open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ოგიუსტენ პირამის დეკანდოლი

**ოგიუსტენ პირამის დეკანდოლი** (ფრანგ. Augustin Pyramus de Candolle; დ. 4 ფურთუთა, 1778, ჟენევა, ჟენევაშ კანტონი — ღ. 9 ეკენია, 1841, ჟენევა, შვეიცარია) — შვეიცარიალი ბოტანიკოსი, ჩანარეფიშ ახალი კლასიფიკაციაშ სისტემაშ დუმარსხუაფალი. დეკანდოლიქ ბოტანიკაშა მიშეღჷ "ორთაშობური ლჷმა"-შ იდეა, ნამუქჷთ უკული დიდი გოლინა მახვამილუ ჩარლზ დარვინიშ ორთაშობური სელექციაშ პრინციპეფშო. ჩანარეფიშ ფურცელეფიშ რკვიებაშ ბორჯის, დეკანდოლიქ წჷმარინუ ჩანარეფიშ დინახალენი ბიოლოგიური საათიშ არსებობაშ იდეა, ნამ იდეაშ დუდშე მენცარეფს ვაჯერდეს, მარა უკულიან პერიოდეფს, შხვადოშხვა ექსპერიმენტეფიშ გიმორინაფათ დენტკიცჷნ დეკანდოლიშ იდეაქ.

ოგიუსტენ პირამის დეკანდოლი გურაფულენდჷ ჟენევაშ კოლეჯის, ჟან-პიერ ვოშეშ ხემანჯღვერობათ. 1798 წანას დეკანდოლიქ ოცხოვრებშა პარიზიშა გეგნორთჷ. პარიზის დეკანდოლიქ გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი ბიოლოგეფი ჟორჟ კიუვიე დო ჟან ბატისტ ლამარკი. 1804 წანას დეკანდოლიქ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი პარიზიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ ფაკულტეტიშე. 1807 წანას დეკანდოლიქ მუშობა ქიდიჭყჷ მონპელიეშ უნივერსიტეტის, ბოტანიკაშ პროფესორო. ჸათაქ იმუშუ 1816 წანაშა. 1816 წანას დეკანდოლიქ კინ ჟენევაშა დირთჷ დო თექ ცხოვრენდჷ დო მუშენდჷ ღურაშახ. დეკანდოლი რდჷ შხვადოშხვა მენცარული პუბლიკაციეფიშ დო წინგეფიშ ავტორი. 1827 წანაშე დეკანდოლი რდჷ ნიდერლანდეფიშ ომაფე ინსტიტუტიშ ასოცირებული მაკათური. 1833 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ დეკანდოლის, მენცარული რკვიებეფიშ გეშა გინოჩჷ პრესტიჟული ჯილდო ომაფე მენდალი. 1841 წანას დეკანდოლიქ გინირთჷ ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ მაკათურო. ღურუ 1841 წანაშ 9 ეკენიას, ჟენევას.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი

* *Reticularia rosea* (1798)
* ''Historia Plantarum Succulentarum'' (4 vols., 1799) 
* ''Astragalogia'' (1802)
* 
** Introduction: *Principes élémentaires de botanique* p.&nbsp;61
*** also published separately as: –
*** 
** vol. I 
** vol. II 
** vol. III 
** vol. IV Part I
* 
** vol. V  Supplementary volume, volume index page 650
* ''Les liliacées'' vols. 1–4, (1805–1808)  of 8
* ''Essai sur les propriétés médicales des plantes comparées avec leurs formes extérieures et leur classification naturelle'' (1804)
* ''Synopsis plantarum in flora Gallica descriptarum'' (1806)
* ''Mémoire sur la Géographie des Plantes de France, Considerée dans Ses Rapports avec la Hauteur Absolue'' (1817)
*  (2nd ed. 1819)
* *Flore du Mexique* (1819) transcribed in Hervé M. Burdet, "Le récit par Augustin Pyramus de Candolle de l'élaboration de la Flore du Mexique, dite aussi Flore des dames de Genève," *Anales del Jardín Botánico de Madrid*, 54 (1996) 575–88.
* 
* Essai Élémentaire de Géographie Botanique (1820)
* A. P. de Candolle and K. Sprengel. Elements of the philosophy of plants: containing the principles of scientific botany. W. Blackwood, Edinburgh,1821.
* 
** First seven volumes 1824–1839, continued by Alphonse Pyramus de Candolle

## ქოძირით თაშნეშე
* დეკანდოლიშ სისტემა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დეკანდოლიშ ნაჭარეფი Open Library-ის

კატეგორია:შვეიცარიალეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ბოტანიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1778
კატეგორია:ნაღურა 1841
ასტროფიზიკა

**ასტროფიზიკა** რე მენცარობა, ნამუთ გჷმირინუანს ფიზიკაშ მეთოდეფს დო პრინციპეფს ასტრონომიული ობიექტეფიშ დაგურაფალო. ასტროფიზიკა რე ფართო დარგი დო თინა რგებაფულენს ფიზიკაშ შხვადოშხვა დისციპლინეფს: კლასიკური მექანიკა, ელექტრომაგნეტიზმი, სტატისტიკური მექანიკა, თერმოდინამიკა, კვანტური მექანიკა, ფარდობითობაშ თეორია, ბირთვული ფიზიკა დო შხვა.

## ლიტერატურა
* Maoz, Dan. Astrophysics in a Nutshell. Princeton University Press. 2016

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Astrophysics Scholarpedia Expert articles
* ''Astrophysical Journal''
* Institute for Space Astrophysics and Cosmic Physics

კატეგორია:ასტროფიზიკა
რიურიკი

**რიურიკი** (; ღ. 879) — რუსული მატიანეშ მეჯინათ, ვარიაგი, ოორუე-ბჟადალი რუსიშ მამართალი, ნოვგოროდიშ თარი დო რუსული სათარო გვარიშ რიურიკოვიჩეფიშ დინასტიაშ გჷმაჭყაფალი, ნამუქჷთ უკული ომაფე დინასტიათ გინირთჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Сообщение летописи о Рюрике нельзя считать достоверным, а Великий Новгород в 862 году ещё не существовал (интервью с Н. В. Лопатиным из ИА РАН).
* Новгородская первая летопись старшего и младшего изводов. — М.-Л.: «Издательство Академии Наук СССР», 1950. 659 с //«Ізборник». Історія України IX−XVIII
* Ипатьевский список «Повести временных лет» //«Ізборник». Історія України IX−XVIII
* Институт истории материальной культуры РАН. Рюриково городище.
* Институт истории материальной культуры РАН. Старая Ладога.
* *Михаил Карпов*. Кем на самом деле был основатель Руси Рюрик //Lenta.ru (24 ноября 2016)

## სქოლიო

კატეგორია:ნოვგოროდიშ თარეფი
კატეგორია:რუსული სათუროეფიშ გჷმაჭყაფალედუ
კატეგორია:ვარიაგეფი
კატეგორია:დიმასტიაშ გჷმაჭყაფალეფი
კატეგორია:IX ოშწანურაშ რუსი თარეფი
უილიამ როუენ ჰამილტონი

**უილიამ როუენ ჰამილტონი** (ინგლ. Sir William Rowan Hamilton; დ. 4 მარაშინათუთა, 1805, დუბლინი, ირლანდია — ღ. 2 ეკენია, 1865, დუბლინი, ირლანდია) — ირლანდიარი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი დო ასტრონომი. მიშეღჷ დიდი თია ოპტიკაშ, კლასიკური მექანიკაშ დო აბსტრაქტული ალგებრაშ გოვითარაფაშა. ჰამილტონიქ აკეთჷ ნიუტონიშ კანონეფიშ რეფორმულაცია, ნამუსჷთ ამდღა ჰამილტონურ მექანიკას უძახჷნა დო ნამუთ ამდღა რე ცენტრალური სტრუქტურა ელექტრომაგნეტიზმიშ დო კვანტური მექანიკაშ დარგეფს.
წიმინდე მათემატიკას ჰამილტონი შინელი რე მუჭოთ კვატერნიონიშ დჷმარსხუაფალი. ჰამილტონიქ გიმირკვიუ გეომეტრიული ოპტიკა, გიმირინუ დინამიკური მეთოდეფი ოპტიკურ სისტემეფს, გიმირინუ კვატერნიონი დო ვექტორული მეთოდეფი შხვადოშხვა პრობლემეფიშ გინაჭყვიდალო მექანიკას დო გეომეტრიას.  ღოზოვან ალგებრაშ დარგის ჰამილტონიქ, არტურ კეილიწკჷმა ართო წჷმარინუ კეილი-ჰამილტონიშ თეორემა. ჰამილტონიქ მიოგორუ ალგებრულ სტრუქტურას, ნამუთ იკოსიანეფიშ ჯოხოდვალათ რე შინელი.

უილიამ როუენ ჰამილტონი გურაფულენდჷ დუბლინიშ ტრინიტი-კოლეჯის. რდჷ ტრინიტი-კოლეჯიშ ასტრონომიაშ პროფესორი, ირლანდიაშ ომაფე ასტრონომი დო დანსინკიშ ობსერვატორიაშ დირექტორი. ჰამილტონი რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ აკადემიაშ დო ირლანდიაშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური. 1834 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ ჰამილტონის გინოჩჷ ომაფე მენდალი. უილიამ როუენ ჰამილტონი რე შხვადოშხვა მენცარული ნაჭარეფიშ, პუბლიკაციეფიშ დო წინგეფიშ ავტორი.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* Hamilton, Sir W.R. (1853), *[https://archive.org/details/lecturesonquater00hami Lectures on Quaternions]* Dublin: Hodges and Smith
* Hamilton, Sir W.R., Hamilton, W.E. (ed) (1866), *[https://archive.org/details/elementsquaterni00hamirich Elements of Quaternions]* London: Longmans, Green, & Co.
* Hamilton, W.R. (1833), *[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uiug.30112084960829&view=1up&seq=84 Introductory Lecture on Astronomy]* Dublin University Review and Quarterly Magazine Vol. I, Trinity College Dublin
* Sir William Rowan Hamilton (1805-1865): Mathematical Papers

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი 
* ჰამილტონიშ ინსტიტუტი

კატეგორია:ირლანდიარეფი
კატეგორია:ირლანდიარი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ირლანდიარი ასტრონომეფი
კატეგორია:ირლანდიარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1805
კატეგორია:ნაღურა 1865
ასტროქიმია

**ასტროქიმია** რე მენცარობაშ დარგი, ნამუთ გურაფულენს მოლეკულეფს, მოლეკულურ რეაქციეფს ოქიანუს დო თინეფიშ ურთიართქიმინჯალაშ პროცესეფს რადიაციაწკჷმა. ასტრონომია რე ასტრონომიაშ დო ქიმიაშ გოართოიანაფილი დისციპლინა. სპექტროსკოპიაშ დორსხუაფაქ დიდი თია მიშეღჷ ასტროფიზიკაშ გოვითარაფაშა. სპექტროსკოპიაქ შელებუ მოლეკულეფიშ მეგორაფა ბჟაშ სისტემაშ შხვადოშხვა აბანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Astrochemistry division of the International Astronomical Union
* The University of Arizona Astrochemistry Group
* Astrophysics & Astrochemistry at Astrochemistry.eu

კატეგორია:ასტროქიმია
მოლეკულური ბიოლოგია

**მოლეკულური ბიოლოგია** რე ბიოლოგიაშ დარგი, ნამუთ გურაფულენს ბიოლოგიური აქტივობაშ პროცესეფს მოლეკულურ დონეშა. ტერმინი მოლეკულური ბიოლოგია მიშეღჷ უილიამ ესტბერიქ, 1945 წანას. მოლეკულური ბიოლოგია მოლეკულეფიშ ხვალე რკვიება ვარე, ჸათე დისციპლინა რგებაფულენს შხვადოშხვა ტექნიქეფს დო მეთოდეფს მოლეკულური პროცესეფიშ რსულას დაგურაფალო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Biochemistry and Molecular Biology at Curlie

კატეგორია:მოლეკულური ბიოლოგია
მოლეკულური ბიოლოგიაშ ცენტრალური დოგმა

**მოლეკულური ბიოლოგიაშ ცენტრალური დოგმა** ეთმონწყუნს გენეტიკური ინფორმაციაშ გინოჩამაშ მექანიზმის ბიოლოგიური სისტემაშ დინახალე. ფრენსის კრიკიშ აზრით, ცენტრალური დოგმაშ მეჯინათ, ინფორმაციაშ ცილაშა გინულაშ უკული ინფორმაციას თევრეშე ვეგშართინე. დეტალური ეჭარუათ, ინფორმაციაშ გინულა ნუკლეინიშ ბჟეშე ნუკლეინიშ ბჟეშა ვარ და ნუკლეინიშ ბჟეშე ცილაშა შილებე მარა ინფორმაციას ვეგნართე ცილაშე ცილაშა დო ცილაშე ნუკლეინიშ ბჟეშა. ჸათე დოგმა ფრენსის კრიკიქ აკიმუშუ 1957 წანას დო გჷმაბჟინუ 1958 წანას. კრიკიქ 1970 წანას ჟურნალ "Nature"-ს კინ ახალშო ენწყუ ცენტრალური დოგმაშ თარი პრინციპეფი. ცენტრალური დოგმაშ მაჟია ვერსია ხოლო არსებენს, ნამუთ ჯეიმს უოტსონიშ ვერსია რე. უოტსონიშ ვერსია მენცარობას მეღებული ვარე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* '''The Elaboration of the Central Dogma''' – *Scitable: By Nature education*
* Animation of Central Dogma from RIKEN - NatureDocumentaries.org 
* Discussion on challenges to the "Central Dogma of Molecular Biology"

კატეგორია:მოლეკულური ბიოლოგია
კატეგორია:მოლეკულური გენეტიკა
რცუდიმიტრი I

**რცუ დიმიტრი  I** (კირილიცა: Лжедмитрий) — რუსეთიშ ცარი 1605 წანაშ 11 კვირკვეშე 1606 წანაშ 27 მესიშა. დებადჷ 1581 წანას, დოღურჷ 1606 წანაშ 27 მესის. რცუ დიმიტრიშ ნანდული ჯოხო რდჷ  **გრიგორი ოტრეპიევი** . გრიგორიქ ხემანჭუაფაშ ხეშა ეშაჸოთამაშ ღანკით დუდშა ქეგიბრალჷ, ნამჷ-და თინა უგლიჩის ჸვილირი დიმიტრი ივანეშ სქიშ ქომოლსქუა რდჷნ, ნამუქჷთ ითამდა მუდგაინერო გინასქიდჷ მაჸვილარეფს. სუფურელი მახორობა იჯერენდჷ გრიგორიშ ტყურეფს დო თიშა კაბეტი იმენდი უღჷდეს.

1604 წანას, რცუ დიმიტრიქ პოლონარეფწკჷმა დო კაზაკეფწკჷმა ართო მოსკოვიაშა მიდართჷ. 1605 წანას, ულებუო დოღურჷ ბორის გოდუნოვქ, ხვისტაშა გეშართჷ თიშ 16 წანერი ქომოლსქუა თედორე II-ქ, თის მაფუაქ ვაჭარჷ თიშენ, ნამჷ-და თიმ წანას რცუ დიმიტრიქ ქუმორთჷ მოსკოვშა, გეშაჭყვიდჷ გოდუნოვეფიშ ფანია დო დუდი მაფათ გეგმიცხადჷ. თის ვეშალებუ ქიანაშ მონკა ეკონომიური დგომარაფაშე გიშაჸონაფა დო თეშ გეშა მაფუაშ ართ წანაშ დუდს თინა აკორაგადებულეფქ დოჸვილეს.
thumb|300 px|რცუ დიმიტრი I აწოჸუნს ებუძორელ მახორობას, ნამუეფჷთ მოსკოვშა მიშმულა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* რცუდიმიტრი 

კატეგორია:რუსეთიშ მაფეფი
1970-იანეფი

**1970-იანი (ვითოშ ჩხოროშ სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1970-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1970 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1979 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
ჯვ. წ. 989

**** — ახალი წანეფიშ ეჭარუაშახ 989 წანა.

## მოლინეფი

## დუნაბადი

## ნაღურა

კატეგორია:
1940-იანეფი

**1940-იანი (ვითოშ ჩხოროშ ჟარნეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1940-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ჟარნეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1940 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1949 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1930-იანეფი

**1930-იანი (ვითოშ ჩხოროშ ეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1930-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1930 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1939 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
ნეფროლოგია

**ნეფროლოგია** (ჯვ.ბერძნ. nephros - ჭაჭა) რე დინახალენი მედიცინაშ დო პედიატრიული მედიცინაშ სპეციალობა, ნამუთ გურაფულენს ჭაჭეფს, ჭაჭეფიშ ფუნქციეფს, ლახარეფს დო ლახარეფიშ დიაგნოსტიკას დო კურნალობაშ მეთოდეფს. ტერმინი ნეფროლოგიაქ მედიცინაშა მიშართჷ 1960-იან წანეფს, ადრეიან წანეფს გიმირინუაფუდჷ ტერმინი "ჭაჭაშ მედიცინა".

## რესურსეფი ინტერნეტის
* International Society of Nephrology (ISN)

კატეგორია:ნეფროლოგია
კატეგორია:მედიცინა
1920-იანეფი

**1920-იანი (ვითოშ ჩხოროშ ეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1920-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1920 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1929 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1910-იანეფი

**1910-იანი (ვითოშ ჩხოროშ ვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1910-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1910 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1919 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
ტომას გრემი

**ტომას გრემი** (ინგლ. Thomas Graham; დ. 21 ქირსეთუთა, 1805, გლაზგო, შოტლანდია — ღ. 16 ეკენია, 1869, ლონდონი, ინგლისი) — შოტლანდიარი ქიმიკოსი, კოლოიდეფიშ ქიმიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. გრემიქ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია დიალიზიშ დო აირეფიშ დიფუზიაშ რკვიებაშა.

## ბიოგრაფია
ტომას გრემიქ დებადჷ 1805 წანაშ 21 ქირსეთუთას, შოტლანდიაშ ნოღა გლაზგოს. გრემი გურაფულენდჷ გლაზგოშ უნივერსიტეტის, სოდეთ დეინტერესჷ ქიმიათ. გლაზგოშ უნივერსიტეტიშ უკულ ტომას გრემიქ გურაფა გაგინძორჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ გრემი მუშენდჷ გლაზგოშ უნივერსიტეტის. 1830 წანას გრემიქ მუშობა ქიდიჭყჷ ანდერსონიშ მედიცინაშ სკოლას. მალას გრემიქ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ლონდონშა გეგნორთჷ. ჸათაქ გრემი მუშენდჷ ლონდონიშ უნივერსიტეტის. 1841 წანას ლონდონს რინაშ ბორჯის, გრემიქ დარსხუ ლონდონიშ ქიმიაშ ჯარალუა დო 1841-1843 წანეფს რდჷ თიში მაართა პრეზიდენტი. 1828 წანაშე გრემი რდჷ ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ საპატიო მაკათური. ტომას გრემი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ დო შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური. 1837 დო 1863 წანეფს ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ გრემის გინოჩჷ ომაფე მენდალი. 1862 წანას გრემიქ მიპალუ კოპლიშ მენდალი. გრემიქ ღურუ 1869 წანაშ 16 ეკენიას, ლონდონს. ნთხორილი რე გლაზგოშ ოხვამეშ სასაფლას.

## მენცარული რკვიებეფი
ტომას გრემი გურაფულენდჷ აირეფს დო აკიმუშუ აირეფიშ გეშა ჟირი ფორმულაცია ("გრემიშ კანონეფი"). ართი ორხველუდჷ აირეფიშ დიფუზიას დო მაჟია ეფუზიას. გრემიქ მიშეღჷ დიდი თია დიალიზიშ გოვითარაფაშა. გრემიქ კოლოიდეფიშ რკვიებაშ ბორჯის, აკეთჷ კოლოიდეფიშ დო კრისტალოიდეფიშ გორთუალა დიალიზერიშ ტექნოლოგიაშ გიმორინაფათ. ჸათე ტექნოლოგია რდჷ ასეიან მედიცინას გიმორინაფილი ჭაჭაშ დიალიზიშ აპარატეფიშ ადრეიან ვერსია. ტომას გრემიშ კოლოიდეფიშ გეშათ რკვიებეფს, გიარსხუ კოლოიდეფიშ ქიმიაშ გოვითარაფაქ.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
**On the Law of Diffusion of Gases* (1833)

## ქოძირით თაშნეშე
* გრემიშ კანონი
* დიალიზი
* კოლოიდეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* გიშნაგორა ნახანდეფი 

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1805
კატეგორია:ნაღურა 1869
იგორი (კიევიშ რუსეთი)

**იგორი** (, ; ღ. 945) — კიევიშ კაბეტი თარი 912 წანაშე 945 წანაშახ, რიურიკოვიჩეფიშ დინასტიაშ ფაქტობური დჷმარსხუაფალი. მემატიანე თიშ წიმოხონალას გვერდოლეგენდარულ რიურიკის მეთმურსხუანს. აგჷნძორენდჷ მუში წიმოხონიშ ოლეგიშ საქვარს, მუში მართუალაშ გიმა აკაართიანჷ დნესტრიშ დო დუნაიშ შქას მახორუ ბჟაეიოლსლავური ტომეფი; აკორანგჷ დრევლიანეფიშ აშონთაფა. რდჷ ორდოიანი ფეოდალური სახელნწჷფოშ ტიპური თარი. 913 წანას ილესქერჷ კასპიაშპიჯიშა, ქემიოჭირინჷ ბაქოს დო გეჭოფჷ ბარდავი. 941 წანას, უმწუძინუო ქეგიანთხჷ კონსტანტინოპოლს. 944 წანას კჷნ გილესქერჷ ბიზანტიაშა, იმპერატორქ თის გიშაჸიდირებელი მიარზჷ, ნამუშ უკულით რუსეფს დო ბერძენეფს შქას ხეკულუაქ დიდვინჷ. პირველი რდჷ რუსი თარეფშე, ნამუქჷთ პაჭინიკეფს მოანტჷნ; თინეფწკჷმა გაფორმჷ 5-წანამი ოზებე ხეკულუა. დოჸვილეს დრევლიანეფქ, მუჟანსჷთ კჷნ მაჟირაშა მითხჷ თინეფშე ხარკი.

თაშნეშე მიშინუაფუ მუჭოთ **იგორ ბადიდი**, **იგორ I** დო **იგორ რიურიკოვიჩი** (*რიურიკიშ სქი*).

## ლიტერატურა

* Повесть Временных лет, ч. 1-2, М. - Л., 1950;
* Греков Б. Д., Киевская Русь, [М.], 1953;
* იგორი (კიევიშ რუსეთი) // დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია [30 ტომო], თარ. რედ. პროხოროვი ა. მ., III გიშაშქ., : გიშმაშქ. „სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“, 1969.

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 870-იანეფი
კატეგორია:ნაღურა 945
კატეგორია:კიევიშ კაბეტი თარეფი
კატეგორია:ჯვეში რუსეთიშ ცხენენჯმადუდეეფი
კატეგორია:რიურიკოვიჩეფი
კატეგორია:ჸვილირი მონარქეფი
ოლეგი (კიევიშ რუსეთი)

**ოლეგი** (ჯვ. რუს. Ольгъ, Ѡльгъ; ღ. 912) — ჯვეში რუსეთიშ თარი. მატიანეშ ჩინებათ, რიურიკიშ მოჯგირე. ნოვგოროდიშ თარო გინირთჷ რიურიკიშ ღურაშ უკული (879). 882 წანას გემშაბურსჷ კრივიჩეფიშ დიხეფშა დო გეჭოფჷ თინეფიშ ცენტრი სმოლენსკი. ობჟათეშჸურე მიდართჷ დნეპრშახ, გეჭოფჷ ლიუბეჩი, უკული კიევი, ნამუთ მუში სახენწჷფოშ ახალ ნანანოღათ გინართინჷ. 883–885 წანეფს ქიმკირსხჷ დრევლიანეფიშ, სევერიანეფიშ, რადიმიჩეფიშ დიხეფი, დო 907 წანას — ვიატიჩეფიშ, ხორვატეფიშ, დულებეფიშ, ტივერეფიშ აკანეფი, ნამუშით ქიდიჸუნჷ ბჟაეიოლ სლავეფიშ ტომეფიშ უმენტაშალა. დოჸუნადილ ტომეფს ქეგიოდჷ ხარკი, თინეფი თაშნეშე ვალდვალირი რდეს ჯარი გეგშუჸონაფუდესკო ოლეგიშ მახვარებელო. წჷმოძინელო ობირჯუდჷ ხაზარეფს. 907 წანას ქართას ქენახუნჷ კონტანტინოპოლი დო ბიზანტიაშ იმპერიას კონტრიბუციაშ გინოგაფა დანძალჷ. 911 წანას თიწკჷმა მოხუჯური ოვაჭარე ხეკულუა ქუდოდჷ. გინოჩამაშ მეჯინათ, დოღურჷ გვერიშ ნაჩამინაშე; თე ფაქტიქ გიადჷ ოსხირო ანდა ლეგენდას დო გინოჩამას.

## ლიტერატურა

* Повесть временных лет, ч. 2, Приложения. Статьи и комментарии Д. С. Лихачева. М. — Л., 1950, с. 249—281;
* Левченко М. В., Очерки по истории русско-византийских отношений, М., 1956;
* ოლეგი (კიევიშ რუსეთი) // დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია [30 ტომაო], თრ. რედ. პროხოროვი ა. მ., III გიშაშქ., : გიშმაშქ. „სხუნუეფიშ ენციკლოპედია“, 1969.

კატეგორია:დუნაბადი IX ოშწანურა
კატეგორია:შვედეთის დუნაბადეფი
კატეგორია:ნაღურა 912
კატეგორია:გვერიშ ნაჩამინაშე ნაღურეფი
კატეგორია:კიევს ნაღურეფი
კატეგორია:კიევს ნთხორილეფი
კატეგორია:კიევიშ კაბეტი თარეფი
კატეგორია:ნოვგოროდიშ თარეფი
კატეგორია:ჯვეში რუსეთიშ ცხენენჯმადუდე
კატეგორია:ვარიაგეფი
სვიატოსლავ I

[მინი|250პქ|სვიატოსლავიშ დო [იოანე I (ბიზანტია)|იოანე ციმისკეშ შეხვალამა.]]
**სვიატოსლავ იგორიშ სქი** — კიევიშ რუსეთიშ კაბეტი თარი 957-972 წანეფს. ცხენენჯმადუდე. თიშ მართუალაშის კიევიშ რუსეთიქ კაბეტ წჷმოძინას მიოჭირინჷ. მოჯალაგჷ ხაზარეფიშ სახაკანე X ოშწანურაშ 60-იან წანეფს, ილესქერჷ კამაშ ბულგარეფიშ დო კავკაციაშ სააწმარენჯოთ. ბულგარეთიშ უკული ქიდიჭყჷ ლესქერუა ბიზანტიაშ სააწმარენჯოთ, მარა დემარცხჷ. დოჸვილეს პაჭანიკეფქ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:რიურიკოვიჩეფი
კატეგორია:კიევიშ კაბეტი თარეფი
კატეგორია:ნაღურა 972
კატეგორია:ობურჯაფე ვეს ნაღურა მონარქეფი
დიფუზია

**დიფუზია** —  მატერიაშ, მასალაშ (მაგალთო ატომეფიშ, იონეფიშ, მოლეკულეფიშ, ენერგიაშ) გინულა მაღალ კონცენტრაციაშე დაბალი კონცენტრაციაშ არეშა. დიფუზიაშ კონცეფცია გიმირინუაფჷ შხვადოშხვა დარგეფს: ფიზიკას, ქიმიას, ბიოლოგიას, სოციოლოგიას, ეკონომიკას, ფინანსეფს დო შხვა.

კატეგორია:დიფუზია
სკალპელი

**სკალპელი**, **ლანცეტი** რე ჭიჭე, ჯგირო ელასირელი ინსტრუმენტი, ნამუთ გიმირინუაფჷ ქირურგიული ოპერაციაშ კეთებაშ ბორჯის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* scalpel

კატეგორია:ქირურგიული ინსტრუმენტეფი
ელისტა

**ელისტა** ( — ქვიშამი; 1944—1957 წწ. — **სტეპნოი**) — ნოღა რუსეთიშ ობჟათე-ბჟადალშე. ყალმუხეთიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა. ელისტაშ ონოღე ოლქიშ ცენტრი. იდვალუაფუ წყარმალუ ელისტას, ერგენიშ სუბეშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, მოსკოვიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე 1250 კილომეტრიშ მეძენას.

## მაჸალე ნოღეფი
*  ლჰასა, ტიბეტიშ ავტონომიური რაიონი, ჩინეთი — 27 გჷმათუთა 2004
*  ულან-უდე, ბურიატეთი, რუსეთი — 18 კვირკვე, 2010
*  ჰაუელი, ნიუ-ჯერსი, ააშ
*  ულან-ბატორი, მონღოლეთი
**მუნიციპალური წოროხანდა ↓**
*  ხონი, საქორთუო
*  კატმანდუ, ნეპალი
*  ლჰასა, ჩინეთი
*  კიზილი, რუსეთი
*  აქტაუ, ყაზახეთი
*  სევერომორსკი, რუსეთი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღა ელისტაშ მერიაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ნოღა ელისტაშ ვებ-ხასჷლა 
* Новости Элиста.орг — Калмыкия сегодня 
* Элиста.орг — Информационный портал о жизни в Калмыкии 
* Элистинский Курьер — Новости в Калмыкии и Элисте.

## სქოლიო

*
კატეგორია:ყალმუხეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
პლანეტოლოგია

**პლანეტოლოგია** რე დისციპლინა, ნამუთ გურაფულენს პლანეტეფს, ორთაშობურ ალმაშარეეფს, პლანეტარულ სისტემეფს, პლანეტეფიშ ფორმაციაშ პროცესეფს, სტრუქტურას დო შხვა. პლანეტოლოგიაშ ინტერესეფიშ სფერო რე კოსმოსური რსხულეფი, მიკრომეტეოროიდეფით დოჭყაფილი დო გაზიშ გიგანტეფით თებული. პლანეტოლოგია ირკვიენს ჸათენეფიშ სტრუქტურას, ფორმაციაშ პროცესეფს, დინამიკას, აკოდგინალუას. პლანეტოლოგიაქ მუჭოთ ზოხორინელი დისციპლინაქ დირსხუ ასტრონომიაშე დო დიხაუჩაშ მენცარობეფიშე გოვითარაფათ. ასეიან პლანეტოლოგია, მუჭოთ ზოხორინელი მენცარობა იკათუანს შხვადოშხვა დისციპლინეფს: პლანეტარული გეოლოგია, გეოქიმია, გეოფიზიკა, კოსმოქიმია, ატმოსფეროშ მენცარობა, ოკეანოლოგია, ჰიდროლოგია, თეორიული პლანეტოლოგია, გლაციოლოგია, ეგზოპლანეტოლოგია დო შხვეფს. პლანეტოლოგიაშ დარგის მოხანდე მენცარეფი მოღალენა უნივერსიტეტეფიშ ფიზიკაშ, ასტრონომიაშ დო დიხაუჩაშ მენცარობეფიშ ფაკულტეტეფს დო რკვიებეფიშ ცენტრეფს. ირ წანას იმანჯებჷ კონფერენციეფი პლანეტოლოგიაშ მენცარობაშ გეშა, გიშმურს პლანეტოლოგიაშ ჟურნალეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
* თეორიული პლანეტოლოგია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Planetary Science Research Discoveries (articles)
* The Planetary Society (world's largest space-interest group: see also their active news blog)
* Women in Planetary Science (professional networking and news)

კატეგორია:პლანეტოლოგია
გლაციოლოგია

**გლაციოლოგია** (ლათ. glacies — „ჸინუ“ დო ბერძ. logos — „დოგურაფა“, „რკვიება“) — რე დისციპლინა ნამუთ გურაფულენს ჯიშთეფს, ჯიშთეფიშ ფორმაციაშ პროცესეფს, გოვითარაფაშ ეტაპეფს, აკოდგინალუას დო შხვა. გლაციოლოგია რე გიშაკერზაფილო ჸინუშ დოგურაფა დო რკვიება თი ორთაშობური ფენომენიშ, ნამუსჷთ ჸინუ ოკათჷ. გლაციოლოგია ართ-ართი დიხაუჩაშ მენცარობა რე დო იკათუანს შხვა დისციპლინეფს: გეოფიზიკას, გეოლოგიას, ფიზიკური გეოგრაფიას, გეომორფოლოგიას, კლიმატოლოგიას, მეტეოროლოგიას, ჰიდროლოგიას, ბიოლოგიას, ეკოლოგიას, ჯარალუაშ გეოგრაფიას, ანთროპოლოგიას. თუთას, მოროხის, ევროპას, პლუტონს გოჸინილი წყარიშ მეგორაფაშ უკულ, გლაციოლოგიას გიაძინჷ ახალი კომპონენტიქ, ნამუსჷთ ასტროგლაციოლოგიას უძახჷნა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*International Glaciological Society (IGS)
*Snow, Ice, and Permafrost Group, University of Alaska Fairbanks
*Arctic and Alpine Research Group, University of Alberta
*Glaciers online
*World Data Centre for Glaciology, Cambridge, UK

კატეგორია:გლაციოლოგია
პეტროზავოდსკი

**პეტროზავოდსკი** (; თაშნეშე  (*ზავოდ*)) — რუსეთიშ რესპუბლიკური დოინალაფაშ ნოღა, ქიანაშ ოორუე-ბჟადალშე, ონეგიშ ტობაშ წყარპიჯის, კარელიაშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა . აკმოქიმინჷნს *პეტროზავოდსკიშ ონოღე ოლქის* (, ).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Географические координаты Петрозаводска
* Официальный сайт администрации Петрозаводска 
* 
* Петрозаводский городской округ на сайте Правительства Карелии

## სქოლიო


კატეგორია:კარელიაშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
სიქტივკარი

**სიქტივკარი** (კომი: Сыктывка́р) — რუსეთიშ რესპუბლიკური დოინალაფაშ ნოღა (1780 წანაშე), კომიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა. 

სიქტივკარ იდვალუაფუ კომიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო ხეშუულაფაშ რეგიონალური ორგანოეფი, ნფედერალირ ორგანოეფიშ ტერიტორიული სტრუქტურეფი, რეგიონალურ კომერციულ ორგანოზაციეფიშ დო ჯარალობური გოართოიანაფეფიშ შტაბ-ორენეფი.

ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ ვიჩეგდაშ კვარჩხან წყარპიჯის, წყარმალუ სისოლაშ ინაკათაფუს.

ნოღას იდვალუაფუ ოერეფოშქაშე აეროპორტი, რკინაშარაშ დგჷმილი, ავტოდგჷმილი.

## რეზურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт администрации муниципального образования городского округа «Сыктывкар»
* Герб города
* Сыктывкар. История
* Сыктывкар из прошлого в будущее
* Почётные граждане Сыктывкара, Официальный сайт администрации города Сыктывкара, 2017
* Молодёжный портал Республики Коми «Твоя Параллель»
* Самое-самое в Усть-Сысольске: лекция Михаила Рогачёва об истории Сыктывкара


კატეგორია:კომიშ რესპუბლიკაშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
იოშქარ-ოლა

**იოშქარ-ოლა** ( — ჭითა,  — ნოღა — *ჭითა ნოღა*, მოჯვ. , , ) — ნოღა რუსეთის, მარი-ელიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა. მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე 645 კილომეტრიშ მეძენას.

1919 წანაშახ ჯოხოდჷ **ცარევოკოქშაისკი**, 1919-1928 წწ. — **კრასნოკოქშაისკი**.

ნოღა რე ფინო-უგორული კათეფიშ ართ-ართი კულტურული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Администрация городского округа «Город Йошкар-Ола»
* Собрание депутатов городского округа «Город Йошкар-Ола»
* Генеральный план развития городского округа «Город Йошкар-Ола» до 2025 года
* Очерки о городе Йошкар-Оле и населённых пунктах, вошедших в городскую черту
* Интернет-справочник «Йошкар-Ола туристическая» 
* Туристический портал Йошкар-Олы 
* История города Йошкар-Ола в фотографиях
* Электронная схема движения общественного транспорта Йошкар-Олы 

## სქოლიო

კატეგორია:მარი-ელიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
ქიზილი

**ქიზილი** თაშნეშე **კიზილი** ( — *ჭითა*) — ნოღა რუსეთის, ტუვაშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა.  რესპუბლიკური დოინალაფაშ ნოღა.

## რესირსეფი ინტერნეტის
* 
* Слайд-шоу Кызыла
* Герб города
* Фотогалерея г. Кызыл на «Фотосайте о Земле»


კატეგორია:ტუვაშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
ანტუან ჟერომ ბალარი

**ანტუან ჟერომ ბალარი** (ფრანგ. Antoine Jérôme Balard; დ. 30 ეკენია, 1802, მონპელიე, საფრანგეთი — ღ. 30 პირელი, 1876, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ქიმიკოსი, ნამუქჷთ მიოგორუ ქიმიური ელემენტი ბრომის. ბალარიქ აკიმუშუ ზუღაშ წყარიშე ნატრიუმიშ სულფატიშ დო კალიუმიშ ჯიმუეფიშ მეღებაშ ტექნილოგია. ბალარი გურაფულენდჷ მონპელიეშ ფარმაციაშ სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ პარიზიშ უნივერსიტეტის დო კოლეჯ დე ფრანსის ქიმიაშ პროფესორო. 1830 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ ბალარის გინოჩჷ პრესტიჟული ჯილდო ომაფე მენდალი. ბალარიშ მოწაფეეფი რდეს გიშარჩქინელი ქიმიკოსეფი: ლუი პასტერი დო მარსელენ ბერტლო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ანტუან ჟერომ ბალარი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1802
კატეგორია:ნაღურა 1876
მარსელენ ბერტლო

**პიერ ეჟენ მარსელენ ბერტლო** (ფრანგ. Pierre Eugène Marcellin Berthelot; დ. 25 გჷმათუთა, 1827, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 18 მელახი, 1907, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ქიმიკოსი,  პოლიტიკოსი, საფრანგეთიშ გალენი საქვარეფიშ მინისტრი. ბერტლო შინელი რე ტომსენი-ბერტლოშ პრინციპიშ ჰიპოთეზათ. ბერტლოქ აკეთჷ შხვადოშხვა ორგანული ნიფთიერებეფიშ სინთეზი ვაორგანული სუბსტანციეფიშე. გურაფულენდჷ პარიზიშ უნივერსიტეტის. რდჷ კოლეჯ დე ფრანსიშ ქიმიაშ პროფესორი. ბერტლო მერჩქინელი რე XIX ოშწანურაშ ართ-ართ უდიდაშ ქიმიკოსო. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ დო ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ბერტლოქ 1883 წანას მიპალუ დეივიშ მენდალი დო 1900 წანას კოპლიშ მენდალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Berthelot  at www.hh.schule.de
*Berthelot, Marcelin (1827–1907), chimiste et homme politique français at isimabomba.free.fr
*"Pierre-Eugène-Marcelin Berthelot" at encarta.msn.com (Archived 2009-11-01)
* 
*Biographies of Scientific Men/Berthelot - Wikisource, the free online library

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1827
კატეგორია:ნაღურა 1907
იენს იაკობ ბერცელიუსი

**იენს იაკობ ბერცელიუსი** (შვედ. Jöns Jacob Berzelius; დ. 20 მარაშინათუთა, 1779, ესტერგიოტლანდი, შვედეთი — ღ. 7 მარაშინათუთა, 1848, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ქიმიკოსი. ბერცელიუსი  რობერტ ბოილი, ჯონ დალტონი დო ანტუან ლავუაზიეწკჷმა ართო მერჩქინელი რე ქიმიაშ მენცარობაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო. შვედეთის ბერცელიუსის უძახჷნა შვედური ქიმიაშ მუმას.

## ბიოგრაფია
იენს იაკობ ბერცელიუსიქ დებადჷ 1779 წანაშ 20 მარაშინათუთას. გურაფულენდჷ მედიცინას უფსალაშ უნივერსიტეტის, 1796-1801 წანეფს. ჸათე პერიოდის დეინტერესჷ ქიმიათ. გურაფაშ თებაშ უკულ ბერცელიუსი ჭიჭე ხანს მუშენდჷ ექიმო, უკულ მალას მუშობა ქიდიჭყჷ შვედეთიშ ომაფე ინსტიტუტის, ქიმიაშ დო ფარმაციაშ პროფესორო. 1808 წანას ბერცელიუსიქ გინირთჷ შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათურო. 1818 წანაშე 1848 წანაშახ რდჷ აკადემიაშ მელამოსე. 1827 წანაშე ბერცელიუსი რდჷ ნიდერლანდეფიშ ომაფე ინსტიტუტიშ კორესპონდენტი. ბერცელიუსი მუშენდჷ გიშარჩქინელი მენცარეფიწკჷმა. 1812 წანას ბერცელიუსიქ ბრიტანეთიშა მიდართჷ, სოდეთ გეჩინებაფუ ჰამფრი დეივი, უილიამ ჰაიდ ვოლასტონი, უილიამ ჰერშელი, ჯეიმზ ვატი დო შხვეფი. ბერცელიუსის უღუდჷ კორესპონდენცია კლოდ ლუი ბერთოლე, ჰამფრი დეივი, ფრიდრიხ ველერი, ეილჰარდ მიჩერლიხი დო კრისტიან ფრიდრიხ შენბეინი დო შხვა მენცარეფიწკჷმა. 1835 წანას 56 წანერ ბერცელიუსიქ ოსურო ქიმიჸონჷ შვედეთიშ ართ-ართი მინისტრიშ სკუა, 24 წანერი ელიზაბეტ პოპიუსი. ბერცელიუსიქ ღურუ 1848 წანაშ 7 მარაშინათუთას, სტოკჰოლმის, მუშ ჸუდეს, სოდეთ ცხოვრენდჷ 1806 წანაშე. ნთხორილი რე სოლნაშ სასაფლას.

## მენცარული რკვიებეფი
ბერცელიუსიქ მიშეღჷ დიდი თია ელექტროქიმიაშ, ქიმიური რსხუშ დო სტექიომეტრიაშ გოვითარაფაშა, აკეთჷ ატომეფიშ წონაშ დეტერმინაცია, შხვადოშხვა ექსპერიმენტეფიშ გიმორინაფათ აკიმუშუ სტექიომეტრიაშ თარი პრინციპეფი, დამუშუ დო გაუჯგუშუ ქიმიური ანალიზიშ მეთოდეფი, დეტალურო გიმირკვიუ იზომერია, ალოტროპია, კატალიზი. ბერცელიუსი რდჷ ართ-ართი მაართა მენცარი, ნამუქჷთ აკეთჷ ვაორგანული დო ორგანული ნიფთიერებეფიშ დიფერენციაცია. ბერცელიუსიქ მიოგორუ ქიმიურ ელემენტეფს: ცერიუმის, სელენის დო აკეთჷ ელემენტეფიშ სილიციუმიშ დო თორიუმიშ იზოლაცია. მინერალოგიაშ დარგის ბერცელიუსიქ აკეთჷ შხვადოშხვა სუბსტანციეფიშ სინთეზი დო ეჭარუ თინეფიშ ქიმიური სტრუქტურა. იენს იაკობ ბერცელიუსის წჷმარინუ ელექტროქიმიური დუალიზმიშ თეორია, ნამუშ მეჯინათ ქიმიური ნიფთიერებეფი ოქსიდური ჯიმუეფიშ სუბსტანციეფი რენა დო ართიანს ელექტროსტატიკური ინტერაქციეფით რენა მერსხილი. ჸათე თეორია მეღებული ვარდუ. ბერცელიუსიქ მიშეღჷ ატომეფიშ ბერძენული დო ლათინური ჯოხოდვალეფი.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
იენს იაკობ ბერცელიუსი რდჷ შვედეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური (1808) დო თიში მელამოსე. ბერცელიუსი 1820 წანაშე რდჷ ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ მაკათური. 1822 წანაშე რდჷ ამერიკაშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ აკადემიაშ საპატიო მაკათური. 1836 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ ბერცელიუსის გინოჩჷ კოპლიშ მენდალი. 1898 წანას შვედეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაქ დარსხუ ბერცელიუსიშ ჯოხონობაშ მუზეუმი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* იენს იაკობ ბერცელიუსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* List of works by Berzelius (301 items as of access date 2011-12-29)
* 

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1779
კატეგორია:ნაღურა 1848
აბაკანი

**აბაკანი** () — ნოღა რუსეთის. ხაკასეთიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა. მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე 3390კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Мэрия Абакана 
* Веб-камера города Абакана 
* Достопримечательности Абакана 
* 90 лет Абакан 


კატეგორია:ხაკასეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
ჩებოქსარი

**ჩებოქსარი** () — ნოღა რუსეთის, ჩუვაშეთიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა, ოწყარმალონე ონიშოლი წყარმალუ ვოლგაშ მარძგვან წყარპიჯის. მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე 673 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Информационный портал города Чебоксары
* Официальный сайт администрации города


კატეგორია:ჩუვაშეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
ბარნაული

**ბარნაული** () — ნოღა რუსეთის, ალთაიშ აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი (1937 წანაშე). მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე 3419 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт города Барнаула
* Барнаульская городская дума
* , проект 2ГИС
* 3D панорамы улиц города Барнаула
* Архитектура Барнаула
* 
* 
* Барнаул с высоты 10 этажа. Фоторепортаж 
* ბარნაული


კატეგორია:ალთაიშ აკანიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
კატეგორია:წყარმალუ ობის მადვალუ ნოღეფი
1900-იანეფი

**1900-იანი (ვითოშ ჩხოროშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1900-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ჩხოროშიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1900 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1909 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
2000-იანეფი

**2000-იანი (ჟირი ვითოშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **2000-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ჟირ ვითოშიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 2000 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 2009 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
2010-იანეფი

[450px|მინი|მარჯვნივ|სათიშ ისინდიჸურე, კვერჩანი ჟილენი კუნთხუშე: '''[არაბული აფუნი** — მასობური პროტესტი ისლამური ოქიანუშ სახენწჷფოეფს 2010—2012 წწ; **რუსი ჯარიშკოჩეფი ყირიმს** 2014 წანაშ მელახის; **ისლამურ სახენწჷფქ** მანჯჷ ტერაქტეფი, სირიაშ დო ერაყიშ ტერიტორიეფი გეჭოიფჷ; **პარიზიშ აპიჯალა**, ნამუშათ ხექ მიჭარინ 2015—2016 წანეფს გეჸვენჯი [[გლობალური დოტიბაფა]]შ აწარინალო; [[მოლინაშ ჰორიზონტიშ ტელესკოპი]]ქ ისტორიას პირველაშე გინიღჷ **უჩა რხვილიშ** სურათი; **ართსქესამ გურგინუეფქ** დეკანონჷ ააშ-ის''[[ობერგეფელი ხოჯესიშ მეხჷ]] საქმეთ''; ცირფული დო მობილური ტექნოლოგეფიშ მაძინე გჷმორინაფა; 2016 წანას [[რეფერენდუმი|რეფერენდუმქ]] იმანჯჷ [[გოართოიანაფილი ომაფე|გოართოიანაფილ ომაფეს]] **ევროპაშ რსხუშე გიშულაშ''' გეშა]]

## მოლინეფი

კატეგორია:
1890-იანეფი

**1890-იანი (ვითოშ ბრუოშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1890-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ბრუოშ ოთხონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1890 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1899 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1880-იანეფი

**1880-იანი (ვითოშ ბრუოშ ოთხონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1880-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ბრუოშ ოთხონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1880 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1889 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
2020-იანეფი

2020-იანეი წანეფქ დიჭყჷ კორონავირუსიშ პანდემიათ, პოსტსხუნუური ოფირჩას დო არხო ბჟაეიოლს რანწკი აკოანჯარაფილი კონფლიქტეფით.

## შანულამი მოლინეფი
### COVID-19 პანდემია
[მინი|ჩინეთიშ ნოღა [უჰანი|უჰანიშ მახინწალიშ ნოდგჷმს მოშარეეფიშ ტემპერატურაშ დისტანციური ზჷმუა. არძას ეუძუ სამედიცინო მარშიმი — კორონავირუსშე თხილუაშ თარი ანჯა]]
* კორონავირუსული ინფექცია COVID-19-შ პანდემია, ნამუქჷთ 2019 წანაშ ქირსეთუთას მადჷ ჩინეთის, თეურეშე — ედომუშამი მოსოფელსჷთ, ნამუქთ ისტორიას ართ-ართი არძაშე მასშტაბურ პანდემიათ გჷნირთუ. პანდემიაშ დოჭყაფაშე 2022 წანაშ ოშწაშეშახ, ლახარათ ამშვი მილიონშე უმოსი ადამიერქ გოჭყორდჷ; ლახარაშ შხვადოშხვა ფორმა გჷნიღ 500 მილიონშე უმოსი ადმიაერქ (დიხაუჩაშ მახორობაშ 5%-შე უმოსი). 
* არძაშე უმოსი გავალქ მიოდირთჷ ააშ-ს, ბრაზილიას, ინდოეთის, მექსიკას დო რუსეთის — ირი თე ხუთი ქიანაშე COVID-19-ით 300 ვითოში ადამიერშე უმოსიქ გოჭყორდჷ.
* თაშნეშე სერიოზულო დეღამაკეს ევროპაშ ქიანეფქ: გოართოიანაფილი ომაფექ, იტალიაქ, საფრანგეთიქ, ესპანეთიქ დო გერმანიაქ, თაშნეშე რუსეთიქ დო თურქეთიქ, ირი ქიანას დელახჷ 10 მილიონშე უმოსიქ დო გოჭყორდჷ 100 ვითოში ადამირშე უმოსიქ. ევროპაშ ანდა ქიანას დალახებაშ დო ღურალაშ მაძირაფალი ართ-ართი არძაშე მაღალი რდჷ ედომუშამი მოსოფელს (გიშაკერზაფილო ბოსნია დო ჰერცეგოვინას, უნგრეთის, საქორთუოს, ბულგარეთის, ჩეხეთის დო ბჟაეიოლი ევროპაშ შხვა ქიანეფს, სოდე ლახარაშე ღურალაქ მილიონი მახორუშა 3-4 ვითოში ადამიერი აკადგინჷ). 2022 წანას, ობჟათე ევროპაშ ქიანეფქ მაჟირაშა გჷნირთეს პანდემიაშ გეჸვენჯი რეღმაშ ოკიბირალეთ.
* 8 მილიონშე დაინფიცირებულქ დეფიქსირჷ არგენტინას, 6 მილიონშე უმოსიქ — ირანს დო კოლუმბიას, 4 მილიონშე უმოსიქ ინდონეზიას. COVID-19 დაინფიცირებაშ რსული უღვენობაშ გეშა აცხადენდჷ თურქმენეთიშ, მიკრონეზიაშ ფედერაციული შტატეფიშ დო ტუვალუშ ოფიციალური სტატისტიკა.
* პანდემიაქ გჷნიჭანუ საკარანტინო დო პროფილაქტიკური ზჷმეფიშ მასობური მიშაღალა (მუჭომით რდჷ სოციალური დისციპლინა, ლოკდაუნი, კომენდანტიშ სათი, კონტაქტეფიშ გითორკუალა, მუშითიზოლაცია), ნამუქჷთ მუშჸურე გჷმიჭანუ ეკონომიკურიკრიზისი. მილიონობათ ადამიერქ გეგნირთჷ დისტანციური მუშობა დო გურაფაშა.
* რეცესია COVID-19-შ პანდემიაშ გეშა.
* 2021 წანას დიჭყჷ მასობური კორონავირუსიშ სააწმარენჯო ვაქცინაციაქ. პირველ გვერდ წანაშ გოძვენას მილიონ დო გვერდი ვაქცინაქ იკეთინჷ, თარო ააშ-ს, ჩინეთის დო ინდოეთის. 2022 წანაშო, ანდა ქიანას ვაცქინაციაქ უციოთ გჷნირთუ მახორობაშ რსული ვარ-და გვერდი კატეგორიაშო.
* 2022 წანაშ დალიას, ჩინეთის იმანჯჷ ანდამუდანობაშ პროტესტეფქ COVID-19-შა ნულოვანი ტოლერანტობაშ პოლიტიკაშ მანჯებაშის, ლოკდაუნიშ მასობური გჷმორინაფაშ მეხჷ.
* 2023 წანას, მოსოფელიშ ჭყანთელუაშ ორგანიზაციაქ გჷმაცხადუ, ნამჷ-და კოვიდიშ პანდემია მოსოფელიშ მასშტაბიშშ ოშქურანჯობას ვაწჷმარინუანდუნ.

## სქოლიო

კატეგორია:
ვითოშწანურა

**ვითოშწანურა** — ბორჯიშ ოზჷმალი ართული, ნამუთ იკათუანს ვით ოშწანურას ვარ-და ოშ ვითწანურას ვარ-და ვითოშ წანას.

## წანეფიშეჭარუა
ასეშო ქიანეფიშ უმეტაშობაშოთ მეღებული რე, ნამჷ-და ახალი წანეფიშეჭარუაშ (გრიგორიანულ კალენდარიშ მეჯინათ) პივრელ ვითოშწანურათ იკოროცხუ პერიოდი 1 წანაშ 1 ღურთუთაშე 1000 წანაშ 31 ქირსსთუთაშახ, მაჟირა ვითოშწანურათ მიარზებუ 1001 წანაშ 1 ღურთუთაშე 2000 წანაშ 31 ქიტსეთუთაშახ, მასუმა — 2001 წანაშ 1 ღურთუთაშე 3000 წანაშ 31 ქირსსთუთაშახ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი : (3 ტომად) / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა. - I-ლი გამოც.. - თბ. : ფანტაზია, 2006. - 28სმ.(MFN: 136149)

კატეგორია:ქრონოლოგია
1
იუგა

**იუგა** (სანსკ. युग yuga „ჭკობა”) — ბორჯიშ პერიოდი ინდუიზმის, ოქიანუშ გოვითარაფაშ ართ-ართი ხანი — თიშ ერჩქინაშ, რდუალაშ, დაჭიჭორაფაშ დო მოჯალაგუაშ ციკლი.

რე ოთხი იუგა:
*სატია-იუგა (ემეთიშ ხანი - ადამიერეფი ცხოვრენდეს დჰარმაშ მეჯინათ)
*ტრეტა-იუგა (მასუმა იუგა, რე ლეგენდა, ნამჷ-და ვიშნუქ მაჟირა დო მასუმა იუგას აბანი დუთირჷნ)
*დვაპარა-იუგა (მაჟირა იუგა)
*კალი-იუგა (რკინაშ ხანი, დაჭიჭორაფაშ დო დჰარმაშ დონთხაფაშ იუგა)

ინდუიზმიშ მეჯინათ კაჩიშობა ასე მაანთხა — კალი-იუგას მილარე დო საქვარი თიშ მოჯალაგუაშა მეურს (აპოკალიფსური ხანი).

კატეგორია:ინდური ასტრონომია
კატეგორია:ინდუისტური ფილოსოფიაშ კონცეფციეფი
კატეგორია:ჯაინისტური ფილოსოფიაშ კონცეფციეფი
კატეგორია:ბორჯიშ ოზჷმალი ართულეფი
კატეგორია:სანსკრიტული ზიტყვეფი დო ფრაზეფი
კატეგორია:შაბდაშა მალი რზეფი
კატეგორია:ისტორიაშ ფილოსოფია
სინოდური თუთა

**სინოდური თუთა** — ბორჯიშ შქაფონი ჟირ ართნერ თუთაშ ფაზაშ შქას. სინოდური თუთაშ განწეხანი ითირუ 13 სათიშ ფარგანეფს. ოშქაშე სიკაბეტე რე 29,53 ოშქაშე ბჟაშური დღა დო სერი.

## ქოძირით თაშნეშე
*სინოდური პერიოდი

## ლიტერატურა

კატეგორია:ბორჯიშ ოზჷმალი ართულეფი
1870-იანეფი

**1870-იანი (ვითოშ ბრუოშ სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1870-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ბრუოშ სუმონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1870 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1879 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1860-იანეფი

**1800-იანი (ვითოშ ბრუოშ სუმონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1860-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ბრუოშ სუმონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1860 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1869 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1850-იანეფი

**1850-იანი (ვითოშ ბრუოშ ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1850-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ბრუოშ ჟარნეჩდოვითიანეფჯ** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1850 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1859 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1840-იანეფი

**1840-იანი (ვითოშ ბრუოშ ჟარნეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1840-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ბრუოშ ჟარნეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1840 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1849 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1830-იანეფი

**1830-იანი (ვითოშ ბრუოშ ეჩდოვითიქნი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1830-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ბრუოშ ეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1830 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1839 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1820-იანეფი

**1820-იანი (ვითოშ ბრუოშ ეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1820-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ბრუოშ ეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1820 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1829 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1810-იანეფი

**1810-იანი (ვითოშ ბრუოშ ვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1810-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ბრუოშ ვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1810 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1819 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1800-იანეფი

**1800-იანი (ვითოშ ბრუოშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1800-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ბრუოშიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1800 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1809 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1790-იანეფი

**1790-იანი (ვითოშ შკვითოშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1790-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **შკვითოშ ოთხონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1790 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1799 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1780-იანეფი

**1780-იანი (ვითოშ შკვითოშ ოთხონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1780-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **შკვითოშ ოთხონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1780 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1789 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1770-იანეფი

**1770-იანი (ვითოშ შკვითოშ სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1770-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **შკვითოშ სუმონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1770 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1779 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1760-იანეფი

**1760-იანი (ვითოშ შკვითოშ სუმონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1760-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **შკვითოშ სუმონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1760 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1769 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1750-იანეფი

**1750-იანი (ვითოშ შკვითოშ ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1750-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **შკვითოშ ჟარნეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1750 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1759 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1740-იანეფი

**1740-იანი (ვითოშ შკვითოშ ჟარნეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1740-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **შკვითოშ ჟარნეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1740 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1749 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
პეტროპავლოვსკ-კამჩატსკი

**პეტროპავლოვსკ-კამჩატსკი** — ნოღა რუსეთის, კამჩატკაშ აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე ბონას 6 767 კილომეტრი მეძენას. 

რუსეთიშ რჩქალოკიანურ ფლოტიშ ბაზაშ  დისლოკაციაშ აბანი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Сайт Администрации Петропавловск-Камчатского городского округа 
* Сайт Городской думы Петропавловск-Камчатского городского округа 
* «Камчатский край, Петропавловск-Камчатский — краеведческий сайт Камчатки» — краеведческий сайт Камчатки
* История Петропавловска-Камчатского — сайт камчатского краеведа А. П. Пирагиса.


კატეგორია:რუსეთიშ ონიშოლეფი
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ონიშოლეფი
კატეგორია:ოურდუმე ონიშოლეფი
კატეგორია:კამჩატკაშ აკანიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
არხანგელსკი

**არხანგელსკი** ()  — ნოღა რუსეთის, მახორობაშ მეჯინათ ქიანაშ ოორუე-ბჟადალ ოკრუგიშ სიკაბეტათ მასუმა ნოღა სანქტ-პეტრბურგიშ დო კალინონგრადიშ უკული, წყარმალუ ოორუე დვინაშ ღანჩოს, თიშ ჩე ზუღაშა ინოკათაფაშახ 30-35 კილომეტრიშ მეძენას. არხანგელაკიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსკოვიშ ოორუეშე 1 226 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт администрации города
* 
* Старый Архангельск (Сайт об истории Архангельска в фотографиях и не только)


კატეგორია:რუსეთიშ ონიშოლეფი
კატეგორია:ჩე ზუღაშ ონიშოლეფი
კატეგორია:არხანგელსკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
1730-იანეფი

**1730-იანი (ვითოშ შკვითოშ ეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1730-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **შკვითოშ ეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1730 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1739 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1720-იანეფი

**1720-იანი (ვითოშ შკვითოშ ეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1720-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **შკვითოშ ეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1720 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1729 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1710-იანეფი

**1710-იანი (ვითოშ შკვითოშ ვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1710-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **შკვითოშ ვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1710 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1719 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1700-იანეფი

**1700-იანი (ვითოშ შკვითოშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1700-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **შკვითოშიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1700 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1709 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1690-იანეფი

**1690-იანი (ვითოშ ამშოშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1690-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ამშოშ ოთხონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1690 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1699 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1660-იანეფი

**1660-იანი (ვითოშ ამშოშ სუმონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1660-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ამშოშ სუმონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1660 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1669 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1650-იანეფი

**1650-იანი (ვითოშ ამშოშ ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1650-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ამშოშ ჟარნეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1650 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1659 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1640-იანეფი

**1640-იანი (ვითოშ ამშოშ ჟარნეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1640-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ამშოშ ჟარნეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1640 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1649 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1680-იანეფი

**1680-იანი (ვითოშ ამშოშ ოთხონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1680-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ამშოშ ოთხონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1680 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1689 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1670-იანეფი

**1670-იანი (ვითოშ ამშოშ სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1670-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ამშოშ სუმონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1670 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1679 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1600-იანეფი

**1600-იანი (ვითოშ ამშოშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1600-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ამშოშიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1600 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1609 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1580-იანეფი

**1580-იანი (ვითოშ ხუთოშ ოთხონეჩითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1580-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ხუთოშ ოთხონეჩითიანეფი** — XVI ოშწანურაშ რანწკო 9-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1580 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1589 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1530-იანეფი

**1530-იანი (ვითოშ ხუთოშ ეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1530-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ხუთოშ ეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1530 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1539 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1520-იანეფი

**1520-იანი (ვითოშ ხუთოშ ეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1520-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ხუთოშ ეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1520 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1529 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1510-იანეფი

**1510-იანი (ვითოშ ხუთოშ ვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1510-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ხუთოშ ვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1510 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1519 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1500-იანეფი

**1500-იანი (ვითოშ ხუთოშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1500-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ხუთოშიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1500 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1509 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1490-იანეფი

**1490-იანი (ვითოშ ოთხოშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1490-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოთხოშ ოთხონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1490 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1499 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1480-იანეფი

**1480-იანი (ვითოშ ოთხოშ ოთხონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1480-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოთხოშ ოთხონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1480 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1489 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1540-იანეფი

**1540-იანი (ვითოშ ხუთოშ ჟარნეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1540-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ხუთოშ ჟარნეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1540 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1549 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1550-იანეფი

**1550-იანი (ვითოშ ხუთოშ ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1550-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ხუთოშ ჟარნეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1550 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1559 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1470-იანეფი

**1470-იანი (ვითოშ ოთხოშ სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1470-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოთხოშ სუმონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1470 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1479 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1460-იანეფი

**1460-იანი (ვითოშ ოთხოშ აუმონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1460-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოთხოშ სუმონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1460 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1469 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1430-იანეფი

**1430-იანი (ვითოშ ოთხოშ ეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1430-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოთხოშ ეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1430 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1439 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1420-იანეფი

**1420-იანი (ვითოშ ოთხოშ ეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1420-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოთხოშ ეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1420 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1429 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1410-იანეფი

**1410-იანი (ვითოშ ოთხოშ ვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1410-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოთხოშ ვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1410 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1419 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* გრიუნვალდიშ ბურჯაფი (1410). ლიეტუვურ-პოლონურ არმიაქ გიორჯგინჷ ტევტონიშ ორდენიშ თარ ნძალეფს  „კაბეტი ლჷმაშ" (1409—1411) ბორჯის.

## მამართალეფი
* გერმანიაშ მაფა სიზიგმუნდი (1410—1437).

კატეგორია:
1400-იანეფი

**1400-იანი (ვითოშ ოთხოშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1400-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოთხოშ ოთხოშიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1400 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1409 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* 1402 — ესპანეთიქ ქჷდიჸუნუ კანარიშ კოკეფი. თე მოლინაშა უჯოხონა ესპანეთიშ იმპერიაშ გოჭყაფაშ ფორმალური თარიღი.
* 1402 — ანგორიშ ბურჯაფი. თემურ-ლენგიქ გიორჯგინჷ ოსმალეთიშ სულთანი ბაიაზიდ I-ს, ნამუქჷთ ობორჯეთ აკარღჷ ოსმალსთიშ იმპერია.
* 1403 — იმპერატორ იუნლექ, ჩინეთიშ ნანანოღა გეგნიღჷ ნანკინიშე პეკინიშა. ქიდიჭყჷ სრულმასშტაბამი ოზუღე რკვიაფეფქ (1405—1433) ჯენ ჰეშ დუდალათ.
* 1407—1435 — აკოანჯარაფილი ბურჯაფი საფრანგეთიშ ხვისტაშო არმანაიაკეფს დო ბურფინიონეფს შქას კარლ VI უჭკუეშ ბორჯის.

## ნაღურა
* იოჰან გუტენბერგი — გერმანალი წინგიშ ბეშტუაშ გჷმმაგონაფალი.

კატეგორია: