open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბაბუშარაშ აეროპორტი

**ბაბუშარაშ აეროპორტი** (**სოხუმიშ ბაბუშარაშ აეროპორტი**) — აეროპორტი საქორთუოს, ნოღა სოხუმს. აფხაზეთიშ თარ აეროპორტის წჷმარინუანს. იდვალუაფუ გულრიფშიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფიშ დრანდაშ დო ბაბუშარაშ გოხოლუას. სოხუმშე დოხოლაფირო 20 კმ-ს. იდვალუაფუ კოლხეთიშ რზენს, უჩა ზუღაშ წყარპიჯის, ნამუთ ჟირხოლო კუნთხუშე დოფურინუაშ საშუალებას ირზენს. აეროპორტი აფხაზეთიშ ერუანული ავიაკომპანიაშ ბაზა რე — აფხაზეთიშ ავიაღოზეფი დო გოეროშ ავიაცია. ხანდენს ოხურგე საგუშაგო დო საბაჟო. დიდ ხანიშ გოძვენას აეროპორტი ვადჷმაბაღინაფალ დგომარობას რდჷ დო ოხვილჷდჷ კაპიტალურ რემონტის. 2011 წანას აეროპორტი ნორთობურო რეკონსტრუირებულქ იჸუ. ომენოღალე ავიაციაშ საირქიანო ორგანიზაცია ბაბუშარაშ აეროპორტის საირქიანო შანულობაშ აეროპორტო ვააღიარენს, თიშენ ნამჷ-და ჩინებულენს საქორთუოშ ართოიანობას. 

1960-იან წანეფს აეროგჷთაბიჯალიშ დგჷმილს აკიგჷ აეროდრომქ. 1980-იან წანეფს ეიოფურინალ-დაფურინალი საროტი გოფაჩეს. 1993 წანას აეროპორტი დოკილეს. აფხაზეთიშ კონფლიქტიშ უკული აეროდრომს მუსხირენ მეტებული ფურინჯიქ დო დიდმუდანობათ ნაღმიქ დოსქიდჷ. თაშნეშე დონაღმილი რდჷ ეიოფურინალ-დაფურინალი ზოლი. 2008 წანაშ 11 მარაშინათუთას რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ ბორჯის მაართათ 15 წანაშ გოძვენას დაფურინეს რუსეთიშ ოურდუმე-სატრანსპორტო ფურინჯეფქ. 2008 წანაშ 14 ეკენიას აეროპორტის დაფურინჷ ომენოღალე ფურინჯიქ — რუსეთიშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტროშ ფურინჯი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ბაბუშარაშ აეროპორტი 

კატეგორია:საქორთუოშ აეროპორტეფი
იმპჰალი

**იმპჰალი** () — ინდოეთიშ შტატი მანიპურიშ ნანანოღა, იდვალუაფუ ლეხერს, ნამუსჷთ ელმოლს გოძჷ ქჷნდჷრეფი დო ნამუშეთ მუსხირენ მორჩილი წყარმალუ გჷნმურს.

ნოღაშ ცენტრის ჯვეში ფორტი კანგლაშ აკნაცჷმეფი იდვალუაფუ, ნამუთ 2003 წანაშახ, ინდოეთიშ არმიაშ გიმენნორთის აფუდჷ დოკაფილი.

იმპჰალს, მოსოფელიშ უჯვეშაში პოლოშ ოლაჸაფე მოედანი იდვალუაფუ. ჯოხოდვალა "იმპჰალი" მანიპურული ზიტყვა "იუმპჰალი"-შე მოურს, მუთ გჷნოთანგუათ შანენს "ჸუდეეფიშ ართოიანობას"

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:მანიპურიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნოღეფი
შილონგი

[thumb|300px|right|ნოღა შილონგიშ მიოჯინი [შილონგიშ პიკი|შილონგიშ პიკიშე]]
**შილონგი** (, , ) — ნოღა ინდოეთიშ უკიდაში ოორუე-ბჟაეიოლს, შტატი მეგჰალაიაშ ნანანოღა. ხასოშ გვალეფიშ ბჟაეიოლი ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იკოროცხუ, ნამჷ-და გვალეფი, ნამუთ შილონგიშ ელმოლს გოძუნ, შოტლანდიაშ გვალეფს გუ, თეშ გეშა შილონგიქ მიღჷ მეტჯოხო "ბჟაეიოლიშ შოტლანდია".

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:მეგჰალაიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანორეფი
კოჰიმა

**კოჰიმა** — ინდოეთიშ შტატი ნაგალენდიშ ნანანოღა, შტატიშ სუმ ნოღაშე ართ-ართი, ნამუსჷთ მუში მუნიციპალიტეტი უღუ.

ნოღაშ მახორობა — 78584 ადამიერი (2001), 53% თაჸურეშე — ქომოლკოჩი რე, ნოღაშ მახორობაშ ჭარუა-კითხირიშ რჩქინა - 75%. ნოღაშ მახორობაშ უმენტაშობა ნაგაშ ჯათეფიშ ბუნას ორხველჷ, თეურეშეხ უმენტაშობას წჷმარინუანს — ანგამი დო რენგმა.

ნოღა ინდოეთიშ ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ, ასამ-ბირმაშ გვალეფიშ ოშქაშეთ, მიანმარიშ ხურგაწკჷმა არხოს. ნოღაშ სიმაღალე ზუღაშ დონეშე — დოხოლაფირო 1400 მეტრა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Falling Rain Genomics. Kohima

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ნაგალენდიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
ბჰუბანეშვარი

[thumb|left|[ოხიდა ლინგარაჯა]]
**ბჰუბანეშვარი** (Bhubaneshwar) — ნოღა ინდოეთის, წყარმალუ მაჰანადიშ დელტაშ აკანს, ნოღა კატაკიშ ობჟათეშე. შტატი ორისაშ ნანანოღა. ნოღაშ ჯოხოდვალა ზიტყვა *ტრიბჰუბანეშვარი*-შე მოურს, ნამუთ გჷნითანგუაფუ მუჭოთ სუმი მოსოფელიშ (ტრიბჰუბანი) ღორონთი (იშვარი), ღორონთი *[[შივა]]შ* ეპიტეთი რე. თაშნეშე ბჰუბანეშვარი რჩქინელი რე გეჸვენჯი ჯოხოდვალეფით: *ტოშალი, კალინგა ნაგარი, ნაგარ კალინგა, ეკამრა ქანანი, ეკამრა ქშეტრა* დო *მანდირა მალინი ნაგარი* ().  შტატი ორისაშ უშხუაში ნოღა 837 737 მახორუთ (2011), თაშნეშე ბჟაეიოლი ინდოეთიშ შანულამი ეკონომიკური დო რელიგიური ცენტრი რე.

## სქოლი

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ორისაშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
აიჯალი

**აიჯალი** (*აიზოლი*,  *Āizol*; ,* Āijal*; )&nbsp;— ინდოეთიშ შტატი მიზორამიშ ნანანოღა. შტატიშ უშხუაში ნოღა 291 822 ადამიერით. ნოღაქ დირსხუ 1894 წანას. ზუღაშ დონეშე ნოღაშ ოშქაშე სიმაღალე რე 1018 მეტრა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Zozam times 
* Aizawl website 
## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:მიზორამიშ ნორეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
ჯაიპური

**ჯაიპური** (, ) — ინდოეთიშ შტატი რაჯასტანიშ ნანანოღა.

ნოღას გიოდვეს "ვარდიშფერი ნოღა" თი ვარჩქვანელობური ვარდიშფერი ქუალეფიშ გეშა, ნამუთ გჷმორინაფილი რე ნოღაშ აკოგაფას. ნოღა, 1727 წანას, დჰუნდჰარიშ მაჰარაჯა  სავაი ჯაი სინგჰი II-ქ დარსხუ, (მართუალაშ წანეფი 1699—1743) სახენწჷფოშ ახალი ნოღათ.

## სქოლიო

*
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რაჯასტანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფი
განგტოკი

thumb|right|350px|განგტოკი
**განგტოკი** — ნოღა ინდოეთის, ჰიმალაეფს, შტატი სიკიმიშ ნანანოღა. მახორობა — 37 ვთშ ადამიერი (1981). ნოღა შანულამი ოვაჭარე-სატრანსპოტრო რსხუ რე. გოვითარაფილი რე კუსტარული წარმება. ნოღას ტიბეტოლოგიაშ ინსტიტუტი იდვალუაფუ. ივითარებუ ტურიზმი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Гангток на Sikkim info  ინგლ.

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:სიკიმიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
ჰაიდარაბადი

**ჰაიდარაბადი**, თაშნეშე **ჰაიდერაბადი** ვარდა **ჰაიდრაბადი** (,  , ) — ნოღა ინდოეთიშ ობჟათეშე, ინდოეთიშ 29-ა შტატი ტელანგანაშ ნანანოღა, თაშნეშე 2014 წანაშ 2 მანგშე, მინიმუმი 10 წანაშ გოძვენას სქიდუ შტატი ანდჰრა-პრადეშიშ ნანანოღათ, ნამუშ ნორთი რდჷ კინოხ ტელანგანაშ რაიონი . 

ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ მურსიშ წყარპიჯის. ნოღაშ მახორობაშ მუდანობა 3,69 მლნ ადმ. (2001; აგლომერაციას — დოხოლაფირო 6 მლნ ადმ.), მახორობაშ მეჭედალა 16 990 ადმ. კმ²-ს, ნოღაშ ფართობი - 650 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰაიდარაბადიშ ოქიანუეფი ინგლ.

## სქოლიო

*
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფი
ჰოვრაჰი

**ჰოვრაჰი** ვარდა **ხაურა** — ინდოეთიშ სამეწარმეო ნოღა, ჰოვრაჰიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი, შტატი ბჟადალი ბენგალის. იდვალუაფუწყარმალუ ჰუგლის — განგიშ ართ-ართი ნოელა.

ჰოვრაჰი ნოღა კოლკათაშ (კალკუტა) დოჯიმალაფირი ნოღა რე, ნამუთ წყარმალუშ მაჟირა წყარპიჯის იდვალუაფუ, ნორეფი ართიანწკჷმა მერსხილი რე ჟირი ხინჯით (ხოვრაჰი დო ვიდიასაგარ-სეტი) დო ონოშე რსხუეფით.

ნოღა ბჟადალ ბენგალს მაჟირა აბანს იკენს მახორობაშ მუდანობათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* History of Howrah from India Government Site
* Howrah Municipal Corporation Site 

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ბჟადალალი ბენგალიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფი
აგარტალა

**აგრატალა** — ნოღა ინდოეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, შტატი ტრიპურაშ ნანანოღა.

ნოღაშ მახორობა — 399 688 ადამიერი (2011), უმენტაშო ოხორანა ბენგალარეფი. აგარტალა შტატიშ უშხუაში ნოღა რე. 2001 წანაშ ეჭარუაშ უკული, ნოღაშ მახორობაქ მეხოლაფირო ჟირშახ მიძინჷ, 2001 მახორობაშ მუდანობა 189,3 ვთშ. ადმ. რდჷ. ნოღაშ მახორობაშ უმენტაშობა ორწუმჷ ინდუიზმის, თაშნეშე თაქ რე მუსულმანური, ქირსიანულ-ბაპტისტური დო ბუდისტური ჯარალუეფი.

ნოღა შტატიშ ბჟადალშე იდვალუაფუ, ბანგლადეშიშ ხურგაშე 2 კილომეტრიშ მალობას, წყარმალუ ხაორაშ წყარპიჯის (წყარმალუ განგიშ ღანჩო).

ნოღაქ, 1849 წანას, მაჰარაჯა კრიშნა კიშორე მანიკიაქ დარსხუ, მუჭოთ სათაროშ ახალი ნანანოღა.

ნოღას იდვალუაფუ აეროპორტი ( Agartala Airport). 2008 წანაშ ზარხულს გინწყჷ რკინაშ შარაშ ღოზიქ, ნამუთ მიარსხუაფუ ინდოეთიშ შტატი ასამს.

ნოღას იდვალუაფუ უნივერსიტეტი ( Tripura University).

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ტრიპურაშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
დეჰრადუნი

**დეჰრადუნი** () — ნოღა ინდოეთიშ ოორუეშე (შტატი უტარაკჰანდიშ ნანანოღა), იდვალუაფუ სივალიკიშ ქჷნდჷრეფიშ კართეს, შტატიშ ნანანოღა, უშხუაში სატრანსპორტო ცენტრი (თაქ ითებუ რკინაშ შარაშ თი ნოჸელა, ნამუთ დელიშე მეურს ინდოეთიშ ოორუეშა). თეშ მოხ, დეჰრადუნს იდვალუაფუ შარა, ნამუთ უტარაკჰანდიშ გვალამი რაიონშა მეურს.

ნოღაშ მახორობა - 714&nbsp;223 ადმ (2011 წანაშ ფასებათ).

ნოღა რე კლიმატური კურორტი. ნოღაშ ეკონომიკა წჷმარინუანს ჩაიშ გჷნომუშებას დო პოლიგრაფიულ წარმებას.

დეჰრადუნიშ ოორუეშე 34 კილომერტიშ მალობას იდვალუაფუ ოგვალე კურორტი მასური, ნამუშ ჸუდეეფიშ ორთვალეფი მოჩქჷ დეჰრადუნშე. დეჰრადუნიშ ოორუეშე იდვალუაფუ ჰიმალაიეფიშ ობჟათე კართეეფი, ნამუთ შხირი ტყალეფითი რე ფორილი, არხოს მადვალუ ქჷნდჷრეფიშ კონკაშე ტაროზის შილებე უმაღალაში კონკეფიშ, ნანდა-დევიშ დო კამეტიშ ძირაფა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www.slovar.info/
* http://aquarium.lipetsk.ru/discovery/india/ 

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:უტარაკჰანდიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
შიმლა

**შიმლა** (, ; თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ სიმლა) — ნოღა ინდოეთიშ  ოორუეშე, შტატი ჰიმაჩალ-პრადეშიშ ნანანოღა. ოგვალეკლიმატური კურორტი, შანულამი ტურისტული ცენტრი. 1864 წანას, შიმალაქ ბრიტანეთიშ ინდოეთიშ ნანანოღათ გჷნრთჷ. ინდოეთიშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ უკული, ნოღა შტატი პენჯაბიშ ნანანოღა რდჷ, უკული შტატი ჰიმაჩალ-პრადეშიშ.

შიმლას მუსხირენ კოლეჯი დო ომენცარე-ორკვიებელი ინსტიტუტი იდვალუაფუ. ნოღა რჩქინელი რე მუში ოხიდეეფით დო დოხორეფით.

მახორობა — 171 817 ადმ. (2011).

## რჩქინელი დუნაბადეფი
* იდრის შახი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* შიმლაშ შარაგემაწურაფალი

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჰიმაჩალ-პრადეშიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
რაიპური

**რაიპური** — ნოღა ინდოეთიშ ცენტრალურ ნორთის, შტატი ჩატისგარჰიშ ნანანოღა. ოლქი რაიპურიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## ოქიანუეფი
* **ბურხა ტალაბი** — ზიტყვაზიტყვათ გჷნოთანგუათ "ჯვეში ტობა" (*Burha Talab*), უდიდაში ტობა ნოღას, ნამუშ სისქვამეს მითმიაძინუ კოკი წვანე ჩანარეფით.
* **ოხიდა დუდჰარადი** (*Dudhadari*) — 500 წანერი ოხიდა, ნამუთ ინდისტური ღორონთი რამეში პატიოცემელო რე აკოგაფილი, იდვალუაფუ ტობა ბურხა ტალაბიშ გოხოლუას.
* **მახანტ ღასი დასი** (*Mahant Ghasi Das*) — მუზეუმი, ნამუთ ხენაჭარეფიშ, ნახანტუეფიშ, მონეტეფიშ დო სკულპტურეფი დიდი ექსპოზიციას თხილანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღა რაიპურიშ ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩატისგარჰიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ შტატეფიშ დო ტერიტორიეფიშ ნანანოღეფი
XXI ოშწანურა

**XXI ოშწანურა** - ბორჯიშ შქაფონი, გრიგორიანული კალენდარიშ მეჯინათ 2001 წანაშ 1 ღურთუთაშე 2100 წანაშ 31 ქირსეთუთაშახ.

## ვითწანურეფი დო წანეფი
----

## ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
----

* 2001 -
* 2002 - 
...
* 2098 -
* 2099 -

## ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
----

* 2001 -
* 2002 - 
...
* 2098 -
* 2099 -

კატეგორია:XXI ოშწანურა
ლა-პასიშ დეპარტამენტი

**ლა-პასიშ დეპარტამენტი** (ესპ. La Paz) — დეპარტამენტი ბოლივიას. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ლა-პასი. ფართობი 133.985 ვითოში  კვ. კმ. მახორობა 2001 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ - 2,350,466. ლა-პასიშ დეპარტამენტი იდვალუაფუ ტიტიკაკაშ ტობაწკჷმა, ბოლივიაშ ბჟადალშე, პერუშ ხურგაწკმა.

## ლა-პასიშ პროვინციეფი
ლა-პასიშ დეპარტამენტი დორთილი რე 20 პროვინციათ, თე პროვინციეფი ირთუ 85 მუნიციპალიტეტო,  მუშ ჸურე მუნიციპალიტეტეფი ირთუნა კანტონეფო.

ლა-პასიშ დეპარტამენტიშ პროვინციეფი დო თინეფიშ ნანანოღეფი:

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლა-პასი - ნოღაშ შარაგემაწურაფალი 
* ტაროსი ლა-პასის 
* ბოლივიური მუსიკა 

## სქოლიო
*

კატეგორია:ბოლივიაშ დეპარტამენტეფი
XX ოშწანურა

**XX ოშწანურა** - ბორჯიშ შქაფონი, გრიგორიანული კალენდარიშ მეჯინათ 1901 წანაშ 1 ღურთუთაშე 2000 წანაშ 31 ქირსთუთაშახ.

## ვითწანურეფი დო წანეფი
----

## ოშწანურაშ შანულამი მოლინეფი
----

* 1901 -
* 1902 - 
...
* 1998 -
* 1999 -

## ოშწანურაშ შანულამი მოღალეეფი
----

* 1901 -
* 1902 - 
...
* 1998 -
* 1999 -

კატეგორია:XX ოშწანურა
მესტიაშ აეროპორტი

**მესტიაშ აეროპორტი**, თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ **მესტიაშ თამარ მაფაშ ჯოხონობაშ აეროპორტი** — აბანობური შანულობაშ აეროპორტი საქორთუოს, მესტიაშ მუნიციპალიტეტის, დაბა მესტიას, ზურაშ დონეშე 1400 მ სიმაღალეს იდვალუაფუ. უღჷ ეიოფურინალ-დაფურინალი ზოლი, ნამუშ ზჷმეფი რე 850 მ X 30 მ. ხელუანური ოფორუეშ ტიპი აკმოდირთუ ცემენტ-ბეტონიშე. აკოგაფაშ პროექტის მუსხირენი ქორთული კომპანია მუშენდჷ დო დოსაქვარაფილი რდჷ 300-შახ ადამიერი. აეროპორტიშ თარი არქიტექტორი რე იურგენ მეიერ-ჰერმანი. აეროპორტიშ აკოგაფაქ 2010 წანაშ 24 ქირსეთუთას ითუ. ზოთონჯიშ პერიოდის აეროპორტი ღებულენს ართმოტორიან ფურინჯეფს დო მორჩილი 18 კოჩიან ფურინჯეფს. ზარხულიშ პერიოდის აეროპორტის შეულებუ 50 კოჩიანი ფურინჯიშ მეღება. ავიაკომპანია „ავიასერვიშ“ ხარჯშა ქართიშ ოერეფოშქაშე აეროპორტიშე ფურინუეფი ისრულებუ მესტიაშ მალობთ. რეისიეფი მარაშე ჟირშა, თუთაშხას დო ობიშხას, ბოლო მოდიფიკაციაშ Mi-171 ტიპიშ ვერტფურინჯით ისრულებუაფუ. მესტიაშ აეროპორტიშ აკოგაფაქ სახენწჷფოს დოხოლაფირო 8 მლნ. ლარქ დუზოჯჷ. მესტიაშ აეროპორტიქ მოსოფელიშ 10 არძოშე ურჩქვანელო აეროპორტეფიშ ერკებულს ქჷმოხვადჷ. ვებ-ხასჷლა Novate-იშ არქიტექტორეფქ მოსოფელიშ ურჩქვანელობური აეროპორტეფიშ ერკებულშა მესტიაშ აეროპორტი გენშიონეს დო „ჭიჭე ქორთული სარკო“ გიოდვეს.

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ აეროპორტეფი
ანდეფი

**ანდეფი** () — არძოშე გჷრძე (9000 კმ) დო მოსოფელს სიმაღალათ მაჟირა (აკონკაგუა 6962 მ) გვალეფიშ სისტემა დიხაუჩას (*[[ჰიმალაი]]შ გვალეფიშ სისტემაშ უკული*). იდვალუაფუ ობჟათე ამერიკას დო კონტინენტიშ ედომუშამი ბჟადალ ტერიტორიას იკენს. ანდეფს  მოსოფელიშ თარი დო არძოშე დიდი წყარგჷმართუშ სისტემათ მითმირჩქინანა. ანდეფს ნადუს ეთმეჭოფუნს ობჟათე ამერიკაშ არძოშე დიდი წყარმალუეფი: ამაზონი, ორინოკო, პარაგვაი, რიო-ნეგრო დო თ. უ.

ანდეფს იდვალუაფუ მუსხირენ უდიდაში ობჟათეამერიკული ნოღა: კიტო, ბოგოტა, ლა-პასი, სუკრე, არეკიპა, მედელინი.

თაქ იდვალუაფუ ალტიპლანოშ გაბარი, მოსოფელს სიმაღალათ მაჟირა რე ტიბეტიშ გაბარიშ უკული. ანდეფი კონტინენტიშ შკვით სახენწჷფოს იკენს, თენეფი რე: არგენტინა, ბოლივია, ჩილე, კოლუმბია, ეკვადორი, პერუ დო ვენესუელა. კანკალეს თინეფშა ანდური ქიანეფი უჯოხო.

ანდეფს იდვალუაფუ მოსოფელიშ არძოშე მაღალი ვულკანი ოხოს-დელ-სალადო (6 893 მ) არგენტინა-ჩილეშ ხურგას, თაშნეშე 50 შხვა ვულკანი, ნამუშ უმაღალაში ჭურჭულეფი ზუღაშ დონეშე 6 000 მეტრშ სიმაღალას იდვალუაფუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ანდეფიშ გეოლოგია (University of Arizona) 
*ანდეფიშ კლიმატი დო ჩხოლარეფიშ ორენი 
*ანდეფიშ რეგიონეფი დო მიკრორეგიონეფი
*ობჟათე ამერიკაშ გვალეფიშ ედომუშამი ერკებული

კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ გვალეფი
კატეგორია:ანდეფი
მაჭირხოლიშობურეფი

**მაჭირხოლიშობურეფი** () — ბაღირეშობურეფიშ რანწკიშ ფურინჯეფიშ ფანია. თინეფიშ რსხულიშ სიგჷრძა 10-23 სმ-ს ონჭუ. გოფაჩილი რე ედომუშამი დიხაუჩას, არქტიკაშ დო ანტარქტიკაშ მოხ. რჩქინელი რე 79 გვარობა. საქორთუოს მაგვაჯე გჷნმოფურნე რე: ნოღაშ მაჭირხოლი (), ოფუტეშ მაჭირხოლი (), მაწყარპიჯე მაჭირხოლი (), გვალაშ მაჭირხოლი (), წელჭითა მაჭირხოლი (). მაჭირხოლიშობურეფიშ ოგვაჯეს გვერდო სფეროშობური ვარდა ბირტყა მათარაშ ფორმა უღჷ. კანკალე წყარმალუშ ელახ კინდღჷ ტკილონა წყარპიჯეფს ნთხორუნს ომანეს, კანკალე - ჯაშ ღოლჯას იკეთენს ოგვაჯეს. შხირას აკმოქიმინუნა კოლონიეფს. მაჭირხოლიშობურეფი ჭანდეფს ჭკომჷნა, ნამუსთ ჰავას ჭოფჷნა. ხვალო 1 გვარობა ჭკომუნს ღვიაშ კენკრას.

## გალერეა

ფაილი:HirundoRusticaFlight.jpg|მაჭირხოლი ფურინუაშ პერიოდის
ფაილი:Barn Swallow 800.jpg|ევროპული გიმენბუნა ინგლისის
ფაილი:Dymówka.jpg|ევროპული გიმენბუნა ლიეტუვას
ფაილი:Hirundo rustica MHNT.jpg|მაჭირხოლიშ მარქვალიეფი
ფაილი:Hirundo rusticae.jpg|მაჭირხოლიშ ოგვაჯე დო თიში მართვეფი
ფაილი:Hirundo rustica Rauchschwalbe1.jpg|ოგვაჯე
ფაილი:Swallow Hirundininae.jpg|მაჭირხოლი
ფაილი:Stamp of Moldova 181.gif|მოლდოვაშ ოფოსტე მარკას 


## ლიტერატურა

კატეგორია:ბაღირეშობურეფი
მაფშალია (მიარეშანულამი)

**მაფშალია**:
* **[[მაფშალია]]** — ფურინჯი
* **[[მაფშალია (გაზეთი)|მაფშალია]]** — გაზეთი მარგალურ ნინაშა
მაფშალია

left|thumb|200px|მაფშალია
**მაფშალია**, **იადონი** () — ბაღირეშობურეფიშ რანწკიშ ფურინჯეფიშ გვარი. საქორთუოს ხე მაფშალიაშ 2 გვარობა; რჩქვანელობური მაფშალიაშ რსხული 160-190 მმ სიგჷრძაში რე, წონა - 25 გრამშახ. გოფაჩილიე ბჟაეიოლ ევროპას დო ბჟადალ ციმბირს. საქორთუოს ხვალე გჷნოფურინუაშ პერიოდის (პირელი-მესის დო ქირსეთუთას) მუთმოფხვადჷნა. ობჟათური მაფშალია მაგვაჯე გჷნმოფურინე მაფურინჯე რე. გოფაჩილი რე ბჟადალ დო ობჟათე ევროპას, ოორუე-ბჟაეაიოლ აფრიკას დო წიმი დო შქა აზიას. საქორთუოს პირელშე ეკენიაშა მუთმოფხვადჷნა. მაფშალია ხე ქვერჩხონს, წყურგილ-ღალუეფს, წყარმალუეფიშ წყარპიჯის, ტყაპიჯის, გვალაშ კართეფს დო ბაღეფს; უჸორს წყარიშ სიარხოვე. მესიშ ბოლოს სქჷნს 4-5 მარქვალიას, მოკუხაფა 2 მარაშახ იგჷნძორებუ. ჭკომუნს ჭანდეფს, ძალამი მერკეთ კენკრას. მაფშალია არძოშე უჯგუში მოღურჭულე მაფურინჯე რე.

## გვარობეფი
* ინდური მაფშალია *[[Luscinia brunnea]]* (Hodgson, 1837)
* ორქოშკუდელამი მაფშალია *[[Luscinia chrysaea]]* Hodgson, 1845
* ჭითაკიდირამი მაფშალია *[[Luscinia hyperythra]]* (Blyth, 1847)
* მორჩე მაფშალია *[[Luscinia indica]]* (Vieillot, 1817)
* ტაივანური მაფშალია *[[Luscinia johnstoniae]]* (Ogilvie-Grant, 1906)
* რიუკიუური მაფშალია *[[Luscinia komadori]]* (Temminck, 1835)
* რჩქვანელობური მაფშალია, ბჟაეიოლური მაფშალია *[[Luscinia luscinia]]* (Linnaeus, 1758)
* ობჟათური მაფშალია, ბჟადალური მაფშალია *[[Luscinia megarhynchos]]* (C.L.Brehm, 1831)
* მოუჩე მაფშალია *[[Luscinia obscura]]* (Berezowski et Bianchi, 1891)
* დავიდიშ მაფშალია *[[Luscinia pectardens]]* (David, 1877)
* ჭითადუდამი მაფშალია, რჯღალდუდამი მაფშალია *[[Luscinia ruficeps]]* (Hartert, 1907)
* ლენი მაფშალია *[[Luscinia svecica]]* (Linnaeus, 1758)
* ჭითაკინჩხე მაფშალია *[[Luscinia calliope]]* (Pallas, 1776)

## მაფშალიაშ ღურჭული

## ლიტერატურა

კატეგორია:ბაღირეშობურეფი
კატეგორია:ფურინჯეფიშ გვარობეფი
ქოთომი

**ქოთომი** — ქოთომიშნერეფიშ რანწკიშ *ჸუდეშ* ფურინჯი. მოურს ტყარი ბანკივური ქოთომშე. ოფუტე-ომეურნეობე ფურინჯეფს შქას ყუდეშ ქოთომი არძოშე გოფაჩილი რე. ქოთომს ამიარენა ხორციშო დო მარქვალშო, თეშ მოხ გჷმირინუანა ბურდღას დო გერმას. თარი პროდუქციაშ მეჯინათ ქოთომიშ ჯიშეფი ირთუ მემარქვალეთ, მემარქვალე-სახორცეთ, სახორცე-მემარქვალეთ დო სახორცეთ. თე გეჸვენჯოფეფიშ ჯიშეფს კონსტიტუციური დო ექსტერიერული მუშობურობეფი უღჷნა. 

[thumb|მეხოლაფირო 4 დღერი [წიწილა]]

* *მემარქვალიე ქოთომო* მორჩილი რე, მალას ირდუ.
* *სახორცე-მემარქვალე ქოთომი* უმოსი დიდი რე, ჯგირო აფჷ გოვითარაფილი კუნთეფი. 
მემარქვალე ქოთომს გოვითარაფილი აფჷ ფურჩელიშობური თიკი, ნამუთ მაჟირა-მასუმა კიბირაშ უკული ელახ აფჷ გჷნოზირილი, ნინძგი ონდეთ მოღულე უღჷ. 

ჸუდეშ ქოთომეფიშ ნინძგიშ ფერი მეხოლაფირო ართნერი რე, ბურდღაში - შხვადოშხვა. 

*მემარქვალე ჯიშიშ დადული ქოთომიშ ქონა რე 1,8-2,2 კგ, მუმულიშ - 2,7-3,0 კგ; 
*მემარქვალე-მეხორცეშ (გეჸვეჯიშობურო) 2,2-2,8 დო 3,2-3,8 კგ;
*სახორცე-მემარქვალეშ - 2,5-3,0 დო 3,5-4,0 კგ;
*სახორცეშ - 3,0-3,5 დო 3,5-4,5.

ქოთომი რეპროდუქციაშო 5-6 თუთას ირდუ. მემარქვალე ჯიშეფიშ მარქვალისქუალა წანმოწანას 200-220 მარქვალი რე, სარეკორდო 365. ქოთომიშ მარქვალიშ ოშქაშე მასა 55-65 გრამი. ქოთომიშ მარქვალიშსქუალა დოხოლაფირო 10 წანაშახ იგჷნძორებუ.

## ლიტერატურა
**ანთაძე ნ.,* ქსე, ტ. 10, გვ. 443, თბ., 1986

## თაშნეშე ქოძირით
* მემაფურინჯობა

კატეგორია:ქოთომიშნერეფი
კატეგორია:ჸუდეშ ფურინჯეფი
ქუაშ ხანა

thumb|left|ქუაშ ხანაშ ანჯარეფი

**ქუაშ ხანა** — კოჩიშობაშ გოვითარაფაშ უჯვეშაში კულტურულ-ისტორიული პერიოდი, მუჟამსჷთ ოხანდე დო ოლიმორი ანჯარეფი უმენტაშო ქუაშე გჷმიქიმინუდჷ. მარა, თაშნეშე გჷმირინუაფუდჷ ჯა დო ძვალი ხოლო. ქუაშ ხანაშ ბოლოშო, გიფაჩჷ ტკილიშ ნოკეთებუეფიშ გჷმორინაფაქ.

ქუაშ ხანა ირთუ სუმ ნორთო: პალეოლითი (ჯვეში ქუაშ ხანა), მეზოლითი (შქა ქუაშ ხანა) დო ნეოლითი (ახალი ქუაშ ხანა). მუშჸურე, პალეოლითი ირთუ: გიმენი, შქა დო ჟილენი პალეოლითო.

გიმენი პალეოლითი არძოშე ხანგჷრძე ხანა რე. თიმბორჯიანი ნოხორუეფშა საქორთუოს ანდა აკანს რე მეგორილი: დმანისის, კაცხის, ლაშებალთას, ჭიქიანიშ გვალას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ქვის ხანა
* ქუაშ ხანაშ არგუნეფი 
* ქუაშ ხანაშ გოფაჩუაშ არეეფი 

## სქოლიო


კატეგორია:არქეოლოგიური პერიოდეფი
ვიშაქჰაპატნამი

**ვიშაქჰაპატნამი** (, ), თაშნეშე რჩქინელი რე მუჭოთ **ვიზაგი** — ნოღა ინდოეთიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ წყარპიჯის, შტატი ანდჰრა-პრადეში, ინდოეთიშ ართ-ართი უშხუაში ონიშოლი. ოლქი ვიშაქჰაპატნამიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მახორობაშ მეჯინათ, შტატიშ უშხუაში ნოღა დო მასუმა რე — ინდოეთიშ ბჟაეიოლი წყარპიჯიშ ნოღეფს შქას (ჩენაიშ დო კალკუტაშ უკული).

ვიშაქჰაპატნამს იდვალუაფუ ოურდუმე-ოზუღე ბაზა, სოდეთ დისლოცირაფილი რე ინდოეთიშ ოურდუმე ოზუღე ნძალეფიშ წყარიშთუდოიანი ნიშეფიშ მა-8 ესკადრილია.

## გალერეა

ფაილი:Vizag Seaport aerial view.jpg|ვიშაქჰაპატნამიშ ონიშოლიშ მიოჯინი
File:Beach road near RK Beach.jpg|ნოღაშ პლიაჟიშ მანგას ოლუ შარა
File:Vizag railway station overview.jpg|რკინაშ შარაშ გჷთაბიჯალი


## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ანდჰრა-პრადეშიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ მილიონიანი ნოღეფი
ვანი (მიარეშანულამი)

**ვანი** შილებე შანენდას:
*ვანი — ნოღა საფრანგეთის
*ვანი — ნოღა საქორთუოს
*ვანი — ჯვეში ჩინური ტერმინი
*ვანი — ტობა თურქეთის
*ვანი — ნოღა თურქეთის
*ვანი — პროვინცია თურქეთის
*ვანი — ოფუტეშ ჯვეში ჯოხოდვალა
*ვანი — ოფუტე ხარაგაულიშ მუნიციპალიტეტის
*ვანი — ოფუტე შუახევიშ მუნიციპალიტეტის
*ვანი — ოფუტე ჩოხატაურიშ მუნიციპალიტეტის
*ვანი — ოფუტე ჭიათურაშ მუნიციპალიტეტის
ვანიშ ტობა

**ვანი** (; ; ) — გიშალიშ ვამაღვენჯი ტობა, ნამუთ თურქეთიშ ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ. ტობა სომხეთიშ გვალონას, 1720 მ სიმაღალას იდვალუაფუ. ვანიშ ტობა — მოსოფელიშ არძოშე დიდი სოდამი ტობა (ზიტყვა "სოდა"-შე) დო მაანთხა გიშალიშ ვამაღვენჯი ირო წყარგოფშა ტობა რე.

## გალერეა

## თაშნეშე ქოძირით
* მოსოფელიშ უდიდაში ტობეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* *ბესიმ დარკოტი.* თურქეთიშ გეოგრაფია. უცხოური ლიტერატურაშ გჷშაშქუმალა,მოსკოვი, 1959
* *Hammer U. T.* Saline lake ecosystems of the world, Dr. W. Junk Publishers, Dordrecht — Boston, 1986 ISBN 90-6193-535-0
* *Warren J. K.* Evaporites: Sediments, Resources and Hydrocarbons, Springer, 2006 ISBN 3-540-26011-0

## რესურსეფი ინტრენეტის
* სომხეთიშ ოხიდეეფი სო ოხვამეეფი — ვანიშ რაიონი
* ვანიშ ტობა
* ფოტოარქივი ტობაშენი 

## სქოლიო

კატეგორია:თურქეთიშ ტობეფი
კატეგორია:ჯიმუამი ტობეფი
პრომილე

**პრომილე** () — თელიშ ნოვითოშარი თია, ესე იგი პროცენტიშ ნოვითოშარი თია; იშანუაფუ ‰ სიმბოლოთ. ნულეფიშ მუდანობა შანუას (3 ნული) უხუჯანს რიცხუ 1000-ს ნულეფიშ მუდანობას. სიდიდა პრომილეს მასაშე, ნამუთ გჷმიხანტუ კილოგრამეფს, გრამეფს მასაშ ეკვივალენტი რე.

## სქოლიო

კატეგორია:მათემატიკური შანეფი
ყავა

thumb|200px|ყავაშ კაკალეფი
thumb|200px|მარცხნივ
**ყავა** — ოშუმალი (უმენტაშო ჩხეთ), იზადუაფჷ ყავაშ ჯაშ მოხალირი კაკალეფშე. კოფეინიშ აკოდგინალაშ გეშა მასტიმულირაფალი მოქიმინჯალა უღჷ.

ზიტყვა *ყავა* მოურს *კაფა*–შე — ეთიოპიაშ ობჟათე-ბჟაეიოლი ოლქიშ ჯოხოდვალაშე, სოდეთ ლეგენდაშ მეჯინათ მაართათ მიოგორეს თე ჩანარიშ მატონიზირაფალ მუშებეფს.

არსებენს ყავაშ კაკალეფიშ ჟირი ტიპი: **არაბიკა** — ტრადიციული ყავა, უმოსი გემუანო იკოროცხუ, დო **რობუსტა** — კოფეინით გოჯუჯუხელი, მოჭვახე, გჷმირინუაფუ განწყჷმალი ყავაშ ოზადალო.

## უდიდაში მაწარმაფალი ქიანეფი

2011 წანას წვანე ყავაშ უდიდაში მაწარმაფალი რდჷ ბრაზილია, ნამუსჷთ ეკოჸუნდეს ვიეტნამი, ინდონეზია დო კოლუმბია. არაბიკაშ ტიპიშ ყავა მოჸუნა ლათინურ ამერიკას, ბჟაეიოლი აფრიკას, არაბეთის დო აზიას. რობუსტაშ ტიპიშ ყავა ირდუ ბჟადალ დო ცენტრალურ აფრიკას, თაშნეშე ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიას დო ბრაზილიაშ კანკალე ნორთის.

## თაშნეშე ქოძირით
* თურქული ყავა

## სქოლიო

*
კატეგორია:სურსათი
ჩაი

მინი|ჩაიშ ფურცელეფი
მინი|ჩაიშ პლანტაცია
**ჩაი** (ჩინ. 茶 «ჩა» IPA /tʂʰɑ˧˥/, იაპ. 茶 «ჩა» IPA /tɕä/) — ოშუმალი, ნამუთ იზადუაფუ ჩაიშ ფურცელეფიშ ვარდა ბართვიშ დოჸონაფათ. უმოსი ფართე გაგებათ — ირნერი ფურცელამი დო ქვერხამი დოონაფილი ოშუმალი. თაშნეშე ჩაი უჯოხონა გჷშაკერზაფილი წესით ზადილი ჩაიშ ფურცელშა, ნამუთ თე ოშუმალშო ვარე გჷმორინაფონი.

## ჩაიშ წარმაფა

* ჸონუა 32-40 გრადუსის, ნამუშ უკული ფურცელიშ სილამე 75–78%-შე ირკენს 60–62%–შახ.
* წილოხუა, ნამუშ უკული იფაჩუ ფურცელიშ თოლეფი დოხოლაფირო 80–შე 85%–შახ.
* ფერმენტირაფა
* გჷშასქირაფა 90-95 გრადუსის
* გოჯილიხაფა (დოხარისხაფა)
* დოფასოაფა
* მეხუალა

2003 წანაშო ჩაიშ წარმაფა მოსოფელიშ მასშტაბით აკმადგინანდჷ 3,21 მილიონ ტონას.
სურათი:Milk clouds in tea.jpeg|ჩაი ბჟათი
სურათი:Reading and drinking tea - sunlight.jpg|ჭირქა ჩაი
სურათი:Tea leaves steeping in a zhong čaj 05.jpg|წვანე ჩაი
სურათი:Moroccian Tea Kit.jpg|ჩაიშ ტრადიცია მაროკოს


## სქოლიო

*
კატეგორია:ციტრუსეფი
რიხტერიშ სკალა

**რიხტერიშ სკალა** (***რიხტერის სინძლიერეშ სკალა***); უმოსი კონკრეტულო - **აბანობური სინძლიერეშ M<sub>L</sub> სკალა**) გჷთმოთანჯუნს დიხაშნწალუაშ სინძლიერეშ რიცხუთ შანულობას. თინა გერსხჷ 10-ართულიან ლოგარითმულ სკალას, ნამუთ გიშეკოროცხუ სეისმოგრამას ნულშე უდიდაში ელაკინაშ კომბინირაფილი ჰორიზონტალური ამპლიტუდაშ ალგორითმით. 

სამანგათ, 5 მაგნიტუდა სინძლიერეშ დიხაშნწალუა 10-შახ უმოსი ნძალიერი რე ვინდარო 4-იანი დიხაშნწალუა, 8 მაგნიტუდაშ - 10(8&nbsp;−&nbsp;4) ვარდა 10000-შახ 4-იანშე უმოსი.

რიხტერიშ სინძლიერეშ გოზჷმილაფაშ ართული რე მაგნიტუდა (შხირას ვათინო უჯოხონა ბალი) (სამან. 2002 წანაშ, 25 პირელს, ქართის დეფიქსირჷ 4,5 მაგნიტუდა სინძალიერეშ დიხაშნწალუაქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* საორთუოშ ედომუშამი სეისმური თხილუაშ ერუანული ნინალა

კატეგორია:სეისმური სკალეფი
მიქაელ მოდრეკილი

250px|thumb|მიქაელ მოდრეკილიშ კათელი
**მიქაელ მოდრეკილი** — X ოშწანურაშ ქორთუ კალიგრაფი, პოეტ-ჰიმნოგრაფი, ფირჩა მესხური ტიპიშ იადგარიშ ხეშნაჭარაშ (S-425) აკმადგინალ-რედაქტორი, ნამუთ მუჭოთ აკოდგინალუაშ, თეშ ხანტურული გაფორმებაშ თოლონჭაფუთ, X ოშწანურაშ ქორთული წინგიშ ხელუანობაშ ბარჩხალა მინუშიე.

## ლიტერატურა
*  

კატეგორია:ქორთუ კალიგრაფეფი
ბესიკი

**ბესარიონ ზაქარიაშ სქი გაბაშვილი** ვარა **ბესიკი** — ქორთუ პოეტი, დიპლომატი.

## ლიტერატურა
*  

კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი
კატეგორია:ქორთუ პოლიტიკოსეფი
ქართველური ნინეფი

**ქართველური ნინეფი**, **ქორთულური ნინეფი**, თაშნეშე **იბერიული** ვარა **ობჟათეკავკაციური ნინეფი** ჯინჯიერო საქორთუოს მახორუ კათაშ ოდაბადური ნინეფიე, მორჩილ ბუნეფით  თურქეთის, ირანს დო რუსეთის.

## ლიტერატურა
*Fähnrich, H. (2002). Kartwelische Wortschatzstudien. Jena: Friedrich-Schiller-Universität.
*Gamkrelidze, Th. (1966) "A Typology of Common Kartvelian", Language, Vol. 42, No. 1 (Jan. - Mar.), pp. 69-83

კატეგორია:ქართველური ნინეფი
გვატემალა (მიარეშანულამი)

ჯოხო გვატემალა შილებე შანენდას:

*გვატემალა — სახენწჷფო ცენტრალურ ამერიკას, გვატემალაშ რესპუბლიკა.
*გვატემალა — ნოღა, გვატემალაშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა.
სალვადორი

**სალვადორი** () — სახენწჷფო ცენტრალურ ამერიკას; რეგიონიშ არძოშე მორჩილი დო არძოშე მეჭედას დოხორელი ქიანა. ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა რე - სან-სალვადორი. თაშნეშე ქიანაშ დო ცენტრალური ამერიკაშ მასშტაბით შანულამი კულტურული და კომერციული ნოღეფი რე - სანტა-ანა დო სან-მიგელი. სალვადორს ობჟათეშე უხურგანს რჩქალი ოკიანე, ბჟადალშე — გვატემალა, ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე — ჰონდურასი. უკიდაში ბჟაეიოლი რეგიონი იდვალუაფუ ფონსეკიშ ჸუჯიშ წყარპიჯის, ნიკარაგუაშ მანგას. 2009 წანაშ მუნაჩემეფით, სალვადორიშ მახორობა დოხოლაფირო 5 744 113 ადამიერს აკმადგინანდჷ, ნამუშ უდიდაში ნორთი მეტისეფი რენა.

1892–2001 წანეფს, სალვადორიშ ერუანული ვალუტა კოლონი რდჷ, სოიშახ თის ააშ დოლარი გოთირანდუნ.

2010 წანას, სალვადორი ლათინური ამერიკაშ ვითი წიმი ულირი ქიანეფიშ რიცხუშა მიშმეშჷ ადამიერიშ გოვითარაფაშ ინდექსიშ მეჯინათ, ცენტრალური ამერიკაშ რეგიონს - უუჯგუშაში სუმ ქიანაშა. თე ფაქტი უმენტაშო გოთანჯუ მიმალი მალასიანი ინდუსტრიალიზაციაქ. 1992–2010 წანეფს, სალვადორიშ ტერიტორიაშ დოხოლაფირო 20% ტროპიკული დო ესვარილი ტყალეფით რდჷ ფორილი დო ორხველუდჷ თი მუსხირენ ქიანეფიშ რიცხუს, ნამუთ ჭვემაშ ტყალეფით რე ფორილი.

## ადმინისტრაციული დორთუალა

სალვადორი ირთუ 14 დეპარტამენტო, ნამუთ მუშჸურე დორთილი რე 262 მუნიციპალიტეტო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Embassy of El Salvador in London  – Content rich site about every aspect of Salvadorean life, government, business, and politics.
*Chief of State and Cabinet Members 
*El Salvador entry at The World Factbook 
*El Salvador  at *UCB Libraries GovPubs*
*El Salvador profile from the BBC News.

## სქოლიო


კატეგორია:ცენტრალური ამერიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი
დომენტი ქარჩავა

**დომენტი ქარჩავა** ( – ) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
იაშარ თურნა

**იაშარ თურნა** ( – ) — ლაზი ფოლკლორისტი, ლოტბარი.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ლაზეფი
ნანა ბელქანია

**ნანა ბელქანია** — მარგალ მობირე.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ჰონდურასი

**ჰონდურასიშ რესპუბლიკა** () — სახენწჷფო ცენტრალურ ამერიკას. ნანანოღა — ტეგუსიგალპა (1880 წანაშახ — კომაიაგუა). ქიანას ობჟათე-ბჟაეიოლშე უხურგანს ნიკარაგუა, ობჟათე-ბჟადალშე — სალვადორი დო ბჟადალშე — გვატემალა.

## ჯოხოდვალა
 
* **ოფიციალური**: ჰონდურასიშ რესპუბლიკა. 
* **ერუანული**: República de Honduras. 
* **ეტიმოლოგია**: ჯოხო მოურს *fondura*-შე, მუთ ასტურიულ ნინაშა ღუზაშ გჷთარინალს შანენს,თაშ უჯოხოდეს XVI ოშწანურას ტრუხილიოშ ჸუჯიშა.

## გეოგრაფია

სახენწჷფო იდვალუაფუ ცენტრალურ ამერიკას დო ცენტრალურ ამერიკაშ ჸალიშ ოორუე ნორთი უკებჷ. ბჟადალშე უხურგანს გვატემალა, ობჟათე-ბჟადალშე - ელ-სალვადორი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე - ნიკარაგუა, ობჟათეშე - რჩქალი ოკიანე, უმოს კონკრეტულო კარიბიშ ზუღა დო თიში ნორთეფი - ფონსეკაშ დო ჰონდურასიშ ჸუჯეფი.
ქიანაშ ფართობი რე 112,492 კვ.კმ. მახორობა - 8 მილიონი (2009). ნანანოღა - ტეგუსიგალპა. თაშნეშე ქიანაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს კარიბიშ ზუღაშა მიშმალი მიარე კოკი დო ფონსეკაშ ჸუჯი. ქიანაშ ტერიტორიაშ დიდი ნორთი გვალონი რე (არძოშე უმაღალაში კონკი 2865 მ).

კარიბიშ ზუღაშ წყარპიჯწჷკმა რე რზენეფი დო მოსკიტეფიშ წყარპიჯიშ ღოზი. ოორუე წყარპიჯწჷკმა იდვალუაფუ ბანანიშ პლანტაციეფი. რჩქალი ოკიანეშ წყარპიჯწჷკმა ხოლო რზენეფი რე. ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის იდვალუაფუ ლა-მოსკიტიაშ ჯუნგლეფი.

## სახენწჷფო
* **სახენწჷფო სისტემა** : რესპუბლიკა. 
* **სახენწჷფოშ მადუდე** : პრეზიდენტი
* **კანონმადვალუ ორგანო** : ერუანული კონგრესი.
* **ადმინისტრაციული დორთუალა** : ჰონდურასი დორთილი რე 18 დეპარტამენტო.

## დემოგრაფია
მახორობაშ ძინაშ დინამიკა — 1,534 მლნ (1950) ; 7,4 მლნ (2007) ; 8,0 მლნ (2010 წანაშ კვირკვეშ ფასებათ).

თელარაშ ოშქაშე მუდანობა — 69 წანა ქომოლკოჩეფს, 72 წანა ოსურკათას.

ურბანიზაციაშ მაძირაფალი — 48%.

მახორობა:
* მეტისეფი 90%
* ინდიარეფი 7%
* ნეგროიდეფი 2%
* ჩეკანამეფი 1%

სახენწჷფო ნინა — ესპანური, მარა თაშნეშე რაგადანა ინდიარეფიშ ნინაშა ხოლო.

რელიგია — 97% კათოლიკეფი, 3% პროტესტანტეფი.

## ეკონომიკა
 
* **რესურსეფი** : ჯა-ტყა,ორქო, ვარჩხილი,ლინჯი, ტყვია,თუთია, რკინაშ მადანი, ჰიდროენერგია. 
* **ექსპორტი** : ყავა, ბანანეფი, შანქარი, კრევეტეფი, ომარეფი, ჯა-ტყა, ხორცი. 
* **ვალუტა** : ლემპირა.

## ისტორია
ჰონდურასიშ ტერიტორიაშ შანულამ ნორთის მაიაშ ტომეფი ოხორანდჷ. თაქ პეულანდჷ თინეფიშ ართ-ართი უშანულამაში ნოღა კოპანი (ჩქ.წ.150-900წ.წ.).
1822 წანას, ესპანეთიშენი ზოხორინალაშ გარანტიაშ მეჩამაშ უკული, ჰონდურასიქ გემშართჷ ცენტრალური ამერიკაშ ფედერაციულ რესპუბლიკაშა, ნამუქჷთ 1838 წანას ეკოციუ დო თიშ აკანს აკიქიმინჷ ზოხორინელ სახენწჷფოეფქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
### ადმინისტრაცია
* ჰონდურასიშ ადმინისტრაციული პორტალი 
* ჰონდურასიშ ნაციონალური კონგრესი 
* ტურიზმიშ სამინისტრო

### პოლიტიკური პარტიეფი
* ნაციონალური პარტია
* ბორჯით კონსტიტუციური მართუალა 

### პრესა
* «La Prenza Honduras»
* «Honduras This Week»
* «El Heraldo»

## სქოლიო


კატეგორია:ცენტრალური ამერიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი
თუთარჩელა (ანსამბლი)

**თუთარჩელა** — ქორთული ფოლკლორული ანსამბლი.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ფოლკლორული ანსამბლეფი
ვახტანგ ბლიაძე

**ვახტანგ ბლიაძე** () — ქორთული მუსიკალური მიოგამალეფიშ ორსანტი.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 
*
აკაკი ლაშქარაშვილი

**აკაკი ლაშქარაშვილი** ( – ) — ქორთული მუსიკალური მიოგამალეფიშ მუშითნაგურეფი ორსანტი.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 
*
ირაკლი ფირცხალავა

thumb|right|200px|
**ირაკლი ფირცხალავა** (; ) — რუსეთის მოღალე ქორთუ მობირე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
კოსტა-რიკა

**კოსტა-რიკა** (), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა **კოსტა-რიკაშ რესპუბლიკა** () — სახენწჷფო ცენტრალურ ამერიკას. ოორუეშე უხურგანს ნიკარაგუა, ობჟათე -ბჟაეიოლშე — პანამა, ბჟადალშე — რჩქალი ოკიანე, ბჟაეიოლშე — კარიბიშ ზუღა.

1949 წანას, კოსტა–რიკაქ კონსტიტუციურო გაუქვუ აკოანჯარაფილი ნძალეფი. კოსტა-რიკა აკა ლათინურამერიკული ქიანა რე, ნამუთ მოსოფელიშ 22 არძოშე ჯვეში დემოკრატიული სახენწჷფოშ ერკებულშა მიშმურს. კოსტა–რიკას წიმიულირი აბანი უკებჷ ლათინურ ამერიკაშ ქიანეფს შქას ადამიერული გოვითარაფაშ ინდექსიშ თოლოზირუეთ. 2011 წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანა თე მაძირაფალით მოსოფელს 69–ა აბანსი რე.

გოეროშ გოვითარაფაშ პროგრამაშ 2010 წანაშ მოშინუას ნარაგადუე, ნამჷ-და კოსტა–რიკა ართ–ართი თი ქიანეფშე რე, სოდეთ ადამიერული გოვითარაფა ძალამი მაღალი რე, ვინემ თე ქიანაჯგურა მიშნაველეფიშ მაღვენჯი შხვა ქიანეფი. კინე თე პროგრამაშ 2011 წანაშ მუნაჩემეფით, კოსტა–რიკა შინელი რე ელმოლიშ ჸინჩიერ გოვითარაფაშ ჯგირ მასრულებერო, ნამუსჷთ ადამიერული გოვითარაფაშ დო უწორწობაშ ძალამ ჯგირი მუნაჩემეფი უღუ, ვინემ რეგიონიშ შხვა ქიანეფს. კინე თე ბორჯის, თინა აკა ქიანა რდჷ, ნამუქჷთ ელმოლიშ დგომარობას გერსხილი ხუთხოლო კრიტერიუმი დაბაღინუნ. 2012 წანაშ მუნაჩემეფით, კოსტა–რიკა Environmental Performance Index–იშ მაძირაფალით მოსოფელს მახუთა რე, ამერიკას - მაართა.

2007 წანას, კოსტა–რიკაშ თარობაქ გაცხადჷ თი გეგმეფშენი, ნამუშ მეჯინათ 2021 წანაშო კოსტა–რიკაქ მოსოფელს მაართა კარბონ–ნეიტრალური ქიანაქ ოკო იჸუას. 2009 წანას New Economics Foundation–ქ (NEF) კოსტა–რიკა ბედინერობაშ ოერეფოშქაშე ინდექსიშ მეჯინათ კოსტა–რიკა მოსოფელს მაართა აბანს მიშინუ, კინე თეჯგურა პოზიცია ქიანაქ 2012 წანას ხოლო დეკინჷ. თაშნეშე NEF–ქ 2009 წანას, კოსტა–რიკა მიშინუ მოსოფელიშ არძოშე წვანე ქიანათ. 2012 წანას, კოსტა–რიკა მაართა ქიანა რდჷ ამერიკას, ნამუქჷთ რეკრეაციული მაჯინობა ივარუ.

## გეოგრაფია
ქიანაშ დიდ ნორთი უკებჷ ვულკანურ ქჷნდჷრეფს კორდილიერა-დე-გუანაკასტეს დო კორდილიერა-სენტრალს. თე ბოლოშ ობჟათე-ბჟადალშე იდვალუაფუ ვულკანური პლატო, ნამუშ ობჟათე-ბჟადალი კირდეს ეპონილი რე კორდილიერა-დე-ტალამანკა (გვალა ჩირიპო-გრანდე, 3820 მ). ოორუეშ დო ზუღაშ მანგას რზენეფი რე.

## ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა
კოსტა-რიკა ირთუ 7 პროვინციათ:

* ალახუელა 
* კარტაგო
* გუანაკასტე
* ერედია
* ლიმონი
* პუნტარენასი
* სან-ხოსე

პროვინციეფი ირთუ კანტონებო, ნამუშ ედომუშამი მუდანობა რე - 90. კანტონეფს მართუნა მერეფი, ნამუსჷთ გიშმაგორუნა 4 წანაშ ხანით.

## ლიტერატურა

## სქოლიო
 

კატეგორია:ცენტრალური ამერიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი
გრენადა

**გრენადა** () —  კოკი სახენწჷფო კარიბიშ ზუღაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის. მიშმურს მორჩილ ანტილიშ კოკეფიშ აკოდგინალუაშა. ნანანოღა - სენტ-ჯორჯესი. 1498 წანას კოკის ქ. კოლუმბიქ მიოგორუ. 

კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
დომინიკა

**დომინიკა** () – სახენწჷფო კარიბიშ ზუღას, მორჩილ ანტილიშ არქიპელაგის კინე თე ჯოხოდვალაშ კოკის. დომინიკაშ ოორუე-ბჟადალშე იდვალუაფუ გვადელუპა, ოჟათე-ბჟაეიოლშე - მარტინიკა. ფართობი – 754 კმ²,  მახორობა - 72 500 ადამიერი (2008). ნანანოღა - როზო ().

დომინიკა
კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა

**დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა** () — კარიბიშ ზუღაშ კოკი ჰაიტიშ ბჟაეიოლ ჟირ-ნასუმორს მადვალუ ქიანა, ჰაიტიშ ელახ. ნანანოღა - სანტო-დომინგო. ჰაიტი სიდიდათ მაჟირა რე დიდი ანტილიშ კოკეფს შქას დო იდვალუაფუ პუერტო-რიკოშ ბჟადალშე, კუბაშ დო იამაიკაშ ბჟაეიოლშე. 1961 წანას, ოურდუმე დიქტატორ რაფაელ ლეონიდას ტრუხილიოშ ღურაშ უკული, ქიანა წჷმორინაფონი დემოკრატიაშჸურე უწურუანს დუდს  დო თიშ უკული სიტუაციაქ ძალამო გეუჯგუშჷ. დომინიკარეფი შხირას მუნეფიშ ქიანაშა *ქისქეია* (Quisqueya) უჯოხონა, ჯოხო, ნამუთ კოკის აბანობური ტაინოშ ტომიშ ინდიარეფქ გიოდვეს.

thumb|left

## თაშნეშე ქოძირით
*კარიბიშ ზუღა
*დიდი ანტილიშ კოკეფი
*ჰაიტი (კოკი)

## ლიტერატურა
*
*
*
*Guitar, Lynne. 2002. Documenting the Myth of Taíno Extinction *KACIKE: The Journal of Caribbean Amerindian History and Anthropology* [On-line Journal], 2002 December. Special Issue.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Presidency of the Dominican Republic
* Chief of State and Cabinet Members 
* World Bank Dominican Republic


კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი
კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
იამაიკა

**იამაიკა** () — რე კოკი სახენწჷფო დიდი ანტილიშ კოკეფიშ ბუნას. კოკიშ სიგჷნძა აკმადგინანს 234 კილომეტრის (145 მილი), სიგანე  — 80 კილომეტრის (50 მილი), კოკიშ ფართობი — 11,100 კმ². ქიანა იდვალიაფუ კარიბიშ ზუღას. იამაიკა, კუბაშ ობჟათეშე 145 კილომეტრიშ დო ჰაიტიშ კოკშე 190 კილოემტიშ გოძვენას იდვალუაფუ. კოკიშ აბანობური მახორობა რაგადანს არავაკურ ნინაშა, თაქ ოხორანს აბანობური მორჩილი ეთნიკური ბუნა ტაინო.

მაართათ თე კოკის ესპანარეფქ მიოგორეს. 1655 წანაშე უკვე თე კოკის ოპატჷნჷ ბრიტანეთიშ იმპერია, თე ტერიტორია იმპერიაშ  კოლონია რდჷ. ასე კოკის ოხორანს 2,8 მილიონი ადამიერი, თაჸურეშე უმენტაშობა ინგლისურო რაგადანს. თე ქიანა ინგლისურო მორაგადეეფიშ მუდანობათ, ნთელ ამერიკაშ კონტინენტის მასუმა რე ააშ-იშ დო კანადაშ უკული. მართუალაშჸურე იამაიკა კონსტიტუციური მონარქია რე, ქიანას მართუენს გოართოიანაფილი ომაფეშ დედოფალი ელისაბედ II. ქიანაშ ნანანოღა რე კინგსტონი, თე ნოღა მახორობაშ მეჯინათ მაართა რე კოკის.

## გეოგრაფია

thumb|200px|left|იამაიკა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იამაიკაშ თარობა
* Official webpage of Queen Elizabeth as Queen of Jamaica
* Official website of the Jamaica Information Service
* The Cabinet Office of the Government of Jamaica

* Chief of State and Cabinet Members 
* entry at The World Factbook 
* from UCB Libraries GovPubs
* Wikimedia Atlas of Jamaica


კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი
ერეფიშ წორომაჸალობაშ ქიანეფი
ახალციხე (მიარეშანულამი)

ზიტყვას **ახალციხე** მუსხირენი შანულობა უღჷ:
* ახალციხე, ნოღა საქორთუოს.
* ახალციხე (ანსამბლი), ქორთული ფოლკლორული ანსამბლი.
მონს სელმერლევი

**მონს პეტერ ალბერტ სელმერლევი** (; დ. 13 მანგი 1986) − შვედი პოპ-მობირე. ბირაშ კონკურსიშ ევროვიზია 2015-იშ გომორძგუაფილი.

## ოხელუანე ბიოგრაფია
მანს სელმერლევი ოკათუდჷ შოუს "*Idol 2005*", სოდე 5-ა აბანი ეჭოფჷ. კინე თიმ წანას მობირე Anna Bookწკჷმა ოკათუდჷ შოუს "*Let’s Dance*" დო გიმორძგუ. გინოღალირი რე ფილმეფიშ *Grease* (2006) დო *Footloose* (2007) შვედურ ვერსიას.
თაშნეშე, 2007 წანას ოკათუდჷ Melodifestivalenს, სოდე ფინალს მასუმა აბანი ეჭოფჷ ბირათ «*Cara mia*».
2015 წანას ოკათუდჷ Melodifestivalenს, სოდე მაართა აბანი ეჭოფჷ, დო თაურეშე შვედეთი წჷმარინუ ბირაშ კონკურსი ევროვიზია 2015-ის დო გიმორძგუ ქოთ.

## მუში რინა
მანსის უკულაში და ჸუნს. 2008—2011 წანსეფს მანსი შეთმეხვადუდჷ შვედი მობირე დო მოდელს მარი სერნეჰოლტის, A*Teens-იშ ჸოფირ მაკათურს. 2004 წანას მანსიქ მუშ ფანიამო გინოსქიდჷ ინდოეთიშ ოკიანეშ დიხაშნწალუას, მუჟანსჷთ ისვანჯუდეს ტაილანდიშ კურორტ კაო ლაკის.

## დისკოგრაფია

### ალბომეფი

### სინგლეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მონს სელმერლევიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:შვედეთიშ პოპ-მუსიკოსეფი
კატეგორია:შვედი მობირეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1986
კატეგორია:დუნაბადი 13 მანგი
ახალციხე (ანსამბლი)

**ახალციხე** — ქორთული ფოლკლორული ანსამბლი.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ფოლკლორული ანსამბლეფი
იაკობ ცურტაველი

**იაკობ ცურტაველი (ხუცესი)** — V ოშწანურაშ II გვერდიშ ქორთუ ჭარუ.

## ლიტერატურა
*რ. ბარამიძე, ქართული მწერლობის სათავეებთან, თბილისი, 1978

კატეგორია:ქორთუ ჭარუეფი
ლუნდი

**ლუნდი** () — ნოღა ობჟათე შვედეთის, სკონეშ პროვინციას, ლუნდიშ მუნიციპალიტეტიშ ცენტრი. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღაშ მახორობა 82 800 ადამიერი რე, ედომუშამო მუნიციპალიტეტის - 110 824 ადამიერი.

მერჩქინელი რე, ნამჷ-და ნოღაქ 990 წანას დირსხუ, მუშამსჷთ სკონე დანიას ორხველუდჷ. ძალამ მალას ნოღაქ ბალტიაშ ზუღაშ რეგიონიშ თარ ქირსიანულ ცენტრო გჷნირთჷ, თიმ ბორჯის, მუჟანსჷთ ქირსიანულ მისიეფშო თე არეალი დიო ხოლო ხურგათ სქიდუდჷ. 1103 წანაშო ნოღა საარქიეპისკოპოსო ცენტრი რდჷ. ცენტრალურ ნორთის რე ლუნდიშ კათედრალი, ნამუთ 1090-1145 წანეფს რე დოდგჷმილი.

[thumb|left|150px|[ლუნდიშ საკათედრო ოხიდა]]

1666 წანას დირსხუ ლუნდიშ უნივერსიტეტიქ, ალმახანაშო სკანდინავიაშ ართ-ართი უდიდაში ოგონათუე-ომენცარე ინსტიტუცია რე.

## გალერეა

File:Lund skyline februari 2005.jpg|ჰორიზონტი
File:Lunds universitet.jpg|ლუნდიშ უნივერსიტეტიშ თარი დგჷმილი
File:Universitetsbiblioteket 080508.jpg|უნივერსიტეტიშ ბიბლიოთეკა
File:Liberiet, 2004c.jpg|ლიბერიეტი
File:Grand Hotel, Lund.jpg|სასუმარო
File:Katedralskolan lund.JPG|საკათედრო სკოლა
File:Wickmanska gården, Lund.jpg|Wickmanska gården
File:Botaniska trädgården, Lund.jpg|ბოტანიკური ბაღი


## დოჯიმალაფირი ნოღეფი
*  ვიბორგი (დანია)
*  ჰამარი (ნორვეგია)
*  პორვოო (ფინეთი)
*  დალვიკი (ისლანდია)
*  ნევერი (საფრანგეთი)
*  ლეონი (ნიკარაგუა)
*  გრეიფსვალდი (გერმანია)
*  ზაბჟე (პოლონეთი)

## თაშნეშე ქოძირით
* შვედეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი
*  ტურისტული ინფორმაცია

## სქოლიო

კატეგორია:შვედეთიშ ნოღეფი
ლუნდიშ უნივერსიტეტი

**ლუნდიშ უნივერსიტეტი** (შვედ. Lunds universitet, Universitas Lundensis ვარ-და Universitas Gothorum Carolina ლათინურო) — უნივერსიტეტი ნოღა ლუნდის, შვედეთიშ ობჟათე ნორთის. დირსხუ 1666 წანას დო ქიანას სიჯვეშათ მაჟირა უმაღალაშ ოგურაფალ დგჷმილს წჷმარინუანს.
ლუნდიშ უნივერსიტეტის შკვითი ფაკულტეტი რე (გეძინელი კამპუსეფი იდვალუაფუ მალმეს დო ჰელსინგბორგის), სოდე 34 ვითოშშე უმოსი სტუდენტი 50 გიშაკერძაფილ პროგრამაშ ფარგალეფს (სპეციალობათ) ეთმეჭოფუნს უმაღალაშ გონათუას. უნივერსიტეტის 800-შე უმოსი ოგურაფალი კურსი რე. ლუნდიშ უნივერსიტეტი Universitas 21-იშ მოსოფელიშ რშვილშა მიშმურს, ნამუთ თი უნივერსიტეტეფს აკმაშქვანს, სოდე ფართომასშტაბამი ომენცარე ხანდეფი მეურსუნ.

## ისტორია
ნოღა ლუნდის ხანგჷრნძე ოგონათუე ისტორია უღჷ. დიო ხოლო ორდოიან შქა ოშწანურეფშე საოხვამე ცენტრის წჷმარინუანდჷ, სოდე დანიაშ არქიეპისკოპოსიშ რეზიდენცია რდჷ. 1085 წანას დუნარსხუა საკათედრო სკოლა მუმალი ოშურიელე პიჯეფს ზადუნდჷ. თე სკოლა ამდღარდღას სკანდინავიას უჯვეშაში რე.

## უნივერსიტეტიშ რჩქინელი მენცარეფი დო პროფესორ-პედაგოგეფი
* იაკობ გეორგ აგარდი —  1854 წანაშე
* ანდერს გუსტავ დალბომი — 1830 წანაშე
* ნიკოლაი კორნეშ სქი ფონ კრეიტორი
* ემილ კნუტ ლუნდმარკი
* იოჰან-ვილჰლმ ცეტერშტედტი
* პონტუს ფალბეკი
* კარლ შარლიე
* პეტერ აბრაჰამ კრონგოლმი (1809—1879) — ისტორიაშ პროფესორი
* ჰენრიკ რეიტელდალი
* ედგარ კანტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Lund University - ოფიციალური გვერდი
*Lund University YouTube - Official YouTube Channel
*Lund University Facebook - Official Facebook Page

კატეგორია:ლუნდიშ უნივერსიტეტი
კატეგორია:შვედეთიშ უმაღალაში ოგურაფუეფი
სკანდინავია

thumb|200px|სკანდინავია, სატელიტური ფოტო

**სკანდინავია** — ისტორიული დო კულტურული რეგიონი ევროპას. ტერიტორიულო იკათუანს სკანდინავიაშ ჩქონს, იუტლანდიაშ ჩქონს დო არხოს მადვალუ კოკეფს. ტრადიციულ ენწყუმათ სკანდინავია რე სუმი სახენწჷფო: დანია, შვედეთი დო ნორვეგია. ომენცარე ლიტერატურას რეგიონს, ნამუთ სკანდინავიას დო ფინეთის იკათუანსჷნ, ფენოსკანდია ჯოხო.

კანკალეშა სკანდინავიას თაშნეშე მიორხველუანა ფინეთის, ისლანდიას დო ფარერიშ კოკეფს. თე შვანს სკანდინავია ედომუშამ ოორუე ევროპას იკენს.

## ჯოხოდვალაშ ეტიმოლოგია
ჯოხოდვალა *სკანდინავია* მოურს *Scandinavia*-შე, შქაოშწანურ ლათინურშე. კანკალე მარკვიალეფი კოროცხჷნა, ნამჷ-და თე ჯოხოდვალას გერმანულ გოჭყაფა უღჷ დო თის მიორხველანა პროტოგერმანულს **skadinaujo* „კოკი სკადი“. შვედეთიშ ობჟათეშე მადვალუ ისტორიულ კუნთხუს ჯოხო სკონე (, ). ჯოხოდვალა სკონე  ჯვეშისლანდიურ ნინაშა — *Skaney*, დჷმახასიათაფალ კომპონენტით -ey („კოკი“). 

## ისტორიულ-პოლიტიკური სტრუქტურა

## ნინეფი
სკანდინავიაშ ქიანეფიშ ნინეფი — შვედური, დანიური დო ნორვეგიული — მოურს საართო ჯვეშისლანდიურ ნინაშე დო ორხველჷ გერმანულ ნინეფიშ ბუნაშ ოორუე ნოჸელას. ნორვეგიულ დო დანიურ ნინეფიშ უმენტაში დიალექტი ართიანს მოგენს.

სკანდინავიაშ ოორუეშე ოხორანა ფინურ დო საამურ ნინეფშა მორაგადეეფი.

## გეოგრაფია
thumb|ოორუე ევროპაშ ქიანეფი
სკანდინავიაშ გეოგრაფია მიარეფერუამი რე. სქვამი ნორვეგიული ფიორდეფი, სკანდინავიური გვალეფი, კირდეამი, ორზენუამი აკანეფით დანიას, შვედეთიშ დო ნორვეგიაშ არქიპელაგეფით. შვედეთის მიარე ტობა დო მორენა რე, ნამუთ ჸინუამი პერიოდიშ მონძალა რე.

## თაშნეშე ქოძირით
*სკანდინავიაშ ჩქონი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Nordic Council
* Nordregio  
* Scandinavia House 
* Scandinavia News
საურმაგ I

**საურმაგ I** — იბერიაშ მაფა. ფარნავაზიანეფიშ დინასტიაშე.

## ლიტერატურა
*საქართველოს მეფეები, მ. ლორთქიფანიძის და რ. მეტრეველის რედაქციით, თბ., 2000

კატეგორია:იბერიაშ მაფეფი
კატეგორია:ფარნავაზიანეფი
პეტრე იბერი

**პეტრე იბერი** (411-491) — ქორთუ პრინცი, თეოლოგი დო ფილოსოფოსი. ხოსროიანეფიშ დინასტიაშე.

## ლიტერატურა
*ნუცუბიძე შ., პეტრე იბერი და ანტიკური ფილოსოფიური მემკვიდრეობა, შრომები, ტ. 5, თბ. 1975

კატეგორია:ქორთუ ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ხოსროიანეფი
ბარენციშ ზუღა

**ბარენციშ ზუღა** (, 1853 წანაშახ **მურმანსკიშ ზუღა**, *მურმანი*) — არქტიკაშ ოკიანეშ ნორთი რე; ნორვეგიაშ დო რუსეთიშ ოორუეშე იდვალუაფუ. ზუღას ჯოხოქ გიადჷ ჰოლანდიარი მეზურეშ ვილემ ბარენციშ პატიოცემელო. ტომბა შელფური ზუღა (ოშქაშე სიტომბა 222 მ), უხურგანს ნორვეგიაშ ზუღა ბჟადალშე, სვალბარგიშ კოკი ოორუე-ბჟადალშე, კოკი ფრანც-იოსეფიშ დიხა დო ახალი დიხა ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე.

ოორუე ატლანტიშ ტიბუ ქუმინიშ ჭყოლოფუათ. ეკენიას ედომუშამი ბარენციშ ზუღა მეტ-ნარკას ჸინშე დუდიშულერი რე. ზოთონჯიშ ლჷმაშახ ფინეთის ბარენციშ ზურაშა გიშალი უღუდჷ, სოდე თიშ აკა წანმოწანაშ გოძვენას უჸინუე ჸუჯი რდჷ პეტსამო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* euroarctic.com  News service from the Barents region provided by Norwegian Broadcasting Corp (NRK), Swedish Radio (SR) and STBC Murman.
* WWF Barents Sea Ecoregion Learn more about conservation in the Barents Sea.
* Environment, climate change, and history of exploration (Barents' wintering).

კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:რუსეთიშ ზუღეფი
კატეგორია:ევროპაშ გეოგრაფია
კატეგორია:ოორუე ჸინუამი ოკიანეშ ზუღეფი
ბოტნიაშ ჸუჯი

**ბოტნიაშ ჸუჯი** (; ) — ჸუჯი ბალტიაშ ზუღაშ ოორუე ნორთის, ჸუჯიშ ბჟადალშე იდვალუაფუ ფინეთი, ბჟაეიოლშე - შვედეთი დო ალანდიშ კოკეფი. 

ჸუჯიშ სიგჷრძა აკმადგინანს 725 კილომეტრის, სიგანა - 80-240 კილომეტრის. ბოტნიაშ ჸუჯიშ ოშქაშე სიტომბა აკმადგინანს 60 მეტრის, მაქსიმალური სიტომბა - 295 მეტრის. ჟინპიჯიშ ფართობი რე 117.000 კმ². უკიდაშ ოორუეშე იდვალუაფუ ბოტენვიკი.

თე ჸუჯიშ ზუღაშ წყარიშ ჯიმუამობა შანულამო მერკე რე, ვინემ ბალტიაშ ზუღას. ჸუჯის ხე ძალამი ბრელი ჯიმუამ წყარიშ ჩხომი. ჸუჯი ხუთ თუთაშ გოძვენას გოჸინილი რე.

უჯიშ თარი ონიშოლეფი რე: რაუმა, პორი, ვაასა, კოკოლო, ოულუ, კემი (ფინეთი) დო ევლე, ჰუდისკვალი, სუნდსვალი, უმეო, ლულეო (შვედეთი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბოტნიაშ ჸუჯი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ბალტიაშ ზუღა
კატეგორია:ფინეთშ ჸუჯეფი
კატეგორია:შვედეთიშ ჸუჯეფი
ბაფინიშ ზუღა

**ბაფინიშ ზუღა** (, ) — ოორუე ჸინჩამ ოკიანეშ გვერდო აკოხურგილი ზუღა გრენლანდიაშ დო კანადაშ არქტიკული არქიპელაგიშ ბჟაეიოლ წყარპიჯეფს შქას. დეივისიშ საროტით მითმიარსხუაფუ ატლანტიშ ოკიანეს, კოკეფშქაფონი საროტეფით დო კეინიშ ღანჩოთ – ოორუე ჸინჩამ ოკიანეს. ზუღას ჯოხო გიადჷ ინგლისარი მარკუალიშ უილიამ ბაფინიშ პატიოცემელო. ზარხულობათ ბჟაეიოლ ნორთის ბჟადალ გრენლანდიაშ ქუმინი ოორუეჸურე მეუღჷ ატლანტიშ ოკიანეშე მიშაჭკირილი წყარიშ მასა, ბჟადალ ნორთის - კანადაშ ქუმინს ობჟათეჸურე გინმუღჷ არქტიკული წყარეფი.

## ფიზიკური მახასიათაფალეფი
ფართობი 689 ვითოში კმ², მაქსიმალური სიტომბა 2136 მეტრი, ოშქაშე სიტომბა 861 მ., წყარიშ ოშქაშე ონტირუე 593 ათ. კმ³. ზუღაშ ქვინჯი ფორილი რე კალეფით, ღოღით, ქვიშათ დო ლამით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ ზუღეფი
ბერინგიშ ზუღა

**ბერინგიშ ზუღა** — ზუღა რჩქალი ოკიანეშ ოორუეშე, ნამუთ თიშე გიშართილი რე ალეუტიშ დო კომანდორიშ კოკეფით; ბერინგიშ საროტი მითმიარსხუაფუ ჩუკოტკაშ ზუღაწკჷმა დო ოორუე ჸინჩამი ოკიანეწკჷმა. ბჟადალშე რუსეთი უხურგანს, ბჟაეიოლშე — ალასკა (ააშ).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Bering Sea Climate and Ecosystem from NOAA
* North Pacific Ocean theme page from NOAA
* Groundfish fisheries and harvest, 2005 from Alaska Department of Fish and Game
* Video of research on Bering Sea
* Nautical Chart of the Bering Sea (Southern Part) 

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
ბჟაეიოლ ცჷნდჷრიშ ზუღა

**ბჟაეიოლ ცჷნდჷრიშ ზუღა** () — ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ უკიდაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ პიჯის მადვალუ ზუღა. იდვალუაფუ არქტიკაშ კოდეს (ოორუეშე), ცჷნდჷრიშ წყარპიჯის (ობჟათეშე), ახალი ცჷნდჷრიშ კოკეფიშ (ბჟადალშე) დო ბილინგსიშ კოდეშ შქას. ბჟაეიოლშე უხურგანს ჩუკოტკაშ ჩქონი, ჩუკოტკაშ ზუღა დო კოკი ვრანგელი, ბჟადალშე - ლაპტევეფიშ ზუღა. 

თე ზუღა, არქტიკაშ ართ-ართი არძოშე მერკეთ გიშარკვიაფილი არანი რე. დუმახასიათაფალი რე ჸინჩი კლიმატი, დაბალი ჯიმუამობა დო ფლორაშ დო ფაუნაშ სიდაღარე. ფართობი აკმადგინანს - 936,000 კმ²-ს, ოშქაშე სიტომბა - 66 მეტრის, მაქსიმალური სიტომბა - 358 მ-ს. 

ზურაშ წყარპიჯეფი ვითოშობაშ წანაშ კინოხ დოხორელი რდჷ აბანობური იუკაგირეფით, ჩუქჩეფით, ევენეფით, ევენკეფით, ნამუთ თარო მეჩხომეობას დო მაჯინობას მეჸუნდეს. მოგვიანაფათ თინეფქ ესვარილქ იჸუ თაქ მოულირჷ იაკუტეფწკჷმა დო რუსეფწკჷმა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ბჟაეიოლ ცჷნდჷრიშ ზუღა – დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია 
*ბჟაეიოლ ცჷნდჷრიშ ზუღა – ბრიტანიკა 

კატეგორია:ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ზუღეფი
პეჩორაშ ზუღა

**პეჩორაშ ზუღა** () — ზუღა რუსეთიშ ოორუე-ბჟადალ წყარპიჯწკჷმა, ბარენციშ ზუღაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. ოორუეშე უხურგანს კოკი ახალი დიხა. 

ზუღა ძალამი დუდთხითხუ რე, ოშქაშე სიტომბა ხვალე 6 მეტრი რე, არძოშე ტომბა აკანი - 210 მ. ფართობი აკმადგინანს 8.1263 კმ²-ს. გერგობათუთაშე მანგიშა ზუღა ჩიხილი რე მონჩურუ ჸინეფით. თაქ გჷნმალი შანულამი წყარმალუ რე პეჩორა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*პეჩორაშ ზუღა - ბრიტანიკა
*პეჩორაშ ზუღაშ კინოხი, ალამახანა დო მუმალი

კატეგორია:ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ზუღეფი
პრინც გუსტავ-ადოლფიშ ზუღა

**პრინც გუსტავ ადოლფიშ ზუღა** () — ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ კოკეფშქაფონი ზუღა კანადაშ არქტიკულ არქიპელაგის. ბჟადალშე გოხურგელი რე კოკეფით ბორდენით დო მაკენზი-კინგით, ბჟაეიოლშე — ელეფ-რინგნესით, ობჟათეშე — ლაფიდიშ კოკით. ჯოხო გიოდჷ ოტო სვერდრუპქ მუში ექსპედიციაშ ბორჯის, შვედეთიშ პრინციშ — გუსტავ-ადოლფიშ (მუმალს მუჭოთ მაფა გუსტავ VI) პატიოცემელო,  1902 წანას.

## სქოლიო
 

კატეგორია:ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ ზუღეფი
ჩუკოტკაშ ზუღა

**ჩუკოტკაშ ზუღა** (შხვანერო **ჩუქჩეფიშ ზუღა**) — ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ ელახ მადვალუ ზუღა აზიაშ დო ოორუე ამერიკაშ წყარპიჯეფწკჷმა. ელმოლს გოძჷ ჩუკოტკაშ ჩქონს ოორუეშე დო ალასკას ოორუე-ბჟადალ წყარპიჯეფს. ბჟადალშე ლონგიშ საროტით მითმიარსხუაფუ ბჟაეიოლ ცჷნდჷრიშ ზუღას, ობჟათეშე - ბერინგიშ საროტით ბერინგიშ ზუღას. ოორუე ხურგა არქტიკულ ღანჩოწკჷმა დო ბჟაეიოლ ხურგა ბოფორტიშ ზუღაწკჷმა პირობითო რე დო გინმურს ბაროუშ კოდეშ მერიდიანს. ფართობი 582 ვთშ. კმ2. წყარიშ ონტირუე - 45,4 ვთშ კმ3, სიტომბა 77 მეტრი. ზუღაშ დიდი ჸუჯეფი რე: კოცებუ, კოლიუჩინი; კოკეფი:ვრანგელი, ჰერალდი დო კოლიუჩინი. ჩუკოტკაშ ზუღას ინმაკათუ წყარმალუეფი: ამგუემა, კობუკი, ნოატაკი. ზუღაშ წყარპიჯიშ ღოზი დაღარას რე დოწეწილი. ზუღაშ წყარპიჯეფი უმენტაშო გვალამი რე. წყარპიჯეფს ანდა აკანს რე ლაგუნეფი დო მუნოლექი ცელეფი. ჩუკოტკაშ ზურას ხე: ვეშაპი, სელაპი, მორჟი, თეთრი დათვი, ორეწუე შანულობაშ ჩქომეფი. ზარხულობათ ანდა ზუღაშ ფურინჯი იშაყარუ ზუღაშ წყარპიჯეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ოორუე ჸინჩამი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:რუსეთიშ ზუღეფი