open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჩადრი

**ჩადრი** ( — კარე) — ჩე, ცვანე ვარდა უჩა ფერიშ ქექე ოსურიშ გინაქუნალი. ოსურეფი ჸუდეშე გინულაშ ბორჯის გინმიქუნანა დო დუდშე კუჩხიშა ოდურიშ ფიგურას ფორჷნა. კულტურულ-რელიგიური თოლწონუათ მიარე მუსულმანი ოსურეფი გინმიქუნანა.
რჩქვანელობური ვუალშე გინორთათ, ჩადრიშ დუდიშ ნორთი აკმოდირთუ  მუსლინიშ ნოჭკერშე, ნამუთ ფორუნს სახეს, დო თი ნოჭკერეფშე, ნამუეფით დუდს ფორუნა.

კატეგორია:ოსურიშ მუკაქუნალი ისლამს
კურტა

[thumb|კურტამუკოქუნელი ქომოლკოჩი [დჰოტით]]
მინი|მარცხნივ|200პქ| კურტამუკოქუნელი ბოში
**კურტა** (, , , გჷმირაგადუ მუჭოთ [kʊrt̪a ː]) — ტრადიციული მუკაქუნალი პაკისტანს, ავღანეთის, ტაჯიკეთის, ბანგლადეშიშ, ინდოეთის, ნეპალს დო შრი-ლანკას. თინა რე ქექე ოსარე, ნამუთ მუკმაქუნუს ბირგულშა გიანჭუ, ნამუსჷთ მიკმიქუნანა მუჭოთ ქომოლკოჩეფი, თეშ ოსურეფი. ტრადიციულო მუკმიქუნინუ *kurta-paijama*-წკჷმა (ქექე დუდიშული ძიქვა, ნამუთ წელიშ ელმოლს აკმიჭოფუ ზორტით), ძიქვაწკჷმა, დჰოტწკჷმა დო *churidars*-წკჷმა; ასეიან ბორჯიშო თაშნეშე შილებე ჯინსეფწკჷმა მუკოქუნა. კურტა შილებე ორდას, მუჭოთ ირდღარი მუკაქუნალიშ ნორთი, თეშ ოსაქვარე კოსტუმიშ ნორთი.


## სქოლიო

კატეგორია:ინდური მუკაქუნალი
კატეგორია:პაკისტანიშ კულტურა
კატეგორია:ტაჯიკეთიშ კულტურა
კატეგორია:ბანგლადეშ კულტურა
კატეგორია:ნეპალიშ კულტურა
კატეგორია:ავღანეთიშ კულტურა
კატეგორია:შრი-ლანკაშ კულტურა
კატეგორია:ოსარე
ჯერემი დევისი

**ჯერემი დევისი** (; დ. 8 გჷმათუთა, 1969, მიჩიგანიშ შტატი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე დენიელ ფარადეიშ როლით სერიალშე დინაფილეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
* Jeremy Davies Official Website
* Jeremy Davies Zone 
* Jeremy Davies Daily

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ჩალმა

thumb|300px|''ჩალმაშ'' ისტორია.
**ჩალმა** თაშნეშე **ტურბანი** (სპარ. عمامه) — იმამეჰ; ქომოლკოჩიშ დო ოსურიშ დუდგიორთუმალი ნოჭკერიშ აკოშაყარელი სახეთ, ნამუთ დუდშა რე გიოკარკატაფილი, გოფაჩილი რე ოორუე აფრიკაშ, არაბეთიშ ჩქონიშ, ინდოეთიშ დო აზიაშ რანწკი კათეფს შქას. ჩალმას რჩქვანელობურო გითმიკარკატანა ტუბიტეიკაშა, ფეზშა ვარდა გიორთუმალშა, შიიტი ოშურიელე პიჯეფი ჩამას დუდშა გითმიკარკატანა. ჩალმაშ ოკეთებელო რჩქვანელობურო ოხვილური რე 6-8 მეტრი ნოჭკერი, მარა კანკალე გვარობაშ ჩალმაშო იხარჯებუ 20 მეტრაშახ ნოჭკერი.

## გალერეა


Image:GleyreFellahs.jpg
Image:Tuareg2.JPG|ტუარეგული ჩალმა
Image:Portrait_of_a_Man_in_a_Turban_(Jan_van_Eyck).jpg|XV ოშწანურაშ მოდაშ იტალიური ჩალმა
Image:Sikh wearing turban.jpg|სიქხური ჩალმა (დასტარი)
Image:Uzbek man from central Uzbekistan.jpg| უზბეკური ჩალმა


## რესურსეფი ინტერნეტის
* არაბული ჩალმა უწოხოლე დო ასე
* რჩქვანელობური ჩალმა დო წიმიაზიური ჩალმა
* ვიდეო ჩალმაშ გოკარკატაფაშ საშუალებაშ გეშა

კატეგორია:უზბეკური ერუანული კოსტუმი
კატეგორია:დუდგიორთუმალეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლური მუკაქუნალი
კატეგორია:მუკაქუნალი ისლამს
დასტარი

[thumb|[სიქიზმი|სიქხი გერთუმალირი დასტარით]]
**დასტარი** (, dastār) — ჩალმაშ ფორმაშ სიქხეფიშ უციო დუდგიორთუმალი. დასტარი სიქიზმიშ შანულამი ნორთი რე დო მეჭედათ იასოცირებუ თე რელიგიაწკჷმა. სიქხეფი დასტარს წიმინდე ნიფთო კოროცხუნა, ნამუთ ჭარაფაშ, დუდიშ პატჷცემაშ, წომოლობაშ, შურიელობაშ დო მოვალობაშ ართგურობაშ სიმბოლო რე. თარო ქომოლკოჩეფი გითმირთვანა.

## თაშნეშე ქოძირით
* კეში

კატეგორია:სიქიზმი
კატეგორია:დუდგიორთუმალეფი
ელიზაბეთ მითჩელი

**ელიზაბეთ მითჩელი** (; დ. 27 მელახი, 1970, კალიფორნია) — ამერიკალი არტისტი დო მოდელი. დაბადებაშ ჯოხო **ელიზაბეთ ჯოანა რობერტსონი**. ჩინებული რე ჯულიეტ ბურეშ როლით სერიალშე დინაფილეფი, მუშოთ წჷმორინაფილი რდჷ ემიშ ჯილდოს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Elizabeth Mitchell Fan Club (Fansite) 

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი მოდელეფი
სარი

thumb|right|სარიმუკოქუნელი ოსური

**სარი** — ტრადიციული ოსურიშ მუკაქუნალი ინდოეთიშ სუბკონტინენტის, ნამუთ მუშჸურე წჷმოდირთუ ნოჭკერიშ ნოკვათის 4,5 მეტრაშე 9 მეტრაშახ, სიგანათ 1,2 მეტრაშახ, ნამუთ რსხულიშ ელმოლშა გიშაკერძაფილო რე გოკარკატაფილი. სარი მიკმიქუნინე ბლუზაწკჷმა, ნამუთ ჩინებული რე მუჭოთ ჩოლი ვარდა *რავიკა*, დო გიმენი კაბაწკჷმა (*პავადა/პავადაი* — ინდოეთიშ ობჟათეშე, დო *შაია* — ოორუეშე). სარიშ მუკოქუნაშ არძაშე გოფაჩილი სტილი რე — *ნივი*, მუჟამსჷთ ართი ბოლო ჟირშა გიკარკატუაფუ კვინჭიხეშ ელმოლშა, კუჩხეფიშ დრაპირუათ, ჟილენი ნორთი გიმანგარებუ გიმენი კაბაშ ტკიცი ორტყაფუშა დო უკული გინჸოთამუ ართი ხუჯიშჸურე. შოშეს ოსურეფიშ რჩქვანელობურო სარიშ დუდიშული ბოლოს დუდშა გინმიქუნანა (*პალლუ*), მუჭოთ შალიშ ქიცას თეშ.
ტრადიციულ ინდოეთის ნოჭკერი, ნამუშეთ რე ჭელი სარი, ოსურიშ მატერიალური დო სოციალური დგომარობაშ მაძირაფალი რდჷ, მარა თიში მუკოქუნაშ საშუალება მოჩამილი აბანშო ართი რდჷ.
## სქოლიო

კატეგორია:ოსურიშ მუკაქუნალი
კატეგორია:ინდური მუკაქუნალი
კატეგორია:უჭუ მუკაქუნალი
დჰოტი

thumb|დჰოტი
**დჰოტი** (ჰინდ. धोटी) — ქომოლკოჩიშ ტრადიციული მუკაქუნალი ინდოეთის. 2-5 მეტრი სიგჷრძაშ ნოჭკერიშ თინი ნოკვათი (ჩე ვარდა სადა, კანკალეშა ორნამენტირაფილი), ნამუსჷთ წირღვეფშა დო ჩხეშეფშა გითმიკარკატანა თეშ, ნამჷ-და ართ ბოლოს კუჩხეფს შქას გუთმუტენა, მუთ შარვალიშ ინნახანტას აკმოქიმინუნს. ობჟათე ინდოეთის დო პენჯაბის თის ეწოკართაფილი გიმენი მუკაქუნალით მიკმიქუნანა. მაღალ კასტეფს უმოსო გჷრძე დჰოტი რე გოფაჩილი, დაბალს - ომუშებელო მოხუჯური, კუნტა. ასე ინდოეთის დჰოტი შარვალქ დო შორტეფქ დოთირუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Mahatma Gandhi was shocked when a friend wore a pancha in London
* Dhotis 
* How to tie a dhoti 
* How to tie a veshti 
* How to wear a dhoti 
* Off-Duty Dhoti

კატეგორია:ინდური მუკაქუნალი
კატეგორია:ინდური კულტურა
კატეგორია:ერუანული მუკაქუნალი
კენ ლეუნგი

**კენეთ** "**კენ**" **ლეუნგი** (დ. 21 ღურთუთა, 1970, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე მილეს სტრაუმეშ როლით სერიალშე დინაფილეფი, ადმირალი სტიუარტიშ როლით ფილმიშე მურიცხული ლჷმა:ნძალაშ გიშაკურცხინაფა დო ბაღანა ომეგაშ როლით ფილმიშე იქს-ადამიერეფი: ეკონია ლჷმა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

;Interviews
*Asia Pacific Arts - UCLA Asia Institute , May 30, 2008
* Hillis, Aaron. "Interview: Ken Leung on 'Year of the Fish'", IFC.com, August 27, 2008

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ნესტორ კარბონელი

**მეთიუ ჩენდლერ ფოქსი** (; დ. 1 ქირსეთუთა, 1967, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე რიჩარდ ალპერტიშ როლით სერიალშე დინაფილეფი დო მაიორი ენტონი გარსიაშ როლით კრისტოფერ ნოლანიშ ფილმეფშე წკურუმია აიარი (2008) დო წკურუმია აიარი: ეულა (2012).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Q&A Sessions: ''The Dark Knight'''s Nestor Carbonell [nocheLatina.com]

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ლევრენ სკოტ ქელდუელი

**ლევრენ სკოტ ქელდუელი** (; დ. 17 პირელი, 1950, ილინოისი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე როუს ნედლერიშ როლით სერიალშე დინაფილეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ჯონ ტერი (არტისტი)

**ჯონ ტერი** (; დ. 25 ღურთუთა, 1950, ფლორიდა) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე ქრისტიან შეპარდიშ როლით სერიალშე დინაფილეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
* John Terry profile , Felixleiter.com; accessed October 10, 2014.

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
სონია უელგერი

**სონია უელგერი** (; დ. 6 მანგი, 1974, ლონდონი) — ინგლისარი არტისტი. ჩინებული რე პენი უაიდმორიშ როლით სერიალშე დინაფილეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*

კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი
აბაია

thumb
**აბაია** () — გჷრძე ტრადიციული არაბული ოსურეფიშ გჷრძე ხეფურჩამი კაბა. წელს ზორტით ვეკმიკირუ.

დორხველური რე ოჯარალე აბანეფშა მუკაქუნალო. რჩქვანელობურო უჩა ფერიშ რე, მარა შილებე ორდას მიარე ფერს. შხირას აბაია მიარეთ რე გოფორმაფილი ნოქარგეფით, ბისერეფით, ძიეფით. კანკალე არაბულ ქიანას — უციო მუკაქუნალი რე მუსულმან დო ურცხოალი ოსურეფშო, ნამუსჷთ მიკმიქუნანა ჰიჯაბწკჷმა ვარდა ნიქაბწკჷმა.

კატეგორია:ოსურიშ მუკაქუნალი ისლამს
კატეგორია:არაბული მუკაქუნალი
კატეგორია:ერუანული კოსტუმეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლური მუკაქუნალი
ბენჯამინ ბრეტი

**ბენჯამინ ჯორჯ ბრეტი** (; დ. 16 ქირსეთუთაი, 1963, კალიფორნია) — ამერიკალი არტისტი. ნალაჸაფინა აფუ შხვადოშხვა ჩინებული ფილმეფს დო სერიალეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* Rare 1989–1990 Footage of Benjamin Bratt Behind the Scenes of Dick Wolf's "Nasty Boys" 
* Article "Emmy-Nominated Actor Benjamin Bratt" 

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
სემ ანდერსონი

**სემ ანდერსონი** (; დ. 13 მესი, 1945, ოორუე დაკოტა) — ამერიკალ არტისტი. ჩინებულ რე ბერნარდ ნედლერიშ როლით სერიალშე დინაფილეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ჯეფ ფეჰეი

**ჯეფრი დევიდ ფეჰეი** (; დ. 29 გერგობათუთა, 1952, ნიუ-იორკი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე ფრენკ ლაპიდუსიშ როლით სერიალშე დინაფილეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* Thespian net

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
სენ-დენი (რეიუნიონი)

**სენ-დენი** (ვაოფიციალურო: ) — ნოღა, საფრანგეთიშ ზუღაშმელენი დეპარტამენტი რეიუნიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, საფრანგეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფიშ არძაშე დიდი დოხორელი პუნქტი. 2005 წანას, სენ-დენის ოხორანდჷ 133,7 ვითოში ადამიერი, 2010 წანას, მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ — 137 165 ადამიერს, 2012 წანაშ ეჭარუათ 145 238 ადამიერს იდვალუაფუ კოკი რეიუნიონს ინდოეთიშ ოკიანეს.

## დომაჸალაფირი ნოღეფი
*  — მეცი 1986 წანა
*  — ნიცა 1961 წანა
*  — ტანჟერი
*  — ტაიუანი 2012 წანა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი  
* სენ-დენიშ ტურისტული ბიუროშ საიტი 

## სქოლიო

კატეგორია:საფრანგეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:რეიუნიონიშ ნოღეფი
ჰარარე

**ჰარარე** () — ზიმბაბვეშ ნანანოღა. კინ თე ჯოხოდვალაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ქიანაშ კულტურული დო ინდუსტრიული ცენტრი.

2012 წანაშ ეჭარუათ, მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანდჷ — 1 485 231 ადამიერს, გალეგანობეფით — 2 123 132 ადამიერი (2012 წანა). 1982 წანაშახ ჯოხოდჷ სოლსბერი.
## დომაჸალაფირი ნოღეფი
*  ყაზანი, რუსეთი
*  ნოტინგემი, ინგლისი
*  მიუნხენი, გერმანია
*  პრატო, იტალია
*  ლაგო, იტალია

## გალერეა

ფაილი:Harare secondst.jpg|სემ ნუიომაშ შოშეშ ობჟათე მიოჯინი
ფაილი:Harare anglicanchurch.JPG|ანგლიკანური კათედრალი
ფაილი:First Street, Harare, Zimbabwe.jpg|მაართა შოშე
ფაილი:Harare Downtown1.jpg|პარლამენტიშ დგჷმილიშ მანგას
ფაილი:Harare Central Station.jpg|ჰარარეშ ცენტრალური დგჷმილი
ფაილი:Eastgate Centre, Harare, Zimbabwe.jpg|ისტგეიტიშ ცენტრი
ფაილი:Heroes_Acre,_Harare,_Zimbabwe_(2).jpg|ფრესკა ერუანული გერგეზეფიშ მემორიალს
ფაილი:Heroes_Acre,_Harare,_Zimbabwe_(1).jpg|ერუანული გერგეზეფიშ მემორიალი


## რესურსეფ ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო

კატეგორია:ზიმბაბვეშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
მავრიკიშ ადმინისტრაციული დორთუალა

thumb|right|225px|მავრიკიშ ადმინისტრაციული დორთუალა
მავრიკიშ რესპუბლიკა 9 ადმინისტრაციულ ოლქო დო მავრიკიშ გალენური კოკეფო ირთუ, ნამუთ იკათუანს სუმი დოჸუნელი ტერიტორიას დო ხოლო ჟირი, ნამუთ ურცხოური სუვერენიტეტიშ გიმერე, ნამუსჷთ მავრიკი ოდაუნ.

## ოლქეფი

## ბანკეფი
მავრიკიშ გიშაკერზაფილი ეკონომიკური ზონეფიშ გოხოლუას იდვალუაფუ გეჸვენჯი ოჩხომჭოფე ბანკეფი:
# საია-დე-მალია (Saya de Malha Bank)
# ნაზარეთი (Nazareth Bank)
# სუდანი (Soudan Banks)
# ჰოკინსი (Hawkins Bank)

## თაშნეშე ქოძირით
* ISO 3166-2:MU

## სქოლიო


კატეგორია:ერკებულეფი"მავრიკი
__NOTOC__
მაროკოშ ადმინისტრაციული დორთუალა

**[[მაროკო]]** დორთილი რე 16 რეგიონო (თინეფს შქას რე ბჟადალ საჰარაშ ტერიტორიეფი), ნამუეფით მუშჸრე ირთჷნა 13 პრეფექტურათ დო 50 პროვინციათ. პრეფექტურეფი დო პროვინციეფი დორთილი რე: დისტრიქტეფო, მუნიციპალიტეტეფო დო არონდისმანეფო.  
thumb|left|350px|მაროკოშ ადმინისტრაციული ართულეფი
thumb|350px|მაროკოშ ტერიტორიული მონწყუალა

 

არძა რეგიონი აკმოდირთუ მუსხირენ პროვინციაშე დო პრეფექტურაშე.

## ბჟადალი საჰარა

თ.გ. მაროკოშ ობჟათე პროვინციეფი — გულიმიმ-ეს-სმარა (6), ელ-აუნ-ბუჯდური-სეგიეტ-ელ-ჰამრა (7) დო ვადი-ედ-დაჰაბი-ელ-ქუვირა(11) — წჷმარინუანს ოკუპირაფილი ბადალი საჰარაშ ტერიტორიეფს, ნამუეფშეთ პრეტენზიეფი უღჷნა მაროკო დო პოლისარიოშ ფრონტი. თე ფრონტი ილჷმუ ბჟადალი საჰარაშ ზოხორინალაშ, საჰარაშ არაბული დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ჩარჩოს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ISO Administrative divisions

## სქოლიო
პორტ-ლუი

**პორტ-ლუი** () — მავრიკიშ ნანანოღა. ქიანაშ უშხუაშ ნოღა დო თარ ონიშოლ რე ინდოეთიშ ოკიანეს. იდვალუაფუ პორტ-ლუიშ ოლქის. 2011 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღა პორტ-ლუიშ მახორობაშ მუდანობა რდჷ 149 226 ადამიერი.

## მაჸალე ნოღეფი
* 20px|France ლა-პოსესიონი, (რეიუნიონი), 1979 წანაშე.
* 20px|India აჰმადაბადი, ინდოეთი
* 20px|France სენ-მალო, საფრანგეთი 1999 წანაშე
* 20px|Quebec კვებეკი, კანადა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პორტ-ლუიშ ომაშარე შარაგემაწურაფალი 
* ოფიციალური საიტი 
* MSN-იშ რუკა

## სქოლიო

კატეგორია:მავრიკიშ გეოგრაფია
კატეგორია:მავრიკიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ახალი აპიანი

მინიატიურა|ვატიკანიშ კოდექსი, ნამუთ ითარიღებუ 4 ოშწანურათ

**ახალი აპიანი**, "ოღორონთე წინგეფიშ" ნაკორობა, ბიბლიაშ ნორთი, ნამუსჷთ გჷნოჩამილი რე იოსე ქირსეშ მონძღვარუა. ახალი აპიანიშ წინგეფიშ (გვალო 27) მაართა დუდი რე "ოთხდუდი", ანუ 4 სახარება - მათეში, მარკოზიშ, ლუკაში დო იოანეში. თიშ უკული "საქმე მოჩიქულეფიში", "კათოლიკე ეპისტოლეეფი" (7), "ეპისტოლეეფი წიმინდე მოჩიქულიში პავლეში" (14) დო "გჷმოცხადაფა იოანეში", ანუ "აპოკალიფსისი".

## ლიტერატურა
**იმნაიშვილი ი.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 84—85, თბ., 1977

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  ახალი აპიანი, ენწყუმეფი, ოკითხირეფი.
*  წიმინდე ნაჭარა
* წიმინდე ნაჭარა
* ბიბლია

*
კატეგორია:ქირსიანობა
კატეგორია:მართლმადიდებლობა
კატეგორია:ქირსიანობაშ ისტორია
კატეგორია:კათოლიციზმი
კატეგორია:პროტესტანტიზმი
იუდაიზმი

left|100px|დავითიშ მურიცხი
[thumb|right|250px|შკვითჸამ [მენორა - იუდაიზმიშ უჯვეშაშ სიმბოლო]] **იუდაიზმი** (ური. ɳיהדות – იაჰადუთ) — ურია ერიშ რელიგია; ისტორიას ეკოროცხილ მაართა მონოთეისტურ რწუმა დო ანტიკურ ხანშე ასქილადირ ართ-ართ რელიგია. იუდაიზმიშ დოქტრინა დო ისტორია შანულამ ნორთ რე შხვა მონოთეისტურ, კერზოთ: სამარიულ, ქირსიანულ დო მუსლიმურ რელიგიეფიშ ნერჩეფიში.

ეკონია, დოხოლაფირო 2000 წანაშ გოძვენას, იუდაიზმიშ პრაქტიკულ ეკოჸუნა მონოლითურ ვაჸოფე: თის ვაჸუნდჷ ცენტრალურ შურიელ გამაგალა; ვაუღუდჷ გჷმახურგე დოგმა. თეშ უმკუჯინალო, ირ ვარიაციას იუდაიზმიქ მეჭედელო მერსხილქ ქჷდოსქიდუ მუსხირენ რელიგიურ პრინციპწკჷმა, ნამუეფშეთ უშანულამაშ რე აკა, ირიშმორჩქინე, ირიშშემალებე, ირიშ მოჭყოლოფე დო უძირაფე (ტრანსცენდენტული) ღორონთიშ რწუმა; ღორონთიში, ნამუქჷთ ოქიანუ აკოქიმინუ დო ნამუთ აგჷნძორენს თიშ გამაგალას. ურიულ არზუანობაშ მეჯინათ, ოქიანუშ აკმაქიმინალ ღორონთქ უძვეშაშ აპიანით ქიმკარსხჷ ურიალ ერწკჷმა, მუჟანსჷთ თინეფს თორაშ სახეთ თიშით დჷნადგინა კანონეფ დო მცნებეფ უსქილიდუნ. ურიულ ღორონთიშნინალა ქვერსემ აბანს მეთმეჩანს თე კანონეფიშ დო მცნებეფიშ დოგურაფას დო ირდღარ რინას თეშ მანჯებას, მუჭოთ რე ინტერპრეტირაფილ რელიგიაშ კანონიკურ კჷრიბეფს დო რაბინულ ლიტერატურას.

## თაშნეშე ქოძირით
* '''პორტალ იუდაიზმის'''
* ურიული ხვამეფი 
* ურიეფიშ ოჸოფარინე რელიგიურ წესეფი - ქაშრუთი | ნიდა
* ურიეფიშ რინაშ ციკლი: ბრით მილა (წუმოწკანტუა) | ბარ-მიცვა/ბათ-მიცვა | ურიული გურგინუა | ურიული პიჩუა-რგუალა 
* ურიული დღახუეფ დო ჯეგე დღალეფი: ფესახი | შავუოთი | სუქოთი | როშ ჰა'შანა | ქიფურიშ დღა | ხანუქა | შურიშხა
* იუდაიზმ თეხანურ ბორჯის - ხასიდიზმი | ჰასქალა | რეფორმისტულ იუდაიზმი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუდაიზმი
* ირფელ რელიგიაშ გეშა 
* იუდაიზმი 
* იუდაიზმი. იოგა - მუშმეგორაფა
*  იუდაიზმი
*  იუდაიზმი
*  რელიგიეფ საქორთუოს. იუდაიზმი
* იუდაიზმი 

*
კატეგორია:რელიგიეფი
მართმადიდებელობა

**მართმადიდებელობა** თაშნეშე **მართვარადება** — (ჯვ. ბერძ. *ορθός*, „მართალი, თინღოზამი“ *δόξα* „დუდიშ დიხაშა დოჩანაფა“ *δοκείν* „რწუმა“ — ქირსიანობაშ თი მიმალობას, ნამუთ ჩუანს ქირსიანულ პრაქტიკას დო მონძღვარუას, მუჭოთ თიქ გჷმიქიმინჷ მაწვალებელეფწკჷმა ნირზის შკვით მოსოფელიშ შაყარუას (325-787), სოდე მიღეს ქირსიანობაშ თარი დოგმატეფი.

## მართმადიდებელური ოხვამეეფი დიპტიხიშ მეჯინათ

* კონსტანტინოპოლიშ მართმადიდებელი ოხვამე
* ალექსანდრიაშ მართმადიდებელი ეკლესია
* ანტიოქიაშ მართმადიდებელი ოხვამე მა-20 ოშწანურაშახ ლიტურგია იმანჯებუდჷ არამეულ ნინაშა, ასეუმენტაშო არაბულ ნინაშა.
* იერუსალიმიშ მართმადიდებელი ოხვამე ლიტურგია თარო ჯვეშ ბერძენულ ნინაშა იმანჯებჷ.
* რუსეთიშ მართმადიდებელი ოხვამე *ვარდა* (მოსკოვიშ დო ედომუშამი რუსეთიშ საპატრიარქო)
* საქორთუოშ ომოშქვაფირე ავტოკეფალური მართმადიდებელი ოხვამე
* სერბეთიშ მართმადიდებელი ოხვამე
* რუმინეთიშ მართმადიდებელი ოხვამე
* ბულგარეთიშ მართმადიდებელი ოხვამე
* კვიპროსიშ მართმადიდებელი ოხვამე
* ელადაშ მართმადიდებელი ოხვამე
* ალბანეთიშ მართმადიდებელი ოხვამე
* პოლონეთიშ მართმადიდებელი ოხვამე
* ჩეხეთიშ დო სლოვაკეთიშ მართმადიდებელი ოხვამე
* ამერიკაშ მართმადიდებელი ოხვამე– ვაჩინებულენს კონსტანტინოპოლიშ მართმადიდებელი ოხვამე

**ავტონომიური ოხვამეეფი:**

** სინაიშ გვალაშ ოხვამე
** ფინეთიშ მარლმადიდებელი ოხვამე
** იაპონიაშ მარლმადიდებელი ოხვამე – ვაჩინებულენს კონსტანტინოპოლიშ საპატრიარქო
** ესტონეთიშ ომოჩიქულე მარლმადიდებელი ოხვამე – ავტონომიას ვაჩინებულენს რუსეთიშ საპატრიარქო
** ჩინეთიშ მარლმადიდებელი ოხვამე – ავტონომიას ვაჩინებულენს კონსტანტინოპოლიშ საპატრიარქო

## გალერეა

|**[[საქორთუო]]**: სუმელაშ ოხიდა ქართი
File:Saint Basil Moscow crop.jpg|**[[რუსეთი]]**: ვასილი ნეტარიშ ოხიდა მოსკოვი
|**[[რუმინეთი]]**: ტიმიშოარიშ კათედრალი ტიმიშოარა 
File:Visoki Dečani monastery, 2008.jpg|**[[სერბეთი]]** (კოსოვო): ვისოკი დეჩანიშ ოხიდა 
File:Meteora Varlaam IMG 7800.jpg|**[[საბერძნეთი]]**: მეტეორა 
File:Saint Sophia Cathedral in Kyiv 2006.jpg|**[[უკრაინა]]**: კიევიშ ჯეგე სოფიაშ ოხიდა კიევი,
File:Св Климент.JPG|**[[ოორუე მაკედონია]]**: ოჰრიდიშ ჯეგე პანტელეიმონიშ ოხიდა ოჰრიდი 
File:Nazaret Gabrielskirche BW 11.JPG|**[[ისრაელი]]**: ნაზარეთიშ ხარებაშ ოხიდა ნაზარეთი
File:Almaty-kazakhstan 3.jpg|**[[ყაზახეთი]]**: ალმათიშ ამაღლებაშ კათედრალი ალმათი 
File:UspenskiAtNight.jpg|**[[ფინეთი]]**: ჰელსინკიშ დიაღორონთიშ კათედრალი ჰელსინკი
FIle:Nikolai-do.jpg|**[[იაპონია]]**: ტოკიოშ თანაფაშ ოხიდა ტოკიო
File:St Michaels Cathedral - Sitka - back.JPG|**[[ააშ]]**: ალასკაშ ანგელოზპატონიშ ოხვამე 


## რესურსეფი ინტერნეტის
* მართმადიდებელი ქირსიანობა  - მართმადიდებელი რესურსეფიშ კატალოგი ინტერნეტის.
* ავტოკეფალური მართმადიდებელი ოხვამეეფი დო თინეფიშ მადუდეეფი

კატეგორია:ქირსიანობა
პალესტინა

thumb|300px|1759 წანაშ რეგიონიშ რუკა
**პალესტინა** (, ური. פלשתינה პალესთინა,  ფილასტინ ვარდა ფალასტინ, თაშნეშე ქოძირით ქანაანალი) ართ-ართი ისტორიული ჯოხო რე დიხაში სქირონაშქა ზუღაშ დო წყარმალუ იორდანეშ შქას, მუსხირენ მოხურგე ტერიტორიეფწკჷმა ართო ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე.
thumb
thumb
რეგიონიშ ჯოხო უწოხოლეში სუმი ვითოშწანურაშ გოძვენას გინორთელი ფორმეფით არსებენდჷ. პალესტინაშ ტერიტორიას მახორუ სემიტური ნოგორიშ ტომეფს რეგიონშა უჯოხოდეს ქანაანი. პალესტინა ბერძენული წჷმოულობაში რე. მაართათ თე ჯოხომიშინუ ანტიკური ხანიშ ბერძენ ისტორიკოსიქ ჰეროდოტექ. მუჟამსჷთ თე დიხეფქ რომიშ იმპერიაშ ნორთო გჷნირთჷნ, პროვინციას თიში ბერძენული ჯოხოთ მიშინუანდეს (პალესტინა) დო თე ჯოხოქ ქჷასქიდჷ დო გიფაჩჷ ედომუშამი რომიშ იმპერიას დო თიშ ფარგალეფიშ გალე. რომიშ იმპერიაშ ჟირ ნორთო გორთუალაშ უკული, პალესტინა ბჟაეიოლ რომიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ (უკული ბიზანტიის იმპერია). უკული თინა არაბეფიშ პატჷნალაშ გიმე რდჷ. თე პერიოდის მოხვადჷ არაბული მახორობაშ მოჭყანიარაფაქ ეშანილ რეგიონშა. არაბეფიშ უკული, პალესტინას ახალი მაპალუეფქ გეგმურჩქინდეს თურქ–სელჩუკეფიშ სახეთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* www.palestinecenter.org - საიტი პალესტინაშ გეშა, ასეიანი დო ისტორიული ინფორმაციათ  
* www.mideastweb.org - პალესტინაშ პოპულაციაშ საიტი
* ხურდეფი დო ქაღარდიშ ფარა ბრიტანეთიშ ომანდატე პალესტინას 
* WorldStatesmen- რუკეფი, შილეფი, ქრონოლოგია, ისრაელიშ დო პალესტიაშ ერუანული ატრიბუტეფი
* hWeb - პალესტინაშ რუკეფი 
* ენციკლოპედიური ინფორმაცია პალესტინაშ გეშა
* პალესტინაშ ლიბერალურ დემოკრატიული ომაჸალეფი 
; რუკეფი
* 1916 
* 1947 გოეროშ კათაფაშ გეგმა

კატეგორია:არხო ბჟაეიოლი
*
მონოთეიზმი

**მონოთეიზმი** (*[[ბერძენული ნინა|ბერძენ.]]* μόνος = აკა დო θεός = ღორონთი), ართღორონთიანობა, თე ვარა თი რელიგიას აკა ღორონთიშ არსებობა, აწმუდირთუ პოლითეიზმის, მიარეღორონთიანობას. ფორმალურო მონოთეისტურო იკოროცხუ იუდაიზმი (იაჰვე), ქირსიანობა (სუმელა), ისლამი (ალაჰი). ქირსიანული სუმელა სუმსახეამი რე. ზიგმუნდ ფროიდიქ მუშ ანტირელიგიურ პამფლეტის "მოსე დო მონოთეიზმი" (1950) თეჯგურა იდეა წჷმარინუ: მოსე ფარაონიშ მოინალე რდჷ. ფარაონქ ეხნატონქ ცადჷ ეგვიპტეშა ართი ღორონთიშ – ატონიშ კულტიშ მიშაღალა. თის რეფორმას წჷმი აწუდირჷ ქურუმობაქ დო მუჭოთ ფარაონქ დოღურუნ, ბჟაშ ღორონთ ატონიშ ამბექ ხოლო გეთუ. მოსექ ცადჷ თე იდეა ურიეფშა გემშუღალუდჷკონ, მარა კათაქ თინა დოჸვილჷ, მარა უკული დინარღჷ, მოსე იშენით გაღორონთესია. თე საინტერესო იდეა ხვალე ვარაუდეფს გეპონჷ, ზიგმუნდ ფროიდი გინაფულენს თეს დო მიოწურუანს: დოსაბუთაფა ჩქიმ ნახანდას "ტოტემი დო ტაბუს" ვაკეთია. იგურიშხონარებუ თიში "ოიდიპოსიშ კომპლექსი", სქუალეფიშით მუმაშ ჸვილუა, უკული დანარღება, მუმაშ გოღორონთაფა დო თიშ ჯოხოშა ჩხოლარიშ ტოტემო გჷმოცხადაფა. ფსიქოანალიზიშ თეჯგურა შარათ (ნამუსჷთ ოსხირო სქესობური მეკონჭეფი ათოჸუნს – ეჭვიანობა მუმაშა ნანაშით), არგამა რე მონოთეიზმი ვეინწყუმუაფუ, დასაბაღი არგუმენტაციაშ ვარსებობაშ გეშა.

კატეგორია:თეოლოგია
ჯვარმოცუნაფა

[მინი|იოსეშ ჯვარმოცუნაფა, [ჰიერონიმუს ბოსხიშ ნახანტა]]
**ჯვარმოცუნაფა** — ღურათ საჯებაშ უჯვეშაში მეთოდი, ნამუშ ბორჯისჷთ დასაჯაფალს გეთმიოკირანა ვარდა ლისმარით გეთმიოჭკადანა ჯაშ განიერი ჯვარს დო გეთმიტენა თის მუკობუნაფილს ღურაშახ. თე მეთოდი რომიშ იმპერიას ღურათ საჯებაშ ძალამ გოფაჩილი დო გიშაკერძაფილი არდებელი ფორმა რდჷ, მარა მოგე მეთოდეფი შხვა უჯვეშაშ კულტურეფს ხოლო არსებენდჷ. ჯვარმოცუნაფას გიშაკერძაფილი შანულობა უღუ ქირსიანობაშო, ნამუშ მეჯინათ, იოსე ქირსე ჯვარმოცუნაფილქ იჸუ, მარა უკული გენათ. თეშ გეშა ჯვარი ვარდა ჯვარმოცუნაფაქ ქირისანობაშ უთარაში სიმბოლოთ გჷნირთჷ.

ჯვარმოცუნაფას რომაალეფი საჯიშ მეთოდო 313 წანაშა გჷმირინუანდეს, მუჟამსჷთ ქირსიანობაქ დომინირაფილ სარწუმობათ გჷნირთჷ რომს, მარა საჯიშ თე ფორმა უკული ხოლო გჷმირინუაფუდჷ შხვადოშხვა აბანს. ქირსიანულ ჯვარს მიარე ვარიაცია უღუ. უმენტაშ ნინას ზიტყვა „ჯვარი“ (ინგლ. Cross; რუს. Крест; პოლ. Krzyż; გერმ. Kreuz) ლათინური „*crux*“-შე წჷმორთჷ, ნამუთ "ჯა"-ს შანენს. თაშნეშე არსებენს კილოთა „*cruciare*“, ნამუთ ითანგუდჷ, მუჭოთ „წამება“.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* "Forensic and Clinical Knowledge of the Practice of Crucifixion" by Frederick Zugibe 
* Jesus's death on the cross, from a medical perspective 
* "Crucifixion in antiquity - The Anthropological evidence" 

## სქოლიო

კატეგორია:ღურათ საჯებაშ მეთოდეფი
კატეგორია:წამება
ქირსეშ ზისხირი

[thumb|ქირსეშ წიმინდე ზისხირი, [ბელგია, წიმინდე ზისხირიშ ბაზილიკა]]
[thumb|ირსეშ წიმინდე ზისხირი, [იტალია, Basilica di Sant'Andrea di_Mantova]]
**ქირსეშ ზისხირი** — ქირსიანული თეოლოგიაშ მეჯინათ ზისხირი, ნამუქჷთ დოწუ იოსე ქირსეშ ჯვარმოცუნაფაშ ბორჯის დო თაშნეშე თი ზისხირი ხოლო, ნამუსჷთ ევქარისტიაშ ბორჯის მორწუმეეფი ღებულენა ღვინიშ სახეთ.

## ისტორია
გინოჩამაშ მეჯინათ, ქირსეშ ზისხირი ჯვარმოცუნაფაშ ბორჯის მუსხირენ აბანს ფიგურირენს:
* მაჩხონაფალი ჯვარი, ნამუქჷთ დიღაფჷ ქირსეშ ზისხირით.
* გრაალი - თასი, ნამუსჷთ ინმოწენდჷ ქირსეშ ზისხირი დო წყარი, წათეთ გოგერგილი ხასჷლაშე.
* შხურიშ მონტყორი, ნამუთ ღაფილი რე ქირსეშ ზისხირით.

## თაშნეშე ქოძირით
*წიმინდე ზისხირიშ ბაზილიკა

კატეგორია:ქირსიანობა
კატეგორია:ქირსიანული სიწიმინდეეფი
იამუსუკრო

**იამუსუკრო** () — კოტ-დ’ივუარიშ ნანანოღა 1983 წანაშ მელახშე. იამუსუკროს, 2014 წანაშ ღურთუთაშ ფასებათ, ოხორანს 281 735 ადამიერი. ნოღა იდვალუაფუ ჸოფილი ნანანოღაშე დო ქიანაშ უდიდაში ნოღაშე აბიჯანიშ ოორუეშე 250 კმ-ს.

იამუსუკრო რე ქიანაშ მაართა პრეზიდენტიშ ფელიქს უფუე-ბუანიშ მასქერული ნოღა.

## ოქინაფუეფი

ნოღას იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძაშე მაღალი დიაღორონთიშ ოხიდა, ნამუთ აკოგაფილი რე წიმინდე პეტრეშ ბაზილიკაშ სტილშა. თიში აკოგაფაქ დიჭყჷ 1985 წანას დო ოფიციალურო გინწყჷ 1990 წანაშ 10 ეკენიას, რომიშ პაპ იოანე პავლე II-აშ კურთხუათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* District of Yamoussoukro 
* Yamossoukro photo gallery
* MSN Map

კატეგორია:კოტ-დ’ივუარიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
იაუნდე

**იაუნდე** () —  კამერუნიშ ნანანოღა. ცენტრალური რეგიონიშ დო მფუნდიშ დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Image of Yaoundé from Google Earth

კატეგორია:კამერუნიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
კამპალა

**კამპალა** (, ) — უგანდაშ ნანანოღა დო ქიანაშ უშხუაში ნოღა. იდვალუაფუ ვიქტორიაშ ტობაშ ოორუე წყარპიჯის. ნოღა რე ცენტრალური რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* inkampala.com

კატეგორია:უგანდაშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ჯილბაბი

thumb|right|135 px

**ჯილბაბი** (*ჯილბაბ*; ) — ედომუშამი მუსულმანი ოსურიშ მუკაქუნალი, ნამუთ ფორუნს ედომუშამი ანაგის, უფორუეთ დჷთმოსქიდუ ხვალე ტოტეფი, ნარეფი დო თოლეფი.

## ისტორია

[thumb|left|300px|ჯილბაბმუკოქუნელი ოსურეფი, [მედინა (კვარტალი)|მედინაშ კვარტალი, ეს-სუვეირა, მაროკო]] 

ასეიან ბორჯიშო ჯალბაბიშ გაგებაქ ტრანსფორმაცია გჷნიცადჷ დო შანენს მუკაქუნალს, ნამუთ ფორუნს ანაგის. თენა შილებე ორდანოს გჷრძე ფართე კაბა კოცხი ნოჭკერშე, გჷრძე გინაქუნალი, პალტო. უმოსო უხუჯანს ჟილენი მუკაქუნალიშ გაგება, ანუ გინიქუნალუ მაჟირა მუკაქუნალშა.
თეხანური მუსულმანი ოსურეფი, ჯილბაბის თირანა თაშნეშე გჷრძე კაბეფშა დო ფართე ჟილენი მუკაქუნალით (ბლუზა, ჩიხორხალი, კარდიგანეფი).

## ლიტერატუტა
* F. El-Guindi: *Veil*. Modesty, Privacy and Resistance. Oxford International Publishers Ltd., Oxford 1999.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მუ რე ჰიჯაბი, ჯილბაბი, ნიქაბი, აბაია დო თ.უ.

კატეგორია:ოსურიშ მუკაქუნალი ისლამს
კიგალი

**კიგალი** () — რუანდაშ ნანანოღა (1962 წანაშ 1 კვირკვეშე). იდვალუაფუ ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის, წყარმალუ რუგანუაშ წყარპიჯის, 4 ზურგას, ზუღაშ დონეშე 1567 მ სიმაღალას. გერმანალი კოლონისტეფიშ პატჷნალაშ ბორჯის, 1895 წანაშე კიგალქ გჷნირთჷ ოვაჭარე ცენტრო, ბელგიარი კოლონისტეფიშ ეპოქას (1919–1962 წწ.) — რეგიონული ცენტრი. რუანდაშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ პერიოდის გჷნირთჷ რუანდაშ ნანანოღათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღაშ ოფიციალური საიტი 
* კიგალი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

კატეგორია:რუანდაშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ლიბრევილი

**ლიბრევილი** () — გაბონიშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა, ესტუარიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ წყარმალუ კომოშ ოორუე წყარპიჯის, გვინეაშ ჸუჯიშ გოხოლუას. 2013 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანდჷ 703 939 ადამიერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი  

## სქოლიო

კატეგორია:გაბონიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ლილონგვე

**ლილონგვე** () — მალავიშ ნანანოღა; იდვალუაფუ ქვიანაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე, წყარმალუ ლილონგვეშ წყარპიჯიშ ბჟადალშე, მოზამბიკიშ დო ზამბიაშ ხურგწკჷმა არხოს. ოავტომობილე შარათ მითმიარსხუ ნიშორინი სალიმას (ნიასაშ ტობაშ წყარპიჯი). ნოღაშ მახორუეფიშ მუდანობა 902 000 ადამიერი (2009). თუთუმიშ მაწარმაფალი დო გინმამუშებელი რაიონიშ ცენტრი.

## დომაჸალაფირი ნოღეფი
*  ტაიბეი, ტაივანი (1984 წანაშე)
*  ლუსაკა, ზამბია (2004 წანაშე)

## ლიტერატურა

* Gerke, W. J. C. & Viljoen, Charl J. Master Plan for Lilongwe the Capital City of Malawi (Johannesburg: Swan Publishing, 1968)

## სქოლიო

კატეგორია:მალავიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ლობამბა

**ლობამბა** () — ესვატინიშ ისტორიული დო ოკანონმადვალე ნანანოღა. თაქ ოდვალუაფუ პარლამენტი დო დიაფალიშ რეზიდენცია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Swazi History 

## სქოლიო

კატეგორია:ესვატინიშ ნოღეფი
ლომე

**ლომე** () — ტოგოშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა. ქიანაშ ორეწუალე, ადმინისტრაციული ცენტრი დო უშხუაში ოზუღე ონიშოლი. ოდვალუაფუ გვინეაშ ჸუჯის. ნოღაშე გინმუღჷნა ყავა, კაკაო დო პალმაშ კაკალი. თაშნეშე ნავთობიშ გჷნომუშება.
## გალერეა

ფაილი:Photograph of Lomé Grand Market.jpg |ბულვარი
ფაილი:2008-Lomé-Togo-IBIS-Hotel-Panorama.jpg |ლომეშ პლაჟიშ მიოჯინი სასუმარო იბისაშე


## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Olympio family
* Map of Lomé
* Togo Woezon Tourism

კატეგორია:ტოგოშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ლუანდა

**ლუანდა** (), კინოხ ჩინებული, მუჭოთ **სან-პაულუ-ასუნსან-ლოანდა** — ანგოლაშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა. ნიშორინი ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯის. თიშ მეტროპოლიური არეალიშ მახორობა 6 მილიონშე უმოსი რე. ლუანდა მოსოფელს მასუმა არძაშე დიდი პორტუგალიურნინამი ნოღა რე სან-პაულუშ დო რიო-დე-ჟანეიროშ უკული.

ასე ნოღას მასშტაბური ორეკონსტრუქციე საქვარეფი მეურს. კომპანია Mercer-იშ მუნაჩემეფით, 2011 წანას ლუანდა დარინალო არძაშე ძვირი ნოღა რდჷ ურცხოალეფშო, მორო თე სტატუსი 2012 წანას თიქ ტოკიოს დუთმჷ.
## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Portal da Cidade de Luanda 
* www.cidadeluanda.com - Luanda, city map, History, Photos 

## სქოლიო

კატეგორია:ანგოლაშ ნორეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
კოლონია-დელ-საკრამენტო

**კოლონია-დელ-საკრამენტო** () — ნოღა დო ონიშოლი ობჟათე ურუგვაის,  ლა-პლატაშ ჸუჯიშ წყარპიჯის. კოლონიაშ დეპარტამენტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა წჷმარინუანს დუდიშულ ეკონომიკურ ზონას. 

კოლონია-დელ-საკრამენტო ჩინებული რე მუში ისტორიული რაიონით, ნამუთ 1995 წანაშე მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფიშ ერკებულშა. 

## გეოგრაფია დო კლიმატი
ნოღა ლა-პლატაშ ჸუჯიშ წყარპიჯის იდვალუაფუ, ქიანაშ ნანანოღა მონტევიდეოშ ბჟაეიოლშე დოხოლაფირო 177 კმ-შ მალობას. აბსოლუტური სიმაღალე — 27 მერტი ზუღაშ დონეშე.

კლოლონია-დელ-საკრამენტოშ კლიმატი იხასიათებუ მუჭოთ ლამე სუბტროპიკული, ტიბუ ზარხულით დო მორილე ზოთონჯით. ნოღაშ ოშქაშეწანმოწანური ტემპერატურა რე 17°C. ნოლექეფიშ ოშქაშეწანური მუდანობა — 1039 მმ.

## მახორობა
2011 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მაზორობაშ მუდანობა აკმადგინადჷ 26 231 ადამიერს.

წყუ: *Instituto Nacional de Estadística de Uruguay*

## გალერეა

Colo do sac 1.jpg|Portón de Campo, ნოღაშ მინალი

Colonia de Sacramento.jpg|ოსინთე
ColoniaSacramento.JPG|შოშე
Basilica del Sanctísimo Sacramento.jpg|სანტისიმო-საკრამენტოშ ბაზილიკა


## დომაჸალაფირი ნოღეფი
*  პელოტასი, ბრაზილია
*  გიმარაინში, პორტუგალია
*  მორონი, არგენტინა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Article on Colonia del Sacramento, Official Portal of the Uruguayan Government
*360° Virtual Tours of Colonia del Sacramento - Uruguay360.com.uy
*Tourist information about Colonia del Sacramento 
*Tourist guide about Colonia del Sacramento &ndash; photos, hosting and attractions of Colonia del Sacramento attractions
*Colonia del Sacramento Website 
*INE map of Colonia del Sacramento
კატეგორია:ურუგვაიშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფი ურუგვაის
ლუსაკა

**ლუსაკა** () — ზამბიაშ ნანანოღა, თიში პოლიტიკური, ინდუსტრიალური დო კულტურული ცენტრი. იდვალუაფუ ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის, კირქუამ პლატოს, ზუღაშ დონეშე 1279 მ სიმაღალეს. ლუსაკა შანულამი ოტრანსპორტე ნოსქვი რე, საირქიანო შანულობაშ აეროპორტით დო დიდი ოფუტე-ომეურნე რაიონიშ ოვაჭარე გჷნმართალი ცენტრი რე. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანდჷ 1 742 979 ადამიერი. ოორუეშე, ობჟათეშე, ბჟადალშე დო ბჟაეიოლშე იჭყაფუ ზამბიაშ ოთხი თარი მაგისტრალი. რაგადანა 3 თარ ნინაშა: ინგლისურ, ნიანჯა დო ბემბიშ ნინეფშა. ოფიციალური ნინა რე ინგლისური. ლუსაკა წჷმარინუანს ობჟათე აფრიკაშ რეგიონიშ ართ-ართ არძაშე დინამიურო გოვითარაფონ ნოღას. ნოღაქ დირსხუ რკინაშშარაშ დგჷმილიშ აბანს, ნამუთ 1910 წანაშ აკიგჷ.

## დომაჸალაფირი ნოღეფი
*  დუშანბე, ტაჯიკეთი (1966 წანა)
*  ლოს-ანჯელესი, ააშ (1968 წანაშ მარაშინათუთა)
*  იჟევსკი, რუსეთი (1995 წანაშ კვირკვე)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღა ლუსაკა – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* ნოღა ლუსაკა – ინფორმაცია 
* ნოღაშ რუკა 

## სქოლიო

კატეგორია:ზამბიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
მამუცუ

thumb|left|მამუცუშ კომუნა მაიოტაშ რუკას
**მამუცუ** ვარ-და **მამუძუ** (შიკომორი *Momoju*, ) — საფრანგეთიშ ზუღაშმელენ დეპარტამენტ მაიოტაშ ნანანოღა. წჷმარინუანს კომუნას დო კოკი მაიოტაშ უშხუაში ნოღას. აკოგაფილი რე ინდოეთიშ ოკიანეშ წყარპიჯის, მოზამბიკიშ საროტის. ნანანოღა რე 1977 წანაშე. თიშ გოხოლუას იდვალუაფუ ნოღა ძაუძი, ნამუთ მაიოტაშ ჸოფილი ნანანოღა რდჷ. მამუცუშ კომუნა მაიოტაშ უდიდაში კომუნა რე. თინა დორთილი რე 3 ოლქო, სოდე ნოღაშ მოხ, თაშნეშე მიშმურს 6 ოფუტე. 2012 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 57 281 ადამერს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მამუცუ – ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო

კატეგორია:მაიოტა
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
მაპუტუ

**მაპუტუ** (), ზოხორინალაშახ ჩინებული, მუჭოთ **ლორენსუ-მარკიში** () — მოზამბიკიშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა, ნამუთ ქიანაშ ობჟათეშე იდვალუაფუ. შხირას ნოღაშა „ლაკაციეფიშ ნოღა“ უჯოხონა, თი ფაქტიშ გეშა, ნამჷ-და ინდოეთიშ ოკიანეშ ოწყარპიჯე ჯალონას ლაკაციაშ ჯალეფი რანწკას ჩანს. ამდღარშო, მაპუტუ ონიშოლი ნოღა რე ინდოეთიშ ოკიანეს; ნიშორინიშ ელმოლს იკონცენტრირებუ ნოღაშ ეკონომიკა. იწარმებუ ცემენტი, კერამიკა, დგიმი, ჩაფლა, რეზინი. 2007 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანდჷ 1 766 184 ადამიერი. ნოღას ემოლშე ომძღჷ მაპუტუშ პროვინცია.

მაპუტუშ მახორობაშ დოხოლაფირო 80% ჯურღუმეფს, ოშუმალი წყარიშ დო ელექტროენერგიაშ უმუშო ოხორანს. ინფრასტრუქტურაშ დაკვანწაფალო ნოღაშ ბიუჯეტიშ ფარა ვაბაღჷ. თეშ უმკუჯინალო, ბოლო წანეფს მაპუტუშ წანმოწანურ ეკონომიკურ ძინაქ 9% აკადგინჷ, მორო კინ პრობლემათ სქიდუ უწორწობა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Photos and Map of Maputo 
* Maputo Port Development Company
* Maputo International School 
* American International School of Mozambique

## სქოლიო

კატეგორია:მოზამბიკიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
მოგადიშო

**მოგადიშო** (სომალ. Muqdisho; ;  — *შაჰიშ ნოღა*) — სომალიშ ნანანოღა, უშხუაში ნოღა დო ქიანაშ თარი ონიშოლი. თაშნეშე ქიანაშ კულტურული დო ფინანსურ-ინდუსტრიული ცენტრი რე. იდვალუაფუ ბენადირიშ რეგიონს, ინდოეთიშ ოკიანეშ წყარპიჯის; ოშწანურეფიშ გოძვენას დიდ როლს არსულენდჷ მუჭოთ ონიშოლი.

ნოღაშ მახორობა — 2 120 000 ადამიერი (2015 წანა). ფართობი — 91 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Benadir Regional Administration - Transitional Federal Government of Somalia 
* Mogadishu at Google Maps

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:სომალიშ ნოღეფი
მონროვია

**მონროვია** () — ლიბერიაშ ნანანოღა, მონტსერადოშ საგრაფოშ ადმინისტრაციული ცენტრი. აკოგაფილი რე ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯის, წყარმალუეფი სენტ-პოლიშ დო მესურადოშ ნადუწკჷმა. გიშმერთუ დიდი მონროვიაშ რაიონი, სოდე 2008 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოხორანდჷ 970,824 ადამიერი, ომანგეთ, თიშა მოურს ქიანაშ მახორობაშ 29%. მონროვია ლიბერიაშ არძაშე მეჭედელო დოხორელი ნოღა რე. ქიანაშ თარი კულტურული, პოლიტიკური დო ფინანსური ცენტრი, თაშნეშე თარი ოვაჭარე ცენტრი დო დიდი ნიშორინი. თე ეკონიაქ გიშაკერძაფილო გიძინჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ (1939-1945) ბორჯის ამერიკალეფიშით. ნიშორინი გჷმირინუაფუ ნიშეფიშ ოდგჷნალო დო თინეფიშ გაჯინალ-ოკეთებელო. ექსპორტშა უმენტაშო გინმუღჷა ბჟაწვენი დო რკინაშ მადენი. თე აბანს იზადუ ცემენტი, ანგურა, შხვადოშხვა ქიმიური ნიბთიარობეფი, ოჭკომალი პროდუქტები დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღა მონროვია – ენციკლოპედია ბრიტანიკა  

## სქოლიო
 

კატეგორია:ლიბერიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
მუკაქუნალი

**მუკაქუნალი** — ანაგიშ ხელუანური ოფორალი, ნამუშ ფორმეფს გჷთმოთანჯუნს ეთნიკური ნორმეფი დო ეკოლოგიური პიჯალობეფი, ომეურნე დგომარობა დო კათეფს შქას კულტურულ-ისტორიული რსხუ. ქუაშ ხანას ადამიერქ დიგურუ ტყებიშ დამუშება, ნოჭკერეფიშ ართიანშა გინობუნაფაშ ხერხი, უმოსი გვიან ეიმუშორუ რშუალაშ ტექნიკა.

მუკაქუნალიშ მაართაჸოფური სახე რე უჭუ მუკაქუნალი — გინაქუნალეფი დო ანაგიშ გორკვიაფილი ნორთეფიშ ოფორალი ნოჭკერი. მაართაშე გევითარ ოხუჯე, მაჟირაშე — წელსგიმენი მუკაქუნალი. კუჩხიშ ულექინაშ ოფორალქ ოსხირო გიადჷ ჩაფლაშ ფორმეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მოდელირაფილი დო კონსტრუქტირაფილი მუკაქუნალეფი (ფილმი)


კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
ნაბადი

**ნაბადი**, კვარკვაშა მონტყორშე აკოქიმინელი წჷმი გონწყუმილი ედომუშამი გინაქუნალი. XIX ოშწანურაშ ქორთუეფიშ დო შხვა კავკაციარ კათეფიშ ერუანული კოსტიუმიშ ელემენტი, უღუ ედიმუშამი გაგაჩი დო კართეფი, ტომბათ ეშაღალირი კინჩხი დო ბირსალი ხუჯეფი, დოშანაფაშ მეჯინათ აკეთენა კუნტას დო გჷრძეს, ქექეს ვარდა მონკას, დაბალს ვარდა მაღალხოშქოშამს. XIX ოშწანურას, საუჯგუშო ნაბადიშ წარმებათ ჯოხოგოლაფირი რდჷ ოორუე კავკაცია, ყაბარდო-ჩერქეზეთი, დაღესტნიშ გვალონა დო ოსეთი, მოლენკავკაციას — საქორთუო (იმერეთი, სამარგალო, შონე დო დუშეთიშ კუნთხუ). ნაბადიშ წარმებაშ ქორთული ოკათე ტრადიციეფი ბოლობორჯიშა ჯგირო რდჷ გარზინაფილი დინოხრეწუალას. სამანგათ, ოფუტე ჯვარიშ (სამარგალო) ართ-ართ განობას, ჩქვალერს, ოსურეფი ფანიეფს თანგიშ მეჯინათ საუჯგუშო წალამურაშ ედომუშამ ნაბადეფს წეწუნდეს. თე ხანდაონტირე საქვარშა მიშმეშჷ მონტყორიშ ნახუა, ფეტუა „გოწვანჯგურაფა“, გოწეწუა დო შხვა. XIX ოშწანურას ნაბადიქ ღართი-ახალუხწკჷმა ართად ფართეთ გიფაჩჷ ყუბანიშ დო თერგიშ კაზაკობას, მუჭოთ ოურდუმე ამუნიციაშ ნორთი, ნამუქჷთ ხე უნწყუ ქორთულ-კავკაციური წარმებაშ ნაბადშა მოთხირალაშ ძინას.

## ლიტერატურა
* *გოგიჩაიშვილი ფ.,* ხელოსნობა საქართველოში, თბ., 1976;
**გუგუშვილი პ.,* შინამრეწველობის საქართველოსა და ამიერკავკასიაში 1801-1920 წწ., «ეკონომიკის ინსტიტუტის შრომები», 1950, ტ. 4;
**კოსვეინი მ. ო.,* პირველყოფილი კულტურის ისტორიის ნარკვევები, თბ., 1971;
* *ლამბერტია ა.,* სამეგრელოს აღწერა, გამოც. მე-2, თბ., 1938;
**ჩაჩაშვილი გ.,* ქართლელი გლეხი მამაკაცის კოსტიუმი XIX საუკუნისა, «ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1957, ტ. 19A     და 21B;
**ჯავახიშვილი ივ.,* მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის, ტ. 3-4, თბ., 1984;
*ქსე, ტ. 7, გვ. 279-280, თბ., 1980

კატეგორია:კავკაციარი კათეფიშ ერუანული მუკაქუნალი
ნიამეი

**ნიამეი** () — ნიგერიშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა. აკოგაფილი რე წყარმალუ ნიგერს, მორო დუდმაართაშე ხვალე თიშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის დირსხუ. წჷმარინუანს ნიგერიშ ადმინისტრაციულ, კულტურულ დო ეკონომიკურ ცენტრის. 2006 წანას ნიამეიშ მახორობა 774 235 ადამიერს აკმადგინანდჷ, მორო ასე თე რიცხუ 1 302 910-ს ონჭუ(2011).

ნოღას გოვითარაფილი რე დომუშებაფონი ხერეჭუა, აწარმენა ანგურას, კერამიკას, ცემენტის დო ნოჭკერეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Niger Assemblee Nationale   official website
* Mission of Niger to the United Nations official website
* BBC News Country Profile - ''Niger''
* CIA World Factbook - ''Niger'' 
* 
* US State Department - ''Niger'' includes Background Notes, Country Commercial Guides and major reports
* MSN Map

კატეგორია:ნიგერიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
მორონი

**მორონი** ( არაბ.: موروني) — კომორიშ კოკეფიშ რსხუშ ნანანოღა დო არძაშე დიდი ნოღა. აკოგაფილი რე ინდოეთიშ ოკიანეს მადვალუ მოზამბიკიშ საროტის, კოკი ნგაზიჯაშ (გრანდ-კომორი) ბჟადალ წყარპიჯის. შიკომორიშ ნინაშე თანგუათ «მორონი» შანენს „დაჩხირიშ გურს“, ოვარაუდეთ, თიშ გეშა, ნამჷ-და ნოღა იდვალუაფუ მოქიმინჯე ვულკან კართალაშ (2361 მ) გოხოლუას. მორონი თაშნეშე ნგაზიჯაშ (გრანდ-კომორი) ავტონომიური რეგიონიშ, სოდე იდვალუაფუ ქიანაშ არძაშე დიდი კინ თე ჯოხოდვალაშ კოკი, ადმინისტრაციული ცენტრი რე. 2011 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღას ოხორანდჷ 54 000 ადამიერი.
## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღა მორონი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

## სქოლიო

კატეგორია:კომორის კოკეფიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ნუაქშოტი

მინი|300პქ|ნუაქშოტიშ აერო-ფოტო
**ნუაქშოტი** () — მავრიტანიაშ ნანანოღა დო უშხუაშ ნოღა. ართ-ართ უდიდაშ ნოღა საჰარას. წჷმარინუანს მავრიტანიაშ ადმინისტრაციულ დო ეკონომუკურ ცენტრის.

1958 წანაშახ, ნუაქშოტი მორჩილი, მეჩხომეეფიშ ნოღა რდჷ. კოლონიაშახ ბორჯის დო უკულ ურკე კოლონიურ პერიოდის ხოლო თის მორჩილ შანულობა უღუდჷ. ორჩანიეთ, თე არანშე რდეს მოულირ ბერბერ მუსლიმეფი — ალმორავიდეფი. ნოღაშ ჯოხოშ უმკუჯინალო, ნამუთ ბერბერულო „ბორიამ აბანს შანენს“, ზჷმიერ კლიმატიშ დო ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის დვალუაშ გეშა ნუაქშოტი მავრიტანიაშ ნანანოღათ გეგშაგორეს.

მავრიტანია საფრანგეთიშ კოლონია საფრანგეთიშ ბჟადალ აფრიკაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ დო თი ბორჯის თის ნანანოღა ვაუღუდჷ. თე ფუნქციეფს სენეგალიშ ნოღა სენ-ლუი არსულენდჷ. 1957 წანას, თე მორჩილი, ონიშოლ ნოღა ახალო გჷმოქიმინელ ქიანაშ ნანანოღათ გეგშაგორეს დო ქჷდიჭყეს აკოგაფაშ ამბიციურ პროგრამა, ნამუშ გეშა მუმალ წანას მახორობაშ მუდანობაქ 15 000 აკადგინჷ. 1958 წანას, მავრიტანიაქ საფრანგეთიშ გოართოიანაფას ავტონომიურ რესპუბლიკაშ სტატუს მიპალუ, 1960 წანას — თიქ ზოხორინელ სახენწჷფოთ გჷნირთჷ, ნამუშ ნანანოღალა ნუაქშოტიქ დეინალუ.

## მაჸალე ნოღეფი
*  მადრიდი, ესპანეთი
*  ტუკსონი, ააშ
*  ლანჯოუ, ჩინეთი
*  ამანი, იორდანია (1999)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რინა ნუაქშოტის 
* NASA-შ ფოტოეფი 

## სქოლიო

კატეგორია:მავრიტანიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ნჯამენა

**ნჯამენა** (; ) — ჩადიშ ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა. 2009 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 951 418 ადამიერს აკმადგინანდჷ. წყარმალუ შარიშ, თიში დო წყარმალუ ლაგონეშ ნადუშ გოხოლუას აკოგაფილი ონიშოლი, ნამუთ კამერუნიშ ნოღა კუსერიშ სააწმარენჯოთ იდვალუაფუ. თე ეკონია დო ნჯამენა ართიანწკჷმა ხინჯით რე მერსხილი. ხერეჭუაშ თარი დარგეფი რე ხორციშ, ჩხომიშ დო ბამბეშ წარმაფა. ომენოღალე კონფლიქტეფიშ უმკუჯინალო, ნჯამენა ჩადიშ ეკონომიკური აქტივობაშ ცენტრო სქიდუ.

## ისტორია
ნოღა 1900 წანას დარსხუეს ფრანგი კოლონიზატორეფქ დო თის გჷმირინუანდეს, მუჭოთ ოურდუმე გიოპონჷ პუნქტის ფორტ-ლამიშ ჯოხოდვალათ (თე მომენტშახ ბურჯაფის ღურელი ფრანგი მადუდეშ ფრანსუა-ჟოზეფ-ამედე ლამიშ პატიოცემელო). 1904 წანაშე თინა მიშმეშჷ საფრანგეთიშ კოლონია უბანგი-შარიშ შემადგენლობაშა. 1910 წანას, ნოღა უკვე საფრანგეთიშ ეკვატორულ აფრიკაშ დორხველუას რდჷ. 1958 წანაშე 1960 წანაშახ ფორტ-ლამი რდჷ ჩადიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ნანანოღა, 1960 წანაშ უკული ზოხორინელი ჩადიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღათ გჷნირთჷ. ნოღაშ თეხანური ჯოხოდვალა გჷმირინუაფჷ 1973 წანაშე.

2006 წანაშ 13 პირელს გოართოიანაფილ ფრონტიქ დემოკრატიული თირუეფშო ჯარქ ეცადჷ ნოღაშ დაჸუნალა, მარა დემარცხჷ ნჯამენაშკ ბურჯაფიშ მალობაშ ბორჯის. 2008 წანაშ 2 ფურთუთას, აშონთებულეფიშ ნძალეფქ ხეახალო ქეშეცადეს ნოღაშ დოჸუნა, მარა 2 დღაშ უკული აძულებულქ იჸუეს უკახალე დუკინუდესკონ. ასეშო ნოღას რე თეხანური ევროპული აკოგაფაშ მორჩილი მუდანობაშ ქუაშ ნოდგჷმეფი, მარა ნანანოღაშ დგჷმილეფი თარ მასას აკმადგინანს ქოხეფი დო დიხაჭაბუშე აკოგაფილი ჸუდეეფი.

## გეოგრაფია
ნჯამენა იდვალუაფჷ ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, წყარმალუ შარიშ მარძგვან წყარპიჯის, თიწკჷმა წყარმალი ლოგონიშ ინოკათაფაშ აბანიშ გოხოლუას, ზუღაშ დონეშე 299 მეტრ სიმაღალას. ნოღაშ ტერიტორია ძალამ ჭყენჭყამი აბანს იდვალუაფჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Map of N'Djamena
* Best travel guide 
* Photo 1 Photo 2 Photo 3
* 

კატეგორია:ჩადიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
პორტო-ნოვო

**პორტო-ნოვო** (; თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ **ჰოგბონუ** დო **ადიასე**) — ბენინიშ ნანანოღა. უემეშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official Republic of Benin tourism site for Porto-Novo
* Official Benin government website information about Porto-Novo
*
* porto-novo.biz 
* Images of the Central Mosque of Porto-Novo 
* Adjogan 
* MSN Map

## სქოლიო

კატეგორია:ბენინიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
პრაია

**პრაია** (პორტუგ.: *Praia* — პლაჟი) — კაბო-ვერდეშ ნანანოღა დო თაშნეშე არძაშე დიდი ნოღა. იდვალუაფუ ატლანტიშ ოკიანეს, სენეგალიშ წყარპიჯწკჷმა. იდვალუაფუ კოკი სანტიაგუს. კოკის სქირე ჰავა რე. ნოღაქ დირსხუ XV ოშწანურას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი
* ნოღა პრაია 

კატეგორია:კაბო-ვერდეშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
სან-ტომე

**სან-ტომე** () — სან-ტომე დო პრინსიპიშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა. ჯოხოქ გიადჷ თომა მოჩქვაფილიშ (*São Tomé*) პატჷოცემელო. სან-ტომე ქიანაშ ნანანოღა რე, თაშნეშე სან-ტომეშ პროვინციაშ დო აგუა-გრანდეშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე.

ნოღას იდვალუაფუ შხვადოშხვა სკოლა, ლიცეუმი, პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, ჟირი ბაზარი, სუმი რადიოდგჷმილი. ნოღას უჭყაფენს ვაკომერციული ოტელევიზიე დგჷმილი *TVSP*, საქვარენა კლინიკეფი დო ოსქილადეეფი, თაშნეშე მუსხირენი ნოღაშ მოედანი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* სან-ტომე – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* www.saotome.st - Facts about the country, how to get there, where to stay, what to do, images etc.
* Local travel agency Navetur-Equatour - information&pictures http://www.navetur-equatour.st/ 

კატეგორია:სან-ტომე დო პრინსიპიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ტრიპოლი

**ტრიპოლი** ( — *ტარაბულუსი*, თაშნეშე  — *ტარაბულუს-ელ-ღარბი*) — ლიბიაშ ნანანოღა დო ქიანაშ უშხუაში ნოღა. თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ *ბჟადალი ტრიპოლი*, ანდანე ართიანშე გეგშართან ლიბანიაშ ნოღა ტრიპოლიშე. 

ტრიპოლი ბერძენული ჯოხო რე დო „სუმ ნოღას" შანენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Google Maps showing "greater" Tripoli

კატეგორია:ლიბიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ტუნისი (ნოღა)

**ტუნისი** () — ტუნისიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა, თე დოხორელი პუნქტი წჷმარინუანს კინ თე ჯოხოდვალაშ ვილაიეთიშ ადმინისტრაციული ცენტრის. 2008 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, თაქ ოხორანდჷ 1,200,000 ადამიერი, ტუნისიშ ურბანულ გოხოლუას — 3,980,500 ადამიერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Lexicorient 
* TunisForum:Guide ou sortir en Tunisie 
* The Municipality of Tunis official website.
* Video tour  of the Bardo Museum
* Video of Tunis Medina 
* Air Freight Tunis  // Forwarding transit Tunis  

კატეგორია:ტუნისიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
უაგადუგუ

**უაგადუგუ** () — ბურკინა-ფასოშ ნანანოღა. ქიანაშ თარი პოლიტიკური დო კულტურული ცენტრი. აკოგაფილი რე პლატოს უჩა დო ჩე ვოლტაშ შქაწყარმალონას, 300 მეტრ სიმაღალეს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ბურკინა-ფასოშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ფრიტაუნი

**ფრიტაუნი** () — სიერა-ლეონეშ ნანანოღა. წჷმარინუანს ქიანაშ თარი ნიშორინს დო უშხუაშ ნოღას. იდვალუაფუ სიერა-ლეონეშ კირდეამ ჩქონს, ზუღშ დონეშე 26 მ სიმაღალეს. ფრიტაუნი სიერა-ლეონეშ თარი ეკონომიკური, ფინანსური, კულტურული დო გონათუე ცენტრი რე. ეკონომიკა უმენტაშო გერსხჷ დორხველურ ნიშორენს — უკებჷ წყარმალუ სიერა-ლეონეშ ნადუშპიჯი რაიონი დო წჷმარინუანს მოსოფელიშ ართ-ართ უშხუაშუ დო ტომბა წყარიშ ორთაშობურ ნიშორინს. 2004 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღა ფრიტაუნიშ მახორობა აკმადგინანდჷ 820.000 ადამიერს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფრიტაუნი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* Sierra Leone National Tourist Board  

## სქოლიო
 

კატეგორია:სიერა-ლეონეშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიაშ ნანანოღეფი
ხარტუმი

**ხარტუმი** () — სუდანიშ ნანანოღა დო ქიანაშ მაჟირა უკაბეტაში ნოღა ხარტუმიშ შტატის. იდვალუაფუ ჩე ნილოსიშ დო ცაშფერი ნილოსიშ ოკათაფუ აბანს. ხარტუმი არაბულო შანენს ჭყვას.

ხარტუმიშ მეტროპოლიურ არეალს ხუთ მილიონშე უმოსი ადამიერი ოხორანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ომაშარე შარაგემაწურაფალი ვიკიტრეველშე

კატეგორია:სუდანიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ჯეიმზტაუნი (წიმინდე ელენეშ კოკი)

thumb|right|250px|ჯეიმზტაუნი წიმინდე ელენეშ კოკიშ რუკას
**ჯეიმზტაუნი** () — ნოღა დო ონიშოლი. გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიაშ — წიმინდე ელენე, ამაღლაფა დო ტრისტან-და-კუნიაშ ნანანოღა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* ჯეიმზტაუნიშ ფოტეფი
* ჯეიმზტაუნიშ ფოტეფი ოფიციალური ვებ-ხასჷლაშე 

კატეგორია:წიმინდე ელენე, ამაღლება დუ ტრისტან-და-კუნიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
ჯიბუტი (ნოღა)

**ჯიბუტი** (, სომალი: *Jabuuti*, ) — ჯიბუტიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა დო უშხუაში ნოღა, უდიდაში დოხორელი პუნქტი ტაჯურიშ ჸუჯის. აკოგაფილი რე ჩქონს, ნამუთ ტაჯურიშ უჯის ადენიშ ჸუჯშე გიშმართუნს. ფართობი — 200 კმ². მახორობა — 475 332 ადამიერი (2009 წანა). თინა ქიანაშ ართ-ართი ადმინისტრაციული ართული რე შხვა დოსქილადირ 5 რეგიონწკჷმა ართო.
## რესურსეფი ინტერნეტის
* CIA World Factbook 

## სქოლიო

კატეგორია:ჯიბუტიშ ნოღეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ჯიბუტიშ რეგიონეფი
ტაჯურიშ ჸუჯი

მინი|250პქ|ტაჯურაშ ჸუჯიშ ალმაშარული ფოტო
**ტაჯურაშ ჸუჯი** (ا‎) — ინდოეთიშ ოკიანეშ ჸუჯი სომალიშ ჩქონწკჷმა. გჷნოზინდილი რე ბაბ-ელ-მანდებიშ საროტიშ ობჟათეშე, ჭითა ზუღაშ მინალწკჷმა. თიში წყარპიჯიშ უდიდაში ნორთი ჯიბუტიშ დორხველობას რე, ობჟათე წყარპიჯიშ მორჩილი მუნაკვათიშ მოხ, ნამუთ სომალიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს. 

ტაჯურაშ ჸუჯის აკოგაფილი რე ონიშოლეფი: ობოკი, ტაჯურა დო ჯიბუტი. 

ჸუჯიშ მაქსიმალური სიგჷრძა 58 კმ რე სიგანა — 24 კმ, ოშქაშე სიტომბა — 1 329 მ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона — Таджура 

კატეგორია:ჯიბუტიშ გეოგრაფია
კატეგორია:სომალიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ ჸუჯეფი
კატეგორია:ჭითა ზუღა
ბაბ-ელ-მანდებიშ საროტი

მინი|250პქ|მიოჯინი კოსმოსშე
**ბაბ-ელ-მანდები** (, ჩილამურეფიშ ჭიშკარი) — საროტი აფრიკაშ კონტინენტიშ დო (სომალი, ჯიბუტი, ერიტრეა) დო არაბეთიშ ჩქონს შქას (იემენი). ართიანს მითმიარსხუნა ჭითა ზუღას დო ადენიშ ჸუჯის.

საროტიშ დოხარგუაქ გიშაკერძაფილო მიძინჷ XIX ოშწანურაშ ბოლოს, სუეციშ არხიშ გონწყუმაშ უკული, თიშენ ნამჷ-და თინა ართიანს მეთმურსხუანს სქირონაშქა ზუღას დო ინდოეთიშ ოკიანეს.

2008 წანაშ 28 ფურთუთას საროტის აკაგეს ხინჯი ჯოხოდვალათ „კოდმეეფიშ ხინჯი“, ნამუქჷთ ართიანს ქიმურსხუ საროტიშ შხვადოშხვა ჸურე მადვალუ ქიანეფი — იემენი დო ჯიბუტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბაბ-ელ-მანდებიშ საროტი - ბრიტანიკა
* Notice-to-Proceed Launches Ambitious Red Sea Crossing 
* Sea crossing

კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ საროტეფი
კატეგორია:ჭითა ზუღა
კატეგორია:იემენიშ გეოგრაფია
კატეგორია:სომალიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ჯიბუტიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ერიტრეაშ გეოგრაფია
ჰორმუზიშ საროტი

მინი|250პქ
მინი|250პქ|ჰორმუზიშ საროტიშ ალმაშარული ფოტო

**ჰორმუზიშ საროტი** (არაბ.مضيق هرمز‎—) — ინწრო, სტრატეგიულო შანულამი საროტი ომანიშ დო სპარსეთიშ ჸუჯეფს შქას. საროტიშ ოორუე წყარპიჯის იდვალუაფუ ირანი, ობჟათეწყარპიჯის — არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი დო ომანიშ ანკლავი მუსანდამი.

საროტიშ არძაშე ინწრო აბანიშ სიგჷრძა რე 54 კმ. თე საროტი ნანდულო შანულამი რე, თინა უნარღელჸოფენს სპარსეთიშ ჸუჯიშ ნაფთობიშ ექსპორტის დოსქილადირ მოსოფელშა. ააშ-იშ ენერგეტიკაშ ოინფორმაციე სააგენტოშ ჩინება, თაქ ირდღას 15 ტანკერი გიშმურს, ნამუეფსთ 16.5-17 მლნ ტონა ნაფთობი გინმუღჷნა, ნამუთ საროტის მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე გეოსტრატეგიულ ჭურჭულო გჷმართინუანს. ასე, ჰორმუზიშ საროტშა მოურს მოსოფელს ნაფთობიშ ოზუღე გინოღალეფიშ 40% დო ედომუშამი გინოღალეფიშ 20%.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰორმუზიშ საროტიშ საიტი 
* დიხაუჩაშ ენციკლოპედია

კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ საროტეფი
კატეგორია:აზიაშ საროტეფი
ლაპერუზაშ საროტი

მინი|250პქ|ლაპერუზაშ საროტი კოკი სახალინშე
**ლაპერუზაშ საროტი** — საროტი კოკი სახალინიშ (რუსეთი) დო კოკი ჰოკაიდოშ (იაპონია) შქას. მითმურსხუანს იაპონიაშ დო ოხოტიშ ზუღეფს. უკალაში სიგანა 43 კილომეტრი, სიტომბა 51-118 მეტრი. ახასიათენს ჭყანიერი მლევაფონი მალობა. ზოთონჯობათ ფორილი რე ჸინით. ვლადივოსტოკის მეთმურსხუანს ოხოტიშ, ბერინგიშ ზუღეფს დო რჩქალი ოკიანეშ ნიშორინეფწკჷმა. ჯოხოქ გიადჷ ფრანგი მეზუღეშ ჟან ფრანსუა ლაპერუზიშ პატიოცემელო.

## ლიტერატურა

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ საროტეფი
ალექსანდრია

thumbnail|300px|ანტიკურობა დო თეხანობა ართიანიშ ელახჷ გედგჷ ეგვიპტეშ თე თარი სქირონაშქაზუღაპიჯის ონიშოლი

**ალექსანდრია** ( , , კოპტ. Rakotə) — ნოღა ეგვიპტეს. ჯოხოქ თიშ დჷმარსხუაფალიშ, ალექსანდრე დიდიშ პატიოცემელო გიადჷ დო მუჭოთ ეგვიპტეშ პტოლემეური მართუალაშ ოხვისტე ნოღა, უცბას გჷნიღთჷ ართ-ართ უშანულამაშ ნოღათ ელინისტურ ოქიანუს - სქიდუდჷ ხვალო რომს თიში სიდიდათ დო დიდარობათ ანტიკურობაშ ხანიშ გოძვენას. მორო ეგვიპტეშ შქა ოშწანურეფიშ მაჰმადიანი მამართალეფიშით კაიროშ დორსხუაფაშ უკული ალექსანდრიაშ სტატუსიქ, მუჭოთ ქიანაშ ნანანოღაშიქ, მალას გეთუ. თექ გუჭყჷ ნოღაშ დოდაღარაფას დო ოსმალეთიშ იმპერიაშ პერიოდის, თინა უკვე თეშ რდჷ გაფარჩაკებული, ნამჷ-და ხვალე მორჩილი მეჩხომეეფიშ ოფუტეთ მიშინუაფუდჷ.
ანტიკურ ხანს, ალექსანდრია ჩინებული რდჷ მუში ოსინთუთ (მოსოფელშ შკვით სამანცარობაშ შქას ართ-ართი) დო ბიბლიოთეკათ (მოსოფელს უდიდაში). ალექსანდრიაშ გოხოლუაშ არქეოლოგიური გონთხორუეფქ დიჭყჷ 1994 წანას, ნამუქჷთ ალექსანდრიაშ პტოლემეოსიშ დინასტიაშ პერიოდიშ მიარე დეტალი გეკლარჩქინუ.

## მაჸალე ნოღეფი
*  ბრატისლავა , სლოვაკეთი
*  ოდესა, უკრაინა
*  კლივლენდი, ააშ
*  კონსტანცა, რუმინეთი
*  კაზანლიკი, ბულგარეთი
*  დურბანი, ობჟათე აფრიკა
*  სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი
*  შანჰაი, ჩინეთი
*  ბალტიმორი, ააშ

## კლიმატი

## თაშნეშე ქოძირით
*ეგვიპტეშ ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official website 
* Expatriates in Alexandria 
* British Council's Lawrence Durrell Celebration in Alexandria
* Richard Stillwell, ed. ''Princeton Encyclopedia of Classical Sites'', 1976: “Alexandria, Egypt”
* Hidden Egyptian City Found Beneath Alexandria 
* Alexandria in the First Century

## სქოლიო

კატეგორია:ეგვიპტეშ ნოღეფი
კატეგორია:ჯვეში საბერძნეთი
კატეგორია:ისტორიული ნოღეფი
კატეგორია:უჯვეშაში ნოღეფი
კატეგორია:ალექსანდრიაშ საგუბერნატორო