open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სელჩუკეფიშ იმპერია

**სელჩუკეფიშ იმპერია** — მაღალი შქა ოშწანურეფიშ, კულტურულო თურქულ-სპარსული იმპერია, ნამუთ დარსხუ ოღუზი თურქეფიშ კინიკური ნოჸელაქ. იმპერიაშ ფართობი დოხოლაფირო აკმადგინანდჷ 3,9 კვ.კმ-ის დო იკათუანდჷ ტერიტორიეფს:  ანატოლია, ლევანტიშე ჰინდუქუშიშახ დო ცენტრალური აზიაშე სპარსეთიშ ჸუჯიშახ.

სულჩუკეფუშ იმპერია დარსხუეს 1037 წანას, ჯიმალეფქ თოღრულ-ბეგიქ (990-1063) დო ჩაღრი-ბეგიქ (989-1060). მუნეფიშ ოხორიშიშე, არალიშ ზუღაშ გოხულუაშე, სელჩუკეფქ დიჭყეს ტერიტორიული ექსპანსია, დიო გემშეჭკირეს ხორასანიშა დო უკულ ირანიშ პლატოშა. ჸათაქ თინეფქ დეხოლეს სპარსული ნინას დო კულტურას, ნამუქჷთ კაბეტი გოლინა იღვენუ სელჩუკეფიშ ჟარალუაშა. უკულ სელჩუკეფქ ექსპანსია გაგინძორეს ბჟადალიშე დო გეჭოფეს ბაღდადი. სულჩუკეფიშ ბჟაეიოლი ანატოლიაშა მიშაჭკირუაშ უკულ, თინეფქ გემშართეს ოურდუმე კონფლიქტიშა კონდაკო ბიზანტიაწკჷმა, ნამუთ ჸათე ბორჯიშო ძალამს დადაღარებული რდჷ დო უჭირდჷ ეფექტური ლჷმეფიშ წარმება. 1071 წანას, მანასკერტიშ ლჷმას, სელჩუკეფქ ალფ-არსლანიშ ხემანჯღვერობათ ორჯგინეს ბიზანტიარეფიშ ჯარს დო ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთეს იმპერატორი რომანოზ IV დიოგენე. ჸათე გომორძგუას სელჩუკეფიშო უღუდჷ კაბეტი სტრატეგიული შანულობა. ანატოლიას ხოლო უმოსო დედაღარჷ ბიზანტიაშ გოლინაქ დო ქიდიჭყჷ თურქიზაციაქ.

1090-იან წანეფიშ ეკონიას, დიჭყჷ ჯვაროსნული ლესქერობეფქ სელჩუკეფიშ მეხჷ. ლესქერობეფიშ ღანკი რდჷ წიმინდე დიხაშ გადუდშულება მუსულმანეფიშ მართუალაშე. მაართა ჯვაროსნული ლესქერობას გემორძგვეს ჯვაროსნეფქ, გეჭოფეს იერუსალიმი დო ქუდარსხუეს ჯვაროსნული სახენწჷფოეფი.

სელჩუკეფიშ იმპერიაშ შანულამი დადაღარება 1140-იან წანეფიშე იჭყაფჷ. 1194 წანას სულთანი თოღრულ III დამარცხჷ ხვარაზმიშ იმპერიაშ შაჰიქ ალა ალ-დინ თექეშიქ. ყათე მოლინათ მიჯალაგუ სელჩუკეფიშ იმპერიაქ დო თიში ჸოფილი ტერიტორიეფიშ დიდი ნორთიქ ხვარაზმიშ აკოდგინალუაშა მიშელ. ზოხორინელო ქუდოსკიდჷ ხვალე რუმიშ სასულთანოქ, ანატოლიას.

## სელჩუკეფიშ იმპერიაშ სულთანეფი დო მართუალაშ პერიოდი

სელჩუკეფიშ დინასტიაშ დუმარსხუაფალო მერჩქინელი რე ოღუზი თურქი მალიმარი სელჩუკი. 
* თოღრულ-ბეგი (1037-1063)
* ალფ-არსლანი (1063-1072)
* მელიქ-შაჰი (1072-1092)
* მაჰმუდ I (1092-1094)
* ბერქიაროქი (1094-1105)
* მელიქ-შაჰი II (1105)
* მუჰამედ I (1105-1118)
* მაჰმუდ II (1118-1131)
* აჰმედ სანჯარი (1118-1153)
* დავუდი (1132-1133)
* თოღრულ II (1132-1134)
* მასუდი (1134-1152)
* მელიქ-შაჰი III (1152-1153)
* მუჰამედ II იბნ მაჰმუდი (1153-1159)
* სულეიმან-შაჰი (1159-1161)
* არსლან-შაჰი (1161-1176)
* თოღრულ III (1176-1191; მაართა მართუალა)
* ყიზილ-არსლანი (1191)
* თოღრულ III (1192-1194; მაჟირა მართუალა)

## ლიტერატურა
* Andrew C. S. Peacock, The Great Seljuk Empire. Edinburgh University Press, 2015.

კატეგორია:სელჩუკეფიშ იმპერია
კატეგორია:სელჩუკეფიშ იმპერიაშ ისტორია
ტაბურაო

**ტაბურაო** () — ოფუტე კირიბატის.

კატეგორია:კირიბატიშ დოხორელი პუნქტეფი
ყარა-ყოიუნლუ

**ყარა-ყოიუნლუ** (აზერ. Qaraqoyunlular, قره قویونلولر; სპარს. قره قویونلو, თურქ. ყარა — უჩა, ყოიუნ — კირიბი, შხური) თაშნეშშე შინელი რე მუჭოთ **უჩაკირიბამი თურქმანეფი** — ოღუზი თურქეფიშ (თურქმანეფი), კულტურულო სპარსული, მონარქიული სახენწჷფო, ნამუთ იკათუანდჷ თეხანური აზერბაიჯანიშ, სომხეთიშ, ოორუე-ბჟადალი ირანიშ, ბჟაეიოლი თურქეთიშ დო ოორუე-ბჟაეიოლი ერაყიშ ტერიტორიეფს, 1374–1468 წანეფს.

ყარა-ყოიუნლო აკმოდირთუდჷ შხვადოსხვა ოღუზი ტომეფიშე: ბაჰარლუ, საადლუ, ყარამანლუ, ალპაუტი, დუკჰარლუ დო შხვა. თენეფიშე არძალაშე ნძალიერი ეთნიკური ბუნა რდჷ ბაჰარლუ, ნამუსჷთ მავითაანთხა ოშწანურას, უკინებუდჷ ტერიტორიეფი ვანიშ ტობაშ ოორუეშე, მოსული დო ჟინი მესოპოტამია. ყარა-ყოიუნლუშ თურქმანეფი დუდშე რდეს ჯალაირიდეფიშ სასულთანოშ ვასალეფი. უკულ ყარა-ყოიუნლუშ თურქმანეფქ ეარყეს ჯალაირიდეფიშ მეხჷ, ყარა-იუსუფიშ ხემანჯღვერობათ გეჭოფეს ნოღა თავრიზი დო მიპალეს ზოხორინელობა.

1400 წანას, თემურლენგიქ ორჯგინჷ ყარა-ყოიუნლუშ ჯარეფს. ყარა-იუსუფიქ ეგვიპტეშა ინტუ, მარა 1406 წანას კინ დირთინუ თავრიზი. 1410 წანას ყარა-ყოიუნლუქ ქიდეკინჷ ბაღდადი. 1420 წანაშ 17 გერგობათუთას დოღურჷ ყარა-იუსუფიქ. თიშ ღურაშ უკულ ქიდიჭყჷ დინასტიური ლიმეფქ. ყარა-ყოიუნლუშ მამართალქ ჯეჰან-შაჰიქ მიოჭირინუ თინჩალას თემურიდეფიშ იმპერიაწკჷმა დო დუდი შაჰ-რუხიშ ვასალო გეგმაცხადჷ. შაჰ-რუხიშ ღურაშ უკულ 1447 წანას, ჯეჰან-შაჰიქ ქიდეკინჷ ტერიტორიეფი ერაყის, არაბეთიშ ჩქონიშ ბჟაეიოლი ნორთი, თაშნეშე თემურიდეფიშ ტერიტორია ბჟადალი ირანს. ჯეჰან-შაჰი თაშნეშე ოცადუდჷ დიარბაქირი მიდუღუკო აყ-ყოიუნლუს (ჩეკირიბამი თურქმანეფი). თიშ ჸათე ცადებაქ კატასტროფულქ იჸუ ყარა-ყოიუნლუშო. 1468 წანას, უზუნ-ჰასანქ მოჯალაგუ ყარა-ყოიუნლუ, გეჭოფუ ერაყი, აზერბაიჯანი, ბჟადალი ირანი. შედეგო, ყარა-ყოიუნლუშ ტერიტორიეფქ აყ-ყოიუნლუშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ყარა-ყოიუნლუ
კატეგორია:ყარა-ყოიუნლუშ ისტორია
ყარა-იუსუფი

**აბუ ნასრ ყარა იუსუფ იბნ მუჰამედ ბარანი** (აზერ. قارا یوسف; დ. 1356 — ღ. 1420) — ყარა-ყოიუნლუშ მამართალი 1389-1420 წანეფს.

ხეშულობაშა მულაშ უკულ, ყარა-იუსუფიქ მიშელჷ ოურდუმე ალიანსიშა ჯალაირიდეფიშ სასულთანოწკჷმა დო თინეფწკჷმა ართო ოლიმუდჷ აყ-ყოიუნლუს. მარა მალას, ბჟაეიოლიშე, ჯალაირიდეფიშო დო ყარა-ყოიუნლუშუ ახალი საფრთხექ გორჩქინდჷ — თემურლენგიქ. 1393 წანას თემურლენგიქ გემშეჭკირჷ დო გეჭოფუ ბაღდადი. სუმ წანაშ უკულ, თიქ აზერბაიჯანიშ მამართალო ქჷდარინუ მუში სქუა მირან-შაჰი.

თემურიდეფიწკჷმა ლჷმეფით, ყარა-იუსუფიქ მიოჭირინუ ყარა-ყოიუნლუშ ეფექტური ზოხირინელობას ჯალაირიდეფიშე. 1400 წანას თემურიდეფქ კინ გემშეჭკირეს დო მოჯალაგეს ჯალაირიდეფიშ დო ყარა-ყოიუნლუშ გოართოიანაფილი ჯარი. ყარა-იუსუფიქ დო აჰმედ ჯალაირიქ ინტეს დიო ეგვიპტეშა დო უკულ ქიმერთეს ოსმალეფიშ სულთანი ბაიაზიდიშა. 1402 წანას ყარა-იუსუფიქ დო აჰმედ ჯალაირიქ გეჭოფეს ბაღდადი, მარა უკულ ართიანწკჷმა ვემირიგეს. ყათეშ გეშათ, ყარა-იუსუფიქ აჰმედი ბაღდადიშე გეგნათჷ. აჰმედიქ ქიმერთუ ეგვიპტარი მამლუქეფიშ სულთანი ან-ნასირ ფარაჯიშა, ნამუქჷთ თინა ოჭოფუ დო ჯიხას ქუდახუნუ. 1403 წანას თემურიდეფქ დამარცხეს ყარა-იუსუფი დო ბაღდადიშე ონტინეს. ყარა-იუსუფიქ ქიმერთუ დამასკოშა, ნამუსჷთ ჸათე პერიოდის მამლუქეფი მართუნდეს. მამლუქეფქ ყარა-იუსუფი ოჭოფეს. ჯიხას, თიქ გეშეხვადუ აჰმედ ჯალაირის. ჟირხოლოქ გაახალეს ალიანსი ართიანიწკჷმა დო აპიჯალა ქუდოდვეს: აჰმედის ოკო უმართუდკო ბაღდადი დო ყარა-იუსუფის აზერბაიჯანი. 1405 წანას დოღურჷ თემურლენგიქ. მალას ან-ნასირ ფარაჯიქ აჰმედი დო ყარა-იუსუფი გადუდიშულჷ.

ჯიხაშ დოტებაშ უკულ, ყარა-იუსუფიქ ქიდიჭყჷ მოქმენდალა თემურუდეფიშ მეხჷ. 1406 წანაშ 14 გჷმათუთას, ნახიჩევანიშ ლჷმას თიქ ორჯგინჷ თემურიდი აბუ ბაქრიშ ჯარეფს დო დირთინუ თავრიზი. 1407 წანას მანწყუ ლესქერობა საქორთუოშ მეხჷ, გეჭოფჷ დოხოლაფირო 15,000 ტყვე. ლჷმას დოღურჷ საქორთუოშ მაფა გიორგი VII-ქ. აბუ ბაქრი დო თიში მუმა მირან-შაჰი ოცადუდეს აზერბაიჯანიშ კინ დაკინებას, მარა 1408 წანაშ 26 პირელს, ყარა-იუსუფიქ მოჯალაგუ თინეფიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი სარდრუდიშ ლჷმას. ლჷმას დოჸვილეს მირან-შაჰი.

აზერბაიჯანიშ ეფექტურო დაკინებაშ უკულ, ყარა-იუსუფიქ გამათხოზჷ მუში ჸოფილი მაჸალეს აჰმედ ჯალაირის. 1410 წანაშ 30 მარაშინათუთას, თავრიზიშ გოხოლუას, ყარა-იუსუფიქ ორჯგინჷ აჰმედის, თინა ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთუ დო დოჸვილჷ

აბსოლუტური ხეშულობაშ კონსოლიდაციაშ უკულ, ყარა-იუსუფიქ გემშეჭკირჷ შირვანიშა. შირვანშაჰი იბრაჰიმი, თემურიდეფიშ ვასალი რდჷ. შირვანშაჰის ქალუდირთეს საქორთუოშ მაფა კონსტანტინექ დო შაქიშ მამართალქ სიდი-აჰმედიქ. 1412 წანაშ ქირსეთუთას, ჩალაღანიშ ლჷმას, ყარა-იუსუფიქ დამარცხჷ მორსხუეეფი. 1417 დო 1418 წანეფს ჟირშა დამარცხჷ აყ-ყოიუნლუშ მამართალი ყარა ოსმანი. 1420 წანას ყარა-იუსუფიქ ქიდიჭყჷ ოურდუმე კამპანია შაჰ-რუხიშ მეხჷ, მარა ჸათე წანაშ 17 გერგობათუთას დოღურჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ყარა-ყოიუნლუშ მამართალეფიშ ერკებული

კატეგორია:ყარა-ყოიუნლუშ სულთანეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1356
კატეგორია:ნაღურა 1420
ბონრიკი

**ბონრიკი** () — დოხორელი პუნქტი ტარავაშ ატოლს, კირიბატის, ტემვაიკუშ გოხოლოუს, ობჟათე ტარავაშ მუნიციპალიტეტიშ ართ-ართი ნორთი რე. იდვალუაფე ნანანოღაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. ბონრიკიშ ოერეფოშქაშე აეროპორტი, კირიბატიშ ჟირი ოერეფოშქაშე აეროპორტიშე ართ-ართი თაქ იდვალუაფჷ. 

## სქოლიო

კატეგორია:კირიბატიშ დოხორელი პუნქტეფი
სეფიანეფიშ იმპერია

**სეფიანეფიშ იმპერია** — ირანული იმპერია, ნამუსჷთ 1501-1736 წანეფს მართუნდჷ სეფიანეფიშ დინასტია. სეფიანეფი რდეს გათურქებული ქურთეფი. თინეფიშ დუდშეიანი ოხორიში იდვალუაფუდ არდაბილს. სეფიანეფი ირანს 1501 წანაშე 1736 წანაშახ მართუნდეს.  ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკის სეფიანეფიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ ირანი, აზერბაიჯანი, ბაჰრეინი, სომხეთი, ბჟაეიოლი საქორთუო, ოორუე კავკაციაშ ნორთი, ერაყი, ქუვეითი, ავღანეთი, თაშნეშე თურქეთიშ, სირიაშ, პაკისტანიშ, თურქმენეთიშ დო უზბეკეთიშ ტერიტორიული ნორთეფი.

სეფიანეფიშ იმპერიაქ შანულამი ექსპანსიას მიოჭირინუ შაჰ-აბასიშ მართუალაშ ბორჯის. თიშ უკულ იმპერიაშ გოლინაქ ძალამს დედაღარუ. 1722 წანას ისპაანი ავღანელეფქ გეჭოფეს. შკვითი წანაშ უკულ, თამაზ II-ქ დირთინუ ისპაანი, მარა მალას თინა 1732 წანას გეგთარაგუ ნადირ-ყული ბეგიქ. სეფიანეფიშ დინასტიაშ ეკონია წჷმმარინაფალი აბას III გეგთარაგვეს 1736 წანას დო ოთხი წანაშ უკულ დოჸვილეს. ჸათე მოლინეფით გეთუ სეფიანეფიშ მართუალაშ პერიოდიქ ირანს.

## სეფიანეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფი დო მართუალაშ პერიოდი
* ისმაილ I (1501-1524)
* თამაზ I (1524-1576)
* ისმაილ II (1576-1578)
* მუჰამად ხუდაბანდა (1578-1587)
* აბას I (1587-1629)
* სეფი I (1629-1642)
* აბას II (1642-1666)
* სულეიმან I (1666-1694)
* ჰუსეინი (1694-1722)
* თამაზ II (1722-1732)
* აბას III (1732-1736)
*

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ირანიშ ისტორია
კატეგორია:ირანი
პოლენდი (კირიბატი)

**პოლანდი** () — ოფუტე კირიბატიშ რესპუბლიკას, იდვალუაფუ კოკი კირიტიმატის, ლაინიშ კოკეფიშ არქიპელაგის. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 404 ადამიერი, თე მაძირაფალით კოკიშ ოთხი ხორუაშე არძაშე უჭიჭაში რე.

ოფუტეს ჯოხო გიოდჷ -ქ, თი ქიანაშ პატიოცემელო, სოდე დებადჷ თიშ პოლონარ პლანტაციეფიშ მამართალი დო ინჟინერი სტანისუავ პეუჩინსკიქ, ნამუქჷთ გოლოფა პერიოდის, ოფუტარეფს მეხვარჷ პალმაშ ჯალეფიშ წყარუაშ ირიგაციული სისტემაშ გენწყუალას დო დოგურაფას.

## სქოლიო

კატეგორია:კირიბატიშ დოხორელი პუნქტეფი
კატეგორია:კირიტიმატი
გილბერტიშ კოკეფი

thumb|287px|ჟილენი მიოჯინი ოუშენიშ (ბანაბაშ) კოკიშა, გილბერტიშ კოკეფი
**გილბერტიშ კოკეფი** () — კოკეფიშ ბუნა რჩქალი ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის, მიკრონეზიას (3°17' ოორ. გან. დო 2°38' ობჟ. გრძ.). ინგლისურ კოლონია გილბერტიშ კოკეფი დო ელისიშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ. ასეშო კირიბატიშ ტერიტორიაშ ნორთი რე. იკათუანს 16 მარჯანიშ ატოლს. ფართობი 279,23 კმ². მახორობა  ადამიერი (2010). ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ტარავა.

## გეოგრაფია
კლიმატი — ეკვატორული, ჩხე დო ლამე, მარა ობჯათეშე დო ნორთობურო ცენტრალურ ნორთიშ კოკეფიშ ბუნას პერიოდული გოლოფა უჩქჷ. ბართვონი ჩანარობა. მოჸუნა ქოქოსიშ პალმეფი, ორტვინობა, ხილი.

ხვილაფა: ტარავაშ ატოლი დორთილი რე სუმი ოგიშაგორუე ოლქო:
# **ობჟათე ტარავა** ვარ-და *Teinainano Urban Council* (ბაირიკიშე ბონრიკიშახ);
# **ბეტიო** ვარ-და *Betio Town Council*;
# **ოორუე ტარავა** ვარ-და *Tarawa Ieta*.

## ქძ. თაშნეშე
* კირინატიშ კოკეფშ ერკებული

## სქოლიო


კატეგორია:კირიბატიშ კოკეფი
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ კოკეფი
კალენდარული წანა

**კალენდარული წანა** — იჭყაფუ კალენდარულ სისტემაშ ახალი წანათ დო ითებუ გემაჸვენჯი ახალ წანაშ უწოხიან დღას, თეშნერო თინა აკმოდირთჷ თელი რიცხუამი დღაშე. წანმოწანაქ თაშნეშე შილებე გიზჷმას კალენდარიშ ნამდგა დღაშე დო გეთუას გეჸვენჯი წანაშ კჷნ თი თარიღით, მარა თეს შილებე ჯოხოთ გიადვას „წანმოწანაშ ბორჯეფქ“ დო ვართ „კალენდარულ წანაქ“. კალენდარულ წანაშ ასრტონომიულ ციკლიწკჷმა მახუჯაფალო (ნამუსთ უღჷ დღალეფიშ სუბელური მუდანობა), გოთანჯილი წანეფი იკათუანა გეძინელი დღალეფს („ნარკი დღალეფი“).

გრიგორიანული წანმოწანა, ნამუთ მოსოფელიშ უმენტაშ ქიანას გჷმირინუაფჷნ, იჭყაფუ 1 ღურთუთას დო ითებუ 31 ქირსეთუთას. „რჩქვანელობური წანმოწანა იგჷნძორებუ 365 დღას, 8760 სათის, 525 600 წუთის ვარ-და 31 536 000 მერქას; ნარკი წანმოწანა — 366 დღას, 8784 სათის, 527 040 წუთის ვარ-და 31 622 400 მერქას. ირ 400 წანას 97 ნარკი წანმოწანათ, წანაშ ოშქაშე მუდანობა აკმადგინანს 365,2425 დღას. შხვა კალენდარეფს შილებე უღჷდან ბჟაშ ციკლიშე გინორთიშ მოღვენი განწეობა: სამანგათ, იულიუსიშ კალენდარს უღჷ ოშქაშე განწეობა 365,25 დღა, ურიულ კალენდარს — 365,2468 დღა. ისლამურ კალენდარს — თუთაშ კალენდარი რე, ნამუთ აკმოდირთჷ წანმოწანას 12 თუთაშე, 354 ვარ-და 355 დღათ.

## კალენდარული წანაშ სტრუქტურა
კალენდარული წანა ირთჷ ოთხი კვარტალო. გრიგორიანულ წანას:
* პირველი კვარტალი: 1 ღურთუთა — 31 მელახი (90 დღა ვარ-და 91 დღა ნარკი წანმოწანას),
* მაჟირა კვარტალი: 1 პირელი — 30 მანგი (91 დღა),
* მასუმა კვარტალი: 1 კვირკვე — 30 ეკენია (92 დღა),
* მაანთხა კვარტალი: 1 გჷმათუთა — 31 ქირსეთუთა (92 დღა).

ჩინურ კალენდარს კვარტალეფი ტრადიციულო მერსხილი რე წანმოწანაშ 4 სეზონშა:
* აფუნი: 1 — 3 თუთა,
* ზარხული: 4 — 6 თუთა,
* დამორჩილი: 7 — 9 თუთა,
* ზოთონჯი: 10 — 12 თუთა.

## სქოლიო

კატეგორია:ბორჯიშ ოზჷმალი ართულეფი
კატეგორია:წანეფი
აბას I (ირანი)

**აბას I დიდი** (დ. 27 ღურთუთა, 1571 — ღ. 19 ღურთუთა, 1629) — ირანიშ შაჰი 1588-1629 წანეფს, სეფიანეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. რდჷ შაჰი მუჰამად ხუდაბანდაშ  მასუმა ქომოლსქუა. ხუდაბანდაშ მართუალაშ პერიოდის ძალამს დედაღარჷ სეფიანეფიშ იმპერიაქ. ირანიშ დადაღარებათ დო დინახალენი ქაოსით სარგებლენდეს ოსმალეთიშ იმპერია, ნამუთ ოცადუდჷ ექსპანსიას ირანიშ ხარჯიშა დო თაშნეშე, უზბეკეფი, ნამუეფქჷთ გემშეჭკირეს ხორასანიშა. 1588 წანას ყიზილბაშეფიშ ართ-ართი ლიდერქ მურშიდ ყული ხანიქ, ხუდაბანდა გეგთარაგუ დო ხვისტაშა გეშეჸონუ ხუდაბანდაშ 16 წანერი სქუა აბასი.

აბას I-ქ ეფექტური მამართალქ იჸუ. თიში რეფორმეფიშ შედეგო ირანქ გენძალიერჷ ეკონომიკურო დო პოლიტიკურო. აბასიშ ინიციატივათ გევითარჷ ღულიამიშ სისტემაქ. ღულიამეფი რდეს დოლმახორე-ჯარიშკოჩეფი ვარდა დაქირებულეფი, ნამუეფით ირანიშ არმიას დო ადმინისტრაციას ნინალენდეს. ღულიამეფიშ უმენტაშობას აკმადგინანდეს სომეხეფი, ჩერქეზეფი დო ქორთუეფი. აბასიქ დადაღარჷ ყიზილბაშეფიქ გოლინა ოჯარალე ადმინისტრაციას, შაჰიშ კარს დო არმიას. ოპონენტეფიშ მოჯალაგუაშ დო ხეშულუბაშ კონსოლიდაციაშ უკულ, აბასიქ ქიდიჭყჷ მოქმენდალა ოსმალეფიშ დო უზბეკეფიშ მეხჷ დო დირთინუ მიდაღალირი ტერიტორიეფი. ოსმალეთიწკჷმა 1603-1612 წანეფიშ ლჷმეფით, ირანიშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ ტერიტორიეფქ ობჟათე კავკაციას, დაღესტანქ, თაშნეშე ტერიტორიული ნორთეფქ ბჟაეიოლი ანატოლიას დო შქაწყარმალონას. აბასიქ თაშნეშე, ტერიტორიეფი მიდუღუ პორტუგალიარეფს (ჰორმუზი) დო მოგოლეფს (ყანდაარი). აბასიქ გაფართინუ ირანიშ დომინაცია დო გოლინა ოორუე კავკაციას.

1598 წანას აბასიქ ნანანოღა ყაზვინიშე გეგნიღჷ ისპაანიშა. მართუალაშ ეკონია პერიოდის ორჩანო გინირთჷ დო მუში სქუალეფს ხოლო ვანდუდჷ - ნამთინე დაჸვერუ დო დაჸვილაფუ. აბას I-ქ ღურუ 1629 წანაშ 19 ღურთუთას. ირანიშ შაჰის ხვისტაშა ეშართჷ თიში მოთაქ სამ მირზაქ.

## ლიტერატურა
* Canby, Sheila R. (ed), 2009, Shah Abbas; The Remaking of Iran, 2009, British Museum Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ირანიშ შაჰეფი
კატეგორია:სეფიანეფიშ დინასტია
გრანადა

**გრანადა** (; ) — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ესპანეთის, გრანადაშ პროვინციაშ ნანანოღა. იდვალუაფჷ ანდალუსიაშ ავტონომიურ გოართოიანაფას. მუნიციპალური მიშმურს ვეგა-დე-გრანადაშ რაიონიშ (კომარკაშ) აკოდგინალუაშა. ფართობი — 88,02 კმ². მახორობა —  232,208  ადამიერი (2018).

## ისტორია
გრანადა დიო ხოლო ჯვ. წ. 500 წანას რდჷ ჩინებული, მუჭოთ ფინიკიალეფით დო იბერეფით დოხორელი პუნქტი *ილიბერა*. მუკი-მუკი დვალირი გვალეფით თხილერი ორენიშ დო ჯგირი, ჸოფირი დიხეფიშ ჭყოლოფუათ ვარაუდენა, ნამჷ-და თაქ ხორუა რდჷ უმოსი ტომბა ჯვეშ პერიოდის. რომაალეფიშით პირენეშ ჩქონიშ დოჸუნაფაშ უკული, ხორუა ჯოხოთ ილიბერაშ რინა დოდასურაფილი რე ნაჭარა წყუეფს. რომიშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ უკული, რეგიონი ოორუეაფრიკული ვანდალეფიშ სახენწჷფოშ გულაშ გიმე რდჷ, თიშ აკოცჷმაშ უკული, 534 წანას მუსხირენ ვითწანურას ბიზანტიაშ პატჷნალაშ გიმე რდჷ. VII ოშწანურაშ დაჭყაფუშე იბერიულ ვესტგუთეფიშ სახენწჷფოშ დორხველუას რდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*City council of Granada
*Granada Tourism Guide 
*Granada city guide at HitchHikers Handbook 
*Webcam Granada/Alhambra
* გრანადაშ ისტორიული რუკეფი


კატეგორია:გრანადაშ ნოღეფი
კატეგორია:გრანადაშ მუნიციპალიტეტები
კატეგორია:ზოთონჯიშ უნივერსიადეფიშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ესპანეთიშ საუნივერსიტეტო ნოღეფი
კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფიშ ნანანოღეფი
ტერუელიშ პროვინცია

thumb|250px|ტერუელიშ პროვინციაშ ორენი ესპანეთის
**ტერუელიშ პროვინცია** () — პროვინცია ოორუე-ბჟაეიოლ ესპანეთის. პროვინციაშ ნანანოღა რე ტერუელი.

რეგიონი გოხურგილი რე ესპანეთიშ გეჸვენჯი პროვინციეფით: ტარაგონა, კასტელონი, ვალენსია, კუენკა, გვადალახარა დო სარაგოსა.

* ფართობი: 14,809 კმ²
* მახორობა: 138,686 (2003)
** მეჭედალა: 9.36/კმ²
* მუნიციპალიტეტეფი: 236 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Teruel.org  — Información de todo tipo sobre la provincia de Teruel
* Teruel Info. Información frente al caciquismo y el desarrollismo 
* Teruel Digital 
* Teruel Existe 
* Directorio en dmoz.org
* Fundación Amantes de Teruel

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
მურსიაშ ავტონომიური გოართოიანაფა

right|thumb|მურსიაშ ავტონომიური გოართოიანაფაშ ორენი
**მურსია** (Region de Murcia) — ესპანეთიშ ავტონომიური გოართოიანაფა დო პროვინცია 1982 წანაშე. ჸუნს 45 მაკათურამი გიშაგორილი ასამბლეა.

* *ფართობი* — 26,2 ვთშ.
* *მახორობა* — 1.200 ვთშ;
* *ადმინისტრაციული ცენტრი* — მურსია.

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
კატეგორია:ესპანეთიშ ავტონომიური გოართოიანაფეფი
არაგონი

thumb|300px|right|არაგონიშ ავტონომიური გოართოიანაფაშ ორენი
**არაგონი** () — ესპანეთიშ ავტონომიური გოართოიანაფა 1981 წანაშე. ავტონომიური გოართოიანაფაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს 3 პროვინცია (მახორობა ვთშ.): უესკა (227), სარაგოსა (973), ტერუელი (144).

* *ფართობი* — 47,7 ვთშ.
* *მახორობა* — 1 345 000.
* *ადმინისტრაციული ცენტრი* — სარაგოსა.

კატეგორია:ესპანეთიშ ავტონომიური გოართოიანაფეფი
კასტილია-ლა-მანჩა

frame|right|კასტილია-ლა მანჩაშ ავტონომიური გოართოიანაფაშ ორენი
**კასტილია-ლა მანჩა** (Castilla- La Mancha) — ესპანეთიშ ავტონომიური გოართოიანაფა 1982 წანაშე. იკათუანს 5 პროვინციას: თინეფშე 4 ჯვეშ ახალ კასტილიაშა მიშმეშჷ (სიუდად-რეალი, კუენკა, გვადალახარა, ტოლედო) დო 1 – მურსიაშ ჯვეშ ომაფეშა (ალბასეტე).

* *ფართობი* - 79 000 კვ2
* *მახორობა* – 1.712 ვთშ.
* *ადმინისტრაციული ცენტრი* - ტოლედო.

## რესურსები ინტერნეტში
* ავტონომიური გოართოიანაფაშ ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:ესპანეთიშ ავტონომიური გოართოიანაფეფი
გალისია

right|გალისიაშ
thumb|სანტიაგო-დე-კომპოსტელაშ ბაზილიკა
**გალისია** () — ესპანეთიშ ისტორიული რეგიონი დო ავტონომიური გოართოიანაფა 1981 წანაშე. ნანანოღა — სანტიაგო-დე-კომპოსტელა. ავტონომიური გოართოიანაფაშ ფართობი რე 29 574 კმ². 2012 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობაშ მუდანობა აკმადგინას 2 778 913 ადამიერს. იკათუანს გეჸვენჯი პროვინციეფს – ლა-კორუნია, ლუგო, ორენსე, პონტევედრა.

რეგიონიშ ოფიციალური ნინეფი რე ესპანური დო გალისიური (ხოლოს რე პორტუგალიურწკჷმა).

## ქოძირით თაშნეშე
*კელტეფი
*ევროპაშ კათეფი
*ჯეგე იაკობიშ რზა

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Petroglyphs from Galicia 
*Irish genes from Galicia
*Walking the Camino de Santiago, A Guide
* Xunta de Galicia
* Instituto Galego de Estatística
* Profiles of relevant English-language websites
* English language guide to Galicia
* Página web del Jacobeo
* Dirección General de Turismo de Galicia 
* Guía Turística de Galicia
* გალისია — წვანე ესპანეთი

კატეგორია:ესპანეთიშ ავტონომიური გოართოიანაფეფი
ესტრემადურა

frame|right|ესტრემადურა
**ესტრემადურა** (*Comunidad Autónoma de Extremadura*) — ესპანეთიშ ავტონომიური გოართოიანაფა  1983 წანაშე. იკათუანს გეჸვენჯი პროვინციეფს — ბადახოსი დო კასერესი.

* *ფართობი* — 41.600.
* *მახორობა* — 1.100;
* *ადმინისტრაციული ცენტრი* — მერიდა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Extremadura, Spain - Google Maps
* 
* Spanish regions: Extremadura traditional clothing
* Хунта (правительство) 
* http://www.visitextremadura.co.uk/ 
* Виртуальная библиотека Эстремадуры 
* Виртуальная прогулка 
* Juan Carlos Rodríguez Ibarra
* Материал о диалекте испанского языка Эстремадуры

კატეგორია:ესპანეთიშ ავტონომიური გოართოიანაფეფი
მითრიდატე VI ევპატორი

**მითრიდატე VI ევპატორი** (ბერძ. Μιθριδάτης, დ. ჯვ. წ. 135 — ღ. ჯვ. წ. 63) — პონტოშ მაფა ჯვ.წ. 120-63 წანეფს.

ჯვ.წ. 120 წანას დოჸვილეს პონტოშ მაფა მითრიდატე V ევერგეტი. თის ქუდასქიდჷ ჟირი ჭიჭე ქომოლსქუაქ: მითრიდატე ევპატორქ დო მითრიდატე ქრესტუსიქ. ბაღანეფიშ რეგენტი რდჷ თინეფიშ დიდა ლაოდიკა VI. ლაოდიკა ოცადუდჷ მონძეობაქ დო ხეშულობაქ გინორთუკო მითრიდატე ქრესტუსიშა. ლაოდიკაშ რეგენტობაშ ბორჯის, მითრიდატე ევპატორქ ინტუ დო წანეფიშ გოძვენას ტყობუდჷ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 116-113 წანეფს თიქ პონტოშა დირთჷ, გეგთარაგუ დიდა ლაოდიკა დო ჯიმა მითრიდატე ქრესტუსი, ჟირხოლო ოჭოფუ დო ჯიხას ქუდახუნუ დო მუში დუდი მაფათ გეგმაცხადჷ.

მითრიდატე ევპატორიშ ღანკი რდჷ პონტოშ ომაფეშ გინოშქუმალა დომინანტური დო გოლინიანი სახენწჷფოთ ანატოლიაშ რეგიონს. თიქ ქიდეკინჷ ჭიჭე სომხეთი, კოლხეთი, ბოსფორიშ ომაფე, ყირიმიშ ბერძენული ნოღეფი. თაშნეშე, ართი პერიოდის პონტოშ ომაფეს ქიმურსხუ კაპადოკია დო ბითინია ხოლო. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 95 წანას, მითრიდატექ ქუდოდვუ აპიჯალა დიდი სომხეთიშ მაფა ტიგრან II-წკ ჷმა. ჯვ.წ. 89-85 წანეფს ოლჷმუდჷ რომს (მაართა მითრიდატული ლჷმა), ანატოლიაშე გეგშარაჸუ რომალეფი, უკულ საბერძნეთიშა გეგნორთჷ, მარა დემარცხჷ, დო დატებელქ აჸუ დაკინებული ტერიტორიეფქ. ჯვ.წ. 83-81 წანეფს კინ ოლჷმუდჷ რომს (მაჟირა მითრიდატული ლჷმა). ჯვ.წ. 74 წანას ქიდიჭყჷ მასუმა ლჷმაქ რომიწკჷმა. რომალი მანჯღვერთარქ ლუკულუსიქ ორჯგინჷ მითრიდატეს დო სომხეთიშა ონტინუ. ჸათაქ თიქ ტიგრან II-წკჷმა ართო გაგინძორჷ ლჷმა რომალეფიშ მეხჷ. ჯვ.წ. 66 წანას პომპეუსიქ დამარცხჷ მითრიდატე. მითრიდატექ დიო კოლხეთიშა ინტუ, უკულ ბოსფორიშა. მითრიდატე კინ ოცადუდჷ ახალი ოურდუმე კამპანიაშ დოჭყაფას რომიწკჷმა, მარა მალას მითრიდატეშ მეხჷ ეარყეს დო დოჸვილეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:პონტოშ მაფეფი
კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 135
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 63
სულა

**ლუციუს კორნელიუს სულა ფელიქსი** (ლათ. Lucius Cornelius Sulla Felix, დ. ჯვ. წ. 138 — ღ. ჯვ. წ. 78) — რომალი ოურდუმე დო სახენწჷფო მოღალე, მაართა ადამიერი რომიშ რესპუბლიკას, ნამუქჷთ ხეშულობა ხეშა ეშეჸოთუ ნძალაშ გჷმორინაფათ. სულას შხვადოშხვა ბორჯის უკინებუდჷ ლეგატიშ, კონსულიშ, პროკონსულიშ პოსტეფი. შანულამი წჷმოძინეფს მიოჭირინუ ოურდუმე კამპანიეფით. პოპულარობა მიპალუ ნუმიდიარეფიწკჷმა ლჷმეფით. დამარცხჷ დო ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთუ ნუმიდიაშ მაფა იუგურტა. სულა თაშნეშე მონაწილენდჷ კიმბრული დო მორსხუუეფიშ ლჷმეფს. ნოლაშ ბურჯაფის გიმირჩქინჷ დუდი დო ჸათეშ გეშათ გინოჩეს დელოშ გურგინი.

სულაქ არსულჷ კაბეტი როლი ოპტიმატეფიშ დო პოპულარეფიშ პოლიტიკური კონფლიქტის. რდჷ ოპტიმატეფიშ ბუნაშ ლიდერი დო თხილანდჷ რომიშ სენატიშ პოზიციეფს პოპულარეფიშ (ლიდერი გაიუს მარიუსი) პოპულისტური რეფორმეფიშ მეხჷ.

დუდშე, მითრიდატე VI ევპატორი-შ მეხჷ ოურდუმე კამპანიაშ მანჯღვერთარო რომიშ სენატიქ სულა ქჷდარინუ, მარა მალას მარიუსიშ ინტრიგეფიშ შედეგო, სულას ყათე პოზიცია გეგლანწყეს. სულაქ აკოშაყარუ მუში ელმარენჯი აკოანჯარაფილი ნძალეფი დო რომიშა მიშელჷ დო ლიმას ორჯგინჷ მარიუსიშ ნძალეფს. უკულ თიქ მუში არმიათ აზიაშა გეგნორთჷ, ჸათეთ უცფას ქისარგებლეს პოპულარეფქ დო ხეშულობა ხეშე ქეშეჸოთეს. ჯვ. წ. 82 წანას ბჟაეიოლიშე დირთჷ სულაქ გომორძგვილო, კინ გემშართჷ რომშა, მოჯალაგუ პოპულარეფი დო თინეფიშ იტალიარი მორსხუეეფი. უკულ სულაქ დუდშე გაჭყჷ რომიშ დიქტატორიშ პოსტი, ნამუთ დოხოლაფირო ართი ოშწანურაშ გოძვენას, მაჟირა პუნიკური ლჷმაშ პერიოდიშე უმოქმენდო რდჷ. ხეშულობაშ ეფექტური კონსოლიდაციაშ უკულ, სულაქ გამათხოზჷ პოლიტიკური ოპონენტეფს. ბრელი დოჸვილეს, ნამთინე გეგნახორეს დო თინეფიშ ქონებას კონფისკაცია გუკეთეს. სულაქ ატარჷ რომიშ კონსტიტუციური კანონეფიშ რეფორმა, განძალიერჷ სენატი დო დადაღარჷ პლებეეფიშ ტრიბუნეფიშ ნებეფი.

ჯვ.წ. 79 წანას, სულაქ დიქტატორობაშე გეგნოდირთჷ დო ართი წანაშ უკულ ჯვ. წ. 78 წანას დოღურჷ.

## ლიტერატურა
* Keaveney, Arthur (2005) [First ed. 1982]. Sulla: The Last Republican (2nd ed.). London: Routledge.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 138
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 78
კატეგორია:რომიშ დიქტატორეფი
ჰაროლდ გოდვინსონი

მინი|300px|ჰაროლდ II
**ჰაროლდ გოდვინსონი** (Harold Godwinson), ვარ-და **ჰაროლდ II** (Harold II) (დ. დოხოლ. 1022 — ღ. 14 გჷმათუთა, 1066) — ბოლო ანგლო-საქსი, ნამუთ ინგლისიშ მაფათ აკურთხესჷნ. თინა ორხველუდჷ გოდვინეფიშ გაბლამ საგვაროს. რდჷ უესექსიშ გაბლამი მამართალი. ჩინებული რე, ნამჷ-და თიში და ედითი, ალმასქუთ ეკუხედჷ ედუარდ ახმსარებელს. რდჷ ჭკვერი სარდალი, 1063 წანას კონწარო დამარცხჷ უელსიშ მაფა გრუფიდი დო ელგაფ მერსიალი. ხვისტაშა ეშულაშ უკული, 1066 წანაშ 25 ეკენიას, სტემფორ ბრიჯწკჷამ კონწარო დამარცხჷ ნორვეგიალეფი. თე ბურჯაფის დოღურჷ ნორვეგიაშ ეკონია ვიკინგი მაფა ჰარალდ ჰარდრადაქ. ჰაროლდი, 1066 წანაშ 14 გჷმათუთას ინგლისიშ მინოკათელჷ ნორმანეფქ გექთარაგუეს. თინეფქ გიმორძგუეს ჰასტინგსიშ ბურჯაფის, სოდე მაფა ჰაროლდიქ დანთხჷნ.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*In the footsteps of King Harold
*BBC Historic Figures: Harold II (Godwineson) (c.1020&nbsp;– 1066)

კატეგორია:ინგლისიშ მაფეფი
კატეგორია:ვიკინგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1022
კატეგორია:ნაღუღა 14 გჷმათუთა
კატეგორია:ნაღურა 1066
კატეგორია:ბურჯაფიშ ვეს ნაღურა მონარქეფი
კონსტანტინე XI პალეოლოგოსი

**კონსტანტინე XI პალეოლოგოსი** (, Kōnstantinos XI Dragasēs Palaiologos, სერბ.: Константин XI Палеолог Драгаш), (დ. 8 ფურთუთა, 1405 — ღ. 29 მესი, 1453) — ბიზანტიაშ ეკონია იმპერატორი 1448 წაშანაშე ღურაშახ. მდოჸვილეს ოსმალეფქ კონსტანტინოპოლიშ ეჭოფუაშის.

## ვა ოფიციალური ჯეგე
კანკალე მართლმადიდებელური ოხვამე დო ბერძენული კათოლიკური ოხვამე აღიარენა თის ჯეგეთ ვარ-და *წამებულო* (ბერძენულო: **). მარა ბერძენულ მართლმადიდებელ ოხვამეს დღას ვაუკეთებჷ თიშ კანონიზაცია.

## წიმოხონეფი


## ლიტერატურა
* Roger Crowley, *1453: The Holy War for Constantinople and the Clash of Islam and the West*. Hyperion, 2005; ISBN 1-4013-0850-3
* Jonathan Harris, *The End of Byzantium*. Yale University Press, 2010. ISBN 978-0-30011786-8
* Donald M. Nicol, *The Immortal Emperor*. Cambridge University Press, 1992. ISBN 0-521-46717-9
* Donald M. Nicol, *The Last Centuries of Byzantium*. Cambridge University Press, 1993, 2nd edition. ISBN 0521 43991 4
*
**Oxford Dictionary of Byzantium*, 1991.
*Steven Runciman, *The Fall of Constantinople, 1453*. Cambridge University Press, 1965. ISBN 0-521-09573-5

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კაბეტი წამებული 

კატეგორია:ბიზანტიაშ იმპერატორეფი
კატეგორია:ბიზანტიალი ჯეგეეფი
კატეგორია:სერბი ჯეგეეფი
კატეგორია:პალეოლოგოსეფი
კატეგორია:XV ოშწანურაშ ბიზანტიაშ იმპერატორეფი
ჯვეში რომი

300px|thumb|რომი დო თიშ კონტროლიშ გიმე მარენჯი ტერიტორიეფი
[thumb|350px|right|რომიშ იმპერია იმპერატორ [ადრიანეშ ბორჯის. ჩქინი წანეფიშეჭარუაშ I ოშწანურაშ დალია — II ოშწანურაშ დაჭყაფუ]]
[thumb|right|400px|[რომიშ ფორუმი რდჷ ცენტრალური აბანი ნამუშ მუკი-მუკით გევითარჷ ჯვეშ რომქ.]]
ტერმინს **ჯვეში რომი** მიარზებჷ ანტიკური ჟისახენწჷფო რომიშ იმპერია, ნამუშ ისტორია იჭყაფუ იტალიური ნოღა-სახენწჷფოშ დორსხუაფათ; რომქ წჷმოძინელი ოურდუმე ექსპანსიაშ უკულ გჷნირთუ მუში ბორჯიშ უკაბეტაშ ჟისახენწჷფოთ, უკული რანწკი ომენოღალე ლჷმეფიშ დო დინოხოლენი პოლიტიკური ვასტაბილურალაშ შედეგო ქჷდიჭყუ თიშ გაფარჩაკებაქ, ნამუქჷთ 476 წანას იმპერიაშ ედომუშამი აკოცჷმა გჷმიჭანუ.

ჯვეშ რომი ვა რდჷ პირველი იმპერია, თის ანდა წიმოხონი ჸუნდჷ. მარკვიალეფიშ არზით, რომაალეფიშ კულტურათ ვა რდჷ ორიგინალური, მარა რომაული სახენწჷფო წკარუა დო სამართალი თიჯგურა რსულჸოფურო რდჷ მერჩქინელი, ნამჷ-და თინა ასეიანი მოსოფელიშოთ ძალამ შანულამი რე.

რომაული ცივილიზაციაშ უმუშო უმწურინუ რე ბჟადალური ცივილიზაციაშ გოვითარაფა. რომიშ ოფიციალური ნინა რდჷ ლათინური, ნამუქთ მადჷ რომიშ იმპერიაშ ედომუშამ ევროპულ ნორთის დო გეგმიქიმინჷ რომანული ნინეფიშ ფანიაქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* რომიშ ომაფე
* რომიშ რესპუბლიკა
* რომიშ იმპერია
* ჯვეში რომიშ ქრონოლოგია
* რომაული ლეგიონი
* რომიშ იმპერატორეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* Cowell, Frank Richard. *Life in Ancient Rome*. New York: G.P. Putnam's Sons, 1961 (paperback, ISBN 0-399-50328-5).
* Gabucci, Ada. *Rome (Dictionaries of Civilizations; 2)*. Berkekely: University of California Press, 2007 (paperback, ISBN 0-520-25265-9).
* Scheidel, Walter, Ian Morris, and Richard P. Saller, eds. *The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World* (2008) 958pp
* Wyke, Maria. *Projecting the Past: Ancient Rome, Cinema, and History*. New York; London: Routledge, 1997 (hardcover, ISBN 0-415-90613-X, paperback, ISBN 0-415-90614-8).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Ancient Rome 
* History of ancient Rome 
* Gallery of the Ancient Art: Ancient Rome
* Lacus Curtius
* Livius.Org
* ''The Private Life of the Romans''
* United Nations of Roma Victrix (UNRV) History
* Water and Wastewater Systems in Imperial Rome
* Roman DNA project

კატეგორია:ანტიკური ხანა
კატეგორია:იტალიაშ ისტორია
კატეგორია:ჯვეში რომი
ჰაბსბურგეფი

მინი|1890 წანაშ გჷმოხანტილი ჰაბსბურგეფიშ დინასტიაშ გერფი
**ჰაბსბურგეფი** () — ევროპაშ ართ-ართი არძაშე ჭყანიერი ომაფე საგვარო შქა ოშწანურეფშე ახალ ბორჯიშახ. დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფი ავსტრიას მართჷნდეს 1282 წანაშე, ნამუქჷთ მოგვიანაფათ ანდაერუანულ ავსტრიულ იმპერიათ გეგნირთჷ (1918 წანაშახ) დო ევროპაშ ართ-ართი ჸონიერი დო მაჸვენჯი სახენწჷფო რდჷ. საგვარო იკენდჷ თაშნეშე საღორონთო რომიშ იპმერიაშ ხვისტას 1438 წანაშე 1806 წანაშახ. (მორჩილი გოჭყვადუათ 1742-45 წწ).

ავსტრიაშ დო საღორონთო რომიშ იმპერიაშ მოხ ჰაბსბურგეფს გეჸვენჯი სახენწჷფოეფიშ ხვისტა უკებჷდეს:
* უნგრეთიშ: 1437—1439, 1445—1457, 1526—1918 წწ; 
* ჩეხეთიშ 1306—1307, 1437—1439, 1444—1457, 1526—1618, 1621—1918 წწ;
* ხორვატიაშ 1437—1439, 1445—1457, 1526—1918 წწ;
* ესპანეთიშ 1516—1700 წწ;
* პორტუგალიაშ 1580—1640;
* ნეაპოლიშ ომაფეშ 1516—1735 წწ;
* მექსიკაშ 1864—1867 წწ;
* ტრანსილვანიაშ 1690—1867 წწ;
* ტოსკანაშ 1790—1859 წწ; 
* პარმაშ 1814—1847 წწ;
* მოდენაშ 1814—1859 წწ;

თეშ მოხ, ანდა მორჩილი სახენწჷფობური წჷმნაქიმინეფიში.

## ლიტერატურა

* Brewer-Ward, Daniel A. *The House of Habsburg: A Genealogy of the Descendants of Empress Maria Theresia*. Clearfield, 1996.
* Crankshaw, Edward. *The Fall of the House of Habsburg*. Sphere Books Limited, London, 1970. (first published by Longmans in 1963)
* Evans, Robert J. W. *The Making of the Habsburg Monarchy, 1550–1700: An Interpretation*. Clarendon Press, 1979.
* McGuigan, Dorothy Gies. *The Habsburgs*. Doubleday, 1966.
* Palmer, Alan. *Napoleón and Marie Louise* Ariel Mexico, 2003.
* Wandruszka, Adam. *The House of Habsburg: Six Hundred Years of a European Dynasty*. Doubleday, 1964 (Greenwood Press, 1975).

კატეგორია:ავსტრიაშ ისტორია
კატეგორია:ესპანეთიშ ისტორია
კატეგორია:იტალიაშ ისტორია
კატეგორია:ჩეხეთიშ ისტორია
კატეგორია:უნგრეთიშ ისტორია
კატეგორია:ხორვატიაშ ისტორია
კატეგორია:ჰაბსბურგეფი
მისტრა

**მისტრა** () — გომანგარაფილი ნოღა დო ჸოფირი მუნიციპალიტეტი საბერძნეთის, პელოპონესიშ ჩქონიშ ობჟათეშე ლაკონიას. 2011 წანაშე, აბანობური მართუალაშ რეფორმაშ შედეგო ნოღა სპარტაშ მუნიციპალიტეტიშ აკოდგინალუაშა გენშეჸონეს. იდვალუაფჷ ტაიგეტიშ გვალას, უჯვეშაშ ნოღა სპარტაშ გოხოლუას. XIV-XV ოშწანურეფს, ნოღა ბიზანტიური მორეაშ დესპოტატიშ ნანანოღაშ ფუნქციეფს არსულენდჷ, ზუსტას თე პერიოდის რდჷ თიში გოვითარაფაშ კონკი დო კულტურული გოპეულუაშ ბორჯი. ოსმალეთიშ იმპერიაშ მართუალაშ პერიოდის, მისტრა დოხორელ ტერიტორიათ სქიდუდჷ, მუჟანსჷთ მისტრა ბჟადალარ მოშარეეფს სპარტაშა ოჩირთუდეს. 1830-იან წანეფს, ნოღაქ მახორობაშე ედომუშამო დიჩოლჷ დო თიშე 8 კმ-იშ მოძილათათ, ახალი ნოღა - სპარტიქ დირსხჷ.

1989 წანას, მისტრაშ აკნაცჷმეფი, ნამუეფს შქას რე ჯიხაზურგეფი, დოხორეეფი, ოხვამეეფი დო მონასტერეფი, იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გენშიჸონჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
*მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*GTP - Monastery in Mystras
*GTP - Mystras
*GTP - Municipality of Mystras

კატეგორია:საბერძნეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფი საბერძნეთის
რომი (მიარეშანულამი)

დორხველი ჯოხო **რომი** შილებე შანენდას:

* რომი — ანტიკური სახენწჷფო.
* რომი — იტალიაშ ნანანოღა.
* რომი — ალკოჰოლური ოშუმალი.
სემიუელ მორზე

thumb|სემიუელ მორზე (1855-1865)
**სემიუელ ფინლი ბრიზ მორზე** (Samuel Finley Breese Morse; დ. 27 პირელი, 1791, ჩარლსტაუნი, მასაჩუსეტსი ― ღ. 2 პირელი, 1872, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი გჷმმაგონაფალი დო ხანტუ. თიშ გიშაკერზაფილო ჩინებული გჷმოგონაფა რე — ელექტრომაგნიტური მაბეშტალი ტელეგრაფი („*მორზეშ აპარატი*“, 1836) დო მორზეშ ანბანი.

1844 წანაშ 24 მესის ნოღა ვაშინგტონს დო ბალტიმორს შქას იჯღონ მაართა დეპეშაქ, ნამუეფით ხვარენდეს მორზეშ მეთოდის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 1840 წანას, დიზაინიშ ერუანულ აკადემიას ნარაგადი ზიტყვა
* სემიუელ მორზე, 1911–1969

კატეგორია:ამერიკალი გჷმმაგონებელეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1791
კატეგორია:ნაღურა 1872
კატეგორია:ჭარალუაშ დჷმარსხუაფალეფი
სილჰეტური ნინა

**სილჰეტური ნინა** (**სილჰეტი**, **სილოტი**; სილჰ. সিলটী Silôţi, ბენგ. সিলেটী Sileţi) — ბჟაეიოლ ინდოარიულ ნინეფშე ართ-ართი. მოდვალირი რე ბანგლადეშიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე სილჰეტიშ რეგიონს, თაშნეშე ინდოეთიშ ასამიშ დო ტრიპურაშ შტატეფიშ მოხურგე რაიონეფს. თაშნეშე მუსხრენი მორაგადე რე ინდოეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლიშ შხვა რაიონეფს, თაშნეშე ემიგრანტეფს შქას გოართოიანაფილ ომაფეს, ააშ-ს დო შხვა ქიანას. გიშაკერზაფილო ფართას რე მოდვალირი, ისტორიული რაიონიშ ხურგეფს გალე, გოართოიანაფილი ომაფეშ ბანგლადეშურ დიასპორეფს, ნამუშ დოხოლაფირო 95% სილჰეტურ ნინაშა რაგადანს. მორაგადეეფიშ მუდანობა დოხოლაფირო 10 მილიონი ადამიერი რე, თინეფშე 7 მილიონი — ხვალე ბანგლადეშის.

კანკალეშა სილჰეტური ნინა გითმისხუნუ მუჭოთ ბენგალური ნინაშ დიალექტი, მუჟანსჷთ სილჰეტურს არგამათ უღჷ გინორთი ბენგალურშე დო პრაქტიკულო ვაუღჷ თიწკჷმა ურთიართრსხუ. რანწკი ანდეფი უღჷ ასამურ ნინაწკჷმა. სილჰეტურ ნინაშა მორაგადეეფს უჩქჷნა ბენგალურით, ნამუთ ფართოთ გჷმირინუაფუ გონათუას დო მასმედიას.

ისტორიულო, ნინაშ ოჭარალეთ გიმირინუაფუდჷ სილჰეტი-ნაგარი, ნამუთ მოგენს ქაითიშ ჭარალუას. ასეშო გჷმირინუაფუ ბენგალური ჭარალუა. ნინაშ მორაგადეეფს შქას ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა ძალამ დაბალი რე. XX ოშწანურაშ 1970-იან — 1980-იან წანეფს, რანწკი კომპანიეფი მიშჷ სილჰეტური ნინაშ აღიარაფაშენ, მარა თინეფს მუთუნნერ წჷმოძინაშა ვემუჭირინუაფჷნა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

კატეგორია:ბანგლადეშიშ ნინეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
ინდოარიული ნინეფი

thumb|360x360px|ინდოარიული ნინეფიშ მოდვალა 1978 წანას
**ინდოარიული** ანუ **ინდური ნინეფი** — ინდოარიალეფიშ მასქერული ნინეფიშ ბუნა დო ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ დომინანტი ნინეფიშ ფანია. ინდოარიული ნინეფი გჷთმაჭყანა ინდოირანული ნინეფიშ ფანიაშ გიმენბუნას, ნამუეფჷთ მუშჸურე ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ ართ-ართ გიმენფანიას წჷმარინუანს. ინდოარიულ ნინეფშა მორაგადეეფი, ინდოევროპული ნინეფიშ წჷმმარინაფალეფიშ დახე გვერდის აკმადგინანა.

ინდოარიულ ნინეფშე არძაშე უმოსი მორაგადე ჸუნს გეჸვენჯ ნინეფს: ჰინდუსტანი (ჰინდი-ურდუ, დოხოლაფირო 250 მლნ. მორაგადე), ბენგალური (დოხოლ. 200 მლნ.), პენჯაბური (დოხოლ. 100 მლნ.), მარათული (დოხოლ. 70 მლნ.), გუჯარათული დო რაჯასტანული (დოხოლ. 50 მლნ.), ბჰოჯპური ნინა (დოხოლ. 40 მლნ.), ორია ნინა (დოხოლ. 30 მლნ.), სინდჰური ნინა (დოხოლ. 25 მლნ.), დო სარაიკული დიალექტი (დოხოლ. 20 მლნ.). თაშნეშე ნეპალური, სინჰალური დო ასამური ნინეფი (დოხოლ. 15 მლნ. ართო). თე ნინეფშა მორაგადეეფიშ რიცხუ ართო ეჭოფილი 900 მილიონშახ ონჭჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ინდოარიული ნინეფი  კოლინ მასიკა

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოარიული ნინეფი
კატეგორია:ინდოევროპული ნინეფი
კატეგორია:ინდოევროპული ნინეფიშმენცარობა
ინდოირანული ნინეფი

[300px|მინიატიურა|მარჯვნივ|ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიეფი [ევრაზია|ევრაზიას: ]]
**ინდოირანული** ანუ **არიული ნინეფი**— წჷმარინუანს ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ, ბჟაეიოლიშ, ჩქინშახ მოჭირინაფილ არძაშე კაბეტ ჸას. ნინეფიშ თე ფანიაშ ჸუნს მილიარდშე უმოსი მორაგადე დო თიში გულაშ ტერიტორია გინოჩქ კავკაციაშე (ოსური) დო ბალკანეთიშე (ჩაჩანური ნინა) ბჟაეიოლშა — სინძიანშახ (სარიქოლი) დო ასამაშახ (ასამური), ობჟათეშა — მალდივეშახ (მალდივური).

ფანიაშ არძა ნინაშ ართამ წიმოხონო მერჩქინელი რე პროტო-ინდოირანული ნინა (თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ არიული ნინა), ნამუშათ ინდოირანალეფი ჯვ.წ მა-3 ავითოშწანურაშ ბოლოშ რაგადანდესჷნ. თეხანური ინდოირანული ნინეფი სუმ ბუნათ ირთჷ, თენეფი რე: ინდოარიული, ირანული დო ნურისტანული ნინეფიშ ფანიეფი. კანკალე შვანს, დარდიული ნინეფი წჷმორჩქინელი რე მუჭოთ ფანიაშ მაანთხა ზოხორინელი ბუნა. მარა თეხანური რკვიალეფიშ უმენტაშობა, დარდიული ნინეფიშ ბუნას, ინდოარიული ნინეფიშ ფანიაშ, არქაულ მაკათურო მირჩქინანას.

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოირანული ნინეფი
კატეგორია:ინდოევროპული ნინეფი
კატეგორია:ინდოევროპული ნინეფიშმენცარობა
ქაითი

**ქაითი** (कैथी), თაშნეშე ჯოხოიდვალუაფუ მუჭოთ „კაიათი“, „კაიასთი“ დო „ქაიასთი“, — ჭარალუაშ ჯოხო, ნამუთ კინოხ ფართას გიმირინუაფუდჷ ინდოეთიშ ოორუეშე; გიმირინუაფუდჷ სამართლებური, ადმინსიტრაციული დო პიჯული დინნაჭარეფშო. ქაითი შხირას გითმისხუნჷ მუჭოთ დევანაგარიშ გინოანგებული ვარიანტი.

## ქძ. თაშნეშე
* უმე
* კალაშეფი
* კალაშური ნინა

კატეგორია:ინდური ჭარალუა
კატეგორია:აბუგიდეფი
კატეგორია:ხვარებაშე გიშულირი ჭარალუაშ სისტემეფი
სოლონი

**სოლონი** (ბერძ. Σόλων, დ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 630 — ღ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 560) — ათენარი სახენწჷფო მოღალე, კანონმადვალუ, პოლიტიკაშ ფილოსოფოსი დო პოეტი, საბერძნეთიშ შკვითი ბრძენიშე ართ-ართი რე, მერჩქინელიე ათენური დემოკრატიაშ დუმარსხუაფალო.

სოლონი დაბადებე ათენს, დოხოლაფირო ჯვ. წ. 630 წანას, ევპატრიდეფიშ ფანიას. ახალნორდობაშე თის დუდი გიმურჩქინუ მუჭოთ შანულამი მანჯღვერთარს. ათენიშ დო მეგარაშ ლჷმეფიშ ბორჯის, სოლინი გეგშუგორუნა ათენარეფიშ ჯარეფიშ ხემანჯღვერო. სოლონიშ ტაქტიკათ ათენარეფს მეგარალეფიშა ურჯგინუნა. კოფლიქტიშ პერიოდის, სოლონქ დოჭარუ ნაციონალისტური ხასიათიშ ლერსი, ნამუქჷთ არმიაშ მორალიშო კაბეტი გოლინა იღვენუ.

დიოგენე ლაერტალი ჭარუნს ნამდა, ჯვ.წ. 594 წანას, სოლონი გეგშუგორუნა არქონტო - თარი მაგისტრატო. რეფორმეფიშ დო ახალი კანონეფიშ მიშაღალაშ უკულ, სოლონიქ ხეშულუბა დათმჷ დო დოხოლაფირო ვითი წანაშ გოძვენას შარალენდჷ. ჸოფე ეგვიპტეს, სოდეთ თინა ეგვიპტეშ ფარაონს იაჰმეს II-ს შეხვალამუ. სოლონი ჸოფე ლიდიას ხოლო. ჸათაქ თინა მეუღებჷ მაფა კრეზის.

სოლონიშ კანონეფი უმოსო უხუჯანდჷ დაბალი სოციალური ფენას, დემოსის. თიქ აკრძალჷ ვალიშ გურშენ ბერძენიშ ჭკორო გიმოჩამა, გადუდიშულჷ ვალეფიშ გურშენ ჭკორო გიმოჩამილეფი, გაუქვჷ კონწარული კანონეფი, ათენიშ მენოღალეეფი ქონებაშ მეჯინათ ოთხი კლასო დორთუ, დინდარეფს უმოს მეტი ნებეფი ქიმეჩჷ.

## ლიტერატურა
* Lewis, John. 2006. Solon the Thinker: Political Thought in Archaic Athens. London: Duckworth.
* Owens, Ron. 2010. Solon of Athens: Poet, Philosopher, Soldier, Statesman. Brighton, UK: Sussex Academic.

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 630
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 560
კატეგორია:ბერძენი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ბერძენი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ბერძენი პოეტეფი
პერიკლე

**პერიკლე** (ბერძ. Περικλῆς; დ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 495 — ღ. ჯვ. წ. 429) — ბერძენი პოლიტიკოსი დო ოურდუმე მოღალე. რდჷ გიშარჩქინელი არისტოკრატიული გვარიშ ალკმეონიდეფიშ წჷმმარინაფალი. პერიკლეს ჯგირი გონათაფა მეუღებჷ. გურაფულენდჷ მუსიკას, ეთიკას, ფილოსოფიას. ახალნორდობაშე ორატორული ნიჭით დო ოურდუმე საქვარეფით კაბეტი პოპულარობა მიპალუ. უღუდჷ დიდი გოლინა ათენიშ ჯარალუას. გიშარჩქინელი ჯვეში ბერძენი ისტორიკოსი თუკიდიდე პერიკლეს  "ათენიშ მაართა მენოღალეს" უძახუდჷ. პერიკლეს დოხოლაფირო ვითოხუთი წანაშ გოძვენას უკინებუდჷ ათენიშ სტრატეგოსიშ პოსტი. თიში პოლიტიკური დო ოურდუმე რეფორმეფით დელოსიშ რსხუქ ათენიშ იმპერიათ გინირთჷ. პერიკლე ხემანჯღვერენდჷ ათენიშ არმიას პელოპონესიშ ლჷმეფიშ მაართა ჟირი წანას. პერიოდის, ნამუშ გოძვენას პერიკლე ათენს მართუნდჷ (ჯვ. წ.461-429 წწ.), პერიკლეშ ბორჯის უძახჷნა.

პერიკლექ მიშეღჷ დიდი თია ათენიშ რეკონსტრუქციაშა. ჯვ. წ. 458-456 წანეგს თიში ინიციატივათ ეიოგეს გჷნძე კიდა, ნამუშ სჷგირძა დოხოლაფირო 6 კმ. რდჷ დო ნამუთ ათენს პირეოსის მითმიორსხუანდჷ. ჸათე კიდა ათენიშ ართ-ართი თარი ფორტიფიკაცია რდჷ. პელოპონესიშ ლჷმაშ ეკონია ბორჯის კიდა სპარტალეფქ მოჯალაგეს. ათენიშ აკროპოლისის, პერიკლექ ეიოგჷ პანთეონი. ათენიშ დემოკრატიაშო შანულამი რდჷ ხეშიქირაშ გოჭყაფა მაგისტრატეფიშო.

ჯვ.წ. 431 წანას სპარტაქ დო თიში მორსხუეეფქ ათიკაშა გემშეჭკირეს. დო ჸათაშ ქიდიჭყჷ პელოპონესიშ ლჷმაქ. ჸათე პერიოდიშო ათენს გიფაჩჷ ეპიდემიაქ. პერიკლე ათენარეფქ სტრატეგოსობაშე გეგნარინეს, ხირუა ქეკაბრალეს დო 50 ტალანტით დაჯარიმეს. მარა ათენიშო პერიკლე იშენ ოხვილური რდჷ. ჸათეშ გეშათ თინა კინ დართინეს. პერიკლეს ეპიდემიათ ჟირი სქუაქ დუღურჷ, მუქ ხოლო მალას ჯვ.წ. 429 წანას დოღურჷ.

## ლიტერატურა
* Azoulay, Vincent; tr Lloyd, Janet (2014). Pericles of Athens. Princeton.
* Kagan, Donald (1991). Pericles of Athens and the Birth of Democracy. The Free Press

კატეგორია:დუნაბადი 495
კატეგორია:ნაღურა 429
კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ათენიშ სტრატეგოსეფი
Ԋ

thumb|right|Ԋ დო ԋ
**Ԋ, ԋ** („კომი ნიე“) — კირილური ანბანიშ ასო.

## უნიკოდეფი
Ԉ: U + 0 5 0 A 

ԉ: U + 0 5 0 B

## HTML კოდეფი
Ԉ: & # 1 2 9 0 დო & # x 0 5 0 A 

ԉ: & # 1 2 9 1 დო & # x 0 5 0 B

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ԋ)
* Graphemica (ԋ)

კატეგორია:კირილიცა
დონეცკიშ ოკათე რესპუბლიკა

**დონეცკიშ ოკათე რესპუბლიკა** ( ) — რუსეთიშ ფედერაციაშ ვაღიარაფილი სუბიექტი, ნამუქთ გჷმიქიმინუ უკრაინაშ დონეცკის ოლქიშ ოკუპირებულ ტერიტორიას. 2014–2022 წანეფს რდჷ მუჭოთ მუშითგჷმოცხადაფილი რესპუბლიკა, სოიშახ ვა მოხვადჷ თიში ანექსიაქ რუსეთიშითჷნ.

უკრაინაშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ, ედომუშამი ტერირტორიას, ნამუსჷთ დორ-ს პრეტენზია უღუნ, უკრაინაშ სახენწჷფო სუვერენიტეტი იფაჩჷ. თაშნეშე, ტერიტორია (დონეცკიშ ოლქიშ 1/3), ნამუთ 2014-2015 წანეფიშ ბურჯაფიშ ქიმინჯეფიშ უკული სეპარატისტეფიშ კონტროლიშ გიმე რენ, რუსეთიშ საოკუპაციე ნძალეფიშ დო ტერორისტული ბუჯგუეფიშ საბოლა გიშაჸონაფაშა უკრაინაშ ოკუპირებულ ტერიტორიათ იკოროცხჷ. 

უკრაინაშ დო შხვა ქიანეფიშ ხეშუულობეფი, თაშნეშე ანდა ოერეფოშქაშე ორგანიზაცია კოროცხუნს, ნამჷ-და დორ ოურდუმე ალარინას რუსეთიშე ღებულენს, მარა კრემლი თეს კატეგორიულად გინმივარებს.

## თაშნეშე ქოძირით
* ლუგანსკიშ ოკათე რესპუბლიკა
* ალექსანდრე ზახარჩენკო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დორ-იშ დე-ფაქტო თარობაშ დო ოკათე კათუაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* დორ-იშ დე-ფაქტო ოკათე კათუაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* დორ-იშ დე-ფაქტო გალენური საქვარეფიშ ომინისტრეშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* დორ-იშ დე-ფაქტო უჟინაში სასამართალოშ ოფიციალური ვებ-ხააჷლა 
## სქოლიო

კატეგორია:მუშითაღიარაფილი ქიანეფი
კატეგორია:დონეცკიშ ოკათე რესპუბლიკა
კატეგორია:დონეცკიშ ოლქიშ ისტორია
კატეგორია:სეპარატიზმი უკრაინას
კატეგორია:ირიდენტიზმი
კატეგორია:რუსული სახენწჷფო ტერორიზმი
კატეგორია:უკრაინაშით აღიარებული ტერორისტული ორგანიზაციეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ოკუპაცია რუსეთიშით
კატეგორია:რუსიფიკაცია
კატეგორია:ნოვოროსია (კონფედერაცია)
კატეგორია:დონბასიშ ლჷმა
ავსტრაზიული ნინეფი

მინი|250პქ|ავსტრაზიული ნინეფიშ მოდვალაშ არანი
**ავსტრაზიული ნინეფი** თაშნეშე **ავსტროაზიული ნინეფი** — ნინეფიშ ფანია (ვარ-და ჟინფანია), ნამუთ მოდვალირი რე ობჟათე-ბჟაეიოლ აზიას (ვიეტნამი, ტაილანდი, კამბოჯა, ლაოსი, ბირმა, მალაიზია, ჩინეთი) დო ინდოეთიშ ბჟაეიოლშე. მორაგადეეფიშ ართამი მუდანობა — დოხოლაფირო 117 მილიონშე უმოსი ადამიერი. ავსტრაზიული ნინეფიშ უმენტაშობას გჷმირინუანს მორაგადეეფიშ მორჩილი ბუნა, უმენტაშო გვალამ რაიონეფს, ნამუეფსჷთ მუკი-მუკი ომძღჷნა შხვა ნინამი მახორობა. გიმნარკის წჷმარინუანა სახენწჷფო ვიეტნამური დო ქმერული ნინეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Mon-Khmer Studies Journal
* Mon-Khmer Links

## სქოლიო

კატეგორია:ევრაზიაშ ნინეფი
პაპუასური ნინეფი

მინი|250პქ|პაპუასური ნინეფიშ მოდვალაშ არანი
**პაპუასური ნინეფი** — კოკი ახალი გვინეაშ დო რჩქალი ოკიანეშ კანკალე კოკიშ ნინეფიშ ართამი ჯოხოდვალა, ნამუეფჷთ ვარხველჷნა ავსტრაზიულ ნინეფს. არძა პაპუასური ნინეფიშ გენეტიკური ართუანობა ვა რე დოდასურაფილი. მორაგადეეფიშ ართამი მუდანობა დოხოლაფირო 4 მლნ ადამიერი; შხვადოშხვა მუნაჩემეფით, პაპუასური ნინეფიშ ართამი მუდანობა რე 750-შე 1000-შახ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*TransNewGuinea.org - database of the languages of New Guinea (by Simon Greenhill)
*2003 bibliography of languages (Papuan and Austronesian) of Indonesian Papua
*Summer Institute of Linguistics site on languages (Papuan and Austronesian) of Papua New Guinea
*Map of Papuan languages (formerly known as the East Papuan family) of island Melanesia
*Bill Foley on Papuan languages
* Dryer's Papuan Language Families and Genera
*Endangered Languages of the Pacific Region
*Timothy Usher's Newguineaworld site 

## სქოლიო


კატეგორია:ინდონეზიაშ ნინეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ნინეფი
მარიუპოლი

**მარიუპოლი** (, 1948—1989 წანეფს — **ჟდანოვი**, 1948 წანაშახ — **მარიუპოლი**) — ნოღა უკრაინაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, აზოვიშ ზუღაშ ოორუე წყარპიჯის, წყარმალუ კალმიუსიშ ნადუწკჷმა. 2022 წანაშ მუნჩემეფით, მარიუპოლიშ მახორობა 425,681 ადამიერს აკმადგინანს, თე მაძირიაფალით, წჷმარინუანს უკრაინაშ სიკაბეტათ მავითა დო დონეცკიშ ოლქიშ მაჟირა უკაბეტაშ ნოღას.

მარიუპოლი კაზაკეფიშ ჸოფირი კარეშ, ჯოხოთ კალმიუსიშ აბანს დირსხჷ, ნოღაშ სტატუსიქ 1778 წანას მიაჩჷ. რდჷ ყუბერამეფიშ ვაჭრუაშ, მეტალურგიაშ დო მონკა ხერეჭუაშ ცენტრი. მარიუპოლქ შანულამი როლი ილაჸაფჷ უკრაინაშ ინდუსტრიალიზაციას. ასეშო, მარიუპოლი კჷნე სქიდჷ ხერეჭუაშ, უმაღალაში გონათუაშ დო ბიზნესიშ ცენტრო.

1948 წანაშე 1989 წანაშახ, სხუნუეფიშ მოღალეშ, ანდრეი ჟდანოვიშ პოატიოცემელო ნოღას ჟდანოვქ გიადჷ; ნოღეფშო კომუნისტი ლიდერეფიშ ჯოხოეფიშ გედვალა სხუნუეფიშ რსხუს მოდვალირი პრაქტიკა რდჷ.

2014 წანა დონბასის მიმალი ლჷმაშ უკული, მუჟანსჷთ დონეცკიქ მუშითგჷმოცხადაფილი დონეცკიშ ოკათე რესპუბლიკაშ ნოღათ გეგმაცხადესჷნ, მარიუპოლქ დონეცკიშ ოლქიშ ობორჯე ადმინისტაციულ ცენტრო გჷნირთუ. 

ასე ნოღა უკრაინაშა მინოკათინელჷ რუსი ოკუპანტეფიშ ქართას დო მონკას რე დაღამაკებული. იბჟინუაფჷ ჩინებეფი, ნამჷ-და რუსეთიშ საოკუპაციე ნძალეფი მარიუპოლს თინჩალ მახორობას ბომბუნს, ჟილიტუნს დო ლჷმაშ დჷნაშებუეფს იქჷნს.

2022 წანაშ 13 მელახის, მარიუპოლს უკრაინაშ გერგეზი ნოღაშ ტიტულქ მიაცჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ისტორიული ნოდგჷმეფი მარიუპოლიშ ჯვეშ ნორთის  
* photo Mariupol: panoramic photos of Mariupol in 360 degrees  
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
*welcome-to-mariupol.org.ua – Welcome to Mariupol! – support and assistance for foreign visitors
*Ilyich Mariupol steel and iron works
*photos of Mariupol

## სქოლიო

კატეგორია:დონეცკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ობორჯეთ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი
მაკიივკა

**მაკიივკა**, *მაკეევკა* () — ნოღა ბჟაეიოლ უკრაინას, დონეცკიშ ოლქის, 25 კილომეტრი ოლქიშ ნანანოღა დონეცკიშე. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანს 338,968 ადამიერს. ნოღას, ქიანას უშანულამაშ აბანი უკებჷ ბულათიშ დო ქუანოშქერიშ წარმებას. დონეცკი დო მაკიივკა თეშ რენა ართიანწკჷმა ხოლოს, ნამჷ-და ძნელი რე რაგადი, სო ითებუ ართი ნოღა დო სო იჭყაფუ მაჟირან.

## რესურსები ინტერნეტში
* Офіційний сайт Макіївської міської ради

კატეგორია:დონეცკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ნოღეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ობორჯეთ ოკუპირაფილი ტერიტორიეფი
პართია

**პართიაშ იმპერია**, თაშნეშე **არშაკიდეფიშ იმპერია** — ჯვეში ირანული სახენწჷფო, ნამუთ იდვალუაფუდჷ კასპიაშ ზუღაშ ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლიშე დო იკათუანდჷ თეხანური ირანიშ, ერაყიშ, ავღანეთიშ, თურქმენეთიშ დო პაკისტანიშ ტერიტორიეფს.

პართიაშ მაჟიანერი ჯოხოდვალა **არშაკიდეფიშ იმპერია** მოჸურს თიში დუმარსხუაფალიშე არშაკ I-შე, ნამუთ ართ-ართი ირანული ტომიშ პარნეფიშ ლიდერი რდჷ. არშაკიქ ქიდეკინჷ პართიაშ რეგიონი, ნამუთ იდვალუაფუდჷ ირანიშ ოორუე-ბჟაეიოლს. სელევკიდეფიშ ბორჯის პართია წჷმმარინუანდჷ ართ-ართი სატრაპიას. პართიაშ სატრაპიქ ანდრაგორასიქ ეარყჷ სელევკიდეფიშ მეხჷ დო ჯვ. წ. 245 წანაშე რეგიონს ზოხორინელო მართუნდჷ. პართიაქ შანულამი ექსპანსიას მიოჭირინუ მითრიდატე I-შ ბორჯის, ნამუქჷთ სელევკიდეფს მიდუღუ მიდია დო შქაწყარმალონა. ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკის პართიაშ იმპერია გინოზინდილი რდჷ ევფრატიშ ოორუე ნორთიშე თეხანური ავღანეთიშ დო ბჟადალი პაკისტანიშ ტერიტორიაშახ. იმპერიას უღუდჷ სტრატეგიული აბანდვალა დო თექ გიშმეშჷ აბრეშუმიშ დიდი შარა. პართია რდჷ თიხანური მოსოფელიშ ვაჭარუაშ დო კომერციაშ ცენტრი.

პართიაშ ორდოიანი ოპონენტეფი რდეს სელევკიდეფი ბჟადალშე დო სკვითეფი ოორუეშე. მუჟამსჷთ პართიაქ ქიდიჭყჷ ტერიტორიული ექსპანსია ბჟადალს, თიქ მალას მიშელჷ კონფლიქტური ურთიართობაშა დიდი სომხეთიწკჷმა დო უკულიანი პერიოდის რომიშ რესპუბლიკაწკჷმა. რომი დო პართია ართიანს ოლიმუდეს სომხეთიშ კონტროლიშენჷ. ჯვ. წ. 54 წანას კარჰეშ ლჷმას, პართიალეფქ მოჯალაგეს რომიშ არმია. ლჷმას დოღურჷ რომალეფიშ მანჯღვერთარქ მარკუს ლიცინიუს კრასუსიქ. ჯვ. წ. 40-39 წანეფს პართიალეფქ ქიდეკინეს ლევანტი რსულას. უკულ მარკუს ანტონიუსიქ წიმიჭყჷ ოურდუმე კამპანია პართიაშ მეხჷ, მარა მუთუნნერი სერიოზული წჷმოძინეფიშა ვემუჭირინუაფჷ.

უკულიანი ოშწანურეფიშ გოძვენას, რომი-პართიაშ ლჷმეფიშ ბორჯის, რომალეფქ ბრელშა მიშეჭკირეს პართიაშ ტერიტორიაშა, თაშნეშე, გეჭოფეს ნოღეფი სელევკია დო ქტესიფონი. მარა იმპერიაშ სტაბილურობაშო უმოს დიდი საფრთხე რდჷ დინახალენი კონფლიქტეფი, ომენოღალე ლჷმეფი ნამუეფით ფშხირას მუთმოხვადუდჷ. ახ.წ. 224 წანას, ისტახრიშ დო პერსიაშ რეგიონიშ მამართალქ არდაშირ I-ქ ეარყჷ პართიაშ ხეშულობაშ მეხჷ, დამარცხჷ დო დოჸვილჷ არშაკიდეფიშ ეკონია წჷმმარინაფალი არტაბან IV. არდაშირქ ქუდარსხუ სასანიანეფიშ იმპერია, ნამუშ აკოდგინალუაშა ირანქ დო არხო ბჟაეიოლიშ ტერიტორიაშ უმენტაშობაქ მიშელჷ.

პართიაშ იმპერიაშ მართუალაშ სისტემაშა, ხელუანობაშა, არქიტექტურაშა დო რელიგიაშა კაბეტი გოლინა იღვენუ სპარსული, ელინისტური დო შხვა რეგიონალური კულტურეფქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* პარნეფი
* პართია (რეგიონი)
* რომი-პართიაშ ლჷმეფი
* ირანიშ ისტორია

## ლიტერატურა
* Ellerbrock, Uwe (2021). The Parthians: The Forgotten Empire. Abingdon-on-Thames: Taylor & Francis.

კატეგორია:პართიაშ იმპერია
კატეგორია:პართიაშ ისტორია
კატეგორია:ირანიშ ისტორია
ბასილისკოსი (ბიზანტია)

**ბასილისკოსი** (ლათ.: *Flavius Basiliscus*, უჩნ.- ზოთონჯი 476 / 477) — ბჟაეიოლ რომიშ იმპერატორი 475-476 წანეფს. ლეონ I-აშ ოხორასქილი. ხვისტაშა ეშართჷ იმპერატორ ზენონიშ ხვისტაშე გითორაგვაფაშ უკული. ხვისტაშა ეშულას საეგებიოთ ოხვარუდჷ დორხველი და, იმპერატორ ლეონ I-იშ რქვილი, ვერინა.

ბასილისკოსიშ მართუალაქ დუდშეხე გჷმიჭანუ კათაშ გოღვინჯინაფა. თიშ გეშა, ნამჷ-და ზენონქ, რტინაშის, მიხუჯჷ იმპერიაშ ხაზნაშ ღალა. ბასილისკოსიქ აძვილებურქ იჸუ მუძინუდუკო გინაგაფუეფშა. თეს ქეგიაძინჷ გოიღვინჯინაფაშ დორხველი დაშე, ვერინაშეთ. მუჭოთ რაგადანა, თიშ შქურინით, ნამჷ-და ხვისტას ვაცილებედკონ, ღურათ დასაჯჷ თიში შურიმშინე.

კათაშ გოღვინჯინაფა გაუფრაშჷ, თიქ, ნამჷ-და ბასილისკოსქ გიშაშქჷ ედიქტი, ნამუშჷთ გოუქვიფალო გეგმაცხადჷ 451 წანაშ ქალკედონიშ მა-4 ოხვამური კათუაშ გინოჭყვიდირეფი დო ნებეფს აკადგინჷ მონოფიზიტი დუდპაპეფი. თე ირფელიშ უკული, მართუალაშ 20 თუთაშ უკული, ინტრიგეფიშ დო აკორაგადიშ, ხარჯიშა, გითორაგვაფილქ იჸუ ხვისტაშე ზენონიშით. ფანიაწკჷმა ართო გეგნახორეს დო გეგმოკილჷ კაპადოკიაშ ართ-ართ ჯიხაზურგას, სოდე შქირენით გოჭყორხდეს. თიში მართუალაშ ბორჯის, 476 წანას, კონსტანტინოპოლიშ ოჯარალე ბიბლიოთეკას (დორსხუაფილი რდჷ იმპერატორ იულიანე განელიშით) გორჩქინელჷ ბარბანჩია დაჩქირქ, ქეიკიბირჷ 120000-შახ ხენაჭარა.

## ლიტერატურა
* *ვ. ასათიანი, „ბიზანტიური ცივილიზაცია“, თბ., 2006 წელი. გვ. 479*

კატეგორია:ბიზანტიაშ იმპერატორეფი
კატეგორია:V ოშწანურაშ ბიზანტიაშ იმპერატორეფი
ალეუტეფი

thumb|ალეუტეფი ტრადიციული მუკაქუნალით
**ალეუტეფი** (მუშჯოხოდვალა — unangan / унаӈан, unangas / унаӈас დო შხვეფი) — რჩქალი ოკიანეშ ალეუტიშ კოკეფიშ, შუმაგინიშ კოკეფიშ დო ალასკაშ ბჟადალი წყარპიჯიშ (ოორუეშე, წყარმალუ უგაშიკიშახ) ჯინჯიერი მახორობა. ალეუტეფიშ უმენტაში ნორთი ოხორანს ააშ-ის (ალასკა), უჭიჭაში — რუსეთის (კამჩატკაშ აკანი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალეუტეფი
* კომანდორიშ კოკეფი
* რუსულ-ამერიკული კომპანია

## სქოლიო

კატეგორია:ოორუეშ ჯინჯიერი კათეფი
კატეგორია:ამერიკაშ ჯინჯიერი კათეფი
კატეგორია:რუსეთიშ კათეფი