open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
იბერეფი (ესპანეთი)

thumb|300px|იბერეფიშ ოსურღორონთი ელხი
**იბერეფი** (ბერძ. Ibēres, ლათ. Hiberi, Hiberes) — ესპანეთიშ უჯვეშაში მახორობა. დუდშე ოხორანდეს ობჟათე დო ელახ ესპანეთიშ ტერიტორიას. უკული - (ჯვშ. წ. VII-III ოშწ.) ედომუშამი პირენეშ ჩქონს. ბადებათ ოორუე აფრიკულ ტომეფო მიოჩქჷდეს, ჯვეშეფშე რდჷ არზი კავკაციაშ იბერეფწკჷმა თინეფიშ მოჯგირალაშენ (აპიანე ალექსანდრიელი, სტრაბონი), მუთ ჩინებული რდჷ ქორთუ მახანდეეფშო დიო ხოლო შქა ოშწანურეფს (გიორგი მთაწმიდელი). 

ჰიპოთეზა იბერეფიშ დო ქორთუ ტომეფიშ მოჯგირალაშენ ამდღა ხოლო უგინუჭკირუო რე. იბერულ ტომეფშე წჷმოკინელეფი რდეს: ტურდეტანეფი, ტურდულეფი, ბასტეტანეფი, კარპეტანეფი, ინდიგეტეფი, ედეტანეფი დო შხვა. ტომეფი იართიანაფუდეს ნოღური ტიპიშ გომანგარაფილი ოხორეეფიშ ელ—მოლჷს (ნუმანცია, სეგოვია, ტარაგონია დო შხვა. იბერიაშ კულტურაშ შანულამ ცენტრის ტურდეტანეფიშ აბანი (თეხანური ანდალუსია დო მურსია) წჷმარინუანდჷ, სოდგათ ანტიკური ავტორეფიშ მეჯინათ, ტარტესიშ სახენწჷფო არსებენდჷ (დირსხუ ჯვშ. წ. 1100 წანას). იბერეფიშ კულტეფწკჷმა აკოშქუმალაშით ჯვშ. წ. VI-III ოშწანურეფს იფორმირჷ კელტიბერეფიშ ტომქ. იბერეფქ გინიღეს ფინიკიარეფიშ დო ბერძენეფიშ გოლინა. უღჷდეს დორხველი ჭარალუა. ჯვშ. წ. V-III ოშწანურეფს იბერია კართაგენალეფქ ეჭოფეს, ჯვშ. წ. III-II ოშწანურეფს - რომალეფქ (ჯვშ. წ. XIX-XVIII ედომუშამი ესპანეთი ეჭოფეს), ჯვშ. წ. II ოშწ. - ახ. წ. I ოშწანურას მოხვადჷ იბერეფიშ რომანიზაციაქ.

იბერეფიშ ხელუანობაქ ფორმირაფილი სახე ქიმიღჷ ჯვშ. წ. VIII ოშწანურაშე; გჷშაკერძაფილო გევითარჷ თიქ ჯვშ. წ. V-IV ოშწანურეფს. ხუროეფიშმონძღვარულ ძეგლეფშე აშაჩუალირიე ზუგეფც ნოგეფი ჯვეში ნოღეფიშ კიდალეფიშ, ჸორშეფიშ, ოხვამეეფიშ დო სამარუანეფიშ აკნაცჷმეფი. ჯვშ. წ. IV-III ოშწანურეფს ირინუანდეს რეგულარულ ნწყილობას. ორთუდეს ადამიერეფის დო ზოომორფულ ფიგურეფს (ჯინჯიერო ჯვშ. წ. V-IV ოშწ. უთარაშო კირქუა), მორჩილი ზუმაშ ბრონზეშ გოთიკურ ფიგურეფს, გოვითარაფილი რდჷ ლითონიშ ხანტურული დამუშება, მოხანტილი კერამიკაშ ხაზირაფა.

## ლიტერატურა
* *ლომოური ნ.,* ქსე, ტ.5, გვ. 67, თბ., 1980

კატეგორია:ევროპაშ კათეფი
დალ-რიადა

right|thumb|200px|შოტლანდიაშ დო ირლანდიაშ ალმაშარული ფოტო, სოდგათ (ოროს) ირწყებე დალ რიადაშ მეხოლაფირი თანჯეფი.
**დალ-რიადა** (გელ. Dál Riata) — ორდო შქა ოშწანურეფიშ წოროხანური გელეფიშ ომაფე, ნამუთ მიკინანდჷ შოტლანდიაშ ბჟადალ ოძგაშეს (არგაილიშ დო ბიუტიშ ოლქიშ თეხანური ტერიტორია) დო ირლანდიაშ ოორუე ნორთის (ათეხანური ანტრიმიშ ოგრაფეშ ტერიტორია).

V ოშწანურაშ ლიას მეჭედას დოხორინელი ირლანდიაშ დალ-რიადაშ დიხეფშე ირლანდიალეფიშ ნორთიქ გეციუ დო ბრიტანეთიშ ორუმეშშა გეგნიხორჷ. თინეფქ თექ ომაფე დარცხუეს, ნამუეფსჷთ შოტლანდიაშ დალ-რიადაქ ქჷგიადვჷ. 843 წანას პიქტეფწჷმა გოართოიანაფათ იფორმირჷ შოტლანდიაშ ომაფექ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* CELT: ელექტრონული ტექსტეფი - კორკიშ უნივერსიტეტიშე 
* ''Annals of Clonmacnoise'' - Cornell
* ბედეს ''საეკლესიო ისტორია'' (pdf) - CCEL, ა.მ. სელარიშ ნათარგმა. 
* ციფრული არქივი - გლაზგოშ უნივერსიტეტი
* ხანდეფი - ანტიკური შოტლანდიაშ ჯარალუაშენ (PSAS) 1999 წანაშ მეკოროცხილო (pdf).
* კინტირიაშ ისტორია 

კატეგორია:შოტლანდიაშ ისტორია
კატეგორია:ირლანდიაშ ისტორია
კენეთ I (შოტლანდია)

thumb|160px|კენეთ I
**კენეთ I** მაკ ალპინი (*[[ინგლ.]]:* Kenneth MacAlpin, *[[გალური ნინა|ჯვშ. გალური]]:* Cináed mac Ailpeín, *[[გალური ნინა|ახ. გალური]]:* Coinneach MacAilpein) (* მეხოლაფირო. 800; † 13 ფურთუთა 858, კინ ბელახოირი) - რდჷ პიქტეფიშ მაფა დო ტრადიციაშ მეჯინათ შოტლანდიაშ მაართა მაფა ("სკოტეფიშ მაფა" - "King of Scots"). 841 წანას თიქ დალ რიადაშ ომაფეშ მაფათ გინირთჷ, დო 843 წანას სკონიშ ქუაშა გეხუნათ თიქ პიქტეფიშ დო სკოტეფიშ მაფათ გინირთჷ. ახალგოჭყაფილი ომაფეს გალურ ნინაშა "ალბა" ("Alba") ჯოხოდჷ, დო კენეთიქ დუდი ქიგუდჷ მაკ ალპინეფიშ დინასტიას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ულსტერიშ მატიანე, I ნორთი, CELT (ინგლისურო)
*ტიგერნახიშ მატიანე, CELT
*ოთხი ბატონიშ მატიანე, I ნორთი, CELT (ინგლისურო)
*დუალ ალბანახი, CELT (ინგლისურო)
*ალბაშ მაფეფიშ ქრონოლოგია

კატეგორია:შოტლანდიაშ მაფეფი
კატეგორია:ნაღურა 858
ედინბურგი

**ედინბურგი** — შოტლანდიაშ ნანანოღა. მახორობაშ მუდანობათ ედინბურგი შოტლანდიას ხვალე გლაზგოს კჷნასქიდუ დო დიდი ბრიტანეთის თე ნოღას მაშკვითა აბანი უკინებჷ. ნოღა ედინბურგიშ მუნიციპალური სხუნუ, რე შოტლანდიაშ 32 აბანობური თარობაშ შოტლანდიაშ ადმინისტრაციული მართუალაშ სხუნუშე ართ-ართი. ედინბურგიშ მუნიციპალური სხუნუშ ტერიტორიაშა ნოღა ედინბურგწკჷმა ართო მიშმურს, თიშ ელჷ-მოლჷს ჸოფილი ურბანული ტერიტორიათ, ედომუშამო 78 კმ². 

ნოღა იდვალუაფუ ობჟათე-ბჟაეიოლ შოტლანდიას, ნორვეგიაშ ზუღაშ პიჯიშ ზოლს. ედინბურგის რე გჷშაკერძაფილი არქიტექტურა, მუშ  გეშათ თე დოხორინი ევროპას ართ-ართი უსქვამაშ ნოღათ იკოროცხუ. თაქი იდვალუაფუ შოტლანდიაშ პარლამენტიშ ნოდგჷმი. შოტლანდიაშ ადმინისტრაციული ცენტრიშ ტერიტორიას რე ედინბურგიშ უნივერსიტეტი. ნოღა ირთუ ჟირი ნორთო ჯვეში დო ახალ ედინბურგო. 1995 წანას იუნესკოქ თე ტერიტორია მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მიშეჸონჷ. 2009 წანას ეჭარუაშ მოღალუთ, თაქ ოხორანდჷ 477,660 კოჩი.

ედინბრუგის ირწანურო იმანჯუ ბრელი ფესტივალი. თე დოხორინს ირწანურო ბრელი ტურისტი ოსურჷ, ტურისტეფიშ მუდანობაშ განშე ედინბურგის ნოღა ლონდონიშ უკული გოართამაფილი ომაფეს მაჟირა აბანი უკინებჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Edinburgh - Inspiring Capital 
* ნოღა ედინბურგიშ სხუნუ
* Edinburgh - The official Tourist Board
* Путеводитель по городу EdinburghGuide.com
* Обзорный сайт всех фестивалей Эдинбурга 

ე
კატეგორია:შოტლანდიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გოართოიანაფილ ომაფეს
შქაწყარმალონა

thumb|მარჯვნივ|200px|რუკა
**შქაწყარმალონა** (მესოპოტამია) — რეგიონი არხო ბჟაეიოლიშ ტერიტორია ტიგროსიშ დო ევფრატიშ შქას. რეგიონი იჭყაფუ ზაგროსიშ გვალეფშე დო ითებუ სპარსეთიშ ჸუჯიწკჷმა. თე რეგიონიშ ტერიტორიას რდჷ ანდა უჯვეშაში სახენწჷფო. ამდღა თე ტერიტორიას ოთხი ქიანა იდვალუაფუ: ერაყი, სირია, ირანი დო თურქეთი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ჯვეში შქაწყარმალონა — ქრონოლოგია, სტატიეფი ჯვეში ისტორიაშ ენციკლოპედიაშე
*მესოპოტამია — შწაწყარმალონაშ გაჩინებაფა, ბრიტანეთიშ მუზეუმი
*შქაწყარმალონაშ არქეოლოგია , Percy S. P. Pillow, 1912
*http://rebirthofreason.com/Articles/Zantonavitch/Sumerian_Philosophy.shtml  შუმერული ფილოსოფია

კატეგორია:ერაყიშ გეოგრაფია
კატეგორია:არხო ბჟაეიოლი
კატეგორია:უჯვეშაში ისტორია
ენეოლითიშ ხანა

**ენეოლითიშ ხანა** (ლათ. aeneus — ლინჯი;  ბერძ. lithos — ქუა) — ნეოლითიშე ბრონზეშ ხანაშა გინმალი პერიოდი, მუჟამსჷთ გორჩქინდჷ მუშითნაბადი ლინჯიშ რგილი დამუშებაშ შარათ ხაზირელი ანჯარი. ადამიერი ჭიეჭიეთ ეუფალებუ ლინჯიშ მადანიშ გითობუნაშ შარას, რჩქინდუ ლინჯიშ გითობუნილი ანჯარი დო სამკაული. ენეოლოთიშ ფარანს ქუაშ ანჯარწკჷმა ლინჯიშ ანჯარით ივარებუდჷ.
მენცარეფიშ უმენტაშობა ენეოლითის გჷშმასხუნუნს მუჭოთ ზოხო ფარანს ვარინ, მუჭოთ ბრინჯაოშ ფარანიშ ორდოულ ეტაპის — ლინჯიშ ფარანს. შქაწყარმალონას დო ეგვიპტეს ენეოლითი იჭყაფუ ჯვშ. წ. IV ვითოშწანურას, ევროპას — ჯვშ. წ. III ვითოშწანურას. საქორთუოშ ტერიტორიას ენეოლითიშ ძეგლეფი რე: ამირანიშ ზუგი, არუხლოშ ზუგი, იმირიშ ზუგი, შულავერიშ ზუგი, თეთრი წყაროშ ნაოფუტარი.

## ლიტერატურა
* ენეოლითიშ ხანა_ნუმიზმატიშ დო ბონისტიშ ემანწყუმალი ლექსიკონი 

კატეგორია:ისტორიული პერიოდეფი
კატეგორია:არქეოლოგიური პერიოდეფი
ვიკინგეფი

thumb|ვიკინგეფიშ ნიშიშ მოდელი
**ვიკინგეფი** — სკანდინავიარი, ნორმანი მეზუღური მალჷმორეფიშ ჯოხოდვალა, ნამუთ VIII - XI ოშწანურეფს აშაკათუდეს ევროპაშ შხვადოშხვა ქიანეფს დო ორსხუანდეს კოლონიეფს.

ვიკინგეფი რდეს ფანიას მაჟჷრა დო მასუმა ბოშეფი, ნამუეფსჷთ მუმაშ მონძალა ვა ორხველჷდეს დო აძვილებური რდჷეს ქჷდუტებუდესკონ სკანდინავიაშ ოძგაშეეფი დო ზუღას უგორუდესკო ბედინერება. ვიკინგეფი რდეს ისლანდიაშ დო გრენლანდიაშ მაართა მახორუეფი, მინი ჩინებეფით თინეფი თაშნეშე რდეს კანადაშ დო ნიუფაუნდლენდიშ მაართა ევროპალი მახორუეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნორმანეფი
* ვარიაგეფი
* ნორვეგიალეფი
* დანიარეფი
* შვედეფი
* ისლანდიარეფი
* ფარერალეფი

## წყუეფი
* Askeberg, Fritz, 1944: *Norden och kontinenten i gammal tid*. Studier i forngermansk kulturhistoria. Uppsala: Almqvist & Wiksell.
* Downham, Clare, *Viking Kings of Britain and Ireland: The Dynasty of Ívarr to AD 1014*. Dunedin Academic Press, 2007. ISBN 1903765890
* Fitzhugh, William W., and Ward, Elisabeth I., *Vikings: The North Atlantic Saga*. Smithsonian Institution Press, 2000. ISBN 156098970
* Hadley, D.M., *The Vikings in England: Settlement, Society and Culture*. Manchester University Press, 2006. ISBN 0-7190-5982-8
* Hall, Richard, *Exploring the World of the Vikings*. Thames and Hudson, 2007. ISBN 978-0-500-05144-3
* Hall, Richard, *Viking Age Archaeology (series Shire Studies)*, 2010. ISBN 978 0 74780 063 7
* Heide, Eldar,  2005: «Víking - 'rower shifting'? An etymological contribution». Arkiv för nordisk filologi 120. 41–54.
* Heide, Eldar,  2008: «Viking, week, and Widsith. A reply to Harald Bjorvand». Arkiv för nordisk filologi 123. 23–28.
* Lindqvist, Thomas, 'Early Political Organisation: (a) An Introductory Survey', in *The Cambridge History of Scandinavia: Prehistory to 1520*, ed. Knut Helle. Cambridge University Press, 2003. ISBN 0521472997. pp.&nbsp;160–67.
* Roesdahl, Else. *The Vikings*. Penguin, 1998. ISBN 0-14-025282-7
* Peter Hayes Sawyer, *The Age of the Vikings* (second edition) Palgrave Macmillan, 1972. ISBN 0-312-01365-5
* Williams, Gareth, 'Kingship, Christianity and coinage: monetary and political perspectives on silver economy in the Viking Age', in *Silver Economy in the Viking Age*, ed. James Graham-Campbell and Gareth WIlliams, pp.&nbsp;177–214; ISBN 978-1-59874-222-0

კატეგორია:ვიკინგეფი
კატეგორია:სკანდინავიაშ ისტორია
ბოლნისისწყალი

**ბოლნისისწყალი** (*ფოლადაური*) — წყარმალუ ბოლნისიშ მუნიციპალიტეტის. რე წყარმალუ მაშავერაშ მარძგვანი ნადუ. სიგირძა — 42 კმ, ღანჩოშ ფართობი 382 კმ². ოდუდე უღუ ლოქიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, ზუღაშ დონეშე 1690 მეტრაშ სიმაღალას. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქუ აფუნსუ, წყარიშ სიჭიჭარე ზოთონჯის. ოშკაშე ბრელწანობური ხარჯი რე 1,52 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ხრამი

**ხრამი** () — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს; მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. ჟინ წელს თე წყარმალუს ქციას უძახჷნა. ხრამი დუდის იდვანს თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ კართეს, მეჸუნს ტომბა ლეხერს. წყარმალუშ სიგირძა რე 201 კმ, ღანჩოშ ფართობი — 8340 კვ. კმ, წყარიშ ოშქაშე ხარჯი რე — 51 კუბ. მ/წმ, მაქსიმალური — 448 კუბ. მ/წმ. ეთმიჯუმუაფუ უმოსო თირით, ვეჸინუ, თუდონ წელს გიმირინუაფუ ოწყარალო. ხრამს ღოლამირი რე წალკაშ წყაროთხილუ დო 3 ჰიდროელექტროსადგჷმი. ხრამიშ ნადუეფი რე: დებედა დო მაშავერა (მარძგვანი).

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქორთუოშ წყარმალუეფი
კატეგორია:აზერბაიჯანიშ წყარმალუეფი
აკორდი (მუსიკა)

**აკორდი** — სუმი დო უმოსი მუსიკალური ბგერაშ წოროჟღერადობა. თეწკჷმა ღოზგასუმალარიე, ნამდა უციო ვა რე, ნოტეფი ართო ირსულებაფუაფუდასჷნ. აკორდო შილებე იკოროცხას არპეჯიოქჷთ. 

მუჭოთ წესინ, აკორდეფი გჷმირინუაფუ თეხანური ბჟადალური, ბჟადალუ აფრიკული დო ოკიანიური მუსიკას.  

## სქოლიო

კატეგორია:მუსიკაშ თეორია
კრიხულა

**კრიხულა** — წყარმალუ ამბროლაურიშ მუნიციპალიტეტის. სიგირძა 15,2 კმ. ღანჩოშ ფართობი 134,6 კმ2, ოდუდე უღჷ რაჭაშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს. ზუღაშ დონეშე 1480 მეტრას დო მიშმაკათუ წყარმალუ რიონს ამბროლაურწკჷმა. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიმორჩილე - ზოთონჯის, ზარხულ-დამორჩილს ახასიათენს წყარიშ მოლაფა. ოშქაშე წანიერი ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა რე 3 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი.,* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხს. 39, ქართი, 1983 წანა

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ლაიშურა

**ლაიშურა** — წყარმალუ ბაღდათიშ მუნიციპალიტეტის, ხანისწყალიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ კართეს, 2220 მ სიმაღალას. სიგირძა 23 კმ, ღანჩოშ ფართობი 117 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიმირჩილე — ზარხულს დო ზოთონჯის, წყარიშ მოლაფა — დამორჩილს, ოშქაშე წანიერი ხარჯი — 3,13 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი.,* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხს. 111, ქართი, 1983 წანა

კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
გომბორი (წყარმალუ)

**გომბორი** — წყარმალუ გომბორიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე-ბჟადალუ კართეს. სიგირძა 13 კმ. ოდუდეს იდვანს გომბორიშ ჸალაიბონიშ გოხოლუას, ზუღაშ დონეშე 1550 მეტრას. მიშმაკათუ წყარმალუ იორს კვარჩხანშე ოფუტე ოთარაანთკარწკჷმა. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიმორჩილე ზოთონჯის.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ანარია (წყარმალუ)

**ანარია** — წყარმალუ აფხაზეთის, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტის. სიგირძა 26 კმ, ღანჩოშ ფართობი 103 კმ². ოდუდე უღჷ გამიან-სუკამი ზონას, მიშმაკათუ უჩა ზუღას ნოღა ოჩამჩირეშ ობჟათე აბანს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ანდაქი (წყარმალუ)

**ანდაქი**, *ანდაქისწყალი* — წყარმალუ დუშეთიშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ არღუნიშ მარძგვანი ნადუ. სიგირძა 18 კმ. ღანჩოშ ფართობი 272 კმ². ოდუდე უღჷ კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, გვალა ჭიჭე ბორბალოწკჷმა (პირიქითი ხევსურეთი).

## ლიტერატურა

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ანდაშ ყოისუ

**ანდაშ ყოისუ** — წყარმალუ საქორთუოს (ახმეტაშ მუნიციპალიტეტი) დო რუსეთიშ ფედერაციას (დაღესტანს), ოდუდე უღჷ კავკაციონიშ თარი ქჷნდჷრიშ ოორუე კადას. აკმიქიმინუაფუ თუშეთიშ ალაზანიშ დო პირიქითი ალაზანიშ აკოშქუმალათ. სიგჷრძა (თუშეთიშ ალაზანიშ ოდუდეშე) 203 კმ, ღანჩოშ ფართობი 4820 კმ². მეჸუნს ინწრო, ტონბა ლეხერს; ორჩქინანს წყარგიმალაფუეფს; იკათუანს ბრელი გვალაშ წყარმალუს. ეთმიჯუმუაფუ თირით, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით, ჟინი ოჭიშის - ჯიშთით ხოლო. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულს, წყარიშ სიჭიჭარე ახასიათენს ზოთონჯის. მიშმაკათუ წყარმალუ ავარიაშ ყოისუს დო ოდუდეს უდვანს წყარმალუ სულაკის.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:რუსეთიშ წყარმალუეფი
ივისა

thumb|300px|ბალეარიშ კოკეფი 
thumb|300px|ნოღა ივისა
**ივისა** (კატალ. Eivissa; ესპ. Ibiza [iβíθa]; თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **იბიცა**) — ბალეარიშ კოკეფიშ არქიპელაგიშ ართ-ართი კოკი სქირონაშქა ზუღას, ოერეფოშქარე კურორტი. გჷშაკერძაფილო ჩინებული რე მიარერიცხუამი კლუბეფით შხვადოშხვა გეზაშ ელექტრონული მუსიკაშ მასრულებერეფით. ოკულტე აბანი რე ელექტრონული მუსიკაშ მოჸოროფე ახალეფშო გოაშ დო ბერლინიშ "Love Parade"-იშ მაგურო. მახორობა — 111 107 ადამიერი (2005); ფართობი — 571,04 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრი  რე ნოღა ივისა.

## ფოტოგალერეა

File:Ibiza-plage.jpg
File:Staircase in Eivissa.JPG
File:Ibiza rock volcano (747230830).jpg
Image:San Antonio.jpg
File:The egg in Sant Antoni.JPG
File:PlayaDenBossaIbiza.jpg
File:Puig de Missa.JPG
File:Marina of Santa Eulària des Riu.JPG


## რესურსეფი ინტერნეტის
*''Consell Insular d'Eivissa'' (local government) 
*''Official tourism portal of Ibiza - Consell Insular d'Eivissa''
*Ibiza and the Historic Town of Eivissa by *[[The Guardian]]*
*Ibiza: Beaches and Clubs  - slideshow by ''Life magazine'

კატეგორია:სქირონაშქა ზუღაშ კოკეფი
კატეგორია:ესპანეთიშ კოკეფი 
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის
ხარდინეს-დელ-რეი

**ხარდინეს-დელ-რეი** () — კოკეფიშ ბუნა ატლანტიშ ოკიანეს, კუბაშ ოორუე წყარპიჯიშ მანგის. სიეგო-დე-ავილაშ დო კამაგუეიშ პროვინციეფიშ ოორუეშე. 
 
აკმოდირთუ მარჯანიშ რიფეფიშე. ოორუე-ბჟადალშე ობჟათე-ბჟაეიოლშა გინოზინდილი რე 200 კილომეტრის.  საბანა-კამაგუეიშ არქიპელაგის. კოკის ჯოხო გიოდვეს ესპანარ კონკისტადორეფქ 1513 წანას თიხანურ ესპანეთიშ მაფაშ ფერდინანდ II-შ პატიშოჩამალო. 

არქიპელაგიშ აკოდგინალუაშა მიშმულა ჩინებული კოკეფი კაიო-კოკო დო კაიო-გილერმო. ხარდინეს-დელ-რეიშ არქიპელაგიშ ტერიტორიას რე 2002 წანას დორცხუაფილი ორთაშობური პარკი (), ნამუთ დიდარი რე ფლორათ დო ფაუნათ.
კოკი კაიო-კოკოს იდვალუაფუ ხარდინეს-დელ-რეიშ აეროპორტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ხარდინეს-დელ-რეი ესპანურო

## სქოლიო


კატეგორია:კუბა
კატეგორია:კუბაშ კოკეფი
ბესლეთი (წყარმალუ)

**ბესლეთი **, *ბასლა*, კარსტული წყარმალუ აფხაზეთის, სოხუმიშ მუნიციპალიტეტის, სიგირძა 15 კმ, ღანჩოშ ფართობი 81,5 კმ2. ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ოდიშიშ დო ურავიშ კარსტულ წყუეფშე. 'ბესლეთი' ენმაკათუ უჩა ზუღას ნოღა სოხუმწკჷმა. ბესლეთი მერცხუაფილი რე კელასურშა დიხაშთუდონი კარსტული გვირაბით; ეთმიჯუმუაფუ უმოსო ჭვემაში წყარით. უჩქუ წყარალა დამორჩილს დო ზოთონჯის. ოშკაშე წანიერ ხარჯი მიშაკათაფუწკუმა რე 3,53 მ2/წმ.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
აჭარისწყალი (წყარმალუ)

**აჭარისწყალი** — წყარმალუ საქორთუოს, აჭარაშ ავტონომიურ რესპუბლიკაშ ტერიტორიას, ჭოროხიშ მარძგვანი ნადუ. თინა ოდუდეს ეთმეჭოფუნს არსიანიშ ქჷნდჷრშე, გეჸუნს ინწრო, ტომბა ლეხერს; მიშაკათაფუწკჷმა იფართინებუ. აჭარისწყალიშ სიგჷრძა 90 კმ. რე, ღანჩოშ ფართობი — 1540 კმ². წყარმალუ ეთმიჯუმუაფუ შხვადოშხვა წყუეფით, უმენტაშო ჭვემაშ წყარით. ახასიათენს ადიდარება ედომუშამ წანაშ მალობას. აჭარისწყალს გერცხუაფილი რე აწჰესი - აჭარისწყალიშ ჰიდროელექტროსადგჷმი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
არღუნი (წყარმალუ)

** არღუნი** — წყარმალუ საქორთუოს დო რუსეთის (ჩეჩნეთის), წყარმალუ სუნჯაშ მარძგვანი ნადუ. სიგირძა 148 კმ, ღანჩოშ ფართობი 3,4 ვითოში კმ2. იჭყაფუ საქორთუოს, პირიქითა ხევსურეთიშ, კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართალი ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, დათვისჯვარიშ ჸალაიბონიშ გოხოლუას. ჟინი წელს არღუნი გვალაშ ფეიკარი წყარმალუ რე, შქაწელს არღუნიშ ლეხერი იგანიერებუ, თუდონ წელს ტიოზიშა გიშმურს. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშ თუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე – ზოთონჯის. თარი ნადუეფი რე: ანდაქი (საქორთუოშ ტერიტორიას) და შაროარღუნი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ წყარმალუეფი
კატეგორია:რუსეთიშ წყარმალუეფი
არაგვი

**არაგვი** — წყარმალუ ბჟაეიოლ საქორთუოს, ყაზბეგიშ, დუშეთიშ დო მცხეთაშ მუნიციპალიტეტეფს. სიგირძა 112 კმ, ღანჩოშ ფართობი 2724 კმ2. არაგვიშ სისტემას მუწმოქიმინჷნა წყარმალუეფი - მთიულეთიშ (ჩე) არაგვი, გუდამაყარიშ (უჩა) არაგვი, ხევსურეთიშ არაგვი დო ფშავიშ არაგვი. თარი რე არაგვი, ნამუთ იჭყაფუ კისერიშ ვულკანური გვალეფიშ ბუნაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. არაგვი ჟინი დო შქა წელს გვალაშ წყარმალუ რე, თუდონ წელს იფაჩუ მუხრან-საგურამოშ ტიოზის. მიშაკათაფუწკჷმა გჷთმორთუნს სხალტბაშ დო საგურამოშ ქჷნდჷრეფს. ნოღა მცხეთაწკჷმა მიშმაკათუ მტკვარს კვარჩხან განშე. 

არაგვი ეთმიჯუმუაფუ დიხაშთუდონი, ჭვემაშ დო თირიშ, თაშნეშე ჯიშთიშ დო ირიათონი თირიშ წყარეფით. დიხაშთუდონი წყარი წყარმალუშ შხვადოშხვა ნაწილს წანური გიმნაკათაშ 40-70 პროცენტის აკმადგინანს, ჭვემაშ დო თირიშ წყარეფი - ცალ-ცალკე 16-შე 30 პროცენტიშა მითმიონჭირნუანს.

არაგვის წყარალა უჩქჷ აფუნს დო შქა მარაშინათუთაშახ იგინძორებუ. დამორჩილს ფხშირი რე წყარიშ მოლაფა. ზოთონჯის წყარიშ სიჭიჭარე უჩქჷ. არაგვიშ გუმნაკათაშ 39,3 %-ის მოურს აფუნშა, ზარხულშა 30,8 %, დამორჩილშა - 19,5 %, ზოთონჯიშა - 10,4 %. მუჭოთ წესინ ვეჸინუ. 

არაგვის მტკვარიშა წანაშ მალობას ირწანიერო 1,5 მლრდ.მ3 წყარი მიშმუღჷ. არაგვიშ წყარს გჷმირინუანა მუხრან-საგურამოშ ტიოზიშ ოწყარალო. არაგვიშ თუდონი წელიშ ფარგალეფს გჷშმურს ბულაჩაურიშ, ნატახტარიშ დო საგურამოშ წყარეფი, ნამუეფსჷთ გჷმირინუანა ნოღა ქართიშ ოშუმალი წყარით ეიოჯუმაფალო. არაგვიშ ლეხერშა გიშმურს საქორთუოშ ოურდუმე შარა.

წყარმალუ არაგვიშ საეგებიო ურცხოული ჯოხოდვალა რე **პელორი**. ზიტყვა **"პელორი"**-ს ბერძენული კილოთა უღჷ ჯინჯო - pelo - ნამუთ შანენს: "აყარებულ ვორექ, მივანჭაფუქ". თეს შინანს II-III ოშწანურეფიშ ბერძენი ისტორიკოსი დიონ კასიუსი ჯვ. წ. 65 იბერიას რომალეფიშ ლაშქარუაწკჷმა მეწაწაფილო (ქოძირით პომპეუსიშ ლაშარუა საქორთუოს).

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
სან-პაულუ

250პქ|მინი|მარჯვნივ|სან-პაულუ
**სან-პაულუ** (პორტ.: São Paulo) — ნოღა ბრაზილიას, შტატ სან-პაულუს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სან-პაულუ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:სან-პაულუ
კატეგორია:ბრაზილია
ააფსთა

**ააფსთა** (ჯვეშო *ბაკლანოვკა*) — წყარმალუ გუდაუთაშ მუნიციპალიტეტის. სიგჷრძა 35 კილომეტრის მითმიონჭირინუანს, ღანჩოშ ფართობი — 243 კმ²-ის. ოდუდე უღჷ ბზიფიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ ნორთის ზუღაშ დონეშე 1445 მეტრაშ სიმაღალას დო თიშ ობჟათე კართეს გითმოჸუნს. ლეხერი გიშაკვათილი რე ცარცულ დო იურულ კირქუალეფს. თუდონ წელს ლაკადა-გაბარამ აბანს გითმეჸუნს. უჩა ზუღას აკათუ გუდაუთაშ დო ახალი ათონიშ შქას. ეთმიჯუმუაფუ უმენტაშო ჭვემაშ წყარით. აფუნს უჩქჷ წყარალა დო შხირი წყარმოლაფა. თარი ნადუ რე დახვართა; 

შქა წელს კვარჩხანშე ონადუ ხაბიუშ ფოთქვამი წყუ. ოშქაშე წანური ხარჯი რე 11,9 მ³/წმ.

## ლიტერატურა

**ბერაძე თ.,* ენციკლოპედია  „საქართველო“,  ტ. 1, ხს. 9, ქრ., 1997

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ბაკურხევი (წყარმალუ)

**ბაკურხევი** — წყარმალუ, გუდამაყარიშ არაგვიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართალი ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს. სიგირძა 14 კმ. ღანჩოშ ფართობი 60,2 კმ². გეჸუნს ინწრო ლეხერს, მიშაკათაფუწკჷმა ორჩქინანს დელტას. ეთმიჯუმუაფუ ატმოსფერული ნოლექეფით დო დიხაშთუდონი წყარეფით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ბარალეთი (წყარმალუ)

**ბარალეთი** — წყარმალუ ახალქალაქიშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ ფარავანიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ აბულ-სამსარიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ კართეს. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 1860 მეტრაშ სიმაღალას. სიგირძა — 30 კმ., ღანჩოშ ფართობი 469 კმ., ოშქაშე წანიერი ხარჯი 3, 37 მ³/წმ. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიმორჩილე ზოთონჯის. ჯინჯიერო ეთმიჯუმუაფუ დიხაშთუდონი წყარეფით.

## ლიტერატუა
*

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
გუდა

**გუდა** — (ქორთული ვარიანტი - გუდასტვირი) - მუსიკალური დინამბარალი ინსტრუმენტი თურქეთის. უმენტაშო ირინუანა ლაზეფი, ჰემშინეფი დო პონტოარი ბერძენეფი. 
   
## ტერმინოლოგია
*გუდა (ლაზური)
*გუდასტვირი (ქორთული)
*ჭიპონი (ართვინი, აჭარა, ლაზონა)
*დანკიო (პონტოური ბერძენული, რომეიკა)
*გაიდა (ბულგარული)
*გაიტა-დე-ფოლე (პორტუგალიური)
*გაიდე (მაკედონიური)
*დუდა (უნგრული)
*პარკაპზუკი, Պարկապզուկ (სომეხური)
*შუვირ (მარეფი), ოორუე ჩერქეზეთი)
*საჰბრ, შაპარ (ჩუვაშური)
*ტულუნი (აზერბაიჯანული)
*ტულუმი (ოსმალური).

## ეტიმოლოგია
თურქულ ზიტყვა *ტულუმი* მოურს ხაკასური ნინაშე დო შანენს "ტყებიშ ჭკუდის".

## ქოძირით თაშნეშე
*ლაზეფი 
*დანკიო
*ჰემშინეფი
*გუდაშ ბუნეფი

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Tulum of Pontic People 
*Pontic music and dance samples 
*Short Recording of Tulum (MP3) 
*About tulum 
*http://www.hangebi.ge/gudachiben.htm 
*Pontic Angeion (Touloum)
მაგელანიშ საროტი

მინი|250პქ|მაგელანიშ საროტიშ ალმაშარული სურათი
მინი|250პქ|მაგელანიშ საროტი
**მაგელანიშ საროტი** — ონიშოლი შარა, ნამუთ იდვალუაფუ ობჟათე ამერიკაშ კონტინენტიშ ობჟათეშე, მატერიკიშ დო კოკი დაჩხირამი დიხაშ შქას. საროტი წჷმარინუანს არძოშე შანულამ ორთაშობურ მიმარსხუაფალ შარას ატლანტიშ დო რჩქალ ოკიანეეფს შქას, მარა თინა მერჩქინელი რე ონიშოლო ობაღინაფალო რთული შარათ, ვაპროგნოზირაფადი ტაროზიშ, მალუობეფიშ დო ინწრო გჷშაულარეფიშ გეშა. 

მაართა ევროპალი, ნამუქჷთ თე საროტით ირგებუნ, რდჷ პორტუგალიარი მეზუღე, ესპანეთიშ მაფაშ ნინალუას მარენჯი ფერნანდო მაგელანი, ნამუქჷთ თაქ 1520 წანას მუკორთჷ თელქიანეფიშ გოხ შარალუაშ ბორჯის. თიშ გურშენი, ნამდა მაგელანქ საროტის 1 გერგობათუთას, არძო წიმინდეშ შინაფაშ დღას მუკორთჷნი, გიოდუ თის „არძო წიმინდეშ საროტი“ (*Estrecho de Todos los Santos*). მოგვიანაფილო, ესპანეთიშ მაფაქ, საროტის ჯოხო დუთირუ დო მეზუღეშ პატიოჩამლო თის მაგელანიშ საროტი ქიგიოდვჷ.

## გალერეა

Image:Strait of Magellan.jpeg|XVIIოშწანურაშ რუკა
Image:15mrz08 P Arenas 08.jpg|მაგელანიშ საროტიშ გინოჯინუ ჩილეშ ნოღა პუნტა-არენასიშე
Image:Strait of magellan decline.jpg|გინოჯინუ დაჩხირამი დიხაშე


## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://projects.bo.ismar.cnr.it/OCEANS/CHILE/SCPM04_REP/node10.html 

კატეგორია:საროტეფი
კატეგორია:ჩილეშ გეოგრაფია
კატეგორია:არგენტინაშ გეოგრაფია
ბაჰრეინიშ მაფა

[200პქ|მინი|მარჯვნივ|ბაჰრეინიშ მოქიმინჯე მაფა, [ჰამად იბნ ისა ალ ხალიფა]]
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ბაჰრეინიშ გერბი
**ბაჰრეინიშ მაფა** (არაბულო **ملك البحرين**)‎ — ბაჰრეინიშ მონარქი დო სახენწჷფოშ მოდუდე. 1783-1971 წანეფც, ბაჰრეინიშ მონარქეფი ატარენდეს ჰაქიმიშ ტიტულც, 1971 წანაშე 2002 წანაშახ, ემირიშ ტიტულც. 2002 წანაშ 14 ფურთუთას, ბაჰრეინიშ ემირქ, ჰამად იბნ ისა ალ ხალიფაქ გაგმაცხად ბაჰრეინი ომაფეთ დო მუში დუდი მაართა მაფათ. 

## მონარქეფიშ ერკებული
### ბაჰრეინიშ ჰაქიმეფი (1783–1971)
არაბულ ნინაშა ჰაქიმიშ ტიტული რდჷ *ჰაქიმ ალ-ბაჰრეინი*. ჰაქიმი თაშნეშე ატარენდ შეიხიშ ოპატიე ტიტულც.

### ბაჰრეინიშ ემირეფი (1971–2002)
ემირიშ არაბული ტიტული რდჷ *ამირ დავლათ ალ-ბაჰრეინი* (ბაჰრეინიშ სახენწჷფოშ პრინცი). ემირი თაშნეშე ატარენდჷ შეიხიშ ოპატიე ტიტულც. 

### ბაჰრეინიშ მაფა (2002–შე)
მაფაშ ტიტული არაბულო რე *მალიქ ალ-ბაჰრეინი* (ბაჰრეინიშ მაფა). მაფა თაშნეშე ატარენც შეიხიშ ოპატიე ტიტულც.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბაჰრეინიშ მადუდეეფიშ ერკებული ''rulers.org''-ს
* ბაჰრეინიშ მადუდეეფიშ ერკებული ''worldstatesmen.org''-ს

კატეგორია:ბაჰრეინი
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იაპონიას

2009 წანაშ მუნაჩემეფით იაპონიას 14 **[[მოსოფელიშ მონძალა|იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი]] რე**.  

## სტატისტიკა

იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მოსოფელიშ მსაშტაბით 981 ობიექტი რე მიშაღალირი, თენეფ შქას 1,2% იაპონიაშ ობიექტეფი რე.

თენეფ შქას:

* 11 კულტურული ობიექტი
* 3  ორთაშ ობიექტი

4 კულტურული ობიექტი აღიარებული რე ადამიერული გენიაშ შედევრო (კრიტერიუმი i).

## ცხირი
ცხირშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი იუნესკოშე მოსოფელიშ მონძალაშ ეკრებულშა გეძინაშ თარიღიშ მეჯინათ.

## კანდიდატეფიშ ერკებული
ცხირეშა მიშაღალირი რე ობიექტეფი, იუნესკოშე მოსოფელიშ მონძალაშ კანდიდატეფიშ ერკებულშა გეძინაშ თარიღიშ მეჯინათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუნესკოშ ოფიციალური საიტი. იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იაპონიას
* იაპონიაშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ საიტეფიშ კატალოგი  

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იაპონიას
იაპონია
ესპანეთიშ სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯიშ კჷრდეშ ნახანტეფი

thumb|ართ-ართი მეგორაფილ ნახანტეფს შქას. (ოეგებიეთ ქომოლკოჩიშ გჷმოსახილობა)
**ესპანეთიშ სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯიშ კჷრდეშ ნახანტეფი** ესპანეთიშ არქეოლოგიურო გჷშაგორილი აბანეფიშ ართობურობა, ნამუეფით მიშაღალირეფი რენა ესპანეთიშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა

კჷრდეშ ნახანტეფშა მეგორაფილი რე ესპანეთიშ მიარე აბანს, მარა მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულს თინეფი ჟირ ნორთო ირთუნა - პირველი - ოორუე ესპანეთის დვალირი ნახანტეფი დო ალტამირაშ ფოქვი; მაჟირა - **იბერიაშ ჩქონიშ კჷრდეშ ნახანტეფი**, ნამუეფით ობჟათეშე იდვალუაფუნა. ამდღარშო ჟირხოლო ერკებულს მეხოლაფირო შქვითოში პირველჸოფილი ნახანტეფიშ აკმაკათაფალი აბანი რე.

## ფოტოგალერეა

File:Arte esquemático-Armas arco.png|კოჩი შქვინდით
File:Arte esquematico-antropomorfo en Y.png|Anthropomorphic Y.
File:Arte esquemático-Armas hacha.png|კოჩი არგუნით.
File:Arte esquematico-Idolo de Despeñaperros.png|ოსურიშ ფიგურა (Despeñaperros-Jaén)
File:Arte esquemático-Cáprido.png|ძიხვი.
File:Arte esquemático-Bóvido.png|ხოჯი
File:Arte esquemático-Cigüeña.png|Stork.
File:Arte esquematico-Peñapascuala.png|


## ქოძირით თაშნეშე
* სიერა-დე-მარია-ლოს-ველესიშ ორთაშობური პარკი
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* UNESCO
* Website about Spanish World Heritage Sites - Arte Rupestre del Arco Mediterráneo Peninsular

კატეგორია:წოხოლენისტორიული ხელუანობა
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ესპანეთის
კატეგორია:კჷრდეშ ნახანტეფი
გუდამაყარიშ არაგვი

**გუდამაყარიშ არაგვი**, *უჩა არაგვი* — წყარმალუ კავკაციონიშ თარი წყარგჷმართალი ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, დუშეთიშ მუნიციპალიტეტის. ოდუდე უღჷ გვალა ჭაუხიშ ბჟადალი კართეს, ზუღაშ დონეშე 2940 მეტრაშ სიმაღალას. დაბა ფასანაურწკჷმა კვარჩხანშე მიშმაკათუ წყარმალუ მთიულეთიშ არაგვის. გუდამაყარიშ არაგვიშ სიგირძა რე 30 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი 240 კმ2. თარი ნადუ რე ბაკურხევი. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს დო ზარხულს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი 7,96 მ³/წმ. ზოთონჯობით ურჩქინდუ ჸინიშპიჯეფი, ქვინჯიშ ჸინი დო სალარი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ბოლსენაშ ტობა

**ბოლსენა** (იტალიურო Lago di Bolsena) — ვულკანური გორჩქინაშ კრატერული ტობა ცენტრალურ იტალიას, ნამუქჷთ იფორმირჷ 370 000 წანაშ წოხოლე ვულზინიშ ვულკანურ კომპლექსის, წყარიმიშმაკათაფალ ჰორიზონტის მოხვალამირი კალდერაშ კოლაფსიშ მოღალუთ. ჯვ.წ. 104 წანაშო, რომალული ინნაჭარეფი მიოწურუანა ვულზინიშ ვულკანიშ აქტივობაშე, მუშ უკულით თიქ ქჷდირულუ. კალდერაშ კოლაფსიშ უკული გჷშაჭანაფილი წყარიშთუდონი ეშაგორგოთეფიშ გეშა ტობას ობჟათე ნორთის ჟირი კოკიქ წჷმიქიმინჷ. 

ტობა ედომუშამო აკმინაზირუ წყარიშმიშმაკათაფალ ჰორიზონტიშე, ჭვემაშ წყარით დო ლანქერეფით, თიშე ხვალე ართი ნადუ გიშმურს, ობჟათეშ ნორთიშ კჷრდეშე. ტობაშ ელჷ-მოლს დვალირ დოხორალეფშე, ბოლსენაშა ინმურს დოწიმდორაფილი წყარეფი, უმოსო ინორჩხილი სასუქეფი. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ტობაშ მუკი-მუკის დვალირ სადგიმეფშე კონწარო იკონტროლებუ წყარიშ ქიმიური აკოდგინალუა.

## გეოგრაფია
ტობას ოვალიშ ფორმა უღჷ, მუთ ტიპური რე კრატერიშ ტობაშო. ელიფსიშ გინძე ლირე გინონჯირელი რე ოორუე-ობჟათეშ გეზათ. ქვინჯი უხეში ცეკური რე დო მაქსიმალურ სიტომბას შქაგურს ოჭირინდუანს. ედომუშამო ტობას გარტყ გალეფი. აუზიშ ფარგალეფს ოხორანს 22000 ირალი მახორუ (2004 წ), ზარხულობათ თინეფიშ რიცხუ 35000-შახ ეშმურს. 

სიმაღალა ზუღაშ დონეშე უმოსი მეტი რე ოორუე ნორთის 702 მეტრას ოჭირინდუანს, თიწკჷმა, მუჟამს ტობაშ სიმაღალა ზოგადო 305 მეტრა რე.

## ქოძირით თაშნეშე
*იტალიაშ ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  www.lagodibolsena.org 
* ტურუსტული ხასიათიშ ინფორმაცია დო ფოტოეფი  იტალიურო
* სანავიგაციო მოინალობა ბოლსენიშ ტობას იტალიურო
* ტარკვინიაშ კომუნა  იტალიურო
* ახალი ოსინთური ბოლსენიშ ტობას 

## ლიტერატურა
* 
* 

კატეგორია:იტალიაშ ტობეფი
ბრაჩანოშ ტობა

**ბრაჩანო** (იტალიურო Lago di Bracciano) — ვულკანური გორჩქინაშ ტობა იტალიას, ლაციოშ რეგიონს, რომშე 32 კმ-ით ობჟათე-ბჟადალჸურე. წჷმარინუანს რეგიონიშ სიდიდათ მაჟირა (ბოლსენიშ ტობაშ უკული) დო იტალიაშ ართ-ართ უშანულამაშ ტობას, მუში პერიმეტრი ქართული რე დო დოხოლაფირო 32 კილომეტრი რე.

ტობაშ გორჩქინა დოხოლაფირო 600 000 — 40 000 წანაშ წოხოლეიან ვულკანურ აქტივობაწკჷმა რე მერსხუაფილი, მუშ გეშათ თაშნეშე წჷმიქიმინჷ ბრელი ჭიჭე ვულკანქ. მაგმაშ თარი წყუ ამდღარი ბრასიანოშ ტობაშ თუდო იდვალუაფუდუ. მუში კოლაფსიშ გეშა წჷმიქიმინჷ კალდერაქ, ნამუთ ამდღა კრატერიშ ტობას (ბრაჩანოშ ტობა) უკინებუ. კანკალე ჭიჭე კრატერი ამდღა ხოლო იძირებე ტობაშ ელჷ-მოლეფს დო მუშ გოხოლუას.

ტობაშ მუკი-მუკის დვალირი ნოღეფი რე: ბრაჩანო, ანგუილარა-საბაცია დო ტრევიანო-რომანო. 

რომწკჷმა სიხოლაშ გეშა, ბარჩანოშ ტობა შანულამი ტურისტული ატრაქცია რე. 1986 წანაშე კონწარი კონტროლი რე გედვალირი მუში წყარიშ დოწიმდორაფაშ დუდშე იოჩილითაფარო, თიშენი ნამდა თინა რომს აინალჷ მუჭოთ ოშუმალი წყარიშ რეზერვუარი. კონწარო რე აკრძალური მოტორამი ნიშეფიშ გჷმორინაფა (გჷმნარკებუ შეთხუალეფიშ მოხ პროფესიონალ მეჩხომეეფშო დო ტობაშ მამართვალეფშო). დოწიმდორაფაშ დუდშე ეიოჩილითაფარო, არძა მეძობელ ნოღას იჸუ ეკიდილქ ოკანალიზაციე სისტემაქ. თეშ უკული ბრაჩანოქ იტალიაშ ართ-ართ არძოშე წკონდა ტობათ გინირთჷ. 

ბოლო მუდგაზმარენი წანაშ მალობას, ონწყჷნა პროექტის მუმალშო, ნამუშ მეჯინათ ტობას დო მუშ მუკი-მუკის აკიქიმინუ ნაციონალური პარკი (*Parco Regionale del complesso lacuale di Bracciano Martignano*).

## ქოძირით თაშნეშე
*იტალიაშ ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Informazioni sul lago di Bracciano 
* Consorzio Lago di Bracciano
* Comune di Bracciano 
* Comune di Trevignano Romano 
* Città di Anguillara Sabazia 

კატეგორია:იტალიაშ ტობეფი
სან-სტეფანო

მინი|250პქ|სანტო-სტეფანო (ცენტრის)
მინი|250პქ|სანტო-სტეფანოშ გინაჯინუ კოკი პალაოშე 
**სანტო-სტეფანო** — იტალიაშ კოკი მადალენაშ არქიპელაგის, კოკი სარდინიაშ ოორუეშე. წჷმარინუანს მადალენაშ არქიპელაგიშ ნაციონალური პარკიშ აკმადგინალ ნორთის. კოკი უდუხორუ რე დო უმოსო თით რე ჩინებული, ნამდა თაქ იდვალუაფუ ნატოშ ოზუღე ბაზა დო იტალიაშ ოზუღე აკნაართი. აკა ოხორუ ტურისტული კომპლექსი დო კლუბი რე, ნორანით ლა-მადალენაშე ვარა სარდინიაშე. 

კოკიშ ფართობი 3 კმ² რე, უმაღალაში ჭურჭული ზუღაშ დონეშე 101 მეტრას იდვალუაფუ. 

1987 წანას, ააშ-იშ ოზუღე ფლოტის სასამართალოქ კოკიშ დოტება დო მუში ნაციონალური პარკიშა დორთინაფა ქჷდავალჷ, მარა 2004 წანას, სასამართოშ გინჷნაჭყვიდირაშ უმკუჯინუო, იტალიაშ პრემიერ-მინისტრ სილვიო ბერლუსკონიქ ააშ-იშ ფლოტის ნება მეჩჷ გჷმურინუაფუდკო ორთაშობური პარკიშ ტერიტორია დო დოუკიდჷდკო უმოსი ფართო ოოფისე ნოდგჷმეფი. ააშ-იშ ოურდუმეეფს კოკიშ დოტება 2008 წანაშ აფუნს ულამუდეს.

სანტო-სტეფანოშ ოურდუმე ბაზაქ იჸუ ეშაგორილქ 2009 წანაშ ზარხულს დიდი ბრუოიანიშ სამიტიშო, მუთ სარდინიას ანტიგლობალისტეფქ გაპროტესტეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*your-dream-island 

## ლიტერატურა
* F. Scaroni, *Cronaca e storia di un rimosso cantiere di regime: il mausoleo di Costanzo Ciano a Livorno*, collana "Quaderni dell’Istituto di Storia dell’Architettura", Bonsignori editore, Roma 2005.

## სქოლიო


კატეგორია:იტალიაშ კოკეფი
კატეგორია:სარდინიაშ გეოგრაფია
სტორთინგი

მინი|სტორთინგი
მინი|ნჯილოშ ართ-ართი ნოჭახნაკუ სტორთინგიშ ოზეს
**სტორთინგი** (ნორვეგ.  Stortinget) - „დიდი ასამბლეა“, „თინგი“) — ნორვეგიაშ პარლამენტი, იდვალუაფუ ქიანაშ ნანანოღა ოსლოს. პარლამენტი სტორთინგიშ ნოდგჷმს რე მილარინაფილი, ნამუთ 1866 წანას შვედი არქიტექტორქ ემილ ვიქტორ ლანგლეტიქ აპროექტჷ.

ნორვეგიაშ პარლამენტის დეპუტატეფიშ მუდანობა 169 ადამიერც აკმადგინანც, 150 თინეფშე პარტიული ერკებულეფით ეშმიგორუ პროვინციეფშე (ფიულკეფიშე), ოდო დოსქილადირი 19 დეპუტატი  თ.გ. „გუმამანგაფალი“ მანდატეფც ეთმეჭოფუნც.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა.

კატეგორია:პარლამენტეფი
კატეგორია:სახენწჷფო ორგანოეფი
კატეგორია:ნორვეგია
გუბისწყალი (წყარმალუ)

**გუბისწყალი** — წყარმალუ იმერეთიშ რზენს, რიონიშ მარძგვანი ნადუ, მიშმაკათუ ნოღა სამტრედიაწკჷმა), მიწმიქიმინუ წყარმალუეფიშ ყუმისაშ დო სემიშ აკოართაფათ ოფუტე დედალაურწკჷმა ზუღაშ დონეშე 105 მეტრაშ სიმაღალას; სიგირძა 36 კმ, ღანჩოშ ფართობი 442 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ წყარით. წყარიშ მოლაფა უჩქჷ დამორჩილს დო ზარხულს, წყარიშ სიჭიჭარე - მარაშინათუთას დო ეკენიას. ოშქაშე წანიერი ხარჯი - 16,3 მ3/წმ. გჷმირინუანა ოწყარალო.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
CNN

thumb|300 px|The Cable News Network-იშ ლოგო

**CNN** – **The Cable News Network** — ამერიკული ტელეკომპანია ახალი ამბეფიშ 24 საათამი მაუჭყაფალობათ (შტაბ-ბინა ნ. ატლანტას, ევროპული ოდუდე ოფისი ნ. ლონდონც). დარსხუ ტედ ტერნერქ 1980 წანას. მოსოფელიშ თე უშხუაში ოინფორმაციე კომპანია ფორჷნს 14 შხვადოშხვა ოკაბელე დო ალმაშარული არხის, 2 რადიოგიოდგინუს, 6 ინტერნეტ–საიტის დო 40–შახ თანჯეფგალენური ბიუროს. ახალ ამბეფც სი–ენ–ენი–ი გჷნმოჩანც 38 კოსმოსური ალმაშარეშ სიგნალეფიშ მეშქაშალათ, ნამუეფიშ ძირაფა შელებუანიე 1,5 მილიარდი მაჯინეშო მოსოფელიშ 212 ქიანას დო ტერიტორიას. სი–ენ–ენ–ქ გჷშაკერძაფილი პოპულარობა მიპალუ თიში უკული, მუთ 1991 წანას კარაკან რეპორტაჟეფც გჷნმოჩანდჷ სპარსეთიშ ჸუჯის მიმალი ოლჷმარი ოპერაციეფშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კომპანია სი–ენ–ენ–იშ ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ააშ-იშ ტელეკომპანიეფი
გუდისისწყალი

**გუდისისწყალი** — წყარმალუ ჯავაშ მუნიციპალიტეტის, დიდი ლიახვიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ გერმუხიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს. ზუღაშ დონეშე 2860 მ. სიგირძა 24 კმ, ღანჩოშ ფართობი 91 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზარხულს დო ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი 2,66 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
გუმისთა (წყარმალუ)

**გუმისთა** — წყარმალუ აფხაზეთის, სოხუმიშ მუნიციპალიტეტის. წჷმიქიმინუ წყარმალუეფიშ აღმოსავლეთ გუმისთაშ დო დასავლეთ გუმისთაშ აკოართაფათ (ზუღაშ დონეშე 83 მ). მიშმაკათუ უჩა ზუღას ნოღა სოხუმწკჷმა ბჟადალშე. სიგირძა 12 კმ, ღანჩოშ ფართობი 576 კმ2 ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზარხულს დო ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი 30 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
მელარენიშ ტობა

**მელარენიშ ტობა** (შვედ Mälaren) — შვედეთის ვენერნიშ დო ვეტერნიშ ტობეფიშ უკული სიდიდათ მასუმა ტობა. 
ტობა გეხვილჷ სტოკჰოლმიწკჷმა ხოლოს. ფართობი რე 1140 კმ², მაქსიმალური სიტომბა — 64 მეტრი. 

ბჟაეიოლ წყარპიჯის, სტოკჰოლმიწკჷმა ბალტიაშ ზუღაშა გუშმურს სიოდერტელეშ არხით. ტობა სვეალანდიშ პროვინციას, უპლანდიშ, სედერმანლანდიშ, ნერკეშ დო ვესტმანლანდიშ თანჯას იდვალუაფუ. 
მელარენს ჟირი შხუ კოკი რე: სელაიონი (Selaön, 91 კმ²) დო სვარტშიოლანდეტი (Svartsjölandet, 79 კმ²).

სკანდინავიური მითოლოგიაშ მეჯინათ, ტობა ოსურღორონთ ჰეფიუნქ გაჭყ, ნამუსჷთ შვედეთიშ ჯვეში მაფა გულფიქ თიზმა დიხა უზალჷ, მუზმათ აღინედ ართ სერიშ დონოხოლე ოსურღორონთის. ჰეფიუნიქ მუში ოთხი ქომოლსქუა ხოჯეფი გინაშქუ დო მუნეფიშ მოხვარათ დიხა დანიაშა გეგნიღჷ, სოდეთ დირცხუ კოკი ზელანდიაქ. თე დიხაშ აბანს შვედეთის ტობა მელარენქ ქიგიხვილჷ. 

იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფს ორდოულშქაოშწანურაშ პოლიტიკური ცენტრი ბირკა დო ართ-ართ კოკის დვალირი ჯიხაზურგა წჷმარინუანს.

## ფოტოგალერეა

ფაილი:Adelson utsikt 2007.jpg
ფაილი:Grimsta 2008c.jpg
ფაილი:Malarhjodsbadet 2008a.jpg
ფაილი:Mälbyviken, sett från fyren.jpg



ფაილი:Adelson grav 2007.JPG
ფაილი:Bjorko 2008.jpg
ფაილი:Lindholmen 2006.jpg
ფაილი:Stora Essingen 1a.jpg


## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ უდიდაში ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Mälarguiden - Guide to Mälaren (უმოსო შვედურო, მარა ინგლისურო ხოლო მიპალუაფუ რუკეფი)
*Strömma Kanalbolaget  - ონიშე დო ობორანე ტურეფი მელარენს
*ჯიხაზურგეფი მელარენიშ მუკი-მუკის 

კატეგორია:შვედეთიშ ტობეფი
გუჯარეთისწყალი

**გუჯარეთისწყალი, გუჯარულა** — წყარმალუ თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს, ბორჯომიშ მუნიციპალიტეტის, მტკვარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ მურყნევიშ გვალაშ ობჟათე კართეს. ზუღაშ დონეშე 2060 მეტრაშ სიმაღალას. სიგირძა 43 კმ, ღანჩოშ ფართობი 326 კმ2. თარი ნადუეფი რე: მიტარბულა დო ბაკურიანისწყალი. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზარხულს დო ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი წაღვერწკჷმა რე 3,22 მ3/წმ. ზოთონჯის ახასიათენს ჸინიშ პიჯეფი, სალარი, მუნოჸინუა. *გუჯარეთისწყალი* პიჯის მერია ოფუტეეფი რე დორცხილი, შხვეფწკჷმა ართო კურორტი წაღვერი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
დარჩი

**დარჩი** — წყარმალუ მესტიაშ მუნიციპალიტეტის. ნენსკრაშ მარძგვანი ნადუ (ინგირიშ ღანჩო). ოდუდე უღუ კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეს, ხოჯალაშ გვალას, ზუღაშ დონეშე 3000 მეტრაშ სიმაღალას. სიგირძა 30 კმ, ღანჩოშ ფართობი 148 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ შხვადოშხვა წყუეფით, უმენტაშო თირიშ დო ჭვემაშ წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე – ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი 6,41 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
დებედა

**დებედა** — წყარმალუ სომხეთის დო საქორთუოს შქას, მარნეულიშ მუნიციპალიტეტის, ოდუდე უღჷ ჯავახეთიშ ქჷნდჷრიშ ბჟაეიოლ კართეს ზუღაშ დონეშე 2091 მეტრაშ სიმაღალას. საქორთუოშ ტერიტორიას გიშმურს ოფუტე სადახლოწკჷმა დო მიშმაკათუ წყარმალუ ხრამს მარძგვანშე. სიგირძა 178 კმ, ღანჩოშ ფართობი 4,1 ვითოში კმ², წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზოთონჯის დო დამორჩილს.

ოშქაშე წანიერი ხარჯი ოფუტე სადახლოწკჷმა 29,7 მ3/წმ. გჷმირინუანა ოწყარალო.

## ლიტერატურა

კატეგორია:საქორთუოშ წყარმალუეფი
კატეგორია:სომხეთიშ წყარმალუეფი
დიდხევი (წყარმალუ)

**დიდხევი** — წყარმალუ ლოპოტაშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კახეთიშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს. სიგირძა 19 კმ, ღანჩოშ ფართობი 94,6 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, ხანკუნტა წყარიშ მოლაფა — დამორჩილს, წყარიშ სიჭიჭარე ზოთონჯის დო ზარხულს. ოშქაშე წანიერი ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა 2,84 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
საქორთუოშ ოავტომობილე მაგისტრალი

**საქორთუოშ ოავტომობილე მაგისტრალი** - **[ს 1]** - საქორთუოშ უთარაში საირქიანო ავტომაგისტრალი, ნამუთ იჭყაფუ ქართის დო მითმეურც ბჟადალჸურე. ქართიშე სანაკშახ თე ავტომაგისტრალს თაშნეშე აკმუხვადუ ევროპაშ ავტომაგისტრალი E60.

## ფოტოგალერეა


ფაილი:Tbilisi S 1.JPG| ს1 ქართის
ფაილი:Gori S 1.JPG|ს1 გორც
ფაილი:Xashuri S 1.JPG|ს1 ხაშურს
ფაილი:Zestaponi S 1.JPG|ს1 ზესტაფონს
ფაილი:Kutaisi S 1.JPG|ს1 ქუთეშის
ფაილი:Samtredia S 1.JPG|ს1 სამტრედიას
ფაილი:Zugdidi S 1.JPG|ს1 ზუგდიდს
ფაილი:Sukhumi S 1.JPG|ს1 სოხუმს



კატეგორია:საქორთუოშ შარეფი
დიღმისწყალი

**დიღმისწყალი** — წყარმალუ მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის დო ქართის. ოდუდე უღჷ სათოვლია-საწკეპელაშ ქჷნდჷრიშ  ბჟაეიოლ კართეს, მარძგვანი ჸურეშე მიშმაკათუ მტკვარს ქართიშ ხურგეფიშ დინოხოლე. სიგირძა 22 კმ, ღანჩოშ ფართობი 85 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიში დო ჭვემაშ წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ მოლაფა - ზარხულს დო დამორჩილს, წყარიშ სიჭიჭარე ზოთონჯის დო ზარხულს. ოშქაშე წანიერი ხარჯი 0,25 მ³/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ქართიშ წყარმალუეფი
გერმანიაშ პრეზიდენტი

[thumb|[ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერი]]
thumb|200px|დოხორე ბელევიუ
**ბუნდესპრეზიდენტი** (; ) — გერმანიაშ ფედერაციული რესპუბლიკაშ მადუდე დო მაართა პიჯი, მორო ნორკებუ პოლიტიკური გოლინა უღუ ბუნდესკანცლერწკჷმა ალაზიმაფათ. წჷმარინუანს ქიანას საირქიანო მაჸალობეფს. მუში კომპეტენციაშ ფარგალეფშა მიშმურს თაშნეშე ოდინოხოლენური პოლიტიკაშ ოკითხეფი, მუნერეფითიე: ფორმალური ხუჯიშ დოკინა ოკანონმადვალუ აქტეფიშ მეღება ბორჯის; თარობეფიშ, მინისტრეფიშ, მოსამართეეფიშ დო შხვეფიშ დორინაფა; პრეროგატივა პარლამენტიშ დოთხუალაშ დო ახალი გჷშაგორუეფიშ დოშანუა. ეშმეგორუ 5 წანაშ ხანით სპეციალურო მოჭანაფილი ფედერალური კათუაშით. 2012 წანაშე ბუნდესპრეზიდენტი რე იოახიმ გაუკი.

ბუნდესპრეზიდენტიშ რეზიდენცია იდვალუაფუ ბელევიუშ დოხორეს ბერლინს დო ჰამერშმიტიშ ვილას ბონს.

## ქოძირით თაშნეშე
* გერმანიაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული
* რაიხსპრეზიდენტი
* ბუნდესკანცლერი (გერმანია)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* **[http://www.bundespraesident.de ოფიციალური საიტი]**

პრეზიდენტეფი
*
კატეგორია:გერმანიაშ თარობა
ლუგანოშ ტობა

**ლუგანოშ ტობა** () — ჯიშთური ტობა ობჟათე-ბჟაეიოლ შვეიცარიას, იტალია-შვეიცარიაშ თანჯას. ჯოხოქ გიადუ ნოღა ლუგანოშე, ნამუთ კომოშ დო ლაგო-მაჯორეშ ტობეფს შქას იდვალუაფუ. ახ.წ. 590 წანას , გრიგოლ ტურელქ თის *კერეზიო* ქიგიოდუ, ჯოხო, ნამუთ მუჭოთ მიოჩქჷნა, ლათინური სიტყვა *cerasus*-შე მოურს დო ბიბილო ბულს შანენს, მუთ მიოწურუანს ბიბილო ბულიშ ჯალეფიშ ხვეიანობაშე, ნამუეფით ართ ბორჯის უხვას ჸოფე გოფაჩილი ტობაშ წყარპიჯეფს. 804 წანაშ დოკუმენტის ტობაქ ლაკო-ლუნასკოშ (Laco Luanasco) ჯოხოთ გამკორჩქინდჷ. 

ტობაშ ფართობი 48,7 კმ² რე, სოჸურეშეთ 63% შვეიცარიაშ ტერიტორიას გეხვილჷ, 37% — იტალიაშის. ოშქაშე სიგანა დოხოლაფირო 1 კილომეტრი რე, სიტომბა 288 მეტრა დო თინა ოორუე ნორთის იფიქსირებუ.

1848 წანას მიდლეშ დო ბისონეშ მუნიუციპალიტეტეფს შქას იჸუ დოკიდილქ მიდლეშ დამბაქ. თე მუნაკვათას გინმურს ავტომაგისტრალი დო გოტარდიშ რკინაშშარა, ნამუეფით ართიანწკჷმა ლუგანოს დო კიასოს მიორსხუანს. დამბა ართიანშე გჷშმართჷნს ოორუეშ დო ობჟათეშ აუზეფს. 

ტობაშ წყარპიჯეფს გინოზინდილი რე ტურისტეფს შქას პოპულარული გვალეფი — მონტე-ბრე (925 მ), მონტე-სან-სალვატორე (912 მ) დო მონტე-ჯენეროზო (1 701 მ). ტობაშე ობჟათეჸურე იდვალუაფუ იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი მონტე-სან-ჯორჯიო.

## ქოძირით თაშნეშე
*იტალიაშ ტობეფიშ ერკებული
* შვეიცარიაშ ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Lake Lugano Navigation Company იტალიურო -- Includes timetables
*Legambiente
*CIPAIS Commissione Internazionale per la Protezione delle Acque Italo-Svizzere იტალიურო limnologic reports
*Convenzione del 2 dicembre 1992 fra la Svizzera e l’Italia per la disciplina della navigazione sul lago Maggiore e sul lago di Lugano (con R e all.)  იტალიურო, გერმანულო,  აპიჯაფა ნავიგაციაშე
*Convenzione del 19 marzo 1986 tra la Confederazione Svizzera e la Repubblica Italiana per la pesca nelle acque italo-svizzere იტალიურო, გერმანულო  აპიჯაფა ჩხომუაშე 
* Waterlevels at Ponte Tresa from the Federal Office for the Environment
* Waterlevels at Melide, Ferrera from the Federal Office for the Environment

## სქოლიო


კატეგორია:შვეიცარიაშ ტობეფი
კატეგორია:იტალიაშ ტობეფი
დუმალა

**დუმალა** — წყარმალუ იმერეთიშ ზუკის, ძირულაშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ ლიხიშ ქჷნდჷრიშ ბჟადალ კართეს. სიგირძა 38 კმ, ღანჩოშ ფართობი 124 კმ2. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო გრუნთიშ წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზარხულს დო ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი 2,70 მ3/ წმ.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:იმერეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
დურუჯი (წყარმალუ)

**დურუჯი** — წყარმალუ ალაზანიშ კვარჩხანი ნადუ, გიშმურს ნოღა ყვარელშა. გჷთმიჭყაფუ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს შავი დო თეთრი დურუჯიშ აკოართაფათ. შავი დურუჯი იჭყაფუ გვალა შავი კლდეშე, თეთრი დურუჯი — გვალა ნინიკასციხიშ ობჟათე კართეს. სიგირძა 27 კმ, ღანჩოშ ფართობი 103 კმ².

წყარმალუშ ჟინ წელს ღანჩო მარაოშობური რე. ლეხერიშ ჟინი ნორთი დო ქვინჯი აკოქუნილი რე ტკილიშ ნატახერეფიშ ფსქელი ლექით. წყარმალუშ კალაპოტი ლექის რე ენოჭკირილი. შქა წელს ლეხერს ჭკუდიშ ფორმა უღჷ დო ტყათი რე გოქუნელი. კალაპოტი კირდეამი, წყარგელაფუამი დო ჭორომამი უღჷ. თუდონი ოლუს ღანჩო ალაზიმაფათ ფართო რე. ნოღა ყვარელწკჷმა აკოშაყარელი ლექიშ გეშა წყარმალუ ინოჸელებუ დო მუსხირენ ღალუშ ფორმათ ინმაკათუ ალაზანს.

დურუჯი უმენტაშო ეთმიჯუმუაფუ თირიშ დო ჭვემაშ წყარეფით. ოშქაშე წანიერი ხარჯი რე 1,06 მ3/ წმ. ახასიათენს წყარიშ მოლაფა. დურუჯიშ ჟინ ოლუს მიწმიქიმინუ სტრუქტურული პოპორწყარი, მუდგა ბორჯის წყარიშ ხარჯიქ შილებე მიოჭირინუას 200 მ3/მქ-ას დო უმოსი. დურუჯის გვალაშე მოუღჷ კოლოსარული მუდგანობათ ლექი დო დიდ ხიფათი მოუღჷ ნოღა ყვარელშა.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
დღამში (წყარმალუ)

**დღამში** — წყარმალუ აფხაზეთის, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტის. ოდუდე უღჷ კოდორიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 1003 მეტრაშ სიმაღალას. აკათუ უჩა ზუღას ოფუტე წკრიშიწკჷმა. სიგირძა 31 კილომეტრი რე, ღანჩოშ ფართობი 120 კმ2. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი 4,37 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია,  ტ. 3, ხას. 662-663, ქართი., 1978 წანა.

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ეგრისწყალი

**ეგრისწყალი**, *ეგრისის წყალი*, ქორთული ოისტორიე წყუეფიშ მეჯინათ წყარმალუ ბჟადალ საქორთუოს. ისტორიკოსეფიშ ვარაუდით ოკო რდას წყარმალუ ინგირი, ვარა წყარმალუ ოხოჯა, ვარა ხოლო ღალიძგა.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
ერწყარი (წყარმალუ)

**ერწყარი**, *დიდი ერისწყალი*, ქორთულო *ერისწყალი* — წყარმალუ აფხაზეთის, გალიშ მუნიციპალიტეტის, ოქუმიშ კვარჩხანი ნადუ. სიგირძა 75 კმ, ღანჩოშ ფართობი 296 კმ2. იჭყაფუ ოხაჩქუეშ კარსტული მასივიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ კართეშ ქვინჯის, ზუღაშ დონეშე 560 მეტრაშ სიმაღალას. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი კარსტული წყარეფით, აფუნს უჩქჷ ხანკუნტა წყარალა, წანმოწანაშ შხვა ბორჯის - წყარიშ მოლაფეფი. ოშქაშე წანიერი ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა რე 12,0 მ3/წმ. ერწყარიშ ნადუეფი რე: რთომწყარი, ჭიჭე ერწყარი დო შხვა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
დოლრაჭალა

**დოლრაჭალა**, *დოლრა*, წყარმალუ შონეშ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, ინგირიშ მარძგვანი ნადუ. დუდცს იდვანს დოლრაშ ჯიშთიშე. სიგირძა 24 კმ, გოჸორიშ ფართობი 191 კმ 2. ეთმიჯუმუაფუ უმენტაშო ჯიშთიშ წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნიშ ეკონია პერიოდის, წყარიშ სიჭიჭარე ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი რე 9,30 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
დუაბი

**დუაბი** — წყარმალუ აფხაზეთის, ოჩამჩირეშ მუნიციპალიტეტის, მოქვიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კოდორიშ ქჷნდჷრს. სიგირძა 26 კმ, ღანჩოშ ფართობი 114 კმ². ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს. ოშქაშე წანიერი ხარჯი 5,6 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ერმანისწყალი

**ერმანისწყალი** — წყარმალუ ჯავაშ მუნიციპალიტეტის, დიდი ლიახვიშ კვარჩხანი ნადუ. სიგირძა 16 კმ, ღანჩოშ ფართობი 75 კმ2. იჭყაფუ ხარულიშ დო ერმანიშ ქჷნდჷრეფიშ აკოხვალაწკჷმა, აკმაართაფუ დიდ ლიახვის ოფუტე ზღუბირწკჷმა. ეთმიჯუმუაფუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი წყარეფით. წყარალა უჩქჷ მესი-მანგიშ პერიოდის, წყარიშ სიჭიჭარე - ზოთონჯის. ოშქაშე წანიერი ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა 3,16 მ3/წმ.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ზესხო (წყარმალუ)

**ზესხო** — წყარმალუ ლენტეხიშ მუნიციპალიტეტის, ცხენწყარიშ მარძგვანი ნადუ. ოდუდე უღჷ კავკაციონიშ ობჟათე კართეს, შარივცევიშ ჸალაიბონიშ ბჟადალუს, ზუღაშ დონეშე 2780 მეტრაშ სიმაღალას, სიგირძა 19 კმ. მარძგვანშე აკმაართაფუ წყარმალუ ყორულდაში. ეთმიჯუმუაფუ ჸინიშ, თირიშ, დიხაშთუდონი დო ჭვემაშ წყარეფით. ოშქაშე წანიერი ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა 7,65 მ3/წმ. წყარალა უჩქჷ აფუნ-ზარხულს, წყარიშ სიჭიჭარე ზოთონჯის.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანიშ წყარმალუეფი
თეზამი (წყარმალუ)

**თეზამი** — წყარმალუ მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის, არაგვიშ კვარჩხანი ნადუ. ოდუდე უღჷ იალნოშ ქჷნდჷრიშ ოორუე კართეს. სიგირძა 28 კმ, ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონი წყარით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე - წარმოწანაშ დოსქილადირ ბორჯეფს. ოშქაშე წანიერი ხარჯი მიშაკათაფუწკჷმა 1,25 მ2/წმ. ქირსეთუთას ურჩქინდუ ჸინიშ პიჯი, ნამუთ გუთმარძენს ფურთუთა-მელახიშახ. თეზამს გითმირინუანა ოწყარალო.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
დორა-ბალტეა

**დორა-ბალტეა** () — წყარმალუ ოორუე იტალიას, პოშ კვარჩხანი ნადუ. მუში სიგინძა რე 160 კილომეტრი. წჷმიქიმინუ მონბლანიშ გვალაშე დო მიაჟეშ ჯიშთიშე მოულირი ნადუეფიშ აკოწყორუაშ მოღალუთ. 

ვალე-დ-აოსტაშ რეგიონიშ გინოკვათუაშ ბორჯის, გუშმურს ნოღა აოსტას დო უკული სენ-ვენსანს. თეშ უკული თინა მიშმურს პიემონტიშ რეგიონშა დო კვათჷნს ნოღა ივრეიას დო აკათუ წყარმალუ პოს, კომუნა კრეშენტინოწკჷმა. 

წყარმალუშ წყარეფი პოპულარული რე რაფტინგიშო დო კაიაკინგიშო. ორდოიან ზარხულს, მესის დო მანგის, მუში წყარიშ დონე მაღალი რე გვალას თირიშ ნდღულაფაშ გეშა. კვირკვეს, მარაშინათუთას დო ეკენიას წყარიშ დონე ირკენს დო წყარიშ ტემპერატურა იძინანს.

## ქოძირით თაშნეშე
* იტალიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* White Water Rafting Rivers of the World - Italy 

კატეგორია:იტალიაშ წყარმალუეფი
ვარეზეშ ტობა

**ვარეზეშ ტობა** () — უგურყელური გორჩქინაშ ტობა ოორუე იტალიას, ლომბარდიაშ რეგიონს, ზუღაშ დონეშე 238 მეტრას, მუში ფართობი რე 14,5 კმ², ოშქაშე სიტომბა 11 მ, მაქსიმალური სიტომბა 23 მ. 

გეხვილჷ კინ თე ჯოხოდვალაშ ნოღაშ ბჟაეიოლშე დო ლაგო-მაჯორეშ ტობაშ ბჟადალშე. ტობაშ ოორუეშე იფაჩუ ჭიჭე გალეფი, ნამუეფიშ უმაღალაში ჭურჭულეფი ზუღაშ დონეშე 1 226 მეტრაშახ ოჭირინდუანს. წყარპიჯეფს დოკიდილი რე 9 კომუნა. 

ტობაშ რაიონს დოხოლაფირო 170 ბუნაშ მაფურინჯე ხე.

## ფოტოგალერეა


File:Lago di Varese.jpg|გინაჯინუ ტობაშა
File:Lagodivarese02.jpg|გინაჯინუ ტობაშა
File:Lagodivaresecom 001.jpg|გინაჯინუ ტობაშა
File:Lagodivaresecom 002.jpg|გინაჯინუ ტობაშა
File:LagoVarese0001.jpg
File:Comabbio0001.jpg


## ქოძირით თაშნეშე
*იტალიაშ ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Varese lake portal 

კატეგორია:იტალიაშ ტობეფი
ჩეჯუ

**ჩეჯუშ ვულკანური კოკი დო ლავაშ რხვილეფი** — იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი ობჟათე კორეას. ჩეჯუ, იგივე **ჩეჯუდო** ვულკანური კოკიე, ნამუთ კორეაშ ობჟათე ოძგალეშე 130 კმ-იშ დოჩილითაფათ იდვალუაფუ. თიში ფართობი 1 846 კმ²-იე დო წჷმარინუანს ობჟათე კორეაშ უდიდაში კოკის დო არძოშე ჭიჭე პროვინციას. კოკიშ ცენტრალურ ნორთის იდვალუაფუ ობჟათე კორეაშ უმაღალაში კონკა დო დინოშქირატილი ვულკანი ჰალასანი (1 950 მ). თიში ვულკანური აქტივობეფქ დიჭყჷ ცარცულ პერიოდის დო იგინძორებუდჷ მასუმაშური სისტემაშახ. ეკონია აქტივობაქ დეფიქსირჷ 800 წანაშ ოწოხ. კოკი აკმოდირთუ ვულკანურ კირდეეფშე დო ნერჩეფშე, ნამუეფით ჰალსანიშ მოქიმინჯალაშ მოღალუ რე. 

ჩეჯუ მენცარულო გჷშაკერძაფილო რე ფასეული, რახან თაქ იდვალუაფუ ლავური სვირეფიშ სისტემა. თე ორთაშობური სვიროლუეფი, ნამუეფსუთ ართი ბორჯის მაგმა მითმეურდჷნ, ასე ჩოლიერიე დო წჷმარინუანს ქვაბეფს, ნამუეფით ართ-ართი უდიდაშიე მოსოფელს თე ტიპიშ ქვაბეფს შქას.

## ქოძირით თაშნეშე
*მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Jeju Volcanic Island and Lava Tubes, UNESCO
* World Heritage in Korea

კატეგორია:ობჟათე კორეაშ გეოგრაფია
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ობჟათე კორეას