open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ერნსტ მაირი

**ერნსტ ვალტერ მაირი** (ინგლ. Ernst Walter Mayr; დ. 5 კვირკვე, 1904, კემპტენი, ბავარია, გერმანია — ღ. 3 ფურთუთა, 2005, ბედფორდი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — გერმანალი-ამერიკალი ევოლუციური ბიოლოგი, სისტემატიკოსი, ორნითოლოგი დო მენცარობაშ ისტორიკოსი. მაირიქ მიშეღჷ დიდი თია ევოლუციაშ სინთეზური თეორიაშ, სისტემატიკაშ, ევოლუციაშ დო ბიოლოგიური გვარობეფიშ კონცეფციაშ რკვიებაშა.

ერნსტ მაირი გურაფულენდჷ მედიცინას გრაიფსვალდიშ უნივერსიტეტის. მაჟირა კურსის რდუნ თეშ ბიოლოგიათ დეინტერესჷ დო ბიოლოგიაშ ფაკულტეტიშა გეგნორთჷ. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ ორნითოლოგიაშ დარგის, ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტის, 1926 წანას, კარლ ციმერიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ, ხემანჯღვერენდჷ ომენცარე ექსპედიციეფს ახალ გვინეას. მაირიქ 1931 წანას ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ამერიკაშა მიდართჷ, სოდეთ მუშენდჷ ორთაშობური მენცარობეფიშ ამერიკულ მუზეუმს. 1953 წანას მუშობა ქიდიჭყჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. 1961-1970 წანეფს რდჷ დარებადი ზოოლოგიაშ მუზეუმიშ დირექტორი.

ევოლუციაშ თეორიაშ მეჯინათ, შხვადოშხვა გვარობეფქ შილებედჷ გევითარუკო ართი წიმოხონიშე, მარა მუნერი მექანიზმით - თენა რჩქინელი ვარდჷ. ჸათეშ გეშათ არსებენდჷ გვარობეფიშ პრობლემა. მაირი ჸათე პრობლემაშ გინოჭყვიდუას ოცადჷ მუში წინგის *"სისტემატიკა დო გვარობეფიშ გოჭყაფა"* (1942), სოდეთ მაირი ჭარუნს ნამდა გვარობეფი ვარენა ხვალე ართმანგური მორფოლოგიური ინდივიდეფი. თინეფი რენა თიცალი ინდივიდუალური ბუნეფი, ნამუეფიშ რეპროდუქცია მუთმოხვადუ ხვალე ართიანშქას. მუჟამს პოპულაციეფი ჸათე გვარობეფიშე გინირთუ იზოლირაფილო გეოგრაფიულო, შხვადოშხვა ბაძაძეფით, გენეფიშ დრეიფით დო ორთაშობური სელექციათ, იყალიბებუ ახალი გვარობეფი. არძაშე უმოსო ბიწორი დო შანულამი გენეტიკური რეორგანიზაციეფი მუთმოხვადუ ჸეთი ჭიჭე პოპულაციეფს, ნამუეფით იზოლირაფილი რენა კოკეფს.

თაშნეშე, ერნსტ მაირიქ წჷმარინუ პერიპატრიული გვაროფორმაციაშ თეორია, ნამუთ მაფურინჯეეფიშ რკვიებეფს რე გერსხილი დო ნამუთ გვაროფორმაციაშ (ინგლ. Speciation) თარი მოდელი რე.

თაშნეშე, მაირი მერჩქინელი რე მენცარობაშ ფილოსოფიაშ სუბდისციპლინაშ ბიოლოგიაშ ფილოსოფიაშ დუმარსხუაფალო, გიშაკერზაფილო ჸეთი ნორთიშ, ნამუთ ორხველჷ ევოლუციურ ბიოლოგიას.

ერნსტ მაირი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. თიში ჯილდოეფი იკათუანს: მენცარობაშ ერუანულ მენდალს, ბალცანიშ პრემიას, სარტონიშ მენდალს, ლუის ტომასიშ პრემიას, ლეიდიშ პრემიას, დარვინი-უოლესიშ მენდალს, ბენჯამინ ფრანკეფიშ მენდალს დო შხვა. მაირი 1988 წანაშე რდჷ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური.

ერნსტ მაირი ათეისტი რდჷ დო თის ღორონთიშ ვაწანდჷ. მაირიშ  ზიტყვეფით: "მუთუნი ვარე თიში (ღორონთიშ) არსებობაშ ონტკიცებელო".

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Ernst Mayr Biography and Interview on American Academy of Achievement
*Ernst Mayr telling his life story at Web of Stories
*"80 Years of Watching the Evolutionary Scenery" – by Ernst Mayr, *Science*.
*Mayr on Eldredge and Gould's punctuated equilibria .
*Ernst Mayr obituary in the Times 
*Ernst Mayr and the Evolutionary Synthesis

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოლოგეფი
კატეგორია:გერმანალი ბიოლოგეფი
დევიდ ბრიუსტერი

**დევიდ ბრიუსტერი** (ინგლ. Sir David Brewster; დ. 11 გერგობათუთა, 1781, კენონგეითი, ჯედბორო, როქსბურგშირი, დიდი ბრიტანეთიშ ომაფე — ღ. 10 ფურთუთა, 1868, ალერლი-ჰაუსი, გატონსაიდი, როქსბურგშირი, დიდი ბრიტანეთიშ დო ირლანდიაშ გოართოიანაფილი ომაფე) — შოტლანდიარი ფიზიკოსი, ავტორი დო აკადემიური ადმინისტრატორი. უმოსო მოღალენდჷ ფიზიკური ოპტიკაშ დარგის დო ირკვიენდჷ სინთეშ პოლარიზაციას. ეჭარჷ ქრომატული პოლარიზაცია ართღერზიან დო ჟირღერზიან კრისტალეფს. ბრიუსტერიქ დადგინჷ კანონი, ნამუთ თიში ჯოხონობაშ რე. მიოგორუ ფოტოელასტიკურობას. 

დევიდ ბრიუსტერიქ მუჭოთ ფოტოგრაფიაშ პიონერქ, გიმიგონჷ სტერეოსკოპიშ გაუჯგუშებული ვერსია. ბრიუსტერიქ, თაშნეშე გიმიგონჷ სტერეოსკოპული კამერა, ჟირნერი პოლარიმეტრი, პოლიზონალური ლინზეფი, ოსინთუეფიშ ილუმინატორი დო კალეიდოსკოპი.

დევიდ ბრიუსტერი რდჷ ბიოგრაფი დო მენცარობაშ ისტორიკოსი. რე ავტორი ისააკ ნიუტონიშ ბიოგრაფიაშ. 

ბრიუსტერი რდჷ სენტ-ენდრიუშ დო ედინბურგიშ უნივერსიტეტიეფიშ აკადემიურ ხემანჯღვერო დო ბრიტანეთიშ ომენცარე ასოციაციაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დევიდ ბრიუსტერი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* 
* ბრიუსტერიშ ნახანდეფი LibriVox-ის
* The Brewster Kaleidoscope Society

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ფიზიკოსეფი
ანრი ვიქტორ რენო

**ანრი ვიქტორ რენო** (ფრანგ. Henri Victor Regnault; დ. 21 კვირკვე, 1810, აახენი, საფრანგეთი — ღ. 19 ღურთუთა, 1878, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ქიმიკოსი დო ფიზიკოსი.

ვიქტორ რენო გურაფულენდჷ პარიზიშ პოლიტექნიკურ სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ გისენიშ უნივერსიტეტის იუსტუს ფონ ლიბიხიშ ხემანჯღვერობათ. უკულ იმუშუ ლიონიშ უნივერსიტეტის, ქიმიაშ პროფესორო. 1841 წანაშე რდჷ კოლეჯ დე ფრანსიშ ფიზიკაშ პროფესორი. 

გიმირკვიუ აირეფიშ თერმული რჯებეფი. მიშეღჷ დიდი თია თერმომეტრეფიშ, ჰიგრომეტრეფიშ, ჰიპსოთერმომეტრეფიშ, კალორიმეტრეფიშ ახალი, გაუჯგუშებული ვერსიეფიშ გოვითარაფაშა. თაშნეშე, ვიქტორ რენოქ ზიმუ აირეფიშ თერმული გოფართინაფაშ კოეფიციენტეფი. აირეფიშ რკვიებაშ ბორჯის, დადგინჷ ნამდა აირეფი ართნერო ვეფართინუაფჷ მუჟამს დერჩხიალებუნანჷ. 

ვიქტორ რენო, თაშნეშე რდჷ მოჸოროფე ფოტოგრაფი დო 1854 წანას დარსხუ საფრანგეთიშ ფოტოგრაფიაშ ჯარალუა. 

1871 წანას ვიქტორ რენოს სქუაქ, ხანტუ ანრი რენოქ დუღურჷ საფრანგეთ-პრუსიაშ ლჷმას. ართი წანაშ უკულ ვიქტორ რენოქ მენცარობაშე მიდართჷ. ვიქტორ რენოქ ღურუ 1878 წანაშ 19 ღურთუთას, 67 წანერქ.

ანრი ვიქტორ რენო რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ ლაურეატი დო ომენცარე ორგანიზაციეფიშ მაკათური. თიში ჯოხონობაშ რე ართი კრატერი თუთას. ვიქტორ რენო ართ-ართი რე 72 მენცარიშე ნამუშ ჯოხოთ მიკოჭარილი რე ეიფელიშ ჸორშიშ ფასადის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ანრი ვიქტორ რენო ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი 

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
რობერტ ბუნზენი

**რობერტ ვილჰელმ ებერჰარდ ბუნზენი** (გერმ. Robert Wilhelm Eberhard Bunsen; დ. 30 მელახი, 1811, გეტინგენი, ვესტფალიაშ ომაფე, რაინიშ კონფედერაცია — ღ. 16 მარაშინათუთა, 1899, ჰაიდელბერგი, ბადენიშ დიდი ოჰერცოგე, გერმანიაშ იმპერია) — გერმანალი ქიმიკოსი. გიმირკვიუ დარჩხიალებური ელემენტეფიშ სპექტრიშ ემისია დო გუსტავ კირხჰოფიწკჷმა ართო მიოგორუ ელემენტეფს ცეზიუმს (1860 წანას) დო რუბიდიუმს (1861). ბუნზენიშ დო კირხჰოფიშ ჯოხონობაშ რე ბუნზენი-კირხჰოფიშ პრემია ნამუთ ირწანური პრემია რე დო გინმიჩამუ ანალიზური სპექტროსკოპიაშ დარგის.

რობერტ ბუნზენიქ დარსხუ შხვადოშხვა აირო-ანალიზური მეთოდი. რდჷ ფოტოქიმიაშ პიონერი დო მიშეღჷ დიდი თია ორგანული დარიშხანიშ ქიმიაშ რკვიებაშა. ბუნზენიქ, მუში ლაბორატორიული ასისტენტი პეტერ დესაგაწკჷმა ართო გიმიგონჷ ბუნზენიშ აირსანთურა.

რობერტ ბუნზენი გურაფულენდჷ ქიმიას, გეტინგენიშ უნივერსიტეტის. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ 1831 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კასელიშ პოლიტექნიკურ სკოლას დო უკულ მარბურგიშ უნივერსიტეტის. 1851 წანას ომუშებუშა გინილჷ ბრესლაუშ უნივერსიტეტიშა. 1852 წანაშე ბუნზენი რდჷ ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი.

რობერტ ბუნზენი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1860 წანას მიპალუ კოპლიშ მენდალი დო 1877 წანას დეივიშ მენდალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რობერტ ბუნზენი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* რობერტ ბუნზენი Mathematics Genealogy Project-ის 
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* რობერტ ბუნზენი Encyclopedia.com-ის

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი
ათეიზმი

right|thumb|250პქ|ათეიზმიშ სიმბოლო
**ათეიზმი** ( — *ვარება* დო θεός — *ღორონთი*) — არძაშე ფართო სმებათ, დგომარობა, მუჟანსჷთ ადამიერს ღორონთიშ ჸოფაშ ვაწანსჷნ. უმოსი ინწრო სმებათ, ათეიზმი რე ვარება თი რწუმაშუ, ნამჷ-და ნამდგაინ ღორონთი ქო რენ. ხოლო უმოსი ინწრო სმებათ, ათეიზმი პოზიცია რე, ნამუშ მეჯინათ ვა რე აკა ღორონთი. ათეიზმიშ აწმარენჯი რე თეიზმი, ნამუთ, არძაშე ზოგადი ფორმათ, რე რწუმა, ნამჷ-და არძაშ უკულაში ართი ღორონთი იშენით რე.

ტერმინ „ათეიზმიშ“ ეტიმოლოგია მოურს ბერძენული ზიტყვაშე ἄθεος (atheos), ნამუქჷთ ჩქინ წანეფიშეჭარუაშახ V ოშწანურაშახ გიჭყჷ დო შანენს „ღორონთ(ეფ)იშ უმუშო“. ანტიკურ ხანს ეშანილი ზიტყვა გიმირინუაფუდჷ, მუჭოთ ეიორდებელი ტერმინი თინეფშო, ნამუთ ვარებულენდჷ თი ღორონთიერობეფიშ პატჷცემას, ნამუეფსჷთ ჯარალუაშ უმენტაშობა პატის ცენდჷნ; ნამუთ დოჭყოლადირი რდჷ ღორონთიშე; ვარ-და მიდგას შურო ვაუღუდჷ ღორონთიშ რწუმა. ტერმინი შანენდჷ სოციალურ ბუნას, ნამუსჷთ რელიგიური ორთოდოქსეფი მიარზენდეს ადამიერეფს, ნამუეფჷთ თინეფიშ რელიგიურ მეჯინეფს ვეშელუანდეს. კჷნე ზიტყვაქ „ათეიზმი“ პირველაშე XVI ოშწანურას იჸუ გიმორინაფილქ. დუდიშული აზრებაშ, სკეპტიკური რკვიებაშ მოდვალაშ დო რელიგიაშ კრიტიკაშ გეჸვენჯი ძინაშ ჭყოლოფუათ, ტერმინიშ გჷმორინაფაქ აკიჭიჭიხჷ. პირველი ინდივიდეფი, ნამუეფქჷთ მუნეფიშ დუდიშ იდენტიფიკაცია ზიტყვა „ათეისტით“ მიშინესჷნ, ოხორანდეს XVIII ოშწანურაშ გონათუობაშ ეპოქას. საფრანგეთიშ რევოლუცია, ნამუთ ჩინებული რე „უპრეცედენტე ათეიზმით“, მაჭიშჷ ისტორიას პირველ კაბეტ პოლიტიკურ ყარაფის, ნამუთ ადამიერიშ ლოგიკური აზრებაშ უმოსობას თხილანდჷ.

ათეიზმიშო ორგებელი არგუმენტეფიშ დიაპაზონი ფილოსოფიური, სოციალური დო ისტორიული მერინეფშე აკმოდირთჷ. დოსაბუთაფილი სხუნუეფი ღორონთეფიშ ჸოფაშ რწუმაშ მერკეობაშ ვარ-და უჸოფობაშო იკათუანს გეჸვენჯი არგუმენტეფს: ღორონთიშ ორგებელო ემპირიული ბეჭედუეფიშ უღვენობა, უბადობაშ პრობლემა, უგეჸვენჯე გჷმოცხადებეფი; თი კონცეფციეფიშ ვარება, ნამუეფიშ ფალსიფიცირაფათ ვეშილებე დო ურწუმობაშ არგუმენტი. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და კანკალე ათეისტიქ ქემუხუჯუ სეკულარულ ფილოსოფიეფსჷნ (სამანგ. ჰუმანიზმი დო სკეპტიციზმი), ვა რე იდეოლოგია ვარ-და რჯეფეფიშ ნაკორობა, ნამუსჷთ არძა ათეისტი გეჸუნსჷნ.

## სქოლიო
გუსტავ კირხჰოფი

**გუსტავ რობერტ კირხჰოფი** (გერმ. Gustav Robert Kirchhoff; დ. 12 მელახი, 1824, კენიგსბერგი, ბჟაეიოლი პრუსია, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 17 გჷმათუთა, 1887, ბერლინი, ბრანდენბურგიშ პროვინცია, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია) — გერმანალი ფიზიკოსი. მიშეღჷ დიდი თია ელექტრული წრედეფიშ, სპექტროსკოპიაშ დო უჩა რსხულეფიშ გჷმოჩხორიაფაშ რკვიებაშა.

გუსტავ კირხჰოფიფ მიშეღჷ ტერმინი *"უჩა რსხულიშ გჷმოჩხორიაფა"* 1862 წანას. კირხჰოფიშ ჯოხონობაშ რე შხვადოშხვა კანონეფი, ნამუეფით ორხველჷ ელექტრული წრედეფს, სპექტროსკოპიას, უჩა რსხულეფიშ გჷმოჩხორიაფას დო თერმოქიმიას. კირხჰოფიშ დო თიში კოლეგაშ რობერტ ბუნზენიშ ჯოხონობაშ რე ბუნზენი-კირხჰოფიშ პრემია ნამუთ ირწანური პრემია რე დო გინმიჩამუ ანალიზური სპექტროსკოპიაშ დარგის.

გუსტავ კირხჰოფი გურაფულენდჷ კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თიში ლექტორეფი რდეს გიშარჩქინელი მენცარეფი: კარლ გუსტავ იაკობ იაკობი დო ფრანც ერნსტ ნეიმანი. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ბერლინიშ დო ბრესლაუშ უნივერსიტეტეფს. 1854 წანას გინილჷ ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტიშა. ჸათაქ კირხჰოფი რობერტ ბუნზენიწკჷმა ართო მუშენდჷ.

გუსტავ კირხჰოფი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გუსტავ კირხჰოფი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* [გუსტავ კირხჰოფი](https://en.m.wikisource.org/wiki/The_Encyclopedia_Americana_(1920)/Kirchhoff,_Gustav_Robert) Encyclopedia Americana-ს
* გუსტავ კირხჰოფი ScienceWorld-ის
* გუსტავ კირხჰოფი Mathematics Genealogy Project-ის
* გუსტავ კირხჰოფი Open Library-ის

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი
სოფია კოვალევსკაია

**სოფია კოვალევსკაია** (რუს. Со́фья Васи́льевна Ковале́вская; დაბადებაშ გვარი **კორვინ-კრუკოვსკაია**, დ. 15 ღურთუთა [ჯვ. სტ. 3 ღურთუთა], 1850, მოსკოვი, რუსეთიშ იმპერია —  ღ. 10 ფურთუთა, 1891, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — რუსი მათემატიკოსი. მიშეღჷ დიდი თია მათემატიკური ანალიზიშ, ნორთული დიფერენციალური განტოლებეფიშ დო მექანიკაშ გოვითარაფაშა. კოვალევსკაია რდჷ პირველი ოსური ნამუქჷთ მიპალუ დოქტორიშ ხარისხი მათემატიკას დო პირველი ოსური ოორუე ევროპას ნამუქჷთ მიოჭირინუ რსული პროფესორობას. თაშნეშე, კოვალევსკაია რდჷ ართ-ართი პირველი ოსური ევროპას, ნამუთ რედაქტორენდჷ ომენცარე ჟურნალს. მენცარობაშ ისტორიკოსიშ ენ ჰაიბნერ კობლიციშ აზრით, კოვალევსკაია რდჷ უდიდაში ოსური მენცარი XX ოშწანურაშახ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სოფია კოვალევსკაია ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* სოფია კოვალევსკაია Mathematics Genealogy Project-ის
* სოფია კოვალევსკაია thoughtco.com-ის
* ბიოგრაფია (რუსულო)
* კუნტა ბიოგრაფია
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* 
* სოფია კოვალევსკაია SKBL-ის

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი მათემატიკოსეფი
ფილიპ ლენარდი

**ფილიპ ედუარდ ანტონ ფონ ლენარდი** (გერმ. Philipp Eduard Anton von Lenard; უნგრ. Lénárd Fülöp Eduárd Antal; დ. 7 მანგი, 1862, პრესბურგი, უნგრეთიშ ომაფე, ავსტრიაშ იმპერია (ასეიან ბრატისლავა, სლოვაკეთი) — ღ. 20 მესი, 1947, მესელჰაუზენი, გერმანია) — გერმანალი ფიზიკოსი. გიმირკვიუ კათოდური ჩხორიეფი დო თინეფიშ რჯებეფი. ჸათე რკვიებეფიშ გეშა მიპალუ ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1905 წანას. ლენარდიშ შანულამ კონტრიბუციათ ითვალუ ფოტოეფექტიშ ექსპერიმენტული რეალიზაცია.

ფილიპ ლენარდი რდჷ ნაციონალისტი დო ანტისემი, თაშნეშე ნაცისტური იდეოლოგიაშ აქტიური პროპონენტი. 1920-იან წანეფიშე ადოლფ ჰიტლერს ალურდჷ დო მასუმა რაიხიშ ბორჯის რდჷ გერმანული ფიზიკაშ ჸარაფიშ ართ-ართი შანულამი წჷმმარინაფალი დო არქიტექტორი. ლენარდი ალბერტ აინშტაინიშ კონტრიბუციას მენცარობაშო, უძახუდჷ ურიეფიშ ფიზიკას.

ფილიპ ლენარდიქ დებადჷ პრესბურგის (ასეიან ბრატისლავას). გურაფულენდჷ ფიზიკას დო ქიმიას ვენას დო ბუდაპეშტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თიში ომენცარე ხემანჯღვერი რობერტ ბუნზენი რდჷ. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ 1886 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ, ლენარდი მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტრუმენტეფს: აახენიშ, ბრესლაუშ, ბონიშ, ჰაიდელბერგიშ, ბერლინიშ დო კილიშ უნივერსიტეტეფს. 

ნობელიშ პრემიაშ გარდა ლენარდი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1896 წანას მიპალუ მატეუჩიშ მენდალი დო რუმფორდიშ მენდალი, 1932 წანას ფრანკლინიშ მენდალი. 1905 წანაშე რდჷ შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ დო 1907 წანაშე უნგრეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური. 

ფილიპ ლენარდიქ ღურუ 1947 წანაშ 20 მესის, 84 წანერქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* გერმანული ფიზიკა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფილიპ ლენარდი Nobelprize.org-ის
* ფილიპ ლენარდი Mathematics Genealogy Project-ის
* On Cathode Rays
* The Cathode Ray Tube site
* Newspaper clippings about Philipp Lenard in the 20th Century Press Archives of the ZBW

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკაშ დარგის
იოჰანეს შტარკი

**იოჰანეს შტარკი** (გერმ. Johannes Stark; დ. 15 პირელი, 1874, ფრაიჰუნგი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 21 მანგი, 1957, ტრაუნშტაინი, გერმანია) — გერმანალი ფიზიკოსი. მიოგორუ არხული ჩხორიეფიშ დოპლერიშ ეფექტის დო  სპექტრული ღოზეფიშ გორთუალას ელექტრული ვეეფიშ დინახალე. ჸათე ფენომენს შტარკიშ ეფექტის უძახჷნა. ჸათე რკვიებეფიშ გეშა მიპალუ ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1919 წანას.

იოჰანეს შტარკი გურაფულენდჷ მიუნხენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1897 წანას ოიგენ ლომელიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ გეტინგენიშ, ჰანოვერიშ, აახენიშ, გრაიფსვალდიშ დო ვიურცბურგიშ უნივერსიტეტეფს.

შტარკი 1920-იან წანეფიშე ადოლფ ჰიტლერს დო ნაცისტურ პარტიას ალურდჷ. შტარკი, გერმანული რაიხიშ ბორჯის, ფილიპ ლენარდიწკჷმა ართო რდჷ გერმანული ფიზიკაშ (*Deutsche Physik*) ჸარაფიშ ართ-ართი შანულამი ფიგურა. 1933 წანაშე შტარკი მუშენდჷ გერმანული რკვიებეფიშ ფონდიშ მადუდეთ დო 1933-1939 წანეფს რდჷ რაიხიშ ფიზიკურ-ტექნიკური ინსტიტუტიშ პრეზიდენტი. 

## ქოძირით თაშნეშე
* გერმანული ფიზიკა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იოჰანეს შტარკი Nobelprize.org-ის
* იოჰანეს შტარკი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკაშ დარგის
ედვარდ უილიამს მორლი

**ედვარდ უილიამს მორლი** (ინგლ. Edward Williams Morley ; დ. 29 ღურთუთა, 1838, ნიუარკი, ნიუ-ჯერსი, ააშ — ღ. 24 ფურთუთა, 1923, ვესტ-ჰარტფორდი, კონექტიკუტი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი დო ქიმიკოსი. ზიმუ დო გიმირკვიუ ჟანგბადიშ ატომური მასა. მორლი, თაშნეშე შინელი რე ექსპერიმენტით, ნამუთ ართ-ართი პირველი ნტკიცება რდჷ, თიში ნამდა ეთერი ვაარსებენდჷ.

ედვარდ უილიამს მორლი გურაფულენდჷ უილიამსიშ კოლეჯის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი 1860 წანას დო უკულ მაგისტრიშ ხარისხი 1863 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა კერზო სკოლეფს. უკულ ომუშებუშა გინილჷ ბჟადალიშ ორეზერვე კოლეჯიშა (ასეიან ქეისიშ ბჟადალი ორეზერვე უნივერსიტეტი), სოდეთ 1906 წანაშახ იმუშო. 1873-1888 წანეფს მუშენდჷ კლივლენდიშ სამედიცინო კოლეჯიშ ქიმიაშ პროფესორო.

ედვარდ უილიამს მორლი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1907 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ მორლის გინოჩჷ პრესტიჟული დეივიშ მენდალი. მორლიქ 1912 წანას მიპალუ ელიოტ კრესონიშ მენდალი დო 1917 წანას უილარდ გიბსიშ პრემია. მორლი რდჷ ამერიკაშ ქიმიური ჯარალუაშ პრეზიდენტი. მორლიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ედვარდ უილიამს მორლი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
ლეო ბაკელანდი

**ლეო ჰენდრიკ ბაკელანდი** (ინგლ. Leo Hendrik Baekeland; დ. 14 გერგობათუთა, 1863, გენტი, ბელგია — ღ. 23 ფურთუთა, 1944, ბიკონი, ნიუ-იორკი, ააშ) — ბელგიარი დო ამერიკალი ქიმიკოსი. შინელი რე გჷმოგონებეფით: ფოტოქარღადით (*Velox*) დო ბაკელიტით. ბაკელიტიშ - ეფი დო უნივერსალური პლასტმასიშ  გჷმოგონებათ, გიჭყჷ თეხანური პლასტმასიშ ინდუსტრიაქ. ლეო ბაკელანდის პლასტმასიშ ინდუსტრიაშ მუმას ხოლო უძახჷნა.

ლეო ბაკელანდიქ დებადჷ ბელგიას. გურაფულენდჷ ქიმიას გენტიშ უნივერსიტეტის. 21 წანერი რდუნ თეში მიპალუ დოქტორიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ გენტიშ უნივერსიტეტიშ ასოცირაფილ პროფესორო.

1889 წანას ბაკელანდიქ ამერიკაშა მიდართჷ, სოდეთ მუშობა ქიდიჭყჷ ართ-ართ ფოტოგრაფიკულ კომპანიას. უკულიან წანეფს მუში კერზო კომპანია ქუდარსხუ. 1893 წანას გიმიგონჷ ფოტოქარღადი, ნამუსჷთ "*Velox*" ქიგიოდვჷ.

1907 წანას ბაკელანდიქ გიმიგონჷ ბაკელიტი, ნამუსჷთ უღუდჷ დიდი შანულობა პლასტმასიშ ინდუსტრიაშო. 

1917 წანაშე ბაკელანდი რდჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 

ბაკელანდი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1910 წანას მიპალუ ჯონ სკოტიშ მენდალი, 1913 წანას უილარდ გიბსიშ პრემია,
1916 წანას პერკინიშ მენდალი დო 1940 წანას ფრანკლინიშ მენდალი. ღურაშ უკულ, 1978 წანას ბაკელანდი მიშეჸონეს ერუანული გჷმმაგონებელეფიშ დიდობაშ დარბაზიშა. 

ლეო ბაკელანდიქ ღურუ 1944 წანაშ 23 ფურთუთას, ინსულტით, 80 წანერქ. დასაფულებური რე სლიფი-ჰოლოუშ სასაფლას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლეო ბაკელანდი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ბაკელიტიშ კოლექციაშ ფონდი
* ბაკელანდიშ ფონდი 
* ბაკელიტიშ ვირტუალური მუზეუმი
* ბაკელიტიშ ვირტუალური მუზეუმი (1907-2007)

კატეგორია:ბელგიარეფი
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ბელგიარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
აირა რემსენი

**აირა რემსენი** (ინგლ. Ira Remsen; დ. 10 ფურთუთა, 1846, ნიუ-იორკი, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 4 მელახი, 1927, კარმელ-ბაი-თე-სი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ქიმიკოსი.

აირა რემსენი გურაფულენდჷ ნიუ-იორკიშ მედიცინაშ კოლეჯის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის, გერმანიას, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ქიმიას, 1870 წანას ვილჰელმ რუდოლფ ფიტიგიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ტიუბინგენიშ უნივერსიტეტის. უკულ მალას ამერიკაშა დირთჷ დო მუშობა ქჷდიჭყჷ უილიამსიშ კოლეჯის. უკულ, გინილჷ ჯონს ჰოპკინსიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ დარსხუ ქიმიაშ ფაკულტეტი დო ხემანჯღვერენდჷ ომენცარე ლაბორატორიას. რემსენიქ, 1879 წანას დარსხუ *"American Chemical Journal"*, ნამუსით რედაქტორენდჷ 35 წანას.

რემსენიშ ლაბორატორიას მუშობაშ ბორჯის, რემსენიშ ასისტენტიქ კონსტანტინ ფალბერგიქ, 1879 წანას მიოგორუ სახარინს. 1880 წანას რემსენიქ დო ფალბერგიქ გჷმაბჟინეს ომენცარე სტატია ჸათეშ გეშათ.

1901-1912 წანეფს რემსენი რდჷ ჯონს ჰოპკინსიშ უნივერსიტეტიშ პრეზიდენტი. ჸათაქ თიქ დარსხუ ინჟინერიაშ სკოლა.

აირა რემსენიქ 1914 წანას მიპალუ უილარდ გიბსიშ პრემია დო 1923 წანას პრისტლიშ მენდალი. რდჷ ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ მაკათური. ჸათე ჯარალუაქ, 1946 წანას დარსხუ აირა რემსენიშ ჯოხონობაშ საირქიანო პრემია.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* აირა რემსენი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* Ira Remsen: The Chemistry was Right
* The History of African-Americans at The Johns Hopkins University.
* Papers of Ira Remsen 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
ვინსენტ დიუ ვინიო

**ვინსენტ დიუ ვინიო** (ინგლ. Vincent du Vigneaud; დ. 18 მესი, 1901, ჩიკაგო, ილინოისი, ააშ — ღ. 11 ქირსეთუთა, 1978, ვაით-ფლეინსი, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი ბიოქიმიკოსი. წურწუფაშ ნაერთეფიშ რკვიებაშ დო გიშაკერზაფილო, პოლიპეპტიდური ჰორმონიშ სინთეზიშ გეშა, მიპალუ ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1955 წანას.

ვინსენტ დიუ ვინიო გურაფულენდჷ ქიმიას ილინოისიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი. 1924 წანას დიუ ვინიოქ მუშობა ქიდიჭყჷ კომპანია DuPont-ის. 1925 წანაშე გურაფა გაგინძორჷ როჩესტერიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1927 წანას. 1928-1929 წანეფს ევროპას შარალენდჷ. უკულ მალას კინ ამერიკაშა დირთჷ. 1932 წანაშე რდჷ ჯორჯ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტიშ დო 1938 წანაშე კორნელიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ კოლეჯიშ პროფესორი.

ვინსენტ დიუ ვინიოშ ომენცარე ინსტიტუტეფიშ სფერო რდჷ წურწუფაშ ნაერთეფი, პეპტიდეფი, პროტეინეფი დო გიშაკერზაფილო, პეპტიდური ჰორმონეფი. დიუ ვინიოქ აკეთჷ ოქსიტოცინიშ დო ვაზოპრესინიშ სინთეზი *AVP* გენიშ მანიპულაციათ. დიუ ვინიოქ თაშნეშე გიმირკვიუ ოქსიტოცინიშ დო ვაზოპრესინიშ სტრუქტურული ურთიართქიმინჯალეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვინსენტ დიუ ვინიო Nobelprize.org-ის
* ვინსენტ დიუ ვინიო ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
ლარს ონსაგერი

**ლარს ონსაგერი** (ინგლ. Lars Onsager; დ. 27 გერგობათუთა, 1903, ოსლო, ნორვეგია — ღ. 5 გჷმათუთა, 1976, კორალ-გეიბლზი, ფლორიდა, ააშ) — ნორვეგიალი-ამერიკალი ფიზიკოსი დო ქიმიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ქიმიაშ დარგის 1968 წანას.

ლარს ონსაგერიქ დებადჷ ოსლოს. გურაფულენდჷ ქიმიურ ინჟინერიას ნორვეგიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, ნამუთ გათუ 1925 წანას. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ პეტერ დებაიშ ასისტენტო ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის. ონსაგერიქ 1928 წანას ამერიკაშა მიდართჷ. ჸათაქ თიქ იმუშუ ჯონს ჰოპკინსიშ, ბრაუნიშ, იელიშ დო მაიამიშ უნივერსიტეტეფს.

ლარს ონსაგერი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1958 წანას მიპალუ ლორენციშ მენდალი, 1962 წანას უილარდ გიბსიშ პრემია, 1965 წანას პეტერ დებაიშ პრემია, 1968 წანას მენცარობაშ ერუანული მენდალი.

ბრაუნიშ უნივერსიტეტის მუშობაშ ბორჯის ონსაგერი გურაფულენდჷ ტემპერატურული გრადიენტეფიშ დიფუზიას. ჸათე რკვიებეფს გიარსხუ ონსაგერიშ თეორემაქ. განტოლებეფი, ნამუეფით ჸათე რკვიებეფს ორხველუდჷ, ონსაგერიქ გჷმაბჟინუ 1929 წანას. ჸათე მენცარული კონტრიბუციაშ გეშა ონსაგერის გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1968 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლარს ონსაგერი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
*The Lars Onsager Lecture and Professorship (Norwegian  University of Science And Technology)
*The Lars Onsager Archive at Universitetsbiblioteket/Gunnerus Library in Trondheim. (Norwegian  University of Science And Technology)
*The Lars Onsager Lecture and The Lars Onsager Professorship (Norwegian  University of Science And Technology).

კატეგორია:ნორვეგიალეფი
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
ვანდერ იოჰანეს დე ჰააზი

**ვანდერ იოჰანეს დე ჰააზი** (ნიდ. Wander Johannes de Haas; დ. 2 მელახი, 1878, ლისე, ნიდერლანდეფი — ღ. 26 პირელი, 1960, ბილტჰოვენი, ნიდერლანდეფი) — ნიდერლანდარი ფიზიკოსი დო მათემატიკოსი. შინელი რე შუბნიკოვი–დე ჰააზიშ ოსცილაციათ, დე ჰააზი–ვან ალფენიშ ეფექტით დო აინშტაინი-დე ჰააზიშ ეფექტით.

ვანდერ იოჰანეს დე ჰააზი გურაფულენდჷ ფიზიკას ლეიდენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ჰეიკე კამერლინგ-ონესიშ ხემანჯღვერობათ, 1912 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ დე ჰააზი მუშენდჷ დელფტიშ ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტის დო გრონინგენიშ უნივერსიტეტის. 1925 წანაშე რდჷ ლეიდენიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი.

დე ჰააზიქ 1912 წანას ოსურო ქიმიჸონჷ გიშარჩქინელი ნიდერლანდარი ფიზიკოსიშ, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატიშ ჰენდრიკ ლორენციშ ცირასქუა გერტრეიდა.

ვანდერ იოჰანეს დე ჰააზიქ 1934 წანას მიპალუ რუმფორდიშ მენდალი. 1922 წანაშე რდჷ ნიდერლანდეფიშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვანდერ იოჰანეს დე ჰააზი Mathematics Genealogy Project-ის
* Wander Johannes de Haas, 1878–1960 @ Instituut-Lorentz for theoretical physics
*  J. van den Handel, ''Haas, Wander Johannes de (1878–1960)'', in Biografisch Woordenboek van Nederland.

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი მათემატიკოსეფი
ალონზო ჩერჩი

**ალონზო ჩერჩი** (ინგლ. Alonzo Church; დ. 14 მანგი, 1903, ვაშინგტონი, ააშ — ღ. 11 მარაშინათუთა, 1995, ჰადსონი, ოჰაიო, ააშ) — ამერიკალი მათემატიკოსი, ინფორმატიკოსი, ლოგიკოსი დო ფილოსოფოსი, ნამუქჷთ მიშეღჷ დიდი თია მათემატიკური ლოგიკაშ გოვითარაფაშა დო თეორიული ინფორმატიკაშ დორსხუაფაშა.

ალონზო ჩერჩი შინელი რე ჩერჩი-ტიურინგიშ თეზისით, ფრეგე-ჩერჩიშ ონტოლოგიათ დო ჩერჩი-როსერიშ თეორემათ. დანტკიცჷ Entscheidungsproblem-იშ  უგნუჭყვადუობა. თაშნეშე, ჩერჩიქ მიშეღჷ დიდი კონტრიბუცია ნინაშ ფილოსოფიაშ რკვიებაშა. მუში სტუდენტი ალან ტიურინგიწკჷმა ართო მერჩქინელი რე ინფორმატიკაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო დო ცენტრალურ ფიგურათ.

ალონზო ჩერჩი გურაფულენდჷ მათემატიკას პრინსთონიშ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1924 წანას. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ ოსვალდ ვებლენიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ინსტრუქტორო ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის. 1927-1929 წანეფს, ერუანული რკვიებეფიშ სტიპენდიათ, გურაფულენდჷ ჰარვარდიშ, გეტინგენიშ დო ამსტერდამიშ უნივერსიტეტეფს.

1929-1967 წანეფს ჩერჩი ოგურუანდჷ მათემატიკას დო ფილოსოფიას, პრინსთონიშ უნივერსიტეტის. 1967-1990 წანეფს რდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (ლოს-ანჯელესი) მათემატიკაშ პროფესორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალონზო ჩერჩი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* Princeton University Library, Manuscripts Division, The Alonzo Church Papers, 1924–1995: finding aid.
* 
**[https://www.nytimes.com/1995/09/05/obituaries/alonzo-church-92-theorist-of-the-limits-of-mathematics.html Alonzo Church, 92, Theorist Of the Limits of Mathematics]* New York Times obituary
**[https://www.independent.co.uk/news/obituaries/obituary-alonzo-church-1600980.html OBITUARY: Alonzo Church]* from The Independent
**[https://projecteuclid.org/euclid.rml/1204835575 In memoriam: Alonzo Church (1903–1995)]* by Irving H. Anellis, *Modern Logic* Vol. 5, No. 4 (1995). 
**[https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/EDB7DCE04575AF06CCC94E95B3DD0F72/S1079898600008040a.pdf/in-memoriam-alonzo-church-1903-1995.pdf In memoriam: Alonzo Church 1903–1995]* by H. B. Enderton, *The Bulletin of Symbolic Logic* Vol. 1, No.5 (1995).

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ინფორმატიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ლოგიკოსეფი
რიცხუეფიშ თეორია

**რიცხუეფიშ თეორია** — მათემატიკაშ დისციპლინა ნამუთ გურაფულენს რიცხუეფს დო თინეფიშ რჯებეფს. XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშახ რიცხუეფიშ თეორიას *"არითმეტიკა"*-ს უძახჷდეს.

რიცხუეფიშ თეორიაშ რკვიებეფიშ თარი თემეფიე: 
* მარტივი რიცხუეფი
* ფაქტორიზაცია
* მატრიცა

რიცხუეფიშ თეორიაშ შანულამი თეორემეფი რე:
* არითმეტიკაშ ფუნდამენტური თეორემა
* ფერმაშ დიდი თეორემა
* ფერმაშ ჭიჭე თეორემა

გერმანალი მათემატიკოსიშ კარლ ფრიდრიხ გაუსიშ ზიტყვეფით: *"მათემატიკა მენცარობეფიშ დიაფალი რე დო რიცხუეფიშ თეორია მათემატიკაშ დიაფალი"*.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Number Theory  entry in the Encyclopedia of Mathematics
* Number Theory Web

კატეგორია:მათემატიკა
კატეგორია:წიმინდე მათემატიკა
კატეგორია:რიცხუეფიშ თეორია
იბნ ალ-ჰაისამი

**აბუ ალი ალ-ჰასან იბნ ალ-ჰასან იბნ ალ-ჰაისამი**, ლათინური ჯოხოდვალა **ალჰაზენი** (არაბ.  أبو علي، الحسن بن الحسن بن الهيثم; დ. დოხოლაფირო 965, ბასრა ღ. —  დოხოლაფირო 1040, კაირო) — არაბი ფიზიკოსი, ასტრონომი დო მათემატიკოსი, ისლამური ორქოშ პერიოდიშ ართ-ართი უდიდაში ფიგურა, შინელი რე მუჭოთ თეხანური ოპტიკაშ მუმა. იბნ ალ-ჰაისამიშ არძაშე უმოსო შანულამი ომენცარე ნახანდი რე *"ოპტიკაშ წინგი"* (არაბ. كتاب المناظر), ნამუქჷთ 1011–1021 წანეფს იჭარჷ დო ნამუშ ლათინური ვერსიაქ ასეშახ მაჭირინუ.

იბნ ალ-ჰაისამი მენცარული მეთოდიშ ართ-ართი ორდოიანი პიონერი დო პროპონენტი რდჷ. ჸათე გეშათ თის პირველ ნანდულ მენცარს ხოლო უძახჷნა. ფიზიკაშ, მათემატიკაშ დო ასტრონომიაშ გარდა ალ-ჰაისამი მოღალენდჷ ფილოსოფიას, თეოლოგიას დო მედიცინას ხოლო. იბნ ალ-ჰაისამიქ ეჭარუ თოლიშ სტრუქტურა დო პროცესეფი, მუჭო ორწყე თოლი სინთეს, ნამუთ ობიექტიშე ირეკლუ.

იბნ ალ-ჰაისამიქ დებადჷ ბასრას. ცხოვრენდჷ დო მოღალენდჷ კაიროს, სოდეთ უკინებუდჷ ადმინისტრაციული პოსტეფი.

ირანალი მენცარი დო ისტორიკოსი აბულ-ჰასან ბაიჰაქი იბნ ალ-ჰაისამს მიშინუანს მუჭოთ "მაჟირა პტოლემეს".

## რესურსეფი ინტერნეტის

* იბნ ალ-ჰაისამი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* Biography from Malaspina Global Portal 
* Short biographies on several "Muslim Heroes and Personalities" including Ibn al-Haytham
* 
* 
* Biography from Trinity College (Connecticut)
* The First True Scientist from BBC News

კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:არაბი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:არაბი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:არაბი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 965
კატეგორია:ნაღურა 1040
იბნ რუშდი

**აბუ ლ-ვალიდ მუჰამად იბნ აჰმად იბნ რუშდი**, ლათინიზებული ჯოხოდვალა **ავეროესი** (არაბ. أبو الوليد محمد ابن احمد ابن رشد, დ. 14 პირელი, 1126, კორდობა, ალ-ანდალუსია, ალმორავიდეფიშ იმპერია — ღ. 11 ქირსეთუთა, 1198, მარაქეში, ალმოჰადეფიშ ხალიფატი) — ანდალუსიარი არაბი მენცარი, ფილოსოფოსი, თეოლოგი.

იბნ რუშდი რე ავტორი დოხოლაფირო 100 წინგიშ დო ომენცარე ნახანდიშ. ბჟადალს, რუშდი შინელი რდჷ მუჭოთ რაციონალიზმიშ მუმა დო კომენტატორი. 

თიში ფილოსოფიური ნახანდეფი იკათუანს ნაჭარეფს არისტოტელეშ გეშა. იბნ რუშდი რდჷ არისტოტელიზმიშ ნძალიერი პროპონენტი დო ოპონირენდჷ მუსლიმი ფილოსოფოსეფიშ ალ-ფარაბიშ დო იბნ სინაშ ნეოპლატონისტურ ტენდენციეფს.

იბნ რუშდი მოღალენდჷ მენცარობაშ შხვადოშხვა დარგეფს: ასტრონომიას, მათემატიკას, ფიზიკას, ლინგვისტის დო მედიცინას ხოლო. მუშ ნაჭარეფს რუშდი ეთმოჭარუნს ინსულტის, პარკინსონიშ ლახარას დო თინეფიშ შანეფს დო სიმპტომეფს. იბნ რუშდიშ სამედიცინო წინგეფი გიმირინუაფუდჷ ევროპას ხოლო შქა ოშწანურეფიშ პერიოდის.

იბნ რუშდი ბჟადალი ევროპაშ ქიანეფს შინელი რე ლათინიზებული ჯოხოთ *ავეროესი*. ფილოსოფიური ჸარაფის ნამუთ იბნ რუშდის იდეეფს რე გერსხილი ავეროიზმის უძახჷნა.

ალმოჰადეფიშ ხალიფატის იბნ რუშდის უკინებუდჷ ყადიშ პოსტი, თაშნეშე რდჷ ხალიფატიშ კარიშ ექიმი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იბნ რუშდი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
*  on the Internet Encyclopedia of Philosophy
* Bibliography, a comprehensive overview of the extant bibliography
* Averroes Database, including a full bibliography of his works
* Podcast on Averroes, at NPR's *Throughline*

კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:არაბი ფილოსოფოსეფი
ალ-კინდი

**აბუ იუსუფ იაკუბ იბნ ისჰაკ ას-საბაჰ ალ-კინდი** (არაბ. أبو يوسف يعقوب بن إسحاق الصبّاح الكندي; დ. დოხოლაფირო 801, ქუფა, აბასიდეფიშ ხალიფატი — ღ. დოხოლაფირო 873, ბაღდადი, აბასიდეფიშ ხალიფატი) — არაბი ფილოსოფოსი, მათემატიკოსი, ექიმი დო მუსიკაშ თეორიტიკოსი, ორდოიანი ისლამური ფილოსოფიაშ ცენტრალური ფიგურა. შინელი რე მუჭოთ არაბული ფილოსოფიაშ მუმა.

ალ-კინდიქ დებადჷ ქუფას, გურაფულენდჷ ბაღდადის. რდჷ  ინტელექტუალური ცენტრიშ *"სიჭკვერეშ ჸუდე"*-შ გიშარჩქინელი მაკათური. ალ-კინდი (აბასიდეფიშ ხალიფეფიშ ინიციატივათ), თანგუნდჷ ჯვეში ბერძენულ მენცარულ დო ფილოსოფიურ ტექსტეფს არაბულ ნინაშა. ალ-კინდი რდჷ ელინური დო პერიპატეტიკური ფილოსოფიაშ პოპულარიზატორი ისლამური ოქიანუს. 

ალ-კინდი რე ავტორი ოშობათ ნახანდიშ დო ნაჭარეფიშ, ნამუეფით ორხველჷ შხვადოშხვა დისციპლინეფის: მეტაფიზიკას, ეთიკას, ლოგიკას, მედიცინას, მათემატიკას, მეტეოროლოგიას, ფიზიკას, ოპტიკა, ასტრონომიას, ასტროლოგიას დო შხვა ოკითხეფს.

ალ-კინდი რდჷ ართ-ართი პირველი ნამუქჷთ მიშეღჷ ინდური ციფრეფი ისლამურ ოქიანუშა.

ალ-კინდი რდჷ კრიპტოგრაფიაშ პიონერი. თაშნეშე, თიქ მიშეღჷ დიდი თია კრიპტოანალიზიშ გოვითარაფაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  (PDF version)
* Alkindus (Bibliotheca Augustana)
* Al-Kindi  – Famous Muslims
* Al-Kindi's website – Islamic Philosophy Online
* Benjamnin N. Dyke's translation of Al-Kindi's ''Forty Chapters'' with PDF extracts from the Introduction and main text

კატეგორია:არაბეფი
კატეგორია:არაბი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 801
კატეგორია:ნაღურა 873
მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატი 2022

**მოსოფელიშ ოკუჩხბურთე ჩემპიონატი 2022** — ფიფა-შ მოსოფელიშ თასიშ 22-ა ლაჸაფი, ნამუქჷთ კატარს იმანჯჷ. ტურნირიშ ფინალური ეტაპი 20 გერგობათუთაშე 18 ქირსეთუთაშახ იმანჯებუდჷ დო თის 32 ერუანული ნაკორობა ოკათუდჷ. 2022 წანაშ ჩემპიონატი რდჷ პირველი მუნდიალი, ნამუქჷთ არაბულ ოქიანუს იმანჯჷნ.

## სტადიონეფი

## ბუნური ეტაპი
ლაჸაფიშ მაკათური ბუნეფი დორთილ რენა 8 ბუნას (ირ ბუნას 4 ნაკორობა). ირი ბუნაშე 2 საუჯგუშო შედეგიშ მოღვენი ნაკორობა გინურს ტურნირიშ ნარუოფინალურ ეტაპშა.

### ბუნა A

|}

----

----

### ბუნა B

|} 

----

----

### ბუნა C

|}

----

----

### ბუნა D

|}

----

----

### ბუნა E

|}

----

----

### ბუნა F

|}

----

----

### ბუნა G

|}

----

----

### ბუნა H

|}

----

----
კატარიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობა

**[[კატარი]]შ კუჩხბურთიშ ერუანული ნაკორობა** — ერუანული ნაკორობა, ნამუთ კატარს წჷმარინუანს ოერეფოშქაშე ოკუჩხბურთე რკინაფას. ერუანულ ნაკორობას აკონტროლენს კატარიშ კუჩხბურთიშ ასოციაცია. აზიაშ თასიშ (2019) გომორძგვილი.
როჯერ ბეკონი

**როჯერ ბეკონი** (ინგლ. Roger Bacon; დ. დოხოლაფირო 1219 ვარ-და 1220, ილჩეტერიშ გოხოლუას, სომერსეტი, ინგლისი — ღ. დოხოლ. 1292, ოქსფორდიშ გოხოლუას, ოქსფორდშირი, ინგლისი) — ინგლისარი მენცარი, ფილოსოფოსი.

როჯერ ბეკონი გურაფულენდჷ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალჷ მაგისტრიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ პარიზიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თინა ოგურუანდჷ ლათინურ გრამატიკას, არისტოტელეშ ლოგიკას, არითმეტიკას, გეომეტრიას, ასტრონომიაშ მათემატიკურ ასპექტეფს დო მუსიკაშ თეორიას. 1247 წანას ბეკონქ პარიზიშ უნივერსიტეტი ქჷდიტუ დო უკულ მალას ბრიტანეთშა დირთჷ. 1250-იან წანეფშე მუშენდჷ ოქსფორდის. 1256 (ვარ-და 1257) წანას გინირთჷ ფრანცისკანარეფიშ ორდენიშ პაპათ.

როჯერ ბეკონი რდჷ ართ-ართი პირველი ფილოსოფოსი, ნამუთ მენცარული მეთოდიშ ადვოკატი რდჷ. ბეკონი რდჷ ორთაშ რკვიებეფიშ პროპონენტი ემპირიზმიშ გჷმორინაფათ. ბეკონი ირკვიენდჷ არისტოტელეშ მენცარულ ნახანდეფს იბნ ალ-ჰაისამიშ ემპირიული მეთოდეფით.

როჯერ ბეკონიშ არძაშე უმოსო შანულამი ნახანდი რე *"Opus Majus"*, ნამუთ რე ლათინურ ნინაშა ჭარილი. ათე ნახანდი იკათუანს 878 ხასჷლას დო ეთმეჭარჷნს ორთაშობური მენცარობეფიშ ანდა ოკითხირეეფს, ლოგიკათ დოჭყაფილი ფილოსოფიათ თებული.

როჯერ ბეკონი რდჷ პირველი ევროპალი ნამუქჷთ ეჭარჷ დენთიშ სტრუქტურული ფორმულა. 

ბეკონიშ რკვიებეფიშ გაულათ დითირჷ შქა ოშწანურეფიშ უნივერსიტეტიშ კურიკულუმქ დო ტრადიციულ კვადრივიუმს გიაძინჷ ოპტიკაქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* როჯერ ბეკონი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
*"Roger Bacon" – In Our Time 2017
*1901–1906 Jewish Encyclopedia: Bacon, Roger
*Roger Bacon Quotes at Convergence
* Roger Bacon: On Experimental Science, 1268 
* Brehm, Edmund A., "Roger Bacon's Place in the History of Alchemy" 

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1220
კატეგორია:ნაღურა 1292
ალ-ფარაბი

**აბუ ნასრ მუჰამად ალ-ფარაბი** (სპარ. ابونصر محمد فارابی, არაბ. أبو نصر محمد الفارابي; დ. დოხოლაფირო 870, ფარიაბი, ხორასანი (ასეიანი ავღანეთი), ვარ-და ფარაბი (ასეიანი ყაზახეთი) — ღ. დოხოლ. 950, დამასკო) — ფილოსოფოსი, მენცარი. თიში ნახანდეფი ორხველუდჷ ფილოსოფიას, იურისპრუდენციას, ეთიკას, ლოგიკას, მათემატიკას, ასტრონომიას, მედიცინას, მუსიკაშ თეორიას დო მისტიციზმის.

ალ-ფარაბი ისლამურ ფილოსოფიურ ტრადიციას, შინელი რე მუჭოთ *"მაჟირა მაგურაფალი"* (*პირველ მაგურაფალს* არისტოტელეს უძახჷდეს). ალ-ფარაბი ავტორი რე შხვადოშხვა ტრაქტატეფიშ დო კომენტარეფიშ, სოდეთ ეჭარილი აფჷ ჯვეში ბერძენული ლიტერატურაშ დო ფილოსოფიაშ ტექსტეფი. ალ-ფარაბიშ ფილოსოფიურ ნაჭარეფქ კაბეტი გაულა იღვენუ ანდა გიშარჩქინელი ფილოსოფოსიშა, გიშაკერზაფილო იბნ სინაშა დო მაიმონიდიშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალ-ფარაბი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ალ-ფარაბიშ ფილოსოფია
* ალ-ფარაბი muslimphilosophy.com-ის
* ალ-ფარაბი — ტრინიტი-კოლეჯი
* ალ-ფარაბი — სტენფორდიშ ფილოსოფიაშ ენციკლოპედია
* ალ-ფარაბიშ ლოგიკაშ დო ნინაშ ფილოსოფია
* ალ-ფარაბიშ ჯარალუაშ დო რელიგიაშ ფილოსოფია
* ალ-ფარაბიშ ფსიქოლოგია დო ეპისტემოლოგია
* ალ-ფარაბიშ ასტრონომიული რკვიებეფი

კატეგორია:მუსლიმი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:მუსლიმი მენცარეფი
მაიმონიდი

**მოშე ბენ მაიმონი** (ურ. ‏משה בן מימון‏‎;  დ. 30 მელახი ვარ-და 6 პირელი, 1135; 28 მელახი ვარ-და 4 პირელი; 1138 — ღ. 12 ქირსეთუთა, 1204, ფუსტატი, აიუბიდეფიშ სულთანატი), უმოსო შინელი რე მუჭოთ **მაიმონიდი** — შქა ოშწანურეფიშ ურია ფილოსოფოსი, ასტრონომი, აიუბიდეფიშ დინასტიაშ დჷმარსხუაფალი სალადინიშ კარიშ ექიმი.

მაიმონიდიქ დებადჷ კორდობას. გურაფულენდჷ ალ-კარაუინის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ რაბინო, ექიმო დიო მაროკოს დო უკულ ეგვიპტეს. რდჷ შქა ოშწანურეფიშ ურიული დო ისლამური ოქიანუშ ართ-ართი გიშარჩქინელი ფილოსოფოსი. თიში ნაჭარეფი ორხველუდჷ ფილოსოფიას, მენცარობაშ შხვადოშხვა დარგეფს, რელიგიას. მაიმონიდიშ არძაშე უმოსო ჩინებული ნახანდი რე *"მიშნე თორა"*, ნამუქჷთ 1170-1180 წანეფიშ პერიოდის იჭარჷ დო ნამუსჷთ ასე ხოლო უღჷ კაბეტი შანულობა ჰალახაშ კოდიფიკაციაშო. 

მაიმონიდიშ ფილოსოფიური ნაჭარეფიშა კაბეტი გაულა იღვენუ არისტოტელექ, ალ-ფარაბიქ, იბნ სინაქ დო იბნ რუშდიქ.

მაიმონიდიქ ღურჷ ეგვიპტეს, 1204 წანაშ 12 ქირსეთუთას. დასაფულებური რე ტიბერიას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Maimonides entry in the *Jewish Encyclopedia* (1906)
* Maimonides entry in the Encyclopædia Britannica
* Maimonides entry in the *Encyclopaedia Judaica*, 2nd edition (2007)
* "Maimonides entry in the Internet Encyclopedia of Philosophy"
* Video lecture on Maimonides by Henry Abramson
* Maimonides, a biography — book by David Yellin and Israel Abrahams
* Maimonides as a Philosopher

კატეგორია:ურიეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1138
კატეგორია:ნაღურა 1204
ლეო შტრაუსი

**ლეო შტრაუსი** (გერმ. Leo Strauss; დ. 20 ეკენია, 1899, კირხჰაინი, ჰესენ-ნასაუშ პროვინცია, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 18 გჷმათუთა, 1973, ანაპოლისი, მერილენდი, ააშ) — გერმანალი-ამერიკალი პოლიტიკური ფილოსოფოსი.

## ბიოგრაფია
ლეო შტრაუსიქ დებადჷ 1899 წანაშ 20 ეკენიას, გერმანალი ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ მარბურგიშ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1917 წანას. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის შტრაუსი მსახურენდჷ გერმანიაშ არმიას, 1917 წანაშ კვირკვეშე 1918 წანაშ ქირსეთუთაშახ. 

ლჷმაშ თებაშ უკულ, შტრაუსიქ გურაფა გაგინძორჷ ჰამბურგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1921 წანას, ერნსტ კასირერიშ ხემანჯღვერობათ. ოდოქტორე თეზისიშ თემა რდჷ *"რჩქინაშ პრობლემაშ გეშა [[ფრიდრიხ ჰაინრიხ იაკობი]]შ ფილოსოფიურ დოქტრინას"*.

ართი პერიოდის შტრაუსი გურაფულენდჷ ფრაიბურგიშ უნივერსიტეტის ხოლო, სოდეთ თიში მაგურაფალეფი რდეს: ედმუნდ ჰუსერლი დო მარტინ ჰაიდეგერი. 

1932 წანას როკფელერიშ ფონდიშ სტიპენდიათ შტრაუსიქ პარიზიშა მიდართჷ. გერმანიაშ თარობაშა ნაცისტეფიშ მულაშ უკულ, შტრაუსის გერმანიაშა ვადურთინჷ დო ოცხოვრებშა ბრიტანეთიშა გეგნორთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის. 1937 წანას ლეო შტრაუსიქ ოცხოვრებშა ამერიკაშა გინილჷ. ჸათაქ თიქ იმუშუ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს: დიო კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის, უკულ ჰამილტონიშ კოლეჯის დო უკულ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის.

## ფილოსოფია
შტრაუსიშ აზრით პოლიტიკა დო ფილოსოფია რე ართიანს მერსხილი დო პოლიტიკურ ფილოსოფიაქ გიჭყჷ ჸეთი ბორჯის, მუჟამს სოკრატე გასამართლეს დო დოჸვილეს. შტრაუსიშ აზრით ფილოსოფიაშ ისტორიას არძაშე უმოსო შანულამი რდჷ სოკრატეშ არგუმენტეფი, ნამუეფიშ მეჯინათ სოკრატე თვალუნდჷ ნამდა ფილოსოფოსეფს ვეშულებუნა ორთაშ რკვიება ადამიერეფიშ ორთაშ გჷმორკვიებაშ უმუშო.

შტრაუსი, მუში ართი ნახანდის *"ორთაშობური ნება დო ისტორია"*, აკრიტიკენს მაქს ვებერიშ ეპისტემოლოგიას, ეთმოჭარუნს მარტინ ჰაიდეგერიშ რელატივიზმის დო ორთაშობური ნებეფიშ ევოლუციას ტომას ჰობსიშ დო ჯონ ლოკიშ ანალიზით. შტრაუსი, თაშნეშე აკრიტიკენს ჟან-ჟაკ რუსოს დო ედმუნდ ბერკის. წინგის, შტრაუსი ციტირენს პლატონს, არისტოტელეს დო ციცერონს.

შტრაუსი ჭარუნს ნამდა ჰაიდეგერიშ აზრეფი გაგებულქ დო თაშნეშე გაკრიტიკებულქ ოკო იჸუას თეხანური პოლიტიკური თეორიაშ ფორმულაციაშახ. თენა შანენს თის ნამდა პოლიტიკური აზრი ოკო მეჸუნდას ონტოლოგიურ პროცესეფს დო მეტაფიზიკაშ ისტორიას.

ლეო შტრაუსის ფრიდრიხ ნიცშე მიოჩქუდჷ პირველ ფილოსოფოსო ნამუთ სწორას გებულენდჷ ისტორიზმის. 

შტრაუსიქ 1953 წანას მიშეღჷ ტერმინი *[[Reductio ad Hitlerum]]*, ნამუთ შანენს ჸეთი არგუმენტიშ ნიველირებას, ნამჷ არგუმენტით შილებე უღუდუკონჷ ადოლფ ჰიტლერს ვარდა ნაცისტურ პარტიას.

ლეო შტრაუსი რე ავტორი 15 წინგიშ, შხვადოშხვა სტატიეფიშ დო ფილოსოფიური პუბლიკაციეფიშ. დიდი პოპულარობა მიპალუ ჸეთი წინგეფქ დო სტატიეფქ ნამუეფით ორხველუდჷ სპინოზას, ჰობსის, მაიმონიდის დო ალ-ფარაბის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლეო შტრაუსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ლეო შტრაუსი SourceWatch-ის
* ლეო შტრაუსიშ ცენტრი

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფილოსოფოსეფი
არისტოფანე

**არისტოფანე** (ჯვ. ბერძ. Ἀριστοφάνης, დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 446, ათენი, საბერძნეთი — ღ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 386, დელფო, საბერძნეთი) — ჯვეში ბერძენი პოეტი დო დრამატურგი, შინელი რე მუჭოთ "კომედიაშ მუმა".

არისტოფანეშ ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთი ვარე რჩქინელი. თინა რდჷ ავტორი დოხოლაფირო 40 პიესაშ. ჩქინი ბორჯიშა მაჭირინუ ხვალე ვითაართიქ. თიში ნაჭარეფი სატირული ხასიათიში რე. ჸათეშ გეშათ არისტოფანეს პრობლმეფქ ხოლო ქაშუ დო სასამართალოს ხოლო ნოღვე საქმე. მარა დეტალეფი ვარე რჩქინელი. 

არისტოფანე მუში პიესეფით მონაწილენდჷ შხვადოშხვა ფესტივალეფს დო ჯილდოეფი ხოლო ეუჭოფჷ. 

არისტოფანეშ არძაშე უმოსო ჩინებული პიესეფი რე: *"მუნაფეფი"*, *"მაწერღიეფი"*, *"ჩიტეფი"*, *"ლისისტრატე"*, *"ოსურეფი თესმოფორიეფიშ დღახუს"* დო "*გორდეფი"*.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* არისტოფანე ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* 
* არისტოფანეშ ნახანდეფი LibriVox-ის

კატეგორია:ჯვეში ბერძენეფი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი დრამატურგეფი
კატეგორია:ჯვეში ბერძენი პოეტეფი
ტიტუს ლივიუსი

**ტიტუს ლივიუსი** (ლათ. Titus Livius; დ. ჯვ.წ. 59, პატავიუმი, რომიშ რესპუბლიკა (ასეიან პადუა, იტალია) — ღ. ახ.წ. 17, პატავიუმი, რომიშ იმპერია) — რომაალი ისტორიკოსი, მონუმენტური ნახანდიშ *"[[ისტორია ნოღაშ დორსხუაფაშე]]"* ავტორი.

ტიტუს ლივიუსი დაბადებე პატავიუმს, დოხოლაფირო ჯვ.წ. 59 წანას. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 30 წანას ლივიუსის რომშა მიდურთუმ სოდეთ თისი ჯგირი გონათაფა მეუღებუ. დაინტერესბული ჸოფე ისტორიათ, ფილოსოფიათ დო რიტორიკათ. 

ტიტუს ლივიუსი რდჷ ავგუსტუსიშ მაჸალე, მარა ლივიუსი პოლიტიკას ვამონაწილენდჷ დო მუთუნნერი პოსტი ხოლო დღას ვაუკებუდჷ.

ლივიუსი რინაშ ბოლო წანეფს პატავიუმს ცხოვრენდჷ, სოდეთ დოღურე ახ. წ. 17 წანას. 

ტიტუს ლივიუსიშ უდიდაში ნახანდი რე *"ისტორია ნოღაშ დორსხუაფაშე"* (ლათ. Ab urbe condita), სოდეთ ეჭარილი რე ანტიკური რომიშ ისტორია, თიში ლეგენდარული დორსხუაფაშე (ჯვ.წ. 753 წანა), ნერონ კლავდიუს დრუზუსიშ (ჯვ.წ. 9 წ.) ღურაშახ. ნახანდი იკათუანს 142 წინგის, ჸათავრეშე ჩქინი ბორჯიშა მაჭირინუ 35-ქ. გინოსქილადირი წინგეფს ეჭარილი რე პერიოდი ჯვ.წ. 293 წანაშა (წინგეფი 1-10) დო ჯვ.წ. 219-შე 166 წანაშახ პერიოდი (წინგეფი 21-45).

## ლიტერატურა
* Dorey, Thomas Allen, ed. (1971). Livy. London: Routledge. ISBN 9780710068767.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტიტუს ლივიუსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ლივიუსიშ ნახანდეფი Perseus Digital Library-ის
* 
* ლივიუსიშ ნახანდეფი LibriVox-ის

კატეგორია:რომაალი ისტორიკოსეფი
პოლიბიოსი

**პოლიბიოსი** (ბერძ. Πολύβιος, ლათ. Polybius, დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 200, მეგალოპოლისი, არკადია — ღ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 118, რომაული საბერძნეთი) — ბერძენი ისტორიკოსი, შინელი რე ნახანდით *"[[ისტორია (პოლიბიუსი)|ისტორია]]"*, სოდეთ ეჭარილი რე ჯვ.წ. 264-146 წანეფიშ პერიოდი დო პუნიკური ლჷმეფი.

შანულამი რე პოლიბიოსიშ ანალიზი ხეშულებაშ გორთუალაშ დო ბალანსიშ გეშა, ნამუქჷთ დიდი გოლინა იღვენუ მონტესკიეშა, ჯონ ლოკიშა დო ააშ-იშ კონსტიტუციაშ ავტორეფიშა.

პოლიბიოსიქ დებადჷ მეგალოპოლისის, არკადიას, დოხოლაფირო ჯვ.წ. 200 წანას. პოლიბიოსიშ მუმა რდჷ ლიკორტი, აქაარეფიშ ლიგაშ გიშარჩქინელი პოლიტიკოსი. პოლიბიოსი ბაღანობაშე მონაწილენდჷ აქაარეფიშ პოლიტიკურ დო ოურდუმე საქმეეფს. თიქ, ჯვ. წ. 169 წანას გიშაგორილქ იჸუ ჰიპარქოსო. მასუმა მაკედონური ლჷმაშ ბორჯის ლიკორტი დო პოლიბიოსი ნეიტრალიტეტიშ პოლიტიკას მეთხოზუდეს. მარა რომაალეფი თენეფიშ ჸათე პოლიტიკას ქეჭვით უჯინიდეს. ჸათეშ გეშათ, ჯვ. წ. 167 წანას რომაალეფქ 1000 აქაარი ოჭოფეს დო რომშა გეგნახორეს. თენეფიშე ართ-ართი პოლიბიოსი რდჷ.

რომს, პოლიბიოსიქ გეჩინებაფუ რომიშ გიშარჩქინელი პოლიტიკოსი დო ოურდუმე მოღალე ლუციუს ემილიუს პაულუსი დო რდჷ თიში სქუალეფიშ ფაბიუსიშ დო სციპიონიშ მაგურაფალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პოლიბიოსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* პოლიბიოსი Oxford Classical Dictionary-ის
* 
* პოლიბიოსიშ ნაჭარეფი Perseus Digital Library-ის
* პოლიბიოსი Internet Archive-ის

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ისტორიკოსეფი
ქსენოფანე

**ქსენოფანე კოლოფონარი** (ბერძ. Ξενοφάνης ὁ Κολοφώνιος; დ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 570, კოლოფონი, იონიარეფიშ რსხუ (ასეიან იზმირიშ პროვინცია, თურქეთი) — ღ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. 478, სირაკუზა) — ბერძენი ფილოსოფოსი, თეოლოგი დო პოეტი.

მუჭოთ პოეტი, ქსენოფანე შინელი რე კრიტიკული სტილიშ ნაწარმებეფით, სატირული ჟანრიშ ნაჭარეფით დო თაშნეშე, ელეგიური ლერსეფით. ქსენოფანე რდჷ ჰომეროსიშ ართ-ართი პირველი კრიტიკოსი. ქსენოფანეშ პოეზიაშე ხვალე ფრაგმენტეფქ მაჭირინუ ასეიან ბორჯიშა.

მუჭოთ ფილოსოფოსი, ქსენოფანე რდჷ ართ-ართი შანულამი სოკრატეშახ პერიოდიშ ფილოსოფოსი. თინა ოცადუდჷ ფიზიკური მოლინეფიშ დო ფენომენეფიშ (მაგალთო: მუნაფეფიშ, ცაშორტყაფუეფიშ) ენწყუმას მითოლოგიური ბაძაძეფიშ უმუშო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Xenophanes of Colophon by Giannis Stamatellos
* Xenophanes of Colophon - Primary and secondary resources (link broken, June 9, 2019, archived page)
* J. Lesher, *[http://faculty.washington.edu/smcohen/320/Lesher.html Presocratic Contributions to the Theory of Knowledge]*, 1998
* U. De Young, "The Homeric Gods and Xenophanes' Opposing Theory of the Divine", 2000

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი პოეტეფი
კატეგორია:ბერძენი ფილოსოფოსეფი
სტრაბონი

**სტრაბონი** (ბერძ. Στράβων; დ. ჯვ.წ. 64 ვარდა 63, ამასია, პონტოშ ომაფე — ღ. ახ.წ. 24, რომიშ იმპერია) — ბერძენი გეოგრაფი, ფილოსოფოსი დო ისტორიკოსი.

სტრაბონიქ დებადჷ დოხოლაფირო ჯვ.წ. 64 წანას, ნოღა ამასიას. სტრაბონი ახალობაშე შარალენდჷ ანატოლიას, ეგვიპტეს, ქუშის, ტოსკანას, ეთიოპიას. უკულ, დოხოლაფირო ჯვ.წ. 44 წანას მიდურთუმ რომშა, სოდეთ ქუდოსქიდჷ ჯვ.წ. 31 წანაშა. რომს სტრაბონს ჯგირი გონათაფა მეუღებუ. ჸათაქ თიში მაგურაფალი რდეს: ქსენარქე, ტირანიონი, ათინოდორე. რომს რინაშ ბორჯის, სტრაბონიქ ჯგირო ქიდიგურუ ფილოსოფია, გრამატიკა, გეოგრაფია.

სტრაბონიშ არძაშე უმოსო გიშარჩქინელი ნახანდი რე *"გეოგრაფია"*. ჸათე ნახანდიშო სტრაბონი ბრელ წანას ნომუშებუე, მარა ჭარუაშ ზუსტი თარიღი ვარე რჩქინელი. ართი ვერსიათ სტრაბონს გეოგრაფიაშ ჭარუა იმპერატორი ტიბერიუსიშ ბორჯის ოკო უთებუდუკო. სტრაბონიშ გეოგრაფია, ნამუთ აკმოდირთუ 17 წინგიშე, ენციკლოპედიური ხასიათიშე რე დო იკათუანს პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ, კულტურულ, გეოგრაფიულ ინფორმაციას ევროპაშ დო სქირონაშქა ზუღაშ გოხოლუაშ ტერიტორიეფიშ გეშა. წინგის ეჭარილი რე: ბრიტანეთიშ კოკეფი, იბერიაშ ჩქონი, გალია, გერმანია, ალპეფი, იტალია, საბერძნეთი, უჩა ზუღაშ ოორუე რეგიონი, ანატოლია, არხო ბჟაეიოლი, ცენტრალური აზია დო ოორუე აფრიკა.

სტრაბონიშ პირველი ნახანდი რდჷ *"ისტორიული ნარკვიებუეფი"*, ნამუთ დინაფილი რე დო ჩქინი ბორჯიშა ვამუჭირინუაფჷ.

სტრაბონიშა დიდი გოლინა იღვენუ ჰომეროსიქ, ჰეკატეოს მილეტარქ დო არისტოტელექ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სტრაბონი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ''Geography'' 
* Works by Strabo at Perseus Digital Library
* Biography of Strabo
* 
*  Map of the Toponyms in the Geography of Strabo 

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი გეოგრაფეფი
კატეგორია:ბერძენი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:ბერძენი ფილოსოფოსეფი
პარმენიდე

**პარმენიდე ელეიარი** (ბერძ. Παρμενίδης ὁ Ἐλεάτης; დ. ჯვ.წ. VI ოშწანურაშ ეკონია პერიოდი, ელეია, დიდი საბერძნეთი — ღ. დოხოლაფირო ჯვ.წ. V ოშწანურა) — ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსი.

პარმენიდექ დებადჷ ელეიას. თიში ბიოგრაფიაშე ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. პარმენიდეშ ნაჭარეფიშე ჩქინი ბორჯიშა მაჭირინუ ხვალე ართი პოემაქ - *"ორთაშ გეშა"*, ნამუშ ფრაგმენტეფი რე ასქილადირი. ჸათე პოემას პარმენიდე ეთმოჭარუნს რეალობაშ ჟირი მეჯინას. პირველი რე *"ალეთია"* - ჭეშმარიტი, ნანდული, ნამუშ მეჯინათ რეალობა ართი რე დო თინა ვეთირუ. მაჟირა რე "*დოქსა*" - აზრი, ნამუშ მეჯინა გერსხილი რე ტყურა დო რცუ კონცეფციეფს.

პარმენიდე მერჩქინელი რე ონტოლოგიაშ დუმარსხუაფალო. თიქ იღვენუ დიდი გოლინა პლატონიშა დო ბჟადალური ფილოსოფიაშ დახე არძა წჷმმარინაფალიშა. თაშნეშე, პარმენიდე რდჷ ელეიარეფიშ ფილოსოფიური სკოლაშ დუმარსხუაფალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პარმენიდე ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* პარმენიდე ფილოსოფიაშ ინტერნეტ-ენციკლოპედიას
* პარმენიდეშ ნაჭარეფი LibriVox-ის
* ნახანდეფი პარმენიდეშ გეშა Internet Archive-ის

კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ფილოსოფოსეფი
კარლ პოპერი

**სერ კარლ რაიმუნდ პოპერი** (ინგლ. Sir Karl Raimund Popper; დ. 28 კვირკვე, 1902, ვენა, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 17 ეკენია, 1994, ლონდონი, გოართოიანაფილი ომაფე) — ავსტრიალი-ბრიტანალი ფილოსოფოსი, მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ მენცარობაშ ფილოსოფიაშ ართ-ართ უდიდაშ წჷმმარინაფალო.

კარლ პოპერი რდჷ მენცარული მეთოდიშ კლასიკური ინდუქტივისტური მეჯინაშ კრიტიკოსი, ემპირიული ფალსიფიკაციაშ სასარგებელოთ. პოპერი თვალუნდჷ, ნამდა ემპირიულ მენცარობეფს თეორია ვედინტკიცებე, მარა შილებე თიში ფალსიფიკაცია. თენა თის შანენს ნამდა შილებე თიში ექსპერიმენტიშ გიმორინაფათ გინომოწმება. 

კარლ პოპერი ოპონირენდჷ რჩქინაშ კლასიკურ დასაბუთებას დო თინა თიქ დოთირუ კრიტიკული რაციონალიზმით.

პოპერი რდჷ ლიბერალური დემოკრატიაშ დო სოციალური კრიტიციზმიშ მეთოდეფიშ ნძალიერი პროპონენტი დო ჯერდჷ ნამდა ჸათე პრინციპეფით გოღია დო პეულერი ჯარალუაშ გოვითარაფა შილებედჷ.

კარლ პოპერიშ პოლიტიკური ფილოსოფია იკათუანდჷ შხვადოშხვა იდეეფს თარი დემოკრატიულ-პოლიტიკური იდეოლოგიეფიშე: სოციალიზმიშე/სოციალ-დემოკრატიაშე, ლიბერტარიანიზმიშე/კლასიკური ლიბერალიზმიშე დო კონსერვატიზმიშე.

კარლ პოპერიქ დებადჷ 1902 წანაშ 28 კვირკვეს, ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ვენაშ უნივერსიტეტის. 1919 წანაშე მარქსიზმით დეინტერესჷ დო გინირთჷ ავსტრიაშ სოციალ-დემოკრატიული პარტიაშ მაკათურო. მარა უკულ პოპერიქ მარქსიზმი ქიმიოტუ. ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ 1928 წანას კარლ ბიულერიშ დო მორიც შლიკიშ ხემანჯღვერობათ.

1937 წანას პოპერიქ ოცხოვრებშა ახალი ზელანდიაშა მიდართჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ფილოსოფიაშ ლექტორო კენტერბერიშ უნივერსიტეტის. ჸათაქ პოპერიქ ჭარუ მუში არძაშე უმოსო შანულამი ნაწარმები *"გოღია ჯარალუა დო თიში ნტერეფი"*. 

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ პოპერიქ ოცხოვრებშა დო ომუშებუშა ბრიტანეთიშა გინილჷ. ბრიტანეთის პოპერიქ იმუშუ ლექტორო ლონდონიშ ომაფე კოლეჯის. 1958-1959 წანეფს რდჷ არისტოტელეშ ჯარალუაშ პრეზიდენტი. 

კარლ პოპერი რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი დო შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფიშ საპატიო დოქტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კარლ პოპერი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* Karl Popper on Stanford Encyclopedia of Philosophy
* The Karl Popper Web 
* The Liberalism of Karl Popper  by John N. Gray
* Karl Popper on Information Philosopher
* ''History of Twentieth-Century Philosophy of Science'', BOOK V: Karl Popper  Site offers free downloads by chapter available for public use.
* Karl Popper at Liberal-international.org
* Popper, BBC Radio 4 discussion with John Worrall, Anthony O'Hear & Nancy Cartwright (*In Our Time*, 8 February 2007)

კატეგორია:ბრიტანალი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ავსტრიალი ფილოსოფოსეფი