open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვონ-ბუდიზმი

**ვონ-ბუდიზმი**, **ვონბულგიო** () — მაჰაიანაშ ბუდიზმის თეხანური გემაჸვენჯალა, ნამუქჷთ 1916 წანას გიჭყჷ კორეას, მოხელე სოტესანიშით.  ობჟათე კორეაშ ოფიციალურო აღიარაფილ ოთხი თარი სახენწჷფო რელიგიაშე (კორ. 사대종교 四大宗敎 *სადე ჯონგიო*)  ართ-ართი რე კორეულ ტრადიციულ ბუდიზმწკჷმა (ჩოგეშ ორდენი), კათოლიციზმწკჷმა დო პროტესტანტიზწკჷმა ართო. ვონ-ბუდიზმი თაშნეშე შილებე გობთანჯათ მუჭოთ ახალი რელიგია . ოკითხირე თიშ გეშა, ნამჷ-და ქორე დო ვარ ვონ-ბუდიზმი ბუდიზმი ვარ-და ახალ რელიგიან, კორეას, კანკალე მარკვიალშო ოდებელი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვონ-ბუდიზმიშ ფუნდამენტალური წინგი რუსულ ნინაშა. pdf ფორმატი
* ვონ-ბუდიზმიშ წიმინდე წინგეფი მოსოფელიშ შხვადოშხვა ნინაშა
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა რუსულ ნინაშა
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა კორეულ ნინაშა
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა ინგლისურ ნინაშა
* ვონ-ბუდუზმი ესპერანტოშა 

## სქოლიო

კატეგორია:ბუდიზმი კორეას
კატეგორია:ბუდიზმიშ სკოლეფი
შამანიზმი

thumb|მარჯვნივ|156px|შამანი ტამბურით
**შამანიზმი** (თაშნეშე **შამანალა**) — რელიგიაშ ორდოიანი ფორმა, ნამუშ ოსხირი რე  შამანიშ ურთიართობაშ რწუმა შურეფწკჷმა ტრანსიშა მიშულათ. შამანიზმი მერსხილი რე მაგიაწკჷმა, ანიმიზმწკჷმა, ფეტიშიზმწკჷმა დო ტოტემიზმწკჷმა. შამანიზმიშ ელემენტეფს შილებე იკათუანდან რელიგიური სისტემეფი.

## შამანიზმიშ ერუანული დო რეგიონალური ფორმეფი
* ალთაური შამანიზმი
* ბურიატული შამანიზმი
* ბაშკირული შამანიზმი
* კორეული შამანიზმი
* ყირგიზული შამანიზმი
* მანსური შამანიზმი
* ტუვური შამანიზმი
* ხაკასიური შამანიზმი
* ჩუკოტსკური შამანიზმი
* იაკუტური შამანიზმი
* შამანიზმი პერუს
* შამანიზმი ცჷნდჷრს
* მექსიკური შამანიზმი
* ყაზახური შამანიზმი
* ოორუე შამანიზმი
* ესკიმოსური შამანიზმი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Башкирская энциклопедия. Ст. Шаманизм 

*
კატეგორია:ანიმიზმი
სპირიტიზმი

**სპირიტიზმი** (-შე „შური/ შური”) — რელიგიურ-ფილოსოფიური დოქტრინა, ნამუთ XIX ოშწანურაშ შქა წანეფს, საფრანგეთის შიმუშჷ ალან კარდეკიქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

ალან კარდეკიშ ნაჭარეფიშ ერკებულიშ ოძირაფალო ქოძირით თიში ბიოგრაფიული სტატია.
* U.S. Spiritist Council
* British Union of Spiritist Societies 


კატეგორია:ახალი რელიგიური ყარაფეფი
მერიტოკრატია

**მერიტოკრატია** — მართუალაშ ფორმა ვარ-და შხვა სტრუქტურა, სოდე პოსტეფი გინმაჩამუ დო გამამინჯალა მიაჩამჷნა ადამიერეფს, თინეფიშ დემონსტრირაფილ ნიჭიშა დო შილებუანალაშა (დოინალაფაშა) გეპონუათ.  მერიტოკრატიაშ ბორჯის, ჯარალუა აჯილდენს (სიდინდარეთ, პოზიციათ ვარ-და სოციალური სტატუსით) თინეფს, მისჷთ დორხველ ნიჭის დო კომპეტენციას წჷმარინუანს მუში ულირი რინაშული გჷმოცადაფათ ვარ-და მუთუნნერ რკინაფას გომორძგუათ. ფასებაშ სისტემეფი, მუჭოთ რე, ართიმართო, ფორმალური გონათუა ბონას რე მერსხილჷ მერიტოკრატიულ მეჯინეფწკჷმა. 

თე ირფელი, აწურე შხვა  ღირებეფიშ სისტემეფს, სოდე ლეგიტიმურალა გეპონჷ სიდინდარეშ ღვენას (პლუტოკრატია), ფანიურ რსხუეფს (ნეპოტიზმი), დორხველუას (ოლიგარქია), მაჸალობას (ქრონიზმი), უნჩაშ-უკულაშარას (გერონტოკრატია), პოპულარალას (დემოკრატია) ვარ-და შხვა სოციალური სტატუსიშ დო პოლიტიკური ხემანჭუაფაშ დეტერმინანტეფს. 

ტექნოკრატია რე მერიტოკრატიაშ ფორმა, სოდე პოსტის დორინაფა მუთმოხვადჷ დემონსტრირაფილი ტექნიკური ექსპერტიზაშ ოსხირშა.

## სქოლიო

კატეგორია:პოლიტიკური ფილოსოფია
კატეგორია:სოციალური ფილოსოფია
კატეგორია:სახენწჷფოშ მართუალაშ ფორმეფი
ზბიგნევ ჰერბერტი

**ზბიგნევ ჰერბერტი** (პოლ. Zbigniew Herbert; დ. 29 გჷმათუთა, 1924, ლვოვი, პოლონეთი — ღ. 28 კვირკვე, 1998, ვარშავა, პოლონეთი) — პოლონარი პოეტი დო ჭარუ. ნომინირაფილი რდჷ ნობელიშ პრემიაშა. ჰერბერტი რე ლერსეფიშ, პოემეფიშ, ესეეფიშ, თხობელუეფიშ დო დრამეფიშ ავტორი. ჰერბერტიშ ნაჭარეფი თანგილი რე 38 ნინაშა. ზბიგნევ ჰერბერტიშ ფონდიქ 2013 წანას დარსხუ ზბიგნევ ჰერბერტიშ ჯოხონობაშ ლიტერატურული პრემია.

## ბიოგრაფია

## ნაჭარეფი

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰერბერტიშ ლერსეფი ინგლისურ ნინაშა

კატეგორია:პოლონარეფი
კატეგორია:პოლონარი პოეტეფი
კატეგორია:პოლონარი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1924
კატეგორია:ნაღურა 1998
ქრონიზმი

**ქრონიზმი** თაშნეშე **კრონიზმი** — ოხეშუულებე ხემანჭუაფაშ მაჸალეეფშა ვარ-და ონდებელ პიჯეფშა გინოჩამაშ პრაქტიკა, ფავორიტიზმიშ გვარობა. ქრონიზმი გიშაკერზაფილო გჷმორჩქინდჷ პოლიტიკოსეფს დო თინეფიშ მოხუჯე ორგანიზაციეფიშ არანს. კერზოთ, თენა რე მადუდე პოსტეფს „მაჸალეეფიშ” დორინაფა, კვალიფიკაციაშ უმკუჯინალო თინეფშა სამუშა აბანეფიშ დო შხვა ჯგირობუეფიშ მეჩამა. ქრონიზმიქ ვაშქოჩირთან ოკო ტერმინი „ნეპოტიზმიწკჷმა”.

ქრონიზმი რჩქინდჷ, მუჟანსჷთ ჯგირობუაშ მემაჩამუს (დუმარინაფალი) დო ბენეფიციარს (დარინაფალი) ოჯარალე დო სამუშა კონტაქტი უღჷნან. შხირას დუმარინაფალი ოხვილჷ დორხველი ზიტყვასქვილეფიშ ხუჯიშ დოკინას, სამუშა ვალდვალეფიშ რსულაფაშ მოხვარაშის. თე ღანკით მიკინჭაფუ ლოიალური დორინაფილი მოხვარე, ნამუთ ხუჯის დუკინას დუმარინაფალიშ არძა ზიტყვასქვილს, მუშ „მინჯეშე“ გინორთელ არზის ვაგჷმორაგადანს ვარ-და სააწმარენჯო ხონარს ვეკიღანს.

კანკალეშა ტერმინი „ქრონიზმი“ პოლიტიკას გჷმირინუაფუ ჯგირიშ ზალებაშ ჸიდირი დო გჷმოჩამაშ კონტექსტით, კერზოთ: კანონმადვალუ ორგანოს ხონარიშ მეჩამა, ორგანიზაციეფშა ჭყოლოფუაშ მეჩამა (სამანგათ, გიშაკერძაფილო შანულამ აბანეფს წჷმორინაფაშ ალობაშ მეჩამა).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* SuperNews: Hurricane Katrina - A political flash cartoon about the cronyism surrounding Michael D. Brown and Hurricane Katrina.

## სქოლიო

კატეგორია:ქრონიზმი
კატეგორია:კორუფცია
კატეგორია:ოლიგარქია
კატეგორია:ნეპოტიზმი
ნეპოტიზმი

**ნეპოტიზმი** — მაჸალეეფშა დო მოჯგირეეფშა გიშაკერაფილი პრივილეგიეფიშ მეჩამა თინეფიშ დოინალაფაშ უმკუჯინალო.  ზიტყვა *ნეპოტიზმი* მოურს ლათინური ზიტყვაშე *„ნეპო“*, ნამუთ დასქუას/ჯიმასქუას ვარ-და მოთას შანენს.

## ნეპოტიზმიშ ტიპეფი

### კათოლიციზმი
ნეპოტიზმიქ ჯოხოდვალა შქა ოშწანურეეფიშ ოხვამური გჷმოცადებაშე მიღჷ, მუჟანსჷთ კათოლიკური პაპეფი დო ეპისკოპოსეფი, ნამუეფქჷთ უწუკურაფაშ აპიანი დოდვეს დო მუნეფიშ სქუალედი ვაჸუნდესჷნ, დასქუალეფს/ჯიმასქუალეფს თიჯგურა პრივილეგირაფილ პოსტეფს არზენდეს, ნამუეფჷთ რჩქვანელობურო მუმაშე სქუაშა გინმიშჷნ. ჟილე ეშინელი მოჯგირეეფი შხირას პაპეფიშ ვალეგიტიმური სქუალეფი რდეს, ზუსტას თეშ გეშა კაბკალე ჯვეშ გოსხუნუათ ლექსიკონს "დასქუა/ჯიმასქუა" გოსხუნილი რე, მუჭოთ ოშურიელე პოჯეფიშ უკანონე სქუა.  კანკალე პაპიქ თეჯგურა "მოჯგირეს" პოზიცია კარდინალშახ ეუკინჷ დო შხირას თეჯგურა ქიმინუეფი პაპიშ "დინასტიაშ" გაგჷნძორაფას შანენდჷ. ნეპოტოზმიშ თეჯგურა ქიმინუეფი 1692 წანას გოხურგჷ პაპ ინოკენტ XII–შით. გიმნარკიქ შილებე იჸუას ხვალე კვალიფიციური მოჯგირეეფიშ დორინაფა მაჸვენჯ პოსტეფს.

### პოლიტიკური
ნეპოტიზმი დჷმახასიათაფალი რე პოლიტიკაშოთ, მუჟანსჷთ დჷთმირინუაფუ მოჯგირეეფი, პოსტეფს უბაღებუ კვალიფიკაციაშ შვანსჷთ.

## სქოლიო

კატეგორია:კორუფცია
კატეგორია:დისკრიმინაცია
კორუფცია

**კორუფცია** ( = გილმუოლუანქ, წუთმუაჸონენქ) — კორუფცია უმენტაშ შვნას გჷმირინუაფუ შხვადოშხვა უკანონე ქიმინუეფიშ ეიოშანალო. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და თიში ართამი დო ართნერი გოთანჯუა ვა რე დო მუს წჷმარინუანს კორუფციან, არძაშე ფართოთ მოდვალირი გოსხუნუაშ მეჯინათ, კორუფციაშ ჩინებაშ გიმე მიარზებუ პიჯიშით ჯარალობური ხემანჭუაფაშ ვარ-და დგომარაფაშ გჷმორინაფა პიჯურ უჯგუშობეფიშ დო ორგებელიშ მიოღებელო.

## ართამი ეჭარუა
მინი|მარცხნივ|180პქ|გოეროშ კონვენცია კორუფციაშ სააწმარენჯოთ
კორუფცია იკათუანს სახარხო მოხელეეფიშ თიჯგურა რჯებას, იჸუაფუ თენა პოლიტიკური პოსტის გემარენჯი დო სახარხო მანინალენ, ნამუშით თინეფი უშქიდარო დო უკანონეთ იდინდარებჷნა ვარ-და ადინდარენა მუნეფიშ მოჯგირეეფს, მუნეფიშ სახარხო მოღალობეფიშ უბადე გჷმორინაფათ.

ეიოშანალი რე, ნამჷ-და კორუფციაშ ჸოფა ურკენს ჯარალუას რინელ ნდებაშ ხარისხის, აშარციენს დემოკრატიას, ოცილუ ეკონომიკაშ წუმოძინას, ინმანჭანს უწორწალას, შანულამო უძინანს სიდაღარაშ დონეს დო სოციალური უწორწალას. კორუფციაშ ეშაჸოთამა დო თიში გლახა შედეგეფიშ დუდშე ეიოღალარო შილებე ხვალე თი შვანს, დო გაარზებული ქიჸუაფუ თი სქემეფი დო სისტემეფი-და, ნამუშ მეშქაშობეფით მუშენს კორუფციან.

კორუფციას შილებე უღჷდას გინორთელი ფორმეფი დო იკათუანდას თიჯგურა ქიმინუეფს მუჭომეფით რე: სახარხო მოხელეეფი, ნამუეფჷთ თხულენა გოთანჯილ ფარას ვარ-და ორგებელს თინეფიშ ნინალუაშ მანგიორშა; სახენწჷფო პოლიტიკური პოსტიშ პიჯეფი, ნამუეფჷთ უბადეთ გჷმირინუანა მუნეფიშ ხემანჭუაფას, უღანკეთ უქვაჩუანა სახენწჷფო ბიუჯეტის , მუენფიშ გაულაშ გჷმორინაფათ ასაქმენა, შხვადოშხვა სახენწჷფო პოსტეფშა, ფანიაშ მაკათურეფს დო მოჯგირეეფს, ჟიგაულას ირვენუანა სახენწჷფო ტენდერეფიშ შედეგეფშა. თაშნეშე კორუფციაშა მიშმურს კორპორაციეფშე სახარხო მოხელეეფიშ მოჸიდირს, ოკორინე გარიგაშ გოფორმებაშ ღანკით.

კორუფციაქ დო კორუფციულ ქიმინუეფქ შილებე ირნერი სფეროს მოხვადასჷნ, იჸუაფუ თენა ბიზნესი, ხეშუულება, სასამართალო სისტემა, მასობური ინფორმაციაშ მეშქაშობეფი, ომენოღალე ჯარალუა, ჭყანთხილუაშ სისტემა, ინფრასტრუქტურა დო სპორტინ. თეწკჷმა, კორუფცია შილებე ოწაწუდას ირნერი სფეროშ წჷმმარინაფალეფს, იჸუაფუ თენა პოლიტიკოსი, სახარხო მოხელე, ბიზნესმენი დო ჯარალობური მოღალენ. კორუფციული ქიმინუეფი უმენტაშ შვანს იმანჯებუ ფულირო, თიჯგურა სფეროშ წჷმმარინაფალეფიშ მოხვარათ, მუჭომეფით რენა ბანკირეფი, იურისტეფი, ფინანსური მენეჯერეფი, უმენტაშ შვანს რე ორომორინელი ფინანსური სქემეფიშ გოჭყაფათ.

ეიოშანალი რე, ნამჷ-და უმენტაშ შვანს სახენწჷფოეფს კრიმინალიზებული რე ვა უშქაშეთ კორუფცია, ვარინ გამამინჯალა დოდგენილი რე ზოხოიან ქიმინუეფშა, ნამუეფიშ მეშქაშობათ იმანჯებუ კორუფციული ქიმინუეფი, თეჯგურაშ სამანგეფი რე: რთამუა, ატება, ქვირთუა, მიდაღალა დო თ.უ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*WHAT IS CORRUPTION?
*UNITED NATIONS CONVENTION AGAINST CORRUPTION

*
რუსული ავტოკრატია

**ცარისტული ავტოკრატია** (), თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **ცარისტული აბსოლუტიზმი** ვარ-და **რუსული აბსოლუტიზმი**, **რუსული ავტოკრატია** ვარ-და **რუსული დესპოტიზმი** დო მიოწურუანს რუსეთიშ იმპერიას რინელ აბსოლუტური მონარქიაშ ფორმაშა.

ცარისტული ავტოკრატიაშ ცენტრალური ფიგურა რე ცარი, ხეშული აბსოლუტური ხემანჭუაფათ. სახენწჷფო მართუალაშ არძა ნება ცარს უღჷ. მარა ცარი არძა მუშ ნებას ბონას ვახკრხიელენს. ემაჸონაფალი ხეშუულაფა თიშით რწუმაფილ დო ონდებელ პიჯეფიშ დო ინსტიტუტეფიშ ართუანობა, ნამუეფჷთ ირჯებჷნა თინეფშო კანონით გოთანჯილი ხემანჭუაფაშ ფარგანეფს, ნამუთ კჷნე ცარიშით რე გოჭარილი.

ცარისტულ ავტოკრატიას ანდა მოხუჯე ჸუნდჷ რუსეთის. მართუალაშ თე ფორმაშ თარ პროპონენტეფს შქას რდეს ფიოდორ დოსტოევსკი, მიხეილ ნატკოვი, კონსტანტინ აკსაკოვი, ნიკოლაი კარამზინი, კონსტანტინ პობედონოსცევი დო პეტრე სემიონოვი. თინეფი ანტკიცენდეს, ნამჷ-და ჸონიერ დო ართამ რუსეთი ოხვილუდჷ ნძლიერი ცარს, მუჟანსჷთ რესპუბლიკანიზმიშ დო ლიბერალური დემოკრატიაშ ფილოსოფიეფი რუსეთიშო ვა რდჷ მეღებული. უბრალე მოღურეეფშო, მუნეფიშ რინას ირფელი ჯგირი ცარიშე მიშჷ, არძა უნადობა ბიუროკრატიაშ, თავად-ჟინოსქუალეფიშ დო შხვეფიშ ბრალი რდჷ.

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ისტორია
კატეგორია:ფეოდალიზმი
კატეგორია:რუსეთიშ იმპერიაშ ჯარალუა
ცარი

[მინი|[პეტრე I დიდი|პეტრე კაბეტი, რუსეთიშ ცარი]]
**ცარი** (*[[რუსული ნინა|რუს.]]* царь, *[[ბულგარული ნინა|ბულგ.]]* цар, *[[სერბული ნინა|სერბ.]]* цар) — ზიტყვაშ ფართო სმებათ შანენს სახენწჷფოშ ართპიჯულ მამართალს. თიმა მონარქიშ ტიტული რე. XIX ოშწანურაშ რუსულ ისტორიოგრაფიას თე ტიტული კანკალეშა იმპერატორიშ სინონიმოთ გიმირინუაფუდჷ. სამანგ.: ცარი უჯოხოდეს მაკედონიაშ დო ბულგარეთიშ მეფეფშა, იაპონიაშ დო ჯვეში რომიშ იმპერატორეფშა.

ზიტყვაშ ინწრო სმებათ „ცარი“ (მოურს ლათ. Caesar, რუს. Цезарь-შე) რუსი მონარქეფიშ თარი ტიტული რდჷ 1547-1721 წანეფს.

„ცარი“ რდჷ თაშნეშე ბულგარეთიშ (893-1014, 1085-1396, 1908-1946) დო სერბეთიშ (1346-1371) მართუალაშ ოფიციალური ტიტული.

1547 წანაშახ მოსკოვიშ სახენწჷფოს დუდენდჷ დიდი კნიაზი. ტიტული „ცარი“, მუჭოთ შხვა რუს კნიაზეფშა უზენაშალაშ სიმბოლო მაართაშე მიღჷ ივანე კონწარქ. „ცარიშ“ ტიტულით რუსი მონარქეფი ღოზის უსვანდეს თინეფიშ ბჟაეიოლ რომიშ იმპერიაშ იმპერატორეფიშ „მონძალას“. 

1721 წანას პეტრე I-ქ მუშ თარ ტიტულო იმპერატორიE ტიტული მიღჷ. ვაოფიციალურო, კათეფიშ მასეფს ტიტული „ცარი“ აგჷნძორენდჷ გჷმორინაფას 1917 წანაშ ფურთუთაშახ.

## ცარიშ ფანიაშ ტიტულეფუ
* ცარიცა (Царица) — ცარიშ ალმასქუ ვარ-და მამართალი ოსური.
* ცესარევიჩი (Цесаревич) — ქომოლი მონძე. რსული ტიტული რე «მონძე ცესარევიჩი» (Наследник Цесаревич).
* ცარევიჩი (Царевич) — ცარიშ ვარ-და ცარიცაშ ქომოლსქუა. გიმირინუაფუდჷ თაშნეშე მოთალეფშოთ.
* ცარევნა (Царевна) — ცარიშ ვარ-და ცარიცაშ ცირასქუა.
* ცესარევნა (Цесаревна) — ცესარევიჩიშ ალმასქუ.

## ქოძირით თაშნეშე
*რუსეთიშ ცარეფიშ ერკებული
*ცარიზმი

## ლიტერატურა
* John V.A. Fine, Jr., *The Early Medieval Balkans*, Ann Arbor, 1983
* John V.A. Fine, Jr., *The Late Medieval Balkans*, Ann Arbor, 1987
* Robert O. Crummey, *The Formation of Muscovy 1304–1613*, New York, 1987
* David Warnes, *Chronicle of the Russian Tsars*, London, 1999
* Matthew Lang (Editor), * The Chronicle - $10 Very Cheap*, Sydney, 2009/10

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Detailed List of Roman and Byzantine Rulers 
* Detailed List of Bulgarian Rulers 
* Detailed List of Russian Rulers 
* Detailed List of Serbian Rulers 
* Detailed List of Georgian Rulers 
* The entry on ''tsar'' 

კატეგორია:წოდებეფი
კატეგორია:ტიტულეფი
ცარიზმი

**ცარიზმი** – ოხეშუულებე სისტემა, ნამუსჷთ დუდენს ცარი, მონარქი, ფართო უგუხურგუ ნებეფით. უმოს შხირას ცარიზმის იგურიშხონარებუ სახენწჷფო რეჟიმი რუსეთის 1480–1917 წანეფს (მარა თეშ გჷმირინუაფა ტექნიკურო მოხუჯური რე ხვალე 1721 წანაშახ, ნამუშ უკულით რუსეთიშ მონარქეფს უღჷდეს იმპერატორიშ ტიტული).

## ქოძირით თაშნეშე
რუსული ავტოკრატია

კატეგორია:მონარქია
კატეგორია:რუსეთიშ ისტორია
ოხლოკრატია

**ოხლოკრატია** () — ჯვეშბერძენულ პოლიტიკურ თეორიეფს ტერმინი შანენდჷ არხი-მარხიშ პატჷნალას. თეხანურ პოლიტიკურ ლიტერატურას ტერმინი შილებე გჷმირინუაფუდას ვარყოფური ფორმათ, ნამდგაინ პოლიტიკური რეჟიმიშ გაქირქინაფალო. ჯვეშ ლიტერატურას ოხლოკრატიაშ სინონიმო იხვარებუდჷ თაშნეშე **ლაოკრატია**.

კატეგორია:ჯარალობური ნწყუალა
იაკობ ბეკენშტეინი

**იაკობ ბეკენშტეინი** (ურიულ.: יעקב בקנשטיין‎; ინგლ. Jacob David Bekenstein; დ. 1 მესი, 1947, მეხიკო, მექსიკა — ღ. 16 მარაშინათუთა, 2015, ჰელსინკი, ფინეთი) — მექსიკას დუნაბადჷ ამერიკალი ფიზიკოსი-თეორიტიკოსი. ბეკენშტეინიქ მიშეღჷ დიდი კონტრიბუცია უჩა რხვილიშ თერმოდინამიკაშ გოვითარაფაშა. 1972 წანას ბეკენშტეინიქ წჷმარინუ თეორია უჩა რხვილეფიშ ენტროპიაშ გეშა. ბეკენშტეინიშ აზრით უჩა რხვილიშ ენტროპია რდჷ უჩა რხვილიშ ჸოფირებეფიშ ჰორიზონტიშ ფართობიშ პროპორციული. ჸათეშ გარდა, ბეკენშტეინიშ აკეთჷ თერმოდინამიკაშ გენერალიზებული მაჟირა კანონიშ ფორმულაცია. ბეკენშტეინიშ ჟირხოლო კონტრიბუციაქ დენტკიცჷნ ჟირ წანაშ უკულ, 1974 წანას, მუჟამს სტივენ ჰოკინგიქ წჷმარინუ ჰოკინგიშ რადიაციაშ გეშა არგუმენტეფი. მარა დუდშე ჰოკინგის ბეკენშტეინიშ იდეეფიშ ვაჯერდჷ დო ფიქრენდჷ ნამდა უჩა რხვილეფიშე ენერგიას ვეგშართინედჷ დო ყათეშ გეშათ, უჩა რხვილეფს ვეშილებედჷ ქუღუდესკო ენტროპია.

## ბიოგრაფია
იაკობ ბეკენშტეინიქ დებადჷ 1947 წანაშ 1 მესი, მეხიკოს, პოლონარი ურიეფიშ ფანიას. ბეკენშტეინი გურაფულენდჷ ბრუკლინიშ პოლიტექნიკურ ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ დიო ბაკალავრიშ დო უკულ მაგისტრიშ ხარისხი. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ პრინსტონიშ უნივერსიტეტის 1972 წანას, ჯონ ვილერიშ ხემანჯღვერობათ. 1972-1974 წანეფს ბეკენშტეინი გურაფულენდჷ ტეხასიშ უნივერსიტეტის (ოსტინი). უკულ მალას გეგნორთჷ ისრაელიშ ბენ-გურიონიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ ფიზიკას ოგურუანდჷ. 1978 წანაშე რდჷ ბენ-გურიონიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი დო 1983 წანაშე ასტროფიზიკაშ დეპარტამენტიშ დირექტორი. 1990 წანაშე ბეკენშტეინი რდჷ იერუსალიმიშ ურიული უნივერსიტეტიშ პროფესორი. სუმ წანას იმუშუ ყათე უნივერსიტეტიშ თეორიული ფიზიკაშ დეპარტამენტიშ დირექტორო. ბეკენშტეინი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1977 წანას მიპალუ ბერგმანიშ პრემია, 2005 წანას ისრაელიშ ართ-ართი პრესტიჟული ჯილდო ისრაელიშ პრემია დო 2012 წანას ვოლფიშ პრემია ფიზიკას. 2015 წანას ბეკენშტეინის ამერიკაშ ფიზიკაშ ჯარალუაქ გინოჩჷ ალბერტ აინშტაინიშ პრემია. იაკობ ბეკენშტეინიქ ღურუ 2015 წანაშ 16 მარაშინათუთას, ფინეთიშ ნოღა ჰელსინკის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Bekenstein's papers list at ArXiv with links to the full papers
* Israel Prize Official Site – CV of Jacob Bekenstein

კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ურიალი-ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ურიალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1947
კატეგორია:ნაღურა 2015
ლაკადა

მინი|სომხეთიშ ლაკადა
მინი|ტიბეტიშ ლაკადა
**ლაკადა** — დიხაუჩაშ ჟიდოხიშ ფირჩა გვალამი განობა, ნამუთ წჷმარინუანს პლატოეფიშ, ქჷნდჷრეფიშ, მასივეფიშ დო მინშა ფართო ქვიბილეფიშ ართობურალას, ნამუსჷთ უღჷ მაღალას ეზინდილი უდუწეწუ ართამი ჯინჯექუა. 

ლაკადა რჩქვანელობურო, გჷმიქიმინჷ თეხანური გვალეფგოჭყაფაშ ტექტონიკურო მაყარუ აკანეფს დო იდვალუაფჷ მაღალას ეზინდილი მასივიშ ოსხირს. ლაკადაშო დჷმახასიათაფალი რე შანულამი აბსოლუტური დო ელაზჷმაფათ მორჩილი სიმაღალეეფი. კანკალეშა ლაკადა ვულკანური გოჭყაფაშ რე დო თიშ ფარგანეფს აფხვადჷნა რელიეფიშ შხვადოშხვა ფორმა. 

მოსოფელს ართ-ართი იკაბეტაში რე ირანიშ ლაკადა, ნამუშ ფართობი რე 2,7 მლნ. კმ². სიკაბეტათ გიშეგორუქფჷ თაშნეშე ტიბეტიშ ლაკადა (ფართობი დაახლოებით 2 მლნ. კმ²), მექსიკაშ ლაკადა (ფართობი დოხოლ. 1200 კმ²), სომხეთიჭ ლაკადა (ფართობი 400 ვთშ. კმ²), მესეტა (ფართობი სოხოლ. 200 ვთშ. კმ²), ოორუე შოტლანდიაშ ლაკადა (40 ვთშ. კმ²) დო ანდა შხვა. 

საქორთუოშ ოორუე ნორთის იფაჩჷ ობჟათე საქორთუოშ ვულკანური ლაკადა, ნამუთ საქორთუოშ შხვა დოსქილადირ ნორთეფშე თით უღჷ გინორთი, ნამჷ-და თაქ კაბეტ აბსოლუტურ სიმაღალას ფირჩა დჷკეფი. დჷკეფწკჷმა ართო თე ნორთის ქჷნდჷრეფით რე, ნამუეფშოთ დჷმახასიათაფალი რე თარო სტრუქტურული, ეროზული დო დენუდაციური ფორმეფი. 

ტერმინი „ლაკადა“ კანკალეშა გიმირინუაფჷ მუჭოთ მაღალას ეზინდილი პლატოშ სინონიმი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

კატეგორია:რელიეფიშ ფორმეფი
კატეგორია:გეომორფოლოგია
სვირი (ჰიდროგრაფია)

მინი|270პქ|„ომაფე სვირი“ ირლანდიაშის
მინი|270პქ|შქა გერმანიაშ სვირი
მინი|270პქ|სვირი ჩეხეთის
**სვირი** — გრუნტის (ნთხორილს ვარ-და აკნარზვენას) გოჸუნაფილი კალაპოტი (წყაროწიმუ), ნამუსჷთ წყარი დოწნეუაშ უმუშო მეურს. დონიშულაფაშ მეჯინათ სვირი შილებე ორდას ენერგეტიკული (სადერივაციე), ოწყარალი (საირიგაციე), სანიშოლი (სანავიგაციე), სადრენაჟე (ჭყენჭიშ გიოსქირაფალი), წყარმოხაზირუაშ, ჯა-ტყაშ ჯოლუა, ჩხომგჷმატებუ, კომპლექსური დო შხვ. 

სვირიშ განიში კვათუშ ფორმას გჷთმოპიჯანს თიში დონიშულაფა, გრუნტიA ოაკოგაფე მუშობურობეფი, დიხაშ სამუAეფიშ რსულაფაშ პიჯალეფი დო შხვ. 
ლიბუ გრუნტის გოჸუნაფილი სვირიშ კვათი უთარაშო ტრაპეციული დო პოლიგონალური ფორმაშ რე.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სვირეფი
გლობუსი

**გლობუსი**  ( — სფერო) — დიხაუჩაშ სახეუდინაფუ კარტოგრაფიული გჷმოხანტუაფა სფეროს; დიხაუჩაშ მოდელი, ნამუსჷთ არაზა მალობათ სიგჷრძეეფიშ დო ფართობედიშ ართნერი მასშტაფი უღჷ. პირველი გეოგრაფიული გლობუსი აკეთჷ ნიურნბერგალ მარტინ ბეჰაიმქ 1492 წანას. XVII-XVIIIოშწანურეფს, ოზუღე რუკეფიშ მიშაღალაშახ, გლობუსეფს გჷმირინუანდეს მეზღვიალას.

კარტოგრაფიული დონორეშ მეჯინათ გლობუსი შზვადოშზვანერი რწ, უმენტაშო მოდვალირი რე ფიზიკურ-გეოგრაფიული დო პოლიტიკური გლობუსეფი. ასტრონომიულ გლობუსეფს გჷმოხანტილი რე მურიცხული ცა. ოგურაფალი გლობუსეფიშ მასშტაბეფი რე 1:30 მლნ. — 1 : 80 მლნ. ჩე გრადუსეფიშ ბადეამი უჩა გლობუსეფი გჷმირინუაფუ მათემატიკური-გეოგრაფიული ვარჯიშუეფიშ ორსულებერო, საპროექციე გლობუსი, ნამუსჷთ ცენტრის ელექტრომასინთე ურჷ, — კარტოგრაფიული პროექციეფიშ დაგურაფალო.
ჩარლზ გლოვერ ბარკლა

**ჩარლზ გლოვერ ბარკლა** (ინგლ. Charles Glover Barkla; დ. 7 მანგი, 1877, უინდესი, ლანკაშირი, ინგლისი — ღ. 23 გჷმათუთა, 1944, ედინბურგი, შოტლანდია) — ინგლისარი ფიზიკოსი, რენტგენული სპექტროსკოპიაშ დო რენტგენული რადიაციაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1917 წანას.

## ბიოგრაფია
ჩარლზ გლოვერ ბარკლაქ დებადჷ 1877 წანაშ 7 მანგის, ინგლისიშ ნოღა უიდნესის. გურაფულენდჷ დიო ლივერპულიშ ინსტიტუტის დო უკულ ლივერპულიშ უნივერსიტეტის. 1899 წანას ბარკლაქ გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ ტრინიტი-კოლეჯის, სოდეთ მუშენდჷ კავენდიშიშ ლაბორატორიას, ჯოზეფ ჯონ თომსონიშ ხემანჯღვერობათ. მალას ბარკლაქ, მუჭოთ მოჸოროფე მუსიკოსიქ, გეგნორთჷ კემბრიჯიშ ომაფე კოლეჯიშა, სოდეთ მიპალუ ხელუანობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი 1903 წანას დო უკულ ხელუანობაშ მაგისტრიშ ხარისხი 1907 წანას. 1913 წანას ბარკლაქ მუშობა ქიდიჭყჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტის, ნატურფილოსოფიაშ პროფესორო. ჸათე პოზიცია ბარკლას უკებუდჷ ღურაშახ. 1917 წანას ბარკლაქ მიპალუ ნობელიშ პრემია. თე წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ ბარკლას გინოჩჷ ჰიუზიშ მენდალი. ჩარლზ ბარკლა რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ღურუ 1944 წანაშ 23 გჷმათუთას, ედინბურგის. ჩარლზ ბარკლაშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას. ედინბურგიშ უნივერსიტეტის რე ბარკლაშ ჯოხონობაშ ბიოფიზიკური ლაბორატორია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჩარლზ გლოვერ ბარკლა Nobelprize.org-ის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1877
კატეგორია:ნაღურა 1944
კოლიშ ჩქონი

**კოლიშ ჩქონი** () — ჩქონი რუსეთიშ შორიშ ოორუეს, მურმანსკიშ ოლქის. ოორუეშე უხურგანს ბარენციშ ზუღა, ბჟაეილშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ჩე ზუღა.

ჩქონიშ ფართობი რე 100,000 კმ². თიში ბჟადალი ნორთი, გვალაშ ჟირი მასივით წჷმორინაფილი: ხიბინი დო ლოვოზეროშ მასივი. ჩქონი ბრელი მინიო ბიწორი წყარმალუთ რე წჷმორინაფილი, თინეფს შქას — პონოი, ვარზუგა, ტერიბერკა, ვორონია დო თ.უ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კოლიშ რეგიონიშ ეკორეგიონეფი - National Geographic-ზე

კატეგორია:რუსეთიშ ჩქონეფი
კატეგორია:ევროპაშ ჩქონეფი
კატეგორია:ჩქონეფიშ ერკებული
Balenciaga

მინი|250პქ|ოფიციალური ლოგო
**ბალენსიაგა** () — ესპანალი მოდაშ დიზაინერიშ, კრისტობალ ბალენსიაგაშ დჷნარსხუა მოდაშ ჸუდე. თიქ ოსურეფიშ მუკაქუნალეფიშ ოქიანუშა მაღალ მოდაშო დჷმახასიათაფალო ფორმეფი გენშეღჷ. კრისტიან დიორქ — ბალენსიაგას „მოხელეეფიშ მოხელე“ გიოდჷ. ასე Balenciaga  ფრანგულ კომპანია „Kering“-შ დორხველუას რე. კრისტობალ ბალენსიაგაქ მუში პირველი ბუტიკი გონწყჷ სან-სებასტიანს 1919 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვაბ-ხასჷლა

კატეგორია:საფრანგეთიშ კომპანიეფი
კატეგორია:ფრანგული ბრენდეფი
კატეგორია:მუკაქუნალიშ ბრენდეფი
კატეგორია:გუჩიშ ბრენდეფი
Chloé

მინი|250პქ|ოფიციალური ლოგო
**ქლოე** () — ფრანგული დინდარული მოდაშ დიზაინიშ ჸუდე. თინა 1952 წანას ჟაკ ლენუაქ დო ეგვიპტური გოჭყაფაშ ფრანგი — გაბი აგიონქ დარსხუეს. ქლოეშ შტაბ-ორენი პარიზის იდვალუაფჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Chloé-ის პროფილი — Fashion Model Directory

კატეგორია:ფრანგული ბრენდეფი
კატეგორია:მუკაქუნალიშ ბრენდეფი
კატეგორია:საფრანგეთიშ კომპანიეფი
კატეგორია:1952 წანას დუნარსხუა კომპანიეფი
Fendi

200პქ|მინი|ოფიციალური ლოგო
**ფენდი** () — იტალიური მოდაშ ჸუდე, ნამუთ ჩინებული რე მუში „ბატონიშ“ ტიპიშ ხელჩანთეფით.

დირსხჷ 1925 წანას, რომს, მუჭოთ ბოწოწიშ დო ტყებიშ მაღაზია.
 
მოდაშ ჸუდეშ მოხანდე მადუდე რე სილვია ვენტურინი ფენდი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

კატეგორია:1925 წანას დინარსხუა კომპანიეფი
კატეგორია:იტალიაშ კომპანიეფი
კატეგორია:იტალიური ბრენდეფი
კატეგორია:მუკაქუნალიშ ბრენდეფი
Givenchy

**ჟივანში** () — ფრანგული მუკაქუნალიშ, აქსესუარეფიშ დო „ჟივანში პარფიუმსწკჷმა“ ართო, პარფიუმერიაშ დო კოსმეტიკაშ ბრენდი. თინა 1952 წანას, მოდაშ დიზაინერ, იუბერ ჟივანშიქ დარსხჷ, ნამუქჷთ თე კომპანიას 1995 წანაშა იმუშჷ.

კატეგორია:საფრანგეთიშ კომპანიეფი
კატეგორია:1952 წანაშ დუნარსხუა კომპანიეფი
კატეგორია:ფრანგული ბრენდეფი
კატეგორია:მუკაქუნალიშ ბრენდეფი
კატეგორია:აქსესუარეფიშ ბრენდეფი
კატეგორია:პარფიუმერიაშ ბრენდეფი
Prada

მინი|250პქ|Prada-შ ლოგო
**პრადა** () — იტალიური მაღალი მოდაშ კომპანია (თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ ჸუდდ ვარ-და ლეიბლი), ნამუთ ქომოლკოჩეფიშ დო ოსურეფიშ დინდარულ მეკონეფს აკეთენს (პრეტ-ა-პორტეშ, ტყებიშ აქსესუარეფს, მადვალარს დლ შხვ.). პრადა მოდაშ ინდუსტრიას ართ-ართ არძაშე გაულამ მუკაქუნალოშ დიზაინერო იკოროცხჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია:იტალიაშ კომპანიეფი
კატეგორია:1913 წანაშ დუნარსხუა კომპანიეფი
კატეგორია:იტალიური ბრენდეფი
კატეგორია:მუკაქუნალიშ ბრენდეფი
Versace

**ვერსაჩე** () — იტალიური მოდაშ ჸუდე, ნამუთ 1978 წანას ჯანი ვერსაჩექ დარსხჷ. 1997 წანაშ 15 კვირკვეს, მუჟანსჷთ ჯოხოგოლაფირი დიზაინერი მიდგაინ ენდრუ კიუნენენქ დოჸვილჷ, მოდაშ ჸიდეშ მადუდეთ გინირთჷ დიზაინერიშ დაქ, კომპანიაშ ჸოფილი ვიცე-პრეზიდენტიქ — დონატელა ვერსაჩექ, დო უნჩაში ჯიმა — სანტო ვერსაჩექ გენერალური დირექტორო გინირთჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* VERSACE.com ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:1978 წანაშ დუნარსხუა კომპანიეფი
კატეგორია:იტალიაშ კომპანიეფი
კატეგორია:იტალიური ბრენდეფი
კატეგორია:მუკაქუნალიშ ბრენდეფი
Gucci

მინი|250პქ|Gucci-შ ლოგო
**გუჩჩიშ ჸუდე**, უჯგუშო რე ჩინებული, მუჭოთ **გუჩჩი** () — იტალიური მოდაშ დო ტყებიშ ნიფთეფიშ ლეიბლი. თინა დარსხჷ გუჩიო გუჩიქ ფლორენციას, 1921 წანას. გუჩჩი იკოროცხუ მოსოფელს ართ-ართ არძაშე ჩინებულ, პრესტიჟულ და ანდულას ჩინებურ მოდაშ ბრენდო.

კატეგორია:იტალიური ბრენდეფი
კატეგორია:1921 წანაშ დუნარსხუა კომპანიეფი
კატეგორია:მუკაქუნალიშ ბრენდეფი
კატეგორია:იტალიური კომპანიეფი
1912

## მოლინეფი
### ღურთუთა
### ფურთუთა
### მელახი
### პირელი
### მესი
### მანგი
### კვირკვე
### მარაშინათუთა
### ეკენია
### გჷმათუთა
### გერგობათუთა
### ქირსეთუთა

## დუნაბადი
კატეგორია:დუნაბადი
### ღურთუთა
### ფურთუთა
### მელახი
### პირელი
### მესი
### მანგი
### კვირკვე
### მარაშინათუთა
### ეკენია
### გჷმათუთა
### გერგობათუთა
### ქირსეთუთა

## ნაღურა
კატეგორია:ნაღურა
### ღურთუთა
### ფურთუთა
### მელახი
### პირელი
### მესი
### მანგი
### კვირკვე
### მარაშინათუთა
### ეკენია
### გჷმათუთა
### გერგობათუთა
### ქირსეთუთა

## დღახუეფი

კატეგორია:
სოციოლოგია

[thumb|280პქ|[სოციალური რშვილი (სოციოლოგია)|სოციალური რშვილიშ დიაგრამაშ სეგმენტი]]
**სოციოლოგია** ტერმინი სოციოლოგია ზიტყვაკომპოზიტი რე დო აკმოდირთჷ ჟირი - ლათინური დო ბერძენული ზიტყვეფშდ ლათ. socius (ჯარალუა) ბერძ. logos (ზიტყვა, მენცარობა) - დო თინა პირველო გიმირინჷ სოციოლოგიაშ მუმათ აღიარაფილ ოგიუსტ კონტიქ. სოციოლოგია ირკუენს ადამიერული რინაშ ორგანიზაფაშ რზეფს. სოციოლოგეფი შხვადოშხვა ელმოლს სოციალური რინაშ დოგურაფაშ ღანკით ომენცარე ორკვიალე მეთოდეფს დო თეორიეფს გჷმირინუანა. თინეფი ოცადჷნა ქჷდიგურუან მუჭოღ ინტიმური ურთიართობეფი, თეშ ფირჩა გლობალური რშვილეფი დო ირფელი, ნამუთ თინეფს შწას რენ. სოციოლოგეფს დოინტერესაფილი რენა თი რზეფით, ნამუშით ადამიერეფი ართიანს მეთიარსხუაფჷნან. შხვა სოციალური მენცარობეფი თარო დითმიგურუანა სოციალური რინაშ ხვალე ართ სფეროს: ეკონომიკა დითმიგურუანს ბაზარეფიშ დინამიკას დო პროდუქტეფიშ ცირკულაციას; პოლიტიკური მენცარობა ტომბას დითმიგურუანს ოთარობე დო ხემანჭუაფაშ ურთიართობეფს; ანთროპოლოგია ეკოლოგიას დო კულტურულ მუშობურობეფს ირკუენს; ფსიქოლოგია გურაფულენს ბიოლოგიას, ადამიერულ გოვითარაფას დო ინდივიდუალურ მენტალურ მუშობურობეფს შქას ურთიართრსხუს. სოციოლოგია იკათუანს არძა ათე ასპექტის. სოციოლოგეფი არძაშე უმოსო დოინტერესაფილი რენა სოციალური რინაშ შხვადოშხვა ასპექტიშ ურთართქიმინჯალათ. სოციოლოგია ელაზჷმაფათ ახალი ომენცარე დისციპლინა რე, ნამუქჷთ გიჭყჷ მა-19 ოშწანურაშ დაჭყაფუს.

## სოციოლოგიაშ სტრუქტურა
* თეორიული სოციოლოგია
* ემპირიული სოციოლოგია
* გჷმორინაფონი სოციოლოგია

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  სოციოლოგია. ტექსტური მასალა 
*  სოციოლოგია, სტატიეფი სოციოლოგიაშენ
*  ამერიკაშ სოციოლოგეფიშ ასოციაცია
*  რელიგიაშ სოციოლოგია, სტატიეფი, ნახანდეფი.

*
ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუა

**ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუა** (ინგლ. Royal Astronomical Society, RAS) რე აკადემიური ჯარალუა, ნამუქჷთ დირსხუ 1820 წანაშ 10 მელახის, ასტრონომიაშ, პლანეტოლოგიაშ, გეოფიზიკაშ დო მენცარობაშ შხვა, ხოლოშიანი დარგეფიშ ხეშეიონწყუალო. ჯარალუაქ დიო დირსხუ, მუჭოთ ლონდონიშ ასტრონომიულ ჯარალუაქ დო თიშ მაკათურეფი რდეს ხვალე კოჩი ასტრონომეფი. 1831 წანას ორგანიზაციაქ გინირთჷ ომაფე ჯარალუათ, უილიამ IV-შ ომაფე ქარტიაშ მეღებაშ უკული. 1915 წანაშე ჯარალუაშ მაკათურობაშ ნება ოსურ-მენცარეფს ხოლო ქიმეჩეს. ჯარალუაშ ცენტრალური ოფისი იდვალუაფჷ ბერლინგტონ-ჰაუსის, ლონდონს. ჯარალუას ჸუნს 4,000-შე უმოსი მაკათური. ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუა ირ თუთას დო ირ წანას ონწყუნს მენცარულ კონფერენციეფს ბრიტანეთიშ შხვადოშხვა ტერიტორიეფს. არძაშე უმოსი დიდი კონფერენცია რე *National Astronomy Meeting*. NAM ევროპაშ ართ-ართი უდიდაში ასტრონომიული კონფერენცია რე, ნამუთ იმანჯებჷ 1948 წანაშე. კონფერენციაშ ოფიციალური რეპორტი იბეჭდუ ჟურნალ The Observatory-ის.

## პუბლიკაციეფი
ასტრონომიშ ომაფე ჯარალუა გიშმაშკვანდჷ დო გიშმაშკვანს შხვადოშხვა მენცარულ ჟურნალეფს:
* Memoirs of the Royal Astronomical Society (MmRAS): 1822–1977 წანეფს
* Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (MNRAS): 1827 წანაშე 
* Geophysical Supplement to Monthly Notices (MNRAS): 1922–1957 წწ.
* Geophysical Journal (GeoJ): 1958–1988 წწ.
* Geophysical Journal International (GeoJI): 1989 წანაშე
* Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society (QJRAS): 1960–1996 წწ.
* Astronomy & Geophysics (A&G): 1997 წანაშე

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუა ასტრონომიაშ დარგის მოხანდე მენცარეფს გინმოჩანს შხვადოშხვა ჯილდოეფს. ჯარალუაშ თარი ჯილდო რე ორქოშ მენდალი, ნამუქჷთ დირსხუ 1824 წანას. ორქოშ მენდალიშ არძოშე უმოსო ჩინებული ლაურეატეფი რენა ალბერტ აინშტაინი (1926 წანას) დო სტივენ ჰოუკინგი (1985). შხვა ჯილდოეფი რე: ედინგტონიშ მენდალი, ჰერშელიშ მენდალი, ჩეპმენიშ მენდალი, პრაისიშ მენდალი, ჯორჯ დარვინიშ ლექციაშ პრემია (ასტრონომიას), ჰაროლდ ჯეფრისიშ ლექციაშ პრემია (გეოფიზიკას), ჯერალდ უიტროუშ ლექციაშ პრემია (კოსმოლოგიას).

## პრეზიდენტეფი
ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ მაართა პრეზიდენტი რდჷ  უილიამ ჰერშელი. პრეზიდენტიშ პოსტი უკებუდეს შხვადოშხვა გიშარჩქინელ მენცარეფს. ფრენსის ბეილის დო ჯორჯ ბიდელ ეირის ჯარალუაშ პრეზიდენტიშ პოსტი უკებუდეს ოთხიშა. ასეიან პრეზიდენტი რე პლანეტოლოგი, ლესტერიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი, ემა ბანსი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ ორქოშ მენდალი
* Monthly Notices of the Royal Astronomical Society

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ მენცარული ორგანიზაციეფი
კატეგორია:ასტრონომიული ორგანიზაციეფი
კატეგორია:მენცარული ჯარალუეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ მენცარული ჯარალუეფი
შენგენიშ ხეკულუა

**შენგენიშ ხეკულუა** — აპიჯალა „საპასპორტე საბაჟე კონტროლიშ გოუქვაფაშ გეშა ევროპაშ რსხუშ ქიანეფს შქას“, ნამუსჷთ დუდმაართაშე ხე მაჭარეს 1985 წაბაშ 14 მანგის ევროპაშ სახენწჷფოეფქ (ბელგია, ნიდერლანდეფი, ლუქსემბურგი, საფრანგეთი, გერმანია, პორტუგალია დო ესპანეთი). აპოჯალაქ ნძალაშა გენშართჷ 1995 წანაშ 26 მელახის.

აპიჯალას ხე მაჭარეს შენგენს, ლუქსემბურგიშ მორჩილ ოფუტეს, აბანი, სოდე ლუქსემბურგიშ, გერმანიაშ დო საფრანგეთიშ ხურგეფი გინმიკვათჷ.

თიშ უკულ აპიჯალას ქაკათჷ ხოლო მუსხირენ ქიანაა. 2007 წანაშ დალიაშო ხეშმუმაჭარალეფიშ რიცხუქ 30-შახ მიძინჷ, დო ფაქტობურო ქიმინჯენს 25 ქიანას: ავსტრია, ბელგია, უნგრეთი, საბერძნეთი, დანია, გერმანია, ისლანდია, ესპანეთი, იტალია, ლატვია, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, ნიდერლანდეფი, ნორვეგია, მალტა, პოლონეთი, პორტუგალია, სლოვაკეთი, სლოვენია, ფინეთი, საფრანგეთი, ჩეხეთი, შვედეთი, შვეიცარია დო ესტონეთი. არძა თე ქიანა ართო შენგენიშ ზონას გჷთმაჭყანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* [Agreement between the Governments of the States of the Benelux Economic Union, the Federal Republic of Germany and the French Republic on the gradual abolition of checks at their common borders](http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:42000A0922(01):EN:NOT) - The Schengen Agreement
* [Convention implementing the Schengen Agreement of 14 June 1985 between the Governments of the States of the Benelux Economic Union, the Federal Republic of Germany and the French Republic on the gradual abolition of checks at their common borders](http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:42000A0922(02):EN:NOT) - Convention implementing the Schengen Agreement
* Schengen   
* The Schengen area   
* The Schengen Acquis

კატეგორია:ევრორდხუძ ხეკულუეფი
კატეგორია:ოერეფოშქაშე ტრანსპორტი
კატეგორია:ევროპაშ პოლიტიკა
ლიხტენშტაინიშ გეოგრაფია

მინი|250პქ|ლიხტენშტაინიშ სათაროშ რუკა

**[[ლიხტენშტაინი]]** იდვალუაფჷ ევროპაშ ალპეფიშ ჟიმოლენი რაინიშ ლეხერს, ბჟაეიოლშე უხურგანს ავსტრია დო ბჟადალშე — შვეიცარია, ლიხტენშტაინიშ ტერიტორია ედომუშამო გოხურგელი რე თე ჟირ სახენწჷფოეფიშით. უზბეკეთწკჷმა ართო ლიხტენშტაინი მოსოფელიშ ჟირ ქიანაშე ართ-ართი რე, ნამუეფსჷთ ოკიანეშ კარშა გიშალი არძაშ უკულაშ ჟირ ქიანაშ ტერიტორიაშ უკულ იდვალუაფჷნ. ქიანაშ ედომუშამ ბჟადალ ხურგის აფორმირენს წყარმალუ რაინი (ვარ-და რეინი). ქიანაშ სიგჷნძა ოორუეშე ობჟათეშა რე დოხოლაფირო 24 კმ. უკიდაშ ობჟათეშე იდვალუაფჷ  ლიხტენშტაინიშ უმაღალაში კონკი — გვალა გრაუშპიცი (2 599 მ). თიშ ალპური ორენიშ უმკუჯინალო, ობჟათეშ ბორიეფიშ უმოსობა ლიხტენშტაინიშ კლიმატის ელაზჷმაფილო ალექინენს. ზოთონჯის, გვალაშ კართეეფი ძალამ მოხუჯური რე შხვადოშხვა ზოთონჯიშ სპორტიშ გვარობაშო. ახალი ოზჷმალი სისტემაშ ჭყოლოფუათ 2006 წანას გირკვუ, ნამჷ-და ქიანაშ ფართობი რე 160 კმ², ხურგაშ სიგჷნძა — 77.9 კმ. თეშნერო, ლიხტენშტაინიშ სახენწჷფო ხურგიშ სიგჷნძაქ 1.9 კმ-თ უმოსიქ იჸუ, ვინდარო თეიშახ იკოროცხუდჷნ.
thumb|300px|left|ლიხტენშტაინიშ გიოჯინუ კოსმოსიშე. ზურგეფი მოჩამილო რე ჸვინთელ ფერო
კლიმატი ზჷმიერი, ნოლექეფიშ მუდანობა 700—1 200 მმ წანმოწანას. ტერიტორიაშ დოხოლაფირო ნაანთხალი უკებჷ ტყალეფს (ნოჯი, წიფური, ჭყონი); გვალეფს — სუბალპური დო ალპური ველეფს.

## რესირსეფი ინტერნწტის
* ლიხტენშტაინიშ სათაროშ ოფიციალური პორტალი
* 
* ИД *Оникс 21 век*, 2003 წ.
ლიხტენშტაინიშ შილა

**[[ლიხტენშტაინი]]შ შილა** დუდმაართაშე აკმოდირთუდჷ მამართალი დინასტიაშ სათურო ფერეფიშე, ჰოტიზონტალურო დვალირი ჸვინთელი დო ჭითა ღოზეფით. XIX ოშწანურაშე სახენწჷფო შილაქ დითირჷ ლენი დო ჭითა ფერო. თირუა მერსხილი რე სათარო კარიშ მანინალეეფიშ დო კარიშკოჩეფიშ მუკაქუნალიშ ტრადიციულ ფერწკჷმა. ლენი ფერი ქიანაშ ჟი ცაშ სიმბოლო რე, ჭითა — ლიხტენშტაინიშ გვალეფს ბჟაშ მაბარჩხალე დილულაშ.

1988 წანაშე მიშაღალირი რე გიშაკერზაფილი ონინალე, დო ფაქტიურო ოფიციალური შილა, სოდე გურგინიშ მანგიორო ცენტრის იდვალუაფჷ რსული სახენწჷფო გერბი.

## შხვა შილეფი
thumb|right|300px|შილა ავსტრიაშ ხურგიწკჷმა


ფაილი:Flag of Liechtenstein (1719-1852).svg|ლიხტენშტაინიშ შილა 1719 — 
ფაილი:Flag of Liechtenstein (1852-1921).svg|ლიხტენშტაინიშ შილა 1852 — 
ფაილი:Flag of Liechtenstein (1921-1937).svg|ლიხტენშტაინიშ შილა  — 
ფაილი:Standard of the Prince of Liechtenstein.svg|ლიხტენშტაინიშ თარიშ პიჯული შტანდარტი
ფაილი:Flag of Liechtenstein (1719-1852).svg|ლიხტენშტაინიშ თარიშ პიჯული შტანდარტი 1957 — 1982
ფაილი:Flag of Liechtenstein (construction).svg|ლიხტენშტაინიშ სახენწჷფო შილაშ პროპორციეფი


## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Original Law text

კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ სახენწჷფო სიმბოლოეფი
ლიხტენშტაინი
ლიხტენშტაინიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

thumb|350px|ლიხტენშტაინიშ ადმინისტრაციულ დორთუალა
**[[ლიხტენშტაინი]]შ სათარო** ადმინისტრაციულო დორთილ რე 11 მუნიციპალიტეტო (). მუნიციპალიტეტეფ თარო აკმოდირთჷნა აკა ნოღაშე. ხუთ მუნიციპალიტეტ იდვალუაფჷ თუდოლენ ლიხტენშტაინიშ ოგიშაგორუე ოლქიშ ფარგანეფს, დოსქილადირ ამშვ მუნიციპალიტეტ ჟილენ ლიხტენშტაინს ორხველჷ.

## ანკლავეფი დო ექსკლავები
ქიანაშ მორჩილ ზჷმაშ უმკუჯინალო, მუნიციპალიტეტეფს ძალამ ურჩქვანუ ფორმეფ უღჷნა. შკვით მუნიციპალიტეტის, მუშ თარ ტერიტორიას გეძინელო, არძაშ უკულაშ ართ ექსკლავი უღჷ.
* ბალცერსი: 2 ექსკლავი
* ეშენი: 2 ექსკლავი
* გამპრინი: 1 ექსკლავი
* პლანკენი: 3 ექსკლავი, 1 ანკლავი
* შაანი: 4 ექსკლავი, 2 ანკლავი
* ტრიზენბერგი: 1 ექსკლავი
* ვადუცი: 5 ექსკლავი

გიმე მოჸინაფილ რე ლიხტენშტაინიშ დოხორელ პუნქტეფშ ერკებული. მოხუჯაშენ ერკებულ დორთილ რე ნოღეფო დო ოფუტეეფო.

[250px | right | thumb | [ვადუცი]]
[250px | right | thumb | [გამპრინი]]
[250px | right | thumb | [ბალცერსი]]

## ნოღეფი
### თუდოლენ ლიხტენშტაინი
* ვადუცი
* ბალცერსი
* პლანკენი
* ტრიზენი
* ტრიზენბერგი
* შაანი

### ჟილენ ლიხტენშტაინი
* შელენბერგი
* რუგელი
* ეშენი
* მაურენი
* გამპრინი

## ოფუტეეფი
* ბენდერნი
* ვანგერბერგი
* გაფლაი
* ებენხოლცი
* ზამინა
* ზილუმი
* ზიუკა
* მაზეშა
* მალბუნი
* მელსი
* მიულეხოლცი
* ნენდელნი
* როტენბოდენი
* ჰინტერ-შელენბერგი
* შანვალდი
* შტეგი


კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ ადმინისტრაციული დორთუალა
ლიხტენშტაინი
ლიხტენშტაინიშ ლანდტაგი

**ლანდტაგი** () — პარლამენტი, ლიხტენშტაინიშ კანონმადვალუ ორგანო.
ლანდტაგი აკმოდირთჷ 25 მაკათურშე, ნამუეფსჷთ გიშმაგორჷნა 4 წანაშ ხანით, ანდამანდატამ ოგიშაგორუე ოლეფს პროპორციული გიშაგორუეფიშ სისტემათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა


ფაილი:Liechtenstein_Landtag_inside.jpg|ლანდტაგიშ ნოდგჷმიშ დინოხოლე
ფაილი:Regierungsgebäude Vaduz, Liechtenstein.jpg|ლანდტაგიშ ჯვეში ნოდგჷმი


ლიხტენშტაინი
კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ პარლამენტი
კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ სამართალი
Nike

მინი|250პქ|NIKE-იშ ლოგო
**Nike, Inc.** — ამერიკული ტრანსნაციონალური კომპანია, ნამუთ აწარმენს მუკაქუნალეფს, მადვალარეფს დო შხვადოშხვა ინვენტარეფს. შტაბ-ორენი იდვალუაფჷ ბივერტონს, (ორეგონიშ შტატი). Nike მოსოფელს რე სპორტული ბარგიშ ართ-ართი უშხუაში მაწარმაფალი, ნამუშ წანმოწანური რთაფა 2015 წანაშ მუნაჩემეფით აკმადგინანდჷ $30,601 მილარდის დო 2015 წანას, მოსოფელიშ მასშტაბით ჸუნდჷ 62,000-შე უმოსი წორომოხანდე. 2014 წანას, ბრენდიქ ფასებუდჷ 19 მილიარდ დოლარო დო იკოროცხჷ არძაშე ანდაღებულ მარკათ სპორტულ ინდუსტრიას.

კომპანია Nike დარსხუეა ბილ ბოუერმანქ დო ფილ ნაიტიქ 1964 წანაშ 25 ღურთუთასNikebiz : Company Overview : History : 1950s .

თიშ მოხ, ნამჷ-და ნაიკი აწარმენს სპორტულ ბარგისჷნ, თაშნეშე ასპონსორენს შხვადოშხვა სპორტსმენეფს დო სპორტულ ბუნეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* კომპანიაშ კუნტა ეჭარუა  — ნიუ-იორკიშ სააქციე ბირჟაშ ვებ-ხასჷლაშე
* Nike Open Directory Project-ის

## სქოლიო

კატეგორია:Nike
კატეგორია:Nike-იშ ბრენდეფი
კატეგორია:1970-იანი წანეფიშ მოდა
კატეგორია:1980-იანი წანეფიშ მოდა
კატეგორია:1990-იანი წანეფიშ მოდა
კატეგორია:2000-იანი წანეფიშ მოდა
კატეგორია:2010-იანი წანეფიშ მოდა
კატეგორია:1964 წანას დუნარსხუა კომპანიეფი
კატეგორია:ტრანსნაციონალური კომპანიეფი ააშ-ს
კატეგორია:ნიუ-იორკიშ სააქციე ბირჟაშ კომპანიეფი
კატეგორია:სპორტული ბარგიშ ბრენდეფი
Lacoste

**ლაკოსტი (Lacoste)** — ფრანგული კომპანია. დირახჷ 1933 წანას, სიმბოლო დო ლოგოს რე გჷმოზანტილი წვანე ნიანგი. კომპანია დარსხჷ ჩინებულ ფრანგ ჩოგანმობურთე რენე ლაკოსტიქ (1904–1996) 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* ოფიციალური ხასჷლაFacebook–ის
* ოფიციალური ხასჷლა Twitter–ის

## სქოლიო

კატეგორია:ფრანგული კომპანიეფი
კატეგორია:1933 წანას დუნარსხუა კომპანიეფი
კატეგორია:სპორტული ბრენდეფი
Audi

მინი|250პქ|Audi-შ ლოგო

**Audi AG** — გერმანული საავტომობილე კომპანია, ნამუთ 1966 წანაშე მიშმურს კონცერნ Volkswagen-იშ აკოდგინალუაშა. შტაბ-ორენი იდვალუაფჷ ნოღა ინგოლშტადტის, (გერმანია).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* აუდიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა (ქორთული)
* Audi Club Georgia (საქორთუოშ აუდიშ მოჸოროფუეფიშ კლუბი)

## სქოლიო

კატეგორია:გერმანიაშ კომპანიეფი
კატეგორია:ავტომაწარმაფალი კომპანიეფი
Puma (კომპანია)

**PUMA SE** ჩინებული თაშნეშე მუჭოთ **პუმა** —  გერმანული მულტინაციონალური კომპანი, ნამუთ აწარმენს სპორტულ აქსესუარეფს. შტან-ორენი იდვალუაფჷ ჰერზოგენაუჩის, (გერმანია). კომპანიაქ დირსხჷ 1948 წანას რუდოლფ დასლერიშით. 2007 წანაშ უკული პუმა რე ფრანგული ბუნა კერინგიშ ნორთი ჩინებული მუჭოთ „RRR“ პუმა ასეშა გიშმაშქვანს სპეციალური გიშაშქუმაშ ოკუჩხბურთე აქსესუარეფს სამანგ. King football boots

## რესურსეფი ინტერნეტის
* PUMA at a Glance" . PUMA. Retrieved 28 October 2016.   
*"How Adidas and Puma were born - Rediff Sports". Rediff.com. 8 November 2005. Retrieved 2012-01-15.

კატეგორია:გერმანიაშ კომპანიეფი
კატეგორია:გერმანული ბრენდეფი
Hugo Boss

მინი|250პქ|Hugo Boss-იშ ლოგო

**ჰუგო ბოსი** (Hugo Boss AG) — მოდაშ ჸუდეშ, მუკაქუნალიშ მაწარმაფე გერმანიას. შტაბ-ორენი იდვალუაფჷ ნოღა მეტცინგენს (ბადენ-ვიურტემბერგი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:გერმანიაშ კომპანიეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ბრენდეფი
კატეგორია:მუკაქუნალიშ ბრენდეფი
კატეგორია:გუმათირალეფიშ ბრენდეფი
ჯორჯ დანციგი

**ჯორჯ ბერნარდ დანციგი** (ინგლ. George Bernard Dantzig; დ. 8 გერგობათუთა, 1914, პორტლენდი, ორეგონი, ააშ — ღ. 13 მესი, 2005, სტენფორდი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი მათემატიკოსი.

## ბიოგრაფია
ჯორჯ დანციგიქ დებადჷ 1914 წანაშ 8 გერგობათუთას, ორეგონიშ ნოღა პორტლენდის, ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ მათემატიკას მერილენდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი 1936 წანას. მერილენდიშ უნივერსიტეტიშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ მიჩიგანიშ უნივერსიტეტის დო 1937 წანას მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი. დანციგიქ ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი), გიშარჩქინელი პოლონარი მათემატიკოსიშ ეჟი ნეიმანიშ ხემანჯღვერობათ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის დანციგი მუშენდჷ ამერიკაშ არმიაშ ოჰეერე ძალეფიშ სტატისტიკური კონტროლიშ შტაბის. 1952 წანას დანციგიქ მუშობა ქიდიჭყჷ RAND Corporation-ის. 1960 წანაშე ჯორჯ დანციგი რე კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (ბერკლი) ინდუსტრიული ინჟინერიაშ დეპარტამენტიშ პროფესორი. 1966 წანაშე დანციგი ოგურუანდჷ ინფორმატიკას დო ოპერაციულ რკვიებეფს, სტენფორდიშ უნივერსიტეტის. 1973 წანას დანციგიქ დარსხუ სისტემეფიშ ოპტიმიზაციაშ ლაბორატორია (SOL). ჯორჯ დანციგი რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ, ინჟინერიაშ ერუანული აკადემიაშ დო ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური. დანციგი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1974 წანას გინოჩეს ჯონ ფონ ნეიმანიშ თეორიული პრემია, 1975 წანას მენცარობაშ ერუანული მენდალი დო 1995 წანას ჰაროლდ პენდერიშ პრემია. დანციგი რდჷ მერილენდიშ უნივერსიტეტიშ კოლეჯ-პარკიშ საპატიო დოქტორი. მათემატიკური პროგრამირაფაშ ჯარალუაქ 1982 წანას დარსხუ ჯორჯ დანციგიშ ჯოხონობაშ პრემია, ნამუთ ირ სუმ წანას გინმაჩამუ მათემატიკური პროგრამირაფაშ დარგის მოხანდე მენცარეფს. ჯორჯ დანციგიქ ღურუ 2005 წანაშ 13 მესის, 90 წანერქ, კალიფორნიაშ ნოღა სტენფორდის.

## მენცარული რკვიებეფი
ჯორჯ დანციგიქ მიშეღჷ დიდი თია ინდუსტრიული ინჟინერიაშ, ოპერაციული რკვიებეფიშ, ინფორმატიკაშ, ეკონომიკაშ დო სტატისტიკაშ გოვითარაფაშა. დანციგი უმოსო შინელი რე მუჭოთ სიმპლექს-მეთოდიშ დუმარსხუაფალი. სიმპლექს-მეთოდი რე ალგორითმი, ნამუთ გიმირინუაფჷ ღოზოვანი პროგრამირაფაშ პრობლემეფიშ გინაჭყვიდალო. სტატისტიკაშ დარგის დანციგიქ გინოჭყვიდჷ სტატისტიკური თეორიაშ ჟირი პრობლემა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
*Obituaries of George Dantzig
*INFORMS George Dantzig Memorial Website
* Biography of George Dantzig from the Institute for Operations Research and the Management Sciences (INFORMS)

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1914
კატეგორია:ნაღურა 2005
ბენდერ-აბასი

**ბენდერ-აბასი** (   — „აბასიშ ონიშოლი“) — ონიშოლი ნოღა ირანიშ ობჟათეშე, სპარსეთიშ ჸუჯიშ წყარპიჯის. ჰორმოზგანიშ ოსტანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## გეოგრაფია
ნოღა ჰორმოზგანიშ პროვინციაშ ნანანოღა რე. სტრატეგიული ორენი უღჷ ჰორმუზიშ საროტის.მეხოლაფირ ფასებათ, 2016 წანას, ნოღაშ მახორობა 526 648 ადამიერს აკმადგინანდჷ.

*ნოღაშ მახორობაშ მუდანობა წანეფიშ მეჯინათ:*

## რესურსეფი ინტერნეტის
*https://iranicaonline.org/articles/bandar-abbas-parent

კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჰორმოზგანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ოურდუმე ონიშოლეფი
კატეგორია:სპარსეთიშ ჸუჯიშ ონიშოლეფი
მეშჰედი

**მეშჰედი** ( ( */ Maŝhad*) — ნოღა ირანს დო ქიანაშ მაჟირა უშხუაში დო მახორობაშ მუდანობათ (თეირანიშ უკული) დოხორელი პუნქტი, ხორასან-რეზავიშ ოსტანიშ ადმინისტრაციული ცენტეი, მუალიმ-შიიტეფიშ ართ-ართი წიმინდე ნოღა.

## რესურსეფი ინტერნწტის
* 
* 

## სქოლიო


კატეგორია:ისლამიშ წიმინდე ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ მილიონიანი ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ხორასან-რეზავიშ ნოღეფი
თავრიზი

**თავრიზი** ( **თებრიზი**, **თაბრიზი**, , გჷმოთ. [tæbˈriːz] *Tabriz*, ) — ნოღა ირანს, ურმიაშ ტობაშ გოხოლუას, ნამუშ მახორობა 1,4 მილიონ ადამიერშე უმოსი რე, ბჟაეიოლ აზერბაიჯანიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფჷ სეჰენდიშ ვულკანურ მასივეფს დო ეინალიშ გვალაშ შქას. ნოღაშ თარი მახორუეფი რენა აზერბაიჯანალეფი, უკულ ეკოჸუნა სპარსალეფი, ქურთეფი დო შხვა ერუანობა. მახორობა რაგადანს მუჭოთ აზერბაიჯანულ, თაშნეშე სპარსულ ნინეფშა. ირანიშ სიკაბეტათ მაჟაანთხა ნოღა. ნოღას რე თავრიზიშ რკინაშარაშ დგჷმილი (1916).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Tabriz Tv 

კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლი აზერბაიჯანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი
ქარაჯი

**ქარაჯი** () — ნოღა ირანიშ ოორუეშე, თეირანიშ სატელიტი ნოღა, იდვალუაფჷ ელბურსიშ გვალაშ ჯინჯის. ალბურსიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

მახორობა — 1,592,492 მახორუ (2016 წ.). ქარაჯი რე შანულამი ოტრანსპორტე ნოსქვი, სოდე გუშმურს არძა ორზოლი, ნამუთ მეურს თეირანშა კასპიაშ ზუღაშე. ქარაჯი ნანანოღაწკჷმა მერსხილი რე ავტომაგისტრალით, რკინაშარათ დო მეტროშ ღოზით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ნოღა ქარაჯიშ ვებ-ხასჷლა  
*About Karaj city  

კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ალბურსიშ ნოღეფი
შირაზი

**შირაზი** ( ) — ნოღა ირანიშ ობჟათეშე, ფარსიშ პროვინციაშ ადმინიატრაციული ცენტრი, ქიანას მაამშვა ნოღა რე მახორობაშ მუდანობათ: 2016 წანას, ნოღას ოხორანდჷ 1 565 572 ადამიერი. შირაზი იდვალუაფჷ მორჩილი წყარმალუ ჰოშკიშ ლეხერს, ზაგროსიშ გვალას, ზუღაშ დონეშე 1500 მეტრიშე უმოა სიმაღალას. ნოღაშ ბჟადალშე იდვალუაფჷ გვალა დერაკი, ოორუეშე — ბამუს, საბზპუსანიშ, ჩეჰელ მაგამიშ დო ბაბაკუჰიშ გვალეფი. ნოღა დო თიში გოხოლუა დორთილი რე 9 რაიონო, ართამ ფართობით 1286 კმ².

ნოღაშ პირველი შინუა (*თირაზისი*) ორხველჷ ჯვ. წ. 2000 წანაშ დაჭყაფუს. შირაზიშე 60 კილომეტრიშ მეძენას იდვალუაფჷ აქემენიანეფიშ სპარსეთიშ პირველ იმპერიაშ უჯვეშაში ნანანოღაშ  — პერსეპოლიშ აკნაცჷმეფი.

სპარსეთიშ ნანანოღა 1766—1791 წანეფა (ზენდეფიშ პატჷნალაშის).

შირაზი ჩინებული რე მუჭოთ პოეტეფიშ, პეულეფიშ დო ღვინიშ ნოღა. თენა რე ირანიშ შქაოშწანურეფიშ კულტურაშ ჩინებული მოღალეეფიშ პლეადაშ ოდაბადე, თინეფს შქას რე: ჰაფიზი, საადი დო შხვ. 1979 წანას რევოლუციაშახ — მეღვინალაშ უშხუაში ცენტრი რდჷ. ნოღა ასეშო — ნაფთობიშ დო ელექტეონული ხერეჭუაშ, თაშნეშე ტურიზმიშ ცენტრი რე. შირაზი ჯოხოგოლაფირი რე მუში ელაზჷმაფათ ლიბუ კლიმატით დო შოშეეფს სიწვანეშ სიბრელეთ.


კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ფარსიშ ნოღეფი
კატეგორია:წიმინდე ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ მილიონიანი ნოღეფი
კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი
კაზიმირ ფაიანსი

**კაზიმირ ფაიანსი** (პოლ. Kazimierz Fajans; ინგლ. Kasimir Fajans; დ. 27 მესი, 1887, ვარშავა, პოლონეთიშ ომაფე — ღ. 18 მესი, 1975, ენ-არბორი, მიჩიგანი, ააშ) — პოლონარი-ამერიკალი ქიმიკოსი, ნამუთ ომოსო მოღალენდჷ ფიზიკური ქიმიაშ დარგის დო შინელი რე მუჭოთ ქიმიური ელემენტი პროტაქტინიუმიშ მაძირაფუ. ფაიანსი გურაფულენდჷ ქიმიას ლაიფციგიშ, ჰაიდელბერგიშ დო ციურიხიშ უნივერსიტეტეფს. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ 1909 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ მანჩესტერს, ერნესტ რეზერფორდიშ ლაბორატორიას. მალას გერმანიაშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ კარლსრუეშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, ასისტენტ-პროფესორო. 1932 წანაშე ფაიანსი რდჷ მიუნხენიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკური ქიმიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი. ადოლფ ჰიტლერიშ თარობაშა მულაშ უკულ, გერმანია ქიდიტუ დო ოცხოვრებშა ამერიკაშა გეგნორთჷ. ამერიკას ფაიანსი მუშენდჷ მიჩიგანიშ უნივერსიტეტის. ფაიანსიქ მიჩიგანიშ უნივერსიტეტის იმუშუ ღურაშახ. ფაიანსი რდჷ ამერიკაშ ფიზიკაშ ჯარალუაშ დო პოლონეთიშ ქიმიაშ ჯარალუაშ მაკათური. ღურუ 1975 წანაშ 18 მესის.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
*1913 - *Radioactive Transformations and the Periodic System of the Elements*
*1941 - *Artificial radioactive isotopes of Thallium, Lead and Bismuth*
*1947 - *Application of the resonance theory to the structure of the water molecule*
*1948 - *Electronic structure of molecules*

## ლიტერატურა
* Hurwic, Józef. Kasimir Fajans : (1887–1975) : Lebensbild eines Wissenschaftlers (გერმანულო). Berlin. ISBN 978-3-928577-37-3.

კატეგორია:პოლონარეფი
კატეგორია:პოლონარი-ამერიკალეფი
კატეგორია:პოლონარი-ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1887
კატეგორია:ნაღურა 1975
ბუშირი

**ბუშირი** (,  — *ბენდერ-ბუშერი*) — ნოღა-ონიშოლი ირანიშ ობჟათეშე, ბუშირიშ პროვინციაშ დო ბუშირიშ შაჰრესტანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფჷ ირანიშ ობჟათე-ბჟადალშე, სპარსეთიშ ჸუჯიშ წყარპიჯის. 2016 წანას, ნოღაშ მახორობა 323,504 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ბუშირიშ გოხოლუას, ობჟათე-ბჟაეიოლშე იდვალუაფჷ ირანიშ პირველი ატომური ელექტროდგჷმილი.

კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ბუშირიშ ნოღეფი
ზაჰედანი

**ზაჰედანი** () — ნოღა ირანს, სისტანი დო ბელუჯისტანიშ ოსტანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ზაჰედანიშ მუნიციპალიტეტი

კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:სისტანი დო ბელუჯისტანიშ ნოღეფი
ბერნარდ ფიშერი

**ბერნარდ ფიშერი** (ინგლ. Bernard Fisher; დ. 23 მარაშინათუთა, 1918, პიტსბურგი, პენსილვანია, ააშ — ღ. 16 გჷმათუთა, 2019, პიტსბურგი, პენსილვანია, ააშ) — ამერიკალი მედიკოსი, ონკოლოგი, მენცარი დო ექიმი, კიდირიშ კიბოშ ეფექტური კურნალობაშ პიონერი. ფიშერიქ მუშ მენცარული რკვიებეფით დანტკიცჷ ნამდა ადრეიან სტადიაშ კიდირიშ კიბოშ კურნალობა ეფექტურო შილებედჷ ლამპექტომიათ, რადიოთერაპიაშ დო ქიმიოთერაპიაშ კომბინაციათ დო/ვარ და ჰორმონოთერაპიათ დო უკულ რადიკალური მასტექტომიათ. მედიცინაშ ექსპერტეფიშ აზრით ფიშერიშ რკვიებეფქ გაუჯგუშჷ კიდირიშ კიბოთ დალახებური პაციენტეფიშ პროგნოზი. ჟურნალი The Atlantic-იქ აზრით ბერნარდ ფიშერი რდჷ მედიცინაშ გერგეზი, ნამუქჷთ მიშეღჷ დიდი თია ონკოლოგიაშ გოვითარაფაშა.  

ბერნარდ ფიშერი გურაფულენდჷ მედიცინას პიტსბურგიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ პიტსბურგიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას. ფიშერი რდჷ ალბერტ ლასკერიშ პრემიაშ, კეტერინგიშ პრემიაშ, კომენ ბრინკერიშ პრემიაშ დო შხვა ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1985 წანაშე ფიშერიქ გინირთჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მედიცინაშ ინსტიტუტიშ მაკათურო. 1992-1993 წანეფს ფიშერი რდჷ ამერიკაშ კლინიკური ონკოლოგიაშ ჯარალუაშ პრეზიდენტი. ფიშერი რდჷ ამერიკაშ ქირურგეფიშ კოლეგიაშ მაკათური. 2009 წანას ჸათე ორგანიზაციაქ ფიშერის გინოჩჷ პრესტიჟული ჯილდო - იაკობსონიშ ინოვაციაშ პრემია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* გიშნაგორა პუბლიკაციეფი

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მენცარეფი
კატეგორია:ამერიკალი ონკოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქირურგეფი
კატეგორია:ამერიკალი ექიმეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1918
კატეგორია:ნაღურა 2019
ტეიდე

**ტეიდე** () — მოქიმინე ვულკანი კოკი ტენერიფეს. წჷმარინუანს ესპანეთიშ უმაღალაშ კონკის (ზუღაშ დონეშე 3718 მ). აკმოდირთჷ უჯვეშაში კალდერაშ დო ელაზჷმაფათ ახალნორდი დინოხოლენი კონუსიშე. ვულკანი იკენს კოკიშ 2/3-ს. კონკის იდვალუაფჷ მორჩილ ზჷმაშ კრატერი, დო კართეფს პარაზიტული კონუსი რე. წკვაფანეფშე გიშმურს ოთართალაია აირეფი. 

ტეიდე არსხუაფუ ვულკან პიკო-ვიეხოშ (3103 მ) კონუსის, სოდე იდვალუაფჷ კაბეტი კალდერა ლა-კანიადასი. დოხოლაფირო 150 ვთშ. წანაშ კინოხ გიჭყჷ უძლიერესი აფეთქებური ეშაგორგოთი, ნამუსჷთ ზუღაშ დონეშე დოხოლაფირი 2000 მეტრის მაჸუნჷ შხუ კალდერაშ გოჭყაფაქ. თეხანიშო ტეიდე მიკორულაფირ ვულკანო მირჩქინუაფჷ, ეკონია ეშაგორგოთიქ დეფიქსირჷ 1909 წანას. ელაზჷმაფათ მორჩილი ზჷმაძ ეშაგორგოთი რდჷ 1704 დო 1705 წწ. 1706 წანაშ ეშაგორგოთიქ მოჯალაგჷ ნოღა დო ნიშორენი გარაჩიკო დო თაშნეშე მუსხირენ მორჩილი ოფუტე. 

ტეიდე რე შხუ ტურისტულ ობიექტი. თექ იდვალუაფჷ ერუანული პარკი (ფართობი 18,990 ჰა), ნამუთ იუნესკოქ 2007 წანაშ 28 მანგის კულტურული მონძალაშ ძეგლეფიშ ერკებულშა გენშეღჷ.

## გალერეა

Image:Tenerife (82).jpg|
Image:Teide from north 2006.jpg|
Image:Teide2.jpg|
Image:Teide Tenerife3.jpg|


## რესურსეფი ინტერნეტიდ

*UNESCO World Heritage Site datasheet
* Teide National Park - Official Website 
* Teide Webcam
*  Cable car 
*  Description of the ascent of Mount Teide

## სქოლიო

კატეგორია:ესპანეთიშ გვალეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფი ესპანეთის
ტეიდეშ ერუანული პარკი

**ტეიდეშ ერუანული პარკი** () — ერუანული პარკი კოკი ტენერიფეს (კანარიშ კოკეფი, ესპანეთი). დირსხჷ 1954 წანას. არძაშე კაბეტი დო ჯვეში ერუანული პარკი რე კანარიშ კოკეფს. პარკიშ ტერიტორიას რე ვულკანური გვალა ტეიდე (3718 მ; კანარიშ კოკეფიშ უმაღალაში ჭურჭული). 2007 წანაშ 28 მანგუს იუნესკოქ გენშიღჷ მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფიშ ერკებულშა.