open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფრანს ემილ სილანპაა

**ფრანს ემილ სილანპაა** (ფინ. Frans Eemil Sillanpää; დ. 16 ეკენია, 1888, ჰიამეენკიურე, ფინეთი — ღ. 3 მანგი, 1964, ჰელსინკი, ფინეთი) — ფინარი ჭარუ დო ნოველისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1939 წანას. ფრანს ემილ სილანპაა რდჷ ართ-ართ უდიდაში ფინარი ნოველისტი დო მაართა ფინარი ჭარუ, ნამუქჷთ მიპალუ ნობელიშ პრემია. 

## ნაჭარეფი
* *Elämä ja aurinko* (1916)
* *Ihmislapsia elämän saatossa* (1917)
* *Hurskas kurjuus* (1919)
* *Rakas isänmaani* (1919)
* *Hiltu ja Ragnar* (1923)
* *Enkelten suojatit* (1923)
* *Omistani ja omilleni* (1924)
* *Maan tasalta* (1924)
* *Töllinmäki* (1925)
* *Rippi* (1928)
* *Kiitos hetkistä, Herra...* (1930)
* *Nuorena nukkunut* (1931)
* *Miehen tie* (1932)
* *Virranpohjalta* (1933)
* *Ihmiset suviyössä* (1934)
* *Viidestoista* (1936)
* *Elokuu* (1941)
* *Ihmiselon ihanuus ja kurjuus* (1945)

კატეგორია:ფინარეფი
კატეგორია:ფინარი ჭარუეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ფინარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1888
კატეგორია:ნაღურა 1964

## რესურსეფი ინტერნეტის
*"The Game Behind Finland's First Nobel prize", article (in Swedish; based on documents in the Nobel Archive), first published in Svenska Dagbladet, 5 December 2009; later published in the Finnish daily newspaper Helsingin Sanomat.
* F. E. Sillanpään Seura 
*ნაჭარეფიშ ერკებული
დიორდ დე ჰევეში

**დიორდ დე ჰევეში** (თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ **გეორგ ჩარლზ დე ჰევეში**, **გეორგ კარლ ფონ ჰევეში**, უნგრ. Hevesy György; გერმ. Georg Karl von Hevesy; დ. 1 მარაშინათუთა, 1885, ბუდაპეშტი, უნგრეთიშ ომაფე — ღ. 5 კვირკვე, 1966, ფრაიბურგი, ბჟადალი გერმანია) — უნგრალი ქიმიკოსი, რადიაქტივური ტრეისერიშ გიმორინაფათ ჩხოლარეფიშ მეტაბოლიზმიშ დო შხვა ქიმიური პროცესეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1943 წანას. გურაფულენდჷ დიო ბუდაპეშტიშ უნივერსიტეტის დო უკულ ფრაიბურგიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ინსტიტუტეფს. ძირუ დო დიგურუ ელემენტი ჰაფნიუმი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
* დიორდ დე ჰევეში Nobelprize.org-ის
* Annotated bibliography for George de Hevesy from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues

კატეგორია:უნგრალეფი
კატეგორია:უნგრალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:უნგრალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1885
კატეგორია:ნაღურა 1966
ოტო ჰანი

**ოტო ჰანი** (გერმ. Otto Hahn; დ. 8 მელახი, 1879, მაინიშ ფრანკფურტი, ჰესენ-ნასაუ, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 28 კვირკვე, 1968, გეტინგენი, ბჟადალი გერმანია) — გერმანალი ქიმიკოსი, რადიოქიმიაშ ართ-ართი პიონერი, შინელი რე მუჭოთ ბირთვური ქიმიაშ მუმა, ძირუ დო დიგურუ შხვადოშხვა იზოტოპეფი დო ახალი რადიოაქტიური ელემენტეფი.

## ბიოგრაფია

## მენცარული რკვიებეფი

## პერსონალური რინა

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1922: ემილ ფიშერიშ მენდალი
* 1938: კანიცაროშ პრემია
* 1941: კოპერნიკიშ პრემია
* 1943: კოტენიუსიშ მენდალი
* 1944: ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის
* 1949: მაქს პლანკიშ მენდალი
* 1949: გოეთეშ მენდალი
* 1952: Pour le Mérite
* 1953: პარაცელსიშ მენდალი
* 1956: ფარადეიშ ლექციაშ პრემია
* 1957: ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური
* 1958: ვილჰელმ ექსნერიშ მენდალი
* 1958: ჰუგო გროციუსიშ მენდალი
* 1959: ჰელმჰოლციშ მენდალი
* 1959: ჰარნაკიშ მენდალი
* 1959: საპატიო ლეგიონიშ ორდენი
* 1966: ენრიკო ფერმიშ პრემია

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
*
*
*
*

## ლიტერატურა
* Hahn, Otto (1970). My Life. Translated by Kaiser, Ernst; Wilkins, Eithne. New York: Herder and Herder. 
* Whiting, Jim (2004). Otto Hahn and the Discovery of Nuclear Fission. Unlocking the Secrets of Science. Bear, Delaware: Mitchell Lane.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Award Ceremony Speech honoring Otto Hahn by Professor Arne Westgren, Stockholm.
* Otto Hahn – Founder of the Atomic Age Author: Dr Edmund Neubauer (Translation: Brigitte Hippmann) – Website of the Otto Hahn Gymnasium (OHG), 2007.
* Otto Hahn Award
* Otto Hahn Peace Medal in Gold Website of the United Nations Association of Germany (DGVN) in Berlin
* Otto Hahn Medal
* Biography Otto Hahn 1879–1968
* Otto Hahn – A Life for Science, Humanity and Peace  Hiroshima University Peace Lecture, held by Dietrich Hahn, 2 October 2013.

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1879
კატეგორია:ნაღურა 1968
ჰერბერტ სპენსერ გასერი

**ჰერბერტ სპენსერ გასერი** (ინგლ. Herbert Spencer Gasser; დ. 5 კვირკვე, 1888, პლატევილი, ვისკონსინი, ააშ — ღ. 11 მესი, 1963, ნიუ-იორკი, ნიუ-იორკიშ შტატი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიოლოგი, აქსონეფიშ მოქმედაფაშ პოტენციალიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1944 წანას (ჯოზეფ ერლანგერიწკჷმა ართო). გურაფულენდჷ ვისკონსინიშ უნივერსიტეტის, უკულ ჯონ ჰოპკინსიშ მედიცინაშ სკოლას, სოდეთ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი 1915 წანას. 1923-1925 წანეფს გასერი გურაფულენდჷ ლონდონს, პარიზის დო მიუნხენს. 1931 წანაშე გასერი რდჷ კორნელიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ კოლეჯიშ პროფესორი. 1935-1953 წანეფს გასერი რდჷ როკფელერიშ უნივერსიტეტიშ მაჟია დირექტორი. ჰერბერტ სპენსერ გასერი რე ოშიშე უმოსი მენცარული პუბლიკაციაშ ავტორი.

## ლიტერატურა
* Chase, M. W.; Hunt, C. C. (1995). "Herbert Spencer Gasser – July 5, 1888-May 11, 1963". Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰერბერტ სპენსერ გასერი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1888
კატეგორია:ნაღურა 1963
იოჰანეს ვილჰელმ იენსენი

**იოჰანეს ვილჰელმ იენსენი** (დან. Johannes Vilhelm Jensen; დ. 20 ღურთუთა, 1873, ფარსე, იუტლანდია, დანია — ღ. 25 გერგობათუთა, 1950, კოპენჰაგენი, დანია) — დანიარი ჭარუ, ნოველისტი, პოეტი დო ჟურნალისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1944 წანას. მერჩქინელი რე დანიაშ XX ოშწანურაშ ართ-ართ უდიდაშ ნოველისტო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
*ნაჭარეფიშ ერკებული

კატეგორია:დანიარეფი
კატეგორია:დანიარი ჭარუეფი
კატეგორია:დანიარი ნოველისტეფი
კატეგორია:დანიარი პოეტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დანიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1873
კატეგორია:ნაღურა 1950
ვოლფგანგ პაული

**ვოლფგანგ ერნსტ პაული** (გერმ. Wolfgang Ernst Pauli; დ. 25 პირელი, 1900, ვენა, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 15 ქირსეთუთა, 1958, ციურიხი, შვეიცარია) — ავსტრიალი ფიზიკოსი-თეორიტიკოსი, კვანტური მექანიკაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი, პაულიშ პრინციპიშ გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1945 წანას. ნობელიშ პრემიაშა ნომინაცია უკეთჷ ალბერტ აინშტაინქ. პაული გურაფულენდჷ მიუნხენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ არნოლდ ზომერფელდიშ ხემანჯღვერობათ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი 1921 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ინსტიტუტეფს. პაული 1928 წანაშე რდჷ ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტიშ ფიზიკაშ პროფესორი. 1940 წანას პაულიქ ამერიკაშა გეგნორთჷ. ვოლფგანგ პაული კვანტური მექანიკაშ გოვითარაფაშო ართ-ართ ინსტრუმენტალური ფიგურა რე. პაულიქ აკეთჷ პაულიშ პრინციპიშ ფორმულაცია დო დიდი თია მიშეღჷ სპინიშ თეორიულ რკვიებაშა.

## ლიტერატურა
* Enz, Charles P. (2002). No Time to be Brief: A Scientific Biography of Wolfgang Pauli. Oxford Univ. Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Pauli bio at the University of St Andrews, Scotland
* Wolfgang Pauli bio at "Nobel Prize Winners"
* Wolfgang Pauli, Carl Jung and Marie-Louise von Franz
* Virtual walk-through exhibition of the life and times of Pauli
* Annotated bibliography for Wolfgang Pauli from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues 
* Pauli Archives at CERN Document Server

კატეგორია:ავსტრიალეფი
კატეგორია:ავსტრიალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ავსტრიალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1900
კატეგორია:ნაღურა 1958
არტური ილმარი ვირტანენი

**არტური ილმარი ვირტანენი** (ფინ. Artturi Ilmari Virtanen; დ. 15 ღურთუთა, 1895, ჰელსინკი, ფინეთიშ დიდი ოთარე, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 11 გერგობათუთა, 1973, ჰელსინკი, ფინეთი) — ფინარი ქიმიკოსი, უმოსო ხანდენდჷ აგროქიმიაშ დარგის, დარსხუ აგროპროდუქტეფიშ (სილოსიშ) კონსერვაციაშ აივ მეთოდი. აივ მეთოდიშ დორსხუაფაქ გაუჯგუშჷ ოფუტეშ მეურნობაშ პროდუქტიულობა. ვირტანენქ მუშ გიმნაგონებ მეთოდის სახელ გიოდუ მუშ ინიაციალეფიშ გიმორინაფათ: **ა**რტური **ი**ლმარი **ვ**ირტანენი (აივ). ვირტანენი გურაფულენდჷ ქიმიას ჰელსინკიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი 1913 წანას დო დოქტორიშ ხარისხი 1918 წანას. 1919 წანაშე მუშენდჷ ფინური კომპანია Valio-შ ლაბორატორიას, 1920 წანაშე რდჷ ლაბორატორიაშ დირექტორი. მალას კომპანია ქიდიტუ დო გურაფა გაგინძორჷ ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის, მიუნსტერიშ უნივერსიტეტის დო უკულ სტოკჰოლმიშ უნივერსიტეტის. 1923 წანას, შვედეთის მუშენდჷ ჰანს ფონ ეილერ-ჩელპინიწკჷმა. 1924 წანას ფინეთშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ჰელსინკიშ უნივერსიტეტის ქიმიაშ ლექტორო. 1931 წანაშე რდჷ ჰელსინკიშ ტექნოლოგიაშ უნივერსიტეტიშ ბიოქიმიაშ პროფესორი. 1945 წანას ვირტანენს გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* არტური ილმარი ვირტანენი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ფინარეფი
კატეგორია:ფინარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ფინარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1895
კატეგორია:ნაღურა 1973
ალექსანდერ ფლემინგი

**ალექსანდერ ფლემინგი** (ინგლ. Alexander Fleming; დ. 6 მარაშინათუთა, 1881, დარველი, ისტ-ერშირი, შოტლანდია — ღ. 11 მელახი, 1955, ლონდონი, ინგლისი) — შოტლანდიარი ექიმი დო მიკრობიოლოგი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1945 წანას (ჰოუარდ ფლორი დო ერნსტ ჩეინიწკჷმა ართო). ფლემინგიქ ძირუ დო დიგურუ ანტიბიოტიკი პენიცილინი, ანტიმიკრობული ფერმენტი ლიზოციმი. პენიცილინიშ ძირაფაქ დო უკულიან გოვითარაფაქ შელებუ შხვადოშხვა ლახალეფიშ კურნალობა. ჟურნალ ტაიმიშ აზრით, პენიცილინქ სამუდამოთ  დოთირუ ისტორიაშ კურსი დო თიქ ორჯგინჷ სიფილისის, განგრენას, ტუბერკულოზის დო შხვა ლახალეფს. ალექსანდერ ფლემინგი რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური 1943 წანაშე, ინგლისიშ ქირურგეფიშ ომაფე კოლეგიაშ მაკათური დო შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. BBC-იშ 2009 წანაშ გუმოკითხირით ფლემინგი რე 100 უდიდაში ბრიტანალიშ ერკებულშა მიშაჸონაფილი (მაეჩა აბანი) დო შოტლანდიური ტელევიზიაშ STV-იშ გუმოკითხირით ფლემინგი რე მასმა უდიდაში შოტლანდიარი რობერტ ბერნსიშ დო უილიამ უოლესიშ უკული. ჟურნალი ტაიმიშ ვერსიათ ფლემინგი რე XX ოშწანურაშ ართ-ართ თარი ფიგურა. ალექსანდერ ფლემინგიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას.

## ლიტერატურა
* The Penicillin Man: the Story of Sir Alexander Fleming, Lutterworth Press, 1957, Rowland, John.
* Penicillin Man: Alexander Fleming and the Antibiotic Revolution, Stroud, Sutton, 2004. Brown, Kevin.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალექსანდერ ფლემინგი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი მენცარეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1881
კატეგორია:ნაღურა 1955
ჰოუარდ ფლორი

**ჰოუარდ უოლტერ ფლორი** (ინგლ. Howard Walter Florey, Baron Florey; დ. 24 ეკენია, 1898, ადელაიდა, ობჟათე ავსტრალია, ავსტრალია — ღ. 21 ღურთუთა, 1968, ოქსფორდი, ინგლისი) — ავსტრალიარი ფარმაკოლოგი დო პათოლოგი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1945 წანას (ალექსანდერ ფლემინგი დო ერნსტ ჩეინიწკჷმა ართო). ჰოუარდ უოლტერ ფლორიქ დიდი თია მიშეღჷ პენიცილინიშ გოვითარაფაშა და პენიცილით კურნალობაშ დორსხუაფაშა. მერჩქინელი რე ართ-ართ უდიდაშ ფიგურათ მედიცინაშ დარგის. ჰოუარდ ფლორი რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ პრეზიდენტი 1960-1965 წანეფს დო ავსტრალიაშ ერუანული უნივერსიტეტიშ  კანცლერი 1965-1968 წანეფს.

## ლიტერატურა
*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰოუარდ უოლტერ ფლორი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ავსტრალიარეფი
კატეგორია:ავსტრალიარი მენცარეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ავსტრალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1898
კატეგორია:ნაღურა 1968
გაბრიელა მისტრალი

**ლუსილა გოდოი ალკაიაგა** (ესპ. Lucila Godoy Alcayaga; შინელი რე ფსევდონიმით **გაბრიელა მისტრალი** ესპ. Gabriela Mistral; დ. 7 პირელი, 1889, ვიკუნია, ჩილე — ღ. 10 ღურთუთა, 1957, ჰემპსტედი, ნიუ-იორკიშ შტატი, ააშ) — ჩილარი პოეტი, დიპლომატი დო ჰუმანისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1945 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Gabriela Mistral's heritage 
* Life and Poetry of Gabriela Mistral
* Gabriela Mistral Foundation
* Gabriela Mistral Poems
* ნაჭარეფიშ ერკებული
* Gabriela Mistral – University of Chile 
* Gabriela Mistral (1889-1957) - Memoria Chilena

კატეგორია:ჩილარეფი
კატეგორია:ჩილარი პოეტეფი
კატეგორია:ჩილარი დიპლომატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1889
კატეგორია:ნაღურა 1957
პერსი უილიამს ბრიჯმენი

**პერსი უილიამს ბრიჯმენი** (ინგლ. Percy Williams Bridgman; დ. 21 პირელი, 1882, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ — ღ. 20 მარაშინათუთა, 1961, რენდოლფი, ნიუ-ჰემპშირი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის 1946 წანას. თიში ჯოხონობაშ რე ბრიჯმენიშ ეფექტი, ბრიჯმენ-სტოკბარგერიშ მეთოდი დო მინერალი ბრიჯმანიტი. პერსი უილიამს ბრიჯმენი გურაფულენდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია უოლეს კლემენტ სებინიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ ოგურუანდჷ ფიზიკას ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. 1919 წანაშე რდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ პროფესორი. ბრიჯმენი 1942 წანაშე რდჷ ამერიკაშ ფიზიკაშ საზოგადოებაშ პრეზიდენტი, ამერიკაშ მენცარობაშ დო ხელუანობაშ აკადემიაშ, ამერიკაშ ფილოსოფიურ საზოგადოებაშ დო ამერიკაშ მენცარობაშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური. ბრიჯმენი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. დუდი დიჸვილუ 1961 წანაშ 20 მარაშინათუთას.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* *Dimensional Analysis*. Yale University Press, 1922.
* *The Logic of Modern Physics*. Beaufort Books, 1927. Online excerpt.
* *Thermodynamics of Electrical Phenomena in Metals and a Condensed Collection of Thermodynamic Formulas*. MacMillan, 1934.
* *The Nature of Physical Theory*. John Wiley & Sons, 1936.
* *The Intelligent Individual and Society*. MacMillan, 1938.
* *The Nature of Thermodynamics*. Harper & Row, Publishers, 1941.
* *The Physics of High Pressure*. G. Bell, 1952.
* *The Way Things Are*. Harvard Univ. Press., 1959.
* *A Sophisticate’s Primer of Relativity*. Routledge & Kegan Paul, 1962.
* * Collected experimental papers*. Harvard University Press, 1964.
* *Reflections of a Physicist*. Arno Press, 1980.

## ლიტერატურა
* Walter, Maila L., 1991. Science and Cultural Crisis: An Intellectual Biography of Percy Williams Bridgman (1882–1961). Stanford Univ. Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1882
კატეგორია:ნაღურა 1961
ჯეიმს სამნერი

**ჯეიმს ბატჩელერ სამნერი** (ინგლ. James Batcheller Sumner; დ. 19 გერგობათუთა, 1887, კანტონი, მასაჩუსეტსი, ააშ — ღ. 12 მარაშინათუთა, 1955, ბუფალო, ნიუ-იორკიშ შტატი, ააშ) — ამერიკალი ქიმიკოსი. ჯეიმს სამნერქ  დანტკიცჷ ნამდა, შილებედჷ ფერმენტეფიშ კრისტალიზაცია. სამნერი რდჷ მაართა მენცარი ნამუქით დანტკიცჷ ნამდა ფერმენტეფი ცილეფი რენა. ჸათე მენცარული რკვიებეფიშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1946 წანას (ჯონ ჰოვარდ ნორთროპი დო უენდელ მერედით სტენლიწკჷმა ართო). ჯეიმს სამნერი გურაფულენდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი 1910 წანას. ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის სამნერქ გეჩინებაფუ შინელი ქიმიკოსეფი: როჯერ ადამსი, ფარინგტონ დანიელსი, ფრენკ კლიფორდ უიტმორი, ჯეიმს ბრაიანტ კონანტი, ჩარლზ ლორინგ ჯეკსონი დო შხვეფი. გურაფაშ თებაშ უკულ ოგურუანდჷ მაუნტ-ელისონიშ უნივერსიტეტის. 1912 წანაშე გურაფა გაგინძორჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1914 წანას. 1947 წანაშე სამნერი რდჷ კორნელიშ უნივერსიტეტიშ ფერმენტეფიშ ქიმიაშ ლაბორატორიაშ დირექტორი. ჯეიმს ბატჩელერ სამნერი რდჷ ამერიკაშ მენცარობაშ ერუანული აკადემიაშ დო ამერიკაშ მენცარობაშ დო ხელუანობაშ აკადემიაშ მაკათური.

## ლიტერატურა
* "Sumner, James B. (1887–1955)". Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences. **31**.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Sumner's  Nobel Lecture The Chemical Nature of Enzymes
* Sumner's Speech at the Nobel banquet

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1887
კატეგორია:ნაღურა 1955
უენდელ მერედით სტენლი

**უენდელ მერედით სტენლი** (ინგლ. Wendell Meredith Stanley; დ. 16 მარაშინათუთა, 1904, რიჯვილი, ინდიანა, ააშ — ღ. 15 მანგი, 1971, სალამანკა, ესპანეთი) — ამერიკალი ქიმიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ქიმიაშ დარგის 1946 წანას (ჯეიმს სამნერი დო ჯონ ჰოვარდ ნორთროპიწკჷმა ართო). გურაფულენდჷ ერლამიშ კოლეჯის, სოდეთ მიპალუ ქიმიაშ ბაკალავრიშ ხარისხი. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ილინოისიშ უნივერსიტეტის (ურბანა-შამპეინი). ილინოისიშ უნივერსიტეტის სტენლიქ მიპალუ მაგისტრიშ ხარისხი 1927 წანას დო 1929 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ უენდელ მერედით სტენლი მუშენდჷ როკფელერიშ უნივერსიტეტის. 1948 წანაშე რდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (ბერკლი) ბიოქიმიაშ პროფესორი. უენდელ მერედით სტენლი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ, ჯილდოეფიშ ლაურეატი დო ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ, იელიშ უნივერსიტეტიშ, ფრინსთონიშ უნივერსიტეტიშ დო პარიზიშ უნივერსიტეტიშ საპატიო დოქტორი. გურაფულენდჷ ვირუსეფიშ სტრუქტურას, მუტაციეფს, რეპროდუქციაშ პრინციპეფს. 1935 წანას აკეთჷ თამბაქოშ მოზაიკური ვირუსიშ იზოლაცია კრისტალურ ფორმათ. 1955 წანას სტენლიქ აკეთჷ პოლიომელიტიშ ვირუსიშ იზოლაცია.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Wendell Meredith Stanley and the birth of biochemistry at UC Berkeley
*Guide to the Wendell M. Stanley Papers at The Bancroft Library

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1904
კატეგორია:ნაღურა 1971
ჰერმან ჯოზეფ მალერი

**ჰერმან ჯოზეფ მალერი** (ინგლ. Hermann Joseph Muller; დ. 21 ქირსეთუთა, 1890, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 5 პირელი, 1967, ინდიანაპოლისი, ინდიანა, ააშ) — ამერიკალი გენეტიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1946 წანას. გურაფულენდჷ რადიაციაშ ფსიქოლოგიურ დო გენეტიკურ ეფექტეფს (მუტაგენეზი).

## ჯოხოშინელი მოგურაფეეფი
* რაისა ბერგი
* ელოფ აქსელ კარლსონი
* ბენტლი გლასი
* კლარენს პაულ ოლივერი
* უილსონ სტოუნი
* ჯორჯ სნელი
* კარლ სეიგანი

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
*Herman Joseph Muller, * Modern Concept of Nature* (SUNY Press, 1973). 
*Herman Joseph Muller, *Man's Future Birthright* (SUNY Press, 1973). 
* H. J. Muller, *Out of the Night: A Biologist's View of the Future* (Vanguard Press, 1935).
* H. J. Muller, *Studies in Genetics: The Selected Papers of H. J. Muller* (Indiana University Press, 1962).

## ქოძირით თაშნეშე
* მუტაგენეზი
* ბეტსონ-დობრჟანსკი-მალერიშ მოდელი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Muller manuscripts, 1910–1967 in archives of the Indiana University
* Hermann J. Muller Collection Cold Spring Harbor Laboratory Archives

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი გენეტიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1890
კატეგორია:ნაღურა 1967
ართიანი ოსეთი

**ართიანი ოსეთი** — პოლიტიკური პარტია ობჟათე ოსეთიშ. დირსხუ 2012 წანაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* edinayaossetia.ru 

კატეგორია:პოლიტიკური პარტიეფი ანბანიშ მეჯინათ
კარლ ფერდინანდ კორი

**კარლ ფერდინანდ კორი** (ინგლ. Carl Ferdinand Cori; დ. 5 ქირსეთუთა, 1896, პრაღა, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 20 გჷმათუთა, 1984, კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი ბიოქიმიკოსი დო ფარმაკოლოგი, გლიკოგენიშ კატალიტიკური კონვერსიაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1947 წანას (გერტი კორი დო ბერნარდო ალბერტო უსაიწკჷმა ართო).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კარლ ფერდინანდ კორი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1896
კატეგორია:ნაღურა 1984
შაჰადა

**შაჰადა** ( *შაჰადეთ–ი*, კილოთაშე *მოწმე*–šahida) — შანენს რჩქინას, მოწმუას დო დაჯერას ირნერი თაკილეფიშ უმუშო. თენა რე ისლამიშ კრედო, რწუმაშ ართ-ართი სიმბოლო. შაჰადა რე მუსლიმანიშ გჷნაცხადი ალაჰიშ არკალუაშ დო მუჰამედიშ ალაჰიშ ეკონია მოჩქვაფილო რწუმეფიშ (რწუმაშ) გეშა. 

შაჰადაშ ციტირაფა არაბულ ნინაშა დო თიში ტრანსლიტერაცია მარგალურ ნინაშა:

thumb|245px|შაჰადა არაბულ ნინაშა.

თიში ნათანგა ათაშ ისიმჷ — *ვა რე შხვა ემეთი ღორონთი ალაჰიშ მოხ დო მუჰამედი თიში შქამალი რე.*

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
გერტი კორი

**გერტი ტერესა კორი**, დაბადებაშ გვარი **რადნიცი** (ინგლ. Gerty Theresa Cori; დ. 15 მარაშინათუთა, 1896, პრაღა, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 26 გჷმათუთა, 1957, გლენდეილი, მისურიშ შტატი, ააშ) — ამერიკალი ბიოქიმიკოსი, გლიკოგენიშ კატალიტიკური კონვერსიაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1947 წანას (კარლ ფერდინანდ კორი დო ბერნარდო ალბერტო უსაიწკჷმა ართო).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Carl and Gerti Cori and Carbohydrate Metabolism from American Chemical Society National Historic Chemical Landmarks
*“Glories of the Human Mind” by Gerty Cori
*Bernardo A. Houssay Memorial to Gerty Theresa Cori
*Gerty Cori Memorabilia
*National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1896
კატეგორია:ნაღურა 1957
არნე ტისელიუსი

**არნე ვილჰელმ კაურინ ტისელიუსი** (შვედ. Arne Wilhelm Kaurin Tiselius; დ. 10 მარაშინათუთა, 1902, სტოკჰოლმი, შვედეთი — ღ. 29 გჷმათუთა, 1971, უფსალა, შვედეთი) — შვედი ბიოქიმიკოსი, ელექტროფორეზიშ დო ადსორბციული ანალიზიშ, გიშაკერზაფილო ზისხირიშ შრატიშ ცილეფიშ კომპლექსური სისტემაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1948 წანას. გურაფულენდჷ უფსალაშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1930 წანას. მუშენდჷ თეოდორ სვედბერგიშ ლაბორატორიას დო უკულ უფსალაშ უნივერსიტეტის. ტისელიუსი რდჷ შვედეთიშ მენცარობაშ აკადემიაშ მაკათური დო თიში პრეზიდენტი 1956 წანაშე. არნე ტისელიუსიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* არნე ტისელიუსი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1902
კატეგორია:ნაღურა 1971
პაულ ჰერმან მიულერი

**პაულ ჰერმან მიულერი** (გერმ. Paul Hermann Müller; დ. 12 ღურთუთა, 1899, ოლტენი, ზოლოთურნი, შვეიცარია — ღ. 12 გჷმათუთა, 1965, ბაზელი, შვეიცარია) — შვეიცარიალი ქიმიკოსი, ინსექტიციდი DDT-შ გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1948 წანას. DDT-შ გიმორინაფაქ შელებუ შხვადოშხვა ვექტორული ლახალეფიშ (მალარია, ტიფი) გინმაღალარი ართროპოდეფიშ (მაგ. ანოფელესი) პოპულაციაშ კონტროლი. პაულ ჰერმან მიულერი გურაფულენდჷ ბაზელიშ უნივერსიტეტის დო გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კომპანია J. R. Geigy AG-ის (ასეიან Novartis). მიულერი რდჷ შხვადოშხვა უნივერსიტეტეფიშ საპატიო დოქტორი.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პაულ ჰერმან მიულერი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შვეიცარიალეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1899
კატეგორია:ნაღურა 1965
ედვარდ ეპლტონი

**ედვარდ ვიქტორ ეპლტონი** (ინგლ. Edward Victor Appleton; დ. 6 ეკენია, 1892, ბრედფორდი, ინგლისი — ღ. 21 პირელი, 1965, ედინბურგი, შოტლანდია) — ინგლისარი ფიზიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის 1947 წანას, რადიოფიზიკაშ პიონერი. ექსპერიმენტეფით დანტკიცჷ ნამდა არსებენს დიხაუჩაშ ჟინი ატმოსფეროშ იონიზირებული ნორთი - იონოსფერო.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1927: ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური
* 1929: მორის ლიბმანიშ პრემია
* 1933: ჰიუზიშ მენდალი
* 1936: ამერიკაშ მენცარობაშ დო ხელუანობაშ აკადემიაშ მაკათური
* 1937: ბეიკერიშ ლექციაშ პრემია
* 1946: ფარადეიშ მენდალი
* 1947: ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის
* 1950: ომაფე მენდალი
* 1950: ალბერტიშ მენდალი
* 1962: IEEE ღრისებაშ მენდალი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ედვარდ ეპლტონი Nobelprize.org-ის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1892
კატეგორია:ნაღურა 1965
რობერტ რობინსონი

**რობერტ რობინსონი** (ინგლ. Robert Robinson; დ. 13 ეკენია, 1886, დერბიშირი, ინგლისი — ღ. 8 ფურთუთა, 1975, გრეით-მისენდენი, ინგლისი) — ინგლისარი ქიმიკოსი, ჩანარეფიშ ანტოციანეფიშ დო ალკალოიდეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1947 წანას. გურაფულენდჷ ქიმიას
მანჩესტერიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ინსტიტუტეფს. 1945-1950 წანეფს რობინსონი რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ პრეზიდენტი. 1957 წანას დარსხუ მენცარული ჟურნალი *Tetrahedron*.

## პუბლიკაციეფი

**The Structural Relationship of Natural Products* (1955)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რობერტ რობინსონი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1886
კატეგორია:ნაღურა 1975
ფუნდამენტალიზმი

**ფუნდამენტალიზმი** () — უკიდაშო კონსერვატიული ფილოსოფიური, მორალური დო სოციალური მალობაშ აკნაკორობა ჯოხოდვალა. ფუნდამენტალიზმი შხირას წჷმარინუანს თეხანურ ჯარალუას მიმალი გლობალიზაციური დო სეკულარიზაციული პროცესეფიშ რეაქციას. ათე მალობაშ ართ-ართი ვარიანტი რე რელიგიური ფუნდამენტალიზმი. ფუნდამენტალიზმის თარო ოსხირქ გაჭყჷ ააშ-იშ ობჟათე შტატეფს, გიშაკერზაფილო პრესვიტერიანეფს, ბაპტისტეფს დო მეთოდისტეფს შქას XX ოშწანურაშ 1910-იან წანეფს. 1921-1929 წანეფს არკანზასიშ, ტენესიშ, მისისიპიშ დო შხვა შტატეფს, ფუნდამენტალისტეფქ გატარეს ანტიევოლუციური კანონეფი, ნამუშ მეჯინათ სახენწჷფო სკოლეფს ვაშინერდჷ დარვინიზმიშ მონძღვარაფაშ დოგურაფა.

## ლიტერატურა

* Appleby, R. Scott, Gabriel Abraham Almond, and Emmanuel Sivan (2003). *Strong Religion*. Chicago: University of Chicago Press. 
* Armstrong, Karen (2001). *[[The Battle for God]]: A History of Fundamentalism*. New York: Ballantine Books. 
* Brasher, Brenda E. (2001). *The Encyclopedia of Fundamentalism*. New York: Routledge. 
* Caplan, Lionel. (1987). "Studies in Religious Fundamentalism". London: The MacMillan Press Ltd.
* Dorff, Elliot N. and Rosett, Arthur, *A Living Tree; The Roots and Growth of Jewish Law*, SUNY Press, 1988.
* Keating, Karl (1988). *Catholicism and Fundamentalism*. San Francisco: Ignatius. 
* Gorenberg, Gershom. (2000). *The End of Days: Fundamentalism and the Struggle for the Temple Mount.* New York: The Free Press.
* Hindery, Roderick. 2001. *Indoctrination and Self-deception or Free and Critical Thought?* Mellen Press: aspects of fundamentalism, pp.&nbsp;69–74.
* Lawrence, Bruce B. *Defenders of God: The Fundamentalist Revolt against the Modern Age.* San Francisco: Harper & Row, 1989.
* Marsden; George M. (1980). *Fundamentalism and American Culture: The Shaping of Twentieth Century Evangelicalism, 1870-1925* Oxford University Press.
* Marty, Martin E. and R. Scott Appleby (eds.). *The Fundamentalism Project*. Chicago: University of Chicago Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* The Sword of the Lord: The Roots of Fundamentalism in an American Family, book by Andrew Himes 
* Can Anyone Define Fundamentalist? Article by Terry Mattingly via Scripps Howard News Service
* Richard Dawkins' ''The God Delusion'' and Atheist Fundamentalism by Simon Watson, published in Anthropoetics XV,2 Spring 2010
* Q & A on Islamic Fundamentalism
* www.blessedquietness.com a conservative Christian website, maintained by Steve van Natten
* Women Against Fundamentalism (UK)
* Yahya Abdul Rahman's Take On Fundamentalists And Fundamentalism

## სქოლიო

კატეგორია:რელიგიური ფუნდამენტალიზმი
კატეგორია:თეოლოგია
მეთოდიზმი

**მეთოდიზმი** — ინგლისარი პროტესტანტეფიშ ართი მალობა, ანგლიკანური სექტა, ნამუთ დარსხუეს ჯომალეფ უესლეფქ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის 1729 წანას. ღანკი – ბიბლიაშ დოგურაფა მეთოდურო, წესეფიშ დამინჯება. უკული ჯონ უელსიქ გიშართჷ ანგლიკანური ეკლესიაშ გოსხუნუაშ, რწუმაშ გიშახალიწუაშ ქადაქით, რეფორმაშ მოთხირით. ოხვამექ ხუჯი ვადუკინჷ, მარა ღილე ცაშ გიმე ქჷდიჭყეს ქადაქი, მორწუმეეფს ოშქურინუანდეს ჯოჯოხეთიშ ოტანჯებელით, მიპალეს ავტორიტეტი დო ასე ამერიკას, ბალტიმორს, ოეპისკოპოსე კათედრათ უღჷნა (1787 წანაშე). მეთოდისტეფიშ მოსოფელიშ სხუნუ აკმაართიანენს 55 ერუანულ ოხვამეს, 10 წანაშე ართშა კონფერენციას იჭანუანა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Methodist History Bookmarks 
* Pictures of Strawbridge Shrine near New Windsor, MD

კატეგორია:პროტესტანტიზმი
კატეგორია:მეთოდიზმი
კატეგორია:ქირსიანული ტერმინეფი
ყანდაარი

**ყანდაარი** ( ,  . სანსკრიტი: गंधार Gandhar) — სიკაბეტათ მაჟირა ნოღა ავღანეთის. ნოღაქ დირსხჷ ალექსანდრე დიდიშ ლესქერუაშ ბორჯის, ჯვ. წ. 330 წ. ნოღას დუდმაართაშე არაქოზიაშ ალექსანდრია გიოდვეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
* Photos of Kandahar on Panoramio 
* Map of Kandahar
* The Taliban's Campaign for Kandahar 

კატეგორია:ავღანეთიშ ნოღეფი
სესილ ფრენკ პაუელი

**სესილ ფრენკ პაუელი** (ინგლ. Cecil Frank Powell; დ. 5 ქირსეთუთა, 1903, ტონბრიჯი, კენტიშ ოგრაფე, ინგლისი — ღ. 9 მარაშინათუთა, 1969, კაზარგო, ლეკოშ პროვინცია, იტალია) — ინგლისარი ფიზიკოსი, ბირთვული პროცესიშ რკვიებაშ ფოტოგრაფიკული მეთოდიშ გოვითარაფაშ დო პი-მეზონეფიშ ძირაფაშ დო მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1950 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სესილ ფრენკ პაუელი Nobelprize.org-ის
* Portrait photograph of Powell at the American Institute of Physics

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1903
კატეგორია:ნაღურა 1969
ოტო დილსი

**ოტო პაულ ჰერმან დილსი** (გერმ. Otto Paul Hermann Diels; დ. 23 ღურთუთა, 1876, ჰამბურგი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 7 მელახი, 1954, კილი, გფრ) — გერმანალი ქიმიკოსი, ალკადიენეფიშ სინთეზიშ (დილსი-ალდერიშ რეაქცია) გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1950 წანას (კურტ ალდერიწკჷმა ართო). დილსიშ დო ალდერიშ ციკლურ ორგანული ნაერთეფიშ სინთეზიშ მეთოდის უკულ გიარსხუ სინთეზური კაუჩუკიშ დო პლასტმასიშ მასიური წარმებაშ გოვითარაფაქ. ოტო დილსი გურაფულენდჷ ბერლინიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ დიო ბერლინიშ დო უკულ კილიშ უნივერსიტეტის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Nobel Lecture Description and Importance of the Aromatic Basic Skeleton of the Steroids
*Photo of Diels and Alder
* http://www.mjlphd.net/translations.html  English Translation of Diels and Alder's seminal 1928 German article that won them the Nobel prize. English title: 'Syntheses of the hydroaromatic series'; German title "Synthesen in der hydroaromatischen Reihe".

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1876
კატეგორია:ნაღურა 1954
ლაშა ბექაური

**ლაშა ბექაური** (დ. 26 კვირკვე, 2000, არხილოსკალო, საქორთუო) — ქორთუ ძიუდოისტი. ოერეფოშქაშე ტურნირეფს გიშმურს საქორთუოშ ჯოხოთ. 2020 წანაშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ ჩემპიონი, თაშნეშე რე 2021 წანაშ ევროპაშ ჩემპიონატიშ გომორძგვილი. პირველი აბანი 2019 წანაშ მოსოფელიშ ახალნორდულ ჩემპიონატის 90 კგ წონათ კატეგორიას დო თაშნეშე პირველი აბანი 2019 წანაშ ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატის 90 კგ წონათ კატეგორიას. ეიოშინალი რე, ნამჷ-და ლაშა ბექაურქ ძიუდოშ მოსოფელიშ ახალნორდული ჩემპიონატიშ გომორძგვილო 2018 წანასჷთ გჷნირთჷ, ბაჰამიშ კოკეფიშ ნანანოღა ნასაუს

2019 წანაშ 8 ქირსეთუთას, ლაშა ბექაურქ სოციალურ რშვილ „Facebook“-ის გჷმაბჟინჷ პოსტი, ნამუსჷთ თინა პოლიციარეფს ნძალებას დო ფიზიკურ კუჩხიშ გედგუმას აბრალენდჷ. სახენწჷფო ინსპექტორიშ ნინალაქ ძიუდოისტ ლაშა ბექაურიშოთ პოლიციარეფშე შილებუამი ნძალებაშ ფაქტიშ გეშა ნაკვერუა ქჷდიჭყჷ, დინოხოლენ საქვარეფიშ სამინისტრექ ნაკვერუა ლაშა ბექაურიშოთ გითონაკვერუა ქჷდიჭყჷ ადმინისტრაციულ სამართალაკორციაფაშ კოდექსიშ ჟირი ბირგულით.

ტოკიოშ 2020 წანაშ ოლიმპიადას, 2021 წანაშ 28 კვირკვეს, -90 კგ წონათ კატეგორიას, ლაშა ბექაურქ ოქროშ მენდალი მიპალჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Judo - Lasha Bekauri 
*ლაშა ბექაურიშ ტიტულეფიშ ერკებული 

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთუ ძიუდოისტეფი
კატეგორია:ქორთუ ოლიმპიური ჩემპიონეფი
კურტ ალდერი

**კურტ ალდერი** (გერმ. Kurt Alder; დ. 10 კვირკვე, 1902, ხოჟუვი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 20 მანგი, 1958, კელნი, გფრ) — გერმანალი ქიმიკოსი, ალკადიენეფიშ სინთეზიშ (დილსი-ალდერიშ რეაქცია) გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1950 წანას (ოტო დილსიწკჷმა ართო). დილსიშ დო ალდერიშ ციკლურ ორგანული ნაერთეფიშ სინთეზიშ მეთოდის უკულ გიარსხუ სინთეზური კაუჩუკიშ დო პლასტმასიშ მასიური წარმებაშ გოვითარაფაქ. კურტ ალდერი გურაფულენდჷ ქიმიას ბერლინიშ უნივერსიტეტის დო უკულ კილიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1926 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ოტო დილსიშ ხემანჯღვერობათ. 1934 წანაშე ალდერი რდჷ კილიშ უნივერსიტეტიშ ქიმიაშ ლექტორი. 1936 წანაშე მუშენდჷ ქიმიურ დო ფარმაცევტიულ კომპანია IG Farben-ს. 1940 წანაშე ალდერი რდჷ კელნიშ უნივერსიტეტიშ ექპერიმენტალური ქიმიაშ პროფესორი. რე შხვადოშხვა მენცარული რკვიებეფიშ, ნაჭარეფიშ დო პუბლიკაციეფიშ ავტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* კურტ ალდერი Nobelprize.org-ის
*http://www.mjlphd.net/translations.html  English Translation of Diels and Alder's seminal 1928 German article that won them the Nobel prize. English title: 'Syntheses of the hydroaromatic series'; German title "Synthesen in der hydroaromatischen Reihe".

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1902
კატეგორია:ნაღურა 1958
ედუარდ კენდალი

**ედუარდ კალვინ კენდალი** (ინგლ. Edward Calvin Kendall; დ. 8 მელახი, 1886, ნორუოლკი, კონექტიკუტი, ააშ — ღ. 4 მესი, 1972, პრინსტონი, ნიუ-ჯერსი, ააშ) — ამერიკალი ქიმიკოსი. ძირუ დო დიგურუ სტეროიდული ჰორმონი კორტიზონი (ნამუთ უკულ გიმირინეს რევმატოიდული ართრიტიშ კურნალობაშო), აკეთჷ ჰორმონი თიროქსინიშ იზოლაცია დო ანტიოქსიდანტიშ  გლუტატიონიშ კრისტალიზაცია. 1950 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის (მაიოშ კლინიკაშ ექიმი ფილიპ ჰენჩი დო შვეიცარიალი ქიმიკოსი ტადეუშ რაიხშტაინიწკჷმა ართო). ედუარდ კენდალი გურაფულენდჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის. კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის მიპალუ მენცარობაშ ბაკალავრიშ ხარისხი 1908 წანას, მაგისტრიშ ხარისხი 1909 წანას დო დოქტორიშ ხარისხი ქიმიას 1910 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ მაიოშ კლინიკას, პრინსტონიშ უნივერსიტეტის დო შხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Edward Calvin Kendall Biography
* 
* 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1886
კატეგორია:ნაღურა 1972
COVID-19

**კორონავირუსული ლახარა 2019 (COVID-19)** — ინფექციური ლახარა, ნამუსჷთ გჷმიჭანუანს კონწარი რესპირატორული სინდრომიშ კორონავირუსი 2 (SARS-CoV-2). 2019 წანაშ ბოლოშე მოჸუნაფილი, ვირუსიქ გლობალურო გიფაჩჷ დო გჷმიჭანჷ კორონავირუსიშ პანდემია 2019-2020. ართამ სიმპტომეფს შქას რე ტემპერატურაშ მოძინა, ხვალუა დო შურღალაშ უბაღერობა. ელაზჷმაფათ მერკეთ გჷმორჩქინელი სიმპტომეფი რე კუთეფიშ ჭუა, ნახვალა დო ჸალიშ ჭუა. შვანეფიშ უმენტაშალა ლექინი სიმპტომეფით მეურს, მარა კანკალე შვანს ივითარებჷ პნევმონია დო პოლიორგანული უბაღერობა. ინფიცირებულეფიშ შქას ღურალაშ მაძირაფალი 1-შე 5 პროცენტშახ რე, მარა იძანძჷ ხანიშ დო შხვა გემაჸვენჯი ლახარეფიშ გოთოლწონუათ. 

ართი ადამიერიშე მაჟირაშა ინფექცია გინმურს რესპირატორული ჭვათეფით, ნამუეფჷთ თარო ხვალუაშ დო ჩიონუაშ ბორჯის გითმიჭყაფუ. სიმპტომეფი ინფიცირაფაშე 2-14 დღაშა გჷმორჩქინდჷ, ოშქაშეთ 5 დღაშა. დიაგნოზირაფაშ სტანდარტული მეთოდი რე ჸალ-ჩხვინდიშ ნასუმაშ ვარ-და ნახვალაშ მინუშიშ პოლიმერაზიშ ჯაჭვიშ რევერსულ-ტრანსკრიფციული რეაქცია (rRT-PCR). თაშნეშე შილებე ზისხირიშ წრუქიშ იმუნოანალიზიშ გჷმორინაფა. ინფექციაშ დიაგნოზიშ დოხუნა შილებე სიმპტომეფიშ კომბინაციათ, რისკ-ფაქტორეფით დო კომპიუტერული ტომოგრაფიაშის პნევმონიაშ მახასიათაფალეფიშ დოფიქსირაფათ.

ლახარაშ დუდშე აღებაშ რეკომენდებულ ზჷმეფს შქას რე ხელეფიშ შხირი ბონუა, შხვა ადამიერეფშე დისტანციაშ თხილუა დო დორხველ სახეშა ხელეფიშ ვემეღალა. პიჯაკათაშ გჷმორინაფა რეკომენდაფილი რე ხვალე თინეფშო, მისჷთ ვირუსიშ დჷმახასიათაფალი სათაკილო შანეფი უღჷნ; აკათაშ გჷმორინაფა ჭყანთელი ადამიერიშო ურგებელი რე. ლახარაშ მართუაშა მიშმურს სიმპტომეფის კურნალუას, მუკოლუაფას დო ექსპერიმენტულ ზჷმეფს. 

2020 წანაშ 30 ღურთუთას, ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაციაქ კორონავირუსიშ 2019-2020 წანაშ ეპიდემია ჯარალობური ჭყანთხილუაშ ოერეფოშქაშე ოშქურანჯეთ გჷმაცხადჷ, 11 მელახის პანდემიათ. აბანობური გინოდვალაქ დეფიქსირჷ ლახარაშ გოფაჩუაშ არძა რეგიონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ახალი კორონავირუსი (2019-nCoV)-იშ გოფაჩუაშ გლობალური რუკა
* ააშ-იშ ლახარეფიშ კონტროლიშ დო პრევენციაშ ცენტრი (CDC)
* ბიოტექნოლოგიაშ გეშა ინფორმაციაშ ერუანული ცენტრი (NCBI)
* ჭყანთხილუაშ მოსოფელიშ ორგანიზაცია (WHO)

## სქოლიო

კატეგორია:ვირუსული ლახარეფი
ანტონიუ ეგაშ მონიში

**ანტონიუ კაეტანუ დე აბრეუ ფრეირე ეგაშ მონიში** (პორტ. António Caetano de Abreu Freire Egas Moniz; დ. 29 გერგობათუთა, 1874, ავანკა, ეშტარეჟა, პორტუგალია — ღ. 13 ქირსეთუთა, 1955, ლისაბონი, პორტუგალია) — პორტუგალიარი ნევროლოგი, შინელი რე მუჭოთ ცერებრალური ანგიოგრაფიაშ დო ფსიქოქირურგიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. მენტალური პრობლემეფიშ კურნალობაშ მეთოდიშ ლობოტომიაშ დორსხუაფაშ დო გოვითარაფაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1949 წანას. ანტონიუ ეგაშ მონიში რდჷ მაართა პორტუგალიარი, ნამუქჷთ მიპალუ ნობელიშ პრემია. გურაფულენდჷ მედიცინას კოიმბრაშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ დიო კოიმბრიშ უნივერსიტეტის დო უკულ ლისაბონიშ უნივერსიტეტის. 1911-1944 წანეფს რდჷ ლისაბონიშ უნივერსიტეტიშ ნევროლოგიაშ პროფესორი. ანტონიუ ეგაშ მონიში პოლიტიკას ხოლო ოკათუდჷ, 1900 წანაშე რდჷ პორტუგალიაშ პარლამენტიშ მაკათური, მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის რდჷ პორტუგალიაშ ელჩი ესპანეთის დო 1917 წანაშე რდჷ პორტუგალიაშ გალენი საქვარეფიშ მინისტრი. 1918 წანას მონაწილენდჷ პარიზიშ შვიდობაშ კონფერენციას ხოლო.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი

**Alterações anátomo-patológicas na  difteria*, კოიმბრა,  1900.
**A vida sexual (fisiologia e patologia)*, კოიმბრა,  1901.
**A neurologia na guerra*, ლისაბონი,  1917.
**Um ano de política*, ლისაბონი,  1920.
**Júlio Diniz e a sua obra*, ლისაბონი, 1924.
**O Padre Faria na história do hipnotismo*, ლისაბონი, 1925.
**Diagnostic des tumeurs cérébrales et épreuve de  l'encéphalographie artérielle*,  პარიზი, 1931.
**L'angiographie cérébrale, ses applications et  résultats en anatomic, physiologie et clinique*, პარიზი, 1934.
**Tentatives opératoires dans le traitement de certaines  psychoses*, პარიზი, 1936.
**La leucotomie préfrontale. Traitement chirurgical de  certaines psychoses*, ტურინი, 1937.
**Clinica dell'angiografia cerebrale*, ტურინი, 1938.
**Die cerebrale Arteriographie und Phlebographie*, ბერლინი, 1940.
**Ao lado da medicina*, ლისაბონი,  1940.
**Trombosis y otras obstrucciones de las carótidas*, ბარსელონა,  1941.
**História das cartas de jogar*, ლისაბონი, 1942.
**Como cheguei a realizar a leucotomia pré-frontal*, ლისაბონი, 1948.
**Die präfrontale Leukotomie*,  Archiv für Psychiatrie und Nervenkrankheiten, 1949.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Egas Moniz House Museum in Avanca (in Portuguese)
*World of Scientific Discovery on Antonio Egas Moniz
*Neurosurgery for mental disorder: past and present
*By L F Haas Neurological stamp Egas Moniz (1874–1955) www.jnnp.com 

კატეგორია:პორტუგალიარეფი
კატეგორია:პორტუგალიარი ნევროლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:პორტუგალიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1874
კატეგორია:ნაღურა 1955
ჰიდეკი იუკავა

**ჰიდეკი იუკავა** (იაპ. 湯川 秀樹; დ. 23 ღურთუთა, 1907, ტოკიო, იაპონია — ღ. 8 ეკენია, 1981, კიოტო, იაპონია) — იაპონარი ფიზიკოსი-თეორიტიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის 1949 წანას. იუკავაქ 1935 წანას წჷმარინუ ჰიპოთეზა პი-მეზონეფიშ არსებობაშ გეშა. პი-მეზონეფიშ არსებობაქ დენტკიცჷნ 1940-იან წანეფს შხვადოშხვა ექსპერიმენტეფიშ გჷმორინაფათ. ჰიდეკი იუკავა გურაფულენდჷ კიოტოშ დო ოსაკაშ უნივერსიტეტეფს. რდჷ ნობელიშ პრემიაშ, იაპონიაშ კულტურაშ ორდენიშ, იაპონიაშ აკადემიაშ იმპერატორული პრემიაშ ლაურეატი. 1963 წანაშე იუკავა რდჷ ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური. ჰიდეკი იუკავა რე მაართა იაპონარი ნამუქჷთ მიპალუ ნობელიშ პრემია.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Paper: On the Interaction of Elementary Particles. I - paper for which Yukawa received the Nobel Prize 
* About Hideki Yukawa

კატეგორია:იაპონარეფი
კატეგორია:იაპონარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:იაპონარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1907
კატეგორია:ნაღურა 1981
ტადეუშ რაიხშტაინი

**ტადეუშ რაიხშტაინი** (პოლ. Tadeusz Reichstein; დ. 20 კვირკვე, 1897, ვლოცლავეკი, პოლონეთიშ ომაფე, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 1 მარაშინათუთა, 1996, ბაზელი, შვეიცარია) — პოლონარი-შვეიცარიალი ქიმიკოსი, კორტიზონიშ იზოლაციაშ მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის 1950 წანას (ფილიპ ჰენჩი დო ედუარდ კენდალიწკჷმა ართო).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტადეუშ რაიხშტაინი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შვეიცარიალეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1897
კატეგორია:ნაღურა 1996
ჯონ კოკროფტი

სერ **ჯონ დუგლას კოკროფტი** (ინგლ. Sir John Douglas Cockcroft; დ. 27 მესი, 1897, ტოდმორდენი, ინგლისი — ღ. 18 ეკენია, 1967, კემბრიჯი, კემბრიჯშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ფიზიკოსი, ატომიშ ბირთვიშ გორთუალაშ პროცესიშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1951 წანას (ერნესტ უოლტონიწკჷმა ართო). ჯონ კოკროფტი მერჩქინელი რე ატომური ენერგეტიკაშ ართ-ართ პიონერო.

## ბიოგრაფია

## მენცარული რკვიებეფი

## ლიტერატურა
* Cathcart, Brian (2005). The Fly in the Cathedral: How a Small Group of Cambridge Scientists Won the Race to Split the Atom. London: Penguin. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Biography  from Churchill Archives Centre
* Another Nobel biography

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1897
კატეგორია:ნაღურა 1967
ერნესტ უოლტონი

**ერნესტ ტომას სინტონ უოლტონი** (ინგლ. Ernest Thomas Sinton Walton; დ. 6 გჷმათუთა, 1903, აბისაიდი, დანგარვანი, უოტერფორდიშ ოგრაფე, ირლანდია — ღ. 25 მანგი, 1995, ბელფასტი, ოორუე ირლანდია) — ირლანდიარი ფიზიკოსი, ატომიშ ბირთვიშ გორთუალაშ პროცესიშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1951 წანას (ჯონ კოკროფტიწკჷმა ართო).

## ლიტერატურა
* McBrierty, Vincent J. (2003). Ernest Thomas Sinton Walton (1903–1995): The Irish Scientist. Trinity College Dublin Press.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Ernest Thomas Sinton Walton: Memorial Discourse by Dr. Vincent McBrierty, 16 April 2012
* Annotated bibliography for Ernest Walton from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
* Ernest Thos S Walton 1911 Census of Ireland.
*  BBC Archive – an interview with Professor Ernest Walton Recorded 1985, duration 43min.

კატეგორია:ირლანდიარეფი
კატეგორია:ირლანდიარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ირლანდიარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1903
კატეგორია:ნაღურა 1995
პერ ლაგერკვისტი

**პერ ფაბიან ლაგერვისტი** (შვედ. Pär Fabian Lagerkvist; დ. 23 მესი, 1891, ვექშე, შვედეთი — ღ. 11 კვირკვე, 1974, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი ჭარუ, პოეტი, დრამატურგი დო ნოველისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის 1951 წანას.

## გიშნაგორა ნაჭარეფი

**პროზა დო პოეზია**

* *Människor* (1912)
* *Ordkonst och bildkonst* (1913)
* *Två sagor om livet* (1913)
* *Motiv* (1914)
* *Järn och människor* (1915)
* *Ångest* (1916)
* *Kaos* (1919)
* *Det eviga leendet* (1920)
* *Den lyckliges väg* (1921)
* *Onda Sagor* (1924)
* *Gäst hos verkligheten* (1925)
* *Hjärtats sånger* (1926)
* *Det besegrade livet* (1927)
* *Kämpande ande* (1930)
* *Vid lägereld* (1932)
* *Den knutna näven* (1934)
* *I den tiden* (1935)
* *Genius* (1937)
* *Den befriade människan* (1939)
* *Sång och strid* (1940)
* *Hemmet och stjärnan* (1942)
* *Dvärgen* (1944)
* *Barabbas* (1950)
* *Aftonland* (1953)
* *Sibyllan* (1956)
* *Ahasverus död* (1960)
* *Pilgrim på havet* (1962)
* *Det heliga landet* (1964)
* *Mariamne* (1967)
* *Antecknat* (1977)
* *Den svåra resan* (1985)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პოლ ლაგერკვისტი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ჭარუეფი
კატეგორია:შვედი პოეტეფი
კატეგორია:შხვეფი ნოველისტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1891
კატეგორია:ნაღურა 1974
ფრიც ცერნიკე

**ფრიც ცერნიკე** (ნიდერლ. Frits Zernike; დ. 16 კვირკვე, 1888, ამსტერდამი, ნიდერლანდეფი — ღ. 10 მელახი, 1966, ამერსფორტი, ნიდერლანდეფი) — ნიდერლანდარი ფიზიკოსი, ფაზურ-კონტრასტული მიკროსკოპიშ გიმოგონებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის 1953 წანას.

## ბიოგრაფია
ფრიც ცერნიკექ დებადჷ 1888 წანაშ 16 კვირკვეს, ამსტერდამს. გურაფულენდჷ ქიმიას, მათემატიკას დო ფიზიკას ამსტერდამიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ, 1913 წანაშე მუშენდჷ გრონინგენიშ უნივერსიტეტიშ ასტრონომიულ ლაბორატორიას, გიშარჩქინელი ნიდერლანდარი ასტრონომიშ იაკობუს კორნელიუს კაპტეინიშ ასისტენტო. 1920 წანაშე ცერნიკე რდჷ გრონინგენიშ უნივერსიტეტიშ თეორიული ფიზიკაშ პროფესორი. ცერნიკექ მიკროსკოპიაშ ინოვაციურ ფაზურ-კონტრასტული მეთოდი გჷმაბჟინუ 1933 წანას, ვაგენინგენიშ ფიზიკაშ დო მედიცინაშ კონგრესის. ჸათე მეთოდიშ გოვითარაფაშ გეშა მიაჩჷ ნობელიშ პრემიაქ. ცერნიკე რდჷ  ნიდერლანდეფიშ ხელუანობაშ დო მენცარობაშ ომაფე აკადემიაშ, ოპტიკური საზოგადოებაშ დო ლონდონიშ ომაფე საზოგადოებაშ მაკათური. ღურუ 1966 წანაშ 10 მელახის, 77 წანერქ. ფრიც ცერნიკეშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას.

## ქოძირით თაშნეშე
* ფაზურ-კონტრასტული მიკროსკოპია

## ლიტერატურა
* ფრიც ცერნიკეშ ბიოგრაფია Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society-ის

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფრიც ცერნიკე Nobelprize.org-ის
* Frits Zernike Photo
* H. Brinkman, ''Zernike, Frits (1888–1966)'', in Biografisch Woordenboek van Nederland.
* Frits Zernike (1888–1966) biography at the National library of the Netherlands.

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
კატეგორია:დუნაბადი 1888
კატეგორია:ნაღურა 1966
ჰერმან შტაუდინგერი

**ჰერმან შტაუდინგერი** (გერმ. Hermann Staudinger; დ. 23 მელახი, 1881, ვორმსი, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 8 ეკენია, 1965, ფრაიბურგი, გფრ) — გერმანალი ქიმიკოსი, აკეთჷ მაკრომოლეკულეფიშ არსებობაშ დემონსტრირება, ნამუსჷთ თინა პოლიმერეფს მითმიოჭარანდჷ. ჸათე მენცარული რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1953 წანას. შტაუდინგერქ ძირუ დო დიგურუ კეტენეფი. გიმირკვიუ აზიდეფიშ ქიმიური რეაქცია ფოსფინი დო ორგანული ფოსფიტიწკჷმა, ნამუთ შტაუდინგერიშ ჯოხონობაშ რე. შტაუდინგერქ ლეოპოლდ რუჟიჩკაწკჷმა ართო გიმირკვიუ პირეტრინი I-შ დო II-შ მოლეკულური სტრუქტურა, ნამუსჷთ უკულ გიარსხუ პირეტროიდული ინსექტიციდეფიშ წარმებაშ გოვითარაფაქ 1960-იან დო 1970-იან წანეფს. ჰერმან შტაუდინგერი გურაფულენდჷ ქიმიას დარმშტადტიშ ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტის დო მარტინ ლუთერიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1903 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ დიო სტრასბურგიშ უნივერსიტეტის დო უკულ კარლსრუეშ ტექნოლოგიურ ინსტიტუტის. ჸათე ინსტიტუტის შტაუდინგერი რდჷ ლეოპოლდ რუჟიჩკაშ დო ტადეუშ რაიხშტაინიშ ომენცარე ხემანჯღვერი. 1912 წანას შტაუდინგერქ გეგნორთჷ ციურიხიშ ფედერალურ ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტშა. 1926 წანაშე შტაუდინგერი რდჷ ფრაიბურგიშ უნივერსიტეტიშ ლექტორი.

## ლიტერატურა
* Elfriede Husemann (Hrsg.): Staudinger-Festband. Hüthit, Heidelberg 1956.
* Paul Walden: Geschichte der organischen Chemie seit 1880, Springer, Berlin 1972.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰერმან შტაუდინგერი Nobelprize.org-ის
* Staudinger's  Nobel Lecture Macromolecular Chemistry

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:გერმანალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ქიმიაშ დარგის
კატეგორია:დუნაბადი 1881
კატეგორია:ნაღურა 1965