open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სოციალური რშვილი

thumb|upright=1.35|ილუსტრაციეფი, ნამუეფჷთ მოძირანა კანკალე პოპულარული სოციალური რშვილიშ სერვისიშ შხვადოშხვა ხანტურას
**სოციალური რშვილი** (კუნტ. ***სოცრშვილი, SNS*** ***social networking service-შე***) — ონლაინ-პლატფორმა,ნამუთ გჷმირინუაფუ ურთიართობეფშო, გოჩინებაფეფშო, მოგვენი ინტერესეფიშ მოღვენი ადამიერეფს შქას სოციალური ურთიართობეფიშ გაჭყაფალო, ვარ-და ოფლაინ-რსხუეფშო, თაშნეშე ართიუაფაშო (მუსიკა, ფილმი) დო მუშობაშო.

## ლიტერატურა
* Buchheit, Paul (founder of FriendFeed). An essay on the features that seem to define the social network aspect of a product.
* Alemán, Ana M. Martínez; Wartman, Katherine Lynk, «Online social networking on campus: understanding what matters in student culture», New York and London : Routledge, 1st edition, 2009. 
* Barham, Nick, *Disconnected: Why our kids are turning their backs on everything we thought we knew*, 1st ed., Ebury Press, 2004. 
* Baron, Naomi S., *Always on : language in an online and mobile world*, Oxford ; New York : Oxford University Press, 2008. 
* Cao, Jinwei, Kamile Asli Basoglu, Hong Sheng, and Paul Benjamin Lowry (2015). "A systematic review of social networking research in information systems, " (Communications of the Association for Information Systems vol. 36(1)).
* Cockrell, Cathy,  «Plumbing the mysterious practices of 'digital youth': In first public report from a 'seminal' study, UC Berkeley scholars shed light on kids' use of Web 2.0 tools», *UC Berkeley News*, University of California, Berkeley, NewsCenter, April 28, 2008
* Davis, Donald Carrington, «MySpace Isn’t Your Space: Expanding the Fair Credit Reporting Act to Ensure Accountability and Fairness in Employer Searches of Online Social Networking Services», 16 Kan. J.L. & Pub. Pol’y 237 (2007).
* Else, Liz; Turkle, Sherry. «Living online: I’ll have to ask my friends», *[[New Scientist]]*, issue 2569, September 20, 2006. (interview)
* Glaser, Mark, Your Guide to Social Networking Online, PBS MediaShift, August 2007
* Powers, William, *Hamlet’s Blackberry : a practical philosophy for building a good life in the digital age*, 1st ed., New York : Harper, 2010. 
* C. Infant Louis Richards, «Advanced Techniques to overcome privacy issues and SNS threats» PDF October 2011
* Robert W. Gehl, *Reverse Engineering Social Media: Software, Culture, and Political Economy in New Media Capitalism*, Philadelphia: Temple University Press 2014, .

კატეგორია:ინტერნეტი

კატეგორია:რშვილიშ თეორია
ინტერნეტ-ტრაფიკი

**ინტერნეტ-ტრაფიკი** ვარ-და **რშვილური ტრაფიკი** ( — „ყარაფი“, „ორზოლრთაფა“), — ინფორმაციაშ ონტირე, ნამუთ გჷნიჩამუაფუ კომიუტერული რშვილით გოთანჯილი ბორჯიშ გოძვენას. ტრაფიკიშ მუდანობა იზჷმუ მუჭოთ პაკეტეფით, თეშ ბიტეფით, ბაიტეფით დო თინეფშე გოჭყაფილეფით: კილობაიტი (კბ), მეგაბაიტი (მბ) დო თ.უ.

ტრაფიკი გეჸვენჯიშობურო ირთუ:
* გიშმალი (ინფორმაცია, ნამუთ გინაჩამუ გალენურ რშვილს);
* მიშმალი (ინფორმაცია, ნამუთ მიღებუაფუ გალენურ რშვილშე);
* დინოხოლენი (გოთანჯილი რშვილიშ ფარგანეფს, არძაშე უმოსო ლოკალური);
* გალენური (გოთანჯილი რშვილიშ ფარგანეფს გალე, არძაშე უმოსო — ინტერნეტ-ტრაფიკი).

ინტერნეტ-ტრაფიკიშ ემაკოროცხალი პროგრამეფი: TMeter, BWMeter, NetWorx, DU Meter, NetTraffic, NetBalancer.

კატეგორია:კომპიუტერული რშვილეფიშ ანალიზი
ბლოგი

**ბლოგი** () — ართი ვარ-და მუსხირენი ადამიერიშით გოჭყაფილი საიტი, რეგულარული დინნაჭარეფით, ნამუთ ეთმეჭარუნს შხვადოშხვა მოლინას, იკათუანს გრაფიკულ, ვიდეო- დო აუდიომასალას. ბლოგეფიშ უმენტაშობა იკათუანს კომენტარს ვარ-და ახალ ამბეეფს კონკრეტული თემაშ გეშა, კანკალეშა — წჷმარინუანს ონლაინ დღარს.
 
ტიპური ბლოგი აკმოკათჷნს ტექსტის, გჯმოხანტუალას, ბლოგეფიშ, ვებ-საიტეფიშ რსხილეფს დო შხვა თემაწკჷმა მერსხილ მედიას. მაკითხირეეფიშით კომენტარეფიშ დოტებაშ საშვალება ინტერაქტიული ფორმატათ ანდა ბლოგიშ შანულამი ნორთი რე. ბლოგეფიშ უმენტაშობა თარო ტექსტური რე, მარა კანკალე ფოკუსირებული რე კონკრეტულ თემაშენ, სამანგათ, ხელუანობა (Artblog), ფოტოგრაფია (Photoblog), ვიდეომასალა (vlog), მუსიკა (MP3 blog), აუდიომასალა (Podcasting), რე ბლოგიშ გინორტელი ფორმა, *მიკრობლოგი*, ნამუთ აკმოდირთჷ ძალამ კუნტა დინნაჭარეფშე.

## ქოძირით თაშნეშე
ვებ-მასტერი
ვებ-საიტი
ბლოგოსფერო

## რესურსეფი ინტერნეტის
კანონმადვალუ რზაგემაწურაფალი ბლოგერეფშო 
ქორთული ბლოგეფიშ კატალოგი დო აგრეგატორი 
ბლოგინგიშ ტუტორიალეფი, IT დო სოციალური მედიაშ ახალი ამბეეფი 
ბლოგი ეშაჸიდირეფიშ გეშა

კატეგორია:ინტერნეტი
კატეგორია:ბლოგეფი
კურტ გეორგ კიზინგერი

**კურტ გეორგ კიზინგერი** (გერმ. Kurt Georg Kiesinger; დ. 6 პირელი, 1904 — ღ. 9 მელახი, 1988) — გერმანალი პოლიტიკოსი, გფრ-შ კანცლერი 1966-1969 წანეფს დო ქირსიან-დემოკრატიული რსხუშ ლიდერი 1967-1971 წანეფს.

პროფესიათ იურისტი რდჷ. მოღალენდჷ ბერლინიშ კამერგერიხტიშ სასამართალოს 1935 წანაშე 1940 წანაშახ. 1933 წანას ქაკათჷ ნაცისტური პარტიას, მარა თიში აქტიური მაკათური დღას ვაჸოფე. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის კიზინგერი მუშენდჷ ნაცისტური გერმანიაშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტროშ რადიო-პროპაგანდისტული დეპარტამენტის. 

კიზინგერქ 1946 წანას ქაკათჷ კონრად ადენაუერიშ ქირსიან-დემოკრატიული რსხუს (გქდრ). 1949 წანას გინირთჷ ბუნდესტაგიშ მაკათურო. ბუნდესტაგის თინა მუშენდჷ გალენური პოლიტიკაშ კომიტეტიშ დუდმახვენჯო. 

1958-1966 წანეფს ნინალენდჷ ბადენ-ვიურტემბერგიშ აკანიშ მინისტრი-პრეზიდენტო. უკულ, კიზინგერქ, ვილი ბრანდტიშ სოციალ-დემოკრატიული პარტიაწკჷმა ართო აფორმირჷ კაბეტი კოალიცია დო გინირთჷ გერმანიაშ კანცლერო. კანცლერიშ პოსტი თის სუმი წანაშ გოძვენას უკინებუდჷ. 

პოლიტიკოსობაშ მოხ, კიზინგერი აქტიურო მოღალენდჷ ჭარალუას. რდჷ პოეტი. ლიტერატურული კარიერაშ გოძვენას, გჷმაბჟინუ შხვადოშხვა წინგეფი დო პოეტური კათელეფი. კიზინგერქ, ბადენ-ვიურტემბერგიშ მინისტრი-პრეზიდენტიშ პოსტის გერინაშ ბორჯის, დარსხუ კონსტანციშ დო ულმიშ უნივერსიტეტეფი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1904
კატეგორია:ნაღურა 1988
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანალი იურისტეფი
კატეგორია:გერმანალი პოეტეფი
კატეგორია:გერმანიაშ კანცლერეფი
ლუდვიგ ერჰარდი

**ლუდვიგ ვილჰელმ ერჰარდი** (გერმ. Ludwig Wilhelm Erhard; დ. 4 ფურთუთა, 1897 — ღ. 5 მესი, 1977) — გერმანალი ეკონომისტი დო პოლიტიკოსი, გფრ-შ კანცლერი 1963-1966 წანეფს.

მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ, ერჰარდი გურაფულენდჷ ეკონომიკას. უკულ ქაკათჷ ეკონომიკური რკვიებეფიშ ინსტიტუტის. უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი. 1945-1946 წანეფს რდჷ ბავარიაშ ეკონომიკაშ მინისტრი. 1948-1949 წანეფს რდჷ ბრიტანეთ-ამერიკაშ ოკუპირაფილი ზონაშ ეკონომიკური სხუნუშ დირექტორი. 1949 წანაშ 20 ეკენიას, კონრად ადენაუერიშ კაბინეტის, ერჰარდიქ ქიდეკინჷ გფრ-შ ეკონომიკაშ მინისტრიშ პოსტი. მინისტრიშ პოსტის გერინაშ ბორჯის, თინა აქტიურო მეთხოზუდჷ ბაზარიშ სოციალური ეკონომიკაშ მოდელს, ნამუქჷთ შანულამი წჷმოძინეფი მოუღუ სახენწჷფოს. სოციო-ეკონომიკაშ ჸათე მოდელი აკმაართიანენს დუდიშული ბაზარიშ კაპიტალისტურ-ეკონომიკური სისტემას დო სოციალურო ორიენტირაფილი პოლიტიკას. ერჰარდიშ რეფორმეფიშ შედეგო უცფას გევითარჷ გერმანიაშ ეკონომიკაქ დო გერმანიაქ მიოჭირინუ ბიწორი რეკონსტრუქციას. ეკონომიკური გოვითარაფაშ ჸათე პერიოდი შინელი რე მუჭოთ "ეკონომიკური სანწუული" (გერმ. *Wirtschaftswunder*).

1957 წანას ერჰარდიქ გინირთჷ გფრ-შ ვიცე-კანცლერო. 1963 წანას თიქ კანცლერიშ პოსტის დოთირუ კონრად ადენაუერი. ერჰარდიშ კანცლერობაშ პერიოდი იხასიათებუდჷ ბიუჯეტიშ დეფიციტით დო მორჩილი რეცესიათ. რეცესიაშ პრობლემაშ გინაჭყვიდალო ერჰარდიქ ოგაფურეფს ქუმუძინჷ. ჸათე პოლიტიკაქ პოპულარულქ ვეჸუ. 1967 წანას ერჰარდიქ კანცლერიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* გერმანიაშ კანცლერეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1897
კატეგორია:ნაღურა 1977
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ეკონომისტეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანიაშ კანცლერეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ვიცე-კანცლერეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ეკონომიკაშ მინისტრეფი
ჰელმუტ შმიდტი

**ჰელმუტ ჰაინრიხ ვალდემარ შმიდტი** (გერმ. Helmut Heinrich Waldemar Schmidt; დ. 23 ქირსეთუთა, 1918 — ღ. 10 გერგობათუთა, 2015) — გერმანალი პოლიტიკოსი, სოციალ-დემოკრატიული პარტიაშ მაკათური, გფრ-შ კანცლერი 1974-1982 წანეფს.

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას, შმიდტი ნინალენდჷ ვერმახტის. ლჷმენდჷ დიო ბჟაეიოლიშ ფრონტის დო უკულ ბჟადალს, არდენიშ ოპერაციას მონაწილენდჷ. შმიდტიქ დუდი გიმირჩქინჷ დო ჸათეშ გეშათ მიპალუ რკინაშ ჯვარიშ ოურდუმე ორდენი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას გერმანიაშ მარცხიშ უკულ, შმიდტიქ ქაკათჷ გერმანიაშ სოციალ-დემოკრატიული პარტიას (გსდპ) დო გურაფულენდჷ ეკონომიკას ჰამბურგიშ უნივერსიტეტის. 1949-1953 წანეფს მუშენდჷ ჰამბურგიშ მუნიციპალიტეტის. 1953 წანას გიშაგორილქ იჸუ ბუნდესტაგიშ მაკათურო. შმიდტიქ გსდპ-შ დინახალე შანულამი პოპულარობა მიპალუ დო 1968 წანას გინირთჷ გსდპ-შ ვიცე-დუდმახვენჯო. ვილი ბრანდტიშ კაბინეტის თის უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი. რდჷ დუდთხილუაშ მინისტრი (1969-1972), ეკონომიკაშ მინისტრი (1972), ფინანსეფიშ მინისტრი (1972-1974). ჸათე ბორჯის, გსდპ სათარობო კოალიციას რდჷ ლიბერალური დუდიშული დემოკრატიული პარტიაწკჷმა. 1974 წანაშ მესის ბრანდტიქ გეგნოდირთჷ დო ახალი კანცლერო გიშაგორილქ იჸუ ჰელმუტ შმიდტიქ. შმიდტის კანცლერიშ პოსტი ბრუო წანაშ გოძვენას, 1982 წანაშ 1 გჷმათუთაშახ უკებუდჷ.

კანცლერობაშ ბორჯის, შმიდტიქ გინირთჷ ბჟადალი ევროპაშ ართ-ართი შანულამი დო გოლინიანი პოლიტიკოსო. თინა ოცადუდჷ გდრ-წკჷმა დო შხვა კომუნისტური სახენწჷფოეფიწკჷმა ურთიართალაშ გაუჯგუშებას. შმიდტი რდჷ ევროპაშ პოლიტიკური გოართოიანაფაშ მოხუჯე ამერიკაწკჷმა პარტიონორობათ. 1978 წანას, შმიდტიქ მიშეღჷ კაბეტი თია ევროპაშ სავალუტო სისტემაშ დორსხუაფაშა. 1980-იან წანეფიშე გერმანიას სერიოზული პრობლემა რდჷ რეცესია, ნამუთ მოსოფელიშ მასშტაბით იბურჯანდჷ. სოციალური პროგრამეფიშ გურშენ, სოციალ-დემოკრატეფქ ვემირიგეს დუდიშული დემოკრატეფიწკჷმა. ჸათეშ გეშათ დუდიშული დემოკრატიული პარტიაქ კოალიციაშე გეგშართჷ. შედეგო, შმიდტიქ მიოდინუ უმენტაშობა ბუნდესტაგის დო 1982 წანაშ 1 გჷმათუთას, კანცლერიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1918
კატეგორია:ნაღურა 2015
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანალი ეკონომისტეფი
კატეგორია:გერმანიაშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ფინანსეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ეკონომიკაშ მინისტრეფი
კატეგორია:გერმანიაშ კანცლერეფი
ვაცლავ ჰაველი

**ვაცლავ ჰაველი** (ჩეხ. Václav Havel; დ. 5 გჷმათუთა, 1936 — ღ. 18 ქირსეთუთა, 2011) — ჩეხი პოლიტიკოსი, ჭარუ, პოეტი, დრამატურგი დო დისიდენტი. ჰაველი რდჷ ჩეხოსლოვაკიაშ ეკონია პრეზიდენტი 1989-1992 წანეფს დო ჩეხეთიშ მაართა პრეზიდენტი 1993-2003 წანეფს. მუჭოთ ჭარუ დო ჩეხური ლიტერატურაშ ართ-ართი შანულამი წჷმმარინაფალი, რე ავტორი შხვადოშხვა პიესეფიშ, ესეეფიშ დო მემუარეფიშ. ვაცლავ ჰაველი მერჩქინელი რე მაეჩა ოშწანურაშ ართ-ართი უშანულამაში ინტელექტუალო. 

დუდშე, ჰაველქ პოპულარობა მიპალუ მუჭოთ დრამატურგიქ. მუში პიესეფს თინა ირინუანდჷ აბსურდისტული სტილს დო კონწარო აკრიტიკენდჷ კომუნისტური სისტემას. ჰაველქ პოლიტიკურო აქტიურო გინირთჷ პრაღაშ აფუნიშ უკულ, ნამუსჷთ თინა მონაწილენდჷ. თიში ინიციატივათ დირსხუ დისიდენტური ჸარაფიქ ქარტია 77-იქ. ჰაველიშ პოლიტიკური აქტივიზმი ჩეხოსლოვაკიაშ პოლიტიკური პოლიციას უთოჸუჯეთ ვადოსკილადჷ. ჰაველი ბრელშა რდჷ ჭოფილი.

1989 წანას ჰაველქ დარსხუ პოლიტიკური ჸარაფი ომენოღალე ფორუმი, ნამუქჷთ არსულჷ კაბეტი როლი ხავერდოვანი რევოლუციაშ მიმალობას. ჸათე რევოლუციაქ, 1989 წანაშ გერგობათუთას, ქუდახუ კომუნისტური მართუალა ჩეხოსლოვაკიას. კომუნიზმიშ დონთხაფაშ უკულ მალას, ჰაველქ ჩეხოსლოვაკიაშ მაართა დემოკრატიულო გიშაგორილი პრეზიდენტო გინირთჷ. სლოვაკეთიშ ზოხორინელობაშ უკულ, ჰაველქ გიშაგორილქ იჸუ ჩეხეთიშ პრეზიდენტო. სლოვაკეთიშ ზოხორინელობას ჰაველი აქტიურო ოპონირენდჷ, მარა უშედეგეთ. სლოვაკეთიქ დუდშულობა 1993 წანას გეგმაცხადჷ.

ჰაველიშ პრეზიდენტობაშ ბორჯის, ჩეხეთიქ გინირთჷ ნატოშ მაკათური ქიანათ დო ევროპაშ რსხუწკჷმა ქიდიჭყჷ დიალოგი მაკათურობაშ გეშა. ევროპაშ რსხუშ ოფიციალური მაკათურო ჩეხეთიქ 2004 წანას გინირთჷ. პრეზიდენტიშ პოსტიშე ულაშ უკულ, ჰაველი აქტიურო მონაწილენდჷ ომენოღალე პროცესეფს. თიში ინიციატივათ ხე მაჭარეს პრაღაშ დეკლარაციას 2008 წანას. 1996 წანას ჰაველქ, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ელი ვიზელიწკჷმა ართო დარსხუ ფორუმი 2000. 

მუში პოლიტიკური დო ლიტერატურული კარიერაშ გოძვენას, ჰაველქ მიპალუ შხვადოშხვა პრესტიჟული ჯილდო დო პრემია: დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი, განდიშ თინჩალაშ პრემია, დუდიშალაშ მენდალი, კანადაშ ორდენი დო შხვეფი. 2012 წანაშე თიში ჯოხონობაშ რე პრაღაშ საირქიანო აეროპორტი.

2013 წანას, ევროპაშ სხუნუშ საპარლამენტო ასამბლეაქ, ვაცლავ ჰაველიშ ბიბლიოთეკაქ დო ქარტია 77-იშ ფონდიქ დარსხუეს ვაცლავ ჰაველიშ ჯოხონობაშ საირქიანო პრემია, ნამუთ ირწანურო გინმაჩამუ ჸეთი პიჯეფს, ვარდა ორგანიზაციეფს ნამუეფით ლჷმენა ადამიერიშ ნებეფიშო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვაცლავ ჰაველიშ ბიბლიოთეკა პრაღას
* ბიოგრაფია ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* 
* 
* ნეკროლოგი ნიუ-იორკი ტაიმსის
* ჰაველიშ ეკონია ინტერვიუ

კატეგორია:დუნაბადი 1936
კატეგორია:ნაღურა 2011
კატეგორია:ჩეხეფი
კატეგორია:ჩეხი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ჩეხი დისიდენტეფი
კატეგორია:ჩეხი ჭარუეფი
კატეგორია:ჩეხი პოეტეფი
კატეგორია:ჩეხი დრამატურგეფი
კატეგორია:ჩეხოსლოვაკიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ჩეხეთიშ პრეზიდენტეფი
გერმანიაშ ფედერაციული რესპუბლიკა (1949-1990)

**გერმანიაშ ფედერაციული რესპუბლიკა** (გერმ. Bundesrepublik Deutschland), თაშნეშე შინელი რდჷ მუჭოთ **ბჟადალი გერმანია** — სახენწჷფო ცენტრალური ევროპას 1949-1990 წანეფს.

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ, გერმანიაშ ტერიტორია გორთილი რდჷ ოთხი საოკუპაციო ზონათ, ნამუეფსჷთ მართუნდეს ააშ, ბრიტანეთი, საფრანგეთი დო სხუნუეთი. ააშ-იშ, ბრიტანეთიშ დო საფრანგეთიშ ზონეფიშ გოართოიანაფათ იფორმირჷ გერმანიაშ ფედერაციული რესპუბლიკაქ (გფრ). დუდშე გფრ-შ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ 12 აკანი. 1952 წანას, ობჟათე ბადენქ, ვიურტემბერგ-ბადენქ დო ვიურტემბერგ-ჰოჰენცოლერნიქ აკიართიანეს დო გაჭყეს ართი აკანი ბადენ-ვიურტემბერგი. 1957 წანას, გფრ-შ აკოდგინალუაშა გემშართჷ ზაარლანდიქ. ჸათე აკანეფიშ მოხ,  ხოლო ართი ზოხო აკანო დე ფაქტო მირჩქინუაფუდჷ ბჟადალი ბერლინი, ნამუთ დე იურე ვარდჷ გფრ-შ ნორთი დო თის მართუნდჷ მორსხუეეფიშ საკონტროლო სხუნუ (*ACC*). მარა ბჟადალი ბერლინი პოლიტიკურო მერსხილი რდჷ გფრ-წკჷმა. 

1950-იან წანეფიშ ეკონომიკური სანწუულით (Wirtschaftswunder) გფრ-ქ მიოჭირინუ შანულამი ეკონომიკური წჷმოძინეფს. გფრ-შ მაართა კანცლერი რდჷ კონრად ადენაუერი ნამუთ ნეიტრალიტეტიშ პოლიტიკას ვემეთხოზუდჷ დო რდჷ ააშ-წკჷმა დო ბჟადალიშ შხვა ქიანეფწკჷმა ხოლოშიანი ურთიართალაშ მოხუჯე. 1955 წანას გფრ-ქ გინირთჷ ნატოშ მაკათური სახენწჷფოთ. ადენაუერი, თაშნეშე რდჷ ევროპული ინტეგრაციაშ პროპონენტი. 1975 წანას, მუჟამსჷთ G6-ქ დირსხუნჷ, თიში ართ-ართი მაკათურო გფრ-ქ გინირთჷ.

ბჟაეიოლიშ ბლოკიშ აკოცჷმაშ დო ბერლინიშ კიდაშ დონთხაფაშ უკულ, გფრ-ქ დო გდრ-ქ აკიართიანეს.

კატეგორია:გერმანია
კატეგორია:გერმანიაშ ისტორია
ჰანს-დიტრიხ გენშერი

**ჰანს-დიტრიხ გენშერი** (გერმ. Hans-Dietrich Genscher; დ. 21 მელახი, 1927 — ღ. 31 მელახი, 2016) — გერმანალი პოლიტიკოსი, გერმანიაშ დუდიშული დემოკრატიული პარტიაშ მაკათური, გერმანიაშ დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრი 1969-1974 წანეფს, გალენური საქვარეფიშ მინისტრი დო ვიცე-კანცლერი 1974-1992 წანეფს. 1991 წანას, გენშერი რდჷ ევროპაშ უშქურანჯალაშ დო წოროხანდაშ ორგანიზაციაშ (ეუწო) დუდმახვენჯი.

გემშერი 1945 წანაშახ რდჷ ნაცისტური პარტიაშ მაკათური. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას, ნინალენდჷ ნაცისტური გერმანიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. ლჷმაშ ეკონია პერიოდის, მორსხუეეფიშ ტყვე რდჷ. გადუდიშულებაშ უკულ ბჟაეიოლი გერმანიას ქიდიხორუ. გურაფულენდჷ იურისპრუდენციას დო ეკონომიკას ჰალეშ დო ლაიფციგიშ უნივერსიტეტეფს. 1952 წანას, გენშერქ ბჟადალი გერმანიაშა ინტუ, დო თექ გაგინძორჷ იურიდიული დო პოლიტიკური კარიერა. 1952 წანაშე ქაკათჷ დუდიშული დემოკრატიული პარტიას დო მალას მიპალუ პოპულარობა პარტიაშ დინახალე. 1965 წანას გენშერქ გიშაგორილქ იჸუ ბუნდესტაგიშ მაკათურო.

მუში დიპლომატიური დო პოლიტიკური კარიერაშ გოძვენას გენშერი რდჷ რეალპოლიტიკიშ მოხუჯე დო ოცადუდჷ ურთიართალაშ გაუჯგუშებას სხუნუეთიწკჷმა დო ბჟაეიოლიშ ბლოკიშ სახენწჷფოეფიწკჷმა. 1989-1990 წანეფს თიქ არსულჷ შანულამი როლი გერმანიაშ გოართოიანაფაშო. გენშერი რდჷ გოართოიანაფილი გერმანიაშ მაართა გალენური საქვარეფიშ მინისტრი. 1992 წანაშ მესის გენშერქ დაკებული პოსტეფი ქიდიტუ, მარა ბუნდესტაგიშ მაკათურო სკიდუდჷ. გენშერქ პოლიტიკური კარიერა 1998 წანას გასურჷ. უკულიანი პერიოდის მოღალენდჷ იურისტო დო საირქიანო კონსულტანტო. რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1927
კატეგორია:ნაღურა 2016
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანალი დიპლომატეფი
კატეგორია:გერმანალი იურისტეფი
კატეგორია:გერმანიაშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:გერმანიაშ დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ვიცე-კანცლერეფი
ტეატაო ტეანაკი

**ტეატაო ტეანაკი** (; დ. 15 მანგი,1935 — ღ. 11 გერგობათუთა, 2016)  — რდჷ კირიბატიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო მოღალე, ქიანაშ მაჟირა პრეზიდენტი (1991—1994).

## ქოძირით თაშნეშე
* კირიბატიშ პრეზიდენტი

კატეგორია:კირიბატიშ პრეზიდენტეფი
ტებურორო ტიტო

**ტებურორო ტიტო** (; დ. 25 მარაშინათუთა, 1953)  — კირიბატიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო მოღალე, ქიანაშ მასუმა პრეზიდენტი (1994—2003).

## ქოძირით თაშნეშე
* კირიბატიშ პრეზიდენტი

კატეგორია:კირიბატიშ პრეზიდენტეფი
ანოტე ტონგი

**ანოტე ტონგი** (; დ. 11 მანგი, 1952)  — კირიბატიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო მოღალე, ქიანაშ მაანთხა პრეზიდენტი (2003—2016).

## ქოძირით თაშნეშე
* კირიბატიშ პრეზიდენტი

კატეგორია:კირიბატიშ პრეზიდენტეფი
ტანეტი მაამაუ

**ტანეტი მაამაუ** (; დ. 16 ეკენია, 1960)  — კირიბატიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო მოღალე, ქიანაშ მოქიმინჯე, მაამშვა პრეზიდენტი (2016 წანაშე ასეშა).

## ქოძირით თაშნეშე
* კირიბატიშ პრეზიდენტი

კატეგორია:კირიბატიშ პრეზიდენტეფი
კირიბატული ნინა

**კირიბატული ნინა** (გილბერტული) — ართ-ართი მიკრონეზიული ნინა, კირიბატიშ რესპუბლიკა ტარი ნინა. კირიბატულ ნინაშა მორაგადეეფიშ მუდანობა — 120,000 ადამიერი (2002–2019).

## ფრაზეფი
* გომორჯგუა (ფორმალური) — *Mauri*
* გომორძგუა — *Ko na mauri*
* გომორძგუა (ოფიციალური) — *Kam na mauri*
* მუჭო რექ? — *Ko uara?*
* მუჭო რეთ? — *Kam uara?*
* მარდი — *Ko rabwa*
* ქვერსემი მარდი — *Kam rabwa*
* ძირაფაშახ — *Ti a bo* („ქეშებხვადუთ“)

## ქოძირით თაშნეშე
* კირიბარიშ ნინეფი

## ლიტერატურა
* Alekseev F. Loanword adaptation strategies in Gilbertese // Cultural Anthropology and Ethnosemiotics. 2015. № 1(1). P. 46—52.
* Blevins J., Harrison S. Trimoraic Feet in Gilbertese // Oceanic Linguistics. 1999. № 38(2) P. 203—230.
* Groves T., Groves G., Jacobs R.  Kiribatese: an outline description. Canberra: Pacific Linguistics, 1985. 155 p.
* Trussel S. Kiribati (Gilbertese): grammar handbook. Washington: Peace Corps, 1979. 288 p.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Ethnologue report for Kiribati
* Gilbertese words collection for SuperMemo
* Dictionary with Gilbertese — English Translations from *Webster’s Online Dictionary — the Rosetta Edition

კატეგორია:მიკრონეზიული ნინეფი
კატეგორია:კირიბატიშ ნინეფი
კატეგორია:ტუვალუშ ნინეფი
კატეგორია:ფიჯიშ ნინეფი
მანარი (შრი-ლანკა)

**მანარი** (; ) — ნოღა შრი-ლანკას; ოორუე პროვინციას, მანარიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფჷ კოკი მანარს მანარიშ ჸუჯიშ მიოჯინუს დო რე ისტორიული ქეთეესვარამიშ ოხიდაშ ორენი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Information on Mannar (ტამილურო)
* Official Mannar.com (ტამილურო)

კატეგორია:შრი-ლანკაშ ნოღეფი
კატეგორია:შრი-ლანკაშ ოორუე პროვინციაშ ნოღეფი
მობუტუ სესე სეკო

**მობუტუ სესე სეკო კუკუ ნგბენდუ ვა ზა ბანგა**, დაბადებაშ ჯოხო **ჟოზეფ-დეზირე მობუტუ** (დ. 14 გჷმათუთა, 1930 — ღ. 7 ეკენია, 1997) — კონგოარი პოლიტიკოსი დო ოურდუმე მოღალე, ზაირიშ მაართა დო ართკაკალია პრეზიდენტი 1971-1997 წანეფს. თის, თაშნეშე უკებუდჷ კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პრეზიდენტიშ პოსტი 1965-1971 წანეფს. 1967-1968 წანეფს მობუტუ რდჷ აფრიკაშ ართობაშ ორგანიზაციაშ დუდმახვენჯი. 

კონგოშ კრიზისიშ მიმალობას, მობუტუქ, ნამუსჷთ ჸათე ბორჯის უკებუდჷ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ შტაბიშ უნჩაშიშ პოსტი, 1960 წანას ქუდახუ დემოკრატიულო გიშაგორილი მეკვარჩხანე-ნაციონალისტი პატრის ლუმუმბაშ თარობა. მობუტუს ხუჯი დუკინეს ბელგიაშ დო ამერიკაშ თარობებქ. მობუტუშ ხეშენწუალათ ხეშულობაშა მულირი თარობაქ ოჭოფუ დო დოჸვილჷ პატრის ლუმუმბა. მობუტუ სკიდუდჷ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ მადუდეთ 1965 წანაშახ. თე წანას თიქ, მაჟირა გინორთაშ შედეგო, გეჭოფუ აბსოლუტური ხეშულობა.

მობუტუქ გაჭყჷ ართ პარტიული სისტემა, სოდეთ ლეგალური რდჷ ხვალე მუში პარტია რევოლუციაშ ოკათე ჸარაფი. 1971 წანას მობუტუქ კონგოს ჯოხოდვალა დუთირუ დო *ზაირი* ქიგიოდვუ. მობუტუ ანტკიცენდჷ ნამდა თიში პოლიტიკური იდეოლოგია ვართ მემარძგვანეობას, ვართ მეკვარჩხანეობას დო ვართ ცენტრისტულს ვაუხუჯანდჷ. მობუტუშ რეჟიმი რდჷ დუდშე ბოლოშა ავტოკრატიული. მართუალაშ გოძვენას თიქ გაჭყჷ მუში კულტი. მობუტუშ მართუალა იხასიათებუდჷ კორუფციათ, ინფლაციათ, ვალუტაშ დევალვაციათ დო ადამიერიშ ნებეფიშ იგნორირებათ. თაშნეშე, მობუტუ მოთხოზუდჷ პოლიტიკური ოპონენტეფს. მარა რახანს მობუტუ ანტი-კომუნისტო ითვალუდუნჷ, თის პოლიტიკური, მატერიალურო დო ფინანსურო ალურდეს ამერიკა, საფრანგეთი დო ბელგია. მობუტუს, თაშნეშე ხოლოშიანი ურთიართალა უღჷდჷ ობჟათე აფრიკაშ აპართეიდული თარობაწკჷმა, ისრაელიწკჷმა დო საბერძნეთიშ ოურდუმე დიქტატურაწკჷმა. 1972 წანაშე მობუტუშ რეჟიმს ხუჯი დუკინჷ ჩინეთიქ ხოლო. ჩინეთი მობუტუს ფინანსურო ოხვარუდჷ. 

1990 წანაშო ძალამს გეუფრაშჷ ეკონომიკური ჸოფირალაქ. ქიანას ვარდჷ სტაბილური სიტუაცია ხოლო. პრობლემეფიშ გინაჭყვიდალო მობუტუქ კოალიციაშა გემშართჷ მუში ოპონენტეფიწკჷმა. 1997 წანაშ მესის, არყებულეფქ, ლორან-დეზირე კაბილაშ ხემანჯღვერობათ, გეგთარაგვეს მობუტუ დო ქიანაშე ონტინეს. მობუტუქ ღურუ ჸათე მოლინეფიშე სუმი თუთაშ უკულ, 1997 წანაშ 7 ეკენიას, მაროკოშ ნოღა რაბატის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1930
კატეგორია:ნაღურა 1997
კატეგორია:კონგოარეფი
კატეგორია:კონგოარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:კონგოარი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ პრეზიდენტეფი
იერემია ტაბაი

**სერ იერემია ტიენანგ ტაბაი** (; დ. 16 ქირსეთუთა, 1950) — კირიბატიშ რესპუბლიკაშ პირველი პრეზიდენტი. 1978 -1979 წანეფს, გილბერტიშ კოკეფიშ ბრიტანული კოლონიაშ თარი მინისტრი. 1979-1991 წანეფს უკებუდჷ პრეზიდენტიშ პოსტი. ხეშუულობაშე ჩეთხჷ ობორჯეთ 1982-1983 წანეფს დო თიშ მოღალობას არსულენდჷ როტა ონორიო. 1991 წანას, ხეშუულობაშე ულაშ უკული, 1992-1998 წანეფს რდჷ რჩქალოკიანური ფორუმიშ გენერალური მელამოსე. ოპალუ კირიბატის პირველი გაზეთი „*Kiribati Newstar*“ .

## ქოძირით თაშნეშე
* კირიბატიშ პრეზიდენტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ინფორმაცია ვებ-ხასჷლას Worldstatesmen.org

## სქოლიო

კატეგორია:კირიბატიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1950
პოინტ-პედრო

**პოინტ-პედრო** (; ) — ნოღა შრი-ლანკას; ოორუე პროვინციას, ჯაფნაშ ოლქიშ აკოდგინალუას. იდვალუაფჷ კოკიშ ოორუე კონკას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Hartley College Website
*Point Pedro Institute of Development 
*The Civil Wars of Sri Lanka during 13th to 15th Century
*Wars waged for the Possession of the Tooth Relic
*A Brief History of Jaffna Kingdom
*The Vallipuram Buddha Image
*Puttalai  Maha  Vidyalayam Old Students' Association (UK)

კატეგორია:შრი-ლანკაშ ნოღეფი
კატეგორია:შრი-ლანკაშ ოორუე პროვინციაშ ნოღეფი
ჩავაკაჩჩერი

**ჩავაკაჩჩერი** (; ) — ნოღა შრი-ლანკას; ოორუე პროვინციას, ჯაფნაშ ოლქიშ აკოდგინალუას. იდვალუაფჷ ჯაფნაშ ჩქონს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Javanese History, Spread of Javanese Rule from Madagascar to South Pacific
*The Civil Wars of Sri Lanka during 13th to 15th Century
*Wars waged for the Possession of the Tooth Relic
*Chaavakachcheari Etymology
*Population by DS Division - Jaffna District, 2012

კატეგორია:შრი-ლანკაშ ნოღეფი
კატეგორია:შრი-ლანკაშ ოორუე პროვინციაშ ნოღეფი
ვავუნია

**ვავუნია** (; ) — ნოღა შრი-ლანკას; ოორუე პროვინციას, ვავუნიაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:შრი-ლანკაშ ნოღეფი
კატეგორია:შრი-ლანკაშ ოორუე პროვინციაშ ნოღეფი
პოლონარუვა

**პოლონარუვა** (; ) — შქა ოშწანურეფიშ შრი-ლანკაშ ნანანოღა, იდვალუაფუ კოლომბოშ ოორუე-ბჟაეიოლშე 214 კილომეტრიშ მეძენას. ჩინებული რე ბუდას გიგანტური ნაწახნაკათ, ნამუშ სიმაღალა 40 მეტრი რე დო გიშათოლირი რე მასიური გრანიტიშე 1180 წანას. 1982 წანაშე მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ძეგლეფიშ ერკებულშა. 

კატეგორია:შრი-ლანკაშ ნოღეფი
კატეგორია:შრი-ლანკაშ ოორუე-ცენტრალური პროვინციაშ ნოღეფი
ბატიკალოა

**ბატიკალოა** (; ) — ნოღა შრი-ლანკას; ბჟაეიოლი პროვინციას,  ბატიკალოაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფჷ ნოღა ტრინკომალიშ ობჟათეშე 111 კილომეტრიშ მეძენას, კოკის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Batticaloa Municipal Council 
*Batticaloa  
*Batticaloa Diocese

კატეგორია:შრი-ლანკაშ ნოღეფი
კატეგორია:შრი-ლანკაშ ბჟაეიოლი პროვინციაშ ნოღეფი
ჰამბანტოტა

**ჰამბანტოტა** (; ) — ნოღა ობჟათე-ბჟაეიოლ შრი-ლანკას, ობჟათე პროვინციას. ჰამბანტოტაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Hambantota District Travel Guide 
* Hambantota District Chamber of Commerce 
* 2018 Candidate Website
* Travelers guide, ''Tourslanka.com''
* Tourist information, ''Deepsouth.lk''
* Mahinda Rajapaksa National Tele-Cinema Park ''mrtelecinemapark.com''

კატეგორია:შრი-ლანკაშ ნოღეფი
კატეგორია:შრი-ლანკაშ ობჟათე პროვინციაშ ნოღეფი
ტომას მაინ რიდი

**ტომას მაინ რიდი** (ინგლ. Thomas Mayne Reid; დ. 4 პირელი, 1818 — ღ. 22 გჷმათუთა, 1883) — ირლანდიარი ჭარუ დო ნოველისტი, ნამუთ მონაწილენდჷ ამერიკა-მექსიკაშ ლჷმას, 1846-1848 წანეფს. რიდიშ ნაჭარეფს ეჭარილიე კოლონიალური პოლიტიკა ამერიკაშ კოლონიეფს, დოლმახორეეფიშ რინა დო ამერიკალი ინდიარეფიშ ცხოვრება. რომანეფიშ სიუჟეტეფი ივითარებჷ ბჟადალი ამერიკას, მექსიკას, ობჟათე აფრიკას, ჰიმალაის დო იამაიკას. რიდი ავტორი რე დოხოლაფირო 75 რომანიშ დო თხობელუაშ. თიში ნაწარმებეფი ორხველუდჷ დუდსგინნაველეფიშ დო ბაღანეფიშ ლიტერატურაშ ჟანრეფს. რიდიშ ნაწარმებეფიშე ეიოშანალი რე: უდუდე ცხენენჯი, ოცეოლა, ოკიანეს დინაფილეფი, სკალფიშ ჯინორეფი დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ირლანდიარეფი
კატეგორია:ირლანდიარი ჭარუეფი
კატეგორია:ირლანდიარი ნოველისტეფი
სემიუელ კრამერი

**სემიუელ ნოა კრამერი** (ინგლ. Samuel Noah Kramer; დ. 28 ეკენია, 1897 — ღ. 26 გერგობათუთა, 1990) — ამერიკალი ასირიოლოგი, შუმერიშ ისტორიაშ დო შუმერული ნინაშ ართ-ართი უდიდაში ექსპერტი.

დებადჷ ნოღა ჟაშკივს, რუსეთიშ იმპერიას, ურიეფიშ ფანიას. 1905 წანას კრამერეფქ ოცხოვრებშა ფილადელფიაშა გეგნორთეს. ჸათაქ სემიუელ კრამერიშ მუმაქ ურიეფიშ სკოლა ქუდარსხუ. სემიუელ კრამერი გურაფულენდჷ ობჟათე ფილადელფიაშ უმაღალაში სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ ეგვიპტოლოგიათ დეინტერესჷ. უკულიანი პერიოდის, კრამერქ გურაფა გაგინძორჷ პენსილვანიაშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თიში ინტერესეფიშ სფერო ბჟაეიოლმარჩქინჯალა რდჷ. პენსილვანიაშ უნივერსიტეტის გურაფაშ ბორჯის, კრამერქ გეჩინებაფუ ახალნორდი მენცარი ეფრემ ავიგდორ სპეისერი, ნამუთ სალიშობური ფირფიტეფიშ გოშიფრუას ოცადუდჷ. ჸათე პერიოდიშე დიჭყჷ კრამერქ სალიშობური ჭარალუაშ სისტემაშ რკვიება. 1929 წანას კრამერქ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. ომენცარე კარიერაშ გოძვენას კრამერი მუშენდჷ პენსილვანიაშ დო ჩიკაგოშ უნივერსიტეტეფს. 1949 წანაშე კრამერი რდჷ ამერიკაშ ფილოსოფიური ჯარალუაშ მაკათური. 1968 წანას აკადემიური კარიერა ქიმიოტუ, მარა აქტიურო აგინძორენდჷ მენცარული რკვიებეფს. 1971 წანას გიშაგორილქ იჸუ ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათურო.

## გიშნაგორა ნახანდეფი
* *შუმერული მითოლოგია* (1944)
* *ისტორია იჭყაფუ შუმერიშე* (1956)
* *შუმერეფი: თინეფიშ ისტორია, კულტურა დო რჯებეფი* (1963)
* *ცივილიზაციაშ ონწე* (1967)
* *ინანა, სამოთხეშ დო დიადიხაშ დიაფალი* (1983, წოროავტორი - დიანა უოლკშტაინი)
* *შუმერული მოსოფელს: ავტობიოგრაფია* (1988)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სემიუელ კრამერიშ ასირიოლოგიაშ ინსტიტუტი 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასირიოლოგეფი
მითანი

**მითანი** (ჯვ. წ. 1550-1260 წწ.), **ჰაბიგალბატი** - ჯვეში ბაბილონური ტექტეფს, **ჰანიგალბატი** ვარდა **ჰანი-რაბატი** - ასურული წყუეფს, **ნაჰარინი** - ეგვიპტური ტექსტეფს — ხურიტული ნინაშა მაჩიებელი კათაშ ჯვეში სახენწჷფო თეხანური ოორუე სირიაშ დო ობჟათე-ბჟაეიოლი ანატოლიაშ ტერიტორიას. მითანიშ არსებობაშ გოძვენას შანულამი რდჷ ინდოირანული ლინგვისტური დო პოლიტიკური გოლინა.

მითანიშ ისტორიაშე თეხანური ისტორიკოსეფს ბრელი ინფორმაცია ვაუღუნა. არქეოლოგიური გონთხორუეფით მუთთუნნერი სერიოზული წყუეფიშა დო დოკუმენტეფიშა ვარე მეგორაფილი. მითანიშ ისტორიაშ გეშა ინფორმაციას ბგებულენთ მითანიშ მეზობელი სახენწჷფოეფიშ ისტორიული ნაჭარეფიშე დო ტექსტეფიშე.
რჩქინელი რე ნამდა მითანიშ სახენწჷფო ინდოირანალეფიშ დუნარსხუეფი რე. ჸათე ინდოირანალეფი ჯვეში არიული ტომეფიშ გამნარყი რდჷ. თინეფქ (ინდოირანალეფქ) მუნეფიშ თარი ტომეფს დეთხის, დიჭყეს მიგრაცია, მესოპოტამიაშა ქუმორთეს დო ხურიტეფიწკჷმა ქიდიხორეს. მალას თინეფქ შანულამო გენძალიერეს დო გინირთეს ხურიტეფიშ მამართალეფო.

არსებობაშ დუდშეიანი პერიოდის მითანიშ თარი ოპონენტი ეგვიპტე რდჷ. ჟირხოლო სახენწჷფო ოცადუდჷ სირიაშ ხეშა აშაჸოთამას. მარა უკულიანი ბორჯიშო, მითანქ გაუჯგუშჷ ურთიართალა ეგვიპტეწკჷმა, გიშაკერზაფილო მაფა თუტმოს IV-წკჷმა (დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1425-1417 წწ.). მითანიშ ართ-ართი უნძალიერაში მაფათ ითვალუ საუშშათარი (ჯვ. წ. 1500-1450 წწ.), ნამუქჷთ ასურეთიშა გემშეჭკირჷ დო გორჩუ ნოღა აშური. მითანიშ ეკონია ზოხორინელი მაფა რდჷ თუშრათა, ნამუშ მაფობაშ ბორჯის, ხეთეფიშ მაფაქ სუფილულიუმა I-ქ გემშეჭკირჷ დო გეჭოფუ მითანიშ ნანანოღა ვაშუქანი. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1340 წანას დუჸვილუნა თუშრათა. თიშ უკულ ქუდოჭყაფე ლჷმა ხეშულობაშო. დინასტიური ლჷმაშ მიმალობას, სუფილულიუმაქ ხუჯი დუკინჷ თუშრათაშ სქუას მატივაზას. ჸათე პერიოდიშე მითანქ გინირთჷ ხეთეფიშ იმპერიაშ ნორთო, ჯოხოდვალათ ჰანიგალბატი. უკულ მალას, ასურეთიშ მაფეფქ ადადნირარი I-ქ (ჯვ. წ. 1307-1275) დო სალმანასარ I-ქ (ჯვ. წ. 1275-1245) ქიდეკინეს მითანიშ ტერიტორია დო თინა ასურეთიშ იმპერიას ქიმურსხუეს. შედეგო, მითანქ ასურეთიშ ართ-ართი პროვინციათ გინირთჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:მითანი
კატეგორია:მითანიშ ისტორია
სალმანასარ I

**სალმანასარ I**, *სალმანუ-აშარედ* — ასურეთიშ მაფა ოშქაშე ასურული პერიოდის, ჯვ. წ. 1273-1244 წანეფს, შხვა ვერსიათ ჯვ. წ. 1265-1235 წანეფს.

სალმანასარი რდჷ ადადნირარი I-შ სქუა. სალმანასარი აწარმენდჷ წჷმოძინელი ოურდუმე კამპანიეფს. მართუალაშ მაართა წანას თიქ ქიდეკინჷ ბრუო ქიანა დო მოჯალაგუ ჯიხაზურგა არინუ, ნამუშ ნტვერი აშურიშა ქიმიღჷ. მაჟირა წანას, თიქ დამარცხჷ ჰანიგალბატიშ (მითანი) მაფა სათუარა დო თიში მორსხუეეფი: ხეთეფი დო აჰლამუეფი. სალმანასარქ მითანი ასურეთის ქიმურსხუ დო თინა ასურეთიშ ართ-ართი პროვინციათ გინაშქუ. 

ტერიტორიეფიშ დოჸუნაფაშ უკულ, სალმანასარი მახორუეფს ეიოხორუანდჷ დო თინეფს გინმახორუანდჷ შხვადოშხვა აბანეფიშა. ოურდუმე ექსპედიციეფიშ შედეგო, სალმანასარქ ქიდეკინჷ კაბეტი ტერიტორიეფი: ტაიდუშე ირიდუშა დო სუდუშე ჰარანუშა. სალმანასარქ ეიოგჷ დოხორეეფი აშურს დო ნინევიას, გაახალჷ აშურიშ ოხვამე დო დარსხუ ნოღა ქალხუ. სალმანასარიშ გეჸვენჯი მაფა დო მონძე რდჷ სქუა ტუკულტი-ნინურტა I.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ასურეთიშ ისტორია
ტუკულტი-ნინურტა I

**ტუკულტი-ნინურტა I** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 1243-1207 წანეფს, ოშქაშე ასურული პერიოდის. მაართა მაფა, ნამუთ მიშინუაფუდჷ ტიტულით "მაფეფიშ მაფა".

ტუკულტი-ნინურტა I-ქ, ნიჰრიაშ ლჷმას კონწარო დამარცხჷ ხეთეფი დო ქიდეკინჷ ანატოლიაშ დო ლევანტიშ შანულამი ნორთეფი. ტუკულტი-ნინურტა ეფექტურო აკონტროლენდჷ ურარტუს ხოლო. უკულიანი პერიოდის, მანწყუ ოურდუმე კამპანია ბაბილონეთიშ კასიტი მაფა კაშტილიაშ IV-შ მეხჷ, ორჯგინჷ თის, ოჭოფუ დო ასურეთიშა გეგნახორუ. ტუკულტი-ნინურტაქ გეჭოფუ ბაბილონი დო დუდი ბაბილონეთიშ მაფათ გეგმაცხადჷ. ბაბილონეთიშ დამარცხებაშ უკულ, ტუკულტი-ნინურტაქ არაბეთიშ ჩქონიშა გემშეჭკირჷ დო ქიდეკინჷ დილმუნი დო მელუხა. 

ტუკულტი-ნინურტა უბადოთ ოქცუდჷ მუში ოპონენტეფს. მუჟამსჷთ ბაბილონარეფქ ეარყესინჷ, თიქ ბაბილონიშა გემშართჷ, გორჩუ ნოღა დო მოჯალაგუ ოხვამეეფი. ტუკულტი-ნინურტაქ ეიოგჷ ახალი ნანანოღა კარ-ტუკულტი-ნინურტა, სოდეთ ტუკულტი-ნინურტა მუში არჸებული სქუალეფქ დოჸვილეს, დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1207 წანას. თიშ უკულ ასურეთიშ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ აშურ-ნადინ-აპლიქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ასურეთიშ ისტორია
სინახერიბი

**სინახერიბი** (აქად. 𒀭𒌍𒉽𒈨𒌍𒋢, *სინ-ახი-ერიბა*; დ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 745 წ. — ღ. ჯვ. წ. 681 წანაშ 20 გჷმათუთა) — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 705-681 წანეფს, სარგონიდეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი.

სინახერიბიშ მართუალაშ ბორჯის, ასურეთიშო თარი პრობლემა ბაბილონეთი რდჷ, სოდეთ ძალამს გენძალიერეს ქალდეარეფქ დო თინეფიშ მანჯღვერქ მარდუქ-აპლა-იდინა II-ქ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 710 წანას სინახერიბიშ მუმაქ, სარგონ II-ქ ბაბილონეთიშ ომაფე ხვისტაშე მარდუქ-აპლა-იდინა II გეგთარაგუ დო ბაბილონიშე ონტინუ. სარგონიშ ღურაშ დო სინახერიბიშ ომაფე ხვისტაშა ეშულაშ უკულ მალას, მარდუქ-აპლა-იდინაქ ბაბილონიშა გემშეჭკირჷ. თის ხუჯი დუკინეს ელამარეფქ.  გინმაჭყვადალი ბურჯაფის, ნოღა ქიშიშ გოხოლუას სინახერიბიქ კონწარო დამარცხჷ მარდუქ-აპლა-იდინა, ნამუქჷთ ელამიშა ინტუ. სინახერიბიქ ბაბილონეთიშ კონტროლი დირთინუ. 

ბაბილონეთიშ მაფათ სინახერიბიქ ქუდარინუ მუში მოხუჯე, ბაბილონური დიდებუანი ბელ-იბნი, ნამუქჷთ გეგთოჩუ სინახერიბი. თიქ ელამარეფიწკჷმა დო ქალდეარეფიწკჷმა ართო ქიდიჭყჷ მოქმენდალა სინახერიბიშ მეხჷ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 700 წანაშო, სინახერიბიქ მორსხუეეფი დამარცხჷ, ოჭოფუ ბელ-იბნი დო ასურეთიშა გეგნახორუ. ბაბილონეთიშ ახალი მაფათ სინახერიბიქ გეგმაცხადჷ მუში უნჩაში ქომოლსქუა აშურ-ნადინ-შუმი. ჯვ. წ. 694 წანას ბაბილონარეფქ დო ელამარეფქ ოჭოფეს დო დოჸვილეს აშურ-ნადინ-შუმი. ნჯარიშ ეშაღალაშ ღანკით, სინახერიბიქ მანწყუ ოურდუმე კამპანია დო ჯვ. წ. 689 წანას მოჯალაგუ ბაბილონი.

ბაბილონიშ მოჯალაგუაშ უკულ, ასურეთიშ ჯარეფქ იუდეაშა გემშეჭკირეს დო ჯვ. წ. 701 წანას, იერუსალიმი ქართას (ალყა) ქინახუნეს. ბიბლიური ნარატივით, იუდეარეფი გინასქილიდუ ღორონთიშ ანგელოზიქ, ნამუქჷთ მოჯალაგუ ასურეთიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი. მარა შხვა თიხანური წყუეფი ვაშინანა ასურალეფიშ მარცხის. ბიბლიაშ მეჯინათ, იუდეაშ მაფა ეზეკიას ასურალეფიშა გინუგაფუ 300 ტალანტი ვარჩხილი დო 30 ტალანტი ორქო. ეზეკია მაფათ ქიგესქილადე.

სინახერიბიქ შანულამი პროექტეფი წიმიჭყჷ იმპერიაშ დინახალე. ნანანოღა ნინევიაშა გეგნიღჷ. თიქ ნინევია გაფართინუ, ეიოგჷ ახალი კიდალეფი, ოხვამეეფი, ომაფე დოხორე დო ბაღი. 

უნჩაში ქომოლსქუაშ აშურ-ნადინ-შუმიშ ღურაშ უკულ, სინახერიბიქ მონძეთ ქჷმწარინუ მაჟირა ქომოლსქუა არდა-მულისუ. მარა ჯვ. წ. 684 წანას, უჩინებუ ბაძაძეფიშ გეშა, სინახერიბიქ მონძეთ გეგმაცხადჷ უკულაში სქუა ასარხადონი. უკმაყოფილე არდა-მულისუქ, ჯვ. წ. 681 წანას დოჸვილჷ სინახერიბი დო მინდომუ ხვისტაშ ხეშა აშაჸოთამა. მარა მალას ასარხადონქ აკოშაყარუ მუში მოხუჯე აკოანჯარაფილი ნძალეფი, გემშართჷ ნინევიაში დო დუდი ასურეთიშ მაფათ გეგმაცხადჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 745
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 681
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფეფი
კატეგორია:ბაბილონეთიშ მაფეფი
კატეგორია:სარგონიდეფი
კატეგორია:ასურეთიშ ისტორია
კატეგორია:ასურეთი
კატეგორია:ნეო-ასურული იმპერია
ასარხადონი

**ასარხადონი** (აქად. 𒀭𒊹𒉽𒋧𒈾, *აშურ-ახა-იდინა*, დ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 713 — ღ. ჯვ. წ. 669 წანაშ 1 გერგობათუთა) — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 681-669 წანეფს, სარგონიდეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი.

უნჩაში ქომოლსქუაშ აშურ-ნადინ-შუმიშ ღურაშ უკულ, სინახერიბიქ მონძეთ ქჷმწარინუ მაჟირა ქომოლსქუა არდა-მულისუ. მარა ჯვ. წ. 684 წანას, უჩინებუ ბაძაძეფიშ გეშა, სინახერიბიქ მონძეთ გეგმაცხადჷ უკულაში სქუა ასარხადონი. უკმაყოფილე არდა-მულისუქ, ჯვ. წ. 681 წანას დოჸვილჷ სინახერიბი დო მინდომუ ხვისტაშ ხეშა აშაჸოთამა. მარა მალას ასარხადონქ აკოშაყარუ მუში მოხუჯე აკოანჯარაფილი ნძალეფი, გემშართჷ ნინევიაში დო დუდი ასურეთიშ მაფათ გეგმაცხადჷ.

მართუალაშ გოძვენას ასარხადონქ მანწყუ წჷმოძინელი ლესქერობეფი მიდიას, სპარსეთის, ელამს, არაბეთიშ ჩქონს, ანატოლიას, კავკაციას დო ლევანტის. თიქ დამარცხჷ კუშიტეფიშ იმპერია დო ქიდიჸუნუ ეგვიპტე დო ლიბია, მუში ვასალეფო გინაშქუ მიდიარეფი დო სპარსალეფი. ღურაშახ ასარხადონქ იმპერია მუში სქუალეფს გურთუ: ასურეთი ქუდუტუ ასურბანიფალს დო ბაბილონეთი შამაშ-შუმ-უკინის.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნეო-ასურული იმპერია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* მოსოფელიშ ისტორიაშ ენციკლოპედია

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 713
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 669
კატეგორია:სარგონიდეფი
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფეფი
ფენიქსიშ კოკეფი

**ფენიქსიშ კოკეფი** () — არქიპელაგი რცქალ ოკიანეს, აკმოდირთუ 8 ატოლიშე დო 2 წყარგიმენ რაქაშე. ორხველჷ კირიბატიშ რესპუბლიკას.

არქიპელაგიშ ბჟადალშე იდვალუაფუ გილბერტიშ კოკეფი, ბჟაეიოლშე — ლაინიშ კოკეფი (ცენტრალური პოლინეზიაშ სპორადეფი).

კატეგორია:ფენიქსიშ კოკეფი
კატეგორია:კირიბატიშ კოკეფი
ბანაბა

**ბანაბა** ვარ-და **ოკიანეშ კოკი** () — კირიბატიშ მორჩილი კოკი რჩქალ ოკიანეს, ნამუთ გილბერტიშ კოკეფიშ ბჟადალშე დო ბჟაეიოლშე ნაურუშ ტერიტორიული წყარეფიშ ხურგის იდვალაუფუ, თაშნეშე უხურგანს საფრანგეთიშ პოლინეზიას (კოკი მაკატეა). კოკიშ  სიგჷნძა — 3,2 კმ-შახ, ფართობი — 6,39 კმ². კოკიშ ინგლისური ჯოხო რე — „ოშენ“ (), კირიბატულ ნინაშა — ბანაბა. კოკიქ პრაქტიკულო ედუმუშამო მიჯალაგჷ ფოსფატეფიშ მოპალუაშ ბორჯის. კოკიშ მახორობა რე — 295 ადამიერი (2010), ნამუეფჷთ ოხორანა მეჩხერი ჩანარობათ ფორილ თი რაიონს, ნამუთ ვამოჯილიგე ფოსფატეფიშ მოპალუაშ ბორჯის. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, კოკიშ მახორობაშ უმენტაში ნორთი გეგნახორეს კოკი რამბიშა (ფიჯი). თინეფი, ნამუეფქჷთ კოკის ქუდოსქიდესჷნ ასეშა თხილანა მუნეფიშ ტრადიციეფს დო უღჷნა რსხუეფი რამბიშა გინოხორელ მოჯგირეეფწკჷმა. კოკი ძალამ საინტერესო რე ეკოლოგეფშო, ანდანე თაქ შილებე ოგვალემოპალუაშ წარმებაშ საქვარუაშ შედეგეფიშ ძირაფა. კოკიშა მახვამილაფარო უციო რე კოკიშ სხუნუშ ალობაშ მეღება.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Banaba (Ocean) Island during WW2  ბანაბა მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის
* Jane Resture  ინფორმაცია ბანაბაშენ

## სქოლიო


კატეგორია:კირიბატიშ კოკეფი
იცხაკ რაბინი

**იცხაკ რაბინი** (ურ. יִצְחָק רַבִּין; დ. 1 მელახი, 1922 — ღ. 4 გერგობათუთა, 1995) — ისრაელიშ პოლიტიკური დო ოურდუმე მოღალე, გენერალი, ისრაელიშ მა-5 პრემიერ-მინისტრი. ჸათე პოსტის მოღალენდჷ ჟირშა 1974-1977 დო 1992-1995 წანეფს.

დებადჷ იერუსალიმს. სკოლაშ თებაშ უკულ, დიჭყჷ ოურდუმე კარიერა დო 27 წანაშ გოძვენას ნინალენდჷ ისრაელიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. მუჭოთ ოურდუმე მოღალექ, მიოჭირინუ შანულამი წჷმოძინეფს. 1964 წანას რაბინი ქუდარინეს ისრაელიშ არმიაშ გენერალური შტაბიშ უნჩაშო. 1968-1973 წანეფს რაბინი რდჷ ისრაელიშ ელჩი ამერიკას. 1970-იან წანეფიშე უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი ისრაელიშ თარობას. რდჷ ხანდაშ მინისტრი (1974), კომუნიკაციეფიშ მინისტრი (1974-1975), დუდთხილუაშ მინისტრი (1984-1990, 1992-1995), გონათაფაშ დო კულტურაშ მინისტრი (1993), დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრი (1993-1995). 

1974 წანას, გოლდა მეირიშ გინორინაშ უკულ, რაბინიქ გინირთჷ ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრო. მაართა მართუალაშ ბორჯის, ისრაელქ დო ეგვიპტექ ხე მაჭარეს სინაიშ ხეკულუას. რაბინიშ ინიციატივათ, 1976 წანაშ 3-4 კვირკვეს, იმანჯჷ ენტებეშ ოპერაციაქ. ფინანსური სკანდალიშ უკულ, რაბინიქ პოსტიშე გეგნოდირთჷ 1977 წანას. რაბინიქ, მაჟირაშა იჸუ გიშაგორილქ პრემიერ-მინისტრო 1992 წანას. თინა რდჷ მოხუჯე ისრაელი-პალესტინაშ ოთინჩალე პროცესეფიშ. რაბინიქ ხე მაჭარჷ ოსლოშ ხეკულუას 1993 წანას. ჸათე ოთინჩალე მეჭირინაფეფიშ გეშათ, 1994 წანას რაბინის გინოჩეს ნობელიშ პრემია თინჩალაშ დარგის (იასირ არაფატი დო შიმონ პერესიწკჷმა ართო). 1994 წანას, რაბინიქ ხე მაჭარჷ ოთინჩალე ხეკულუას იორდანიაწკჷმა. 1995 წანაშ გერგობათუთას, იცხაკ რაბინი დოჸვილჷ რადიკალი ექსტრემისტიქ იგალ ამირიქ, ნამუსჷთ ოსლოშ ხეკულუაშ პიჯალეფი ვამოწონდჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1922
კატეგორია:ნაღურა 1995
კატეგორია:ურიეფი
კატეგორია:ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი თინჩალაშ დარგის
ნაბოპალასარი

**ნაბოპალასარი** (აქად. 𒀭𒉺𒀀𒉽, *ნაბუ-აპლა-უცური* - "ნაბუ, დოთხილე სქუა"; დ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 658 — ღ. ჯვ. წ. 605) — ახალი ბაბილონიშ ომაფეშ დუმარსხუაფალი დო მაართა მაფა ჯვ. წ. 626-605 წანეფს.

ნაბოპალასარი ქალდეარი რდჷ. თის შანულამი პოლიტიკური გოლინა უღუდჷ ნოღა ურუქის. თიქ ქისარგებლჷ ოხვილური მომენტით დო ეარყჷ ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა სინშარიშკუნიშ მეხჷ. ნაბოპალასარი ლჷმედჷ ბაბილონეთიშ ზოხორინელობაშო დო დუდშულობაშო. ჸათე ლჷმას თის ხუჯი დუკინჷ მიდიაშ მაფა კიაქსარიქ. ჯვ. წ. 614 წანას მიდიარეფქ გორჩვეს აშური - ასურეთიშ რელიგიური დო ცერემონიული ცენტრი. ჯვ. წ. 612 წანას მიდიარეფიშ დო ბაბილონარეფიშ გოართოიანაფილი აკოანჯარაფილი ნძალეფქ გეჭოფეს დო კონწარო გორჩვეს ნინევია. ნოღაშ მახორუეფი გოჭყვიდეს, ვართ ბაღანეფი დენდეს დო ნოღა დუდშე ბოლოშა გეგნოჭვეს. უკულ მორსხუეეფქ ოურდუმე კამპანია გაგინძორეს დო ქიდეკინეს ასურეთიშ შხვა შანულამი ნოღეფი. ნინევიაცალი ბედიქ აჭარჷ ქალხუს ხოლო. შედეგო ასურეთიშ იმპერიაქ მიჯალაგ დო თიში ჸოფაქ მეჭყორდჷ.

უკულიანი პერიოდის, ახალი ბაბილონიშ ომაფეშ ამბიციეფს აწურდჷ ეგვიპტეშ ფარაონი ნეხო II, ნამუთ ასურალეფიშ მოხვარას ოცადუდჷ დო ბაბილონარეფს ოლიმუდჷ. მარა ჯვ. წ. 605 წანას, ქარხემიშიშ ბურჯაფის, ბაბილონარეფქ დამარცხეს ეგვიპტარეფი დო ასურალეფი. თე წანას დოღურჷ ნაბოპალასარქ დო თინა დოთირუ მუში სქუაქ ნაბუქოდონოსორ IIქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნაბოპალასარი Livius.org-ის

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 658
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 605
კატეგორია:ბაბილონეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ახალი ბაბილონიშ ომაფეშ მაფეფი
კატეგორია:ახალი ბაბილონიშ ომაფე
სინშარიშკუნი

**სინშარიშკუნი** (აქად. 𒁹𒀭𒌍𒌋𒌋𒃻𒌦, *სინ-შარ-იშკუნი* ვარდა *სინ-შარუ-იშკუნი*) — ასურეთიშ ართ-ართი ეკონია მაფა, სარგონიდეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. სახენწჷფოს მართუნდჷ ჯვ. წ. 627-612 წანეფს.

ომაფე ხვისტაშა ეშულაშ უკულ მალას, სინშარიშკუნიშ მეხჷ ეარყჷ გოლინიანი ოურდუმე მოღალექ შინ-შუმუ-ლიშირიქ, ნამუთ ხვისტაშ უზურპაციას ოცადუდჷ. სინშარიშკუნიქ თინა დამარცხჷ, მარა ასურეთის, პოლიტიკურო ვასტაბილური პერიოდიქ ქიდიჭყჷ, ნამუსჷთ უკულ ქიგიაძინჷ ბაბილონარეფიშ არჸებაქ. ბაბილონეთის ძალამს გენძალიერჷ ნაბოპალასარქ, ნამუქჷთ შანულამი ოურდუმე წჷმოძინეფს მიოჭირინუ. თის ქალუდირდჷ მიდიაშ მაფა კიაქსარიქ. ჯვ. წ. 614 წანას მიდიაშ ჯარეფქ გეჭოფეს აშური, ნამუთ წჷმარინუანდჷ ასურეთიშ იმპერიაშ რელიგიური დო ცერემონიული ცენტრის. ჯვ. წ. 612 წანას ბაბილონარეფიშ დო მიდიარეფიშ გოართოიანაფილი აკოანჯარაფილი ნძალეფქ გეჭოფეს, გორჩვეს დო მოჯალაგეს ასურეთიშ ნანანოღა ნინევია. სინშარიშკუნიშ უკულიანი ბედი უჩინებუ რე. მარა თიქ ნინევიაშ თხილუაშ ბორჯის შილებე ღურუკონჷ. სინშარიშკუნიშ ღურაშ უკულ, ასურეთიშ მაფათ გინირთჷ აშურუბალიტ II-ქ, ნამუთ შილებე სინშარიშკუნიშ სქუა რდუკონჷ. აშურუბალიტ II ასურეთიშ ეკონია მამართალი რდჷ. თიში მართუალათ ასურეთიშ ჸოფაქ მეჭყორდჷ.

კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 612
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:სარგონიდეფი
გოლდა მეირი

**გოლდა მეირი** (ურ. גולדה מאיר; დაბადებაშ გვარი **მაბოვიჩი**, დ. 3 მესი, 1898 — ღ. 8 ქირსეთუთა, 1978) — ისრაელარი პოლიტიკოსი, ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრი 1969-1974 წანეფს. ისრაელიშ ისტორიას მაართა ოსური, ნამუსჷთ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი უკინებუდჷ. 

დებადჷ კიევს, უკრაინალი-ურიეფიშ ფანიას. 1906 წანას მეირიშ ფანიაქ ოცხოვრებშა ამერიკაშა მიდართჷ. ჸათაქ თინა გურაფლენდჷ ვისკონსინიშ შტატიშ ნორმალური სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ მაგურაფალო. 1921 წანას, გოლდა მეირიქ დო თიში ალმასქუქ, მორის მეირსონქ, ოცხოვრებშა პალესტინაშა გეგნორთეს დო ქიდიხორეს მერჰავიას. მეირი მუშენდჷ კიბუციშ წჷმმარინაფალო ჰისტადრუტის (ისრაელიშ პროფესიული რსხუეფიშ ერუანული ცენტრი). მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, მეირი მოღალენდჷ ებრაული სააგენტოს. 1948 წანას, თინა რდჷ ართ-ართი ნამუქჷთ ხე მაჭარჷ ისრაელიშ ზოხორინელობაშ დეკლარაციას. 1949 წანას, მეირიქ გიშაგორილქ იჸუ ქნესეთიშ მაკათურო. ჸათე პერიოდიშე თის უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი ისრაელიშ თარობას. რდჷ ხანდაშ მინისტრი (1949-1956), გალენური საქვარეფიშ მინისტრი (1956-1966) დო დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრი (1970). 

1969 წანას, ლევი ეშკოლიშ ღურაშ უკულ, მეირიქ გინირთჷ ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრო. 1973 წანაშ იომ-ქიფურიშ ლჷმაქ ისრაელს კაბეტი ზარალი მიორინუ. ქიანა ლჷმაშო მოხაზჷრებული ვარდჷ. ჸათეშ გეშათ, ისრაელიშ მენოღალეეფი მეირიშ მართუალათ უკმაყოფილე რდეს. ძალამს დეზიანჷ მეირიშ პოლიტიკური რეპუტაციაქ. 1973 წანაშ გიშაგორუეფს, მეირიშ მაარახიშ კოალიციას უმენტაშობაქ ვეიაჭოფუ. 1974 წანაშ სუმი ივანობას, მეირიქ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. მეირიქ ღურუ ლიმფომათ, 1978 წანაშ 8 ქირსეთუთას, 80 წანერქ. დასაფულებური რე ჰერცლიშ ერუანული სასაფლას.

მეირი ოდებელი ფიგურა რე თეხანური ისრაელს. ბრელი ისრაელარი თის აფასენს მუჭოთ ისრაელიშ სახენწჷფოშ ართ-ართი დუმარსხუაფალს დო თიშ მიშინუანს მუჭოთ ებრაული პოლიტიკაშ "რკინაშ ლედი"-ს. მეირის კრიტიკოსეფი ხოლო ჸუნს. კრიტიკოსეფი თის აბრალუაფუნა ლჷმაშო უმუმზადებუობას 1973 წანას.

## ქოძირით თაშნეშე
* ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1898
კატეგორია:ნაღურა 1978
კატეგორია:ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ისრაელიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
ლევი ეშკოლი

**ლევი ეშკოლი** (ურ. לֵוִי אֶשְׁכּוֹל, დაბადებაშ გვარი **შკოლნიკი**; დ. 25 გჷმათუთა, 1895 — ღ. 26 ფურთუთა, 1969) — ისრაელარი პოლიტიკოსი, ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრი 1963-1969 წანეფს, პარტია ავოდაშ დუმარსხუაფალი. ეშკოლის, თაშნეშე უკინებუდჷ დუდთხილუაშ მინისტრიშ (1963-1967) დო ფინანსეფიშ მინისტრიშ (1952-1963) პოსტეფი.

ეშკოლიქ ახალნორდობაშე დეინტერესჷ სიონისტური იდეეფით. 1914 წანას ოცხოვრებშა გეგნორთჷ პალესტინაშა, ნამუთ ჸათე ბორჯის ოსმალეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ. ეშკოლი რდჷ შანულამი ორგანიზაციეფიშ: იშუვიშ, ჰისტადრუტიშ დო ჰაგანაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. 1937 წანას, თიქ დარსხუ წყარიშ კომპანია მეკოროტი დო რდჷ თიში დირექტორი 1951 წანაშახ. 1951 წანას, გიშაგორილქ იჸუ ქნესეთიშ მაკათურო.

1963 წანას, დავიდ ბენ-გურიონიშ გინორინაშ უკულ, გინირთჷ ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრო. ეშკოლიშ პრემიერ-მინისტრობაშ ბორჯის, მოხვადჷ ამშვდღამი ლჷმაქ (1967 წანაშ 5-10 მანგი). ისრაელი ოლიმუდჷ არაბული ქიანეფიშ (ეგვიპტე, სირია, იორდანია) კოალიციას. ისრაელქ გემორძგუ დო ქიდეკინჷ გოლანიშ სუბეეფი, ბჟადალი წყარპიჯი, ღაზაშ სექტორი დო სინაიშ ჩქონი. ეშკოლი რდჷ ისრაელიშ მაართა პრემიერ-მინისტრი, ნამუქჷთ პოსტიშ გერინაშ ბორჯის ღურუნჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1895
კატეგორია:ნაღურა 1969
კატეგორია:ურიეფი
კატეგორია:ისრაელარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ისრაელიშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
კატეგორია:ისრაელიშ ფინანსეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრეფი
არიელ შარონი

**არიელ შარონი** (ურ. אריאל שרון, დ. 26 ფურთუთა, 1928 — ღ. 11 ღურთუთა, 2014) — ისრაელარი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, ისრაელიშ მა-11 პრემიერ-მინისტრი 2001-2006 წანეფს.

დებადჷ კფარ-მალალის, რუსი-ურიეფიშ ფანიას. ისრაელიშ არმიაშ გოჭყაფაშ უკულ, ნინალენდჷ ისრაელიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს დო მონაწილენდჷ პალესტინაშ ლჷმას (1947-1949), სუეციშ ლჷმას (1956), ამშვდღამი ლჷმას (1967), იომ-ქიფურიშ ლჷმას (1973). შარონიქ დუდი გიმირჩქინჷ მუჭოთ ნიჭიერი ოურდუმე მოღალექ. ოურდუმე კარიერაშ მეტებაშ უკულ, პოლიტიკას ქაკათჷ დო გინირთჷ ლიკუდიშ პარტიაშ მაკათურო. 1970-იან წანეფიშე შარონს უკინებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი ისრაელიშ თარობას. რდჷ ოფუტეშ მეურნობაშ მინისტრი (1977-1981), დუდთხილუაშ მინისტრი (1981-1983), ინდუსტრიაშ მინისტრი (1984-1990), გალენური საქვარეფიშ მინისტრი (1998-1999).

შარონიშ დუდთხილუაშ მინისტრობაშ ბორჯის, მოხვადჷ ლიბანიშა მიშაჭკირუაქ. ლიბანიშ ლჷმაშ მიმალობას, 1982 წანაშ 16-18 ეკენიას, ქირსიანი ლიბანარეფქ, ისრაელიშ არმიაშ ალარინათ, მანწყუეს პალესტინარეფიშ დო შიიტი ლიბანარეფიშ მასობური ზღოდუა ბეირუთის. ოფიციალური გჷმორკვიებეფით შარონს ოხვილური ზომეფი ვემუღებუ ტრაგედიაშ ეიოჩილითაფარო. ართი წანაშ უკულ, შარონქ მინისტრიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ მარა თინა იშენ სქიდუდჷ ბეგინიშ თარობას, მუჭოთ მინისტრი პორტფელიშ უმუშო.

1999 წანას შარონქ ლიკუდიშ ლიდერო გინირთჷ. 2001 წანას თინა მონაწილენდჷ პრემიერ-მინისტრობაშ გიშაგორუეფს. შარონქ ავოდაშ კანდიდატი ეჰუდ ბარაკი დამარცხჷ დო პრემიერ-მინისტრო გინირთჷ. ლიკუდიშ პარტიაშ დინახალე შარონიშ პოლიტიკური პოზიციეფს სერიოზული ოპოზიციური მიმალობაქ შეხვადუ. ჸათეშ გეშათ, 2005 წანას თიქ ლიკუდი ქიდიტუ დო ქუდარსხუ მუში პარტია კადიმა. 2006 წანაშ 4 ღურთუთას, შარონქ მიღუ ინსულტი დო კომას ქინანთხუ. კომას თინა რდჷ ბრუო წანაშ გოძვენას. არიელ შარონქ ღურუ 2014 წანაშ 11 ღურთუთას, 85 წანერქ.

არიელ შარონი ოდებელი ფიგურა არხო ბჟაეიოლს. ურიეფი თის პატრიოტო დო უდიდაში ოურდუმე მოღალეთ მითმირჩქინანა. მუჟამსჷთ პალესტინარეფი დო საირქიანო ორგანიზაციეფი (მაგალთო *[[Human Rights Watch]]*) აკრიტიკენა ლჷმაშ დანაშურეფიშ გეშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1928
კატეგორია:ნაღურა 2014
კატეგორია:ურიეფი
კატეგორია:ისრაელარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ისრაელიშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
კატეგორია:ისრაელიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრეფი
იცხაკ შამირი

**იცხაკ შამირი** (ურ. יצחק שמיר, დაბადებაშ გვარი **ეზერნიცკი**, დ. 22 გჷმათუთა, 1915 — ღ. 30 მანგი, 2012)  — ისრაელარი პოლიტიკოსი, ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრი 1983-1984 დო 1986-1992 წანეფს. ისრაელიშ სახენწჷფოშ გოჭყაფაშახ, რდჷ სიონისტური ოურდუმე ბუნა ლეჰიშ მაკათური.

შამირი ირდუდჷ პოლონეთის. ახალნორდობაშე ქაკათჷ რევიზიონისტურ-სიონისტური ბუნას ბეიტარს. 1935 წანას შამირიქ პოლონეთი ქიდუტუ დო პალესტინაშა მიდართჷ, სოდეთ თინა საბუღალტერო ოფისის მუშენდჷ. უკულ, შამირიქ ქაკათჷ სიონისტური ოურდუმე ბუნას ირგუნს, ნამუშ ლიდერი მენახემ ბეგინი რდჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას, ბუნაქ გირთჷ, მუშენდა ბუნაშ მაკათურეფქ ვემირიგეს მიშა ალურინდესკო. ავრაამ შტერნი დო შამირი ფირქენდეს ნამდა ოხვილური რდჷ ალიანსი ფაშისტური იტალიაწკჷმა დო ნაცისტური გერმანიაწკჷმა. ჸათე ღანკით, შტერნიქ დო შამირიქ გეგშერთეს ირგუნიშე დო ქუდარსხუეს მუნეფიშ ბუნა ლეჰი. ლეჰიშ მაკათურეფს ოკოდეს ურიული სახენწჷფოშ დორსხუაფა ნაცისტეფწკჷმა ალიანსით. შტერნიშ ღურაშ უკულ, ლეჰიშ მაკათურეფი ოცადუდეს სხუნუეთიწკჷმა დახოლებას. პალესტინაშ ლჷმაშ მიმალობას, ლეჰიშ დო ირგუნიშ მაკათურეფქ მანწყუეს პალესტინარეფიშ მასობური ჭყვიდუა დეირ-იასინიშ ოფუტეს. ვართ ბაღანეფი დუნდებუნა დო ვართ ოსურეფი.

ისრაელიშ სახენწჷფოშ გოჭყაფაშ უკულ, შამირიქ მუშობა ქჷდიჭყჷ მოსადის, სოდეთ 1965 წანაშახ მოღალენდჷ. შამირი ხემანჯღვერენდჷ ოპერაცია დამოკლეს 1962 წანას. ოპერაციაქ იმანჯჷ ჸეთი გერმანალი მენცარეფიშ მეხჷ, ნამუეფით მუშენდეს ეგვიპტეშ სარაკეტო პროგრამაშო. ოპერაციაშ თებაშ უკულ, შამირიქ მოსადი ქიდიტუ დო 1969 წანას ქაკათჷ მენახემ ბეგინიშ ჰერუტიშ პარტიას. 1973 წანას, შამირიქ გიშაგორილქ იჸუ ქნესეთიშ მაკათურო. 1970 წანაშე შამირი ლიკუდიშ მაკათური რდჷ. 1977 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს, ლიკუდიშ გომორძგუაშ უკულ, შამირიქ გინირთჷ ქნესეთიშ სპიკერო. 1980 წანას, პრემიერ-მინისტრიქ, მენახემ ბეგინიქ, შამირი ქუდარინუ ისრაელიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრო. ჸათე პოსტი თის 1986 წანაშახ უკებუდჷ. 

1983 წანას შამირიქ გინირთჷ ლიკუდიშ ლიდერო დო ქიანაშ პრემიერ-მინისტრო. მარა ართი წანაშ უკულ, 1984 წანაშ გიშაგორუეფს გემორძგუ შიმონ პერესიშ პარტიაქ, მაარახიქ. პერესიქ დო შამირიქ აფორმირეს ოთარობე კოალიცია, სოდეთ პერესიქ ქიდეკინჷ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი დო შამირიქ გიქესკიდჷ გალენური საქვარეფიშ მინისტრიშ პოსტის. 1986 წანას შამირიქ დო პერესიქ პოსტეფი გოთირეს. 1987 წანას ქიდიჭყჷ მაართა ინტიფადაქ. შამირი ოპონირენდჷ ჟირი სახენწჷფოშ განჩინებათ (*Two-state solution*) პალესტინა-ისრაელიშ კონფლიქტიშ გინოჭყვიდუას. ააშ-იშ დო სხუნუეთიშ ინიციატივათ, შამირიქ წიმიჭყჷ პალესტინაწკჷმა ოთინჩალე მორაგადაფა, ნამუქჷთ უკულ გეგინძორჷ მადრიდიშ 1991 წანაშ კონფერენციათ. 1992 წანაშ გიშაგორუეფს შამირიშ ლიკუდიქ დემარცხჷ იცხაკ რაბინიშ ავოდაწკჷმა. 1993 წანაშე ლიკუდიშ ლიდერო ბინიამინ ნეთანიაჰუქ გინირთჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1915
კატეგორია:ნაღურა 2012
კატეგორია:ისრაელარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ურიეფი
კატეგორია:ისრაელიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:ქნესეთიშ სპიკერეფი
კატეგორია:ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ლიკუდიშ ლიდერეფი
კატეგორია:ისრაელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი