open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბიურაკანიშ ობსერვატორია

**ბიურაკანიშ ობსერვატორია**, **ბიურაკანიშ ასტროფიზიკული ობსერვატორია** რე ასტრონომიული ობსერვატორია სომხეთიშ ოფუტე ბიურაკანის. ობსერვატორია იდვალუაფჷ არაგაწიშ გვალას, ზუღაშ დონეშე 1,400 მეტრაშ სიმაღალას. ობსერვატორია 1946 წანას დარსხუ გიშარჩქინელი სომეხი ასტროფიზიკოსიქ ვიქტორ ამბარცუმიანქ. ობსერვატორიაშ დგჷმილიშ არქიტექტორი რე სომეხი არქიტექტორი სამველ საფარიანი. ობსერვატორიაქ ძირუ შხვადოშხვა მურიცხული ასოციაციეფი, სუპერნოვეფი, გალაქტიკეფი, ჰერბიგ-ჰაროშ ობიექტეფი დო შხვა. ობსერვატორიას მაართა კონფერენციაქ იტარინჷ 1951 წანას. ბიურაკანიშ ობსერვატორია ჟირშა რდჷ SETI-შ კონფერენციეფიშ აბანი. ობსერვატორია მერჩქინელი რე ასტრონომიული დო ასტროფიზიკული რკვიებეფიშ რეგიონალურ ცენტრო. ობსერვატორიას ადმინისტრირენს სომხეთიშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*About Byurakan Observatory 

კატეგორია:ობსერვატორიეფი
ოაჰე

**ოაჰე**, **ოაჰეშ ტობა** (ინგლ. Lake Oahe) რე რეზერვუარი წყარმალუ მისურის. რეზერვუარს აფორმირენს ოაჰეშ კაშხალი. ოაჰეშ კაშხალიშ ეგაფაქ დიჭყჷ 1948 წანას დო ითუ 1962 წანას. ოაჰეშ რეზერვუარი იჭყაფჷ ცენტრალურ ობჟათე დაკოტას, უკულ იგინძარებუ ოორუეშე, ოორუე დაკოტაშ ტერიტორიას. ოაჰეშ რეზერვუარს ოაჰეშ ტობას უძახჷნა. ოაჰეშ ტობაშ ფართობი რე 1,500 კვ.კმ. თიში მაქსიმალური სიგინძა 372 კმ. წყარპიჯიშ სიგინძა 3,620 კმ. რე. მაქსიმალური სიტომბა რე 62 მ. რეზერუარი იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 502 მეტრაშ სიმაღალას. ოაჰეშ ტობა პოპულარული ტურისტული მარშრუტი რე. ირ წანას ოაჰეშ ტობას ჸუნს 1.5 მლნ. ვიზიტორი. ოაჰეშ წყარპიჯიშ გოხოლუას იდვალუაფჷ ნოღეფი: პირი, მობრიჯი, პოლოკი, კენონ-ბოლი დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Lake Oahe (Official website) , U.S. Army Corps of Engineers (USACE)
*Corps Lakes - Lake Oahe
*South Dakota Department of Game, Fish, and Parks
*North Dakota Department of Parks and Recreation

კატეგორია:რეზერვუარეფი
კატეგორია:ააშ-იშ რეზერვუარეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ტობეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ტობეფი
ოკიჩობი

**ოკიჩობი**, თაშნეშე **ფლორიდაშ დინახალენი ზუღა** (ინგლ. Lake Okeechobee; Florida's Inland Sea) რე ტობა  ააშ-იშ ფლორიდაშ შტატის. ტობაშ ფართობი რე 1,900 კვ.კმ. მაქსიმალური სიგინძა რე 57.5 კმ., მაქსიმალური სიგანა 46.6 კმ. დო მაქსიმალური სიტომბა 3.7 მ. რე. ოკიჩობიშ ტობაშა მიშმურს წყარმალუეფი: კისიმი, ფიშიტინგი, ტეილორი. ტობაშე გიშმურს წყარმალუეფი: ევერგლეიდსი, კალუსაჰაჩი, სენტ-ლუსი. ოკიჩობიშ ტობას იდვალუაფჷ შხვადოშხვა ჭიჭე კოკეფი: კრიმერი, ტორი, რიტა, გრასი, ბერდი, ჰორსი დო შხვეფი. ოკიჩობიშ ტობა იდვალუაფჷ ფლორიდაშ გლეიდსიშ, ოკიჩობიშ, მარტინიშ, პალმ-ბიჩიშ დო ჰენდრიშ ოლქეფიშ ტერიტორიას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

კატეგორია:ააშ-იშ ტობეფი
კატეგორია:ფლორიდაშ ტობეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ტობეფი
ვარლამ შალამოვი

**ყ**

## რესურსეფი ინტერნეტის
*(ინგლისურო) Varlam Shalamov official site 
*(რუსულო) Russian series "Lenin's Testament", based on Kolyma Tales (online) 
*(რუსულო) Film My Several Lives (1991)
*(რუსულო) Varlam Shalamov official site
*(რუსულო) Varlam Shalamov on Lib.ru
*(რუსულო) Varlam Shalamov. Poetry
* შალამოვიშ საფულა
*(რუსულო) A biography 

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1907
კატეგორია:ნაღურა 1982
მანიტობა (ტობა)

**მანიტობა** (ინგლ. Lake Manitoba; ფრანგ. Lac Manitoba) რე ტობა კანადაშ პროვინცია მანიტობას. ტობას სიდიდათ უკინებჷ 14-ა აბანი კანადას დო 33-ა მოსოფელს. მანიტობაშ ტობა იდვალუაფჷ მანატობაშ პროვინციაშ ნოღა უინიპეგიშე 75 კმ.-იშ მაშორას. ტობაშ ფართობი რე 4,624 კმ², მაქსიმალური სიგინძა რე 200 კმ., მაქსიმალური სიგანა 45 კმ. დო მაქსიმალური სიტომბა 7 მ. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 247 მეტრაშ სიმაღალას. ტობეფიშ: უინიპეგიშ, უინიპეგოსისიშ დო მანიტობაშ არდგილს იდვალუაფუდჷ პრეისტორიული ტობა აგასისი. პრეისტორიული ტობაშ არსებობაშ იდეა წჷმარინუ ამერიკალი გეოლოგიქ უილიამ კეტინგიქ.

## გალერეა

Image:Delta Beach Manitoba Canada (5).JPG
Image:Delta Marsh Field Station Manitoba Canada (3).JPG
Image:Delta Marsh Field Station Manitoba Canada (8).JPG
Image:Steep Rock Cliffs-2.jpg
Image:LMNarrows.JPG
Image:Twin Lakes Beach, October 2010.jpg
Image:StAmbroiseProvPark.jpg
Image:WatchornProvPark.jpg


## რესურსეფი ინტერნეტის

*Modern sedimentology and hydrology of Lake Manitoba
*Lake Manitoba Stewardship Board

კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ტობეფი
კატეგორია:კანადაშ ტობეფი
უინიპეგი (ტობა)

**უინიპეგი** (ინგლ. Lake Winnipeg; ფრანგ. Lac Winnipeg) რე ტობა კანადაშ მანიტობაშ პროვინციას. ტობაშ ფართობი 24,514 კმ² რე, მაქსიმალური სიგინძა 416 კმ. რე დო მაქსიმალური სიგანა 100 კმ. ტობაშ მაქსიმალური სიტომბა 36 მ. რე. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 217 მეტრაშ სიმაღალას. ტობაშ წყარპიჯიშ სიგინძა რე 1,858 კმ. უინიპეგიშ ტობაშა მიშმურს წყარმალუეფი: უინიპეგი, სასკაჩევანი დო ოორუეშ რედ-რივერი. უინიპეგიშ ტობაშე გიშმურს წყარმალუ ნელსონი (ინაკათუ ჰუდსონიშ ჸუჯის). უინიპეგიშ ტობაშ წყარპიჯიშ გოხოლუას იდვალუაფჷ ნოღეფი: გიმლი, რივერტონი, ვიქტორია-ბიჩი, ჰილსაიდ-ბიჩი, პაინ-ფოლსი დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*"Lake Winnipeg" . *The Canadian Encyclopedia*
*Lake Winnipeg Research Consortium
*Manitoba Water Stewardship - Lake Winnipeg
*Satellite images of Lake Winnipeg 
*Sail Lake Winnipeg 

კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ტობეფი
კატეგორია:კანადაშ ტობეფი
კატეგორია:ტობეფი
ნიკარაგუა (ტობა)

**ნიკარაგუა**, თაშნეშე **კოკიბოლკა**, თაშნეშე **გრანადა** (ესპ. Lago de Nicaragua, Lago Cocibolca, Mar Dulce, Gran Lago, Gran Lago Dulce, ან Lago de Granada) — ტექტონიკური ტობა ნიკარაგუას. ნიკარაგუაშ ფართობი 8,264 კმ² რე დო თინა ფართობით უდიდაში ტობა რე ცენტრალურ ამერიკას. ნიკარაგუა ფართობით მავითა რე ამერიკას , მოსოფელიშ მასშტაბით უკინებჷ მა-19 აბანი. ნიკარაგუაშ ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 32.7 მეტრაშ სიმაღალას. ტობაშ მაქსიმალური სიგინძა რე 161 კმ. დო მაქსიმალური სიგანა 71 კმ. ტობას იდვალუაფჷ 400-შე უმოსი კოკი. უდიდაშ კოკეფიე: გრანადაშ კოკეფი, ომეტეპე, სოლენტინამეშ კოკეფი დო საპატერა. ნიკარაგუაშ ტობაშე გიშმურს წყარმალუ სან-ხუანი (ინაკათუ კარიბიშ ზუღას). ტობაშ წყარპიჯის გოხოლუას იდვალუაფჷ ნოღეფი: გრანადა დო სან-კარლოსი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*JPL NASA: Perspective View with Landsat Overlay, Lakes Managua and Nicaragua

კატეგორია:ცენტრალური ამერიკაშ ტობეფი
კატეგორია:ნიკარაგუაშ ტობეფი
ლევან იზორია

მინი|ლევან იზორია
**ლევან იზორია** (დ. 5 ფურთუთა, 1974) — ქორთუ პოლიტიკოსი. საქორთუოშ დუდთხილუაშ მინისტრი 2016-2019 წანეფს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* nplg.gov.ge

კატეგორია:დუნაბადი 1974
კატეგორია:საქორთუოშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
ახალი ინგლისი

**ახალი ინგლისი** (ინგლ. New England) — რეგიონი ოორუე-ბჟაეიოლ ააშს, ნამუთ იკათუანს 6 შტატის: კონექტიკუტის, მეინის, მასაჩუსეტსის, ნიუ-ჰემპშირის, როდ-აილენდის დო ვერმონტის. ახალი ინგლისიშ რეგიონს ბჟადალშე უხურგანს ნიუ-იორკიშ შტატი, ოორუე-ბჟაეიოლიშე კანადაშ პროვინცია ნიუ-ბრანსუიკი, ოორუეშე კვებეკი, ბჟაეიოლიშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლიშე ატლანტიშ ოკიანე, ობჟათე-ბჟადალიშე ლონგ-აილენდიშ ესტუარი. რეგიონიშ უდიდაშ ნოღა რე ბოსტონი (მასაჩუსეტსიშ ნანანოღა) დო უდიდაში მეტროპოლია დიდი ბოსტონი. დიდი ბოსტონიშ მეტროპოლიას ოხორანს რეგიონიშ მახორობაშ 30 %-შე უმოსი მახორუ. ახალი ინგლისიშ რეგიონიშ ფართობი 162,362 კმ² რე, მახორობაშ მუდანობა 15 მილიონიშე უმოსი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
; პოლიტიკა
* New England Governors Conference 

; ისტორია
* Historic New England
* Minuteman National Park Homepage - American Revolution battle site

; რუკეფი
* Historic USGS Maps of New England & NY
* Map of New England. From the 1871 Atlas of Massachusetts by Walling and Gray.

; კულტურა
* New England Music Archive

კატეგორია:ახალი ინგლისი
ბოსვაში

**ბოსვაში**, **ოორუე-ბჟაეიოლი მეგაპოლისი**, **ოორუე-ბჟაეიოლი კორიდორი**, თაშნეშე **Acela კორიდორი**, თაშნეშე **ბოსტონი-ვაშინგტონიშ კორიდორი** (ინგლ. Boswash, Northeast megalopolis, Northeast Corridor, Acela Corridor, Boston–Washington corridor) — მახორობაშ მუდანობათ უდიდაში მეგაპოლისი ააშ-ს. მეგაპოლისი იდვალუაფჷ ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯის, ოორუე-ბჟაეიოლ აკოართაფილ შტატეფს. მეგაპოლისი იჭყაფჷ ნოღა ბოსტონიშე დო ითებჷ ვაშინგტონს. ბოსვაშიშ მეგაპოლისი იკათუანს უშხუაშ ნოღეფს: ბოსტონს, პროვიდენსის, ჰარტფორდის, ნიუ-ჰეივენს, ნიუ-იორკის, ჯერსი-სიტის, ნიუარკის, ტრენტონის, ფილადელფიას, ბალტიმორს დო ვაშინგტონს. მინშა ბოსვაშიშ მეგაპოლისიშა მიშმეჸონანა უმოს ჭიჭე ურბანულ აგლომერაციეფს ხოლო: რიჩმონდის, ნორფოლკის, პორტლენდის დო ჰარისბერგის. ბოსვაშიშ მეგაპოლისი იკათუანს მენიშ, ნიუ-ჰემპშირიშ, მასაჩუსეტსიშ, როდ-აილენდიშ, კონექტიკუტიშ, ნიუ-იორკიშ, ნიუ-ჯერსიშ, პენსილვანიაშ, დელავერიშ, მერილენდიშ დო ვირჯინიაშ შტატეფიშ ტერიტორიეფს. ბოსვაშიშ მეგაპოლისიშ ფართობი დოხოლაფირო 146,000 კმ² რე. მახორობაშ მუდანობა 52 მილიონიშ უმოსი რე. მახორობაშ მეჭედალა რე 359.6 ადამიერი კმ²-ის. სპეციალისტეფიშ აზრით ბოსვაშიშ მახორობაშ მუდანობა მიოჭირინუანს 58.1 მილიონს 2025 წანაშო. 

ბოსვაშიშ მეგაპოლისი ტერიტორიულო მეთხოზჷ US-1-იშ დო I-95-იშ ბიწორ ავტომაგისტრალეფს. 
 
ფრანგი გეოგრაფი ჟან გოტმანი (1915-1994) რდჷ ართ-ართი გიშარჩქინელი მენცარი, ნამუქჷთ მენცარული დიგურუ დო გიმირკვიუ ბოსვაშიშ ურბანული რეგიონი.

ბოსვაშიშ მეგაპოლისის იდვალუაფჷ ამერიკაშ დო მოსოფელიშ რეიტინგეფიშ ლიდერი კოლეჯეფი დო უნივერსიტეტეფი: ჰარვარდიშ უნივერსიტეტი, იელიშ უნივერსიტეტი, ფრინსთონიშ უნივერსიტეტი, კოლუმბიაშ უნივერსიტეტი, მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი, პენსილვანიაშ უნივერსიტეტი, ბრაუნიშ უნივერსიტეტი, ნიუ-იორკიშ უნივერსიტეტი დო ჯონ ჰოპკინსიშ უნივერსიტეტი.

## ქოძირით თაშნეშე
* მეგაპოლისი
* აკოართაფილი შტატეფიშ მეგარეგიონეფი

კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ მეგაპოლისეფი
კატეგორია:ააშ-იშ მეგაპოლისეფი
კატეგორია:მეგაპოლისეფი
უინიპეგოსისი

**უინიპეგოსისი** (ინგლ. Lake Winnipegosis) რე ტობა კანადაშ მანიტობაშ პროვინციას, მანიტობაშ ნოღა უინიპეგიშე 300 კმ.-იშ მაშორას. ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 254 მეტრაშ სიმაღალას. ტობაშ ფართობი რე 5,370 კმ². ტობაშ მაქსიმალური სიგინძა 195 კმ. რე, მაქსიმალური სიგანა 51 კმ. დო მაქსიმალური სიტომბა 12 მ. ტობაშე გიშმურს წყარმალუ უოტერჰენი (ინაკათუ მანიტობაშ ტობას). უინიპეგოსისიშ ტობაშ ხოლოს, 6 კმ.-იშ მაშორას, იდვალუაფჷ სიდარიშ ტობა დო 3 კმ
-იშ მაშორას ტობა მანიტობა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* უინიპეგოსისიშ ტობა კანადურ ენციკლოპედიას

კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ტობეფი
კატეგორია:კანადაშ ტობეფი
ალექსანდრე ჭიკაიძე

**ალექსანდრე ჭიკაიძე** (დ. 6 მანგი, 1985) — ქორთუ პოლიტიკოსი. საქორთუოშ დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრი 2013-2015 წანეფს.

კატეგორია:დუნაბადი 1985
კატეგორია:საქორთუოშ დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრეფი
ვისბადენი

**ვისბადენი** () — ნოღა გერმანიას, ჰესენიშ ნანანოღა. ნოღას ოხორანს 275, 976 ადამიერი. ვისბადენი ჩინებული რე ვისბადენიშ მუზემი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  
*Wiesbaden Area English & French Speaking Community
*Unofficial website
*Wiesbaden City Panoramas – Panoramic Views and virtual Tours
*Photos of Wiesbaden
*More Photos of Wiesbaden 
*Wiesbaden Daily Photos
*Webcam to Wiesbaden (Remote-Control Pan-Tilt) 
*23 live webcams to Wiesbaden 

კატეგორია:გერმანიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
დოლმახორეეფიშ წყარმალუ

**დოლმახორეეფიშ წყარმალუ** (ინგლ. Slave River) რე წყარმალუ კანადას. წყარმალუ იჭყაფჷ ათაბასკაშ ტობას დო ინაკათუ დოლმახორეეფიშ დიდი ტობას. წყარმალუშ სიგინძა რე 434 კმ. დო ღანჩოშ ფართობი 616,400 კმ². უდიდაშ ნადუეფი რე: ფისი, ათაბასკა, სოლთ-რივერი, ლიტლ-ბუფალო დო შხვეფი.

კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:კანადაშ წყარმალუეფი
ფანტომასი (1964 წანაშ ფილმი)

**ფანტომასი** (ფრანგ. Fantômas) — ანდრე იუნებელიშ ფანტომასიშ ტრილოგიაშ მაართა ფილმი, გიშულირი 1964 წანას. ფილმიშ სიუჟეტით კომისარი ჟიუვი დო ჟურნალისტი ფანდორი უბადო ბანდიტიშ ფანტომასიშ ჭოფუას ოცადუნა. თარ როლეფს არსულენა ჟან მარე (ფანტომასი) დო ლუი დე ფიუნესი (კომისარი ჟიუვი). ჟან მარე არსულენს ჟურნალისტი ფანდორიშ როლს ხოლო. ფილმი კომედიური ჟანრიში რე დო თის უღუდჷ დიდი პოპულარობა კონტინენტურ ევროპას, სსრრ-ს, იაპონიას დო შხვა ქიანეფს. ფილმი გერსხილი რე ფრანგი ჭარუეფიშ მარსელ ალენიშ დო პიერ სუვესტრიშ დეტექტიური ჟანრიშ ნაჭარეფს, ნამუეფიშ თარი გერგეზი რე გიმოგონილი პერსონაჟი ფანტომასი.

## თარ როლეფს

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 

კატეგორია:ფრანგული ფილმეფი
კატეგორია:კომედიური ფილმეფი
კატეგორია:ფრანგული კომედიური ფილმეფი
შტუტგარტი

**შტუტგარტი** () — ნოღა გერმანიას, ჰესენიშ ნანანოღა. ნოღას ოხორანს 606, 588 ადამიერი (2010). ნოღა ჩინებული რე ოკუჩხბურთე კლუბით: „შტუტგარტი“.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:გერმანიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
B²FH

**B²FH** (ინგლ. B²FH paper) — მენცარული სტატია ქიმიური ელემენტეფიშ წჷმოქიმინუაშ გეშა. სტატიაშ ოფიციალური ჯოხოდვალა რდჷ **ელემენტეფიშ სინთეზი მურიცხეფს** (ინგლ. Synthesis of the Elements in Stars), მარა სტატია უმოსო შინელი რე ავტორეფიშ ინიციალეფით. B²FH სტატიაშ ავტორეფი რენა: მარგარეტ ბერბიჯი, ჯეფრი ბერბიჯი, უილიამ ალფრედ ფაულერი დო ფრედ ჰოილი. სტატიაქ იჭარჷ 1955-1956 წანეფს, კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის დო კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის. სტატია 1957 წანას გჷმაბჟინუ მენცარული ჟურნალქ *[[Reviews of Modern Physics]]*. B²FH სტატია ეთმოჭარუნს მურიცხული ნუკლეოსინთეზიშ თეორიას ასტრონომიული დო ლაბორატორიული მუნაჩემეფით დო ეთმონწყუნს მონკა ქიმიური ელემენტეფიშ წჷმოქიმინუაშ პროცესეფს.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ასტროფიზიკა
კატეგორია:ნუკლეოსინთეზი
კატეგორია:მენცარული სტატიეფი
მარგარეტ ბერბიჯი

**ელინორ მარგარეტ ბერბიჯი** (ინგლ. Eleanor Margaret Burbidge; დაბადებაშ გვარი - პიჩი, ინგლ. Peachey; დ. 12 მარაშინათუთა, 1919, სტოკპორტი, ინგლისი — ღ. 5 პირელი, 2020, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია, ააშ) — ბრიტანალი-ამერიკალი ასტრონომი დო ასტროფიზიკოსი.

## ბიოგრაფია
მარგარეტ ბერბიჯი გურაფულენდჷ ლონდონიშ ოუნივერსიტეტე კოლეჯის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი 1943 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ლონდონიშ უნივერსიტეტიშ ობსერვატორიას, ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ იერკსიშ ობსერვატორიას, კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ კავენდიშიშ ლაბორატორიას, კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის დო კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (სან-დიეგო). 1950-იან წანეფს, მარგარეტ ბერბიჯი რდჷ მურიცხული ნუკლეოსინთეზიშ თეორიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი დო შინელი მენცარული B²FH სტატიაშ მაართა ავტორი. 1960-1970-იან წანეფს ბერბიჯიქ გიმირკვიუ გალაქტიკეფიშ როტაციეფი, კვაზარეფი დო შხვა. 1973-1975 წანეფს ბერბიჯი რდჷ გრინვიჩიშ ომაფე ობსერვატორიაშ დირექტორი, 1976-1978 წანეფს რდჷ ამერიკაშ ასტრონომიული ჯარალუაშ პრეზიდენტი. 1979-1988 წანეფს ბერბიჯი მუშენდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (სან-დიეგო) ასტრონომიაშ დო კოსმოსური მენცარობეფიშ ცენტრიშ დირექტორო. მარგარეტ ბერბიჯი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1964 წანაშე რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. 1983 წანას გინოჩეს პრესტიჟული მენცარობაშ ერუანული მენდალი. 2005 წანას ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაქ ბერბიჯის გინოჩჷ ორქოშ მენდალი. მარგარეტ ბერბიჯიშ ჯოხონობაშ რე ართი ასტეროიდი. ამერიკაშ ფიზიკაშ ჯარალუაქ დარსხუ მარგარეტ ბერბიჯიშ ჯოხონობაშ პრემია. მარგარეტ ბერბიჯიშ ქომონჯი რდჷ ინგლისარი ასტრონომი დო კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (სან-დიეგო) პროფესორი ჯეფრი ბერბიჯი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Short biography
*Personal web page at UCSD physics

კატეგორია:ბრიტანალი ასტრონომეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტროფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1919
კატეგორია:ნაღურა 2020
ეინარ ჰერცშპრუნგი

**ეინარ ჰერცშპრუნგი** (დან. Ejnar Hertzsprung; დ. 8 გჷმათუთა, 1873, კოპენჰაგენი, დანია  — ღ. 21 გჷმათუთა, 1967, როსკილე, დანია)  —  დანიარი ქიმიკოსი დო ასტრონომი. 

## ბიოგრაფია დო მენცარული რკვიებეფი
ეინარ ჰერცშპრუნგი გურაფულენდჷ კოპენჰაგენიშ პოლიტექნიკუმს. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ლეიდენიშ უნივერსიტეტიშ ობსერვატორიას. 1937-1946 წანეფს რდჷ ლეიდენიშ ობსერვატორიაშ დირექტორი. 1913 წანას ჰერცშპრუნგიქ ზიმუ შხვადოშხვა ცეფეიდეფიშახ დისტანცია პარალაქსიშ გიმორინაფათ. ჰერცშპრუნგიქ აკეთჷ მურიცხეფიშ კლასიფიკაცია თინეფიშ სპექტრალური ტიპიშ დო გოვითარაფაშ ეტაპეფიშ მეჯინათ. ჰერცშპრუნგიქ, მურიცხეფიშ  კლასიფიკაციაშ ბორჯის გიმირინუ ამერიკალი ასტრონომიშ ანტონია მორიშ კლასიფიკაცია. 1911–1913 წანეფს ჰერცშპრუნგიქ დო ჰენრი ნორის რასელიქ ზოხორინელო აკიმუშუს ჰერცშპრუნგ-რასელიშ დიაგრამა, ნამუთ ასეშახ გიმირინუაფჷ მურიცხეფიშ ტიპეფიშ დო მურიცხული ევოლუციაშ ეიონწყჷმალო. ეინარ ჰერცშპრუნგიქ  მიოგორუ ჟირ ასტეროიდის: (1627) ივარის დო ამურის. ეინარ ჰერცშპრუნგი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1929 წანას ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაქ ჰერცშპრუნგის გინოჩჷ ორქოშ მენდალი. 1937 წანას ჰერცშპრუნგიქ მიპალუ პრესტიჟული ბრიუსიშ მენდალი. ჰერცშპრუნგიშ ჯოხონობაშ რე ართი ასტეროიდი დო ართ-ართი კრატერი თუთას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ეინარ ჰერცშპრუნგი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* Awarding of Bruce Medal: PASP '''49''' (1937) 65
* Awarding of RAS gold medal: MNRAS '''89''' (1929) 404

კატეგორია:დანიარეფი
კატეგორია:დანიარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დანიარი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1873
კატეგორია:ნაღურა 1967
სადოვიცე (ვროცლავიშ პოვიატი)

**სადოვიცე** () — ოფუტე პოლონეთიშ ობჟათე-ბჟადალშე, თუდოლენი სილეზიაშ სავოევოდეს, ვროცლავიშ პოვიატიშ აკოდგინალუაშა მიშმალ კონტი-ვროცლავსკიეშ გმინაშ ადმინისტრაციულ რაიონს. 1945 წანაშახ, გერმანიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშუ. სადოვიცე იდვალუაფუ კონტი-ვროცლავსკიეშ ოორუე-ბჟაეიოლშე 4 კილომეტრიშ მეძენას დო რეგიონიშ ნანანოღა ვროცლავიშ ობჟათე-ბჟადალშე 19 კილომეტრის.

## სქოლიო

კატეგორია:პოლონეთიშ ოფუტეეფი
კატეგორია:ვროცლავიშ პოვიატიშ ოფუტეეფი
კატეგორია:კანტი ვროცლავსკეშ გმინაშ ოფუტეეფი
ირაკლი ქადაგიშვილი

**ირაკლი ქადაგიშვილი** — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
დილჰან ერიურთი

**დილჰან ერიურთი** (თურქ. Dilhan Eryurt; დ. 29 გერგობათუთა, 1926, იზმირი, თურქეთი — ღ. 13 ეკენია, 2012, ანკარა, თურქეთი) — თურქი ასტროფიზიკოსი. უმოსო გურაფულენდჷ ბჟას, თიშ ფორმაციაშ პროცესეფს დო ევოლუციურ გოვითარაფას.

## ბიოგრაფია დო მენცარული რკვიებეფი
დილჰან ერიურთი გურაფულენდჷ ასტრონომიას სტამბოლიშ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1946 წანას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ მიჩიგანიშ უნივერსიტეტის. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ ანკარაშ უნივერსიტეტის 1953 წანას. 1959 წანას ერიურთიქ საირქიანო ატომური ენერგიაშ სააგენტოშ სტიპენდიათ კანადაშა მიდართჷ, სოდეთ გიშარჩქინელი ამერიკალი-კანადარი ასტროფიზიკოსი ალასტერ კამერონიწკჷმა მუშენდჷ. ერიურთიქ კანადას ჟირ წანას ქუდოსკიდჷ დო უკულ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ამერიკაშა გეგნორთჷ. ამერიკას ერიურთიქ მუშობა ქიდიჭყჷ ინდიანაშ უნივერსიტეტის. ჸათე პერიოდის იმუშუ გოეთე ლინკიშ ობსერვატორიას ხოლო. ობსერვატორიაშ მუშობაშ ბორჯის ერიურთიქ გიმირკვიუ მურიცხული მოდელეფი დო აკეთჷ თინეფიშ იდენტიფიკაცია. მალას ერიურთიქ ომუშებუშა გეგნორთჷ ნასაშ კოსმოსური რკვიებეფიშ გოდარდიშ ინსტიტუტიშა, სოდეთ ერიურთი გურაფულენდჷ ბჟაშ ფორმაციას დო ევოლუციას. ჸათე პერიოდის ერიურთი რდჷ ხვალე ართი ოსური, ნამუთ მუშენდჷ გოდარდიშ ინსტიტუტის. დილჰან ერიურთი, 1960-იან წანეფიშ დაჭყაფუს, ოკათუდჷ ნასაშ მისიეფიშ მენცარულ რკვიებეფს. ერიურთიქ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია ნასაშ აპოლო 11-იშ მისიაშა. დილჰან ერიურთიქ ართ პერიოდის იმუშუ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის ხოლო. 1968 წანას დილჰან ერიურთიქ თურქეთშა დირთჷ დო დარსხუ თურქეთიშ ერუანული ასტრონომიული კონგრესი, თურქეთიშ მენცარული დო ტექნოლოგიური რკვიებეფიშ სხუნუშ ხეშენწყუალათ. 1969-1973 წანეფს ერიურთი კინ ნასას მუშენდჷ. 1973 წანას ერიურთიქ ომუშებუშა გეგნორთჷ ანკარაშ შქა ბჟაეიოლიშ ტექნიკური უნივერსიტეტიშა, სოდეთ დარსხუ ასტროფიზიკაშ დეპარტამენტი. 1977 წანას თურქეთიშ მენცარული დო ტექნოლოგიური რკვიებეფიშ სხუნუქ (TÜBİTAK) ერიურთის გინოჩჷ ომენცარე პრემია. 1988-1993 წანეფს ერიურთი რდჷ შქა ბჟაეიოლიშ ტექნიკური უნივერსიტეტიშ მენცარობაშ დო ლიტერატურაშ ფაკულტეტიშ დეკანი. 1993 წანას ერიურთიქ პენსიაშა მიდართჷ. დილჰან ერიურთიქ ღურუ 2012 წანაშ 13 ეკენიას, გურიშ ლახარათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* დილჰან ერიურთი (1926–2012)   Rubinero-ს (პორტუგალიურო)

კატეგორია:თურქეფი
კატეგორია:თურქი ასტროფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1926
კატეგორია:ნაღურა 2012
ვროცლავიშ პოვიატი

**ვროცლავიშ პოვიატი** () — პოვიატი (რაიონი) პოლონეთის, მიშმურს მუჭოთ თუდოლენი სილეზიაშ სავოევოდეშ ადმინისტრაციული ართული. პოვიატიშ ცენტრი — ნოღა ვროცლავი (პოვიატიშ აკოდგინალუაშა ვენშმურს). პოვიატიშ ფართობი — 1116,15 კმ². მახორობა — 134&nbsp;145 ადამიერი (2015).

## ადმინისტრაციული დორთუალა
* ნოღეფი: კონტი ვროცლავსკე, სობუტკა, სეჰნიცე
* ნოღა-ოფუტე გმინეფი: კონტი ვროცლავსკეშ გმინა, სობუტკაშ გმინა, სეჰნიცეშ გმინა
* ოფუტე გმინეფი: ჩერნიცაშ გმინა, დლუგოლენკაშ გმინა, იორდანუვ-სლიონსკიშ გმინა, კობეჟიცეშ გმინა, მეტკუვიშ გმინა, ჟურავინაშ გმინა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პოვიატიშ ოფიციალური ვებ-ხასლა

## სქოლიო

კატეგორია:პოლონეთიშ პოვიატეფი
კატეგორია:თუდოლენი სულეზიაშ სავოევოდეშ პოვიატეფი
ბარტ ბოკი

**ბარტ იან ბოკი** (ნიდ. Bartholomeus Jan "Bart" Bok; დ. 28 პირელი, 1906, ჰორნი, ნიდერლანდეფი — ღ. 5 მარაშინათუთა, 1983, ტუსონი, არიზონა, ააშ) — ნიდერლანდარი დო ამერიკალი ასტრონომი. გურაფულენდჷ ლეიდენიშ დო გრონინგენიშ უნივერსიტეტეფს. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს ამერიკას დო ავსტრალიას. 1933-1957 წანეფს იმუშუ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის (1947 წანაშე რდჷ პროფესორი), 1957-1966 წანეფს ბოკი რდჷ ავსტრალიაშ მაუნტ-სტრომლოშ ობსერვატორიაშ დირექტორი დო ავსტრალიაშ ერუანული უნივერსიტეტიშ ასტრონომიაშ პროფესორი. 1966 წანაშე ბოკი მუშენდჷ არიზონაშ უნივერსიტეტის დო 1966-1970 წანეფს რდჷ უნივერსიტეტიშ სტიუარდიშ ობსერვატორიაშ დირექტორი.

ბარტ ბოკიქ გიმირკვიუ მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკაშ ევოლუცია დო სტრუქტურა. ბოკიქ ძირუ დო გიმირკვიუ გლობულეფი, ჭიჭე რუმე ნირსეულეფი, ნამუეფსჷთ ბოკიშ გლობულეფს ხოლო უძახჷნა. ბარტ ბოკიშ ოსური რდჷ ამერიკალი ასტრონომი პრისცილა ფერფილდი. ბოკი დო ფერფილდი ართო მუშენდეს  შხვადოშხვა მენცარული რკვიებეფიშ გეშა. რდეს შინელი წინგიშ *მეშხურეშ შარა*-შ (*The Milky Way*) ავტორი. წინგის უღუდჷ დიდი პოპულარობა დო მერჩქინელი რე ასტრონომიაშ დარგის ართ-ართ უდიდაშ დო მონუმენტურ ნახანდო. ბარტ ბოკი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1972 წანას ბოკიქ მიპალუ იანსკიშ პრემია, 1977 წანას ბრიუსიშ მენდალი, 1982 წანას ჰენრი ნორის რასელიშ ლექციაშ პრემია დო კლიუმპკე-რობერტსიშ პრემია. ბოკი 1970-1974 წანეფს რდჷ საირქიანო ასტრონომიული რსხუშ ვიცე-პრეზიდენტი დო 1972-1974 წანეფს ამერიკაშ ასტრონომიული ჯარალუაშ პრეზიდენტი. ბარტ ბოკიშ დო პრისცილა ბოკიშ ჯოხონობაშ რე ართი ასტეროიდი. 1989 წანას ავსტრალიაშ ასტრონომიულ ჯარალუაქ დარსხუ ბოკიშ ჯოხონობაშ პრემია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* ბარტ ბოკი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ასტრონომეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1906
კატეგორია:ნაღურა 1983
სილეზია

thumb|სილეზია
**სილეზია** (პოლ. Śląsk, ჩეხ. Slezsko, გერმ. Schlesien, სილ. Ślůnsk, თუდ.სილ. Schläsing) — ისტორიული აკანი ცენტრალურ ევროპას. სილეზიაშ კაბეტი ნორთი მიშმურს პოლონეთიშ აკოდგინალუაშა, მორჩილი ნორთი — ჩეხეთიშა. სილეზიაშ არძაშ უჭიჭაში ნორთი გერმანიას უღ.

უშხუაში ნოღეფი რე: ვროცლავი დო კატოვიცე.

## ქოძირით თაშნეშე
* ჩეხური სილეზია
* ავსტრიული სილეზია
* სილეზიური ნინა

## ლიტერატურა
* de Zayas, Alfred M.: A terrible Revenge. Palgrave/Macmillan, New York, 1994. ISBN 1-4039-7308-3.
* de Zayas, Alfred M.: Nemesis at Potsdam. London, 1977. ISBN 0-8032-4910-1.
* Douglas, R.M.: Orderly and Humane. The Expulsion of the Germans after the Second World War. Yale University Press, 2012. ISBN 978-0300166606.
* *Documents on British Foreign Policy 1919–1939*, 1st Series, volume XI, *Upper Silesia, Poland, and the Baltic States, January 1920-March 1921*, edited by Rohan Butler, MA, J.P.T.Bury, MA, & M.E.Lambert, MA, Her Majesty's Stationery Office (HMSO), London, 1961 (amended edition 1974), ISBN 0-11-591511-7
* *Documents on British Foreign Policy 1919–1939*, 1st Series, volume XVI, *Upper Silesia, March 1921 – November 1922*, edited by W.N. Medlicott, MA, D.Lit., Douglas Dakin, MA, PhD, & M.E.Lambert, MA, HMSO, London, 1968
* Kleineberg A., Marx Ch., Knobloch E., Lelgemann D.: Germania und die Insel Thule. Die Entschlüsselung von Ptolemaios: "Atlas der Oikumene". Wissenschaftliche Buchgesellschaft, 2010.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Silesia in Europe page
* Map of Silesia in 1763
* Old postcards from Silesian towns
* Photos from Silesian towns, villages and communities before 1946
* Map of Silesia as of 2000 
* Silesia in maps of Europe 
* Combined European History Exhibit by Germans, Poles, Czech, Slovaks and Hungarians

კატეგორია:პოლონეთიშ ისტორიული რეგიონეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ისტორიული აკანეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ ისტორიული აკანეფი
კატეგორია:ავსტრიაშ ისტორიული აკანეფი
ჯერარდ კოიპერი

**ჯერარდ პეტერ კოიპერი** (ნიდ. Gerrit Pieter Kuiper; ინგლ. Gerard Peter Kuiper; დ. 7 ქირსეთუთა, 1905, ჰარენკარსპელი, ნიდერლანდეფი — ღ. 23 ქირსეთუთა, 1973, მეხიკო, მექსიკა) — ნიდერლანდარი ასტრონომი. მერჩქინელი რე პლანეტოლოგიაშ მუმათ.

## ბიოგრაფია დო მენცარული რკვიებეფი
ჯერარდ კოიპერი გურაფულენდჷ ლეიდენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი ასტრონომეფი: ბარტ ბოკი, ეინარ ჰერცშპრუნგი, ანტონ პანეკუკი, ვილემ დე სიტერი, იან ოორტი, პაულ ერენფესტი დო შხვეფი. კოიპერიქ ოკანდიდატე დისერტაცია თხილუ ასტრონომიას, 1927 წანას. 1933 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ეინარ ჰერცშპრუნგიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ ამერიკაშა მიდართჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ლიკიშ ობსერვატორიას. 1935 წანას კოიპერიქ ომუშებუშა გეგნორთჷ ჰარვარდიშ კოლეჯიშ ობსერვატორიაშა. კოიპერიქ ართ პერიოდის იმუშუ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ იერკსიშ ობსერვატორიას ხოლო. 1947-1949 წანეფს კოიპერი მუშენდჷ მაკდონალდიშ ობსერვატორიაშ დირექტორო. ჩიკაგოშ უნივერსიტეტიშ მუშობაშ ბორჯის კოიპერი რდჷ შინელი ამერიკალი ასტრონომიშ დო კოსმოლოგიშ კარლ სეიგანიშ ომენცარე ხემანჯღვერი.

ჯერარდ კოიპერიქ მიოგორუ ურანიშ ალმაშარე მირანდას დო ნეპტუნიშ ალმაშარე ნერეიდას. ჯერარდ კოიპერი რდჷ მაართა მენცარი ნამუქჷთ ძირუ ნოშქერორჟანგი მოროხიშ ატმოსფეროს დო მეთანი მარსქულიშ ალმაშარე ტიტანიშ ატმოსფეროს. 1960-იან წანეფს კოიპერი ოკათუდჷ აპოლოშ კოსმოსური პროგრამაშ მენცარულ კონსულტაციეფს. კოიპერი რდჷ პროექტი A119-შ მაკათური ხოლო. 1960 წანას ჯერარდ კოიპერიქ დარსხუ თუთაშ დო პლანეტეფიშ რკვიებეფიშ ლაბორატორია არიზონაშ უნივერსიტეტის დო ღურაშა რდჷ თიში დირექტორი. 1950-იან წანეფს თუთაშ თერმული ევოლუციაშ გეშა კოიპერის უღუდჷ მენცარული კონფლიქტი ამერიკალი ფიზიოქიმიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ჰაროლდ იურიწკჷმა. მენცარეფიშ ჸათე კონფლიქტის "ჩხე თუთა რგილი თუთა"-შ კონფლიქტის ხოლო უძახუნა. ჯერარდ კოიპერი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1947 წანას კოიპერის გინოჩეს ჟიულ ჟანსენიშ პრემია დო 1959 წანას ჰენრი ნორის რასელიშ ლექციაშ პრემია. 1971 წანას ფრანკლინიშ ინსტიტუტიქ კოიპერის გინოჩჷ კეპლერიშ ორქოშ მენდალი. ჯერარდ კოიპერიქ ღურუ 1973 წანაშ 23 ქირსეთუთას, 68 წანერქ. კოიპერიშ ჯოხონობაშ რე კოიპერიშ ორტყაფუ დო ართი ჭიჭე პლანეტა. ამერიკაშ ასტრონომიაშ ჯარალუაქ დარსხუ კოიპერიშ პრემია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
* 

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1905
კატეგორია:ნაღურა 1973
ბრემ სტოკერი

**აბრაჰამ სტოკერი** (ინგლ. Abraham Stoker; დ. 8 გერგობათუთა, 1847, დუბლინი, ირლანდია — ღ. 20 პირელი, 1912, პიმლიკო, ლონდონი, ინგლისი) — ირლანდიარი ჭარუ დო ნოველისტი, შინელი რე 1897 წანას გიშულირი გოთიკური რომანით *დრაკულა*. ბრემ სტოკერი რდჷ ინგლისარი არტისტიშ ჰენრი ირვინგიშ პერსონალური ასისტენტი დო ირვინგიშ თეატრალური ლიცეუმიშ ბიზნეს-მენეჯერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
*h2g2 article on Bram Stoker
* 

კატეგორია:ირლანდიარეფი
კატეგორია:ირლანდიარი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1847
კატეგორია:ნაღურა 1912
გლობულა

**გლობულეფი**, **ბოკიშ გლობულეფი** (ინგლ. Bok globule) — ჭიჭე, იზოლირებული რუმე ნირსეულეფი, ნამუეფი იკათუანა კოსმოსურ ნტვერს დო აირეფს. გლობულეფიშ დინახალე შილებე წიმიქიმინას მურიცხეფქ. გლობულეფი უმოსო იდვალუაფუნა H II რეგიონს დო თინეფიშ მასა დოხოლაფირო 2-50 ბჟაშ მასა რე. გლობულეფი იკათუანა ნოშქერბადიშ ოქსიდის, ჰელიუმს დო დოხოლაფირო 1 % სილიკატურ ნტვერს. მაართა მენცარი ნამუქჷთ გლობულეფს მიოგორუ რდჷ ნიდერლანდარი-ამერიკალი ასტრონომი ბარტ ბოკი. ბარტ ბოკიქ ედიტ რეილიწკჷმა ართო 1947 წანას გჷმაბჟინუ სტატია, სოდეთ ეთმოჭარუნდჷ გლობულეფს დო თინეფიშ გრავიტაციული კოლაფსიშ პროცესეფს. მენცარეფიშ აზრით ჸათე პროცესეფს მაჸუნუდ მურიცხეფიშ დო მურიცხეფიშ ბუნაშ ფორმაცია. ჸათე პერიოდიშო ბოკიშ დო რეილიშ თეორიაშ დანტკიცება ძნელი რდჷ, მარა უკულიან პერიოდეფს, გიშაკერზაფილო 1990-იან წანეფს, დენტკიცჷნ ნამდა გლობულეფიშ დინახალე მიშჷ მურიცხეფიშ ფორმაციაშ პროცესი. უკულიან პერიოდეფიშ რკვიებეფით დენტკიცჷნ თიქ ხოლო ნამდა მინი გლობულეფი შილებე იკათუანდას ჰერბიგ-აროშ ობიექტეფს ხოლო დო ნამთინე გლობულეფიშე გიშმეშას მოლეკულური აირეფი.

## გალერეა

File:Bok globules in IC2944.jpg|თეკერეიშ გლობულეფი H II რეგიონ IC 2944-ის
File:NGC 281HSTFull.jpg|გლობულეფი NGC 281 ნირსეულს
File:Barnard 68.jpg|Barnard 68-იშ გლობულეფი, უხოლაში გლობულეფი ნამუეფი იდვალუაფუნა 410 სინთეშ წანაშ მაშორას. თინეფიშ დიამეტრი 12,500 ასტრონომიული ართული რე (დოხოლაფირო 2 ტრილიონი კმ.)


## ქოძირით თაშნეშე
* მოლეკულური მუნაფა
* Barnard 68

## რესურსეფი ინტერნეტის

* A Star in the Making

კატეგორია:ბოკიშ გლობულეფი
მეშხურეშ შარა

**მეშხურეშ შარა** (ინგლ. Milky Way - ბჟამი შარა) რე გალაქტიკა, ნამუთ იკათუანს ბჟაშ სისტემას. 1920-იან წანეფშახ მენცარეფი ფიქრენდეს ნამდა მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკა იკათუანდჷ ოქიანუშ არძა მურიცხის. 1920 წანაშ ასტრონომეფიშ ჰარლოუ შეპლიშ დო ჰებერ კერტისიშ  დიდი დებატიშ დო ედუინ ჰაბლიშ მენცარული რკვიებეფიშ უკულ, დენტკიცჷნ ნამდა მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკა შხვა ბრელი გალაქტიკაშე ართ-ართი რე დო მეშხურეშ შარაშ გარდა შხვა გალაქტიკეფი ხოლო არსებენს. მეშხურეშ შარა სპირალური გალაქტიკა რე დო თიში დიამეტრი 100,000–200,000 სინთეშ წანა რე. ეკონია პერიოდიშ რკვიებეფით რუმე მატერიაშ დისკი (ნამუთ იკათუანს შხვადოშხვა მურიცხეფს) შილებე იგინძარებუდას 2 მლნ. სინთეშ წანაშ სიგინძაშ დიამეტრიშ მაშორას. მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკა გალაქტიკეფიშ ლოკალური ბუნაშ მაკათური რე. შხვადოშხვა მუნაჩემეფით მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკას იდვალუაფჷ დოხოლაფირო 100-400 მილიარდი მურიცხი დო დახე თეზმა პლანეტა. გალაქტიკაშ ცენტრის იდვალუაფჷ სუპერმასიური უჩა რხვილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Milky Way – 3D Map
* Milky Way – Entire Galaxy (Up & Down) in One Image
* Milky Way – Basic plan map – Includes spiral arms and Orion spur
* Milky Way – IRAS (infrared) survey  – wikisky.org
* Milky Way – H-Alpha survey  – wikisky.org
* Milky Way – MultiWavelength  – Images and VRML models (NASA)
* Milky Way – Panorama (9 billion pixels) .
* Milky Way – Animated tour , University of South Wales

კატეგორია:გალაქტიკეფი
იან ოორტი

**იან ჰენდრიკ ოორტი** (ნიდ. Jan Hendrik Oort; დ. 28 პირელი, 1900, ფრანეკერი, ფრისლანდია, ნიდერლანდეფი — ღ. 5 გერგობათუთა, 1992, ლეიდენი, ობჟათე ჰოლანდია, ნიდერლანდეფი) — ნიდერლანდარი ასტრონომი.

## ბიოგრაფი დო მენცარული რკვიებეფი
იან ოორტი გურაფულენდჷ გრონინგენიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ, 1922 წანას ამერიკაშა მიდართჷ დო მუშენდჷ იელიშ ობსერვატორიას, ფრენკ შლეზინგერიშ ასისტენტო. 1924 წანას ოორტიქ ნიდერლანდეფიშა დირთჷ. 1926 წანას გრონინგენიშ უნივერსიტეტიშე მიპალუ დოქტორიშ ხარისხი დო მუშობა ქიდიჭყჷ ლეიდენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1930 წანაშე რდჷ ასტრონომიაშ ლექტორი დო 1935 წანაშე პროფესორი. 1930-იან წანეფს ოორტის შეულებუდჷ მენცარული კარიერა გაგინძორუკო ჰარვარდიშ დო კოლუმბიაშ უნივერსიტეტეფს, მარა ლეიდენიშ უნივერსიტეტის ქუდოსკიდჷ. 1934 წანაშე ოორტი რდჷ ლეიდენიშ ობსერვატორიაშ დირექტორიშ ასისტენტი. 1935-1948 წანეფს იან ოორტი რდჷ საირქიანო ასტრონომიული რსხუშ გენერალური მელამოსე.

იან ოორტიქ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია ჩქინი გალაქტიკაშ მეშხურეშ შარაშ რკვიებაშა. ოორტიქ დანტკიცჷ ნამდა გალაქტიკა ირთანს დო თიში ცენტრი ბჟა ვა რე. 1932 წანას ოორტიქ წჷმარინუ რუმე მატერიაშ არსებობაშ იდეა. ოორტიქ ძირუ დო გიმირკვიუ გალაქტიკური ჰალო. იან ოორტო გურაფულენდჷ კომეტეფს ხოლო დო რე ავტორი შხვადოშხვა რევოლუციური ჰიპოთეზეფიშ კომეტეფიშ გეშა. იან ოორტიშ ჯოხონობაშ რე ოორტიშ მუნაფა, ოორტიშ კონსტანტეფი დო ართი ასტეროიდი. იან ჰენდრიკ ოორტიქ ღურუ 1992 წანაშ 5 გერგობათუთას, 92 წანერქ. ოორტიშ ღურაშ გეშა ინდოარი ასტროფიზიკოსიქ სუბრაჰმანიან ჩანდრასეკარიქ თქუ: ასტრონომიაშ დიდი ჭყონიქ ეკირთჷ დო ჩქი ხოლო ბდინუთ თიში ოროშ უმუშო. კოსმოსიშ ევროპული სააგენტოშ ოფიციალური ვებსაიტიშ აზრით იან ოორტი რდჷ XX ოშწანურაშ ართ-ართ უდიდაში ასტრონომი. ოორტი მერჩქინელი რე რადიოასტრონომიაშ პიონერო.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1942: ბრიუსიშ მენდალი
* 1946: ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ ორქოშ მენდალი
* 1946: ჟანსენიშ მენდალი
* 1947: ჟიულ ჟანსენიშ მენდალი
* 1951: ჰენრი ნორის რასელიშ ლექციაშ პრემია
* 1959: ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური
* 1966: ვეტლესენიშ პრემია
* 1967: იანსკიშ პრემია
* 1972: კარლ შვარცშილდიშ პრემია
* 1984: ბალცანიშ პრემია
* 1987: კიოტოშ პრემია

## ლიტერატურა
* Pieter C. van der Kruit: Jan Hendrik Oort. Master of the Galactic System. Springer Nature, 2019. ISBN 978-3-030-17800-0

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იან ჰენდრიკ ოორტი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1900
კატეგორია:ნაღურა 1992
დიდი დებატი

**დიდი დებატი** (ინგლ. Great Debate) — ასტრონომეფიშ ჰარლოუ შეპლიშ დო ჰებერ კერტისიშ მენცარული დებატი, ნამუქჷთ იტარინჷ ორთაშობური ისტორიაშ სმიტსონიშ ინსტიტუტის, 1920 წანაშ 26 პირელს. შეპლი-კერტისიშ დებატეფი ორხველუდჷ ოქიანუშ ზომას დო გალაქტიკურ სტრუქტურას, გიშაკერზაფილო სპირალურ ნირსეულეფს. შეპლიშ აზრით ჸათე ნირსეულეფი ზომათ ჭიჭე რდჷ დო თინეფი მეშხურეშ შარაშ დინახალე იდვალუაფუდჷ (ჸათე პერიოდიშ მენცარეფიშ აზრით ოქიანუს ხვალე ართი გალაქტიკა - მეშხურეშ შარა რდჷ). კერტისიშ აზრით ნირსეულეფი ზომათ დიდი რდჷ დო თინეფი ზოხორინელი გალაქტიკეფი რდჷ. შეპლიშ დო კერტისიშ პოზიციეფი ეჭარილი რე თინეფიშ სტატიეფს, ნამუეფი მენცარეფქ გჷმაბჟინეს *Bulletin of the National Research Council*-იშ 1921 წანაშ მესიშ ნომერს. შაპლიშ არგუმენტეფიშ მეჯინათ ოქიანუ იკათუანდჷ ხვალე ართი გალაქტიკას დო სპირალური ნირსეულეფი, მაგალთო ანდრომედა რდჷ მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკაშ ართ-ართი ნორთი. კერტისიშ არგუმენტეფით "ნირსეულეფი" ზოხორინელი გალაქტიკეფი რდჷ დო თინეფი მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკაშა ვემშეშეს. დებატეფიშ უკულ, 1920-იან წანეფიშ უკულიან პერიოდეფს ედუინ ჰაბლიქ მუში მენცარული რკვიებეფით (გიშაკერზაფილო ცეფეიდური მურიცხეფიშ ზომაშ კალკულაციათ) ოძირუ ნამდა ანდრომედა მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკაშ გალე რდჷ. ჸათეშ უკულ კერტისიშ პოზიციაქ მეღებულქ იჸუ. ასე მენცარეფიშო რჩქინელი რე ნამდა ოქიანუ იკათუანს 200 მილიარდიშე 2 ტრილიონშახ გალაქტიკას დო მეშხურეშ შარა თენეფიშე ართ-ართი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  (Resources related to the debate at the NASA website)

კატეგორია:ასტრონომიაშ ისტორია
კატეგორია:მენცარული დებატეფი
ჰარლოუ შეპლი

**ჰარლოუ შეპლი** (ინგლ. Harlow Shapley; დ. 2 გერგობათუთა, 1885, ნეშვილი, მისური, ააშ — ღ. 20 გჷმათუთა, 1972, ბოულდერი, კოლორადო, ააშ) — ამერიკალი ასტრონომი დო პოლიტიკური აქტივისტი. შეპლი გურაფულენდჷ ასტრონომიას მისურიშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ფრინსთონიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ შეპლიშ ომენცარე ხემანჯღვერი რდჷ ჰენრი ნორის რასელი. 1921-1952 წანეფს შეპლი მუშენდჷ ჰარვარდიშ ობსერვატორიაშ დირექტორო. შეპლიქ ცეფეიდური მურიცხეფიშ გჷმორინაფათ აკეთჷ მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკაშ ზომაშ კალკულაცია დო პარალაქსიშ გჷმორინაფათ დადგინჷ ბჟაშ ზუსტი ლოკაცია მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკას. შეპლი რე შხვადოშხვა მენცარული პუბლიკაციეფიშ დო წინგეფიშ ავტორი. შეპლიშ ჯოხონობაშ რე ართი ასტეროიდი დო ართ-ართი კრატერი თუთას. ჰარლოუ შეპლიშ სკუა რდჷ შინელი ამერიკალი მათემატიკოსი, ეკონომისტი დო ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლოიდ შეპლი.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1926: ჰენრი დრეიპერიშ მენდალი
* 1933: ჟიულ ჟანსენიშ პრემია
* 1933: რუმფორდიშ მენდალი
* 1934: ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ ორქოშ მენდალი
* 1939: ბრიუსიშ მენდალი
* 1940: ჟანსენიშ მენდალი
* 1941: პიუს XI-შ მენდალი
* 1945: ფრანკლინიშ მენდალი
* 1950: ჰენრი ნორის რასელიშ ლექციაშ პრემია

## ქოძირით თაშნეშე
* დიდი დებატი
* სომბრეროშ გალაქტიკა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ''Nature'' – Obituary
*The Great Debate
*Collection of  Pieces on The Great Debate
* at antwiki.org

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1885
კატეგორია:ნაღურა 1972
PESEL

**PESEL** (პოლ. *Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności*, მახორობაშ რეგისტრაციაშ უნივერსალური ელექტრონული სისტემა) — ერუანული საიდენტიფიკაციე ნომერი, ნამუთ გჷმირინუაფუ პოლონეთის 1979 წანაშე. პესელიშ ნომერი 11 ცირფამი რე, ნამუთ ხვალე ართ ადამიერიშ იდენტიფიკაციაშო გჷმირინუაფუ დო ვეშილებე თირელქ იჸუასჷნ, სპეციფიკური სიტუაციეფიშ მოხ (სამანგათ სქესიშ თირუა).

PESEL-იშ ნომერი უციო რე პოლონეთიშ იროიან დო ობორჯეთ, 2 თუთაშე უმოსის გუმაჩერებე მახორუშო. 2015 წანაშ 1 მელახიშე, პოლონურ პასპოტრიშ აპლიკანტი, ნამუსჷთ ვაუღუ PESEL-იშ ნომერი ოხვილჷ PESEL-იშ ნომერშა გუნაცხადიშ მიშაღალას დო ეჭოფუას. ვარ-და PESEL-იშ ნომერიშ უმუშო, პასპორტიშ გუნაცხადი დო კითიშ ანგიშ ეჭოფუა ვეკეთინე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*GUS - Główny Urząd Statystyczny (ცენტრალური სტატისტიკური ნინალა (პოლონეთი)) - NIP დო REGON ვალიდატორი, დო მუნაჩემეფიშ ბაზაშ ოგორუე.
*PESEL Application Form (PDF)  (Ministry of Interior and Administration of the Republic of Poland) (MSWiA) - PESEL გუნაცხადიშ ფორმა

კატეგორია:ერუანული საიდენტიფიკაციე ნომერეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ თარობა

## სქოლიო
ნიგა

thumb|200px|პლასტმასიშ ნიგა
**ნიგა**, ოკათეთ თაშნეშე *ვედრა* — ჭკუდი ქვანთი დო მაციმე მასალეფიშ ოჩუალარო, თინეფიშ კუნტა მეძენაშა გინაღალარო.

## პარამეტრეფი
ნიგეფიშ ნტირა შილებე ორდას 3 ლიტრიშე 30 ლიტრიშახ. რე თანაქაშ ნიგეფი დოხოლაფირო 12 ლიტრიანი ნტირათ.

კატეგორია:ნტირა
კატეგორია:ჭკუდეფი
კარლ იანსკი

**კარლ გუტე იანსკი** (ინგლ. Karl Guthe Jansky; დ. 22 გჷმათუთა, 1905, ნორმანი, ოკლაჰომა, ააშ — ღ. 14 ფურთუთა, 1950, რედ-ბანკი, ნიუ-ჯერსი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი. იანსკი რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ მიოგორუ რადიოჩხორიეფს, ნამუეფი გიშმეშჷ მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკაშე. იანსკი მერჩქინელი რე რადიოასტრონომიაშ დუმარსხუაფალო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*My Brother Karl Jansky and His Discovery of Radio Waves from Beyond the Earth
*
* Encyclopedia of Oklahoma History and Culture - Jansky, Karl
*''Detective Work Leads to Monument Honoring the Father of Radio Astronomy''  — Radio Astronomy Celebration at Bell Labs

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1905
კატეგორია:ნაღურა 1950
რადიოასტრონომია

**რადიოასტრონომია** (ინგლ. Radio astronomy) რე ასტრონომიაშ დარგი ნამუთ გურაფულენს ასტრონომიულ ობიექტეფს, თინეფიშ რადიოჩხორიეფიშ რკვიებათ. 1933 წანას, კარლ იანსკი რდჷ მაართა მენცარი ნამუქჷთ მიოგორუ მეშხურეშ შარაშ გალაქტიკაშე მუმალჷ რადიაციას. იანსკი იკოროცხუ რადიოასტრონომიაშ დუმარსხუაფალო. რადიოჩხორიეფიშ წყუეფი შილებე რდას შხვადოშხვა ასტრონომიული ობიექტეფი: მურიცხეფი, გალაქტიკეფი, რადიოგალაქტიკეფი, პულსარეფი, კვაზარეფი, მაზერეფი. კოსმოსური მიკროჩხორიული რადიაციაქ (ნამუთ რე დიდი აფეთქებაშ თეორიაშ ნტკიცებულება) იძირუ რადიოასტრონომიაშ გჷმორინაფათ. მენცარული რკვიებეფი რადიოასტრონომიაშ დარგის, იტარებუაფუაფ დიდი რადიო ტელესკოპეფიშ გჷმორინაფათ.

## ლიტერატურა
* David L. Jauncey, Radio Astronomy and Cosmology. Springer 1977.
* Roger Clifton Jennison, Introduction to Radio Astronomy. 1967.
* Joseph Lade Pawsey and Ronald Newbold Bracewell, Radio Astronomy. Clarendon Press, 1955.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მუ რე რადიოასტრონომია – Radioastrolab

კატეგორია:რადიოასტრონომია
სუპერმასიური უჩა რხვილი

**სუპერმასიური უჩა რხვილი** (ინგლ. Supermassive black hole) — დიდი უჩა რხვილი, ნამუშ მასა ბჟაშ მასაშე მილიონშე მილიარდიშახ უმოსი რე. მენცარული მუნაჩემეფით რჩქინელი რე ნამდა სუპერმასიური უჩა რხვილეფი იდვალუაფუნა გალაქტიკეფიშ ცენტრის. მაგალთო ჩქინ გალაქტიკაშ, მეშხურეშ შარას ცენტრის იდვალუაფჷ დიდი, კომპაქტური ასტრონომიული რადიოწყუ, ნამუთ შილებე რდას სუპერმასიური უჩა რხვილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Images of supermassive black holes
* NASA images of supermassive black holes
* The black hole at the heart of the Milky Way

კატეგორია:სუპერმასიური უჩა რხვილეფი
კატეგორია:უჩა რხვილეფი
გაზიშ გიგანტეფი

**გაზიშ გიგანტეფი** — გიგანტი პლანეტეფი, ნამუეფი იკათუანა უმოსო წყარბადის დო ჰელიუმს. ბჟაშ სისტემაშ გაზიშ გიგანტეფი რე პლანეტეფი: დია დო მარსქული. 1990-იან წანეფშახ ტერმინეფი "გაზიშ გიგანტი" დო "გიგანტი პლანეტა" სინონიმეფი რდჷ. მარა უკულიან პერიოდეფიშ რკვიებეფით დენტკიცჷნ ნამდა ჟირი გიგანტ პლანეტას ურანს დო ნეპტუნს შხვანერი აკოდგინალუა უღუდჷ დო ჸათე ჟირი პლანეტა ასე შინელი მუჭოთ ჸინუშ გიგანტეფი. ტერმინი გაზიშ გიგანტი მიშეღჷ ამერიკალი ჭარუქ ჯეიმს ბლიშიქ, 1952 წანას დო  დუდშე ჸათე ტერმინით მიშინუანდეს არძა გიგანტ პლანეტას.

## ქოძირით თაშნეშე
* ჸინუშ გიგანტეფი

კატეგორია:პლანეტეფი
კატეგორია:გიგანტი პლანეტეფი
კატეგორია:გაზიშ გიგანტეფი
კატეგორია:ბჟაშ სისტემა
ჸინუშ გიგანტეფი

**ჸინუშ გიგანტეფი** — გიგანტი პლანეტეფი ნამუეფი იკათუანა წყარბადიშე დო ჰელიუმიშე მონკა ელემენტეფს: ჟანგბადის, ნოშქერბადის, აზოტის დო წურწუფას. ჸათე აკოდგინალუაშ ჟირი ჸინუშ გიგანტი პლანეტა რე ბჟაშ სისტემას: ურანი დო ნეპტუნი. ასტროფიზიკას დო პლანეტოლოგიას ტერმინი "ჸინუ"-ს უძახჷნა თი ქიმიურ კომპონენტეფს, ნამუეფი იჸინუნა 100 კელვინიშ ეშე. მაგალთო ათეცალ ნიფთიერებეფი რე: წყარი, ამიაკი, მეთანი. 1990-იან წანეფიშე მენცარეფიშო რჩქინელი რე ნამდა ურანს დო ნეპტუნს შხვა გიგანტი პლანეტეფიშე (დია, მარსქული) შხვანერი აკოდგინალუა უღუნა. დია დო მარსქული უმოსო წყარბადის დო ჰელიუმს იკათუანა.

## ქოძირით თაშნეშე
* გიგანტი პლანეტეფი
* გაზიშ გიგანტეფი

კატეგორია:ჸინუშ გიგანტეფი
კატეგორია:გიგანტი პლანეტეფი
კატეგორია:ბჟაშ სისტემა
კოსმოსური აპარატი

**კოსმოსური აპარატი** (ინგლ. Spacecraft) — მანქანა ვარ და მონწყილობა ნამუთ მეფურინუნს უქიანოშა, ადამიერეფით დო ვარ და ადამიერეფიშ უმუშო. კოსმოსური აპარატეფი გიმირინუაფჷ ტელეკომუნიკაციეფიშო, დიხაუჩაშ ორკვიებელო, მეტეოროლოგიაშო, ნავიგაციაშო, უქიანოშ კოლონიზაციაშო, პლანეტეფიშ დო შხვა ასტრონომიული ობიექტეფიშ დაგურაფალო, ადამიერეფიშ ტრანსპორტირებაშო დო შხვა. კოსმოსური აპარატეფი შილებე რდას პილოტირებული დო უპილოტო. კოსმოსურ აპარატეფს ოსაჭირჷ მონწყილობეფიშ სისტემა, ნამუთ გიშეჸონანს თინეფს უქიანოშა. კოსმოსური აპარატეფიშ შხვადოშხვა ტიპეფი არსებენს. სუბ-ორბიტალური აპარატეფი გიშმურს უქიანოშა, მარა ვეთმეჭოფუნს თიზმა ენერგიას დიხაუჩაშ რსული ორბიტაშა გიშელასი. ორბიტალური აპარატეფი დიხაუჩაშ დო ვარ და შხვა ასტრონომიული ობიექტეფიშ ორბიტაშა გიშმურს. თაშნეშე არსებენს რობოტული კოსმოსური აპარატეფი, ნამუეფი ტელე-რობოტეფიშ კონტროლიშ მექანიზმით იმართუ. რობოტული აპარატეფი დიხაუჩაშა ვერთუ დო თინეფი უმოსო ორბიტას დუთმოსკიდუ. ორბიტას დოსკილადირ რობოტულ აპარატეფს ხელუანური ალმაშარეეფს უძახჷნა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*NASA: Space Science Spacecraft Missions 
*NSSDC Master Catalog Spacecraft Query Form 
*Early History of Spacecraft
*Basics of Spaceflight tutorial from JPL/Caltech
*International Spaceflight Museum

კატეგორია:კოსმოსური აპარატეფი
ხელუანური ალმაშარე

**ხელუანური ალმაშარე** — კოსმოსური აპარატი ნამუთ გიშაჸონაფილი რე ხელუანურო დიხაუჩაშ ორბიტაშა. 1957 წანაშ 4 გჷმათუთას, სსრრ-ქ გინირთჷ მაართა ქიანათ, ნამუქჷთ ხელუანური ალმაშარე სპუტნიკი 1 გიშეჸონჷ დიხაუჩაშ ორბიტაშა. ჸათე პერიოდიშ უკულ, შხვადოშხვა პერიოდეფს, შხვადოშხვა ქიანეფქ (დოხოლაფირო 40-შე უმოს ქიანაქ), ორბიტაშა გუტუ 8,900-შე უმოსი ხელუანური ალმაშარე. 2018 წანაშ მუნაჩემეფით დიხაუჩაშ ორბიტას იდვალუაფჷ 5000 ალმაშარე. ჸათავრეშე 1900 ასე ხოლო ოპერირებადი რე. ოპერირებადი ალმაშარეეფიშ 63 % იდვალუაფჷ დიხაუჩაშ თუდონ ორბიტას, 6 % დიხაუჩაშ ოშქაშე ორბიტას დო 28 % გეოსტაციონარულ ორბიტას. დოსკილადირი 2 % ელიპტიკურ ორბიტასი რე. ქიანეფიშ მეჯინათ, არძოშე უმოსი ხელუანური ალმაშარე ააშ-იშ რე (1,897), მაჟირა აბანი ჩინეთის უკინებჷ (412 ხელუანური ალმაშარე) დო მასუმა რუსეთი რე (176). ხელუანური ალმაშარეეფი გიმირინუაფუ დიხაუჩაშ დაგურაფალო, კომუნიკაციეფიშო, ნავიგაციაშო, მეტეოროლოგიაშო დო შხვა. ხელუანური ალმაშარეეფს ორბიტაშა გიშმეჸონანა რაკეტეფი, ნამუეფსჷთ გიშმაჸონაფალ მონწყილობებს უძახჷნა (ინგლ. *Launch vehicle*).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ''Eyes in the Sky'' Free video by the Vega Science Trust and the BBC/OU Satellites and their implications over the last 50 years.

კატეგორია:ხელუანური ალმაშარეეფი
იონოსფერო

**იონოსფერო** — დიხაუჩაშ ჟინი ატმოსფეროშ იონიზირებული ნორთი. ატმოსფეროშ ჸათე რეგიონი იკათუანს თერმოსფეროს, მეზოსფეროს დო ეგზოსფეროს. იონოსფეროშ იონიზაცია მუთმოხვადუ ბჟაშ რადიაციათ. თინა არსულენს დიდ როლს ატმოსფერულ ელექტრობას დო აფორმირენს მაგნიტოსფეროშ დინახალენ ნორთის. იონოსფერო ხეს უნწყუნს რადიოჩხორიეფიშ გოფაჩუას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Amsat-Italia project on Ionospheric propagation (ESA SWENET website)
*Encyclopædia Britannica, Ionosphere and magnetosphere

კატეგორია:იონოსფერო
ძიქვა

thumb|upright|ძიქვამოდვალირი ქომოლკოჩი|ალტ=
**ძიქვა** (), **შარვალი** (თურქულ ნინეფშე რე გინოღალირი) — ჟილენი მუკაქუნალიშ მეკონი, ნამუთ ფორუნს ანაგიშ თუდოლენ ნორთის დო ჟირხოლო კუჩხის ზოხო-ზოხოთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ძიქვა. ძიქვეფიშ გოჭყაფაშ ისტორია
* ძიქვა. ისტორიაშე

## სქოლიო


*
ლიკიშ ობსერვატორია

**ლიკიშ ობსერვატორია** (ინგლ. Lick Observatory) — ასტრონომიული ობსერვატორია, ნამუთ იდვალუაფჷ დიაბლოშ ქჷნდჷრიშ ჰამილტონიშ გვალას, ზუღაშ დონეშე 1283 მეტრაშ სიმაღალას, კალიფორნიაშ ნოღა სან-ხოსეშე 46 კმ-იშ მაშორას. ობსერვატორიას ადმინისტრირენს კალიფორნიაშ უნივერსიტეტი დო თიში შტაბ-ბინა იდვალუაფჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ კამპუსის. ობსერვატორია გიშარჩქინელი ამერიკალი ბიზნესმენიშ დო ფილანთროპიშ ჯეიმს ლიკიშ ჯოხონობაშ რე, ნამუქჷთ მიშეღჷ დიდი ფინანსური კონტრიბუცია ობსერვატორიაშ დორსხუაფაშა. ობსერვატორიაქ გინწყჷ 1887 წანას. ლიკიშ ობსერვატორიაშ ასტრონომეფქ მიოგორეს პლანეტა დიაშ შხვადოშხვა ალმაშარეეფს: ამალთეას, ელარას, ჰიმალიას დო სინოპეს,  ეგზოპლანეტეფს, ასტეროიდეფს, ემისიაშ ღოზეფს დო შხვა. 1891 წანას ალბერტ აბრაჰამ მაიკელსონიქ აკეთჷ დიაშ უდიდაში ალმაშარეეფიშ ზომაშ კალკულაცია. ობსერვატორიას იდვალუაფჷ 9 ტელესკოპი: დონალდ შეინიშ ტელესკოპი, რობოტული ტელესკოპი APF, ანნა ნიკელიშ რეფრაქტორული ტელესკოპი, ჯეიმს ლიკიშ რეფრაქტორული ტელესკოპი, რეფრაქტორი კროსლი, კაცმანიშ რობოტული ტელესკოპი დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Lick Observatory
* Lick Observatory Archive at UC Santa Cruz
* Lick Observatory Records Digital Archive, from the UC Santa Cruz Library's Digital Collections
* The University of California Observatories

კატეგორია:ობსერვატორიეფი
კატეგორია:ამერიკული ობსერვატორიეფი
კატეგორია:კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ ობსერვატორიეფი
რადიორეღმეფი

**რადიორეღმეფი** — ელექტრომაგნიტური გჷმოჩხორიაფაშ ტიპი, ნამუშ რეღმაშ სიგჷნძა ელექტრომაგნიტურ სპექტრის ინფრაჭითა გოსინთაფაშე უმოსი  რე. რადიორეღმეფიშ სიშხირა 3 კჰც-შე 300 გჰც-შახ რე. 300 გჰც-იშ რადიორეღმაშ სიგჷნძა 
1 მმ. რე, 30 ჰც-იშ რადიორეღმაშ 10,000 კმ. რადიორეღმეფი მუჭოთ შხვა ელექტრომაგნიტური რეღმეფი, სინთეშ ბიწორათ იფაჩუ. რადიორეღმეფი წჷმიქიმინუ დოხარხილი წულუკეფიშ აქსელერაციაშ ბორჯის. რადიორეღმეფი რე ორთაშობური დო ხელუანური. ორთაშობურ რადიორეღმეფს წჷმოქიმინუნა, სამანგათ ასტრონომიული ობიექტეფი.  ხელუანური რადიორეღმეფს აკმოქიმინჷნა, სამანგათ ტრანზმიტერეფი. რადიორეღმეფს ღებულენა რადიო-რესივერეფი, ანტენეფიშ გჷმორინაფათ. რადიორეღმეფი გჷმირინუაფუ ტექნოლოგიაშ შხვადოშხვა დარგეფს: რადიოკომუნიკაციაშო, რადიონავიგაციაშო, ტელევიზიაშო, კომპიუტერული სისტემეფიშო დო შხვა. კონცეფცია რადიორეღმეფიშ ჸოფაშ გეშა, წჷმარინუ შოტლანდიარ მათემატიკოს დო ფიზიკოს ჯეიმზ კლერკ მაქსველქ, 1867 წანას. მაქსველიშ არზით სინთე ელექტრომაგნიტური რეღმეფიშე აკმოდირთუდჷ დო თინეფიშ რეღმეფიშ სიგჷნძა ძალამი კუნტა რდჷ. მაართა მენცარი ნამუქჷთ შილებუ რადიორეღმეფიშ მეღება რდჷ გერმანალი ფიზიკოსი ჰაინრიხ ჰერცი. თიქ 1887 წანას, მუშ ლაბორატორიას აკეთჷ რადიორეღმეფიშ გენერაცია. 1894-1895 წანეფს, იტალიარ მენცარ გულიელმო მარკონიქ გჷმიგონუ მაართა პრაქტიკული რადიოტრანზმიტერეფი დო რესივერეფი. ჸათე დო შხვა მენცარული ნახანდეფიშ გეშა მარკონის 1909 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია. რადიოკომუნიკაციეფიშ მასიური გოვითარაფა დიჭყეს 1900-იან წანეფშე.

## ქოძირით თაშნეშე
* რადიოასტრონომია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია:რადიორეღმეფი
ჰალდორ ლაქსნესი

**ჰალდორ კილიან ლაქსნესი** (ისლ. Halldór Kiljan Laxness; დაბადებაშ ჯოხო ისლ. Halldór Guðjónsson - ჰალდორ გუდიონსონი; დ. 23 პირელი, 1902, რეიკიავიკი, ისლანდია — ღ. 8 ფურთუთა, 1998, რეიკიავიკი, ისლანდია) — ისლანდიარი ჭარუ, ნოველისტი, პოეტი, დრამატურგი დო მათანგალი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის (1955). რე ავტორი შხვადოშხვა ნოველეფიშ, პოემეფიშ, პიესეფიშ, დრამეფიშ, თხობელუეფიშ დო მემუარეფიშ. ისლანდიურ ნინაშა გინოთანგჷ ვოლტერიშ დო ერნესტ ჰემინგუეიშ ნაჭარეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Gljúfrasteinn, the Halldór Laxness Museum website
* Dennis Haarsager's biography 
*  ''Laxness in Translation'' website

კატეგორია:ისლანდიარეფი
კატეგორია:ისლანდიარი ჭარუეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ისლანდიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1902
კატეგორია:ნაღურა 1998
ხუან რამონ ხიმენესი

**ხუან რამონ ხიმენეს მანტეკონი** (ესპ. Juan Ramón Jiménez Mantecón; დ. 23 ქირსეთუთა, 1881, მოგერი, უელვაშ პროვინცია, ანდალუსია, ესპანეთი — ღ. 29 მესი, 1958, სან-ხუანი, პუერტო-რიკო) — ესპანარი პოეტი დო ჭარუ, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის, 1956 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Nobel Prize Acceptance Speech
* 
* 
* Juan Ramon Jimenez recorded at the Library of Congress for the Hispanic Division’s audio literary archive on  May 17, 1947, Sept. 29, and Dec. 8, 1949

კატეგორია:ესპანარეფი
კატეგორია:ესპანარი პოეტეფი
კატეგორია:ესპანარი ჭარუეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ესპანარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1881
კატეგორია:ნაღურა 1958
ბრანდენბურგიშ აკანი

**ბრანდენბურგი**, **ბრანდენბურგიშ აკანი** (გერმ. Brandenburg) — აკანი ოორუე-ბჟაეიოლ გერმანიას. აკანიშ ფართობი  29,478 კვ.კმ. რე, მახორობაშ მუდანობა 2.5 მლნ. ბრანდენბურგიშ აკანი მახორობაშ მუდანობათ რე მავითა გერმანიას დო ფართობით ბრანდენბურგის უკინებჷ მახუთა აბანი. ბრანდენბურგიშ აკანიშ ნანანოღა რე პოტსდამი. შხვა დიდი ნოღეფი რე: კოტბუსი, ბრანდენბურგი დო ოდერიშ ფრანკფურტი. ბრანდენბურგიშ აკანიშ ცენტრის იდვალუაფჷ გერმანიაშ ნანანოღა ბერლინი. ბერლინიწკჷმა ართო ბრანდენბურგი აფორმირენს ბერლინი-ბრანდენბურგიშ მეტროპოლიას, ნამუთ სიდიდათ მასუმა მეტროპოლია რე გერმანიაშ ტერიტორიას. ბრანდენბურგი უხურგანს მეკლენბურგ-წჷმი პომერანიაშ აკანს, თუდონი საქსონიას, საქსონია-ანჰალტის, საქსონიას დო პოლონეთიშ სახენწჷფოს.

## ქოძირით თაშნეშე
* გერმანიაშ ფედერალური აკანეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებსაიტი
* Official local information system 
* Brandenburg Tourist Board

კატეგორია:გერმანიაშ აკანეფი