open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აიურვედა

**აიურვედა** (სანსკრიტშე आयु «āyu» — "რინაშ რჩქინა", "რინაშ პრინციპი", ვარდა "ხანგჷნძე რინა" დო वेद «veda» — რჩქინა) — ინდური მედიცინაშ ტრადიციული სისტემა, ალტერნატიული მედიცინაშ ართ-ართი სახეგვარობა. აიურვედა იკოროცხუ ათარვავედაშ გეძინაფონ ვედათ (უპავედათ) დო ინდუისტურ ფილოსოფიურ სისტემას სანკჰიას გერსხუ. "აიურვედაქ" შილებე გჷნითანგუას მუჭოთ "რინაშ რჩქინა", "ხანგჷნძე რინაშ რჩქინა" ვარდა ხოლო "რინაშ მენცარობა".

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სარვეპალი რადჰაკრიშნანი. ინდური ფილოსოფია. ტომი II (ინგლ.)

## სქოლიო

## ლიტერატურა
* Srikanta Sena: *Ayurveda-Lehrbuch; Kompendium des Ayurveda-Klassikers Charaka-Samhita*, 2 Bände, 2. Auflage 2005, Vasati Verlag. ISBN 978-3-937238-00-5
* Srikanta Sena: *Ayurveda — Materia Medica; Über die Eigenschaften von Pflanzen, Mineralien, Nahrungsmitteln und Rezepturen im Ayurveda*, 1. Auflage 2007, Vasati Verlag. ISBN 978-3-937238-04-3
* Dr. Vinod Verma: *Ayurveda — Der Weg des gesunden Lebens*, 1992, Verlag O. W. Barth. ISBN 3-502-67615-1
* Hans Heinrich Rhyner: *Das Neue Ayurveda Praxis Handbuch — Gesund leben, sanft heilen*, 2004, Urania-Verlag. ISBN 3-03819-049-7
* Dr. Thomas Hoffmann: *AyurVeda Ritam — Gesundheit aus erster Hand*, 2003, Julia White Publishing. ISBN 3-934402-11-9
* Monika Kirschner/Bärbel Schwertfeger: *Der Ayurveda Boom — Insidertipps und Hintergrundinformationen*, Vgs-Verlagsgesellschaft. ISBN 3-8025-1562-5
* Hans Heinrich Rhyner/Birgit Frohn: *Heilpflanzen im Ayurveda*, 2006, AT-Verlag. ISBN 3-03800-279-8
* Erika Diehl/Edith Ch. Kiel: *Klassische Ayurveda-Massage — Das große Handbuch*, 2005, Urania-Verlag. ISBN 3-03819-039-X
* Dr. Gabriel Cousens: *Individuelle Ernährung mit Ayurveda*, 1997, Verlag Hans Nietsch. ISBN 3-929475-43-X
* Nathalie Neuhäusser: *Die heilende Kraft der ayurvedischen Massage*, 2005, Schirner, ISBN 978-3-89767-251-2

*
კატეგორია:სამედიცინო ანთროპოლოგია
ვაიშნავიზმი

[thumb|მარცხნივ|ვაიშნავური ფესტივალი ''ვარადარაჯაშ ოხიდას'', [ობჟათე ინდოეთის მადვალუ წიმინდე გითახვამალი აკანს — ნოღა კანჩიპურამს.]]
**ვაიშნავიზმი**, ვარდა **ვიშნუიზმი** () — ინდუიზმიშ ართ-ართი მეჸუნალობა, ნამუთ გიშმეკერძუაფუ ვიშნუშ დო თიში ავატარეფიშ პატჷცემათ (უმენტაშო კრიშნას დო რამას). ვაიშნავიზმიშ არძა ნოჸელა გიშმერთუ მონოთეიზმიშჸურე ნჭაფათ. მოჩამილი ტრადიციაშ რწუმა დო პრაქტიკეფი, გიშაკერზაფილო თარი კონცეფციეფი მუჭოთი რე ბჰაკტი დო ბჰაკტი-იოგა, ნამუთ მუშჸურე გერსხუ თიჯგურა ტექსტეფს, მუჭოთი რე "ვიშნუ-პურანა", "პადმა-პურანა", "ბჰაგავატა-პურანა" დო "ბჰაგავადგიტა". ვაიშნავიზმიშ გემაჸვენჯეეფშა რჩქვანელობური უჯოხონა ***ვაიშნავეფი*** ვარდა ***ვიშნუიტეფი***. ვაიშნავეფიშ უმენტაშობა ინდოეთის ოხორანს. გემაჸვენჯეფიშ მუდანობაშ გეშა მუნაჩემეფი ართიანს ვაუხვადუ: მარკვიალეფიშ ართჸურე აცხადენს, ნამჷ-და ვაიშნავეფიშ მუდანობა ედომუშამი ინდუიზმიშ გემაჸვენჯეფიშ მუდანობაშ დოხოლაფირო 70% რე (700 მილიონია ადამიერი), მაჟირაჸურე აცხადენს - 200 მილიონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვაიშნავიზმიშ დო ვედური კულტურაშ აუდიო-ლექცია 
* ვაიშნავური ლიტერატურაშ ელექტრონული ბიბლიოთეკა 
* გაუდია-ვაიშნავიზმიშ ბიბლიოთეკა რუსულ დო ინგლისურ ნინაშა

## სქოლიო

*
კატეგორია:ინდუიზმიშ მეჸუნალობეფი
შივაიზმი

[thumb|მარცხნივ|შივაშ გიგანტური ნაჭახნაკუ [მურდეშვარი|მურდეშვარს]]
**შივაიზმი** ვარდა **შაივიზმი** (, ) — ინდუიზმიშ ართ-ართი თარი მეჸუნალობა, ინდუისტური ღორონთი შივაშ პატჷცემაშ ტრადიცია. შივაიზმიშ პრაქტიკა ფართეთ რე გოფაჩლი ედომუშამ ინდოეთის დო თიშ ხურგაშ გალე, გიშაკერზაფილო ნეპალს დო შრი-ლანკას. ინდოლოგი რამჩანდრა დანდეკარს შივაიზმი ცივილიზაციური მოსოფელს ასე არსებული რელიგიეფშე უჯვეშაშო მიოჩქჷდ.

## სქოლიო

კატეგორია:ინდუიზმიშ მეჸუნალობეფი
კატეგორია:შივაიზმი
სმარტიზმი

**სმარტიზმი** (ვარდა **სმარტა-სამპრადაია**, **სმარტაშ ტრადიცია**) — ინდუიზმიშ ართ-ართი თარი მეჸუნალობა. სმარტიზმი რეფორმირაფილი ჯვეში ბრაჰმანული ტრადიცია რე. სმარტიშმიშ მაჸვენჯი ფილოსოფიური სისტემა რე ადვაიტა-ვედანტა, ნამუთ აკომუშებული რე ფილოსოფოსი შანკარაშით. მარა კანკალე სმარტისტული ტრადიცია, შხვა ფილოსოფიური ბჰასკარაშ დო შრიჩანდაშ მეჸუნელობაშ სკოლეფიშ ელმარინე რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გაუდაპადაჩარია მათჰაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* კანჩი კამაკოტი პიტამიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ლაკშმი ნარასიმჰა პიტამიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* გოვარდჰან პიტამიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* შრინგერი სჰარდა პიტამიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* შრინგერი ვიდია ბჰარატიშ ამერიკული ფონდი 
* შრინგერი ვიდია ბჰარატიშ კანადური ფონდი
* ადვაიტა-ვედანტა
* ადი შანკარაჩარიშ დო ადვაიტა-ვედანტაშ ბიბლიოთეკა

კატეგორია:ინდუიზმიშ მეჸუნალობეფი
ნირიშვარავადა

**ნარიშვარავადა** (, "ღორონთიშ ვა არსებობაშ გურაფა", "უღორონთობაშ დოქტრინა") — ინდური ფილოსოფიური დო რელიგიური მალობეფიშ ედომუშამი ეშანუა, ნამუთ იუარუანს იშვარაშ (მოსოფელიშ აკმაქიმინალიშ) არსებობას.

## თაშნეშე ქოძირით
* ბჰუტავადა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Modern Hinduism, Atheism, and their philosophical roots
* Atheism in India 
* Atheist Centre, India

კატეგორია:ინდური ფილოსოფია
კატეგორია:ათეიზმიშ ისტორია
კატეგორია:რელიგიაშ ფილოსოფია
ჯოტიშა

**ჯოტიშა**, **ჯოტიშ, ჯიოტიში** ( —  — "ასტრონომია, ასტროლოგია" -შე — "სინთე, "ცაში მასინთე) — ინდუიზმიშ ასტროლოგია. თაშ ჯოხოდვალირი **ინდური ასტროლოგია** ვარდა **ვედური ასტროლოგია**.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Jyotiṣa  
* Ссылки 
* Глоссарий
* Программное обеспечение
* Джйотиш. Тексты

## სქოლიო

*
კატეგორია:მენცარობა ჯვეშ ინდოეთის
ინდუიზმი ქიანეფიშ მეჯინათ

[300px|thumb|'''[ინდუიზმი პროცენტული შეფარდაფა შხვადოშხვა ქიანას*']]
__TOC__

== ქიანეფიშ მეჯინათ ==



== რეგიონეფიშ მეჯინათ ==










== 25 ქიანა, ინდუსეფიშ არძაშე უმოსი მუდანობათ ==


<gallery>
Image:Hinduism By Country Percent.png|25 ქიანა, ინდუისტეფიშ უმოსი მუდანობათ (პროცენტული მეჯინათ).
Image:Hinduism By Country Numbers.png|25 ქიანა, ინდუისტეფიშ არძაშე უმოსი მუდანობათ.
</gallery>

== სქოლიო ==


== რესურსეფი ინტერნეტის ==
* [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/ The US State Department’s *International Religious Freedom Report 2006'']
* CIA FactBook 
* Adherents 
* Religious Freedom
* Census
* Afghanhindu 
* Hindu Students Council 

*
კატეგორია:ქიანეფიშ ერკებული
გრიპი

**გრიპი** (ინგლ. Influenza, ბერძენ. Γρίππη) — შუროღალი შარეფიშ წვავე ინფექციური ლახარა, ნამუსჷთ იწვენს ვირუსი *Orthomyxoviridae* ფანიაშე. პერიოდულო იფაჩუ მუჭოთ ენდემია დო პანდემია.

არსებენს გრიპიშ ვირუსიშ 3 ტიპი: A, B დო C. სუმხოლო ტიპიშ ვირუსის შეულებუ დაინფიცირას ადამიერი, მარა B დო C ტიპეფი ვეგმიწვიენა გრიპიშ პანდემიას.

A ტიპიშ გრიპი ირთუ შხვადოშხვა გიმენტიპეფო, ნამუთ ალახენა მუჭოთ ადამიერს, თაშნეშე შხვადოშხვა ხერხემალიან ჩხოლარეფს: ფურინჯეფს, ღეჯეფს, ცხენეფს, ვეშაპეფს, სელაპეფს დო შხვა. ბორჯგიშაშქუმალირო გრიპიშ ვირუსი მალას იფაჩუ, აკანი უღუ გვარობაშ დინოხოლე ინფექციაშ აფეთქებას, პანდემიაშ გოვითარაფას დო ლეტალობას. მუტანტი შტამეფიშ წჷმოქიმინუაშ ბორჯის, გრიპიშ ვირუსი იკათუანს შხვა გვარობაშ ორგანიზმეფშა გოფაჩუაშ უნარს. ეკონია დეკადას თეშ სამანგა რდჷ ფურინჯიშ გრიპიშ დო ღეჯიშ გრიპიშ ეპიდემიური გოფაჩუა ადამიერეფს.

A ტიპიშ გრიპიშ ვირუსეფიშ ჟინპიჯის ჟირი სპეციფიური პროტეინი არსებენს: ჰემაგლუტინინი (H) დო ნეირამინიდაზა (N). "H" დო "N" პროტეინულიშ აკოდგინალუა გჷთმოთანჯუნს ვირუსიშ შტამიშ კლასიფიკაციას: სამანგ. 2006 წანაშ ფურინჯიშ გრიპიშ ეპიდემიაშ გჷმმაჭანალი რდჷ H5N1, 2009 წანაშ ღეჯიშ გრიპიშ ეპიდემიაშ - H1N1.

კატეგორია:ინფექციური ლახარეფი
კატეგორია:ვირუსული ლახარეფი
ალერგია

**ალერგია** ( — შხვა, შხვანერი, შხვაშური +  — ჟიგოლინა) — ორგანიზმიშ ჟიგინაფაფონი იმუნური სისტემა გომაჟირაფონი ალერგენიშ გოლიანაშ ბორჯის, ორგანიზმიშ თე ალერგენით ორდოიან სენსიბილიზირაფაშ ეტაპის  .

სიმპტომეფი: თოლეფიშ ჭკირუაშ გინაფა, გიმორღვაფა, ჩიონუა, ხვალუა დო შხვ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Бондарь В.И. '''Видеолекция на тему Аллергия''' - об изменении образа жизни пациента после установленной у него аллергии. 
* Информация об аллергии и иммунитете с позиции доказательной медицины
* Российская ассоциация аллергологов
* Атопический дерматит — наиболее распространённая форма аллергии у детей
* Пыльцевой мониторинг Концентрация пыльцы в воздухе

კატეგორია:ალერგოლოგია
კატეგორია:იმუნოლოგია
ნიკარაგუა

**ნიკარაგუა** (ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა **ნიკარაგუაშ რესპუბლიკა** ()) — სახენწჷფო ცენტრალურ ამერიკას.  – წჷმორინაფონი დემოკრატიული სახენწჷფო. ქიანა რეგიონიშ უდიდეში სახენწჷფო რე 130 000 კმ² ფართობით დო ბჟადალი გვერდოსფეროშ მაჟირა უდიდაში სახენწჷფო სიდაღარაშჸურე. ნიკარაგუას ოორუეშე უხურგანს ჰონდურასი, ობჟათეშე – კოსტა-რიკა, ბჟადალშე დო ბჟაეიოლშე ომძღჷ კარიბიშ ზუღა დო რჩქალი ოკიანე. ტროპიკულ ტყალეფს ინოხუაფილი ნიკარაგუა იდვალუაფუ ოორუეშ მა-11 დო მა-14 ორტყაფუეფს შქას, ოორუე გვერდოსფეროს.

ნიკარაგუაშ ნანანოღა - მანაგუა. კინე ქიანაშ ჯოხოდვალა ობორჯღირკაია წჷმოულობაში რე. მაართა მოსაზრებათ თე ჯოხო გიოდვეს ესპანარი კოლონისტეფქ ართ-ართი ხემანჯღვერეშ **ნიკარაოშ** მეჯინათ. მაჟირა მოსაზრებათ, თენა შილებე აკანურ ნინაშა შანენდას *„წყარით აკოხურგელი აკანს“* („წყარო“ შილებე მიაზრებუდას ჟირი დიდი ტობა ნიკარაგუაშ ტერიტორიას: ტობა მანაგუა დო ტობა ნიკარაგუა, ვარდა თინა, ნამჷ-და ტერიტორია ბჟადალშე დო ბჟაეიოლშე ოკიანეეფით რე გოხურგელინ).

## რესურსეფი ინტერნეტის

**თარობა**
* მინისტრეფიშ კაბინეტიშ მაკათურეფი 

**მთავარი ინფორმაცია**
* ნიკარაგუა  *[[The World Factbook]]*-ის
* ნიკარაგუა  *UCB Libraries GovPubs*-ის
* ნიკარაგუა * [[Open Directory Project]]*-ის
* ნიკარაგუაშ ვიკიმედიაშ ატლასი
* რუკეფი WorldAtlas.com-შე
* ნიკარაგუაშ პორტალი: ნიკარაგუაშ საკონსულოშ ოფიციალური ინფორმაციეფი

**შარალუა**
* სან ხუან სარფი - ინტერნეტ-შარალუაშ შარაგემაწურაფალი სან ხუან დელ სურიშო, ნიკარაგუა
* ტურიზმიშ დო შარალუაშ ინფორმაცია 
* ნიკარაგუა Wikitavel-ს

*
კატეგორია:ცენტრალური ამერიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი
სენტ-ვინსენტი დო გრენადინეფი

**სენტ-ვინსენტი დო გრენადინეფი** () — ზოხორინელი სახენწჷფო კარიბიშ ზუღას, ქიანა ერეფიშ წორომაჸალობაშ მაკათური რე. ტერიტორია აკმოდირთუ სენტ-ვინსეტიშ დო გრენადინეფიშ  32 მორჩილი კოკიშე (მიშმურს მორჩილი ანტილიშ კოკეფიშ აკოდგინალუაშა). ფართობი — 389 კმ². მახორობა — 118 ვთ. კოჩი (2008). ქიანაშ ნანანოღა — კინგსტაუნი.


კატეგორია:კარიბიშ ზუღაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფიი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ჰაიტი

**ჰაიტიშ რესპუბლიკა** (კრეოლ. Repiblik d Ayiti) — კოკი ჰაიტიშ (თაშნეშე *ისპანიოლა*) ბჟადალ ნასუმორს მადვალუ ქიანა რე, ნამუსჷთ თაშნეშე მუსხირენ მორჩილი კოკი უღუ - ლა გონავი, ლა ტორტიუ, ლე კაიემიტი დო ილ-ა-ვაში კარიბიშ ზუღას, კუბაშ ბჟაეიოლშე; კოკის ჰაიტი დომინიკარეფიშ რესპუბლიკაწკჷმა ირთჷნს. ქიანაშ ედომუშამი ფართობი რე 27.750 კვ. კმ. ნანანოღა - პორტ-ო-პრენსი იდვალუაფუ თარ კოკის გონავიშ ჸუჯიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

*  ჰაიტიშ ისტორია, რუკეფი დო ახალი ამბეეფი
*  ერუანული დოხორე

## სქოლიო


კატეგორია:კარიბიშ ზუღაშ ქიანეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ნიუე

**ნიუე** ( [ˈnjuːeɪ]; , ჯვეში ჯოხოდვალა *სევიჯი* Savage) — კოკი სახენწჷფო ობჟათე რჩქალი ოკიანეს. ქიანა იდვალუაფუ ახალ ზელანდიაშ ოორუეშე. ტერიტორიაშ ედომუშამი ფართობი აკმადგინანს 261,46 კმ²-ს, მახორობა - 1611 ადამიერი (2011), მახორობაშ თარ ნორთის პოლინეზიარეფი აკმადგინანა. თე ტერიტორიას მაართათ ჯეიმზ კუკიქ მიოგორუ 1774 წანას. 1900 წანას ნიუექ ბრიტანეთიშ იმპერიაშ პროტექტორატო გჷნირთჷ, 1901 წანაშე ახალი ზელანდიას აფუდჷ ანექსირებული. 1974 წანას, ნიუე დუდმამართვალი სახენწჷფობური წჷმანქიმინათ გჷნირთჷ ახალი ზელანდიაშ აკოდგინალუას.

ნიუე რე ახალ ზელანდიაწკჷმა ასოცირაფილი მაკათური, თე ტერიტორიას ძალამი დიდი ავტონომიური ნებეფი უღუ. ნიუეშ მამართვალი გოართიანაფილი ერეფიშ მონარქი/დიაფალი ელისაბედ II.

2003 წანას, ნიუე მოსოფელიშ მაართა „WiFiერო გჷნირთჷ“.

## სქოლიო
სენტ-კიტსი დო ნევისი

**სენტ-კიტსი დო ნევისიშ ფედერაცია** () — სახენწჷფო კარიბიშ ზუღაშ ბჟაეიოლ ნორთისა. ქიანა ერეფიშ წორომაჸალობაშ მაკათური რე. ქიანა აკმოდირთუ სენტ-კიტსიშ დო ნევისიშ კოკეფშე. ფართობი  — 261 კმ². მახორობა — 50 ვთშ. კოჩი (2010). ქიანაშ ნანანოღა – ბასტერი, ნამუთ იდვალუაფუ კ. სენტ-კიტსის. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*სენ-კისტი დო ნევისიშ ფედერაცია - ენციკლოპედია ბრიტანიკა


კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
სენტ-ლუსია

**სენტ-ლუსია** (Saint Lucia) — სახენწჷფო კინე თე ჯოხოდვალაშ კოკის, კარიბიშ ზუღას, მორჩილი ანტილიშ კოკეფიშ ობჟათე-ბჟაეილი ნორთის. ქიანა ერეფიშ წორომაალობაშ მაკათური რე. ფართობი - 616 კმ². მახორობა - 160 ვითოში კოჩი. მახორობაშ უმენტაშობა უჩაკანამი დო მულატი რე. რელიგია - ქირსიანობა (85% კათოლიკე). ქიანაშ ნანანოღა - კასტრი.  ოფიციალური ნინა - ინგლისური. მახორობაშ დიდი ნორთი იჩიებუ ფრანგული ნინაშ აკანურ დიალექტშა - პატუა. ერუანული დღახუ 22 ფურთუთა - ზოხორინალაშ დღა. ფარაშ ართული - ბჟაეიოლი კარიბიშ დოლარი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სენტ-ლუსიაშ თარობაშ ოფიციალური საიტი
* Chief of State and Cabinet Members 
* Saint Lucia entry at The World Factbook 
* Saint Lucia from *UCB Libraries GovPubs*

კატეგორია:კარიბიშ ზუღაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ობჟათე სუდანი

Part One, 6(2). "English shall be the official working language in the Republic of South Sudan".
|რელიგია=  
|ნანანოღა= ჯუბა
|latd=
|latm=
|latNS=
|longd=
|longm=
|longEW=
|უდიდაში_ნოღა =ჯუბა
|თარობაშ_ტიპი = რესპუბლიკა
|ლიდერიშ_ტიპი_1 = პრეზიდენტი
|ლიდერიშ_ჯოხო_1 =სალვა კიირი
|ლიდერიშ_ტიპი_2 = ვიცე-პრეზიდენტი
|ლიდერიშ_ჯოხო_2 =ჯეიმს უანი იგა
|ლიდერიშ_ტიპი_3 = 
|ლიდერიშ_ჯოხო_3 =
|ლიდერიშ_ტიპი_4 = 
|ლიდერიშ_ჯოხო_4 =
|სახენწჷფოშ ტიპი =
|მიკოღანკუა =
|ოფიციალური ჸოფირება 1 =
|ოფიციალური თარიღი 1 =
|ოფიციალური ჸოფირება 2 =
|ოფიციალური თარიღი 2 =
|ოფიციალური ჸოფირება 3 =
|ოფიციალური თარიღი 3 =
|ოფიციალური ჸოფირება 4 =
|ოფიციალური თარიღი 4 =
|რანგი_ფართობით = 
|ფართობი =644 329
|წყარი_% =
|ოეგებიე_მახორობა =
|ოეგებიე_მახორობა_რანგი = 
|მახორობა_ოეგებიეთ_წანას = 
|მახორობაშ_ცენზი = 8 260 490
|მახორობაშ_ცენზი_წანას = 2012
|მახორობაშ_მეჭედალა = 12,82
|მახორობაშ_მეჭედალა_რანგი = 
|ედპ_ppp_წანა = 2015
|ედპ_ppp = $23,546 მილიონი
|ედპ_ppp_რანგი = 
|ედპ_ppp_ართ_მახორუშე =$2136
|ედპ_ppp_ართ_მახორუშე_რანგი = 
|აგი =
|აგი_ტენდენცია =
|აგი_კატეგორია = 
|აგი_რანგი =
|აგი_წანა =
|ვალუტა= ობჟათე სუდანური ფუნტი
|ვალუტაშ_კოდი =
|ქიანაშ_კოდი =SS
|ბორჯიშ_ორტყაფუ = UTC+3
|ზარხულიშ_ბორჯი =
|cctld =  .ss
|სატელეფონო_კოდი = 211
|ოტელეფონე_კოდი =
|ოტელეფონე_კოდი_მეწურაფა=
|სქოლიო= 
}}
**ობჟათე სუდანიშ რესპუბლიკა** (, ), ოფიციალური ედომუშამი ჯოხოდვალა — **ობჟათე სუდანიშ რესპუბლიკა** () — სახენწჷფო აფრიკას. ქიანაშ ნანანოღა - ჯუბა, მარა დოგეგმილი რე ნანანოღაშ გინოღალა ჯუბაშე ქიანაშ ცენტრალურ ნორთშა — ტბებიშ შტატშა, კინე ახალას დორსხუაფილი ნანანოღაშ ოლქიშ ნოღა რამსელშა.

სახენწჷფოს ბჟაეილშე უხურგანს ეთიოპია, ობჟათეშე - კენია, უგანდა დო კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა, ბჟადალშე - ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა დო ოორუეშე სუდანი. ქიანაშ ფართობი - 644 329 კმ². 2008 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ქიანაშ მახორობაშ მუდანობა — 8 260 490 ადამიერი.

სუვერენული ქიანაშ სტატუსი მიღჷ 2011 წანაშ 9 კვირკვეს, ზოხორინალაშ რეფერენდუმიშ მოღალობეფიშ ოსხირით, სუდანიშე ოფიციალურო აღიარაფაშ უკული. კინე თიმ წანაშ 14 კვირკვეს ახალაკოქიმინელ სახენწჷფოქ გოეროშ 193-ა მაკათურო გჷნირთჷ, 28 გჷმათუთას იუნესკოშ 194-ა მაკათურ სახენწჷფოთ გჷნირთჷ. სახენწჷფოს ზუღაშა გიშალი ვაუღუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ობჟათე სუდანიშ თარობაშ ოფიციალური საიტი  

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ობჟათე სუდანი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
პალაუ

**პალაუ** (, პალ. Belu'uera Belau) — ააშ-წკჷმა ასოცირებული კოკი სახენწჷფო რჩქალი ოკიანეს, ფილიპინიშ ზუღას. ქიანა იდვალუაფუ ფილიპინეფიშ ბჟაეიოლშე 800 კილომეტრიშ გოძვენას დო ინდონეზიაშ ოორუეშე. პალაუ აკმოდირთუ 328 კოკიშე. ედომუშამი ფართობი - 458 კმ². ქიანაშ ნანანოღა — ნგერულმუდი (შტატი მელეკეოკი). სახენწჷფო აკმოდირთუ 16 შტატიშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official Site of the Republic of Palau 
* Official Site of the Consulate of the Republic of Palau to United Kingdom
* Chief of State and Cabinet Members 

## სქოლიო

კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
სამოა

**სამოა** (სამოური ნინა — Malo Sa’oloto Tuto’atasi o Samoa, ) — სახენწჷფო რჩქალი ოკიანეშ ობჟათეშე. ქიანშ ჯვეში ჯოხოდვალა: გერმანიაშ სამოა (1900—1914), *ბჟადალი სამოა* (1914—1997). ქიანას უკებჷ სამოაშ არქიპელაგიშ ჟირი უდიდაში კოკი: სავაი დო უპოლუ. ქიანაშ ნანანოღა — აპია, ნამუთ იდვალუაფუ კოკი უპოლუს. გოეროშა მიღეს 1976 წანაშ 15 ქირსეთუთას, 1970 წანაშე - ერეფიშ წორომაჸალობაშ მაკათური რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სამოაშ თარობა
* კოლორადოშ უნივერსიტეტი 
* სამოაშ ტურიზმი
* Samoaworld.com, სამოაშ ონლაინ ლექსიკონი

## სქოლიო

კატეგორია:სამოა
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწფოეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
სულავესი

**სულავესი** () — ფართობიშ მეჯინათ მასუმა კოკი ინდონეზიას. სულავესი მიშმურს ზონდიშ კოკეფიშ აკოდგინალუაშა, ეშახე ბორნეოშ დოა მოლუკიშ კოკეფს შქას. 2005 წანაშ მუნაჩემეფთ, სულავესის ოხორანს 16 მილიონი ადამიერი, ედომუშამი ქიანაშ მახორობაშ 7,25%. კოკიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა მაკასარი. კოკის არძაშე ფართას გოფაჩილი რელიგია რე ისლამი.

სულავესიშ ფართობი - 174 600 კმ², თიშ მოსოფელიშ კოკეფს შქას მავითაართა აბანი უკებუ. კოკი ირთუ ამშვი პროვინციათ. ბჟადალი სულავესი არძაშე ახალი პროვინცია რე, ნამუქჷთ აკიქიმინჷ 2004 წანას. ათაქ არძაშე დიდი დოხორელი პუნქტი რე ობჟათეშე მადვალუ ნოღა მაკასარი დო უკიდაშ ოორუეშე მადვალუ ნოღა მანადო.

კატეგორია:ინდონეზიაშ კოკეფი
მორჩილი ზონდიშ კოკეფი

მინი|300პქ|მორჩილი ზონდიშ კოკეფი (ჭითათ)
**მორჩილი ზონდიშ კოკეფი** — კოკეფიშ ბუნა მალაიშ არქიპელაგიშ ობჟათე ნორთის, ავსტრალიაშ ოორუეშე. დიდი ზონდიშ კოკეფწკჷმა ართო წჷმოქიმინუნს ზონდიშ კოკეფიშ ბუნას. კოკეფი ზონდიშ ვულკანური ორტყაფუშ ნორთის რე. 

მორჩილი ზონდიშ კოკეფი მიარე კოკიშე აკმოდირთუ დო დახე ედომუშამო აშახე ინდონეზიაშ აკოდგინალუას. ხვალო კოკი ტიმორიშ ნორთი მიშმურს ბჟაეიოლი ტიმორიშ აკოდგინალუაშა, ნამუქჷთ ზოხორინალას 1999 წანას მიოჭირინუ.

*არქიპელაგიშ თარი კოკეფი რე:*

## რესურსეფი ინტერნეტის
*მორჩილი ზონდიშ კოკეფიშ ვიკი-გიდი

კატეგორია:ინდონეზიაშ კოკეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლი ტიმორიშ გეოგრაფია
პაპუა-ახალი გვინეა

**პაპუა-ახალ გვინეა** (, ტოკ პისინიშ ნინაშა — Papua Niugini, ჰირი მოტუშ ნინაშა — Papua Niu Gini), ედომუშამ ოფიციალურ ჯოხოდვალა რე **პაპუა-ახალ გვინეაშ ზოხორინელ შტატეფი** — სახენწჷფო ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიას დო ოკიანეთის, ქიანა იდვალუაფუ ახალ გვინეაშ კოკიშ ბჟაეიოლ ნორთის, ბისმარკიშ არქიპელაგის, სოლომონიშ არქიპელაგიშ ოორუე ნორთის (ბუგენვილიშ, ბუკაშ კოკეფი), დ’ანტრკასტოშ კოკეფს დო შხვა. ბჟადალშე უხურგანს ინდონეზიაშ პროვინციეფ პაპუა დო ბჟადალ პაპუა. ქიანაშ თარ ნორთ იდვალუაფუ რჩქალ ოკიანეშ ობჟათე-ბჟადალშე. ნანანოღა — პორტ-მორსბი. ქიანა მოსოფელიშ ართ-ართ უკაბეტაშ კოკ სახენწჷფო რე, ფართობით —  462,840 კმ2.

პაპუა-ახალ გვინეა რე მოსოფელს ართ-ართ არძაშე ანდაკორობამ ქიანა, სოდე დოხოლაფირო 850 აბანობურ თურ ოხორანს, ნამუეფჷთ დიო ხოლო ჯვეშ ტრადიციეფიშ გემაჸვენჯეეფ რენა, ქიანაშ მახორობა აკმადგინანს 11,781,559 ადამიერსref> (2021 წანშა ფასებათ), უმენტაშო პაპუასეფი დო მელანეზიარეფი. ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობა ოფუტეეფს ოხორანს, პაპუა-ახალ გვინეაშ ნოღეფს ოხორანს ედომუშამ მახორობაშ 18%. მახორობაშ კაბეტ ნორთ უძგალაშ უღვენობას ოხორანს. დინდარ რე ქიანაშ ფლორა დო ფაუნა.

ოფიციალურ ნინეფი — ინგლისური, ტოკ პისინი დო ჰირი მოტუ. მახორობაშ უკაბეტაშ ნორთ ქირსიან რე, დოსქილადირეფ გეჸუნა აბანობურ ტრადიციულ რწუმეფს. ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულო დორთილი რე 20 პროვინციათ. მიშმურს ერეფიშ წორომაჸალობაშ აკოდგინალუაშა. სახენწჷფოშ მადუდე რე გოართოიანაფილ ომაფეშ მონარქ ჩარლზ III, ნამუთ ქიანას წჷმორინაფილ რე გენერალ-გუბერნატორით. კანონმადვალუ ორგანო რე ერუანულ პარლამენტი.

ქიანას წუმოძინელ რე ოფუტეშ მეურნობა, მახორობაშ უკაბეტაშ ნორთ თე სფეროს ხანდენს. 1975 წანას პაპუა-ახალ გვინეაქ მიპალჷ ზოხორინალა ავსტრალიაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტოს

**მთავრობა**
* Prime Minister of Papua New Guinea 

**ზოგადი ინფორმაცია**
* Papua New Guinea  at *UCB Libraries GovPubs*.
* 
* 
* 

## სქოლიო


კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ გეოგრაფია
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
ახალი გვინეა

**ახალი გვინეა** (, , ტოკ-პისინიშ ნინაშა — Niugini) — მოსოფელიშ სიდიდათ მაჟირა კოკი (გრენლანდიაშ უკული), ნამუშ ფართობი აკმადგინანს 786 000 კმ²-ს. კოკი იდვალუაფუ რჩქალ ოკიანეშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის. გეოგრაფიულო თე ტერიტორია ორხველჷ მალაიშ არქიპელაგის თე კოკი წჷმარინუანს აზიაშ დო ოკიანეთიშ გჷმართალს. ახალი გვინეა ორხველჷ ავსტრალიაშ კონტინენტის ახალი გვინეა ავსტრალიაშე გიშართილი რე ტორესიშ საროტიშ მეშქაშობათ. თე ტერიტორია მირჩქინუაფუ მელანეზიაშ კოკეფიშ ბუნაშ ნორთო. მუთ ოხუ პოლიტიკურ თოლოზირუსჷნ, ახალი გვინეა ირთუ ჟირ ნორთო. ბჟადალი პაპუა მიშმურს ინდონეზიაშ აკოდგინალუაშა რანწკითი პროვინციაშ სახეთ. ბჟაეიოლ ნორთის იდვალუაფუ, სუვერენული სახენწჷფო პაპუა-ახალი გვინეა. კოკის დოხოლაფირო 9 500 000 ადამიერი (2010) ოხორანს, თე ტერიტორია ართ-ართი არძაშე მერჩხას დოხორელი აკანი რე (12 კაცი/კმ²).

ახალი გვინეა გეოლოგიური თოლწონუათ, ეშახე ტექტონიკურო აქტიურ ზონას. თაქ რე მიარე ვულკანი, თინეფს შქას სიმაღალეშ თოლწონუათ უმაღალაში რე პუნჩაკ-ჯაია, სიმაღალე — 4884 მ (16 023 ფტ). კოკი დიდარი რე ფლორაშ დო ფაუნაშ მიარეფერუამობათ, თაქ რე მიარე ენდემური ჯიშიშ ჩხოლარი დო ჩანარი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ''The Intoxicating Birds of New Guinea'' by John Tidwell
* Online documentaries re OPM sponsored by West German-based Friends of Peoples Close to Nature 
* Facsimile of material from "The Discovery of New Guinea" by George Collingridge 
* Scientists hail discovery of hundreds of new species in remote New Guinea 
* PapuaWeb 
* ''პაპუა-ახალი გვინეა.'' mongabay.com

## სქოლიო

კატეგორია:ინდონეზიაშ კოკეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეა
მანოკვარი

**მანოკვარი** () — ნოღა ინდონეზიას, კოკი ახალ გვინეას, ინდონეზიაშ პროვინციაშ ბჟადალი პაპუაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფუ ჩენდრავასიჰიშ ჩქონს რჩქალ ოკიანეწკჷმა, ჩენდრავასიჰიშ საროტიშ ბჟადალშე.

## ისტორია
ნოღა თით რე რჩქინელი, ნამჷ-და თიშე დიჭყუ კოკი ახალი გვინეაშ გოქირსიანაფა. ზუსტას მანოკვარს 1855 წანაშ 5 ფურთუთას, ნოში „ტერნატეთ“ ქჷმორთეს ღორონთიშმარაგადუეფქ კარლ ოტო დო იოჰან გეისლერიქ. თე მოლინაშ ოშუენო ირწანაშ 5 ფურთუთას იტარებუაფუ დიდი დღახუ, ნამუშა მოულა დელეგაციეფი ედომუშამი პაპუაშე დო ელმოლი კოკეფშე.

კოლონიალურ ეპოქას მანოკვარი რდჷ ახალი გვინეაშ ნანანოღა. მაჟრა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ნოღა იაპონიაშ ჯარქ გეჭოფუ (1942 წანა), ჰოლანდიარი ჯარიშკოჩეფქ დიტყობეს ტყალეფს დო მეჸუნდეს პარტიზანულ ლჷმას ხოლო ჟირ წანმოწანა დო გვერდის.

2009 წანაშ დაჭყაფუს ნოღაშ გოხოლუას მოხვადჷ დიხაშნწალუაქ 7.6 ბალიშ სინძალიერეთ, მარა ცუნამიშ ოშქურანჯობა ვაჸოფე.

## ეკონომიკა
ნოღაშ გოხოლუას მოჸუნა კაკაო, ხილი, ქოქოსი; მეურს ჯა-ტყაშ დამზადება, ონიშოლიშ მეშქაშობათ გინმუღუნა კაკაო, კოპრა, ჯა-ტყა. ნოღაშ ონიანლჷ „რენდანიშ“ აეროპორტი.

ნოღას ოსუმარჷნა ტურისტეფი, თარი ოქინაფუეფი რე — გუნუნგ მეჯა პარკი, ანგიშ ტობა, ამბანიშ საპლაჟო ზონა, არფაკაშ ორთაშური ტყაჩირი.

## გონათუა
ნოღას არსებენს 2000 წანას დჷნარსხუეფი ნეგერი პაპუაშ უნივერსიტეტი.

კატეგორია:ინდონეზიაშ ნოღეფი
ბჟადალი პაპუა

**ბჟადალი პაპუა** () — პროვინცია ინდონეზიას. იკენს კოკი ახალი გვინეაშ ბჟადალ ჩქონს. წჷმარინუანს ინდონეზიაშ არძაშე მორჩილას დოხორელ პროვინციას. პაპუაშ პროვინციაწკჷმა ართო, 2007 წანაშახ აკმოქიმინუნდჷ პროვინციას, ნამუსჷთ ბჟადალი ირიან–ჯაია ჯოხოდჷ.

პროვინციას მაართა მახორობაშ ეჭარუაქ 2010 წანას იტარჷ დო ეიჭარჷ 760 855 ადამიერქ.

ადმინისტრაციული თოლწონუათ, ბჟადალი პაპუა ირთუ 10 სარეგენტოთ დო 1 ავტონომიურ ნოღათ. ნანანოღა - მანოკვარი.

2012 წანაშ 22 მარაშინათუთას ნოღა მელბურნის იტარჷ საპროტესტო აქციაქ, სოდეთ გიხონარუ ბჟადალი პაპუაშ ზოხორინალაშ მოთხირიშ ლოზუნგეფქ.

## თაშნეშე ქოძირით
* ინდონეზიაშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* West Papua info 
* Free West Papua campaign

## სქოლიო

კატეგორია:ინდონეზიაშ პროვინციეფი
ჯოკიაკარტაშ სპეციალური რეგიონი

**ჯოკიაკარტაშ სპეციალური რეგიონი** () — ინდონეზიაშ არძაშე ჭიჭე პროვინცია. იდვალუაფუ კოკი იავას. ჯოკიაკარტა აკა პროვინცია რე ინდნონეზიას, ნამუთ დიო ხოლო კოლონიალიზმშახიანი მონარქიაშ შარათ იმართუაფჷნ, ჯოკიაკარტაშს სულთანი პროვინციაშ მონძეფონი გუბერნატორი რე. პროვინციაშ ნანანოღა - ჯოკიაკარტა.

იდვალუაფუ კოკი იავაშ ობჟათე წყარპიჯიშ გოხოლუას, მედომუშამო ეშახე ცენტრალური იავაშ პროვინციაშ დინოხოლე. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, პროვინციაშ მახორობა 3 452 390 ადამიერს აკმადგინანს.

## თაშნეშე ქოძირით
* ინდონეზიაშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* 

## სქოლიო

კატეგორია:ინდონეზიაშ პროვინციეფი
ცენტრალური ამერიკა

**ცენტრალური ამერიკა** (, ) — დიხაუჩაშ რეგიონი, ნამუთ იდვალუაფუ ოორუე დო ობჟათე ამერიკაშ შქას, გეოლოგიურო დო გეოგრაფიულო ოორუეამერიკულ კონტინენტის ორხველჷ.

ცენტრალური ამერიკაშ გოპატჷნაფილი ნინა რე ესპანური. აკა გიშნარკო იკოროცხუ ინგლისურნინამი ბელიზი. რეგიონიშ მახორობა აკმოდირთუ აკანური ინდიარეფშე, თაშნეშე ევროპალეფშე დო თინეფიშ მუნაჸონეფი აფრიკალი ჭკორეფიშ გამნარყეფშე.

## პოლიტიკური გეოგრაფია
მინი|300პქ|ცენტრალური ამერიკაშ ქიანეფი
პოლიტიკური გეოგრაფიაშ მეჯინათ ცენტრალური ამერიკა გეჸვენჯი ქიანეფშე აკმოდირთუ:

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Central America Online Discussion Forum and Community
* Photos of Central America
* LANIC Central America country pages

## სქოლიო

კატეგორია:ცენტრალური ამერიკა
ბჟაეიოლი აზია

[thumb|ბჟაეიოლი აზია გვერდოსფეროშ რუკას ([რუსეთიშ შორიში ბჟაეიოლიშ უმუშო)]]

ბჟაეიოლი აზია (, , , ) - აზიაშ ნორთი, ნამუსჷთ უხურგანს რჩქალ ოკიანეს ზომიერ, სუბტროპიკულ დო ტროპიკულ ორტყაფუეფს ოორ.გ. 20-შე 60 გრადუსშა. რელიეფი თარო რზენი, აკოსვარილი გვალეფწკჷმა. კლიმატი მუსონური რე. შხირი რე ტაიფუნეფი დო წყარალეფი. ოორუე ნორთი წჷმორინელი რე ფართოფურცელამი დო ესვარილი ტყალეფით, ობჟათე - სუბტროპიკული დო ტროპიკული ტყალეფით. რეგიონი იკათუანს რუსეთიშ ფედერაციაშ დო ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშ ბჟაეიოლ რაიონეფს, იაპონიას, ოორუე დო ობჟათე კორეას.

*
ოორუე ამერიკა

მინი|250px|ოორუე ამერიკა მოსოფელიშ რუკას

**ოორუე ამერიკა** (, , , ) — კონტინენტი დიხაუჩაშ ოორუე დო ბჟადალი გვერდოსფეროეფს. ობჟათე ამერიკაწკჷმა ართო აკმოქიმინუნს ამერიკას.ოორუე ამერიკაშ უდიდეში ქიანეფი რე: კანადა, ააშ დო მექსიკა. კონტინენტიშ ფართობი კოკეფიშ უმუშო აკმადგინანს 20,36 მლნ კმ²-ს, კოკეფჭკჷმა ართო - 24,709 მლნ კმ²-ს. ოორუე ამერიკას ორხველჷ კოკი გრენლანდია, კანადაშ არქტიკული არქიპელაგი, კარიბეფი, ალეუტიშ კოკეფი დო შხვა.

2008 წანაშ მუნაჩემეფით, ოორუე ამერიკაშ 23 სახენწჷფოს 555 მილიონი ადამიერი ოხორანდჷ. კონტინენტეფს შქას ფართობიშ მეჯინათ მასუმა აბანს იკენს, აზიაშ დო აფრიკაშ უკული, მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ - მაანთხა, აზიაშ, აფრიკაშ დო ევროპაშ უკული.

## თაშნეშე ქოძირით
* ობჟათე ამერიკა
* ნეარქტიკაშ ოლქი
* ამერიკაშ სახენწჷფოეფიშ ორგანიზაცია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ედომუშამი ინფორმაცია
* დემოგრაფიული ინფორმაცია
* 
* UN Statistics Division: კონტინენტიშ გეოგრაფიული რეგიონეფი, სუბ-რეგიონეფი, გიშართილი ეკონომიკური ბუნეფი
* Houghton Mifflin Company, "ოორუე ამერიკა"
* ინფორმაცია ბჟადალი გვერდოსფეროშ გეშა
* ოორუე ამერიკაშ ოგონათუე კონსორციუმეფი 
* Crystal Reference Encyclopedia, "ოორუე ამერიკა"

## სქოლიო

კატეგორია:კონტინენტეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკა
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
კარიბეფი

[მინი|350პქ|მოსოფელიშ რუკა კარიბეფით:<table width=100%><tr><td valign=top>ლენი - [კარიბიშ ზუღაწვანე - ვესტ-ინდოეთი]]

**კარიბეფი**, თაშნეშე **ვესტ-ინდოეთი** (ესპ.: Caribe; ფრანგ.: Caraïbes; ჰოლ.: Caraïben; პორტუგ.: Caribe ან Caraíbas) — რეგიონი ამერიკას, ნამუთ აკმოდირთუ კარიბიშ ზუღაშ, კარიბიშ კოკეფიშ, ბაჰამიშ კოკეფიშ დო ანდოგანი კონტინენტეფიშ წყარპიჯეფშე. რეგიონი ოორუე ამერიკაშ ობჟათე-ბჟაეიოლი ნორთის იდვალუაფუ, ცენტრალური ამერიკაშ ბჟაეიოლშე დო ობჟათე ამერიკაშ ოორუე-ბჟადალს.

## გეოგრაფია
### დიდი ანტილიშ კოკეფი

### მორჩილი ანტილიშ კოკეფი დო ბაჰამიშ კოკეფი

## თაშნეშე ქოძირით
* დიდი ანტილიშ კოკეფი
* მორჩილი ანტილიშ კოკეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Caribbean at the Open Directory Project 
* Digital Library of the Caribbean
* Federal Research Division of the U.S. Library of Congress: Caribbean Islands (1987)
* Library of Congress definition of the West Indies
* West Indies papers  Miscellaneous personal and estate records, 1663–1929, University of Bristol Library Special Collections
* LANIC Caribbean country pages

## სქოლიო

კატეგორია:ამერიკა
კატეგორია:კარიბიშ კოკეფი
კატეგორია:კარიბიშ ზუღა
ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია

მინი|250პქ|ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია
**ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია** — ორთაშობური რეგიონი აზიას, ნამუთ იკათუანს ინდოჩინეთიშ ჩქონს, მალაიშ არქიპელაგის დო გოხოლუას მადვალუ კოკეფს. ფართობი დოხოლაფირო 4,5 მლნ კვ.კმ. რელიეფი ოშქაშეგვალამი დო რზენამი რე. გოფაჩილი რე ტროპიკული ტყალეფი დო სავანეფი. ობჟათე-ბჟაიოლ აზიაშ ტერიტორიას მადვალუ სახენწფოეფი: ბრუნეი, ვიეტნამი, ინდონეზია, კამბოჯა, ლაოსი, მალაიზია, მიანმარი, სინგაპური, ტაილანდი, თაშნეშე შხირას ფილიპინეფი. კანკალეშა ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ქიანეფშა მიშმაჸუნა ობჟათე აზიაშ აკოდგინალუაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Topography of Southeast Asia in detail  
* CityMayors.com article
* Southeast Asian Archive  
* Southeast Asia Digital Library 
* "Documenting the Southeast Asian Refugee Experience" 
* Southeast Asia Visions, a collection of historical travel narratives 
* SoutheastAsia.org Official website of the ASEAN Tourism Association
სეიშელიშ კოკეფი

**სეიშელიშ კოკეფი** (სეიშელიშ კრეოლი Repiblik Sesel, , ) — კოკი სახენწჷფო ბჟაეიოლი აფრიკას, ინდოეთიშ ოკიანეშ ბჟადალ ნორთის, კოკი მადაგასკარიშ ოორუეშე დო ეკვატორიშ ონდეთ ობჟათეშე. აფრიკაშ წყარპჯიშე მოჩილათირი რე 1600 კილომეტრით. სეიშელიშ კოკეფი ტროპიკული ჩანარობეფიშ ოდაბადე რე. ქიანა იდვალუაფუ ობჟათე განედიშ 4°-11°-ის დო ბჟაეიოლი გრძედიშ 46°-56°-ის შქას. სეიშელიშ თარი კოკი იდვალუაფუ კენიაშ ბჟაეიოლშე 1600 კილომეტრის დო მადაგასკარიშ ოორუეშე 1100 კილომეტრის.

ქიანაშ აკოდგინალუაშა მიშმურს 100-შე ონდეთ უმოსი კოკი, ნამუშეთ ხვალე 33 რე დოხორელი. ფართობი — 455 კმ². არძაშე დიდი კოკი  — მაე (142 კმ²). თე კოკის იდვალუაფუ ქიანაშ ნანანოღა — ვიქტორია დო ოერეფშქაშე აეროპორტი. შხვა შხუ კოკი რე — სილუეტი, პრასლინი, ლა-დიგი. თაშნეშე ანდა მანჯანიშ მორჩილი დო გრანიტიშ კოკეფი. 2010 წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანაშ მახორობაშ მუდანობა - 90 945 ადამიერი.

## ფოტოგალერეა

სურათი:Port-victoria Seychelles.jpg|ვიქტორიაშ ონიშოლი
სურათი:Seychelles 020.JPG|კოკი მაე
სურათი:Seychelles praslin anselazio.jpg|კოკი პრასლინი
სურათი:Seychelles 037.JPG|კოკი მაე
სურათი:Seychelles 035.JPG|კოკი მაე
სურათი:Female coco de mer growth.jpg|სეიშელიშ პალმა


## რესურსეფი ინტერნეტის

*სეიშელიშ კოკეფი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* სეიშელიშ თარობა
* პრეზიდენტიშ ოფისი
* სეიშელიშ სტატისტიკაშ ერუანული სანინალო
* Seychelles entry at The World Factbook 

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
კატეგორია:არქიპელაგეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ კოკეფი
სენეგალი

**სენეგალი** (), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა - **სენეგალიშ რესპუბლიკა** () — სახენწჷფო ბჟადალი აფრიკას, წყარმალუ სენეგალიშ ობჟათეშე, სოიშეთ ქიანაშ ჯოხოდვალა მოურს.

სენეგალს ბჟადალშე ომძღჷ ატლანტიშ ოკიანე, ოორუეშე უხურგანს მავრიტანია, ბჟაეიოლშე - მალი, ობჟათეშე - გვინეა დო გვინეა-ბისაუ. ტერიტორიაშ დინოხოლე იდვალუაფუ სახენწჷფო გამბია, ნამუთ ატლანტიშ ოკიანეშე სენეგალიშ დინოხოლე მიშაჭკირილი რე დოხოლაფირო 300 კმ-ით.

## მონძალა
ორთაშობური ოქიანუეფი: 
*ჯუჯაშ ფურინჯეფიშ ერუანული პარკი
*კოკეფი გორე დო სენ-ლუი
*ნიოკოლო-კობიშ ერუანული პარკი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ქიანაშ პროფილი BBC News-ის}

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო

*
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ტანზანია

**ტანზანიაშ გოართოიანაფილი რესპუბლიკა** ( ,   ან ) — სახენწჷფო ბჟაეიოლ აფრიკას. ქიანა ერეფიშ წორომაჸალობაშ მაკათური რე. ქიანას ოორუეშე უხურგანს კენია დო უგანდა, ბჟადალშე — რუანდა, ბურუნდი დო კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა, ობჟათეშე — ზამბია, მალავი დო მოზამბიკი. ბჟაეილშე ომძღჷ ინდოეთიშ ოკიანე.

## მონძალა
კილიმანჯაროშ ერუანული პარკი; ნგორონგოროშ თხილერი ზონა; კილვა კისივანიშ დო სონგო მნარაშ აკნაცჷმეფი; ქუაშ ნოღა კოკი ზანზიბარს.

## სქოლიო


კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ტაჯიკეთი

**ტაჯიკეთი** ( / ) - ოფიციალური ჯოხოდვალა **ტაჯიკეთიშ რესპუბლიკა** ( / ) — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენი სახენწჷფო ცენტრალურ აზიას. ნანანოღა დო უკაბეტაში ნოღა რე დუშანბე. ტაჯიკეთის ობჟათეშე უხურგანს ავღანეთი, ბჟადალშე — უზბეკეთი, ოორუეშე — ყირგიზეთი დო ბჟაეიოლშე — ჩინეთი; თაშნეშე პაკისტანშე გიშართილი რე ავღანეთიშ ვახანიშ მაქდორით. ქიანაშ მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანს 10,7 მილიონი ადამიერშე უმოსის..

თე ტერიტორიას კინოხ რდჷ ნეოლითიშ დო ბრონზეშ ბორჯიშ კულტურეფიშ ორენი, თინეფს შქას ბჟადალშე მადვალი ოქსაშ ცივილიზაცია, თაშნეშე ანდრონოვიშ კულტურაშ ბორჯის მოულირი ინდო-ირანალეფი. ქიანაშ ტერიტორიაშ ნორთი მიშმეშჷ სოგდიანაშ დო ბაქტრიაშ ცივილიზაციეფიშ აკოდგინალუაშა დო გეჸვენჯეფიშ გამაგალაშ გიმე რდჷ: აქემენიანეფიშ იმპერია, ალექსანდრე მაკედონარი, ბერძენულ-ბაქტრიული ომაფე, ქუშანიშ ომაფე, კიდარიტეფი დო ეფთალიტეფი, თურქეფიშ სახაკანო, ომაიანეფიშ დო აბასიანეფიშ სახალიფოეფი, სამანიდეფი, ყარახანიდეფი, სელჩუკეფი, ხვარაზმალეფი, მონღოლეფი, თემურიდეფი დო ბუხარაშ სახანო. სხუნუეფიშ რსხუშ ნორთო გჷნორთაშახ, რეგიონი ხეშა ქეშიჸოთუ რუსეთიშ იმპერიაქ. სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუას გითანჯჷ ქიანაშ ხურგეფქ, მუჟანსჷთ თინა რდჷ უზბეკეთიშ აკოდგინალუას მუჭოთ ავტონომიური რესპუბლიკა, 1929 წანაშ 5 ქირსეთუთას სსრრ-შ აკმადგინალ რესპუბლიკათ გჷნირთუ.

1991 წანაშ 9 ეკენიას, სხუნეუფიშ რსხუშ აკოცჷმაშ გეშა ტაჯიკეთიქ ზოხორინალა გეგმაცხადჷ. 1992 წანაშ მესიშე 1997 წანაშ მანგიშა ქიანაშ მიშჷ ომენოღალე ლჷმა, ნამუშ თებაშ უკული პოლიტიკური სტაბილურობაქ დო შხვაში თური მოხვარაქ ქიანაშ ეკონომიკას ძინაშ მეშქაშობა მეჩჷ. 1994 წანაშე ქიანას დუდენს ემომალი რაჰმონი, ნამუთ გამაგენს ავტორიტარულ რეჟიმს დო ნამუშ ხემანჭუაფას ადამიერიშ ნებეფიშჸურე აკრიტიკენა.

ტაჯიკეთი რე საპრეზიდენტო რესპუბლიკა, ნამუთ აკმოდირთუ 4 რეგიონშე. ტაჯიკეფი ქიანაშ მახორობაშ უმენტაშობას აკმადგინანა, დო ერუანული ნინა რე ტაჯიკური. რუსული გჷმირინუაფუ მუჭოთ ოფიციალური ეთნიკეფოშქაშე ნინა.თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და კონსტიტუციაშ მეჯინათ სეკულარული სახენწჷფო რე, მახორობაშ 97,5%  ნომინალურო ისლამიშ გემაჸვენჯი რე. გვალამი ბადახშანიშ ავტონომიური ოლქის ნინაშობური ანდაკორობუანობა რე, თინეფს შქას რუშანული, შუღური, იშკაშიმური, ვახაიური დო ტაჯიკური რენა რაგადუას გჷმორინაფილი ნინეფი. გვალეფს უკებჷნა ქიანაშ ტერიტორიაშ 90%. ტაჯიკეთი რე წჷმმაძინე ქიანა გინმაულარი ეკონომიკათ, ნამუთ გერსხჷ ფარაშ გინოჯღონუეფს, ალუმინიშ დო ბამბეშ წარმოებას. ტაჯიკეთი გეჸვენჯი ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფიშ მაკათური რე: გოერო, ზოხორინელი სახენწჷფოეფიშ წორომაჸალობა, ევროპაშ უშქურანჯობაშ დო წოროხანდაშ ორგანიზაცია, ისლამური წოროხანდაშ ორგანიზაცია, ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაცია, შანხაიშ წოროხანდაშ ორგანიზაცია, კოლექტიური უშქურანჯალაშ აპიჯალაშ ორგანიზაცია დო NATO-შ პარტნიორი თინჩალაშო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Сайт президента Таджикистана
* Сайт парламента Таджикистана 
* Министерство иностранных дел Таджикистана
* Государственный комитет статистики Таджикистана
* Налоговый комитет при правительстве Республики Таджикистан
* Министерство здравоохранения Таджикистана 
* Министерство образования Таджикистана
* Национальный банк Таджикистана
* Новости Таджикистана
* Информационный портал Таджикистана «TJinform.com»

## კომენტარეფი


## სქოლიო

*
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
სიერა-ლეონე

**სიერა-ლეონე** (ინგლ. Sierra Leone), **ოფიციალურო სიერა-ლეონეშ რესპუბლიკა** (ინგლ. Republic of Sierra Leone) — სახენწჷფო ბჟადალ აფრიკას, ატლანტიშ ოკაინეშ წყარპიჯის. ქიანას უხურგანს ჟირი სახენწჷფო გვინეა დო ლიბერია. ქიანაშ ფართობი — 72 ვთშ. კმ². ნანანოღა — ფრიტაუნი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:სიერა-ლეონე
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
სოლომონიშ კოკეფი

**სოლომონიშ კოკეფი** (, თაშნეშე ჩინებულ რე მუჭოთ **სოლომონეფი**, — კოკ სახენწჷფო ოკიანეთის, რჩქალი ოკიანეშ ობჟთე-ბჟადალშე, მელანეზიას, ნამუსჷთ უკებჷ სოლომონიშ არქიპელაგიშ კაბეტ ნორთი (უკაბეტაშ 6 კოკი) დო კანკალე შხვა კოკაშური ბუნეფი (1000-შე უმოს ძალამ მორჩილ კოკი). სოლომონიშ კოკეფიშ ფართობ რე 28 400კმ2. 2023 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობაშ მუდანობა აკმადგინანს 734,887 ადამიერს. ქიანას ოზუღე ტერიტორიულ ხურგეფ უღჷ ბჟაეიოლშე პაპუა-ახალი გვინეაშ ბუგენვილიშ ავტონომიურ რეგიონი, ობჟათე-ბჟადალშე — ავსტრალია, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ახალ კალედონია დო ვანუატუ, ბჟაეიოლშე — ფიჯი, ტუვალუ დო უოლისი დო ფუტუნა, ოორუეშე — მიკრონეზიაშ ფედერაციულ შტატეფ დო ნაურუ. სოლომონიშ კოკეფიშ ნანანოღა დო უკაბეტაშ ნოღა რე ჰონიარა, ნამუთ იდვალუაფუ ქიანაშ უკაბეტაშ კოკ გუადალკანალს. ქიანაშ ჯოხოდვალა მოურს უმოს ფართო ტერიტორიაშე — სოლომონიშ კოკეფიშ არქიპელაგშე, ნამუთ წჷმარინუანს მელანეზიაშ კოკეფიშ ართობურობას, ნამუთ თაშნეშე იკათუანს ბუგენვილს (ასე რე პაპუა-ახალ გვინეაშ ტერიტორიულ ნორთი), მარა ვეკათუანს სანტა-კრუზიშ კოკეფს.  

კოკეფ დოხორელ რე არძაშ უკულაშ ჯვ. წ. 30 000-შე 28 800 წანაშახ ბორჯის, მოგვიანეთ მიგრანტეფქ, გიშაკერზაფილო ლაპიტაშ კათაქ, ართიანს აკისვარეს დო გაჭყეს სოლომონიშ კოკეფიშ თეხანურ ჯინჯიერ მახორობა. 1568 წანას, ესპანარ მეზუღე ალვარო დე მენდანია რდჷ პირველ ევროპალ, ნამუქჷთ თინეფს ესურჷნ. თიშ უმკუჯინალო, ანდანე მენდანიას კოკეფშა მუშ ჯოხო ვეგუდვალჷნ, იკოროცხუ, ნამჷ-და კოკეფს „სოლომონიშ კოკეფ“ ​​თინეფქ გიოდვეს, ნამუეფქჷთ მოგვიანეთ გეგეს მანდანიაშ შარალუაშ გეშა დო რუკას მოღანკეს თიშ მენაგორეფჷნ. მენდანიაქ მუსხირენ ვითწანურაშ უკულ, 1595 წანას კჷნ ესურ კოკეფს, მაჟირა ესპანურ ექსპედიციაქ, ნამუსჷთ დუდენდჷ პორტუგალიარ მეზუღე პედრო ფერნანდეს დე კეიროსი, სოლომონიშ კოკეფს 1606 წანას ესურჷ. 

1893 წანაშ მანგის, ხვამარდ *„კიურასაოშ“* კაპიტან ჰერბერტ გიბსონქ სოლომონიშ კოკეფიშ ობჟათე ნორთ გეგმაცხად ბრიტანეთიშ პროტექტორატო. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, სოლომონიშ კოკეფიშ კამპანიას (1942–1945) მიშჷ კონწარ ბურჯაფეფ აკოართაფილ შტატეფიშ, ბრიტანეთიშ იმპერიულ ნძალეფიშ დო იაპონიაშ იმპერიაშ შქას, თინეფს შქას გვადალკანალიშ ბურჯაფი.

თიმბორჯიან ბრიტანულ ადმინისტრაციაშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა „ბრიტანეთიშ სოლომონიშ კოკეფიშ პროტექტორატიქ“ 1975 წანას დითირჷ „სოლომონიშ კოკეფით“, აიწორო დუდგამაგალაქ მეჭირინაფილქ იჸუ გეჸვენჯ წანას. 1978 წანას სოლომონიშ კოკეფქ ზოხორინალა მიპალჷ. ზოხორინალაშ მოპალუაშ უკულ სოლომონიშ კოკეფქ გეგმიქიმინჷ კონსტიტუციურ მონარქიათ. სოლომონიშ კოკეფიშ მაფა რე ჩარლზ III, ნამუთ ქიანას წჷმორინაფილი რე გენერალ-გუბერნატორით, თე ეკონია მუშჸურე დითმირჷნუაფუ პრემიერ-მინისტრიშ რეკომენდაციათ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* [სოლომონიშ კოკეფი — [ენციკლოპედია ბრიტანიკა]]

## სქოლიო

კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
ტუვალუ

**ტუვალუ** (, წიმოხ რჩქინელი რდჷ მუჭოთ **ელისიშ კოკეფი**) — სახენწჷფო რჩქალ ოკიანეს, პოლინეზიაშ რეგიონს, ჰავაიშ დო ავსტრალიაშ შქას. ოორუეშე დო ოორუე-ბჟადალშე უხურგანს კირიბატის, ბჟაეიოლშე - ტოკელაუს, ობჟათე-ბჟაეიოლშე - სამოას დო უოლისი დო ფუტუნას, ობჟათეშე - ფიჯის, ბჟადალშე დო ობჟათე-ბჟადალშე სოლომონიშ კოკეფიშ ტერიტორიულ წყარეფს. ქიანაშ წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷრძა — 21 კმ. ტუვალუ იდვალუაფუ 5 ატოლს დო 4 კოკის. ქიანაშ სქირონაშ ედომუშამი ფართობი 26 კმ² რე დო თეშჸურე მოსოფელს მაანთხა არძაშე ჭიჭე ქიანა რე, უჭორუანა ხვალე ვატიკანი (0,44 კმ²), მონაკო (1,95 კმ²) დო ნაურუ (21 კმ²). ქიანაშ მახორობა, 2011 წანაშ კვირკვეშ მუნაჩემეფით, 10 544 ადამიერს აკმადგინანს, 2012 წანაშ მახორობაშ საარძო ეჭარუაშ ოწმოხ მუნაჩემეფით - 10 782 ადამიერი რდჷ დო წჷმარინუანს მოსოფელიშ მასუმა არძაშე ნარკას დოხორელ სახენწჷფოს, თის ხვალე ვატიკანი დო ნაურუ უწორუანა. ქიანაშ ნანანოღა — ფუნაფუტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Chief of State and Cabinet Members 
* Tuvalu entry at The World Factbook 
* Tuvalu at the Open Directory Project 
* ტუვალუშ ატლასი ვიკიმედიაშე
* ოფიციალური ტურისტული ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

*
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
ტოგო

**ტოგოშ რესპუბლიკა** – სახენწჷფო ბჟადალ აფრიკას. 1960 წანაშ ეზოხორინელი სახენწჷფო რე. გოეროშ მაკათური რე 1960 წანაშე. ტოგო აფრიკული ართობაშ ორგანიზაციაშ მაკათური რე.

## ლიტერატურა
* Bullock, A L C, *Germany's Colonial Demands* (Oxford University Press, 1939).
* Gründer, Horst, *Geschichte der deutschen Kolonien*, 3. Aufl. (Paderborn, 1995).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Republic of Togo - ოფიციალური საიტი
*  National Assembly of Togo  - ოფიციალური საიტი
*  Chief of State and Cabinet Members 

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ტონგა

**ტონგა** (ტონგურო — Tonga, ), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა **ტონგაშ ომაფე** (ტონგური ნინა — Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga, ) — სახენწჷფო-არქიპელაგი რჩქალ ოკიანეშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, პოლინეზიას. ქიანა აკმოდირთუ მეხოლაფირო 170 კოკიშე, ნამუშეთ 45 უდუხორუ რე. იდვალუაფუ მჷნაკვათის, ნამუთ აკმაშქვანს ახალ ზელანდიას დო ჰავაის, ობჟათე სამოას დო ბჟაეიოლ ფიჯის. ქიანას ოორუეშე უხურგანს სამოა, ბჟაეიოლშე - ნიუე, ბჟადალშე - ფიჯიშ ტერიტორიულ წყარეფს. ქიანაშ ედომუშამი ფართობი — 748 კმ². ქიანაშ მახორობა, 2011 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ, აკმადგინანს 103 252 ადამიანს. ქიანაშ ნანანოღა — ნუკუალოფა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტონგაშ მონარქიშ ოფიციალური საიტი
* ტონგაშ კანონმადვალუ ასამბლეაშ საიტი
* ტონგაშ თარობაშ საიტი
* ტონგაშ სტატისტიკაშ ოფიციალური საიტი
* ტონგაშ ომაფეშ ოკანონმადვალე აქტეფი 
* ტონგაშ კონსტიტუცია
* ტონგაშ ტურიზმიშ ოფიციალური საიტი 
* ტონგაშ რადიოუჭაყფაშ კომისია 

## სქოლიო

კატეგორია:ტონგა
კატეგორია:პოლინეზია
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწფოეფი
კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
ფიჯი

**ფიჯი** (, , ), ოფიციალურო **ფიჯიშ რესპუბლიკა** (; ) — კოკ სახენწჷფო მელანეზიას, ოკიანეთიშ ნორთი, რჩქალ ოკიანეშობჟათეშე. თინა იდვალუაფჷ დოხოლაფირო 1,100 ოზუღე მილით (2,000 კმ) მოჩილათას ახალი ზელანდიაშ ოორუე-ოორუე-ბჟაეიოლშე, კინე თე ჯოხოდვალაშ არქიპელაგის. ფიჯიშ არქიპელაგი აკმოდირთჷ 330-შე უმოს კოკშე — ნამუეფშე დოხოლაფირო 110 იროიანო დოხორინელ რე დო 500-შე უმოს კოკონეშე, მუთ გვალო დოხოლაფირო 18,300 კმ² ფართობის იკენს. არძაშე შორს მადვალუ კოკეფიშ ბუნა რე ონო-ი-ლაუ. ფიჯიშ არქიპელაგი აკმოდირთჷ 330-შე უმოსი კოკიშე — ნამუეფშე დოხოლაფირო 110 იროიანო დოხორინელი რე — დო 500-შე უმოსი კოკონეშე, ნამუთ გვალო დოხოლაფირო 18,300 კმ² ფართობის იკენს. არძაშე შორს მადვალუ კოკეფიშ ბუნა რე ონო-ი-ლაუ. ქიანა იდვალუაფუ ვანუატუშ ბჟაეიოლშე, ტონგაშ ბჟადალშე დო ტუვალუშ ობჟათეშე. 1970 წანაშე ფიჯი ზოხორინელ სახენწჷფო დო გოეროშ მაკათურ რე.

ფიჯიშ კოკეფიშ უმენტაშობაქ ვულკანურ აქტივობაშ შედეგო გიჭყჷ, ნამუქჷთ დოხოლაფირო 150 მილიონ წანაშ კინოხ დიჭყჷ. გოთანჯილ გეოთერმულ აქტივობა ასე ხოლო მეურს ვანუა-ლევუშ დო ტავეუნიშ კოკეფს.ვიტი-ლევუშ გეოთერმულ სისტემეფს ვავულკანურ გორჩქინა უღჷ დო დაბალტემპერატურულ ჟინპიჯურ ეშაგორგოთუეფით (დოხოლაფირო 35-შე 60°C-შა) გიშეგორუაფჷ.

ადამიერეფ ფიჯის ჯვ. წ. მაჟირა ვითოშწანურაშე ოხორანდეს — პირველო ავსტრონეზიალეფი, მოგვიანაეთ მელანეზიარეფი, პოლინეზიურ გაულეფით. ევროპალეფქ ფიჯის პირველო XVII ოშწანურას ესურეს. 1874 წანას, კუნტა ბორჯიშ უკული, მუჟანსჷთ ფიჯი ზოხორინელ ომაფე რდჷნ, ბრიტანეთიქ თექ ფიჯიშ კოლონია ქჷდარსხუ. ფიჯი ბრიტანეთიშ გურგინიშ კოლონია რდჷ 1970 წანაშა, სოიშა ზოხორინალას მიპალუანდჷ დო ფიჯიშ დომინიონიშ ჯოხოთ გინირთუდჷნ. 1987 წანას, სახენწჷფო მინორთეფიშ სერიაშ უკული, ოურდუმე თარობაქ, ნამუქჷთ ხეშუულებაშა ქუმორთჷნ, ქიანა რესპუბლიკათ გეგმაცხადჷ. 2006 წანაშ მინორთაშ ბორჯის, კომოდორ ფრენკ ბაინიმარამაქ ხეშუულება ხეშა ქეშეჸოთჷ. 2009 წანას, ფიჯიშ უჟინაშ სასამართოქ დადგინჷ, ნამჷ-და ოურდუმე ხემანჯღვერობა უკანონო რდჷნ. თე მომენტიშო, პრეზიდენტ რატუ ჟოზეფა ილოილოქ, ნამუთ ოურდუმეეფქ სახენწჷფოშ ნომინალურ მადუდეთ ქიტესჷნ, ოფიციალურო გაუქვუ 1997 წანაშ კონსტიტუცია დო ბაინიმარამა კჷნ ქჷდარინუ პრემიერ-მინისტრიშ საღალობაშ მარსულებერო. მოგვიანეთ, 2009 წანას, რატუ ეპელი ნაილატიკაუქ ილოილო დოთირუ პრეზიდენტიშ პოსტის. 2014 წანაშ 17 ეკენიას, მუსხირენწანიან დაგვიანაფაშ უკული, დემოკრატიულ გიშაგორუეფ იმანჯჷ. ბაინიმარამაშ პარტია „FijiFirst“-იქ ხონარეფიშ 59.2% მიღჷ, დო ერეფოშქაშე დჷმაკვირაფალეფქ გიშაგორუეფ საიმენდოთ მირჩქინეს.

ფიჯის ართ-ართ არძაშე წუმოძინელ ეკონომიკა უღჷ რჩქალ ოკიანეშ რეგიონს მუშ დინდარ ტყაშ, მინერალურ დო ჩხომიშ რესურსეფიშ ჭყოლოფუათ. ქიანაშ ერუანულ ვალუტა რე ფიჯიშ დოლარი. გალენურ ვალუტაშ თარ წყუეფი რე: ტურიზმიშ ინდუსტრია; ქიანაშ ხურგეფს გალე მოხანდე ფიჯარეფიშ ფარაშ გინოჯღონუა; ბოთილიშ წყარიშ ექსპორტ (ჩინებულ ბრენდი „Fiji Water“) დო შანქარიშ ლარჭემი. აბანობურ გამაგალაშ დო ურბანულ წუმოძინაშ სამინისტრო ფიჯიშ აბანობურ ხეშუულებას დუდენს, ნამუთ ნოღაშ სხუნუეფიშ ფორმათ რე წჷმორინაფილი.

## რესურსეფ ინტერნეტის
* ფიჯიშ თარობაშ ოფიციალურ საიტი 
* ფიჯიშ პარლამენტიშ ოფიციალურ საიტი
* ფიჯიშ ინტერაქტიურ რუკეფი 
* ფიჯიშ ტურისტულ ბიურო — შხვადოშხვა ინფორმაციეფ ტურისტეფშო 
* The Fiji Times — ფიჯიშ მაჸვენჯ გაზეთი

## სქოლიო

კატეგორია:ფიჯი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
ფიჯური ნინა

**ფიჯური (ბჟაეიოლფიჯური) ნინა** — ფიჯარეფიშ ნინა, გოფაჩილი რე ფიჯიშ კოკეფს. ავსტრონეზიული ნინეფიშ ოკიანეთიშ ნინეფს ორხველჷ, არხოს რე პოლინეზიურ ნინეფწკჷმა, მარა ვემიშმურს თინეფიშ აკოდგინალუაშა. ფიჯური ნინა ოდაბადური ნინა რე  ადამიერშო, ხოლო  გმირინუანს მაჟირა ნინათ. ფიჯიშ 1997 კონსტიტუციაქ, ფიჯურ ნინას ოფიციალური ნინაშ სტატუსი მეჩჷ, ინგლისურ დო ჰინდიშ ნინეფწკჷმა ართო. ასე მეურს დისკუსია ფიჯურ ნინაშ სტატუსიშ სახენწჷფო ნინაშა ეკინაშენ.

სტანდარტული ფიჯური ნინა გერსხილი რე ბჟაეიოლფიჯური მბაუშ დიალექტის.

## ლიტერატურა
* Грамматика фиджийского языка 
* Canonical Types and Noun Phrase Configuration in Fijian
* Comparative Syntax of Fijian and Tongan  
* Incorporation, Pronominal Arguments, and Configurationality in Fijian  
* Reduplication in Kihehe: The Asymmetrical Enforcement 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფიჯური ნინა ვებ-ხასჷლას Ethnologue
* ფიჯური ნინავებ-ხასჷლას Omniglot
* ინგლისურ-ფიჯური დო ფიჯურ-ინგლისური ლექსიკონი
* ფიჯური ნინაშ გრამატიკაშ გაჭყაფუ

კატეგორია:ოკიანეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ დო ოკიანეთიშ ნინეფი
კატეგორია:ფიჯიშ ნინეფი
ტუვალური ნინა

**ტუვალური ნინა** — ტუვალუშ ოფიციალური ნინა. პოლინეზიული გიმენბუნაშ ავსტრონეზიული ნინეფი ავსტრონეზიული ნინეფიშ ფანიას ორხველჷ. მორაგადეეფიშ ედომუშამი მუდანობა — 13&nbsp;051 ადამიერი. ტრადიციული ჯოხოდვალა — **te ggana Tuvalu**.

## ლიტერატურა
* Niko Besnier, 2000, *Tuvaluan: A Polynesian Language of the Central Pacific*, Routledge
* Niko Besnier, 1995, *Literacy, Emotion, and Authority: Reading and Writing on a Polynesian Atoll*, Cambridge University Press
* Geoffrey W. Jackson, Jenny Jackson, 1999, *An Introduction to Tuvalian*, USP

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ethnologue. ტუვალური ნინა.
* Donald Gilbert Kennedy, 1945 ტუვალური ნინაშ გრამატიკა

კატეგორია:ტუვალუშ ნინეფი
კატეგორია:ახალი ზელანდიშ ნინეფი
კატეგორია:პოლინეზიური ნინეფი
პაპუასეფი

thumb|300px|მარჯვნივ|პაპუასი
thumb|300px|პაპუასეფიშ გოფაჩუაშ რეგიონეფი
**პაპუასეფი** — პაპუა-ახალი გვინეაშ დო ინდონეზიაშ მუზმარენ რაიონიშ უჯვეშაში მახორობა. ანთროპოლოგიური ტიპიშ მეჯინათ მელანეზიარეფწკჷმა არხოს რენა, მარა ნინათ გიშმეკერძუაფჷნა.

ართ-ართი რკუალაშ მეჯინათ პაპუასეფი, თეშ, მუჭოთ მელანეზიარეფი, წმარინუანა ალმახანური კათაშ აკა ტიპის, ნამუშ უჯვეშაში წიმოხონეფიშ ზისხირი აკისვარჷ დენისოვურ ადამიერეფწკჷმა.

არძა პაპუასური ნინეფი ართიანს ვანათესჷნა. საართო ერუანულ ნინათ იკოროცხუ კრეოლური ტოკ-პისინი, ნამუთ ინგლისურ ნინას რე გერსხილი. მახორობაშ უმენტაშობა ერუანული რწუმაშ მაღელი რე, მარა გოფაჩილი რე ქირსიანობა ხოლო, არძა ოფუტეს რე ოხვამე.

## სქოლიო

კატეგორია:ინდონეზიაშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ ეთნიკური ბუნეფი
ბარბუდა

**ბარბუდა** () — კოკი კარიბიშ ზუღას, მორჩილი ანტილიშ კოკეფიშ ბუნას. კოკი სახენწჷფო ანტიგუა დო ბარბუდაშ ართ-ართი კოკი რე. კოკიშ მახორობაშ უმენტაში ნორთი ნოღა კოდრინკტონს ოხორანს.

## გეოგარფია
კოკი ბარბუდა კოკი ანტიგუაშ ოორუეშე 40 კმ-ს იდვალუაფუ, კოკიშ ობჟათეშე იდვალუაფუ მონსერატიშ დო გვადელუპაშ კოკეფი, ოორუეშე დო ბჟადალშე — ნევისი, სენტ-კიტსი, სენ-ბართელემი დო წიმინდე მარტინიშ კოკი. კოკიშ ფართობი - 161 км², უმაღალაში კონკა — ლინდსეიშ ქჷნდჷრი (44 м), ნამუთ კოკიშ ოორუე-ბჟადალშე იდვალუაფუ. კოკის მუსხირენ ფაქვა უღუ.

კოკიშ უმენტაში ნორთი ტყალეფს უკებჷ, ფლორა დო ფაუნა კოკის უჯგუშო რე ასქილადირი, ვინემ ანტიგუას. კოკიშ ლაგუნა-ტყაჩირს ფრეგატეფი ხენა. კოკის წყარმალუეფი დო ტობეფი ვარე, ოშუმალი წყარს ინჭეფშე ეშმეღანა.

კოკი ბარბუდას სუბტროპიკული კლიმატი უღუ, ტემპერატურაქ შილებე დითირას 18°C-შე 45 °C-შახ. ნოლექეფიშ წანმოწანური ოშქაშე მუდანობა 1000 მმ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ანტიგუა დო ბარბუდაშ გეოგრაფია
კატეგორია:ანტიგუა დო ბარბუდაშ ადმინისტრაციული დორთუალა
დაჰომეაშ რესპუბლიკა

**დაჰომეაშ რესპუბლიკა** (), ასე ბენინი, — დუდმამართვალი ავტონომია საფრანგეთიშ წოროჯარალუას (1958—1960) დო ზოხორინელი სახენწჷფო (1960—1975) ბჟადალ აფრიკას. სახენწჷფოს ჯოხოქ გიადჷ წიმოხონ გჷმორინაფილი კოლონიაშ ჯოხოშე დო ისტორიული აკანური სახენწჷფოშ გეშა.

1958 წანაშ 11 ქირსეთუთას, ავტომიაქ გჷმიცხადჷ, ნამუთ გერსხილი რდჷ რეფერენდუმს. ავტონომიაშ სტატუსიშ მეჭირნაფაშახ დაჰომეა საფრანგეთიშ კოლონიაშ ნორთი საფრანგეთიშ დაჰომეა რდჷ, საფრანგეთიშ რსხუშ ნორთი.

საფრანგეთიშ დაჰომეა არსებენდჷ 1959—1960 წანეფს.

1960 წანაშ 1 მარაშინათუთას, ზოხორინალა მიღჷ საფრანგეთშე, 1975 წანას, რესპუბლიკაშ ჯოხოქ გინათირჷ **[[ბენინი]]შ ოკათე რესპუბლიკაშა**.

## თაშნეშე ქოძირით
* ბენინიშ ისტორია

## სქოლიო

კატეგორია:ბენინიშ ისტორია
კატეგორია:საფრანგეთიშ ჸოფილი კოლონიეფი
კატეგორია:ჸოფილი ქიანეფიშ ერკებული
ბელგიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

**ბელგიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა** — ბელგია წჷმარინუანს ფედერალურ სახენწჷფოს დო თეწკჷმა ართო ირთუ სუმ ნინაშობურ **გოართოიანაფათ**, სუმ **რეგიონო**, ოთხ **ნინაშობურ ზონათ** დო 10 **პროვინციათ**. პროვინციეფი მუშჸურე ირთუ კომუნეფო, ნამუშ მუდანობა 589-ს აკმადგინანს.

## ნინაშური გოართოიანაფეფი
thumb|400px|ბელგიაშ ნინაშობური გოართოიანაფეფი:<br />ფლამანდიური გოართოიანაფა(<span style="color: #A0A000">'''ყვინთელი'''</span>)<br />ფრანგული გოართოიანაფა (<span style="color: #A00000">'''ჭითა'''</span>)<br />ჟირნინამი ნანანოღა ბრიუსელი (<span style="color: #A0A000">'''ყვინთელ-'''</span>-<span style="color: #A00000">'''ჭითა'''</span> )<br />გერმანული გოართოიანაფა(<span style="color: #0000A0">'''ლენი'''</span>)|right
ბელგია დორთილი რე სუმ ნინაშობურ გოართოიანაფათ:

* ფლამანდიური
* ფრანგული
* გერმანული

ბრიუსელი იდვალუაფუ ფლამანდიურ დო ფრანგულ ნინაშობურ გოართოიანაფეფს.

## რეგიონეფი

## სქოლიო

კატეგორია:ბელგიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა