open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
არაგაწოტნიშ პროვინცია

**არაგაწოტნი** () — სომხეთიშ პროვინცია (მარზი). პროვინცია ქიანაშ ბჟადალ ნორთის იდვალუაფუ, ადმინისტრაციული ცენტრი რე აშტარაკი. შხვა დიდი ნოღეფი რე აპარანი დო თალინი. პროვინციაშ ჯოხო „არაგაწიშ კუჩხის“ შანენს.  

რეგიონი თარო სომეხეფით რე დოხორელი, მარა თაშნეშე ოხორნს იეზიდი ქურთეფიშ ეთნიკური უჭიჭაშობა.

არაგაწოტნის უხურგანს გეჸვენჯი მარზეფი:

* შირაკი - ოორუეშე
* ლორე - ოორუე-ბჟადალშე
* კოტაიქი - ბჟაეიოლშე
* არმავირი - ობჟათეშე

პროვინციას თაშნეშე მორჩილი ხურგი უღუ ერევანწკჷმა ოორუე-ბჟადალშე, კოტაიქიშ დო არმავირიშ ხურგეფს შქას.

## თაშნეშე ქოძირით
* სომხეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Aragatsotn guide with detailed descriptions, by Rick Ney
* Aragatsotn Tourist Guide
* Armenia news

კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
არარატიშ პროვინცია

**არარატი** () — სომხეთიშ პროვინიცია (მარზი). პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი — არტაშატი. პროვინციას ჯოხოქ არარატიშ გვალაშ მეჯინათ გიადჷ. პროვინციას ბჟადალშე თურქეთი, ობჟათეშე — აზერბაიჯანიშ ნახიჩევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკა უხურგანს. პროვინციაშა მიშმურს კარკიშ ანკლავი, ნამუთ სომხეთიშ კონტროლიშ გიმე რე 1992 წანაშ ყარაბაღიშ ლჷმაშ ბორჯის დაკებაშ უკული.

რეგიონს იდვალუაფუ სომხეთიშ ჟირი ჸოფილი ნანანოღა (არტაშატი (არტახატა) დო დვინი), თაშნეშე ხორ ვირაპიშ მონასტერი, ნამუთ სომხეთიშ ხურგეფს მადვალუ უახოლაშ აბანი რე არატატიშ გვალაწკჷმა დო სოდე 13 წანას რდჷ ხვილირი გრიგოლ გჷმანათაფარი.

არარატის უხურგანს გეჸვენჯი მარზეფი:

* არმავირი - ოორუე-ბჟადალშე
* კოტაიქი - ოორუეშე
* გეღარქუნიქი - ბჟაეიოლშე
* ვაიოცძორი - ობჟათე-ბჟაეიოლშე

არარატი თაშნეშე უხურგანს ერევანს (ობჟათეშე), არმავირწკჷმა დო კოტაიქწკჷმა ართო.

## თაშნეშე ქოძირით
* სომხეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт  
* Путеводитель 
* Информация на сайте Министерства градостроительства Армении  

კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
სიუნიქიშ პროვინცია

**სიუნიქი**, **სივნიეთი** () — სომხეთიშ უკიდაშ ობჟათეშე მადვალუ პროვინცია (მარზი). თის უხურგანს ვაიოცძორიშ პროვინცია ოორუეშე, აზერბაიჯანიშ ნახიჩევანიშ ავტონომიური რესპუბლიკა — ბჟადალშე, ყარაბაღი (აზერბაიჯანი) — ბჟაეიოლშე დო ირანი — ობჟათეშე. პროვინციაშ ნანანოღა რე კაპანი. შხვა შანულამი ნოღეფი დო დაბეფი რე: გორისი, სისიანი, მეღრი, აგარაკი დო დასტაკერტი.

ისტორიულო, სიუნიქი კაბეტი სომხეთიშ 15 პროვინციაშე ართ-ართი რდჷ. შხვადოშხვა ბორჯის, ასეიანი სიუნიქიშ რეგიონიშ ტერიტორია ჩინებული რდჷ, მუჭოთ **სიუნია**, **სისაკანი** დო **ზანგეზური**. სიუნიქის მადვალკ სომეხური კულტურაშ ძეგლეფი (მუჭოთ რე ტათევიშ მონასტერი) რეგიონიშ დინდარი კულტურაშ დჷმადასუარაფალი რე.

## თაშნეშე ქოძირით
* სომხეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Syunik portal 
* Syunik Tourist Guide
* Syunik at the site of Ministry of Urban Development 
* Syunik at Armeniainfo 

კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
არმავირიშ პროვინცია

**არმავირი** () — სომხეთიშ პროვინცია (მარზი). პროვინციაშ ადმინსიტრაციული ცენტრი — არმავირი. პროვინცია არარატიშ რზენს იდვალუაფუ, ქიანაშ ბჟადალშე, არარატიშ დო არაგაწიშ გვალეფს შქას. არმავირიშ პროვინციას იდვალაუფუ ნოღა ეჩმიაძინი, სოდე იდვალუაფუ სომხეთიშ ომოჩიქულე ოხვამეშ ცენტრი დო ედომუშამი სომხეთიშ კათოლიკოსიშ რეზიდენცია რე.

არმავირს უხურგვანს გეჸვენჯი მარზეფი:

* არაგაწოტნი - ოორუეშე
* არარატი - ობჟათე-ბჟაეიოლშე

## თაშნეშე ქოძირით
* სომხეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Armavir Marz Tourist Guide

კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
გეღარქუნიქიშ პროვინცია

**გეღარქუნიქი** () — სომხეთიშ პროვინცია (მარზი). პროვინცია ქიანაშ ბჟაეიოლ ნორთის იდვალუაფუ დო აზერბაიჯანს უხურგანს. 5,348 კმ2-ით გეღარქუნიქი სომხეთიშ ფართობით უდიდაში პროვინცია რე. მარა, ტერიტორიაშ დოხოლაფირო 1,278 კმ2 სევანიშ ტობას ულებჷ, ნამუთ კავკაციაშ უდიდაში ტობა დო რეგიონიშ ტურისტული ცენტრი რე. გეღარქუნიქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი —გავარი.

პროვინციას ორხველჷ არწვაშენიშ სომეხური ანკლავი, ნამუთ ედომუშამო აზერბაიჯანით რე გოხურგილი. თინა აზერბაიჯანიშ კონტროლგიმე რეყარაბაღიშ ლჷმაშ უკული.

გეღარქუნიქის უხურგანს გეჸვენჯი მარზეფი: ვაიოცძორი ობჟათეშე, არარატი ობჟათე-ბჟადალშე, კოტაიქი ოორუე-ბჟადალშე დო ტავუში ოორუეშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გეღარქუნიქიშ პროვინცია . findarmenia.com   
* Gegharkunik Marz Tourist Guide

კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
ვაიოცძორიშ პროვინცია

**ვაიოცძორიშ პროვინცია** (, ჸოფილი ) — სომხეთიშ პროვინცია (მარზი). პროვინცია ქიანაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე იდვალაუფუ, ბჟადალშე დო ბჟაეიოლშე აზერბაიჯანი უხურგანს. მახორობაშ მუდანობათ 52 324 ადამიერი (2011 წანაშ ეჭარუათ), ვაიოც ძორი არძაშო მეჩხათ დოხორელი პროვინცია რე ქიანას. პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ეღეგნაძორი (ჸოფილი ქეშიშქენთი, Keşişkent).

შქა ოშწანურეფიშ პერიოდის, ვაიოცძორი სიუნიკიშ ომაფეშ ოთარე რდჷ. პეოვინციაშ ჯოხო გჷნმითანგუ მუჭოთ „წუხინიშ ვე“, თიშ გეშა, ნამჷ-და თე აბანქ მუსხირენშახ მიჯალაგჷ დიხაშნწალუათ ისტორიაშ გოძვენას. პროვინციას მიარეთ რე ისტორიული დო არქიტექტორული ძეგლეფი, მუჭოთ რე ნორავანქიშ მონასტერი, სმბატაბერდიშ ჯიხაზურგა, დო წახაც კარიშ მონასტერი. ვაიოცძორს იდვალუაფუ სპა დაბა ჯერმუკი, ნამუთ სხუნუეფიშ ბორჯის სომხეთიშ ოსადიე ტურისტული ცენტრი რდჷ.

ვაიოცძორს გეჸვენჯი მარზეფი უხურგანს:

* არარატი - ოორუე-ბჟადალშე
* გეღარქუნიქი - ოორუეშე
* სიუნიქი - ობჟათე-ბჟაეიოლშე

## გალერეა


Image:Noravank with cliffs-DCP 0186.JPG|ნორავანქიშ ომონასტერე კომპლექსი დო კანიონი ვაიოც ძორს
Image:Vayots dzor near Noravank.jpg|გვალეფი ნორავანქიშ გოხოლუას
Image:Road to Noravank01.jpg|რზა ნორავანქიშა
Image:Noravank.JPG|ნორავანქი
Image:Noravank front.jpg|ნორავანქი წოხოლეშე
Image:Noravank Khachkars45.jpg|ხაჩკარეფი ნორავანქის
Image:Saint Karapet church, Noravank monastery.jpg|წმ. კარაპეტიშ ჯოხოდვალაშ ოხვამე, ნორავანქიშ მონასტერი
Image:S. Astvatsatsin church with S. Karapet church in front plan. Noravank monastery.jpg|წმ. ასთვაწაცინიშ (დიაღორონთიშ) ოხიდა დო წმ. კარაპეტიშ ოხიდა



## თაშმეშე ქოძირით
* სომხეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Vayots Dzor Marz Tourist Guide

კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
კოტაიქიშ პროვინცია

**კოტაიქიშ პროვინცია** () — სომხეთიშ პროვინცია (მარზი). პროვინცია სახენწჷფოშ ცენტრალურ ნორთის იდვალუაფუ. პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე რაზდანი. პროვინციას იდვალაუფუ ძეგლეფი გარნი დო გეღარდი, თაშNეშე ზოთონჯიშ კურორტი წაღკაძორი.

კოტაიქი აკა მარზი რე, ნამუსჷთ ოერეფოშქაშე ხურგეფი ვაუღუნ. თის გეჸვენჯი მარზეფი უხურგანს:

* ლორე - ოორუეშე
* ტავუში - ოორუე-ბჟაეიოლშე
* გეღარქუნიქი - ბჟაეიოლშე
* არარატი - ობჟათეშე
* არაგაწოტნი - ბჟადალშე

კოტაიქის თაშნეშე უხურგანს ერევანი ობჟათე-ბჟადალშე.

## თაშნეშე ქოძირით
* სომხეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კოტაიქის გზამკვლევი
* Kotayk Guide with detailed descriptions, by Rick Ney

კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
კატეგორია:კოტაიქიშ პროვინცია
შირაკიშ პროვინცია

**შირაკიშ პროვინცია** () — სომხეთიშ პროვინცია (მარზი) ქიანაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. პროვინციას ბჟადალშე უხურგანს თურქეთი, ოორუეშე — საქორთუო; ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე ლორეშ დო არაგაწოტნიშ სომრხური პროვინციეფით რე გოხურგილი. პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე გიუმრი. შირაკი ხაშიშ შურუბუმეთ იკოროცხჷ. პროვინციაშ უდიდაში ნორთი გვერდო-ტიოზი. შირაკის ონინალჷ შირაკიშ აეროპორტი, ნამუთ გიუმრიშ გოხოლუას იდვალუაფჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* სომხეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* შირაკიშ პროვინცია, არმენიაპედია
* შირაკიშ რეგიონალური მუზეუმი  

კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
ტავუშიშ პროვინცია

**ტავუშიშ პროვინცია** () — სომხეთიშ მარზი (პროვინცია). თინა ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ; პროვინციას ოორუეშე უხურგანს საქორთუო, ბჟაეიოლშე — აზერბაიჯანი. ტავუშიშ მარზაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე — იჯევანი. მარზა ედომუშამო უხურგანს ბარხუდარლიშ დო ჟიმოლენი აკსიპარაშ აზერბაიჯანულ ანკლავეფს, ნამუთ ოკუპირაფილი რე სომხეთიშით ყარაბაღიშ ლჷმაშ უკული. ტავუშიშ შხვა ნოღეფი რე: ნოემბერიანი, დილიჯანი დო ბერდი. ტავუში რუსეთიშ ომაფეშ ბორჯის, დიო ქართიშ გუბერნიაშ, დო უკული ელიზავეტოპოლიშ გუბერნიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ.

რეგიონს მიარე ისტორიული მონასტერი, ოხიდა დო ჯიხაზურგა იდვალუაფუ. ეიოშინალი რე გოშავანკი, მაკავარანკი დო აღარძინიშ მონასტერი.

ტავუშის სომხეთიშ გეჸვეჯი მარზეფი უხურგანს:
* გეღარქუნიქი — ობჟათეშე;
* კოტაიქი — ობჟათე-ბჟადალშე;
* ლორე — ბჟადალშე.

## თაშნეშე ქოძირით
* სომხეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
ნანუკა ჟორჟოლიანი

მინი|ნანუკა ჟორჟოლიანი
**ნანუკა (ნანა) ჟორჟოლიანი** (დ. 26 მანგი, 1979) — ქორთუ ჟურნალისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Facebook.com

კატეგორია:ქორთუ ჟურნალისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1979
ალეკო ელისაშვილი

**ალეკო ელისაშვილი** (დ. 17 ღურთუთა, 1978, ქართი) — ქორთუ ჟურნალისტი დო პოლიტიკოსი. 2017 წანას — ქართიშ მერობაშ კანდიდატი. საქორთუოშ მა-10 მოჭანაფაშ პარლამენტიშ დეპუტატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Facebook.com

კატეგორია:ქორთუ ჟურნალისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1978
კატეგორია:ქორთუ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ააშ-იშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი 2020

**2020 წანაშ ააშ-იშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი** () — რანწკო 59-ა საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი ააშ-ს, ნამუქჷთ იმანჯჷ 2020 წანაშ 3 გერგობათუთას. რესპუბლიკურ პარტიაშე საპრეზიდენტო კანდიდატი რე დონალდ ტრამპი, დემოკრატიულ პარტიაშე — ჯო ბაიდენი. რესპუბლიკარეფიშ ვიცე-პრეზიდენტალაშ კანდიდატი რე მაიკ პენსი, დემოკრატეფიშ – კამალა ჰარისი. ასეშო კოროცხილი რე ხონარეფიშ 92%.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 2020 წანაშ გიშაგორუეფი 

კატეგორია:ააშ-იშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფი
კატეგორია:2020 წანაშ გიშაგორუეფი
კამალა ჰარისი

**კამალა დევი ჰარისი** (; დ. 20 გჷმათუთა, 1964) — ამერიკალი იურისტი დო პოლიტიკოსი, 2021 წანაშ 20 ღურთუთაშე ააშ-იშ 49-ა ვიცე-პრეზიდენტი; ააშ-იშ ისტორიას მაართა ოსური რე ქიანაშ ვიცე-პრეზიდენტიშ პოსტის. ააშ-იშ დემოკრატიული პარტიაშ მაკათური. კალიფორნიაშ გენერალური პროკურორი (2011—2017), ააშ-იშ სენატორი კალიფორნიაშ შტატიშე (2017—2021).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Kamala Harris  official U.S. Senate website
* Campaign website

## სქოლიო

კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსი ოსურეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
ლორეშ პროვინცია

**ლორეშ პროვინცია** () — გურ ქორთული აკანი. ასე სომხეთიშ პროვინცია (მარზი) რე. თინა ქიანაშ ოორუეშე იდვალუაფუ დო საქორთუოს უხურგანს. პროვინციაშ ადმინისტრაციული ნოღა რე ვანაძორი, სტეფანავანი — სიდიდათ მაჟირა ნოღა რე. პროვინციას იდვალუაფუ იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფი ახპატი დო სანაინი დო ჯგირო ასქილადირი ახტალაშ მონასტერი. ლორეშ ისტორიულ რეგიონს ოშწანურეფიშ გოძვენას მინ ქორთუ დო მინ სომეხი მონარქეფი აკონტროლენდეს. ლორე, 1921 წანას, კომუნისტეფიშ ზოჯუათ საქორთუოს გეგლანწყეს დო სომხეთის გეგნოჩეს.

პროვინციაქ ჭყანიერი გავალი მიღჷ 1988 წანაშ სპიტაკიშ დიხაშნწალუაშე.

ლორე მუსხირენი ჩინებული სომეხიშ დაბადებაშ აბანი რე, თინეფს შქას აშუღი საიათ-ნოვაში, პოეტიშ ოვანეს თუმანიანიშ დო სხუნუეფიშ მოხელეშ ანასტას მიქოიანიშ.

## გეოგრაფია
ლორეს გეჸვენჯი მარზეფი უხურგანს:
* ტავუში - ბჟაეიოლშე
* კოტაიქი - ობჟათე-ბჟაეიოლშე
* არაგაწოტნი - ობჟათე-ბჟადალშე
* შირაკი - ბჟადალშე

## თაშნეშე ქოძირით
* სომხეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლორეშ პროვინციაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  

## სქოლიო

კატეგორია:სომხეთიშ პროვინციეფი
სომხეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

**[[სომხეთი]]** დორთილი რე ვითაართ ადმინისტრაციულ დჷნართო. თინეფშე ვითი პროვინცია რე, ნამუსჷთ სომეხურო მარზი ჯოხო, ნამუშ ჯოხო მოურს სპარსული ზიტყვაშე *mærz*, ნამუთ „ხურგის“ შანენს. ერევანი ზოხოთ რე გიშართილი დო მუჭოთ ქიანაშ ნანანოღა, გიშაკერძაფილი სტატუსი უღუ. ვითი მარზიშ ემაჸონაფალეფს მარზპეტეფი ჯოხონა (შქა სპარსული *marzbod*-იშე, ნამუთ „ხურგიშ გამაგეს“ შანენს). თინეფს სომხეთიშ თარობა დჷთმარინაუნს. ერევანიშ თარი ემაჸონაფალი მერი რე, ნამუსჷთ პრეზიდენტი დჷთმარინუანს.

## ადმინისტრაციული დორთუალა

გიმე მოჩამილი რე სომხეთიშ პროვინციეფი სტატისტიკური მუნაჩემეფით:

## თემეფი
ირი პროვინცია თემეფშე (*hamaynkner*, ხოლობას *hamaynkn*) აკმოდირთჷ. ირ თემს დუდმართუალა რე დო ართი ვარ-და მუსხირენი ხორუა (*bnakavayr*). ხორუეფი იკლასიფიცირებუ, მუჭთ ნოღაშ (*kaghak*) ტიპიშ ვარ-და ოფუტეშ (*gyugh*) ტიპიშ. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, სომხეთის 915 თემი რე, თაირეშე 49 მერჩქინელი რე ურბანულო, 866 —ოფუტეთ. ნანანიღას, ერევანს, თაშNეშე თემიშ სტატუსი უღუ. გეძინელო, ერევანი დორთილი რე ვითოჟირ გვერდო ავტონომიურ განობათ.

## თაშნეშე ქოძრით
* ISO 3166-2:AM

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სომხეთიშ რესპუბლიკაშ სტატისტიკაშ ერუანული ნინალა

## სქოლიო

ადმინისტრაციული დორთუალა
გიუმრი

**გიუმრი** () — სიდიდათ მაჟირა ნოღა სომხეთის; იდვალუაფუ ერევანშე 126 კილომეტრის. გიუმრიშ ჸოფილი ჯოხოდვალეფი: კუმარი 1840 წანაშახ, 1840-1924 წანეფს ალექსანდროპოლი, 1924-1991 წენეფს — ლენინაკანი. ნოღა იდვალუაფუ შირაქიშ პლატოს, შირაკიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## ისტორია
1841 წანას, საქორთუო-იმერეთიშ გუბერნიაშ, ომაზრე ნოღათ გჷნირთჷ. თეიშახ გიუმრი წჷმარინუანდჷ მორჩილმუდანამ ოხორუეს ჯოხოთ — გიუმრის, ნამუთ ბამბაკი-შუაღელეშ დისტანციაშა მიშმეშჷ. 1830 წანას, მახორობაქ მიძინჷ თურქეთიშე გინოხორელი ქირსიანეფიშ ხარჯიშა. ეშანილ ოხორუქ ნოღაშ სტატუსი მოგვიანაფათ მიპალჷ. 1837 წანას, რუსეთიშ იმპერატორიშ ნიკოლოზ პავლეშ სქი რომანოვიშით ეშანილ აბანეფს მიმოულაშ ბორჯის ოსხირო გაჭყჷ ჯიხაშ აკოგაფაქ, ნამუსჷთ უკული კინ მუჭოთ ნოღასჷთ „ალექსანდროპოლიშ“ ჯოხოქ გიადჷ.

## მაჸალე ნოღეფი

*  ალექსანდრია, ეგვიპტე
*  ალექსანდრია, ააშ
*  ქუთეში, საქორთუო
*  კალინინგრადი, რუსეთი
*  ნარდო, იტალია
*  ოზასკუ, ბრაზილია
*  პლოვდივი, ბულგარეთი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გიუმრიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა . .
* [ ნოღაშ ვებ-ხასჷლა. , , , .

== სქოლიო ==




[კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი]
კატეგორია:შირაკიშ პროვინცია
აშტარაკი

**აშტარაკი** (, ითანგუ მუჭოთ *ყორში*) — ოხერეჭე ნოღა სომხეთის, არაგაწოტნიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა წყარმალუ ქასაღიშ ლეხერს იდვალუაფუ, ერევანიშ ოორუე-ბჟადალშე 20 კილომეტრის მეძენას, ერევანიშ, გიუმრიშ დო ვანაძორიშ მემარსხუაფალი ოავტომობილე რზეფიშ გინოკვათუას. ნოღაშე 2 კილომეტრის ომენცარე ნოღა გიტავანი იდვალუაფუ. აშტარაკის თხილერი რე მუსხირენი ჯვეში ნოდგჷმეფი:

* ტირანავორიშ ოხვამეეფი (V ოშწანურა), კარმარავორი (VII ოშწანურა), სპიტაკავორი (XII-XIVოო.)
* წიმინდე სარქისიშ ოხიდა (XII ოშწანურა)
* წიმინდე მარინეშ ოხიდა (1281 წანა)
* ხინჯი წყარმალუ კასახის (1664 წანა)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* World Gazeteer: Armenia – World-Gazetteer.com

კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:არაგაწოტნიშ პროვინცია
გავარი (სომხეთი)

**გავარი** (სომეხ. Գավառ) — ნოღა სომხეთის, გეღარქუნიქიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა წყარმალუ გავარაგეტის, სევანიშ ტობაწკჷმა თიშ ნადუშე 8 კმ–ის, ერევანიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე 90 კმილომეტრიშ მეძენას იდვალუაფჷ. გავარიშ ტერიტორიას უჯვეშაშ ბორჯიშე რდჷ ოფუტე კავარი, ნამუთ მოჯალაგჷ ნადირ-შაჰიქ 1736 წანას. 1828–29 წანეფიშ რუსეთ-ოსმალეთიშ ლჷმაშ უკული თაქ გეგნიხორეს სომეხეფქ თურქეთიშ ნოღა ბაიაზეთიშე. 1850 წანას, ოფუტე კავარს ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ დო ჯოხოთ გიადჷ ნოვო–ბაიაზეთი. 1936 წანას, ნორ–ბაიაზეთიქ გიადჷ. 1959 წანას გიადჷ კამოქ, რევოლუციონერი ს.ა. ტერ–პეტროსიანიშ (პარტიული ფსევდონიმი კამო) პატიოცემელო. 1996 წანას, მიაჩჷ ასიან ჯოხოდვალაქ – გავარი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღაშ პორტალი 

კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:გეღარქუნიქიშ პროვინცია
ეღეგნაძორი

**ეღეგნაძორი** (სომეხ. Եղեգնաձոր; 1935 წანაშახ **ქეშიშქენთი**, 1935-1957 წანეფს **მიქოიანი**) — ნოღა, სომხეთის, ვაიოცძორიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. სტალინიშ მართუალაშ ბორჯის, ნოღას ჯოხო სხუნუეფიშ პოლიტიკოსიშ, ანასტას მიქოიანიშ პატიოცემელო მიქოიანი გიოდვეს.

## სპორტი
* არფა ეღეგნაძორი - ოკუჩხბურთე კლუბი

## გალერეა

File:Yeghegnadzor church.jpg|ეღეგნაძორიშ ოხვამე
Image:Spitakavor-raffi kojian-DCP 3983.JPG|სპიტაკავორიშ ოხვამე
Image:Noravank-astvatsatsin-IMG 2015.JPG|სურბ-ასტვაწაწინიშ ნორავანქიშ ოხვამე


## რესურსეფი ინტერნეტის
* Cilicia.com entry on the region 

კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვაიოცძორიშ პროვინცია
კაპანი

**კაპანი** () — ნოღა (1938 წანაშახ დაბა) სომხეთის. სიუნიქიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა წყარმალუ ვოღჯიშ ლეხერს, ზანგეზურიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე-ბჟაეიოლი ჸალეფიშ — ბარგუშატიშ დო მეღრიშ ქჷნდჷრეფს შქას იდვალუაფუ. ზუღაშ დონეშე 800 მეტრ სიმაღალეს, ერევანშე 320 კილომეტრიშ მეძენას, აზერბაიჯანიშ ხურგიშე — 1 კილომეტრი. ნოღაშ ობჟათეშე იდვალუაფუ ხუსტუპიშ გვალა (3 201 მეტრი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*World Gazeteer: Armenia &ndash; World-Gazetteer.com

კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:სიუნიქიშ პროვინცია
რაზდანი (ნოღა)

**რაზდანი** () — ნოღა სომხეთის. კოტაიქიშ პროვინციაშ ასმინისტრაციული ცენტრი. 1959 წანაშახ ნოღას ჯოხოდჷ *ნერკინ ახტა* (სომეხ. Ներքին Ախտա). ნოღა წყარმალუ რაზდანიშ კვარჩხან წყარპიჯის. ერევანშე მოჩილათირი რე 50 კილომეტრით. 2011 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 41 875 ადამიერი ოხორანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ნოღა რაზდანიშ ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:კოტაიქიშ პროვინცია
ვანაძორი

**ვანაძორი** () — ნოღა სომხეთის. ვანაძორი ქიანაშ სიდიდათ მასუმა ნოღა რე ერევანიშ დო გიუმრიშ უკული, ლორეშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა ქართი-გიუმრიშ რკინაშარაშ ღოზის, ბაზუმიშ დო პამბაკიშ ქჷნდჷრეფს შქას მარვალუ გვალეფოშქაშე ქვიბილს იდვალუაფუ. 2017 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 90 525 ადამიერი ოხორანს. თარო ოხორანა სომეხეფი, მორჩილი მუდანობათ რუსი, ბერძენი დო უკრაინალი.  ნოღას გოვითარაფილი რე მანქანაეფიშაკოგაფა, ქიმიური დო მქექე ხერეჭუა. ნოღას მუშენს ტიბელექტროდგჷმილი.

ნოღაშ კინოხიანი ოხოეფი რე: *ყარაქილისი* (თურქულო "უჩა ოხვამე"). 1935 წანას, სერგეი კიროვიშ ღურაშ უკული თიშ პატიოცემელო გიადჷ — *კიროვაკანი*. ნოღაქ თეხანური ჯოხოდვალა 1993 წანას მიღჷ. ვანაძორს იდვალუაფუ ოვანეს თუმანიანიშ ჯოხოდვალაშ სახენწჷფო პედაგოგიური ინსტიტუტი, ერევანიშ არქიტექტურაშ უნივერსიტეტიშ ფილიალი, სახენწჷფო აგრარული აკადემია, ოვანეს აბელიანიშ ჯოხოდვალაშ დრამატული თეატრი დო მაჭყუდიეფიშ თეატრი.

## მაჸალე ნოღეფი
# ბათუმი, 
# ბანო, 
# პასადენა, 
# პოდოლსკი, 

## ფოტოგალერეა

Image:Vanadzor02.jpg|ვანაძორი
Image:Vanadzor_downtown.jpg|ნოღაშ ცენტრი
Image:Vanadzor04.jpg|ნოღაშ ცენტრი
Image:Vanadzor-usine.jpg|ვანაძორიშ ქიმიური ქარხანა
Image:Vanadzor nature.jpg|ვანაძორიშ ორთაშ მიოჯინი


## რესურსეფი ინტერნეტის
*World Gazeteer: Armenia

კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ლორეშ პროვინცია
იჯევანი

**იჯევანი** () — ნოღა სომხეთის. ტავუშიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, წყარმალუ აღსტევიშ ჟირხოლო წყარპიჯის იდვალუაფუ. ნოღას გინმურს ერევანი-ქართიშ ოავტომობილე რზა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იჯევანი
* სომხეთიშ მახორობაშ 2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფი

კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ტავუშიშ პროვინცია
არმავირი (სომხეთი)

**არმავირი** (, 1932-შაზ **სარდარაბადი**, 1992-შახ **ოქტემბერიანი**) — ნოღა სომხეთის, არმავირიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას 38 635 ოხორანს. ნოღა არარატიშ რზენს, არაგაწიშ გვალაშ ობჟათე კართეს, ერევანშე 43 კილომეტრიშ მეძენას იდვალუაფჷ. 

## მაჸალე ნოღეფი
*  არმავირი, რუსეთი
*  ფეოდოსია, უკრაინა
*  დეირ-ეზ-ზორი, სირია
*  გალვესტონი, ააშ

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* World Gazeteer: სომხეთი

## სქოლიო

კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:არმავირიშ პროვინცია
არტაშატი

|სტატუსი-შე                = 1962
|ფართობი                 = 10
|სიმაღალაშ ტიპი=
|დოხორინიშ ცენტრიშ სიმაღალა=830
|კლიმატი=
|ოფიციალური ნინა=სომეხური
|მახორობა              = 25 400
|ეჭარუაშ წანა           = 2010
|მეჭედალა              = 
|აგლომერაცია            = 
|ერუანული აკოდგინალუა    = სომეხეფი
|ორწუმობური აკოდგინალუა =
|ეთნოქორონიმი =არტაშატალი, არტაშატალეფი
|ბორჯიშ ორტყაფუ            = +4
|DST                     = 
|ოტელეფონე კოდი          = +374 (235)
|ოფოსტე ინდექსი         = 0701-0706
|ოავტომობილე კოდი=25am
|საიტი                    = www.artashat.am/Pages/Home/Default.aspx
|კატეგორია ვიკიოწკარუეს =Artashat
|add1n= 
|add1=
}}
**არტაშატი** () — არარატიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, წყარმალუ არაქსიშ წყარპიჯის, ერევან-ჯულფაშ რზატკაცილს, რკინაშარაშ დგჷმილი ერევანშე 29 კილომერტის მეძენას. კინოხ დიდი სომხეთიშ ნანანოღა.

## ისტორია
არტაშატიშ ტერიტორიას ხორუა დიო ხოლო ურარტუშ სახენწჷფოშახ რდჷ. ჯვ. წ. 225-ჯვ. წ. 190 წანეფს სომხეთი ქჷდიჸუნეს სპარსალეფქ. თის სელევკიდეფიშით დორინაფილი აბანობური მამართალი არტაშეს I მართუნდჷ. ჯვ. წ. 191 წანას, არტაშესიქ ირგებუ სელევკიდეფიშ რომაალეფწკჷმა ბურჯაფის მარცხით დო ჯვ. წ. 189 დიდი სომხეთი დო სოფენა ზოხორინელ ომაფეეფო გჷმაცხადჷ. თიქ გაჭყჷ არტაშესიანეფიშ ომაფე დინასტია (მუშ დუდს ერვანდუნეფიშ გჷმაგჷნძორებელო კოროცხუნდჷ).

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:სომხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:არარატიშ პროვინცია
მარზი

**მარზი** () — მაართა დონეშ ადმინისტრაციული ართოულიშ ჯოხო სომხეთის.

გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკაშ ადმინისტრაციულ ართოულს *მარზი* ვა ჯოხო. თეშ მანგირო თინეფი ჩინებული რე მუჭოთ *შრჯანი* (**).

## ეტიმოლოგია
თე სომეხური ზიტყვა მოურს სპარსული ზიტყვაშე *მარზი*, ნამუთ „ხურგის“ შანენს.

## ნათანგა
მარგალურ დო ქორთულ ნათანგას მარზიშ ომაგე რე პროვინცია.

## თაშNეშე ქოძირით
* მარკა (ადმინისტრაციული ართოული)
* სომხეთიშ ადმინისტრაციული დორთუალა
* გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

კატეგორია:ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართოულეფი
ჯალილაბადი

**ჯალილაბადი** () — ნოღა აზერბაიჯანს, ჯალილაბადიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა ლენქორანიშ რზენიშ ოორუეშე, ნოვოგოლოვკაშ რკინაშარაშ დგჷმილიშ ბჟადალშე 12 კილომეტის მეძენას იდვალუაფჷ.

## გალერეა

Image:Jalilabad Shehidler.jpg|შაჰიდეფიშ სკვერი ჯალალაბადის
Image:Jalilabad Shehidler Flag.jpg|შაჰიდეფიშ სკვერიშ დინოხოლენი ნორთი ჯალალაბადის


## თაშნეშე ქოძირით
* ჯალალ-აბადი — ყირგიზეთიშ ნოღა.
* ჯელალაბადი — ავღანეთიშ ნოღა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯალალაბადი დსე-ს

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჯალილაბადიშ რაიონი
ჯილ ბაიდენი

**ჯილ ტრეისი ბაიდენი** (ცირასქუალას *ჯეიკობსი* (); მაართა ქომონჯიშ გვარი *სტივენსონი* (); ; დ. 3 მანგი, 1951) — ამერიკალი მარწაფალი, ააშ-იშ მაართა ლედი 2020 წანაშ  20 ღურთუთაშე. 2009-2017 წანეფს, ჯო ბაიდენიშ ვიცე-პრეზიდენტალაშ ბორჯის, ააშ-იშ მაჟირა ლედი რდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official White House page
* Biden Breast Health Initiative official web site
* ჯილ ბაიდენიშ ანგარიში Facebook-ის
* ჯილ ბაიდენიშ ანგარიში Twitter-ს

კატეგორია:ააშ-იშ მაართა ლედი
კატეგორია:ააშ-იშ მაჟირა ლედი
კატეგორია:ააშ-იშ მარწაფალეფი
ჸოთუაშ კიდა

[thumb|400px|ბჟადალი კიდაშ პანორამა [კირდეშ გოლათიშე (კვარჩხანშე) დო ალ-აქსაშ მეჩეთიშე (მორძგვიშე) უკახალენ ფონს]]**ჸოთუაშ კიდა**, **ბჟადალი კიდა** ვარ-და **ჰა-კოტელ ჰა-მაარავი** (, აშქენაზური რაგადუათ: *კოსელი*) — იერუსალიმიშ ჯვეში ნოღას, ოხიდაშ გვალაშ ბჟადალი ლაკადაშ მუკი-მუკი დვალირი ჯვეში კიდაშ ნორთი (სიგჷნძათ 485 მეტრი), ნამუქჷთ ჯვ. წ. 70 წანას, რომაალეფიშით მაჟირა ოხიდაშ აკორღვაფაშ უკული გჷნასქიდჷნ. იუდაიზმიშ უკაბეტაში სიწიმინდე ოხიდაშ გვალაშ გალე.

ანდა ოშწანურეფიშ გოძვენას, ანდა ურიული გამნარყიშ რწუმაშ, იმენდიშ, გოხვამუაშ დო ხვამაშ სიმბოლო რე. არძაშე ორდოშიანი წყუ, ნამუთ ურიეფს კიდას მეთმურსხუანსჷნ, IV ოშწანურათ ითარიღებჷ. XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს, სიონისტური ყარაფიშ გოჭყაფაშე, ჸოთუაშ კიდაქ ურიულ ჯარალუაშ დო მუსლიმანი რელიგიურ ლიდერეფს შქას ართ-ართი უთანხმებაშ სამანჯელო გჷნირთჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
** ცირფეფი დო ფაქტეფი 
** ვებ-კამერეფი
* იერუსალიმიშ სურათეფიშ პორტალი — ჸოთუაშ კიდა
* Video-Webcam ჸოთუაშ კიდა ბონ ეთერს (Mediaplayer) 
* Непрощённые, Константин Заманский журнал «Вокруг света», № 1 (2736) | 2002
* Встретимся у Стены Плача… 2000 лет спустя, Сергей Путилов, 18 Jun 2007 на сайте Православие и мир.
* О чём плачут камни, 30.07.2009 
* Влас Михайлович Дорошевич. «В земле обетованной. Стена Плача»
* Западная Стена Храма — Котель Маарави
* Стена Плача 
* Стена Плача — интересные факты и исследования

კატეგორია:იერუსალიმიშ ოკულტე ნოდგჷმეფი
კატეგორია:იერუსალიმიშ ოქინაფუეფი
კატეგორია:ოხიდაშ გვალა
კატეგორია:კიდეფი
გვალამი ყარაბაღიშ ლჷმა (2020)

**გვალამი ყარაბაღიშ ლჷმა** () — მიმალი აკოანჯარაფილი კონფლიქტი აზერბაიჯანიშ დო სომხეთიშ შქას ოდებელი გვალამი ყარაბაღიშ რეგიონს.

## სქოლიო

კატეგორია:ყარაბაღიშ კონფლიქტი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ლჷმეფი
კატეგორია:მიმალი კონფლიქტეფი
ბარხუდარლი

**ბარხუდარლი** () — ოფუტე აზერბაიჯანს,  ყაზახიშ რაიონს. 1992 წლის 27 პირელშე, ოფუტე სომხეთიშ ოკუპაციაშ გიმე რდჷ. 

2020 წანაშ 10 გერგობათუთაშე, ოფუტე ოკუპაციაშე დუდიშული რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
## სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ოფუტეეფი
კატეგორია:ყაზახიშ რაიონიშ ოფუტეეფი
იუხარი-ასქიფარა

**იუხარი-ასქიფარა** () — ოფუტე მოლენკავკაციას. აზერბაიჯანიშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალაშ მეჯინათ მიშმურს განჯა-ყაზახიშ რეგიონიშ ყაზახიშ რაიონიშ აკოდგინალუაშა. სომხეთიშ ადმინსტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალაშ მეჯინათ, ოფუტე მიშმურს ტავუშიშ პროვინციაშა. 1992 წანაშ 27 პირელშე, ოფუტეს ფაქტობურო აკონტროლენდჷ სომეხური კუნთხუ. 

2020 წანაშ 10 გერგობათუთაშე, ოფუტე ოკუპაციაშე დუდიშული რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
## სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ოფუტეეფი
კატეგორია:ყაზახიშ რაიონიშ ოფუტეეფი
ინდოეთიშ შილა

**ინდოეთიშ ერუანული შილა** — ინდოეთიშ ართ-ართი სახენწჷფო სიმბოლო. შილა ჰორიზონტალური, თინკუნთხუამი სუმფერამი რე — ჸვინთელპირიშფერი, ჩე დო წვანე. ჩშქას გეხანტჷ 24 თოლამი *აშოკა ჩაკრა*. თეხანური ფორმათ მიღებულ რე 1947 წანაშ 22 კვირკვეს, ოკანონმადვალე ასამბლეაშით, მუჟამსჷთ თიქ ინდოეთიშ დომინიონიშ ოფიციალურ შილათ გჷნირთჷნ. უკული თე შილა ქჷდიტუ ინდოეთიშ რესპუბლიკაქ. ინდოეთის, ზიტყვა სუმფერამი (, Tirangā) დახე ირო ინდოეთიშ ერუანულ შილას შანენს. შილა გერსხჷ პინგალი ვენკაიაშით გოჭყაფილჷ ინდოეთიშ ერუანული კონგრესიშ შილას.

კანონიშ მეჯინათ, შილა კეთებული ორდას-ოკო *კჰადიშე* — ხეთ გოშლერი ბამბეშ ვარ-და აბრეშუმიშ ნოჭკერიშ სპეციალური ტიპიშე.

შილაშ გმორინაფა იმართჷ ინდოეთიშ შილაშ კოდექსით დო ერუანულ სიმბოლიკაწკჷმა მერსხილი შხვა კანონეფით. კოდექსი ვარენს შილაშ გჷმორინაფას მენოღალეეფიშით ერუანული დღალეფიშ მოხ, სამანგათ ზოხორინალაშ დო რესბუბლიკაშ დღაში.

## თაშნეშე ქოძირით
* ინდოეთიშ ჰიმნი
* ინდოეთიშ გერბი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* 
* India at Flags of the World

კატეგორია:მოსოფელიშ ქიანეფიშ შლეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ერუანული სიმბოლოეფი
აზიაშ შილეფი

მარჯვნივ|250პქ
თენა აზიაშ ოერეფოშქაშე დო ერუანული შილეფიშ გალერეა რე.

## ოერეფოშქაშე

ფაილი:Flag placeholder.svg|ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფიშ ასოციაცია
ფაილი:Flag of Europe.svg|ევროპაშ რსხუ
ფაილი:Flag of the CIS.svg|ზოხორინელი სახენწჷფოეფიშ წორომაჸალობა
|ორგანიზაცია ისლამური კონფერენცია
ფაილი:Flag of OPEC.svg|ნაფთობიშ ექსპორტიორ ქიანეფიშ ორგანიზაცია
ფაილი:GCC Flag.svg|სპარსეთიშ ჸუჯიშ არაბული სახენწჷფოეფიშ წოროხანდაშ სხუნუ
ფაილი:Flag of the Eurasian Economic Union.svg|ევრაზიული ეკონომიკური ჯარალუა
|ისლამური გოვითარაფაშ ბანკი
ფაილი:Flag of the Arab League.svg|არაბული ქიანეფიშ ლიგა


## [[ცენტრალური აზია]]

ფაილი:Flag of Kazakhstan.svg|ყაზახეთი
ფაილი:Flag of Kyrgyzstan.svg|ყირგიზეთი
ფაილი:Flag of Tajikistan.svg|ტაჯიკეთი
ფაილი:Flag of Turkmenistan.svg|თურქმენეთი
ფაილი:Flag of Uzbekistan.svg|უზბეკეთი


## [[ბჟაეიოლი აზია]]

ფაილი:Flag of the People's Republic of China.svg|ჩინეთი
ფაილი:Flag_of_the_Republic_of_China.svg|ტაივანი
ფაილი:Flag of Hong Kong.svg|ჰონგ-კონგი
ფაილი:Flag_of_Japan.svg|იაპონია
ფაილი:Flag of North Korea.svg|კორეაშ ოკათე დემოკრატიული რესპუბლიკა (ოორუე კორეა)
ფაილი:Flag of South Korea.svg|ობჟათე კორეა
ფაილი:Flag of Macau.svg|მაკაო
ფაილი:Flag of Mongolia.svg|მონღოლეთი


## [[ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია]]

ფაილი:Flag of Brunei.svg|ბრუნეი
ფაილი:Flag of Cambodia.svg|კამბოჯა
ფაილი:Flag of Christmas Island.svg|ქირსეშ კოკი (ავსტრალია)
ფაილი:Flag of East Timor.svg|ბჟაეიოლი ტიმორი
ფაილი:Flag of Indonesia.svg|ინდონეზია
ფაილი:Flag of Laos.svg|ლაოსი
ფაილი:Flag of Malaysia.svg|მალაიზია
ფაილი:Flag of Myanmar.svg|მიანმარი
ფაილი:Flag of the Philippines.svg|ფილიპინეფი
ფაილი:Flag of Singapore.svg|სინგაპური
ფაილი:Flag of Thailand.svg|ტაილანდის
ფაილი:Flag of Vietnam.svg|ვიეტნამი


## [[ობჟათე აზია]]

ფაილი:Flag of Afghanistan (2013–2021).svg|ავღანეთი
ფაილი:Flag of Bangladesh.svg|ბანგლადეში
ფაილი:Flag of Bhutan.svg|ბჰუტანი
ფაილი:Flag of India.svg|ინდოეთი
ფაილი:Flag of Maldives.svg|მალდივიშ რესპუბლიკა
ფაილი:Flag of Nepal.svg|ნეპალი
ფაილი:Flag of Pakistan.svg|პაკისტანი
ფაილი:Flag of Sri Lanka.svg|შრი-ლანკა


## [[ბჟადალი აზია]]

ფაილი:Flag of Armenia.svg|სომხეთი
ფაილი:Flag of Azerbaijan.svg|აზერბაიჯანი
ფაილი:Flag of Bahrain.svg|ბაჰრეინი
ფაილი:Flag of Cyprus.svg|კვიპროსი
ფაილი:Flag of Georgia.svg|საქორთუო
ფაილი:Flag of Iran.svg|ირანი
ფაილი:Flag of Iraq.svg|ერაყი
ფაილი:Flag of Israel.svg|ისრაელი
ფაილი:Flag of Jordan.svg|იორდანია
ფაილი:Flag of Kuwait.svg|ქუვეითი
ფაილი:Flag of Lebanon.svg|ლიბანი
ფაილი:Flag_of_the_Turkish_Republic_of_Northern_Cyprus.svg|ოორუე კვიპროსი
ფაილი:Flag of Oman.svg|ომანი
ფაილი:Flag of Palestine.svg|პალესტინა
ფაილი:Flag of Qatar.svg|კატარი
ფაილი:Flag of Saudi Arabia.svg|საუდიშ არაბეთი
ფაილი:Flag of Syria.svg|სირია
ფაილი:Flag of Turkey.svg|თურქეთი
ფაილი:Flag of the United Arab Emirates.svg|არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი
ფაილი:Flag of Yemen.svg|იემენი


## [[ოორუე აზია]]

ფაილი:Flag of Russia.svg|რუსეთი


## თაშნეშე ქოძირით
* აზიაშ ქიანეფიშ გერბეფი
* ევროპაშ შილეფი
* ოორუე ამერიკაშ შილეფი
* ობჟათე ამერიკაშ შილეფი
* აფრიკაშ შილეფი
* ოკიანეთიშ შილეფი

აზია
კატეგორია:სახელმწიფო სიმბოლოები
კატეგორია:მსოფლიოს ქვეყნების დროშები
ქალბაჯარი

**ქალბაჯარი** () — ნოღა აზერბაიჯანს, მტკვარიშ მარძგვანი ნადუშ წყარმალუ ტერტერიშ ჟილენი მალობას. აზერბაიჯანიშ რესპუბლიკაშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალაშ მეჯინათ — აზერბაიჯანიშ ქალბაჯარიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე.

1993—2020 წანეფს, ნოღა თაშ ჯოხოდვალირ „გვალამი ყარაბაღიშ უშქურანჯალაშ ორტყაფუშა“ მიშმეშჷ, ნამუთ ვაღიარაფილი გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკაშ დუდმაართაშე გჷმოცხადაფილი ტერიტორიაშა ვემშმიშჷ, მარა თე ვაღიარაფილი რესპუბლიკა მართჷნდჷ, დო ჯოხოდჷ **ქარვაჭარი** (). 2020 წანაშ 15 გერგობათუთაშე, ნოღაქ რაიონწკჷმა ართო აზერბაიჯანს დართჷ.

## გალერეა

Karvachar009.JPG|
Karvachar002.JPG|
Dadivank Monastery (general view).jpg|
Karvachar005.JPG|ჯვეში სკოლაშ დგჷმილი
Karvachar003.JPG|


## რესურსეფი ინტერნეტის
* Kalbacar, Azerbaijan
## სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ქალბაჯარიშ რაიონი
ტერტერი (წყარმალუ)

**ტერტერი** (;  — **ტარტარი**, *მოჯვ.*  [ტრტუ]) — წყარმალუ ბჟაეიოლ მოლენკავკაციას, წყარმალუ მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. წყარმალუშ მალობაშ უდიდაში ნორთი ფაქტიურო ვაღიარაფილი გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკას მეურს, ჭიჭე ნორთი — აზერბაიჯანიშით კონტროლირაფილ ტერიტორიას. წყარმალუშ სიგჷრძა — 200 კმ. წყარმალუშ ღანჩოშ ფართობი — 2650 კმ². წყარიშ ოშქაშე ხარჯი — 22,9 მ³/წმ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
## სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მტკვარიშ ნადუეფი
გუბადლი

**გუბადლი** () — ნოღა აზერბაიჯანს, გუბადლიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

1993—2020 წანეფს, ნოღა, ვაღიარაფილი გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკაშ თაშ ჯოხოდვალირი „გვალამი ყარაბაღიშ უშქურანჯალაშ ორტყაფუშა“ მიშმეშჷ, ნამუსჷთ ჟიეშანილი რესპუბლიკა აკონტროლენდჷ დო ჯოხოდჷ **სანასარი** () ვარ-და **კაშუნიკი** (). 2020 წანაშ 25 გჷმათუთას, ნოღაქ აზერბაიჯანიშ კონტროლშა დირთჷ.
## სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანიშ ნოღეფი
კატეგორია:გვალამი ყარაბაღი
გვანცა დარასელია

**გვანცა დარასელია** (დ. 1 ეკენია, 1989) — ქორთუ მოდელი დო არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გვანცა დარასელია — ეროვნული ფილმოგრაფია

კატეგორია:დუნაბადი 1 ეკენია
კატეგორია:დუნაბადი 1989
კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი
კატეგორია:ქორთუ მოდელეფი
ჩუკოტკაშ ჩქონი

**ჩუკოტკაშ ჩქონი** — ჩქონი აზიაშ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის, რუსეთიშ ფედერაციაშ ჩუკოტკაშ ავტონომიურ ოკრუგის. ჩქონს ომძღჷ ბერინგიშ ზუღა, ანადირიშ ჸუჯი დო ჩუკოტკაშ ზუღა. ჩუკოტკაშ ჩქონიშ ოორუე-ბჟაეიოლიშ დათებუ რე დეჟნევიშ კოდმე. ჟინპიჯიშ დიდი ნორთი ჩუკოტკაშ გვალონას უკებჷ. 

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჩუკოტკაშ გეოგრაფია

## სქოლიო

კატეგორია:აზიაშ ჩქონეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ჩქონეფი
ფერბენქსი

**ფერბენკსი** () — ნოღა ააშ-ს, ნამუთ იდვალუაფუ ალასკაშ ცენტრალურ ნორთის. შტატის, სიდიდათ მაჟირა ნოღა ანკორიჯიშ უკული. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, ნოღაშ მახორობა 31 535 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ნოღას იდვალუაფჷ ფერბენკსიშ ალასკაშ უნივერსიტეტი, ნამუთ ალასკას უჯვეშაში რე. 

ნოღა ფერბენკსიქ დირსხჷ XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს ალასკაშ ორქოშ ცხე დო ჩხურუშ ბორჯის დო ჯოხოქ გიადჷ რესპუბლიკელი სენატორიშ (ინდიანაშე) დო უკულიანს ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტიშ ჩარლზ ფერბენკსიშ პატიოცემელო.

## მაჸალე ნოღეფი

* ერდენეტი, ორხონის აიმაკი, მონღოლეთი
* ფენანო, მოდენა, ემილია-რომანია, იტალია
* მუ-ი-რანა, ნორვეგია
* მონბეცუ, ჰოკაიდო, იაპონია
* ტაინანი, ტაივანი
* იაკუტსკი, რუსეთი
* რიჩლენდი, ვაშინგტონი, ააშ
* იელოუნაიფი, ოორუე-ბჟადალი ტერიტორიეფი, კანადა

## ინტერნეტ-რესურსეფი
* ნოღა ფერბენკსიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:ალასკა
ჯანაკპური

**ჯანაკპური** (, ) ვარ-და **ჯანაკპურდჰამი** — ნოღა ნეპალს, დჰანუსაშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2015 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 173 924 ადამიერი ოხორანს. ჯანაკპური ჰიმალაიშ კართეეფს იდვალუაფჷ, ნეპალიშ ნანანოღა კატმანდუშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე 400 კილომეტრიშ დო ინდოეთიშ ხურგიშე 20 კილომეტრიშ მეძენას. ჯანაკპური ინდუიზმიშ ართ-ართი შანულამი წიმინდე ნოღა რე დო ნეპალიშ თი ოშა-გოშა აბანშე ართ-ართი რე, სოდე მოქიმინჯე რკინაშარა რენ.

## სქოლიო

კატეგორია:ნეპალიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდუიზმიშ წიმინდე ნოღეფი
ბირმინგემი (ალაბამა)

**ბირმინგემი** () — ნოღა ააშ-იშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის, ალაბამაშ შტატის, აპალაჩიშ გვალაშ კართეს. 2019 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 209,403 ადამიერს აკმადგინანს. ნიშორინი წყარმალუ უორიორს. ბირმინგემიშ ფართობი 393,5 კმ²-ს აკმადგინანს. ნოღაქ 1871 წანას დირსხჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* ააშ-იშ ნოღეფიშ ერკებული მახორობაშ მეჯინათ

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:ალაბამა
ჩარლსტონი (ბჟადალი ვირჯინია)

**ჩარლსტონი** (, თაშნეშე ჩინებული ზედმეტჯოხოთ „ჩარლი უესტი“) — ნოღა ააშ-ს. ჩარლსტონი ბჟადალი ვირჯინიაშ შტატიშ ნანანოღა დო უდიდაშ ნოღა რე. ჩარლსტონი წყარმალუეფიშ ელკიშ დო კანოვაშ აკართაფუშ აბანს იდვალაუფჷ. ნოღაშ ფართობი 84,59 კმ² რე, 2019 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 46,536 ადამიერი ოხორანს.

ჩალსტონი ოთარობე, კომერციული დო ინდუსტრიული ცენტრი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:ბჟადალი ვირჯინია
დოვერი (დელავერი)

**დოვერი** () — ნოღა ააშ-ს, დელავერიშ შტატიშ ნანანოღა დო კენტიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2019 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 38,166 ადამიერი ოხორანს. ნოღაშ გოხოლუას იდვალუაფჷ ავიაბაზა დოვერი ().

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:დელავერი
პუშკინი (ნოღა)

**პუშკინი** (, 1918 წანაშახ — **ცარსკოე-სელო**, 1937 წანაშახ — **დეტსკოე-სელო**) — ნოღა რუსეთიშ ფედერაციას, ფედერალური შანულობაშ ნოღა სანქტ-პეტერბურგიშ აკოდგინალუას. ნოღა ორხველჷ პუშკინიშ რაიონს. წჷმარინუანს შხუ ტურისტულ, ოკმენცარე, ოგურაფე დო ოურდუმე-ოვაჭარე ცენტრის, იკათუანს ნთელ რანწკი ძეგლეფს, ნამუთ თხილერი რე იუნესკოშით, აკმიართიანებუ სანქტ-პეტერბურგიშ ისტორიულ ცენტრის დო თიწკჷმა მერსხილი ძეგლეფიშ კომპლექსეფს. 2010 წანაშ დაჭყაფუს ნოღაშ მახორობა 99 388 ადამიერს, 2020 წანაშ ეჭარუათ, 112 674 ადამიერს აკმადგინანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Tsarselo.info&nbsp;— ნოღა პუშკინიშ ვებ-ხასჷლა: ისტორია დშ ოქინაფუეფი 
* ნოღა პუშკინიშ ინფორმაციული პორტალი 

## სქოლიო


კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგიშ იურისდიქციაშ გიმე მარენჯი ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
ტოლიატი

**ტოლიატი** (, 1964 წანაშახ — **სტავროპოლი**,  — „ჯვარიშ ნოღა“; აფხვადჷნა ნოღაშ ვაოფიციალური ჯოხოდვალათ: სტავროპოლი წყარმალუ ვოლგას ვარ-და ვოლგაშ სტავროპოლი) — ნოღა სამარაშ ოლქის, რუსეთი, სტავროპოლიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მიშმურს სამარა-ტოლიატიშ აგლომერაციაშ აკოდგინალუაშა.

ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ ვოლგაშ კვარჩხან წყარპიჯის. 2025 წანაშ მუნაჩემეფით, ტოლიატიშ ონოღე ოკრუგიშ მახორობა 662 683 ადამიერს აკმადგინანდჷ. თე მუნაჩემეფით, ტოლიატი რუსეთიშ უდიდაში ნოღა რე, ნამუთ ფედერაციაშ სუბიეტრიშ ნანანოღა ვარენ.

## მაჸალე ნოღეფი
*  ვოლფსბურგი, გერმანია, 1991.
*  კაზანლიკი, ბულგარეთი, 1995.
*  კოლმარი, საფრანგეთი, 1996.
*  ფლინტი, ააშ, 1992.
*  კაზანლიკი, ბულგარეთი, 1995.
*  ლოიანი, ჩინეთი, 2000.
*  ნადკანიჟა, უნგრეთი, 1998.
*  მინგეჩაური, აზერბაიჯანი, 2005.
*  პიაჩენცა, იტალია, 2014.

პარტნიორი ნოღეფი:

*  კოლმარი (Colmar), საფრანგეთი, 1996.
*  ნადკანიჟა (Nagykanizsa), უნგრეთი, 1998.
*  მინგეჩაური (Mingəçevir), აზერბაიჯანი, 2005.
*  ნოვო-მესტო (Novo mesto), სლოვენია, 2019.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტოლიატიშ ონოღე ოკრუგიშ პორტალი
* ტოლიატი ენციკლოპედიას „ჩქიმი ნოღა“

## სქოლიო

კატეგორია:სამარაშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
ტიუმენი

**ტიუმენი** () — ნოღა რუსეთის, ტიუმენიშ ოლქიშ უშხუაში ნოღა დო ადმინისტრაციული ცენტრი, ნამუთ მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე, 2 500 კმ-იშ მეძენას იდვალუაფჷ.

ტიუმენი ცჷნდჷრს მაართა რუსული ხორუა რდჷ. თიქ დირსხჷ 1586 წანას, რუსეთიშ გოძინას ხეონწყუალო. ტიუმენი ურალიშ გვალეფიშ ბჟაეიოლშე მადვალუ ართ-ართი არძაშე შანულამი ოხერეჭე დო ეკონომიკური ცენტრი რე. ტიუმენი აკმაშქვანს მუსხირენ შანულამ ოვაჭარე მარშრუტის დო ონიშე წყარეფწკჷმათ რსხუ უღუ. ტიუმენქ ოურდუმე ხორუაშე შხუ კომერციულ დო ოხერეჭე ნოღათ ბიწორას გჷნირთჷ. ჯვეში ტიუმენიშ ცენტრალურ ნორთის მიარე ისტორიული ნოდგჷმი რე.

ასე ტიუმენი შანულამი ბიზნეს ცენტრი რე.

## თარობა
### ნოღაშ თარობა
ტიუმენიშ ოკანონმადვალე ხეშუულობა რე ნოღაშ დუმა. დუმა ოკანონმადვალე საქვარეფწკჷმა ართო, ნოღაშ ოსხუნუე ადმინისტრაციაშ მადუდეს შანენს, ნამუთ ნოღაშ თარი ემაჸონაფალი რეა.

### ოლქიშ თარობა
თიშ გეშა, ნამჷ-და ტიუმენი ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რენ,  არძა მამამრთალი ორგანო ნოღას იდვალუაფჷ. თენეფი რე:
* ტიუმენიშ ოლქიშ გიშაგორილი ოკანონმადვალე ასამბლეა (დუმა) რე ტიუმენიშ ოლქიშ ოკანონმადვალე ორგანო. დუმა თაშნეშე დჷთმარინაუნს დო ანტკიცენს ტიუმენიშ ოლქიშ გუბერნატორს, ნამუთ პრეზიდენტალაშ კანდიდატის წჷმარინაუნს.
* გუბერნატორიშ აპარატი  - ტიუმენიშ ოლქიშ ემაჸონაფალი ხეშუულობაშ მადუდე
* ტიუმენიშ ოლქიშ თარობა  - ტიუმენიშ ოლქიშ ემაჸონაფალი ხეშუულობა
* ტიუმენიშ ოლქიშ ოარბიტრაჟე ტრიბუნალი  - სასამართალე

## დემოგრაფია
მა-19 ოშწანურას, მუჟამსჷთ ტრანს-ცჷნდჷრიშ რკინაშარაქ გორჩქინდჷნ, ნოღაშ მახორობაშ ძინაშ ტემპიქ შანულამო მიძინჷ. ტიუმენქ ბიწორას გჷნირთჷ არძაშე დიდი ნოღათ რეგიონს. XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს დოხოლაფირო 30 000 მადამიერი ოხორანდჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ტიუმენქ კინ დაფიქირჷ მახორობაშ ბიწორი ძინაქ. 2020 წანაშო ტიუმენიშ მახორობაქ 807 400-შახ მიძნჷ.

### ეთნიკური ბუნეფი
ტიუმენიშ მახორობა ოში შხვადოშხვა ეთნიკური გოჭყაფაშ ადამიერს იკათუანს. თინეფშ შქას არძაშე უმოსი რე:
* რუსეფი
* უკრაინალეფი
* ცჷნდჷრიშ თათარეფი
* აზერბაიჯანალეფი
* სომეხეფი
* ტაჯიკეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ტიუმენიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
სარატოვი

**სარატოვი** () — ნოღა რუსეთიშ ევროპული ნორთშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, სარატოვიშ ოლქიშ დო სარატოვიშ რაიონიშ (ნამუშ აკოდგინალუაშათ ვემშმურსჷნ) ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა ვოლგოგრადიშ წყაროჩუაშეშ მარძგვან წყარპიჯის იდვალუაფუ, დოხოლაფირო მანგი მეძენაშ მოჩილათათ ვოლგოგრადშე დო სამარაშე. 

სარატოვქ დირსხჷ 1590 წანას, მუჭოთ ოჯინუ ყორში. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

*სარატოვი 
*SaratovLive - სარატოვიშ დიდი ხასჷლა 
*Saratov.Ru
*სარატოვიშ ჯვეში ფოტოეფი 
*სარატოვიშ კულტურული რზაგემაწურაფალი

კატეგორია:სარატოვიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
იაკუტსკი

**იაკუტსკი** () — ნოღა ტუიმაადაშ ლეხერს, სახაშ (იაკუტიაშ) რესპუბლიკაშ ნანანოღა. ნოღა იაკუტსკიშ ონოღე ოლქიშ ცენტრი.
  
შორი ბჟაეიოლიშ ფედერალური ოკრუგის, მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ, სიდიდათ მახუთა ნოღა (ხაბაროვსკიშ, ვლადივოსტოკიშ, ულან-უდეშ დო ჩიტაშ უკული) რე. თი ნოღეფშე არძაშე უდიდაში ნოღა რე, ნამუთ სეზონური ჯამარუაშ ზონას იდვალუაფჷ.

## მაჸალე ნოღეფი
*  ფერბენქსი (ალასკა), ააშ
*  იელოუნაიფი, კანადა
*  კიზილი (ტუვაშ რესპუბლიკა), რუსეთი
*  მურაიამა, იაპონია
*  ჩხანვონი, ობჟათე კორეა
*  ჰეიჰე, ჩინეთი
*  ჰარბინი, ჩინეთი
*  ჯვეშ ოლიმპია, საბერძნეთი
*  სევასტოპოლი (ყირიმი), უკრაინა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იაკუტსკიშ მერიაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* ვებ-ხასჷლა yakutskhistory.net 
* 
* *Султанов Н. В.* Остатки якутскаго острога и некоторых других памятников деревяннаго зодчества в Сибири.
* Листы топографической карты  и 
* Якутск предновогодний. Фоторепортаж

კატეგორია:სახა (იაკუტია)
კატეგორია:სახაშ (იაკუტიაშ) ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ტუიმაადა
ირკუტსკი

**ირკუტსკი** () — ნოღა რუსეთიშ ფედერაციას, ბჟაეიოლ ცნდჷრს. ირკუტსკიშ ოლქიშ დო ირკუტსკიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ტრანსცნდჷრიშ მაგისტრალიშ ორკინაშარე დო ოტრანსპორტე ნოსქვი. 2020 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 623 562 ადამიერი ოხორანს. ნოღა წყარმალუ ანგარაშ წყარპიჯეფს, წყარმალუ ირკუტიშ აკოკათაფაშ აბანს იდვალაუფუ, ბაიკალიშ ტობაშე 66 კილომეტრიშ მეძენას. კლიმატი კვათიერო კონტინენტური რე. ბაიკალიშ რიფტულ ზონაწკჷმა სიახოლაშ გეშა ნოღას შხირას დაღარი ბიჯგეფი იგინაფე. შხუ ომენცარე-ოგონათუე ცენტრი რე. ხერეჭუაშ მაჸვენჯი დარგეფი რე ავიააკოგაფა, ჰიდროენერგეტიკა დო ოჭკომალი პროდუქტებიშ წარმაფა.

ირკუტსკი ცნდჷრიშ უჯვეშაში ნოღა რე, ნამუქჷთ 1661 წანას დირსხჷ მჭოთ ჯიხა-ნოღა. 1686 წანაშე ნოღაშ სტატუსი უღუ. 1753 წანაშე ირკუტსკიშ გუბერნიაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, ცჷნდჷრიშ (1803 წანაშე) დო ბჟაეიოლ ცჷნდჷრიშ (1822 წანაშე) გენერალ-გუბერნატორიშ რეზიდენცია. მონღოლეთწკჷმა დო ჩინეთწკჷმა ვაჭარუაშ მშანულამი ოტრანზიტე პუნქტი. ცარიზმიშ ბორჯის, ირკუტსკი დო ირკუტსკიშ გუბერნია პოლიტიკურ დჷნაშებუეფიშ გინოხორუაშ აბანს წჷმარინუანდჷ.

XIX ოშწანურაშ შქა წანეფშე, ნოღას ხერეჭუაქ გევითარჷ. 1879 წანაშ ნძალიერი დაჩხირიშ შედეგო ნოღაქ დეღამაკჷ. ნოღაშ ისტორიული ცენტრი მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ოცადებელ ერკებულშა. ასქილადირი რე ჯაშ ხურეთმონძღვარუაშ ანსამბლი, შხვადოშხვა სტილიშ ქუაშ ნოდგჷმეფი, „ცჷნჷდრიშ ბაროკოშ“ სტილს აკნაგებჷ ოხვამეეფი. გჷმათუთაშ რევოლუციაშახ ოვაჭარე ნოღა რდჷ.

ირკუტსკი ბჟაეიოლ ცნდჷრს იდვალუაფჷ, ირკუტსკიშ წყაროჩუაშეშ გოხოლუას, უახოლაშ დიდ ნოღა ულან-უდეშე 439 კილომეტრიშ მეძენას. ნოღაშ გოხოლუას შხირი რე დოლოეფი, ფიჭონა, ფიჭონ-ჭყერონა დო შხვ. ნოღაშ ფართობი — 27 998 *ჰა*; თაჸურეშე ონოღე ნაშენუა იკენს — 11 950 *ჰა*-ს, ტყა — 6350 *ჰა*-ს, წყარიშ ოფირჩა — 2870 *ჰა*-ს, დოლოეფი დო ჭალე — 4260 *ჰა*-ს. ნოღაშ რელიეფი დოწეწილი რე. სიმაღალა 420-550 მ ფარგანეფს იძანძჷ. გიშაკერზაფილო თხილერი ტერიტორია რე ტყაპარკი — სინიუშინა გორა დო შხვ.

## მაჸალე ნოღეფი
* კანაძავა –   
* შენიანი –  
* ულან-ბატორი – 

## გალერეა
 
ფაილი:Иркутск. Нижняя Набережная.JPG
ფაილი:Иркутск. Дом Шастиных 1.JPG
ფაილი:Trinity Church in Irkutsk.jpg


## რესურსეფი ინტერნეტის

* ირკუტსკი – ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  

* ირკუტსკი – ცჷნდჷრიშ სხუნუეფიშ ენციკლოპედია  

კატეგორია:ირკუტსკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
ულიანოვსკი

**ულიანოვსკი** (1648—1780 წწ. — ***სინბირსკი***, 1780—1924 წწ. — ***სიმბირსკი***) — ნოღა რუსეთიშ ევროპულ ნორთის, ულიანოვსკიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

ნოღა ვოლგაშპიჯიშ სუბეს იდვალუაფჷ, წყარმალუეფიშ ვოლგაშ (კუიბიშევიშ წყაროჩუაშე) დო სვიაგაშ აკოკათაფაშ აბანს. ულიანოვსკი ქიანაშ ნანანოღა მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე/ობჟათე-ბჟაეიოლშე 890 კილომეტრიშ მეძენას იდვალუაფჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ულიანოვსკიშ ოლქიშ გუბერნატორიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ნოღა ულიანოვსკიშ ადმინისტრაცია 
* Презентационный ролик Ульяновск
* 
## სქოლიო


კატეგორია:ვლადიმერ ლენინი
კატეგორია:ვოლგაპიჯიშ ნოღეფი
კატეგორია:ულიანოვსკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
ხაბაროვსკი

**ხაბაროვსკი** () — ნოღა რუსეთის, ხაბაროვსკიშ აკანიშ უკაბეტაში ნოღა დო ადმინისტრაციული ცენტრი.

ხაბაროვსკშე მოსკოვშა ბონას (ჰეერით) გოძჷ — დოხოლაფირო 6100 კმ, რკინაშარათ — 8533 კმ. ნოღას რე ჟირი აეროპორტი (ხაბაროვსკი-ნოვი, „მალიი“) , რკინაშარაშ ვაგზალი, ოთხი რკინაშარაშ დგჷმილი, ავტომაგისტრალეფიშ ნოსქვი, ოწყარმალონე ონიშოლი.

## მაჸალე ნოღეფი
ხაბაროვსკიშ მაჸალე რე გეჸვენჯი ნოღეფი:

* ნიიგატა, იაპონია (1965)
* პორტლენდი, ააშ (1988)
* ვიქტორია, კანადა (1990)
* ჰარბინი, ჩინეთი (1993)
* პუჩონი, ოორუე კორეა (2002)
* სანია, ჩინეთი (2011)

## ლიტერატურა
*Nikolay P. Kradin. *It Is Protected by the State: the Monuments of Architecture in Khabarovsk*. Khabarovsk: Chastnaya kollektsiya, 1999. 192 p.&nbsp;

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of Khabarovsk 
* 
* Major problems of Russian-Korean relationship
* China and Russia relationship and history 
* Website of Khabarovsk

## სქოლიო

კატეგორია:ხაბაროვსკიშ აკანიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
ნოვოკუზნეცკი

**ნოვოკუზნეცკი** () — ნოღა რუსეთის, კემეროვოშ ოლქიშ დო ნოვოკუზნეცკიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ფართობიშ მეჯინათ ნოღა კუზბასის მაართა აბანს რე დო მაჟირა რე მახორობაშ მუდანობათ, თაშნეშე კემეროვოშ ოლქიშ უჯვეშაში ნოღა რე.

