სომხეთი

**სომხეთი** (), ოფიციალურო **სომხეთიშ რესპუბლიკა** () — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო სომხეთიშ ლაკადას, ობჟათე კავკაციას, ბჟადალი აზიას. კავკაციაშ რეგიონიშ ნორთი რე დო ბჟადალშე უხურგანს თურქეთი, ოორუეშე — საქორთუო, ბჟაეიოლშე —აზერბაიჯანი, ობჟათეშე —ირანი დო აზერბაიჯანიშ ექსკლავი — ნახიჩევანი. ქიანაშ ფინანსური ცენტრი, უკაბეტაში ნოღა დო ნანანოღა რე ერევანი.

სომხეთი რე უნიტარული, ანდაპარტიული, დემოკრატიული ერუანული სახენწჷფო უჯვეშაში კულტურული მონძალათ. სომხეთიშ ლაკადა რდჷ ჰაიასა-აზიშ, შუპრიაშ დო ნაირიშ კათეფიშ ჸუდე. არძაში უკულაში ჯვ. წ. 600 წანას, ინდოევროპული ნინაშ პროტო-სომეხურ ნინაშ არქაული ფორმაქ მადჷ სომხეთიშ ლაკადას. პირველი სომეხური სახენწჷფო ურარტუქ გიჭყჷ ჯვ. წ. 860 წანას დო ჯვ. წ. VI ოშწანურას თინა დოთირჷ სომხეთიშ სატრაპიაქ. სომხეთიშ ომაფექ მუში უმაღალაში კონკის მიოჭირინჷ ჯვ. წ. I ოშწანურას, ტიგრან კაბეტიშ ბორჯის დო ახ. წ. 301 წანას, მოსოფელიშ პირველი სახენწჷფოთ გჷნირთუ ნამუქჷთ ქირსიანობა მიღჷ მუჭოთ ოფიციალური რელიგიან. სომხეთი აგჷნძორენს მოსოფელიშ უჯვეშაში ერუანული ოხვამეშ, სომხეთიშ ომოშქვაფირე ოხვამეშ აღიარაფას, მუჭოთ ქიანაშ თარი რელიგიური დჷნაწესებუ. დოხოლაფირო V ოშწანურაშ დაჭყაფუშო, სომხეთიშ ჯვეში ომაფე დორთილი რდჷ ბიზანტიაშ დო სასანიანეფიშ იმპერიეფს შქას. IX ოშწანურას, ბაგრატუნეფიშ დინასტიაშით აკოდგინელქ იჸუ სომხეთიშ ბაგრატიდეფიშ ომაფე, მარა 1045 წანას ქუდანთხჷ. XI—XIV ოშწანურეფს, სქირონაშქა ზუღაპიჯის იდვალუაფუდჷ სომხეთიშ სათარო დო მოგვიანეთ ომაფე — კილიკიაშ სომხეთი.

XVI-XIX ოშწანურეფს, ტრადიციული სომეხური ოდაბადე, ნამუთ აკმოდირთუდჷ ბჟაეიოლი დო ბჟადალი სომხეთიშენ, ოსმალეთიშ დო სპასეთიშ იმპერიეფიშ დოჸუნალაშ გიმე რდჷ, იმართუდჷ თე ჟირიშე ოშწანურეფიშ გოძვენას. XIX ოშწანურაშო ბჟაეიოლი სომხეთი გეჭოფჷ რუსეთიშ იმპერიაქ, მუჟანსჷთ ბჟადალი სომხეთი ოსმალეთიშ იმპერიაშ ნჯღვერალაშ გიმე რდჷნ. პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშ გოძვენას, ოსმალთიშ იმპერიას მუნეფიშ საგვარო დიხას მახორუ 1,5 მილიონშახ სომეხი, სისტემატურო გოჭყვიდეს სომეხეფიშ გენოციდიშ მალობაშის. 1918 წანას, რუსეთიშ რევოლუციაშ უკული, რუსეთიშ იმპერიაშ აკოცჷმაშ შედეგო არძა ვარუსული ქიანაქ გჷმაცხადუ მუნეფიშ ზოხორინალა, ნამუშ ბორჯის გიჭყჷ სომხეთიშ პირველი რესპუბლიკაქ. 1920 წანაშო, სახენწფოქ სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა გენშართჷ მუჭოთ სომხეთიშ სსრ. 1991 წანას, თეხანური სომხეთიშ რესპუბლიკაქ ზოხორინელო გჷნირთუ სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშ შედეგო.

სომხეთი რე წჷმმაძინე სახენწჷფო დო 2024 წანაშ ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსის 76-ა აბანს იკენს. ქიანაშ ეკონომიკა გერსხჷ ოხერეჭე წარმებას დო ორგებელი დინოხურიშეფიშ მოპალუას. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და სომხეთი გეროგრაფიულო იდვალუაფუ ობჟათე კავკაციასჷნ, გეოპოლიტიკურო ევროპულ ქიანათ იკოროცხუ. ანდანე სომხეთი ანდა თოლწონუათ ევროპას იდვალუაფჷნ, ქიანა რე ანდა ევროპული ორგანიზაციაშ მაკათური, თინეფს შქას: ევროპაშ უშქურანჯალაშ დო წოროხანდაშ ორგანიზაცია, ევროპაშ სხუნუ, ბჟაეიოლი მორსხუალა, ევროკონტროლი, ევროპული რეგიონეფიშ ასამბლეა დო ევროპაშ რეკონსტრუქციაშ დო წუმოძინაშ ბანკი. სომხეთი თაშნეშე რე ედომუშამი ევრაზიაშ კანკალე რეგიონალური ორგანიზაციაშ მაკათური, თინეფს შქას: აზიაშ წუმოძინაშ ბანკი, კოლექტიური უშქურანჯალაშ აპიჯალაშ ორგანიზაცია, ევრაზიაშ ეკონომიკური რსხუ დო ევრაზიაშ წუმოძნაშ ბანკი. სომხეთი ხუჯის უკინანდჷ ნამდგა ბორჯის რინელი *დე ფაქტო* ზოხორინელ გვალამი ყარაბაღიშ რესპუბლიკას (*სომეხ.* არცახიშ რესპუბლიკას), ნამუქჷთ 1991 წანას ზოხორინალა გჷმაცხადუ ერეფოშქაშეთ აღიარაფილი აზერბაიჯანიშ ტერიტორიაშ ნორთის, 2023 წანაშ ეკენიას, *დე ფაქტო* რესპუბლიკაქ აკოციუ.

## გეოგრაფია
thumb|left|200px|სომხეთიშ რესპუბლიკა
# არაგაწოტნი () — ნ. აშტარაკი.
# არარატი () — ნ. არტაშატი.
# არმავირი () — ნ. არმავირი.
# გეღარქუნიქი () — ნ. გავარი.
# კოტაიქი () — ნ. რაზდანი.
# ლორე () — ნ. ვანაძორი.
# შირაკი () — ნ. გიუმრი.
# სიუნიქი () — ნ. კაპანი.
# ტავუში () — ნ. იჯევანი.
# ვაიოცძორი () — ნ. ეღეგნაძორი.
# ერევანი () — ნ. ერევანი.

## კომენტარეფი


## სქოლიო

კატეგორია:სომხეთი
კატეგორია:კავკაცია
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი