open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ტადეუშ კოშჩუშკო

**ანდჟეი ტადეუშ ბონავენტურა კოშჩუშკო** (, , , ; დ. 4 ვარ-და 12 ფურთუთა 1746, მერეჩოვშჩინა, ლიეტუვაშ დიდი სათარო, რეჩ პოსპოლიტა — ღ. 15 გჷმათუთა 1817, ზოლოთურნი, შვეიცარია) — რეჩ პოსპოლიტაშ დო ააშ-შ ოურდუმე დო პოლიტიკური მოღალე, აააშ-შ ზოხორინალაშ ლჷმაშ მაკათური, 1794 წანაშ პოლონური ებუძოლიშ მადუდე, ბელარუსიშ, პოლონეთიშ, ლიეტუვაშ დო ააშ-შ ერუანული გერგეზი, საფრანგეთიშ პატჷცემული მენმოღალე. რეჩ პოსპოლიტაშ არმიაშ გენერალსიმუსი. თე წოდება უღუდჷ 1974 წანაშ ებუძოლიშ პერიოდის — მაცეიოვიცაშ ბურჯაფის რუსეთიშ ჯარიშით ჭკორალაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
* 
* 
* Тадеуш Костюшко. Жизнь как фильм  — ტადეუშ კოშჩუშკოშა მენძღვიებული ანდანინამი ვებ-ხასჷლა.

## სქოლიო

კატეგორია:ბრიგადაშ გენერალეფი (ააშ)
კატეგორია:XVIII ოშწანურაშ ებუძოლეფიშ მადუდეეფი
კატეგორია:ააშ-შ ზოხორინალაშ ლჷმაშ მაკათურეფი
კატეგორია:1792 წანაშ რუსეთ-პოლონეთიშ ლჷმაშ მაკათურეფი
კატეგორია:1794 წანაშ პოლონური ებუძოლეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ ომაფე არმიაშ გენერალ-ლეიტენანტეფი
ტადეუშ
კატეგორია:ვარშავაშ აიარეფიშ სკოლათებულეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ ერუანული გერგეზეფი
კატეგორია:ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ შხვაშ თური მაკათურეფი
კატეგორია:ვაველიშ საკათედრო ოხიდას ნთხორილეფი
ჯეიმზ კალაჰანი

**ლეონარდ ჯეიმზ კალაჰანი, კარდიფიშ ბარონი კალაჰანი** (ინგლ. Leonard James Callaghan, Baron Callaghan of Cardiff; დ. 27 მელახი, 1912 — ღ. 26 მელახი, 2005) — ბრიტანალი სახენწჷფო მოღალე დო პოლიტიკოსი, გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი 1976-1979 წანეფს დო ლეიბორისტული პარტიაშ ლიდერი 1976-1980 წანეფს. კალაჰანი რდჷ ართკაკალია პოლიტიკოსი, ნამუსჷთ მუში პოლიტიკური კარიერაშ გოძვენას , ბრიტანეთიშ ოთხი დიდი პოსტიშე (პრემიერ-მინისტრი, ხაზინაშ კანცლერი, გალენური საქვარეფიშ მელამოსე, დინახალენი საქვარეფიშ მელამოსე) ოთხოლო უკებუდუნჷ. 1945-1987 წანეფს კალაჰანი რდჷ ბრიტანეთიშ პარლამენტიშ მაკათური.

კატეგორია:დუნაბადი 1912
კატეგორია:ნაღურა 2005
კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრეფი
ინდო-ბერძენული ომაფე

**ინდო-ბერძენული ომაფე**, თაშნეშე შინელი რდჷ მუჭოთ **იავანაშ ომაფე** — ელინისტური პერიოდიშ ბერძენული ომაფე თეხანური ავღანეთიშ, პაკისტანიშ დო ოორუე-ბჟადალი ინდოეთიშ ტერიტორიას.

ინდო-ბერძენული ომაფექ გიჭყჷ ჯვ. წ. 200 წანას, მუჟამსჷთ ბერძენულ-ბაქტრიული ომაფეშ მაფაქ დემეტრიოს I-ქ ინდოეთიშა გემშეჭკირუნჷ. ომაფექ ჸოფა გასურჷ ახ. წ. 10 წანაშო, ინდო-სკვითეფიშ მიშაჭკირუეფიშ შედეგო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ბერძენულ-ბაქტრიული ომაფე

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Indo-Greek history and coins
*Ancient coinage of the Greco-Bactrian and Indo-Greek kingdoms
*Wargame reconstitution of Indo-Greek armies
*The impact of Greco-Indian Culture on Western Civilisation
*Some new hypotheses on the Greco-Bactrian and Indo-Greek kingdoms by Antoine Simonin
*Greco-Bactrian and Indo-Greek Kingdoms in Ancient Texts

კატეგორია:ინდო-ბერძენული ომაფე
კატეგორია:ელინისტური სახენწჷფოეფი
გენრიხ იაგოდა

**გენრიხ გრიგორიშ სქი იაგოდა** (რუს. Ге́нрих Григо́рьевич Яго́да; დ. 7 გერგობათუთა, 1891 — ღ. 15 მელახი, 1938) — სხუნუეთიშ სახენწჷფო დო პოლიტიკური მოღალე, დინახალენი საქვარეფიშ ოკათე კომისარი 1934-1936 წანეფს. იაგოდაშ მანჯღვერალათ იმანჯჷ პოლიტიკური რეპრესიეფქ ჯვეში ბოლშევიკეფიშ ლევ კამენევიშ დო გრიგორი ზინოვიევიშ მეხჷ. იაგოდა ხემანჯღვერენდჷ ჩე ზუღა-ბალტიაშ არხიშ გონთხორუაშ პროექტის, სოდეთ ირინუანდეს გულაგეფიშ პატიმარეფს. 

1936 წანას იაგოდა გეგნარინეს დინახალენი საქვარეფიშ ოკათე კომისარიშ პოსტიშე. ჸათე პოსტის თინა დოთირუ სტალინიშ პროტეჟე ნიკოლაი ეჟოვქ. 1937 წანას იაგოდა ოჭოფეს, გასამართეს, ქეკადვეს შხვადოშხვა დანაშურეფი (საბოტაჟი, შპიონაჟი, ტროცკიზმი, გითოჩამა) დო გორხვეს 1938 წანაშ 15 მელახის.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1891
კატეგორია:ნაღურა 1938
კატეგორია:დინახალენი საქვარეფიშ ოკათე კომისარეფი
კატეგორია:სხუნუეთიშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი
ფელიქს ძერჟინსკი

**ფელიქს ედმუნდიშ სქი ძერჟინსკი** (რუს. Феликс Эдмундович Дзержинский, პოლ. Feliks Edmundowicz Dzierżyński; დ. 11 ეკენია [ჯვ.სტ. 30 მარაშინათუთა], 1877 — ღ. 20 კვირკვე, 1926), შინელი რდჷ მეტჯოხოთ **რკინაშ ფელიქსი** — სხუნუეთიშ სახენწჷფო დო პოლიტიკური მოღალე. 1917 წანაშე ღურაშახ (1926) ძერჟინსკი ხემანჯღვერენდჷ სხუნუეთიშ ნაფულა პოლიციას (ჩეკა, გოართოიანაფილი სახენწჷფო პოლიტიკური ომართუალე). ძერჟინსკი  პოლიტიკური რეპრესიეფიშ (ჭითა ტერორი) ართ-ართი შანულამი ფიგურა რდჷ.

დებადჷ 1877 წანაშ 11 ეკენიას, მინსკიშ გუბერნიას, ეთნიკური პოლონარეფიშ ფანიას. ახალნორდობაშე რევოლუციური იდეეფით დეინტერესჷ. ძერჟინსკი აქტიურო მოღალენდჷ კაუნასის დო ვარშავას. პოლიტიკური აქტივიზმიშ გეშა ბრელშა რდჷ ჭოფილი დო გინოხორაფილი ცჷნდჷრიშა. მარა კატორღაშე ირო მახერხჷ ნტება. ძერჟინსკი მონაწილენდჷ რუსეთიშ მაართა რევოლუციას, 1905 წანას. რევოლუციაქ დემარცხჷ. უკულიანი პერიოდის ფშხირას ტყობუდჷ. 1912 წანას კინ ოჭოფეს დო 1917 წანაშ ფურთუთაშ რევოლუციაშახ ჯიხას ხედჷ. რევოლუციაშ უკულ გადუდიშულეს. უკულ თიქ ქაკათჷ ლენინიშ ბოლშევიკეფიშ პარტიას. ძერჟინსკიქ არსულჷ კაბეტი როლი გჷმათუთაშ რევოლუციაშ მიმალობას. რევოლუციაქ გემორძგუ დო შედეგო, ლენინიშ მანჯღვერალათ ხეშულობა ბოლშევიკეფქ გეჭოფეს. 

1917 წანაშ ქირსეთუთას, ლენინქ ძერჟინსკი ქუდარინუ ახალდუნარსხუა ჩეკაშ დუდმახვენჯო. ლენინქ ძერჟინსკს ქუდავალუ კონტრ-რევოლუციური ელემენტეფიშ ეშაჸოთამა დო მოჯალაგუა. ჩეკაშ გოლინაქ დო აქტივიზმიქ ძალამს გენძალიერჷ რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმაშ მიმალობას, ქიდიჭყჷ მასიური ჭოფუეფქ, გიფართინუ გულაგიშ ოსაჯებელი სისტემაქ. ომენოღალე ლჷმაშ მაართა წანეფს ჩეკაქ გორხუ დოხოლაფირო 200,000 ადამიერი. 1922 წანაშ ფურთუთას ჩეკაქ გეგნიკეთჷ სახენწჷფო პოლიტიკური ომართუალეთ დო ართი წანაშ უკულ, 1923 წანაშ გერგობათუთას გოართოიანაფილი სახენწჷფო პოლიტიკური ომართუალეთ. 

რუსეთ-პოლონეთიშ ლჷმაშ (1919-1920) მიმალობას, ძერჟინსკიქ ქაკათჷ პოლონეთიშ რევოლუციური კომიტეტის. ჸათე კომიტეტიქ ოკო გინირთჷკო პოლონეთიშ ბოლშევიკური თარობათ. მარა ლჷმას რუსეთიქ დემარცხჷ დო პოლონეთი ქიდიტუ. 1924 წანაშე ძერჟინსკი რდჷ იოსებ სტალინიშ მოხუჯე. 1924 წანაშ ფურთუთაშე, ძერჟინსკის უკინებუდჷ ერუანული ეკონომიკაშ უჟინაში სხუნუშ ოკათე კომისარიშ პოსტი. თიქ თაშნეშე გიშაგორილქ იჸუ პოლიტბიუროშ მაკათურო. ფელიქს ძერჟინსკიქ ღურუ ულებუო 1926 წანაშ 20 კვირკვეს, 48 წანერქ. დასაფულებური რე ნეკროპოლს კრემლიშ კიდაწკჷმა. ძერჟინსკი მერჩქინელი რდჷ რევოლუციაშ გერგეზო. თიში ნოჭახნაკუ, 1991 წანაშახ გედგუდჷ ლუბიანკაშ დგჷმილიშ წოხოლე.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1877
კატეგორია:ნაღურა 1926
კატეგორია:პოლონარეფი
კატეგორია:სხუნუეთიშ სახენწჷფო მოღალეეფი
კატეგორია:ჩეკაშ დუდმახვენჯეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი სახენწჷფო პოლიტიკური ომართუალეშ დუდმახვენჯეფი
ნიკოლაი ეჟოვი

**ნიკოლაი ივანეშ სქი ეჟოვი** (რუს. Николай Иванович Ежов, დ. 1 მესი, 1895 — ღ. 4 ფურთუთა, 1940) — სხუნუეთიშ სახენწჷფო დო პოლიტიკური მოღალე, დინახალენი საქვარეფიშ ოკათე კომისარი 1936-1938 წანეფს, სტალინური დიდი ტერორიშ მიმალობას.

ეჟოვი 1915-1917 წანეფს ნინალენდჷ რუსეთიშ იმპერიაშ არმიას. 1917 წანაშ 5 მესის ქაკათჷ ბოლშევიკეფს. 1917-1922 წანეფს მონაწილენდჷ რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმას. 1922 წანაშე მუშენდჷ სრკპ-ს დო უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი. 1929-1930 წანეფს რდჷ ოფუტეშ მეურნობაშ ოკათე კომისარიშ გამაკოჩი. 1930 წანას ეჟოვი ქუდარინეს შხვადოშხვა დეპარტამენტეფიშ (სპეციალური საქვარეფიშ დეპარტამენტი, ინდუსტრიული დეპარტამენტი) მადუდეთ, კომუნისტური პარტიაშ დინახალე. ეჟოვქ, 1934 წანას გინირთჷ სრკპ ცკ-შ მაკათურო დო ართი წანაშ უკულ ცენტრალური კომიტეტიშ მელამოსეთ. 1935-1939 წანეფს მოღალენდჷ სრკპ ცკ-შ პარტიული ოკონტროლე კომისიაშ დუდმახვენჯო.

1934 წანას დოჸვილეს ჯვეში ბოლშევიკი სერგეი კიროვი. სტალინქ ჸათე ფაქტი გეგმირინუ პოლიტიკური რეპრესიეფიშ სამანჯელო. სტალინიშ ინიციატივათ რეპრესიეფს ეჟოვი დუდენდჷ. თიქ კიროვიშ ჸვილუა ქეკადვუ სტალინიშ ოპონენტეფს კამენევს, ზინოვიევს დო თინეფიშ მოხუჯეეფს. 

1936 წანაშ 26 ეკენიას სტალინქ დინახალენი საქვარეფიშ ოკათე კომისარიატიშ (ნკვდ) ხემანჯღვერო დო ცენტრალური კომიტეტიშ მაკათურო ეჟოვი ქუდარინუ. ეჟოვიშ მანჯღვერალათ იმანჯჷ რეპრესიეფქ, ნამუსთ *"ეჟოვშჩინა"*-ს უძახუნა. 1937-1938 წანეფს ოჭოფეს დოხოლაფირო 1.3 მილიონი ადამიერი, 681,692 ადამიერი გორხვეს დო 685,201 ადამიერი გულაგეფშა გოუტეს. რეპრესიეფიშ შედეგო მოჯალაგეს ჯვეში ბოლშევიკეფი დო სტალინიშ ხეშულობაშო შხვა "ვალოიალური ელემენტეფი". 1938 წანაშ 22 მარაშინათუთას ეჟოვიშ გამაკოჩო სტალინქ ქუდარინუ ლავრენტი ბერია. ეჟოვიშ რეპრესიეფიშ მიმალობას ეჟოვს ბერიაშ ჭოფუა ხოლო ულამუდჷ. მარა საქორთუოშ ნკვდ-შ მადუდექ სერგო გოგლიძექ ბერია გაფრთხილჷ. ბერიაქ უცფას სტალინშა მიდაფურუნუ დო თიწკჷმა მორაგადაფეფით რეპრესიეფს გინუსკიდუ.

ბერიაქ ნკვდ ეჟოვიშ ალმარენჯეფიშე გოწიმინდუ. მაგალთო, ეჟოვიშ გამაკოჩი დო მოხუჯე მიხაილ ფრინოვსკი ნკვდ-შე გადუდიშულეს დო ფლოტიშა გეგნიჸონეს. ეჟოვქ ქიგინჷ ნამდა ბერია სტალინიშ პატრონაჟით სარგებლენდჷ დო თინა (ბერია) მუში გოლინას ოფართინუანდჷ. ეჟოვქ მალას დეპრესიას ქინანთხჷ დო შუმა ქიდიჭყჷ. 11 გერგობათუთას, სტალინქ დო მოლოტოვქ კონწარო გაკრიტიკეს ეჟოვი დო ნკვდ-შ მუშობაშ მეთოდეფი. 25 გერგობათუთას ეჟოვი ნკვდ-შ ოკათე კომისარიშ პოსტიშე გეგნარინეს. 1939 წანაშ 3 მელახის, ეჟოვს ქუდატებაფეს ცენტრალური კომიტეტი დო ხვალე წყარიშ ტრანსპორტიშ ოკათე კომისარიშ პოსტი ქუდუტეს. 1939 წანაშ პირელს წყარიშ ტრანსპორტიშ ოკათე კომისარიატიქ გეუქვჷ. 10 პირელს ეჟოვი ოჭოფეს დო სუხანოვოშ ჯიხას ქუდახუნეს. 1940 წანაშ 2 ფურთუთას ეჟოვი გასამართეს, სახენწჷფოშ გითოჩამა, კორუფცია, ურცხო ქიანეფიშ აგენტობა ქეკადვეს დო ჟირი დღაშ უკულ გორხვეს. ეჟოვიშ ჯოხო ოფიციალური დოკუმენტეფიშე გეშალასეს.

ეჟოვი ჭიჭე ტანიშ კოჩი რდჷ (151 სმ.). ჸათეშ გეშათ თის "ზისხირამი ჯუჯა"-ს უძახუდეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1895
კატეგორია:ნაღურა 1940
კატეგორია:დინახალენი საქვარეფიშ ოკათე კომისარეფი
კატეგორია:სხუნუეთიშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რუსი ლგბტ პოლიტიკოსეფი
ლევ კამენევი

**ლევ ბორისიშ სქი კამენევი** (რუს. Лев Бори́сович Ка́менев, დაბადებაშ გვარი **როზენფელდი**, დ. 18 კვირკვე [ჯვ.სტ. 6 კვირკვე], 1883 — ღ. 25 მარაშინათუთა, 1936) — სხუნუეთიშ პოლიტიკური დო სახენწჷფო მოღალე, რევოლუციონერი, ჯვეში ბოლშევიკი. კამენევქ 1901 წანას ქაკათჷ რუსეთიშ სოციალ-დემოკრატიული მუშეფიშ პარტიას (რსდმპ). პარტიაშ გორთუალაშ უკულ, ბოლშევიკეფს ქალუდირთჷ დო ხუჯი ვლადიმერ ლენინს დუკინჷ. პოლიტიკური აქტივიზმიშ გეშა კამენევი ბრელშა რდჷ ჭოფილი. მონაწილენდჷ 1905 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციას, ნამუქჷთ დემარცხჷ. უკულ, კამენევი ურცხოეთის ცხოვრენდჷ. 1914 წანას რუსეთიშა დირთჷ, მარა მალას ოჭოფეს დო ცჷნდჷრშა გეგნახორეს.

ფურთუთაშ რევოლუციაშ უკულ აქტიურო ქაკათჷ პოლიტიკური საქვარეფს. კამენევი, გრიგორი ზინოვიევიწკჷმა ართო ოპონირენდჷ ლენინიშ პირელიშ თეზისეფს დო ხეშულობაშ ხეშა ეშაჸოთამას ნძალაშ გიმორინაფათ. გჷმათუთაშ რევოლუციაშ გომორძგუაშ უკულ, 1919 წანას კამენევქ გიშაგორილქ იჸუ პოლიტბიუროშ რსული მაკათურო. ლენინიშ რინაშ ეკონია წანეფს, კამენევქ, ზინოვიევიწკჷმა დო იოსებ სტალინიწკჷმა ართო აკოქიმინჷ მამართალი ტრიუმვირატი. ხეშულობაშო ლჷმაშ მიმალობას, ტრიუმვირატიქ დამარცხჷ ლევ ტროცკი. უკულ სტალინქ ქიდიჭყჷ მოქმენდალა კამენევიშ მეხჷ. კამენევქ ნძალეფი აკაართიანჷ ზინოვიევიწკჷმა დო ტროცკიწკჷმა. 1926 წანას კამენევს დაკინებული პოსტეფი ქუდატებაფეს დო პარტიაშე ხოლო გეგშაჸათეს. ართი წანაშ უკულ კამენევი კინ მიღეს პარტიაშა. 1932 წანას ზინოვიევი დო კამენევი პარტიაშე კინ გეგშაჸათეს მარა ართი წანაშ უკულ კინ დართინეს. 

1934 წანაშ 1 ქირსეთუთას დოჸვილეს სერგეი კიროვი. ჸათე ფაქტი სტალინქ ოპონენტეფიშ პოლიტიკური რეპრესიეფიშ სამანჯელო გეგმირინუ. მალას კამენევი ოჭოფეს, კიროვიშ ჸვილუა ქეკადვეს დო ქიმუსაჯეს ვითი წანათ ჯიხას დოხუნა. 1936 წანაშ მარაშინათუთას მოსკოვიშ სასამართალოქ კამენევი ზინოვიევიწკჷმა ართო გასამართჷ. კამენევს დო ზინოვიევს გითოჩამა ქეკადვეს დო გორხვეს 1936 წანაშ 25 მარაშინათუთას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1883
კატეგორია:ნაღურა 1936
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერეფი
კატეგორია:სხუნუეთიშ სახენწჷფო მოღალეეფი
კატეგორია:ჯვეში ბოლშევიკეფი
გრიგორი ზინოვიევი

**გრიგორი ევსეევიჩ ზინოვიევი** (რუს. Григорий Евсеевич Зиновьев, თახმი ჯოხო **ოვსეი-გერშონ აარონიშ სქი რადომისლსკი**; დ. 23 ეკენია [ჯვ.სტ. 11 ეკენია], 1883 — ღ. 25 მარაშინათუთა, 1936) — რუსი პოლიტიკოსი დო სახენწჷფო მოღალე, რევოლუციონერი, ჯვეში ბოლშევიკი, კომუნისტური ინტერნაციონალიშ დუდმახვენჯი 1919-1926 წანეფს.

დებადჷ უკრაინას, ურიეფიშ ფანიას. ორდოიანი წანეფიშე პოლიტიკათ დეინტერესჷ. 1901 წანას ქაკათჷ რუსეთიშ სოციალ-დემოკრატიული მუშეფიშ პარტიას (რსდმპ). პარტიაშ გორთუალაშ უკულ, ბოლშევიკეფს ქალუდირთჷ დო ხუჯი ვლადიმერ ლენინს დუკინჷ. 1903 წანაშე ზინოვიევი ლენინიშ ართ-ართი უხოლაში პოლიტიკური მორსხუე რდჷ. 1902-1905 წანეფს ზინოვიევი ურცხოეთის ცხოვრენდჷ დო გურაფულენდჷ იურისპრუდენციას ბერნიშ უნივერსიტეტის. 1905 წანას, მონაწილენდჷ რუსეთიშ მაართა რევოლუციას დო აწარმენდჷ პარტიული აგიტაციას სანქტ-პეტერბურგიშ მუშეფს შქას. რევოლუციაშ მარცხიშ უკულ კინ ურცხოეთიშა მიდართჷ დო 1907 წანას გიშაგორილქ იჸუ პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტიშ მაკათურო ლონდონიშ კონგრესის. 1909-1917 წანეფს ზინოვიევი ცხოვრენდჷ საფრანგეთის, ავსტრიას დო შვეიცარიას. ფურთუთაშ რევოლუციაშ უკულ ზინოვიევქ რუსეთშა დირთჷ დო პოლიტიკურო დეხოლჷ ლევ კამენევს. კამენევიწკჷმა ართო თინა ოპონირენდჷ ლენინიშ პირელიშ თეზისეფს დო ხეშულობაშ ხეშა ეშაჸოთამას ნძალაშ გიმორინაფათ. ჸათე ოპონირაფაშ გეშა გეუფრაშჷ ზინოვიევიშ ურთიართალაქ ლენინიწკჷმა, მარა ზინოვიევქ იშენ გიშაგორილქ იჸუ პეტროგრადიშ სხუნუშ დუდმახვენჯო 1917 წანას დო უკულ, 1919 წანას კომუნისტური ინტერნაციონალიშ (კომინტერნი) დუდმახვენჯო. 1921 წანას გინირთჷ პოლიტბიუროშ რსული მაკათურო. 

ლენინიშ რინაშ ეკონია წანეფს ზინოვიევქ, ლევ კამენევი დო იოსებ სტალინიწკჷმა ართო აფორმირჷ ტრიუმვირატი ("ტროიკა"). ლენინიშ ღურაშ უკულ მიმალი ლჷმას ხეშულობაშო, ტროიკაქ დამარცხჷ ლევ ტროცკი. ტროცკიშ დამარცხებაშ უკულ სტალინქ ქიდიჭყჷ მოქმენდალა კამენევიშ დო ზინოვიევიშ მეხჷ. ბორჯიშ კუნტა პერიოდიშ გოძვენას, ზინოვიევქ დო კამენევქ ნძალეფი აკაართიანეს ტროცკიწკჷმა. 1926 წანას გრიგორი ზინოვიევი მონწეს კომინტერნიშ დუდმახვენჯიშ პოსტიშე დო პოლიტბიუროშე გეგშაჸათეს. 1927 წანას თინა პარტიაშე ხოლო გარიცხეს. 1928 წანას ზინოვიევი დო კამენევი პარტიაშა კინ მიღეს. 1932 წანას ჟირხოლო კინ გეგშაჸათეს პარტიაშე დო ართი წანაშ უკულ კინ დართინეს.

1934 წანას დოჸვილეს სტალინიშ მოხუჯე ჯვეში ბოლშევიკი სერგეი კიროვი. ჸათე ფაქტი სტალინქ ოპონენტეფიშ პოლიტიკური რეპრესიეფიშ სამანჯელო გეგმირინუ. 1934 წანას ზინოვიევი ოჭოფეს. 1936 წანას თინა კამენევიწკჷმა ართო გასამართეს, ქეკადვეს ტერორისტული ორგანიზაციაშ დორსხუაფა, კიროვიშ ჸვილუა, გითოჩამა დო შხვა დანაშურეფი დო 25 მარაშინათუთას გორხვეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1883
კატეგორია:ნაღურა 1936
კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ურიეფი
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:კომუნისტი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:სხუნუეთიშ სახენწჷფო მოღალეეფი
კატეგორია:კომინტერნიშ დუდმახვენჯეფი
ნიკოლაი ბუხარინი

**ნიკოლაი ივანეშ სქი ბუხარინი** (რუს. Николай Иванович Бухарин; დ. 9 გჷმათუთა [ჯვ.სტ. 27 ეკენია], 1888 — ღ. 15 მელახი, 1938) — რუსი პოლიტიკოსი, რევოლუციონერი, სხუნუეთიშ სახენწჷფო მოღალე დო მარქსისტი თეორისტი.

ბუხარინი გურაფულენდჷ მოსკოვიშ იმპერიული უნივერსიტეტის. 1906 წანას ქაკათჷ რუსეთიშ სოციალ-დემოკრატიული მუშეფიშ პარტიას (რსდმპ). პოლიტიკური აქტივიზმიშ გეშა, 1910 წანას ოჭოფეს დო ონეგაშა გეგნახორეს. ართი წანაშ უკულ ინტუ დო ოცხოვრებშა ურცხოეთიშა მიდართჷ. ურცხოეთის რინაშ ბორჯის, ბუხარინქ გეჩინებაფუ ვლადიმერ ლენინი დო ლევ ტროცკი. 1915 წანას გჷმაბჟინუ ნახანდი: *"იმპერიალიზმი დო მოსოფელიშ ეკონომიკა"*, ნამუქჷთ ავტორს შანულამი პოპულარობა მოუღუ. ფურთუთაშ რევოლუციაშ უკულ რუსეთშა დირთჷ. გჷმათუთაშ რევოლუციაშ უკულ, ბუხარინი ქუდარინეს გაზეთი პრავდაშ რედაქტორო. 1918 წანას ბუხარინი ხემანჯღვერენდჷ მეკვარჩხანე კომუნისტეფს, ნამუეფით ოპონირენდეს სეპარატული ზეშ დოდვალას გერმანიაწკჷმა. მეკვარჩხანე კომუნისტეფიშ არზით თინჩალა ოხვილური ვარდჷ დო საჭირო რდჷ "*რევოლუციური ლჷმა*" დო რევოლუციეფიშ გოფაჩუა გერმანიას დო მოსოფელიშ შხვა ქიანეფს. ბუხარინიშ მოხ მეკვარჩხანეეფიშ ფრაქციას ოკათუდეს შინელი ბოლშევიკეფი: ანდრეი ბუბნოვი, ალექსანდრა კოლონტაი, ვალერიან ოსინსკი, გიორგი პიატაკოვი, ევგენი პრეობრაჟენსკი, კარლ რადეკი დო შხვეფი. ლენინიშ ინიციატივათ გერმანიაწკჷმა ბრესტ-ლიტოვსკიშ ზექ იშენ ქიდიდვინჷ დო რუსეთიქ მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშე გეგშართჷ. რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმაშ მიმალობას, ბუხარინქ გჷმაბჟინუ ნახანდეფი: *"კომუნიზმიშ ანბანი"* (1920, ევგენი პრეობრაჟენსკიწკჷმა ართო) დო *"ისტორიული მატერიალიზმი: სოციოლოგიაშ სისტემა"* (1921). ბუხარინი დუდშე ოურდუმე კომუნიზმიშ აქტიური პროპონენტი რდჷ, მარა 1921 წანას თიქ ხუჯი დუკინჷ ახალი ეკონომიკური პოლიტიკას (ნეპი) დო თიში თარი თეორისტო დო ადვოკატო გინირთჷ.

ლენინიშ ღურაშ უკულ ბუხარინი სტალინს ალურდჷ. 1926-1929 წანეფს ბუხარინს უკინებუდჷ კომუნისტური ინტერნაციონალიშ მარსულებერი კომიტეტიშ გენერალური მელამოსეშ პოსტი. 1928 წანას სტალინიშ ინიციატივათ ქიდიჭყეს კოლექტივიზაციაშ ბიწორი პროცესი. ბუხარინი ნეპიშ პოლიტიკაშ მოხუჯე რდჷ, ნამუთ ითოლისწინენდჷ ეკონომიკური რეფორმეფიშ ნერე პროცესის დო აწურედჷ ინდუსტრიალიზაციაშ დო კოლექტივიზაციაშ ბიწორი მიმალობას. 1929 წანას ბუხარინი კომინტერნიშ გენერალური მელამოსეშ დო პრავდაშ რედაქტორიშ პოსტიშე გეგნარინეს, თაშნეშე პოლიტბიუროშე გეგშაჸათეს. უკულ, ბუხარინქ პოზიცია დითირუ დო სტალინიშ ინიციატივათ პარტიაშა კინ დართინეს. 1934 წანას ბუხარინი ქუდარინეს ოფიციალური ოთარობე გაზეთიშ იზვესტიაშ რედაქტორო. 1936 წანას ბუხარინი რდჷ სსრრ-შ კონსტიტუციაშ ართ-ართი ავტორი. დიდი ტერორიშ მიმალობას ბუხარინი ოჭოფეს დო გითოჩამა, კონტრ-რევოლუციური აქტივიზმი, შპიონაჟი ქეკადვეს დო 1938 წანაშ 15 მელახის გორხვეს. 1988 წანას ბუხარინქ ოფიციალურო რეაბილიტირაფილქ იჸუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1888
კატეგორია:ნაღურა 1936
კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რუსი კომუნისტი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერეფი
კატეგორია:სხუნუეთიშ სახენწჷფო მოღალეეფი
კატეგორია:კომინტერნიშ გენერალური მელამოსეეფი
სერგეი კიროვი

**სერგეი მირონიშ სქი კიროვი** (რუს. Серге́й Миро́нович Ки́ров, თახმი გვარი **კოსტრიკოვი**; დ. 27 მელახი [ჯვ.სტ. 15 მელახი], 1886 — ღ. 1 ქირსეთუთა, 1934) — რუსი პოლიტიკოსი, რევოლუციონერი, სხუნუეთიშ სახენწჷფო მოღალე. კიროვი რდჷ ჯვეში ბოლშევიკი, იოსებ სტალინიშ მაჸალე დო პოლიტიკური ალმარენჯი. 1921-1926 წანეფს კიროვი მოღალენდჷ აზერბაიჯანიშ კომუნისტური პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტიშ მაართა მელამოსეთ. 1927 წანაშე ნინალენდჷ ლენინგრადიშ პარტიული ხემანჯღვერო. 1930 წანას გინირთჷ პოლიტბიუროშ  რსული მაკათურო. 1934 წანაშ 1 ქირსეთუთას კიროვი დოჸვილჷ ლეონიდ ნიკოლაევქ. ნიკოლაევი ოჭოფეს დო 29 ქირსეთუთას გორხვეს. კიროვიშ ჸვილუა, უკულ სტალინქ გეგმირინუ ოპონენტეფიშ პოლიტიკური რეპრესიეფიშ სამანჯელო.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედიური ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1886
კატეგორია:ნაღურა 1934
კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერეფი
კატეგორია:სხუნუეთიშ სახენწჷფო მოღალეეფი
სერგო ორჯონიკიძე

**გრიგოლ კონსტანტინეშ სქი ორჯონიკიძე** (ქორთ. გრიგოლ კონსტანტინეს ძე ორჯონიკიძე, რუს. Григо́рий Константи́нович Орджоники́дзе; პარტიული მეტჯოხო **სერგო**; დ. 24 გჷმათუთა [ჯვ.სტ. 12 გჷმათუთა], 1886 — ღ. 18 ფურთუთა, 1937) — ქორთუ პოლიტიკოსი, რევოლუციონერი, სხუნუეთიშ სახენწჷფო მოღალე.

დებადჷ ქუთეშიშ გუბერნიაშ ოფუტე ღორეშას. გურაფულენდჷ მიხაილოვიშ ჰოსპიტალიშ სამედიცინო სკოლას. ახალნორდობაშე ქაკათჷ ბოლშევიკეფს და მალას მიპალუ შანულამი პოპულარობა, მუჭოთ აქტიური ფიგურაქ. პოლიტიკური აქტივიზმიშ გეშა ბრელშა რდჷ ჭოფილი. 1917 წანაშ ფურთუთაშ რევოლუციაშ ბორჯის რდჷ გინოხორაფას, ცჷნდჷრს. გინოხორაფაშე დორთინაშ უკულ აქტიურო მონაწილენდჷ გჷმათუთაშ რევოლუციას. რევოლუციაშ შედეგო ხეშულობა ბოლშევიკეფქ ქაშეჸოთეს ხეშა. 1921 წანაშ ფურთუთას ორჯონიკიძექ მიშეღჷ კაბეტი თია ჭითა არმიაშით საქორთუოშ ოკუპაციაშა. უკულ ორჯონიკიძექ ხუჯი დუკინჷ მოლენკავკაციაშ სოციალისტური ფედერაციული სხუნუეფიშ რესპუბლიკაშ (მსფსრ) დორსხუაფას, ნამუშათ მიშმეშეს საქორთუო, სომხეთი დო აზერბაიჯანი. წორეთ მსფსრ რდჷ სსრრ-შ აკმადგინალი ართ-ართი რესპუბლიკა 1922 წანაშ ქირსეთუთას. 1926 წანაშახ მსფსრ-შ მაართა მელამოსეშ პოსტი ორჯონიკიძეს უკინებუდჷ.

1926 წანას ორჯონიკიძე ქუდარინეს მუშეფიშ დო გლეხეფიშ ინსპექციაშ ოკათე კომისარო. 1930 წანაშე ხემანჯღვერენდჷ ერუანული ეკონომიკაშ უჟინაში სხუნუს, ნამუქჷთ უკულ, 1932 წანას გეგნიკეთჷ მონკა ინდუსტირაშ ოკათე კომისარიატო. 1930 წანას გინირთჷ პოლიტბიუროშ რსული მაკათურო.

დუდშე ორჯონიკიძე სტალინს ალურდჷ მარა 1930-იან წანეფიშე ორჯონიკიძექ ხუჯი ვადუკინჷ მიმალი პოლიტიკური რეპრესიეფს. ჸათეშ გეშათ გეუფრაშჷ ორჯონიკიძეშ ურთიართალაქ სტალინიწკჷმა. 1937 წანაშ 18 ფურთუთას, სერგო ორჯონიკიძექ დუდი დიჸვილჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1886
კატეგორია:ნაღურა 1937
კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ქორთუ რევოლუციონერეფი
კატეგორია:სხუნუეთიშ სახენწჷფო მოღალეეფი
კილიკია

**კილიკია** — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი მორჩილი აზიაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე.

## ქოძირით თაშნეშე
*კილიკიაშ სომეხეფიშ ომაფე
*კილიკიაშ სამინიატიურო სკოლა

## ლიტერატურა

**ხაზარაძე ნ.*, „თაბალის ქვეყნის ადგილმდებარეობისთვის“, კრებული ძველი ისტორიის საკითხები, თბილისი, 1970
* Ramsay, William Mitchell (1908) *The Cities of St. Paul Their Influence on His Life and Thought: The cities of Eastern Asia Minor* A.C. Armstrong, New York, page 112, OCLC 353134
* Baly, Denis and Tushingham, A. D. (1971) *Atlas of the Biblical world* World Publishing Company, New York, page 148, OCLC 189385
* Edwards, I. E. S. (editor) (2006) *The Cambridge Ancient History, Volume 2, Part 2, History of the Middle East and the Aegean Region c. 1380–1000 B.C.* (3rd edition) Cambridge University Press, Cambridge, England, page 422, ISBN 0-521-08691-4

კატეგორია:ისტორიული რეგიონეფი
კატეგორია:რომიშ პროვინციეფი
აბეშე

**აბეშე** ( *აბშა*) — ჩადიშ მაანთხა უკაბეტაში ნოღა, უადაიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ჩადიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩადიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:უადაიშ რეგიონი
კელო (ჩადი)

**კელო** () — ჩადიშ მახუთა უკაბეტაში ნოღა, ტანჯილეშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ჩადიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩადიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:ტანჯილეშ რეგიონი
კუმრა

**კუმრა** ( *ყუმრა*) — ჩადიშ მაამშვა უკაბეტაში ნოღა, მანდულიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ჩადიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩადიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:მანდულიშ რეგიონი
პალა (ჩადი)

**პალა** () — ჩადიშ მაშკვითა უკაბეტაში ნოღა, ბჟადალი მაიო-კებიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

თაქ იდვალუაფუ ქიანაშ პირველი ორქოშ შიბაშ აბანი, ნამუთ გონწყჷ ობჯათეკორეული კომპანიაქ Afko. მარა თე რაიონს წარმებაშ თარი დარგი რე ბამბეშ შაყარუა. ნოღას ოიანლუ აეროპორტი.

კატეგორია:ჩადიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩადიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:ბჟადალი მაიო-კებიშ რეგიონი
ამ-ტიმანი

**ამ-ტიმანი** ( *უმ ტიმანი*) — ჩადიშ მაბრუო უკაბეტაში ნოღა, სალამატიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ჩადიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩადიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:სალამატიშ რეგიონი
მუნდუ

**მუნდუ** () — ჩადიშ მაჟირა უკაბეტაში ნოღა დო ბჟადალი ლოგონიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ მბერეპიჯის (ბჟადალი წყარმალუ ლოგონიშ ნადუ), ნანანოღა ნჯამენაშ ობჟათეშე 475 კილომეტრიშ მეძენას. სარაშ კათაშ თარი ნოღა რე. მუნდუ რე შანულამი ოხერეჭე ცენტრი, სოდე იდვალუაფუ ჩადიშ არძაშე პოპულარული ლუდოხაშუ Gala Brewery, თაშნეშე გოვითარაფილი რე ბამბეშ დო ნაფთობგინმამუშებე წარმება.

კატეგორია:ჩადიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩადიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:ბჟადალი ლოგონიშ რეგიონი
სარჰი

**სარჰი** (), ჸოფირი ფრანგული კოლონია **ფორტი არჩამბო** — ნოღა ჩადის, შქა შარიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ჩადიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩადიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:შქა შარიშ რეგიონი
მონგო (ჩადი)

**მონგო** ( *მუნქუ*) — ჩადიშ მაჩხორა უკაბეტაში ნოღა, გერაშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ჩადიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩადიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:გერაშ რეგიონი
ბონგორი

**ბონგორი** () — ჩადიშ მავითა უკაბეტაში ნოღა, ბჟაეიოლი მაიო-კებიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ჩადიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩადიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლი მაიო-კებიშ რეგიონი
ჯოხოგიორთაშე

**ჯოხოგიორთაშე** — ზიტყვებაშ ნორთი, ნამუთ გიართუ ჯოხოსქილედის დო გჷმოხანტუნს ჯოხოსქილედით გჷმოხანტილი მეკონიშ ანდის. უკამენს შეკითხირს „მუნერი?“.

მარგალურ ნინას **ჯოხოგიორთაშე** გჷმათანჯალო გჷმირინუაფუ დო თეთ უღჷ თის გინორთი ზიტყვასქვილს ჯოხოსქილედიშე. ჯოხოგიორთაშეშ სამანგეფი რე: *მაღალი*, *დაბალი*, *გჷნძე*, *კუნტა*, „ტიბუ“, „რგილი“ დო თაშ უკული.

## ლიტერატურა

* შანიძე, აკაკი: ქართული ენის გრამატიკის საფუძვლები. თბილისი, თბილისის უნივერსიტეტი გამომცემლობა,1980.
* შანიძე, აკაკი: ქართული ენის გრამატიკა. თბილისი, თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1955.
* Helmut Glück (გამომცემელი), Metzler-Lexikon Sprache, 2000.

კატეგორია:ზიტყვებაშ ნორთეფი
კატეგორია:გრამატიკა
აგადესი

**აგადესი** () — ნოღა ნიგერიშ ობჟათეშე. ქიანაშ მაანთხა უკაბეტაში ნოღა რე. აგადესიშ რეგიონიშ დო ჩიროზერინიშ დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ნიგერიშ ნოღეფი
კატეგორია:ნიგერიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
ზინდერი

**ზინდერი** () — ნოღა ნიგერიშ ობჟათეშე. ქიანაშ მაჟირა უკაბეტაში ნოღა რე.

კატეგორია:ნიგერიშ ნოღეფი
კატეგორია:ნიგერიშ რეგიონეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
უნიტარული სახენწჷფო

thumb|upright=1.7|

**უნიტარული სახენწჷფო** (-შე „ართობა“) — სახენწჷფო მონწყუალაშ ფორმა, ნამუშ ბორჯისჷთ სახენწჷფოს ვა უღჷ მუში აკოდგინალუას მუთუნნერი სახენწფობური წჷმნაქიმინეფი, ნამუეფსჷთ უღჷნა სუვერენულობაშ ელემენტი, თაშნეშე თიშ აკოდგინალაუშა მიშმალი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფი (ოლქეფი, აკანეფი, მუნიციპალიტეტეფი, გუბერნიეფი დო თ.უ.) დოჸუნა ართამი ცენტრალური ხეშუულებაშ ორგანოს.

უნიტარული სახენწჷფოშ ტერიტორიას, მუჭოთ წესი, ქიმინჯენს ართამი კონსტიტუცია, თაშნეშე კანონმადვალუ, სასამართალო, საფარო დო ოგინაგაფუე სისტემეფი. მოსოფელიშ უმენტაში სახენწჷფოს უღჷ უნიტარული სახენწჷფო მონწყუალაშ ფორმა. თეჯგურა ფორმა გიშაკერზაფილო დჷმახასიათაფალი რე მორჩილი სახენწჷფოეფშო, სოდე ვა რე ანდა ართიანიშ გინორთიშ მოღვენი რეგიონი. თეწკჷმა რე კაბეტი უნიტარული სახენწჷფოეფი (ჩინეთი, ყაზახეთი, ალჟირი, საუდიშ არაბეთი, ინდონეზია).

## უნიტარული სახენწჷფოეფიშ ერკებული

### უნიტარული რესპუბლიკეფი

*  (ერეფოშქაშეთ აღიარაფილი)
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  

### უნიტარული მონარქიული სახენწჷფოეფი
გოართოიანაფილი ომაფე რე უნიტარული მონარქიული სახენწჷფოშ სამანგა. შოტლანდიას, უელსის დო ოორუე ირლანდიას ურჷნა გოთანჯილი დონეშ ავტონომიური დელეგირებული ხემანჭუაფა, მარა თეჯგურა ნებეფს გინმოჩანს ხვალე გოართოიანაფილი ომაფეშ პარლამენტი, ნამუთ ღებულენს თიჯგურა კანონეფს, ნამუეფიშით ცახუჯო თირანა ვარ-და აუქვენა გინოჩამილ ხემანჭუაფას.
მოგვენი პრინციპი რე ესპანეთის, გინოჩამილი ხემანჭუაფაშ დელეგირება მუთმოხვადუ ცენტრალური ხეშუულობათ.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### უნიტარული სახენწჷფოეფი მართუალაშ უნიკალური ფორმათ
*  (თეოკრატიული საამირო)

## ჸოფირი უნიტარული სახენწჷფოეფი
* / (1830–1993)
*/ (1822–1889)
* (1992–1995)
*/ (1975-1978)
*/// (1270–1995)
* //// (1932–2005)
*// (1768–2008)
*  (1960–2004)
*  (1990–2022)

## ქოძირით თაშნეშე
* უნიტარიზმი
* ფედერაცია
* კონფედერაცია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* უნიტარული სახენწჷფო *[[ენციკლოპედია ბრიტანიკა]]ს*

## სქოლიო

*
კატეგორია:სახენწჷფო მონწყუალაშ ფორმეფი
ბირნი-ნკონი

**ბირნი-ნკონი** () — ნოღა ნიგერიშ ობჟათეშე. ქიანაშ მაბრუო უკაბეტაში ნოღა რე. იდვალუაფუ ტაჰუაშ რეგიონს, ბკონიშ დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ნიგერიშ ნოღეფი
გაია (ნიგერი)

**გაია** () — ნოღა ნიგერიშ ობჟათე-ბჟადალშე. იდვალუაფუ დოსოშ რეგიონს.

კატეგორია:ნიგერიშ ნოღეფი
ანასტას მიქოიანი

**ანასტას ივანეშ სქი მიქოიანი** (რუს. Анастас Иванович Микоян, სომ. Անաստաս Հովհաննեսի Միկոյան; დ. 25 გერგობათუთა [ჯვ.სტ. 13 გერგობათუთა], 1895 — ღ. 21 გჷმათუთა, 1978) — სომეხი პოლიტიკოსი, რევოლუციონერი, სხუნუეთიშ სახენწჷფო მოღალე, სსრრ-შ უმაღალაში სხუნუშ პრეზიდიუმიშ დუდმახვენჯი (სხუნუეთიშ სახენწჷფო მადუდე). ართ-ართი რდჷ ჭიჭე მუდანობაშ ჸეთი პოლიტიკოსეფიშე ნამუქჷთ რეპრესიეფს გინუსკიდუ. თის მაღალი პოსტეფი უკებუდჷ მუჭოთ იოსებ სტალინიშ, თაშნეშე ნიკიტა ხრუშჩოვიშ მართუალაშ ბორჯის. პოლიტიკური კარიერა ქიმიოტუ ლეონიდ ბრეჟნევიშ ხეშულობაშ პერიოდის დო პენსიაშა გეგშართჷ. მიქოიანს ფშხირას ახასიათენდეს მუჭოთ ადამიერს, ნამუქჷთ დუდი ქიმიღჷ "ილიჩიშე (ვლადიმერ ილიჩ ლენინი) ილიჩიშახ (ლეონიდ ილიჩ ბრეჟნევი) ზაფრაშ დო დავილაში გენთხაფაშ უმუშო".

მიქოიანქ 1915 წანას ქაკათჷ ბოლშევიკეფს. გჷმათუთაშ რევოლუციაშ უკულ მონაწილენდჷ ბაქოშ კომუნას. 1920-იან წანეფს რდჷ შანულამი პარტიული ფიგურა ოორუე კავკაციას. 1935 წანას გიშაგორილქ იჸუ სრკპ-შ პოლიტბიუროშ მაკათურო. 1926-1930 წანეფს დო კინ 1938 წანაშე რდჷ სსრრ-შ გალენური ვაჭარუაშ მინისტრო. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას რდჷ დუდთხილუაშ სახენწჷფო კომიტეტიშ მაკათური. ლჷმაშ თებაშ უკულ, მიქოიანიშ პოზიციეფქ დედაღარჷ დო 1949 წანას მინისტრიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. 1952 წანას, კომპარტიაშ XIX კონგრესის, სტალინქ გაკრიტიკჷ მიქოიანი. სტალინქ 1953 წანაშ 5 მელახის დოღურჷ. თიშ უკულ ქიდიჭყჷ ლჷმაქ ხეშულობაშო, სოდეთ ნიკიტა ხრუშჩოვქ ლავრენტი ბერია დამარცხჷ. მიქოიანი ხრუშჩოვიშ აქტიური ალმარენჯი რდჷ დო თის ხუჯი დუკინჷ 1957 წანაშ პუტჩიშ ბორჯის ხოლო. გიორგი მალენკოვი დო ვიაჩესლავ მოლოტოვი ოცადუდეს ხრუშჩოვიშ გინორაგვაფას, მარა წჷმოძინეფშა ვემიაჭირინეს დო ხრუშჩოვქ პოსტის ქიგესკიდჷ. მიქოიანქ არსულჷ კაბეტი როლი დესტალინიზაციაშ პოლიტიკას, ნამუთ ხრუშჩოვქ წიმიჭყჷ.

ხრუშჩოვიშ მართუალაშ პერიოდის, მიქოიანი რდჷ შანულამი ფიგურა სხუნუეთიშ გალენური პოლიტიკას დო საირქიანო ურთიართობეფს. თიქ იშარალჷ ამერიკას, კუბას დო შეხვადუ თე ქიანეფიშ უმაღალაში წჷმმარინაფალეფს. 1964 წანას ხრუშჩოვს ხოლო ართიშა მუნწყის პუტჩი, ნამუშ შედეგო თინა გეგნარინეს დო ხეშულობა ხეშა ქაშეჸოთჷ ლეონიდ ბრეჟნევქ. ბორჯიშ კუნტა პერიოდიშ გოძვენას, 1964-1965 წანეფს მიქოიანს უკინებუდჷ სსრრ-შ უმაღალაში სხუნუშ პრეზიდიუმიშ დუდმახვენჯიშ (სხუნუეთიშ სახენწჷფო მადუდე) პოსტი, ნამუთ უმოსო ცერემონიული პოსტის წჷმარინუანდჷ. 1966 წანას მიქოიანქ ქიდიტუ პარტიაშ პრეზიდიუმი, მარა ცენტრალური კომიტეტიშ მაკათურო სკიდუდჷ. ღურუ 1978 წანაშ 21 გჷმათუთას, 82 წანერქ. დასაფულებური რე მოსკოვიშ ნოვოდევიჩიშ სასაფლას. ანასტას მიქოიანიშ უკულაში ჯიმა რდჷ არტემ მიქოიანი, სხუნუეთიშ შინელი ავიაკონსტრუქტორი, ნამუქჷთ დარსხუ საავიაციო ფირმა მიგ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1895
კატეგორია:ნაღურა 1978
კატეგორია:სომეხეფი
კატეგორია:სომეხი ბოლშევიკეფი
კატეგორია:სომეხი კომუნისტი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:სომეხი რევოლუციონერეფი
კატეგორია:სხუნუეთიშ სახენწჷფო მოღალეეფი
მირკან კაია

**მირკან კაია** (დ. 1963, ართვინი, თურქეთი) —  მარგალი წარმოშობაში თურქი მობირე, ავტორი დო ინჟინერი.

## დისკოგრაფია

**Bizim Ninniler*, 2005, Çan Music
**Kül*, 2005, Kalan Music
**Kül & Ashes*, 2006, UCM Productions (re-release of *Kül*)
**Sâlâ*, 2006, UCM Productions 
**Numinosum*, 2007, UCM Productions
**OUTIM (Once Upon a Time in Mingrelia)*, 2008, UCM Productions
**Elixir*, 2010, UCM Productions
**Nanni*, 2012, UCM Productions
**Minor*, 2012, UCM Productions
**Insula*, 2018, UCM Productions
**Kırmızı Gül*, 2018, UCM Productions
**Hush*, 2018, UCM Productions
**Tatlı Dilli / Sweet Talker*, 2019, UCM Productions
**Sevemem Seni Eskisi Gibi*, 2020, UCM Productions
რამონ მერკადერი

**ხაიმე რამონ მერკადერ დელ რიო** (ესპ. Jaime Ramón Mercader del Río, კატ. Jaume Ramon Mercader del Río; დ. 7 ფურთუთა, 1913 — ღ. 18 გჷმათუთა, 1978) — ესპანარი კომუნისტი დო ნკვდ-შ აგენტი, ნამუქჷთ 1940 წანაშ მარაშინათუთას, მეხიკოს, დოჸვილჷ სხუნუეთიშ შინელი სახენწჷფო მოღალე,  პოლიტიკოსი დო რევოლუციონერი ლევ ტროცკი.

დებადჷ 1913 წანაშ 7 ფურთუთას, ესპანეთიშ ნოღა არჟენტონას (კატალონია). რამონიშ დიდა კარიდად დელ რიო ერნანდესი რდჷ კომუნისტი დო მონაწილენდჷ ესპანეთიშ ომენოღალე ლჷმას დო ოკათუდჷ კატალონიაშ სოციალისტური პარტიას. დიდაშ გოლინათ, ახალნორდი რამონ მერკადერქ, 1930-იან წანეფიშე დეინტერესჷ კომუნისტური იდეეფით. პოლიტიკური აქტივიზმიშ გეშა ჭოფილი ხოლო რდჷ. ომენოღალე ლჷმაშ მიმალობას რამონი გეგნიბირუ ნკვდ-შ ოფიცერქ ნაუმ ეიტინგონქ. ნკვდ-ქ მერკადერს ტროცკიშ ჸვილუა ქუდავალჷ. ვლადიმერ ლენინიშ ღურაშ უკულ მიმალი ლჷმას ხეშულობაშო, ტროცკი იოსებ სტალინქ დამარცხჷ. ტროცკიქ სხუნუეთი ქიდიტუ დო 1930-იან წანეფიშე მექსიკაშ ნანანოღა მეხიკოს ცხოვრენდჷ. 

1938 წანას მერკადერქ გეჩინებაფუ სილვია აგელოფი, ახალნორდი ნიუ-იორკალი ოსური, ნამუთ ტროცკიწკჷმა დახოლებური ადამიერი რდჷ. 1939 წანაშ გჷმათუთას მერკადერქ მეხიკოშა მიდართჷ დო აგელოფიშ მოხვარებათ ტროცკი გეჩინებაფუ დო თის დეხოლჷ. მერკადერი ფშხირას სუმარენდჷ ტროცკის, თიში იდეეფს იზიარენდჷ დო მალას თიში ნდობა ხოლო მიპალუ. ართი დღას მერკადერქ ხვალე ქუდოსკიდჷ ტროცკიწკჷმა, თის უკახალეშე ქიმიოტყობუ დო დუც წარკანტი ქიგიაშქუ. ტროცკიშ მათხილარეფქ ოთახშა გემნოსოფეს დო მერკადერს ლახუა ქუდუჭყეს. ტროცკი ჭკირილი რდჷ, მარა სიამბარე ვაუდინუაფჷ. ტროცკი მიდეჸონეს ჰოსპიტალშა სოდეთ თის ოპერაცია გუკეთეს, მარა ტროცკიქ ართი დღაშ უკულ, 1940 წანაშ 21 მარაშინათუთას დოღურჷ. რამონ მერკადერი გასამართჷ მექსიკაშ სასამართალოქ დო ეჩი წანათ ჯიხას დოხუნა ქიმუსაჯჷ. 1960 წანას გადუდიშულეს. სხუნუეთიშ თარობაქ მერკადერს სხუნუეფიშ რსხუშ გერგეზიშ ჯილდო დო ლენინიშ ორდენი გეგნოჩჷ. მერკადერი შხვადოშხვა ბორჯის სხუნუეთის, ჩეხოსლოვაკიას დო კუბას ცხოვრენდჷ. მერკადერქ ღურჷ ჰავანას, 1978 წანაშ 18 გჷმათუთას. დასაფულებური რე მოსკოვიშ კუნცევოშ სასაფლას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1913
კატეგორია:ნაღურა 1978
კატეგორია:ესპანარეფი
კატეგორია:ესპანარი კომუნისტეფი
კატეგორია:კატალონიარეფი
კატეგორია:ნკვდ-შ აგენტეფი
ბენაზირ ბჰუტო

**ბენაზირ ბჰუტო** (ურდუ. بینظیر بھٹو; დ. 21 მანგი, 1953 — ღ. 27 ქირსეთუთა, 2007) — პაკისტანარი პოლიტიკოსი დო სახენწჷფო მოღალე, პაკისტანიშ პრემიერ-მინისტრი 1988-1990 დო 1993-1996 წანეფს, პაკისტანიშ ფინანსეფიშ მინისტრი 1988-1990 დო 1994-1996 წანეფს, პაკისტანიშ დუდთხილუაშ მინისტრი 1988-1990 წანეფს. იდეოლოგიურო რდჷ ლიბერალი დო სეკულარისტი. მოღალენდჷ პაკისტანიშ ოკათე პარტიაშ ხემანჯღვერო 1982 წანაშე ღურაშახ.

ბენაზირ ბჰუტო გურაფულენდჷ რედკლიფიშ კოლეჯის დო უკულ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის. 1973 წანას ბენაზირიშ მუმა ზულფიკარ ალი ბჰუტო გიშაგორილქ იჸუ პაკისტანიშ პრემიერ-მინისტრო. 1977 წანას ბენაზირქ პაკისტანშა დირთჷ. თე წანას ზულფიკარ ალი ბჰუტო გეგთარაგვეს ოურდუმე გინორთაშ შედეგო დო ჟირი წანაშ უკულ ღურათ დასაჯეს. მუჰამედ ზია-ულ ჰაკიშ თარობაქ ბენაზირი ოჭოფუ დო უკულ 1984 წანას ბრიტანეთშა გეგნახორუ. 1986 წანას ბენაზირ ბჰუტოქ პაკისტანშა დირთჷ. ბჰუტოქ პაკისტანიშ ოკათე პარტია ლიბერალური იდეეფშა გეგნიჸონჷ. 1988 წანას, ბჰუტოშ ლიდერობათ პარტიაქ საპარლამენტო გიშაგორუეფს გემორძგუ. პრემიერ-მინისტრიშ პოსტიშ გერინაშ ბორჯის, ბჰუტო ოცადუდჷ სახენწჷფოშ რეფორმირაფას, მარა კონსერვატორული დო ისლამისტური ნძალეფქ ბჰუტოშ თარობას თეში ნება ვემეჩჷ. ბჰუტოშ ინიცირაფილი რეფორმეფი, თაშნეშე დოჩალეს პაკისტანიშ პრეზიდენტი გულამ ისხაკ ხანქ დო პაკისტანიშ არმიაქ. ბჰუტოშ თარობას, ოპოზიციაქ ქეკადვუ კორუფცია, ნეპოტიზმი დო 1990 წანას ბჰუტოშ თარობა დეთხინუ გულამ ისხაკ ხანქ. თე წანას იმანჯჷ ახალი საპარლამენტო გიშაგორუეფქ, ნამუთ გაყალბეს დო გომორძგვილო გეგმაცხადეს მემარძგვანე ორიენტაციაშ კონსერვატორული პარტია ისლამური დემოკრატიული ალიანსი. 1990 წანაშე ბჰუტოქ გინირთჷ ოპოზიციაშ ლიდერო.

სუმ წანაშ უკულ ისლამური დემოკრატიული ალიანსიშ თარობას ხეშულობა დათმებაფეს. 1993 წანაშ გიშაგორუეფს გემორძგუ პაკისტანიშ ოკათე პარტიაქ, ბჰუტოშ მანჯღვერალათ. მაჟირა მართუალაშ გოძვენას, ბჰუტო აწარმენდჷ პრივატიზაციაშ პოლიტიკას დო თხილანდჷ ოსურეფიშ ნებეფს. მარა მალას დუდი ირჩქინჷ კორუფციული სკანდალეფქ, ნამუეფსჷთ ბჰუტოშ ქომონჯი ასიფ ალი ზარდარი ოკათუდჷ. შედეგო პაკისტანიშ პრეზიდენტიქ ფარუხ ლეგარიქ ბჰუტოშ თარობა ოფიციალურო დეთხინუ. 1997 წანაშ გიშაგორუეფს, პაკისტანიშ ოკათე პარტიაქ დემარცხჷ. ართი წანაშ უკულ ბჰუტოქ ურცხოეთიშა მიდართჷ დო ცხოვრენდჷ დიო დუბაის დო უკულ ლონდონს. 2007 წანას ბჰუტოქ პაკისტანშა დირთჷ დო აქტიურო ქაკათჷ პოლიტიკური პროცესეფს. ართ-ართი პოლიტიკური აქციაშ მიმალობას, 2007 წანაშ ქირსეთუთას ბენაზირ ბჰუტო დოჸვილეს. თიში ჸვილუაშ გეშა პასუხიშგება გეჭოფუ ისლამისტური ტერორისტული ორგანიზაციაქ ალ-კაიდაქ. ბჰუტოშ ჸვილუას თაშნეშე შილებე მონაწილენდკო თალიბანი. ბჰუტო დასაფულეს ბჰუტოშ ფანიაშ მავზოლეუმს, სინდიშ პროვინციას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:პაკისტანარეფი
კატეგორია:პაკისტანარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ პრემიერ-მინისტრეფი
მინერალი

thumb|300px|მინერალეფი
**მინერალი** (ფრანგ. mineral < გვიანშ. ლათ. minera - მადენი) — ორთაშობური გჷნაჭყაფუ, ნამუთ გჷმიქიმინუ დიხაუჩაშ (ვარ-და შხვა კოსმოსური რსხულიშ) ჟინპიჯის ვარ-და თიშ დინოხ მიმალი ფიზიკურ-ქიმიურ პროცესეფიშ შედეგო დო ქიმიური აკოდგინალუეფით დო ფიზიკური ანდეფით დახე ართნერი რე. მინერალეფი უმენტაშო მანგარი რსხულეფი რე (კრისტალური, მინშა ამორფული). აკა ქვანთი მინერალი რე უგურჩქინუ ვარჩხილწყარი.

## ქოძირით თაშნეშე
*მინერალეფიშ ერკებული
*პოლიმორფიზმი

## ლიტერატურა
*
*
*

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Mindat mineralogical database, largest mineral database on the Internet
* "Mineralogy Database" by David Barthelmy (2009)
* "Mineral Identification Key II" Mineralogical Society of America
* "American Mineralogist Crystal Structure Database" 
* Minerals and the Origins of Life

*
ლუკრეციუსი

**ტიტუს ლუკრეციუს კარუსი** (ლათ. Titus Lucretius Carus, დ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 99 — ღ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 55) — რომალი პოეტი, ჭარუ დო ფილოსოფოსი, შინელი რე დიდაქტიკური ნახანდით *De rerum natura* (*საგანეფიშ ორთა*), ნამუთ ორხველჷ ეპიკურეიზმიშ ფილოსოფიური მიმალობას. ლუკრეციუსიშ ჸათე ნახანდიქ შანულამი გოლინა იღვენუ უკულიანი პერიოდიშ პოეტეფიშა, გიშაკერზაფილო ვირგილიუსიშა დო ჰორაციუსიშა. ლუკრეციუსიშ ნაწარმები *საგანეფიშ ორთა* დინაფილო რდჷ მერჩქინელი შქა ოშწანურეფიშ ბორჯის, მარა თის ქიმიოგორეს გერმანიაშ ართ-ართი მონასტერს 1417 წანას. ლუკრეციუსიშ ბიოგრაფიაშე ბრელ მუთუნი ვარე რქინელი. 

ლუკრეციუსიშ ნახანდიშ *საგანეფიშ ორთა*-შ თარი თემა ეპიკურეიზმი რე დო თექ მოჩამილი რე იდეეფი, ნამუეფით ორხველჷ ატომიზმიშ დო კოსმოლოგიაშ ოკითხეფს. *საგანეფიშ ორთა* წჷმარინუანს ლერსის ნამუთ ირთუ ამშვი ნორთო. ნახანდის ეჭარილიე ატომიზმიშ პრინციპეფი, გაღაშ დო შურიშ ორთა, შხვადოშხვა ორთაშობური ფენომენეფი. ლუკრეციუსიშ აზრით ოქიანუ იმართუ ორთაშობური პრინციპეფით დო ვართ ღორონთიშით.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 99
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 55
კატეგორია:ჯვეში რომალი პოეტეფი
კატეგორია:ჯვეში რომალი ფილოსოფოსეფი
ჰამილკარ ბარკა

**ჰამილკარ ბარკა** (პუნ. 𐤇𐤌𐤋𐤒𐤓𐤕𐤟𐤁𐤓𐤒; დ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 275 — ღ. ჯვ. წ. 228) — კართაგენალი ოურდუმე დო სახენწჷფო მოღალე, ბარკიდეფიშ ფანიაშ დუმარსხუაფალი, ჰანიბალიშ, ჰასდრუბალიშ დო მაგოშ მუმა.

ჰამილკარი ხემანჯღვერენდჷ კართაგენიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს, სიცილიას, ჯვ. წ. 247 წანაშე ჯვ. წ. 241 წანაშახ. ჸათე ბორჯიშ გოძვენას თინა რომალეფიშ მეხჷ პარტიზანული ლჷმეფს აწარმენდჷ. რომწკჷმა ოთინაჩე ზეშ მეჭირინაფაშ უკულ, კართაგენიშა დირთჷ. ჯვ. წ. 238 წანას დამარცხჷ არყება, ნამუთ დაქირებული მალიმარეფქ მანწყუეს, ნამუეფით ხეშქირათ უკმაყოფილე რდეს. ჯვ. წ. 237 წანაშე ჰამილკარი ხემანჯღვერენდჷ კართაგენიშ არმიას, ესპანეთის. ბრუო წანაშ გოძვენას ჰამილკარქ ქიდეკინჷ შანულამი ტერიტორიეფი დო განძალიერჷ კართაგენიშ ხეშულობა ესპანეთის. ჰამილკარქ ღურუ ჯვ. წ. 228 წანას, ართ-ართი ბურჯაფიშ მიმალობას.

## ქოძირით თაშნეშე
* ბარკიდეფი
## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 275
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 228
კატეგორია:კართაგენალეფი
კატეგორია:კართაგენალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:კართაგენალი მანჯღვერთარეფი
კატეგორია:ჯვეში კართაგენი
მუჰამედ ბინ სალმან ალ საუდი

**მუჰამედ ბინ სალმან ალ საუდი** ( / 31 მარაშინათუთა 1985, ჯიდა) — საუდიშ არაბეთიშ მონძე მაფასქირი, მაფა სალმანიშ სქი, პრემიერ-მინისტრიშ მაჟირა გამაკოჩი დო დუდთხილუაშ მინისტრი (მოსოფელიშ არძაშე ახალნორდი დუდთხილუაშ მინისტრი), მუჰამად ბინ სალმანიშ (MiSK) ჩეჟმაქიმინჯე ფონდიშ მართუალაშ დუდმახვენჯი, ომაფე სასამართალოშ მადუდე, ქიანაშ გოვითარაფაშ დო ეკონომიკურ ოკითხირეეფიშ სხუნუშ მადუდე.

## სქოლიო

კატეგორია:საუდეფი
კატეგორია:საუდიშ არაბეთიშ მონძე მაფასქირეფი
კატეგორია:საუდიშ არაბეთიშ პოლიტიკოსეფი
ჰასდრუბალ ბარკა

**ჰასდრუბალ ბარკა** (პუნ. 𐤏𐤆𐤓𐤁𐤏𐤋, დ. ჯვ. წ. 245 — ღ. 22 მანგი, ჯვ. წ. 207) — კართაგენალი ოურდუმე მოღალე მაჟირა პუნიკური ლჷმაშ მიმალობას, ჰამილკარ ბარკაშ სქუა დო ჰანიბალიშ ჯიმა.

ჯვ. წ. 218 წანაშო, მუჟამსჷთ ჰანიბალქ იტალიაშა გემშეჭკირუნჷ, თიქ ესპანეთის, კართაგენიშ ჯარეფიშ უნჩაშალა მუში უკულაში ჯიმას, ჰასდრუბალს ჩაბარჷ. ჰასდრუბალი შკვითი წანაშ გოძვენას ოლიმუდჷ რომიშ ჯარეფს, ნამუეფსჷთ ხემანჯღვერენდეს ჯიმალეფი გნეუს კორნელიუს სციპიონ კალვუსი დო პუბლიუს კორნელიუს სციპიონი. ლჷმაქ ჰასდრუბალიშო გლახათ დიჭყჷ. ჯვ. წ. 217 წანაშ ზარხულს, ჰასდრუბალიშ ფლოტი დახე რსულას მოჯალაგეს რომალეფქ. ჯვ. წ. 215 წანას ნოღა დერტოსაშ გოხოლუას, კართაგენალეფქ ხოლო ართიშა დემარცხეს კონწარო. ოთხი წანაშ უკულ ჰასდრუბალქ შანულამო გენძალიერჷ დო გაუჯგუშჷ მუში პოზიციეფი. ოურდუმე კამპანიეფიშ შედო ჰასდრუბალქ რომალეფი ესპანეთიშ ტერიტორიეფიშ უმენტაშობაშე გეგშარაჸუ. ბურჯაფიშ მიმალობას დოჸვილეს ჯიმალეფი სციპიონეფი. ჯვ. წ. 210 წანას, რომაული ჯარეფიშ ახალი მანჯღვერთარო ქუდარინეს პუბლიუს კორნელიუს სციპიონი, ნამუთ ჸათე ბორჯის 25 წანერი რდჷ. სციპიონქ ოურდუმე ექსპედიცია წჷმოძინელო ქიდიჭყჷ დო ხეშა ქაშეჸოთჷ ახალი კართაგენი (ასეიანი კარტახენა). ჯვ. წ. 208 წანას, ბეკულაშ ლჷმას სციპიონქ დამარცხჷ ჰასდრუბალი, მარა ჰასდრუბალქ შელებუ მუში აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ გინოსქილადა. უკულ თიქ იტალიაშა ულა გინოჭყვიდჷ დო მუში ჯარეფით გეგნოკვათჷ ალპეფი. ჰასდრუბალი ოცადუდჷ ნძალეფიშ აკოართაფას ჰანიბალიწკჷმა დო მუღუდჷ ქართაშო (ქართა - ალყა) ოხვილური მონწყილობეფი. მარა ჯვ. წ. 207 წანაშ 23 მანგის, მეტაუროშ ლჷმას, რომალეფქ მარკუს ლივიუს სალინატორიშ დო გაიუს კლავდიუს ნერონიშ მანჯღვერალათ დამარცხეს ჰასდრუბალი. ჰასდრუბალი ბურჯაფიშ მიმალობას დოჸვილეს.

## ქოძირით თაშნეშე
* მაჟირა პუნიკური ლჷმა

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 245
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 207
კატეგორია:კართაგენალეფი
კატეგორია:ჯვეში კართაგენი
კატეგორია:კართაგენალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:კართაგენალი მანჯღვერთარეფი
კატეგორია:მაჟირა პუნიკური ლჷმა
ჰასდრუბალი (ჰამილკარ ბარკაშ სინჯა)

**ჰასდრუბალი** (პუნ. 𐤏𐤆𐤓‬𐤁‬𐤏𐤋, დ. დოხ. ჯვ. წ. 270 — ღ. ჯვ. წ. 221) — კართაგენალი ოურდუმე დო სახენწჷფო მოღალე, პოლიტიკოსი, ჰამილკარ ბარკაშ სინჯა, იბერიაშ მამართალი ჰამილკარიშ ღურაშ უკულ, ნოღა კარტახენაშ დუმარსხუაფალი.

ჰამილკარიშ ღურაშ უკულ ჰასდრუბალი ხემანჯღვერენდჷ კართაგენიშ ჯარეფს ესპანეთის. ჰასდრუბალი ირინუანდჷ უმოსო დიპლომატიას. თიქ შანულამო განძალიერჷ დო გაფართინუ კართაგენიშ გოლინა ესპანეთის. დარსხუ ნოღა ქართ ჰადაშტი (ასეიანი კარტახენა). ჰასდრუბალქ რომწკჷმა ქუდოდვუ ოთინჩალე ხეკულუა, ნამუშ ნძალათ წყარმალუ ებროქ გეგმიცხადჷ ოფიციალური სანძღოთ რომიშ დო კართაგენიშ ტერიტორიეფს შქას. ჯვ. წ. 221 წანას ჰასდრუბალი დოჸვილჷ კელტეფიშ მაფა ტაგუსიშ დოლმახორექ, ნამუქჷთ ნჯარი გეშეღჷ მუში პატონიშ ჸვილუაშ გეშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰასდრუბალი livius.org-ის

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 270
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 221
კატეგორია:კართაგენალეფი
კატეგორია:კართაგენალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:კართაგენალი მანჯღვერთარეფი
კატეგორია:კართაგენალი პოლიტიკოსეფი
ურთაშ გვალა

**ურთაშ გვალა** — გახვალახებური სუბე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს, ხობიშ დო ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტეფიშ ადმინისტრაციულ ხურგეფს. იდვალუაფუ კოლხეთიშ რზენიშ ოორუე პერიფერიას. სიმაღალა ზუღაშ დონეშე 446 მეტრი. წჷმარინუანს ბრაქიანტიკლინს, ნამუშ გვირზილი აკოგაფილი რე ჟიმენცარცულ, სუალეფი — ნეოგენური დო პალეოგენური ტერიგენური ქანეფშე. სუბეს გოვითარაფილი რე კარსტი. გოჩანელი რე ოწიფურეთ, ჩანს დაფიშ ორთაშობური ტყაშ ნოსქილედეფი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ გვალეფი
კატეგორია:საქორთუოშ გვალეფი
მაჰარბალი

**მაჰარბალი** (პუნ. 𐤌‬𐤄‬𐤓𐤁‬𐤏𐤋, ჯვ. ბერძ. Μαάρβας) — ნუმიდიარი ოურდუმე მოღალე, მაჟირა პუნიკური ლჷმაშ მიმალობას ჰანიბალიშ კავალერიაშ მანჯღვერთარი. მაჰარბალი, უმოსო შინელი რე თიში გორაგადით ჰანიბალიწკჷმა. ჸათე ამბე მოჩამილი რე ჯვეში რომალი ისტორიკოსიშ ტიტუს ლივიუსიშ ნაჭარეფს. კანეშ ლჷმაშ უკულ, მაჰარბალი ჰანიბალს ელუჩანს ნოღა რომიშ მეხჷ ოურდუმე ექსპედიციაშ დოჭყაფას, მარა ჰანიბალი თის ვადაჸუნუ. მაჰარბალი ჰანიბალს უგამანს: "ღორონთს კოჩიშა არძა ნიჭი ვემუჩამუ. სი გიჩქჷ ლჷმას მუჭო გემორძგვე, მარა ვაიჩქჷ გომორძგუაშ გჷმორინაფა".

მაჰარბალი, ისტორიული წყუეფს, მაართათ იშინუაფუ საგუნტუმიშ ქართაშ (ალყა) (ჯვ. წ. 219) მიმალობას. მაჰარბალი მონაწილენდჷ ტრაზიმენიშ ტობაშ ლჷმას (ჯვ. წ. 217)  დო კანეშ ლჷმას (ჯვ. წ. 216). ჸათე ლჷმეფს კართაგენალეფქ კონწარო დამარცხეს რომალეფი. ტიტუს ლივიუსიშ მეჯინათ, კანეს, მაჰარბალი ხემანჯღვერენდჷ კართაგენალეფიშ მარძგვანი ფლანგის (პოლიბიოსი მარძგვანი ფლანგიშ მანჯღვერო ჰანოს შინანს).

კასილინუმიშ ბურჯაფიშ უკულ, მაჰარბალიშ ბედი უჩინებუ რე. თის ისტორიული წყუეფი ვაშინანა. თიქ შელებე ღურუკო კასილინუმიშ ქართაშ მიმალობაშ ბორჯის.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:კართაგენალეფი
კატეგორია:კართაგენალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:კართაგენალი მანჯღვერთარეფი
კატეგორია:მაჟირა პუნიკური ლჷმა
ჯვეში კართაგენი

**ჯვეში კართაგენი** (პუნ. 𐤒𐤓𐤕𐤟𐤇𐤃𐤔𐤕, ნამუთ შანენს "ახალი ნოღა"-ს) — ჯვეში სემიტური ცივილიზაცია, ნამუთ იდვალუაფუდჷ ოორუე აფრიკას. დუდშე კართაგენი მორჩილი დოხორინელი აბანი რდჷ თეხანური ტუნისიშ ტერიტორიას, მარა უკულ გიფართინუ, გინირთჷ დიო ნოღა-სახენწჷფოთ დო უკულ კაბეტი იმპერიათ. 

კართაგენქ დირსხუ დოხოლაფირო ჯვ. წ. 814 წანას. თიში დუმარსხუაფალეფი რდეს ტვიროსალი კოლონისტეფი. ტვიროსი წჷმარინუანდჷ შანულამი ფინიკიური ნოღა-სახენწჷფოს დო იდვალუაფჷ თეხანური ლიბანიშ ტერიტორიას. მითოლოგიური ვერსიეფი კართაგენიშ დორსხუაფას მითმიოჭარანა  დიდო დიაფალს, ნამუთ ჯინჯიერო ტვიროსიშე რდჷ. ჯვ. წ. მაშკვითა ოშწანურაშე, მუჟამსჷთ ფინიკია ნეო-ასურული იმპერიაქ ქიდეკინუნჷ, კართაგენქ ზოხორინელო გინირთჷ დო დუდიშულობა მიპალუ. ჸათე პერიოდიშე, ბორჯიშ გოძვენას, კართაგენქ ტერიტორიული ექსპანსიაშ შედეგო ძალამს გიფართინუ, დო პოლიტიკურო დო ეკონომიკურო ჰეგომონიური ნძალათ გინირთჷ ბჟადალი სქირონაშქა ზუღაშპიჯეთის. ჯვ. წ. 300 წანაშო, კართაგენიშ მართუალაშა მიშმეშჷ შხვადოშხვა კოლონიური, ვასალური ტერიტორიეფი დო სატელიტი სახენწჷფოეფი. ნძალიერი ოზუღე ფლოტიშ გჷმორინაფათ კართაგენი ეფექტურო აკონტროლენდჷ ოორუე-ბჟადალი აფრიკაშ შანულამი ნორთის, ობჟათე დო ბჟაეიოლი იბერიას, თაშნეშე კოკეფს: სიცილიას, სარდინიას, კორსიკას, მალტას, ბალეარიშ კოკეფს. ტრიპოლი ავტონომიური მართუალაშ თუდო სქიდუდჷ, მარა ხარკის გაფულენდჷ.

კართაგენი ფინანსურო დინდარი რდჷ. თიში ეკონომიკური გოვითარაფას ხეს უნწყუნდჷ ჯგირი აბანდვალა, ჸოფიერი დიხა, ნძალიერი ფლოტი დო საირქიანო ოვაჭარე მარშრუტეფიშ კონტროლი. კართაგენს შანულამო რდჷ გოვითარაფილი ოფუტეშ მეურნობა. სახენწჷფოს ჸუნდჷ ჸონიერი აკოანჯარაფილი ნძალეფი, სოდეთ უმოსო ნინალენდეს დაქირებული მალიმარეფი, გიშაკერზაფილო იბერეფი, ბალეარალეფი, გალეფი, ბრიტეფი, სიცილიარეფი, იტალიარეფი, ბერძენეფი, ნუმიდიარეფი, ლიბიარეფი.

კართაგენს კონფლიქტური ურთიართალა უღჷდჷ რომიშ რესპუბლიკაწკჷმა. ჸათე კონფლიქტიშ კულმინაცია პუნიკური ლჷმეფი (ჯვ. წ. 264-146) რდჷ. რომალეფს კართაგენალეფშა პუნეფი უჯოხოდეს. თაურეშე მოჸურს ზიტყვა „პუნიკური“. პუნიკური ლჷმეფი იბურჯანდჷ მუჭოთ სქირონას, თაშნეშე ზუღას. პუნიკური ლჷმეფქ კართაგენალეფიშ მარცხით გეთუ. მასუმა პუნიკური ლჷმაშ მიმალობას, ჯვ. წ. 146 წანას, რომალეფქ კართაგენი გეჭოფეს დო ნოღა დიო გორჩვეს დო უკულ მოჯალაგეს. კართაგენიშ ტერიტორიეფქ რომიშ პროვინცია აფრიკაშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ. უკულიანი პერიოდის, რომალეფქ კართაგენიშ არდილს ახალი ნოღა ეიოგეს.

## ქოძირით თაშნეშე
* კართაგენი
* კართაგენიშ ისტორია
* პუნიკური ლჷმეფი

## ლიტერატურა
* Hoyos, Dexter (2021). Carthage: a biography. Cities of the ancient world. Abingdon, Oxon ; New York, NY: Routledge.

კატეგორია:ჯვეში კართაგენი
კატეგორია:კართაგენიშ ისტორია
კატეგორია:ფინიკიური ნოღეფი
ესპოო

**ესპოო** (; ) — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ფინეთის. იდვალუაფუ ნანანოღა ჰელსინკიშ ბჟადალშე, უუსიმააშ რეგიონიშ ობჟათეშე. მახორობაშ მუდანობა დოხოლაფირო 321,000 ადამიერი. ქიანაშ მაჟირა არძაში უკაბეტაში მუნიციპალიტეტი რე მახორობაშ მეჯინათ. ესპოო რე კაბეტი ჰელსინკიშ ნორთი, ნამუშ მახორობა დოხოლაფირო 1.6 მილიონ ადამიერს აკმადგინანს. ნოღა იდვალუაფუ ფინეთიშ ჸუჯიშ ოორუეშე დო უხურგანს ჰელსინკის, ვანტაას, კირკკონუმმს, ვიჰტის დო ნურმიარვის. ნაღაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს კაუნიაინენიშ ანკლავი. ნოღაშ ფართობი რე 528 კმ2. ესპოო ჟირნინამი მუნიციპალიტეტი რე, ოფიციალური ნინეფით: ფინური დო შვედური. მახორობაშ 70% ფინურ ნინაშა რაგადანს, 6% — შვედურ ნინაშა, 24% — შხვა ნინაშა.

## External links

*City of Espoo – ოფიციალური ვებ-საიტი
*Visit Espoo ესპოო მოშარეეფშო
*Aalto University – ოფიციალური ვებ-საიტი
*1952 წანაშ ზარხულიშ ოლიმპიადაშ ოფიციალური ანგარიში. p.&nbsp;50.

## სქოლიო


კატეგორია:კაბეტი ჰელსინკი
კატეგორია:ფინეთიშ ნოღეფი
ნუმიდია

**ნუმიდია** — ნუმიდიარეფიშ ომაფე, ნამუთ იდვალუაფუდჷ თეხანური ალჟირიშ ტერიტორიას. ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკის თიში აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ თეხანური ტუნისიშ დო ლიბიაშ შანულამი ნორთეფი. ნუმიდია აკმოდირთუდჷ მასილეფიშ (ბჟაეიოლი ნუმიდია, ნანანოღა - ცირტა) დო მასესილეფიშ (ბჟადალი ნუმიდია, ნანანოღა - სიგა) კონფედერაციული გოართოიანაფეფიშე.

ნუმიდიარეფი რდეს ბერბერული გამნარყიშ გეგია კათა, ნამუეფით ოხორანდეს ოორუე აფრიკას უჯვეშაში ბორჯიშე. მაჟირა პუნიკური ლჷმაშ (ჯვ. წ. 218-201) მიმალობას მასილეფიშ მაფა მასინისაქ მასესილეფიშ მაფა სიფაქსი დამარცხჷ დო ნუმიდიური დიხეფი ართი ხეშულობაშ თუდო აკაართიანჷ. დუდშე მასინისა კართაგენალეფს ალურდჷ მარა უკულიანი ბორჯის რომალეფს დუკინჷ ხუჯი. ზამაშ ლჷმას თინა ხემანჯღვერენდჷ შინელი ნუმიდიური კავალერიას, ნამუქჷთ შანულამი როლი ილაჸაფჷ რომალეფიშ გომორძგუას. მასინისაქ ნუმიდია ნძალიერი დო გოლინიანი სახენწჷფოთ გინაშქჷ. გევითარჷ ოფუტეშ მეურნობაქ. ნუმიდიაქ ფინანსურო დო ეკონომიკურო წჷმოძინელი სახენწჷფოთ გინირთჷ. მასუმა პუნიკური ლჷმაშ დო რომალეფიშით კართაგენიშ მოჯალაგუაშ უკულ ნუმიდიაქ ხოლო უმოსო განძალიერჷ მუში პოზიციეფი ოორუე აფრიკას.

მასინისაშ ღურაშ უკულ რომალეფქ ომაფე თიში სქუალეფს გურთეს. ჯვ. წ. 118 წანას ხეშულობა ხეშა ქაშეჸოთჷ მასინისაშ მოთაქ იუგურტაქ, ნამუთ ნუმიდიაშ რომიშ გოლინაშე გადუდიშულაფას ოცადუდჷ. ჯვ. წ. 105 წანას იუგურტა ოჭოფეს დო ღურათ დასაჯეს. ნუმიდიაშ ეფექტური კონტროლი კინ რომქ დირთინუ. ჯვ. წ. 49-46 წანეფს ნუმიდიაშ მაფა იუბა I-ს ხოლო უღუდჷ ცადებეფი, მარა თინა იულიუს კეისარქ დამარცხჷ. კეისარქ უკულ დარსხუ ახალი პროვინცია "აფრიკა ნოვა" (ახალი აფრიკა), ნამუშათ ნუმიდიაშ ტერიტორიეფქ გემშართჷ. ავგუსტუსიქ ახალი აფრიკაშ პროვინცია ჯვეში აფრიკაშ პროვინციაწკჷმა აკაართიანჷ. ზოხო პროვინციაქ ნუმიდია სეპტიმიუს სევერუსიშ მართუალაშ ბორჯის გიჭყჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნუმიდიაშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ნუმიდია
კატეგორია:ნუმიდიაშ ისტორია
კატეგორია:ბერბერეფი