open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ედემიშ ბჟაეიოლიშე

**ედემიშ ბჟაეიოლიშე** (ინგლ. East of Eden) — ამერიკალი ჭარუშ დო ნოველისტიშ, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატიშ ჯონ სტეინბეკიშ რომანი, გიშაშქუმალირი 1952 წანას.

ჸათე რომანი მერჩქინელი რე სტეინბეკიშ არძაშე უმოსო შანულამ დო ამბიციურ ნახანდო. წინგის ეჭარილი მოლინეფი ივითარებჷ წყარმალუ სალინასიშ ლეხერიშ ტერიტორიას, კალიფორნიას დო მოჩამილი რე ჟირი ფანიაშ ტრასკეფიშ დო ჰამილტონეფიშ ურთიართობაშ ისტორიეფი. ჰამილტონიშ ფანიაშ ამბეფი გერსხილი რე სტეინბეკიშ ბაბუშ სემიუელ ჰამილტონიშ რეალურ ცხოვრებას.

რომანს უღუდჷ დიდი პოპულარობა მოსოფელიშ მასშტაბით. წინგი თანგილი რე მოსოფელიშ ბრელი ნინაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ედემიშ ბჟაეიოლიშე ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
*ედემიშ ბჟაეიოლიშე Faded Page-ის

კატეგორია:ამერიკული რომანეფი
კატეგორია:ჯონ სტეინბეკიშ რომანეფი
თეოდორ დრაიზერი

**თეოდორ ჰერმან ალბერტ დრაიზერი** (ინგლ. Theodore Herman Albert Dreiser; დ. 27 მარაშინათუთა, 1871, ტერე-ჰოტი, ინდიანა, ააშ — ღ. 28 ქირსეთუთა, 1945, ჰოლივუდი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ,  ნოველისტი დო ჟურნალისტი, ლიტერატურული მიმალობა ნატურალიზმიშ წჷმმარინაფალი.

თეოდორ დრაიზერიქ დებადჷ გერმანალი იმიგრანტეფიშ ფანიას. დრაიზერი გურაფულენდჷ ვორსოშ უმაღალაშ სკოლას, უკულ გურაფა გაგინძორჷ ინდიანაშ უნივერსიტეტის, ნამუთ ვაუთებუ. გურაფაშ თებაშ უკული დრაიზერი მუშენდჷ ჟურნალისტო დო კრიტიკოსო ჩიკაგოშ, სენტ-ლუისიშ, ტოლიდოშ, პიტსბურგიშ დო ნიუ-იორკიშ ჟურნალ-გაზეთეფს. ჸათე პერიოდის თიქ გჷმაბჟინუ მუში მაართა ლიტერატურული ნაწარმები *"გენიოსიშ დორთინა"*, ნამუქჷთ გიშართჷ ჩიკაგოშ ჟურნალს *ჩიკაგო დეილი გლოუბი*-ს.

1900 წანას გიშართჷ დრაიზერიშ რომანქ *"და კერი"*, ნამუქჷთ ავტორს პოპულარობა მოუღჷ. *და კერი* მერჩქინელი რე ართ-ართ უდიდაშ ამერიკულ ურბანულ რომანო. 

1925 წანას გიშართჷ რომანქ *"ამერიკული ტრაგედია"*, ნამუშ ჭარუა დრაიზერიქ 1920 წანას დიჭყჷ. დრაიზერიშ შხვა ნაწარმებეფიშე ეიოშინალი რე  *"ზალამიშ ტრილოგია"*, ნამუთ იკათუანს რომანეფს: *"ფინანსისტი"* (1912), *"ტიტანი"* (1914) დო *"სტოიკი"* (გიშართჷ ავტორიშ ღურაშ უკული, 1947 წანას). ზალამიშ ტრილოგია გერსხილი რე ამერიკალი ფინანსისტიშ ჩარლზ ტაისონ იერკსიშ რეალურ ცხოვრებას.

თეოდორ დრაიზერი, თაშნეშე ავტორი რე შხვადოშხვა დრამეფიშ დო პოეტური კათელეფიშ.

## გიშნაგორა ნახანდეფი
**Sister Carrie* (1900)
**Jennie Gerhardt* (1911)
**The Financier* (1912)
**The Titan* (1914)
**The "Genius"* (1915)
**Free and Other Stories* (1918)
**An American Tragedy* (1925)
**Chains: Lesser Novels and Stories* (1927)
**The Total Stranger* (1944)
**The Bulwark* (1946)
**The Stoic* (1947)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* თეოდორ დრაიზერი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* 
* 
* თეოდორ დრაიზერიშ საირქიანო ჯარალუა 
* თეოდორ დრაიზერი Goodreads-ის
* დრაიზერიშ პერსონალური ბიბლიოთეკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნოველისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჟურნალისტეფი
ოქიანუ მუთაშე

**ოქიანუ მუთაშე** (წინგიშ რსული ინგლისური ჯოხოდვალა: A Universe from Nothing: Why There Is Something Rather than Nothing) — ამერიკალი ფიზიკოსიშ ლოურენს კრაუსიშ მენცარული წინგი, გიშაშქუმალირი 2012 წანას. ავტორიშ აზრით ოქიანუქ გიჭყჷ მუთაშე, მუთუნ-ვარშე დო მუმალს, თიქ კინ შილებე თე დგომარობას დართას, ჸეთი პროცესეფით, ნამუეფსჷთ მუთუნნერი გალენი ფაქტორეფი დო კონტროლი ვასაჭირჷ.

წინგის უღუდჷ დიდი პოპულარობა დო თინა ოკათჷდჷ ნიუ-იორკ თაიმსიშ ბესტსელერეფიშ ერკებულს ხოლო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ლოურენს კრაუსიშ წინგეფი
ტომას იუნგი

**ტომას იუნგი** (ინგლ. Thomas Young; დ. 13 მანგი, 1773, მილვერტონი, სომერსეტი, ინგლისი — ღ. 10 მესი, 1829, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისარი ფიზიკოსი, ასტრონომი, მედიკოსი, ფილოსოფოსი დო ლინგვისტი. იუნგი  მოღალენდჷ მენცარობაშ შხვადოშხვა დისციპლინეფს. თიქ წჷმარინუ სინთეშ რეღმული თეორია, ნამუქჷთ უკულიან პერიოდის, ფრანგი ფიზიკოსიშ ოგიუსტენ ჟან ფრენელიშ რკვიებეფით დენტკიცინჷ. იუნგიშახ მერჩქინელი დო მეღებული რდჷ ისააკ ნიუტონიშ თეორია, ნამუშ მეჯინათ სინთე წილაკეფიშე აკმოდირთუდჷ. 

ტომას იუნგი რდჷ ეგვიპტოლოგი დო მიშეღჷ დიდი თია ეგვიპტური იეროგლიფეფიშ, გიშაკერზაფილო როზეტაშ ქუაშ გოშიფრუაშა.

ტომას იუნგიშ მენცარული რკვიებეფქ დიდი გოლინა იღვენუ უილიამ ჰერშელიშა, ჰერმან ფონ ჰელმჰოლციშა, ჯეიმზ მაქსველიშა დო ალბერტ აინშტაინიშა.

ტომას იუნგი გურაფულენდჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტიშ მედიცინაშ სკოლას, უკულ გურაფა გაგინძორჷ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი. ბრიტანეთიშა დორთაშ უკული, ართი პერიოდის იგურუ კემბრიჯიშ ემანუილ-კოლეჯის ხოლო.

ტომას იუნგი რდჷ ბრიტანეთიშ ომაფე ინსტიტუტიშ ნატურფილოსოფიაშ პროფესორი დო ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მელამოსე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტომას იუნგი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* ტომას იუნგი რეღმული თეორიაშ დუმარსხუაფალი 
* ტომას იუნგი Open Library-ის
* ტომას იუნგი Biodiversity Heritage Library-ის
* ტომას იუნგიშ პორტრეტი ომაფე ჯარალუას

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
ოგიუსტენ ჟან ფრენელი

**ოგიუსტენ ჟან ფრენელი** (ფრანგ. Augustin Jean Fresnel; დ. 10 მესი, 1788, ბროგლი, ნორმანდია, საფრანგეთი — ღ. 14 კვირკვე, 1827, ვილ-დ’ავრე, ილ-დე ფრანსი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფიზიკოსი დო ინჟინერი, უმოსო მოღალენდჷ ოპტიკას. ფრენელიშ რკვიებეფით დენტკიცინჷ სინთეშ რეღმული თეორიაქ. თეიშახ  მერჩქინელი დო მეღებული რდჷ ისააკ ნიუტონიშ თეორია, ნამუშ მეჯინათ სინთე წილაკეფიშე აკმოდირთუდჷ.

ფრენელიქ ენწყუ რეღმეფიშ პოლარიზაციაშ მექანიზმი, წჷმარინუ სინთეშ დიფრაქციაშ თეორია, გიმიგონჷ კატადიოპტრიკული (რეფლექტური/რეფრაქტური) ლინზეფი, ენწყუ პოლარიზაციაშ როტაციაშ მექანიზმი, მიშეღჷ ტერმინეფი *ღოზოვანი პოლარიზაცია*, *ცირკულარული პოლარიზაცია*, *ელიპტიკური პოლარიზაცია* დო შხვა.

ოგიუსტენ ჟან ფრენელი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1819 წანას მიპალუ საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ პრემია, 1824 წანას საპატიო ლეგიონიშ ორდენი დო 1827 წანას რუმფორდიშ მენდალი. 

ოგიუსტენ ჟან ფრენელიქ ღურუ 1827 წანაშ 14 კვირკვეს, 39 წანერქ, ტუბერკულოზით.

## რესურსეფი ინტერნეტი
* ოგიუსტენ ჟან ფრენელი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ოგიუსტენ ჟან ფრენელიშ ნაჭარეფი Open Library-ის
* ოგიუსტენ ჟან ფრენელიშ ნაჭარეფი Zenodo-ს

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
ჰათაიშ პროვინცია

**ჰათაიშ პროვინცია** () — პროვინცია (ილი) ბჟადალ თურქეთის,  სქირონაშქა ზუღაშ რეგიონს. ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ანთაქია. იკათუანს 15 რაიონს. მახორობა 1,686,043 ადამიერი (2022), უკაბეტაში ნოღა: ისქანდერუნი.

## გეოგრაფია
პროვინციას უხურგანს ადანაშ, ოსმანიეშ დო  გაზიანთეფიშ პროვინციეფი.  ობჟათეშე დო ბჟაეიოლშე -  სირია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Province of HATAY

კატეგორია:თურქეთიშ პროვინციეფი
ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცი

**ჰერმან ლუდვიგ ფერდინანდ ფონ ჰელმჰოლცი** (გერმ. Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz; დ. 31 მარაშინათუთა, 1821, პოტსდამი, ბრანდენბურგიშ პროვინცია, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 8 ეკენია, 1894, შარლოტენბურგი, ბრანდენბურგიშ პროვინცია, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია) — გერმანალი ფიზიკოსი დო მედიკოსი.

ჰელმჰოლცი მოღალენდჷ მენცარობაშ შხვადოშხვა დისციპლინეფს. ჰელმჰოლციქ გიმირკვიუ ადამიერიშ თოლი, გიმიგონჷ თოლიშ სარკე - ოფთალმოსკოპი, ინსტრუმენტი ნამუთ ასე ხოლო გიმირინუაფჷ.

ფიზიკას, ჰელმჰოლციშ რკვიებეფი ორხველუდჷ ჰიდროდინამიკურ სტაბილურობას, ენერგიაშ კონსერვაციას, ელექტროდინამიკას, ქიმიურ თერმოდინამიკას დო შხვა.

ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცი გურაფულენდჷ ფრიდრიხ ვილჰელმიშ მედიკო-ქირურგიულ ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი 1842 წანას. გურაფაშ თებაშ უკული ჰელმჰოლცი მუშენდჷ კენიგსბერგიშ, ბონიშ, ჰაიდელბერგიშ დო ბერლინიშ უნივერსიტეტეფს.

ჰელმჰოლციშ ჯოხონობაშ რე ომენცარე ინსტიტუტეფიშ უდიდაში გერმანული ასოციაცია.

## ლიტერატურა
* David Cahan: Helmholtz: A Life in Science, University of Chicago, 2018.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცი ფილოსოფიაშ სტენფორდიშ ენციკლოპედიას
* ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცი Mathematics Genealogy Project-ის
* ჰერმან ფონ ჰელმჰოლციიშ ნახანდეფი LibriVox-ის

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი
ოზბორნ რეინოლდსი

**ოზბორნ რეინოლდსი** (ინგლ. Osborne Reynolds; დ. 23 მარაშინათუთა, 1842, ბელფასტი, ირლანდია — ღ. 21 ფურთუთა, 1912, უოტჩეტი, სომერსეტი, ინგლისი) — ინგლისარი ფიზიკოსი დო ინჟინერი, ნამუთ უმოსო მოღალენდჷ ჰიდროაეროდინამიკაშ დარგის. ექსპერიმენტეფიშ გიმორინაფათ გიმირკვიუ ქვანთეფიშ ლამინარულ-ტურბულენტური ტრანზიცია. თარი პარამეტრი ნამუთჷთ იხასიათებუ ჸათე ტრანზიცია რე რეინოლდსიშ რიცხუ, ნამუთ ჯორჯ გაბრიელ სტოკსიქ მიშეღჷ, მარა პოპულარიზაცია რეინოლდსიქ აკეთჷ.

ოზბორნ რეინოლდსი გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ ქუინზ-კოლეჯის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ მანჩესტერიშ უნივერსიტეტის. 1877 წანაშე რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. 1888 წანას მიპალუ ომაფე მენდალი დო 1903 წანას დალტონიშ მენდალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Reynolds the Engineer
*Reynolds the Scientist
*

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი ინჟინერეფი
სოპოტი

**სოპოტი** (, , ) — ნოღა დო ოზუღე კურორტი პოლონეთიშ ოორუეშე, პომერანიაშ სავოევოდეს, ბალტიაშ ზუღაპიჯის. ნოღაშ მახორობა — 35,049 ადამიერი (2021). იდვალუაფუ გდანსკიშ ჸუჯის, გდანსკიშ დო გდინიაშ შქას, თინეფწკჷმა აკმოქიმინჷნს 
ტრუიმიასტოშ (სუმსხი ნოღა) აგლომერაციას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სოპოტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* სოპოტიშ შარამაწურაფუ დო პროფესიონალური სურათეფი 
* 

## სქოლიო


კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ კურორტეფი
პუმპულა (ჩე)

**პუმპულა (ჩე)** — ქორთული აბორიგენული ჩეჸურძენამი ჯიში სამარგალოშე. 

გვალო იშვიათი ჯიში რე. კაკალია ჯინჯეფშა რე მეგორაფილი რიონიშ პიჯიშ ოფუტეეფს: შუაქალაქის, ნაესაკაოს, კოდორს, გულეისკარს, კეთილარს. გინოჩამათ ჩინებულიე, ნამჷ-და ჭყონდიდარეფი აბანობურ მებნეხეეფს პიჯალას უდვანდეს — „პუმპულა ჩქინი ქორდას დო არძანერ ვალდვალაშე გადუდიშულენთია“.

## ბოტანიკური ეჭარუა
ძინათებული ფურცელი დიდი ზჷმაშიე, ოვალური ფორმაშ, სუმნაკვათამი. ფურცელიშ გიმენი განი ქეჩაშობურო რე გობუძგურელი. პეული ჟირსქესამიე. ტიანი ოშქაშე ზჷმაშიე, ცეკური ფორმაშ. კაკალეფი დიდი ზჷმაშიე, ელიფსური ფორმაშ. მონჭაფაშ ბორჯის ქრავაშფერიე. 

ჩე პუმპულა ნძალიერი რდუალაშ დო ოშქაშემუნაწიებამიე. ოვეგეტაციე პერიოდი გვიგვილიშ გონწყჷმაშე ედომშამ მონჭაფაშახ 198 დღა რე. ედომშამ მონჭაფაშა გჷმათუთაშ მაჟირა გვერდშე მიშმურს. ჸურძენიშ ედომშამი მონჭაფაშ პერიოდის თიში შანქარიანობა ოჭირინუანს 22-23%-ს, სიბჟე — 6.8-7.5 გ/ლ-ს.

ჩე პუმპულა გჷმირინუაფჷ მაღალი ხარისხიშ სუფრაშ ჩე, სქჷრე ღვინიშ დადგჷმალო.  

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 302

კატეგორია:სამარგალოშ ბინეხიშ ჯიშეფი
კატეგორია:ბინეხიშ ჩეჸურძენამი საღვინო ქორთული ჯიშეფი
კრისტოფერ რენი

**სერ კრისტოფერ რენი** (ინგლ. Sir Christopher Wren; დ. 30 გჷმათუთა [ჯვ. სტ. 20 გჷმათუთა], 1632, უილტშირი, ინგლისი — ღ. 8 მელახი [ჯვ. სტ. 25 ფურთუთა], 1723, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისარი არქიტექტორი, თაშნეშე ფიზიკოსი, მათემატიკოსი, ასტრონომი დო ანატომი. რენიშ არქიტექტურული პროექტეფი ორხველუდჷ ინგლისური ბაროკოშ სტილს. დიდი დაჩხირიშ (ნამუქჷთ ლონდონს გორჩქინდჷ 1666 წანაშ 2-6 ეკენიას) უკულ, კრისტოფერ რენიქ დუდშე ეიოგჷ 52 ეკლესია. რენიშ არძაშე უმოსო რჩქინელ პროექტო მერჩქინელი რე წიმინდე პავლეშ კათედრალი, ნამუშ ეგაფაქ 1710 წანას ითუ დო ნამუთ იკოროცხუ რენიშ შედევრო.

რენიშ შხვა პროექტეფიშე ეიოშანალი რე ჩელსიშ ომაფე ჰოსპიტალი, გრინვიჩიშ ჰოსპიტალი დო ჰემპტონ-კორტიშ ობჟათე ნორთი. 

კრისტოფერ რენი გურაფულენდჷ ფიზიკას დო ლათინურ ნინას ოქსფორდიშ უნივერსიტეტის. რენი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი დო თიში პრეზიდენტი 1680–1682 წანეფს. თაშნეშე რენი რდჷ ინგლისიშ პარლამენტიშ მაკათური. რენიშ ომენცარე ნახანდეფს პოზიტიურო აფასანდეს გიშარჩქინელი მენცარეფი ისააკ ნიუტონი დო ბლეზ პასკალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კრისტოფერ რენიშ ბიოგრაფია BBC-ის
* კრისტოფერ რენი Maths History-ის
* კრისტოფერ რენი encyclopedia.com-ის
* რენიშ ბიოგრაფია Freemasonry ვებსაიტის
* [კრისტოფერ რენი](https://en.m.wikisource.org/wiki/Dictionary_of_National_Biography,_1885-1900/Wren,_Christopher_(1632-1723)) ერუანულ-ბიოგრაფიულ ლექსიკონს
* კრისტოფერ რენი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* რენიშ დაპროექტებული ეკლესიეფიშ 360 გრადუსიანი ინტერიერი

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი არქიტექტორეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი ასტრონომეფი
კატეგორია:ინგლისარი ანატომეფი
ალექსეი აბრიკოსოვი

**ალექსეი ალექსეიშ სქი აბრიკოსოვი** (რუს. Алексе́й Алексе́евич Абрико́сов; დ. 25 მანგი, 1928, მოსკოვი, რსფსრ, სსრრ — ღ. 29 მელახი, 2017, პალო-ალტო, კალიფორნია, ააშ) — რუსი დო ამერიკალი ფიზიკოსი-თეორიტიკოსი. დაბალ ტემპერატურას, მატერიეფიშ რჯებეფიშ რკვიებაშ გეშა გინოჩეს ნობელიშ პრემიაშ ფიზიკაშ დარგის, 2003 წანას. აბრიკოსოვიქ პრემია მიპალუ ვიტალი გინზბურგი დო ენტონი ჯეიმს ლეგეტიწკჷმა ართო.

ალექსეი აბრიკოსოვი გურაფულენდჷ მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1948 წანას. 1948-1965 წანეფს აბრიკოსოვი მუშენდჷ სსრრ-შ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ფიზიკაშ ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი 1955 წანას. 1991 წანას აბრიკოსოვიქ ამერიკაშა მიდართჷ, სოდეთ ღურაშახ ცხოვრენდჷ. აბრიკოსოვი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ ლაურეატი დო ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ დო ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალექსეი აბრიკოსოვი Nobelprize.org-ის
* ალექსეი აბრიკოსოვი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:რუსი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:რუსი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
ჩეში

**ჩეში**, *საორდო ჩეში* — ქორთული აბორიგენული ჩეჸურძენამი საღვინო ბინეხიშ ჯიში სამარგალოშე. 

ულირს ჩეში ფართას ჸოფე გოფაჩილი სამარგალოშ ქოთ გვალამ, ქოთ რზენ აბანეფს. მახორობა თის ღვინიშ დადგჷმალო ირინუანდჷ დო ძალამი მაღალხარისხამი ჩეშიშ ღვინი ჯგირო რდჷ ჩინებული მუჭოთ სამარგალოს, თეშ თიშ ფარგალეფს გალე. 

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 424-425

კატეგორია:სამარგალოშ ბინეხიშ ჯიშეფი
ჩეჭიფეში

**ჩეჭიფეში** — ქორთული აბორიგენული ჩეჸურძენამი საღვინო ბინეხიშ ჯიში სამარგალოშე. 

მაღლარეფიშ სახეთ ჩეჭიფეში ფართას რდჷ გოფაჩილი სამარგალოშ ოფუტეეფს. აბანობური მახორობა თის ჸურძენო ხოლო ჭკომუნდჷ დო ღვინსჷთ დგჷნდჷ. ჩეჭიფეშიშ ღვინი იხასიათებუდჷ ალკოჰოლიშ დასაბაღი მიშაკათინით დო ჰარმონიულარათ, მარა შხვა საგვიანო ჯიშეფიშ წილუაშ ბორჯის მაჭარალაშ ბორჯის ხვარენდეს. 

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 427

კატეგორია:სამარგალოშ ბინეხიშ ჯიშეფი
ლევ ლანდაუ

**ლევ დავითიშ სქი ლანდაუ** (რუს. Лев Дави́дович Ланда́у; დ. 22 ღურთუთა [ჯვ. სტ. 9 ღურთუთა], 1908, ბაქო, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 1 პირელი, 1968, მოსკოვი, სსრრ) — რუსი ფიზიკოსი-თეორიტიკოსი.

ლანდაუქ მიოგორუ პისქვინიშ მატრიცაშ მეთოდის, აკადგინჷ დო მიშეღჷ დიამაგნეტიზმიშ კვანტურ-მექანიკური თეორია, თაშნეშე  სუპერქვანთობაშ (ინგლ. *Superfluidity*) თეორია, მაჟირა რანწკიშ ფაზური გინულაშ თეორია, სუპერლინაფაშ (ინგლ. *Superconductivity*) გინზბურგი-ლანდაუშ თეორია, ფერმიშ ქვანთეფიშ თეორია, თაშნეშე, პლაზმური ფიზიკას ენწყუ ლანდაუშ დემპინგი, კვანტური ელექტროდინამიკას - ლანდაუშ პოლუსი, წჷმარინუ ნეიტრინოეფიშ ჟირ-კომპონენტური თეორია დო S მატრიცაშ სინგულარობაშ განტოლებეფი. სუპერქვანთობაშ მათემატიკური თეორიაშ (ნამუთ ეთმოჭარუნს ქვანთი ჰელიუმი II-შ რჯებეფს 2.17 K-შე დაბალ ტემპერატურას) გოვითარაფაშ გეშა, ლანდაუქ 1962 წანას მიპალუ ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის.

ლევ ლანდაუქ დებადჷ ბაქოს, ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ფიზიკას, მათემატიკას დო ქიმიას ბაქოშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ლენინგრადიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1927 წანას. ლანდაუქ ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ 1934 წანას, ლენინგრადიშ ფიზიკო-ტექნიკურ ინსტიტუტის.

ლანდაუ 1929-1931 წანეფს შარალენდჷ ევროპას. რდჷ გეტინგენს, ლაიფციგის, კოპენჰაგენს, კემბრიჯის, ციურიხის. ჸათე პერიოდის გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი ევროპალი მენცარეფი: ნილს ბორი, პოლ დირაკი დო ვოლფგანგ პაული. 

სსრრ-შა დორთინაშ უკული, მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. დიო ხარკოვს იმუშუ დო უკულ გინილჷ მოსკოვშა, რდჷ მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ პროფესორი.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლევ ლანდაუ ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* ლევ ლანდაუ Nobelprize.org-ის

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:რუსი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
ჯორჯ გაბრიელ სტოკსი

**სერ ჯორჯ გაბრიელ სტოკსი** (ინგლ. Sir George Gabriel Stokes; დ. 13 მარაშინათუთა, 1819, სკრინი, ირლანდია — ღ. 1 ფურთუთა, 1903, კემბრიჯი, ინგლისი) — ინგლისარი ფიზიკოსი დო მათემატიკოსი. სტოკსიქ მიშეღჷ მენცარული კონტრიბუცია ჰიდროაეროდინამიკაშ, გიშაკერზაფილო ნავიე-სტოკსიშ განტოლებეფიშ რკვიებაშა, თაშნეშე ფიზიკური ოპტიკაშ რკვიებაშა, სოდეთ გიმირკვიუ პოლარიზაცია დო ფლუორესცენცია. მუჭოთ მათემატიკოსი სტოკსი რდჷ სტოკსიშ თეორემაშ ართ-ართი პოპულარიზატორი. ჯორჯ სტოკსიქ გერმანალი ქიმიკოსი დო ფიზიოლოგი ფელიქს ჰოპე-ზეილერიწკჷმა ართო, ოძირუ ჰემოგლობინიშ ჟანგბადიშ გინმაღალარი ფუნქცია.

ჯორჯ გაბრიელ სტოკსი გურაფულენდჷ სკრინიშ, დუბლინიშ დო ბრისტოლიშ სკოლეფს, უკულ გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ პემბროკიშ კოლეჯის. გურაფაშ თებაშ უკული სტოკსი მუშენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ მათემატიკაშ პროფესორო. 1885-1890 წანეფს რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ პრეზიდენტი. ჯორჯ გაბრიელ სტოკსი რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯორჯ გაბრიელ სტოკსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* ჯორჯ გაბრიელ სტოკსი Mathematics Genealogy Project-ის
* სტოკსიშ ბიოგრაფია დუბლინიშ უნივერსიტეტიშ ვებსაიტის
* სტოკსიშ ბიოგრაფია giffordlectures.org-ის

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი მათემატიკოსეფი
ჯერიმაია ჰოროკსი

**ჯერიმაია ჰოროკსი** (ინგლ. Jeremiah Horrocks; დ. 1618, ლივერპული, ლანკაშირი, ინგლისი — ღ. 3 ღურთუთა, 1641, ლივერპული, ლანკაშირი, ინგლისი) — ინგლისარი ასტრონომი, მაართა მენცარი ნამუქჷთ ივარაუდჷ, დეკვირუ დო ეჭარუ პლანეტა მორღაშ 1639 წანაშ პრანზიტი. თაშნეშე, ჰოროკსიშ ვარაუდით, თუთა დიხაუჩას მუკი-მუკი გართანს ელიფსური ორბიტათ. ჯერიმაია ჰოროკსიქ ზუსტას დადგინჷ ნამდა პლანეტა დია მუში ორბიტას ეთმიჩქარებჷ, მუჟამსჷთ მარსქული ირჩქალებუნჷ. ჸათე პროცესი თიქ პლანეტეფიშ გრავიტაციული ურთიართქიმინჯალათ (*ინტერაქციათ*) ენწყუ. ჯერიმაია ჰოროკსი მერჩქინელი რე ბრიტანული ასტრონომიაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო.

ჯერიმაია ჰოროკსიქ დებადჷ ლივერპულს, 1618 წანას. გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ ემანუილ-კოლეჯის, ნამუთ ვაუთებუ. ჰოროკსიქ ღურუ 1641 წანაშ 3 ღურთუთას, 22 წანერქ. ღურაშ ბაძაძი ვარე რჩქინელი. ართი ვერსიათ, ჰოროკსი დასაფულებური რე ტოქსტეთიშ ოხვამეშ სასაფლას.

ჯერიმაია ჰოროკსიშ ჯოხონობაშ რე პრესტონიშ ობსერვატორია დო ცენტრალური ლანკაშირიშ უნივერსიტეტიშ ასტროფიზიკაშ ინსტიტუტი.

## ლიტერატურა
* Aughton, Peter (2004). The Transit of Venus: The Brief, Brilliant Life of Jeremiah Horrocks, Father of British Astronomy. London: Weidenfeld & Nicolson.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯერიმაია ჰოროკსიშ ინსტიტუტი 
* ჯერიმაია ჰოროკსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1618
კატეგორია:ნაღურა 1641
პეტრე კაპიცა

**პეტრე ლეონიდეშ სქი კაპიცა** (რუს. Пётр Леонидович Капица; დ. 8 კვირკვე [ჯვ. სტ. 26 მანგი], 1894, კრონშტადტი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 8 პირელი, 1984, მოსკოვი, სსრრ) — რუსი ფიზიკოსი, უმოსო მოღალენდჷ დაბალი-ტემპერატურაშ ფიზიკას. ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი.

პეტრე კაპიცაქ დებადჷ ნოღა კრონშტადტის, ოურდუმე ინჟინერიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ფიზიკას პეტროგრადიშ პოლიტექნიკურ ინსტიტუტის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ კავენდიშიშ ლაბორატორიას, გიშარჩქინელი მენცარიშ ერნესტ რეზერფორდიშ ხემანჯღვერობათ. 1934 წანას კაპიცაქ რუსეთიშა დირთჷ დო უკულ, თარობაქ თის ბრიტანეთიშა დორთინაშ ნება ვემეჩჷ. 

სსრრ-ს, კაპიცა მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. 1930-იან წანეფს კაპიცაქ დარსხუ ფიზიკური პრობლემეფიშ ინსტიტუტი დო რდჷ თიში დირექტორი. 

პეტრე კაპიცაქ, ექსპერიმენტეფიშ გიმორინაფათ გიმირკვიუ ქვანთი ჰელიუმი დო მიოგორუ თიში სუპერქვანთობას (ინგლ. *Superfluidity*).

1939 წანას კაპიცაქ გიმიგონჷ ჰაერიშ აქვანთებაშ ახალი მეთოდი დაბალი წნევათ, მაღალ-ეფექტური ექსპანსიური ტურბინაშ გიმორინაფათ.

1940-იან წანეფს კაპიცა ოკათუდჷ სსრრ-შ ბირთვული ანჯარიშ პროგრამას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პეტრე კაპიცა ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* პეტრე კაპიცა Nobelprize.org-ის

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:რუსი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
ნიკოლაი სემიონოვი

**ნიკოლაი ნიკოლაიშ სქი სემიონოვი** (რუს. Никола́й Никола́евич Семёнов; დ. 15 პირელი [ჯვ. სტ. 3 პირელი], სარატოვი, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 25 ეკენია, 1986, მოსკოვი, სსრრ) — რუსი ფიზიკოსი დო ქიმიკოსი, ქიმიური ტრანსფორმაციაშ მექანიზმიშ რკვიებაშ გეშა მიპალუ ნობელიშ პრემია ქიმიაშ დარგის 1956 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნიკოლაი სემიონოვი Nobelprize.org-ის
*ნიკოლაი სემიონოვიშ ქიმიური ფიზიკაშ ინსტიტუტი
*(რუსულო) სემიონოვიშ ბიოგრაფია.
*(რუსულო) სემიონოვიშ ბიოგრაფია.
* ნიკოლაი სემიონოვი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:რუსი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
შხვაშ თური აგენტეფიშ კანონი (რუსეთი)

მინი|ადამიერს ხეს უკებჷ მუკნაჭარა „რუსეთიშ საუჯგუშო ადამიერეფი შხვაშ თურ აგენტეფო გჷნირთეს. თენა რე ხეშუულობაშ ონჯღორე.“
**რუსეთიშ შხვაშ თური აგენტეფიშ კანონი** () — რეპრესიული, ადამიერიშ ნებეფიშ აკმარცუაფალი კანონი, ნამუთ რუსეთის მიღეს. კანონი თხულენს, ნამჷ-და არძა ადამიერი ვარ-და იურიდიული პიჯი, ნამუეფჷთ რუსეთიშ ხურგაშ გალეშე ღებულენს „ალარინას“ ვარ-და რე „გაულაშ გიმე“ დერეგისტრირას ომანგე რეესტრის დო დუდ გეგმიცხადას შხვაშ თურ აგენტო.  რეგისტრაციაშ უკული ფიზიკური ვარ-და იურიდიული პიჯი დოჸუნს გეძინელ აუდიტის დო ოვალჷ არძა დორხველ პუბლიკაციას გუკეთას 24-აწნონჯღვერა, ნამუსჷთ ეშანილი რე პუბლიკაციაშ ავტორიშ „შხვაშ თურ აგენტალა“.  

ფრაზას „შხვაშ თური აგენტი“ ()  ჸონიერი რსხუ უღჷ კომუნისტური პერიოდიშ ტერმინოლოგიაწკჷმა დო თიში გჷმორინაფა ძალამ ოდებელი რე. ვენეციაშ კომისიაშ დუნასქვიშ მეჯინათ, კომუნისტურ პერიოდის გჷმორინაფილ ტერმინოლოგიაშ დორთა სტიგმას მეთმუჭაბუანს ომენოღალე ჯარალუაშ ორგანიზაციეფს, აფარჩაკენს თინეფიშ რეპუტაციას დო შანულამო მუთმოჩალუნს თინეფიშ საქვარუას. ვენეციაშ კომისია, თაურეშე გიშნაველი, ტერმინიშ გეშა ვარებაშ მოხუჯე რე. კანონი კონწარო გააკრიტიკეს მუჭოთ რუსეთის, თაშნეშე ოერეფოშქაშე დონეშა, მუჭოთ ადამიერიშ ნებეფიშ აკმარცუაფალი დო რუსეთის ომენოღალე ჯარალუაშ დო პრესაშ დუდიშულაშ მანჩალარო გჷმორინაფილი ინსტრუმენტი, გიშაკერზაფილო ვლადიმერ პუტინიშ აწმარენჯი ბუნეფშო.

## საქორთუო
2022 წანას, მამართალ ქორთულ ორცებაწკჷმა დახოლებურ ანტიბჟადალურ ყარაფიქ „კათაშ ჭყანაქ“ (ქორთ. „ხალხის ძალა“) „შხვაშ თური გაულაშ აგენტეფშენ“ კანონპროექტი დაინიცირჷ.

თინეფიშ დჷნაინიცირა კანონით, „შხვაშ თური გაულაშ გოჭვირაფაშ უნარღელჸუაშ ღანკით“, გიჭყაფუ „შხვაშ თური გაულაშ აგენტეფიშ“ რეესტრი, სოდე დერეგისტრირებუ არძა თი ვაიმეწარმეე იურიდიული პიჯი დო მედიამეშქაშალა, ნამუეფიშ მიშნაველიშ 20 პროცენტშე უმოსი იფინანსებუ შხვაშ თური ნძალეფიშით. 

2023 წანას, ნედ პრაისიქ, აშშ-იშ სახენწჷდო დეპარტამენტიშ სპიკერქ, აშონთაფა გიმოხანტჷ რუსული კანონპროექტიშ საქორთუოს ინიცირაფაშ გეშა. თიში გჷნაცხადით, კანონი გეგშაჸათანს დო ნინას ქენუჸოთანს ოხორინელ ხმას საქორთუოშ მენოღალეეფს, ნამუეფჷთ მუნეფიშ ჯარალუაშო უჯგუში მუმალიშ გაჭყაფალო მოღალენან. ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ მოარზაფათ, მოგვენი კანონი პოტენციურო ოშქურანჯე რე საქორთუოშ ევროატლანტიკურ ინტეგრაციაშო.

სახელნწჷფო დეპარტამენტიქ თაშნეშე იუარჷ გჷნაცხადეფი თიშ გეშა, ნამჷ-და თე კანონპროექტი გერსხჷ ააშ-ს მოქიმინჯე შხვაშ თური აგენტეფიშ რეგისტრაციაშ აქტის (FARA) დო ეიოშანუ, ნამჷ-და ქორთული კანონპროექტი გერსხჷ მოგვენ რუსულ დო უნგრულ კანონდვალას.

## სქოლიო

კატეგორია:2012 წანა რუსეთის
კატეგორია:რუსეთიშ სამართალი
ბუენდოვიშ ტიოზი

**ბუენდოვიშ ტიოზი** () — პოლონეთიშ უკაბეტაში ტიოზი (32 კმ²), ნამუთ იდვალუაფუ სილეზიაშ დო ვიზინიშ ქჷნდჷრეფიშ ხურგის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* [Błędów Desert (to view the photo gallery, scroll down the page!)](https://web.archive.org/web/20060527015314/http://www.foto.brat.pl/
royalty_free/rezerwaty_parki/pustynia_bledowska/)
* [Wikimapia-Entry

==სქოლიო==




[კატეგორია:პოლონეთიშ ტიოზეფი]
კატეგორია:ევროპაშ ტიოზეფი
რუანდაშ გენოციდი

thumb|გენოციდიშ ნაკიბირეფი, გინოღალირი ნ. მურამბაშ სკოლას
**რუანდაშ გენოციდი** — მასობური ჸვილუა-ჟილიტუა რუანდას (რესპუბლიკა ცენტრალურ აფრიკას, გერმანიაშ ჸოფირი კოლონია), ნამუშ ბორჯისჷთ 100 დღაშ გოძვენას, 1994 წანაშ 6 პირელშე თიმ წანაშ კვირკვეშ შხვა რიცხუეფშახ, დოხოლაფირო 800 000-შე 1 071 000-შახ ადამიერქ იჸუ გოჭყვიდილქ ჰუტუშ ტომიშ ექსტერმისტული ბუჯგუეფიშით. გენოციდიშ ნაკიბირეფი თარი ტუტსიშ ეთნიკური ბუნაშ წჷმმარინაფალეფი დო ზჷმიერო მორინელი ჰუტუშ ტომალეფი რდეს.

ისტორიაშა რუანდაშ გენოციდიქ გენშართ ვა ხვალე მუჭოთ თეჯგურა კუნტა პერიოდის ჸვილირი ადამიერეფიშ რიცხუთ, თაშნეშე გოეროშ დო ბჟადალიშ ქიანეფიშ ვა ადეკვატურო დოგვიანაფილი გამაშ გეშა.

თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და წიმიწორეთ რდჷ ჩინებული დოგეგმილი ჸვილუა-ჟილიტუაშ გეშა, აკა სახენწჷფოს თეშ აწმარენჯი ვართ პროტესტი გუმუხანტუ დო ვართ მუთუნნერი ზჷმეფი მეუღებჷ.

1993 წანაშ გერგობათუთას, გოეროქ ქჷდარსხუ ორგანიზაცია UNIMAR-ი (გოართოიანაფილი ერეფიშ რუანდაშ მოხვარაშ მისია), თიშ გეშა,ნამჷ-და შეუსრულებუდუკო თი ოთინჩალე ხეკულუა, ნამუთ 1993 წანაშ 4 მარაშინათუთას რუანდაშ პარტიეფს შქას დიდვინჷნ, ტანზანიაშ ნოღა არუშას. ორგანიზაციას მანდატიქ მეუჭყორდჷ 1996 წანას. გოეროს ვემუჩამჷ ნება/დავალება UNIMAR-იშო, ნამჷ-და გენოციდიშ დოჭყაფაშეხ გუკეთებუდკო პრევენცია დო ვართ უკული მეუღებჷნა ზჷმეფი, ნამჷ-და აკა ადამიერიშ თელარა ვარა გინუსქილადუდესკონ. გოეროშ მისიაა მადუდე რდჷ კანადარი გენერალ-ლეიტენანტი რომეო დალერი.

გენოციდიშ დოჭყაფაშახ მუსხირენ მარაშ კინოხ, გოეროს წჷმარინეს ანგარიშეფი ჰუტუშ ბუჯგუაშ აკოანჯარაფაშ დო გეგმეფიშ გეშა, გოეროს შური ვამუკვირჷ თე ჩინებეფშა დო ვარი თქუ პრევენციული ღონისძიებეფიშ მანჯებაშენ. დალერიშ ანდაშიანი გორთხილაფაშ უმკუჯინალო, გეაროქ გუხურგჷ ოთინჩალე მისიაშ წჷმმარინაფალეფს კონფლიქტიშა კათაფა.

გენოციდიქ გეთუ, მუჟანსჷთ ტუტსიშ ტომიშ ბუჯგუაქ, რუანდაშ პატრიოტულ ფრონტიქ, ნამუსჷთ დუდენდჷ პოლ კაგამე, ჰუტუშ თარობა გეგმარაგჷ დო ხეშა ქეშეჸოთჷ ხემანჭუაფა. ოში ვითოშობათ ჰუტუქ გეგნორთჷ ბჟაეიოლ ზაირშა (ასე კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა) ტუტსიშ ტომიშ ნჯარიშ ეშაღალაშ დუდშე აღებელო. რუანდაშ ამბეეფქ გულა იღვენუ მეძობელ ქიანეფშათ დო გჷმიჭანუ ჟირი ლჷმა კონგოს, ბურუნდიშ ომენოღალე ლჷმა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Genocide Archive Rwanda 
* Through My Eyes Website იმპერიული ლჷმაშ მუზეუმი – online exhibition
* United Nations International Criminal Tribunal for Rwanda
* Rwanda Commemoration Project: Genocide in Our Time 
* Rwandan Genocide Background

გენოციდი
კატეგორია:1994
კატეგორია:გენოციდი
ოჯალეში

მინი|ოჯალეში
**ოჯალეში** — ქორთული აბორიგენული ჭითაჸურძენამი საღვინო ბინეხიშ ჯიში სამარგალოშე. 

სამარგალოს ოჯალეშის „შონურს“ უძახჷდეს, მარა შონური ჯიში ხოლო რე, ნამუსჷთ ოჯალეშიწკჷმა გვენაშ მოხ, გინორთეფი ხოლო ბრელი უღჷ. ათეშენ, თე ჟირ ჯიშიქ ართიანშა ოკო ვაშმოჩირთან. (ქოძირით შონური).

ოჯალეში სამარგალოშ ართ-ართი უჯვეაშაში ჯიშიე. ოჯალეშიშ ნარგეფი უმოსო მარტვილიშ დო ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტეფს რე გოფაჩილი. 

## ბოტანიკური ეჭარუა
ძინათებული ფურცელი ოშქაშე ზჷმაშიე, მოკვარკვალო ვარა განიშოვალური ფორმაშ, სუმნაკვათამი. ფურცელიშ გიმენი განი ფსქელას რე ფორილი მოტუტაშფერო ბონდღილიშობურა ბუძგურიათ. პეული ჟირსქესამიე. ტიანი ოშქაშეშე მორჩილი ზჷმაშიე, ცილინდრულ-ცეკური ფორმაშ, შხირას სუალამი. სუაშ სიგჷნძა მინშა ტიანიშ გვერდშახ ოჭირინუანს, ოშქაშე სიკუმეხაშიე. კაკალი ოშქაშე ვარა ოშქაშეშე მორჩილი ზჷმაშიე, ონდეთ ოვალური, რუმე ლენიშფერი, დახე უჩა. ფსქელკანამიე. რბილობი ხორცამიე, ჰამო ჯიშური არომატით დო დიდარი გემოთ.  

ოჯალეში ოშქაშე ვარა ოშქაშეშე ნძალიერი რდუალაშ დო ოშქაშემუნაწიებამიე. სავეგეტაციო პერიოდი გვიგვილიშ გოფაჩუაშე ედომუშამ მონჭაფაშახ 175-215 დღა რე. სამარგალოს ჸურძენი გერგობათუთაშ შქა რიცხუეფს მოურს. ტიანიშ ოშქაშე წონა 112 გრამიე, საჰექტარო მუნაწიამობა რე 6.0-6.5 ტონა. ჸურძენიშ ედომუშამი მონჭაფაშ პერიოდის შანქარიანობა ოჭირინუანს 20-23%-ს, სიბჟე — 8-9 გ/ლ-ს.

ოჯალეში გჷმირინუაფჷ ინტენსიურო გოფერილი, ძალამი მაღალხარისხუანი სუფრაშ ჭითა ღვინიშ დადგჷმალო. თიში ღვინი გჷშეგორუ ალკოპოლიშ დო სიბჟეშ ნორმალური აკოფარდაფათ, ხავერდუანობათ, დიდი სხეულით, ედომუშამი ჰარმონიულობათ დო დიდარი ჯიშური არომატით. სიჯვეშას ღვინი ივითარენს ჰამო ბუკეტის. სამარგალოს ოჯალეშშე უმოსო დგჷნა ჭითა გვერდო ტკბილ ღვინს. თეკწჷმა ჯიშის დიდი პოტენციალი უღჷ სქჷრე ღვინეფიშ ოხაზჷრაფალო. 

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 294

კატეგორია:სამარგალოშ ბინეხიშ ჯიშეფი
კატეგორია:ბინეხიშ ჭითაჸურძენამი საღვინო ქორთული ჯიშეფი
ოტო შტერნი

**ოტო შტერნი** (გერმ. Otto Stern; დ. 17 ფურთუთა, 1888, ზორაუ, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია (ასეიან ჟორი, პოლონეთი) — ღ. 17 მარაშინათუთა, 1969, ბერკლი, კალიფორნია, ააშ) — გერმანალი-ამერიკალი ფიზიკოსი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის 1943 წანას. 1925-1945 წანეფიშ პერიოდის, შტერნი 82-შა რდჷ ნომინირაფილი ნობელიშ პრემიაშა.

ოტო შტერნიქ დებადჷ 1888 წანას, ურიეფიშ ფანიას. შტერნი გურაფულენდჷ ბრესლაუშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1912 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ფიზიკურ ქიმიას. შტერნი მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას, მეტეოროლოგო. ლჷმაშ თებაშ უკული მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს. გერმანიაშ თარობაშა ნაცისტეფიშ მულაშ უკულ, ამერიკაშა მიდართჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ კარნეგიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, ფიზიკაშ პროფესორო. 1930-იან წანეფიშე რდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ (ბერკლი) პროფესორი. 

შტერნიქ, მუჭოთ ფიზიკოს-ექსპერიმენტატორქ, ექსპერიმენტეფიშ გიმორინაფათ (ვალტერ გერლახიწკჷმა ართო), მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია სპინური კვანტიზაციაშ რკვიებაშა. თაშნეშე, შტერნიქ ზიმუ ატომიშ მაგნიტური მომენტი, მიოგორუ პროტონიშ მაგნიტური მომენტის, აკადგინჷ მოლეკულური ჩხორიეფიშ (ინგლ. *Molecular beam*) მეთოდი (ნამუთ გიმირინუაფჷ მოლეკულურ-ჩხორიული ეპიტაქსიაშ ტექნიკაშო) დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოტო შტერნი Nobelprize.org-ის
* ოტო შტერნი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* შტერნიშ სტატია მოლეკულურ-ჩხორიული მეთოდიშ გეშა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
სერგეი რახმანინოვი

**სერგეი ვასილიშ სქი რახმანინოვი** (რუს. Серге́й Васи́льевич Рахма́нинов; დ. 1 პირელი [ჯვ. სტ. 20 მელახი], 1873, სემიონოვო, სტარაია-რუსა, ნოვგოროდიშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 28 მელახი, 1943, ბევერლი-ჰილზი, კალიფორნია, ააშ) — რუსი კომპოზიტორი, ვირტუოზი პიანისტი დო დირიჟორი. რახმანინოვი მერჩქინელი რე მუში ბორჯიშ ართ-ართ უდიდაშ პიანისტო დო მუჭოთ კომპოზიტორი, რუსული რომანტიზმიშ ართ-ართ უდიდაშ წჷმმარინაფალო. თიში მუსიკალური კომპოზიციეფი იხასიათებუ მელოდიურობათ, ექსპრესიულობათ დო დინდარი ორკესტრულობათ. 

სერგეი რახმანინოვიქ დებადჷ მუსიკოსეფიშ ფანიას. ფორტეპიანოთ ბაღანობაშ წანეფიშე დეინტერესჷ. გურაფულენდჷ მოსკოვიშ კონსერვატორიას, ნამუთ გათუ 1892 წანას. 1897 წანას, სანქტ-პეტერბურგის იმანჯჷ რახმანინოვიშ სიმფონია № 1-შ პრემიერაქ, ნამუსჷთ პოპულარობაქ ვეიაჭოფჷ დო სერიოზული კრიტიკაქ ხოლო მაჸუნჷ. ჸათეშ გეშათ რახმანინოვი დეპრესიას რდჷ დო დოხოლაფირო ოთხი წანაშ გოძვენას მუთუნნერი სერიოზული კომპოზიცია ვაუჭარუ. 1902 წანას რახმანინოვიქ გასურუ ჭარუა პიანინოშ კონცერტი № 2-შ, ნამუსჷთ რუსული ჯარალუაქ ენთუზიაზმით შეხვადუ.

1917 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციაშ უკულ, რახმანინოვიქ  მუში ფანიაწკჷმა ართო, რუსეთი ქიდიტუ დო ოცხოვრებშა ნიუ-იორკიშა მიდართჷ. ამერიკას რინაშ ბორჯის, რახმანინოვიშ ნაჭარა კომპოზიციეფიშე ეიოშანალი რე: რაფსოდია პაგანინიშ თემაშე, სიმფონია № 3 დო სიმფონიური სხაპუეფი.

1942 წანას, ლახარაშ გეშათ, რახმანინოვიქ ოცხოვრებშა გინილჷ ბევერლი-ჰილზიშა. 1943 წანას მიპალუ ააშ-იშ მენოღალობა. სერგეი რახმანინოვიქ ღურუ 1943 წანაშ 28 მელახის, 69 წანერქ, მელანომათ. დასაფულებური რე კენსიკოშ სასაფლას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სერგეი რახმანინოვი ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* 
* რახმანინოვიშ დისკოგრაფია MusicBrainz-ის
* სერგეი რახმანინოვი AllMusic-ის
* რახმანინოვიშ არქივი  კონგრესიშ ბიბლიოთეკას
* სერგეი რახმანინოვი BBC Radio 3-ის
* სერგეი რახმანინოვიშ ფონდი

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი კომპოზიტორეფი
კატეგორია:რუსი პიანისტეფი
კატეგორია:რუსი დირიჟორეფი
ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვი

**ნიკოლოზ ანდრიაშ სქი რიმსკი-კორსაკოვი** (რუს. Никола́й Андре́евич Ри́мский-Ко́рсаков; დ. 18 მელახი [ჯვ. სტ. 6 მელახი], 1844, ტიხვინი, ნოვგოროდიშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 21 მანგი [ძვ. სტ. 8 მანგი], 1908, ლიუბენსკი, სანქტ-პეტერბურგიშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია) — რუსი კომპოზიტორი, დირიჟორი დო პედაგოგი, რუსი კომპოზიტორეფიშ ბუნაშ "კაბეტი ხუთული"-შ მაკათური.

რიმსკი-კორსაკოვიშ ორკესტრული კომპოზიციეფიშე ეიოშანალი რე: ესპანური კაპრიჩიო, უვერტიურა სინთუანი დღახუ, სიმფონიური სუიტა შეჰერეზადა. რიმსკი-კორსაკოვიშ ჸათე ნაწარმებეფი კლასიკური მუსიკაშ შედევრეფო რე მერჩქინელი.

რიმსკი-კორსაკოვიქ (მილი ბალაკირევი დო ვლადიმირ სტასოვიწკჷმა ართო) დარსხუ კლასიკური მუსიკაშ ნაციონალისტური სტილი. ჸათე მუსიკალურ სტილს ართიანს მერსხილი რე რუსული ფოლკლორი, ეგზოტიკური, ჰარმონიული, მელოდიური დო რიტმული ელემენტეფი.

ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვი მერჩქინელი რე რუსული კლასიკური მუსიკაშ ართ-ართ არქიტექტორო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
*  (2004)
*  (1952 წანაშ ბიოგრაფიული ფილმი)
* 

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი კომპოზიტორეფი
სერგეი კოროლიოვი

**სერგეი პავლეშ სქი კოროლიოვი** (რუს. Сергей Павлович Королёв; დ. 12 ღურთუთა, 1907 [ჯვ. სტ. 30 ქირსეთუთა, 1906], ჟიტომირი, ვოლინიშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 14 ღურთუთა, 1966, მოსკოვი, სსრრ) — რუსი აეროკოსმოსური სისტემეფიშ ინჟინერი, დიზაინერი დო მენცარი.

კოროლიოვიქ მიშეღჷ დიდი თია სსრრ-შ კოსმოსური პროგრამაშ გოვითარაფაშა, 1950-1960-იან წანეფს. თინა ოკათუდჷ რ-7-შ, სპუტნიკ-1-შ, სპუტნიკ-2-შ,  სპუტნიკ-3-შ, ლუნა-2-შ, სპუტნიკ-5-შ, ვოსტოკ-1-შ, ვოსხოდ-1-შ დო ვოსხოდ-2-შ პროგრამეფს. კოროლიოვი მერჩქინელი რე პრაქტიკული კოსმონავტიკაშ მუმათ.

კოროლიოვი 1938-1944 წანეფს ჯიხას ხედჷ. ჯიხაშე გითულაშ უკული მუშენდჷ რაკეტული ტექნოლოგიეფიშ ინჟინერო დო რდჷ სსრრ-შ ინტერკონტინენტალური ბალისტიკური რაკეტეფიშ გოვითარაფაშ პროგრამაშ თარი ფიგურა. უკულიან პერიოდეფს კოროლიოვი ხემანჯღვერენდჷ სსრრ-შ კოსმოსური პროგრამას. კოროლიოვი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1958 წანას გიშაგორილქ იჸუ სსრრ-შ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათურო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* ბიოგრაფია
* სსრრ-შ კოსმოსური პროგრამა
* კოროლიოვიშ ბიოგრაფია Encyclopedia Astronautica-ს
* სერგეი კოროლიოვი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი მენცარეფი
ტაკაჰე

**ტაკაჰე**, ვარ-და **უსუე სულთანი** () — ვამაფურინე საიასაღო მაფურინჯე ლიანაშობურეფიშ ფანიაშე, ნამუთ ხე ახალ ზელანდიაშ ობჟათე კოკეფიშ გვალეფს, ტობა ტე-ანაუშ გოხოლუას. აბანობური მაორულ ნინაშა ჯოხო — *მოჰოაუ*. ართ ბორჯის ედომუშამო ეშალაფირო იკოროცხუდჷ, ასეშო ოერეფოშქაშე ჭითა წინგის უღჷ ეშალაფაშ კარს ვემარენჯი გვარობაშ სტატუსი (კატეგორია *EN*).

კატეგორია:ვამაფურინე მაფურინჯეეფი
კატეგორია:ახალი ზელანდიაშ ენდემური მაფურინჯეეფი
პავლე ჩერენკოვი

**პავლე ალექსეიშ სქი ჩერენკოვი** (რუს. Па́вел Алексе́евич Черенко́в; დ. 28 კვირკვე, 1904, ნოვაია ჩიგლა, ვორონეჟიშ გუბერნია, რუსეთიშ იმპერია — ღ. 6 ღურთუთა, 1990, მოსკოვი, რსფსრ,
სსრრ) — რუსი ფიზიკოსი. 1934 წანას მიოგორუ ელექტრომაგნიტური გჷმოჩხორიაფაშ ართ-ართი ფორმას, ნამუსჷთ ჩერენკოვიშ რადიაციას უძახჷნა. ჸათეშ გეშათ ჩერენკოვის 1958 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიკაშ დარგის. ჩერენკოვიქ პრემია მიპალუ ილია ფრანკი დო იგორ ტამიწკჷმა ართო.

ჩერენკოვი გურაფულენდჷ ფიზიკას დო მათემატიკას ვორონეჟიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ლებედევიშ ფიზიკაშ ინსტიტუტის. რდჷ ექსპერიმენტული ფიზიკაშ პროფესორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პავლე ჩერენკოვი Nobelprize.org-ის
* პავლე ჩერენკოვი Find a Grave-ის
* პავლე ჩერენკოვი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:რუსეფი
კატეგორია:რუსი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:რუსი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიკას
დეილ კარნეგი

**დეილ ბრეკენრიჯ კარნეგი** (ინგლ. Dale Breckenridge Carnegie; დ. 24 გერგობათუთა, 1888, მერივილი, მისური, ააშ — ღ. 1 გერგობათუთა, 1955, ფორესტ-ჰილსი, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი ჭარუ, ორატორი დო ლექტორი.

დეილ კარნეგიქ დებადჷ მისურიშ შტატის, ფერმერეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ვორენსბურგიშ პედაგოგიურ კოლეჯის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ დრამატული ხელუანობეფიშ ამერიკული აკადემიას. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, კარნეგი მსახურენდჷ ააშ-იშ არმიას.

ლიტერატურული კარიერა 1920-იან წანეფიშე დიჭყჷ. 1936 წანას გიშართჷ წინგიქ "*მუჭო შიბძინათ მაჸალეფი დო იბღვენუათ გოლინა ადამიერეფიშა*" (ინგლ. How to Win Friends and Influence People), ნამუქჷთ ავტორს დიდი პოპულარობა მოუღჷ. წინგიქ ბესტსელერო გინირთჷ დო ითანგჷ მოსოფელიშ ბრელი ნინაშა. გიმოჩამილი რე წინგიშ 30 მილიონიშე უმოსი ეგზემპლარი.

## წინგეფი
* 1915: *Art of Public Speaking*, with Joseph Berg Esenwein.
* 1920: *Public Speaking: the Standard Course of the United Y. M. C. A. Schools*.
* 1926: *Public Speaking: a Practical Course for Business Men*.
* 1932: *Lincoln the Unknown*
* 1934: *Little Known Facts About Well Known People*.
* 1936: *How to Win Friends and Influence People*.
* 1937: *Five Minute Biographies*.
* 1944: *Dale Carnegie's Biographical round-up*.
* 1948: *How to Stop Worrying and Start Living*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კარნეგიშ ტრეინინგ-ცენტრი
* 
* კარნეგიშ ნახანდეფი LibriVox-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ჭარუეფი
დოლმახორეეფიშ ჭიჭე ტობა

**დოლმახორეეფიშ ჭიჭე ტობა** (ფრანგ. Petit lac des Esclaves, ინგლ. Lesser Slave Lake) — ტობა კანადას, ალბერთაშ პროვინციას, ნოღა ედმონტონიშ ოორუე-ბჟადალიშე. ტობაშ ფართობიე 1,168 კმ², მაქსიმალური სიგინძა რე 100 კმ., მაქსიმალური სიგანა 15 კმ., ოშქაშე სიტომბა 11.4 მ., მაქსიმალური სიტომბა 20.5 მ. ტობაშ წყარპიჯიშ სიგინძა რე 247 კმ. ღანჩოშ ფართობი რე 13,900 კმ². 
დოლმახორეეფიშ ჭიჭე ტობა იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 578 მეტრაშ სიმაღალას.

ტობაშ წყარპიჯის რე ნოღეფი: სლეივ-ლეიკი, ჰაი-პრერი დო ალბერტა.

ტობას ინაკათუ წყარმალუეფი: საუთ-ჰართი, დრიფტპაილი, მარტენი დო შხვეფი. ტობაშე გიშმურს ჭიჭე დოლმახორეეფიშ წყარმალუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Lesser Slave Lake Regional Tourism

კატეგორია:კანადაშ ტობეფი
კატეგორია:ალბერტაშ პროვინციაშ ტობეფი
ათაბასკა (წყარმალუ)

**ათაბასკა** (ინგლ. Athabasca River, ფრანგ. Rivière Athabasca) — წყარმალუ კანადას, ალბერთაშ პროვინციას.

წყარმალუ იჭყაფჷ კოლუმბიაშ ჸინუამი ვეს, ჯასპერიშ ერუანული პარკიშ ტერიტორიას, კოლუმბიაშ გვალაშ, სნოუ-დომიშ გვალაშ დო უინსტონ ჩერჩილიშ ქჷნდჷრიშ ოშქაშეთ, ზუღაშ დონეშე 1,600 მეტრაშ სიმაღალას. ჸათავრეშე წყარმალუ მეურს დოხოლაფირო 1,231 კმ.-ის, გიშმურს შხვადოშხვა ერუანული დო პროვინციული პარკეფიშ ტერიტორიას დო ინაკათუ ათაბასკაშ ტობას.

ათაბასკაშ ნადუეფიშე ეიოშანალი რე: ჩაბა, ვერლპული, ასტორია, ფიდლი, ბერლანდი, ფრიმენი, პემბინა, დოლმახორეეფიშ ჭიჭე წყარმალუ, ქლიარუოტერი დო შხვეფი.

წყარმალუ ათაბასკაშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ ურბანული ცენტრეფი: ჯასპერი, ბრული, ენტრანსი, ჰინტონი, უაიტკორტი, სმითი, ათაბასკა დო შხვეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
* კანადაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Athabasca River Conditions and Use, Government of Alberta
* Alberta Environmental Monitoring, Evaluation and Reporting Agency, RAMP (Regional Aquatics Monitoring Program), Athabasca River Basin
* Canadian Heritage Rivers System (CHRS), Athabasca River
* About the Athabasca River Basin, Athabasca River Basin Research Institute

კატეგორია:კანადაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ალბერტაშ პროვინციაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ წყარმალუეფი
ფრიდრიხ დიურენმატი

**ფრიდრიხ დიურენმატი** (გერმ. Friedrich Dürrenmatt; დ. 5 ღურთუთა, 1921, კონოლფინგენი, ბერნიშ კანტონი, შვეიცარია — ღ. 14 ქირსეთუთა, 1990, ნევშატელი, შვეიცარია) — შვეიცარიალი ნოველისტი, ჭარუ დო დრამატურგი. დიურენმატი რდჷ ეპიკური თეატრიშ მიმალობაშ პროპონენტი. დიურენმატიშ, მუჭოთ პოლიტიკურო აქტიური ავტორიშ ნაჭარეფი იკათუანს ავანგარდულ პიესეფს, ფილოსოფიურ-დეტექტივურ ნოველეფს დო მაკაბრისტულ-სატირული ხასიათიშ ნაწარმებეფს. დიურენმატი რდჷ მეკვარჩხანე შვეიცარიალი ავტორეფიშ *"ოლტენიშ ბუნა"*-შ მაკათური.

ფრიდრიხ დიურენმატი გურაფულენდჷ ფილოსოფიას, გერმანულ ფილოლოგიას დო ლიტერატურას ციურიხიშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ბერნიშ უნივერსიტეტის. 1943 წანას დიურენმატიქ ქიმიოტუ აკადემიური კარიერა დო ჭარალუათ დეინტერესჷ. თიში მაართა პიესა რე *"ჭარილი რე"*, ნამუქჷთ 1947 წანას დიდგინჷ. პიესას მოჩამილიე ართი ცინიკოსიშ დო რელიგიური ფანატიკოსიშ იდეოლოგიური ლჷმა. 1950 წანას გიშართჷ პიესაქ "*რომულუს დიდი*", ნამუქჷთ ავტორს დიდი პოპულარობა მოუღჷ. პიესას ეჭარილი რე რომიშ იმპერიაშ ეკონია პერიოდი.

დიურენმატიშ არძაშე უმოსი ჩინებული პიესა რე *"ვიზიტი"* (1956), ნამუთ ტრაგიკომედიური ხასიათიში რე.

დიურენმატიშ შხვა ნაწარმებეფიშე ეიოშინალიე: *"ფიზიკოსეფი"* (პიესა), "*ვეგაშ მისია*" (რადიო-პიესა), "*ეჭვება*" (დეტექტივური ნოველა), "*ოშქურანჯი ლაჸაფი*" (რომანი), "*ანგელოზი მოურს ბაბილონიშა*" (პიესა), "*ავარია"* (რომანი), "*მოსამართე დო თიში ჯალათი"* (რომანი), "*პიჯალა*" (კრიმინალური რომანი) დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფრიდრიხ დიურენმატი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* ფრიდრიხ დიურენმატი SIKART-ის
* დიურენმატიშ ცენტრი ნევშატელი 

კატეგორია:შვეიცარიალეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ჭარუეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი დრამატურგეფი
დეპორტაცია

**დეპორტაცია** — ადამიერიშ ვარ-და ადამიერეფიშ ბუნაშ სახენწჷფოშე გინოჸოთამა. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და საჯიშ მუკაულარო გინოჸონაფას, ექსტრადიციას დო დეპორტაციას შედეგობურო ართნერი ეფექტი უღჷ, პიჯიშ გინოჸოთამა ქიანაშ ტერიტორიაშე, სუმხოლო პროცედურას მუში წესეფი დო ღანკეფი უღჷ. საჯიშ მუკაულარო გინოჸონაფას შვანს, პიჯი შხვაშ თურ სახენწჷფოშე ომასქერეშა გინმოჸუნა საჯიშ მუკულაშ გაგჷნძორაფალო. ექსტრადიციაშ ღანკი რე პიჯიშ ართი სახენწჷფოშე მაჟირაშა გინოჸონაფა გოსამართლუაშ ვარ-და მისაჯებული საჯიშ მუკულაშ ღანკით. დეპორტაცია რე შხვაშ თურიშ გინოჸოთამა თი ბაძაძით, ნამჷ-და თინა გინმაჸოთამალი სახენწჷფოშ ჯარალობურ წეს დო რიგიში ფარსაკ გლახა რე.

## სქოლიო

კატეგორია:დემოგრაფია
კატეგორია:მახორობაშ მიგრაცია
ანგელოზპატონი

**მიქამგარია** თაშნეშე **მიქაელ თარანგელოზი**, **ანგელოზპატონი** (, ; ) — ღორონთიშ ანგელოზეფიშ დასიშ მადუდე ანგელოზი — თარანგელოზი. მართლმადიდებელურ ოხვამეს თიში შინუაშ დღა რე  დო , კათოლიკურს — 29 ეკენია. 

თარანგელოზ მიქამგარიაშ დო შხვა უხორცე ჟინმარენჯეფიშ ხუნაშ ეშანუაქ გინოჭყორდჷ ლაოდიკიაშ აბანობურ ხუნას, ნამუქჷთ IV ოშწანურაშ დაჭყაფუს, ნიკეაშ I მოსოფელიშ ხუნაშახ მუსხირენ წანაშ კინოხ იმანჯჷ. ლაოდიკიაშ ხუნაქ გიდღანუ დო იუარუ ანგელოზეფშოთ ღორონთიშური პატიშ ჩამა დო დანტკიცჷ თინეფიშ მართლმადიდებელური პატიცემა.

დღახუ ეიშანუაფუ მელახშე (სოიშეთ ჯვეშო წანმოწანაშ ეკოროცხუას იჭყანდესჷნ) მაჩხორა თუთას — გერგობათუთას, ნამუთ ანგელოზეფიშ ჩხორო დასის ომანგუ. თუთაშ მაბრუო დღა მიმოხვამილუანა არძა უხორცე ჟინმარენჯეფიშ კარუაშა „დღაში მაბრუოში“, მუჭოთ წიმინდე მუმალეფს უჯოხოდეს ღორონთიშ მაჟირაშა მულას დო დღანარკვანს. წიმინდე მუმალეფი ოქიანუშ ჸოფაშ ხანს სიმბოლურო შესაქმეშ შკვით დღას მეთმურსხუანა, შკვითი ვითოშწანურაშ უკული („ნამუ ვითოში წანა სქან თოლიშ წჷმი რე, ღორონთი, მუჭოთ გოღანერი დღა“; ფს. 89, 4) ოკო იჸუას „დღა მაბრუოქ“, „მუჟანსჷთ ქუმურს სქი კოჩიში დიდებათი მუშითი, დო არძა ანგელოზი თიწკჷმა ართო“ (მთ. 25, 31).

მიქამგარიაქ გითარაგჷ ანგელოზი ლუციფერი (მაბარჩხალე). ღორონთიშით მენაჩემუ მარდით ქერქენჯიშა გიორჯგინალო, თის გიშაკერზაფილ პატის არზენა შხვადოშხვა კონფესიაშ წჷმმარინაფალეფჷთ. ხატეფს დო ფრესკეფწ თარანგელოზ მიქამგარიას, მუჭოთ გემარჯგინალს არძა ნტერულ ნძალიაშა - ხატეფს ჯაშთით - ღორონთიერი მარდით გოქუნელს გჷმოხანტჷნა. მიქამგარია კუჩხეფით დემონს გჷთმანთხჷნს, კვარჩხან ხეს ზეთიშხილიშ წვანე ყა, ვარ-და სუმკუნთხური ფარი უკებუ. მარძგვანს უკებ ბორზალი ჩე შილათ (კანკალეშა - დაჩხირამი მახე), ნამუსჷთ დინცხფერიშ ჯვარი რე გჷმოხანტილი. კანკალე ხატის ჟინმარენჯეფიშ ცხენენჯმადუდე ბორზალით გჷთმაჭალაბანს დიხაუჩას გოკარკატელ გვერს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ანგელოზპატონი *[[ურიული ენციკლოპედია]]ს*
ოგიუსტ კონტი

**ისიდორ მარი ოგიუსტ ფრანსუა ქსავიე კონტი** (ფრანგ. Isidore Marie Auguste François Xavier Comte; დ. 19 ღურთუთა, 1798, მონპელიე, საფრანგეთი — ღ. 5 ეკენია, 1857, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფილოსოფოსი, მათემატიკოსი დო ჭარუ.

ოგიუსტ კონტიქ დარსხუ ფილოსოფიური თეორია პოზიტივიზმი, მიშეღჷ დიდი თია სოციოლოგიაშ მუჭოთ მენცარობაშ გოვითარაფაშა, მიშეღჷ ტერმინი ალტრუიზმი, იღვენუ დიდი გოლინა XIX ოშწანურაშ არზუანობაშა, დარსხუ სეკულარული კოჩიშობაშ რელიგია დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოგიუსტ კონტი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* ოგიუსტ კონტი ფილოსოფიაშ სტენფორდიშ ენციკლოპედიას
* ოგიუსტ კონტიშ ნაჭარეფი Standard Ebooks-ის
* ოგიუსტ კონტიშ ნახანდეფი LibriVox-ის 
* ოგიუსტ კონტიშ ციტატეფი
* 

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ფრანგი სოციოლოგეფი
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ჭარუეფი
ჩელანიშ ტობა

**ჩელანიშ ტობა** (ინგლ. Lake Chelan) — ტობა ჩელანიშ ოლქის, ოორუე-ცენტრალურ ვაშინგტონიშ შტატის. იდვალუაფჷ ზუღაშ დონეშე 340 მეტრაშ სიმაღალას. ტობაშ ფართობიე 135 კმ², ოშქაშე სიტომბა 144 მ., მაქსიმალური სიტომბა 453 მ., მაქსიმალური სიგინძა 81.3 კმ., წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგინძა 175.7 კმ. ტობაშ აუზიშ ფართობი რე 2,390 კმ².

ჩელანიშ ტობას ინაკათუ წყარმალუ სტეჰეკინი, ტობაშე გიშმურს წყარმალუ ჩელანი. ჩელანიშ ტობაშ წყარპიჯის იდვალუაფჷ ნოღეფი: ჩელანი დო მანსონი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Geology Tour of Lake Chelan by Ralph and Cheryl Dawes, Wenatchee Valley college.
*Lake Chelan Geology hour-long lecture by Nick Zenter, Central Washington University.
*National Park Service, Lake Chelan, Washington Geotourism, Washington.
*University of Washington Libraries Digital Collections – Lawrence Denny Lindsley Photographs Includes 66 images (ca. 1907–1950) of Lake Chelan and nearby settlements.

კატეგორია:ააშ-იშ ტობეფი
კატეგორია:ვაშინგტონიშ შტატიშ ტობეფი
გაბრიელ თარანგელოზი

**გაბრიელი** (, გავრიელ; ,  ღაბრილ, ჯიბრილ) — მაღალი რანგიშ ანგელოზი შხვადოშხვა რელიგიას. გაბრიელი ღორონთიშ მაწონეთ მუკმურჩქინდუ ადამიერეფს. გაბრიელი პირველო დანიელიშ წინგის ნაშინებჷ ჯვეშ აპიანს. თიში ჯოხო, შილებე, შანენდას „ღორონთიშ კოჩის“ ვარ-და „ღორონთიშ გერგეზის“. ანგელოზ გაბრიელშა კანკალეშა „ღორონთიშ კვარჩხან ხე“ უჯოხონა.

იუდაიზმის გაბრიელი თარანგელოზი რე, ნამუთ ღორონთიშ მაწონი რე. კანკალეშა თის ღურაშ ანგელოზოთ მირჩქინანა, დაჩხირიშ დო მეხიშ ღორონთო. უმეტენტაშო თინა ღორონთიშ თარი მაწონი რე დო ტრადიციული, აკა ანგელოზი რე, ნამუსჷთ სირიულო დო ქალდეურო შეულებუ რაგადი. გაბრიელს შხირას ჩილათერო უგურუანა მიქაელს, ნამუთ ბორზალით ხეთ თხილანს ედემიშ ბაღის (მოგვიანაფათ — სამოთხეს) დო ადამშე, ევაშე დო თინეფიშ გამნარყშე. 

ისლამს გაბრიელი იკოროცხჷ ოთხი თარანგელოზიშე უნჩაშო. გაბრიელშა მართალიშ გჷმაცხადაფალი უჯოხონა.

გაბრიელი თაშნეშე ნაშინებუ რე ბაჰაიზმის, კერზოთ, ბაჰაულაშ მეტაფიზიკურ ნახანდეფს „შკვითი ლეხერი“ დო „ოთხი ლეხერი“.

კატეგორია:ანგელოზეფი
კატეგორია:ურიული მისტიციზმი
კატეგორია:თარანგელოზეფი
რაფაელ თარანგელოზი

**რაფაელ თარანგელოზი** (, — „ღორონთიერი მასქილადაფარი“; „რაფა“ — სქილიდაფა, „ელი" — ღორონთი) — თარანგელოზი, ლახარეფშე ადამიერეფიშ მარსხებელი რე; ხატეფს რაფაელს მარძგვან ხეს უკებჷ ჭკუდი მასქილიდაფარი წამალით, კვარჩხანით მოჸუნს მართალი ტობიაშ ქომოლსქუა, ახალნორდი ტობია, ნამუსჷთ ჩხომი მოუღუ. თარანგელოზ რაფაელს მიკმართჷნა დალახებაშ ბორჯის, შარალუაშ კინოხ, შორ შხვაშ თურ ქიანას რინაშის, შეწუხებაშის, უიმენდობაშის დო სასოწარკვეთილაფაშის.

## ლიტერატურა
* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი IV, თბილისი, 2003 წ.

## სქოლიო

კატეგორია:ანგელოზეფი
კატეგორია:თარანგელოზეფი
მაქს ფრიში

**მაქს რუდოლფ ფრიში** (გერმ. Max Rudolf Frisch; დ. 15 მესი, 1911, ციურიხი, შვეიცარია — ღ. 4 პირელი, 1991, ციურიხი, შვეიცარია) — შვეიცარიალი არქიტექტორი, ნოველისტი, დრამატურგი, ჭარუ დო ფილოსოფოსი. 

მაქს ფრიში გურაფულენდჷ გერმანულ ლიტერატურას დო ლინგვისტიკას ციურიხიშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის, სოდეთ გურაფულენდჷ არქიტექტურას. 1942 წანას ფრიშიქ დარსხუ კერზო არქიტექტურული კომპანია. 

1930-იან წანეფიშე მუშენდჷ ჟურნალისტო.

მაქს ფრიში რე ავტორი რომანეფიშ, პიესეფიშ დო თხობელუეფიშ. თიში ნაჭარეფიშე ეიოშანალი რე: "*გამა სითჷნჩეშე*" (1937), "*შტილერი*" (1954), "*ჰომო ფაბერი*" (1957), "*განტენბაინი*" (1964), "*მონტოკი*" (1975), "*ადამიერქ გორჩქინდჷ ჰოლოცენის*" (1979) დო შხვეფი.

ფრიში მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ ართ-ართ გოლინიან დო შანულამ შვეიცარიალ ავტორო. თისი ნაწარმებეფი თანგილი რე მოსოფელიშ ბრელი ნინაშა. ფრიშიშ ნახანდეფი ორხველჷ იდენტობას, ინდივიდუალობას, მორალს, პოლიტიკურ ოკითხეფს დო შხვა. ფრიში მუში ნაჭარეფს ფშხირას ირინუანს ირონიას. 

მაქს ფრიში რდჷ შვეიცარიალი ავტორეფიშ *"ოლტენიშ ბუნა"*-შ ართ-ართი დუმარსხუაფალი.

1965 წანას მაქს ფრიშიქ მიპალუ იერუსალიმიშ პრემია, 1973 წანას შილერიშ პრემია დო 1986 წანას ნეიშტადტიშ საირქიანო ლიტერატურული პრემია. რდჷ ბირმინგემიშ უნივერსიტეტიშ დო ბერლინიშ ტექნიკური უნივერსიტეტიშ საპატიო დოქტორი.

## ლიტერატურა
* Kieser, Rolf, ed. (1989) Max Frisch: Novels, Plays, Essays, The German Library Series, Continuum, New York.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მაქს ფრიში ენციკლოპედია ბრიტანიკას 
* მაქს ფრიში The Literary Encyclopedia-ს
* მაქს ფრიშიშ ინტერვიუ *The Paris Review*-ს

კატეგორია:შვეიცარიალეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ჭარუეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი დრამატურგეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი არქიტექტორეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ფილოსოფოსეფი
ჰაინრიხ ვილჰელმ მათიას ოლბერსი

**ჰაინრიხ ვილჰელმ მათიას ოლბერსი** (გერმ. Heinrich Wilhelm Matthias Olbers; დ. 11 გჷმათუთა, 1758, არბერგენი, საღორონთო რომიშ იმპერია — ღ. 2 მელახი, 1840, ბრემენი, გერმანიაშ კონფედერაცია) — გერმანალი მედიკოსი, ასტრონომი დო ფიზიკოსი.

ჰაინრიხ ოლბერსი გურაფულენდჷ მედიცინას გეტინგენიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკული მუშენდჷ ექიმო ბრემენს. სტუდენტობაშ წანეფიშე ოლბერსიქ ასტრონომიათ დეინტერესჷ, მუში ჸუდეს ობსერვატორია მანწყუ დო დიჭყჷ ასტრონომიული რკვიებეფი. 1802 წანაშ 28 მელახის ოლბერსიქ მიოგორუ ასტეროიდის, ნამუსჷთ თიქ 2 პალასი ქიგიოდუ. ხუთი წანაშ უკული, 1807 წანაშ 29 მელახის ოლბერსიქ მიოგორუ ასტეროიდის 4 ვესტას (ნამუსჷთ ჯოხო გიოდჷ კარლ ფრიდრიხ გაუსიქ).

ჰაინრიხ ვილჰელმ მათიას ოლბერსიქ წჷმარინუ ასტეროიდეფიშ ორტყაფუშ გოჭყაფაშ ვერსია. ჸათე ვერსიათ ასტეროიდეფიშ ორტყაფუ რდჷ ართ-ართი პლანეტაშ აკორღვაფაშ უკულიანი ნოსქილედი.

1815 წანაშ 6 მელახის ოლბერსიქ მიოგორუ პერიოდული კომეტას, ნამუთ ასე ოლბერსიშ ჯოხონობაშ რე. თაშნეშე, ოლბერსიშ ჯოხონობაშ რე რუმე სერიშ ცაშ პარადოქსი.

ჰაინრიხ ოლბერსი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ, საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ, ამერიკაშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ აკადემიაშ დო შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური.

## ლიტერატურა
* ჰაინრიხ ოლბერსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ასტრონომეფი