ბოსნია დო ჰერცეგოვინა

**ბოსნია დო ჰერცეგოვინა** (ბოსნ. *Bosna i Hercegovina*, ხორვატ. *Bosna i Hercegovina*, სერბ. *Босна и Херцеговина*); თაშნეშე უჯოხონა **ბოსნია-ჰერცეგოვინა** ვარ-და კუნტას **ბოსნია** — სახენწჷფო ობჟათე-ბჟაეიოლი ევროპას. იდვალუაფუ ბალკანეთიშ ჩქონს, ბჟაეიოლშე უხურგანს სერბეთი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — მონტენეგრო, ოორუეშე დო ობჟათე-ბჟადალშე — ხორვატია, თაშნეშე ობჟათეშე ომძღჷ 2ო კმ-შ სიგჷნძაშ ადრიატიკაშ ზუღაპიჯი. ბოსნიას უჩქუ ზჷმიერი კონტინენტური კლიმატი ჩხე ზარხულეფით დო რგილი, თირამი ზოთონჯეფით. ქიანაშ რელიეფი უმენტაშო გვალამი რე, გიშაკერზაფილო ცენტრალური დო ბჟაეიოლი რაიონეფი, სოდე დომინირენს დინარიშ ლაკადა. ჰერცოგოვინას, უმოსი მორჩილი, ობჟათეშე მადვალი რეგიონს უჩქუ სქირონაშქა ზუღაშ კლიმატი დო უმენტაშო გვალამი რე. ქიანაშ ნანანოღა დო კაბეტაში ნოღა რე სარაევო.

თეხანური ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ტერიტორია დოხორელი რე არძაშ უკულაში ჟილენი პალეოლითიშ ბორჯიშე, სოდე ადამიერეფიშ იროიანი ხორუეფი  ბუტმირიშ, კაკანიშ დო ვუჩედოლიშ ნეოლითურ კულტურეფს ორხველჷნა. პირველი ინდოევროპალეფიშ მოულაშ უკული, თე ტერიტორია დოხორელი რდჷ მუზმარენი ილირიული დო კელტური ცივილიზაციეფით. თეხანური ბოსნიაშ კაბეტი ნორთი, ჯვ. წ. I ოშწანურაშ შქა ბორჯიშო რომიშ პროვინცია დალმაციაშ აკოდგინალუას რდჷ. თეხანური ობჟათე სლავური კათეფიშ ნოგორეფქ მაამშვა დო მაჩხორა ოშწანურეფიშ ოშქაშეს მორთეს. XII ოშწანურას ბოსნიაშ ბანატიქ დირსხჷ, მუჭოთ პირველი ზოხორინელი ბოსნიური პოლიტიათ, ნამუქჷთ თაშ-თაში წიმიძინჷ დო გიძინჷ ბოსნიაშ ომაფეთ დო XIV ოშწანურაშო ბჟადალი ბალკანეთიშ არძაშე უჸონიერაში სახეწნჷფოთ გჷნირთუ. ოსმალეთიშ იმპერიაქ რეგიონი 1463 წანას ქიმკირსხჷ დო ისლამი გენშიღჷ. XIX ოშწანურაშ დალიაშე პირველ მოსოფელიშ ლჷმაშახ ქიანა ანექსირებული რდჷ ავსტრია-უნგრეთიშ მონარქიაშით. ლჷმეფოშქაშე ბორჯის, ბოსნია დო ჰერცეგოვინა იუგოსლავიიაშ ომაფეშ ნორთი რდჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, თის რსული რესპუბლიკაშ სტატუსიქ მიაჩჷ ახალგჷნაჭყეფუ იუგოსლავიაშ სოციალისტურ ფედერაციულ რესპუბლიკას. 1992 წანას, იუგოდლავიაშ აკოცჷმაშ უკული, რესპუბლიკაქ ზოხორინალა გჷმაცხადუ. თეს მაჸუნუ ბოსნიაშ ლჷმაქ, ნამუქჷთ 1995 წანაშ დალიაშახ გეგჷნძორუ დო დეიტონიშ აპიჯალაშ ხემოჭარუათ გეთჷ.

2023 წანაშ ფასებათ, ბოსნია დო ჰერცეგოვინას მეხოლაფირო 2.9 მილიონი ადამიერი ოხორანს, ნამუეფჷთ თარო სუმი შანულამ ეთნიკური ბუნაშე აკმოდირთუ: ბოსნიარეფი, ნამუეფჷთ მახორობაშ მეხოლაფირო ჟირ ნახუთალს აკმადგინანა, უკული ეკოჸუნა სერბეფი ართი ნასუმორით დო ხორვატეფი ართი ნახუთალით; უჭიჭაშობეფს შქას რენა ურიეფი, ჩაჩანეფი, ალბანარეფი, მონტენეგროალეფი, უკრაინალეფი დო თურქეფი, ნამუეფჷთ 17 აღიარებულ „ერუანულ ჭიჭაშობეფშა“ მიშმულა. ბოსნია დო ჰერცეგოვინას უღჷ ჟიპალატამი კანონმადვალუ ორგანო დო პრეზიდიუმი, ნამუთ აკმოდირთუ სუმი შანულამი ეთნიკური ბუნაშე ირს აკა მაკათურით. ცენტრალური თარობაშ ხემანჭუაფა ნომინალური რე, ანდანე ქიანა თარო დეცენტრალიზებული რე; ქიანა აკმოდირთუ ჟირი ავტონომიურ ართულშე - ბოსნია დო ჰერცეგოვინაშ ფედერაცია დო სერბეფიშ რესპუბლიკა, თაშნეშე მასუმა ართულშე — ბრჩკოშ ოლქიშე, ნამუსჷთ დორხველი აბანობური თარობა გამაგენს.

ბოსნია დო ჰერცეგოვინა წჷმმაძინე ქიანა რე დო ოშქაშეშე მაღალი მუშნაველიშ ეკონომიკა უღუ, სოდე დომინირენს ხერეჭუა დო ოფუტეშ მეურნობა, უკული გეჸუნს ტურიზმი დო ნინალა; ეკონია წანეფს ტურიზმიქ შანულამო გიძინუ. ქიანას უღუ სოციალური უნარღელჸუაშ დო უნივერსალური ჭყანთხილუაშ სისტემა, თაშნეშე დაჭყაფური დო ოშქაშე გონათუა უფასო რე. ბოსნია დო ჰერცეგოვინა ევროპაშ რსხუშ კანდიდატი ქიანა რე დო 2010 წანაშ პირელშე — ნატოშა კათაფაშ კანდიდატი.

## ჯოხოდვალა
* **ოფიციალური**: ბოსნია დო ჰერცეგოვინა. 
* **ოდაბადური**: Bosna i Hercegovina. 
* **ეტიმოლოგია**: ტრადიციულო, ქიანა ჟირ ტერიტორიულ ართულო მიაზრებუ (Bosna i Hercegovina). მუში ოორუე ნორთიშ ჯოხო წყარმალუ *ბოსბაშე* მოურს, ჭიჭე ობჟათე ნორთიშ - გერმანული ტიტულშე Herzog, ნამუშ შანულობა რე „ჰერცოგი, დიდი პატჷნი“. თე ტერიტორიაშ მამართვალს სტეფან ვიკჩიჩის 1448 წანას იმპერატორ ფრედერიკ IV-ქ დიდი ვოევოდაშ ტიტული ქიმეჩჷ.

## გეოგრაფია

thumb|250px|left
ქიანა ბალკანეთიშ ჩქონს იდვალუაფუ, იკათუანს ჟირი ისტორიულ-გეოგრაფიული ოლქიშ - ბოსნიაშ დო ჰერცეგოვინაშ დიხეფს. ომძღჷ ქიანეფი: სერბეთი, მონტენეგრო დო ხორვატია. ფართობი - 51.129 კვ.კმ.

## სახენწჷფო
 
* **სახენწჷფო სისტემა**: გავითარებადი ფედერაციული დემოკრატიული რესპუბლიკა. 
* **სახენწჷფოშ მადუდური**: ოპრეზიდენტე სხუნუშ დუდმახვენჯი. თენა რე კოლეგიალური ორგანო, ნამუთ აკმოდირთუ 4 წანაშ ვადათ გჷშასხუნილი სუმი მაკათურშე. თენეფშე ართი რე ბოსნიარი, მაჟირა - ხორვატი, მასუმა - სერბი. როტაციაშ წესით თინეფი დუდმახვენჯენა სხუნუს დო ითირუნა ირი 8 თუთას.
* **კანონიშდუმადვალუ ორგანო**: ჟირპალატამი სკუპშტინა (42+15 მაკათური).

## ადმინისტრაციული დორთუალა

ქიანაშ ტერიტორიას ათეჟამო სუმი პოლიტიკურ-ეთნიკური ართული რე: სერბიული რესპუბლიკა, მუსულმანურ-ხორვატული ფედერაცია დო ოერეფოშქარე კონტროლიშ თუდო რინელი ბრჩკოშ რაიონი (Brcko Disrtikt).

# **ბოსნია-ჰერცეგოვინაშ ფედერაცია** (Federacija Bosna i Hercegovina) - ხორვატულ-მუსულმანური პოლიტიკური ართული. მახორობა – 2.023 ვითოში. ფართობი - 26.076; პარლამენტი ჟირპალატამი რე: წჷმმარინაფალეფიშ პალატა (140 მაკათური), ოკათე პალატა (74 მაკათური, თენეფშე 30 ბოსნიარი, 30 ხორვატი, 14 უჭიჭაშობაშე). ნანანოღა - სარაევო. 
# **სერბიული რესპუბლიკა** (Republika Srpska). მახორობა - 1.505 ვითოში. ფართობი - 25.053. პარლამენტი (ერუანული ასამბლეა) 140 მაკათურამი რე. ნანანოღა - ბანია ლუკა. 

ნოღა ბრჩკო, ნამუთ ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლს იდვალუაფუ, რე მუშითმართვადი პოლიტიკური ართული. 

## დემოგრაფია
 
* **მახორობა** - 4.025 ვითოში (2004), თენეფშე (ლჷმაშახიანი პერიოდიშ მუნაჩემეფი) - ბოსნიარეფი 48%, სერბეფი 37%, ხორვატეფი 14%. 
* **სახენწჷფო ნინა** - ბოსნიური, სერბული დო ხორვატული. 
* **რელიგია** - მუსულმანეფი, მართლმადიდებელეფი, კათოლიკეფი. 
* **ნანანოღა** - სარაევო (581 ვითოში). 
* **ნოღეფი** - ბანია ლუკა (189 ვითოში), ტუზლა (119), მოსტარი (91), ზენიცა (135), ბიჰაჩი (62). 

## ეკონომიკა
 
* **რესურსეფი** - ქუანოშქერი, რკინა, ბოქსიტეფი, მანგანუმი, ტყალეფი, ლინჯი, ქრომი, ტყვია, თუთია, ჰიდროენერგია. 
* **ერუანული ღალა** ართ შურშე - 1.270 $. 
* **ვალუტა** - მარკა (BAM).

## ისტორია

1945 წანაშე რდჷ იუგოსლავიაშ ფედერაციაშა მიშმაულარი ართ-ართი რესპუბლიკა. 1990 წანაშ ეშასხუნუეფიშ უკული ოდუდეშა ნაციონალისტეფქ ქუმორთეს. სერბულ-ხორვატულ კონფლიქტიქ გიფაჩ ბოსნიაშ ტერიტორიას ხოლო დო 1991 წანას სერბეფიშ არმიაქ დეკინჷ მოხურგე რაიონეფი. რესპუბლიკაქ გაგჷმაცხადჷ სუვერენიტეტი, მუსჷთ წოხლე აწუდირთჷ სერბ მახორობაქ. გეტირხჷ კონფლიქტიქ. 1992 წანას ევრორსხუქ დო ააშ-ქ გაგმაცხადჷ ბოსნია-ჰერცეგოვინაშ ზოხორინელობა. თიმ წანას მიღებულქ იჸუ გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ აკოდგინალუაშა. გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ დო ნატოშ მოხვარათ მიხუჯინჷ კონფლიქტიშ გაჩერებაქ. 1997 წანს ჩეტარ მიარეერუანულ ეშასხუნუეფქ. ლჷმაშ თებაშე 10 წანაშ უკული ხოლო ვარე მოწესრიგებული ურთიერთობები ეთნიკურ ბუნეფს შქას, ეკონომიკა ტომბა კრიზისის რე. დეიტონიშ აპიჯაფათ თაქ ფაქტიურო გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციაშ პროტექტორატი რე. ოერეფოშქარე კონტროლიშ მონწყჷმაშ შემთხვევას, ფედერაციაშ სუბიექტეფი ოეგებიეთ ართიანს დეთხიებუნა, თიშენ, ნამდა სეპარატისტული ტენდენციეფი ძალიერი რე. 

## მონძალა

რომაული ფორტი ბანია-ლუკას (III ოშწ.), შქაოშწანურეფიშ მუდგაზმარენი მეჩეთი სარაევოს დო ტუზლას.

## კომენტარეფი


## სქოლიო

კატეგორია:გეოგრაფია
კატეგორია:ბოსნია დო ჰერცეგოვინა
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი