open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კოლუმბიარეფი

**კოლუმბიარეფი** (ესპ. - colombianos) - ესვარილ გამნარყიშ კათა ობჟათე ამერიკას, კოლუმბიაშ თარი მახორობა. მუდანობა - 34,5 მლნ ადმ., თაურეშე - 32,5 მლნ ადმ. კოლუმბიას ოხორანს (1992). ვენესუელას კოლუმბიარეფიშ მუდანობა - 1,75 მლნ, თაშნეშე ოხორანა ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფს დო შხვა ქიანეფს. თარი რელიგია - კათოლიციზმი. ნინა - ესპანური ნინაშ აკანური ვარიანტი. 

## გოჭყაფა
 კოლუმბიაშ ტერიტორიაშა ესპანარეფიშ მულაშა ოხორანდეს ინდიარეფი ჩიბჩა-მუისკეფი. თინეფიშ უმენტაშობა გოჭყვიდეს ვარდა ნორთობურო ასომილაფირქ იჸუეს. კოლუმბიარ კათაქ ისტროიულო სუმ კომპონენტშე აკორთჷ: აბორიგენ-ინდიარეფი, ესპანარეფი დო ნეგრეფი. ესპანარეფქ, ალმახანურ კოლუმბიაშ ტერიტორიას დოხორაფა დიჭყეს 17 ოშწანურაშ დაჭყაფუს. 17 ოჭანურაშ ბოლოშე, ნეგრეფი აფრიკაშე მოჸუნდეს ჭკოლარო. 18 ოშწანურას რდჷ - 45% მეტისეფი, 33% ჩეკანამეფი, 17% ინდიარეფი დო 5% ნეგრეფი. ასე კოლუმბიას ესპანურნინამ კოლუმბიარეფიშ მოხ, ნამუთ რასობურო უმენტაშო აკმოდირთუ მეტისეფშე დო კრეოლეფშე, ოხორანს 300-400 ვთშ. ინდიარი. თაქ მახორუ ინდიარეფს ასქილადირ დო თხილერ აფუნა მუნეფიშ ნინეფი დო ტრადიციული რწუმეფი. ასე ინდიარეფი - 10%, მულატეფი დო სამბო - 15%, ნეგრეფი - 4%. დოსქილადირეფი - მეტისეფი დო ჩეკანამეფი. 19 ოშწანურაშ მა-2-ა ნორთის თაქ ესპანარეფიშ მოხ შხვა ქიანეფშე ხოლო მიგრაციათ გინიხორეს. ქიანაშ ზოხო ნორთეფს უმენტაშო რე ინდიარული ელემენტეფი. კუნდინამარკაშ, ბოიაკაშ, სანტანდერიშ, კაუკაშ, ნარინიოშ დო უილაშ დეპარტამენტეფს - უმენტაშო მეტისეფ ოხორანა. ჩეკანამეფი უმენტაშო ნოღაშ მახორუეფი რენა, გიშაკერზაფილო კალდასიშ დო ანტიოკიაშ დეპარტამენტეფს. მულატეფი, სამბო დო ნეგრეფი უმენტაშო წყარპიჯ რაიონეფს ოხორანა. 

## თაშნეშე ქოძირით
 
* კოლუმბიაშ მახორობა

## ლიტერატურა
 
* А. Д. Дридзо. Колумбийцы\\Народы и религии мира, под ред. В. А. Тишкова, М.,1998.
* Латинская Америка. Энциклопедический справочник в 2 томах, том 1, под ред. В. В. Вольского, М.,1982.
 

კატეგორია:კოლუმბიარეფი
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ კათეფი
კატეგორია:რომანული კათეფი
ჩიბჩა-მუისკეფიშ ცივილიზაცია

მინი|მარცხნივ|230პქ|ჩიბჩა-მუისკეფიშ ოხიდაშ აკნაცჷმეფი
[thumb|250|px|ჩიბჩა-მუისკეფიშ სახენწჷფოშ/კონფედერაციაშ ორენი ალმახანურ [კოლუმბია|კოლუმბიაშ რუკას(ლენო)]]
მინი|250პქ|მუისკეფიშ ორქოშ ტივი (ჯვ. წ. 200–1500)
**ჩიბჩა-მუისკეფიშ ცივილიზაცია** – კოლუმბიშახიანი ცივილიზაცია ობჟათე ამერიკას. ცივილიზაციაშ ცენტრი იდვალუაფუდჷ ბოგოტაშ გაბარს (ასეიანი კოლუმბია). თე რეგიონს გჷმოქიმინელი ცივილიზაცია (V-XV ოო.) გიშეკერზუაფუდჷ ომეთუნე საქვარიშ მაღალ დონეთ, საფექარო საქვარით, ქუანოშქერიშ ეშაღალა-გიმორინაფათ დო ზურმუხტეფიშ დამუშებათ. თეშ, მუჭოთ შხვა ამერიკულ ცივილიზაციეფს, თაქ ხოლო ღალობური ვაწორწოობა რდჷ, ნამუქჷთ დუდი ირჩქინჷ რელიგიურ მითოლოგიას: ღორონთი ჩიბჩაკუმი („*ჩიბჩაშ კათაშ გიოპონი*“) წჷმარინაუნდჷ უბრალო კათაშ მაფორალს, ღორონთი ბოჩიკა - დიდებულეფიშ მაფორალს.

ზოხოიან მარკუალი კოროცხუნს, ნამჷ-და ჩიბჩა-მუისკეფი ჯვეშ ამერიკაშ აკა კათა რდჷ, ნამუქჷთ მიშეღჷ ფარა, ნამუშ როლს ორქოშე მოჭკირილი მორჩილი დისკეფი ასრულენდეს. უმოს რთხილ მენცარეფს მუნეფიშ დჷნოსკვეფს მიოჩქუნა, ნამჷ-და თე დისკეფი წჷმარინუანდეს მაღალი მოთხირიშ სამკაულეფს, ნამუსჷთ შხვა მიკონ-მოკონშა თირანდეს.

ჩიბჩა-მუისკეფიშ სახენწჷფოწკჷმა რე მერსხილი ლეგენდა არიკულო დიდარ ქიანაშ - ელდორადოშენი. მაართა ესპანარ კონკისტადორეფს აკანურ მახორუეფქ ეჩიეს ართ-ართ ტომს ბელადიშ გიშაგორუაშ რიტუალშენი, მუჟმსჷთ ოდღახუეთ კურთხუაშ დღას ბელადის ტანს ნელსაცხებელს უსვანდეს, უკული ორქოშ ხნილით ფორუნდეს. წოროტომალეფი თე ორქოს ეშალუაფირ ბელადის ძვირფასი ხვისტათ მეჸუნდეს ნამუდგა იჸინ ტობაშახ, სოდე ბელადი გეგმიბონდჷ ორქოშ ხნილს, პროცესიაშ მაკათურეფი ტობას ოჸოთანდეს ორქოშ ნიბთეფს დო ძვირფას ქუალეფს. ჩიბჩა-მუისკეფიშ სახენწჷფოშ რინაშ გოძვენას, მუსხირენ თეჯგურა ცერემონიალქ იტარჷ. თაშ გიჭყჷ ლეგენდა უჩინებჷ ქიანაშ - ელდორადოშ დო თიშ უხურგე სიდიდარეშენ. 

## ლიტერატურა

* *გივი ბოლოთაშვილი. მსოფლიო ცივილიზაციების ისტორია. თბილისი – 2004*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Los Muiscas: Una reseña histórica, por El Museo del Oro
* Galeon.com / "Muiscas", en: Culturas americanas. 
* Página de historia prehispánica colombiana de la Universidad Distrital Francisco José de Caldas (Bogotá). 
* Artículo:Sobre la Conquista del cacicazgo de Bogotá, Biblioteca Luis Ángel Arango (Bogotá) .

კატეგორია:კოლუმბიაშ ისტორია
კატეგორია:კოლუმბიშახიანი კულტურეფი
კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
ევროპალეფი

**ევროპალეფი** —  ევროპაშ ქიანეფიშ მახორუეფი, ვარა არძო შხვა ევროპალი კათეფი, ნამუთ ევროპაშ ხურგაშ გალე ოხორანა. თაშნეშე თე ტერმინი გიმირინუაფუ ევროპეიდული რასაშ კათეფიშ ბუნაშ ნორთიშ ეიოშინალო, ნამუთ ასე დომინირენს ევროპას დო კინოხ დომინირენდჷ ოორუე აფრიკას დო მორჩილ აზიას, ვარდა ორხველჷ ევროპაშ რსხუშ მენოღალეეფს.

კატეგორია:ევროპაშ კათეფი
მულატი

thumb|300px|
**მულატეფი** — ევროპეიდულ დო ნეგროიდულ რასეფს შქას ესვარილი ფანიეფშე გიშნაველი კათა. მულატეფი ლათინურ ამერიკაშ დო კარიბიშ ღანჩოშ ქიანეფიშ მახორობაშ შანულამ ნორთის წჷმარინუანა (დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა — 73%, კუბა — 51%, ბრაზილია — 38%), თაშნეშე აფრიკაშ კანკალე ქიანას (ოარ, ნამიბია). თე ზიტყვაქ მაართაშე ესპანურ დოკუმენტეფს XVI ოშწანურას გორჩქინდჷ დო მეხოლაფირო ესპანური ვარა პორტუგალიური წჷმოულობაშ რე. ზიტყვა *mulato:*-შ წჷმოულობაშ ჟირ ვერსია არსებენს, თინეფშე მაართაშ მეჯინათ, თე ზიტყვა წჷმარინუანს გინორთელ არაბულ ზიტყვას *მუვალლად,* ნამუთ იშანუაფუდჷ ვაწიმინდეზისხირამი არაბეფი; მაჟირა ვერსიაშ მეჯინათ, *mulato* მოურს ესპანურ ზიტყვაშე *mulo* — ჯორი, ნამუთ ვახვალე ვირიშ დო ცხენიშ გამნაჭყანეფი იშინუაფუდჷ, თაშნეშე არძონერი ჰიბრიდული გვარობა ხოლო.

[thumb|260px|right|მულატი [ხუან დე პარეხა, ხანტუ დიეგო ველასკესი ( 1650).]]
რსებენს თიჯგურა ტერმინეფი, მუჭოთ რე კვარტერონი, ანუ ნამუსჷთ უღუ 1/4 ნეგროიდული ზისხირი, ოქტორონი — 1/8 ნეგროიდული ზისხირი. თეშ მოხ (ბირცხეფს — ნეგროიდულ ზისხირიშ წილი) — მიულატრი (1/2), მიუსტიფი (1/8), გრიფფი (3/4), მარაბუ (7/8), მუსტი (1/8) დო მუსტაფინო (1/16). ბოლო ჟირი — აკანურ იამაიკური ჯოხოდვალა რე. ასე თე ტერმინეფი გიშმურს გიმორინაფაშე ვარდა ვეგმირინაუფუნა.

## ლიტერატურა
*  
*  
*  
*  
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* A Brief History of Census “Race”
* Surprises in the Family Tree
* The Mulatto Factor in Black Family Genealogy 
* Dr. David Pilgrim, "The Tragic Mulatto Myth" , *Jim Crow Museum,* Ferris State University 
* At "Race Relations" , in-depth research links on Mulattoes, About.com 
* Encarta's breakdown of Mulatto people(  2009-11-01)

## თაშნეშე ქოძირით
* ფესტივალიშ ბაღანეფი
* მელანჟენი

კატეგორია:ანთროპოლოგია
კატეგორია:ეთნოგრაფიული ტერმინეფი
სამბო (ეთნოგრაფიული ტერმინი)

right|thumb|350px|
**სამბო** () — ინდიარეფ დო ნეგრეფს შქას ესვარილ ფანიეფშე გიშნაველი კათა. შხადოშახვა ქიანას დო შხვადოშხვა ბორჯის ტერმინს *სამბო* შხვადოშხვა შანულობა უღუდჷ. ჯვეშ ლექსიკონეფი თე ზიტყვას გუთმოთანჯუნა, მუჭოთ ნეგრიშ დო მულატ ოსურიშ ვარა ნეგრი ოსურიშ დო მულატიშ ენასვარას. ჯვეშ გუმორაგადაფა — "ზამბო", "ზამბოინი".

ლათინურ ამერიკაშ ზოხო ქიანას, ნეგრო-ინდიარული ენასვარაშე გუმნაველიშ ეიოშინალო შხვა ზიტყვეფი გიმირინუაფუდჷ: ბრაზილიას - "კაფ'უზუ"(), მექსიკას - "ლობო" (), ჰაიტიშ რესპუბლიკას - "მარაბუ" (), ჰონდურასის, ბელიზის დო გვატემალას&nbsp;— "გარიფუნა" ().

## რჩქინელი სამბო
* უგო ჩავესი
* დელა რიზი
* ედმონია ლუისი
* ხოსე ლუის ჩილავერტი

## თაშნეშე ქოძირით
* მელანჟენი
* მეტისეფი
* მულატი
* კვარტერონი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* GarifunaWeb

კატეგორია:ანთროპოლოგია
კატეგორია:ეთნოგრაფიული ტერმინეფი
კოლუმბიური პესო

right|thumb|250px|1919 წანაშ 2,5 პესო
**კოლუმბიური პესო** — სახენწჷფო კოლუმბიაშ ვალუტა.

1 კოლუმბიურ პესო ომანგჷ 100 სენტავოს. 

## 2001—2005 წანეფიშ ბანკნოტეფი
ქიანაშ საფარო მიმოლულას რე გეჸვენჯი ნომინალეფი: **1000**, **2000**, **5000**, **10 000**, **20 000** დო **50 000** პესო, შხადოშხვა წანაშ გიშაშქუმალათ.
ჭეხანიშ კინოხიან გიშნაშქუმელი ბანკონოტეფი რე ოგაფური საშუალება დო შირუაშ მეჯინათ გიშმეღალუაფუნა მიმოულაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კოლუმბიაშენ, ეკონომიკა, ვალუტა.
* მოსოფელიშ ქიანეფიშ ბანკნოტეფი. 10000 კოლუმბიური პესო 1992 წანას, საიუბილეო ბანკნოტი - ქრისტეფორე კოლუმბიშ ამერიკაშ შარალუაშ 500 წანაშ დუდი 

კატეგორია:პესო
კატეგორია:კოლუმბიაშ ფარეფი
კატეგორია:ობჟათეამერიკული ვალუტეფი
მეტისეფი

[thumb|309x309px|მეტისი ქომოლკოჩი დო თიში ინდიარი ჩილი, [1763,მიგელ კაბრერა]]
[thumb|right|250px|ძღაბი-«[მამელიუკო» (პორტუგალიარეფიშ დო ტუპიშ  ესვარილი გამნარყი), ბრაზილია. ხანტუ ალბერტ ეკჰაუტი, დოხოლ. 1641—1644 წწ.]]
[thumb|250px|ბრაზილიარ კუჩხმაბურთე [რონალდო]]
**მეტისეფი** (, ლათინურშე misticius — ტერმინი ტრადიციულო გიმირინუაფუ ლათინურ ამერიკას დო ესპანეთის ევროპალი დო ამერიკაშ აკანურ კათაწკჷმა ესვარუათ წჷმულირი ადამიერეფიშ ეიოშინალო. ტერმინქ გიმიქიმინჷ მუჭოთ რასისტულ კატეგორიაქ თი კასტური სისტემაშ, ნამუთ ქიმინჷნდჷ ესპანეთიშ იმპერიაშ ამერიკულ კოლონიეფს. გიმირინუაფუდჷ თი ადამიერიშოთ, ნამუსჷთ ნანა ვარდა მუმა ევროპული წჷმოულობაშ ჸუნდჷ, მარა ამერიკაშ აკანობური ინდიარი რდჷ. მეტისის უმოს მერკე ნებეფი უღუდჷ, ვინემ კრეოლს, ახალ მოსოფელს დუნაბადჷ ევროპალ ნანა დო მუმაშ მაჸვენჯ ადამიერს, მარა უღუდჷ უმოს ნებეფი, ვინდარო ინდიარს ვარდა უჩაკანამს. კოლონიალიზმიშ პერიოდის, მეტისეფქ გვალო მალას გინირთეს ლათინური ამერიკაშ თარ ეთნიკურ ბუნათ, უკვე კოლონიეფიშ ზოხორინალაშო ლჷმას, მეტისეფი შხირას დომინანტ ეთნიკურ ბუნას წჷმარინუანდეს. ესპანური ზიტყვა მეტისი (*Mestizo*) მოურს ლათინურ ზიტყვაშე *mixticius*, მუთ ესვარილს შანენს. 

## გეოგრაფიული გოფაჩუა
მეტისეფი ბჟადალ გვერდოსფეროშ პრაქტიკულო არძა ქიანას რენა, თინეფ შქას თიჯგურა ქიანეფიშ მახორობას აკმადგინანა, მუჭოთ რე მექსიკა, ნიკარაგუა, პერუ, კოლუმბია, ვენესუელა, ეკვადორი, პარაგვაი, პანამა, თაშნეშე მორჩილ აზიას (უზბეკეთი, თურქმენეთი, ყირგიზეთი, ყაზახეთი).

## მეტისეფიშ თემა ხელუანობას
* ადამიერიშ გურიშ რუკა

## თაშნეშე ქოძირით
* კანადარი მეტისეფი
* მეტისაცია
* მულატი
* სამბო (ეთნოგრაფიული ტერმინი)
* კვარტერონი
* მელანჟენი
* საჰალიარი

## რესურსეფი ინტერნეტის
 
* The 1921 Mexican Census 
* The Construction and Function of Race: Creating The Mestizo 
 

## სქოლიო

კატეგორია:ბოლივიაშ დემოგრაფია
კატეგორია:ამერიკაშ კათეფი
კრეოლეფი

**კრეოლი** (-შე; -შე დო -შე, *კრიოლუ*; ლათ. creare *აკოქიმინუა, ესვარუა*) — ეთნონიმი, ნამუთ მიარეშანულამი რე:

* ევროპალი (ესპანარეფიშ, პორტუგალიარეფიშ, მერკეთ — ფრანგეფიშ) გინოხორელეფიშ გამნარყი ოორუე დო ობჟათე ამერიკას, კოლონიურ ტერიტორიეფს.
* ბრაზილიას დო ვესტ-ინდოეთის — ნეგრ-ჭკორეფიშ გამნარყი.
* ალასკას XVIII—XIX ოშწანურეფს, თაშნეშე „კრეოლეფი“  უჯოხოდეს რუსეფიშ  ალეუტეფწკჷმა, ესკომოსეფწკჷმა ვარდა ინდიარეფწკჷმა ესვარუაშე გიმნაველ კათეფშა.

## თაშნეშე ქოძირით
* მეტისეფი
* მულატი
* კვარტერონი
* სამბო
* პლასაჟი
* კაბოვერდალეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სტატია „კრეოლეფი“
*Made for the Creole Experience , news website aimed at multiracial readers
*AllCaboVerde.com , about the Crioulos of Cape Verde
*Frenchcreoles.com, about the Louisiana Creoles
*Creole Magazine  Discover the Creole culture around the world
*Creole Heritage Center, also about the Louisiana Creoles
*Creole island, also about the Reunionese Creoles
*kiskeyAcity blog entry:  What exactly is a Creole?
*Avoyelles Parish Creoles
*Photos of Belize Creoles
*The History of Creoles and the French Language
*- Islands of Créolité
*- Créole  (Not a term of race but of national origin and culture "C'est vrai")

კატეგორია:ესვარილი გამნარყობაშ კათეფი
კატეგორია:ანთროპოლოგია
კატეგორია:ეთნოგრაფიული ტერმინეფი
ქიანეფიშ ოტელეფონე კოდეფი

thumb|500px|პლანეტაშ რუკა, ნამუსჷთ შხვადოშხვა ფერით მეწურაფილი რე ქიანეფიშ კოდეფიშ მაართა რივხუ
**ქიანეფიშ ოტელეფონე კოდეფი** გოთანჯილი რე ITU-T-შ რეკომენდაციეფით, E.123 დო E.164 ნომერეფიშ გიმე. კანკალეშა თე კოდეფშა უჯოხონა IDD (International Direct Dialling) ვარა ISD (International Subscriber Dialling)კოდეფი.

ერეფოშქაშე ოტელეფონე ნომერეფიშ ეიოკორობალო თი აპარატეფშე, ნამუთ მერსხილი რე საართო გიმორინაფაშ კაბელურ ოტელეფონე რშვილეფს, დუდშე ოხვილჷ ერეფოშქაშე ორეკალშა გინმალი სპეციალურ პრეფიქსიშ ეკორობუას, ნამუთ გიშეკერზუაფუ ქიანას მოქიმინჯე რშვილეფიშ მეჯინათ. შხირას პრეფიქსიშ დინოხოლე თაშნეშე შილებე თი ოპერატორიშ გიშაგორუა ხოლო, ნამუთ ონინალდას იჸი ერეფოშქაშე რეკუას, ვარდა შილებე გინულა მერკე ხარისხიშ ერეფოშქაშე ორეკალშა, მარა ელაზჷმაფათ ეფ ტარიფშა. სამანგათ, ზსწ-შ კანკალე ქიანას (ბელარუსი, ყაზახეთი, ტაჯიკეთი, თურქმენეთი, უზბეკეთი) პრეფიქსი რე "**8 ~ 10**" (სიმბოლო ~-ით ეშანილი რე პაუზა ზარიშ ოჯინეთ).

მობილურ ტელეფონეფს ეკორობუაშ ბორჯის შილებე ვეკორნუას სპეციალური პრეფიქსი, დო ტელეფონს ეიკორობუაფუ **+**.

## ინფორმაცია კილიშკილშა
რცხუშ ღოზეფი ზონეფიშ ნომერეფი რე, მაართა რიცხუ, ნამუთ გეჸუნს შანი **+**-ის. უჯრეფს მეწურაფილი რე ქიანაშ კოდიშ მაჟირა რიცხუ (ზონეფიშ დორთუალაშ რსებაშ შვანს).
ბოგოტა

**ბოგოტა** (; დორსხუაფაშე დო 1991—2000 წანეფს — *სანტა-ფე-დე-ბოგოტა*, ) —  კოლუმბიაშ ნოღა დო ნანანოღა, კუნდინამარკაშ დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. აკმოქიმინუნს ქიანაშ მუშობურ ადმინისტრაციულ ართულს — ონანანოღე ოლქის, დორთილი რე 20 რაიონო.

მახორობა — 8,254,722 ადამიერი (2015), ვარდა ქიანაშ მახორობაშ 16%; ობჟათე ამერიკაშ ართ-ართი უშხუაში ნოღა.

ნოღა იდვალუაფუ გვალეფს შქას, ბჟაეიოლ კორდილიერეფიშ ინორთელ აკანს, ზუღაშ დონეშე 2600 მეტრიშ სიმაღალეს, მუშ გეშა ნოღაშ კლიმატი რგილი რე. ნოღას დიხაშნწალუეფი უჩქჷ.

ნოღა კოლუმბიაშ თარი პოლიტიკური, ეკონომიკური დო კულტურული ცენტრი რე. აკმოშაყარანს ქიანაშ ედპ-შ ¼ (2011).

1538 წანას, ესპანარ კონკისტადორეფქინდიარ ჩიბჩაშ ცივილიზაციას ნოღა ქჷდარსხუეს. 1598 წანაშე — ესპანეთიშ გენერალ-საკაპიტანოშ ნანანოღა რე, 1819 წანაშე — ზოხორინელი კოლუმბიაშ ნანანოღა. 1948 წანას, აკოანჯარაფილი ლჷმაშ "ბოგოტასოშ" ბორჯის, ნორაშ ცენტრი აკოცჷმილი დო ჭვილი რდჷ; ისტორიული დგჷმილეფი მერკეთ რე.

[thumb|left|160px|კონკისტადორი [გონსალო ხიმენეს დე კასადა|ხიმენეს დე კასადა — ბოგოტაშ დჷმარსხუაფალი]]

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღა ბოგოტაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო


კატეგორია:ობჟათეამერიკულ ქიანეფიშ ნანანოღეფი
კატეგორია:კოლუმბიაშ მილიონიანი ნოღეფი
კატეგორია:კუნდინამარკაშ დეპარტამენტი
ინდონეზიაშ პროვინციეფი

**ინდონეზიაშ პროვინციეფი** წჷმარინუანს ინდონეზიაშ უშხუაშ ადმინისტრაციულ ართულს. ირ პროვინცას მუშ თარობა დო კანონმადვალუ ორგანო ჸუნს. აკბანობური თარობეფი გიშეგორუაფუნა საარძო გიშაგორუეფით, ხუთი წანაშ ხანით. ინდონეზიას უღჷ 33 პროვინცია, ნამუშეთ 7-იქ 1999 წანაშ უკული დირსხუესჷნ, 5-ის სპეციალური სტატუს უღუ. პროვინციეფი მუშჸურე ირთუ სარეგენტოეფო დო ნოღეფო. 
  

## სქოლიო

კატეგორია:ინდონეზიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა
სუმატრა

thumb|250px|right|სუმატრა
**სუმატრა** (ინდონეზ. Sumatra, მალაიზ. Sumatera) — მალაიშ არქიპელაგიშ ართ-ართი კოკი. ფართობი: 435 ვთშ.კმ². კოკი მოსოფელს სიდიდაშ მეჯინათ მა-6 აბანს რე.

## ისტორია
კოკის მაართა სახენწჷო არსებენდჷ დიო ხოლო II ოშწანურას, VII ოშწანურას კოკი დახე ედომუშამო უკებუდჷ სახენწჷფო შრივიჯაიას, XIII-XVI ო.ო. სუმატრა მიშმეშჷ მაჯაპახიდიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა, XVII-შე XX ოშწანურაშამო - ნიდერლანდეფიშე ოკუპირაფილი რდჷ. 1945 წანაშ 17 მარაშინათუთაშე ინდონეზია ზოხორინელი სახენწჷფო რე დო კოკი სუმატრაქ თიშ აკოდგინალუაშა გემშართჷ.

კოკის ასქილადირი რე ბუდისტური ოხვამური „ბიარო“, ნამუქჷთ XI—XIV ოო-ს აკიგჷ.

## მახორობა
სუმატრაშ მახორობა დოხოლაფირო 45 მილიონი ადამიერი რე (2005) დო კოკი მახორობაშ მუდანობათ მა-4 კოკი რე მოსოფელს. თარი ნოღეფი რე: მედანი, პალემბანგი, პატანგი. მახორობაშ მეჭედალა - 96 ად/კმ². სუმატრაშ მახორობაშ 90 % ისლამიშ გემაჸვენჯი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* William Marsden, The History of Sumatra, (1783); 3rd ed. (1811) on line.
*  ethnologue.com Langues sumatriennes
*  Thèse  Farmers’ local ecological knowledge of soil and watershed functions in Sumberjaya, Sumatra, Indonesia (Wim Schalenbourg)
*↑ Population of Indonesia by Province 1971, 1980, 1990, 1995 , 2000 and 2010 

კატეგორია:ინდონეზიაშ კოკეფი
იავა

მინი|მარჯვნივ|250პქ|იავაშ ტოპოგრაფიული რუკა
**იავა** () — კოკი ინდონეზიას, დიდი ზონდიშ კოკეფიშ ბუნას. თე კოკის იდვალუაფუ ქიანაშ ნანანოღა ჯაკარტა. თაქ იდვალუაფუდჷ ნძალიერი ინდუისტურ-ბუდისტური ომაფეეფი, ისლამურ სასულთანოეფი დო ჰოლანდიარეფიშ ომაფე. ასე იავას მაჸვენჯი აბან უკებჷ ინდონეზიაშ ეკონომუკრ, პოლიტიკურ დო კულტურულ რინას. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, კოკის ოხორანდჷ 140 მილიონი ადამიერი, მახორობაშჸურე თე კოკი მოსოფელს მაართა რე, იავა მახორობაშ მუდანობათ უწორუანს იაპონიაშ არძოშე დოხორელ კოკი ჰონსიუს ხოლო. თაშნეშე იავა მაართა კოკი რე მახორობაშ მეჭედალაშჸურე ხოლო.

კოკის მიარე კულტურული ობიექტი იდვალუაფუ, თინეფშე ართ-ართი რე ბორობუდური, ნამუთ იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა მიშეღჷ.

## გეოგრაფია
[მინი|250პქ|[სემერუ დო გვალა ბრომო, ბჟაეიოლი იავა]]
კოკის მიარე ვულკანი რე. იავა ფართობიშჸურე მოსოფელიშ კოკეფს შქას მავითოსუმა აბანი უკებჷ, ინდონეზიას - მასუმა აბანს იკენს. კოკის ვულკანეფი წყარპიჯიშ ღოზიშ არხოს ელაჸუნა, კოკის მიარეთი რე მოქიმინჯე ვულკანეფი. იავაშ უმაღალაში კონკა რე ვულკანი სემერუ (3,676 მ), მაჟირა უმაღალაში ვულკანი რე მერაპი (2,968 მ). იავა საროტეფიშ საშუალებათ რე გჷშართილი, ოორუეშე მადვალუ კოკი სუმატრას, ბჟადალშე მადვალუ კოკი ბალს, ბჟაეიოლშე მადვალუ კოკი ბორნეოს დო ობჟათეშე მადვალუ ქირსეშ კოკის. 

კოკი ბჟადალშე ბჟაეიოლშა გინოზინდილი რე 1000 კილომეტრის. კოკიშ ტერიტორიაშ დოხოლაფირო 30% უკებჷ ჯუნგლეფს.

კოკიშ დიდი ნორთი უკებჷ ბრინჯიშ ველეფს. იავას მოჸუნა არძოშე ბრელი ინდონეზიური ყავა, ნამუშ მოჸონაფა თაქ დიჭყეს 1699 წანაშე, თაშნეშე თაქ მოჸუნა ყავა არაბიკა. 

კოკის ძალამი ბრელი გჷრძე წყარმალუ მეურს, ნამუშეთ არძოშე დიდი რე 600 კილომეტრიანი წყარმალუ სოლო. კოკიშ ოორუე წყარპიჯის გოძჷ იავაშ ზუღაშ ღოზი. იავა ირთუ ხუთ პროვინციათ, თაქ რე ართი სპეციალური რეგიონი დო გიშაკერძაფილი ნოღა ჯაკარტა.

## ისტორია

იავას დიდარი ისტორია უღუ. სამანგათ, იავას გიჭყეს სახენწჷფოეფქ: მატარამი, მაჯაპაჰიტი, დემაკი.



ფაილი:Borobodur1.jpg| ოხიდა ბორობუდური
ფაილი:Semeru Bromo Temple.JPG|ვულკანეფი ბრომო (კვარჩხანშე, 2329 მ) დო სემერუ (მარჯგვანშე, 3676 მ).



## ადმინისტრაციული დორთუალა

## მახორობა
არძოშე დოხორელი კოკი მოსოფელს (140 მლნ ად., (2010); მახორობაშ მეჭედალა — 1061 ად./კმ²). კოკის არძოშე გოფაჩილი ნინეფი — იავური დო ინდონეზიური.

## ეკონომიკა
თაქ მოჸუნა მოსოფელს რჩქინელი ართ-ართი ყავაშ გვარობა — კოპი ლიუვაკი.

## სქოლიო

კატეგორია:ინდონეზიაშ კოკეფი
ჯაკარტა

** ჯაკარტა** (, ;1527 წანაშა – **სუნდა კელაპა**; 1619 წანაშა – **ჯაიაკარტა**; 1942 – წანაშა **ბატავია**) — ინდონეზიაშ ნანანოღა დო ქიანაშ უდიდაში ნოღა. ჯაკარტა ინდონეზიაშ თარი ოზუღე ონიშოლი დო კომერციული ცენტრი რე. ნოღა იდვალაუფუ კოკი იავაშ ოორუე-ბჟადალ წყარპიჯის, თექ სოდეთ წყარმალუ ჩილივუნგი ინმაკათუ იავაშ ზუღას. ნოღაშ მახორობა 10 187 595 ადმ (2011). რელიგიური აკოდგინალუა: 85,5 % — მუსლიმანი, 5,2 % — პროტესტანტი, 4,8 % — კათოლიკე, 3,5 % — ბუდისტი, 1 % — ინდუისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website 
* Jakarta Official Travel Website 
* An Account of Exploring Jakarta by Bicycle
*  ''Resep masakan khas Jakarta'' 

კატეგორია:ინდონეზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
სანტიაგო

**სანტიაგო** ( [sanˈtjaɣo]) — ჩილეშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა. ნანანოღაშ რეგიონიშ დო  სანტაიაგოშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. წჷმარინუანს 37 ნარჩხინა კომუნაშე ართამი მართუალაშ ორგანოშ უმუშო. ნოღაქ დირსხჷ 1540 წანას, ესპანარ კონსული პედრო დე ვალვიდიაქ, ჯოხოქ გიადჷ ჯეგე იაკობ ზებედესიშ მეჯინათ. ნანანოღაშ სტატუსი უღჷ 1817 წანაშე.

ნოღა იდვალუაფჷ გვალეფოშქაშე რღამილს, ანდეფიშ ლაკადას, დოხოლაფირო ზუღაშ სონეშე 570 მეტრიშ სიმაღალას, რჩქალ ოკიანეშ წყარპიჯიშ ბჟადალშე 100 კმ-შ მეძენას, შხირი რე დიხაშნწალუეფი. კლიმატი სქირონაშქაზუღური რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნანანოღაშ რეგიონიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* ნოღაშ ჯვეში სურათეფი *სანტიაგოშ ვიზუალური არქივი*
* სამარშრუტე ოჯარალე ტრანსპორტიშ სქემა ვებ-ხასჷლას *Transantiago*


კატეგორია:ჩილეშ ნოღეფი
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ნანანოღეფი
ქოქოსიშ (კილინგიშ) კოკეფი

*კურსივის ტექსტი*#გადამისამართება ქოქოსიშ კოკეფი
ავსტრალიაშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი

ავსტრალიაშ ტერიტორია ირთუ ამშვ შტატო. ავსტრალიაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს სუმი ტერიტორია დო შკვითი გალენური ტერიტორია, ნამუშეთ ართი ავსტრალიაშ ანტარქტიდული ტერიტორია რე.

right|thumb|250px|ავსტრალიაშ ტერიტორია ქრონოლოგიურო.

## შტატეფი დო ტერიტორიეფი

ხვილაფა: 1) + ავსტრალიაშ ანტარქტიდულ ტერიტორიას ვა რსებენს იროიანი მახორობა, თე ხვალე ომენცარე გჷთაბიჯალეფიშ ობორჯე მახორუეფი რენა, ანტარქტიდაშ აპიჯალაშ მეჯინათ, თინა ავსტრალიაშ ოფიციალურ ტერიტორით ვეკოროცხუ. ომანგობურო თიში ტერიტორიაშ ფართობი დო მახორობაშ რიცხუ რცხიშა მიშულირი ვარე 2) ++ ჯვეშო გიშართილი რდჷ ავსტრალიაშე

კინოხ ავსტრალიას უღუდჷ დე-ფაქტო ტერიტორიეფი, ნამუეფქჷთ თიშე გიშერთესჷნ:

* 1949 დო 1972 წანეფს,  პაპუაშ დო ახალი გვინეაშ ტერიტორიაქ გეგშერთჷ ავსტრალიას დო გეგმიცხადჷ პაპუა-ახალ გვინეაშ სახენწჷფოთ.

## შტატეფიშ მამართვალეფი დო ადმინისტრატორეფი

## სტატისტიკა

## გოძვენაშ დაფა

Distance Table Australia

ადელაიდა

2673
ოლბანი

1533
3588
ალის-სპრინგსი

1578
3633
443
ულურუ

2045
4349
3038
3254
ბრიზბენი

2483
1943
2483
1223
3317
ბრუმი

3352
5656
2457
2900
1716
2496
კერნსი

1196
3846
3706
2751
1261
3275
2568
კანბერა

3022
4614
1489
1932
3463
1803
2882
4195
დარვინი

1001
3674
2534
2579
1944
3636
3251
918
4023
ჰობარტი

3219
3787
1686
2129
3660
1045
3079
4392
827
4220
კუნუნურა

2783
5087
2505
2948
976
2840
740
1999
2930
2682
3127
მაკაი

731
3404
2264
2309
1674
3124
2981
648
3753
609
3950
2412
მელბურნი

2742
5106
1209
1652
1829
1834
1248
2561
1634
3075
1831
1296
2805
მაუნტ აიზა

2781
409
3696
3741
4457
2389
5764
3954
4205
3782
3378
5195
3512
4905
პერთი

1412
3970
3830
2875
1001
3373
2495
286
4034
1142
4516
1926
872
2400
4078
სიდნეი
დოშორაფა კილომეტრობათ.

## შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ კოდეფი

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ავსტრალიაშ რუკა
* ავსტრალიაშ ნოღეფი
* ინფორმაცია

კატეგორია:ავსტრალიაშ შტატეფი დო ტერიტორიეფი
კონაკრი

**კონაკრი** (/; სუსუ Kɔnakiri) — გვინეაშ ნანანოღა დო ართ-ართი უდიდაში ნოღა. ნოღა იდვალუაფუ ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯის დო წჷმარინუანს გვინეაშ ეკონომიკურ, ფინანსურ დო კულტურულ ცენტრის. 2014 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 1 667 864 ადამიერს აკამდგინანს. დუდმაართაშე ნოღა კოკი ტომბოს ოდვალუაფუდჷ, მარა უკულ გიკინჷ დო კალუმიშ ჩქონი ხოლო დეკინჷ. 

კონაკრიშ მახორობაშ ზუსტი მუდანობაშ დოდგინა ვა რე ლექინი, მარა ააშ-იშ აფრიკაშ საქვარეფიშ სანინალეშ მუნაჩემეფით თინა 2 მილიონშახ ოკო ონჭუდას. ათე შვანს, კონაკრის იშაყარუ გვინეაშ მახორობაშ ნაანთხალი. 

## გალერეა

ფაილი:Conakry-ville2.JPG|კონაკრიშ ართ-ართ შოშე
ფაილი:Conakry-palaisdupeuple.JPG
ფაილი:Mamadi Doumbouya au Stade Général Lansana Conté de Nongo 24.jpg|alt=


## რესურსეფი ინტერნეტის
*Conakry – based news portal
*Le Jour Guinée 
* http://www.conakrycity.com 
*Office National du Tourisme, République du Guinée .
*l’Université Kofi Annan de Guinée (UNIKAG)

## სქოლიო

კატეგორია:გვინეაშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
გვინეა-ბისაუ

**გვინეა-ბისაუ** (), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **გვინეა-ბისაუშ რესპუბლიკა** ( ) — სახენწჷფო ბჟადალ აფრიკას, პორტუგალიაშ ჸოფილ კოლონია, 1974 წანაშე ზოხორინელ სახენწჷფო რე. ქიანა მატერიკულ ნორთიშ მოხ, იკათუანს ბოლამაშ კოკის დო ბიჟაგოშიშ არქიპელაგის. ოორუეშე უხურგანს სენეგალი დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე - გვინეა. ქიანას ბჟადალშე ომძღჷ ატლანტიშ ოკიანე.

გვინეა-ბისაუ  ნორთი რდჷ, თაშნეშე — მალიშ იმპერიაშა მიშმეშჷ. ქიანაშ ტერიოტრია თინეფიშ აკოდგინალუას რდჷ XVIII ოშწანურაშახ, კანკალე ნორთი პორტუგალიაშ იმპერიშ აკოდგინალიაუშა მიშმეშჷ XVI ოშწანურაშე. XIX ოშწანურას, თინეფქ პორტუგალიაშ გვინეაშ აკოდგინალუაშა გენშართეს. გვინეა-ბისაუს ზოხორინალაშ მოპალუაშე პოლიტიკური ვასტაბილურალაშ ისტორია უღჷ, დო ხვალე ართ გიშაგორილ პრეზიდენტიქ (ჟოზე მარიუ ვაში) წჷმოძინელო გათჷ პოსტიშ გერინაშ რსული ხუთწანიანი ხანი.

გვინეა ბისაუ რე გეჸვენჯი ორგანიზაციეფიშ მაკათური: გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია, აფრიკაშ რსხუ, ბჟადალი აფრიკაშ ქიანეფიშ ეკონომკური ჯარალუა, ისლამური წოროხანდაშ ორგანიზაცია, პორტუგალიურნინამი ქიანეფიშ წორომაჸალობა, ფრანგულნინამი ქიანეფიშ ოერეფოშქაშე ორგანიზაცია დო , თაშნეშე ოკათუდჷ ასეშო ვაჸოფილი ლათინური რსხუს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ინფორმაცია გვინეა-ბისაუშენი (ინგლისურო
* გვინეა-ბისაუშ ფიზიკური რუკა
* მასალეფი გვინეა-ბისაუშ უახალაშ ისტორიაშენი.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:პორტუგალიურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ერიტრეა

|ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 118-ო
|მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 2012
|მახორობაშ_ცენზი = 5 291 370
|მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2008
|მახორობაშ_მეჭედალა = 43,1
|მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 
|ედპ_ppp_წანა = 2008
|ედპ_ppp = 3 743 მლნ
|ედპ_ppp_რანგი =168-ო 
|ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =747
|ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 
|აგი =0,351
|აგი_ტენდენცია =  
|აგი_კატეგორია = დაბალი
|აგი_რანგი =181-ა
|აგი_წანა =2013
|ვალუტა= ნაკფა
|ვალუტაშ_კოდი =ERN
|ქიანაშ_კოდი =ERI
|ბორჯიშ_ორტყაფუ = (UTC +3სთ.)
|ზარხულიშ_ბორჯი =
|cctld = .er
|ოტელეფონე_კოდი =+291
|ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა=
|სქოლიო= 
}}

**ერიტრეა** — სახენწჷფო ბჟაეიოლ აფრიკას, ჭითა ზუღაშ წყარპიჯის. ქიანას ბჟადალშე უხურგანს სუდანი, ობჟათეშე - ეთიოპია დო ბჟაეიოლშე - ჯიბუტი. 1993 წანას, ქიანაქ ეთიოპიაშე ზოხორინალა მიღჷ. ქიანაშ ნანანოღა - ასმერა.

## ეკონომიკა
ერიტრეა აფრიკაშ ართ-ართი უდაღარაში სახენწჷფო რე. ეკონომიკური სისტემა — ოზოჯინე ტიპიშ, ნამუსჷთ მართუნს ქიანაშ მამართვალი პარტია. ქიანას კერზო საწარმეეფი მერკეთ რე. ედპ — 1,7 მლრდ. (2009 წანაშ ფასებათ). ეკონომიკაშ ოსხირი — აგრარული სექტორი.

## ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა
left|thumb|ერიტრეაშ პროვინციეფი

## მახორობა

მახორობაშ მუდანობა — 5,8 მლნ (2010 წანაშ კვირკვეშ ფასებათ).

წანმოწანური ძინა — 2,5% (2010).

ფერტილურობა — 4,6 ჩჷქჩჷ ართ ოსურშა (2010).

ნოღაშ მახორობა — 2% (2008).

თელარაშ ედომუშამი მუდანობა — 60 ქომოლკათას, 64 ოსურკათას (2010).

იმუნოდეფიციტური ვირუსით დალახება (აივ) — 1,3% (2007 წანაშ ფასებათ).

ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა — 70%ქომოლკოჩი, 48% ოსურკოჩი (2003 წანაშ ფასებათ).

ეთნიკური აკოდგინალუა — ტიგრინია 50%, ტიგრე დო კუნამა 40%, აფარები 4 %, სახო 3%, შხვეფი 3%.

რელიგიეფი — ისლამი 50%, ქირსიანობა (ვაქალკედონეფი 30%, კათოლიკეფი 13 %, პროტესტანტეფი 5 %).

## ორთაშობური ოშქურანჯობეფი
გოლოფა, ვუკლანიშ ეშასოფუა.

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ანხელი

**ანხელი**  (, , პემონურ ნინაშა — *Kerepakupai vena*, მუთ შანენს „ოტორონჯე აკანიშ წყარგელაფუს“) — არძაშე მაღალი წყარგელაფუ მოსოფელს. იდვალაუფუ ობჟათე ამერიკას, ვენესუელას, ბოლივარიშ შტატის, იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა მიშაღალირი კანაიმიშ ერუანული პარკიშ ტერიტორიას, გინმურს აუიანტეპუიშ გვალაშე. წყარგელაფუშ გენალაფუშ სიმაღალე რე 978 მეტრა. ანხელი იშაყარუ წყარმალუ კერეპიშ წყარით, ნამუთ აკათუ წყარმალ კარაოშ ნოჸელას, წყარმალ ჩურუნს. მუშჸურე, არძო თე წყარმალუ ორინოკოშ ღანჩოს ორხველჷ. 

წყარგელაფუს მიოგორუ ჯეიმზ ეინჯელქ 1936 წანას, გვალო თეშ გეშა, ეინჯელიშ () ჯოხოქ გიადჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Angel Falls at the World Waterfall Database 

მინი|მარცხნივ|ცენტრი|760px|<center>წყარგელაფუ ანხელი, პანორამა</center>

კატეგორია:ვენესუელაშ წყარგელაფუეფი
ბაალშამინიშ ოხიდა

**ბაალშამინიშ ოხიდა** () — ოხიდა სირიას. ბაალშამინი პალმირაშ უჯვეშაშ ოხიდათ იკოროცხუ. ოხიდა აკოგაფილი რე ჯვ. წ. II ოშწანურას . ქირსიანობაშ გოფაჩუაშ უკული, V ოშწანურას, ბაალშამინქ ქირსიანულ ოხვამეთ გჷნირთჷ. 

2015 წანაშ მარაშინათუთას, ოხიდა თ.გ. „ისლამური სახენწჷფოშ“ ტერორისტეფქ აკარღვეს.

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი სირიას
ტუგელა

**ტუგელა** () — აფრიკაშ უმაღალაში დო მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე უმაღალში წყარგელაფუ. წყარგელაფუშ სიმაღალა 948 მ. თეშე უმაღალაში წყარგელაფუ რე ხვალო ანხელი (1054 მ). ტუგელა იდვალუაფუ კინე თე ჯოხოდვალაშ წყარმალუშ ჟილენი ნორთის, ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ კვაზულუ-ნატალიშ პროვინციას. წყარგელაფუ გიშაკერზაფილო ჯგირო ჩქუ გემანტირე ჭვემეფიშ უკული. წყარგელაფუ აკმოდირთუ 5 წყარგიოლაფუშე. წყარგიოლაფუშ ჟიშე რსებული წყარი სისუფთავეთ გიშეგორუაფუ, ოშუმალო ირგუ. გიშაკვათილი აკანეფი ზოთონც შხირას თირით იფორუ. წყარგელაფუშა მიოლი ჟირი შუკა რე.

## თაშნეშე ქოძირით
* მოსოფელიშ არძაშე მაღალი წყარგიმალაფუეფიშ ერკებული
* ტუგელა

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

კატეგორია:ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ წყარგელაფუეფი
პაპუა (ინდონეზიაშ პროვინცია)

**პაპუა** () — ინდონეზიაშ ჟირშე ართ-ართი ავტონომიური პროვინცია (მაართა რე — აჩეჰიშ პროვინცია). პაპუაშ პროვინცია ახალ გვინეაშ ბჟადალ ნორთიშ შანულამ ნორთის იკენს; პროვინციაქ დირსხუ 2003 წანას, ირიან-ჯაიშ დორთუალაშ შედეგო. პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ჯაიაპურა.

## გეოგრაფია
პაპუაშ პროვინციას ბჟაეიოლშე უხურგანს პაპუ-ახალი გვინეა. პროვინციას მეურს წყარმალუ დიგული.

## მახორობა
[[:en:Flag of West Papua|ყარაფი დუდიშული პაპუაშ შილა, თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ **[[:en:Flag of West Papua|Morning Star]]** |thumb|left|200px]]
პაპუაშ პროვინცია დიდარი რე სასარგებელო დინოხურიშეფით. თე სიდიდარეშ ეიომუშაფალო, ბოლო წანეფს პაპუაშ პროვინციაშა ქიანაშ შხვა პროვინციეფშე მიარე ინდონეზიარქ გინორთჷ დახორალო. ძალამი შხირას, ახალდუნახორინეფი ჟიშე გინმიოჯინენა აკანურ კულტურას დო პაპუასეფი ვაცივილიზაფილო დო აკოსქილადირო კოროცხუნა. პაპუასეფიშ კანკალე ნორთის ვახუჯჷ თინა, ნამჷ-და თინეფიშ ოდაბადექ ინდონეზიაშ კოლონიათ გჷნირთჷნ. დაღარას ორგანიზაფილი პაპუასეფიშ ოუდრუმე მორჩილი ბუნეფი ლჷმენა ინდონეზიაშე პაპუაშ ზოხორინალაშო.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
პაპუაშ პროვინცია იკათუანს 28 ოლქის (kabupaten) დო 1 ონოღე მუნიციპლიტეტის (kota):
 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* პაპუაშ პროვინციაშ ნინეფი დო ეთნიკური ბუნეფი, SIL Ethnologue

## სქოლიო


კატეგორია:ინდონეზიაშ პროვინციეფი
ნანდა-დევიშ ერუანული პარკი

**ნანდა-დევიშ ერუანული პარკი** — ერუანული პარკი ინდოეთის, უტარაკჰანდიშ შტატის. იდვალუაფუ კონკა ნანდა-დევიშ (7 817 მ) ელმოლს, ზუღაშ დონეშე 3 500 მეტრას. პაკიშ ფართობი აკმადგინანს 630,33 კმ²-ს. პარკიქ დირსხუ 1982 წანას დო 1988 წანაშ გემშართჷ იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა. 

პარკი გოძჷ ნანდა-დევიშ ტყაჩირე, ჯიშთურ ღანჩოს, ნამუთ იკენს 6 000 მეტრაშე უმოსი სიმაღალაშ კონკეფიშ მასივს. იუნესკოშ ერკებულშა მიშაღალირი რე თიში ოორუე-ბჟადალშე მადვალუ პეულეფიშ ლეხერიშ ერუანულ პარკწკჷმა ართო, ნამუქჷთ თე ერკებულს 2005 წანას გიაძინჷ. 

პარკიშ ტერიტორია ვა რე დოხორელი. ტყაჩირს თხილერი რე დო ხე ლენი შხური, თირიშ ლეოპარდი (ირბისი), უჩა თუნთი დო ფურინჯეფიშ კანკალე გვარობა. ალპურ ზონას გოფაჩილი რე ჩანარეფიშ ენდემური გვარობეფი. პარკიშ მაჟირა ნორთი გიშეგორუაფუ ჯიშთეფით.

## თაშნეშე ქოძირით
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ინდოეთის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Nanda Devi and Valley of Flowers National Parks
*  Nanda Devi Trek 

კატეგორია:ინდოეთიშ ერუანული პარკეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ინდოეთის
ბრაჰმა

300|მარცხნივ|thumb|ბრაჰმა
**ბრაჰმა** (სანსკრ. ब्रह्मा brahmā „აკმაქიმინჯე“) — ორდოიანი ბრაჰმანიზმიშ უჟინაში ღორონთი, ინდუისტური სუმელაშ ტრიმურტიშ აკმაქიმინჯე ღორონთი — მაფორუ ვიშნუშ დო მუმაჯილიკარი შივაშ ხასჷლას. 

ბრაჰმაშ კულტი წჷმულირი ოკო რდას გვიან ვედურ პერიოდიშე ჯვ. წ. I ვითოშწანურაშ I ნორთის კლასობური ჯარალუაშ გორჩქინაშ დო ქურუმეფიშ პრივილეგიური კასტაშ ბრაჰმანეფიშ გოპატჷნალაწკჷმა ართო. 

რჩქვანელობურ ბრაჰმას გჷმოხანტუნა გედის გემახვენჯი ოთხი სახეთ დო ოთხი ხეთ. 

თიშ გეშა ნამჷ-და, ბრაჰმაქ მოსოფელიშ აკოქიმინუა უშინუ ბორჯის გათუნ, ინდუიზმიშ გემაჸვენჯეფს თიშჸურე ინტერესი თეშ მეუდინეს, ნამჷ-და ოხიდეფით მოფაჩილ ინდოსტანიშ ჩქონს ბრაჰმაშო აკოგაფილი ჟირი უჯვეშაში უმკულუაფუ ოხიდა არსებენს. ბრაჰმაშ კულტი ოშწანურეფიშ გოძვენას დოთირეს შხვა ღორონთეფქ — კრიშნაქ, რამაქ, განეშაქ დო შხვა. 

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Brahma-Samhita - Prayers of Lord Brahma at the start of creation  (Brahmasamhita.com)
* Brahma's Prayers for Creative Energy from the Bhagavata Purana  (vedabase.net)
* Lord Brahma Temple in India

კატეგორია:ინდუისტური ღორონთეფი
კატეგორია:აკმაქიმინჯე ღორონთეფი
კატეგორია:სუმსახეამი ღორონტეფი
კატეგორია:ქიანაშ კუნთხუეფიშ მათხილარეფი
პუჯა (ინდუიზმი)

**პუჯა** (,  — "პატჷცემა", "ხვამა", "ხვამუა") — რელიგიური რიტუალი ინდუიზმის, ღორონთიშ გჷმნახანტუშ სკულპტურაშო ოჭკომალიშ, წყარიშ, კეთილშურელობაშ, პიოლეფიშ დო შხვა ელემენტეფიშ წჷმორინაფა. პუჯა ისრულებუაფუ ღორონთიშა (ვარდა ღორონთეფშა) ართგურობაშ გჷმახანტალო.

ინდუისტეფიშ უმენტაშობა ართ დღაშ დინოხოლე ართ-ჟირშა იხვამანს. მარა პუჯა ხვალო ირდღარი ოხვამერი ვარჷნ, გიშაკერძაფილ შვანეფს ხოლო ისრულებუაფუ, სამანგათ ჸუდეშ "ოტიბაფალო" (ჸუდეს სითინჩეშო). პუჯაშ რიტუალი ისრულებუაფუ თიშ უკული, მუთ რიტუალიშ მასრულაფარი ადამიერი, მიღენს აბანოს, გიბონჷნს, თაშნეშე იზალანს, ორდას უხეცეთ, თიშენ ნამჷ-და, ედომუშამო კონცენტრირაფილი (დიანი) ორდას რიტუალიშო. გიშაკერძაფილი რელიგიური დღახუეფი, მუჟამსჷთ ისრულებუაფუ პუჯა: დურგა-პუჯა, პონგალი, ლაკშმი-პუჯა დო შხვეფი.

პუჯა აკმოდირთუ: მედიტაციაშე, ასკეტიზმიშე, ბირაშე, წიმინდე ჭარილეფიშ კითხირშე, ოჭკომალიშ წჷმორინაფაშე დო პატიშჩამაშე. რიტუალიშ ბორჯის, რიტუალიშ მაკათურეფი იკეთენა შანი ტილაკას, ნამუთ იზადუ სანდალიშ პასტაშე, ნამუსჷთ მიკმისვანა ჸვაშა ვარდა ისვანა ჭითა ჭურჭულს ჸვაშ ოშქაშეს. თენა შანენს ღორონთიშა (ღორონთეფშა) დოქვემდებარაფაშ სიმბოლოს. რიტუალიშ ბორჯის ისრულებუაფუ დაჩხირით გჷმოწიმინდუა — რიტუალურ (წიმინდე) დაჩხირს მიშმაჸათანა ძღვენს ღორონთეფიშო, მანტრეფიშ კითხირიშ თუდო.

პუჯა, ინდოეთის ძალამი გოფაჩილი დო პოპულარული ოსურეფიშ ჯოხო რე.

## გალერეა

Babasteve-ganges water.jpg|ინდივიდუალური პუჯა
Morning Aarti of the Ganges at sunrise, Varanasi.jpg|ოჭმარეშ პუჯა
Kali-puja.jpg| ლოცუა კალიშო ბჟადალ ბენგალს 
SriMalaiperumalIdol.jpg|ხვამა შრი მალაი პერუმალიშო ტამილ-ნადუს
Evening prayers on the banks of Ganges, Muni ki Reti, Rishikesh.jpg| ბუნური პუჯა ოორუე ინდოეთის
Madurai Meenakshi temple prayer.jpg| პუჯა ობჟათეინდურ ოხიდას
Boy with tray Bull Temple.jpg| აარტი პუჯას
(A) family puja in progress.jpg| ფანიას სრულაფირი პუჯა
Bhoga.jpg|ღორონთიშო წჷმორინაფილი ბჰოგა პუჯაშ ბორჯის


## რესურსეფი ინტერნეტის
* Puja, Expressions of Hindu Devotion, Susan S. Bean, Museum Anthropology, Volume 21, Issue 3, pages 29–32, December 1997
* On Practical Hinduism : The Puja as Human Contact, Mankind Quarterly, 1989, vol. 29, no. 4, pp.&nbsp;353–371

## სქოლიო

კატეგორია:ინდუიზმი
ინდუისტური დღახუეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Hinduism Today magazine's coverage of Hindu festivals

## სქოლიო

*
ინდუისტური კალენდარი

left|250px|thumb|ინდუისტური კალენდარიშ ხასჷლა 1871-72.
**ინდუისტური [[კალენდარი]]** თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ **ჯვეშინდური კალენდარი** — ჯვეში ინდოარეფიშ დღალეფიშ დო წანეფიშ ოკოროცხალი სისტემა.

ხანეფი:
* ვიკრამა — ჩქ. წ-შახ 57 წანა
* შაკა — ჩქ. წ-შ 78 წანა
* გუპტა — ჩქ. წ-შ 320 წანა

თუთეფი:
# ჩაიტრა (चैथ) — (მელახი-პირელი)
# ვაიშაკჰა (वैशाख) — (პირელი-მესი)
# ჟეშტჰა (ज्येष्ठ) — (მწსი-მანგი)
# აშადჰა (अषाढ) — (მანგი-კვირკვე)
# შრავანა (श्रवण , सावन) — (კვირკვე-მარაშინათუთა)
# ბჰადრაპადა (भादो) — (მარაშინათუთა-ეკენია)
# აშვინა (अस्विन) — (ეკენია-გჷმათუთა)
# კარტიკა (कार्तिक) — (გჷმათუთა-გერგობათუთა)
# მარგაშირშა (मार्गशीर्ष) — (გერგობათუთა-ქირსეთუთა)
# პაუშა (पूस) — (ქირსეთუთა-ღურთუთა)
# მაგჰა (माघ) — (ღურთუღა-ფურთუთა)
# პჰალგუნა (फागुन) — (ფურთუთა-მელახი)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Hindu Chronology, ენციკლოპედია ბრიტანიკაშ მაბრუო გიშაშქუმალა (1911)
* The Astronomical Basis of the Hindu Lunisolar Calendar
* Hindu Calendars in various Indian Languages 
* Nepali-Hindu Calendar Official Hindu Calendar of Nepal
* Kyoto University Panchanga Converter Program
ჯონი სინსი

**ჯონი სინსი** (ინგლ. Johnny Sins; დ. 31 ქირსეთუთა, 1978, პიტსბურგი, პენსილვანია, ააშ) — ამერიკალი პორნო არტისტი. მონაწილება აფჷ მეღებული ოშ ჟარნეჩდოვითშე მეტ კინოფილმის. ჯონიშ დებიუტიქ პორნოინდუსტრიას მოხვადჷ 2006 წანას დო ათეშ უკულ ჯონი აქტიურო აგინძორენს მუშობას. გიმორჩქინელი რე სიმაღალეთ,  ჯგირი ფიზიკური მეჯინათ დო ასოშ ზჷმათ. ხოლო გიმორჩქინელი რე დუდის  თუმაშ სინორკეთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*

კატეგორია:დუნაბადი 1978
კატეგორია:ამერიკალი პორნო არტისტეფი
მანასიშ ერუანული პარკი

**მანასიშ ერუანული პარკი** — ერუანული პარკი ჰიმალაიშ წიმი კართეს, ინდოეთიშ ასამიშ შტატის, ბჰუტანიშ ხურგაწკჷმა, მიშმურს ბოდოლანდიშ ტერიტორიულ გოართოიანაფაშა. პარკიშ ფართობი რე 950 კმ². ბჰუტანიშჸურე უხურგანს როიალ-მანასიშ ერუანული პარკი. 

პარკიშ ტერიტორიას გოფაჩილი რე მაიმუნიშ ძალამი იშივითი გვარობა ლანგური დო ჸილოეფიშ შანულამ მუდანობა. თაქ რსებული ვეთლენდეფი ოთელარე შანულობაში რე ეშალაფაშ შარას მარენჯი თიჯგურა გვარობეფშო, მუჭომეფით რე ძიგირამი კურდღელი დო ჯუკუ ღეჯი. თაშნეშე პარკის ხე: ინდური ხვალექა, ტყარი ხოჯი, მუნჭყვი, გაური (ინდური ბიზონი), ღოზებამი ლეოპარდი, ჭყენჭყიშ ირემი. ტემპერატურაშ წანმოწანური მაძირაფალი იძანძჷ 15 °C - 37 °C -შ შქას.

1985 წანას, იუნესკოქ პარკი მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ, მარა 1992 წანას, საფრთხეშ თუდო მარინე ძეგლეფიშ ერკებულშა გჷნორთჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ინდოეთის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Manas Tiger Reserve of Assam
* Wildlife Times: A trip to Kaziranga and Manas National Park
* Manas Maozigendri Ecotourism Society - Protectors of Manas
* Official Website of Manas National Park 

კატეგორია:ინდოეთიშ ერუანული პარკეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ინდოეთის
კანპური

[მინი|210px|კანპური [1810 წანას]]
**კანპური** (, ,  , 1948 წანაშახ — *Cawnpore*) — ინდოეთიშ ართ-ართი არძოშე დოხორელი ნოღა,  უტარ-პრადეშიშ შტატის.

კანპური ოორუე ინდოეთიშ ართ-ართი უჯვეშაში ინდუსტრიული ნოღა რე. ნოღაშ მეტროპოლიური არეალიშ ფართობი 1 640 კმ² რე, ნოღაშ ფართობი - 829 კმ², მახორობა - 4767031 ადამიერი. ადმინისტრაციულო ირთუ 6 ზონათ. 

ბოლო წანეფს, ნოღა ივითარებუ მუჭოთ ტექსტილიშ, ტყებიშ, ელექტრონიკაშ, ქიმიური, ოჭკომალიშ, ავტომობილეფიშ, კომუნიკაციეფიშ, საინფორმაციო ტექნოლოგიეფიშ, კოსმოსური დო საინჟინრო წარმებაშ ცენტრი. თაშნეშე ნოღაქ შანულამ საინფრასტრუქტურო ცენტრო გჷნირთჷ. კანპური გიშეგორუაფუ ართსართულამ ჸუდეეფით, მახორობაშ დოხოლაფირო 50% თეჯგურა ჸუდეეფს ოხორანს, მუთ კანპურს ინდოეთის აკა ნოღათ გჷნმართინუანს, სოდეთ მახორობაშ უმენტაშობა კერზო ჸუდეეფს ოხორანსს დო ვართ აპარტამენტეფს. 

მერჩქინელი რე, მანჷ-და კანპური საჩენდიშ სახენწჷფოშ კანდელაშ დინასტიაქ დარსხუ. 

## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონამი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Kanpur city portal 
*Kanpur Dehat portal
* Kanpur City Latest Updates 
*Kanpur Satellite Map
*Kanpur public portal

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
დჰარმა

**დჰარმა** (სანსკ. धर्म dharma ”კანონი”) — ცენტრალური ჩინება ინდუიზის დო ინდოეთიშ შხვა რელიგიეფს, ღორონთიერი კანონი, ორთაშ კანონზჷმიერაფა, წეს-წყობილობა, მოსოფელიშ არზი. *დჰარმა* იროიანი რე დო თიშ აკორღვაფა გაჭყაფური ღორონთიშ სიუჯგუშეშ დოდაღარაფას იწუენს. თიშ კინე დუდშე აკადგინალო დო ოთხილარო ვიშნუ ”ოშწანურაშე ოშწანურაშა მელინებუ მოსოფელს”, ქძ. კრიშნა, ბჰაგავადგიტა.

## თაშნეშე ქოძირით
*კარმა
*მაატი
*მისტიციზმი
*თემიდა

## ლიტერატურა
1966, pp.&nbsp;84–87.
* Radhakrishnan, S. (1923): "*Indian Philosophy Vol.1*" (*2nd Edition*). New Delhi: Oxford India Paperbacks (Oxford University Press).
* Hume, R.E.: (1921): "*The Thirteen Principal Upanishads*" (*2nd Edition, Revised*). Oxford: Oxford University Press.
* Easwaran, E. (1987): "*The Upanishads*" (Seventh Printing). Tomales, CA: Nilgiri Press.
* Sri Chandrasekharendra Saraswathi : "*Hindu Dharma: The Universal Way of Life*". Bharatiya Vidya Bhavan Press.
* Sâdhus, going beyond the dreadlocks, by Patrick Levy, published by Prakash Books, Delhi, 2010.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* India Glossary – Dharma 
* Buddhism A-Z: "D" Entries 

კატეგორია:პურუშართეფი
კატეგორია:ინდუისტური ფილოსოფიაშ კონცეფციეფი
კატეგორია:ბუდისტური ფილოსოფიაშ კონცეფციეფი
კატეგორია:სანსკრიტული ზიტყვეფი დო ფრაზეფი
სამსარა

**სამსარა (სანსარა)** (სანსკრ. संसार) — ინდურ რელიგიეფს (ინდუიზმი, ბუდიზმი, ჯაინიზმი) ღორონთიშ, ადამიერიშ დო ვარ ჩხოლარიშ ახალაშო ერჩქინა ირიათონ წირერთაფას, ნამუთ მერსხილი რე წჭიროთუაწკჷმა, სონდარო აქტიურო ქიმინჯენს კარმანი (სანსკრ. „საქვარი“, ქიმინჯალაშ სუბსტანცია). ინდივიდის შეულებჷ სამსარაშე გოდუდიშულაფა არძა რჩქვანელ რსხუშ, ნჭუაფაშ დო ოკორინაფალ წჷმორინაფაშ ვარაფათ, თაშნეშე სპეციალური რჩქინათ, მუშ გეშათ მიჭირინუაფუ შქირატუაშ დგომარობა, ნამუშათ ინდუისტეფს მოკშა, ბუდისტეფს - ნირვანა უჯოხონან. სამსარა მერსხილი რე შურეფიშ გინოხორინაწკუმა, მუსჷთ ინდური რელიგიეფი შხვადოშხვანერო ეთმენწყუნა.
[მინი|მარცხნივ|ტრადიციული [ტიბეტი|ტიბეტური ხანტუალა (თანგკა), გიმოხანტილი რე ბჰავაჩაკრა დო სამსარაშ ომაფეეფი]]

## თაშნეშე ქოძირით
*კარმა
*მეტემფსიქოზი
*ნირვანა
*ძოგჩენი

## ლიტერატურა
*ა. გელოვანი, „მითოლოგიური ლექსიკონი“. სხ. 439.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Sansara – Tour of This Universe and Beyond
* Reincarnation: A Simple Explanation
* Karma in Sikhism
* About Reincarnation
* Samsara (Film, IMDB)

კატეგორია:ბუდისტური ფილოსოფიაშ კონცეფციეფი
კატეგორია:ინდუისტური ფილოსოფიაშ კონცეფციეფი
კატეგორია:ჯაინისტური ფილოსოფიაშ კონცეფციეფი
კატეგორია:სიქიზმი
კატეგორია:რეინკარნაცია
ინდორი

**ინდორი** (, თაშნეშე *ინდური* -შე ) — ინდოეთიშ შტატი მადჰია-პრადეშიშ სიდიდათ მაჟირა ნოღა. იდვალუაფუ ორთაშობურ რეგიონ მალვას, შტატიშ ცენტრალურ ნორთიშ ბჟადალშე, ნოღა ბჰოპალიშ ბჟადალშე 190 კილომეტრიშ გოძვენას. კინე თე კოხოდვალაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2011 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 2,160,631 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ინდორშა თაშნეშე *„მინი მუმბაი“* უჯოხონა მახორობაშ ეთნიკური მიარეფერუამობაშ გეშა. თეშ მოხა, მუმბაიწკჷმა თინა შხვა მიარე მოგვანობას გიშმეძირანს: შხირი კათაშ შაყარუა, შოპინგიშ სტილი, ბორჯიშტარება დო ოჭკომალი. 

ინდორი ინდოეთიშ აკა ნოღა რე, სოდეთ ართობურო იდვალუაფუ მუჭოთ ინდოეთიშ მენეჯმენტიშ ინსტიტუტი (IIM), თაშნეშე ინდოეთიშ ტექნოლოგიური ინსტიტუტი (IIT). 

მარათჰიშ იმპერიაშ ბორჯის, ინდორი შანულამი ნასქუ რდჷ დეკანიშ დო დელიშ შქას. მადჰავრაო პეშვაშ ღურაშ უკული, მარათჰიშ იმპერიაქ აკოცუ დო ინდორი ჰოლკარიშ სახენწჷფოშ ნანანოღათ გეგმიცხადჷ, სოიშახ აჰილიაბაი ჰოლკარიშ ნანანოღას მაჰეშვარშა გჷნიღანდუნ.

## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონამი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* City portal at Govt. of India info. website 
* City portal providing complete information about Indore 
* Indore at the Open Directory Project 

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ტჰანე

**ტჰანე** (, ), უწმოხ რქინელი რდჷ მუჭოთ **ტჰანა** დო **ტანა** — ნოღა ბჟადალ ინდოეთის, შტატი მაჰარაშტრას. ტჰანეშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშ ჯოხოდვალა მოურს განეშაშ ოხიდაშ ჯოხოდვალაშ — შრი სტჰანაკაშ ინგლისურიზაფაშ შედეგო. თაშნეშე ტჰანე რჩქინელი რე მუჭოთ **ტობეფიშ ნოღა**. ნოღაშ ფართობი — 147 კმ². ტჰანე მუმბაიშ აგლომერაციაშ ნორთი რე.

## თაშნეშე ქოძირით
* ინდოეთიშ მილიონამი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Than — *[[ენციკლოპედია ბრიტანიკა]]*

კატეგორია:მაჰარაშტრაშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ლუდჰიანა

**ლუდჰიანა** (, ) — ინდოეთიშ შტატი პენჯაბიშ უშხუაში ნოღა, ნამუშ მახორობა აკმადგინანს 1 613 878 (2011 წანაშ ფასებათ). ნოღაშ ფართობი — 310 კმ². ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ სატლეჯიშ, ნამუთ ასე მეურს ნოღაშ ოორუეშე 13 კილომერტის, ჯვეში კალაპოტის. ნოღა ოორუე ინდოეთიშ უშხუაში ოწარმე ცენტრი რე.

ლუდჰიანა, შტატიშ ნანანოღა ჩანდიგარჰიშ ბჟადალშე 100 კილომეტრიშ გოძვენას იდვალუაფუ, ერუანული ავტომაგისტრალით № 95.

ნოღას კლიმატი ტროპიკული რე, ძალამო გიშართილი სქირე დო ჭვემამი სეზონეფით. ღურთუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა — +13 °C, მანგიშ — + 32 °C.

## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონამი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
აგრა

**აგრა** (; ურდუ آ گرہ) — ნოღა ინდოეთის, წყარმალუ ჯამუნაშ წყარპიჯეფს, უტარ-პრადეშიშ შტატიშ ოორუე ნორთის, შტატიშ ნანანოღა ლაქნაუშე 363 კმ-ით ბჟადალშე დო ქიანაშ ნანანოღა დელიშე 200 კმ-ით ობჟათეშე. ნოღა ართ ბორჯის წჷმარინუანდჷ ინდოსტანიშ ნანანოღას. 1,746,467 მახორობათ (2011 წ.), ნოღა უტარ-პრადეშიშ ართ-ართი არძოშე დოხორელი დო ქიანას სიკაბეტათ მა-19 არძოშე მიარეკათამი ნოღა რე. დინმაკათინე წყარეფიშ 80% წყარმალუ იამუნას დინმაკათუ დო აგრა ინდოეთიშ მა-20 არძოშე დოწინდარაფილი ნოღა რე.  

ნოღა იშინუაფუ ეპიკურ პოემა მაჰაბჰარატას, აგრევანაშ ჯოხოთ, მუთ „ტყაშ ხურგას“ შანენს. ლეგენდა ნოღაშ დორსხუაფას სიკვარ-რაჯპუტიშ მაფას — რაჯა ბადალ სინგჰის მიოჭარანს (დოხოლ. 1475), ნამუშ ჯიხა ბადალგარჰი ხოლო ასეიანი ჯიხაშ არხოს გედგჷდჷ. მარა, XI ოშწანურას, სპარსი პოეტი მასუდ სად სალმანი ეთმეჭარუნს კონწარ ლჷმას აგრაშ ჯიხაშა, ნამუთ სულთან მაჰმუდ გაზნევქ ეჭოფუნ. 1506 წანას, სულთან სიკანდარ ლოდიქ მუში ნანანოღა მაართათ გეგნიღჷ დელიშე აგრაშა. 1517 წანას, სულთანქ დოღურჷ დო მუმალ ჩხორო წანაშ გოძვენას ხვისტა თიშ სქუას, იბრაჰიმ ლოდის უკებუდჷ, ნამუქჷთ 1526 წანას, პანიპატიშ ლჷმას დემარცხჷნ. 1526 - 1658 წანეფს, ნოღა მოგოლი იმპერატორეფიშ ნანანოღა რდჷ. ზუსტას თე პერიოდშე დასქიდჷ აგრას მოგოლეფიშ არქიტექტურულ მინუშეფქ დო ასე თარი ტურისტული ოქინაფუეფი რე, ნამუთ შქას არძოშე გიშაგორილი რე თაჯ-მაჰალი, აგრაშ ჯიხა დო ფატეჰპურ-სიკრი — სუმხოლო მიშმურს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფიშ ერკებულშა.

## გალერეა


File:Akbar-tomb.jpg|აკბარ დიდიშ საფულა
File:AkbarTombExterior.JPG|აკბარიშ საფულა
File:Tomb ceiling detail, Tomb of Akbar, Sikandra, near Agra.jpg|აკბარიშ საფულაშ დინოხოლენი დეტალეფი
File:Marbleworks-2.jpg|მარმარილოშ ინკუსტრაცია
File:Carpet maker-1.jpg|ორხაგუშ აკოქიმინუა
File:Taj Mahal 2001.jpg|თაჯ-მაჰალი
File:TajPaintedGeometry.JPG|თაჯ-მაჰალი. დეტალეფი
File:Taj Mahal side view 2006.JPG|თაჯ-მაჰალი
File:RedFortAgra-20080211-1.jpg|ჭითა ფორტიშ ციხაშ მიოჯინი
File:Agra Fort Third Door.jpg|ჭითა ფორტიშ მინალი
File:Dayal-bagh-12.JPG|Soami Bagh Samadh, in Dayalbagh.
File:The Panch Mahal in Fatehpur Sikri.jpg|Panch Mahal ფატეჰპურ-სიკრის.
File:Tajmahal dec 2008.JPG|თაჯ-მაჰალი
File:Kanch Mahal, Sikandara, Agra.JPG|Kanch Mahal, Sikandara
File:Taj Mahal at dawn.jpg|თაჯ-მაჰალი მოგოთანეს
File:Mehtab Bagh (Moonlight Garden).jpg|Mehtab Bagh (Moonlight Garden)
File:Jama Masjid in Agra.jpg|ჯამა-მასჯიდი
File:Streets of Agra (Jama Masjid).jpg|აგრაშ შოშეეფი (ჯამა-მასჯიდი)
File:Itimad-ud-Daula, Agra, India 2011 (1).jpg|იტიმად-უდ-დაულაშ მავზოლუმი



## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონამი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Agra City portal 
*Official website of Agra
*Agra at the Open Directory Project 
*Agra News
*Taj Mahal Agra 

## ლიტერატურა
*
* 
*
*
*

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
თაჯ-მაჰალი

**თაჯ-მაჰალი** (, ურდუ/; „დოხორე-გურგინი“) — მარმარილოშ მავზოლეუმი ინდოეთიშ ნოღა აგრას. აკოგაფილი რე 1631-1653 წანეფს, დოხოლაფირო 20 000 მახანდეშე. მოგოლეფიშ იმპერატორი შაჰ-ჯაჰანიშ დოკვათუათ, თაჯ-მაჰალი რდუკო ოკო თიში ოსხუნური ჩილიშ, არჯუმან ბანო ბეგუმიშ (რჩქინელი მუჭოთ მუმთაზ მაჰალი), მავზოლეუმი.

თაჯ-მაჰალი მოგოლეფიშ მართუალაშ პერიოდიშ არქიტექტურაშ უუჯგუშაშო მინუშო იკოროცხუ, თე სტილს გოართოიანაფილი რე ინდური, სპარსული დო თურქული არქიტექტურაშ ელემენტეფი. თიში თარი არქიტექტორი იტალიაშე მოჭანაფილი ჯერონიმო ვერონიო რდჷ. თაჯ-მაჰალიშ არძოშე რჩქინელი ელემენტი რე ჩეჸორშამი მარმარილოშ მავზოლეუმი, მარა თენა ინტეგრირაფილი სტრუქტურეფიშ კომპლესიშ ხვალე ართი ნორთი რე.

## თაჯ-მაჰალიშ ექსტერიერი


File:The Taj with its minaret.JPG|თარი დგჷმილი, ჸორში დო მინარეთი.
File:Taj Mahal finial-1.jpg|დეკორაცია, მოგოლეფიშ იმპერიაშ ტამგა.
File:Agra castle India persian poem.jpg|სპარსული პოემეფიშ კალიგრაფია.
File:Taj mahal detail outside wall.jpg|ჩანარული მოტივეფი.
File:Taj Mahal reflective tiles in normal exposure.JPG|სინთეშე მასარკე ფილეფი.
File:India-6153 - Flickr - archer10 (Dennis).jpg|კალიგრაფია კიდალეფს.



## თაჯ-მაჰალიშ ინტერიერი


File:Flowers in Marble, the Taj Mahal, Agra, Uttar Pradesh, India.jpg|მარმარილოს ეშაჭკირილი პეულეფი.
File:TajJaliInlay.jpg|პიეტრა დურაშ *ჯალი*შ დეტალი.
File:TajJaliPiercwork.jpg|Delicacy of intricate pierce work.
File:Taj Mahal Mosque Interior Hall.jpg|არკეფი მეჩეთის.
File:TajPaintedGeometry.JPG|ეშაჭკირილი ხანტუალა.
File:TajFinialTiling.jpg|დორჩაფილი პროლიშ ხინტკიშ დეტალი.
File:Jali-inlay.jpg|*jali*შ დეტალი.



## თაჯ-მაჰალიშ მიოჯინუეფი


File:Taj Mahal East Side.JPG|ბჟაეიოლი მიოჯინუ ოჭმარეს
File:Taj Mahal Sunset Edit1.jpg|ბჟადალი მიოჯინუ ბჟაშ ალულას
File:Taj Mahal in India.jpg|თაჯ-მაჰალი ნირსის



## თაშნეშე ქოძირით
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ინდოეთის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* თაჯ-მაჰალი
* ინდოეთიშ არქეოლოგიური რკუაშ ეჭარუა
* ინდოეთიშ თარობა — ეჭარუა 
* ტურიზმიშ დეპარტამენტიშ ინფორმაცია,უტარ-პრადეში



კატეგორია:ინდოეთიშ არქიტექტურა
დჰანბადი

**დჰანბადი** (, , ) — ნოღა ინდოეთიშ შტატი ჯარხანდის, დჰანბადიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მახორობაშ მუდანობათ შტატი ჯარხანდიშ მაჟირა ნოღა (ჯამშედპურიშ უკული). 2011 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ინდოეთიშ თი 53 ნოღას შქას, ნამუშ მახორობა 1 მლნ-შე უმოსი რე, ნოღა 42-ა აბანს რე. მიშნაველიშჸურე, დჰანბადიშ რკინაშშარა მაჟირა აბანს რე მუმბაიშ რკინაშშარაშ უკული.

დჰანბადი ჩინებულიე ქუანოშქერიშ მოპალაფათ. ფუნქციონირენს თე მემართულებაშ მუდგაზჷმარენი შხუ კომპანია.  

ნოღა ზურაშ დონეშე 221 მეტრას რე აკოგაფილი. თიში გეოგრაფიული სიგჷრძა 24 კმ რე, სიგანა - 16 კმ. კლიმატი გინმალი ლექინი სუბტროპიკულშე ტროპიკულ ტენიან დო სქირე. ტემპერატურაშ პიკიქ ზარხულს შილებე 47 °C-ს ქიმიოჭირინუას. ზოთონჯს მინიმალური ტემპერატურა 12 °C-შახ ირკენს, მაქსიმალური - 22 °C რე.

## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Website of the city of Dhanbad
* Dhanbad City 
* Dhanbad travel guide

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
ნაგპური

**ნაგპური** () — ნოღა ცენტრალურ ინდოეთის, შტატი მაჰარაშტრას. ნოღა იდვალაუფუ წყარმალუ ნაგის. ნაგპური — ბიწორო მაძინუ მეგაპოლისი რე. შტატი მაჰარაშტრაშ სიკაბეტეთ მასუმა ნოღა რე (მუმბაიშ დო პუნაშ უკული), ნამუთ აკმოქიმინუნს ინდოეთიშ სიკაბეტეთ მა-13-ა ონოღე აგლომერაციას. ნოღა შანულამი ოწარმებე დო პოლიტიკური ცენტრი რე.

ნაგპური — მაჰარაშტრაშ შტატიშ კანონმადვალუ შაყარუაშ ზოთონჯიშ სესიაშ მანჯაფაშ აკანი რე, შტატიშ ზოთონჯიშ ნანანოღა რე. თაშნეშე ნაგპურს იდვალუაფჷ ინდური ნაციონალური ორგანიზაცია რაშტრია სვაიამსევაკ სანგჰიშ შტაბ-ორენი დო ბუდისტური გოახალაფაშ ყარაფი — ბუდისტური ყარაფი დელიტი.

ბოლო ბორჯის, ნოღას ინდოეთიშ არძოშე სუფთა დო ბანგალორიშ უკული მაჟირა არძოშე წვანე ნოღაშ სტატუსიქ ქიმიაჩჷ. ნაგპურს იმანჯებჷ მაჰარაშტრაშ შტატიშ ასამბლეაშ წანმოწანური ზოთონჯიშ სესია, კჷნ თე ბორჯის, თენა ვიდარბჰიშ რეგიონიშ კომერციული დო პოლიტიკური ცენტრი რე, ნამუთ ედომუშამი ქიანაშ მასშტაბით რჩქინელი რე მუჭოთ *„ფორთოხალეფიშ ნოღა“*, თიშენ ნამჷ-და, თინა რეგიონს მოჸონაფილი ფორთოხალით ვაჭარუაშ თარი ცენტრი რე..

ნაგპური აკოგაფილი რე ინდოეთიშ ზუსტ გეოგრაფიულ ცენტრის, ნამუსჷთ თაქ ეპონილი „ნული მილიშ“ მონუმენტი ეიოშინანს. ნოღა გონდეფქ დარსხუეს, მარა მოგვიანაფათ ბჰონსლეშ კლანიშ ნომართუ მარათჰიშ იმპერიაშ ნორთი რდჷ. XIX ოშწანურას, ნაგპური ბრიტანეთიშ ოსტინდოეთიშ კომპანიაქ გეჭოფუ დო თინა ცენტრალური პროვინციაშ დო ბერარიშ ნანანოღათ გჷნართინჷ. შტატეფიშ მაართა რეორგანიზაციაშ უკული, ნაგპურქ ნანანოღაშ სტატუსი მიოდინჷ, მარა პოლიტიკურ ლიდერეფს შქას დოდვალირი ვა ოფიციალური „ნაგპურიშ პაქტიშ“ მეჯინათ, ნოღაქ მაჰარაშტრაშ შტატიშ მაჟირა ნანანოღათ გჷნირთჷ. ნაგპურშა შხირას *„ინდოეთიშ ჸილოეფიშ ნანანოღა“* უჯოხონა, თიშენ ნამჷ-და, ნოღა ინდოეთიშ ჸილოეფიშ მიარე ტყაჩირს მითმურსხუანს მოსოფელს.

## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ მილიონამი ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Nagpur Life 
*Nagpur Guide 
* NIC page on Nagpur
* Gazetteer on the Nagpur District
*[ნაგპური კათოლიკურ ენციკლოპედიას](http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/Nagpur)

## სქოლიო

კატეგორია:მაჰარაშტრაშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი