open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჰუე

**ჰუე** (; ) – ნოღა ვიეტნამს. 1802-1945 წანეფს რდჷ ნგუენიშ დინასტიაშ იმპერიული ნანანოღა. იდვალუაფუ წყარმალუ პერფუმეშ წყარპიჯის. მიშმურს ოორუე-ცენტრალური წყარპიჯიშ რეგიონშა. ჰუე ჩინებული რე მონუმენტეფით დო არქიტექტურათ. 2005 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა რდჷ 333 004 ადამიერი.

ვიეტნამიშ ოორუე დო ობჟათე ნორთეფო დორთუალაშ უკული, ჰუექ ობჟათე ვიეტნამიშ ტერიტორიას ქჷმოხვადჷ. თინა შანულამ პოლიტიკურ დო ოურდუმე როლს ლაჸაფენდჷ ვიეტნამიშ ლჷმას. 1966 წანას, ნოღა ბუდისტეფიშ თარობაშ მეხჷ არყებაშ ცენტრი რდჷ.

ჰიუშ ისტორიული მონუმენტეფი, 1993 წანას იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.

## გალერეა

Image:Emperor Khai Dinh in Hue (39543600561).jpg
Image:Grave tu duc.jpg
Image:Hue gate.jpg
Image:Ngomon2.jpg
Image:Riviere des Parfums Hue.jpg|
Image:Hue Porte Citadelle.jpg
Image:Cột cờ Ngọ Môn.jpg
Image:VN Hue7 tango7174.jpg
Image:Hue, rive droite 2.jpg


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ვიეტნამს
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Thua Thien Hue Province official website 
* Festival Huế 

კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ვიეტნამს
კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი
საგარეჯო

220px|thumb|right|გვალა ცივი
**საგარეჯო** — ნოღა საქორთუოს, კახეთიშ აკანს, საგარეჯოშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღას ოხორანს 10 871 კოჩი (2014).

## სქოლიო

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ ნოღეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
ჰაუმანიშ აკარდამა

**ჰუმაუნიშ აკარდამა** (ჰინდ. हुमायूँ का मक़बरा) — მოგოლეფიშ იმპერატორშს, ჰუმაუნიშ მავზოლეუმი ინდოეთიშ ნანანოღა დელის, ნამუთ ეიოგაფუ მუშ ჩილქ. კიდანჯალაქ 1562 წანას დიჭყჷ დო 8 წანა მიკორინუ.

ნოგაფუშ არქიტექორი რდჷ სპარსი მირაკ მირზა. მავზოლეუმი ინდოეთიშ სუბკონტინეტნის ეგაფილ მაართა ბაღ-აკარდამას წჷმარინუანს, თაშნეშე მაართა ნოგაფუ რე თე რეგიონს, ნამუთ ქვიშაქუათ რე მოფინილი. წისაფულენც სამარყანდიშ თემურ ლენგიშ მავზოელუმიშ სტილიშ ძალიერ გოლინას.

1993 წანას, იუნესკოქ ჰუმაუნიშ მავზოლეუმი მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ინდოეთის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Humayun's Tomb 
* Compilation of Indian Heritage Sites 
* AKTC revitalisation of the Humayun’s Tomb Gardens 
* Humayun's Tomb on Delhi-Tourism-India.com 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ინდოეთის
სერა-დუ-მარი

**სერა-დუ-მარი** – გვალეფიშ სისტემა ბრაზილიაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის, გინოზინდილი რე 1500 კმ-იშ სიგინძა ატლანტიშ ოკეანეშ პარალელურო, სან-პაულუშ შტატიშე პარანაშ შტატიშახ. უმაღალაშ კონკა რე პიკო-პარანა 2, 255 მეტრა. 

გეოლოგიურო, თე გვალეფი ორხველჷ კრისტალურ ქანეფს, ნამუთ დჷმახასიათაფალი რე ობჟათე ამერიკაშ ბჟაეიოლ ნორთიშო. თიქ წჷმიქიმინჷ 60 მილიონი წანაშ წოხოლე.

ბრაზილიაშა მეგორაფაშ პერიოდის (1500 წანა), სერა-დუ-მარი იკათუანჷ ძალამ დიდარ დო მაღალდივერსიფიცირაფილ ეკოსისტემას. უკულიანშო ურბანიზაციაქ დო ტერიტორიაშ მასიურო დოხორალაქ გჷმიჭანუ დეფორესტაცია (*ტყაშ ოფორუშ დინაფა*) დო თიქ ქჷდოსქიდჷ ხვალე ოკიანეშ სიხოლაშ სტეპეფს. თეჟამო, ასქილადირი ბიოსისტემაშ ოთხილარო დორსხუაფილი რე ნაციონალური პარკი დო ეკო-სადგჷმეფი.

სერა-დუ-მარიშ სიხოლას იდვალუაფუ უდიდაში მეტროპოლიეფი – სან-პაულუ დო კურიტიბა.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბრაზილიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ამერიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Origens e evolução da Serra do Mar 
* Mata Atlântica: Essencial para a Vida
* Parque Estadual Pico do Marumbi

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბრაზილიას
იშთარი

**იშთარი** თაშნეშე **ინანა** — სექსუალური ჸოროფაშ, ჸოფურალაშ, ლჷმაშ, სისქვამეშ, ჸოროფაშ, სამართალიანობაშ დო პოლიტიკური ხემანჭუაფაშ ოსურღორონთი ასურეთის დო ბაბილონს. თიში შუმერული ანალოგი რე ინანა.

კატეგორია:ჯვეში შქაწყარმალონაშ მითოლოგია
კატეგორია:ჸოროფაშ დო კორნებაშ ოსურღორონთეფი
კატეგორია:ლჷმაშ ოსურღორონთეფი
აირიშ გვალეფი

**აირიშ გვალეფი** თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **აირიშ მასივი** — გვალეფიშ სუმკუნთხუამ მასივი ოორუე ნიგერს, საჰარაშ ტიოზიშ ტერიტორიას. წჷმარინუანც ჩანარეფით ფორილ ეკორეგიონს, ნამუშ სიმაღალეთ ზუღაშ დონეშე 1 830 მეტრა რე, ოდო ედომუშამი ფართობი 84 000 კმ². ტიოზიშ შქაგურც, ზუღაშ დონეშე 500 - 900 მეტრას დვალირ აირიშ პლატო გჷთმაჭყანც კოკის, ნამუდგაშ კლიმატით შურდგჷმაშ მიარენერი ფორმაშ გოფაჩუას უნწყჷნც ხეს. თაქ მიარეთიე მეორინჯალაშ დო ფერმერული გოართოიანაფეფი, თაშნეშე გეოლოგიური დო არქეოლოგიური ობიექტეფი. ოშინალიე რეგიონს მიმალი არქეოლოგიური გონთხორუეფი, ნამუეფქჷთ ნათერო გჷნაშქვჷ თიში პრეისტორიული ულირბორჯი. აირიშ რეგიონც ართი ბორჯის ხედჷ საფჷრთხეშ თუდო რენჯი მოხანტილ ოჯინუ ჯოღორი  (*Lycaon pictus*), ნამუთ ადამიერეფიშ დოხორინიშ გეშა თეჟამო თე რეგიონშე ედომუშამო ეშალაფირიე.

აირიშ  გვალეფი მუშ განშე იკათუანც კირდეამ პლატოშე ერხინილ ჩხორო დახე ქართილ მასივს, ნამუეფსჷთ ბჟაეიოლჸურე ტენერეშ ტიოზიშ დიუნეფი უხურგანც. გვალეფც ეკოროცხილიე ჩანარეფიშ 430-შე უმოსი ბუნა. 

1991 წანაშე, აირიშ გვალეფიშ დო ტენერეშ ტიოზიშ ტერიტორიეფც გოჭყაფილ ორთაშ ტყაჩირი მიშულირიე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* ტენერე
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აფრიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* URANIUM GEOLOGY: NIGER, WEST AFRICA 

## სქოლიო

კატეგორია:ნიგერიშ გეოგრაფია
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ნიგერს
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი საფრთხეშ თუდო
გალა პლაციდიაშ მავზოლეუმი

**გალა პლაციდიაშ მავზოლეუმი** () — ჯვარგუმბათამი ნოდგჷმი, იდვალუაფუ იტალიაშ ნოღა რავენას, სან-ვიტალეშ ეკლესიაშ გოხოლუას.

მავზოლეუმი ითარიღებუ V ოშწანურაშ მაჟირა ნაოთხალით. მუში კიდანჯალა მერსხუაფილი რე რომიშ იმპერატორ თეოდოსიუს I-იშ ოსურსქუა გალა პლაციდიაშ ჯოხოწკჷმა. 1996 წანას მავზოლეუმი რავენაშ შხვა ოქინაფუეფწკჷმა ართო გემშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*გალა პლაციდია

კატეგორია:რავენა
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
სანტა-მარია-დელლა-გრაციეშ ოხვამე

**სანტა-მარია-დელლა-გრაციე** () — ეკლესია დო დომინიკარეფიშ ორდენიშ მონასტერი მილანს. მონასტერიშ სატრაპეზოს კიდალა იკათუანს ლეონარდო და ვინჩიშ შედევრის — ფულირ სერობას. 1980 წანაშე ეკლესია მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

დომინიკარეფიშ ორდენშო მონასტერიშ დო ეკლესიაშ ეკიდუა მილანიშ ჰერცოგ ფრანჩესკო I ფორცაქ ზოჯჷ, თი აბანს, სოდეთ სანტა-მარია-დელლა-გრაციეშ ჭიჭე კაპელა იდვალუაფუდუ.

მონასტერიშ ეგაფაქ 1469 წანას ითუ, მარა თიშ ეგაფას ხოლო დიდ ბორჯიქ იჸუ ოხვილურქ. მილანიშ ახალ ჰერცოგიქ, ლუდოვიკო სფორცაქ გინოჭყვიდჷ, ნამდა კომპლექსი სფორცეფიშ ფანიაშ აკარდამათ გინუშქუმალჷდჷკო დო 1490 წანას, კიდანჯალაშ თებაშ უკული, თიში გინოკეთება ქჷდიჭყჷ. 1497 წანას, ეკლესიას მუში ჩილი, ბეატრისი დონთხორეს.

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, 1943 წანაშ 15 მარაშინათუთას, ეკლესია დო მონასტერი ბრიტანულ დო ამერიკულ ავიაციაქ დობომბუ. აკოციუ კომპლექსიშ უდიდაშ ნორთიქ, მარა კანკალე გინოსქილადირ კიდალას შქას თი კიდალა ხოლო რდჷ, ნამუსჷთ და ვინჩიშ ფულირი სერობა რე გჷმოსახილი. ფრესკაშ გინოსქილიდაფაშ ღანკით, კიდალა ბომბუაშახ ქვიშაშ ტომარეეფით დოფორეს.

## გალერეა

File:Milano Grazie Interno.jpg
File:Milano Grazie 1.JPG
File:Santa maria delle grazie nave 2.jpg
File:Santa Maria delle Grazie 2.jpg
File:Santa maria delle grazie nave 2.jpg
File:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|„ფულირი სერობა“


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
*Leonardo's Last Supper: QTVR
*360degree panorama inside the church

კატეგორია:იტალიაშ ეკლესიეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
ბაალბექი

**ბაალბექი** () – ჯვეში ნოღა ლიბანს. იდვალუაფუ ბეირუთშე ოორუე-ბჟაეიოლჸურე 80 კილომეტრის, ზუღაშ დონეშე 1160 მეტრას. მახორობა აკმადგინანს 82 000 კოჩის.

თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ნოღა მითაჟამშე რე დოხორელი, თიშე ისტორიული წყუეფი ვამიპალუაფუ ალექსანდრე მაკედონელიშ ფარანშახ. მუში ღურაშ უკული სირიაქ დო ლიბანიშ ამდღარ ტერიტორიაქ გინილჷ პტოლემე I სოტერიშ ხეშა დო ნოღას ქიგიოდვეს ჰელიოპოლი ეგვიპტური ჰელიოპოლიშ პატიშოჩამალო. თე პერიოდის თინა უკვე დიდი რელიგიური ცენტრი რე, სოდეთ ხვადუ ბაალიშ (თაჸურეშე გიადუ ნოღას ჯოხოქ) – სემიტური ღორონთიშ დო დიონისეშ თაყვანიშჩამა. ჯვ.წ. 200 წანას ნოღა გეჭოფუ ანტიოქე დიდიქ.

ოქტავიანე ავგუსტუსიშ მართუალაშ ბორჯის (ჯვ.წ. 27 - ჯვ.წ. 14) მიშმეშჷ რომიშ ართ-ართ პროვინციაშა, I–III ოშწანურეფს ნოღას ეკიდეს მიარე რომაული ოხვამე.

VII ოშწანურას ნოღა გეჭოფეს არაბეფქ.

1984 წანაშე მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბაალბექი – ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ლიბანს
კატეგორია:ლიბანიშ ნოღეფი
ბაგერჰათიშ მეჩეთი

**ბაგერჰათიშ მეჩეთი**  – ისტორიული ნოღა ბანგლადეშიშ ობჟათე-ბჟადალს, ბაგერჰათიშ რაიონს. თინა დარსხუ თურქ გენერალ ულუგ ხან ჯაჰანქ XV ოშწანურას. დუდშე თე უჯვეშაში ნოღა ჩინებული რდჷ მუჭოთ ხალიფატაბადი. ნოღა ჩინებული რე ისლამური ობიექტეფიშ დო მეჩეთეფიშ დიდი კონცენტრაციათ. 50-შ უმოსი მონუმენტი იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა რე მიშაღალირი.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბანგლადეშის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუნესკოშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ბანგლადეშის
სან-პაოლო-ფუორი-ლე-მურა

**სან-პაოლო-ფუორი-ლე-მურა** ( - *წიმინდე პავლეშ ბაზილიკა კიდალეფს გალე*) — ჯვეში რომიშ პერიოდის ეკლესია, ართ-ართი რომს დვალირ პაპიშ ოთხ თარ ბაზილიკაშე: წიმინდე იოანეშ ლუთერანული ეკლესია, სანტა-მარია-მაჯორეშ ბაზილიკა დო წიმინდე პეტრეშ ბაზილიკა.

ბაზილიკა რომიშ იმპერატორ კონსტანტინე I-ქ დარსხუ თი აბანს, სოდეთ წიმინდე პეტრე რდჷ დასაფულებური დო სოდეთ წიმინდანიშ გემაჸვენჯეფშე მემორიალი რდჷ ერხინილი. პირველი ნოდგჷმი 370 წანას ეკიდჷ ვალენტინიანე I-ქ.

386 წანას, თეოდოს I-ქ ბრელით დიდი დო სქვამი ბაზილიკაშ ეკიდუა ქჷდიჭყჷ, მარა ოხვამეს მოზაიკურ სამუშეფქ ხვალე პაპ ლეო I-იშ ბორჯის ითუ (440–461). V ოშწანურას, თინა ბრელით უმოსო დიდი რდჷ, ვინდარო წიმინდე პეტრეშ ჯვეში ბაზილიკა. გრიგოლ I-შ პაპობაშ ბორჯის, ბაზილიკა თელო გეგნაკეთეს.

X ოშწანურას, ბაზილიკა კლუნისკარ ბერეფს გეგნოჩეს.

## გალერეა

File:Kreuzgang st paul rom.jpg
File:Rom, Sankt Paul vor den Mauern (San Paolo fuori le mura), Heilige Pforte.jpg
File:Rom, Sankt Paul vor den Mauern (San Paolo fuori le mura), Innenansicht 1.jpg
File:085SPaoloFuoriLeMura.JPG
File:Lazio Roma SPaolo3 tango7174.jpg
File:Roma-sanpaolo7.jpg
File:Roma-sanpaolo6.jpg
File:Q10 s Paolo ciborio di Arnolfo 1000788.JPG
File:Front of the Basilica of Saint Paul Outside the Walls - Roma - Italy.jpg
File:Portrait of Honorius III - Apse Mosaic of the Basilica of Saint Paul Outside the Walls - Roma - Italy.jpg


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
*[პაოლო-ფუორი-ლე-მურა კათოლიკურ ენციკლოპედიას](http://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/St._Paul-without-the-Walls)
*Wiki Churches of Rome: Basilica San Paolo fuori le Mura
*St. Paul's Tomb Unearthed in Rome on National Geographic News
*The tombs of the apostles: Saint Paul 

კატეგორია:იტალიაშ ეკლესიეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
პიაცა-დეი-მირაკოლი

**პიაცა-დეი-მირაკოლი** () — ფირჩა, კიდალათ მუკოხურგილი ტერიტორია იტალიაშ ნოღა პიზას. მერჩქინელი რე შქა ოშწანურეფიშ ხელუანობაშ ართ-ართ მოსოფელიშ ცენტრო. მოედანი ნორთობურო მოასფალტაფილი რე, ნორთობურო ოდიარეთ რე ფორილი. არეალი იკათუანს ოთხ უშანულამაშ რელიგიურ ნოგაფუს: დუომოშ კათედრალს, პიზაშ ჸორშის, პიზაშ ბაპტისტერიას დო კამპოსტანოს.

მოედანს ჯოხო გიოდუ იტალიარ ჭარუ დო პოეტ გაბრიელე დ'ანუნციოქ, ნამუქჷთ თინა 1910 წანას ეჭარჷ მუშ ნოველას *Forse che si forse che no* გვალო მუდგარენ ართ ზიტყვასქვილით: *L’Ardea roteò nel cielo di Cristo, sul prato dei Miracoli*, მუთ შანენს - *„ჸჷნჩჷ ფურინჷნდჷ ქირსეშ ცას, სასწაულეფიშ დოლოშ დუდსჷ“*.

1987 წანას, ედომუშამი მოედანი იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.

## გალერეა

Pise Duomo.jpg
Pisa Cathedral and Pisa Tower, Campo dei Miracoli (Field of Miracles), Pisa, Italy.jpg
Pisa Cathedral and Pisa Baptistery, Pisa Skyline, Pisa, Italy.jpg
Pisa Tower with cathedral and baptistry at night.jpg
Tympanum - Facade - Duomo - Pisa 2014.jpg
Toscana Pisa4 tango7174.jpg
Pisa.Duomo.ceiling01.jpg
Pisa.Duomo.pulpit.Pisano01.jpg
PisaBaptistry20020323.JPG
Camposanto monumentale Pisa (interno).JPG


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
*ფოტო-გალერეა
*Field of Miracles 
*Interactive High resolution 360° Panoramic Photo of Piazza dei Miracoli 
*Piazza dei Miracoli digital media archive 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
ვენეციაშ ლაგუნა

**ვენეციაშ ლაგუნა** () — ინოკილერი ლუბა ადრიატიკაშ ზუღას, ნამუსჷ ნოღა ვენეცია იდვალუაფუ. ლუბა გინოზინდილი რე წყარმალუ სილეშე (ოორუე) წყარმალუ ბრეტანაშახ (ობჟათე) დო იკათუანს დოხოლაფირო 550 კმ²-ს. მუშ 8%-ს სქირონა წჷმარინუანს, ნამუთ ნოღა ვენეციათ დო მიარე ჭიჭე კოკით რე წჷმორინაფილი. დოხოლაფირო 11% კუნტახანურო იფორუ წყარით, 80% თხჷთხჷდუდამი, ჯიმუამი ონტყოლაშეთ რე ფორილი. ლაგუნა სქირონაშქა ზუღაშ აუზიშ უდიდაშ ვეთლენდის წჷმარინუანს.

ლაგუნა ადრიატიკაშ ზუღაწკჷმა წყარიშ ინწრო ზოლით რე მერსხუაფილი. ლუბას წყარიშ დონე ძალამი მათირე რე. მუჟამს წყარი არძოშე მაღალ დონეს ოჭირინდუანს, აბანობურეფი თე მოლინას აკუა-ალტას (*acqua alta* - *მაღალი წყარი*) უძახჷნა, ნამუშ ბორჯისჷთ თელი ვენეცია წყარით იფორუ.

ვენეციაშ ლაგუნა თი ესტუარეფიშ სისტემაშ უშანულამაშ ნოსქილედის წჷმარინუანს, ნამუეფით ჯვეშ რომაულ ფარანს რავენაშე ტრიესტიშახ რდჷ გინოზინდილი. VI ოშწანურას თინა შანულამ დუდიშოთხილუს წჷმარინუანდჷ ჰუნეფშე დო შხვა კათეფიშ გენთხაფაშე. თინა ამდღარშა სქიდუ ონიშოლიშ დო მეჩხომობაშ ბაზათ.

ლაგუნაქ დოხოლაფირო 6-7 ვითოში წანაშ წოხოლე, აკოჸინალუაშ პერიოდის მიმალ ტრანსგრესიაშ შედეგო წჷმიქიმინჷ, მუჟამსჷთ ადრიატიკაშ ზუღაშ ჟინ წყარპიჯიშ ზოლქ წყარით დიფორჷ.

## გალერეა

File:Venice Lagoon December 9 2001.jpg
File:LagunaVeneziaAlto.jpg
File:Laguna di Venezia - Tramonto da San Servolo.JPG
File:Venezia - Torcello 01.JPG
File:Venezia - Murazzi Pellestrina.jpg


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Atlas of the Lagoon
*SIL - Sistema Informativo della Laguna di Venezia
*Lagoon of Venice information
*Satellite image from Google Maps
*MILVa - Interactive Map of Venice Lagoon 

კატეგორია:ვენეცია
კატეგორია:იტალიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
ლაგოდეხი

**ლაგოდეხი** — ნოღა საქორთუოს, კახეთიშ აკანს ლაგოდეხიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღათ გიმიცხადუ 1962 წანას. მახორობა 5918 ვითოში (2014 წ.).

## სქოლიო

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ ნოღეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
სიღნაღი

**სიღნაღი** — ნოღა საქორთუოს, სიღნაღიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ რკინაშშარაშ გიორენჯ წნორისწყალშე 13 კმ-ს. ნოღათ გჷმიცხადჷ 1801 წანას. ნოღას რე კვებაშ დო ლექინი რეწუალაშ (ოჭალე) მორჩილი ოწარმეეფი, თეატრი.

## დემოგრაფია
1834 წანას დიუბუა დე მონპერეშ ჩინებათ სიღნაღიშ მახორობა რდჷ 3200 ადამიერი, თაჸურეშე 2851 სომეხი.

## ეტიმოლოგია
სიღნაღი თურქული წჷმოულობაშ ზიტყვა რე (თურქ. sığınak) დო „დუდიშმითაფორაფალს“ შანენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სიღნაღიშ საიტი 
* სიღნაღის ინტერაქტიული რუკა 
* სიღნაღიშ ცენტრალური მოედანიშ ვებ კამერა 

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ ნოღეფი
წნორი (ნოღა)

**წნორი** — ნოღა საქორთუოს, კახეთიშ აკანს სიღნაღიშ მუნიციპალიტეტს, 1938 წანაშა საქობოსუბანი ჯოხოდუ. იდვალუაფუ ალაზნიშ რზენს, ზუღაშ დონეშე 294 მ. ნოღათ გიმიცხადუ 1965 წანას. 2014 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 4815 კოჩი.

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ ნოღეფი
ვალკამონიკიშ ლეხერიშ კჷრდეშ ნახანტეფი

**ვალკამონიკიშ ლეხერიშ კჷრდეშ ნახანტეფი** () — იუნესკოშ სმოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი (1979 წანაშე) იტალიას, ვალ-კამონიკეშ რზენიშ ტერიტორიას, ობჟათე ალპურ რეგიონეფს, ლომბარდიაშ, ბრეშაშ დო ბერგამოშ პროვინციეფს შქას.

თაქ იდვალუაფუ პეტროგლიფეფიშ უდიდაში ნაკორობა ევროპაში — გვალო დოხოლაფირო 300 000. რზენიშ ჯოხოდვალა მოურს კამუნეფიშ ტომშე, ნამუეფით თაქ რომალეფიშ მოულაშახ ჭიჭე ხანით წოხოლე ოხორანდეს. თინეფწკჷმა მერსხუაფილი რე ხვალე პეტროგლიფეფიშ ჭიჭე ნორთი:  ქრონოლოგიურო თინეფი ორხველჷნა ჟინ პალეოლითიშე მოჸუნაფილ პერიოდის (6000 წანა ჩქინ ერაშახ) ახ.წ. XIX ოშწანურაშახ.

## გალერეა

File:Rosa camuna R24 - Foppe - Nadro (Foto Luca Giarelli).jpg
File:Scena di caccia al cervo - Seradina R 12 - Capo di Ponte (Foto Luca Giarelli).jpg
File:Incisione dell'Idolo - Coren de le fate - Sonico (Foto Luca Giarelli).jpg
File:Masso cemmo.jpg
File:Viandante R2-3 - Carpene - Sellero (Foto Luca Giarelli).jpg
File:Ossimo anvoia.jpg
File:Ossimo anvoia1.jpg
File:Rose Camune R 101 - Luine - Darfo Boario Terme (Foto Luca Giarelli).jpg
File:Rosa camuna R2-3 - Carpene - Sellero (Foto Luca Giarelli).jpg
File:Antropomorfo con chiavi - Campanine R 5 - Cimbergo (Foto Luca Giarelli).jpg


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Arte rupestre nelle Alpi - Valcamonica sul sito della cooperativa archeologica Le orme dell'uomo
*Dipartimento Valcamonica e Lombardia del Centro Camuno di Studi Preistorici

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
სან-ჯიმინიანო

**სან-ჯიმინიანო** () — ტოსკანაშ ართ-ართი უსქვამაში დო ტურისტეფშო მიკმაჭოფალი ნოღა. 1990 წანას ობიექტი გემშეღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა. მუში მახორობა აკმადგინანს 7 105 ადამიერს.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*San Gimignano - The town of the beautiful towers
*A Walk in San Gimignano 
*Video Introduction to San Gimignano
*San Gimignano virtual tour (Italian Landmarks)

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
მატერა

**მატერა** () — ნოღა დო პროვინცია იტალიაშ ობჟათეს, ბაზილიკატაშ რეგიონს. იდვალუაფუ ჭიჭე კანიონიშ მანგის, ნამუთ წანეფიშ მალობას ჭიჭე მაფერ გრავინაქ ეშაჭკირჷ. 2008 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანს 60 310 ადამიერს.

ტერირტორია, ნამუსჷთ ამდღა მატერა იდვალუაფუ, დიო ხოლო პალეოლითიშ ხანაშე რე დოხორელი. ნოღა ჯვ. წ. III ოშწანურას რომალეფქ დარსხუეს დო კონსულ ლუის კაესილიუს მეტელუსიშ პატიოშოჩამალო მეტეოლა ქიგიოდვეს. ახ. წ. 664 წანას, ნოღა ლომბარდიალეფქ გეჭოფეს დო ბენევენტოშ აკმადგინალ ნორთო გინაშქვეს. VII-VIII ოშწანურეფს, მატერაშ ფოქვეფი ბენედიქტურ დო ბერძენულ-მართლმადიდებელურ ომონსატერე ინსტიტუციეფქ ემუშეს (აითვისეს). X ოშწანურა ნოღაშ ისტორიას ლჷმეფით იხასიათებუ, ნამუთ სარაცინეფს, ბიზანტიარეფს დო საღორონთო რომიშ იმპერიას შქას მიშჷ, ნამუშ იმპერატორ ლუი II-ქ მატერა აკარღუ.

აპულიას ნორმანეფიშ დოხორალაშ უკული, 1043 წანას ნოღაქ აპულიაშ ჰერცოგიშ, უილიამ რკინისმკლავიანიშ მართუალაშა გინილჷ.

1993 წანას, იუნესკოქ ნოღა მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულშა გემშეღჷ.

## გალერეა

File:Matera0005.jpg
File:Matera BW 2016-10-15 14-04-08 2.jpg
File:Matera0006.jpg
File:San Pietro Caveoso.jpeg
File:Sassi di Matera aprile06 05.jpg


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Video Sassi di Matera and Rupestral Churches 
* Video Festa della Bruna 
* UNESCO site
* Matera - The Festivity of the Madonna della Bruna
* Museo Laboratorio della Civiltà Contadina
* BBC News: Italian cave city goes hi-tech

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
მახინჯაური

**მახინჯაური** — დაბა საქორთუოს, აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკას, ხელვაჩაურიშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ უჩა ზუღაშ პიჯის, ნოღა ბათუმიშე 6 კმ-ის. მახინჯაური კლიმატური დო ბალნეოლოგიური კურორტი რე.  რე მინერალური წყუეფი ხოლო. დაბათ გჷმიცხადჷ 1959 წანას. მახორობა 3,4 ვითოში (2002).

კატეგორია:საქორთუოშ დაბეფი
კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ დაბეფი
კატეგორია:ხელვაჩაურიშ მუნიციპალიტეტიშ დაბეფი
კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ კურორტეფი
ჩაქვი

**ჩაქვი** — დაბა საქორთუოს, აჭარაშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, ქობულეთიშ მუნიციპალიტეტის. ჩაქვი აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ტურისტული ცენტრი რე. დაბათ გჷმიცხადჷ 1954 წანას. მახორობა 6720 კოჩი (2014).

კატეგორია:ქობულეთიშ მუნიციპალიტეტიშ დაბეფი
კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ დაბეფი
კატეგორია:ქობულეთიშ მუნიციპალიტეტიშ კურორტეფი
ანდრეა პალადიოშ ვილეფი

**ანდრეა პალადიოშ ვილეფი ვენეტოს** — არქიტექტორ ანდრეა პალადიოშ დჷნაპროექტებუ ვილეფი, ნამუეფით 1994 წანაშე მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა, იდვალუაფუ იტალიას, ვენეტოშ რეგიონს. დუდშე მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტის ჯოხოდჷ  „ვიჩენცა, პალადიდოშ ნოღა“ დო იკათუანდჷ არქიტექტორიშ ხვალე თი ნამუშერეფს, ნამუეფით ვიჩენცას იდვალუაფუდესინ. ობიექტი შხვადოშხვა ნოგაფუეფს იკათუანს, თინეფ შქას რე ტეატრო-ოლიმპიკო, პალაციო დო მუდგაზჷმარენი ვილა. 1996 წანას, ობიექტის ჯოხოქ დათირჷ, თიშენი, ნამდა თის გიაძინჷ პალადიოშ თი ნამუშერეფქ, ნამუეფით ვიჩენცაშ ხურგაშ გალე იდვალუაფუნან.

ტერმინი ვილა გჷმორინაფილი რე ოფუტეშ ჸუდეშ ეიოშანალო. ფშხირას, ვენეტოშ დიდარ ფანიეფს თაშნეშე უღუდეს ჸუდეეფი ნოღას, ნამუეფსჷთ პალაციოს უძახჷდეს. თე ჯოხოს გიაძინუდჷ ფანიაშ გვარი. თეშ სამანგი რე პალაციო-ჩერიკატი დო პალაციო-ფოსკარი ვენეციას.

## გალერეა

File:Villa Rotonda side.jpg
File:Villa godi valmarana front.jpg
File:Villa Caldogno 2007-(21).jpg
File:La Rotonda.png


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Palladio and the Veneto
* Architectural Reference drawings of The Villas of Palladio

კატეგორია:იტალიაშ არქიტექტურული ობიექტეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
კრესპი-დ’ადა

**კრესპი-დ'ადა** () — ისტორიული დოხორინი ოორუე იტალიას, ლომბარდიაშ რეგიონს. წჷმარინუანს XIX ოშწანურაშ დო XX ოშწანურაშ დაჭყაფუშ თ.გ. „კომპანიაშ დოხორინს", ანუ ოფუტეეფიშ დოგეგმარაფაშ ახალ მოდელს, მუჟამჷსთ თინეფს დიდარი მარეწვალეფი მუნეფიშ მუშეფშო ეთმოკიდჷნდეს. თიშ უმკუჯინუო, ნამდა ამდღა სოციალური დო ეკონომიკური პიჯალეფი თირელი რენ, 30 თინეფშე ხეუმუთხჷმუო რე გინოსქილადირი დო კინე ორეწუალე ღანკეფშო გჷმირინუაფუ. 1995 წანაშე თინეფი მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

1869 წანას, ტექსტილიშ მაწარმებელ ბუსტო არსიზიოქ წყარმალუ ბრემბოს დო ადას შქას აშახვილირი 1 კილომეტრიშ სიგინძაშ ლეხერი ქიჸიდჷ, თიშენი, ნამდა თექ ბამბეშ ოწარმეფი გუნწყჷმუდჷკო. თეს ხეს უნწყჷნდჷ წყარმალუ ადაშ წყარი.

ადაქ ბამბეშ გერთუალაშ ახალი ტექნოლოგიეფი აკიმუშუ, ნამუეფსჷთ მუშ ოწარმეფს ირინუანდჷ. 1906 წანას, საწარმეფიშ ელექტროენერგიათ აკონაზირუაშ ღანკით, წყარმალუ ადას ეკიდილქ იჸუ ჰიდროელექტროსადგჷმქ. საწარმეფიშ ხასჷლას დვალირი დოხორინი, ნამუქჷთ 1878 წანას იჸუ ეკიდილქჷნ, უნარღელჸოფილი რდჷ თიცალ სოციალური მოინალობათ, მუნერეფით რე კლინიკა, სკოლა, თეატრი, სასაფულე, აბანო დო ეკლესია. 

ოფუტეთ დო ოწარმეფით განათებული რდჷ ელექტროენერგიათ. ოფუტე კრესპი-დ'ადა პირველი რდჷ იტალიას, ნამუსჷთ ალმახანური ტიპიშ ჯარალუობური განათება უღუდჷნ. მუშეფიშ ჸუდე მონწყილი რდჷ ინგლისურ სტილს დო პარალელური შოშეეფიშ მანგის იდვალუაფუდჷ, საწარმეფიშ ბჟაეიოლჸურე. სუმღოზამი პროსპექტი დოხორინს ოწარმე ზონაშე გჷშმართჷნდჷ. ედომუშამი არქიტექტურა დო ოფუტეშ დოგეგმარაფა არქიტექტორ ერნესტო პიროვანოს ორხველჷ.

## გალერეა

File:Crespi cimitero.jpg
File:Crespi d’Adda, Castello (Ian Spackman 2007-007-30).jpg
File:Crespi d'Adda fabbrica.JPG
File:2012-04-25 Crespi d'Adda villa-castello.jpg
File:Crespi d'Adda, palazzina uffici.jpg
File:2012-04-25 Crespi d'Adda Chiesa ss Nome di Maria.jpg
File:2012-04-25 Crespi d'Adda cimitero - Famedio famiglia Crespi.jpg
File:2012-04-25 Crespi d'Adda abitazione monofamiliare colore originale.jpg
File:2012-04-25 Crespi d'Adda abitazione bifamiliare tipica verde giada.jpg
File:2012-04-25 Crespi d'Adda abitazione dirigenziale.jpg


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Villaggio Crespi  
*Crespi d'Adda 
*Associazione Culturale Nema

## სქოლიო

კატეგორია:იტალიაშ არქიტექტურა
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
ფერარა

**ფერარა** (, ემილ-რომ. Frara, ლათ. Ferraria) — ნოღა იტალიას. იდვალუაფუ  ემილია-რომანიაშ რეგიონს. ნოღაშ მაფორუთ იკოროცხუ წიმინდე გერგი. ნოღაშ დღასანწალი რე 23 პირელი  — გერგობაშ დღასანწალი.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official Tourism Office Site - in six languages
* ოფიციალური საიტი
* Search engine and index of websites related to Ferrara 
* The Comunale Theatre
* Ferrara Balloons Festival - the biggest Hot Air Balloons Fiesta in Italy 
* Ferrara Under the Stars - The most important Italian summer music festival 
* Ferrara Buskers' Festival
* Palazzo dei Diamanti - Ferrara National Museum of Art
* The University of Ferrara
* Local Newspaper
* http://www.comune.ferrara.it/

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
კასტელ-დელ-მონტეშ ჯიხაზურგა

**კასტელ-დელ-მონტე** () — XIII ოშწანურაშ ჯიხაზურგა ობჟათე-ბჟადალ იტალიას, აპულიაშ რეგიონიშ ნოღა ანდრიას, ბარიშე 70 კილომეტრით ბჟადალჸურე. ეკიდჷ რომიშ იმპერატორ  ფრიდრიხ II-ქ, დოხოლაფირო 1240-1250 წანეფს. უკულიან პერიოდეფს, თინა მუდგაზმარენშახ გორჩვეს აბრაგეფქ. თის ვართ ნთხორილი გარჩქჷ მუკი-მუკის დო ვართ ეიოკინალი ხინჯი, თეშ გეშა, დღას ვა გჷმირინუაფუდუ, მუჭო დუდიშოთხილუ ჯიხაზურგა.

1996 წანაშე მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

ჯიხაზურგა ჭიჭე გას, ზუღაშ დონეშე 550 მეტრას, სანტა-მარია-დელ-მონტეშ მონასტერიშ გოხოლუას იდვალუაფუ. მუჟამსთ თიქ იუ ეკიდილქ, თე რეგიონი ძალამი ოჸოფარე რდჷ დო ფორილი რდჷ შხვადოშხვა სახეშ ჩანარეფით.

ჯიხაზურგას მუში მინჯე, ფრედერიკ II ონადირუ ჸუდეთ გჷმირინუანდჷ, სოიშახ თიქ 1250 წანას ვადოღურუ. თეშ უკული, ნოგაფუ ჯიხათ გეგნაკეთეს, ნამუსჷთ გაჭირებაშ ბორჯის დუდს მითაფორუანდეს. დუდშე, ნოდგჷმს მარმარილოშ კიდალეფი დო სჷმეტეფი უღუდუ, ნამუეფით უკული აბრაგეფქ ქჷგახიის.

XVIII ოშწანურას, ჯიხაშ თელი მონწყილობა გორჩვეს. ბურბონეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფქ, მუში მარმარილოშ სჷმეტეფი დო ოსინთურიშ ჩარჩოეფი კაზერტიშ ომაფე დოხორეშ კიდანჯალას გაგმირინეს. თეშ უკული იჭყაფუ ჯიხაზურგაშ ხანგინძე მეტებაშ დო გოჭყოლადაშ პერიოდი. 1876 წანას, იტალიაშ თარობაქ თინა 25 000 დოლარშა ქიჸიდჷ დო 1928 წანაშე ორესტავრაციე სამუშეფქ ქჷდიჭყჷ.

თეჟამო, ნოგაფუ გმოსახილი რე 1 ევრო-ცენტამ იტალიურ მონეტას.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Paradoxplace Castel del Monte Photo Gallery 
*Tourist Information in English about Castel del Monte
*Photogallery of Castel del Monte 

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
ნიკოლას კეიჯი

thumb|ნიკოლას ქეიჯი (2009)

**ნიკოლას კეიჯი** ( დაბადებაშ ჯოხო: **ნიკოლას კიმ ქოფოლა**, დ. 7 ღურთუთა, 1964, ლონგ ბიჩი, კალიფორნია, ააშ) – ამერიკალი არტისტი, პროდიუსერი დო კინორეჟისორი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* World Trade Center Interview with Nicolas Cage From IGN FilmForce

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი პროდიუსერეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1964
ჯონ ტრავოლტა

thumb|ჯონ ტრავოლტა

**ჯონ ჯოზეფ ტრავოლტა** (დ. 8 ფურთუთა, 1954, ინგლვუდი, ნიუ ჯერსი, ააშ) – ამერიკალი არტისტი დო მუსიკოსი. 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1954
ტრულო

**ტრულო** (-შე, «გუმბათი», ) — ტრადიციული ჸუდეეფი, ეკიდილი რე სქირე ნწყუალაშ მეთოდით (დუღაბიშ უმუშეთ), ცეკური ორთვალით დო უღუ ისტორიაშახიანი სახე. მოდვალირი რე იტალიაშ რეგიონ აპულიაშ ცენტრალურ დო ობჟათე ნორთის.

აიშახ ასქილადირ ტრულოეფშე არძოშე ჯვეში ეგაფილი რე XVI ოშწანურას მურჯაშ პლატოშ გოხოლუას.

ალბერობელოშ ტრულოეფი მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Main characteristics of a trullo
*Entry for "The Trulli of Alberobello" on the UNESCO World Heritage Website
*History and construction techniques of Apulian trulli
*holidays in Puglia 
*Trulli & Alberobello English Video

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
პიენცა

**პიენცა** () — ნოღა იტალიაშ პროვინცია სიენას. მახორობა აკმადგინანს 2 231 ადამიერს (2005).

XV ოშწანურას ნოღაშ აბანს იდვალუაფუდუ ოფუტე კორსინიანო, ნამუშ კვიდრით რდჷ პაპი პიუს II, სიენაშ პიკოლომინეფიშ ფანიაშე. თიქ უზოჯჷ ფლორენციალ არქიტექტორ ბერნარდო როსელინის გეგნუკეთებუდუკო ოფუტე იდეალურ რენესანსულ ნოღათ, მუქჷთ გეხორციალჷ 1459 წანაშ უკული. ნოდგჷმეფს შქას შანულამი რე ოკათედრე ოხვამე დო მიარერიცხუანი დარბაზეფი (პიკოლომინი, ბორჯია, კომუნალე, გონზაგა). პიენცას პირველო გჷმორინაფილ ნოღაშ დოგეგმარაფაშ რაციონალური სქემაქ უკულიანშო არქიტექტორეფშე გინოღალირქ იჸუ ევროპაშ ბრელ შხვა ნოღაშა. 1996 წანას, რენესანსული პიენცა იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Piazza Pio II 
*Hometown Pope Makes Good (Pope Pius II and Pienza)

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
ჟან-კლოდ ვანდამი

**ჟან-კლოდ ქემილი ფრანკო ვან ვარენბერგი ** (ინგლ: Jean-Claude Camille François Van Varenberg, დ. 18 გჷმათუთა, 1960, ბრიუსელი, ბელგია) — ჩინებული ბელგიარი ქიმინჯობური ჟანრიშ არტისტი დო კინორეჟისორი.

კატეგორია:ბელგიარეფი
კატეგორია:ბელგიარი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1960
მონტე-სან-ჯორჯიო

**მონტე-სან-ჯორჯიო** — ტყალამი გვალა შვეიცარიაშ ტიჩინოშ კანტონიშ ობჟათე ნორთის. მუში სიმაღალა ზუღაშ დონეშე 1 097 მეტრა რე. 2003 წანაშე მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა, თიშენი, ნამდა „თინა ტრიასული პერიოდიშ წყარიშ რინაშ აკა კაკალია ჩინებული ობიექტი რე, თეწკჷმა ართო დიხას რინაშ ნოსქილედეფს ხოლო ჩუანს.“ 2010 წანას, მონტე-სან-ჯორჯიოშ იტალიურ ნორთიქ ობიექტიშ გოფართაფაშ ბორჯის თაშნეშე მიშელჷ იუნესკოშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  patrimoine mondial de l'humanité en Suisse 
*  Association Amici del Parco della Montagna 
*  Museo dei fossili Meride

## სქოლიო


კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი შვეიცარიას
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
კატეგორია:შვეიცარიაშ გვალეფი
ბითლზი

**ბითლზი** () — ინგლისური როკ-ბუნა, დორსხუაფილი გოართოიანაფილი ომაფეს, ნოღა ლივერპულს. ბითლზი რსებენდჷ 1960-1970 წანეფს, ბუნას გიმოჩამილი აფუ ართი მილიარდშე უმოსი ალბომი. ბითლზიშ სოლისტეფი რდეს: ჯონ ლენონი, პოლ მაკ-კარტნი, რინგო სტარი დო ჯორჯ ჰარისონი. 

## დისკოგრაფია
;ორიგინალური ბრიტანული ალბომეფი
* *[[Please Please Me]]* (1963)
* *[[With The Beatles]]* (1963)
* *[[A Hard Day's Night]]* (1964)
* *[[Beatles for Sale]]* (1964)
* *[[Help!]]* (1965)
* *[[Rubber Soul]]* (1965)
* *[[Revolver (ალბომი)|Revolver]]* (1966)
* *[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]* (1967)
* *[[The Beatles (ალბომი)|The Beatles]]* (*The White Album*) (1968)
* *[[Yellow Submarine]]* (1969)
* *[[Abbey Road]]* (1969)
* *[[Let It Be]]* (1970)

კატეგორია:ბითლზი
კატეგორია:ინგლისური როკ-ბუნეფი
კატეგორია:როკ-ბუნეფი
კატეგორია:როკ-ბუნეფი დორსხუაფილი 1960
ბჟადალი ევროპა

right|მინი|300პქ|<center>'''ევროპაშ რეგიონეფი'''</center>
**ბჟადალი ევროპა** — ევროპაშ ართ-ართი გეოგრაფიული რეგიონი. თიშ აკოდგინალუა ხშირას ითირჷდჷ, მარა ირო იგურხონარებუდჷ საფრანგეთი, ბენილუქსიშ ქიანეფი - ბელგია, ნიდერლანდეფი, ლუქსემბურგი, დიდ ბრიტანეთი დო ირლანდია. თე ბუნას, მუჭოთ წესინ, ხშირას ურხველუანდეს გერმანიასჷთ, მორო გეოგრაფიულო თინა უმოსო ცენტრალური ევროპაშ ნორთი რე.

შხვადოშხვა ისტორიული დო პოლიტიკური გარმებეფიშ გეშა ბჟადალ ევროპაშა მიშმაჸუდეს თაშნეშე გეჸვენჯი ქიანეფით: 

* პირენეშ ჩქონიშ ქიანეფი - ესპანეთი, პორტუგალია, ანდორა. 
* აპენინიშ ჩქონიშ ქიანეფი - იტალია, სან-მარინო, ვატიკანი.
* ოორუეშ ქიანეფი - ნორვეგია, შვედეთი, ფინეთი, დანია, ისლანდია.
* ალპური ქიანეფი - შვეიცარია, ლიხტენშტაინი, ავსტრია, სლოვენია. 
* ობჟათეშ ქიანეფი - საბერძნეთი, თურქეთი.

## ევროპაშ შხვა რეგიონეფი
* ბჟაეიოლი ევროპა
* ობჟათე ევროპა
* ოორუე ევროპა
* ცენტრალური ევროპა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ევროპაშ სუბ-რეგიონეფი გოეროს ალებათ
* Teaching about Western Europe 
* Western Europe.info 

კატეგორია:ევროპაშ რეგიონეფი
ობჟათე ევროპა

მარჯვნივ|მინი|300პქ||<center>'''ევროპაშ რეგიონეფი'''</center>
**ობჟათე ევროპა** — ევროპაშ ართ-ართი გეოგრაფიული რეგიონი. ობჟათე ევროპა აკმაშქვანც ქიანეფიშ 4 დიდ ბუნას. თენეფიე:

* პირენეშ ჩქონიშ ქიანეფი - ესპანეთი, პორტუგალია, ანდორა, გიბრალტარი.
* აპენინიშ ჩქონიშ ქიანეფი - იტალია, სან-მარინო, ვატიკანი.
* ბალკანეთიშ ჩქონიშ ქიანეფი - რუმინეთი, ბულგარეთი, საბერძნეთი, ალბანეთი, ოორუე მაკედონია, სერბეთი, ბოსნია დო ჰერცეგოვინა, ხორვატია, მონტენეგრო.
* სქირონაშქა ზუღაშ ქიანეფი - მონაკო, მალტა, კვიპროსი.

გეოგრაფიულო ობჟათე ევროპას ორხველჷ თაშნეშე საფრანგეთიშ ობჟათე ნორთი (თ.გ. ფრანგული რივიერა) დო თურქეთიშ ევროპული ნორთი (ანატოლია).

## ევროპაშ შხვა რეგიონეფი
* ბჟაეიოლ ევროპა
* ბჟადალ ევროპა
* ცენტრალური ევროპა
* ოორუე ევროპა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ევროპაშ სუბ-რეგიონეფი გოეროშ ალებათ

*
კატეგორია:ევროპაშ რეგიონეფი
ბჟაეიოლი ევროპა

მარჯვნივ|მინი|300პქ||<center>'''ევროპაშ რეგიონეფი'''</center>
**ბჟაეიოლ ევროპა** — ევროპაშ ართ-ართი გეოგრაფიული რეგიონი. ბჟადალ ევროპაშ მანგურო, ტერმინი ბჟაეიოლ ევროპა შხვადოშხვა კონტექსტის შხვადოშხვა აზჷრით გჷმირინუაფუ. რჩქვანელობურო, თე ტერმინს იგურხონარებუ ზსწ-შ ევროპული ქიანეფი: რუსეთი, ბელარუსი, უკრაინა, მოლდოვა, ყაზახეთი. არძოშე შხირას თინეფიშ რიცხუს ურხველუანა ობჟათე კავკაციაშ ქიანეფც - საქორთუოს, სომხეთის დო აზერბაიჯანს, მორო თინეფი გეოგრაფიულო აზიას იდვალუაფუნა.

რგილი ლჷმაშ ფარანს, ბჟაეიოლ ევროპაშა მიშმეშეს ვარშავაშ პაქტიშ ქიანეფი (პოლონეთი, გდრ, ჩეხოსლოვაკია, უნგრეთი, რუმინეთი, ბულგარეთი), შხირ შვანს ალბანეთი დო იუგოსლავია, თაშნეშე ბალტიაშ სხუნუეფიშ რესპუბლიკეფი (ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა. თეჟამო, შხვადოშხვა პოლიტიკურ დო ეკონომიკურ კონტექსტის თე რეგიონს შილებე მეურხველუან თ.გ. „ვიშეგრადიშ ბუნაშ“ (პოლონეთი, ჩეხეთი, სლოვაკეთი, უნგრეთი) დო ბალკანეთიშ ჩქონიშ სახენწჷფოეფი (საბერძნეთიშ მოხ). 

## ევროპაშ შხვა რეგიონფი
* ბჟადალი ევროპა
* ობჟათე ევროპა
* ოორუე ევროპა
* ცენტრალური ევროპა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ევროპაშ სუბ-რეგიონეფი გოეროშ ალებათ
* SocialEast Forum on the Art and Visual Culture of Eastern Europe
* Tourism Networking of Eastern Europe 
* Eastern Europe Economy Watch

კატეგორია:ევროპაშ რეგიონეფი
ცენტრალური ევროპა

350პქ|მინი|მარჯვნივ|მინი|300პქ||<center>'''ევროპაშ რეგიონეფი'''</center>
ცენტრალური ევროპა — ევროპაშ ართ-ართი გეოგრაფიული რეგიონი. ცენტრალური ევროპა ვა რე თიშნერი დოკვირდაფილი ტერმინი, მუჭოთ ბჟადალი, ვარაბ ჟაეიოლი ევროპა. რგილი ლჷმაშ თებაშ დო ევროპაშ გოფართაფაშ გეშა ევროპაშ ცენტრიქჷთ ბჟაეიოლჸურე გჷნილჷ. თეჟამო თის იანეფიშ ჟირი ბუნა მიაზჷრუაფუ:

* ალპური ქიანეფი — გერმანია, შვეიცარია, ლიხტენშტაინი, ავსტრია, სლოვენია. 
* ვიშეგრადის ქიანეფი — პოლონეთი, ჩეხეთი, სლოვაკეთი, უნგრეთი. 

***მიკოღანკუა:*** ცენტრალური ევროპაშ ქიანეფი რუქას მოღანკილიე ცაშფერო.

## ევროპაშ შხვა რეგიონეფი

* ბჟაეიოლ ევროპა
* ბჟადალ ევროპა
* ობჟათე ევროპა
* ოორუე ევროპა

კატეგორია:ევროპაშ რეგიონეფი
ოორუე ევროპა

მარჯვნივ|მინი|300პქ||<center>'''ევროპაშ რეგიონეფი'''</center>
**ოორუე ევროპა** — ევროპაშ ართ-ართი გეოგრაფიული რეგიონი. ტრადიციულო ოორუე ევროპა იკათუანც სკანდინავიაშ ქიანეფს (ფირჩა გაგებათ): ნორვეგია, შვედეთი, ფინეთი, დანია, ისლანდია. სსრ რსხუშ აკოცჷმაშ უკული თინეფიშ რიცხუს ქჷმიაძინჷ ბალტიაშ 3 ქიანაქ: ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა. თენა რე თე ტერმინიშ პოლიტიკური შანულობა. 

წიმინდე გეოგრაფიული თოლწონუათ, ოორუე ევროპა ალაზიმაფათ დიდი არე რე, ნამუთ იკათუანც ტერიტორიას ალპეფიშ ოორუეთ. თე სარზებაშ გოთოლწონაფათ, ოორუე ევროპაშა, ჟიმოშინელი ქიანეფიშ მოხ, მიშმურც: 

* ბრიტანეთიშ კოკეფი - დიდი ბრიტანეთი, ირლანდია.
* ბენილუქსიშ ქიანეფი - ბელგია, ნიდერლანდეფი, ლუქსემბურგი.
* საფრანგეთიშ ოორუე ნორთი.
* გერმანიშ ნორთი.
* პოლონეთი - ორთაშობურო.
* რუსეთიშ ევროპული ნორთიშ უდიდაში ნორთი.

## ევროპაშ შხვა რეგიონეფი

* ბჟაეიოლი ევროპა
* ბჟადალი ევროპა
* ობჟათე ევროპა
* ცენტრალური ევროპა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)

*
კატეგორია:ევროპაშ რეგიონეფი
პომპეი

**პომპეი** (ლათინურო: Pompeii) — ნოღა ჯვეშ რომს. მიჯალაგჷ ნოღა ჰერკულანუმწკჷმა ართო 79 წანაშ 24 მარაშინათუთას ვულკან ვეზუვიშ ეშაგორგოთიშ გეშა. ოშწანურეფიშ მალობას ვულკანური ფრაველით რდჷ ფორილი. იდვალუაფუ იტალიას ალმახანურ ნეაპოლწკჷმა ხოლოს, ნეაპოლიშ ჸუჯის.

ნოღას მოიგორეს 1748 წანას. თიშ უკული, მუჭოთ ანტიკური ნოღაშ არძოშე ჯგირო მუკოჩუალირი აკნაციმეფი, ანტიკური ქიანაშ დოგურაფაშ უშანულამაშ წყუს წჷმარინუანს. ნოღაშ სისტემატურ დოგურაფაქ ხვალე 1860 წანას დიჭყჷ იტალიარი ჯუზეპე ფიორელიშ ხემანჯღვერალათ დო თე რკვია ამდღარშახ იგინძორებუ. ფიორელიქ თელი ტერიტორია კვადრატეფო დორთჷ (თე მეთოდის ამდღა ხოლო ირინუანა), ირი ძირაფილი ჸუდეშ ხიბა დონომერუ, ფრაველს დო ლავას გორჩქინელი სიჩოლიარა თაბაშირით აკაფშჷ. თეთ შელებუანო გინირთჷ კატასტროფაშ გეშა ღუფილი დო გოსქანჩილი ადამიერეფიშ დო შურდგჷმილეფიშ ენაბეშტეფიშ ეჭოფუაქ.

1997 წანას, ნოღაშ ნოსქილედეფი ჰერკულანუმწკჷმა დო ტორე-ანუნციატაწკჷმა ართო, იუნესკოქ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა გემშეღჷ.

## გალერეა

File:Pompeii&Vesuvius.JPG

File:Pompeii Garden of the Fugitives 02.jpg
File:Pompeii-Street.jpg
File:Pompeii - Temple of Venus.jpg
File:Pompei. Little theatre. IMG 4673.JPG
File:Circumvesuvianapompeii.JPG
File:Pompeji getöteter Hund.jpg
File:Karl Brullov - The Last Day of Pompeii - Google Art Project.jpg
File:Via dell'Abbondanza 1.JPG


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის

* პომპეიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Forum of Pompeii Digital Media Archive

## ლიტერატურა
* რა არის რა: ჩაძირული ქალაქები. ტომი 22. - ქართი, 2008.

კატეგორია:ისტორიული ნოღეფი
კატეგორია:ჯვეში რომიშ ნოღეფი
კატეგორია:იტალიაშ ისტორია
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
ტორე-ანუნციატა

**ტორე-ანუნციატა** () — ნოღა დო კომუნა იტალიას, კამპანიაშ რეგიონიშ ნეაპოლიშ პროვინციას. იდვალუაფუ ნეაპოლიშ ჸუჯიშ წყარპიჯის, ვეზუვიშ გვალაშ ჯინჯის.

ნოღა მოჯალაგუ ვულკან ვეზუვიშ ეშაგორგოთიქ, პირველო 79 წანაშ 24 მარაშინათუთას დო მაჟირაშა 1631 წანას. ტორე-ანუნციატა ართ ბორჯის უშანულამაში მეტალურგიული ცენტრი რდჷ, თეწკჷმა ართო, გოვითარაფილი რდჷ ოჭკომალიშ ხერეჭუა, გჷშაკერძაფილო მაკარონიშ წარმება. ამდღარშო ხერეჭუაშ თარი დარგეფო ოზუღე, აკოანჯარაფაშ დო ფარმაცევტული წარმება სქიდუ.

კომუნაშ ტერიტორიას, გონთხორუეფიშ მოღალუთ ძირაფილი რე ჯვ.წ. I ოშწანურაშ რომაული ვილეფი, ნამუეფით ოეგებიეთ ნერონიშ ალმასქუს, პოპეიას ორხველჷდჷ. თეშენი თინეფს პოპეიაშ ვილეფს უძახჷნა.

1997 წანაშე, ნოღა მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი იტალიას
ნიკოლა რიცოლი

მინი|250პქ|ნიკოლა რიცოლი
**ნიკოლა რიცოლი** (დ. 5 გჷმათუთა, 1971, მირანდოლა, იტალია) იტალიარი არბიტრი დო არქიტექტორი. 

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი არბიტრეფი
კატეგორია:იტალიარი არქიტექტორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1971
ვოლფგანგ შტარკი

thumb|ვოლფგანგ შტარკი

**ვოლფგანგ შტარკი** (დ. 20 გერგობათუთა 1969 ლენდშატი, გერმანია) გერმანალი კუჩხბურთიშ არბიტრი, პროფესიათ ბანკირი. 1999 წანაშე FIFA-შ არბიტრი.

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი არბიტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1969
ვიჯა

**ვიჯა** (, ) — ნოღა დო რაიონი თურქეთიშ რიზეშ პროვინციას, ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლს, ისტორიულ ლაზონას, უჩა ზუღაპიჯიშ ობჟათეჸურე, კაჩკარიშ გვალეფიშ კართეს. 

## ეტიმოლოგია
ვიჯაშ ეტიმოლოგია ჯგირო დოგურაფილი ვა რე, მარა ისხუნუაფჷ ვერსია, ნამდა „ვიჯა“ იდენტურიე ქორთული „ვეძა“-შ, მუთ დიხაშე ეშმალჷ ტიბჷ წყარს შანენს. ლინგვისტური კანონზომიერაფაშ მეჯინათ თაშ რე დო ვიჯაშ რაიონი ხოლო ეფშა რე თეჯგურა ტიბჷ წყართოლეფით. 

## გეოგრაფია
ვიჯაშ რაიონიშ უმენტაში ნორთი გვალას მეუღჷ. ჰავა ლიბჷ დო ტიბჷ რე, ჩანს უჩა ზუღაპიჯიშ კლიმატშო ოსქვებური ჯალეფი დო ტყალეფი. ბჟაეიოლშე არტაშენი უხურგანს, ბჟადალშე ჰემშინი (ტამპური), ჩაიელი (მაპავრი) დო იქიზდერე (ხურასი), ოორუეჸურე ათინა დო ობჟათეჸურე იუსუფელი დო ისპირი. ვიჯაშ რაიონიშ ტერიტორიას მოურს ღალეფი: ფურტონა, ხალა, ელევითი, პალოვითი დო შხვა. ვიჯაშ რაიონს ანდა დიდი გვალა რე: კაჩკარი, ელევითი, აბუცორი, ვერჩენიკი. 

## ისტორია
ვიჯა კოლხეთიშ დო ეგრისიშ ომაფეეფშა, უკული ტრაპიზონიშ იმპერიაშა მიშმეშჷ. 1509 წანას ოსმალეთიშ იმპერიაშ ხეშა გინილჷ. 

## მახორობა
2011 წანაშ ეჭარუათ ვიჯაშ რაიონს სქიდუდჷ 6083 კოჩი, თაჸურეშე 1313 ნოღას. მახორუეფიშ 70% ჰემშინი რე, დოსქილადირი ლაზეფი. 

## ისტორიული ობიექტეფი დო ოქინაფუეფი
* აიდერი — ოფუტე, სოდეთ ჩხე აბანოეფი რენ. 
* ფურტონაშ ლეხერა — მოდირაკილ ხინჯეფით გოფშა ღალიშ ლეხერა. 
* ზილკალე — ოშქარ ოშწანურეფიშ ჯიხა. 
* კალე-ი ბალა — ოშქარ ოშწანურეფიშ ჯიხა.

## შინელი ვიჯარეფი
* მაჰმუთ თურანი — ჰემშინი მუსიკოსი 
* ამედი კუმლი — ლაზი ფოლკლორისტი 
* ომერი ქჷზმჷში — ლაზი ლოტბარი 

## ტერიოტრიული მონწყუალა
ვიჯაშ ნოღა 5 მაჰალეშე(განობაშე) აკმოდირთუ: 
* მერქეზი 
* აშაღჷ ჩამლჷჯა (ვიჯეი სუფლა) 
* ქონაქლარ (მაკრევისი) 
* ქავაქი (მიქრუნი) 
* სჷრთი 

ვიჯაშ რაიონი 20 ოფუტეშე აკმოდირთუ, თაჸურეშე 7 ლაზური რე დო 13 ჰემშინური. 

ლაზური ოფუტეეფი
* დიქქაია (მეკალესკირითი) 
* ჩაიჷრდუზუ (ღვანდი) 
* თოფლუჯა (მწანუ) 
* მურათ (ქომილო) 
* ქიოფრუქიოი (აბიჩხო) 
* ბეჰიჯე (ბეიჯა) 
* ქადჷქიოი (ორენკითი) 

ჰემშინური ოფუტეეფი
* ორთაქლარი (ჰემშინ ბაშქოი)
* ორთანქიოი (ორთანი)
* ორთაიაიალა (ჰემშინ ორთაქიოი)
* სირაქიოი (ჰემშინ აშაღჷქიოი)
* შენქიოი (ომოქთა)
* შენიუვა (ჭინჭივა)
* იულქუ (მოლევინცი)
* იაიალაქიოი (ელევითი)
* იაზლჷქი (ვაროში)
* იოლქიი (კუსივა)
* იუქარჷ შიმშირლი (კისმენმელივორი)
* ზილკალე (კოლუნა)
* ჩათი (დაპი)

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Çamlıhemşin with photographs 
*  Gulapoğlu Ailesi Sitesi - Gulapoglu Family Site from Camlihemsin 
*  the Çamlıhemşin-Hemşin foundation
*  a forum for discussion of all things Hamsheni 
*  website tilted "WE ARE HEMŞİNLİ"

კატეგორია:თურქეთიშ ნოღეფი
ჰამბერიშ ხინჯი

thumb|350px|ჰამბერიშ ხინჯი
**ჰამბერიშ ხინჯი** (ინგლ. Humber Bridge) — სიდიდათ მაანთხა ართფსუამი ბონდი მოსოფელს; იდვალუაფუ კინგსტონ–აპონ–ჰალწკჷმა, ინგლისი. ხინჯი გინოზინდილიე ჰამბერიშ (ორთაშობური წყაროჩუაშე გოჭყაფილი წყარმალუეფიშ ტრენტიშ დო უზიშით) ბარტონ–აპონ–ჰამბერიშ დო ჰესლიშ შქას დო აკმაშქვანც იორკშირიშ ისტ–რაიდინს დო ოორუე ლინკოლნშირს.

ხინჯიშ კიდანჯუაშ გეგმაქ დუდშენო 1930–ამ წანეფც იქიმინჷ, უკული გჷნიქიმინჷ 1955 წანას, მორო სამუშეფი 1972 წანაშ 26 კვირკვეშახ ვა დოჭყაფე. ხინჯი საბოლოოთ 1981 წანაშ 1 კვირკვეს დიაფალქ გონწყჷ ოფიციალურო. პროექტიშ კონსულტანტი–ინჟინერეფი ორდეს ფრიმენ ფოქს & პარტნიორეფი (თეჟამიშ ჰაიდერი).

ხინჯიშ ცენტრალური ფსუა 1410 მეტრა რე, ოდო ედომუშამი სიგჷრძა 2220 მ. ჰამბერიშ ხინჯი მოსოფელს არძოშე გჷნძე ართფსუამი ბონდი რდჷ 16 წანაშ მალობას.

## გალერეა

Image:Humber_Bridge_South_Bank2.jpg
Image:Humber_bridge_walkway.jpg
Image:Humberbridgetowercloseup.jpg
Image:Humber Bridge00026.jpg
Image:Humber bridge.jpg
File:Humber_bridge_north_bank1.jpg


## რესურსეფი ინტერნეტის

* Humber Bridge Board
* Humber Rescue, based underneath the bridge
* Humber Bridge

კატეგორია:ბონდეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ხინჯეფი
ბორჩხა

**ბორჩხა** (ლაზურო ბორჩხა / Borçxa, ქორთულო ბორჩხა, თურქულო Borçka) — ნოღა დო რაიონი თურქეთიშ ართვინიშ პროვინციას, ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლს, ისტორიულ კლარჯეთის. 

## ეტიმოლოგია
ბორჩხაშ ეტიმოლოგია გურიწჸულო კილასხუნილი ვა რე, მარა მენცარეფი ოალუნა არზის, ნამდა ტოპონიმიშ ეგაფილობა ქორთულ-ზანური რენი. ორდო თე აბანს „ფორჩხა“ ნოჯოხობუე.

## გეოგრაფია
ბორჩხა გვალამ აკანს რე გოფაჩილი. ჰავა ტიბჷ დო ლიბჷ რე. ბორჩხაშ რაიონს ულუანს წყარმალუეფი: ჭოროხი, ჩხალა, მურღული, დევისკეტი. არძოშ უმოს მაღალი ჭურჭულიე კარჩხალიშ გვალა - 3414 მ. ბორჩხაშ რაიონს ბჟადაალშე უხურგანს ხოფა, ბჟაეიოლშე შავშათი, ობჟათეშე მურღული დო ართვინი, ოორუეშე — საქორთუო. 

## ისტორია
ბორჩხა დიაოხიშ ომაფეს ორხველუდჷ, უკულ ტაო-კლარჯეთის დო სამცხე-საათაბაგოს. უკული აკოშქუმალირ ქორთულ სახენწჷფოშ ნორთი რდჷ. რეგიონშა სელჯუქეფიშ მუკორჩქინაშ უკულ ოსმალეთიშ ხეშა გინილჷ. 1918 წანას საქორთუოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ დორხველობას რდჷ, მარა 1921 წანაშ 9 ფურთუთას, ბოლშევიკეფიშ ოკუპაციაშ დო საქორთუოშ რესპუბლიკაშ დოხუაფაშ უკულ თურქეთშა იჸუ გინოჩამილქ.

## მახორობა
2011 წანაშ ეჭარუათ ბორჩხაშ რაიონს სქიდუდჷ 23 693 კოჩი, თაჸურეშე 10 551 ნოღას. მახორუეფიშ 70% მუსულმანი ქორთუეფი რენა, დოსქილადირი ლაზეფი დო ჰემშინეფი.

## ისტორიული ობიექტეფი დო ოქინაფუეფი
* ებრიკაშ ოხვამე — ოშქარ ოშწანურეფს ბაგრატიონეფიშ ეგაფილი ჯვეში ოხვამეშ აკნაცჷმეფი 
* მაკარეთიშ ოხვამე — ჯვეში ოხვამეშ აკნაცჷმეფი

## შინელი ბორჩხალეფი

* ბაიარ შაჰინი (გუნდარიძე) — თურქეთის პოპულარული ქორთუ მობირე 
* ისმეთ აჯარი — მილიარდერი 
* ჰუსეინ აიდინი — შინელი ბანკირი 
* აიქუთ ქოჯამანი — მოკუჩხბურთე, თურქეთიშ ნაკორობაშ ჸოფირი მაკათური, ფენერბახჩეშ ჸოფირი მოლაჸაფე, ფენერბახჩეშ ტექნიკური დირექტორი. 
* დავუთ დურსუნი — პუბლიციტი დო მოღალე.

## ტერიტორიული მონწყუალა

ბორჩხაშ ნოღა 4 მაჰალეშე (განობაშე) აკმოდირთუ: 

* მერქეზი
* აქსუ
* გიუნდოღდუ
* იენიიოლი

ბორჩხაშ რაიონი 36 ოფუტეშე აკმოდირთუ, თაჸურეშე 4 ოფუტეს მიშმეკოროცხანს ლაზური თემი „ჩხალა / ჩხალაზენი“. 

* ადაგიული (ადაგული/ ახალდაბა)
* აქფჷნარი (არხვა)
* ალაჯა (შუახევი)
* ამბარლჷ (დამპალი)
* არალჷქი (ქვედა კლასქური)
* არქაქიოი (არჩვეთი)
* ათანოღლუ (ზედა კლასქური)
* ავჯჷლარი (ავანა)
* ბალჯჷ (ბაგენი)
* ჯამილი (ხერთვისი)
* ჯივანი (ჯვარი)
* ჩავუშლუ (კატაფხია)
* ჩაილჷ (ჯგირიაზენი)
* ჩიფთექიოფრუ (ჟურხინჯი / წკარყა ) - ლაზური თემიშ ოფუტე 
* დემირჯილერი (ხანდუზი) - ლაზური თემიშ ოფუტე
* დიუზენლი (ზედვაკე) 
* დიუზქიოი (ჩხალა / ჩხალაზენი) - ლაზური თემიშ ოფუტე
* ეფელერი (ეფრატი)
* ფჷნდჷქლჷ (სახანდრო) - ლაზური თემიშ ოფუტე
* გიუნეშლი (?)
* გიურეშენი (ბეღლევანი) 
* გიუზელიურთი (?)
* იბრიქლი (ებრიკა)
* ქალე (მაკარეთი)
* ქარშჷქიოი (ხება)
* ქაიადიბი (ზედა მარადიდი)
* ქაიალარი (ქვაბისთავი)
* ქაინარჯა (დევისკეტი)
* მარალქიოი (მინდიეთი)
* მურათლჷ (მარადიდი) 
* ორუჯულერი (ცოცხობანი / მურკივეთი)
* შერეფიე (ოხორდია)
* თარაქლჷ (ტირაბენი)
* უღურქიოი (აკრია)
* იეშილქიოი (მონასტერი)
* ზორლუ (ტჷხლაზორი)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ადმინისტრაციაშ ვებ-ხასჷლა
* მუნიციპალიტეტიშ ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:თურქეთიშ ნოღეფი
დამირ სკომინა

**დამირ სკომინა** (დ. 15 მარაშინათუთა, 1976, კოპერი, სლოვენია) სლოვენიარი კუჩხბურთიშ UEFA-შ არბიტრი. 

კატეგორია:სლოვენიარეფი
კატეგორია:სლოვენიარი არბიტრეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1976
ბრუ-ნა-ბოინი

**ბრუ-ნა-ბოინი** (ირლ. Brú na Bóinne) — იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი ირლანდიას, წყარმალუ ბოინიშ მოღირიკუაშ აბანს. წჷმარინუანს ევროპაშ უდიდაშ დო არძაშე შანულამ მეგალითურ არეალს.

## ქოძირით თაშნეშე
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* UNESCO's World Heritage Site  description
* Official website link
* Boyne Valley Portal Website
* Martin Byrne's Newgrange pages 
* Newgrange.com
* Knowth.com

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ირლანდიას
კისისხევი (წყარმალუ)

**კისისხევი** — წყარმალუ თელავიშ მუნიციპალიტეტის. სიგირძა 37 კმ, ღანჩოშ ფართობი 142 კმ². ოდუდე უღუ გომბორიშ ქჷნდჷრიშ ოორუე-ბჟაეიოლ კართეს, ზუღაშ დონეშე 1755 მეტრაშ სიმაღალას. მიშმაკათუ წყარმალუ ალაზანს მარძგვანშე. ეთმიჯუმუაფუ ჭვემაშ, თირიშ დო დიხაშთუდონ წყარეფით. წყარალა უჩქჷ აფუნს, წყარიშ სიჭიჭარე ზოთონჯის, ზარხულ-დამორჩილს უჩქჷ ჭვემეფით გუმოჭანაფილი წყარიშმოლაფა დო პოპორი.

ოშქაშე წანიერი ხარჯი ოფუტე კისისხევიწკჷმა რე 1,45 მ3/წმ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ წყარმალუეფი
პონტკისილტეშ აკვედუკი

**პონტკისილტეშ აკვედუკი** (; უელს. *Traphont Ddŵr Pontcysyllte*) — ონიშე აკვედუკი უელსის, ნამუსჷთ წყარმალუ დიშ ლეხერს დვალირი ლიანგოლენიშ არხიშ წყარი ოორუე-ბჟაეიოლ უელსის გინუღუ. თიშ კიდანჯალაქ 1805 წანას ითუ დო დიდი ბრიტანეთიშ უგინძაშ დო უმაღალაშ აკვედუკის წჷმარინუანს.

წყარმალუშ ლეხერს მუში სიმაღალა 38 მეტრი რე, 2009 წანაშე მიშულირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა, მუჭოთ „ომენოღალე ინჟინერიაშ შანულამი ბიჯგი ორეწუალე რევოლუციაშ ბორჯის.“

ეკიდუაშე 200 წანაშ უკული ხოლო, აკვედუკი ამდღა ხოლო ექსპლუატაციას რე დო თიშ გოთოლწონაფათ, ნამდა თინა ართ-ართი მეჭედას დოხორელ რეგიონს იდვალუაფუ, ირწანურო თის 15 000 ნიში გითმონჩურუნს.

## გალერეა

Image:pontcysyllte aqueduct arp.jpg
Image:WalesC0171.JPG
File:Under Pontcysyllte.jpg
File:Longdon-on-Tern Aqueduct.jpg


## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გოართოიანაფილ ომაფეს
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 360 Degree panoramic view at BBC Shropshire 
* Aerial photo at Windows Live Local
* Wrexham on-line tour: Pontcysyllte Aqueduct
* Construction visualisation video
* Articles on the construction of the Pontcysyllte Aqueduct from the Royal Commission on Ancient and Historical Monuments of Wales  

## სქოლიო


კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი გოართოიანაფილ ომაფეს
მუკდენიშ დოხორე

**მუკდენიშ დოხორე** (ჩინ. 盛京宮殿) — ორდოიანი ცინიშ იმპერიაშ ოიმპერატორე დოხორე ჩინეთის. იდვალუაფუ მანჯურიაშ რეგიონს, შენიანიშ პროვინცია ნოღა მუკუდენს.

დოხორექ ეკიდილქ იჸუ ახ. წ. 1625 წანას, გარკვეულ სტრუქტურეფქ გიაძინჷ 1631 წანას. 1644 წანას, მინიშ დინასტიაშ პეკინშა გინულაშ უკული, მუკუდენიშ დოხორექ ოიმპერატორე სტატუსი მიოდინუ დო ხვალე რეგიონულ შანულობაშ დოხორეთ გინირთჷ.

1780 წანას, იმპერატორ ციანლუნქ კომპლექსის გარჯვეული სტრუქტურეფი ქიგუძინჷ დო დოხორექ უმოს მეტო ტრადიციული სახე ქიმიღჷ. ეშანილი დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფი, წანმოწანაშ გარკვეულ ბორჯის უციოთ თე დოხორეს ატარენდეს.

1955 წანას, კომპლექსიქ მუკუდენიშ დოხორე-მუზეუმო გეგნიკეთჷ.

2004 წანას, იუნესკოქ ობიექტი მოსოფელიშ მონძალაშ ერკებულს 1987 წანას მიშაღალი პეკინიშ აკრძალულ ნოღას ქიგუძინჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ჩინეთის 
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მუკდენიშ დოხორე იუნესკოშ ვებ-ხასჷლას

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ჩინეთის