open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სარდინია

**სარდინია** () — გვალამი კოკი, იტალიაშ ავტონომიური რეგიონი. სარდინია სქირონაშქა ზუღას სიდიდათ მა-2 კოკი რე, უღჷ ტურისტული ზონა კოსტა-სმერალდა (ზურმუხტუანი წყარპიჯი).

ურცხოალეფიშ მიარეოშწანურამი მართუალაშ უკული, სარდინიაქ 1720 წანას აკაართჷ პიემონტის დო თე ჟირმანგო ომაფექ 1861 წანას გოართოიანაფილი იტალიაშ ოსხირო გინირთჷ. იტალიურიშ მოხ თაქ სარდინიულო ხოლო იჩიებუნა.

სარდინიაშ ფართობი 23 821 კმ² რე, მუშ ბჟადალშე გინოზინდილი რე ბალეარიშ ზუღა, ბჟაეიოლშე — ტირენიაშ ზუღა. კოკიშ წყარპიჯეფი (სიგინძა 1 849 კმ) უმოსო მაღალი დო კჷრდეამი რე, გჷშეგორუ ბრელი გოსოფური კონცხით, მუდგაზმარენი ფართო, ტომბა ლუბათ (უბე), რიეფით დო ანდანერი ჭიჭე კოკით. 

კოკის უჯვეშაში გეოფორმაცია აპალუ დო სიცილიაშ დო კონტინენტური იტალიაშე გოშხვანერაფათ, ვა ახასიათენს დიხაშნწალუეფი. მუში კჷრდეეფი პალეოზოური პერიოდით ითარიღებუ (500-შ შე უმოსი მლნ წანაშ წოხლე). მაღალგვალონას გიოხე ხანგინძე ეროზიული პრეცესეფიშ ნოქური. უმაღალაში კონკა რე პუნტა-ლა-მარმორა (1 834 მ).

სარდინიას მეურს ხუთი თარი წყარმალუ, ნამუეფ შქას უდიდაში რე ტრისო (151 კმ). წჷმორსხუაფილი რე 54 ხელობური ტობა, ნამუეფიშ თარი ფუნქცია რე წყარით მოხაზირაფა დო ელექტროენერგიაშ წარმება. თენეფ შქას არძაშე თარეფი რე ომოდეოშ დო კოგინასიშ ტობეფი. აკა ორთაშობური, ლიგე ტობა რე ლაგო-დი-ბარაცი. 

კოკიშ კლიმატი ტიპური სქირონაშქაზუღური რე. წანმოწანაშ მალობას 300 დღა ბჟალამი რე, ნოლექეფიშ ძირითადი მუდანობა დამორჩილ-ზოთონჯიშ სეზონშე მოურს. ოშქაშე ტემპერატურა რე 11 — 17&nbsp;°C. გაპატჷნებული ბორია რე მისტრალი, ნამუთ ოორუე-ბჟადალშე ურქენს თელი წანაშ მალობას, გჷშაკერძაფილო ზოთონჯის დო ზარხულს, მარა მუჭოთ წესი, თენა სქირე დო ჩხურუ რე.

## ადმინისტრაციული გორთუალა
150პქ|მინი|მარცხნივ|სარდინია შრეგიონიშ პროვინციეფიშ რუკა
სარდინიაშ რეგიონი ადმინისტრაციულო ბრუო პროვინციათ ირთუ: 

## ქოძირით თაშნეშე
* იტალიაშ ადმინისტრაციული გორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ტურისტული ვებ-ხასჷლა 
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* History of the Archipelago de La Maddalena 
* Digital Library of Sardinia Autonomous Region 
* Technical information and photos about Sardinian Lighthouses 

## სქოლიო


კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფი
კატეგორია:იტალიაშ კოკეფი
პროვინცია

**პროვინცია** (ლათ. *provincia*, *pro* — ჯოხოთ დო *vincere* — დუდალა) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართური სახენწჷფოს, ვარა ქიანას. თე ტერმინით რომალეფი ეთმოშანჷნდეს მუნეფიშ ხეშე დაკჷნებულ ტერიტორიეფს, სოდეთ მაგისტრატი მიკმაშკვანდჷ მუში ღარჯილალობას, რომიშ ხეშუულობაშ ჯოხოთ. უმოს ონჭირე (ინწრო) აზჷრით პროვინცია რე ნანანოღას ვარა შხუ კულტურული ცენტრის მუკოჩლათირი აბანი, კუნთხუ — პერიფერია. მაგ. საფრანგეთის „en province“-ათ მიშინუანა პარიზიშ გალე რენჯი ტერიტორიას, თეშნერო პერუს ნოღა ლიმაშ გალე ტერიტორიას. საქორთუოს ტერმინიშ ზოგადი შანულობათ ხვარენა აკანეფიშ მაშინაფალო. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* შხვაშ თური ზიტყვეფიშ ლექსიკონი

კატეგორია:ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართურეფი
ჟანრი

**ჟანრი** (ფრანგ. genre - „სახეობა“ ვარა „ტიპი“), ლიტერატურული კომპოზიციაშ კატეგორიზაფაშოს კრიტერიუმეფიშ დუდიშული ართიანალა;  თე ტერმინს ხელობუაშ ნამდგარდია შხვა სახეშ დო ვარ გჷმნათქუმელიშ ფორმაშ გოთანჯაფაშო ირინუანა. 

ხელობუაშ ნამდგარდია ფორმას, ჟანრეფი ბუდნოვანი კატეგორიეფიე, ნამუეფსუთ არგამათ გჷმოხანტილი თანჯეფი ვა გარჩქუნა. ჟანრეფი კონვენციური ხასიათიშიე დო ხელობუაშ ბრელი ართუმრთი ართი დო იგივე შვანს მუსხირენი ჟანრის ორხველჷ, თე დო ვარ თი ჟანრიშ პრინციპეფიშ სესხაფაშ დო გოართამაფაშ გეშა. ზიტყვა „ჟანრი“, მუჭოთ წესინ, იფაჩუ ხელობუა დო კულტურაშა, გჯშაკერძაფილო ლიტერატურაშა. ჟანრიშ დუმაგურაფალი ოკითხურს ჟანრიშ კონცეფცია დოგმატურალას გჷშმაკოროცხუნს. უმოსო, აღიარაფილიე, ნამდა ხელობუაშ დო ლიტერატურაშ მინუშეფს ესახებუ თენა თუ თი ჟანრი ვარა მეუდირთუ თინეფიშ კონვენციეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Development of the Genre Concept 
*Genres of film at the Internet Movie Database 
*Helping Children Understand Literary Genres  
*Rhetorica Genre  
*Museum of Broadcast Communications  
*Dictionary.com 

კატეგორია:ჟანრეფი
კატეგორია:ფრანგული ზიტყვეფი დო ფრაზეფი
სახენწჷფო

**სახენწჷფო** თაშნეშე **აშქადანი**, გჷშაკერძაფილი წესით მონწყილი პოლიტიკური ორგანიზაცია ეკონომიკურო გოპატჷნაფილი კლასიშ ედომუშამი ქიანაშ თანჯეფს უმაღალაში ღარჯილნებაშ ოხორციელებერო.

თე ენწყჷმა არგამათ მარქსისტული რე, ნამუთ მუ რაგადი ოკო, წაჸონაფა რე სახენწჷფოშ, მუჭოთ პოლიტიკურ-ჯარალუობურ მოლინაშ ესახუაშ. ალაზიმაფათ ალმახანური სამართალობურ დო პოლიტიკური სახენწჷფოშ ცნება შორსი რე მარქსისტული გაგებაშე.

**სახენწჷფო** — ჯარალუობურ-პოლიტიკური ორგანიზაციაშ ფორმა, ნამუთ გჷშაკერძაფილი აპარატიშ დო ოჯარე ხეშუულობაშ მეშქაშალათ ახორციელენს მუში სუვერენული ნებაგოქუნალას, უნარღელჸოფირენც  ქიანაშ ართოიანალას დო ედომუშამობას, ორსხუანს ჯარალუობური წეს-რიგის, სამართალს არზენს ოირკოჩე ოვალდვალირე შანულობას, ნამუთ რე მენოღალეეფიშ ნებეფიშ დო დუდიშალეფიშ, კანონიერობაშ დო მანგი წეს-რიგიშ გარანტი.

## ციტატეფი
* "სახენწჷფო რე ორგანიზაცია, ნამუსჷთ გარჩქჷ გორკვიაფილ ტერიტორიას ნძალაშ გჷმორინაფაშ ლეგიტიმური ნება." - მაქს ვებერი

## ქოძირით თაშნეშე
* სახენწჷფოშ თეორია

კატეგორია:პოლიტიკური გეოგრაფია
ასურეთისხევი

**ასურეთისხევი** — წყარმალუ თუდოლენ ქართლის, ალგეთიშ კვარჩხანი ნადუ. წყარმალუ ასურეთიშ ხევი დუდის იდვანს თრიალეთიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს (გვალა სამადლოშ კართეშე). თე წყარმალუშ სიგინძა რე 15 კმ, ღანჩოშ ფართობი რე 38 კმ², ეთმიჯუმუაფუ დიხაშთუდონი წყარით, თაშნეშე ჭვემაშ დო თირიშ წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარმორჩილობა - ზარხულიშ ოთებუს.

## ლიტერატურა
* აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხასჷლა 661, ქართი 1975 წანა.
 
კატეგორია:თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ წყარმალუეფი
ბაკურიანისწყალი

**ბაკურიანისწყალი, ბაკურიანულა** — წყარმალუ ბორჯომიშ მუნიციპალიტეტის, გუჯარეთისწყალიშ კვარჩხანი ნადუ. სიგინძა რე 17 კმ, ღანჩოშ ფართობი 44 კმ². თე წყარმალუს ოდუდე უღჷ თრიალეთიშ ოორუე კართეს, საყველოშ გვალაშ დო ცხრაწყაროშ ჸალაიბონიშ გოხოლუას. აფუნს უჩქჷ წყარალა დო დამორჩილს დო ზოთონჯის წყარმორჩილობა. ეთმიჯუმუაფუ შხვადოშხვა ნერო. ლეხერიშ განიერ ნორთის გოკიდილი რე კურორტი ბაკურიანი.

## ლიტერატურა
**გიგინეიშვილი გ.,* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხასჷლა 162, ქართი 1977 წანა.

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
სუვერენიტეტი

**სუვერენიტეტი** (ფრანგ. souveraineté — უჟინაში ხეშულობა) — ექსკლუზიური უჟინაშალა, უჟინაში ნებეფიშ ართიანალა, ნამუთ სახენწჷფო დო მუშ მადუდურს ორხველჷ.  ქიანაშ სუვერენიტეტი თიშ რსული ზოხორინალას შანენს.

შხვა ზიტყვეფით, სუვერენიტეტი შანენს, ნამდა მოჩამილი ქიანაშ ტერიტორიაშ არძო წესი დო კანონი დუდო ათე ტერიტორიაშით იწესებუ, დო ხვალე მუშით. სახენწჷფო სუვერენიტეტიშ უმუშო სახენწჷფო ვა რე დო ნამდგაიჸინი შხვა სახენწჷფოშ ნორთის ვარა კოლონიას წჷმარინუანს.

სახენწჷფო სუვერენიტეტი იფაჩუ დინოხოლენ წყარეფს, ტერიტორიულ ზუღას, ელჷმოლჷ ზონას, გეზ-ის, კონტინენტურ შელფის. თაჸურეშე აბსოლუტური სუვერენიტეტი იფაჩუ დინოხოლენ წყარეფს დო ტერიტორიულ ზუღას. სახენწჷფო თანჯა ზუღას თე შვანს გჷშმურს ტერიტორიული ზუღას.

კატეგორია:ოერეფოშქაშე ურთიერთობეფი
კატეგორია:ოერეფოშქაშე სამართალი
კატეგორია:პოლიტიკური ფილოსოფია
სამართალი

**სამართალი** რე ორთათ გოპიჯალერი ადამიანეფიშ ნება-საღალობეფიშ გჷმათანჯალი ოართეოვალდვალე ართიშ წესეფიშ ართიანალა დო ჯარალუობური ურთიერთობეფიშ მოწკანტუაშ სისტემა, ნამუსჷთ ახასიათენს ნორმატიულარა, ფორომალური გოთანჯაფა, სისტემურალა დო თინეფიშ რსულაფა სახენწჷფოშური ჟიქიმინჯალათ რე უნარღელჸოფილი.

## სამართლიშ დარგეფი

* **[[ერუანული სამართალი]]**
** **[[კერზო სამართალი]]**
*** **[[ომენოღალე სამართალი]]**
*** **[[ოვაჭარე სამართალი]]**
*** **[[ხანდაშ სამართალი]]**
** **[[საჯარო სამართალი]]**
*** **კონსტიტუციური სამართალი**
**** **[[საქორთუოშ კონსტიტუცია]] (2004 წანაშ 7 ფურთუთაშ დგომარობათ)**
**** **[[საქორთუოშ კონსტიტუციური კანონი აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ სტატუსიშ გეშა]]**
*** **[[ადმინისტრაციული სამართალი]]**
*** **[[ზისხირიშ სამართალი]]**
** **[[საპროცესო სამართალი]]**
* **[[ინტერნაციონალური სამართალი]]**
ინტერნაციონალური ოაპიჯაფური სამართალი
ინტერნაციონალური ოჰეერე სამართალი
ინტერნაციონალური ოზუღე სამართალი
ინტერნაციონალური კოსმოსური სამართალი
ინტერნაციონალური ჰუმანიტარული სამართალი
ინტერნაციონალური ზისხირიშ სამართალი
ადამიერიშ ნებეფიშ ინტერნაციონალური სამართალი
ევროპაშ რსხუშ საჯარო სამართალი
დიპლომატიური დო ოკონსულე სამართალი

** **[[კერზო ინტერნაციონალური სამართალი]]**
** **[[საჯარო ინტერნაციონალური სამართალი]]**

## სასამართალო დჷნაწესებუეფი

* სასამართალო
** საკონსტიტუციო სასამართალო
** უჟინაში სასამართალო
** საოლქო სასამართალო
** რაიონული სასამართალო
** ოარბიტრაჟე სასამართალო

* პროკურატურა
** გენერალური პროკურატურა
** ოურდუმე პროკურატურა
** ოაკანე პროკურატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* საქორთუოშ ახალნორდი იურისტეფი
* საქორთუოშ რსული კანონიშდუმადვალუ ბაზა 
* საქორთუოშ ახალნორდი იურისტეფიშ ასოციაცია (საია)

## სქოლიო


კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
მუხუდო

**მუხუდო** (Glycine) — ტყალამი ჩანარეფიშ გვარი პოპოქიშობურეფიშ ფანიაშე. აკმოდირთუ მუზმარენ ვითარ გვარობაშე. ფართასიე გოფაჩილი კულტურული მუხუდო, ნამუშ შურობუმუთ ჩინეთი რე. ირთუ ოთხ თუდონგვარობათ: კორეული, მანჯურიული, ჩინური დო ინდური. ართწანამი სოიაშ სიმაღალა 0,2-2 მეტრიშახ ოჭირინუანს. პოპოქი ღილე ვარა რუმე უჩა რე, დინოხოლე რე 2-3 (ვარა 1-4) ღილე ფერიშ კაკალი. სინთეში დო ტენიშ მაჸოროფუ რე. ჯგირო ირდუ შხვადოშხვა ტიპიშ ნერჩის ( მჟავე, ონტყოლაშეამი დო ბიცობი ნერჩეფიშ მეტი). სოია ტექნიკური, ოჩმალი დო სიდერალური კულტურა რე. კაკალს 24-45% ცილა რე, 20-32% - ნოშქერწყარეფი, 13-37% ცხიმი. იკათუანს D, B, E დო შხვა ვიტამინეფს. საქორთუოს გოფაჩილ ჯიშეფშე შანულამი რე იმერული, გურული, ჭიათურაშ, მოწინავე-7, კოლხიდა-4, ადრეულა-6, სანაკიშ და შხვა. 

კატეგორია:პარკამეფი
ომენოღალე სამართალი

**ომენოღალე სამართალი** — სამართალიშ დარგი, ნამუთ არეგულირენს სამართალობურო ალმაბონი სუბიექტეფიშ (ფიზიკური დო იურიდიული პიჯეფიშ) ურთიერთობებს. ომენოღალე სამართალი სამართალიშ ართ-ართი დარგიე დო გოშხვანერაფილიე საჯარო სამართალიშე დო ზისხირიშ სამართალშე. ომენოღალე სამართალიშ ართ-ართი ჯინჯიერი ცნება რე გარიგება.

## საქორთუოშ ომენოღალე სამართალი
საქორთუოს ომენოღალე სამართალობურ ნორმეფს იკათუანს საქორთუოშ ომენოღალე კოდექსი, ნამუთ "არეგულირენს კერძო სამართალობური ხასიათიშ ღჷმალურ დო ვაღჷმალურ ურთიერთობეფს".

კატეგორია:ომენოღალე სამართალი
მენოღალობა

**მენოღალობა** რე იურიდიული რსხუ ინდივიდის დო გოხურგილი სახენწჷფოს შქას. თე რსხუშე მუთმურს პიროვნებაშ თი მოვალობეფი, ნამუეფით მეთხუებუნა ნამდგარდია ქიანაშ მენოღალეეფს, ნამუეფიშ მანგიოროთ თინეფს მენიჭაფილი აფუნა მიარე პოლიტიკური, ომენოღალური დო პროფესიული ნება დო თაშნეშე რგებაფულენა ჯარალობური დუდიშალეფით.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:მიგრაცია
კატეგორია:ერუანობა
კატეგორია:სახენწჷფო
ცილეფი

**ცილეფი** (ვარა პროტეინეფი) — მაღალმოლეკულური ორთაშობური ორგანული ნაკათეფი, ნამუეფჷთ ამინომჟავეფშე რე აკოდგინელი. ცილეფი ციმუეფწკჷმა, ნოშკერწყარეფწკჷმა დო ნუკლეინიშ მჟავეფწკჷმა ართო შურდგჷმილი სქილედეფიშ აკმადგინალი უციო ქიმიური კომპონენტეფი რე დო მიარენერი ბიოლოგიური მეშანილობა უღუნა.

## ცილაშ ტიპეფი
მემბრანას ლოკალიზაციაშ მეჯინათ ცილეფიშ ჟირ ბუნას გჷშმაგორუნა. თენეფი რე:
* ინტეგრალური ცილეფი
* პერიფერიული ცილეფი

მემბრანაშ აკოდგინალუაშა მიშმაულარი ცილეფი ართიანშე ხვალე აბანდვალათ დო ეგაფილობათ ვარინ, ფუნქციათ ხოლო იშხვანერებუნა. გჷშმაგორუნა ტრანსპორტულ ცილეფს, რეცეპტორულ ცილეფს, ეფექტორულ ცილეფს დო შხვა.

## ცილეფიშ კლასიფიკაცია
ცილაშ სინთეზიშო გჷმირინუაფუ 20 ტიპიშ ამინომჟავა, ნამუეფით პეპტიდური ბუმათ მიარსხუაფუნა ართიანს. თითო კაკალია ცილს შილებე ვითოშობათ ამინომჟავა რდას წჷმორინაფილი. აშხვანერენა ძაკი დო რთული ცილეფს. ძაკი ცილეფი ხვალე ამინომაჟვეფიშე აკმიდგუმუნა. 
ძაკი ცილეფი რე- პროტეინეფი, ალბუმინეფი, ჯინჯიცილეფი, გლუტელინეფი, პროლამინეფი, პროტეინოიდეფი.
რთული ცილეფს ამინომჟავეფიშ მეტი შხვა ნკათეფითი რე ინორთილი.
რთული ცილეფი რე - პროტეიდეფი: ლიპოპროტეინეფი, პროტეოლიპიდეფი, ფოსფორპროტეინეფი, გლიკოპროტეინეფი, პროტეოგლიკანეფი.

## ცილაშ გვარობეფი
**ცილაშ მოლეკულეფი** უჯრედიშ არძა ორგანოიდის კიდუნა. 

**ჭუჭათონი ცილეფი** უნარღელჸოფირენა ყარაფის.

**ცილი ფერმენტეფი** ონჭაფუანა ქიმიური რეაქციეფს.

## ლიტერატურა
* ჰისტოლოგია, ქართიშ სახენწჷფო სამედიცინო უნივერსიტეტიშ გჷშმაშკუმალარობა, 2008 წანა.

*
კატეგორია:ბიოქიმია
ციმუ

**ციმუეფი**  –  ორგანული ნიფთიერებეფი, ნამუეფით აფხვადუნა მუჭოთ ჩხოლარულ, თაშნეშე ჩანარულ უჯრედეფს. ციმუეფით გჷშაკერძაფილო ღჷმალიერიე ნამთინე ჩანარიშ – ნეძიშ, თხირიშ, მეჩხორიეშ, არაქისიშ, ქოქოსიშ პალმაშ ნაჸოფეფი დო თასეფი. ჩხოლარეფიშ ციმუ შაყარელიე ტყებიშთუდო დო ბადექონს. ვეშაპიშ ტყებიშთუდონი ციმუამი შჷრეშ სიფსქა ართი მეტრაშახ რე. ციმუ სიტიბაშ გლახა მუკმაშქუმალუ რე. თეშენიე, ნამუდა ვერშაპის, დელფინს, სელაპის, შეულებუნა რგილუ წყარს რინა. თაშნეშე თხილანს ციმუშ ფსკელი ფა სიტიბაშ დინაფაშე ჩე თუნთის დო პინგვინეფს.

ციმუეფი ენერგიათ ღჷმალიერი ნიფთიერებეფი რე. უჯრედეფს ციმუშ საბოლო აკოფაჩუაბორჯის შხვა პროდუქტეფწკჷმა ართო დიდი მუდანობათ წყარი გჷმირთუ. ათეშენ რე გუთმარზუნან ტიოზის ხორინელი ნოტყეფი დიდხანს უწყარეთ. ორგანიზმიშო უციო წყარი ონოზირუე ციმუშ ფაჩუაშ ჟამს კინ ორგანიზმის გუთმაჭყაფუნა.

## ლიტერატურა
*Hayes, K.C. (May 2005). Dietary fat and blood lipids . Retrieved March 10, 2011.

კატეგორია:ბიოლოგია
ერეფოშქაშე სამართალი

**ერეფოშქაშე სამართალი** წჷმმარინუანც ნორმეფიშ დო პრინციპეფიშ ართამალას, მუდგაშ ალაფათ ხვადჷ სახენწჷფოეფიშოშქაშე ურთიერთობეფიშ რეგლამენტირაფა. თინა მითმიღებუ სუვერენული სახენწჷფოეფიშ შქას ურთიერთაპიჯაფეფიშ ოსხირშა. ერეფოშქაშე სამართლიშ ღანკის წჷმმარინუანს ერუანული კანონდვალირაფეფიშ მერინაფა ართამი ერეფოშქაშე სამართალიშ ნორმეფიშ აკამუშებელო. ერეფოშქაშე სამართალიშ გიმენსახეობას წჷმარინუანს ერეფოშქაშე ოზუღე სამართალი, ერეფოშქაშე ოჰეერე სამართალი, ერეფოშქაშე სამართალი კოსმოსური ოფირჩაშ გჷმორინაფაშ გეშა, ადამიერიშ ნებეფი, ერეფოშქაშე ეკნომიკური სამართალი, ერეფოშქაშე გარემოშ თხილუაშ სამართალი.

ერეფოშქაშე სამართალიშ ჩჷნაფა მაართათ ჯერემი ბენტჰექ 1780 წანას წიგნის „მიშალუ მორალიშ დო წჷმმარინაფალაფაშ პრინციპეფს“ გჷმირინუ. მეხოლაფირო 1840 წანაშე თე ჩჷნაფაქ ინგლისური და რომანული ნინეფც ჯვეში ტერმინი „კათეფიშ სამართალი“ ქენათირუ (ფრანგულო: droit de gens ) ჩჷნაფა „ხკათეფიშ სამართალი“ ძალამი ჯვეშიე დო რომაულ ფარანს არსხუაფუ. რომალეფი ერეფოშქაშე ურთიერთობეფს ius gentium-იშ პრინციპით ხემანჯღვერენდეს (მუკოჩუალირიე ციცერონიშ ნაჭარეფს). გერმანული, დანიური, სკანდინავიური დო ნამთინე სლავური ნინეფც კინე ჯვეში ჩჷნაფა „კათეფიშ სამართალი“ გჷმირინუაფუ (სამანგათ: Völkerrecht, Volkenrecht...)

მაართა დო მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას შქას მოქარანე კჷლმაგორუეფს ერეფოშქაშე სამართალიშ დეფინიციაწკჷმა რსხუაფათ პრობლემა ვა ნოღვენა. სჷმჷნეფიშ შხვადოშხვაფალაშ უმკუჯინუო თინეფი  აპიჯაფილეფი რდეს, ნამდა ერეფოშქაშე სამართალი სახენწჷფოეფიშ შქას ურთიერთობაშ დორეგულირაფაშ მეშქაშალა რე. პოზიტივისტეფიშ დომინანტური დოქტრინაშ ალაფათ ერეფოშქაშე სამართალიშ ხვალახე სუბიექტი სახენწჷფო რდჷ.

მორო თე მუნასჷმჷნეფი თიმწკჷმა ხოლო ვა მეურედჷ სიმართლეს. უკვე თიმწჷმა ხოლო რდჷ მორჩილი მუდანაფაშ ერეფოშქაშე სამართალიშური გუნაჭყაფეფი, ნამუეფსჷთ სახენწჷფოშ სტატუსი ვა უღუდეს. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ დოთებაშ უკული ერეფოშქაშე არენას გაკლარჩქინდჷ მიარე სახენწჷფოეფიშოშქაშე ორგანიზაციაქ, კერძო პიჯეფიშ დუნარსხუეფი მუსხირენი ერეფოშქაშე ვაოთარობე ორგანიზაციაქ, ბრელი მიარენაციურ კონცერნიქ, ეთნიკური უმორჩილაშობეფქ, ნამუეფქჷთერეფოშქაშე სამართალიშ სუბიექტიშ სტატუსი გეჭოფეს.

ერეფოშქაშე სამართალიშ ჩჷნაფაშ ირონი ოვითარაფაშა ამერიკაშ სამართალიშ ინსტიტუტიშ „ერეფოშქაშე სამართალიშ“ დეფინიცია ხოლო (მასუმა მიშათინუა) მითმიოწურუანს, ნამუსჷთ ერეფოშქაშე სამართალიშ სუბიექტეფო გმიშინუაფჷ, მუჭოთ სუვერენული სახენწჷფოეფი, თაშნეშე ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფი დო (გაკინებული ნებეფით) კერძო დო იურიდიული პიჯეფი.

ერეფოშქაშე სამართალიშ ოსხირშა ჩიებაბორჯის თოჸუჯიქ ოკო მეუდირთას გეჸვენჯი შანულამ თეორიულ ასპექტეფს:

**ოირკოჩე დო რეგიონალური ერეფოშქაშე სამართალი**

**ერეფოშქაშე სამართალიშ ანდეფი**

**ერეფოშქაშე სამართალი, მუჭოთ „სამართალი“**

**ერეფოშქაშე სამართალიშ თანჯეფი**

*
ცელულოზა

thumb
**ცელულოზა** (ფრ. cellulose ლათ. cellula-შე «უჯრედი, უჯრედისი») — უჯრედისი [С6Н7О2(OH)3]n, პოლისაქარიდი; ჩანარული უჯრედიშ დანცხიშ ჯინჯიერი აკმადგინალი ნორთი, ნამუსჷთ სინტკიცეს დო ელასტიკურალას არძენს ჩანარიშ შილეფი. ცელულოზა არძაშე უმოს ფაჩილი ბიოპოლიმერიე. მაგ: ბამბეშ თასიშ ბოჭკოეფს 95-98% ცელულოზა რე, ლეფონიშ მაფალუეფიშ ღერიეფც 60-90 %, მერქანც— 40 %, წვანე ფურცელეფს, ოდიარეფს — 10-25%. ცელულოზა ნაძირეფუ რე თაშნეშე ნამთინე უდაბალაშ უხერხემალე ჩხოლარს. ორგანიზმიშ ნიფთუანობეფიშ თირუაშა ცელულოზას დახე ვა უღუ ნორთი. ცელულოზა ჩე ბოჭკუანი მოღე რე (40-50 მმ-დე სიგინძაშ), სიბერჯეკე 1520-1540 კგ|მ³, წყარს დო ორგანულ გჷმანწყუმალეფს ვენწყჷმუ. ცელულოზაშ მაკრომოლეკულა D-გლუკოზაშ რულეეფშე რე აკნადგინა. ცელულოზაშ ნაწარმეფი (მაგ: აცეტილცელულოზა, ნიტროცელულოზა დო შხვა.) შანულამი ტექნიკური პროდუქტეფიე. ცელულოზაშე ხაზირანა ქარღადის, აფსკეფს (ცელოფანიშ პარკეფს), პლასტმასეფს დო ლაქეფს. ცელულოზაშ ორთაშობურ და ხელუანურ ბოჭკოეფს ფართას ირინუანა საფეიქარო რეწუას. 

## ლიტერატურა
*ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 11, ხს. 192, ქთ., 1987 წანა.

კატეგორია:პოლისაქარიდეფი
კატეგორია:ბიოპოლიმერეფი
კატეგორია:ცელულოზა
გლუკოზა

thumb|200px|right|
**გლუკოზა** — , „ჸურძენიშ ჭაფურია“) — ფხვადუნა ხილს დო კენკრაშ ბრელი გვარობაშშ წვენს, თინეფ შქას, ჸურძენსჷთ. თე ეკონიაშე მოურს ჭაფურიაშ თე გვარობაშ ჯოხოდვალა. გლუკოზა ამშვატომამი შანქარიე (ჰექსოზა).

კატეგორია:ჰექსოზეფი
კატეგორია:ნოშქერწყარეფი
სასამართლო

[thumb|300 px|[ნიურნბერგიშ პროცესი]]
**სასამართლო** — თინსარჯულუაშ გუნმახორციელაფარი ორგანო. 

## სასამართლოეფი საქორთუოს

საქორთუოს რე ოართე სასამართლოეფიშ სისტემა, სოდეთ მიშმურს: რაიონული (ონოღე), ოაპელაციე დო ოკასაციე (უჟინაში) სასამართლოებფი. 

რაიონული (ონოღე) სასამართლო პირველი ინსტანციაშ სასამართლო რე, ნამუთ საქორთუოშ ედომუშამი ტერიტორიას ფორუნც. ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ართურეფს შელებუანიე მოქმენდენდას მაგისტრატი მოსამართლეშ ინსტიტუტი, ნამუთ სტატუსით გომანგაფილიე ძაკი მოსამართლეწკჷმა, მორო სხუნუნც ნორკებაშო რთული კატეგორიაშ საქმვარეფს. ნამდგარდია შვანც, ადამიერქ მუში დარღვიებული ვარა ოდავეთ გინორთელი ნებაშ ეკონწყუალაშო სასამართლოს ოკო მიმართას გოსარჯუალუაფაშ მეჯინათ.(ტერიტორიული, საგნობრივი, ინსტანციური)

ოაპელაცე სასამართლო საქორთუოსი ჟირიე — ქართიშ დო ქუთეშიშ. ოსქვებურო, ართი დუდიშ ნებაგოქუნალას ახორციელენც ბჟაეიოლ საქორთუოს, ოდო მაჟირა მბჟადალ საქორთუოს. აპელაცია, გოსაჩიულაფას შანენც. აპელაციას მიოდირთუნა, მუჟამ ჸურეს ვარა ყურეეფც ვა ობაღინუანა პირველი ინსტანციაშ  გჷმნაღელი გჷნოჭყავდირაფა.

ოკასაციე სასამართლო (უჟინაში სასამართლო) ართი რე დო იდვალუ ნ.ქართის. თინა თინსარჯულუაშ გუნმახორციელფარი უმაღალაში ორგანო რე. 

საკონსტიტუციო სასამართლოშ ფუნქცია რე ნამდგარდია ნორმატიული აქტიშ საქორთუოშ კონსტიტუციაწკჷმა ოსქვებურობაშ შემოწმება, თაშნეშე თანამდებობაშ პიჯეფიშ  კონსტიტუციაშ თხილუაშ კონტროლი. საკონსტიტუციო სასამართლო იდვალუ ნ. ბათუმს დოაკმოდირთუ 9 მაკათურშე.

თეშ გალე, რე არბიტრაჟეფი, ნამუთ მოქმენდენც ოართესასამართლოეფიშ ნერო, მორო ვამშმურც თე სისტემაშა. თინა კერძო ხასიათშიე დო დავეფიშ გჷნოჭყვადუაბორც, პროცედურული საკითხეფიშ აპიჯაფა, ჯინჯიერო ჸურეეფიშ შქას ხვადუ. 

*
ნოშქერწყარეფი

[მინი|[ლაქტოზა ნამუთ ბჟასიე.]]
**ნოშკერწყარეფი** რთული ორგანული ნაკათეფიე, ნამუეფიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს ნოშქერბადიშ, ჟანგბადიშ დო წყარბადიშ ატომეფი. აშხვანერენა ძაკ დო რთულ ნოშქერწყარეფს. ძაკი ნოშქერწყარეფს მონოსაქარიდეფი ჯოხო. რთული ნოშქერწყარეფი რე პოლიმერეფი, ნამუთ მონოსაქარიდეფი მონომერიშ როლს არსულენა. ჟირი მონოსაქარიდშე წჷმიქიმინუ დისაქარიდი, სუმშე - ტრისაქარიდი, ბრელშე — პოლისაქარიდი. არძო მონოსაქარიდი უფერო ნიბთუანობა რე, წყარს ჯგირო ინწყჷმუ; დახე არძოს უღჷ გემოანი, ჰამო გემო. არძაშე გოფაჩილი მონოსაქარიდეფიე გლუკოზა, ფრუქტოზა, რიბოზა დო დეზოქსირიბოზა. თინეფი მიშმულა ნუკლეინიშ მჟავეფიშ დო ატმოსფეროშ აკოდგინალუაშა.

დი- და ტრისაქარიდეფი მონოსაქარიდიშ ნერო, ჯგირო ინწყჷმუ წყარს, უღჷნა ჰამო გემო. მონომერული რგოლეფიშ რიცხუშ რდუალაწკჷმა ართო პოლისაქარიდეფიშ ნწყჷმალაფა ირკენს, ჰამო გემო დინუ. დისაქარიდეფიშე გჷშაკერძაფილო შანულამი რე ჭაფურიაშ დო ბჟაშ შანქარეფი. პოლისაქარიდეფშე ფართასიე გოფაჩილი სახამებელი, გლიკოგენი, უჯრედიშ ცელულოზა. მერქანი დახე წიმინდე ცელულოზა რე. თე პოლისაქარიდეფიშ მონომერი გლუკოზა რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მუ რე ნოსერყარეფი?
* Nomenclature of Carbohydrates

## ლიტერატურა
* Jochen Lehmann: *Kohlenhydrate. Chemie und Biologie.* Thieme, Stuttgart und New York 1996, 2001 (2. Auflage), ISBN 3-13-532902-X
* *Structure and Catalysis*. In: A. L. Lehninger, D. L. Nelson, M. M. Cox (Hrsg.): *Principles of Biochemistry*. Worth Publishers, New York 1993, S. 252–252.

*
თინსარჯულუა

**თინსარჯულუა** – სამართალი, კანონიერობა, სასამართლო ხეშუულობაშ განხორციელებაშ ფორმა, მუდგა შანენც სასამართლოშ ზისხირიშ სამართალიშ დო ომენოღალური საქვარეფიშ სხუნუა-გჷნოჭყვადუას, ანუ, კანონით თხილერი ჩეჟიშ ხენჩალუაშ ფაქტიშ სასამართლო წესით დოდგინას დი სამართალდუმარღვიებელეფიშ გეზათ სახენწჷფო იძულებითი ღონისძიებეფიშ გჷმორინაფას. საქორთუოს თინსარჯულუას ხვალე ოართე სასამართლოეფი ახორციელენა.

## ლიტერატურა
* ჩქინი კონსტიტუცია: საქორთუოშ კონსტიტუცია. გჷშაშკუმალა მარდეუეფშო (ორედ. ბუნა: ლ. გზირიშვილი, თ. დემეტრაშვილი, მ. ბასილაია დო შხვ.), ქთ., ფონდი Alpe, 2005

## რესურსეფი ინტერნეტის
* თინსარჯულუა_Civil ენციკლოპედიური ლერსიკონი
* საქორთუოშ უჟინაში სასამართლოშ ჟურნალი "თინსარჯულუა"
* ვარსულწლოვანეფიშ თინსარჯულუა
* იტალიაშ თინსარჯულუა ქიანაშ პრემიერ-მინისტრიშ წინანდეგო_გაზეთი "24 საათი" 

კატეგორია:ჯარალუა
კატეგორია:სამართალი
კანონი

**კანონი** შილებე ეთმოშანუნდას:
* კანონი -  ფილოსიფიური კატეგორია
*კანონი - სახენწჷფო ხეშუულობაშ უმაღალაში ორგანოშ  გჷშაკერძაფილი წესით მეღებული ნორმატიული აქტი
* კანონი - ბოლოშახ ზუსტას თხილერი იმიტაცია
* კანონი - ქირსიანული ომედგაშე დო ომონასტერე ღორონთიშინალუას შხვადოშხვა დღახუეფი დო დღაშო დოწესაფილი ბიბლიური ოკითხირალეფიშ კათელი.

კატეგორია:მიარეშანულამი
კანონი (ნორმატიული აქტი)

**კანონი** რე სახენწჷფოშ უმაღალაში წჷმმარინაფალური ორგანოშით გჷშაკერძაფილი წესით ეჭოფილი აქტი, ნამუთ არეგულირენც უშანულამაშ ჯარალუობურ ურთიართობეფც. კანონეფი არძოშე გოფაჩილი ფორმა რე, მუდგაშ მეშქაშალათ ოკო დიდგინას კონსტიტუციურ-სამართალობურ ნორმეფიშ უმენტაშ მუდანობაქ, ნამუეფით ეთმიჭოფაფუაფუ კონსტიტუციაშ დვალირაფეფიშ დო პრინციპეფიშ ოსხირშა დო თინეფიშ გავითარაფალო. კანონეფი, თინეფც რენჯი ნორმეფიშ შანულობაშ მეჯინათ, ირთუ კონსტიტუციურ, ორგანულ დო რჩქვანელობურ კანონეფო. რჩქვანელობური კანონეფი, მუშ ჸურეშე, ირთუ ოკოდიფიკაციე დო მუმალუ კანონეფო.

კონსტიტუციური კანონი არეგულირენც ჯარალუაშ ვარა სახენწჷფობური რინაშ ხვალე ზოხოშიან დარგეფც, მორო მუში იურიდიული ნძალაშ დო ეჭოფუაშ წესით მუთუნით ვეშხვანერებუ კონსტიტუციაშე. კონსტიტუციური კანონით მოქიმინჯე კონსტიტუციაშ ტექსტიშა მიშმურს თირაფეფი ვარა გეძინუეფი, მუდგაშ უკული თინა ჭყვადუნც ზოხორინელი ნორმატიული აქტიშ სახეთ ჸოფას.

ორგანული კანონი საქორთუოშ კონსტიტუციური სამართალიშ სპეციფიკური წყუ რე. ორგანული კანონიშ ეჭოფუა  კონდაკო რე გოთოლწონაფილი კონსტიტუციას. ორგანული კანონიშ ორთა თინა რე, ნამდა თინა თაშ თუ თეში აკმაფშანც კონსტიტუციას, ვა თირანც თიშ ჯინჯიერ პრინციპეფც დო ვაწაწჷ ტომბაშურ არზის.

რჩქვანელობური კანონეფი არეგულირენა სახენწჷფო ვარა ჯარალუობური რინაშ ზოხოშიან სფეროეფც.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* codex.ge საქორთუოშ კანონდვალირაფა უფასოთ
* საქორთუოშ ერუანული ბიბლიოთეკა

## ლიტერატურა
* პ. ცნობილაძე, კონსტიტუციური სამართალი, ტომი პირველი, ქთ., 2004

## სქოლიო

კატეგორია:ოკონსტიტუცე სამართალი
ბახვისწყალი

**ბახვისწყალი** — წყარმალუ გურიას, ოზურგეთიშ დო ჩოხატაურიშ მუნიციპალიტეტეფიშ ტერიტორიას, წყარმალუ სუფსაშ კვარჩხანი ნადუ. სიგირძა რე 42 კმ, ღანჩოშ ფართობი - 156 კმ2. ბახვისწყალს უღჷ 90-შე უმოსი ჭიჭე ნადუ. თე ნადუეფიშ ედომუშამი სიგირძა რე 127 კმ. ბახვისწყალი ეთმიჯუმაუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშ თუდონი წყარეფით. ბახვისწყალს წყარალა უჩქჷ აფუნს (უდიდაში დონე დო ხარჯი უღუ მესის). წყარმორჩილობა თე წყარმალუს ახასიათენსჷ ზარხულიშ ბოლოს დო დამორჩილიშ დაჭყაფუს (უჭიჭაში დონე დო ხარჯი უღჷ მარაშინათუთას). ბახვისწყალიშ ოშქაშე ხარჯი წანაშ გოძვენას რე 6,18 მ3/წმ.

ბახვისწყალიშ ოდუდე რე მესხეთიშ ქჷნდჷრიშ ბიჟღეთ-ბჟადალი კართეს, ოგვალე დოხორელი პუნქტი ზოტიყელიშ გოხოლუას. თე წყარმალუ რე ზუღაშ დონეშე 2585 მ-ას დო ელმულუანს კურორტ ბახმაროს. ბახვისწყალიშ პიჯის რე ოფუტეეფი: უკანავა, ვანისქედი, მთისპირი, ოქროსქედი, მშვიდობაური, ფამფალეთი, ზედა ბახვი. ბახვისწყალი ოფუტე ნაგომარწკჷმა მიშმაკათუ წყარმალუ სუფსას. ბახვისწყალიშ ლეხერს დგჷ გურიას უჯვეშაში ასკანიშ ჯიხა.

საქორთუოშ ენერგეტიკაშ სამინისტროქ 2009 წანაშ მესის გაფორმუ მემორანდუმი კერძო კომპანიაწკჷმა, ნამუშ მეჯინათ ოფუტე უკანავას, ბახვისწყალს ოკო გიდგას ოთხ კასკადამ ჰიდროელექტროსადგურქ, ბახვი-III-ქ.

## ლიტერატურა
* აფხაზავა ი., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 2, ხასჷლა 254, ქართი., 1977 წანა.

## სქოლიო

კატეგორია:გურიაშ აკანიშ წყარმალუეფი
მიესა

[180პქ|მინი|მარჯვნივ|ნოღეფიშ რუკა - [ლილეჰამერი (ოორუეშე), გიოვიკი (ბჟადალუშე) დო ჰამარი (ბჟაეიოლუშე)]]
**მიესა** (ნორვეგ. Mjøsa) — ნორვეგიაშ უდიდაში ტობა. ართ-ართი უტომბაში ნორვეგია დო ედომუშამი ევროპას, ჰოპნინდალსვატნეტიშ უკული. იდვალუ ნორვეგიაშ ობჟათე ნორთის, ნანანოღა ოსლოშე 100 კილომეტრით დოშორაფილო. ტობაშ მაქსიმალური სიგირძა 117 კილომეტრიე, მაქსიმალური სიგანა — 15 კილომეტრი. ფართობი — 362 კმ². მაქსიმალური სიტომბა 449 მ.

ონიშლიე. ტობაშ ძგალეფც იდვალუ ნოღეფი: ჰამარი, იოვიკი დო ლილეჰამერი. 

## გალერეა

სურათი:Mjoesa from hamar.jpg|მიესა ჰამარიშე
სურათი:Mjosa Minnesund.jpg|ტობა მიესა
სურათი:Mjoesa-hamar.jpg|ჰამარიშ პორტი


## რესურსეფი ინტერნეტის
* მიესა — ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

## სქოლიო
 

კატეგორია:ნორვეგიაშ ტობეფი
ჩერკასიშ ოლქი

thumb|250px

**ჩერკასიშ ოლქი** (უკრ. Черкаська область) — ოლქი ცენტრალურ უკრაინას, ნამუთ იდვალუაფუ წყარმალუ დნეპრის. ოლქიშ ნანანოღა რე ჩერკასი. 2006 წანაშ ეჭარუათ, ჩერკასიშ ოლქის ოხორანს 1,335,064 ადამიერი, თენეფშე 93.6% უკრაინალი რე, 5.4% რე რუსი.

* ნანანოღა – 1 (ჩერკასი)
* რაიონეფი – 20;
* გეხორალეფი – 885;
** ოფუტეეფი – 824;
** ნოღეფი – 31;
* ოფუტეშ სხუნუ – 525.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* oda.ck.ua  — ჩერკასიშ ოლქიშ ადმინისტრაციაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა უკრაინულო, რუსულო, ინგლისურო
* ukrainebiz.com —Cherkasy oblast: facts and figures

კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
კიმ ჩენ ირი

thumb|250პქ|კიმ ჩენ ირი
**კიმ ჩენ ირი** (ჰანგული 김정일, ჰანჯა 金正日) (დ. 16 ფურთუთა, 1941 – ღ. 17 ქირსეთუთა, 2011) — კორეაშ ოკათე დემოკრატიული რესპუბლიკაშ (ოორუე კორეა) მადუდე. კორეაშ ხანდაშ პარტიაშ გენერალური მელამოსე. ოორუე კორეაშ თარი ცხენედეფიშთარი. „დიდი ბელადიშ“ — კიმ ირ სენიშ სქი დო მონძე.

თინა რდჷ კორეაშ ხანდაშ პარტიაშ (მადუდე პარტია 1948 წანაშე) გენერალური მდივანი, ოორუე კორეაშ დუდთხილუაშ ერუანული კომისიაშ დუდმახვენჯი, მოსოფელს სიდიდათ მაოთხა — ოორუე კორეაშ არმიაშ უმაღალაში ცხენედეფიშთარი.

2009 წანას, ოორუე კორეაშ კონსტიტუციაშა მიშაღალირი თირაფეფიშ ოსხირშე თის „უჟინაში ლიდერქ“ ქიგიადუ. თინა თაშნეშიშე ჯოხონელქ იჸუ მუჭოთ „ოჸოროფული ლიდერი“, „ჩქინი მუმა“, „გენერალი“ დო „გენერალისიმუსი“. თიში ბოში კიმ ჩჟონ ინი მუშეფიშ პარტიაშ დუდობას დოწოხოლინელქ იჸუ მადუდე პოზიციაშა. 2010 წანას ჟურნალ ფორბსიშ მოსოფელიშ უდიდარაშ ადამიერეფიშ ერკებულს თის (კიმ ჩჟონ ინის) 31-ა აკანი უკებუდჷ. 2011 წანაშ 19 ქირსეთუთას ოორუე კორეაშ თარობაქ გასჷმუ ჩინება კიმ ჩენ ირიშ ღურაშენ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Born in the USSR&nbsp;– Kim Jong-il's childhood.
* The many family secrets of Kim Jong Il 
* "Hidden Daughter" Visits Kim Jong-il Every Year (also includes photos of Kim during his youth)
* BBC, North Korea's secretive 'first family'
* BBC, Profile: Kim Jong-il
* Obituary: Kim Jong-il, BBC News, 19 December 2011
* BBC, Who will succeed N Korea's Kim Jong-il?

## სქოლიო

კატეგორია:ოორუე კორეაშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:კორეალეფი
კატეგორია:დიქტატორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1941
კატეგორია:ნაღურა 2011
ჰანჯა

მინი
**ჰანჯა** — (한자, 漢字) ჩინური ჭარალუაშ კორეული ჯოხო. თაშ ჯოხო ჩინურო სიმბოლოეფს, ნამუთ გჷმირინუაფუდჷ კორეულო ოჭარალო.

კატეგორია:ჭარალუეფი
ოორუე კორეა

**ოორუე კორეა**, ოფიციალურო **კორეაშ ოკათე დემოკრატიული რესპუბლიკა** ( კორ. 조선민주주의인민공화국) — ქიანა ბჟაეიოლ აზიას, უკებჷ კორეაშ ჩქონიშ ოორუე ნორთი. ქიანაშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა — ფხენიანი. კორეაშ დემილიტარიზაფილი ზონა წჷმარინუანს ბუფერულ ზონას ოორუე დო ობჟათე კორეაშ შქას. წყარმალუ ილუცზიანს დო ტუმენს გიშურს თანჯა ოორუე კორეაშ დო ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშ შქას.

## ჯოხოდვალა

* **ოფიციალური**: კორეაშ ოკათე-დემოკრატიული რესპუბლიკა. 
* **კორეული**: Choson Minjujui Inmin Konghwaguk. 
* **ეტიმოლოგია**: ევროპულ ნინეფშა - Korea; წჷმოდირთუ შქა ოშწანურეფიშ (935-1392) კორეული სახენწჷფოშე, ნამუსჷთ გორიეოშ დინასტია დუდენდჷ. კორეულო - Choson ვარა Hangeuk. მაართა შანენდჷ „ოჭმარეშ სისკვამაშ ქიანას“, დო მაჟირა - „კორეალეფიშ ქიანას“. ლიშ დინასტიაშ გომაფაბაშ უკული ქიგიადუ Taehan. 
* **ქიანაშ კოდი**: KP.

## გეოგრაფია

thumb|left
ქიანა იდვალუაფუ ბჟაეიოლ აზიას. უკინებუ კორეაშ ჩქონიშ ოორუე ნორთი. მოთანჯე ქიანა რე ობჟათე კორეა.

* **ფართობი**: 120.500 კვ.კმ. 
* **ორთა**: უმაღალაში კონკა - ბაიტოუ შანი 2.744; წყარმალუ (კმ) - იალუ ძიანი 791; ტობა - სუპუნგ-ჰო; კოკი - სინმი; კლიმატი - ზონიემი. 
* **ორთაშობური რესურსეფი**: ქუანოშქერი, ტყვია, ვოლფრამი, თუთია, გრაფიტი, მაგნეზიტი, რკინაშ მადანი, ლინჯი, ორქო, პირიტი, ჯიმუ, ჰიდროენერგია.

## სახენჷფო

* **სახენწჷფო სისტემა**: ოკათე რესპუბლიკა. 
* **სახენწჷფოშ მადუდე**: პრეზიდენტი მარშალი კიმ ჩონგ-ილი (KIM Chong-il, 1994). 
* **კანონდუმადვალუ ორგანო**: ართპალატამი პარლამენტი (687 მაკათური). 
* **ადმინისტრაციული რთუალა**: ქიანაშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართურეფიე - 9 პროვინცია (do) დო 4 ნოღა (si).

## დემოგრაფია

* **მახორობა**: 22.466 ვითოში (2003), თინეფ შქას 99,8% - კორეალეფი, 20,000 – ჩინარეფი. 
* **ნინეფი**: კორეული. 
* **რელიგია**: ბუდიზმი. 
* **ნოღეფი (ანთ.) **: ფხენიანი (2.768; აგლომ. 3.222), ჰამჰუნგი (832), ჩონგძინი (685), ნამპო (665). 

## ეკონომიკა

* **ექსპორტი**: ქუანოშქერი, რკინა, ლინჯი. 
* **ვალუტა**: ოორუეკორეული ვონი (KPW).

## ისტორია

გიჭყჷ სხუნუეფიშ ზონაშ ოსხირს 38-ო პარალელიშ ოორუეშე იაპონიაშ დამარცხებაშ უკული (1948). ოორუე კორეაშ უახალაშ ისტორიაშ თარი ფიგურა რდჷ „დიდი ბელადი“ კიმ ირ სენი, ნამუთ დახე გვერდი ოშწანურას გინმოჭყვადუნდჷ ქიანაშ პოლიტიკას. 1951 წანას მიშეჭკირჷ ობჟათე კორეაშა მერცხუაფაშ სამანჯელით, მუქჷთ გჷშეჭანუ სუმწანამი ლჷმა. - გიჭყჷ დემილიტარიზებულ ბუფერულ ზონაქ გოეროშ მეთოჸუჯალაშ თუდო. ოორუე კორეა ვა ჩინებულენს თე ზონაშ არსებობას დო პერიოდულო უღუ ცადაფეფი ჟირი კორეაშ გოართოიანაფაშ ოურდუმე შარათ. 1991 წანაშე გოეროშ მაკათურიე. 2000 წანას ობჟათე კორეაშ პრეზიდენტ კიმ ტე ჯუნიშ ფხენიანშა ვიზიტიშ უკული „დოტიბაფაშ პერიოდიქ“ დოდირთუ. 

## მონძალა

* ფხენიანი - ისტორიული მუზეუმი, ბუდისტური ტაძარეფი, კომუნისტური მონუმენტეფი; 
* კესონი - უჯვეშაშ ნოდგუმეფი.


კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კორეაშ ჩქონი

**კორეაშ ჩქონი** — იდვალუაფუ ბჟაეიოლ აზიას. ოორუეშე ელახშა გჷნოზინდილი რე მეხოლაფირო 1 100 კმ-შა, კონტინენტური აზიაშე რჩქალ ოკიანეს. ომძღჷ იაპონიაშ ზუღა (ელახშე), ბჟაიოლ ჩინეთიშ ზუღათი (ობჟათეშე) დო ჸვინთელი ზუღა (ბჟადალშე). იაპონიაშ კოკეფშე გჷმორთჷნს კორეაშ საროტი. 

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშახ, კორეა წჷმარინუანდჷ ართოიან პოლიტიკურ ართურს, ნამუთ ედომუშამი ჩქონს იკენდჷ. 1953 წანას, კორეაშ ლჷმაქ ოურდუმე აპიჯალათ გეთუ, ნამუშ მეჯინათ, ჩქონიშ ოორუე ნორთის ქიდირსხუ კორეაშ ოკათე დემოკრატიული რესპუბლიკაქ, დო ობჟათე ნორთის — კორეაშ რესპუბლიკაქ. 
მინი|მარჯვნივ|250პქ|კორეაშ ჩქონიშ ალმაშარული ფოტო
კორეაშ ჩქონიშ ოორუე თანჯეფი მეჸუნს ოორუე კორეაშ თანჯეფს თიშ მეძობელ — ჩინეთიწკჷმა (*თანჯაშ სიგჷნძა 1 416 კმ*) დო რუსეთიწკჷმა (*თანჯაშ სიგჷნძა 19 კმ*). თე თანჯეფი ორთაშობურ თანჯეფს წჷმარინუანს დო გინმურს წყარმალუ იალუშა დო წყარმალუ ტუმენშა. თე იფრელიშ გოთოლწონაფათ, ჩქონიშ ედომუშამი ფართობი აკმადგინანს 220,847 კმ²-ს. 

ჩქონს, ოორუე კორეას უძახჷნა *ჩოსონ-პანდოს* (조선반도; 朝鮮半島), ობჟათე კორეას *ჰან-ბანდოს* (한반도; 韓半島).

კორეაშ ჩქონიშ 70 % გვალეფით რე აკოთანჯილი. უმაღალაში კონკა რე გვალა პექტუსანი (2 744 მ).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კორეაშ ჩქონიშ ორენი, კორეაშ ოფიციალური ტურისტული შარაგემაწურაფალი

კატეგორია:აზიაშ ჩქონეფი
კორეული ნინა

კორეული ნინა – კორეალეფიშ ნინა. 

ობჟათე დო ოორუე კორეას იჩიებუნა, კორეულო მორაგადეეფიშ რიცხუ 78 მილიონიშ უმოსი კოჩიე. ობჟათე კორეას კორეულიშ ლოკალური ჯოხოდვალა რე ჰანგუკმალი (hangukmal - 한국말), ვარა ჰანგუგეო (hangugeo - ჰანგულშა: 한국어, - ჰანჯაშა: 韓國語), ოორუე კორეას ხოსონმალი (chosŏnmal - 조선말), ვარა ხოსონო (chosŏnŏ - 조선어, 朝鮮語). 

კორეული იზოლირაფილი ნინა რე, ნამუშ გენეტიკური რცხუეფით ხვალე ჰიპოთეტურო რე დოდგინაფილი. არძაშე გოფაჩილი ვერსიათ, თის ალტაურ ფანიას ორხველუანა (ფშხირას იაპონურ სახენწჷფოწკჷმა ართო). თეში ოსხირიე ფონეტიკური მანგობეფი, სტრუქტურული მეგურაფეფი, ეტიმოლოგიური მუნაჩემეფი. შხვა ვერსიათ, თინა ტუნგუსურ-მანჯურულ ნინეფს ორხველჷ. 

## კლასიფიკაცია
 
## ზოგადი ჩინებეფი

* **მაჩიებეეფიშ მუდანობა**: 70 მილიონი კოჩი.
* **ნინაშ კოდი**: koInternet : .kr
* **ჯოხოდვალა**: ko - Choson-mal (**조선말**), Chosono (**조선어**), Hanguko (**한국어**) 
* **ჭარალუა**: კორეული (ხანმუნი, V ოშწანურაშე). 1444 წანას მიშეღეს ფონეტიკური ჭარალუა.

## კორეული ნინაშ დიალექტეფი

კორეულს მუზმარენი დიალექტური ფორმა უღუ: 

: ობჟათე კორეას: 
* კანგვონდო (სეული) 
* ჩუნგჩონდო 
* კიონგსანდო 
* ჩოლადო 

: ოორუე კორეას: 

* ჰანგიონგდო 
* პიონგანდო 
* ჰვანგაედო 

ჭარალუა IV ოშ-შე, XV ოშწანურას დარსხუეს დორხველი ანბანი. ოორუე კორეას თინა ირინუანს კორეულ ჭარალუას, ობჟათეს - წყორილ, კორეულ-ჩინურს.

## სტატუსი

**ოფიციალური ნინა: **

* ობჟათე კორეა
* ოორუე კორეა

**გოფაჩუაშ არეალი**:

ობჟათე კორეა (40 მლნ), ოორუე კორეა (19 მლნ), ჩინეთი (ძილინი, 1,8 მლნ), იაპონია (0,7 მლნ), რუსეთი (0,3 მლნ), ააშ (0,3 მლნ)... 

## გრამატიკა

...

## ანბანი
:가
:나
:다
:라
:마
:바
:사
:아
:자
:차
:카
:타
:파
:하

:아
:야
:어
:여
:오
:요
:우
:유
:으
:이

## ლექსიკა
* **ფრაზები დო ზიტყვები(실용 간단 한국어)**

* გომორძგუა - 안녕하세요? 
* კუჩხი ბედინერი თქვანი - 환영합니다. 어서오세요. 어서오십시오.
* მარდი - 고마워요. / 고맙습니다.
* ქო / ვარი - 네, 예 / 아니요, 아닙니다. (옛 조선말로는 "아니올시다.")
* გეთაყვა - 주세요, 주십시요.
* ძირაფაშახ - 안녕히 가세요, 안녕히 가십시요, 안녕히 가십시오!

* **რიცხუეფი(실용 한국어 숫자)**

* 1 - 하나(일 / 一), 2 - 둘(이 / 二), 3 - 셋(삼 / 三), 4 - 넷(사 / 四), 5 - 다섯(오 / 五), 6 - 여섯(육 / 六), 7 - 일곱(칠 / 七), 8 - 여덟(팔 / 八), 9 - 아홉(구 / 九), 10 - 열(십 / 十)
* 11 - 열하나(십일 / 十一), 12 - 열둘(십이 / 十二)
* 20 - 스물(이십 / 二十), 30 - 서른(삼십 / 三十), 40 - 마흔(사십 / 四十), 50 - 쉰(오십 / 五十), 60 - 예순(육십 / 六十), 70 - (칠십 / 七十), 80 - 여든(팔십 / 八十), 90 - 아흔(구십 / 九十), 100 - 온(백 / 百, 일백 / 一百)
* 1000 - 즈믄(천 / 千, 일천 / 一千)

## ქოძირით თაშნეშე

* აზიაშ დო აფრიკაშ ინსტიტუტი

კატეგორია:იზოლირაფილი ნინეფი
კატეგორია:კორეული ნინა
უილიამი დო მაუსი პაველიშ ჯილდო

**უილიამი დო მაუსი პაველიშ ჯილდო** — ჯილდო, ნამუსუთ 1986 წანაშე მოჸუნაფილი, ირწანურო გჷნმოჩანც ოპგა ტური თი მაკათურს, „მიდგაშ ერთი დო ქმედაფა საუჯგუშოთ გინმოჩანც ოპგა -შ შურც, იდეალც დო ფასეულობეფც“. ნომინანტეფი გჷშმეგორუ ირწანურო „პგა ტური“-შ მაკათურეფიშე ხონარიშ მეჩამათ.

თე ჯილდოქ დორსხუაფილქ იჸუ ოპგა-შ საპატიო მაკათურიშ დო თიში დიდი ხუჯიშ მიმაჩამალიშ, მაუსი პაველიშით, ნამუსუთ თიქ მუშ ალმასქუშ, უილიამ პაველიშ, XX ოშწანურაშ გვერდიშ ლეგენდარული ჰოლივუდიშ მსახიობიშ ჯოხო ქიგიოდჷ.

## გომორძგვაფილეფი
*1986 ქეზი ვიტვორსი
*1987 ნენსი ლოპესი
*1988 მარლენ ჰაგი
*1989 ჰეზერ ფარი
*1990 ჯუდი დიკინსონი
*1991 პატ ბრედლი
*1992 შელი ჰამლინი
*1993 ალისა მილერი
*1994 ჯილი ბრილზ-ჰინტონი
*1995 ჯოანა კარნერი
*1996 ბეტსი კინგი
*1997 შერი ტერნერი
*1998 ჯუდი რენკინი
*1999 მეგი მალონი
*2000 ლორი კეინი
*2001 ვენდი ვარდი
*2002 გაილ გრეჰამი
*2003 სუზი ველი
*2004 ჯული ინკსტერი
*2005 ჰეზერ დეილი-დონოფრიო
*2006 ვიკი გოეთზე-აკერმანი
*2007 ნატალი გულბისი
*2008 ჰილარი ლუნკი
*2009 ლორენა ოკჰოა

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*LPGA.com ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
დნიპროპეტროვსკიშ ოლქი

thumb|250px
**დნიპროპეტროვსკიშ ოლქი** (უკრ. Дніпропетровська область) — ოლქი ცენტრალურ უკრაინას, ქიანაშ არძაშე შანულამი ოხერეჭე რეგიონი. ოლქიშ ნანანოღა რე დნიპრო. ოლქიშ არძაშე შანულამი ნოღეფი რე: დნიპრო, კრივი რიჰი, კამიანსკე დო ნიკოპოლი.

* ნანანოღა — 1 (დნიპრო)
* რაიონეფი — 22;
* გეხორაფეფი — 1504;
** ოფუტეეფი — 1438;
** ნოღეფი — 66;
* ოფუტეშ სხუნუ — 288.

## დემოგრაფია
2004 წანაშ ეჭარუათ ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 3,493,062 მახორუს, ნამუთ თელი უკრაინაშ მახორობაშ 5.3% რე. 

2001 წანაშ ეჭარუათ, დნიპროპეტროვსკიშ ოლქის გეჸვენჯი ეთნიკური ბუნაშ კათა ოხორანს:
* უკრაინალეფი - 79.3%,
* რუსეფი - 17.6%,
* ბელარუსეფი - 0.8%,
* ურიეფი - 0.4%,
* სომეხეფი - 0.3%,
* აზერბაიჯანალეფი - 0.2%,
* მოლდავარეფი - 0.12%,
* ბოშეფი - 0.11%,
* თათარეფი - 0.11%,
* გერმანალეფი - 0.11%,
* შხვეფი - 0.95%;

ნინეფი:
* უკრაინული ნინა – 67%, 
* რუსული ნინა – 32%,
* შხვა ნინეფი – 1 %.

## ქოძირით თაშნეშე
* უკრაინაშ ადმინისტრაციული რეგიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official site of Dnipropetrovsk Oblast Administration   უკრაინული
* Unofficial informational site უკრაინული
* City Portal with forum and city photoalbum უკრაინული
* Information Card of the Region – official site of the Cabinet of Ministers of Ukraine
* Dnipropetrovsk Oblast from website Ukraine-CityGuide

კატეგორია:უკრაინა
კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
კიევიშ ოლქი

**კიევიშ ოლქი** (უკრ. Київська область) — ოლქი ცენტრალურ უკრაინას. მუში ნანანოღა რე  კიევი. კიევიშ ოლქიშ ედომუშამი ფართობი აკმადგინანს 28,100კმ2-ს. 2009 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოლქის ოხორანს 1,727,800 მახორუ. 

* ნანანოღა — 1 (კიევი)
* რაიონეფი — 25;
* გეხორაფეფი — 1183;
** ოფუტეეფი — 1127;
** ნოღეფი — 56;
* ოფუტეშ სხუნუეფი — 605.

## ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მონწყუალა



კიევიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა კიივი (ოლქიშ აკოდგინალუაშა ვენშმურს).

ოლქის უღუ ჟირი ექსკლავი — ნოღა სლავუტიჩი, ნამუთ გოხურგელი რე ჩეტნიგივიშ ოლქით დო დაბა კოციუბინსკე, ნამუთ გოხურგელი რე კიევით.

## ქოძირით თაშნეშე
* უკრაინაშ ადმინისტრაციული რეგიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* kyiv-obl.gov.ua  – Official website of Kyiv Oblast Administration უკრაინული, რუსული, ინგლისური
* patent.net.ua – Symbols of Kyiv Oblast
* Wormwood Forest – a *commercial* site, however, containing free-access Chernobyl-related maps and photogallery ინგლისური, უკრაინული
* catalogue.biz.ua  Post codes directory of Kyiv Oblast უკრაინული, რუსული, ინგლისური
* Baryshivka site in the Kyiv Oblast  უკრაინული
* Kyiv Oblast from website Ukraine-CityGuide

კატეგორია:უკრაინა
კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
კორეალეფი

**კორეალეფი** — იზოლირაფილი ეთნოლინგვისტური მახორობაშ კათა, კორეაშ ჩქონიშ ჯინჯიერი მახორუეფი. ოხორანა ოორუე კორეას (22,5 მლნ), ობჟათე კორეას (44 მლნ), რუსეთიშ ფედერაციას 107 ვითოში, უზბეკეთის 183 ვითოში, ყაზახეთის 103,3 ვითოში. ორხველჷ მონღოლოიდური რასაშ ელახაზიურ ნოჸელას. კორეალეფიშ ეთნოგენეზისის ოკათუდეს პალეოაზიური, ალთაური დო ავსტრონეზიული ტომეფი.

* **ჯოხოეფი**: მუშჯოხოეფი - *ჩოსონ სარამ*; ფრანგულო - Coreens; რუსულო - корейцы.
* **მუდანობა**: 70,2 მლნ. 
* **ნინა**: კორეული.
* **მორწუმეეფი**: ბუდისტეფი, კონფუციანეფი, რენა თაშნეშე ქირსიანეფი (პრესვიტერიანარეფი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Korean American Museum
* Korean Residents Union in Japan (Mindan) 

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:ობჟათე კორეა
კატეგორია:ოორუე კორეა
ჩინარეფი

**ჩინარეფი** — მოსოფელიშ არძაშე მიარიცხუანი ერი, ჩინეთიშ ჯინჯიერი მახორობა (1,207 მლნ). დიდი ჩინური დიასპორეფიე მალაიზიას (5.2 მლნ), ინდონეზიას (5.2 მლნ), სინგაპურს (3.684 მლნ), ფილიპინეფს (1.146 მლნ). 

* **ჯოხოეფი**: მუშითჯოხო - 汉族 *ხან, ხანჟენ*; ფრანგ.- Chinois; რუს. - китайцы.
* **ედომუშამი მუდანობა**: მეხ. 1,207 მლნ. ორხველჷ მონღოლოიდური რასაშ რჩქალი ოკიანეშ ნოჸელას. 
* **ნინა**: ჩინური. 
* **რელიგია**: ბუდისტეფი, დაოსისტეფი, კონფუციანეფი, რენა თაშნეშიშე ქირსიანეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მუჭო გინირთეს ჩინარეფქ მოსოფელიშ უდიდაში ტომო

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:ჩინეთი
ოდესაშ ოლქი

thumb|250px|ოლქიშ აბანდვალა
**ოდესაშ ოლქი** (უკრ. Одеська область) — იდვალუაფუ ობჟათე-ბჟადალ უკრაინას. მუში ნანანოღა რე ოდესა. 2004 წანაშ მუნაჩემეფით, ოლქიდ ოხორანს 2.4 მილიონი ადამიერი, ნამუშ დოხოლაფირო 40% ნანანოღას ოხორანს.

## ქოძირით თაშნეშე
* უკრაინაშ ადმინისტრაციული რეგიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Odessa regional administration homepage 
* Maps of Odessa oblast Cities, Towns and Villages

კატეგორია:უკრაინა
კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
ვოლინიშ ოლქი

thumb|250px
**ვოლინიშ ოლქი** (უკრ. Волинська область) — ოლქი უკრაინას. მუში ნანანოღა რე ლუცკი. 2006 წანაშ ეჭარუათ, ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 1,036,891 კოჩის. ფართობი – 20,144 კმ².

## ქოძირით თაშნეშე
* უკრაინაშ ადმინისტრაციული რეგიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Lutsk city council 
* Volyn Oblast State Administration უკრაინული
* Volyn Region (Newspaper)  უკრაინული
* Picture album უკრაინული

კატეგორია:უკრაინა
კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
ტრანსკარპატიაშ ოლქი

thumb|250px
**ტრანსკარპატიაშ ოლქი** (უკრ. Закарпатська область) — ოლქი ბჟადალ უკრაინას. მუში ნანანოღა რე უჟჰოროდი. 2006 წანაშ მუნაჩემეფით, ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 1,241,887 კოჩის. ფართობი – 12,777 კმ²

* ნანანოღა — 1 (უჟჰოროდი);
* რაიონეფი — 13;
* გეხორაფეფი — 609:
** ოფუტეეფი — 579;
** ნოღეფი — 30:
*** დაბეფი — 19;
*** ნოღეფი — 11:
**** საოლქო ნიშულობაში — 5;
**** რაიონული ნიშულობაში — 6;
* ოფუტეშ სხუნუეფი — 307.

## ქოძირით თაშნეშე
* უკრაინაშ ადმინისტრაციული რეგიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* carpathia.gov.ua — ოლქიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  
* Zakarpattia Council official site  
* Verkhovna Rada website — Zakarpattia Oblast data
* Photos and infrastructure objects of Zakarpattia on interactive map (Ukrainian Navigational Portal) 
* News from Zakarpattia 

კატეგორია:უკრაინა
კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
ხარკივიშ ოლქი

thumb|250px

**ხარკივიშ ოლქი** (უკრ. Харківська область) — ოლქი ბჟაეიოლ უკრაინას.

## დემოგრაფია
2001 წანაშ ეჭარუათ, ხარკივიშ ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 2,895,800 მახორუს, თენეფშე 1,328,900 (45,9 %) ქომოლკოჩი რე, 1,566,900 (54,1%) – ოსური.

თე წანაშ მუნაჩემეფით, ოლქის ოხორანა გეჸვენჯი ეთნიკური ბუნაშ კათეფი:
* უკრაინალეფი - 70.7%,
* რუსეფი - 25.6%,
* ბელარუსეფი - 0.5%,
* ებრაალეფი - 0.4%,
* სომეხეფი - 0.4%,
* აზერბაიჯანალეფი - 0.2%,
* ქორთუეფი - 0.15%,
* თათარეფი - 0.14%,
* შხვა - 2.1%;

ოდაბადური ნინეფი:
* უკრაინული 53.8%, 
* რუსული 44.3%,
* შხვა ნინეფი 1.9%.

## ქოძირით თაშნეშე
* უკრაინაშ ადმინისტრაციული რეგიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Kharkiv Oblast Facts & Figures 
* Kharkiv Oblast statistics 
* Maps of Kharkiv oblast Cities, Towns and Villages
* About Kharkiv Oblast 
* Post codes directory of Kharkiv Oblast 

კატეგორია:უკრაინა
კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
პოლტავაშ ოლქი

thumb|250px
**პოლტავაშ ოლქი** (უკრ. Полтавська область) — ოლქი, იდვალუაფუ ცენტრალურ უკრაინას. მუში ნანანოღა რე პოლტავა. 2005 წანაშ ეჭარუათ, ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 1,584,446 მახორუს.

* ნანანოღა — 1 (პოლტავა)
* რაიონეფი — 25;
* დოხორალეფი — 1526;
** ოფუტეეფი — 1,831;
** ნოღეფი/დაბეფი — 35;
* ოფუტეშ სხუნუ — 384.

## ქოძირით თაშნეშე
* უკრაინაშ ადმინისტრაციული რეგიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* State Administration of Poltava Region  – ოფიციალური საიტი უკრაინულო
* Information Card of the Region – official site of the Cabinet of Ministers of Ukraine

კატეგორია:უკრაინა
კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
სუმიშ ოლქი

thumb|250px
**სუმიშ ოლქი** (უკრ. Сумська область) — ოლქი ოორუე-ბჟაეიოლ უკრაინას. მუში ნანანოღა რე სუმი. 2006 წანაშ ეჭარუათ, ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 1,221,368 კოჩის. ფართობი – 23,834 კმ² 

* ნანანოღა — 1 (სუმი)
* რაიონეფი — 18;
* გეხორაფეფი — 1526
** ოფუტე — 1491;
** ნოღა — 35
*** დაბა — 20;
*** ნოღა — 15
**** საოლქო ნიშულობაში — 7;
**** რაიონული ნიშულობაში — 8;
* ოფუტეშ სხუნუეფი — 384.

## ქოძირით თაშნეშე
* უკრაინაშ ადმინისტრაციული რეგიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სუმიშ ოლქიშ ოფიციალური ვებ–ხასჷლა 

კატეგორია:უკრაინა
კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
ჩერნიჰივიშ ოლქი

thumb|250px

**ჩერნიჰივიშ ოლქი** (უკრ. Чернігівська область) — ოლქი ოორუე უკრაინას. მუში ნანანოღა რე ჩერნიჰივი. 2006 წანაშ ეჭარუათ ოლქიშ მახორობა აკმადგინანს 1,156,609 მახორუს. 

* ნანანოღა — 1 (ჩერნიჰივი)
* რაიონეფი — 22;
* გეხორაფეფი — 1534;
** ოფუტეეფი — 1489;
** ნოღეფი — 45;
* ოფუტეშ სხუნუ — 525.

## ქოძირით თაშნეშე
* უკრაინაშ ადმინისტრაციული რეგიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Very detailed map of Chernigov Guberniya as in 1910  Latinised placenames
* Chernihiv Oblast State Administration უკრაინულო
* Invest in Chernihiv Oblast!
* patent.net.ua - Symbols of Chernihiv Oblast

კატეგორია:უკრაინა
კატეგორია:უკრაინაშ ოლქეფი
ტიერნინი

**ტიერნინი** (ისლანდიურო Tjörnin – აუზი) — ჭიჭე ტობა ცენტრალურ რეიკიავიკის, ისლანდიაშ ნანანოღას. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ტიერნინი ვემშმურს ისლანდიაშ უდიდაში ტობეფიშ ერკებულშან, თინა რე ართ-ართი არძოშე ჯგირო ჩინებული ტობა ედომუშამ ისლანდიას.

რეიკიავიკიშ სუმარეფიშ დიდი ნორთის უხვადუ გულა ტობაშ ოძგაშეს. თინა იდვალუაფჷ ნოღაშ ცენტრის რეიკიავიკიშ დარბაზიშ დო მუსხირენი მუზეუმიშ უკული. ტობწკჷმა ხოლოს იდვალუაფჷ თაშნეშე ისლანდიაშ უნივერსიტეტი.

ტიერნინი რე ოჸოროფული აბანი ბაღანეფშო, რახან თაქ შილებე კვატეფიშ, მათირიეფიშ, ოლორეფიშ, ღორღონჯეფიშ ძირაფა დო თინეფიშ გჷმორძღაფა.

ზოთონჯიშ განწხანს, ტობა რჩქვანელობურო იჸინუ, მორო თის წყარიშ მაფურინჯეფეშო, ჩხე გეოთერმული წყარეფიშ მეშქაშალათ ონდღულუანა.

## ქოძირით თაშნეშე
* ისლანდიაშ ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Panorama: http://www.flippi.net/ontour/2000island/index.htm?20000712a.htm
* Webcam: http://www.inspiredbyiceland.com/icelandlive/#tjornin 

კატეგორია:ისლანდიაშ ტობეფი
ლაგო-მაჯორე

**ლაგო-მაჯორე** (; ლათინურო Lacus Verbanus) — დიდი ტობა ალპეფიშ ობჟათე ნორთის, შვეიცარია-იტალიაშ თანჯას. თინა იტალიაშ სიდიდათ მაჟირა დო ობჟათე შვეიცარიაშ მაართა ტობა რე. ლაგო-მაჯორე იტალიაშ ალპეფიშ გვალაშწჷმოხონიშ სუმი დიდი ტობაშე არძაშე ბჟადალშე აშახვილჷ დო იფაჩუ 70 კმ-ს ლოკარნოს დო არონას შქას. 

ზოთონჯისჷთ დო ზარხულსჷთ კლიმატი ლჷბუ რე, მუთ ხეს უნწყჷნს სქირონაშქაზუღური ჩანარეფიშ გოფაჩუას. უსქვამაშ ბაღეფს ირდუ ვანაფერი დო ეგზოტიკური ჩანარეფი. 

## გეოგრაფია
[მინი|მარცხნივ|250პქ|ლაგო-მაჯორეშ დო [ალპეფიშ გინაჯინუ ლომბარდიაშ ლევანოშ კომუნაშე]] 
ტობაშ სიგინძა 68 კილომეტრი რე, სიგანა — 3-შე 5 კმ-შა ითირუ, თი ჸუჯიშ მოხ, ნამუთ ნოღა პალანცას დო სტრეზას შქას იფაჩუ, თაქ სიგანა 10 კმ-ს ოჭირინდუანს. სიგინძათ ლაგო-მაჯორე მაართა რე იტალიას, მარა ჟიდოხიშ ფართობით ხვალე გარდაშ ტობას კჷნასქიდუ. ტობაშ სიტომბა ითირუ, მარა მუში ქვაბული დახე არძა მუნაკვათას ზუღაშ დონეშე არძაშე ნორკე 179 მეტრათ გიმე იდვალუაფუ. მუს გვარიანო გიროხილი ფორმა უღუ, თეშენი ხვალე მუდგაზმარენი ჭურჭულშე რე შელებუანი ტობაშ არძა შანულამი ნორთიშ ართი თოლიშ გინოჸუნაფათ ძირაფა. გვარიანო პეიზაჟური რე ტობაშ ელ-მოლეფი. ჟინი ნორთის იდვალუაფუ ალპეფი, შქა ნორთი სუკეფს შქას რე გოფაჩილი, თუდოლენ ნორთის დომინირენს ლომბარდიაშ რზენი. 

ტობაშ ქვაბული ტექტონიკურ-ჯიშთური ბადებაშ რე დო მუში ფართობი 37კმ³ რე, ჟიპიჯიშ ფართობი რე 213 კმ². ინმალი თარი წყარმალუეფი რე ტიჩინო, მაჯია, ტოჩე დო ტრეზა. გუშულათ კინე გუშმურს წყარმალუ ტიჩინო, ნამუთუ უკული აკმიწყორუ პოწკჷმა. 

ტობაშტბის წყარპიჯი მუკოთანჯილი რე ლეპოტინიშ ალპეფით. ბჟაეიოლ წყარპიჯი პიემონტიშ რეგიონს ორხველჷ, ბჟადალი — ლომბარდიას, ოძგაშეშ ოორუე — შვეიცარიაშ ტიჩინოშ კანტონს, სოდეთ რე ტობაშ ზუღაშ დონეშე მაქსიმალური გიმე დვალირი მუნოკვეთი.

## ქოძირით თაშნეშე
*იტალიაშ ტობეფიშ ერკებული
*შვეიცარიაშ ტობეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*CIPAIS Commissione Internazionale per la Protezione delle Acque Italo-Svizzere limnologic reports on the Lake Maggiore and Lake Lugano
*360° information Lake Maggiore 
*Informations over the lake
*Official Tourism Gateway Lake Maggiore Official Tourism Gateway
*Ferry Services on Italian Lakes - Lake Maggiore 
*Sacro Monte di Ghiffa 
* Magazzeno Storico Verbanese Historical bibliography on the region
* Waterlevels at Brissago from the Federal Office for the Environment
* Waterlevels at Locarno from the Federal Office for the Environment
* Verbanofun  Luino Webcam Meteo News
* Monate's lake canned peaches  Le pesche del lago di Monate

## სქოლიო


კატეგორია:იტალიაშ ტობეფი
კატეგორია:შვეიცარიაშ ტობეფი
ღურელი ზუღა

350პქ|მინი|მარჯვნივ|ღურელი ზუღა
**ღურელი ზუღა** (ებრაულო ים המלח, *იამ ჰა-მელახ* - „ჯიმუშ ტობა“; არაბულო البَحْر المَيّت, *’ალ-ბაჰრ ალ მაჰიით* - „ღურელი ზუღა“) — ინოხვილირი წყჷთე ტობა, ნამუთ გეხვილჷ ისრაელიშ დო იორდანიაშ ხურგის. ფართობი რე 810 კმ², სიგჷნძა — 67 კმ, სიგანა — 18 კმ. უკინებჷ გჰორიშ ტექტონიკური რღამილიშ არძაშე დაბალი ნორთი. ღურელი ზუღა წჷმარინუანს სქირონაშ არძაშე ტომბა დეპრესიას, ნამუშ წყარიშ დონე ზუღაშ დონეშე -423 მ-ს იდვალუაფჷნ. ჯიმუამობაშ მიშაკათინალა მაღალი რე (33.7%). 

ბჟაეიოლი დო ბჟადალი წყარპიჯეფი კინდღჷ დო კჷრდეამი რე, ოორუეშე დო ობჟათეშე ომძღჷ წყარპიჯიშ რზენი. უმოსო ირდუ წყარმალუ იორდანეშ წყარით. ჰავა ჩხე რე, სქჷრე. ნოლექეფიშ მუდანობა რე 50-100 მმ წანამოწანას. აორქება ინტენსიური რე.

მაღალი ჯიმუამობაშ გეშა ტობა მორკებული რე ორგანული თელარას. დჷმახასიათაფალი რე დონეშ შანულამი ძანძუა. წყარპიჯეფშე ეთმოჭოფჷნა მინერალურ ჯიმუეფს. 

ბიბლიაშ მეჯინათ, ღურელი ზუღაშ ტერიტორიას რდჷ ჟირი ნოღა: სოდომი დო გომორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მუნაჩემეფი ღურელ ზუღაშე
* ღურელი ზუღაშ მონიტორინგი 
* იეზეკიელიშ წყარიშ პროექტი
* შარალუა ისრაელშა - ღურელი ზუღა
* ნირზი ღურელი ზუღაშ გინოსქილიდაფაშე 
* დოკუმენტური ფილმი

## სქოლიო


კატეგორია:ტობეფი
ფილიპინიშ ზუღა

thumb|300px|ფილიპინიშ ზუღა
**ფილიპინიშ ზუღა** — რჩქალი ოკიანეშ ოორუე ნორთიშ ბჟადალშე დვალირი ოძგაშეშ ზუღა, ნამუთ გინოზინდილი რე ფილიპინიშ კოკეფიშ ბჟაეიოლ დო ოორუე ნორთეფს. მუში ჟიპიჯიშ ფართობი რე 5 მლნ კმ². ობჟათე-ბჟადალშე ომძღჷ ფილიპინიშ არქიპელაგი, ბჟაეიოლშე მარიანაშ კოკეფი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე კაროლინაშ კოკეფი, ოორუეშე იაპონიაშ კოკეფი - ჰონსიუ, სიკოკუ, კიუსიუ, ოორუე-ბჟადალშე რიუკიუშ კოკეფი დო ტაივანი უძგაშაშ ბჟადალს.

ფილიპინიშ ზუღას კომპლექსური დო გოშხვანერაფილი წყარიშთუდონუ რელიეფი უღუ. თე ზუღაშ ართ-ართი გჷმაშხვანერაფალი შანი ხოლო თინა რე, ნამდა თაქ იდვალუაფუ ზუღაშ ტომბა რღამილი, ნამუთ იკათუანს ფილიპინიშ დო მარიანაშ რღამილეფს. თე ეკონია პლანეტაშ უტომბაში ჭურჭული რე.

1944 წანაშ მანგის, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, თე ზუღას მიშ ოზუღე რაგვაფა იაპონია დო ააშ-შ შქას, ნამუსჷთ *[[ფილიპინიშ ბურჯაფი]]* ქიგიოდვეს. 

## ქოძირით თაშნეშე
* ზუღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფილიპინიშ ზუღა — ბრიტანიკა

კატეგორია:ზუღეფი
ირლანდიაშ ზუღა

250px|right|thumb|ირლანდიაშ ზუღაშ აბანდვალა 
**ირლანდიაშ ზუღა** (ირლანდ. *Muir Éireann* ვარ-და *Muir Mhanann*, შოტლ.*Muir Èireann* ვარ-და *Muir Mhanainn*, უელს. *Môr Iwerddon*) თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ *მანიშ ზუღა* ვარ-და *მანქსიშ ზუღა*, იდვალუაფუ კოკი ირლანდია დო დიდ ბრიტანეთიშ შქას. ზუღა ორხველჷ ატლანტიშ ოკიანეშ ღანჩოს.

ატლანტაშ ოკიანეს ობჟათეშე მიარსხუაფუ წიმინდე გერგიშ საროტით, ოორუეშე ოორუეშ საროტით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოკიანეეფიშ დო ზუღეფიშ თანჯეფი 
* Fylde Coast Marine Life Project 
* Irish Sea Conservation Zones 

კატეგორია:ზუღეფი