open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კლემენტ ეტლი

**კლემენტ რიჩარდ ეტლი** (ინგლ. Clement Richard Attlee, დ. 3 ღურთუთა, 1883 — ღ. 8 გჷმათუთა, 1967) — ბრიტანალი სახენწჷფო მოღალე, გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი 1945-1951 წანეფს დო ლეიბორისტული პარტიაშ ლიდერი 1935-1955 წანეფს. ეტლის 1942-1945 წანეფს უკინებუდჷ პრემიერ-მინისტრიშ გამაკოჩიშ პოსტი. სუმშა რდჷ ოპოზიციაშ ლიდერი 1935-1940, 1945 დო 1951-1955 წანეფს. ლეიბორისტული პარტიაშ ლიდერიშ პოსტი თიშ უმოს ხანს მითინს ვაუკებუდჷ. 

ეტლი გურაფულენდჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ, მუშენდჷ ბარისტერო. თაშნეშე ლექციეფს კითხულენდჷ ლონდონიშ ეკონომიკაშ სკოლას. უკულიანი პერიოდის ეტლიქ კარიერა ქიმიოტუ, მეკვარჩხანე პოლიტიკური იდეეფით დეინტერესჷ დო ქაკათჷ დუდიშული ლეიბორისტული პარტიას. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას, ნინალენდჷ ბრიტანეთიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. 1919 წანას გიშაგორილქ იჸუ სტეპნიშ მერო დო სუმი წანაშ უკულ 1922 წანას გიშაგორილქ იჸუ პარლამენტიშ მაკათურო. ეტლი მოღალენდჷ რემსი მაკდონალდიშ თარობას (1929-1931). 1935 წანას გინირთჷ ლეიბორისტული პარტიაშ ლიდერო. ჸათე ბორჯის, ეტლიქ ხუჯი დუკინჷ პაციფიზმის დო აპროტესტენდჷ რემილიტარიზაციას. ეტლი ნევილ ჩემბერლენიშ დარჩქალებაშ (*Appeasement*) პოლიტიკაშ აქტიური კრიტიკოსი რდჷ. 1940 წანაშე ეტლი კოალიციური თარობაშ მაკათური რდჷ დო 1942 წანაშე უკებუდჷ  უინსტონ ჩერჩილიშ გამაკოჩიშ პოსტი. 

1945 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს ლეიბორისტული პარტიაქ მიპალუ გომორძგუა დო ეტლიქ პრემიერ-მინისტრო გინირთჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ ბრიტანეთი სერიოზული პრობლემეფიშ წოხოლე გერდჷ. ჸათე პრობლემეფიშ გინაჭყვიდალო ეტლიშ თარობაქ ატარჷ შანულამი რეფორმეფი. ეტლი ესვარილი ეკონომიკაშ მოხუჯე რდჷ. ეტლიშ მართუალაშ ბორჯის იმანჯჷ ინდუსტრიაშ ნაციონალიზაციაქ, დირსხუ სინთელეშ ერუანული ნინალაქ (*NHS*) 1948 წანას, იმანჯჷ პროფესიული რსხუეფიშ რეფორმაქ, გიჭყჷ ერუანული პარკეფიშ სისტემაქ დო შხვა. გალენური პოლიტიკას, ეტლი მეთხოზუდჷ დეკოლონიზაციაშ პოლიტიკას. დუდიშულობა მიპალეს ინდოეთიქ, პაკისტანქ, მიანმარქ, შრი-ლანკაქ, გეუქვჷ ბრიტანეთიშ მანდატიქ პალესტინას დო ტრანსიორდანიას. რგილი ლჷმაშ მიმალობას, ეტლიქ ხუჯი დუკინჷ მარშალიშ გეგმას დო ნატოშ დორსხუაფას დო ბჟადალიშ ქიანეფიშ ართოიანი მოქმენდალას სხუნუეთიშ მეხჷ. 1950 წანაშ გიშაგორუეფს ლეიბორისტეფიშ გომორძგუაშ უკულ, ეტლიქ ქაჯღონჷ ბრიტანეთიშ ჯარეფი ობჟათე კორეაშ მახვარებელო (კორეაშ ლჷმა). 

ეტლიშ თარობაქ შანულამი წჷმოძინეფს მიოჭირინუ ეკონომიკური დო სოციალური პროგრამეფიშ შედეგო, მარა თარი პრობლემეფო იშენ სკიდუდჷ უმუშელობა, რესურსეფიშ ნარკებობა. 1951 წანას გიშაგორუეფს ლეიბორისტული პარტიაქ დემარცხჷ დო პრემიერ-მინისტრო კინ კონსერვატორული პარტიაშ ლიდერქ, უინსტონ ჩერჩილქ გინირთჷ. 1955 წანაშ გიშაგორუეფიშ უკულ, ეტლიქ პოლიტიკაშე მიდართჷ. ეტლი 1954, 1955 დო 1964 წანეფს ნომინირაფილი რდჷ ნობელიშ პრემიაშა თინჩალაშ დარგის, მარა პრემია ვემუღებჷ. 

კლემენტ ეტლი მერჩქინელი რე გოართოიანაფილი ომაფეშ ართ-ართი უდიდაში პრემიერ-მინისტრო.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1883
კატეგორია:ნაღურა 1967
კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ბრიტანალი სახენწჷფო მოღალეეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრეფი
ტოძიო ჰიდეკი

**ტოძიო ჰიდეკი** (იაპ. 東條 英機; დ. 30 ქირსეთუთა, 1884 — ღ. 23 ქირსეთუთა, 1948) — იაპონარი გენერალი დო პოლიტიკოსი, იაპონიაშ პრემიერ-მინისტრი 1941-1944 წანეფს, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას. თიში მართუალა იხასიათებუდჷ მასობური ჸვილუეფით, ნაციონალისტური დო იმპერიალისტური პოლიტიკათ. 

გურაფულენდჷ იაპონიაშ არმიაშ აკადემიას. 1905 წანას ქაკათჷ იაპონიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. 1919-1922 წანეფს მუშენდჷ ოურდუმე ატაშეთ გერმანიას. ჰიდეკიქ შანულამი კარიერული წჷმოძინეფს მიოჭირინუ დო 1934 წანას გინირთჷ გენერალო. 1937 წანაშ მელახის, ქუდარინეს კვანტუნიშ არმიაშ გენერალური შტაბიშ უნჩაშო მანჯურიას, სოდეთ თინა ხემანჯღვერენდჷ ოურდუმე ოპერაციეფს ჩინეთიშ მეხჷ. 1940 წანას ჰიდეკიქ ქიდეკინჷ არმიაშ მინისტრიშ პოსტი.  ჰიდეკი ადვოკატირენდჷ ფაშისტური გერმანიაწკჷმა დო იტალიაწკჷმა ალიანსის. 1941 წანაშ 18 გჷმათუთას ჰიდეკიქ გინირთჷ პრემიერ-მინისტრო. თიქ ქიგესკიდჷ არმიაშ მინისტრიშ პოსტის დო 1943 წანაშე, თაშნეშე, უკებუდჷ კომერციაშ დო ინდუსტრიაშ მინისტრიშ პოსტი.

ჰიდეკი რდჷ ნძალიერი ადმინისტრატორი დო აგრესიული მილიტარისტი. თიქ ხუჯი დუკინჷ პრევენციული გეშქუმალეფს ამერიკაშ დო თიში ევროპალი მორსხუეეფიშ მეხჷ. ჰიდეკიშ ღანკი ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ რსული კონტროლი რდჷ. დუდშე იაპონიაქ შანულამი გომორძგუეფს მიოჭირინუ, მარა ბორჯიშ გოძვენას ამერიკალეფქ ბრელშა დამარცხეს იაპონარეფი დო იაპონიას გომორძგუაშ მუთუნნერი შანსი ვადუტეს. 1944 წანაშ 18 კვირკვეს ჰიდეკიქ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. იაპონიაშ კაპიტულაციაშ უკულ, ჰიდეკიქ დუდიშ ჸვილუა მინდომუ, მარა გინასქილიდეს. 1946 წანას, ჰიდეკი შხვა ოურდუმე მოღალეეფიწკჷმა ართო გასამართეს. ტოკიოშ ტრიბუნალქ თის ქეკადვუ შხვადოშხვა ოურდუმე დანაშურეფი დო ღურაშ განჩინება გეგშუღჷ. 1948 წანაშ 23 ქირსეთუთას ტოძიო ჰიდეკი ქეგთაშქვიდეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1884
კატეგორია:ნაღურა 1948
კატეგორია:იაპონარეფი
კატეგორია:იაპონარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:იაპონარი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:იაპონიაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:იაპონიაშ არმიაშ მინისტრეფი
ჰიროჰიტო

**ჰიროჰიტო** (იაპ. 裕仁; დ. 29 პირელი, 1901 — ღ. 7 ღურთუთა, 1989) — იაპონიაშ 124-ა იმპერატორი 1926-1989 წანეფს. საიმპერატორო ხვისტაშა ეშართჷ 1926 წანაშ 25 ქირსეთუთას, მუამუშიშ ტაისიოშ ღურაშ უკულ. ჰიროჰიტოშ მართუალა მიშინუაფუ მუჭოთ "შოვა", ნამუთ "*გონათაფილი თინჩალა*"-ს შანენს. 1936 წანაშ ფურთუთას ჰიროჰიტოქ დამარცხჷ ოურდუმე ოფიცერეფიშ არყება. ჰიროჰიტოშ როლი იაპონიაშ მილიტარისტული პოლიტიკას, ოდებელი თემა რე. ნამთინე ისტორიკოსიშ აზრით თინა ოპონირენდჷ იაპონიაშ ალიანსის ფაშისტური გერმანიაწკჷმა დო იტალიაწკჷმა დო თიში რეალური გოლინა დაღარი რდჷ, მუშენდა არმიაშ კონტროლი ხეშა ქაშეჸოთეს აგრესიული მილიტარისტეფქ. შხვა ისტორიკოსეფიშ მეჯინათ თინა აქტიურო მონაწილენდჷ იაპონიაშ ექსპანსიონისტური პოლიტიკაშ დოგეგმუას, მანჯურიაშა მიშაჭკირუაშე მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშახ.

1945 წანაშო უკვე არგამა რდჷ იაპონიაშ მარცხი. თე წანაშ 6-9 მარაშინათუთას ამერიკალეფქ გვირზილური ანჯარიშ გიმორინაფათ, დობომბეს იაპონიაშ ნოღეფი ჰიროსიმა დო ნაგასაკი. 9 მარაშინათუთას სხუნუეთიშ ჯარეფქ ქიდიჭყეს მანჯურიაშ ოპერაცია. 15 მარაშინათუთას, ჰიროჰიტოქ ერუანული რადიოთ გიშელჷ დო გეგმაცხადჷ იაპონიაშ კაპიტულაციაშ გეშა. იაპონიაშ კაპიტულაციაშ უკულ, ჰიროჰიტოშა ოურდუმე დანაშურეფი ვეკუდვალუნა დო თინა პასუხგებაშე გადუდიშულეს. ამერიკალეფიშ გოლინათ, ჰიროჰიტოქ ივარჷ იაპონიაშ იმპერატორეფიშ ტრადიციული საღორონთო ორთა.

1947 წანას იაპონიაქ მიღჷ ახალი კონსტიტუცია, ნამუშ ნძალათ იაპონიაქ გინირთჷ კონსტიტუციური მონარქიათ დო იმპერატორიშ ნებეფქ შანულამო დედაღარჷ. კონსტიტუციური თირუეფიშ შედეგო, იმპერატორქ გეგმიცხადჷ იაპონიაშ სახენწჷფოშ დო კათაშ ართოიანობაშ სიმბოლოთ. მართუალაშ ბორჯის, ჰიროჰიტო ოცადუდჷ კათაწკჷმა ხოლოს ქორდუკო დო ფშხირას შეთმეხვადუდჷ მახორუეფს. შედეგო, ჰიროჰიტოშ პოპულარობაქ ქიმიძინჷ. 1959 წანას, თიში სქუაქ აკიჰიტოქ ოსურო ქიმიჸონჷ მიჩიკო სიოდა, ნამუთ არისტოკრატიული ფანიაშ წჷმმარინაფალი ვარდჷ. ჸათეთ ხოლო ართი ისტორიული, დოხოლაფირო 1,500 წანიანი იმპერატორული ტრადიციაქ მეჭყორდჷ. 1971 წანას, ჰიროჰიტოქ ხოლო ართი ტრადიცია ივარჷ, მუჟამსჷთ თიქ ურცხო ქიანეფს ესუმარუნჷ. თიქ გინირთჷ იაპონიაშ მაართა იმპერატორო, ნამუქჷთ ურცხოეთის იშარალჷ. თე წანას ჰიროჰიტოქ ევროპაშ ქიანეფშა იდჷ. ოთხი წანაშ უკულ ამერიკაშა მიდართჷ ოფიციალური ვიზიტით დო ამერიკაშ პრეზიდენტის რიჩარდ ნიქსონს ქეშეხვადჷ. ჸათნა ამერიკაშ პრეზიდენტიშ დო იაპონიაშ იმპერატორიშ მაართა აკოხვამილაფა რდჷ. ჰიროჰიტოქ ღურჷ 1989 წანაშ 7 ღურთუთა, 87 წანერქ. თიში მონძე რდჷ უნჩაში ქომოლსქუა აკიჰიტო.

## ქოძირით თაშნეშე
* იაპონიაშ იმპერატორეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1901
კატეგორია:ნაღურა 1989
კატეგორია:იაპონარეფი
კატეგორია:იაპონიაშ იმპერატორეფი
ენტონი იდენი

**რობერტ ენტონი იდენი** (ინგლ. Robert Anthony Eden, დ. 12 მანგი, 1897 — ღ. 14 ღურთუთა, 1977) — ბრიტანალი პოლიტიკოსი, გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი დო კონსერვატიული პარტიაშ ლიდერი 1955-1957 წანეფს.

მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას. უკულ გურაფულენდჷ ბჟაეიოლმარჩქინჯალას (არაბული დო სპარსული ნინეფი) ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის. 1920-იან წანეფიშე ქაკათჷ პოლიტიკას. 1923 წანას გიშაგორილქ იჸუ პარლამენტიშ მაკათურო. 1935 წანას, 38 წანერი იდენი ქუდარინეს გალენური საქვარეფიშ მელამოსეთ. იდენი აპროტესტენდჷ პრემიერ-მინისტრი ნევილ ჩემბერლენიშ დარჩქალებაშ (*Appeasement*) პოლიტიკას, ნამუსჷთ თინა აწარმენდჷ ფაშისტური გერმანიაშ დო იტალიაშ მეხჷ. 1938 წანაშ ფურთუთას იდენქ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. 1940 წანაშ 10 მესის პრემიერ-მინისტრო უინსტონ ჩერჩილქ გინირთჷ, ნამუქჷთ იდენი ქუდარინუ ოურდუმე მელამოსეთ. 1940 წანაშ 22 ქირსეთუთას, იდენქ კინ ქიდეკინჷ გალენური საქვარეფიშ მელამოსეშ პოსტი. ჸათე პოსტის თინა მასუმაშა ხოლო ნინალენდჷ, 1951-1955 წანეფს. პოსტიშ გერინაშ ბორჯის, იდენქ მიშეღჷ შანულამი თია ბრიტანულ-ირანული ონაფთობე დისპუტიშ გინოჭყვიდუაშა, იტალია-იუგოსლავიაშ კონფლიქტიშ გინოჭყვიდუაშა, ინდოჩინეთიშ ლჷმაშ თებაშა დო ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ხეკულუაშ ორგანიზაციაშ (სეატო) დორსხუაფაშა.

იდენი ჩერჩილიშ გამაკოჩი რდჷ ვითოხუთი წანაშ გოძვენას დო ჩერჩილიშ უკულ თიქ ქიდეკინჷ მუჭოთ კონსერვატიული პარტიაშ ლიდერიშ, თაშნეშე გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1956 წანაშ 26 კვირკვეს, ეგვიპტეშ პრეზიდენტიქ გამალ აბდელ ნასერქ გეგმაცხადჷ სუეციშ არხიშ ნაციონალიზაციაშ გეშა. ბრიტანეთიშ თარობა სუეციშ თარი აქციონერი რდჷ 1875 წანაშე. სუეცის კაბეტი შანულობა უღუდჷ ბრიტანეთიშ ოვაჭარე ინტერესეფიშო. 1956 წანაშ გერგობათუთას, სუეციშ არხიშ დორთინაფაშ ღანკით ბრიტანეთიქ, საფრანგეთიქ დო ისრაელქ ეგვიპტეს ქიგიანთხეს. ჸათე მოქმენდალას მაჸუნჷ კაბეტი ნეგატიური რეაქციაქ მოსოფელიშ მასშტაბით. ამერიკაქ დო სხუნუეთიქ მითხის ეგვიპტეშე ჯარეფიშ გიშაჸონაფა. სუეციშ კრიზისი რდჷ ბრიტანეთიშო ისტორიული მარცხი, ნამუქჷთ შანულამო დადაღარჷ ბრიტანეთიშ ინტერესეფი დო გოლინა არხო ბჟაეიოლს. 1957 წანაშ ღურთუთას, ენტონი იდენქ გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. იდენი მერჩქინელი რე ართ-ართი ნარკებო წჷმოძინელი პრემიერ-მინისტრო ბრიტანეთიშ ისტორიას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1897
კატეგორია:ნაღურა 1977
კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ბრიტანალი დიპლომატეფი
კატეგორია:ბრიტანალი სახენწჷფო მოღალეეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრეფი
იტალიაშ სოციალური რესპუბლიკა

**იტალიაშ სოციალური რესპუბლიკა** (იტალ. Repubblica Sociale Italiana), თაშნეშე შინელი რდჷ მუჭოთ **სალოშ რესპუბლიკა** (იტალ. Repubblica di Salò) — მასუმა რაიხიშ მარიონეტული სახენწჷფო მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ გვიანი პერიოდის, 1943-1945 წანეფს.

1943 წანაშ კვირკვეშო მორსხუეეფს იტალიარეფი უკვე გიშარაჸილი აფუდეს ოორუე აფრიკაშე. 1943 წანაშ 9 კვირკვეს, თინეფქ გემშეჭკირეს სიცილიაშა. ჸათე პოლიტიკური სიტუაციაშ გეშა, 1943 წანაშ 24 კვირკვეს ბენიტო მუსოლინიქ ქიმიჭანუ დიდი ფაშისტური სხუნუ. სხუნუშ მაკათურეფქ, იტალიაშ მაფა ვიტორიო ემანუელე III-შ ალარინათ, გეგნარინეს მუსოლინი დო უკულ ოჭოფეს. ახალი თარობაქ ქიდიჭყჷ ოთინჩალე მორაგადაფეფი მორსხუეეფიწკჷმა. 1943 წანაშ 3 ეკენიას იტალიაქ ხე ქუმაჭარჷ კასიბილეშ ზეს მორსხუეეფიწკჷმა. მალას, ფაშისტური გერმანიაშ ჯარეფქ გემშეჭკირეს, ქიდეკინეს ოორუე დო ცენტრალური იტალია დო მუსოლინი ჯიხაშე გადუდიშულეს. 1943 წანაშ 23 ეკენიას, გერმანიაშ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფს გიჭყჷ იტალიაშ სოციალური რესპუბლიკაქ (ისრ), ბენიტო მუსოლინიშ მართუალათ. იტალიაშ სოციალური რესპუბლიკა  წჷმარინუანდჷ მასუმა რაიხიშ მარიონეტული სახენწჷფოს. თის ოფიციალურო ხვალე ღერზიშ ქიანეფი ჩინებულენდეს. ფინეთი დო ვიშიშ საფრანგეთი გერმანიაშ გოლინაშ თუდეს რდეს, მარა ვართ თინეფს უჩინებუნა იტალიაშ სოციალური რესპუბლიკა. ისრ-ს ლიმიტირაფილი ურთიართალა უღუდჷ არგენტინაწკჷმა, პორტუგალიაწკჷმა, ესპანეთიწკჷმა დო შვეიცარიაწკჷმა. ისრ-ს ვართ ვატიკანი ჩინებულენდჷ.

ისრ არსებენდჷ ვითოჩხორო თუთაშ გოძვენას. 1945 წანაშ პირელს იტალიარი პარტიზანეფქ, მორსხუეეფიშ ალარინათ, ქუდახუეს მუსოლინიშ ხეშულობა. თინეფქ გერმანული ოკუპაციური ნძალეფი იტალიაშე გეგშარაჸეს, მუსოლინი ოჭოფეს დო 1945 წანაშ 28 პირელს ღურათ დასაჯეს. ისრ-შ დოთნხაფაშ დღა, 25 პირელი მერჩქინელი რე გადუდიშულაფაშ დღათ, იტალიას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მუ რდჷ სალოშ რესპუბლიკა?

კატეგორია:იტალიაშ სოციალური რესპუბლიკა
კატეგორია:ფაშისტური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:იტალიაშ ისტორია
კატეგორია:იტალიური სახენწჷფოეფი
ედუარდ დალადიე

**ედუარდ დალადიე** (ფრანგ. Édouard Daladier; დ. 18 მანგი, 1884 — ღ. 10 გჷმათუთა, 1970) — ფრანგი პოლიტიკოსი. მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას, სოდეთ დუდი გიმირჩქინჷ. ლჷმაშ თებაშ უკულ, აქტიურო ქაკათჷ პოლიტიკური პროცესეფს დო რადიკალური პარტიაშ ართ-ართი შანულამი ფიგურათ გინირთჷ. 1933-1934 წანეფს უკებუდჷ საფრანგეთიშ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი. 1932-1934 დო 1936-1940 წანეფს მოღალენდჷ დუდთხილუაშ მინისტრო დო უკულ, 1938 წანაშე კინ პრემიერ-მინისტრო. 

1938 წანაშ 30 ეკენიას, ედუარდ დალადიექ, ნევილ ჩემბერლენი, ბენიტო მუსოლინი დო ადოლფ ჰიტლერიწკჷმა ართო ხე მაჭარჷ მიუნხენიშ ხეკულუას, ნამუშ ნძალათ ნაცისტური გერმანიას სუდეტიშ ოლქიქ გეგნაჩჷ. სუდეტიშ ოლქი ჩეხოსლოვაკიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ დო თექ დოხოლაფირო სუმი მილიონი ადამიერი, უმოსო ეთნიკური გერმანალეფი ცხოვრენდეს. 

გერმანიაშ პოლონეთიშა მიშაჭკირუაშ უკულ, ბრიტანეთიქ დო საფრანგეთიქ გერმანიას ლჷმა გეგმუცხადეს. უკმაკური ლჷმაშ მიმალობას, ბრიტანეთის დო საფრანგეთის ვართ პოლონეთიშა მახვარებეს დო ვართ ფინეთიქ ათხილეს სხუნუეთიშ აგრესიაშე. 1940 წანაშ 21 მელახის დალადიექ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. 

საფრანგეთიშ დონთხაფაშ უკულ, დალადიექ ოორუე აფრიკაშა ინტუ, მარა ვიშიშ რეჟიმქ თინა ოჭოფუ,  გასამართჷ, გითოჩამა ქეკადვუ დო ჯიხას ქუდახუნუ. უკულ დალადიე გერმანალეფს გეგნოჩეს, დიო ბუხენვალდიშ საკონცეტრაციე კარეშა გეგნიჸონეს დო უკულ იტერიშ ჯიხაშა. გადუდიშულაფაშ უკულ, პოლიტიკური კარიერა გაგინძორჷ დო 1946 წანას დართჷ დეპუტატეფიშ პალატას. 1953 წანას გინირთჷ რადიკალური პარტიაშ პრეზიდენტო დო ოპონირენდჷ შარლ დე გოლიშ თარობას.  ედუარდ დალადიექ ღურუ 1970 წანაშ 10 გჷმათუთას, 86 წანერქ. დასაფულებური რე პერ-ლაშეზიშ სასაფლას, პარიზის.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1884
კატეგორია:ნაღურა 1970
კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
ვიშიშ რეჟიმი

**ვიშიშ საფრანგეთი** (ფრანგ. Régime de Vichy - "ვიშიშ რეჟიმი"; 10 კვირკვე, 1940 — 9 მარაშინათუთა, 1944), ოფიციალურო **საფრანგეთიშ სახენწჷფო** — ფრანგული კოლაბორაციონისტული  სახენწჷფო, ნამუქჷთ გიჭყჷ 1940 წანას, ნაცისტური გერმანიაშით საფრანგეთიშ ოკუპაციაშ უკულ.

კატეგორია:ვიშიშ რეჟიმი
კატეგორია:საფრანგეთიშ ისტორია
ისოროკუ იამამოტო

**ისოროკუ იამამოტო** (იაპ. 山本 五十六, დ. 4 პირელი, 1884 — ღ. 18 პირელი, 1943) — იაპონარი ოურდუმე მოღალე, იაპონიაშ საიმპერატორო ფლოტიშ მარშალი-ადმირალი დო იაპონიაშ გოართოიანაფილი ფლოტიშ მადუდე, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას. იამამოტო ხემანჯღვერენდჷ იაპონიაშ ფლოტის 1939 წანაშე ღურაშახ (1943). თიში მანჯღვერალათ იაპონარეფქ შანულამი ოურდუმე წჷმოძინეფს მიოჭირინეს.

იამამოტოქ, 1904 წანას, გათუ იაპონიაშ საიმპერატორო ფლოტიშ ოზუღე აკადემია დო 1904-1905 წანეფს მონაწილენდჷ რუსეთ-იაპონიაშ ლჷმას. ცუსიმაშ ბურჯაფის თიქ დიჭკირჷ დო ჟირი კითი მიოდინუ. ლჷმაშ თებაშ უკულ, გურაფულენდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. იამამოტო მოღალენდჷ ოურდუმე ატაშეთ იაპონიაშ საელჩოს, ამერიკას. იამამოტო სერიოზული შანულობას არძენდჷ ოზუღე ავიაციას დო ფირქენდჷ ნამდა თინა ილაჸაფუდჷ კაბეტი როლს მუმალიშ კონფლიქტეფს. 1936 წანას იამამოტო ქუდარინეს ოზუღე ნძალეფიშ ვიცე-მინისტრო. ჸათე ბორჯიშე თინა ოპონირენდჷ იაპონიაშ ალიანსის ფაშისტური გერმანია დო იტალიაწკჷმა. 1939 წანას, იამამოტო ქუდარინეს გოართოიანაფილი ფლოტიშ თარსარდალო დო ქუდავალეს ოლიმე სტრატეგიაშ ხაზირუა ამერიკაშ მეხჷ. იამამოტო უგჷნალი გენთხაფაშ პროპონენტი რდჷ. ჸათე სტრატეგიათ იმანჯჷ პერლ-ჰარბორიშ ოპერაციაქ, 1941 წანაშ 7 ქირსეთუთას.

ლჷმაშ დაჭყაფური პერიოდის, იაპონარეფქ შანულამი გომორძგუეფი მიპალეს, მარა მიდუეიშ ოზუღე ბურჯაფიშ (1942 წანაშ 4-7 მანგი)  უკულ წჷმოძინეფქ გეგნორთჷ ამერიკალეფიშ აკანიშა. 1943 წანაშ 18 პირელს, ამერიკალეფქ გოშიფრეს იამამოტოშ ფურინუაშ მარშრუტი დო გეგთათეს თიში ფურინჯი ბუგენვილიშ კოკიშ გოხოლუას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1884
კატეგორია:ნაღურა 1943
კატეგორია:იაპონარეფი
კატეგორია:იაპონარი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:იაპონარი ადმირალეფი
ბურჟუაზიული დემოკრატია

**ბურჟუაზიული დემოკრატია** — „მეკვარჩხანე“, გიშაკერზაფილო მარქსისტული სოციალური მენცარობეფს, პოლიტიკური სისტემაშ წკარუაშ ეშანუა, ნამუთ გერსხჷ დემოკრატიაშ, დუდიშულაშ დო მენმოღალეეფიშ წორწალაშ პრინციპეფიშ დეკლარაციას, ბურჟუაზიაშ რეალური დომინირებათ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ლიბერალური დემოკრატია
*პლუტოკრატია

კატეგორია:დემოკრატია
კატეგორია:პოლიტიკური ტერმინეფი
კატეგორია:მარქსისტული სმებეფი
ელის მანრო

**ელის ენ მანრო** (ინგლ. Alice Ann Munro; დ. 10 კვირკვე, 1931 — ღ. 13 მესი, 2024) — კანადარი ჭარუ, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის, 2013 წანას. უმოსო შინელი რე კუნტა თხობელუეფით, ნამუეფიშ უმეტაშობაშ სიუჟეტი ივითარებჷ მანროშ ოდაბადეს, ჰურონიშ ოლქის, ობჟათე-ბჟადალი ონტარიოს. მანრო ნობელიშ პრემიაშ მოხ, რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული ჯილდოეფიშ ლაურეატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* ელის მანრო nobelprize.org-ის
* 

კატეგორია:კანადარეფი
კატეგორია:კანადარი ჭარუეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:კანადარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
რევოლუცია

**რევოლუცია** — ნამდგაინ სფეროს, ბორჯიშ ელაზჷმაფათ კუნტა ხანს მოხვალამერი მეხუნელი თირუეფი, ჯინჯიერი მინორთა, ურთიართობეფიშ გინოქიმინუა, ჯვეში, რინამოჭკომილი ნწყუალაშ ნძალობურო გითოხუაფა დო ახალი წყუალაშ მიშაღალა, ჯარალუაშ გოთანჯილი ბუნაშით სახენწჷფო ხეშუულებაშ ხეშა ეჭაჸოთამა.

რევოლუციაშილებე შანენდას:
* ბიწორ პოლიტიკურ თირუეფს. პოლიტიკური რეჟიმიშ ვარ-და ხეშუულებაშ თირუა, ნძალებური ვარ-და თინჩალი რზათ.
* ბიწორ თირუეფს სოციალურ სფეროს. ჯარალუაშ რჯებაშ, მოსოფელიშმეჯინალაშ, მორალური პრინციპეფიშ თირუა.
* კულტურულ ჟიმალობას.
* ტექნოლოგიურ პროგრესის.

## პოლიტიკური რევოლუციეფი
* პუტჩი
* თინჩალი რევოლუცია
* პოლიტიკური რევოლუციეფშ ერკებული''

## სოციალური, კულტურული დო ტექნოლოგიური რევოლუციეფი
* რენესანსი
* გონათუობაშ ხანი
* ინდუსტრიული რევოლუცია
* სექსუალური რევოლუცია
* ტექნოლოგიური რევოლუცია
## სქოლიო


კატეგორია:რევოლუციეფი
ფრიდრიხ მერცი

**იოახიმ-ფრიდრიხ მარტინ იოზეფ მერცი** (), კუნტას **ფრიდრიხ მერცი** (; დ. 11 გერგობათუთა 1955, ბრილონი, ჰოხზაუერლანდი, ოორუე რაინ-ვესტფალია, ბჟადალი გერმანია) — გერმანალი პოლიტიკოსი დო კანცლერი 2025 წანაშ 6 მესიშე. 2022 წანაშ ღურთუთაშე ქირსიან-დემოკრატიული რსხუშ (CDU) ლიდერიშ პოზიციაშ იკენს დო 2022 წანაშ ფურთუთაშე დუდენს CDU/CSU (რსხუშ) საპარლამენტო ფრაქციას, თაშნეშე რე ბუნდესტაგის ოპოზიციაშ  ლიდერი. 2024 წანაშ ეკენიას, გჷნირთუ რსხუშ კანცლერობაშ კანდიდატიქ 2025 წანაშ ფედერალური გიშაგორუეფშო. ანდანე ქირსიან-დემოკრატიული რსხუქ გიშაგორუეფს აბანეფიშ უმენტაშობა მიპალჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*German article about his political comeback / die-wirtschaftsnews

## სქოლიო

კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანიაშ კანცლერეფი
ინდოეთის სახელმწიფოს მეთაურთა სია

[მინი|[უორენ გასტინგსი პირველი გენერალ-გუბერნატორი, (1773-1785)]]
**ინდოეთის გენერალ-გუბერნატორი** — ტიტული, რომლითაც იწოდებოდა ბრიტანეთის ინდოეთის ხელმძღვანელი, ხოლო დამოუკიდებლობის შემდეგ ინდოეთის მონარქის წარმომადგენელი რომელიც ასევე იყო ქვეყნის დე ფაქტო მმართველი. თანამდებობა შეიქმნა 1773 წელს, მისი ტიტული იყო ბრიტანეთის ინდოეთის პროვინციების გენერალ-გუბერნატორი და მდებარეობდა ფორტ-უილიამში. თავიდან მისი პირდაპირი მმართველობა მხოლოდ ფორტ-უილიამზე ვრცელდებოდა, თუმცა ასევე აკონტროლებდა ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიას, მხოლოდ 1833 წლიდან გავრცელდა მისი ძალაუფლება მთელს ბრიტანულ ინდოეთზე და ეწოდა *ინდოეთის გენერალ-გუბერნატორი*.

## ინდოეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილიე ინდოეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული ქრონოლოგიური რანწკით:

# რაჯენდრა პრასადი 1950—1962 (ბიჰარი)
# სარვეპალი რადჰაკრიშნანი 1962—1967 (ბრაჰმანი, ტელუგუ)
# ზაქირ ჰუსეინი 1967—1969
# ვარაჰაგირი ვენკატა გირი 1969—1974
# ფაჰრუდინ ალი აჰმედი 1974—1977
# ნილამ სანჯივა რედი 1977—1982
# ზაილ სინგჰი 1982—1987 (სიქხი)
# რამასვამი ვენკატარამანი 1987—1992 (ტამილი)
# შანკარ დაიალ შარმა 1992—1997 (ბრაჰმანი (კასტა))
# კოჩერილ რამან ნარაიანანი 1997—2002 (უნკუნჭაფუ (კასტა), მალაიალი)
# აბდულ ქალამი 2002—2007 (მუსულმანი)
# პრატიბა პატილი 2007—2012 (მარათჰი)
# პრანაბ მუხერჯი 2012—2017
## ინდოეთიშ პრეზიდენტიშ მოვალობაშ მასრულაფარეფი
# ვარაჰაგირი ვენკატა გირი (3 მესი 1969 — 20 კვირკვე 1969)
# მოჰამად ჰიდაიატულაჰი (20 კვირკვე 1969 — 24 მარაშინათუთა 1969)
# ბასაპა დანაპა ჯატი (11 ფურთუთა 1977 — 25 კვირკვე 1977)
სტოუნუოლ ჯექსონი

**ტომას ჯონათან "სტოუნუოლ" ჯექსონი** (ინგლ. Thomas Jonathan "Stonewall" Jackson; დ. 21 ღურთუთა, 1824 — ღ. 10 მესი, 1863) — ამერიკაშ კონფედერაციული შტატეფიშ ოურდუმე მოღალე, გენერალი. დუდი გიმირჩქინჷ  ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმაშ მიმალობას, მუჭოთ ნიჭიერი მანჯღვერთარქ. ჯექსონი მერჩქინელი რე ართ-ართი უდიდაში ტაქტიკოსო ააშ-იშ ისტორიას.

დებადჷ ვირჯინიას. გურაფულენდჷ ააშ-იშ ოურდუმე აკადემიას, ნამუთ 1864 წანას გათუ. უკულ ქაკათჷ ამერიკაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს დო მონაწილენდჷ ამერიკა-მექსიკაშ ლჷმას. 1851-1861 წანეფს ჯექსონი ლექციეფს კითხულენდჷ ვირჯინიაშ ოურდუმე ინსტიტუტის. 

ფორტ-სამტერიშ ლჷმაშ უკულ, 1861 წანაშ პირელს, ვირჯინიაშ შტატიქ ააშ-იშ აკოდგინალუაშე გიშელჷ. ჯექსონქ ახალდუნარსხუა ამერიკაშ კონფედერაციული შტატეფიშ არმიას ქაკათჷ. ბულ-რანიშ მაართა ბურჯაფის, 1861 წანაშ 21 კვირკვეს, ჯექსონი ხემანჯღვერენდჷ ბრიგადას, ნამუქჷთ წჷმოძინელი დოთხილუ კონფედერატეფიშ პოზიციეფი. ჸათე შანულამი გომორძგუაშ გეშათ, კონფედერატეფიშ გენერალქ ბერნარდ ბიქ, ჯექსონს გიოდჷ "*Stonewall*", ნამუთ "*ქუაშ კიდა"*-ს შანენს. გეჸვენჯი ჟირი წანაშ გოძვენას, ჯექსონქ ხოლო ბრელშა გიმირჩქინჷ დუდი. 1863 წანაშ 2 მესის, ჯექსონქ დიჭკირჷ დო კვარჩხანი კილე მიოდინუ. ბრუო დღაშ უკულ სტოუნუოლ ჯექსონქ პნევმონიათ დოღურჷ. თიში ღურაქ კაბეტი ნეგატიური გოლინა იღვენუ კონფედერატეფიშ არმიაშო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ამერიკაშ კონფედერაციული შტატეფი
* ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმა

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1824
კატეგორია:ნაღურა 1863
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ამერიკაშ კონფედერაციული შტატეფიშ გენერალეფი
კატეგორია:ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმა
ისმაილ კადარე

**ისმაილ კადარე** (ალბ. Ismail Kadare; დ. 28 ღურთუთა, 1938 — ღ. 1 კვირკვე, 2024) — ალბანარი ნოველისტი, ჭარუ, პოეტი, ესეისტი, სცენარისტი დო დრამატურგი. მერჩქინელი რე XX-XXI ოშწანურეფიშ ართ-ართი უდიდაში ინტელექტუალო დო ლიტერატურული ფიგურათ. 

გურაფულენდჷ ტირანაშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ მაქსიმ გორკიშ სალიტერატურო ინსტიტუტის, მოსკოვს. ალბანეთიშა დორთაშ უკულ მუშენდჷ ჟურნალისტო. 1960-იან წანეფიშე დიჭყჷ ლიტერატურული კარიერა. ენვერ ხოჯაშ მართუალაშ ბორჯის, კადარეშ ნაწარმებეფი იხასიათებუდჷ რეჟიმიშ კრიტიკათ. კადარეს ოშკურუდჷ რეპრესიეფიშა დო ჸათეშ გეშა ოცხოვრებშა საფრანგეთშა გეგნორთჷ, 1990 წანას. კადარე, ალბანეთის შინელი რდჷ მუჭოთ პოეტი, მარა თიქ საირქიანო პოპულარობა მიპალუ პროზაული ნაჭარეფით. 1963 წანას გიშართჷ რომანქ დინაფილი არმიაშ გენერალი, ნამუქჷთ ავტორს უდიდაში პოპულარობა მოუღჷ. კადარეშ შხვა ნაწარმებეფიშე ეიოშანალი რე: *[[ქართა (კადარეშ რომანი)|ქართა]]* (1970), *[[ქრონიკა ქუას]]* (1971), *[[ორცებაშ დოხორე]]* (1981), *[[პირამიდა (კადარეშ რომანი)|პირამიდა]]* (1992), *[[ქუაშ ნოღაშ დონთხაფა]]* (2008) დო შხვეფი. კადარეშ ნაჭარეფიშ შანულამი თემეფი რე: ალბანეთიშ ისტორია, პოლიტიკა, ფოლკლორი დო შხვა. თიში ნაწარმებეფი ორხველჷ რომანტიზმიშ, რეალიზმიშ დო სიურეალიზმიშ ჟანრეფს. კადარეს ფშხირას ადარენა ნიკოლაი გოგოლს, ჯორჯ ორუელს, გაბრიელ გარსია მარკესის, მილან კუნდერას დო ონორე დე ბალზაკის. კადარეშ ნაჭარეფი თანგილიე მოსოფელიშ 45 ნინაშა 

ისმაილ კადარე რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. კადარე ნომინირაფილი რდჷ ნობელიშ პრემიაშა 15-შა, მარა პრემია დღას ვემუღებჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ალბანარეფი
კატეგორია:ალბანარი პოეტეფი
კატეგორია:ალბანარი ჭარუეფი
კატეგორია:ალბანარი ნოველისტეფი
კატეგორია:ალბანარი დრამატურგეფი
დუგლას მაკარტური

**დუგლას მაკარტური** (ინგლ. Douglas MacArthur; დ. 26 ღურთუთა, 1880 — ღ. 5 პირელი, 1964) — ამერიკალი ოურდუმე მოღალე. გურაფულენდჷ ააშ-იშ ოურდუმე აკადემიას, ნამუთ გათუ 1903 წანას. 1914 წანაშ ვერაკრუსიშ ოკუპაციაშ მიმალობას, ხემანჯღვერენდჷ ოთოლორე მისიას. ჸათეშ გეშათ ნომინირაფილქ იჸუ ღრისებაშ მენდალიშა. 1917 წანას გინირთჷ პოლკოვნიკო. მაართა მოსოფელიშ ლჷმას ნინალაშ ბორჯის, გინირთჷ ბრიგადაშ გენერალო. ჸათე პერიოდის ხოლო ართიშა იჸუ ნომინირაფილქ ღრისებაშ მენდალიშა. 1919-1922 წანეფს მაკარტურს უკინებუდჷ ააშ-იშ ოურდუმე აკადემიაშ სუპერინტენდენტიშ პოსტი. პოსტიშ გერინაშ ბორჯის, თიქ ატარჷ შანულამი რეფორმეფი აკადემიას. 1924 წანას გეგნიჸონეს ფილიპინეფიშა, სოდეთ ზისხირს ქინაშკვიდუ ფილიპინარი სკაუტეფიშ არყება. 1925 წანას გინირთჷ გენერალ-მაიორო. 1930-1935 წანეფს რდჷ ააშ-იშ არმიაშ შტაბიშ უნჩაში. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას, 1942-1945 წანეფს მაკარტური რდჷ მორსხუეეფიშ ჯარეფიშ თარსარდალი ობჟათე-ბჟადალი რჩქალი ოკიანეშ რეგიონს. 1945-1951 წანეფს მაკატური მოღალენდჷ მორსხუე ნძალეფიშ უჟინაში სარდალო დო ხემანჯღვერენდჷ იაპონიაშ ოკუპაციას. 1950-1951 წანეფს, მაკარტური რდჷ გოართოიანაფილი ერეფიშ ნძალეფიშ სარდალი კორეას. მაკატურქ სუმშა იჸუ ნომინირაფილი ღრისებაშ მენდალიშა. ჸათე ჯილდოქ თის მიაჩჷ ოურდუმე ნინალაშ გეშა, ფილიპინეფს. მაკატური ხუთი ადამიერიშე ართ-ართიე ნამუქჷთ მიოჭირინუ არმიაშ გენერალობას დო ხვალე ართიე, ნამუქჷთ მიოჭირინუ ფელდ-მარშალობას, ფილიპინეფიშ არმიას.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
ტომბა სახენწჷფო

**ტომბა სახენწჷფო** (, ) ვარ-და **სახენწჷფო სახენწჷფოს** () — პოლიტიკური სიტუაცია ქიანას, მუჟანსჷთ სახენწჷფოშ დინოხოლენი ორგანოეფი, მუჭომეფით რე აკოანჯარაფილი ნძალეფი დო ომენოღალე ხეშუულობა (თოლორუა დო პოლიცია), ვადოჸუნა ომენოღალე პოლიტიკური ხემანჯღვერალას. ტერმინი, მუჭოთ ანდა შხვა პოლიტიკასჷნ, მოურს ბერძენულშე (*κράτος εν κράτει*, *კრატოს ენ კრატეი*, გვიანო მეღებული ლათინურს, მუჭოთ *imperium in imperio* ვარ-და *status in statu*).

კანკალეშა, თე ტერმინი ოწაწჷ სახენწჷფო კომპანიეფს, თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რენა ხეშუულებაშ დოჸუნალასჷნ, მარა ქიმინჯენა დე-ფაქტო მუჭოთ კერზო კორპორაციეფი. მინშა, ტერმინი ოწაწჷ კომპანიას, ნამუთ ფორმალურო კერზო რე, მარა ქიმინჯენს დე-ფაქტო მუჭოთ „სახენწჷფო სახენწჷფოს“.

გოტანჯილი პოლიტიკური დებატეფი თიშ გეშა, ნამჷ-და ოხვამექ გეგშეხურგას სახელმწიფოშე თიშე მოურს, ნამჷ-და ვედერეგულირ თე ოკითხირექ-და, ოხვამექ შილებე გჷნირთას ართნერი სახენწჷფოთ სახენწჷფოშ დინოხოლე, თეშნერო სახენწჷფოშ ორთაშობური ომენორალე ხემანჭუაფა გითანჯუ ვალეგიტიმურო.

*Imperium in imperio* რდჷ ოჰაიოშ პირველი სახენწჷფო დევიზი, ნამუთ გჷმოხანტუნდუ თიში კაბეტი ზჷმეფს დო გაულას ააშ-შ ორდოიან წანეფს. დევიზიშ ვაპოპულარულობაშ გეშა, ჟირი წანაშ უკული გოთირუეს.

## ტომბა სახენწჷფოშ ორჩანიე სამანგეფი
* – თოლორუაშ დო უშქურანჯალაშ დეპარტამენტი 
* – ჯარი 1940-იან 1980-იან წანეფს
* – კამერუნიშ წუმოძინაშ კორპორაცია
* – მუსლიმი ჯიმალეფი
* – აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ უმაღალაში სხუნუ
* – ფრანკისტური ესპანეთიშ ჯარი
* – United Fruit Company
* – United Fruit Company
* – იაპონიაშ იმპერიაშ ჯარი დო კვანტუნიშ არმია
* – ფინანსეფიშ სამინისტრო
* – ისლამური რევოლუციაშ თხილუაშ ჯარი
* – SAVAK (უშქურანჯალაშ ნინალა)
* – Propaganda Due
* – პალესტინაშ გოდუდიშულაფაშ ორგანიზაცია
* – პალესტინაშ გოდუდიშულაფაშ ორგანიზაცია
* – ჰეზბოლა
*25პქ მასუმა რაიხი – შუცშტაფელი
*25პქ მასუმა რაიხი – ვერმახტი
* – ორგანიზაციაშ დო ხემანჯღვერუაშ დეპარტამენტი, სახენწჷფო უშქურანჯობაშ დეპარტამენტი
* – კორეაშ ოკათე არმია
* – თოლორუაშ ნინალა
* – Iglesia ni Cristo
* – უშქურანჯობაშ ფედერალური ნინალა
* – ჩეკა, დსოკ (ნკვდ), კგბ
* – ტომბა სახენწჷფოშ ფარდეფს: 
**კონტრგერილა 
**ერგენექონი 
**შქირუ ნგერეფი
**ჟანდარმერიაშ თოლორუაშ ორგანიზაცია
**სპეციალური ნძალეფი
* – MI5, City of London Corporation
* – 
**ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ თოლორუაშ წორომაჸალობა 
**ოურდუმე-ოხერეჭე კომპლექსი
**ცენტრალური თოლორუაშ სააგენტო
**ერუანული უშქურანჯობაშ სააგენტო
*25პქ ვაიმარიშ რესპუბლიკა – რაიხსვერი

## ქოძირით თაშნეშე

* ვალიბერალური დემოკრატია
* გოფურკელი ოთახი
* კვაზისახენწფო
* ლამოსუა
* მაფაგუმაჭყაფუ
* მარიონეტული სახენწჷფო
* მახუთა კოლონა
* მოჸუჯორი სახენწჷფო
* ნომინალური პიჯი
* ოურდუმე დიქტატურა
* ოურდუმე მინორთა
* პარალელურისახენწჷფო
* პოლიტიკურიმანქანა
* ჟირხემაჭუაფა
* ჟითუა სახენწჷფო
* შქედერი თარობა
* შქირუ კარდინალი
* ხემაჭუაფა ხვისტაშ გალე
* ხეშუულებაშ მაანთხა ჸა

## სქოლიო

კატეგორია:პოლიტიკური გეოგრაფია
კატეგორია:კორუფცია
კატეგორია:ავტორიტარიზმი
ჯორჯ პატონი

**ჯორჯ სმიტ პატონი უკულაში** (ინგლ. George Smith Patton Jr.; დ. 11 გერგობათუთა, 1885 — ღ. 21 ქირსეთუთა, 1945) — ამერიკალი ოურდუმე მოღალე, ააშ-იშ არმიაშ გენერალი. ხემანჯღვერენდჷ ააშ-იშ მაშკვითა არმიას მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ სქირონაშქა ზუღაშ თეატრის დო ოპერაცია ოვერლორდიშ უკულ ააშ-იშ მასუმა არმიას საფრანგეთის დო გერმანიას.

დებადჷ კალიფორნიაშ ნოღა სან-გაბრიელს. გურაფულენდჷ ვირჯინიაშ ოურდუმე ინსტიტუტის დო ააშ-იშ ოურდუმე აკადემიას. პატონი 1916 წანას მონაწილენდჷ პანჩო-ვილაშ ექსპედიციას. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას, დუდენდჷ სატანკო ნორთის. ლჷმაშ თებაშ უკულ, პატონქ მიშეღჷ კაბეტი თია ააშ-იშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ სატანკო ლჷმაშ დოქტრინაშ გოვითარაფაშა. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ დაჭყაფური პერიოდის ხემანჯღვერენდჷ ააშ-იშ მაჟირა სატანკო დივიზიას. პატონი ხემანჯღვერენდჷ ამერიკაშ ჯარეფს ოპერაცია ტორჩის. მორსხუეეფიშ სიცილიაშა მიშაჭკირუაშ ბორჯის პატონი დუდენდჷ ააშ-იშ მაშკვითა არმიას. მორსხუეეფიშ საფრანგეთიშა მიშაჭკირუაშ ბორჯიშე, გინირთჷ ააშ-იშ მასუმა არმიაშ სარდალო. მორსხუეეფიშით გერმანიაშ ოკუპაციაშ მიმალობას, პატონი ქუდარინეს ბავარიაშ ოურდუმე მამართალო. მარა მალას პოსტიშე გეგნარინეს, მუშენდა თიქ კონწარო გაკრიტიკჷ სხუნუეთიშ პოზიცია. ჯორჯ პატონქ ღურუ 1945 წანაშ 21 ქირსეთუთას, ავტოავარიას მეღებული ტრავმეფიშ შედეგო. დასაფულებური რე ლუქსემბურგის, ამერიკალეფიშ სასაფლას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1885
კატეგორია:ნაღურა 1945
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ამერიკალი გენერალეფი
ბერნარდ მონტგომერი

**[[ფელდმარშალი (გოართოიანაფილი ომაფე)|ფელდმარშალი]] ბერნარდ ლოუ მონტგომერი, ალემეინიშ მაართა ვიკონტ მონტგომერი** (ინგლ. Field Marshal Bernard Law Montgomery, 1st Viscount Montgomery of Alamein; დ. 17 გერგობათუთა, 1887 — ღ. 24 მელახი, 1976), შინელი რდჷ მეტჯოხოთ **მონტი** — ბრიტანალი ოურდუმე მოღალე. ნინალენდჷ მუჭოთ მაართა, თაშნეშე მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას.

მონტგომერი წჷმოძინელო ხემანჯღვერენდჷ მორსხუეეფიშ ნძალეფს ელ-ალემეინიშ ბურჯაფის, ნამუთ ართ-ართი შანულამი მომენტი რდჷ ოორუე აფრიკაშ კამპანიას. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულიანი პერიოდის მონტენეგრი დუდენდჷ მორსხუეეფიშ ჯარეფს იტალიას დო ოორუე-ბჟადალი ევროპას. თინა რდჷ ოპერაცია ოვერლორდიშ დო ოპერაცია მარკეტ-გარდენიშ ართ-ართი მანჯღვერი. ლჷმაშ თებაშ უკულ, მონტგომერის უკებუდჷ გერმანიას ბრიტანული საოკუპაციო ნძალეფიშ სარდალიშ დო ბრიტანეთიშ არმიაშ გენერალური შტაბიშ უნჩაშიშ პოსტი.

კატეგორია:დუნაბადი 1887
კატეგორია:ნაღურა 1976
კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი ფელდმარშალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი ოურდუმე მოღალეეფი
ჯონ მაკკეინი

**ჯონ სიდნი მაკკეინი III** (ინგლ. John Sidney McCain III; დ. 29 მარაშინათუთა, 1936 — ღ. 25 მარაშინათუთა, 2018) — ამერიკალი ოზუღე ოფიცერი, სახენწჷფო მოღალე დო პოლიტიკოსი. ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათური დო უკულ სენატორი არიზონაშ შტატიშე. მაკკეინი რდჷ პრეზიდენტობაშ კანდიდატი რესპუბლიკური პარტიაშე, 2008 წანაშ  ააშ-იშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს.

ჯონ მაკკეინიშ მუმა დო ბაბუ რდეს ადმირალეფი დო ნინალენდეს ამერიკაშ ოზუღე ნძალეფს. ჯონ მაკკეინი გურაფულენდჷ ააშ-იშ ოზუღე აკადემიას, ნამუთ 1958 წანას გათუ. გურაფაშ თებაშ უკულ, ოზუღე ავიატორო გინირთჷ. მონაწილენდჷ ვიეტნამიშ ლჷმას. ართ-ართი მისიაშ ბორჯის, 1967 წანაშ გჷმათუთას, თიში ფურინჯი ქეგთათეს დო მაკკეინი ტყვეთ ხეშა ოორუე ვიეტნამარეფქ ქაშეჸოთეს. ჯონ მაკკეინი ტყვეთ 1973 წანაშახ რდჷ. ჸათე ბორჯიშ გოძვენას, თის ფშხირას აწამენდეს დო კონწარო ოქცუდეს. გადუდიშულაფაშ უკულ, არიზონაშა დირთჷ დო ოურდუმე კარიერა ქიმიოტუ.

1980-იან წანეფიშე პოლიტიკას ქაკათჷ დო გიშაგორილქ იჸუ ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურო. 1987 წანას გინირთჷ სენატორო. 1997-2001 დო 2003-2005 წანეფს უკინებუდჷ სენატიშ კომერციაშ კომიტეტიშ დუდმახვენჯიშ პოსტი. 2000 წანას მაკკეინი მონაწილენდჷ ააშ-იშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, მარა რესპუბლიკარეფიშ პრაიმერეფს ჯორჯ უოლკერ ბუშიწკჷმა დემარცხჷ. 2008 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს მაკკეინქ მიპალუ რესპუბლიკური პარტიაშ ნომინაცია, მარა გიშაგორუეფს დემოკრატიული პარტიაშ კანდიდატი ბარაკ ობამაწკჷმა დემარცხჷ. 2017 წანას მაკკეინს დედასურჷ ტვინიშ კიბოქ, გლიობლასტომაქ. ჯონ მაკკეინქ ღურუ 2018 წანაშ 25 მარაშინათუთას, 81 წანერქ. დასაფულებური რე ააშ-იშ ოზუღე აკადემიაშ სასაფლას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი სახენწჷფო მოღალეეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ამერიკალი სენატორეფი
უინფილდ სკოტი

**უინფილდ სკოტი** (ინგლ. Winfield Scott; დ. 13 კვირკვე, 1786 — ღ. 29 მესი, 1866) — ამერიკალი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი. 1841-1861 წანეფს რდჷ ააშ-იშ არმიაშ თარსარდალი. სკოტი მონაწილენდჷ ინგლის-ამერიკაშ ლჷმას, ინდიარეფიშ ლჷმას, ამერიკა-მექსიკაშ ლჷმას დო ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმას. 

დებადჷ ვირჯინიას. დუდშე მოღალენდჷ იურისტო. 1808 წანას ქაკათჷ ამერიკაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს დო გინირთჷ არტილერიაშ კაპიტანო. 1812 წანაშ ლჷმას ნინალენდჷ კანადაშ ფრონტის დო დუდი გიმირჩქინჷ კუინსტონ-ჰაიტსიშ დო  ფორტ-ჯორჯიშ ბურჯაფეფს. 1814 წანას სკოტიქ გინირთჷ ბრიგადაშ გენერალო.

1841 წანას სკოტი ქუდარინეს ააშ-იშ არმიაშ თარსარდალო. ამერიკა-მექსიკაშ ლჷმაშ მიმალობას, თინა ხემანჯღვერენდჷ ოურდუმე კამპანიას მექსიკაშ ნანანოღა მეხიკოშ მეხჷ. სკოტიქ ეფექტურო ქიდეკინჷ ონიშოლი ვერაკრუსი, კონწარო დამარცხჷ მექსიკარი გენერალი ანტონიო ლოპეს დე სანტა-ანა სერო-გორდოშ, კონტრერასიშ, ჩურუბუსკოშ ბურჯაფეფს. წჷმოძინელი ოურდუმე ექსპედიციაშ შედეგო, სკოტიქ მეხიკო ხოლო გეჭოფუ, 1847 წანაშ ეკენიას. 

1840, 1844, 1848 წანეფს სკოტი ოცადუდჷ მუში პარტიაშე (ვიგეფიშ პარტია) მიპალუკო საპრეზიდენტო ნომინაცია, მარა უშედეგეთ. 1852 წანას სკოტიქ მიპალუ ნომინაცია, მარა საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს დემოკრატიული პარტიაშ კანდიდატი ფრანკლინ პირსიწკჷმა დემარცხჷ.  ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმაშ დოჭყაფაშე, სკოტიქ ხუჯი ვადუკინჷ აკშ-ს, თიშ უმუკუჯინუო ნამდა სკოტი აკშ-შ ართ-ართი დუმარსხუაფალი შტატი ვირჯინიაშე რდჷ. ლჷმაშ დაჭყაფური პერიოდის, სკოტი აბრაამ ლინკოლნიშ ელმაჩამალო ნინალენდჷ. 1861 წანას სკოტიქ პოლიტიკური დო ოურდუმე პროცესეფს დეთხუ. რინაშ ეკონია პერიოდის ვესტ-პოინტის ცხოვრენდჷ, სოდეთ დოღურჷ 1866 წანაშ 29 მესის, 79 წანერქ. დასაფულებური რე ვესტ-პოინტიშ სასაფლას. თეხანური ისტორიკოსეფი უინფილდ სკოტის მითმირჩქინანა ართ-ართი უდიდაში ოურდუმე მოღალეთ ააშ-იშ ისტორიას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ არმიაშ თარსარდალეფი
დიდი სომხეთი

**დიდი სომხეთი**, **დიდი სომხეთიშ ომაფე** (სომ. Մեծ Հայք) — სომეხური ომაფე ჯვ. წ. 331 - ახ. წ. 428 წანეფს. ჸოფაშ გოძვენას თის მართუნდჷ სუმი ომაფე დინასტია: ერვანდუნეფი (ჯვ.წ. 331-200), არტაშესიანეფი (ჯვ.წ. 189-ახ.წ. 12) დო არშაკუნიანეფი (ახ.წ. 52-428).

ორდოიანი ბორჯიშე სომხეთიშ ლაკადაშ გეოგრაფიული რეგიონი დოხორელი რდჷ პროტო-სომეხური დო შხვა გამნარყიშ ტომეფით. მარა თინეფს  ართოიანი, ცენტრალიზაფილი სახენწჷფო ვაუღუდეს. მაართა ცენტრალიზაფილი სახენწჷფო ნამუთ სომხეთიშ ლაკადაშ ტერიტორიას არსებენდჷნჷ, რდჷ ურარტუ, ნამუთ, თაშნეშე შინელი რდჷ მუჭოთ ვანიშ ვარდა არარატიშ ომაფე. ურარტუალეფი მუნეფიშ ქიანას "ბიანილი"-ს უძახუდეს. ურარტუ პოლიტიკური გოლინაშო ფშხირას ლჷმენდჷ ასურეთიწკჷმა. ჯვ. წ. VI ოშწანურას, ბჟაეიოლიშე გემშეჭკირეს ირანალი კათეფქ (მიდიარეფქ დო უკულ აქემენიანი სპარსალეფქ). სომეხეფით დოხორელი ტერიტორიას გიჭყჷ სომხეთიშ სატრაპიაქ, ნამუთ აქემენიანეფიშ მართუალაშ თუდო რდჷ. სატრაპიას, ხეშულობა უკებუდჷ ერვანდუნეფიშ დინასტიას. თინეფიშ მართუალა იგინძარებუდჷ დოხოლაფირო სუმი ოშწანურაშ გოძვენას. ჯვ. წ. 331 წანას, მაკედონიაშ იმპერიაშ მამართალქ, ალექსანდრექ გავგამელაშ ლჷმას დამარცხჷ ეკონია აქემენიანი მაფა დარიოს III. მიჯალაგჷ აქემენიანეფიშ იმპერიაქ. ალექსანდრეშ ღურაშ უკულ, ჯვ. წ. 323 წანას მაკედონარი დიადოქოსიქ, ნეოპტოლემექ სომხეთი ომართალო მიპალუ, მარა ჟირი წანაშ უკულ  დოღურჷ. სომხეთიშ ხეშულობა დირთინეს ერვანდუნეფქ, ნამუეფქჷთ ქუდარსხუეს სომხეთიშ ომაფე. 

მაკედონიაშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ უკულ, სომხეთი სელევკიდეფიშ იმპერიაშ (ჯვ.წ. 312–63) გოლინაშ თუდო რდჷ. სომხეთი ჟირო რდჷ გორთილი: დიდი სომხეთო დო სოფენეთ. ჯვ. წ. 189 წანაშე ჟირხოლოს არტაშესიანეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფი მართუნდეს. სომხეთიქ ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკის მიოჭირინუ არტაშესიანი მაფა ტიგრან II-შ მართუალაშ ბორჯის. თიქ ქიმკირსხუ სოფენე დო ქიდეკინჷ დოდაღარაფილი სელევკიდეფიშ იმპერიაშ ტერიტორიეფი. სელევკიდეფიშ იმპერიაქ ჸოფა ჯვ. წ. 63 წანას გასურჷ. ტიგრანიშ მანჯღვერალათ სომხეთიქ, ბორჯიშ კუნტა პერიოდიშ გოძვენას, გინირთჷ იმპერიათ. ჯვ. წ. 69 წანას დიდი სომხეთი რომიშ რესპუბლიკაქ ქიდიჸუნუ. ჸათეშ უკულ სომხეთიშ არტაშესიანი მაფეფი რომიშ ვასალეფი რდეს. ახ. წ. 12 წანას თინეფი (არტაშესიანეფი) გეგთარაგუეს.

ახ. წ. 52 წანას, სომხეთიშ მაფათ გინირთჷ არშაკუნიანი თრდატ I-ქ. ჸათე ბორჯიშე სომხეთიშო ართიანს ოლიმუდეს რომი დო პართია. სომეხი დიდებუანეფი რდეს მუჭოთ პრო-რომაული, პრო-პართიული თაშნეშე ნეიტრალუტი ორიენტაციაშ. ჸათეშ გეშათ თინეფს შქას კონფლიქტური ურთიართალა არსებენდჷ. 114-118 წანეფს სომხეთი რომიშ პროვინცია რდჷ. უკულიანი პერიოდის სომხეთი, შხვადოშხვა ბორჯიშ გოძვენას, რდჷ მუჭოთ ბიზანტიაშ იმპერიაშ ვასალური სახენწჷფო, თაშნეშე სასანიანეფიშ იმპერიაშ. 

301 წანას სომხეთიშ მაფა თრდატ III-ქ ქირსიანობა ოფიციალური რელიგიათ გეგმაცხადჷ. სომხეთიქ გინირთჷ მაართა სახენწჷფოთ მოსოფელს, ნამუქჷთ ოფიციალურო მიღუ ქირსიანობა. 387 წანას, სომხეთი ჟირო გირთეს ბიზანტიაქ დო სასანიანეფიშ იმპერიაქ. თე წანას დოდვალირი ასილისენეშ ზეშ ნძალათ, სასანიანეფიშ იმპერიაქ მიპალუ კაბეტი ნორთი პერსარმენია, ბიზანტიარეფს ქასკიდეს სოფენექ დო მორჩილი სომხეთიქ. 428 წანას ხვისტაშე გეგთარაგვეს ეკონია არშაკუნიანი მაფა.

## ლიტერატურა
* Lang, David Marshall (1970). Armenia: Cradle of Civilization. Routledge
* M. Chahin, The Kingdom of Armenia (1991)

კატეგორია:სომხეთი
კატეგორია:დიდი სომხეთი
კატეგორია:სომხეთიშ ისტორია
ეზოტერიზმი

thumb|მინიატურა „Universal Man“ (უნივერსალური ადამიერი) Liber Divinorum Operum-შე, ჰილდეგარდ ბინგენი, 1165
მინი|პენტაკლი — ართ-ართი ეზოტერული სიმბოლო
**ეზოტერიზმი ვარ-და ეზოტერიკა **(ბერძ. ἐσωτερικός — დინახალენი) — რეალობაშ გიშაკერზაფილი გურიშ გოჩამაშ მეშქაშობა. ეზოტერიკაშ აკოდგინალაუშა მიშმურს: მაგია, ალქიმია, ასტროლოგია, გნოსტიციზმი, კაბალა, თეოსოფია, სუფიზმი, იოგა, ვაჯრაიანა (ბუდისტური ტანტრიზმი), მასონობა, ანთროპოსოფია დო მონდიალიზმი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ეზოტერიზმი — ქირსიანობაშ ლერსიკონი
* ეზოტერიზმიშ დო მისტიციზმიშ მარკვიალეფიშ ასოციაციაშ სტატიეფიშ კატალოგი
* ეზოტერიზმიშ დო მისტიციზმიშ მარკვიალეფიშ ასოციაცია
* ESSWE — 
* ASE — ეზოტერიზმიშ მარკვიალეფიშ ამერიკული ასოციაცია
* EXESESO — ეზოტერიზმიშ რკვიებაშ ცენტრი ექსეტრაშ უნივერსიტეტის
* რიტმანიშ ბიბლიოთეკა  — ვარ-და ჰერმეტული ფილოსოფიაშ ბიბლიოთეკა, ეზოტერიკული ლიტერატურაშ მოსოფელიშ უშხუში სპეციალიზებული ბიბლიოთეკა

კატეგორია:ნიუ-ეიჯი
ატალ ბიჰარი ვაჯპაი

**ატალ ბიჰარი ვაჯპაი** (ჰინდი. अटल बिहारी वाजपेयी; დ. 25 ქირსეთუთა, 1924 — ღ. 16 მარაშინათუთა, 2018) — ინდოარი პოლიტიკოსი, სახენწჷფო მოღალე, პოეტი დო ჭარუ, ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი 1996 დო 1998-2004 წანეფს.

რდჷ ინდოეთიშ პარლამენტიშ მაკათური დოხოლაფირო გვერდი ოშწანურაშ გოძვენას. ვითიშა იჸუ გიშაგორილქ გიმენი პალატაშ ლოკ საბჰაშ დო ჟირშა ჟინი პალატაშ რაჯია საბჰაშ მაკათურო. 1968-1972 წანეფს უკებუდჷ პარტია "ბჰარატია ჯანა სანგჰი"-შ პრეზიდენტიშ პოსტი. ჸათე პარტიაქ უკულ აკიკათჷ შხვა პარტიეფიწკჷმა დო გიჭყჷ "ჯანატა"-ქ (ოკათე პარტია), ნამუქჷთ 1977 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს გემორძგუ. 1977 წანაშ მელახის, ვაჯპაიქ, პრემიერ-მინისტრი მორარჯი დესაიშ კაბინეტის ქიდეკინჷ გალენური საქვარეფიშ მინისტრიშ პოსტი. 1979 წანას ვაჯპაიქ პოსტიშე გეგნოდირთჷ დო მალას ჯანატაშ ალიანსიქ ხოლო აკოცუ. ბჰარატია ჯანა სანგჰიშ ჸოფილი მაკათურეფქ, 1980 წანას ქუდარსხუეს ახალი პარტია "ბჰარატია ჯანატა პარტი" (ინდოეთიშ ოკათე პარტია), ნამუშ მაართა დუდმახვენჯო გინირთჷ ვაჯპაიქ.

ვაჯპაიშ პრემიერ-მინისტრობაშ ბორჯის, რაჯასტანს იმანჯჷ გვირზილური ანჯარიშ გჷმოცადებაქ. ვაჯპაი ოცადუდჷ ურთიართალაშ გაუჯგუშებას პაკისტანიწკჷმა. ჸათე ღანკით თიქ ლაჰორიშა იშარალჷ, სოდეთ შეხვადჷ პაკისტანიშ პრემიერ-მინისტრის ნავაზ შარიფის. 1999 წანაშ კარგილიშ ლჷმაშ უკულ, ვაჯპაიქ პაკისტანიშ პრეზიდენტი პერვეზ მუშარაფი აგრაშ სამიტიშა მიჭანუ. ვაჯპაიშ თარობაქ ატარჷ შხვადოშხვა ეკონომიკური დო ინფრასტრუქტურული რეფორმეფი, განძალიერჷ კერზო სექტორი, გაუჯგუშჷ საინვესტიციო ანდოგანი, წიმიჭყჷ სახენწჷფო კორპორაციეფიშ პრივატიზაციაშ პოლიტიკა დო შხვა. ვაჯპაიშ მართუალაშ პერიოდის მოხვადჷ ტერაქტიქ ინდოეთიშ პარლამენტის (2001 წანაშ 13 ქირსეთუთა) დო გუჯარათიშ არეულობეფქ (2002 წანაშ ფურთუთა-მელახი). ჸათე მოლინეფიშ შედეგო, ვაჯპაიშ პარტიაქ დემარცხჷ 2004 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს.

ატალ ბიჰარი ვაჯპაი რდჷ შხვადოშხვა ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1992 წანას ინდოეთიშ თარობაქ ვაჯპაის გინოჩჷ პადმა ვიბჰუშანი. 2015 წანას, ინდოეთიშ პრეზიდენტიქ პრანაბ მუხერჯიქ ვაჯპაი დაჯილდუ ბჰარატ რატნათ, ინდოეთიშ უმაღალაში ომენოღალე ჯილდოთ. 2014 წანას, ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრიქ ნარენდრა მოდიქ ვაჯპაიშ დაბადებაშ დღა, 25 ქირსეთუთა გეგმაცხადჷ ჯგირი მართუალაშ დღათ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ინდოარეფი
კატეგორია:ინდოარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:ინდოარი პოეტეფი
კატეგორია:ინდოარი ჭარუეფი
ლალ ბაჰადურ შასტრი

**ლალ ბაჰადურ შასტრი** (ჰინდი. लालबहादुर शास्त्री; დ. 2 გჷმათუთა, 1904 — ღ. 11 ღურთუთა, 1966), დაბადებაშ ჯოხო **ლალ ბაჰადურ სრივასტავა** — ინდოარი პოლიტიკოსი დო სახენწჷფო მოღალე, ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი 1964-1966 წანეფს. შხვადოშხვა ბორჯის უკებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი: 1952 წანას რდჷ ინდოეთიშ რკინაშარეფიშ მინისტრი, 1961-1963 წანეფს დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრი, 1964 წანას გალენური საქვარეფიშ მინისტრი.

შასტრი გურაფულენდჷ ბჟაეიოლი-ცენტრალი რკინაშარაშ კოლეჯის დო უკულ ჰარიშ ჩანდრაშ უმაღალაში სკოლას. ახალნორდობაშე პოლიტიკური ჸარაფის ქაკათჷ. თიში პოლიტიკური არზუანობაშა კაბეტი გოლინა იღვენუ მაჰათმა განდიქ. 1920-იანი წანეფიშე შასტრი აქტიურო მონაწილენდჷ ინდოეთიშ ერუანულ-გჷმადუდიშულაფარი ჸარაფის. შასტრიქ მალას შანულამი პოპულარობა მიპალუ ინდოეთიშ ერუანული კონგრესიშ დინახალე. ინდოეთიშ გადუდიშულაფაშ უკულ, შასტრი ჯავაჰარლალ ნერუშ კაბინეტიშ ართ-ართი ცენტრალური ფიგურა რდჷ.

პრემიერ-მინისტრობაშ ბორჯის შასტრიქ ხუჯი დუკინჷ ჩე რევოლუციას, ნამუშ ღანკი ბჟაშ წარმებაშ გადიდება რდჷ. 1965 წანაშე, შასტრიქ წიმიჭყჷ წვანე რევოლუცია, ნამუშ შედეგო ინდოეთის ქიმიძინჷ ქობალიშ კაკალიშ წარმებაქ, გიშაკერზაფილო პენჯაბიშ, ჰარიანაშ დო უტარ-პრადეშიშ შტატეფს. 1965 წანაშ მარაშინათუთას ქიდიჭყჷ ინდოეთ-პაკისტანიშ მაჟირა ლჷმაქ, ნამუთ 23 ეკენიაშახ იბურჯანდჷ. ლჷმაშ ბაძაძო გინირთჷ პაკისტანიშით დოჭყაფილი ოპერაციაქ "გიბრალტარქ", ნამუშ ღანკი რდჷ არყებაშ გჷმოჭანაფა ქაშმირიშ რეგიონს. ლჷმაქ ოფიციალური ითუ ტაშკენტიშ დეკლარაციათ, 1966 წანაშ 10 ღურთუთას. შასტრიქ ღურუ ართი დღაშ უკულ. ოფიციალური ვერსიათ ღურაშ ბაძაძი რდჷ მიოკარდიუმიშ ინფარქტი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ინდოარეფი
კატეგორია:ინდოარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ინდოარი სახენწჷფო მოღალეეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
უილიამ ტეკუმსე შერმანი

**უილიამ ტეკუმსე შერმანი** (ინგლ. William Tecumseh Sherman; დ. 8 ფურთუთა, 1820 — ღ. 14 ფურთუთა, 1891) — ამერიკალი ოურდუმე მოღალე, ბიზნესმენი დო ჭარუ. მონაწილენდჷ ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმას (1861-1865), სოდეთ დუდი გიმირჩქინჷ მუჭოთ წჷმოძინელი ოურდუმე სტრატეგოსიქ. შერმანი მერჩქინელი რე ართ-ართი უდიდაში გენერალო ააშ-იშ ისტორიას. მარა თის ფშხირას აკრიტიკენა უგუწყანაფუ ტაქტიკაშ გეშა, ნამუსჷთ თინა მეთხოზუდჷ მუში ოურდუმე კამპანიეფიშ მიმალობას, კონფედერაციული შტატეფიშ მეხჷ.

დებადჷ ოჰაიოშ ნოღა ლანკასტერს, შინელი ამერიკალი იურისტიშ ჩარლზ რობერტ შერმანიშ ფანიას. უილიამ შერმანი გურაფულენდჷ ააშ-იშ ოურდუმე აკადემიას, ნამუთ 1840 წანას გათუ. ართი პერიოდის, თიქ ოურდუმე კარიერა ქიმიოტუ დო ბიზნესის ქათხოზჷ, მარა მუთუნნერი შანულამი ფინანსური წჷმოძინეფიშა ვემიაჭირინუ. 1859 წანას ქიდეკინჷ გურაფაშ დო ოურდუმე აკადემიაშ ლუიზიანაშ შტატიშ სემინარიაშ (თეხანური ლუიზიანაშ შტატიშ უნივერსიტეტი) ხემანჯღვერიშ პოსტი. ლუიზიანაშ ააშ-იშ აკოდგინალუაშე გიშულაშ უკულ, შერმანქ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. შერმანი, დუდშე დუდენდჷ ბრიგადას ბულ-რანიშ მაართა ლჷმას, 1861 წანაშ 21 კვირკვეს. უკულ გეგნიჸონეს ბჟადალი თეატრიშა. ომენოღალე ლჷმაშ დაჭყაფური პერიოდის, შერმანს პესიმისტური პოზიცია უღუდჷ დო ჸათეშ გეშათ თინა, ჭიჭე ხანიშ გოძვენას აკოანჯარაფილი ნძალეფიშე გოუტეს. მარა მალას კინ დართჷ არმიას დო ჯგირი ურთიართალა გაჭყჷ გენერალი ულის გრანტიწკჷმა. 1862-1863 წანეფს, გრანტიშ მანჯღვერალაშ თუდო, შერმანი მონაწილენდჷ ფორტ ჰენრიშ, ფორტ დონელსონიშ დო შაილოშ ლჷმეფს. წჷმოძინელი ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო ქუდანთხუ კონფედერატეფიშ თარი სიმანგარექ, ვიკსბერგიქ დო მიჯალაგჷ კონფედერატეფიშ ნძალეფქ ტენესიშ შტატის.

1864 წანაშ ზარხულს, შერმანი დუდენდჷ კამპანიას, ნამუქჷთ შელებუ სტრატეგიული ნოღაშ, ატლანტაშ ეჭოფუა. ჯორჯიაშ შტატიშე, შერმანქ წიმიჭყჷ შინელი მარში ზუღაშა, ნამუქჷთ მოჯალაგუ კონფედერატეფიშ ოურდუმე აბანეფი, ინდუსტრია, ინფრასტრუქტურა. შედეგო, ძალამს დედაღარჷ კონფედერატეფიშ ეკონომიკური დო ოტრანსპორტე რშვილეფქ. 1865 წანაშ პირელიშო, კონფედერატეფიშ არმიეფქ კაროლინას, ჯორჯიას დო ფლორიდას კაპიტულაცია გეგმაცხადეს.

ომენოღალე ლჷმაშ თებაშ უკულ, შერმანი ნინალენდჷ შხვადოშხვა პოსტეფს. 1869 წანაშე რდჷ ააშ-იშ არმიაშ თარსარდალი დო 1869 წანაშ ეკენია-გჷმათუთას რდჷ ააშ-იშ ლჷმაშ ობორჯე მელამოსე. 1875 წანას, თიქ გჷმაბჟინუ მემუარეფი, ნამუთ ასე ხოლო შანულამი წყუ რე ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმაშ რკვიებეფიშო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ამერიკალი გენერალეფი
ედმუნდ მასკი

**ედმუნდ სიქსტუს მასკი** (ინგლ. Edmund Sixtus Muskie; დ. 28 მელახი, 1914 — ღ. 26 მელახი, 1996) — ამერიკალი სახენწჷფო მოღალე დო პოლიტიკოსი, ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე 1980-1981 წანეფს, ჯიმი კარტერიშ ადმინისტრაციას. 1959-1980 წანეფს მოღალენდჷ სენატორო დო 1955-1959 წანეფს უკებუდჷ მენიშ შტატიშ გუბერნატორიშ პოსტი.

ედმუნდ მასკიქ დებადჷ მენიშ ნოღა რამფორდის, პოლონარი მიგრანტეფიშ ფანიას. თიში მუმაქ, სტეფან მარციშევსკიქ 1903 წანას, პოლონეთიშე ოცხოვრებშა ამერიკაშა გეგნორთჷ დო 1914 წანას გვარი "მარციშევსკი" გეგნიკეთჷ "მასკი"-თ. ედმუნდ მასკი გურაფულენდჷ ბეიტსიშ კოლეჯის დო უკულ კორნელიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ სამართალიშ ბაკალავრიშ ხარისხი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას, 1942-1945 წანეფს ნინალენდჷ ააშ-იშ ოზუღე ნძალეფიშ რეზერვის. 1946-1951 წანეფს მუშენდჷ მენიშ შტატიშ ლეგისლატურას. ჸათე ბორჯის მასკი მონაწილენდჷ ნოღა უოტერვილიშ მერიშ გიშაგორუეფს, მარა დემარცხჷ. 1954 წანას, მასკიქ გიშაგორილქ იჸუ მენიშ გუბერნატორო. 1959 წანას გინირთჷ ააშ-იშ სენატიშ მაკათურო. 1968 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს, მასკი რდჷ ჰუბერტ ჰამფრიშ ვიცე-პრეზიდენტობაშ კანდიდატი, მარა ჰამფრიქ დემარცხჷ რესპუბლიკარი რიჩარდ ნიქსონიწკჷმა. მასკი მონაწილენდჷ 1972 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ხოლო დო დემოკრატიული პარტიაშ პრაიმერეფს მანთხა აბანი დეკინჷ. გიშაგორუეფს მარცხიშ უკულ, მასკიქ სენატის დართჷ. 1975-1980 წანეფს თინა რდჷ სენატიშ საბიუჯეტო კომიტეტიშ დუდმახვენჯი. ჸათე ბორჯის თიქ დარსხუ ააშ-იშ საბიუჯეტო პროცესი. 1980 წანაშ მესის, ჯიმი კარტერქ მასკი ქუდარინუ ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეთ. ჸათე პოსტი თის ხვალე ბრუო თუთაშ გოძვენას უკებუდჷ. სახენწჷფო დეპარტამენტიშ მორაგადაფეფიშ შედეგო, 52 ამერიკალი გადუდიშულეს ირანალეფქ დო ოფიციალურო გეთუ ირანიშ მძევალეფიშ კრიზისიქ. 1981 წანაშ 16 ღურთუთას, კარტერქ მასკის გეგნოჩჷ პრესტიჟული დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:პოლონარი ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
კატეგორია:მენიშ შტატიშ გუბერნატორეფი
მორარჯი დესაი

**მორარჯი დესაი** (ჰინდი. मोरारजी देसाई; დ. 29 ფურთუთა, 1896 — ღ. 10 პირელი, 1995) — ინდოარი აქტივისტი დო პოლიტიკოსი, ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი 1977-1979 წანეფს. დესასის შხვადოშხვა ბორჯის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი. რდჷ ბომბეიშ შტატიშ თარი მინისტრი, ინდოეთიშ დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრი, ფინანსეფიშ მინისტრი დო პრემიერ-მინისტრიშ გამაკოჩი. 

ლალ ბაჰადურ შასტრიშ ღურაშ უკულ, დესაი რდჷ პრემიერ-მინისტრობაშ ართ-ართი ნძალიერი პრეტენდენტი, მარა ხეშულობაშო ლჷმას თინა ინდირა განდიქ დამარცხჷ. განდიშ კაბინეტის დესაის უკინებუდჷ ფინანსეფიშ მინისტრიშ დო პრემიერ-მინისტრიშ გამაკოჩიშ პოსტეფი 1969 წანაშახ. 1969 წანას ინდოეთიშ ერუანული კონგრესიქ ჟირო გირთჷ. დესაიქ ქაკათჷ ინდოეთიშ ერუანული კონგრესი (ო)-შ ფრაქციას. 1977 წანაშ გიშაგორუეფს ოპოზიციური პარტიეფქ ჯანატაშ ალიანსიშ თუდუ აკიართიანეს დო დამარცხეს ინდირა განდიშ პარტია იეკ (რ). ჸათე შანულამი გომორძგუაშ შედეგო პრემიერ-მინისტრო გინირთჷ დესაიქ.

მორარჯი დესაი ოთინჩალე პოლიტიკაშ მოხუჯე რდჷ. თიქ გაუჯგუშჷ ურთიართალა პაკისტანიწკჷმა დო დეხოლჷ ჩინეთის. ოთინჩალე პოლიტიკური აქტივიზმიშ გეშა პაკისტანიშ თარობაქ 1990 წანაშ 19 მესის, დესაის გინოჩჷ უმაღალაში ომენოღალე ჯილდო პაკისტანიშ ორდენი. 

## ქოძირით თაშნეშე
* ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი

კატეგორია:ინდოარეფი
კატეგორია:ინდოარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
ჟეტულიუ ვარგასი

**ჟეტულიუ დორნელის ვარგასი** (პორტ. Getúlio Dornelles Vargas; დ. 19 პირელი, 1882 — ღ. 24 მარაშინათუთა, 1954) — ბრაზილიარი იურისტი დო პოლიტიკოსი, ბრაზილიაშ პრეზიდენტი 1930-1945 დო 1951-1954 წანეფს. მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ ბრაზილიაშ არძაშე უმოს გოლინიანი პოლიტიკოსო. 

კატეგორია:ბრაზილიარეფი
კატეგორია:ბრაზილიარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ბრაზილიაშ პრეზიდენტეფი
ჩარან სინგჰი

**ჩოუდჰარი ჩარან სინგჰი** (ჰინდი. चौधरी चरण सिंह; დ. 23 ქირსეთუთა, 1902 — ღ. 29 მესი, 1987) — ინდოარი პოლიტიკოსი, სახენწჷფო მოღალე, ინდოეთიშ ერუანულ-გჷმადუდიშულაფარი ჸარაფიშ აქტივისტი, ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი 1979-1980 წანეფს. სინგჰი უმოსო შინელი რე აგრარული რეფორმეფით. 

გურაფულენდჷ აგრაშ კოლეჯის, ნამუთ გათუ 1923 წანას. 1925 წანას მიპალუ ისტორიაშ მაგისტრიშ ხარისხი. სინგჰი პოლიტიკური პროცესეფს მონაწილენდჷ ახალნორდობაშე. რდჷ ინდოეთიშ ერუანულ-გჷმადუდიშულაფარი ყარაფიშ მაკათური. ჸათეშ გეშათ ბრელშა რდჷ ჭოფილი. პოლიტიკური კარიერაშ გოძვენას, სინგჰის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი. პრემიერ-მინისტრობაშ მოხ რდჷ უტარ-პრადეშიშ თარი მინისტრი (1967-1968, 1970), ინდოეთიშ დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრი (1977-1978), ფინანსეფიშ მინისტრი (1979-1980), პრემიერ-მინისტრიშ გამაკოჩი (1979). ღურაშ უკულ, სინგჰის გინოჩეს ინდოეთიშ უმაღალაში ომენოღალე ჯილდო ბჰარატ რატნა.

კატეგორია:ინდოარეფი
კატეგორია:ინდოარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი