open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
იუფშარა

**იუფშარა**, წყარმალუ აფხაზეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, გეგაშ კვარჩხანი ნადუ. გიშმურს ტობა რიწაშე. სიგირძა 12,6 კმ, ღანჩოშ ფართობი  236 კმ2. ოდუდეშე 0,5კმ-ს დინუ დიხაშ თუდო დო 2 კმ-იშ უკული ეშმურს ჟი. იუფშარა გიშმურს კანიონს. ეთმიჯუმუაფუ დიხაშთუდონი, ჭვემაშ დო თირიშ წყარით. წყარალა უჩქჷ პირელ-მესის, მინჩა ზოთონჯის ხოლო. ოშქაშე წანიერი ხარჯი ოდუდეწკჷმა რე 7,6 მ3/წმ. წყარი ირიათო წკონდა რე. იუფშარაშ ლეხერს გიშმურს რიწაშ ტობაშა მიმაულარი შარა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ჯეიმზ ბლანტი

**ჯეიმზ ჰილიერ ბლანტი** (ჩინებული მუჭოთ **ჯეიმზ ბლანტი**, დ. 1974 წანაშ 22 ღურთუთას), რე ინგლისარი ბირაშ ავტორი დო მობირე. თისი ჯოხო გოუჸოთჷ ოდებიუტე ალბომქ *[[Back to Bedlam]]* დო სინგლიქ "You're Beautiful" (2005). ბლანტის ეჭოფილი აფუ ჟირი ’’BRIT’’ დო ჟირი ’’აივორ ნოველოშ’’ ჯილდო. 

მუსიკალურ კარიერაშახ თინა ინალენდჷ ბრიტანულ ჯარს, ნატოშით ჯღონელი რდჷ კოსოვოშა, 1999 წანაშ კონფლიქტიშ ბორჯის. 

თეჟამო ოხორანს კოკი იბიცას.

## დისკოგრაფია

### ალბომეფი დო EP დისკეფი
* 2004: *[[Back to Bedlam]]*
* 2005: *[[Live from London (iTunes)|Live From London EP]]*
* 2006: *[[Chasing Time: The Bedlam Sessions]]* (DVD/კომპაქტ დისკი)
* 2006: *[[Monkey On My Shoulder EP]]*
* 2007: *[[All the Lost Souls]]*
* 2007: *[[The MySpace Transmissions]]* - გითახარგალი ალბომი
* 2008: *All the Lost Souls: Deluxe Edition* (DVD/კომპაქტ დისკი)
* 2010: *[[Some Kind of Trouble]]*

## რესურსეფი ინტერნეტის

* JamesBlunt.com - ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ჯეიმზ ბლანტი IMDB-ს 
* [ ჯეიმზ ბლანტი [twitter|ტვიტერს]]

კატეგორია:ინგლისარი მობირეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1974
აგტელეკიშ ერუანული პარკი

**აგტელეკი** — ერუანული პარკი ოორუე უნგრეთის, ბორშოდ-აბაუი-ზემპლენიშ მედიეს, თე ჯოხოშ თაშნეშე ჭიჭე ოფუტე პარკიშ ტერიტორიას. მიშაღალირიე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა სლოვაკეთიშ კარსტიწკჷმა ართო, ნამუთ აგინძორენს აგტელეკიშ ერუანულ პარკის სლოვაკეთიშ ტერიტორიას. 

პარკი იდვალუაფუ ნოღა მიშკოლციშე ოორუეთ 60 კმ-ის დო მორთინელიე წყარმალუეფიშ ბოდვა დო შაიოშ ლეხერეფც შქას.

პარკიშ ფართობიე — 199 კმ² სოჸურეშეთ 39 კმ² გჷშაკერძაფილი თხილუაშ თუდო რე. აგტელეკიქ ერუანული პარკიშ სტატუსი ეჭოფუ 1985 წანას, ოდო 10 წანაშ უკული ქაკათჷ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულს. 

პარკიშ უთარაშ ოძირაფუობას წჷმარინუანს მიარერიცხუამი კარსტული ქვაბეფი, ჩინებული მუში სიგჷრძათ დო ლაბირნითიშმანგური დარბაზეფით. გვალო რეგიონც დიკოროცუ 712 ქვაბი. არძოშე დიდი დო ჩინებული ქვაბიე ბარადლა (დომიცა) - არძოშე დიდი სტალაქტიტეფით ევროპას. თიში სიგჷრძა 26 კილომეტრიე, სოჸურეშეთ 18 იდვალუაფუ უნგრეთის, 8 კმ. სლოვაკიას, სოდეთ თინა ჩინებულიე დომიცაშ ჯოხოთ.

## გალერეა

Image:Domica Cave 65.jpg|დომიცაშ ქვაბი
Image:Domica Cave 53.jpg|დომიცაშ ქვაბი
Image:Domica Cave 43.jpg|დომიცაშ ქვაბი
Image:Domica Cave 30.jpg|დომიცაშ ქვაბი
Image:Cave 2 by andy205.jpg|ბარადლაშ ქვაბი
Image:Okt 15.jpg|ბარადლაშ ქვაბი
Image:Ochtina Aragonite Cave 54.jpg|Ochtina Aragonite-შ ქვაბი
Image:Ochtina Aragonite Cave 29.jpg|Ochtina Aragonite-შ ქვაბი
Image:Ochtina Aragonite Cave 12.jpg|Ochtina Aragonite-შ ქვაბი
Image:Ochtina Aragonite Cave 38.jpg|დეტალი არაგონიტიშ ჩუქურთმაშე
Image:Ochtina Aragonite Cave 22.jpg|დეტალი არაგონიტიშ ჩუქურთმაშე
Image:Jaskinia Gombasecka 3.jpg|გომბასეკიშ ქვაბი
Image:Jaskinia Gombasecka 1.jpg|გომბასეკიშ ქვაბი
Image:Jaskinia Gombasecka 2.jpg|გომბასეკიშ ქვაბი
Image:Dobsinska ladova cave.jpg|დობშინაშ ჸინუშ ქვაბი
Image:Dobšinská ľadová jaskyňa Ice form well.jpg|დობშინაშ ჸინუშ ქვაბი
Image:Dobšinská ľadová jaskyňa altar and well.jpg|დობშინაშ ჸინუშ ქვაბი


## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას
* სლოვაკეთიშ კარსტი
* დომიცა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ერუანული პარკი საიტის vengriya.org 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი უნგრეთის
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი უნგრეთის
კატეგორია:უნგრეთიშ ერუანული პარკეფი
ადრიანეშ ვილა

**ვილა-ადრიანა** () — რომაული არქეოლოგიური კომპლექსი იტალიას, ლაციოშ რეგიონიშ ნოღა ტივოლს. 

ვილა ნოღა ტიბურს (*ალმახანური ტივოლი*) რომიშ იმპერატორქ ადრიანექ ახ. წ. II ოშწანურაშ მასუმა დეკადას ეიოკიდჷ, მუჭოთ რომიშ გალე დვალირ რეზიდენცია. ადრიანეს ვა მოწონდჷ რომს, პალატინიშ გას დვალირი დოხორე, მუქჷთ მოშინაფილ ვილაშ კიდუაშ დოჭყაფაშ ბაძაძო გინირთჷ. თიში მაფობაშ ეკონია წანეფს, თინა რომიშ იმპერიაშ დუდალას წორეთ თე ვილაშე მეჸუნდჷ. თაჸურეშე გჷმმალი, თე პერიოდის თინა ომაფე კარიშ ოხორინალსჷთ წჷმარინუანდჷ. რომწკჷმა, ნამუთ თაჸურეშე 18 მილს იდვალუაფუდჷნ, ფუნქციონირენდჷ ოფოსტე რსხუ. 

ადრიანეშ უკული, ვილას მუში შხვადოშხვა მონძეეფი ირინუანდეს. რომიშ იმპერიაშ დონთხაფაშ უკული, ვილაქ უგუმურინუქ იჸუ დო ჭიე-ჭიეთ აკნაცჷმეფო გინირთჷ. XVI ოშწანურას, კარდინალ იპოლიტო II დ'ესტექ ვილა-ადრიანაშე მარმარილოშ სტატუეტეფი გოხოლუას დვალირ დორხველ ვილა-დ'ესტეშა გეგნიღჷ. 

1999 წანაშე, ვილა-ადრიანა მიშულირიე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა დო თიშ გოხოლუას დვალირ ვილა-დ'ესტესა დო ნოღა ტივოლიწკჷმა ართო, დიდი ტურისტულ ოძირაფუობას წჷმარინუანს.

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Virtual Tour on Lazio's cultural site
*Tivoli - Hadrian's Villa
*Hadrian's Villa near Tivoli, Rome
*Ancient Places TV: HD Video of Hadrian's Villa at Tivoli, Rome 
*Great Buildings: Hadrian's Villa

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:იტალიაშ დოხორეეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
აიმარა (ნინა)

მინი|აიმარაშ ნინაშ გოფაჩუაშ არეალი
**აიმარა** (*Aymar aru*) - ანდეფც მახორუ კათაშ, აიმარაშ ნინა. თე ნინაშა თეჟამც 2 227 642 კოჩი რაგადანც. აიმარა, ესპანურწკჷმა დო კეჩუაწკჷმა ართო, სახენწჷფო ნინა რე პერუს დო ბოლივიას. თაშნეშე გოფაჩილიე ჩილეს დო ოორუე არგენტინას. 
ნამთინე ლინგვისტი მითმირჩქინანც, ნამდა აიმარა უმოჯგირუანც თიშე უმოსი ფართას გოფაჩილ კეჩუაშ ნინას. ფონოლოგიური გვენა დასურო არგამა რე, მარა მუჭოთ ლინგვისტეფიშ მაჟირა, უმენტაში ნორთის მიოჩქუნ, თენა თე ნინეფიში მოჯგირალაშე ვამუთმოურცჷნ, ვარინ თე ნინეფიშ ართი დო იგივე ტერიტორიას ობაღინაფალო ხანგინძე მაჸალობაში მოღალუ რე. 

აიმარა აგლუტინაციური დო პოლისინთეზური ნინა რე, ზიტყვეფიშ ალმაჸუნალობაშ სუბიექტ-ობიექტიშ ტიპოლოგიათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*www.aymara.org
*The Sounds of the Andean Languages
*Ethnologue reports for Aymara
* Encyclopedy in Aymara 
*Aymara - English Dictionary 
*Andean language looks back to the future
*JACH'AK'ACHI. Patpatankiri markana kont’awipa

კატეგორია:ინდიარეფიშ ნინეფი
მაპუდუნგუნი

მინი|მაპუდუნგუნიშ ნინაშა შერსულებური გრაფიტი, "ლჷაშ სხუნუ"
**მაპუდუნგუნი** (*mapu* - დიხაუჩა, *dungun* - რაგადი) თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **არაუკანული ნინა** — მაპუჩეშ (არაუკანეფიშ) კათაშ ნინა. გოფაჩილიე ცენტრალურ ჩილეს დო თიშ მოხურგე არგენტინაშ რაიონეფს. თე ნინაშა მორაგადეეფიშ ზუსტი მუდანობა უჩინებუ რე. კჷნე თე ჭარალუაშა გჷშაშქუმალირ პუბლიკცაციეფიშ ალებათ, თინეფიშ რიცხუ 2008 წანაშო 700,000 რდჷ, ოდო შხვა მოშინუეფიშ ალებათ 240,000, სოჸურეშეთ 200,000 ჩილეს ოხორანს, ოდო 40,000 არგენტინას. საართო ჯამს მაპუდუნგუნშა ირდღალურ მორაგადეეფიშ რიცხუ 150,000 აკმადგინანს.

მაპუდუნგუნი თხილუაშ თოლწონუათ სერიოზულ საფრთხეს წისაფულენს, თიში უმკუჯინუო, ნამდა ჩილეშ თარობაქ ეჭოფჷ ვალდვალირობა თე ნინაშ ოგანმანათლებლე დონეშა ეკინაშენ სიტუაციაშ გჷშათინალო მაპუჩეშ კათათ დოხორინელ რაიონეფც. თაშნეშე სერიოზული სხუნუაშ საგანიე ნამუ ანბანქ ოკო იჸუას გჷმორინაფილქ თე ნინაშო. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*მაპუდუნგუნიშ ლერსიკონეფიშ ერკებული 
*ლერსიკონეფი
*ესპანურ-მაპუდუნგუნიშ ზიტყვონი
*ესპანურ-მაპუდუნგუნიშ ლერსიკონი 
*ესპანურ-მაპუდუნგუნიშ ლერსიკონი
*დუდიშული ლერსიკონი
*მაპუჩეშ მინაჭარა ბილ გეიტსიშა, 2005 წანაშ მარაშინათუთა 

## სქოლიო

კატეგორია:ინდიარეფიშ ნინეფი
კავკაციური ნინეფი

ტერმინი **კავკაციური ნინეფი** მითმიოწურუანც ობჟათე-ბჟაეიოლ ევროპაშ დო ბჟადალ აზიაშ ფარდის დვალირ  კავკაციაშ რეგიონიშ კათეფიშ (დოხოლ. 7.000.000 ადამიერი) მიარეფერუან ნინეფიშ ბუნაშა. ლინგვისტური რკვიეფიშ კლასიფიკაციათ თე ნინეფი აკმიშქუმალუნა მუსხირენი ნინეფიშ ფანიას, ნამუეფსუთ მორჩილი გვენა უღუნა ვარ-და შურო ვა გჷნა ართმაჟრას. ნამთინე თინეფშენს კავკაციაშ რეგიონც გალე მოჯგირე მაკათური ვა გარჩქჷ. ალტერნატიულო ქორთუ ლინგვისტი არნოლდ ჩიქობავა თე ნინეფც იბერიულ-კავკაციურ ნინეფც აკმაშქვანც.

## ნინაშობური ფანიეფი

კავკაციური ნინეფი ირთუ ოთხი ნინაშობურ ფანიათ, მიარერიცხუამი სუბ-ფანიეფით. თე ნინეფი რე:
* ქართველური ნინეფი
** ქორთული (საქორთუოშ ოფიციალური ნინა)(4.100.000)
** შონური (43.000)
** ზანური ნინეფი
*** ლაზური (250.000)
*** მარგალური (500.000)
* აფხაზურ-ადიღური ნინეფი
** აფხაზურ-აბაზური ნინეფი
*** აბაზური (24.449)
*** აფხაზური (79.385)
** ადიღური ნინეფი
*** ადიღეური (ჩერქეზული) (96.331)
*** ყაბარდოული (ჩერქეზული დიალექტიშ მეკოროცხილო) (311.078)
** უბიხური (მეჭყოლადირიე)
* ნახურ-დაღესტანური ნინეფი
** ნახური ნინეფი
*** ბაცბური (3.000)
*** ვაინახური ნინეფი
**** ჩეჩენური (604.655)
**** ინგუშური (153.483)
** დაღესტანური ნინეფი
*** ხუნძურ-ანდიური ნინეფი
**** ხუნძური (385.043)
**** ანდიური ნინეფი
***** ანდიური (9.000)
***** ბოთლიხური (3.000)
***** ღოდობერიული (2.500)
***** კარატაული (5.000)
***** ახვახური (5.000)
***** ბაგვალალური (4.000)
***** ტინდიური (5.000)
***** ჭამალალური (4.000)
*** დიდოურ-ჰინუხური ნინეფი
**** დიდოური (7.000)
**** ხვარშიული (1.000)
**** ჰინუხური (200)
**** ბეჟიტური (2.500)
**** ჰუნზიბური (600)
*** ლაკური (82.010)
*** დარგუული (227.302)
*** ხინალუღური (1.000)
*** ლეზგიური ნინეფი
**** არჩიბული (1.000)
**** თაბასარანული (54.574)
**** აღულური (8.782)
**** რუთულური (11.933)
**** წახური (10.719)
**** ბუდუხური (1.000)
**** უდიური (4.000)
**** ლეზგიური (304.087)
**** კრიწული (6.000)

## ლიტერატურა
* Коряков Ю.Б. Атлас кавказских языков. Москва, 2006

## რესურსეფი ინტერნეტის
* TITUS-ის ნინაეფიშ რუკა
* ააშ-იშ ცსბ-შ ეთნოლინგვისტური რუკა
* მეთიუ დრაერიშ ლინგვისტური რუკა
* ჭითა წიგნიშ რუსეთიშ იმპერიაშ კათეფიშ კავკაციაშ გჷნართა
* იბერიულ-კავკაციური რსხუეფი ტიპოლოგიურ პერსპექტივას — ბასკეფიშ, ქორთუეფიშ დო შხვა ერგატიულ ნინეფიშ ტომბა ლინგვისტური ანალიზი.
* ა. ჩიქობავაშ ლინგვისტიკაშ ინსტიტუტი, საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემია 
* კავკაციურ ნინეფიშ ატლასი (იური კორიაკოვიშით) 

კატეგორია:კავკაციური ნინეფი
აფხაზურ-ადიღური ნინეფი

thumb|400px|
**აფხაზურ-ადიღური ნინეფი** — კავკაციური ნინეფიშ ოორუებჟადალური ბუნა. იკათუანც აფხაზურ, აბაზურ, ადიღეურ, ყაბარდოულ დო უბიხურ ნინეფც.

## კლაციფიკაცია
* აფხაზურ-ადიღური ნინეფი
** აფხაზურ-აბაზური ნინეფი
*** აბაზური ნინა (თე ნინაშა მორაგადეეფიშ რიცხუ დოხოლ. 48 000)
*** აფხაზური ნინა (120 000)
** ადიღური ნინეფი
*** ადიღეური ნინა (500 000)
*** ყაბარდოული ნინა (600 000)
** უბიხური ნინა (ღურელი)

## დუმახასიათაფალი შანეფი
თე ნინეფიშ ართი ბუნათ გოართოიანაფა გერსხილი რე თინეფშო დუმახასიათაფალი ოართე შანეფშა:
# ფონეტიკას ხონარიელეფიშ სისტემა ძაკი რე (2—3 ფონემა), წოროხონარიელეფიშ — რთული (80-შახ ფონემა);
# გრამატიკას — ჯოხოშ სისტემა ძაკი რე, კილოთაშ — უალაზიმაფილო რთული.

კილოთას პრევერბეფი დო ზიტყვაწარმებაშ პრეფიქსეფი წჷმორინაფილიე დიდი მუდანობათ. ჯოხოშ დო კილოთაშ ნერჩეფი ჯგვინელო აკაყუბერამი რე. ძაკი ზიტყვასქვილი აკმოქიმინუნც ინდეფინიტურ, ნომინატიურ დო ერგატიულ კონსტრუქციეფც. ზიტყვასქვილც ზიტყვეფიშ რანწკის გრამატიკული შანულობა ერზიებუ.

აფხაზურ-ადიღური ნინეფიშ ლექსიკაშ ართოიანობა თხილერიე ჯგვინელო ჯოხონოთირეფც, რიცხული ჯოხოეფც დო კილოთეფც, არძო თე ნინა აგლუტინაციურიე პოლისინთეტიზმიშ ტენდენციამო. თე ოართე შანეფიშ მოხ, იდასურებუ ნამთინე მოლინა, ნამუდგაშ მეჯინათ ზოხო-ზოხო იბუნუაფუ აფხაზურ-აბაზური ნინეფი (ნივთიშ დო ადამიერიშ გრამატიკული კლასეფიშ ჸოფა, რთინეფიშ სისტემაშ უღვენჯობა) დო ადიღური ნინეფი (ადიღეური დო ყაბარდოული; ალაზიმაფილო გოვითარაფილი რთინაფა, გრამატიკული კლასეფიშ ნქირაფა). უბიხურ ნინას გინმალ აბანი უკინებჷ თე ჟირ გიმენბუნაშ შქას.

## ქოძირით თაშნეშე
* აფხაზური ნინა

## ლიტერატურა
* გ. როგავა, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. II, ხს. 34, ქთ., 1977 წანა.

*
აფხაზურ-აბაზური ნინეფი

აფხაზური დო აბაზური ნინეფი მიარხველუაფუნა  კავკაციური ნინეფიშ აფხაზურ-ადიღურ ანუ ოორუებჟადალაურ ბუნას. აფხაზური ნინა დო აბაზური ნინა  ფაქტობურო ართ ნინაშურ ართურც წჷმარინუანა.
კეჩუა (ნინა)

მინი|300პქ|კეჩუაშ ნინაშ გოფაჩუაშ არეალი
**კეჩუა** (კეჩუა Qhichwa Simi - *გვალაშ ვეეფიშ ნინა*, კეჩუა Runa Simi - *ადამიერიშ ნინა*) - ობჟათე ამერიკალ ინდიარეფიშ ნინა, ნამუთ ორხველჷ კეჩუაშ ნინეფიშ ფანიას. ობჟათე ამერიკაშ კოლონიზაციაშახ კეჩუა რდჷ ჩინჩაშ სახენწჷფოშ ოფიციალური ნინა, ოდო უკული ჩინჩაშ ემაჭოფალი ინკეფიშ სახენწჷფო ტაუანტინსუიუშ ოფიციალური ნინათ გჷნირთჷ (ჩქ.წ. XII-XVI ოშწანურეფი). არსებენც ინკეფიშ ფარანიშ ლიტერატურული ობიექტეფი. ამდღა, ობჟათე ამერიკას კეჩუაშა რაგადანც დოხოლაფირო 12,4 მლნ ადამიერი, თეშ მოხ, თინა გჷმირინუაფუ მუჭოთ ლინგვა-ფრანკა ამაზონიას, ეკვადორც დო არგენტინას გჷმირინუაფუ ჯოხო "კიჩუა"(Quichua, Kichwa). ალმახანური ლიტერატურული კეჩუაშ ჭარალუას გჷმირინუაფუ ლათინური ანბანიშ ესპანური ვარიანტი, ნამუსუთ გარჩქჷ წესეფიშ კვათირ კათელი. წორეთ თე სახეთ ოგურუანა კეჩუას ნწოფულეფც, მორო ნინაშ ოირკოჩე გურაფა ვეხორციელებუ. კათოლიკე მისიონერეფი კეჩუაშ გჷმორინაფათ ოცადუნა ობჟათე ამერიკალი ინდიარეფიშ მორთინაფას ქირსიანობაშა. SIL კლასიფიკაციაშ მეჯინათ კეჩუაშ დიალექტეფი გოშხვანერფილი ნინეფი რე. კეჩუაშ ნინაშ დიდი აკადემია კუსკოსი მითმირჩქინანც, ნამდა კეჩუა რე ართი, უნივერსალური ნინა, ნამუდგაშ ლიტერატურული ნორმა რე კუსკოური კეჩუა.

## გოჭყაფა დო ისტორია
კეჩუას ხშირას აკმაშქვანა აიმარაწკჷმა (ოდო ნამთინეშა - ურუწკჷმა) კეჩუა-აიმარაშ ნინეფიშ ბუნას. დასურო, ნინეფიშ ლექსიკური ნოზირიშ 1/3 ართმაჟირას ომანგუ, რე თაშნეშე გრამატიკული გვენეფით, მორო თე მუნაჩემეფი ვარე დასაბაღ ოართე კინოხონიშ რეკონსტრუქციაშო. კეჩუას დო აიმარას უხოლუანა ანდური ფანიაშ მაპუჩეშ (არაუკანურ) ნინეფს, ნამუეფსუთ ხოლუა უღუნა არავაკურ დო ტუპი-გუარანიშ ნინეფწკჷმა ანდო-ეკვატორული ჟიფანიაშე , ოდო მუშ ჸურე არძო ნინა ამერინდული მაკროფანიაშ აკოდგინალუასიე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* El Quechua de Santiago del Estero, extensive site covering the grammar of Argentinian Quechua (in Spanish)
* Quechua Language and Linguistics an extensive site.
** The Origins and Diversity of Quechua
** The Sounds of the Andean Languages  listen online to pronunciations of Quechua words, see photos of speakers and their home regions, learn about the origins and varieties of Quechua.
* Toponimos del Quechua de Yungay, Peru 
* Sacred Hymns of Pachacutec
* Quechua lessons (www.andes.org) in Spanish and English
* Quechua course  in Spanish, by Demetrio Tupah Yupanki (Red Científica Peruana)
* Detailed map of the varieties of Quechua according to SIL (fedepi.org)
* Google Quechua
* Cuzco and Bolivian Quechua being compared, with English translations

კატეგორია:ინდიარეფიშ ნინეფი
ჩეროკიშ ნინა

**ჩეროკი** (ᏣᎳᎩ [*ცალაგი*]) — იროკეზული ნინა, ნამუშათ რაგადანა ჩეროკიშ ჯიშიშ ინდიარეფი. ობჟათე იროკეზული ნოჸოშე აკა კაკალია რე, ნამუთ იხვარებაფუაფუ. ნინას უღუ მუშობური მარცვალოვანი ჭარალუა, ნამუთ სეკვოიაქ გჷმიგონჷ.

## ჭარალუაშ ტიპი

1812 წანაშე ნინას უღუ მუშობური მარცვალოვანი ჭარალუა, მუთ 85 სიმბოლოშე აკმოდირთუ. ნამთინე ლათინურ ასოს გჷ, მარა გვალო შხვა შანულობა უღუ. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა მორაგადეეფიშ მუდანობა მორჩილი რენ, ნინას დიალექტი **ოტალი** გარჩქჷ. თიში ჭარალუა უმოსი ხალიწერი რე დო აკმოდირთუ 122 მარცვალშე. 




კატეგორია:იროკეზული ნინეფი
კატეგორია:ინდიარეფი
კატეგორია:ჩეროკი
კატეგორია:ინდიარეფიშ ნინეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ნინეფი
აბაზური ნინა

**აბაზური ნინა** — აბაზეფიშ ოდაბადური ნინა. მიარხველუაფუ კავკაციურ ნინეფიშ აფხაზურ-ადიღურ ვარა ოორუებჟადალურ ბუნას. აბაზური ნინა აფხაზურ ნინაწკჷმა ართო აკმოქიმინუნც ართ ნინაშობურ ართურც, მარა ტერიტორიული გოთიშუობაშ გეშა აბაზური ოლიტერატურე ნინა ხურგილიე აფხაზური ოლიტერატურე ნინაშე. დორხველაშო აბაზური ნინა გოფაჩილიე ჯინჯიერო რუსეთიშ ფედერაციაშ ყარაჩაი-ჩერქეზეთიშ რესპუბლიკას.

თე ნინაშა რაგადანც დოხოლაფირო 38 000 კოჩი რუსეთის, ოდო 10 000 — თურქეთის.

უღუ ჟირი დიალექტი — ტაპანთური (ტობაშიშ, ვეშ) დო აშხარული (გვალაშ). შხვაობა დიალექტეფც შქას ჯგვინელო ფონეტიკურიე. შანულამი ფონეტიკური შხვაობა რე კილოკაღუეფც დო თქუმეფც. აბაზური ნინაშ მორფოლოგიური წყობა ჸოფიერო თიშნერინე რე, მუნერით აფხაზური ნინაშ. აბაზურ ოლიტერატურე ნინას ოსხირო გეუძჷ  ტაპანთური დიალექტის ყუბისნაელბურგანიშ კილოკაღუ (თ. გ. შირშინა ვარიანტი).

აბაზური ნინაშ ჭარალუაქ დირსხუ 1932 წანაშ ლათინური გრაფიკაშ ოსხირშა. 1938 წანაშე მიშაღალირიე კირილიცა.

## სქოლიო


## ლიტერატურა
* ქ. ლორთქიფანიძე, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. I, ხს. 12, ქთ., 1975 წანა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Ethnologue 
* აბაზურნინამ გაზეთი 

კატეგორია:აფხაზურ-ადიღური ნინეფი
ნახურ-დაღესტანური ნინეფი

**ნახურ-დაღესტანური ნინეფი** — ნინეფიშ ფანია,ნამუთ აკმაშქვანც ნახურ დო დაღესტანურ ნინეფც. გოფაჩილიე რუსეთიშ ფედერაციაშ ჩეჩნეთიშ, ინგუშეთიშ, დაღესტანიშ რესპუბლიკეფც დო თაშნეშე საქორთუოშ დო აზერბაიჯანიშ ნამთინე რაიონც.

## კლასიფიკაცია
### [[ნახური ნინეფი]]
* ვაინახური ნინეფი
** ჩაჩნური (604 655)
** ინგუშური (153 483)
* ბაცბური (3 000)

### [[დაღესტანური ნინეფი]]
* ხუნძურ-ანდიური ნინეფი
** ხუნძური (385 043)
** ანდიური ნინეფი
*** ანდიური (9 000)
*** ბოთლიხური (3 000)
*** ღოდობერიული (2 500)
*** კარატაული (5 000)
*** ახვახური (5 000)
*** ბაგვალალური (4 000)
*** ტინდიური (5 000)
*** ჭამალალური (4 000)
* დიდოურ-ჰინუხური ნინეფი
** დიდოური (7 000)
** ხვარშიული (1 000)
** ჰინუხური (200)
** ბეჟიტური (2 500)
** ჰუნზიბური (600)
* ლაკური (82 010)
* დარგუული (227 302)
* ხინალუღური (1 000)
* ლეზგიური ნინეფი
** არჩიბული (1 000)
** თაბასარანული (54 574)
** აღულური (8 782)
** რუთულური (11 933)
** წახური (10 719)
** ბუდუხური (1 000)
** უდიური (4 000)
** ლეზგიური (304 087)
** კრიწული (6 000)

## ქოძირით თაშნეშე
*კავკაციური ნინეფი
*ქართველური ნინეფი
*აფხაზურ-ადიღური ნინეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*კავკაციური ნინეფიშ რუკა

*
ფრიდრიხსჰაინ-კროიცბერგი

thumb|მარვნივ|ობერბაუმბრიუკე

**ფრიდრიხსჰაინ-კროიცბერგი** ბერლინიშ რაიონი რე, ნამუქჷთ გერმანიაშ გოართოიანაფაშ უკული ფრიდრიხსჰაინიშ (ელ.ბერლინი) დო კროიცბერგიშ (ბჟდ. ბერლინი) აკოართაფაშ გეშა გიჭყჷ. საგანოს შქას რთჷნც წყარმალუ შპრეე დო ართიანწკჷმა აკმაშქვანც ჩინებული ხინჯი ობერბაუმბრიუკე, სოდეთ 1998 წანაშე ირწანურო იმანჯებუ თ.გ. წყარიშ ლჷმა.

კროიცბერგიშ მახორობაშ 32,8% ვაგერმანალეფი აკმადგინანა, თინეფ შქას უმენტაშობა თურქი რე, თიმწკჷმა მუჟამც ფრიდრიხსჰაინც ურცხოალეფიშ ორთია ხვალე  8,7% რე.

კატეგორია:ბერლინი
ბერლინიშ კიდა

thumb|300px|ბერლინიშ კიდა 1986 წანას.
**ბერლინის კიდა** (გერმანულო: Berliner Mauer) ბერლინიშ ბჟადალუშ დო ბჟაეიოლუშ გჷმართალი კიდა, ეკიდილიე 1961 წანას. რგილი ლჷმაშ სიმბოლო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ბრანდენბურგიშ ოზეშკარი
* სსრრ-შ ხუალა
* The Wall – Live in Berlin

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბერლინიშ კიდაშ დონთხაფაშ 20 წანაშ დუდშა მეჯღუნელი ნახანდეფი 
* გერმანაშ ჸოფილი დინოხოლენი თანჯაშ ემასახალი ვიდეო 
* The CWIHP-ის ბერლინიშ კიდაშ ეკიდუაშ დო ხუალაშ ემასახალი ვიდეოეფიშ კოლექცია 
*  დუდიშალა კიდალეფიშ უმუშოთ
* კიდაშ ქრონიკეფი
* ბერლინიშ კიდა 
* ბერლინის კედელი ოფიციალური ხასჷლა Berlin.de
*  Chronik der Mauer კიდაშქრონიკეფი
*   ბჟაეიოლ ბერლინი 

კატეგორია:რგილი ლჷმა
კატეგორია:ბერლინი
კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა
გერმანიაშ რევოლუცია (1848-1849)

[მინი|''[გერმანია (ნახანტა)|გერმანია*, ავტორი: [[ფილიპ პეიტი]]]]
[[ფაილი:Maerz1848 berlin.jpg|მინი|რევოლუციონერეფწკჷმა აკოხვამილაფა [[ბერლინი|ბერლინს]], [[1848]] წანაშ [[19 მელახი]]]]
*'გერმანული ნოღეფიშ 1848 წანაშ რევოლუციეფი*'  - [[1848 წანაშ რევოლუციეფი]]შ ნორთი, ნამუეფით დახე ედომუშამ ევროპას რდეს მოდვალირი. თენა რდჷ [[გერმანიაშ რსხუ]]შ დო [[ავსტრიაშ იმპერია|ავსტრიაშ იმპერიაშ]] ნოღეფს ფართას გოფაჩილი, ვა ორგანიზაფილი გჷშულეფი დო არყაფეფი. თე ყარაფიქ ხე აკუნწყუ [[პანგერმანიზმი]]შ დორსხუაფას, თაშნეშე წჷმარჩქინჷ მოჯვეშაფილი ავტოკრატული დუდალა კონფედერაციაშ 33 [[ზოხორინელი სახენწჷფო|ზოხორინელ სახენწჷფოს]], ნამუეფით აკმადგინანდეს ჸოფილ [[ოღორონთე რომიშ იმპერია]]ს. 

არყაფილეფი თხულენდეს უმოსი [[პოლიტიკური დუდიშალა|პოლიტიკურ დუდიშალას]], სახენწჷფო პოლისეფიშ ლიბერალიზაციას, [[დემოკრატია]]ს დო [[ნაციონალიზმი|ნაციონალიზმის]]. ოშქაშე კლასი თხულენდჷ [[ლიბერალიზმი|ლიბერალიზმის]] დო მუშეფიშ კლასი ოხორინალი დო სამუშა პიჯალეფიშ რადიკალურ თირაფეფს. თეშ უმკუჯინუო მუშეფიშ კლასი დო ოშქაშე ფინა გოართოიანაფილი რდჷ, საბოლოოთ თინეფი იშენი დამარცხჷ კონსერვატიულ არისტოკრატიაქ, მუდგაქჷთ ბრელი ლიბერალიშ თხოზინალაშა ულა გჷმიჭანუ.

==ლიტერატურა==
* 
* Hahs, Hans J. *The 1848 Revolutions in German-speaking Europe* (2001)
* 
* 
* Hewitson, Mark. "'The Old Forms are Breaking Up, … Our New Germany is Rebuilding Itself': Constitutionalism, Nationalism and the Creation of a German Polity during the Revolutions of 1848–49," *English Historical Review,'' Oct 2010, Vol. 125 Issue 516, pp 1173–1214
*

## რესურსეფი ინტერნეტის

* გერჰარდ რემპელი, 1848: რევოლუცია დო რეაქცია (ინგლისური)
* გერმანიაშ იმპერიაშ კონსტიტუცია ("") 1849 წანაშ 28 მელახი, ედომუშამი ტექსტი 

კატეგორია:გერმანიაშ ისტორია
ანუკეტი

**ანუკეტი**, ანუკისი — წყუეფიშ ოსურღორონთი ეგვიპტურ მითოლოგიას, ხნუმწკჷმა დო სატისწკჷმა ართო აკმადგინანს „ლამე სუმელას“ (კატარაქტულ ოხვამერეფს), ნამუთ ნილოსიშ შურდინმადგჷმალ ნადუეფც უტალენს ელეფანტინიშ რხვილეფშე, თიშო ნამდა ოქიანუ დოწყარუასჷნ. ჯვ. წ. 2000 წ. თიში ჯოხონობაშ წმ. ნოტყეფი —  ანდა ერსქემეფი მუჯანგარუნა დო ჟიმოლენი ეგვიპტეშ ონთხორუეს თინეფიშ მუმიეფი დუჩუალუნა. თაყვანს არზენდეს ედომუშამ ნუბიასჷთ (ბერძ. ჰესტია)

## ლიტერატურა
* აკაკი გელოვანი – მითოლოგიური ლერსიკონი, გჷშმაშქუმალარობა სხუნუეფიშ საქორთუო, ქართი, 1983

კატეგორია: ეგვიპტური მითოლოგია
კატეგორია:ეგვიპტური ოხვამერეფი
ენციკლოპედია ბრიტანიკა

thumb|300px|1913 წანაშ ბრიტანიკაშ რეკლამა სლოგანით ”მუჟამც ჸოვანიენქჷნ - ქენიჯინი”.

**„ბრიტანიკა“** ,*„ბრიტანული ენციკლოპედია“* (ინგლ. Encyclopaedia Britannica [ɪnˌsaɪkləˈpiːdiə bɹɪˈtænɪkə]), ართ-ართი უჯვეშაში უნივერსალური ენციკლოპედია მოსოფელს. მაართათ გჷშეშქვინჷ  1768-1771 წანეფც ედინბურგის, შოტლანდია (დიდი ბრიტანეთი), მუჭოთ ხელუანობაშ დო მენცარობაშ ლექსიკონქ, ახალი გეგმაშ მეჯინათ. თიშ უკული ბრიტანიკაქ შანულამი ინგლისურნინამი ოართე ენციკლოპედიაშ ჯოხო ქჷმიპალუ დო ამდღათ იკოროცხუ ართ-ართი უშანულამაშ ოჩინობარე წინგო ინგლისურ ნინაშა. თის გიშმაშქვანც კინე თე ჯოხოდვალაშ კერძო კორპორაცია. 

გვიანი XVIII ოშწანურაშე ორდოულ XX-შახ ბრიტანიკაშ სტატიეფი ოირკოჩეთ იკოროცხუდ, მუჭოთ უპირველაში ავტორიტეტი ნამდგარდია ოკითხუშე დო ხშირას თის წყუთ ირინუანდეს ახალი რკვიას დო ვარ თეორიას, ნამუთ ომენცარე აუდიენციაშა რდჷ მერხველერი. გვალო თე პერიოდის მიძინჷ ბრიტანიკაქ უდიდაში რეპუტაცია დო უნიკალური პოზიცია დეკინჷ ინგლისურნინამ კულტურას.

ენციკლოპედიაშ როლქ ძალამც დითირჷ ორდოული მა-20 ოშწანურაშე, მუქუთ ესახჷ ბრიტანიკაშ მა-11 გჷშაშქუმალაშე დო უკულნეშის. თე ბორჯიშე ენციკლოპედია უმოსი საართო რეფერატო გჷნმირთუ ალაზიმაფათ უმოსი ფირჩა აუდიენციაშო, უმოსი კულე, ლექინას ეიოჩამალი სტატიეფით. თინეფი უკვე ვა წჷმარინუანდეს მაართა ავტორიტეტული წყუშ როლც მუდგაინი ოკითხუს; ალმახანურ პერიოდის ენციკლოპედია დოთირუ მიარე აკადემიურ ჟურნალქ, ოხემაჯღვერექ, სპეციალიზაფილ პუბლიკაციაქ დო ელექტრონულ რესურსიქ.

ამდღა ბრიტანიკა ეტაპობურო გინმურც ელექტრონულ ვერსიეფშა, ნამუთ სიდი-რომეფც დო ვარ ინტერნეტის რე ხემიოჭირინაფუ. თის უწენც ირიათო მარდუ ალტერნატიული წყუეფიშ კვათირ კონკურენციაწკჷმა ლჷმა. თეშ უმკუჯინუო, ბრიტანიკაშ სტატიეფი ოირკოჩეთ აღიარაფილიე, მუჭოთ კორექტული, გჷნომოწმაფილი, გიოპონალი დო გოთინილი დო თინა ამდღარშახ რგებაფულენც მაღალი რეპუტაციათ.

## ქოძირით თაშნეშე
* დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბრიტანიკაშ ვებხასჷლა.
* ბანძღი ბრიტანიკა დო ვიკიპედიას შქას (ინგ.)

კატეგორია:ენციკლოპედიეფი
კატეგორია:ინგლისური ნინა
ადიღური ნინეფი

**ადიღური ნინეფი** — კავკაციურ ნინეფიშ ფანიაშ აფხაზურ-ადიღურ ნინეფიშ ბუნაშ ართ-ართი ნოჸო. მიშმურც ადიღეური დო ყაბარდოული. ჟირხოლო ახალჭარალუამი ნინა რე.ადიღეარეფით დო ყაბარდალეფით ოდაბადურ ნინას უძახუნა ადიღეურ ნინას (*ადიღა-ბზა*). ადიღური ნინეფიშ პარალელურო ონინაშმენცარო ლიტერატურას კჷნე თე შანულობათ იხვარებუ ტერმინი „ჩერქეზული ნინეფი“.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. I, ხს. 96, ქთ., 1975 წანა.

კატეგორია:აფხაზურ-ადიღური ნინეფი
ყაბარდოული ნინა

**ყაბარდოული ნინა** (ყაბარდოულ-ჩერქეზული ნინა, ბჟაეიოლური ჩერქეზული ნინა) რე ყაბარდალეფიშ ნინა. კავკაციურ ნინეფიშ ფანიაშ აფხაზურ-ადიღური ბუნაშ ახალჭარალუამი ნინა. გოფაჩილიე ყაბარდო-ბალყარეთის, ყარაჩაი-ჩერქეზეთის, ადიღეშ რესპუბლიკეფც დო მოზდოკიშ რაიონც. ყაბარდალეფი ოხორანა თაშნეშე თურქეთის, იორდანიას დო ლიბანც.

გჷმირთუ კილოეფი: ბაქსანური, მალკური, მოზდოკური დო ოგინაფალო გოშხვანერაფილი ბასლენური. რუსეთიშ ფედერაციას ყაბარდოულ ნინაშა რაგადანც დოხოლოაფირო 520 000 კოჩი (2002).

ყაბარდოულ ნინას ხონარიელეფიშ სისტემა ძაკი რე (გჷმირთუ 3 ხონარიელი), ოდო წოროხონარიელეფიშ — რთული; თაშნეშე, ჯოხოეფიშ სისტემა ძაკი რე, კილოთაშ — რთული. ჯოხოსქილედეფც უღუნა  რთაფაშ, რიცხუშ, გოხურგაფაშ დო რხველაფაშ კატეგორიეფი.

სტატიკური დო დინამიკური კილოთეფი გოსხუნილიე მორფოლოგიურო. გჷშაკერძაფილო რთულიე კილოთაშ პიჯიშ დო ბორჯ-კილოეფიშ კატეგორიეფი. ყაბარდოული კილოთა გვარეფც ვა გჷშმასხუნუნც.

გჷმირთუ გეჸვენჯი ზიტყვაწარმებური კატეგორიეფი: კაუზატივიშ, ერთიშ, თანაობაშ, ოურთიერთო, საშელო, პოტენციალიშ, უნებურობაშ დო მერჩქინაშ. რთულას რე წჷმორინაფილი კილოთას პრევერბეფიშ სისტემა. მიმღეობას შილებე ართბორჯულო უღუდას მუჭოთ რთაფაშ, თეშ პიჯიშ აფიქსეფი.

კილოთას აგლუტინაციური ნწყილობა უღუ. აფხვადუნა ინკორპორაციული ტიპიშ კილოთეფით. გინმალი კილოთა ერგატიული კონსტრუქციაშიე. კინოსქილადირიე ლაბილური კონსტრუქციაშ კილოთეფით. მიკობუნაფილი ზიტყვასქვილეფიშ ფუნქციას ორთჷ კილოთაშ ინფინიტიური ფორმეფი.

ყაბარდოულ ნინას მიშეძირე ჯვეშო ემუშორაფილი ოსური, ქორთული, თურქული დო არაბული ლექსიკა. თეჟამო ოლიტერატურე ნინაშ ლექსიკა გოდინდარაფილიე რუსულშე მიშულირი ზიტყვეფით. ჭარალუა გითმიარსხუაფუ  კირილიცას.

## სქოლიო


## ლიტერატურა
* გ. როგავა, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. X, ხს. 605, ქთ., 1985 წანა.
* Н. Ф. Яковлев, *Грамматика литературного кабардино-черкесского языка*, М.-Л., 1948.
* *Грамматика кабардино-черкесского литературного языка*, М., 1970.
* John Colarusso, *A Grammar of the Kabardian Language*, University of Calgary Press, 1992. ISBN 0-919813-96-8.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ethnologue
* ყაბარდოული ანბანი

კატეგორია:აფხაზურ-ადიღური ნინეფი
ნახური ნინეფი

**ნახური ნინეფი** — ნახურ-დაღესტანური ნინეფიშ გიმენბუნა, ნამუთ აკმაშქვანც ჩაჩნურ, ინგუშურ დო ბაცბურ ნინეფც. ნახური ნინეფი გოფაჩილიე ჩეჩნეთიშ დო ინგუშეთიშ რესპუბლიკეფც დო საქორთუოს ახმეტაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე ზემო ალვანც.

ჩაჩნურიშ დო ინგუშურიშ ფონეტიკაშო დუმახასიათაფალი რე წოროხონარიელეფიშ ძაკი დო ხონარიელეფიშ რთული სისტემა. ბაცბურ ნინას მაპალუაფუ ჸუნგა ლატერალი. სპირანტი დო ხონარიელეფიშ სისტემა ალაზიმაფათ ძაკი რე, ზიტყვაშ ეკონიას შილებე უღუდას კულე ხონარიელეფი ე, ი, ო, უ.

ნახური ნინეფიშ მორფოლოგიას გჷმირთუ 4 ჯინჯიერი რთინა დო ნამთინე ალადვაშეამი რთინაფა. კილოთას უღუ გრამატიკული კლასიშ კატეგორია, ასპექტი, ბორჯი, კილო, მიმღეობა დო აბსოლუტივეფი, ინფინიტივი, მასდარი დო შხვ.

ბაცბური დო ჩაჩნური ნინეფიშ ნამთინე კილოს ქორთული ნინაშ გოლინათ გევითარჷ რთული დოქვემდებარაფილი ზიტყვასქვილქ.

ნახური ნინეფიშ ლექსიკას აფხვადუნა ოართე ნახური დო შხვა ნინეფშე მიშულირი ზიტყვეფი.

## ლიტერატურა
*დ. იმნაიშვილი, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. VII, ხს. 354, ქთ., 1984 წანა.

კატეგორია:ნახურ-დაღესტნური ნინეფი
ურიული ენციკლოპედია

350px|thumb|right|მიარეტომამი
**«ურიული ენციკლოპედია»** (ური. האנצקלופדיה העברית, ) — ივრითიშა გჷშაშქუმალირი უნივერსალური ენციკლოპედია, ნამუთ 1949 წანაშე  თელ-ავივც იბეშტუდჷ, ოდო უკულნეშის იერუსალიმც. ამდღარშოთ გჷშაშქუმალირიე  34 ტომი.
200px|thumb|left|წიგნეფიშ წყობა

## ლიტერატურა

*Biblical Figures Outside the Bible, Michael E. Stone, Theodore A. Bergren, 2003, accessed October 2009
*ha-Entsiklopediyah ha-ʻivrit (האנצקלופדיה העברית) / Encyclopaedia Hebraica. (1949). Tel-Aviv: Encyclopaedia Publishing Company
* Yeshayahu Leibowitz, 91, Iconoclastic Israeli Thinker - New York Times
* Bracha Peli, Asher Weill, Jewish Women's Archive. accessed October 2009
## იხილეთ აგრეთვე

*ენციკლოპედიეფი ნინეფიშ მეჯინათ
კატეგორია:ენციკლოპედიეფი
ადიღეური ნინა

**ადიღეური ნინა** (адыгабзэ, adygabze, adəgăbză) — კავკაციურ ნინეფიშ აფხაზურ-ადიღური ბუნაშ ახალჭარალუამ ნინა. გოფაჩილიე რუსეთიშ ფედერაციაშ რესპულიკა ადიღეს დო კრასნოდარიშ აკანიშ ტუაფსეშ დო ლაზარევსკაიაშ რაიონეფც.

ადიღეურ ნინაშა რაგადანც დოხოლაფირო 500 000 კოჩი, თინეფ შქას რუსეთიშ ფედერაციას 125 000 (1993), თურქეთის 278 000 (2000), იორდანიას 44 300 (1986), სირიას 25 000.

უღუ ოთხი დიალექტი: ჭემგუური, აბძახური, ბჟედუღური დო შაფსუღური. ოლიტერატურე ნინაშ ოსხირიე ჭემგუური დიალექტი, ნამუსუთ ალაზიმაფათ ძაკი კონსონანტური სისტემა ახასიათენც.

ადიღეური ნინაშ ხონარიელეფიშ სისტემა ძაკი რე. გჷმირთუ სუმი ხონარიელი ა, გჷნძე ა დო ჷ. თე ხონარიელეფი ჲ დო უ̂ სონანტეფწკჷმა აკმოქიმინჷნც დიფთონგეფც. წოროხონარიელეფიშ სისტემა რთულიე. კილერეფი სუმელობური სისტემათ რე წჷმორინაფილი. უმოსი ჯვეში — ოთხურობური სისტემა კინოჩუალირი აფუ ბჟედუღურც დო შაფსუღურ კილოეფც. შირშინა სიბილანტეფც გჷმირთუ მანგარი დო ვამანგარი ფონემეფი. სპეციფიკური ფონემეფიე: სისინ-შირშინა სპირანტეფი, ლაბიალიზაფილი წოროხონარიელეფი, შქანინაშიერი სპირანტეფი, ლატერალეფი, ფარინგალური დო ლარინგალური წოროხონარიელეფი. ნერჩეფც რსულხონარიელობა ახასიათენც.

ადიღეურ ნინას ჯოხოეფიშ სისტემა ძაკი რე, კილოთაშ — რთული. ჯოხოსქილედის უღუ რთაფაშ, რიცხუშ, გოხურგაფაშ დო რხველაფაშ კატეგორიეფი. დორხველი ჯოხოეფი, მუჭოთ წესინ, ვა გირთანც ჯოხობურიშ დო ერგატივიშ რთაფეფიშ აფიქსეფც. რიცხული ჯოხოეფი 30-შახ ვითურობური სისტემაში რე, ოდო უკული ეჩურობურიშ. კილოთა შილებე რდას მონოპერსონალურით დო პოლიპერსონალურით. პიჯი პრეფიქსეფით რე გჷმოხანტილი. ისხუნუ ჟირი რანწკიშ პიჯიშ აფიქსეფი ნომინატივიშ რანწკიში სჷ- (ჷ-თ გოხონარიელაფირი) დო ერგატივიშ რანწკიში ს- (უგუხონარიელაფირი). პოლიპერსონალურ კილოთას მაართა აბანი უკინებჷ ნომინატივიშ რანწკიშ პიჯიშ პრეფიქსის. დინამიკურ კილოთეფც უღუ ბორჯი-კილოეფიშ რთული სისტემა.  პრევერბეფიშ სისტემა რთული რე. კილოთური ზიტყვაწარმებაშ ართ-ართი ბუნა რე ინკორპორაცია. გინმალი კილოთა ერგატიული კონსტრუქციაშ რე. ჰიპოტაქსი ვა რე გოვითარაფილი. მიკობუნაფილი ზიტყვასქვილიშ ფუნქციას ორთჷ კილოთაშ ინფინიტივური ფორმეფი.

ლექსიკას იძირე ჯვეშო აკომუშორაფილი ზიტყვეფი ქორთული, ოსური, თურქული დო არაბული ნინეფშე. თეჟამო ოლიტერატურე ნინაშ ლექსიკა გოდინდარაფილიე რუსულიშე მიშულირი ზიტყვეფით. 1918 წანას აკოდირთჷ ადიღეური ანბანქ არაბული გრაფიკაშ ოსხირშა; 1927 წანაშე გიფაჩჷ ლათინურ ანბანქ; 1938 წანაშე ჭარალუა გითმიარსხუაფუ კირილიცას.

## ორთოგრაფია
ოლიტერატურე ნინას გჷმირინუაფუ გეჸვენჯი ასოეფი.

## სქოლიო


## ლიტერატურა
* გ. როგავა, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. I, ხს. 96, ქთ., 1975 წანა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Ethnologue
*  Говорим по адыгейски

კატეგორია:აფხაზურ-ადიღური ნინეფი
ბაცბური ნინა

**ბაცბური ნინა**, *წოვა-თუშური ნინა, წოვათუშური ნინა —* კავკაციურ ნინეფიშ ნახური ბუნაშ უჭარალუ ნინა. თიშა რაგადანა საქორთუოს ახმეტაშ რაიონიშ ოფუტე ზემო ალვანიშ მახორუ წოვა-თუშეფი, დოხოლაფირო 3 ვითოში კოჩი. ქორთულო უძახჷნა თუშურსჷთ, მუქუთ ესახჷ ომენცარე ლიტერატურასჷთ. ოგინაფალიე გოშხვანერაფა რჩინეფიშ დო ახალნორდეფიშ რაგადიშ შქას, მიშეძირე მორჩილ შხვაობა ოფუტეშ შხვადოშხვა საგანოს.

ბაცბური ნინაშ ხონარიელეფიშ სისტემა რთულიე. ხუთი ხონარიელიშ მოხ (ა, ე, ი, ო, უ), გჷმირთუ მაჟირაშური, მარა ფონემატური შანულობაშ კულე დო ნაზალური ხონარიელეფი. რე გჷნძე ხონარიელეფი დო დიფთონგეფი. წოროხონარიელეფშე სპეციფიკური ფონემიე ლატერალი, ლარინგალი, მუსხირენი ფარინგალი დო ნამთინე გემინატი.

ბაცბური ნინას გჷმირთუ 4 გრამატიკაშ კლასიშ შანი: ვ-, ბ-, ჲ-, დ-. ჯოხოსქილედეფიშ დორთუალა გრამატიკაშ კლასეფო ხვალახონი და მიარონი რიცხუშ მეჯინათ 8 ბუნას ოჭირინდუანც. გრამატიკაშ კლასიშ პრეფიქსეფი წჷმორინაფილიე კილოთას დო ჯოხოგიორთაშეს, ჯოხონოთირც „არძო“ დო რიცხული ჯოხოს „ოთხი“. ჯოხოეფიშ სისტემა რთულიე. ჯინჯიერი რთინეფი რე ჯოხობური, ერგატივი, ნათესობური, მეჩამობური. მეკონეფიშ კლასის ერგატივი აკმუხვადუ ქიმინჯობურც, ოდო ადამიერეფიშ კლასი დუდშენოშე გოსხუნილიე. აბანობური რთინეფი რე ლოკატივი და მუსხირენი გეწურაფური. რე ართი დო ჟირალადვაშამი ფორმეფი. ნამთინე რთინაშ შანი დო ალადვაშე ზიტყვაწარმებაშ აფიქსოთ გჷმირინუაფუ. რთინაფა ჟირნერჩამიე; ბუნეფი გჷმირთუ ფონეტიკურ-მორფოლიგიური შანიშ მეჯინათ. კილოთა ღჷმალიერიე ბორჯი-კილოეფიშ ფორმეფით. უღულაფირუა კლასურ-პიჯურამიე. პიჯურამი ოეკონიეთ ვარე ფორმირაფილი. გრამატიკაშ კლასით გჷნოჩამილიე უგუნიმალუ კილოთაშ სუბიექტი დო გინმალუშ ობიექტი. პიჯიშ ჯოხონოთირეფშე მულირ პიჯიშ შანეფით რჩქვანელობურო ეიშანუაფუ სუბიექტი, ვანაფერო - ობიექტი. კილოთაშ უჯვეშაში კატეგორია რე ასპექტი. თის გითმიარსხუაფუ ბორჯეფიშ წარმება. გინმალუობა  გოსხუნილიე სინტაქსურო. გინმალუ კილოთა ერგატიულ კონსტრუქციას აკმოქიმინუნც, უგუნიმალუ - ნომინატიურც. სპეციფიკური კონსტრუქციაშ რჩქვანელობური ზიტყვასქვილიშ  პარალელურო ქორთული ნინაშ გოლინათ ბაცბური ნინას რჩქინდჷ რთული ზიტყვასქვილი ოსქვებური ახალი რსხუეფით.

ბაცბურ ნინაშა დიდი მუდანობათიე მიშულირი ქორთულშე ნასერსხებჷ ზიტყვეფი. კვათირას გჷმოხანტილ სერსხებაშ  წესეფი ფორმირაფილი რე ბაცბური ნინაშ ლინგვისტური მოდელიშ მეჯინათ.

## ლიტერატურა
*გაგუა რ., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხს. 252—253, ქთ., 1977 წანა.

კატეგორია:ნახურ-დაღესტანური ნინეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ნინეფი
კაბალი (წყარმალუ)

**კაბალი** — წყარმალუ ალაზანიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კახეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2720 მეტრაშ სიმაღალას; სიგირძა რე 45 კმ, ღანჩოშ ფართობი 391 კმ². ეთმიჯუმუაფჷ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზოთონჯის დო ზარხულს, წყარიშ მოლაფა — დამორჩილს. კაბალაშ წყარით იწყარუ 2854 ჰა ფართობი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
პენალტეფიშ სერია

**პენალტეფიშ სერია** ვარ-და რჩქვანელობურო **პენალტეფი** რე მეთოდი სპორტულ აკოხვამილაფას გომორძგვილიშ გჷმარჩქინალო. თეს ორთჷნა თი შვანც, მუჟამცჷთ მატჩიშ ჯინჯიერი ბორჯი დო გეძინელი ბორჯი ითებუ ფრეთ.

## [[კუჩხბურთი]]

კუჩხბურთის პენალი რჩქვანელობურო ირსულებაფუაფჷ ვითაართმეტრამიშ თანჯილშე. გიმაშქუმალარი ოცადჷ მაღორას მეკარე დო გემთიღას გოლი კარშა, ოდო მეკარე პიჯიქილე, ოცადჷ გეჭოფას გეშქუმალირი ბურთი. მობურთეშით გეშქუმალირი ბურთიშ ეჩილითაფა მეკარეშით თიში ეჭოფუაშ მოტოლუა რე.

## ქოძირით თაშნეშე
*სუმარო მითოღალირი გოლიშ წესი
*გეძინელი ბორჯი
*კუჩხბურთიშ წესეფი

კატეგორია:კუჩხბურთიშ წესეფი
გეძინელი ბორჯი

**გეძინელი ბორჯი** () რე სპეციალურო გჷმორთილი ბორჯი სპორტიშ ნამთინე ბუნას, თი შვანც, მატჩიშ ჯინჯიერი ბორჯიდ ვა გჷმარჩქინინე გომორძგვილი-და. თინა ეიშანუაფუ ET ან AET (**გ.ბ.**) შანით.

კუჩხბურთის ტურნირიშ ართმატჩამი ფორმატიშ ბორჯის თინა იშანუაფუ მატჩიშ ფრეთ თებაშ შვანც, ოდო ჟირმატჩამ ფორმატის ქიმინჯენც სუმარო მითოღალირი გოლიშ წესი. თე წესით ვა მიხუჯუანც გომორძგვილიშ გჷმორჩქინასჷ-და, თეცალ შვანც ლაჸაფი გინმურც გეძინელ ბორჯიშა. თექჷთ ვა მიღჷ მოღალუ-და, თიწკჷმა პენალტეფიშ სერია გჷმარჩქინანც გომორძგვილც.

## ქოძირით თაშნეშე
* სუმარო მითოღალირი გოლიშ წესი
* პენალტეფიშ სერია
* კუჩხბურთიშ წესეფი

კატეგორია:კუჩხბურთიშ წესეფი
სუმარო მითოღალირი გოლიშ წესი

**სუმარო მითოღალირი გოლიშ წესი** რე ოკუჩხბურთე ნირზებაშ წესი დო თინა გჷმირინუაფუ თი სიტუაციას, მუჟამცჷთ ჟირი აწმარენჯი აკმოხვადუ ართიანც (ფლეი-ოფიშ სტადიას) დო ჟირმატჩამ აკოხვამილაფეფც ვა კილმარჩქინდუ გომორძგვილი (ილაჸაფინუაფუ ფრე) ანუ ჟირი მატჩის მითმუღუნა ართიანსხი გოლეფი. თე შვანც ქიმინჯენც თე წესი, ნამუდგაშ ალებათ ჯგვინა ერზიებჷ თი ბუნას დო გიშმურც გეჸვენჯი ეტაპშა, ნამუქუთ უმოსი გოლი მითიღჷ "სუმარო" ანუ მონირზე ბუნაშ მოედანც. თი შვანც, მუჟამცჷთ სუმარო მითოღალირ გოლეფიშ მუდანობათ ართიანზმა რენ, თე ბორჯის ლაჸაფი გინმურც გეძინელ ბორჯიშა, სოდეთ უკვე ვა ქიმინჯენც თე წესი. გომორძგვილქ თაქჷთ ვა კჷლარჩქინდჷ-და, თიწკჷმა იშანუაფუ ვითაართმეტრამეფიშ სერია, სოდეთ გჷმორჩქინდუ გომორძგვილი.

## ქოძირით თაშნეშე
* გეძინელი ბორჯი
* პენალტეფიშ სერია
* კუჩხბურთიშ წესეფი

კატეგორია:კუჩხბურთიშ წესეფი
უეფა-შ ჩემპიონეფიშ ლიგა

**უეფა-შ ჩემპიონეფიშ ლიგა** — ირწანური ოკუჩხბურთე ტურნირი, ნამუთ იმანჯებუ უეფა-შით მაჸონაფალი ევროპული ოკუჩხბურთე კლუბეფიშ კათინით 1955 წანაშე. ჩემპიონეფიშ ლიგა არძოშე პრესტიჟული ოკლუბე ტურნირიე ევროპას.

1955-1992 წანეფც ტურნირს ჯოხოდჷ *ევროპაშ ჩემპიონეფიშ თასი* დო თის ოკათუდეს ევროპაშ ერუანული ჩემპიონატეფიშ გომორძგვილეფი. 1992-1993 წანეფიშ სეზონშე ტურნირქ ასეიანი ჯოხოდვალა ეჭოფჷ. 1990-იან წანეფც ფორმატიქ მუსხიშარენ დითირჷ: ქჷგიაძინჷ ოკვალიფიკაციე რაუნდეფქ, ბუნური ეტაპიქ.

## ფინალეფი

## სტატისტიკა

### ქიანეფიშ მეჯინათ

ქიანეფიშ მეჯინათ არძოშე უმოსი გომორძგვილი ესპანეთის ჸუნც, ესპანურ ბუნეფქ 12-შახ ქჷმიხუჯეს გომორძგვაფა. მაჟირა აბანც იტალია დო ინგლისი ირთუნა, თე ქიანეფიშ ბუნეფქ 11-შახ მიხუჯეს გომორძგვაფა. მასუმა აბანც გერმანია რე 6 გომორძგვაფათ. გვალო 10 ქიანაშ ბუნაქ მიხუჯუ ჩემპიონეფიშ თასიშ მოპალაფა.

### კლუბეფიშ მეჯინათ

### ბომბარდირეფი 1992-1993 წანეფიშ სეზონიშე

## ქოძირით თაშნეშე

* უეფა-შ ევროპაშ ლიგა
* უეფა-შ თასეფიშ მაღვენჯეფიშ თასი
* ოკონტინენტეფოშქაშე თასი

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჩემპიონეფიშ ლიგაშ ოფიციალური საიტი

ჩემპიონეფიშ ლიგა
ავაში (წყარმალუ)

**ავაში** – წყარმალუ ბჟაეიოლ აფრიკას, ეთიოპიას, მითმეურც ხუალაშ ღოზიშ ოორუე ნორთის. სიგჷრძა 1200 კმ. წყარმალუს იდვალუაფუ უდიდაში ნოღეფი: მეტეხარა, ავაში, გევანე, ასაიიტა. წყარმალუშ ოძგალეს იდვალუაფუ თაშნეშე ავაშიშ ნაციონალური პარკი. 

წყარმალუშ გიმენი მიმალუობას ინოხვილაფირიე უჯვეშაშ ადამიერეფიშ ნოხორინეფი დო თინეფიშ გასეფი, მუდგაშ გეშათ 1980 წანას წყარმალუშ გიმენ წელი გემშიღეს იუნესკოშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუნესკო: ავაშიშ გიმენ მიმალუობაშ ლეხერი 
* Awash River — Britannica Online Encyclopedia

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:ეთიოპიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ეთიოპიას
ბჟაეიოლი აფრიკაშ ხუალაშ ღოზი

მინი|მარჯვნივ|200px|ხუალაშ ღოზი
**ბჟაეიოლ აფრიკაშ ხუალაშ ღოზი** () – ართ-ართი უშხუაშ ხუალაშ ღოზი ბჟაეიოლ აფრიკას.გჷნოზინდილიე დახე 6 000 კმ-ის ოორუე სირიაშე ცენტრალურ მოზამბიკშახ. ხუალაშ ღოზიშ სიგანა იძანძჷ 30-100 კმ-იშ ფარგალეფც, ოდო სიტომბა მუსხირენ ოშურშე ვითოშ მეტრაშახ. გიჭყჷ აფრიკაშ დო არაბეთიშ ტექტონიკურ ფილეფიშ თანჯას თინეფიშ ყარაფიშ გეშა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Geographical description 
* Geologie des Ostafrikanischen Grabens

კატეგორია:აფრიკაშ გეოგრაფია
ავილა (ესპანეთი)

**ავილა** ( - ნოღა ესპანეთის, ავილაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ წყარმალუ ადახოშ (დურეოშ ნადუ) მარძგვანი ოძგალეს. თენა რე ზუღაშ დონეშე არძოშე მაღალას დვალირ პროვინციაშ ნანანოღა ესპანეთის. ნოღაშ ოძირაფუობეფი დო ედომუშამო ნოღა 1985 წანაშე მიშაღალირიე იუნესკოშ კულტურული მონძალაშ ერკებულშა (კრიტერიუმი III, IV).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მერია
* ტურისტული ინფორმაცია
* ფოტოგალერეა
* ავილა სურათეფც

600px|ავილის პანორამა

## გალერეა

Ávila. Murallas 2.JPG|ავილაშ გინაჯინუ
Avila_Spain_345.JPG|ავილაშ ოორუე-ბჟადალუშ გინაჯინუ.
Avila nevada.JPG|ავილა ზოთონც
Ávila. Catedral 1.JPG|ავილაშ კათედრალი
Catedral de Ávila, portada norte, detalle.JPG|ავილაშ კათედრალიშ ოორუე კიდირი
Cimorro Catedral Ávila.jpg|ავილაშ კათედრალიშ კიდირი
Ávila. Basílica de los Santos Hermanos Mártires, Vicente, Sabina y Cristeta 1.JPG|სან ვისენტეშ ბაზილიკა
Basílica de los Santos Hermanos Mártires-9.JPG|სან ვისენტეშ ბაზილიკა
Avila Convento de Sta Theresa01.jpg|წიმინდე ტერეზაშ მონასტერი.
Fiesta_de_Santa_Teresa,_Ávila_(2007).jpg|სანტა ტერეზაშ დღახუ.
Ávila. Monasterio de Santo Tomás 7.JPG|სანტო ტომასიშ მონასტერი.
Avila San Pedro View.jpg|წიმინდე პედროშ ოხვამე, დირსხუ 1100 წანას.
El Real Monasterio de Santo Tomas-1.jpg|სან პედროშ ოხვამე.
Ermitadesonsoles.jpg|ოხვამე.
Cuatro postes avila.jpg|რომალეფიშ მონუმენტი «Los Cuatro Postes»
restos romanos avila.jpg|რომალეფიშ აკნაცჷმეფი.
CIL II 5865.jpg| 
Ávila. Plaza del Mercado Chico.JPG|მოედანი
Universidadcatolica-.jpg|ავილაშ კათოლიკური ოხვამეშ თარი ნოდგჷმი
Ávila Ayuntamiento.JPG|
El Soto.jpg|ელ სოდოშ ბაღი.
Yemasabulenses.jpeg|სანტა ტერეზა, ტიპიური დესერტი ავილას.


კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის
კატეგორია:ესპანეთიშ ნოღეფი
ავსტრალიაშ ოღინჩალეეფი

**ავსტრალიაშ ოღინჩალეეფი** – იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი ავსტრალიას. 

## სარჯელერეჸონაფაშ დორცხაშეეფიშ ერკებული
იუნესკოშ მონძალაშ ერკებულშა მიშაღალირი 11 სარჯელერეჸონაფაშ დორცხაშე 

*  კოკატუშ კოკიშ ოღინჩალე (ახალი ობჟათე უელსი)  
*  ოორუეშ დიდი შარა (ახალი ობჟათე უელსი) 
*  სიდნეიშ ჰაიდ-პარკი (ახალი ობჟათე  უელსი)  
*  პარამატიშ ჯვეში თარობაშ ჸუდე (ახალი ობჟათე  უელსი) 
*  კინგსტონიშ დო არტურიშ ლეხერიშ ისტორიული ზონა (ნორფოლკი) 
*  ბრიკენდონის და ვულმერსის მამულები (ტასმანია)  
*  კასკადიშ ოსურეფიშ ქარხანა (ტასმანია) 
*  ქუანოშქერიშ მოპალაფაშ ისტორიული აბანი (ტასმანია)  
*  დარლინგტონიშ პრობაციაშ სადგჷმი (ტასმანია)  
*  პორტ-არტური (ტასმანია)  
*  ფრემანტალიშ ოღიჩალე (ბჟადალუ ავსტრალია) 

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ავსტრალიას
რაგბიშ მოსოფელიშ ჩემპიონატი

**რაგბიშ მოსოფელიშ ჩემპიონატი** — მოსოფელიშ თარი სარაგბე ნირზი. ორგანიზატორიე რაგბიშ ერეფოშქაშე სხუნუ (IRB).

რაგბიშ ერეფოშქაშე სხუნუქ 1985 წანაშ მელახის,  პარიზიშ  ხუნას, ეჭოფჷ დუნადგინა 1987 წანას გომანჯელედჷკო მოსოფელიშ თასი რაგბის, თექინეშეს გჷმიცხადინ მენძელეფქ. თეშნერეფო  ირბ-ქ ახალი ზელანდია დო ავსტრალია გჷშაგორჷ. ნირზი იმანჯებუ  ირი ოთხ წარმოწანაშე ართშა.

ჩემპიონატიშ თასის „უილიამ უებ ელისიშ თასიქ“ ქჷგიადვჷ. 

## მოღალუეფი

## ლიტერატურა
* სპორტიშ ენციკლოპედია. ქართი. 2006

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Rugbyworldcup.com  ფედერაციაშ ოფიციალური საიტი.
* Sports123 
* მოღალუეფიშ არქივი

მოსოფელიშ ჩემპიონატი
მოსოფელიშ ჩემპიონატი
Polandball

200პქ|მინი|მარჯვნივ|Polandball
**Polandball**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **countryball** — ინტერნეტ-მემე, ნამუთ მაართათ დარსხუ გერმანულ იმიჯბორდ „Krautchan.net-ქ“, 2009 წანაშ მაჟირა გვერდის. თენა უტენს ბრელი მუდანობათ ინტერნეტ-კომიქსეფს, სოდეთ ქიანეფი წჷმორინაფილეფი რენა, მუნეფიშ შილეფიშ ფერეფს დო ურთიართენა გოტახილი ინგლისურით. კომიქსი შილებე მოშინაფილი რდას ჟირხოლონერო, მუჭოთ Polandball (თიწკჷმა ხოლო, პოლონეთი ვარე მულტფილმიშ მაკათურეფს შქას-და) დო countryball.

## გალერეა

File:Dutchball.PNG
File:Brazil can into football.jpg
File:New Zealand can into Wikipedia.jpg
ფაილი:Britball.png
File:Colombiaball.PNG


## რესურსეფი ინტერნეტის

* Polandball at Knowyourmeme.com
* Polandball at militaryphotos.net

კატეგორია:კომიქსეფი
ლეახალე

**ლეახალე** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის (ნაკიანიშ თემი), ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ ზანაშ (ხობწყარიშ კვარჩხანი ნადუ) ლეხერს. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 240 მეტრას, ჩხოროწყუშა მეძჷ 10 კილომეტრი. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 58 კოჩი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ლეგახარე

**ლეგახარე** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტის (მუხურიშ თემი), ოდიშიშ რზენს, ხობწყარიშ კვარჩხან წყარპიჯის. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 220 მ-ს, ჩხოროწყუშე 11 კმ-შ დოშორაფათ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 588 კოჩი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ვილკას-უამანი (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ვილკას-უამანიშ პროვინციაშ აბანდვალა აიაკუჩოშ რეგიონს
**ვილკას-უამანი** — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონიშ ბჟაეიოლ ნორთის, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა ვილკასუამანი. ფართობი აკმადგინანს 1,178.16 კმ²-ს, მახორობა — 33,661 ადამიერს. 

პროვინციას ოორუეშე ომძღჷ უამანგაშ პროვინცია, ბჟაეიოლშე აპურიმაკიშ რეგიონი, ობჟათეშე სუკრეშ პროვინცია, ბჟადალშე — კანგალიოშ პროვინცია დო ვიკტორ–ფახარდოშ პროვინცია.

პროვინცია ირთუ ბრუო რაიონო. 

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ciudad Inka 
* INEI Perú 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:აიაკუჩოშ რეგიონიშ პროვინციეფი
პაუკარ-დელ-სარა-სარა (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|პაუკარ-დელ-სარა-სარაშ პროვინციაშ ანანდვალა აიაკუჩოშ რეგიონს
**პაუკარ-დელ-სარა-სარა** — აიაკუჩოშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე პაუსა. ფართობი აკმადგინანს 2,096.92 კმ²-ს, მახორობა — 10,610 ადამიერს.

პროვინცია ირთუ ვით რაიონო.

პროვინციას ომძღჷ:

* ოორუეშე: პარინაკოჩასიშ პროვინცია
* ბჟაეიოლშე: არეკიპას რეგიონი
* ობჟათეშე: არეკიპას რეგიონი
* ბჟადალშე: პარინაკოჩასიშ პროვინცია

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* INEI Perú 
* Portal de la Municipalidad de Pauza 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:აიაკუჩოშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ვიკტორ-ფახარდო (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ვიკტორ-ფახარდოშ პროვინციაშ აბანდვალა აიაკუჩოშ რეგიონს
**ვიკტორ-ფახარდო** — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონს, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე უანკაპი. ფართობი აკმადგინანს 2,260.19 კმ²-ს, მახორობა — 27,919 ადამიერს. 

პროვინციას ომძღჷ:

* ოორუეშე: კანგალიოშ პროვინცია
* ბჟაეიოლშე: ვილკას-უამანიშ პროვინცია
* ობჟათეშე: ლუკანასი დო უანკა-სანკოსი
* ბჟადალშე: უანკაველიკაშ რეგიონი

პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ ვითოჟირ რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Provincia de Victor Fajardo
* Blog

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:აიაკუჩოშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ლა-მარი (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ლა-მარიშ პროვინციაშ ბანადვალა აიაკუჩოშ რეგიონს
**ლა-მარი** — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონს, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე სან-მიგელი. ფართობი აკმადგინანს 4,392.15 კმ²-ს, მახორობა — 82,473 ადამიერს.
 
პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ ბრუო რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Municipal website

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:აიაკუჩოშ რეგიონიშ პროვინციეფი
უანკა-სანკოსი (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|უანკა-სანკოსიშ პროვინციაშ აბანდვალა აიაკუჩოშ რეგიონს
**უანკა-სანკოსი** — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონს, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე უანკა-სანკოსი. ფართობი აკმადგინანს 2,862.33 კმ²-ს, მახორობა — 12,120 ადამიერს. 

პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ ხუთ რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Municipalidad Provincial de Huanca Sancos 
* INEI Perú 
* Blogspot huancasanquinos.

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:აიაკუჩოშ რეგიონიშ პროვინციეფი
სუკრე (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|სუკრეშ პროვინციაშ აბანდვალა აიაკუჩოშ რეგიონს
**სუკრე** — აიაკუჩოშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე ხუან-ფაბიო-დე-ლა-კრუს-უამანი. ფართობი აკმადგინანს 1.785,64 კმ²-ს, მახორობა — 12.595 ადამიერს.

პროვინცია ირთუ 11 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Sitio Web oficial de la Municipalidad Provincial de Sucre 
* INEI Perú 
* Youtube Querobamba

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:აიაკუჩოშ რეგიონიშ პროვინციეფი
უამანგა (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|უამანგაშ პროვინციაშ აბანდვალა აიაკუჩოშ რეგიონს
**უამანგა** — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონს, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე აიაკუჩო. ფართობი აკმადგინანს 2,981.37 კმ²-ს, მახორობა — 191,287 ადამიერს. 

პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 15 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official Web Site of Municipalidad Provicial de Huamanga
* Ayacucho República Aristocrática photo gallery 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:აიაკუჩოშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ლა-უნიონი (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ლა-უნიონიშ პროვინციაშ აბანდვალა აიაკუჩოშ რეგიონს
**კანგალიო** — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონს, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე კოტაჰუასი. ფართობი აკმადგინანს 4,746.4 კმ²-ს, მახორობა — 15,662 ადამიერს. 

პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 11 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Sitio de la Municipalidad Provincial de Cotahuasi 
* INEI Perú 
* El Portal de Cotahuasi 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:აიაკუჩოშ რეგიონიშ პროვინციეფი
აიმარაესი (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|აიმარაესიშ პროვინციაშ აბანდვალა აიაკუჩოშ რეგიონს
**აიმარაესი** — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონს, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე ჩალჰუანკა. ფართობი აკმადგინანს 4,213.07 კმ²-ს, მახორობა — 27,598 ადამიერს. 

პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ 17 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official website of the aymaraes Province 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:აპურიმაკიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
აბანკაი (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|აბანკაიშ პროვინციაშ აბანდვალა აიაკუჩოშ რეგიონს
**აბანკაი** — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონს, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე აბანკაი. ფართობი აკმადგინანს 3,447.13 კმ²-ს, მახორობა — 123,395 ადამიერს. 

პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ ჩხორო რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Portal Oficial de la Provincia de Abancay

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:აპურიმაკიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ჯუნგაი (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ჯუნგაიშ პროვინციაშ აბანდვალა ანკაშიშ რეგიონს
**ჯუნგაი** — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონს, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე ჯუნგაი. ფართობი აკმადგინანს 1,361.48 კმ²-ს, მახორობა — 54,489 ადამიერს. 

პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ ბრუო რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* www.yungayperu.com.pe

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:ანკაშიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ასუნსიონი (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ასუნსიონიშ პროვინციაშ აბანდვალა ანკაშიშ რეგიონს
200პქ|მინი|მარჯვნივ|აკოკაჩა
**ასუნსიონი** — პროვინცია აიაკუჩოშ რეგიონს, პერუს. პროვინციაშ ნანანოღა რე ჩაკასი. პროვინციაშ ფართობი აკმადგინანს 529 კმ²-ს, მახორობა — 9.054 ადამიერს. პროვინციაშ სტატუსით რგეფაულენს 1983 წანაშე.

პროვინცია ადმინისტრაციულო ირთუ ჟირ რაიონო:

* აკოკაჩაშ რაიონი
* ჩაკასი

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* INEI 

კატეგორია:პერუშ პროვინციეფი
კატეგორია:ანკაშიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ლუვა (პროვინცია)

100პქ|მინი|მარჯვნივ|პროვინციაშ აბანდვალა ამასონასიშ რეგიონს
**ლუვა** — ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. პროვინციაქ დირსხუ 1861 წანაშ 5 ფურთუთას.
პროვინციაშ ნანანოღა რე ლუვა. პროვინციაშ ფართობი აკმადგინანს 3.237 კმ²-ს, მახორობა — 49.733 ადამიერს. 

პროვინცია ირთუ 23 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

კატეგორია:ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
კონდორკანკი (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|კონდორკანკიშ პროვინციაშ აბანდვალა ამასონასიშ რეგიონს 
**როდრიგეს-დე-მენდოსა** — ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. დირსხუ 1984 წანაშ 18 მესის, #23832 კანონიშ ოსხირშე. 
პროვინციაშ ნანანოღა რე სანტა-მარია-დე-ნიევა. პროვინციაშ ფართობი აკმადგინანს 17,865.39 კმ²-ს, მახორობა რე 46,925 ადამიერი.

პროვინცია ირთუ სუმ რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Reserva santiago-comaina
* Perú

კატეგორია:ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინციეფი
ბონგარა (პროვინცია)

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ბონგარაშ პროვინციაშ აბანდვალა ამასონასიშ რეგიონს 
**ბონგარა** — ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინცია პერუს. დირსხუ 1870 წანაშ 26 ქირსეთუთას.
პროვინციაშ ფართობი აკმადგინანს 2.870 კმ²-ს, მახორობა რე 24.977 ადამიერი.

პროვინცია ირთუ 11 რაიონო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პერუშ პროვინციეფი

კატეგორია:ამასონასიშ რეგიონიშ პროვინციეფი