჟათე-ბჟაეიოლი რეგიონიშ რუკა

### [[ობჟათე-ბჟადალი რეგიონი (ოორუე მაკედონია)|ობჟათე-ბჟადალი რეგიონი]]
thumb|right|300px|ობჟათე-ბჟადალი რეგიონიშ რუკა

### [[ვარდარიშ რეგიონი]]
thumb|right|300px|ვარდარიშ რეგიონიშ რუკა

## რუკა
ლეგენდა:

## სქოლიო

*
ოორუე მაკედონია
ფიჯიშ ნოღეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილი რე ფიჯიშ ნოღეფიშ ერკებული. ქიანას გვალო 5 ნოღა რე.

## შხუ დოხორელ პუნქტეფი
ფიჯის მახორობაშ მორჩილი მეჭედალა რე დო ურბანიზაფილი ოლქეფი გოართოაიანფილი რე მუნიციპალურ რაიონეფო, ნამუეფსჷთ ონოღე სხუნუეფი მართჷნა. თეჯგურა დოხორელი პუნქტეფი რე: ბა, ლაბასა, ლამი, ლევუკა, ნადი, ნასინუ, ნასუორი, სავუსავუ, სიგატოკა, ტავუა, ვანია.

## მორჩილ დოხორელ პუნქტეფი
გეჸვენჯი დოხორელი პუნქტეფი ურბანიზაფილი რე, მარა მუნიციპალური ორგანიზაცია ვაუღჷნა:
დრეკეტი, ლომავაი, კოროლევუ, ნავუა, ნატუმბუა, რაკირაკი, ვატუკოულა.

## ფიჯიშ ართამ რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფიჯოშ კოკეფიშ სტატისტიკაშ ბიურო 
* საირქიანო ოჩინებე — აქტუალუტი ინფორმაცია ფიჯიშ ნოღეფიშ მუდანობაშენი 
* Гონოღე მახორობა — ფიჯიშ ნოღეფიშ მახორობაშ გეშა ისტორიული მუნაჩემეფი 

ფიჯი
კატეგორია:ფიჯიშ დოხორელი პუნქტეფი
პალაუშ ნოღეფიშ ერკებული

**პალაუ** — მორჩილი კოკი სახენწჷფო რჩქალი ოკიანეშ ობჟათე ნორთის, საართო მახორობაშ მუდანობათ 20000 ადამიერი. ქიანას გვალო 7 დოხორელი პუნქტი რე 200 მახორუ ადამიერით:

## პალაუშ საართო რუკა
რუკაშ ლეგენდა:

## სქოლიო

პალაუ
*
მეხიკოშ შტატი

**მეხიკო** () — მახორობაშ მეჯინათ მექსიკაშ უდიდაში შტატი ცენტრალურ ნორთის. შტატიშ ნოღა — ტოლუკა.  შტატიქ დირსხუ 1823 წანაშ 20 ქირსეთუთას. შტატის იდვალუაფუ კოლუმბიშახიანი ობიექტი ტეოტიუაკანი. 

შტატის უხურგანს გეჸვენჯი შტატეფი:

* ბჟაეიოლშე: ტლასკალაშ დო პუებლაშ შტატეფი.
* ბჟადალშე: მიჩოაკანიშ შტატი.  
* ოორუეშე:იდალგოშ დო კერეტაროშ შტატეფი.
* ობჟათეშე: მორელოსიშ დო გერეროშ შტატეფი.

შტატიშ უდიდაში ნოღა — ეკატეპეკი. შტატი იკათუანს  125 მუნიციპალიტეტის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  State of Mexico Government 
* Bizarro Radio, Radio Station form the zone.

კატეგორია:მექსიკაშ შტატეფი
ჟეჟღებიშობურეფი

**ჟეჟღებიშობურეფი** () — ჭანდეფიშ ჟიფანია თინსუამეფიშ ფანიაშე. აკმაართიანენს ჟეჟღებეფიშ, ღერიაშ ჟეჟღებეფიშ, ქერამი ჟეჟღებეფიშ, მირმეკოფილეფიშ, ხვატარეფიშ ფანიას. ჟეჟღებიშობურეფს უღჷნა ცილინდრული რსხული, გჷნძე ოშმეშეფი, ცერკეფით დაბოლებული ქვარა, მუმულეფს — ობგერე აპარატჷთ. ჟეჟღებიშობურეფიშ ფანიას 2000-შახ გვარობა რე, თინეფს შქას, 20 მუთმოფხვადჷნა საქორთუოს. ჟეჟღებიშობურეფი ხენა დიხაშ ფარაქეფს, ომნეეფს, ჭკიჭკიდიეფიშ ოგვაჯეეფს, ქუალეფიშ თუდო, ოხორინე ბინეფს. ჟეჟღებეფიშ კანკალე გვარობა ოფუტე-ომეურნე კულტურეფიშ მანებელი რე. 

## ლიტერატურა

კატეგორია:თინსუამეფი
ბამბუკი

**ბამბუკი** () — ლაწკარამეფიშ ფანიაშ მიარეწანიანი იროწვანე ჩანარი. გვარი იკათუანს 130 გვარობას, ნამუთ თარო ჩანს აზიაშ ტროპიკულ დო სუბტროპიკული რეგიონეფს, გიშაკერძაფილო გოფაჩილი რე ლამე ტროპიკეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

კატეგორია:ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ფლორა
კატეგორია:ბაღიშ ჩანარეფი
კატეგორია:ბამბუკიშობურეფი
გეთინ ენთონი

**გეთინ დევიდ ელ. ანთონი** (; დ. 9 გჷმათუთა, 1983) — ინგლისარი არტისტი. ჩინებული რე რენლი ბარათეონიშ როლით HBO-შ სერიალშე ოხვისტეეფიშ ლაჸაფი (2018).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*Interview with Shadowlocked.com
*

კატეგორია: ინგლისარი არტისტეფი
წყი

**წყი** (), თაშნეშე **წყეი-ფშქერი**, **წყოუ** — იროწვანე ბართვი ვარდა ჯა ვარდიშობურეფიშ ფანიაშე, ფართე სარკალა ოვალური ფურცელეფით. პიოლეფი ჭიფე, ჩე ფერიშ, არომატული რე. გუმნაღელი – უჩა კანკარიშ მოგვენი.
წყი იკათუანს დოხოლაფირო 25 გვარობას, ნამუეფით გოფაჩილი რე ევრაზიას, ოორუე ამერიკას დო ანტილიაშ კოკეფს.
თე ჩანარი უმენტაშო მუთმოფხვადჷნა ობჟათე ნოღეფს. თინა ძალამ მოგენს დაფიშ ფურცელეფს, მარა წყიშ ფურცელეფი უმოსი დიდი ზჷმაშ რე. 
რჩქვანელობური ოწამალე წყი მუთმოფხვადჷნა კავკაციონიშ ტყალეფს, ზუღაშ დონეშე 1700 მეტრ სიმაღალას. შხვა იროწვანე ჩანარეფშე გინორთი, წყი ძალამ ჸინგჷმარძე ჩანარი რე დო ლიტერატურული ჩინებეფით ურზუ -25С ჸინს.

## გჷმორინაფა
წყიშ გუმნაღელი დო ფურცელეფი ფართეთ გმირინუაფუ მედიცინას. წყიშფურცელეფი იკათუანს გლიკოზიდ ამიგდალინს, ოკათე მედიცინას წყიშ ფურცელიშ ჩხე ნახაშა ვარდა უბრალეთ დჷნადგინათ — ჩხე ბჟას მიშაწყორილო ფართეთ გჷმირინუაფუ შხვადოშხვა უბადოთვისებამი ახალწჷმნაქიმინეფიშ კურნალობას. გუმნაღელს გჷმირინუანა გურიშ ლახარეფიშ ოკურნალეთ. 
## გალერეა

კატეგორია:წკალამეფი
კატეგორია:დეკორატიული ჯალეფი
სუ-24

**სუხოი სუ-24** — სხუნუეფიშ რსხუშ უჭყანიარაში ირნერი ტაროსიშ პიჯალეფს დუდთხილუაშ დო მალურიე ობურჯაფე ფურინჯი 1970-იან დო 1980-იან წანეფს. იკოროცხუდჷ, ნამჷ-და სუ-24 ენწყილი რდჷ ამერიკული F-111 "Aardvark"-იშ ტექნოლოგიაშ ოსხირშა, ნამუთ სხუნუარეფქ ვიეტნამიშ ლჷმას შპიონაჟით მიპალეს. ჟირაბანამი, ჟირქვარქვანტამი ფურინჯი ანჯარელი რდჷ სსრრ-იშ მაართა ინტეგრირაფილი ცირფული სანავიგაციე/დუდგენთხაფაშ სისტემათ. მიარე ასპექტის სუ-24-იშ კონფიგურაცია მოგენს F-111-ს. სუ-24 ასეშა გჷმორინაფას რე რუსეთიშ ოჰეერე ნძალეფს დპ მუსხირენ ექსპორტიორ ქიანას.

## მოდიფიკაციეფი

## ალაზჷმაფა ანალოგეფწკჷმა

## სქოლიო

კატეგორია:ობურჯე ფურინჯეფი
კატეგორია:სხუნუეფიშ რსხუშ აკოანჯარაფა
კატეგორია:რუსეთიშ ოურდუმე-ოჰეერე ნძალეფი
კატეგორია:რუსეთიშ აკოანჯარაფა
სუ-24МР

მინი|სუ-24МР
**სუ-24МР (ნოკეთებუ Т-6МР)** — სხუნუური/რუსული ტაქტიკური ოთოლორე ფურინჯი. სუ-24МР-შ დოშანაფა რე, ირნერი ტაროსიშ პიჯალეფს კომპლექსური თოლორუაშ მანჯაფა სერით ვარდა დღაშით, არმიაშ ოლჷმე/ობურჯე წაწაფიშ ღოზიშე 400 მეტრიშ სიტომბეს. 

ფურინჯის ოფურინე ცადებეფქ 1980 წანაშ ეკენიას დიჭყჷ, აკოანჯარაფაშა მიშეღეს — 1984წანას. 1985 წანაშე რუსეთიშ ოჰეერე ნძალებშა გემშეღეს.

## ოთოლორუე მონწყილობა
ობაზე მოდელიშ ფურინჯი — ოფრონტე ბომბმონჭაფე სუ-24М-შე გინორთი, ოთოლორე ფურინჯის ვაუღუ მალურიე აკოანჯარაფა. დუდთხილუაშო დინოხოლენი სუაშ კვარჩხანი ფირფიტას ჟილეშე შილებე ჟირი Р-60 ტიპიშ რაკეტაშ მუკობუნაფა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფრონტე მათოლორე სუ-24МР ვებ-ხასჷლას airwar.ru

კატეგორია:ტაქტიკური ოთოლორე ფურინჯეფი
კატეგორია:რუსეთიშ აკოანჯარაფა
ფორთოხალი

thumb|
**ფორთოხალი** () — იროწვანე ხეხილი ჩანარი ციტრუსიშ გვარიშ ტეგანიშობურეფიშ ფანიაშე. ფორთოხალი ტყას ვაჩანს. ჸონიერ სანერჩეს გეჸონილი 12 მეტრიშახ ირდუ, დაღარს — (ტრიფოლიატას) 4—6 მეტრიშახ. ფორთოხალს ტყებიშობური, ოვალური, რუმე წვანე ფურცელი უღუ. ჟირსქესამი, ჩე, შურამი, ხვალეხე ვარდა ბიბლათ აკოშაყარელი პიოლი, მიარეოგვაჯამი კანკარი გუმნაღელით. ფორთოხალიშ ჯიშეფი ოგინაფურო გინორთელი რენა ფორმათ, ზჷმათ, კანიშ ფერით. გუმნაღელიშ ატატა წვენამი რე, გემუანი ვარდა მობჟე-მოგემუანე. საქორთუოს ჩანს ფორთოხალიშ მუსხირენი ჯიში: „ვაშინგტონ-ნაველი“, „ჰამლინი“, „კარალიოკი“ დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ''Citrus sinensis'' List of Chemicals (Dr. Duke's Phytochemical and Ethnobotanical Databases)  
*Fundecitrus (Fundo de Defesa da Citricultura)  

## სქოლიო

კატეგორია:ციტრუსეფი
ბელარუსიშ ნოღეფიშ ერკებული

თეხანური ბელარუსიშ რესპუბლიკაშ ადმინისტრაციული დორთუალა დანტკიცებული რე 1938 წანას, ბელარუსიშ სსრ-იშ უმაღალაში სხუნუშით.

2010 წანაშ დაჭყაფუს 112 ართულს უღუდჷ ნოღაშ სტატუსიი. თინეფს შქას:

*12 ნოღა ოაკანე დოჸუნალას რე

*99 ნოღა რაიონული დოჸუნალას რე

*მინსკი — ქიანაშ ნანანოღა

## ნოღეფიშ ერკებულეფი

## რუკა
ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Current Status of United Nations Romanization Systems for Geographical Names of Belarus
* Belarus Maps at World-Gazetteer

## სქოლიო

კატეგორია:ბელარუსიშ ნოღეფი
ბელარუსი
მუსტაფა თუნა

**მუსტაფა თუნა** ( თურქ. Mustafa Tuna; დ. 1957, შარკიშლა) —თურქი ინჟინერი, მენცარი დო პოლიტიკოსი. 2017 წანაშ 6 გერგობათუთაშე, თურქეთიშ ნანანოღა ანკარაშ მერიშ პოსტის იკენს.

კატეგორია:ანკარაშ მერეფი
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსეფი
საბერძნეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

thumb|right|საბერძნეთიშ რუკა

საბერძნეთის ნოღეფიშ დო ოფუტე დოხორელი პუნქტეფიშ დორთუალა კარაკანო ვარე. თარი მაძირიაფალი მახოორობაშ მუდანობა რე. საბერძნეთიშ სტატისტიკური ნინალა, 2011 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ნოღათ გჷთმოთანჯუნდჷ 10000-შე უმოსი მახორუ დოხორელ პუნქტის.

## ნოღეფიშ ერკებული
2011 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ საბერძნეთის 78 ნოღა რე 10000-შე უმოსი მახორუთ.

## საბერძნეთიშ კაბეტი ნოღეფიშ რუკა
ლეგენდა:
* 25px ნანანოღა 
* 18px 1.000.000-შე უმოსი ადამ.
* 15px 500.000 — 1.000.000 ადამ.
* 15px 100.000 — 500.000 ადამ.
* 15px 50.000 — 100.000 ადამ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* National Statistical Service of Greece: Ανακοίνωση προσωρινών αποτελεσμάτων Απογραφής Πληθυσμού 2011, 22 Ιουλίου 2011.
* Resident population census2011 
## სქოლიო


საბერძნეთი
ფარაბუნდო მარტიშ ჯოხოდვალაშ ერუანული გოდუდიშულაფაშ ფრონტი

**ფარაბუნდო მარტიშ ჯოხოდვალაშ ერუანული გოდუდიშულაფაშ ფრონტი ** (**ფმჯეგფ**, ) — მეკვერჩხანე პოლიტიკური პარტია, სალვადორიშ ჟირ უდიდაში პარტიაშე ართ-ართი (მარძგვანკონსერვატიული ერუანული რესპუბლიკური ალიანსწკჷმა ართო). პარტიას ჯოხო გიოდვეს XX ოშწანურაშ სალვადორალი რევოლუციონერეფიშ ლიდერიშ, ფარაბუნდო მარტიშ პატიოცემელო.

## ჩინებული პიჯეფი
* სალვადორ კაეტანო კარპიო
* მელიდა ანაია მონტესი
* შაფიკ ხორხე ხანდალი
* რაფაელ მენხივარ ლარინი
* სალვადორ სანჩეს სერენი
* ანტონიო კარდენალ კალდერა
* პაკიტო არიარანი
* ხოაკინ ვილიალობოსი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ყარაფიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* Revista Informativa — FMLN Canada
* ფმჯეგფ-შ მერკე ისტორიული ესკურსი
* «კათაშ ჯოხოთ» (ააშ, 1985) — დოკუმენტური ფილმი
* ფმჯეგფ-შ გენეზისი დო სალვადორიშ ომენოღალე ლჷმა 
* Документальные кадры с интервью партизан ФНОФМ. 1981 г. *(ვიდეო)*
* «El Himno del FMLN» — ფმჯეგფ-შ ჰიმნი
* სალვადორალი პარტიზანეფიშ ბირა
## სქოლიო

კატეგორია:სალვადორიშ ისტორია
კატეგორია:სალვადორიშ ომენოღალე ლჷმა
კატეგორია:პარტიზანული ყარაფეფი
კატეგორია:სალვადორიშ პოლიტიკური პარტიეფი
კატეგორია:სოციალისტური პარტიეფი
კატეგორია:კვარჩხანრადიკალური ორგანიზაციეფი
კატეგორია:ერუანულ-გჷმადუდიშულაფარი ყარაფეფი
კატეგორია:პარტიეფიშ კოალიცია
ლიანეფი

[thumb|219px|''[Cynanchum aphyllum*]]
[[ფაილი:Chvojnica hills forest.jpg|thumb|right|219px|ლიანეფი ევროპულ ტყას, [[ზაგორიე (სლოვაკეთი)]]]]
*'ლიანეფი*' ( *ხ. რ*.) — [[ჩანარეფი]], ნამუეფსჷთ მუდგაინი გიოპონუშ უმუშო გერინა ვეშულებჷნა. ქორთულ ბოტანიკურ ლიტერატურას კანკალეშა თე შანულობათ გჷმირინუაფუ ტერმინი „ლეშამბოები“. ლიანეფიშ უმენტაშობა [[პიოლამი ჩანარეფი]] რე; ტარკალეთასამეფშე ლიანეფს გნეტუმიშ მუსხირენი გვარობა ორხველჷ; ლიანეფი რენა გვიმარაშნერეფიშ შქასჷთ. გიოპონუს მიკოღანკუაშ ხასიათიშ მეჯინათ გიშმართჷნა კარკატია დო ღოღაია ლიანეფს. კარკატია ლიანეფი გიოპონუს მუკი-მუკი გარსხუპჷნა; ღოღაია ლიანეფი — გიოპონუს მიკმაღანკჷნა ოშმეშეფით, გიშაკერძაფილი ჯინჯეფით, ძიგირით, ქვადაცეფით დო შხვა. გიოპონუს მეკარკატაფაშ დო ღოღაიაშ შილებუამობა ჩანარეფს გეგმიმუშეს მუჭოთ მენწყუაფა სინეშო ობურჯეთ.

ლიანეფი უმენტაშო გოფაჩილი რე ტროპიკულ ორტყაფუს (200-შე უმოსი გვარობა), ზჷმიერ ორტყაფუს ელაზჷმაფათ მორჩილო რე (200-მშახ გვარობა). [[საქორთუო]]ს ლიანეფი ([[კალიე]], [[ცურუ]], [[წირღუ]], [[მუჸია]] დო შხვა) მიარეთ რე [[კოლხეთი]]შ ტყალეფს, სოდე შხირას ურზუმი ბარდეფს აკმოქიმინჷნს.

კულტურული ჩანარეფშე ლიანეფს ორხველჷ: [[ბინეხი]], [[ლებია]], [[ბარდონი]], [[ფშალე]], [[ვანილი]] დო შხვა. ტროპიკულ ქიანეფს ლიანეფშე ბეჭჷნა კალათეფს, ხაბაკის. ფართეთ გირინუანა წვანე აკოგაფას (სამანგ., ამერიკული ჩიტიშ ჸურზენი, ცურც, ჸურზენიშ ვარდი, [[პუერარია]]). კანკალეს (სამანგ., ძარძუხუშ მუსხირენ გვარობას) ბინეფსჷთ მოჸუნა.

== თაშნეშე ქოძირით ==
* [[კარკატია ჩანარეფი]]
* [[ღოღაია ჩანარეფი]]

== ლიტერატურა ==
* *ჩიკვაიძე ჯ.,'' ქსე, ტ. 6, გვ. 212, თბ., 1983

კატეგორია:ჩანარეფი
კალიე

**კალიე** თაშნეშე **კალია, ძჷგირი, კალიეში ძჷგირი, კალიკარი** (Smilax excelsa) — ჩანარი კალიეშობურეფიშ ფანიაშე. კარკატია ბართვი, ნამუშ გჷნძე, ღოღაია ღერეფი ჸონიერი, წკვენტამი ძიგირეფით რე ფორილი. ფურცელი მიკიჯერღვამი რე, ყერწიშ ჯინჯს ჟირი ოშმეში უღუ, ნამუშჷთ კალიე გიოპონუს მითმიაღანკუ. კალიე ჟირჸუდეამი ჩანარი რე, პიოლეფი ტიანიშბურ ქორგეფო უღუ აკოშაყარელი. გუმნაღელი ჭითა კანკარი რე. ფართას რე გოფაჩილი საქორთუოშ ტყალეფს, სოდე (გიშაკერძაფილო ჭალეს ტყალეფს) ძალამ მაღალას ეშმურს ჯაშა დო თიშნერო გიხართუ, ნამჷ-და შხირას ტყაშ ურზუმო გჷნმართინუანს. ჩაიშ პლანტაციეფს კალიე ჟვერო ჩანს. ჭყინტუ გუნაფალეფს წვანერო გჷმირინუანა. კალიე ოკურნალე ჩანარი რე.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 4, გვ. 62, თბ., 1979

კატეგორია:კალიეშობურეფი
კატეგორია:ფხალი
მონსოროშ ჯიხაზურგა

[thumb|right|250px|მონსოროშ ჯიხაზურგა<br/>[ფაილი:Flag of France.svg|25px საფრანგეთი.]]

**მონსოროშ ჯიხაზურგა** (ფრანგ. Château de Montsoreau) — ჯიხაზურგა რენესანსიშ საფრანგეთიშ ნოღა მონსოროშს.http://culture.maine-et-loire.fr/le-patrimoine/proprietes-departementales/le-chateau-de-montsoreau/ http://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/2014/07/07/page-dete-decouvrez-montsorau-un-chateau-les-pieds-dand-leau-513207.html მიშმურს ლუარაშ ჯიხაზურგეფიშ აკოდგინალუაშა.https://news.artnet.com/market/art-language-philippe-meaille-french-chateau-310458

არძო მოშინელი ჯიხაზურგა სიული-სიურ-ლუარაშე (დეპარტ. ლუარე) შალონ-სიურ-ლუარაშახ (დეპარტ. მენი დო ლუარა) 2000 წანას გემშეჸუნეს იუნესკოშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.http://whc.unesco.org/fr/list/933

## ფოტოგალერეა

Image:Anjou Vélo Vintage Château de Montsoreau-Museum of Contemporary Art.jpg|Château de Montsoreau-Museum of Contemporary Art courtyard during the Anjou Vélo Vintage festival.
Image:Chateau Montsoreau Loire.jpg|
Image:Chateau de Montsoreau Museum of contemporary art Loire Valley France.jpg|
Image:Chateau de Montsoreau Museum of contemporary art.jpg|Aerial view of the chateau
Image:Chateau de montsoreau - detail.JPG|
Image:Château de Montsoreau.JPG|
Image:Chateau de montsoreau musee art contemporain3.jpg|
Image:Sunset chateau de montsoreau museum of contemporary art.jpg|
Image:Chateau de Montsoreau Museum of contemporary art sky lantern.jpg|


## ქოძირით თაშნეშე

* ლუარაშ ჯიხაზურგეფი
* საფრანგეთიშ ჯიხაზურგეფი
* ტურიზმი საფრანგეთის
* ლუარაშ ლეხერი
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მონსოროშ ჯიხაზურგა ჯიხა-ზურგა საიტის chateau-montsoreau.com

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:საფრანგეთიშ დოხორეეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრანგეთის
მუჸია

**მუჸია** თაშნეშე **მუჸი, დურღენი, ძჷგირიში მუჸი, ომბოლი ძჷგირი, ომბოლი მუჸი** () — ჩანარი ვარდიშობურეფიშ ფანიაშე. მუჸია უმენტაშო კარკატია ბართვი რე. ჩანარს ძიგირეფით ვარდა ქეჩერეფით ფორილი გჷნძე ღერეფი უღუ. მაართა წანაშ ეშნაფალაშე — ტურიონეფშე — ხვალე ფურცელეფი რე, მაჟირა წანაშ გუნაფალაშე — პიოლეფი დო გუმნაღელი რე. მუჸიაშ პიოლეფი ხვალეხე რე, უმოს ოშა-გოშათ ბიბლეფო აკოშაყარელი. გუმნაღელი აკოშაყარელი რე დო აკმოდირთუ ჭითა ვარდა მოჭითე-მოუჩე ჭირხილი წვენამი წკალამიეფშე.

მუჸიაშ 200-შახ გვარობა გოფაჩილი რე ევრაზიას დო ოორუე ამერიკას. საქორთუოს 37 გვარობა ჩანს, თინეფშე 27 საქორთუოშ ენდემი რე. მუჸიაშ ღერი დო ფურცელეფი შანულამი მუდანობათ იკათუანს ორჩქალაფე ნიფთიარობეფს, გუმნაღელი — 4-8% შანქარს, 0,6—1,4% ბჟეეფს, C ვიტამინს დო კაროტინს. მუჸიას გჷმირინუანა ლადირო, აკეთენე მურაბას, ჯემს დო შხვა ნაწარმის. ჩინებული რე კულტურული მუჸიაშ დოხოლაფირო 300-შახ ჯიში.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ვარდიშობურეფი
კატეგორია:ხილი
ცურუ

**ცურუ** თაშნეშე **სურუ** (Hedera) — ჩანარეფიშ გვარი ცურუშობურეფიშ (არალიაშობურეფიშ) ფანიაშე. ღოღაია ბართვეფი რე, მიკაბუნალი ჯინჯეფით ჯალეფს, კირდეეფს, ჯაშ დო ქუაშ კიდალეფს რე ეჸუნაფილი. ცურუს იროწვანე ტყებიშობური გოსარსალერი ფურცელეფი უღუ, უკაჭულ ქორგა ბიბლათ აკოშაყარელი წვანე პიოლეფი, მოკვარკვალე, უჩა კანაკარი ცურუშ გუმნაღელი რე. ცურუ გოპირუას დამორჩილს იჭყანს დო ღურთუთა-ფურთუთაშა აგჷნძორენს. გუმნაღელი გუმუღუ ზოთონჯის. ცურუ დაორევული აბანეფიშ დო ტყალეფიშ ჩანარი რე.

გვარს 15 გვარობა რე, საქორთუოს ჩანს 3: კოლხური ცურუ (Hedera colchica)  უმენტაშო ბჟადალ საქორთუოს რე გოფაჩილი, ბჟაეიოლ საქორთუოს ხვალე ქართლიშ რეგიონს რე, საქორთუოშ ფარგალეფს გალე — ჭანეთის დო ბალკანეთიშ ჩქონს. ცურუშ დიხას გოფაჩილი გუნაფალაშ ფურცელეფი ფსქელი რე, ფართე მარქვალიშობური, ჯინჯის  გურიშობური, ოგუმნაღელე გუნაგალს — რომბიშობური. ცურუ კოლხურ დო წვიწვამ ტყალეფს ჩანს.

კავკაციური ცურუს (Hedera caucasigena) დოწეწილი სუმკუნთხურმარქვალიშობური ფურცელეფი უღუ, ნამუშ ჟილენჸურე ჩე ჯერღვეფი რე. გოფაჩილი რე ედომუშამ საქორთუოს, თაშნეშე კავკაციაშ, შქა ევროპაშ, სქირონაზუღაპიჯეთის, მორჩილ აზიაშ დო ირანიშ ტყალეფს. პასტუხოვიშ ცურუს (Hedera pastuchovii) დიხას გოფაჩილი გუნაფალა ფურცელეფი მოკვარკვალემარქვალიშობური რე, ედომუშამი ვარდა დოწეწილი, ღოღაია გუნაფალეი — მოგჷნძემარქვალიშობური. ცურუ ფურცელამ ტყალეფს ჩანს. საქორთუოს გოფაჩილი რე ქართლის (საგურამოშ ქჷნდჷრი) დო კახეთის, თაშნეშე აბხვადჷნა აზერბაიჯანს დო ირანს კასპიაშპიჯეთის. ცურუ სუმხოლო გვარობა ჯგირი მეთოფურე ჩანარი რე.

## ლიტერატურა

კატეგორია:არალიაშობურეფი
წირღუ

მარცხნივ|მინი|წირღუშ პეული
**წირღუ**  თაშნეშე **შხურიში ჭი, კატუბარდუ** (Clematis) — ჩანარეფიშ გვარი ბაიაშობურეფიშ ფანაიშე. მიარეწანიანი ოდიარე ვარდა კარკატია რე, ღოღაია დო თინღერამი კონამი ჩანარეფი რე. წირღუ იკათუანს 250-შე უმოს გვარობას. 

გოფაჩილი რე ზჷმიერ დო ტიბუ რაიონეფს. საქორთუო წირღუშ 5 გვარობა ჩანს. თინეფშე რჩქვანელობრუი წირღუ (Clematis vitalba) არძაშე ფართას გოფაჩილი კარკატია ბართვი რე. წირღუს ნაძაშურამი ღერი დო შურამი მოჸვინთალე პიოლეფი უღუ. ჩანს ყირიმს დო კავკაციას. 

საქორთუოს წირღუ ჩანს კოლხეთიშ ტყალეფს დო ბჟაეიოლ საქორთუოშ ჭალეფიშ დო ველეფიშ ლამე ტყალეფს. წირღუშ ღერი დო ფურცელი იკათუანს ალკალოიდ კლემანტინს. ჭყინტუ ეშნაფალაშე აკეთენა წვანერს (გემოთ ძარძუხუს მოგენს). წირღუშ მიარე გვარობა დეკორატიული რე.

## წირღუშ გვარობეფიშ გალერეა

## ლიტერატურა

კატეგორია:ბაიაშობურეფი
ბარდონი

**ბარდონი** თაშნეშე **ბარდი** () — ართწანიანი დო მიარეწანიანი ჩანარიშ გვარი პოპოქიშობურეფიშ ფანიაშე. გვარს აკოართიანაფილი რე 6-7 გვარობა. კულტურას ფართას რე გოფაჩილი რჩქვანელობური ბარდონი (Pisum sativum), ნამუთ ართწანიანი ოაფუნე ვარდა ოდამორჩილე ჩანარი რე. ბარდონს 30-180 სმ-შახ სიმაღალაშ ღერი უღუ, ფურცელი ჭკობასუალამიშობური რე, პიოლი ჩე, მუშითმატვერე.

ნოსქვიშე ცხალუაშ უკული ივითარებუ პოპოქი, ირ პოპოქის 3-11 ტაბაცა ვარდა პუჭკონილი შხვადოშხვა ფერიშ თასი რე. ჯგირო ხარენს ობაღე ავიაციაშ დო დაღარი ბჟე ვარდა ნეიტრალური რეაქციაშ დიხაჭაბუამ დიხას. 

ბარდონ კულინარიას გჷმირინუანა, აკეთენა ღარღილს, ქვირს, კონსერვს დო შხვა. ბარდონიშ ოჭკომალი ჯიშეფი ჩხოლარეფშოთ მოჸუნა. ბარდონიშ ოდაბადეთ ბჟაეიოლი ავღანეთი დო ოორუე-ბჟადალი ინდოეთი იკოროცხუ. საქორთუოს მოჸუნა უმენტაშო მაღალგვალამ რეგიონეს (ჯავახეთი, მესხეთი, თრიალეთი, თუდოლენი იმერეთიშ კანკალე აბანს დო შხვა). დორაიონაფილი ჯიში რე ახალქალაქური ბარდონი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:პოპოქიშობურეფი
ვანილი

**ვანილი** () — ეპიფიტური ჩანარეფიშ გვარი ჯადვარიშობურეფიშ ფანიაშე. ღოღაია ლიანეფი რე, ნამუეფსჷთ უღჷნა ოჰეერე მიკაღანკალი ჯინჯეფი. ჩინებული რე ვანილიშ 100-შახ გვარობა, ნამუეფით გოფაჩლი რე ჟირხოლო გვერდოსფეროშ ტროპიკეფს. კანკალე გვარობაშ  გუმნაღელი იკათუანს შურამ ნიფთიარობეფს (სამანგ. ვანილინს) დო გჷმირინუანა პარფიუმერიას დო ოჭკომალიშ რეწუალას. ოკონდიტრე წარმებას ვანილიშ ჯოხოდვალათ უმოსო ჩინებული რე Vanilla planifolia-შ გუმნაღელი. ათე ჩანარს ხორცამი ფურცელეფი დო მოწვანე-მორჩე პიოლეფი უღუ. ვანილიშ ოდაბადე რე მექსიკა. მოჸუნა მიარე ტროპიკულ ქიანას. ვანილიშ კობუ დო მიკოჭირაკილი გუმნაღელი ანდაღებული შურამ-ორკვანალი რე.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 4, გვ. 292, თბ., 1979

კატეგორია:ჯადვარიშობურეფი
კატეგორია:ეთერზეთამი ჩანარეფი
როინ კვასხვაძე

**როინ კვასხვაძე** (დ. 31 მესი, 1989) —  ქორთუ მობურთე. საქორთუოშ ოკუჩხბურთე კლუბ „დინამო თბილისიშ” დო  საქორთუოშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ მეკარე.

## ტიტულეფი
*საქორთუოშ უმაღალაში ლიგაშ გომორძგვილი (3): 2010-11, 2011-12, 2017
*საქორთუოშ ოკუჩხბურთე თასიშ გომორძგვილი (3): 2007-08, 2016, 2018
*საქორთუოშ ოკუჩხბურთე სუპერ თასიშ გომორძგვილი (4): 2011, 2012, 2018, 2019

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტრანსფერმარკეტი 
* Soccerway 
* 
* საქორთუოშ „ერუანული ლიგა”

კატეგორია:დუნაბადი 31 მესი
კატეგორია:ქორთუ მობურთეეფი
ფშალე

**ფშალე** თაშნეშე **ფსალე** () — ართ დო მიარეწანიან ჟირჸუდეამი კარკატია ჩანარეფიშ გვარობა კიფიშობურეფიშ ფანიაშე. ფშალეშ ღერი კარკატია რე, ოთხწახნაკამი, 6 მეტრშახ სიგჷნძაშ გიოპონუს მიკმაღანკუ კანცხუამი ძიგირეფით. ლირული ჯინჯიშე მოურს ჰორიზონტალური გუმნაღელეფი, ნამუეფით ნოსქვეფწკჷმა იჯინჯებუ დო თეჸურეშე ივითარებუ ახალი დიხაშ ჟილენი ღერი. ფურცელეფი ფართე მარქვალიშბური ვარდა მოკვარკვალე, გჷნძეყერწამი რე, ნერჩწკჷმა გურიშობური, ედომუშამი ვარდა 3–5 თოთიშობურომანამი, კუნთხუეფს შხუკიბირა. ჟილენჸურე ფურცელეფი იჭიჭარებუ დო იუკაჭულებუ, ჟილეშე ბუჟუჟამი რე, გიმენჸურე ჯერღვეფიშ გოჸუნაფუს შხუწვანდამი ძიგირეფი. წოროფურცელეფი ლანცეტიშობური რე, დიდი ზჷმაშ, ართიანს მეხოლაფირი. ტვერიანამი პიოლეფი ფენჯგირეშობურო რე მუკობუნაფილი, ბუტკამი —მ კუნტა ლუბაშნერი დუდელეფო, ინოხენა 2 ართო საართე წორობიბლაშ ლუბას, თეშ მოხ, ირ პიოლს უღუ მუში წორობიბლეფი, ნამუეფით ჭყანიერო ირდუ დო მონდა დუდელა, თ.ჯ. ფშალეშ „კუკური“ 1,5–2 სმ სიდიდაშახ ონჭუ.

ჩანარი პიოლანს VI-VIII. ფშალე ჩანს ლამე აბანეფს, ტყაშპიჯეფს, ბართვონეფს, წყარმალუეფიშ ლეხერეფს, ეშმურს გვალაშ შქა ორტყაფუშახ — 1200 მეტრშახ ზუღაშ დონეშე. გოფაჩილი რე რაჭა-ლეჩხუმს, აფხაზეთის, აჭარას, ქართლის, კახეთის, სამაჩაბლოს, თრიალეთის. საქორთუოს გვარი ფშალე ართი გვარობათ რე წჷმორინაფილი. ორეწუალე ღანკით მოჸუნა ორტვინეფს დო ბაღეფს — ედომუშამ საქორთუოს. საართე გოფაჩუა — ბჟადალი ევროპა, ობჟათე აფრიკა, ოორუე დო ობჟათე ამერიკა, ავსტრალია, ჩინეთი, ცენტრალური აზია.

## ლიტერატურა
* ლინა ერისთავი. "ფარმაკოგნოზია". თბ., 2005
* ლალი დათეშიძე. საქართველოში სამედიცინო მცენარეთა წარმოების ინფრასტრუქტურის განვითარების საკითხები. "მეცნიერება:. თბილისი. 2000 წ. ევრაზიის ფონდის გრანტი, USAID-ის რესურსები. მხარდაჭერა: ACDI-VOCA (USAID resources) together with GEPA, BESO (British Executive Service Overseas) — TACIS program (United kingdom)
* Lali Dateshidze and co-authors. WHO Global Atlas of Traditional, Complementary and Alternative Medicine. World Health Organization, Centre for Health Development, Kobe, Japan. მხარდაჭერა: ბრიტანეთის საბჭოები, ოქსფორდის უნივერსიტეტის მცენარეთა მეცნიერების დეპარტამენტი.
* დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ; „ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია“. მეორე დეპო-გამოცემა. ჟურნალი „ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინა“. N: 28. 2006. დეპონენტი პროფესორ თეიმურაზ ჩიგოგიძის საერთო რედაქციით. სარედაქციო კოლეგია: ჭუმბურიძე ვახტანგ, კორძაია დიმიტრი, მალაზონია მარინა, ვაჭარაძე კახა, ტყეშელაშვილი ბესარიონ.
* დათეშიძე ლალი, შენგელია არჩილ, შენგელია ვასილ. „ქართული სამედიცინო ენციკლოპედია“. თბილისი, 2005. „ტექინფორმის“ დეპონენტი N: 1247. თეიმურაზ ჩიგოგიძის რედაქციით.
* ლალი დათეშიძე, არჩილ შენგელია. სტატია ჟურნალში „მცენარეთა მეცნიერებები“: 2009 წ.
* ხიდაშელი შ., პაპუნიძე ვ., საქართველოს ტყის სამკურნალო მცენარეები. ბათუმი. 1980
* 
* შენგელია ზურაბ, სამკურნალო მცენარეთა კულტურა საქართველოში, თბ.: საბჭ. საქართველო, 1983
* საქართველოს ფლორა. I-XI ტომი. თბილისი. 1971-1987 წ.

კატეგორია:კიფიშობურეფი
პუერარია

**პუერარია**, *კუძუ* (Pueraria) — მიარეწანიანი კარკატია ჩანარეფიშ გვარი ჭყვერტელიაშობურეფიშ ფანიაშე. აკმაშქვანს 15 (შხვა მუნაჩემეფით 35-შახ) გვარობას. 

გოფაჩილი რე ობჟათე დო ბჟაეიოლი აზიას, ახალ გვინეას, პოლინეზიას დო ტროპიკულ აფრიკას. კუძუ (Pueraria lobaTa, კინოხ Pueraria hirsuta) ლიანა რე კარკატია ვარდა გონთხაფილი განჯალებური ღერით. 

პუერარია ჩანს ჩინეთის, იაპონიას დო კორეას. ტროპიკეფს დო სუბტროპიკეფს კულტივირაფილი რე, მუჭოთ ოჭკომალი დო კანკალეშა ორთუ ჩანაროე. ჯინჯის დო გუმნაღელს (პოპოქის) გჷმირინუანა ორტვინოაბთ. ჯინჯიშე ღებულენა ცაცლაბის (თ. ჯ. იაპონური არორუტი), ღერიშე - ინჭკის. ჯგირო ამანგარენს დიხას. 

დეკორატიულ ჩანარო მოჸუნა კავკაციაშ უჩა ზუღაშ წყარპიჯის დო ყირიმს. ლექინო იტყარებუ. გიშაკერძაფილო ბიწორას იბარდუ ბათუმიშ გოხოლუას, სოდე ირდიხას ფორუნს ზუღაპიჯიშ კართეეფს.

## ლიტერატურა
*ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. VIII, გვ. 227, თბ., 1984 წელი.

კატეგორია:ჭყვერტელიაშობურეფი
ბარცხვინია

**ბარცხვინია** თაშნეშე **ბარცხინია, ბარცხი, ბარწკვინია, ქოცხოცხო, მაწკვინტია** (Ruscus) (ქორთ. თაგვისარა) — ჩანარეფიშ გვარი ძარხუხუშობურეფიშ ფანიაშე. ჟირჸუდეამი, იროწვანე ღოღაიაჯინჯამი ბართოდიარეეფი რე. ბარცხვინიაშ გუმნაღელეფი ფილოკლადიუმეფო აფუ გჷნოქიმინელი, კინე მუ ფურცელი — ძალამ ჭიფე დო ქერქლიშობური რე, ინოხე ფილოკლადიუმიშ ჯინჯის. ბარცხვინია 5-6 გვარობა გოფაჩილი რე აზორიშ, კანარიშ დო მადეირაშ კოკეფს, თაშნეშე ბჟადალ ევროპას, ყირიმს დო კავკაციას. საქორთუოს შეთმეფხვადჷნა 2 გვარობა. ბარცხვინია ჩანს გვალაშ ტყაპიჯეფს, ბართონეფს, ქუამ დო კირდეამი ფერდეფს. კანკალეშა აკმოქიმინჷნს რაყატყას. არძა გვარობას დეკორატიულ ჩანარო გჷმირინუანა. კოლხური ბარცხვინიაშ (Ruscus colchicus) გუმნაღელი იჭკომე.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 4, გვ. 558, თბ., 1979

კატეგორია:ძარხუხუშობურეფი
პოპოქიშნერეფი

**პოპოქიშნერეფი** () — ჟირლებერამი ჩანარეფიშ რანწკი.

კატეგორია:ჟირლებერამეფი
კატეგორია:ჩანარეფიშ რანწკეფი
ჯა

[მარჯვნივ|250პქ|მინი|[სეკვოია]]
მინიატიურა|thumb|250პქ|ევროპული წვიწვი
[მინი|მარჯვნივ|250პქ|[დიდი ბანიანი]]
**ჯა** — ხანგჷნძეთ მარინე ჩანარი, ნამუსჷთ მიარეწანიანი განჯალებური ღერი დო ჯინჯეფი უღუ. ბართვიშე გინორთი ჯაშ ღერი (შტამპი) დო ბორჯღი ირო ჯგირო გჷმოხანტილი რე. ღერო დო ნოჸელეფი აკმოდირთუ მარქვაშე დო ქორქიშე. ჯამონს ჯას უღუ მაღალი ღერი (დახე ცილინდრული) დო ჭიჭე, ძალამ მაღალას დვალირი ბორჯღი, გოფაჩილ აბანს — კუნტა დო ფსქელი ღერი, ბოეჯღჷთ უმოსი თუდოშე აჭყაფუ.

ჯა ფურცელეფიშ მეჯინათ ირთუ წვიწვამ დო ფართეფურცელამ გვარობეფო. მაართათ გიშეგორუაფუ ხოშქორამი იროწვანე ლიშიშობური ვარდა ქაცუშობური ფურცელეფით, ნამუთ აკმოქიმინუნს კოკოლეფს (კუკურეფს) დო ჭყერიშ კანკარეფს. თე ბუნას ორხველჷ სამანგათ, ფიჭვი, ნოჯი, სვაჭა, ლარიქსი, კვიპაროზი, სეკვოია. ფართეფურცელამი ჯალეფშ დჷმახასიათაფალი რე ფართე დო ბირტყა ფურცელეფი, ნამუეფიშ სისქა უმოსი კუნტა რე სიგჷნძაშე დო სიგანაშე. თეჯგუარ ჯაშ ფურცელეფი რჩქვანელობურო წანმოწანაშა ართშა დჷთმოცენს. თე ბუნას ორხველჷ ანჭა, წიფური, ლანჯი, ევკალიპტი დო შხვა.

## მოსოფელიშ უმაღალაში ჯალეფიშ ერკებული
* იროწვანე სეკვოია (ლათ. Sequoia sempervirens): 115.66 მ
* მენზისიშ ჩუღიცუგა (ლათ. Pseudotsuga menziesii): 99.76 მ
* ომაფე ევკალიპტი (ლათ. Eucalyptus regnans): 99.6 მ
* Sitka Spruce (ლათ. Picea sitchensis): 96.7 მ
* სეკვოიადენდრონი (ლათ. Sequoiadendron giganteum): 95.8 მ
* სფერული ევკალიპტი (ლათ. Eucalyptus globulus): 90.7 მ
* ჟგერთიშობური ევკალიპტი (ლათ. Eucalyptus viminalis): 89 მ
* Shorea faguetiana (ლათ. Shorea faguetiana): 88.3 მ
* ალპური ლანჯი (ლათ. Eucalyptus delegatensis): 87.9 მ

## ხანერი ჯალეფიშ ერკებული
* Pinus longaeva (ლათ. Pinus longaeva): ხანი 4,844 წ.
* ფიცროია (ლათ. Fitzroya): ხანი 3,622 წ.
* სეკვოიადენდრონი (ლათ. Sequoiadendron giganteum): ხანი 3,266 წ.
* კრიპტომერია (ლათ. Cryptomeria): ხანი 3,000 წ.
* Lagarostrobos franklinii (ლათ. Lagarostrobos franklinii): ხანი 2,500 წ.

## გალერეა

ფაილი:Buchenstamm.jpg
ფაილი:Baumstamm.jpg
ფაილი:Windbruch.jpg
ფაილი:Tronco-Detalles-Árbol-del-Tule-Oaxaca-Mexico.jpg


## თაშნეშე ქოძირით
* ქართა რგვალეფი
* მარქვა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯა – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

## სქოლიო

კატეგორია:ჯალეფი
კატეგორია:მეტყალობა
კატეგორია:ჩანარეფიშ მორფოლოგია
კატეგორია:ჩანარეფი
მალარია

**მალარია** () — წვავე პროტოზოული ლახარა, ნამუთ იხასიათებუ სინჩხეშ მოკათუეფით, ანემიათ, ჩხონჩხიშ დო ტყილიშ გოდიდაფათ; შილებე იჸუას რეციდივეფქ. მალარიაშ იჭანუანს ართკურთხუამი ორგანიზმი — პლაზმოდიუმი, ნამუთ გჷნმუღუ მალარიაშ კოღონს — ანოფელესის. მალარია გოფაჩილი რე აფრიკაშ, აზიაშ დო ობჟათე ამერიკაშ კანკალე რაიონიშ ჭყენჭყამ აბანეფს. ადამიერეფს ეჭარილი რე მალარიაშ 4 ფორმა: სუმდღამი (იჭანუანს Plasmodium vivax), ოთხდღამი (Plasmodium malariae), ტროპიკული (Plasmodium falciparum) დო მალარია-ოვალე (Plasmodium ovale), ნამუთ ხვალე ბჟადალ ტროპიკული აფრიკაშ ქიანეფს მუთმოფხვადჷნა. არძაშე მონკათ მეურს მალარიაშ ტროპიკული ფორმა, ნამუთ მაღალი ლეტალობით (ღურალათ) იხასიათებუ დო ენდემური რე ტროპიკული დო სუბტროპიკული ქიანეფშო. პარაზიტიშ ოთელარე ციკლი მეურს უსქესე დო სქესობური გომიარაფაშ მათირობათ დო მენძელი ორგანიზმეფიშ თირუათ. უსქესე გომიარაფა მეურს ადამიერეფს (შქაფონი მენძელი), სქესობური — ანოფელესიშ გვარიშ კოღონაშ დადულს (თარი, საბოლა მენძელი). ლახარა ორხველჷ გიშაკერძაფილო ოშქურანჯი ინფექციეფიშ რიცხუს.

## სქოლიო

კატეგორია:ინფექციური ლახარეფი
ალექსანდრ კოგონია

**ალექსანდრ ნოდარიშ სქი კოგონია** (; დ. 24 მარაშინათუთა, სოხუმი, საქორთუო) —წჷმოულობათ ქორთუ, რუსეთიშ მენოღალე მობურთე, ოშქაშემათხილე.

თიშ პროფესიონალური დებიუტიქ დიჭყუ რუსეთიშ პროფესიონალურ ოკუჩხბურთე ლიგას, „დრუჟბა მაიკოპის” დო „ტორპედო არმავირიშ” სააწმარენჯით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
რუსეთიშ „პროფესიონალური ლიგა”
კატეგორია:დუნაბადი 24 მარაშინათუთა
კატეგორია:შურდგჷმილი მობურთეეფი
კატეგორია:როსტოვიშ მობურთეეფი
კატეგორია:რუსი მობურთეეფი
კატეგორია:აფხაზი მობურთეეფი
პოპოქიშობურეფი

**პოპოქიშობურეფი** (Fabaceae ანუ Leguminosae) — ჩანარი ჟირლებერამეფიშ ფანაიშე. პოპოქიშობურეფს გიშმერთუ 3 გიმენფანია: მიმოზაშობურეფი (Mimosoideae), ცეზალპინიშობურეფი (Caesalpinoideae) დო ფარვანაშობურეფი (Faboideae ანუ Papilionoideae) (კანკალე სისტემატიკოსი თე გიმენფანიეფს ზოხო ფანიეფო მირჩქინანს). ბართვეფი, მიარეწანიანი დო ართწანიანი ოდიარეეფი რე. ოშა-გოშათ ჯალეფი ვარდა ლიანეფი რე. პოპოქიშობურეფი აკმაშქვანს 500-შახ გვარიშ 12000 გვარობას. პოპოქიშობურეფს ჯინჯეფს ევითარბჷნა ხოშქოშქეფი — ატმოსფერული აზოტიშ მემაღებელი ხოშქოშქიშ ბაქტერიეფიშ გუმეფი, ნამუეფით დიხას ადიდარენა აზოტით.

პოპოქიშობურეფიშ კანკალე გვარი დო ზოხოიანი წჷმმარინაფალეფი (ლებია, მუხუდო, დიხაშ თხირი, ხაჯი, ბარდონი დო შხვა) ცილეფით დიდარი მარძღაფალი ოჭკომალი რე. დიხაშ თხირიშ დო მუხუდოშ თასიშე მეღებულ ზეთის ფართეთ გჷმირინუანა ოჭკომალიშ რეწუალას (ოკონდიტერე წარმება, კულინარია) დო ტექნიკური ღანკეფშო. ორინჯიშ ოჩამური ჩანარეფს შქას გიშაკერძაფილი აბანი უკებჷ ანჯას, სუმჸუჯას, ესპარცეტის, ხანჭკის, ძიძოს დო შხვა ჩანარეფს. 

კანკალე პოპოქიშბურეფიშ (ჭითა სანდალოზიშ — Pterocarpus santalinus) მარქვას ანდაღებული ხაბაკიშ ოკეთებელო გჷმირინუანა. პოპოქიშობურეფიშ ქერქა იკათუანს მათალე დო ოღაფალი ნიფთიარობეფს; მიარე გვარობა (არღავანი, მალურია, ჸურზენიშ ვარდი, სოფორა, ყურდგელბუცხა დო შხვა) დეკორატიული რე. თაშნეშე გჷმირინუანა თელი ღობერეფო დო ბორიაოთხილე ღოზეფო. პოპოქიშობურეფიშ უმენტაშობა ჯგირი მეთოფურე ჩანარი რე.

## ლიტერატურა

*
მირაჟი

[thumb|right|250px|მირაჟი [მოჰავეშ ტიოზის]]
**მირაჟი** (ფრანგ. mirage) — ოპტიკური ჸოფირება ატმოსფეროს, ნამუშ ბორჯის შორიშ მეკონწკჷმა ართო ზოხო ჩქჷ თიში აწოძირაფილი ანაგი; მეკონი ჰორიზონტიშ მელე ქორედა, თიმწკჷმა ჩქჷ 
ხვალე თიში აწოძირაფილი ანაგი. 

მირაჟი შილებე რდას მეკონიშ გიმე (თუდონ მირაჟი), ჟიმოლე (ჟინი მირაჟი) დო თიშ ხასჷლას (ხასჷლაშ მირაჟი). 

მირაჟი ეინწყუმუ მეკონშე ულირი სინთეშ ჩხორიაშ გაღულანებათ, მუსჷთ ორთუნ სინთეშ გინოტახუაშ მაძირაფალეფიშ ანომალური აკოღალა ატმოსფეროს ჰეერიშ ტემპერატურაშ (სქინჩინიშ) გინორთიშ გურშენ.

## თაშნეშე ქოძირით
* ოორუეშ კილაგამა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*All kind of mirages explained
*China daily, rare mirage in Penglai
*The superior mirage
*The inferior mirage
*The highway mirage 
*All Atmospheric effects on light rays 

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 7, ხას. 10, ქარ., 1984.

კატეგორია:ოპტიკური ფენომენი
ოპტიკური ილუზია

300px|thumb|ოპტიკური ილუზია: სურათის კვადრატი A გვალო თიცალი ტუტაშფერი რე, მუთ კვადრატი B.
**ოპტიკურ ილუზიას** ადამიერიშ ჯინაშ სისტემას მეთმიოჩილითუანს, თიშ ძირაფათ მუსჷთ ჸოფა ვაუღუნ, ვარდა ჸოფიერიშ ჩილათირი წჷმოძირაფათ. რე ფიზიოლოგიკური ილუზიეფი დო ოგურაფალი ილუზიეფი. მირაჟი ორთაშ ილუზიაშ სამანგა რე, ბანმუთ ოპტიკურ ფენომეფიშ გამა რე, შხვა სამანგა რე თუთაშ ძირაფილი სიდიდაშ ვარიაცია (მორჩილო რე ზენიტის, დიდი რე ჰორიზონტწკჷმა), მორო თენა ვარე ოპტიკური ფენომენი, უმოსო ოგურაფალი ვარდა კოგნიტიური ილუზია ე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ილუზია

კატეგორია:ოპტიკური ფენომენი
ილუზია
ჟვერი ჩანარეფი

[thumb|[ინჩხილი — ართ-ართი ჩინებული ჟვერი]]
[thumb|[ბურცხალე]]
**ჟვერი ჩანარეფი** — ჩანარეფი, ნამუეფიშ ორგებუეფს ჸოფა უკორნებუ რე. ჟვერი ჩანარეფიშ მუსხირენი ვითოში გვარობა რსებენს დო ედომუშამ მოსოფელს რე გოფაჩილი. საქორთუოს დოხოლაფირო 1000 გვარობაშ ჟვერი ჩანარი ჩანს. ჟვერი ჩანარეფი ჯგირო მეთმიანწყუ აბანური პიჯალეფს, ბიწორას ივითარებჷნა დო იფაჩუნა, დიდ გავალს მეთმიორინუანა ოფუტეშ მეურნობას — მუთმოჩალჷნა,  მიშმაკათჷნა კულტურულ ჩანარეფს, დიხაშე დიდი მუდანობათ ღებულენა სილამეს დო ოჩამურ ნიფთიარობას, ხეს უნწყუნა მანებელეფიშ დო ლახარეფიშ გოფაჩუას, თინეფშე კანკალე ჯინჯეფშე გიშმართჷნა მანე ნიფთიარობეფს.

კარკატია ჟვერი (ბადადია, ყვანაშ ჭლექი დო შხვა) ნათასაშ მიშარჩაფას იჭანუანს, ნამუთ ართულენს მანქანათ მუნაწიშ ეჭოფუას; კანკალეშ (სამანგ. ჰელიოტროპი) თასი ადამიერშო დო ოფუტე-ომეურნე ჩხოლარეფშო (ორინჯეფშო) მაჟღამალი რე, ოცალარ-ოდიარუეფს ლაბანამი ჟვერი ჩანარეფით იჟღამებუ ორინჯი დო შხვა. არსებენს ჟვერი ჩანარეფიშ 3 ბიოლოგიური ტიპი: თასამი კუნტახანიში, ვეგეტაციური კუნტახანიში დო მიარეწანიანი.

*თასამი კუნტახანიში* იმიარებუ, იფაჩუ დო იახალებუ თასით დო გუმნაღელით, ართშა მუკმუღჷნა დო ღურჷნა, თინეფს შქას რენა ართ- დო ჟირწანიანეფი. თინეფშე მუდგაინით ინშხვავებჷნა პარაზიტი ჟვერეფი, ნამუეფით პარაზიტენა მენძელი ჩანარიშ ღერს (გიმიშღვერე), ჯინჯეფს (ჩორჩხოია) დო გვერდო პარაზიტეფი (ბოგვერი დო შხვა).

*ვეგეტაციური კუნტახანიში* ჟვერი თასიშ მოხ, ვეგეტაციურო იმიარებუ, სამანგ., კვირკვით, ბოქვით დო შხვა.

*მიარეწანიანი* ჟვერეფიშ დიხაშგიმენი ორგანოეფი მიარეხანს თელენა, ირწანურო ირზენა ათნაფალას, ნამუთ 1-2 წანას თელენს დო გუმნაღელიშ მოჩამაშ უკული ღურუ (ხომუ ვარდა გეთმედინუ). თეჯგურეფი რე ქუჩჯინჯამეფი, თარლირეამეფი, ჯინჯელამეფი დო ჯინჯათნაფალამეფი.

ორენიშ დო სპეციალიზაციაშ მეჯინათ, ჟვერი ჩანარეფი რენა *რუდერალური* (იმიარებჷნა ნახვერიშ გინარღვაფალ აბანს, ოხორინეშ ვარდა ოწვირეშ გოხოლუას, რზაშ მანგას დო შხვა). *სეგეტალური* (ჟვერეფი ნახონას, დოლოს, ბინეხის, ხეხილიშ ბაღის, პარკეფს დო შხვადო). *ორთაშობური ორგებუეფიშ ჟვერი ჩანარეფი* დო *სპეციალური ფართობეფიშ ჟვერი ჩანარეფი* ზოხოთ გიშმერთუ ოკარანტინე *ჟვერეფი*, ნამუეფიშ გოფაჩუაშენ კონწარი კონტროლი რე მიშაღალირი (აკონტროლენს ოკონტროლე ნინალა). ჟვერი ჩანარეფიშ სააწმარენჯოთ გჷმირინუანა თაშნეშე აგროტექნიკურ, ქიმიურ, ბიოლოგიურ დო კომპლექსურ ოქიმინალეფს.

## ლიტერატურა
*ზოგადი მიწათმოქმედება, თბ., 1975;

კატეგორია:მებაღობა 
კატეგორია:ჩანარეფიშ თხილუა
კატეგორია:ჩანარეფიშ ეკოლოგია
კულტურული ჩანარეფი

[right|thumb|300x300px|[ჸურზენი|ჸურზენს ჭკომჷნა ლადირო,თაშნეშე აკეთენა წვენს, ღვინს, ქაშმერს]]

**კულტურული ჩანარეფი (აგროკულტურეფი)** — ჩანარეფი, ნამუეფით ადამიერეფს მოჸუნა (დჷთმიჭყანუანა) ოჭკომალი პროდუქტეფიშ მიოღებელო, ოჩამურშო ოფუტე-მეურნობას, წამალშო, ოწარმუე დო შხვანერი რესურსეფშო დო შხვა ღანკეფშო.

კულტურული ჩანარეფი მიღებუაფუ ტყარი ჩანარეფშე ჰიბრიდიზაციაშ, სელექციაშ ვარდა გენური ინჟინერიაშ რზათ.

## კულტურული ჩანარეფიშ კლასიფიკაცია
* დეკორატიულეფი (ვარდი);
* ლაწკარამი ჩანარეფი დო ქობალკაკალამეფი (ორზა, ლაიტი, ქობალკაკალი);
* პოპოქიშნერეფი (ლებია, მუხუდო);
* ცაცლაბიშნერეფი (ბატატეფი, კარტოფილი);
* ჭაშანქარამეფი (ჭაშანქარი);
* ზეთამი ჩანარეფი (ბჟაშმაჯინუ);
* კურთხუამეფი;
* ნობაღლენი ჩანარეფი (ხაბურზაკი);
* ორტვინობა (პამინდორი, კინტირი, ცეროცე);
* გუმნაღელამი ჩანარეფი (ანანასი, ქოქოსი);
* მასტიმულირაფალეფი (ჩაი, ყავა, კაკაჩა).

## ფალერეა

ფაილი:CoffeeBerries.JPG|ყავა — ტროპიკული ქიანეფიშ თარი ოექსპორტე პროდუქტი.
ფაილი:CottonPlant.JPG|ბამბე — არძაშე უმოსო გოფაჩილი ტექნიკური კულტურა.
ფაილი:Agriculture in Volgograd Oblast 001.JPG|კომბაინი ეთმეჭოფჷნს მუნაწის



## რესურსეფი ინტერნეტის
* კულტურული ჩანარეფი (по: Жизнь растений. В шести томах // Гл. ред. акад. А. Л. Тахтаджян)

კატეგორია:ოფუტეშ მეურნობაშ ისტორია
კატეგორია:მეჩანარობა