ნოღა ბჟადალ ცჷნდჷრიშ ობჟათეშე იდვალუაფჷ, წყარმალუ ტომიშ ჟირხოლო წყარპოიჯის, კემეროვოშ ოლქიშ ობჟათეშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
* 


კატეგორია:კემეროვოშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კემეროვო

**კემეროვო** () — ნოღა რუსეთის, კემეროვოშ ოლქიშ — კუზბასიშ დო კემეროვოშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა რაიონიშ აკოდგინალაუშა ვემშმურს. რუსეთიშ ნოღეფს შქას, კემეროვო ასეშო 30-ა ადგილს იკენს მახორობაშ მეჯინათ დო 50-ა რე ფართობიშ მეჯინათ.

## გალერეა

ფაილი:Kemerovo3.jpg
ფაილი:Kemerovo4.jpg
ფაილი:Kemerovo5.jpg
ფაილი:Kemerovo2.jpg
ფაილი:Kemerovo6.jpg
ფაილი:Kemerovo raduga.jpg


## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Официальный сайт Кемеровского городского совета народных депутатов 
## სქოლიო


კატეგორია:კემეროვოშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
მთავარი არხი

**მთავარი არხი**  — კერზო ოტელევიზიე კომპანია საქორთუოს. არხიშ ასეიანი ფორუა ქიანაშ მახორობაშ დოხოლ. ტელეარხი დორსხუაფილი რე 2019 წანას, დო ქორთული ორცება — დემოკრატიული საქორთუოშ თარობაშ ოპოზიციური გეზა უკინებჷდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მთავარი არხი-შ საიტი 

კატეგორია:ტელევიზია
კატეგორია:კომპანიეფი
ნოდარ ტურძელაძე

**ნოდარ ტურძელაძე** — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ორენბურგი

**ორენბურგი** (რუს. Оренбург) — ნოღა რუსეთიშ ფედერაციას, ორენბურგიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 572 188 ადამიერი ოხორანს. მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ რუსეთის 29–ა აბანი უკებჷ (2019). ნოღა მოსკოვიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე 1,478 კილომეტრიშ მეძენას იდვალაუფჷ, ძალამ არხოს რე ყაზახეთიშ ხურგეფწკჷმა. ნოღა ზუღაშ დონეშე 154.4 მეტრის იდვალუაფჷ. ნოღაქ 1734 წანას დირსხჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* City History of Orenburg 
* ორენბურგიშ საინფორმაციე პორტალი  
* Портал органов государственной власти г. Оренбурга 
* Сайт администрации г. Оренбурга 
* Оренбургский региональный центр социальной информации 
* Форум города Оренбург 

## სქოლიო

კატეგორია:ორენბურგიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
ალექსანდრე მოწერელია

მინი|ალექსანდრე მოწერელია
**ალექსანდრე მოწერელია** — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი. სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ გუბერნატორი 2018-2020 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* parliament.ge

კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
ტომსკი

**ტომსკი** () — ნოღა რუსეთის. ტომსკიშ ოლქიშ დო ტომსკიშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა ბჟადალი ცჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ ნორთის, წყარმალუ ტომიშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ.

ტომსკი ცჷნდჷრიშ უჯვეშაში ოგონათუე, ომენცარე დო ინოვაციური ცენტრი რე. ნოღას ჩხორო უმაღალაში ოგურაფუ, 15 ომენცარე-ორკვიალე ინსტიტუტი, გიშაკერძაფილი ეკონომიკური ზონა დო ამშვი ბიზნეს-ინკუბატორი რე. ტომსკი ცჷნდჷრიშ დო შორიშ ბჟაეიოლიშ ნოღეფიშ ასოციაციაშ მაკათური რე.

ტომსკი დინდარი რე XVIII-XX ოშწანურეფიშ ჯაშ დო ქუაშ არქიტექტურული ძეგლეფით.

2020 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას 576 624 ადამიერი ოხორანს. ტომსკი ნოღა-ალმაშარე სევრსკწკჷმა ართო ონოღე აგლომერაციას გჷმოქიმინუნს, ნამუშ მახორობაშ მუდანობა 728 000 ადამიერი რე.

## გეოგრაფია
ტომსკი იდვალუაფჷ ბჟადალ ცჷნდჷრიშ რზენიშ ხურგის, წყარმალუ ტომიშ მარძგვან წყარპოჯის, წყარმალუ ობიშ ნადუშე 50 კილომეტრიშ მეძენას. ნოღა ტაიგაშ ზონას იდვალუაფჷ. მოსკოვიშე მოჩილათირი რე 3 500 კილომეტრით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт муниципалитета города Томска 
* Товики — томская городская вики
* Памятники Томска
* Томское краеведение
* ОЭЗ в г. Томске  Российские особые экономические зоны
* Томск. Фотографии 1965—1980 годов и современные 
* Подробная карта Томской области
* Самое полное собрание старых фотографий Томска (более 1500)

კატეგორია:ტომსკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
არჩილ თალაკვაძე

**არჩილ თალაკვაძე** (დ. 16 ღურთუთა, 1983) — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი. საქორთუოშ პარლამენტიშ მადუდე 2019-2021 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* საქორთუოშ პარლამენტი

კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1983
კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მადუდეეფი
ჰასან ჰაიგოზარი

**ჰასან ჰაჯაგარი** (; დ. 21 მესი, 1971, მეშჰედი, მეშჰედიშ პროვინცია) - ირანალი კინორეჟისორი, სცენარისტი დო პროდიუსერი.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია:ირანალი კინორეჟისორეფი
კატეგორია:ირანალი სცენარისტეფი
კატეგორია:ირანალი პროდიუსერეფი
შალვა ნათელაშვილი

**შალვა ნათელაშვილი** (დ. 17 ფურთუთა, 1958, ფასანაური) — ქორთუ პოლიტიკოსი. საქორთუოშ ლეიბორისტული პარტიიშ ლიდერი ასეშა 1995. საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნათელაშვილიშ ბიოგრაფია 

კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კატეგორია:დუნაბადი 17 ფურთუთა
კატეგორია:დუნაბადი 1958
დავით ბაქრაძე

**დავით ბაქრაძე** (დ. 1 კვირკვე, 1972) — ქორთუ პოლიტიკოსი. პარტია „ევროპული საქორთუო“შ ლიდერი. საქორთუოშ პარლამენტიშ მადუდე 2008-2012 წანას.

კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მადუდეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1972
კატეგორია:დუნაბადი 1 კვირკვე
მამუკა ხაზარაძე

მინი|მამუკა ხაზარაძე
**მამუკა ხაზარაძე** (დ. 29 ქირსეთუთა, 1966, ქართი) — ქორთუ პოლიტიკოსი. „ლელო“-შ ლიდერი. საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მამუკა ხაზარაძე

კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კატეგორია:დუნაბადი 29 ქირსეთუთა
კატეგორია:დუნაბადი 1966
ზურაბ ჯაფარიძე

**ზურაბ გირჩი ჯაფარიძე** (დ. 1 ღურთუთა, 1976, ქართი) — ქორთუ პოლიტიკოსი. „გირჩი - მეტი თავისუფლება“-შ ლიდერი. საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ზურაბ ჯაფარიძე

კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1 ღურთუთა
კატეგორია:დუნაბადი 1976
ლენა ბელკინა

**ლენა ბელკინა** (, დ. 27 გერგობათუთა, 1987, ტაშკენტი, სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუ) — მაბირე. 
კატეგორია:მერკე სტატიეფი პიჯიშ გეშა
კაპიტოლიუმი (ვაშინგტონი)

thumb|300px|კაპიტოლიუმი
**კაპიტოლიუმი** (United States Capitol) — დგჷმილი, ნამუსჷთ იდვალუაფუ ააშ-იშ კონგრესი. კაპიტოლიუმი ვაშინგტონიშ არძაშე უმაღალაში დგჷმილი რე, ნამუშ აკოგაფაქ 1793 წანაშ 18 ეკენიას დიჭყჷ, მუჟამსჷთ დგჷმილიშ ნერჩის მაართა ქუა ქიანაშ მაართა პრეზიდენტ ჯორჯ ვაშინგტონქ დოდუნ. დგჷმილი აკაგჷ მოჸოროფე არქიტექტორ უილიამ თორთონქ. კაპიტოლიუმიშ დღა 18 ეკენიას ეიშანუაფუ.

თე დგჷმილს, კონგრესიშ მაართა ხუნაქ 1800 წანაშ 21 გერგობათუთას იმანჯჷ. კაპიტოლიუმს 540 ოთახი რე, თაქ რე მუჭოთ სენატიშ, თაშნეშე წჷმმარინაფალეფიშ პალატა ორენი. გოლათიშ ედომუშამი სიგჷრძა 89 მეტრი რე, დო დიამეტრი - 11 მეტრი. გოლათი ჸონიერ 36 კოლონას გედგჷ (36 კოლონა თი ბორჯიშო შტატეფიშ მუდანობას წჷმმარინუანდჷ). კაპიტოლიუმიშ დგჷმილშე ბონას მეჸუნს მოლი, ნამუთ პარიზიშ ჯოხოგოლაფირ ელისეშ მინდორეფს მოგენს. მოლიშ მაჟირა ბოლოს გედგჷ ნანანოღაშ შანულამი ორიენტირი — ვაშინგტონიშ მონუმენტი.
თიურინგია

**თიურინგია** გერმანიაშ ართ ართ პროვინცია, ნამუთ იდვალუაფ ცენტრალურ გერმანიას, ცენტრი რე ნოღა ერფრუტი. მახორობა - 2.15 მილიონი. 

კატეგორია:გერმანიაშ აკანეფი