უნგრეთი

**უნგრეთი** () — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო ცენტრალურ ევროპას. ქიანაშ ტერიოტრიაშ იკათუანს შქა დუნაიშ რზენიშ უმენტაშობას, ოორუეშე უხურგანს სლოვაკეთი, ოორუე-ბჟაეიოლშე — უკრაინა, ბჟაეიოლშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — რუმინეთი, ობჟათეშე — სერბეთი, ბჟადალშე — ავსტრია, ობჟათე-ბჟადალშე — ხორვატია დო სლოვენია. უნგრეთი იდვალუაფუ წყარმალუ დუნაიშ გოყორს დო თიშ ტერიტორიას უმენტაშო რე თოლუჭირინაფუ რზენეფი. ქიანაშ მხორობა 9.6 მილიონ ადამიერს აკმადგინანს, ნამუეფიშ უმენტაშობა ეთნიკურო უნგრალეფი (მადიარეფი) რენა, თაშნეშე ოხორანს შანულამი ჩაჩანი უჭიჭაშობა. უნგრული რე ოფიციალური ნინა დო ართ-ართი რე ევროპას, ნამუთ ვა რე ინდოევროპული ფანიაშ ნორთი. ბუდაპეშტი — ქიანაშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა, შანულამი კულტურული დო ეკონომიკური ცენტრი.

უნგრეთიშ სახენწფოშ გჷმოქიმინუაშახ თეხანური უნგრეთიშ ტერიტორიას შხვადოშხვა კათა ოხორანდჷ, თინეფს შქას კელტეფი, რომაალეფი, ჰუნეფი, გერმანალი კათეფი, ავარეფი დო სლავეფი. უნგრეთიშ სახენწჷფობურობას გაჭყაფური უღჷ უნგრეთიშ სათაროშე, ნამუქჷთ დარსხუეს IX ოშწანურაშ დალიას ალმოშიქ დო თიში ქომოლსქუა არპადიქ შქა დუნიაშ რზენიშ დოჸუნაფათ. 1000 წანას ხვისტა დეკჷ მაფა იშტვან I-ქ დო მუში ომაფე ქირსიანული ომაფეთ გჷნართინუ. შქაოშწანურეფიშ უნგრეთიშ ომაფე რდჷ ევროპული სახენწჷფო, ნამუქჷთ მუში კონკას მიოჭირინჷ გვიან შქაოშწანურეფს.

განწეხანიშ ოსმალეთიშ ლჷმეფიშ უკული, 1526 წანას უნგრეთიშ ჯარქ დემარცხჷ მოჰაჩიშ ბურჯაფის დო 1541 წანას ნანანოღა ბუდა გეჭოფეს ოსმალეფქ, ნამუშით დიჭყჷ 150 წანაშე უმოსი ხანიშ განწეობაქ, მუჟანსჷთ  ქიანა დორთილი რდჷ სუმი ნორთო:უნგრეთიშ ომაფე (ჰაბსბურგეფიშ ართგური), ოსმალეთიშ უნგრეთი დო გვერდო დუდიშული ტრანსილვანიაშ სათარო. ოსმალეფქ აღიარეს ოსმალთიშ უნგრეთიშ დინაფა 1699 წანაშ კარლოვიციშ ზეთ. უნგრეთიშ უმენტაში ნორთიქ აკიდგინჷ დო XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს ჰაბსბურგეფიშ გამაგალაშა გეგნორთჷ.

ზოხორინალაშ ლჷმეფქ ჰაბსბურგეფიშ მეხჷ, 1703–1711 დო 1848–1849 წანეფს, გჷმიჭანუ კომპრომისი, ნამუშით 1867 წანას დირსხჷ ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერიაქ, ნამუქჷთ XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს ჸონიერ ჟისახენწჷფოთ გჷნირთუ. პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული ავსტრია-უნგრეთიქ აკოციუ დო გემაჸვენჯი 1920 წანაშ ტრიანონიშ ზეთ დიდგინჷ უნგრეთიშ ასეიანი ხურგეფქ, ნამუშ შედეგო მედინჷ ისტორიული ტერიტორიეფიშ 71%-ქ, ეკონომიკაშ უმენტაშობაქ, მახორობაშ 58%-ქ დო ეთნიკურო უნგრალეფიშ 32%-ქ.

ლჷმაშ შედეგეფშე გიშულაშის, უნგრეთიქ გჷნიღჷ ბიჭიკეფი ლჷმეფიშ ორდოიან განწეხანს, ნამუეფიშ საბოლა რდჷ რეგენტი გამაგე მიკლოშ ჰორტიშ ნაციონალ-კონსერვატიული რეჟიმი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშის უნგრეთიქ ქაკათჷ ფაშისტური სახენწჷფოეფიშ ალიანსის, ნამუქჷთ შანულამი ღამაკი დო გავალი მიორინუ. ქიანა ოკუპირებული რდჷ სხუნუეფიშ რსხუშით, ნამუქჷთ გაჭყჷ უნგრეთიშ ოკათე რესპუბლიკა მუჭოთ სატელიტური სახენწჷფო. 1956 წანაშ უმწუძინუ რევოლუციაშ შედეგო უნგრეთიქ ელაზჷმაფათ დუდიშულო გჷნირთუ, მარა ქუდოსქიდჷ სოციალისტური კარეშ რეპრესირებულ მაკათურო. 1989 წანაშ რევოლუციეფიშ შედეგო უნგრეთიქ თინჩალას გეგნორთჷ დემოკრატიული საპარლამენტო რესპუბლიკაშა. 2004 წანას, ევროპაშ რსხუშ მაკათურო გჷნრითუ, 2007 წანაშე — შენგენიშ ზონას.

უნგრეთი რე მაღალმიშნაველამი ქიანა, საარძო ჭყანთხილუათ დო უფასე შქაფონი გონათუათ. უნგრეთის ქვერსემი განწეობაშ ისტორია უღჷ ხელუანობაშა, მუსიკაშა, ლიტერატურაშა, სპორტიშა, მენცარობაშა დო ტექნიკაშა მიშნაღელი თიაშჸურე. ქიანა რე პოპულარული ტურისტული მეკონჭაფუ ევროპას, ნამუსჷთ 2019 წანას 24,5 მილიონი შხვაშ თური ტურისტიქ ესურჷნ. უნგრეთი ანდა ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათური რე, თინეფს შქას: ევროპაშ სხუნუ, ევროპაშ რსხუ, ნატო, გოერო, მოსოფელიშ ჭყანთხილუაშ ორგანიზაცია, მოსოფელიშ ვაჭრუაშ ორგანიზაცია, მოსოფელიშ ბანკი, აზიაშ ინფრასტრუქტურაშ საინვესტიციო ბანკი დო ვიშეგრადიშ ბუნა.

## ჯოხოდვალა

* **ოფიციალური**: უნგრეთიშ რესპუბლიკა.
* **ოდაბადური**: Magyarország; Magyar Köztársaság.

## გეოგრაფია

ქიანა იდვალუაფუ ბჟაეიოლ ევროპას. ომძღჷ ქიანეფი: ავსტრია, სლოვაკეთი, უკრაინა, რუმინეთი, სერბეთი, ხორვატია, სლოვენია.
 
* **ფართობი** - 93.030 კვ.კმ.
* **ორთა**: უდიდაში ტობა — ბალატონი, უდიდაში წყარმალუეფი — დუნაი დო ტისა. უმაღალაში კონკა — კეკეში (1,015 მ).

## სახენწჷფო

* სახენწჷფოშ მადუდური: პრეზიდენტი ლასლო შოლიომი.
* თარობაშ დუდმახვენჯი: პრემიერ-მინისტრი.
* კანონიშდუმადვალუ ორგანო: ართპალატამი პარლამენტი — სახენწჷფო კათუა (386 მაკათური). 
* ადმინისტრაციული დორთუალა: 19 ოლქი, 20 ონოღე ტერიტორია დო ნანანოღა, ნანანოღას გჷშაკერძაფილი სტატუსი უღჷ.

## დემოგრაფია

* მახორობა: 9,803,837 (2016), თენეფშე 98.3% უნგრალეფი, 3.2% ჩაჩანეფი, 1.8% გერმანალეფი, 0.4% რუმინალეფი.
* ოფიციალური ნინა: უნგრული
* რელიგია: კათოლიციზმი — 70%, პროტესტანტიზმი — 25%.
* ნანანოღა: ბუდაპეშტი (1,769 ვითოში).
* ნოღეფი: დებრეცენი (210), მიშკოლცი (183), სეგედი (173), პეჩი (164).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნაციონალური ასამბლეაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* თარობაშ მადუდური დო კაბინეტიშ მაკათურეფი  
* უნგრეთი BBC News-შე
* უნგრეთიშ გიდი 
* უნგრეთიშ ისტორია: თარი დოკუმენტეფი 
* უნგრეთიშ ახალი კონსტიტუციაშ დეტალეფი 

## სქოლიო

კატეგორია:უნგრეთი
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი