open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კანა (ჩანარი)

**კანა** ვარ-და **კანნა** () — **კანაშობურეფიშ** () მონოტიპური ფანიაშ აკა გვარობაშ ჩანარი, ნამუთ მიშმურს დიხაშუშქურპეულამეფიშ რანწკიშა. ჩანარიშ გვარს დოხოლაფირო 12 გვარობა რე, ნამუთ თარო ჩანს ცენტრალურ დო ობჟათე ამერიკას. ჩანარი ფალუნს ღილე ჩხანა აბანეფს, ლამე დო ჰუმუსით დინდარ დიხეფს, წყარმალუეფიშ დო ღალუპიჯეფს, ზუღაშ რზენეფს დო ლაკადამ ლეხერეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Cannaceae in Flora of North America
* Canna ''× generalis'' from Floridata
* Canna indica hybrids
* Canna ''indica'': Indian Shot 
* Reappraisal of Edible Canna as a High-Value Starch Crop in Vietnam
* Crop Growth and Starch Productivity of Edible Canna
* The utilization of edible Canna plants in southeastern Asia and southern China
* 
* Constructed wetland for on-site septic treatment. 

კატეგორია:კანაშობურეფი
კატეგორია:დეკორატიული ჩანარეფი
კატეგორია:ოთახიშ ჩანარეფი
კატეგორია:ტროპიკული ჩანარეფი
ჩაიოტი

**ჩაიოტი**, ვარ-და **მექსიკური კინტირი** (, ), — კოპეშიაშობურეფიშ ფანიაშ ოჭკომალო ორგებელი ჩანარი *ჩაიოტიშ* გვარიშე.

უჯვეშაში კულტურული ჩანარი, ნამუთ დიო ხოლო ჩინებული რდჷ აცტეკეფშო, მაიაშო დო შხვა ინდიურ ტომეფშო. ჩაიოტიშ ოდაბადე რე ცენტრალური ამერიკა, მოჸუნა შხვადოშხვა ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ კლიმატიშ მოღვენ ქიანას. ჩაიოტიშ თარი მემაჭირინაფალი რე კოსტა-რიკაშ რესპუბლიკა, მოჸუნა თაშნეშე თურქეთის დო ოშა-გოშათ საქორთუოს.

## თაშნეშე ქოძირით
* კინტირი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Gourmet Sleuth 
* neglected crops — Chayote
* Plant of the Week Gallery — Killerplants.com 
* Chayote & Beef Soup Recipe 

## სქოლიო

კატეგორია:კოპეშიაშობურეფი
კატეგორია:ორტვინობა
კატეგორია:ტროპიკული ჩანარეფი
მანიოკი

**ოჭკომალი მანიოკი**, **კასსავა** () — ოჭკომალი ბოქვენგჷმნაღელამი ტროპიკული ჩანარი, ბჟალამიაშობურეფიშ ფანიაშ   მანიოკიშ გვარიშე. მანიოკიშ ოდაბადე რე ობჟათე ამერიკა, ასეშო დიხაუჩაშ მოხუჯური კლიმატიშ ანდა ტეოპიკულ რაიონს მოყუნა.

მანიოკის შანულამი ომეურნე შანულობა უღუ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და მანიოკი ანდაწანიანი ჩანარი რენ, ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ რაიონეფს, თინა მოჸუნა მუჭოთ ართწანიანი კულტურა თიში ოჭკომალო ორგებელი ცაცლაბამი ბოქვამი ჯინჯიშ გეშა, ნამუთ ნოშქერწყარეფიშ წყუ რე. მანიოკი უმენტაშო გჷმირინუაფუ ხაშილო, მარა თე ჩანარიშ უმენტაში ნორთი იხვარებუაფუ ცაცლაბიშ მიოღებელო, ნამუსჷთ ჯოხო ტაპიოკა, ნამუთ მუშჸურე გჷმირინუაფუ ოჭკომალო, ორინჯიშ ოჩამალო, თაშნეშე ოხერეჭე ღანკით.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Cassava – Purdue University Horticulture
* Cassava Pests: From Crisis to Control
* Why cassava? Global Cassava Development Strategy 

კატეგორია:ტროპიკული ჩანარეფი
ლადინეფი

მინი|270პქ|ლადინეფიშ ართ-ართი ხორუა 
**ლადინეფი** ( ) — რეტორომანალეფიშ ბუნაშა მიშმალი კათა. ოხორანა ბჟაეიოლ შვეიცარიას დო იტალიაშ ტიროლიშ რეგიონს. ართამი მუდანობა დოხოლაფირო 30-35 ვთშ. ადამიერი. რაგადანა რეტორომანული ნინაშ დიალექტიშა, შვეიცარიას გიმირინუანა გერმანულ ნინასით, იტალიას იტალიურს დო გერმანულს. მორწუმე ლადინეფი პროტესტანტეფი დო კათოლიკეეფი რენა. 

გოჭყაფათ ჯვეშ რეტეფს ორხველუნა, ნამუეფქით ახალი წანეფიშეჭარუაშ პირველ ოშწანურეფს რომანიზაცია გინიცადეს. გოვითარაფილი რე მეჩხოლარობა დო დიხაშხანდა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლადინეფი – კაბეტი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია 

## ლიტერატურა

* Народы зарубежной Европы, т. 2, М., 1965.

კატეგორია:იტალიაშ ეთნიკური ბუნეფი 
კატეგორია:შვეიცარიაშ ეთნიკური ბუნეფი
საჰელი

**საჰელი** — ეკოკლიმატური დო ბიოგეოგრაფიული ზონა აფრიკას, ნამუთ იდვალუაფჷ საჰარაშ ტიოზიშ დო სუდანური სავანაშ შქას. საჰელი გინოზინდილი რე დოხოლაფირო 5,900 კმ.-ის, ატლანტიშ ოკიანეშე ჭითა ზუღაშახ. თიშ ფართობიე 3,053,200 კვ.კმ. საჰელიშ ზონა იკათუანს ქიანეფს: სენეგალი, გამბია, მავრიტანია, მალი, ბურკინა-ფასო, ნიგერი, ნიგერია, ჩადი, ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა, ობჟათე სუდანი, სუდანი, ერიტრეა დო ეთიოპია. კლიმატი გვერდო-არიდული რე. საჰელიშ ზონას გიშმურს წყარმალუეფი: სენეგალი, ნიგერი დო ნილოსი. საჰელი რე არაბული ზიტყვა (الساحل) დო წყარპიჯის შანენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* საჰელი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:საჰელი
კატეგორია:აფრიკაშ რეგიონეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ეკორეგიონეფი
ჩე ტობა

**ჩე ტობა** (რუს. Бе́лое о́зеро, ვეპს. Vaugedjärv ვარდა Valgjärv) — ტობა რუსეთიშ ვოლოგდაშ ოლქის. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 113 მეტრაშ სიმაღალას. ტობაშ მაქსიმალური სიგირძა 46 კმ. დო მაქსიმალური სიგანა 33 კმ. რე. ფართობიე 1,130 კვ.კმ. მაქსიმალური სიტომბა 34 მ. ტობაშა მიშმურს წყარმალუეფი: კოვჟა, კემა, მეგრა. ტობაშე გიშმურს წყარმალუ შეკსნა. უდიდაში ნოღა ნამუთ ტობაშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ რე ბელოზერსკი. ფართობით, ჩე ტობა ევროპაშ ართ-ართი უდიდაში ტობა რე.

## ქოძირით თაშნეშე
* ევროპაშ უდიდაში ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჩე ტობა სხუნუეფიშ დიდ ენციკლოპედიას 
* ჩე ტობა (ვოლოგდაშ ოლქი) 

კატეგორია:ევროპაშ ტობეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ტობეფი
კარამბოლა

**კარამბოლა**, თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ **მურიცხიშ ხილი** — ტროპიკულ ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ გოჭყაფაშ *[[კარამბოლა (ჩანარი)|Averrhoa carambola]]-შ* გვარობაშ ჯაშ გუმნაღელი. ონდეთ წარმაქამი ხილს ოჭკომალო გიმირინუანა ბრაზილიას, ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიას, ობჟათე აზიას, რჩქალ ოკიანეშ ობჟათეშე, მიკრონეზიას, ბჟაეიოლი აზიაშ კანკალე რეგიონს, ააშ-ს დო კარიბიშ ზუღაშ რეგიონს. ხილიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს ნეიროტოქსინი კარამბოქსინი. კარამბოლაშ ჯა დოჭყანაფილი რე მოსოფელიშ ედომუშამ ტროპიკულ რეგიონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

## სქოლიო

კატეგორია:ტროპიკული აზიაშ ფლორა
კატეგორია:ტროპიკული ოფუტეშ მეურნალა
კატეგორია:ტროპიკული ხილი
უოლტერ სკოტი

**სერ უოლტერ სკოტი** (ინგლ. Sir Walter Scott, 1st Baronet, დ. 15 მარაშინათუთა, 1771, ედინბურგი, შოტლანდია — ღ. 21 ეკენია, 1832, ებოტსფორდი, შოტლანდია) — შოტლანდიარი ჭარუ, ნოველისტი, დრამატურგი, პოეტი, მათანგალი დო ისტორიკოსი. სკოტი რდჷ პროფესიათ იურისტი. გურაფულენდჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტის. დიდი პოპულარობა მოუღჷ ისტორიულ რომანეფქ. სკოტი რე ავტორი ჩინებული რომანეფიშ: "აივენჰო", "რობ-როი", "უევერლი", "მიდლოთიანიშ გური", "ლამერმურიშ მოჭყუდუ", თაშნეშე პოემეფიშ: "ტობაშ ცირა" დო "მარმიონი". სკოტი მერჩქინელი რე შოტლანდიური დო ევროპული ლიტერატურაშ ართ-ართ უდიდაშ წჷმმარინაფალო. 1820 წანას სკოტის გინოჩეს ებოტსფორდიშ ბარონეტიშ ტიტული. 1820–1832 წანეფს სკოტი რდჷ ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ პრეზიდენტი დო 1827-1829 წანეფს შოტლანდიაშ ანტიკვარიატიშ ჯარალუაშ ვიცე-პრეზიდენტი.

## ლიტერატურა
* Millgate, Jane. Walter Scott: The Making of the Novelist (Edinburgh, 1984).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოულტერ სკოტი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* უოლტერ სკოტიშ ლერსეფი დო პოემეფი
* სკოტიშ პორტრეტეფი პორტრეტეფიშ ერუანულ გალერეას
* უოლტერ სკოტიშ ციფრული არქივი
* უოლტერ სკოტიშ კორესპონდენცია 
* უოლტერ სკოტიშ ნახანდეფიშ ერკებული
* უოლტერ სკოტიშ ჯოხონობაშ ჯარალუა

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ჭარუეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ნოველისტეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი პოეტეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1771
კატეგორია:ნაღურა 1832
ალასდერ გრეი

**ალასდერ ჯეიმს გრეი** (ინგლ. Alasdair James Gray; დ. 28 ქირსეთუთა, 1934, გლაზგო, შოტლანდია — ღ. 29 ქირსეთუთა, 2019, გლაზგო, შოტლანდია) — შოტლანდიარი ჭარუ, ნოველისტი, დრამატურგი, პოეტი, ხანტუ დო ილუსტრატორი. რე ავტორი რომანეფიშ, კუნტა თხობელუეფიშ, პიესეფიშ, პოეტური კრებულიშ დო ნათანგეფიშ. დიდი პოპულარობა მოუღჷ რომანქ "ლანარკი", ნამუქჷთ 1981 წანას გიშართჷ. ჸათე რომანი შოტლანდიური ლიტერატურაშ კლასიკათ რე მერჩქინელი. ალასდერ გრეიშ ნახანდეფი აერთიანენს რეალიზმიშ, ფენტეზიშ, ომენცარე ფანტასტიკაშ, დისტოპიაშ ჟანრეფს.

გრეი გურაფულენდჷ გლაზგოშ ხელუანობეფიშ სკოლას, 1952-1957 წანეფს. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ გლაზგოშ დო სტარკლაიდიშ უნივერსიტეტეფს. პოლიტიკურო ალასდერ გრეი ნაციონალისტი რდჷ, თაშნეშე რდჷ შოტლანდიაშ ზოხორინელობაშ პროპონენტი. გაზეთი The Guardian-იშ აზრით გრეი რე შოტლანდიური ხელუანობეფიშ დო ლიტერატურაშ რენესანსიშ ართ-ართი უდიდაში ფიგურა. გრეიშ ჭარალუაშ პოსტმოდერნიზმიშ სტილს ადარენა ფრანც კაფკას, ჯორჯ ორუელს, ხორხე ლუის ბორხესის დო იტალო კალვინოს. გრეიშ ნაწარმებეფქ დიდი გოლინა იღვენუ ირვინ უელში, ალან უერნერი, ელისონ ლუიზ კენედი, ქრის კელსო, იენ ბენკსი დო შხვა შოტლანდიარი ავტორეფიშა.

თაშნეშე, ალასდერ გრეი რდჷ ხანტუ დო ილუსტრატორი. თიში ნახანტეფი გჷმობჟინაფილი რდჷ შხვადოშხვა გალერეეფს. გრეიქ ღურუ 2019 წანაშ 29 ქირსეთუთას, 85 წანერქ.

## გიშნაგორა ნახანდეფი
### რომანეფი
**Lanark: A Life in Four Books* (1981)
**1982, Janine* (1984)
**The Fall of Kelvin Walker: A Fable of the Sixties* (1985)
**Something Leather* (1990)
**McGrotty and Ludmilla* (1990)
**Poor Things* (1992)
**A History Maker* (1994)
**Mavis Belfrage* (1996)
**Old Men In Love* (2007)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* ალასდერ გრეი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ალასდერ გრეიშ ოფიციალური არქივი
* ლერსეფი დო პოემეფი

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ჭარუეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ნოველისტეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი პოეტეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ხანტუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1934
კატეგორია:ნაღურა 2019
ახალიშ ველაიათი

**ახალიშ ველაიათი** ვარ-და **აჰალიშ ველაიათი** () – თურქმენეთიშ ადმინისტრაციული ართული. დირსხჷ 1992 წანას ჸოფილი აშხაბადიშ ოლქიშ ტერიტორიას. ველაიათიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ანაუ.

## ისტორია
ახალიშ ველაიათიქ დირსხჷ 1992 წანაშ 14 ქირსეთუთას, ჸოფილი აშხაბადიშ ოლქიშ ტერიტორიას.

2016 წანაშ 29 პირელს, თურქმენეთიშ მინისტრეფიშ კაბინეტიქ გეგნოჭყვიდჷ ბაბადაიხანიშ ეტრაპიშ ლიკვიდაცია, ნამუშ ტერიტორიაქ ტეჯენიშ ეტრაპიშ აკოდგინალუაშა გენშართჷ.

2018 წანაშ 5 ღურთუთას, თურქმენეთიშ პარლამენტიქ მიღჷ დოდგინალა ბაბადაიხანიშ ეტრაპიშ კჷნე აკონწყუალაშ გეშა, დო ტეჯენიშ ეტრაპიშე თიშ აკოდგინალუაშა გეგნორთჷ გეჸვენჯ დოხორელ პუნქტეფქ: ნოღა ბაბადაიხანი; აკ-ალთინიშ, აკვეკილიშ,  ალთი გარალიევიშ ჯოხოდვალაშ, გარავეკილიშ, ზაჰმეტიშ, ტიაზეიოლიშ, ჰასილიშ დო იარიგიოქჯეშ გრნგეშლიკეფი; სელენგლიშ გენგეშლიკიშ ოფუტეეფი გიოტინი, მამური დო ჩილი.

თურქმენეთიშ პარლამენტიქ კჷნე თე დოდგინალათ ველაიათიშ ტერიტორიას გაუქვჷ ალთინ-ასირიშ ეტრაპი, ნამუშ ტერიტორია გინოჩჷ კაკაშ ეტრაპის (მიანეშ დო ჩიაჩეშ გენგეშლიკეფი), სარაჰსიშ ეტრაპის (ბალიყჩილიყიშ გენგეშლიკი), ტეჯენიშ ეტრაპის (ნოღა ალთინ-ასირი; ვაჰარმანიშ, გურბან-დურდიშ, დოვლეთლიშ დო ლუკმანიშ გენგეშლიკეფი; ოფუტეეფი აკ-ალთინი, ბუღდაილი დო მალდარჩილიკი).

თაშნეშე ნოღა კაკას დათირჷ სტატუსიქ, ეტრაპიშ სტატუსიშ ნოღაშე ეტრაპიშა მიშმალი ნოღათ, **ბაჰარლიშ ეტრაპის** ჯოხოქ დათირჷ დო გინირთჷ **ბაჰერდეშ ეტრაპო**.

## გეოგრაფია
ველაიათიშ ფართობი — 97 160 კმ². იდვალუაფჷ ქიანაშ ცენტრალური ნორთიშ ობჟათეშე, ირანიშ დო ავღანეთიშ ხურგიწკჷმა, ქიოფეთდაგიშ ლაკადას.

ახალიშ ველაიათი ჩინებული რე ახალ-ტეკეშ ოაზისით, სოდე მოხვადჷ 11881 წანაშ გეოქ-ტეპეშ ბურჯაფიქ, თაშნეშე დიხაშგიმენი ქოუ-ატაშ ტიბუ ტობათ ბაჰარდენიშ ფაქვას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ახალიშ ველაიათი 
* ახალიშ ველაიათი 

## სქოლიო

კატეგორია:თურქმენეთიშ ველაიათეფი
დისტოპია

**დისტოპია** (ჯვ. ბერძ. δυσ- "გლახა", τόπος - აბანი, არდგილი; დისტოპია - გლახა აბანი) — ჯარალუა ნამუთ ოშქურანჯი დო გლახა რე. დისტოპია უტოპიაშ ანტონიმიე. ტერმინი უტოპია მიშეღჷ ინგლისარი ჭარუქ დო ფილოსოფოსიქ ტომას მორიქ, ნამუთ რე ავტორი ჸათე ჯოხოდვალაშ წინგიშ. დისტოპიური ჯარალუა ტირანული, ავტოკრატიული დო კატაკლიზმური რე. ჸათეცალი ჯარალუაშ მაკათურეფიშ კონტროლი მეურს პროპაგანდაშ, ცენზურაშ, დიქტატურაშ დო შხვა თენეფიშ მანგური მექანიზმეფიშ გიმორინაფათ. დისტოპიურ ჯარალუეფს შეთმეხვადუთჷ ლიტერატურას დო ხელუანობას. არძაშე უმოსო შინელი დისტოპიური ჟანრიშ ნახანდეფი რე: ჯორჯ ორუელიშ 1984 (1949), ოლდოს ჰაქსლიშ უშქურანჯი ახალი მოსოფელი (1932) დო რეი ბრედბერიშ 451º ფარენჰეიტით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Dystopia Tracker, predictions about the future and their realisations in real life.
*Dystopic, dystopian fiction and its place in reality.
*Dystopias, in The Encyclopedia of Science Fiction.
*Climate Change Dystopia, discusses current popularity of the dystopian genre.

კატეგორია:დისტოპია
ჯონ დესმონდ ბერნალი

**ჯონ დესმონდ ბერნალი** (ინგლ. John Desmond Bernal; დ. 10 მესი, 1901, ნინა, ტიპერარიშ ოგრაფე, ირლანდია — ღ. 15 ეკენია, 1971, ლონდონი, ინგლისი, გოართოიანაფილი ომაფე) — ირლანდიარი ფიზიკოსი, ომოსო მოღალენდჷ ფიზიკაშ, ბიოქიმიაშ დო კრისტალოგრაფიაშ დისციპლინეფს. რდჷ ართ-ართი მაართა მენცარი ნამუქჷთ გიმირინუ რენტგენოსტრუქტურული ანალიზი მოლეკულური ბიოლოგიაშ დარგის.

ჯონ დესმონდ ბერნალი გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თიში ომენცარე ხემანჯღვერი უილიამ ჰენრი ბრეგი რდჷ. ჸათე პერიოდის ბერნალიქ გიმირკვიუ გრაფიტიშ დო ბრინჯაოშ კრისტალური სტრუქტურა დო გიმიგონჷ რენტგენული სპექტრო-გონიომეტრი. 1927 წანაშე ბერნალი მუშენდჷ კემბრიჯის, სტრუქტურული კრისტალოგრაფიაშ ლექტორო. 1934 წანაშე რდჷ კავენდიშიშ ლაბორატორიაშ დირექტორიშ ასისტენტი. ჸათე პერიოდიშე ბერნალიქ დიჭყჷ კრისტალოგრაფიური ტექნიკაშ გჷმორინაფა ორგანული მოლეკულეფიშ დაგურაფალო. კავენდიშიშ ლაბორატორიას მუშობაშ ბორჯის ბერნალიქ აკეთჷ ტიამინიშ, პეპსინიშ, ერგოკალციფეროლიშ, სტეროლეფიშ დო თუთუნიშ მოზაიკური ვირუსიშ სტრუქტურული ანალიზი. ბერნალიქ გიმირკვიუ წყარიშ სტრუქტურა ხოლო დო ოძირუ თიში მოლეკულეფიშ ბუმერანგული ფორმა. 1934 წანას, ბერნალიქ დო დოროთი ჰოჯკინიქ გინიღეს პროტეინიშ კრისტალეფიშ რენტგენული ფოტოეფი. 1937 წანას ბერნალიქ ომუშებუშა ბირკბეკიშა გეგნორთჷ, სოდეთ მუშენდჷ ფიზიკაშ პროფესორო. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ბერნალი მონაწილენდჷ შხვადოშხვა ოურდუმე პროექტეფს, ოკათუდჷ ოპერაციეფიშ ოვერლორდიშ დო ნეპტუნიშ ორგანიზაფას. ბერნალი რდჷ ბრიტანეთიშ ოზუღე ნძალეფიშ ლეიტენანტი.

ბერნალი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1945 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ ბერნალის გინოჩჷ პრესტიჟული ომაფე მენდალი. 1937 წანაშე რდჷ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ბერნალი, მუჭოთ მარქსისტი დო კომუნისტი, 1923 წანაშე ოკათუდჷ ბრიტანეთიშ კომუნისტურ პარტიას. 1981 წანას სოციალური მენცარობეფიშ ჯარალუაქ დარსხუ ჯონ დესმონდ ბერნალიშ პრემია. პრემია ირწანიანი რე დო გინმაჩამუ მენცარეფს, ნამუეფით მოღალენა მენცარობაშ დო ტექნოლოგიეფიშ დისციპლინეფს.

## ლიტერატურა
* Brown, Andrew (2005). J D Bernal—The Sage of Science. Oxford: Oxford University Press.
* Goldsmith, Maurice (1980). Sage: A Life of J. D. Bernal. London: Hutchinson.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯონ დესმონდ ბერნალი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ირლანდიარეფი
კატეგორია:ირლანდიარი ფიზიკოსეფი
ევროპული ჭყონი

**ევროპული ჭყონი** ვარ-და **ტყარი ჭყონი** () — ჭყონიშობურეფიშ ფანიაშ ფურცელმაცჷმე ჯა ჭყონიშ გვარიშე. ევროპული ჭყონი ჩანს დახე ედომუშამ ბჟადალ დო ბჟაეიოლ ევროპაშ ნორთის. ევროპული ჭყონი — ევროპას არძაშე უმოსო ფართოს მოდვალირი ჭყონიშ გვარობა რე. თიშ მოხ, ევროპაშ მორჩილ ნორთის ჩანს ბჟაეიოლური ჭყონი.

ევროპული ჭყონი რე შანულამი ტყაგუმაჭყაფალი ჯიში დო ფართეფურცელამი ტყალეფიშ დჷმახასიათაფალი კომპონენტი. ხვალე ჭყონიშ ტყალეფი გჷთმაჭყანა ზოხოიან გიმენზონას, ნამუთ ასეშო დოსქილადირი რე უმენტაშო გვალეფს. ჯვეშ ბორჯის ჭყონიშ ტყალეფი დო ტყალეფი, სოდე უმენტაში ჭყონეფი ჩანდჷნ, უმოს კაბეტი ტერიტორიას იკენდჷ, მარა ასე ოხვილჷ თხილუას. ევროპულ ჭყონს ანდაღებული მარქვა უღჷ, თიში თიში კაკალეფი გჷმირინუაფუ ოჭკომსლო დო ორინჯიშ ოჩამალო. ჭყონიშ ჯალეფი 500 წანას გუთმარზუ, ანდაოშწანურამი ჯალეფი ორთაშ ძეგლო გინმირთუ, თენეფწკუმა რე მერსხილი ანდა ლეგენდა. ევროპული ჭყონი გიმირინუაფუ ლანდშაფტურ დიზაინს, ევროპული ჭყონიშ ანდა კულტირულ ფორმა მოუნა მოსოფელიშ ბრელ ქიანაშ ბოტანიკურ ბაღეფს, პარკეფს დო დენდრარიუმეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ევროპული ჭყონი  მუნაჩემეფიშ ბაზას — The Plant List   
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:ჭყონიშობურეფი
კატეგორია:ევროპაშ ფლორა
კატეგორია:დეკორატიული ჯალეფი
კატეგორია:ოჭკომალი ჩანარეფი
კატეგორია:ოჩამური ჩანარეფი
კატეგორია:ტექნიკური კულტურეფი
ჯეიმს მეთიუ ბარი

**ჯეიმს მეთიუ ბარი** (ინგლ. Sir James Matthew Barrie, 1st Baronet, დ. 9 მესი, 1860, ანგუსი, შოტლანდია — ღ. 19 მანგი, 1937, ლონდონი, ინგლისი) — შოტლანდიარი ჭარუ, ნოველისტი დო დრამატურგი. მეთიუ ბარი გურაფულენდჷ გლაზგოშ დო ფორფარიშ აკადემიეფს, უკულ გურაფა გაგინძორჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ჟურნალისტო. ჯეიმს მეთიუ ბარიქ ლიტერატურული კარიერა 1880-იან წანეფს დიჭყჷ. დიდი პოპულარობა მოუღჷ ნაწარმებეფქ ნამუეფიშ თარი პერსონაჟიე პიტერ პენი. 1913 წანას მეთიუ ბარის ბრიტანეთიშ მაფა ჯორჯ V-ქ გინოჩჷ ბარონიშ ტიტული. 1922 წანას ჯეიმს მეთიუ ბარიქ მიპალუ ღრისებაშ ორდენი. ჯეიმს მეთიუ ბარი 1919-1922 წანეფს მუშენდჷ სენტ-ენდრიუშ უნივერსიტეტიშ რექტორო დო 1930-1937 წანეფს რდჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტიშ კანცლერი. 

## ბიბლიოგრაფია
### პიტერ პენი
**The Little White Bird* (1902)
**Peter Pan; or, the Boy Who Wouldn't Grow Up* (1904)
**Peter Pan in Kensington Gardens* (1906)
**When Wendy Grew Up: An Afterthought* (1908)
**Peter and Wendy* (1911)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯეიმს მეთიუ ბარი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* 

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ჭარუეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ნოველისტეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი დრამატურგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1860
კატეგორია:ნაღურა 1937
ტომას მორი

**ტომას მორი** (ინგლ. Sir Thomas More, კათოლიკური ეკლესიაშ **წიმინდე ტომას მორი**, დ. 7 ფურთუთა, 1478, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 6 კვირკვე, 1535, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისარი ჭარუ, ფილოსოფოსი, იურისტი დო რენესანსიშ პერიოდიშ ჰუმანისტი, ინგლისიშ ლორდ-კანცლერი 1529-1532 წანეფს. რე შინელი სატირულ-პოლიტიკური წინგიშ *"უტოპია"*-შ ავტორი. წინგის ეჭარილი რე გჷმოგონილი კოკიშ ჯარალუა დო ჸათე ჯარალუაშ რელიგიური, სოციალური დო პოლიტიკური ასპექტეფი. წინგიქ ლათინურ ნინაშა გიშართჷ 1516 წანას.

ტომას მორი გურაფულენდჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის, ნამუთ ვაუთებუ. 1499 წანას მორიქ ლონდონიშა დირთჷ დო ქიდიჭყჷ იურისპრუდენციაშ გურაფა. მალას ადვოკატო გინირთჷ დო პროფესიული კარიერა ხოლო ქიდიჭყჷ. უკულიან წანეფს პოლიტიკას ქაკათჷ. რდჷ ინგლისიშ პარლამენტიშ მაკათური. 1529 წანაშ გჷმათუთაშე 1532 წანაშ მესიშახ მორის უკებუდჷ ინგლისიშ ლორდი-კანცლერიშ პოსტი, მაფა ჰენრი VIII-შ მონარქობაშ ბორჯის. ტომას მორი რდჷ პროტესტანტული რეფორმაციაშ ოპონენტი დო აკრიტიკენდჷ მარტინ ლუთერიშ, ულრიხ ცვინგლიშ, ჟან კალვინიშ დო უილიამ ტინდეილიშ თეოლოგიურ იდეეფს. თაშნეშე, ტომას მორი რდჷ მაფა ჰენრი VIII-შ ოპონენტი ხოლო დო თის ინგლისიშ ეკლესიაშ მადუდეთ ვაჩინებულენდჷ. ჰენრი VIII-წკჷმა ჸათე დო შხვა კონფლიქტიშ გეშა, ტომას მორის ღურა ქიმუსაჯეს დო 1535 წანაშ 6 კვირკვეს ეშაფოტის დუდი მეკვათეს. 1935 წანაშე რომიშ პაპა პიუს XI-შ ინიციატივათ ტომას მორი კანონიზებული რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ტომას მორი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
*ტომას მორიშ რკვიებეფიშ ცენტრი
* Thomas More Studies database : contains several of More's English works, including dialogues, early poetry and letters, as well as journal articles and biographical material
* 
* Thomas More and Utopias  – a learning resource from the British Library

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ჭარუეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი იურისტეფი
ბრაზილიური თხირი

**ბართოლეტია** ვარ-და **ბართოლეცია** () — ლეცითიშობურეფიშ ფანიაშ მონოტიპიური გვარიშ ობჟათეამერიკული ჩანარი. აკა გვარობა — **ბართოლეტია მაღალი** (), უმოსო ჩინებული რე ჯოხოეფით **ბრაზილიური თხირი**, **ობჟათეამერიკული თხირი** დო **ამერიკული თხირი** (თე ჟირი ჯოხოდვალათ ჩინებული რე ჩანარიშ გუმნაღელით). კანკალეშა გიშმართუნა მაჟირა გვარობას — , მარა თე არზის არძა ვაღებულენს.

ბართოლეტია მაღალი ჩანს გაიანას, ვენესუელას, ბრაზილიას, ბჟაეიოლ კოლუმბიას, ბჟაეიოლ პერუს დო ბჟადალ ბოლივიას. თაშნეშე ზოხოთ გოფანტილი ჯალეფი ჩანს ამაზონიშ, რიუ-ნეგრუშ დო ორინოკოშ ანდა რჩქონას. ბერთოლეტიას მორჩილ მუდანობათ დითმიჭყანუანა, მუჭოთ კულტურული ჩანარი, მარა პლანტაციეფიშ მოსალი ტყარი ბართოლეტიაწკჷმა ელაზჷმაფათ მორჩილი რე.

ჩანარიშ თე გვარს ჯოხოქ გიადჷ ფრანგი ქიმიკოსი კლოდ ლუი ბერთოლეშ (1748—1822) პატიოცემელო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Americas Regional Workshop (Conservation & Sustainable Management of Trees, Costa Rica, November 1996) (1998). ''Bertholletia excelsa''. *2006 IUCN Red List of Threatened Species*. IUCN 2006. Retrieved on 9 May 2006. Listed as Vulnerable (VU A1acd+2cd v2.3).
*  (Overharvesting of Brazil nuts as threat to regeneration.)
* Brazil Nut homepage  
* New York Botanical Gardens Brazil Nuts Page 
* Brazil nuts' path to preservation, BBC News. 
* [Brazil nut, The Encyclopedia of Earth](http://www.eoearth.org/article/Brazil_nut_(Bertholletia_excelsa) 
* ბრაზილიური თხირი  
* ბრაზილიური თხირიშ გეშა სნექეფიშ მაწარმაფალიშ ვებ-საიტიშე
* ბრაზილიური თხირი მუჭოთ სელენიშ წყუ 

## სქოლიო

კატეგორია:ლეცითიდობურეფი
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ფლორა
კატეგორია: ტროპიკული მეურნობა
ტორონხაჯი

**ტორონხაჯი** () — ანდაწანიანი ჩანარი პოპოქიშობურეფიშ ფანიაშე. ბართვიშ სიმაღალა 0,5-3,5 მეტრიშახ ონჭუ. უღუ კიგა, ნარსხუამი ღერი, კუნტა დო ბირტყა პოპოქი, ფართოთ რე მოდვალირი. 

ჭყინტუ პოპოქის ოჭკომალო გიმირინუანა. მონდა ლაწკარი მაფურინჯეშ დო ჩხოლარიშ ჯგირი ოჩამური რე. თიში ოცადებელი ნარგუეფი რე უჩა ზუღაშ დო კასპიაშ ზუღაშ ობჟათე რაიონეფს, თაშნეშე მორჩილ აზიას.

## შანულობა დო გჷმორინაფა
ტორონხაჯი — ძალამ ჯვეში კულტურული ჩანარი. რე თიშ მუნაჩემეფი, ნამჷ-და თე ჩანარი მოყუნდეს ეგვიპტეს დიო ხოლო ჩქ. ეე-შახ 2000 წანაშ კინოხ.

ტორონხაჯიშ თასეფი იკათუანა 16—22% ცილეფს, 62%-შახ ნოშქერწყარეფს დო 8%-შახ ცჷმუეფს.

ტორონხაჯიშ ჭყინტი პოპოქეფს დო თასეფს გჷმირინუანა სუპეფს, კაკალეფს აკონსერვენა მუჭოთ წვანე ბარდონი. ხომლა თასიშე ინდოეთის აკეთენა ტორონხაჯიშ ქაშის (დჰალი), ტორონხაჯიშ ქვირს გჷმირინუანა შხვადოშხვანერ გიშაჭუალეფშო. კანკალე ქიანას ხვარენა თაშნეშე ჩანარიშ ჭყინტი გუმნაფალეფს დო ფურცელეფს, მარა შხირას ჩანარიშ წვანე მასას ორინჯიშ ოჩამალო გჷმირინუანა.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Decoding of the Pigeonpea (Arhar) Genome by Indian Scientists, Indian Council of Agricultural Research
* 
* ICRISAT-led global team cracks pigeonpea genome , Indian Council of Agricultural Research
* Pigeonpea a wonder crop for women farmers in Rajasthan, India , Indian Council of Agricultural Research

კატეგორია:პოპოქიშობურეფი
კატეგორია:ტროპიკული მეურნალა
აკაჟუ

**აკაჟუ**, **კაჟუ**, **ქეშიუ**, **ბჟადალური ანაკარდიუმი**, **ინდური თხირი** () — ჯა ჩვაჩვაბიშობურეფიშ ფანიაშე. ორთაშობურო ჩანს ტროპიკულ ამერიკას, დოჭყანაფილი რე შხვა ტროპიკულ ქიანეფსით. ჩანარიშ ოდაბადე რე ბრაზილია. 

აკაჟუშ გუმნაღელი თხირიშნერი რე, იჭკომუ. თაშნეშე ოჭკომალო ირგებე (ლადირო ვარ-და კომპოტო) თიში შხუ ხორცამი ყერწით (ყურუგუმნაღელი). თასი იკათუანს ზეთის. გუმნაღელიშ ტყებიშე აკეთენა მელანს, თეშ გეშა აკაჟუშა უჯოხონა "მელანიშ ჯა". მარქვა, ნამუთ ჩინებული რე აკაჟუშ ვარ-და ჩე მაჰაგონიშ ჯოხოთ, მაღალი ღებაში რე, ხვარენა ოჭკადურე საქვარს. აკაჟუშე მიღებუაფუ თაშნეშე ოდაღამბა. კანკალეშა აკაჟუ უჯოხონა მელიაშობურეფიშ () ფანიაშ ბჟადალაფრიკულ ჯა კჰაიაშა (), ნამუშ მარქვაშე აკეთენა ჭკუდის.

## გალერეა

Cashew apples.jpg|აკაჟუშ მონდა გუმნაღელი
Cajueiro Meconta.jpg|აკაჟუშ ჯა
Cashew - sprout.jpg|ჯღაგითოღალირ აკაჟუ იჭკომუ ლადირო ვარ-და ხაშილო
Distilling caju apple liquor in Mogovolas.jpg|აკაჟუშე უშქურიშ ლიქიორიშ (*მუჩეკელე*) ფუნაფა მოზამბიკის
Shrivelled and fermented cashew apples ready for distillation.jpg|აკაჟუშ აკოჭირაკილი ფერმენტირაფილი გუმნაღელი, ოფუნაფალა რე მზათი, მოზამბიკი
Albert Eckhout - Mameluca.JPG|*ცირა-"[[მემელუკო]]"* აკაჟუშ დოსხარსხილ ჯაშ თუდო (1641–1644). ხნტ. ალბერტ ექაუტი. დანიაშ ერუანული მუზეუმი
Anacardium occidental (Bangla - কাজুবাদাম).jpg|აკაჟუშ ჯაშ მიოჯინი ლავაჩარაშ ერუანულ პარკის, ბანგლადეში. 2016 წანა


## ლიტერატურა

კატეგორია:ჩვაჩვაბიშობურეფი
კატეგორია:ტროპიკული მეურნალა
ჩარლზ ბუკოვსკი

**ჰენრი ჩარლზ ბუკოვსკი** (ინგლ. Henry Charles Bukowski, დაბადებათ **ჰაინრიხ კარლ ბუკოვსკი**, ინგლ. Heinrich Karl Bukowski; დ. 16 მარაშინათუთა, 1920, ანდერნახი, პრუსია, გერმანია — ღ. 9 მელახი, 1994, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, ააშ) — გერმანიას დუნაბადჷ ამერიკალი ჭარუ, ნოველისტი დო პოეტი. რე ავტორი ლერსეფიშ, პოემეფიშ, კუნტა თხობელუეფიშ, ამშვი რომანიშ დო 60 წინგიშ. ბუკოვსკიქ ლიტერატურული კარიერა დიჭყჷ 1940-იან წანეფს. დუდშე ბუკოვსკიშ ნაჭარეფი იბეჭდუდჷ ჭიჭე ცირკულაციაშ ჟურნალ-გაზეთეფს. დიდი პოპულარობა მოუღჷ რომანეფქ: *ფოსტაშ ოფისი* (1971), *ფაქტოტუმი* (1975), *ოსურეფი* (1978) დო *მაკულატურა* (1994). თიში ნაჭარეფი უმოსო ორხველუდჷ ბინძური რეალიზმიშ დო ტრანსგრესივული ლიტერატურაშ ჟანრეფს.

## გიშნაგორა ნახანდეფი
### რომანეფი
* 1971 – *Post Office* (*ფოსტაშ ოფისი*)
* 1975 – *Factotum* (*ფაქტოტუმი*)
* 1978 – *Women* (*ოსურეფი*)
* 1982 – *Ham on Rye* (*ლორი ჭვეს*)
* 1989 – *Hollywood* (*ჰოლივუდი*)
* 1994 – *Pulp* (*მაკულატურა*)

## ქოძირით თაშნეშე
* ბუკოვსკი (1973 წანაშ დოკუმენტური ფილმი)

## ლიტერატურა
* Miles, Barry (2005). Charles Bukowski. Virgin Books. ISBN 978-1-85227-271-5.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი
* 
* ჩარლზ ბუკოვსკი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* ჩარლზ ბუკოვსკიშ ნაჭარეფიშ კატალოგი

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნოველისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოეტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1920
კატეგორია:ნაღურა 1994
ლუი-ფერდინან სელინი

**ლუი ფერდინან აუგუსტ დეტუში** (ფრანგ. Louis Ferdinand Auguste Destouches; უმოსო შინელი რე ფსევდონიმით **ლუი-ფერდინან სელინი**, ფრანგ. Louis-Ferdinand Céline; დ. 27 მესი, 1894, კურბევუა, საფრანგეთი — ღ. 1 კვირკვე, 1961, მოდენი, საფრანგეთი) — ფრანგი ჭარუ, ნოველისტი, დრამატურგი დო ექიმი. გურაფულენდჷ მედიცინას რენიშ უნივერსიტეტის. 1923 წანას სელინიქ გურაფა გაგინძორჷ პარიზიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1924 წანას. სელინი მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას, სოდეთ მიპალუ ოურდუმე მენდალი. სელინი 1930-იან წანეფს ანტისემიტიზმის ქადაგენდჷ დო მუშ ნაჭარეფს ანტკიცენდჷ ნამდა საფრანგეთიშო აუცილებერი რდჷ ნაცისტური გერმანიაწკჷმა ოურდუმე ალიანსი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის სელინის ფაშისტეფწკჷმა კოლაბორაცია ქეკაწამეს. ჸათეშ გეშათ სელინიქ დიო გერმანიაშა დო უკულ დანიაშა ინტჷ. 1945 წანას  სელინი ოჭოფეს დო ციხეს ქუდახუნეს. 1951 წანას სელინიქ დირთჷ საფრანგეთიშა, სოდეთ ომედიცინე დო ლიტერატურული კარიერა გაგინძორჷ. სელინიქ ღურუ 1961 წანაშ 1 კვირკვეს, 67 წანერქ.

ლუი-ფერდინან სელინი შინელი რე რომანეფით. დიდი პოპულარობა მოუღჷ რომანეფქ: "*შარალუა სერიშ დალიაშა*" (1932), "*ღურა კრედიტით*" (1936), "*ჯიხაშე ჯიხაშა*" (1957) დო "*ოორუე*" (1960). "*შარალუა სერიშ დალიაშა*" სელინიშ მაართა რომანიე დო თინა სიუჟეტით გვერდო ავტობიოგრაფიული რე. რომანქ 1932 წანას მიპალუ რენოდოშ პრემია.ლუი-ფერდინან სელინი მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ საფრანგეთიშ ართ-ართ უდიდაშ ნოველისტო. სელინის, თიში ანტისემიტური სენტიმენტეფიშ გეშა, ბრელი კრიტიკოსი ჸუნდჷ დო ასე ხოლო ჸუნს.

## ლიტერატურა
* O'Connell, David (1976). Louis-Ferdinand Céline. Twayne Publishers. ISBN 978-0-8057-6256-3
* McCarthy, Patrick (1976). Céline. New York: The Viking Press.
* Vitoux, Frédéric (1991). Céline: A Biography. New York: Paragon House. ISBN 1-55778-255-5

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლუი-ფერდინან სელინიშ ჯარალუა
* ლუი-ფერდინან სელინი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ნოველისტეფი
კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი
ღვინდოღუმუშობურეფი

**ღვინდოღუმუშობურეფი** თაშნეშე **ღვინ დო ღუმუშ ჯინჯიშობურეფი**, **ყურდგელიშ ჸუჯიშობურეფი** () — ართლებერამ ჩანარეფიშ ფანია. აკმოკათუნს ფესეტია ვარ-და კვირკვამ ანდაწანიან ოდიარეეფს, ღოღაია ბართვეფს ვარ-და ბართვოდიარეეფს, კანკალეშა — ჯაშობურ ფორმეფს დო ეპიტეფს. უღჷნა ტარი ბიბლა, ტარიშ ჯინს — კვათიერი კორობა ართი კაბეტი მაფორუ ფურცელი — ოფორი. 

ფანიაშა მიშმურს 110-შახ გვარიშ 2000 გვარობა, ნამუეფჷთ ჩანს ტროპიკეფს დო ნორთობურო ზჷმიერი ჰეერიშ ქიანეფს. 

საქორთუოს ჩანს ათე ფანიაშ 2 გვარიშ 4 გვარობა. ღვინდოღუმუშობურეფიშ შქას რე ანდა ოჭკომალო ორგებელი კულტურა (ტარო, ალოკასია, ქსანთოსომა), ოთახიშ დო ორანჟერეაშ ჩანარი (მონსტერა, ფილოდენდრონი დო შხვა).

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ''Watson, L.; Dallwitz, M.J.'' The Families of Flowering Plants. Araceae (პეულამი ჩანარეფიშ ფანია. ღვინდოღუმუშობურეფი)
* ღვინდოღუმუშობურეფიშ გვარიშ ჩანარეფი ვებ-ხასჷლას ''International Aroid Society'' 

*
ტარო (ჩანარი)

**ტარო** () — ტროპიკული ანდაწანიანი ოდიარე ჩანარი ღვინდოღუმუშობურეფიშ ფანიაშე. ართ-ართი უჯვეშაში კულტურული ჩანარი რე. თიში შხუ კვირკვი, ნამუშ წონა 4 კგ-შახ რენ, ოჭკომალო ირგებე. 

მოჸუნა უმენტაშო ბჟაეიოლ გვერდოსფეროშ ტროპიკეფს დო სუბტროპიკეფიშ ლამე რაიონეფს, შილებე თიში კულტივირაფა კავკაციაშ უჩა ზუღაპიჯის. ტყას ჩანს ჰიმალაიშ, მიანმარიშ,  ახალი გვინეაშ, ფილიპინიშ კოკეფიშ ტროპიკულ ტყალეფს.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია ტ. 9, ხს. 661, ქარ. 1985

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:ღვინდოღუმუშობურეფი
კატეგორია:ტროპიკული მეურნალა
ჰენრი მილერი

**ჰენრი ვალენტაინ მილერი** (ინგლ. Henry Valentine Miller; დ. 26 ქირსეთუთა, 1891, მანჰეტენი, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 7 მანგი, 1980, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ დო ნოველისტი. თიში ნაჭარეფი უმოსო ავტობიოგრაფიული რე დო იკათუანს სოციალურ, ფილოსოფიურ, სიურრეალისტურ დო მისტიკურ თემეფს. ჰენრი მილერს დიდი პოპულარობა მოუღჷ რომანეფქ: *"კიბოიაშ ტროპიკი"* (1934), *"უჩა აფუნი"* (1936) დო *"თხაშ ქაშ ტროპიკი"* (1939). მილერე, თაშნეშე რე ავტორი ტრილოგიაშ "*The Rosy Crucifixion*", ნამუთ იკათუანს წინგეფს: «სექსუსი», «პლექსუსი» დო «ნექსუსი».

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Henry Miller, a Personal Collection by his daughter, Valentine
* Henry Miller Online by Dr. Hugo Heyrman, a tribute
* 
* . Yale Collection of American Literature, Beinecke Rare Book and Manuscript Library.
* 
* Miller documentaries by Robert Snyder at Masters & Masterworks

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნოველისტეფი
დუ ფუ

**დუ ფუ** (ჩინ. 杜甫; დ. 712, ჰენანი — ღ. 770, ტენჟოუ) — ჩინარი პოეტი დო პოლიტიკოსი ტანიშ დინასტიაშ ბორჯის. ლი ბოწკჷმა ართო მერჩქინელი რე ჩინეთიშ უდიდაშ პოეტო. დუდშე დუ ფუშ პოეზიას მითინ ვეჩინენდჷ, უკულიან პერიოდეფს გინირთჷ თიშ ნაჭარეფქ პოპულარულო ჩინურ დო იაპონურ კულტურას. დუ ფუს ჩინეთის, ბრძენ-პოეტო დო ისტორიკოს-პოეტო მიშინუანა. დუ ფუშ ნაწარმებეფიშე ასეიან ბორჯიშა მაჭირინუ დოხოლაფირო 1500 ლერსიქ დო პოემაქ. ბჟადალიშ ქიანეფს დუ ფუს ჩინარ ვირგილიუსის, ჰორაციუსის, ოვიდიუსის, უილიამ შექსპირს, ჯონ მილტონს, რობერთ ბერნსის, უილიამ ვორდსვორტის, პიერ-ჟან დე ბერანჟეს, ვიქტორ ჰიუგოს დო შარლ ბოდლერს ხოლო უძახჷნა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Tu Fu's poems included in *300 Selected Tang poems*, translated by Witter Bynner
* Du Fu: Poems A collection of Du Fu's poetry by multiple translators.
* Du Fu in English at *Poems Found in Translation*
* Du Fu's poems organized roughly by date written; shows both simplified and traditional characters

კატეგორია:ჩინარეფი
კატეგორია:ჩინარი პოეტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 712
კატეგორია:ნაღურა 770
ჰორაციუსი

**კვინტუს ჰორაციუს ფლაკუსი** (ლათ. Quintus Horatius Flaccus; დ. ჯვ. წ. 8 ქირსეთუთა, 65, ვენოზა, იტალია, რომიშ რესპუბლიკა — ღ. ჯვ. წ. 27 გერგობათუთა, 8, რომი) — რომაალი ლირიკული პოეტი, ოდეფიშ ავტორი. ჰორაციუსი რდჷ რომიშ რესპუბლიკაშ ჯარიშკოჩი. მონაწილენდჷ ფილიპიშ ლჷმას, ჯვ. წ. 42 წანას. ჰორაციუსიქ ვერგილიუსიშ ხეშენწყუალათ გეჩინებაფუ ოქტავიანე ავგუსტუსიწკჷმა დოხოლაფირო კოჩი, შინელი ფილანთროპი გაიუს ცილინიუს მეცენატი. მეცენატიშ პატრონაჟით ჰორაციუსიქ გეიონწყუ მუში პოლიტიკური დო ლიტერატურული კარიერა.

ჰორაციუსი რე ავტორი სატირეფიშ, ეპოდეფიშ, ეპიტრეფიშ დო ოდეფიშ. თიშ არძაშე უმოსო პოპულარული ნაწარმები რე პოემა *"Ars Poetica"*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Common sayings from Horace
* The works of Horace at The Latin Library
* Selected Poems of Horace
* Works by Horace at Perseus Digital Library
* Biography and chronology
* Horace's works: text, concordances and frequency list

კატეგორია:რომაალი პოეტეფი
შარლ ბოდლერი

**შარლ პიერ ბოდლერი** (ფრანგ. Charles Pierre Baudelaire; დ. 9 პირელი, 1821, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 31 მარაშინათუთა, 1867, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი პოეტი, პროზაიკოსი, მათანგალი, კრიტიკოსი დო ესსეისტი. თიში არძაშე უმოსო შინელი ნაწარმები რე *[[უბადობაშ პეულეფი]]*, ნამუქჷთ 1857 წანას გიშართჷ. წინგი ბოდლერიშ ლერსეფიშ დო პოემეფიშ კრებული რე დო თის დიდი შანულობა უღუდჷ სიმბოლიზმიშ დო მოდერნიზმიშ გემაჸვენჯობეფიშო. უბადობაშ პეულეფიშ გიშულას დუდშე სერიოზული კრიტიკაქ ხოლო მაჸუნუ. უბადობაშ პეულეფქ დიდი გოლინა იღვენუ პოლ ვერლენი, არტიურ რემბო, სტეფან მალარმე დო შხვა გიშარჩქინელი ფრანგი პოეტეფიშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* შარლ ბოდლერი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* შარლ ბოდლერიშ საირქიანო ასოციაცია
* გიშნაგორა ნახანდეფი (ფრანგულო)

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი პოეტეფი
ამორფოფალუსი

**ამორფოფალუსი** ( — -შე, "უფორმე" დო -შე, "ფალოსი") — ჩანარიშ გვარი ღვინდოღუმუშობურეფიშ ფანიაშე, ნამუშათ 170-შე უმოსი ტროპიკული დო სუბტროპიკული კვირკვამი ჩანარი მიშმურს.

ამორფოფალუს ტიტანურს უღჷ მოსოფელს უშხუაში ბიბლა, ნამუშ სიმაღალაქ შილებე ონჭას 2,5 მეტრიშახ დო სიგანაქ — 1,5 მეტრიშახ. სიმაღალათ უმოსი რე — ამორფოფალუსი გიგასი, ნამუთ უმოს მაღალი რე, მარა უმოს მორჩილი პეული უღჷ.

ანდა ბოტანიკოსი კოროცხუნს, ნამჷ-და ამორფოფალუს ტიტანურიშ პეულს არძა ჩანარს შქას არძაშე მერმენწა შური უღჷ — ტყვაპაია მარქვალიშ დო ჸორადილი ჩხომიშ მესვარილ შურს მოგენს. ათე ტროპიკული პეულიშ გიშაკერძაფილი მეკონი რე თინა, ნამჷ-და ხვალე თიმ ბორჯის გუთმოჩანს შურს, მუჟანსჷთ მიკაწაწჷნან.

## გეოგრაფიული არანი
ამორფოფალუსი რე ტიპიური რზენიშ ჩანარი, ნამუთ ჩანს ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ ზონეფს, ბჟადალ აფრიკაშე რჩქალი ოკიანეშ კოკეფშა: ტროპიკული დო ობჟათე აფრიკა, მადაგასკარი, ჩინეთი, იაპონია, ტაივანი, ინდოეთი, ბანგლადეში, ნეპალი, შრი-ლანკა, ანდამანიშ კოკეფი, ლაოსი, კამბოჯა, მიანმარი, ნიკობარიშ კოკეფი, ტაილანდი, ვიეტნამი, ბორნეო, იავა, მოლუკიშ კოკეფი, ფილიპინეფი, მალაიზია, სულავესი, სუმატრა, ახალი გვინეა, მორჩილი ზონდიშ კოკეფი, ფიჯი, სამოა, თაშნეშე ავსტრალიას: ოორუე ტერიტორია, ქუინსლენდი.

ამორფოფალუსიშ უმენტაში გვარობა რე ენდემეფი.

## პრაქტიკული გჷმორინაფა
ამორფოფალუსიშ ბოქვენეფს ფართოთ გჷმირინუანა ტრადიციულ იაპონურ საგესქუოს სუპეფიშ დო ხორცამ ოჭკომალიშ ოკეთებელო. თაშნეშე აკეთენა ქვირს ატრიაშო დო ჟელეშობური ნიფთიარობას, ნამუშე უკული ორთჷნა უგემუანაშ ტოფუს.

მედიცინას ამორფოფალუსიშ კვირკვეფი გჷმირინუაფუ დიაბეტური პროდუქტეფიშ ოკეთებელ ინგრედიენტო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ''Amorphophallus''  კიუშ ომაფე ბოტანიკური ბაღეფიშ მუნაჩემეფიშ ბაზას, გოართოიანაფილი ომაფე
* ამორფოფალუსიშ გვარობეფი სურათეფით

## სქოლიო

კატეგორია:ღვინდოღუმუშობურეფი
ნიკობარიშ კოკეფი

მინი|ნიკობარიშ კოკეფი
**ნიკობარიშ კოკეფი** — კოკეფიშ ბუნა ინდოეთიშ ოკიანეს, ბენგალიშ ჸუჯიშ დო ანდამანიშ ზუღაშ შქას. კოკეფიშ ბუნა ინდოეთიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს. ფართობი 1,6 ვითოში კმ². სიმაღალა 642 მეტრაშახ. უმენტაშო აკოგაფილი რე ფიქალეფით დო ქვიშაქუეფით, მორჩილი კოკეფი — მანჯანიშ კირქუეფით. ჰეერი სუბეკვატორული მუსონური რე. ნოლექეფი 2200-3200 მმ წანმოწანას. ობჟათე კოკეფს იროწვანე ტროპიკული ტყალეფი რე, ოორუე კოკეფს მაღალბოდიარამი დოლოეფი რე. კოკეფს ჩანს ქოქოსიშ პალმაშ პლანტაციეფი, გოვითარაფილი რე ჩხომჭოფუა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ინდოეთიშ კოკეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ კოკეფი
ანდამანიშ კოკეფი

**ანდამანიშ კოკეფი** () — არქიპელაგი ინდოეთიშ ოკიანეშ, ინდოეთიშ დო მიანმარიშ შქას. ინდოეთიშ მორსხუე ტერიტორია ანდამანიშ დო ნიკობარიშ კოკეფიშ აკოდგინალუას, ნამუთ აკმოდირთუ 204 კოკიშე.

კოკეფიშ ედომუშამი ფართობი 6408 კმ², მახორობა — 343 125 ადამიერი (2011), ნამუეფშე ასე ხვალე 500 ჯინჯიერი მახორუ რე. ობჟათეშე მადვალი ნიკობარიშ კოკეფშე გიშართილი რე მავითა გრადუსიშ საროტით.

არძაშე უკაბეტაში ნოღა დო ანდამანიშ კოკეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრი — პორტ-ბლერი, სოდე ოხორანს 100 608 ადამიერი.

## ისტორია
1789 წანას, არქიპელაგი გეჭოფეს ინგლისარეფქ ლეიტენანტ არჩიბალდ ბკერიშ დუდალათ, მარა უკული კოლონიზატორეფს ანდამუდანობამ აშონთაფეფშა აუეს ობურჯაფალქ. 1858-1952 წწ. ბრიტანალეფქ თაქ ინდოეთიშე ჭოფილეფი ქიმიონეს.

## ეკონომიკა
ანდამანიშ კოკეფიშ ჸოფურ დიხეფს მოჸუნა: ჩაი, მანგო, ქობალიშ ჯა, ქოქოსიშ პალმა, კოპეშია.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official Andaman and Nicobar Tourism Website
* 
* 

## სქოლიო

ანდამანი
არტიურ რემბო

**ჟან ნიკოლა არტიურ რემბო** (ფრანგ. Jean Nicolas Arthur Rimbaud; დ. 20 გჷმათუთა, 1854, შარლევილ-მეზიერი, საფრანგეთი — ღ. 10 გერგობათუთა, 1891, მარსელი, საფრანგეთი) — ფრანგი პოეტი. პოეზიათ რემბოქ ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ. თინეიჯერობაშ ბორჯის პარიზიშა მიდართჷ, სოდეთ გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი პოეტი პოლ ვერლენი. ართი პერიოდის რემბო ვერლენიწკჷმა ცხოვრენდჷ დო რდჷ თიში პარტნიორი. 20 წანერი რდუნ თეში რემბოქ ლიტერატურული კარიერა მიოტუ დო უკულიან პერიოდეფს უმოსო შარალენდჷ მოსოფელიშ სუმი კონტინენტის. რემბოშ ნაჭარეფი ორხველუდჷ სიმბოლიზმიშ გემაჸვენჯობას. დიდი პოპულარობა მოუღჷ პოემეფქ: *"შუმილი ნიში"* (1871), *"ართი სეზონი ონოფეს"* (1873) დო პოეტურ კრებულქ *"ილუმინაციეფი"* (1873–1875). არტიურ რემბოქ ღურუ 1891 წანაშ 10 გერგობათუთას, 37 წანერქ, ონკოლოგიური ლახარათ. ნთხორილი რე შარლევილ-მეზიერიშ სასაფლას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* არტიურ რემბო ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* არტიურ რემბო Poets.org-ის
* არტიურ რემბოშ რინა დო პოეზია

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი პოეტეფი
კატეგორია:ლგბტ პოეტეფი
კატეგორია:ფრანგი ლგბტ პოეტეფი
პოლ ვერლენი

**პოლ-მარი ვერლენი** (ფრანგ. Paul-Marie Verlaine; დ. 30 მელახი, 1844, მეცი, საფრანგეთი — ღ. 8 ღურთუთა, 1896, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი პოეტი, *[[Fin de siècle]]*-შ ართ-ართი უდიდაში წჷმმარინაფალი. ვერლენი გურაფულენდჷ პარიზიშ ლიცეუმს. პოეზიათ ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ. მაართა პოეტური კრებული 1867 წანას გჷმაბჟინუ. 1871 წანას ვერლენიქ გეჩინებაფუ ახალგაზრდა პოეტი არტიურ რემბო. ვერლენიქ მუში ოსური მატილდა ქიმიოტუ დო რემბო ქიჸოროფუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
*Works by Paul Verlaine at Webnet
* Works by Paul Verlaine in PDF at Livres et Ebooks
* Four poems by Verlaine, translated by Norman R. Shapiro, with original French texts
* 

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი პოეტეფი
კატეგორია:ლგბტ პოეტეფი
კატეგორია:ფრანგი ლგბტ პოეტეფი
ოქსიომორონი

მინი|''Oxymoron'' ავტ. ეიკ ჰიდენი
**ოქსიმორონი** (ბერძენ. oxymoron — გაღიერი სიბორუე < oxy- მაკვათალი, ცანდირი, კვანთირე დო moron — შორობიტუ) — სტილისტური მოხუჯა, ტროპიშ სახე; გეპონჷ ართიანწკუმა „უმუხუჯაფუ“, ურთიართგჷშმარიცხე ჩინებეფიშ მერსხუაფას, კონტრასტული შანიშ გინოღალას, ნამუშით ახალი ჩინება ვარ-და ახალი წჷმორინაფა გჷთმიჭყაფუ. ოქსიმორონი ფართოთ რე მოდვალირი რჩქვანელობურ რაგადუას („სქირე ღვინი“, „მორაგადე შურიშქალი“ და შხვა), რიტორიკას დო ხანტურულ ლიტერატურას.

„შურიშქალი რეკუნს“ (მუხრან მაჭავარიანი)

ოქსიმორონი რე კანკალე ნაწარმეფიშ დუდჯოხო: „თელოღურელი“ (ლევ ტოლსტოი), „ოპტიმისტური ტრაგედია“ (ვსევოლოდ ვიშნევსკი), „ჩხანაია სერი“ (ნოდარ დუმბაძე).

ოქსიმორონი პარადოქსიშ ართ-ართი სახე რე. თიში ხანტურული ფუნქცია რე ულებური ეფექტიშ აკონწყუალა.

## ლიტერატურა
* *გაჩეჩილაძე ს.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 615-616, თბ., 1984

კატეგორია:რიტორიკა
კატეგორია:ლოგიკა
კატეგორია:სემანტიკა
სარდონიციზმი

**სარდინიციზმი** (-შე — მონწალირი, საწკიწკო) — უბადო-გეძიცინური, საწიწკო ძიცა, მინშა, ნოდინაფუერიშ გეშა ნწარე ძიცა. ჯვეშ საბერძნეთის თაშ ჯოხოდვალირი თი კათაშ ძიცა, ნამუეფით მუნეფიშ ღურაშ მომენტის იძიცანან.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია:ბერძენული ზიტყვეფი დო ფრაზეფი
კატეგორია:იუმორი
კატეგორია:რიტორიკა
კატეგორია:ადამიერიშ რჯება
კატეგორია:ძიცა
კატეგორია:ოდისეა
ანონა

**ანონა** თაშნეშე **ანნონა** () — ანონაშობურეფიშ ფანიაშ ჟირლებერამი პეულამი ჩანარი ანონაშ გვარიშე.

თე გვარიშ ჩანარიშ არძა გვარობა — ჯა დო ბართვი რე. ანონაშ კანკალე გვარობა მოჸუნა ოჭკომალო ორგებელი გუმნაღელიშ გეშა. თე ჩანარიშ გვარიშ ანდა გვარობაშ შხვადოშხვა ნორთი, ტრადიციულ მედიცინას გიმირინუაფუ შხვადოშხვა ლახარაშ ოსქილიდაფარო.

## გეოგრაფიული არანი
თე გვარიშ ჩანარეფი ჩანს აფრიკას, ცენტრალურ დო ობჟათე ამერიკას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*Type Collections of Neotropical Annonaceae&nbsp;– ''Annona''&nbsp;&ndash; has pictures and details on these and other ''Annona'' species

კატეგორია:ანონაშობურეფი
კატეგორია:ტროპიკული ხილი
მაღრიბი

**მაღრიბი** (არაბ. الْمَغْرِب, ალ-მაღრიბი - "ბჟადალი"), თაშნეშე შინელი რე მუჭოთ **ოორუე-ბჟადალი აფრიკა** — ოორუე აფრიკაშ ბჟადალი ნორთი, ნამუთ იკათუანს ქიანეფს: ალჟირი, ლიბია, მავრიტანია, მაროკო დო ტუნისი. მაღრიბი თაშნეშე იკათუანს ბჟადალი საჰარაშ ტერიტორიას დო ესპანეთიშ ავტონომიურ ნოღეფს სეუტას დო მელილიას. 2018 წანაშ მუნაჩემეფით რეგიონს ოხორანს 100 მილიონშე უმოსი ადამიერი. ფართობით მაღრიბი 6,045,741 კვ.კმ. რე.

## ქოძირით თაშნეშე
* მაშრიყი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Politics, economics, and human affairs analysis in the Maghhreb
* Maghreb Radio Stations
* News and Views of the Maghreb
* Peacekeeping mission in Maghreb: The MINURSO
* Total population of the MENA countries 2018

კატეგორია:აფრიკა
კატეგორია:აფრიკაშ რეგიონეფი
მანუელ პუიგი

**ხუან მანუელ პუიგ დელედონე** (ესპ. Juan Manuel Puig Delledonne, უმოსო შინელი რე მუჭოთ **მანუელ პუიგი**; დ. 28 ქირსეთუთა, 1932, ხენერალ-ვილეგასი, არგენტინა — ღ. 22 კვირკვე, 1990, კუერნავაკა, მექსიკა) — არგენტინალი ჭარუ, ნოველისტი დო სცენარისტი.

პუიგიქ დებადჷ ხენერალ-ვილეგასის, ბუენოს-აირესიშ პროვინციას. ხენერალ-ვილეგასის უმაღალაში გონათაფაშ სკოლეფი ვარდჷ დო 1946 წანას, დიდა დო მუმაქ მანუელ პუიგი ოგურაფუშა ბუენოს-აირესიშა გოუტუ. ჸათე პერიოდის დეინტერესჷ პუიგიქ ჭარალუათ, გიშაკერზაფილო ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ავტორეფით: ანდრე ჟიდი, ჰერმან ჰესე, ჟან-პოლ სარტრი დო თომას მანით. ჸათე პერიოდის პუიგიქ დეინტერესჷ ევროპული კინორეჟისურათ ხოლო დო ქიდიგურუ იტალიური, ფრანგული დო გერმანული ნინეფი, ნამუეფსჷთ კინემატოგრაფიაშ ახალ ნინეფს უძახჷდეს. 1950 წანას პუიგიქ ბუენოს-აირესიშ უნივერსიტეტიშ არქიტექტურაშ ფაკულტეტშა გემშართჷ, სოდეთ ხვალე ამშვი თუთას გურაფულენდჷ. უკულ სპეციალობა დითირუ დო ფილოსოფიაშ გურაფა ქიდიჭყჷ. გურაფაშ თებაშ უკული პუიგი არგენტინულ დო იტალიურ კინო ინდუსტრიას მოღალენდჷ. პუიგიქ ლიტერატურული კარიერა დიჭყჷ 1960-იან წანეფს. მაართა რომანი "*რიტა ჰეივორთიშ გითოჩამა"*, 1968 წანას გჷმაბჟინუ. 1973 წანას პუიგიქ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა მექსიკაშა მიდართჷ. 1989 წანაშა მეხიკოს ცხოვრენდჷ. 1989 წანას ოცხოვრებშა კუერნავაკაშა გინილჷ, სოდეთ დოღურუ 1990 წანაშ 22 კვირკვეს, 57 წანერქ. პუიგიშ არძაშე უმოსო შინელი ნახანდი რე "*ბორბოლია ოსურიშ ჯუნა*", ნამუშ სიუჟეტის რე გერსხილი ბრაზილიარი რეჟისორიშ ექტორ ბაბენკოშ 1985 წანას გინოღალირი ფილმი დო 1993 წანაშ ამერიკალი თეატრიშ რეჟისორიშ ჰაროლდ პრინსიშ მიუზიკლი.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მანუელ პუიგი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 

კატეგორია:არგენტინალეფი
კატეგორია:არგენტინალი ჭარუეფი
კატეგორია:არგენტინალი ნოველისტეფი
კატეგორია:არგენტინალი სცენარისტეფი
კატეგორია:ლგბტ ჭარუეფი
კატეგორია:არგენტინალი ლგბტ ჭარუეფი
კატეგორია:ლგბტ ნოველისტეფი
ლონგანი (ჩანარი)

**ლონგანი** (, , *ლუნიანი*, ნამუთ შანენს "დრაკონიშ თოლს") — იროწვანე ჯა, ნამუთ მოყუნა ჩინეთის, ტაილანდის, ტაივანს, ვიეტნამს დო ინდონეზიას ოჭკომალო ორგებელი გუმნაღელიშ გეშა; *[[Dimocarpus]]* გვარიშ ჩანარიშ გვარობა საპინდიშობურეფიშ (*Sapindaceae*) ფანიაშე.

## ეჭარუა
ჯაშ სიმაღალა დოხოლაფირო 1 მეტრი, მარა მინშა შილებე 4 მეტრაშახ ონჭასჷნ.

არომატული გუმნაღელიშ გემუანი ატატას მუშობური სიგემუანე უღჷ. გუმნაღელიშ მანგარი გალენკანიშ ფერი — ტერტე-ჸვინთელშე ჭითაშა. მუჭოთ თიწკჷმა არხოს გემარენჯი, ჩინური ლიჩი, ლონგანიშ გუმნაღელს ხოლო უღჷ ჸონიერი მონჭირელი ჭითა ვარ-და უჩა ფერიშ წკა.

გუმნაღელი იკათუანს შანქარს, ვიტამინი С-ს, კალციუმს, რკინას  ფოსფორს, თაშნეშე ანდამუდანობა ბიობჟეს, ნამუთ კანშო ჯგირი რე. მონდა გუმნაღელს უღუდას ოკო ჸონიერი, გუნახარცქაშ უმუშო. ჩინურ ოკათე მედიცინას ანტკიცენს, ნამუ-და გუმნაღელიშ ჩილას უღუ სედატიური ეფექტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Longan Production in Asia from the Food and Agriculture Organization of the United Nations

## სქოლიო

კატეგორია:საპონდიშობურეფი
კატეგორია:ტროპიკული ხილი
კორლანი

**კორლანი** () — იროწვანე გჷმმოღალე ჯა საპინდიშობურეფიშ (*Sapindaceae*) ფანიაშე.

თე გვარიშ ჩანარიშ ოდაბადე რე ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია. კორლანი, თაშნეშე მუჭოთ თიში არხოს გემარენჯი გჷმნაღელამი ტროპიკული ხილიშ გვარი რამბუტანი (*Nephelium lappaceum*) დო პულასანი (*Nephelium mutabile*), შილებე იკოროცხუდანი *[[Nephelium]]-იშ* გვარიშ წჷმმარინაფალო, მარა კანკალე წყუ თის გჷთმოსხუნუნა მუჭოთ ლონგანი (ჩანარი)ლონგანიშ გვარიშ ჩანარს.

კორლანს, მუჭოთ თიშ მოჯგირე, გუმნაღელი წჷმარინუანს ოვალურ წკალამ, 3—5 სმ. სიგჷრძაშ, ტიანეფო აკოკორობილი 20-30 კაკალს.
მოგვენ გვარიშ ჩანარეფშე გინორთი, კორლანიშ გჷმნაღელს ვა უღუ ატატამ ბოწოწეფი ჟინპიჯის. ჯაშ მაქსიმალური სიმაღალა 25 მეტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Sorting Nephelium names

კატეგორია:საპინდიშობურეფი
კატეგორია:ტროპიკული ხილი
პულასანი

**პულასანი**, თაშნეშე **პულასან გუმნაღელამი** () — გუმნაღელამი ჯა საპინდიშობურეფიშ ფანიაშე.

## ეჭარუა
პულასანი — ოშქაშე სიმაღალაშ ჯა 10-12 მეტრიშახ.

გუმნაღელი მოგენს რამბუტანს, მარა თიშე გინორთი, უღჷ უმოსი კუნტა დო ოშა-გოშა ბოწოწეფი ჟინპიჯის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Morton, J.F. 1987. Fruits of Warm Climates. Julia Morton 20534 SW 92 Ct., Miami Fl 33189.

კატეგორია:საპინდიშობურეფი
კატეგორია:ტროპიკული ხილი
ბამი (ჩანარი)

**ბამი** ვარ-და **ოკრა** (ლათ. Abelmoschus esculentus, კინოხ ვარაუდენდეს   ) — ართწანიანი ჩანარი ბარბაშობურეფიშ ფანიაშე. ჩანარიშ სიმაღალა 1,5 მეტრიშახ ონჭუ. ბამიშ ოდაბადე რე ბჟაეიოლი აფრიკა. 

კულტივირაფილი რე ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ ქიანეფს, ოორუე ამერიკას დო ობჟათე ევროპას. მოჸუნა საქორთუოსით. კობუ ჭოტიშობურ გუმნაღელს ოჭკომალო გიმირინუანა. ღერიშე აკეთენა ხოშხოშამ ინჭკის, თასიშე — ყავაშ სუროგატის.

## მაწარმაფალი ქიანეფი

## ლიტერატურა

კატეგორია:ბარბაშობირეფი
იამსი

thumb|იამსი მაღაზიას
[thumb|''Dioscorea sp.'' <br> [ტულუზაშ მუზეუმი]]

**იამსი** — დიოსკორეაშობურეფიშ ფანიაშ დიოსკორეაშ გვარიშ მუზმარენ გვარობა ჩანარიშ ართამი ჯოხო.

იამსიშ კვირკვი, სიგჷნძათ 2,5 მეტრიშახ ონჭჷ დო წონათ — 70 კგ.-შახ, ნამუსჷთ ოჭკომალო გჷმირინუანა (ლადირო ვაჭკომუნა, გიშმასქირუანა დო ქუნა). იამსი მოჸუნა აფრიკას, აზიას, ლათინურ ამერიკას, ოკიანეთის (თარო ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ ორტყაფუეფს).

იამსი დინდარი რე C ვითამინით, ცელულოზათ, B6 ვიტამინით, კალიუმით დო მარგანეცით. გიშეგორუაფჷ ცაცლაბიშ მაღალი კონცემტრაციათ.

იამსი (*Dioscorea* spp.) ზოხოთ დიჭყანუეს სუმ შხვადოშხვა კონტინენტის: აზიას (*Dioscorea alata*), ამერიკას (*Dioscorea trifida*) დო აფრიკას (*Dioscorea rotundata*). იამსი *D. rotundata* მოჸუნა აფრიკას, ნამუსჷთ ჸუნს ჟირი ტყარი მოგვენი (მოჯგირე) ჩანარი — სავანაშ გვარობაშ *Dioscorea abyssinica* დო ტყარი გვარობაშ *Dioscorea praehensilis*. ბჟადალ აფრიკას იამსიშ წარმებას უწორუანს ხვალე მანიოკიშ წარმება დო აწმულუანს ლაიტიშ, ორზაშ დო სორგოშ წარმებას.

ანდა გვარობაშ დო ჯიშიშ იამსი რე. არძაშე შანულამი გვარობეფი:
; ჩანს აფრიკას:
* *[[Dioscorea rotundata]]* (ჩე იამსი);
* *[[Dioscorea cayenensis]]* (ჸვინთელი იამსი);
; ჩანს ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას:
* *[[Dioscorea alata]]* (სუამი იამსი);
* *[[Dioscorea esculenta]]* (ოჭკომალი იამსი);
; ჩანს ჩინეთის:
* *[[Dioscorea opposita]]* (ჩინური იამსი, იაპონური გვალაშ იამსი, კორეული ოამსი);
; ჩანს მუჭოთ აფრიკას, თეშ აზიას:
* *[[Dioscorea bulbifera]]* (ბოქვა იამსი);
; ჩანს ობჟათე ამერიკას:
* *[[Dioscorea trifida]]*.

მოსოფელს იამსიშ უშხუაში მაწარმაფალი — ნიგერია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

## სქოლიო


კატეგორია:დიოსკორეაშობურეფი
კატეგორია:იამაიკაშ ფლორა
კატეგორია:იგბოშ საგესქუო
კატეგორია:ტროპიკული მეურნალა
კატეგორია:იორუბული საგესქუო
სორგო

**სორგო** () — ართ- დო ანდაწანიანი ჩანარიშ გვარი ყუბერამეფიშ ფანიაშე. აკმოკათუნს 50-შახ გვარობას. 

კულტურას რჩქვანელობური სორგო, შანქარამი სორგო, ოქოსალიშ სორგო, ოყუბერე სორგო ჯუგარა დო სხვა. სორგოშ ყუბერშე აკეთენა ქვირს, ღარღილს, სპირტის, ცაცლაბია დო შხვა. შანქარამი სორგოშ ღერიშე — წვენს. გიმას გჷმირინუანა ქარღადიშ, ქარღადიშ ყუთიშ დო შხვაშ წარმებას, ყუბერი დო წვანე მასა ჩხოლარეფიშ ჯგირი ოჩამური რე. 

სორგოშ ოდაბადე რე ეკვატორული აფრიკა. მოსოფრლს ასეშო არძაშე უმოსო თასჷნა ინდოეთის. მოჸუნა აზიას (ჸოფილ სხუნუეფიშ რსხუს დო შქა აზიას, ყაზახეთის, ვოლგაშპიჯეთის, ობჟათე უკრაინას, მოლდოვას. 

საქორთუოს უმოსო სქირე, უწყარუ დიხეფს მოურს, მუჭოთ გოლოფაგჷმარძინე ჩანარი.

## ლიტერატურა

 

კატეგორია:ლაწკარამეფი
წვანე ჩანარეფი

**წვანე ჩანარეფი** () —  ევკარიოტიშ გიმენომაფე  ჩანარეფიშ ომაფეშეშე.

ტაქსონშა მიშმურს 350 ვითოშშე უმოსი გვარობა.

## ლიტერატურა
* თეხანური ბოტანიკა. ტომი 1 — რეივნი პ., ევერტი რ., აიკჰორნი ს.

## სქოლიო

კატეგორია:ჩანარეფი
გილერმო კაბრერა ინფანტე

**გილერმო კაბრერა ინფანტე** (ესპ. Guillermo Cabrera Infante; დ. 22 პირელი, 1929, ხიბარა, კუბა — ღ. 21 ფურთუთა, 2005, ლონდონი, გოართოიანაფილი ომაფე) — კუბარი ჭარუ, ნოველისტი, სცენარისტი, მათანგალი, ესსეისტი, კრიტიკოსი დო ჟურნალისტი.

## ბიოგრაფია
გილერმო კაბრერა ინფანტექ დებადჷ ნოღა ხიბარას. 1941 წანას ინფანტეეფიშ ფანიაქ ოცხოვრებშა ჰავანაშა გეგნორთჷ. გილერმოშ დიდა დო მუმა კუბაშ კომუნისტური პარტიაშ დუმარსხუაფალი-მაკათურეფი რდეს. გილერმო დუდშე მედიცინათ რდჷ დაინტერესებული მარა უკულიან პერიოდეფს ჭარალუათ დეინტერესჷ. 1950-იან წანეფს გურაფულენდჷ ჟურნალისტიკას ჰავანაშ უნივერსიტეტის. გილერმო კუბაშ ბატისტაშ რეჟიმიშ ოპონენტი დო კრიტიკოსი რდჷ. ჸათეშ გეშათ 1952 წანას ოჭოფეს დო ჭიჭე ხანით ჯიხას ქუდახუნეს. 1950-1960-იან წანეფს გილერმო ჭარუნდჷ კინო-ფილმეფიშ რივიუეფს, *G. Caín*-იშ ფსევდონიმით. კუბაშ რევოლუციაშ ბორჯის გილერმო ფიდელ კასტროს ალურდჷ. 1962-1965 წანეფს ბრიუსელს რდჷ დო კულტურული ატაშეთ მუშენდჷ. მალას კუბაშ ახალ თარობაწკჷმა პრობლემეფქ ქაშუ დო ემიგრაციაშა მიდართჷ დიო მადრიდიშა დო უკულ ლონდონშა. 1966 წანას გილერმოქ გჷმაბჟინუ თიში არძოშე უმოსო შინელი რომანი *"სუმი მოწყინაფილი ნჯილო"*, ნამუქჷთ ავტორს დიდი პოპულარობა მოუღჷ. რომანს კრიტიკოსეფი ჯეიმზ ჯოისიშ ულისეს ხოლო ადარენდეს. გილერმო კაბრერა ინფანტეშ ჸათე რომანი მერჩქინელი რე ლათინოამერიკული ბუმიშ კლასიკათ. გილერმო რე სცენარიშ ავტორი 1971 წანას გინოღალირი შინელი ამერიკული ბოევიკიშ ჟანრიშ ოკულტე ფილმიშ *"Vanishing Point"*. თაშნეშე გილერმო კაბრერა რე ავტორი შხვადოშხვა რომანეფიშ, ავტობიოგრაფიული ნოველეფიშ, ესსეეფიშ დო კუნტა თხობელუეფიშ. 1997 წანას გილერმო კაბრერას, ესპანეთიშ მაფა ხუან კარლოს I-ქ გინოჩჷ პრესტიჟული სერვანტესიშ პრემია. გილერმო კაბრერაქ ღურუ 2005 წანაშ 21 ფურთუთას, სეფსისით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Guillermo Cabrera Infante (in Spanish, part of Biografías y Vidas). Retrieved February 22, 2005. 
* Guillermo Cabrera Infante (in Spanish, from a site about the Miguel de Cervantes Prize). Retrieved February 22, 2005.
* Guillermo Cabrera Infante (in Spanish, from LiteraturaCubana.com). Retrieved February 22, 2005.
* The Guillermo Cabrera Infante Papers are held at Princeton University Library, Special Collections.
* 

კატეგორია:კუბარეფი
კატეგორია:კუბარი ჭარუეფი
კატეგორია:კუბარი ნოველისტეფი
კატეგორია:კუბარი ჟურნალისტეფი
კატეგორია:კუბარი სცენარისტეფი