open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჯეიმს დევიდ ფორბსი

**ჯეიმს დევიდ ფორბსი** (ინგლ. James David Forbes; დ. 20 პირელი, 1809, ედინბურგი, შოტლანდია — ღ. 31 ქირსეთუთა, 1868, ბრისტოლი, ინგლისი) — შოტლანდიარი ფიზიკოსი დო გლაციოლოგი, ნამუშ ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ თერმული კონდუქცია დო სეისმოლოგია.

## ბიოგრაფია
ჯეიმს დევიდ ფორბსიქ დებადჷ 1809 წანაშ 20 პირელს, შოტლანდიაშ ნოღა ედინბურგის. გურაფულენდჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ, 1833-1860 წანეფს, მუშენდჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტიშ ნატურფილოსოფიაშ პროფესორო. 1860-1868 წანეფს იმუშუ სენტ-ენდრიუშ უნივერსიტეტის ხოლო. 1836-1844 წანეფს ფორბსიქ გჷმაბჟინუ მენცარული ნახანდი "სიტიბაშ რკვიებაშ გეშა". 1846 წანაშე ფორბსიქ დიჭყჷ სიტიბაშ რკვიება ექსპერიმენტალურო. 1840-იან წანეფშე ფორბსიქ დეინტერესჷ ჯიშთეფით. ჯიშთეფიშ მენცარული რკვიებაშ გეშა იდჷ შვეიცარიაშა, ნორვეგიაშა სოდეთ ჯიშთეფიშ სტრუქტურას დო ბაძაძეფს ირკვიენდჷ. ფორბსი მოღალენდჷ გეოლოგიაშ დარგის ხოლო. ფორბსის უღუ ნაჭარეფი თერმული წყუეფიშ დო ვულკანეფიშ გეშათ ხოლო. ჯეიმს დევიდ ფორბსი რდჷ ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ დო ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. 1838 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ ფორბსის გინოჩჷ რუმფორდიშ მენდალი დო 1843 წანას ომაფე მენდალი. 1842 წანას ფორბსიქ გიმიგონჷ სეისმოგრაფი. ფორბსიქ ღურუ 1868 წანაშ 31 ქირსეთუთას, ინგლისიშ ნოღა ბრისტოლს. ნთხორილი რე ედინბურგიშ დინიშ სასაფლას. ჯეიმს დევიდ ფორბსიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი წყარმალუ დო ართ-ართი ჯიშთი ახალი ზელანდიას.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
*
*
*
*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯეიმს დევიდ ფორბსი ენციკლოპედია ბრიტანიკას

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი გლაციოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1809
კატეგორია:ნაღურა 1868
1390-იანეფი

**1390-იანი (ვითოშ სუმოშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1390-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშ ოთხონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1390 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1399 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1380-იანეფი

**1380-იანი (ვითოშ სუმოშ ოთხონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1380-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშ ოთხონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1380 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1389 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1370-იანეფი

**1370-იანი (ვითოშ სუმოშ სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1370-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშ სუმონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1370 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1379 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1360-იანეფი

**1360-იანი (ვითოშ სუმოშ სუმონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1360-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშ სუმონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1360 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1369 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1350-იანეფი

**1350-იანი (ვითოშ სუმოშ ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1350-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშ ჟარნეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1350 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1359 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1340-იანეფი

**1340-იანი (ვითოშ სუმოშ ჟარნეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1340-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშ ჟარნეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1340 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1349 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1330-იანეფი

**1330-იანი (ვითოშ სუმოშ ეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1330-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშ ეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1330 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1339 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1320-იანეფი

**1320-იანი (ვითოშ სუმოშ ეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1320-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშ ეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1320 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1329 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1310-იანეფი

**1310-იანი (ვითოშ სუმოშ ვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1310-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშ ვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1310 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1319 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1300-იანეფი

**1300-იანი (ვითოშ სუმოშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1300-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1300 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1309 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1290-იანეფი

**1290-იანი (ვითოშ ჟიროშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1290-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშ ოთხონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1290 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1299 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1280-იანეფი

**1280-იანი (ვითოშ ჟიროშ ოთხონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1280-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **სუმოშ ოთხონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1280 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1289 წანაშ 31 ქირსეთუთას.
1270-იანეფი

**1270-იანი (ვითოშ ჟიროშ სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1270-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ ** ჟიროშ სუმონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1270 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1279 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1260-იანეფი

**1260-იანი (ვითოშ ჟიროშ სუმონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1260-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ ** ჟიროშ სუმონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1260 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1269 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1250-იანეფი

**1250-იანი (ვითოშ ჟიროშ ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1250-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ ** ჟიროშ ჟარნეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1250 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1259 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1240-იანეფი

**1240-იანი (ვითოშ ჟიროშ ჟარნეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1240-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ ** ჟიროშ ჟარნეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1240 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1249 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1230-იანეფი

**1230-იანი (ვითოშ ჟიროშ ეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1230-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ ** ჟიროშ ეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1230 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1239 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1220-იანეფი

**1220-იანი (ვითოშ ჟიროშ ეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1220-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ ** ჟიროშ ეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1220 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1229 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1210-იანეფი

**1210-იანი (ვითოშ ჟიროშ ვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1210-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ ** ჟიროშ ვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1210 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1219 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1190-იანეფი

**1190-იანი (ვითოშ ოშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1190-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოშ ოთხონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1190 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1199 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1180-იანეფი

**1180-იანი (ვითოშ ოშ ოთხონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1180-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოშ ოთხონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1180 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1189 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1170-იანეფი

**1170-იანი (ვითოშ ოშ სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1170-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოშ სუმონეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1170 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1179 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1160-იანეფი

**1160-იანი (ვითოშ ოშ სუმონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1160-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოშ სუმონეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1160 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1169 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1150-იანეფი

**1150-იანი (ვითოშ ოშ ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1150-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოშ ჟარნეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1150 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1159 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1140-იანეფი

**1140-იანი (ვითოშ ოშ ჟარნეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1140-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოშ ჟარნეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1140 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1149 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1130-იანეფი

**11ო0-იანი (ვითოშ ოშ ეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1130-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოშ ეჩდოვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1130 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1139 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1120-იანეფი

**1120-იანი (ვითოშ ოშ ეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1120-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოშ ეჩიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1120 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1129 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1110-იანეფი

**1110-იანი (ვითოშ ოშ ვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1110-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოშ ვითიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1110 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1119 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1100-იანეფი

**1100-იანი (ვითოშ ოშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1100-იანეფი** ვარ-და უბრალეთ **ოშიანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1100 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1109 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
1090-იანეფი

**1090-იანი (ვითოშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **1090-იანეფი** — გრიგორიანული კალენდარიშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1090 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 1099 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
ალფრედ რასელ უოლესი

**ალფრედ რასელ უოლესი** (ინგლ. Alfred Russel Wallace; დ. 8 ღურთუთა, 1823, ლანბადოკი, მონმუტშირი, უელსი — ღ. 7 გერგობათუთა, 1913, ბროდსტონი, დორსეტი, ინგლისი) — ბრიტანალი ბოტანიკოსი, ბიოლოგი, გეოგრაფი, ანთროპოლოგი დო ილუსტრატორი, ჩარლზ დარვინიწკჷმა ართო, ორთაშობური სელექციაშ თეორიაშ დუმარსხუაფალი.

ალფრედ რასელ უოლესიქ გიმირკვიუ ამაზონიშ აუზი დო უკულ მალაიშ არქიპელაგი, სოდეთ აკეთჷ უოლესიშ ღოზიშ იდენტიფიკაცია. უოლესიშ ღოზი ინდონეზიაშ არქიპელაგის გუთმორთჷნს ჟირო: ბჟადალი რეგიონო, სოდეთ ჩხოლარეფი ჯინჯიერო უმოსო აზიური რე დო ბჟაეიოლი რეგიონო, სოდეთ ფაუნა ავტრალაზიურს მოგენს. უოლესი მერჩქინელი რდჷ XIX ოშწანურაშ უდიდაშ ექსპერტო ჩხოლარეფიშ გეოგრაფიული გოფაჩუაშ რკვიებაშ დარგის დო უოლესის ბიოგეოგრაფიაშ მუმას ხოლო უძახუდეს. უოლესიქ მიშეღჷ დიდი მენცარული კონტრიბუცია ევოლუციური თეორიაშ გოვითარაფაშა. უოლესიქ წჷმარინუ აპოსემატიზმიშ დო უოლესიშ ეფექტიშ კონცეფციეფი. 1904 წანაშ უოლესიშ წინგი "ადამიერიშ აბანი ოქიანუს", ეთმოჭარუნს თელარაშ არსებობაშ იდეეფს შხვა პლანეტეფს. უოლესი რდჷ ართ-ართი მაართა მენცარი, ნამუთ სერიოზულო რდჷ დაინტერესებული მოროხის თელარაშ არსებობაშ იდეეფით. ალფრედ რასელ უოლესი მენცარული აქტივობეფიშ გარდა დაინტერესებული რდჷ სოციალური აქტივობათ ხოლო დო რდჷ XX ოშწანურაშ ბრიტანეთიშ კაპიტალისტური სისტემაშ ოპონენტი. უოლესის სპირიტუალიზმიშ წანდჷ დო ჸათეშ გეშაშ შხვა მენცარეფიწკჷმა კონფლიქტეფი ხოლო უღუდჷ. უოლესი რდჷ შინელი ავტორი დო თიშ არძაშე უმოსო პოპულარულიე წინგი რდჷ მალაიშ არქიპელაგი, სოდეთ უოლესი ეთმოჭარუნს მუშ მენცარულ რკვიებეფს სინგაპურს, ინდონეზიას დო მალაიზიას. უოლესი რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ დო ჯილდოეფიშ ლაურეატი. 1866 წანას უოლესი რდჷ ბრიტანეთიშ მენცარობაშ ასოციაციაშ ანთროპოლოგიაშ სექციაშ პრეზიდენტი დო 1870 წანაშე ლონდონიშ ენტომოლოგიური ჯარალუაშ პრეზიდენტი. 1893 წანაშე უოლესი რდჷ ბრიტანეთიშ ასოციაციაშ ბიოლოგიაშ სექციაშ დირექტორი. უოლესიშ ჯოხონობაშ რე კრატერეფი თუთას დო პლანეტა მოროხის. 1895 წანას უოლესიშ ჯოხოქ გიადჷ ართი გვალას სიერა-ნევადაშ გვალეფიშ სისტემას, კალიფორნიაშ შტატის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ალფრედ რასელ უოლესი ენციკლოპედია ბრიტანიკას
* 
* The Wallace Memorial Fund's gallery of Wallace-related images 
* Alfred Russel Wallace. His botanical contribution, from PlantsPeoplePlanet 
* Wallace Online. The first complete online edition of the writings of Alfred Russel Wallace

კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1823
კატეგორია:ნაღურა 1913
300-იანეფი

**300-იანი (სუმოშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **300-იანეფი** — IV ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 300 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 309 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* ბრუო სათაროშ ლჷმაქ გეთჷ (291—306) ჩინეთის სიმა იუეშ გომორძგუათ. ლჷმათ დაღარი ოორუ ჩინეთის ქენშაკათჷ „ხუთი ბარბაროსი ტომქ" (Wu Hu), ქჷდარსხუეს კონგლომერატი „ვითაამშვი ბარბაროსული სახენწჷფო" (304—439).
* დიოკლეტიანეშ ედიქტიქ ფასეფიშ გეშა (301) მეღებულქ იჸუ ინფლაციაშ სააწმარენჯოთ. ქირსიანეფიშ არძაშე კონწარი თხოზინქ ქიდიჭყჷ (303; Diocletianic Persecution), ნამუთ ვაღიარენდჷ რომიშ იმპერატორიშ ღორონთიერალას.
*301 წანა — სომხეთიქ ქირსიანობა მიღჷ.
* რომიშ ავგუსტეფი-წორომამართალეფი დიოკლიტიანე დო მაქსიმიანე ხემანჭუაფა ივარუეს (305) დოდგინელი წესი დო რიგიშ მეჯინათ. ქიდიჭყჷ ანდა პრეტენდენტიშით ხემანჭუაფაშო ბურჯაფიქ (306—324; Civil Wars of the Tetrarchy).
* ობჟათე იაპონიაქ აკიართიანჷ სახენწჷფოთ იამატო (250 (300) — 710).

## კულტურა
* კოფუნიშ პერიოდიშ დაჭყაფუ იაპონიას (250 (300) — 538).

## სქოლიო

კატეგორია:
250-იანეფი

**250-იანი (ჟიროშ ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **250-იანეფი** — III ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 250 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 259 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* **250-იანეფი** — რომიშ უჯია ბურჯაფი სპარსალეფწკჷმა მესოპოტამიაშ დო სომხეთიშ გეშა. ბურჯაფის გიმორძგუეს სპარსალეფქ.
* III ოშწანურას რომიშ იმპერიას კრიზისიქ მიძინჷ აბრიტიშ ბურჯაფის (251) მარცხიშ უკული.
* დუანიშ ტომქ ქუდარსხჷ სიანბური სახენწჷფო.
* ვესტგოთეფიშ მიშაკათინჷ ილირიაშა დო მაკედონიაშა, ვესტგოთეფიშ ისტორიაშ დოჭყაფა.
* ნანკინიშ უნივერსიტეტიშ დორსხუაფა (258)

## პერსონალიეფი
* 253—260 — რომიშ იმპერატორი ვალერიანე
* 251—258 — ანტიპაპი ნოვიციონი
* 251—253 — რომიშ პაპი წიმ. კორნელიუსი.
* 254—257 — პაპი წიმ. სტეფანე I.
* 257—258 — რომიშ პაპი წიმ. სიქსტუს II.

## ნაღურა
* ორიგენე — ქირსიანი ღორონთიშმორაგადე (მეხ. 254)
* ფილოსტრატუსი — რომაალი ჭარუ (მეხ. 257)

კატეგორია:
240-იანეფი

**240-იანი (ჟიროშ ჟარნეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **240-იანეფი** — III ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 240 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 249 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

* 240-იანეფიშ შქა წანეფი — იმპერატორ პილიპეშ ლჷმა გოთეფწკჷმა დო შხვა ევროპალ ტომეფწკჷმა.
* 240-იანეფი — რომიშ გარნიზონეფი გეგშიჸონეს ბოსფორიშ ომაფეშე.
* 240-იანეფიშ მაჟირა ნორთი — სომხეთიშ მაფა ხოსროვ I ლჷმას აგჷნძორენს აპარსალეფწკჷმა. ხოსროვი დოჸვილჷ სპარსალეფიშ ნაქირებუ მალიმორქ.
* დოხოლ. 250 — აქსუმიშ მაფა აფილასი.
* დოხოლ. 250 — მაიაშ ორდოიანი კლასიკური პერიოდიშ დაჭყაფუ.

კატეგორია:
210-იანეფი

**210-იანი (ჟიროშ ვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **210-იანეფი** — III ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 210 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 219 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

* **210-იანეფი** — არდაშირქ ქიდიჸუნუ პარსი ედომუშამო დო ქჷდიჭყუ ჯეიშ, ჰერმანიშ (ისპაანი) დო ხუზისტანიშ (სიზიანუ) ეჭოფუა.
* 210-იანეფიშ მაჟირა ნორთი — დაოშეფქ ქიმირაგადეს გენერალ ლუ ბეიწკჷმა დო თიშ მალიმოტეფწკჷმა ცაო ცაოშ სააწმარენჯო ბურჯაფიშ გეშა. დუდშე თინეფი გერდეს წყარმალუეფიშ ჰანიშ დო იანძიშ ოშქაშეს. დემარცხეს დო მიდართეს სიჩუანშა.
* მარკუს ავრელის ანტონინე ჰელიოგაბალუსიქ დო კვინტუს ტინეუს საცერდოსიქ გინირთეს კონსულო.

კატეგორია:
220-იანეფი

**220-იანი (ჟიროშ ეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **220-იანეფი** — III ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 220 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 229 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* სუმი ომაფეშ ეპოქა ჩინეთის (220—280; ვიე; უ; შუ). იმპერატორიშ ზოჯუათ გეუქვუ ფარაქ, გინოთირუაშ მეშქაშათ გინირთჷ ლაწკარქ დო აბრეშუმქ.
* 220-იანეფიშ მაჟირა ნორთი — პრეტორი, უკული კონსული გორდიანე-უკულაში, გორდიანეშ ქომოლსქუა.
* პართიაშ ომაფეშ დათებუ.
კატეგორია:
200-იანეფი

**200-იანი (ჟიროშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **200-იანეფი** — III ოშწანურაშ რანწკო 1-ლი ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 200 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 209 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* მოსოფელიშ მახორობაქ 257 მილიონს ქემიოჭირინჷ.
* ჩიბიშ ბურჯაფი (208).
* II ოშწანურაშ დათებუ — III ოშწანურაშ დაჭყაფუ — პიქტეფქ შოტლანდიაშე ოორუე ირლანდიას ქიდიხორეს.
* II ოშწანურაშ დათებუ — III ოშწანურაშ დაჭყაფუ — ბოსფორიშ მაფეფი კოტის II დო სავრომატუს II. სკვითეფშა დო სარმატეფშა გერჯგინა.
* 200-იანი წანეფი — სეპტიმიუს სევერუსიქ პართიალეფწკჷმა ლჷმეფიშ შედეგო ქიდიჸუნუ ადიაბენა დო თინა გინართინჷ პროვინციათ — ასირია. სომხეთიშ მაფა ვაგარშ II-შ პერიოდის რომქ ჯარი გეგშეჸონჷ სომხეთიშე.
* III ოშწანურაშ დაჭყაფუ — აპოლოგეტი მინუციუს ფელიქსუსიშ დიალოგი „ოქტავიუსი“. თექ გინოჩჷ ფრონტონუსიშ ქირსიანეფიშ სააწმარენჯო რაგადუა.
* III ოშწანურაშ დაჭყაფუ — მესოპოტამიას, არაბი მადუდექ ჰიბიშე ქჷდარსხუ ომანიშ ომაფე არაბეთის.
* III ოშწანურაშ დაჭყაფუ — პართიას ბურჯაფი, მესოპოტამიას გომანგარაფილჷ ვოლოგაზეს V-შ დო მიდიას გეპონილჷ არტაბანუს V-შ შქას.
* III ოშწანურაშ დაჭყაფუ — ფუიუი თხულენს ჩინეთიშ აკოდგინალუაშა მიშულას.
* III ოშწანურაშ დაჭყაფუ (ტრადიციულო ჯვ. წ. 158-98) — იაპონიაშ 9-ა იმპერატორი კაიკა (ტრადიციულო ჯვ. წ. 208-98).

## სქოლიო

კატეგორია:
190-იანეფი

**190-იანი (ოშ ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **190-იანეფი** — II ოშწანურაშ რანწკო 10-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 190 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 199 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* ხანიშ დინასტიაშ დათებუ (189—220).
* II ოშწანურაშ დათებუ — იჭარჷ „ფსევდოკლიმენტინეფქ“. მიოჭარანა პაპი კლიმენტის. გინმოჩანს  ებონიტეფიშ დოქტრინას.
* II ოშწანურაშ დათებუ — ანდჰრაშ მაფა იაჯნა შრი სატაკარნი. ანდჰრეფიშ ხემანჭუაფაქ გემანგარჷ შაქეფშა.
* II ოშწანურაშ დათებუ — ჰოლიანი ჩინურ ჯიხაშ ქართას ინოხინაფაშის ჸვილირქ იჸუ არბალეტით. თიშ ჭიჭე ხანერ ქომოლსქუაშ მანგიორო მართუნდჷ ჰოლიანიშ ჯიმა, უკული მუმაჯიქ დო ჯიმასქუაქ წეკინდეს.
* 190-იანეფიშ პირველი ნორთი — ჯარიშკოჩეფქ დოჸვილეს კლერკეფი.
* დოხოლ. 200 — თუდოლენ ვოლგას ქიდიხორჷ ხაზარეფიშ თურქულ ტომქ.

## სქოლიო

კატეგორია:
180-იანეფი

**180-იანი (ოშ ოთხონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **180-იანეფი** — II ოშწანურაშ რანწკო 9-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 180 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 189 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* ჸვინთელი გაკირალეფიშ აშონთაფა ჩინეთის (184—204).
* 180-იანეფიშ პირველი ნორთი — სეპტიმიუს სევერუსი გოუტუეს ესპანეთიშა, უკული სირიას დუდენდჷ 4-ა ლეგიონს, მართუნდჷ ლუგუდუნიურ გალიას.
* 180-იანეფიშ შქა წანეფი — ხუნუეფქ მასობურო ქაკათეს „ჸვინთელ" ყარაფის. მარა უმწუძინელო, დო ობჟათე ურდუმქჷთ „გიჩოლჷ“.
* 180-იანეფიშ შქა წანეფი — იუიფულო ცხოვრენდჷ ცაო ცაოწკჷმა.
* 180-იანეფი — გლეხეფიშ აშონთაფეფი გალიას. ბუკოლეფიშ აშონთაფა ეგვიპტეს. აშონთაფეფი ესპანეთის, დაკიას. პიქტეფქ გეგნორთეს ადრიანეშ კიდა.
* 180-იანეფიშ მაჟირა ნორთი — სეპტიმიუს სევერუსი მართენდჷ პანონიას, უკული რდჷ პროკონსული სიცილიას.
* 180-იანეფიშ ბოლო — კონსულ-სუფექტი — დიდიუს იულიანუსი. პატრინაქსი — პროკონსული აფრიკას. თექ მუსხირენ არულობა ქინარანგჷ.

## სქოლიო

კატეგორია:
170-იანეფი

**170-იანი (ოშ სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **170-იანეფი** — II ოშწანურაშ რანწკო 8-ო ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 170 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 179 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* 170-იანეფიშ დაჭყაფუ — ჭირი დო შქირენი რომიშ იმპერიას.
* 170-იანეფი — დუნაიშ პროვინციეფქ, თრაკიაქ, მაკედონიაქ, აქაიაქ, გალიაქ გიჩოლჷ. თე ოშქურანჯალა იტალიასჷთ ომურქუდჷ. მარკუს ავრელიუსიქ დოჭკვარჷ მუში აწმორენჯეეფი, შანულამი დათმებეფიშ კეთებათ. საბოლათ მარკუს ავრელიუსიქ გიმორაძგჷ.
* 170-იანეფიშ მაჟირა ნორთი — პერტინაქსიქ სირიაშე მიდართჷ დუნაიშ ოთხილუშა, თიშ მართუალაშა მიშართჷ მეზიაქ დო დაკიაქ. მოგვიანაფათ სირიაშ მამართალო ქჷდარინეს. დიდიუს იულიანუსი მართნდჷ დალმაციას დო თუდოლენ გერმანიას.
## სქოლიო

კატეგორია:
160-იანეფი

**160-იანი (ოშ სუმონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **160-იანეფი** — II ოშწანურაშ რანწკო 7-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 160 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 169 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* ანტონინეშ ჭირი (165—180).
* 160-იანეფი — კაბეტი აშონთაფა ლუზიტანია.
* 160-იანეფი — სარდისიშ ეპისკოპოსი მელიტონი.
* 160-იანეფი — ხუნეფქ ქჷდარსხუეს შკვითწყარმალონას იუებანიშ სათარო.

კატეგორია:
150-იანეფი

**150-იანი (ოშ ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **150-იანეფი** — II ოშწანურაშ რანწკო 6-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 150 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 159 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* ანტონიუს პიუსი (138—161) — რომიშ იმპერატორი.
* წიმინდე ანიკეტი (155—166) — რომიშ პაპი.
* 150-იანეფი — იუსტინე ფილოსოფოსიშ პირველი „აპოლოგია“.
* მეხოლ. 156 წ. — გიჭყჷ მონტანიზმიქ (ერესი ქირსიანობას).
* 155—158 წწ. — პიქტეფიშ ლჷმა რომაალეფწკჷმა.

## სქოლიო

კატეგორია:
140-იანეფი

**140-იანი (ოშ ჟარნეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **140-იანეფი** — II ოშწანურაშ რანწკო 5-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 140 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 149 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* 140-იანეფუ — იგჷნძორებუ რომიშ იმპერატორ ანტონიუს პიუსიშ მართუალა (138—161).
* ორდოიანი 140-იანეფი — რომიშ არმიაქ გეჭოფჷ ასეიანი შოტლანდიაშ ობჟათე ნორთი, ქიდიჭყჷ ანტონიუსიშ კიდაშ აკოგაფაქ.
* 140-იანეფიშ დაჭყაფური დო შქა წანეფი — რომს მუთმადვალჷ მარკიონიტეფიშ დოგურაფა, რომიშ ოხვამექ დორხველო ვამირჩქინჷ თიში დჷმარახუაფალი მარკიონი.
* 140-იანეფი — აშონთაფეფიშ ძინა ხანიშ იმპწრიას.
* 140-იანეფი — იბერიაშ მაფა ფარამან II-ქ ესურჷ რომს.

## სქოლიო

კატეგორია:
130-იანეფი

**130-იანი (ოშ ეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **130-იანეფი** — II ოშწანურაშ რანწკო 4-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 130 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 139 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* დოღურჷ იმპერატორ ადრიანექ (138). ქიდიჭყჷ იმპერატორ ანტონიუს პიუსიშ მართუაკაქ (138-161 წწ.). მეღებულქ იჸუ კანონეფქ, ნამუეფჷთ პატინეფს ასაჯენდჷ ჭკორეფიშ ჸვილუაშ გეშა, ძალამ კონჭარი პატინეფშე ჭკორეფს აძვილებურო გიმოჩანდეს. იმპერატორი სემატწკჷმა ალობას რე.

## დუნაბადი
* ირინეოს ლიონარი
* ავლუს გელიუსი — ჯვეშ რომაალი ჭარუ, რომაულ არქაიკაშ მორჩქონე.
* ავიდიუს კასიუსი — რომიშ უზურპატორი, მორჩილ ხანით მართენდჷ ეგვიპტეს დო სირიას 175 წანას.
* 15 ქირსეთუთა, 130 — რომიშ მუმალი იმპერატორი ლუციუს ვერუსი.

კატეგორია:
120-იანეფი

**120-იანი (ოშ ეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **120-იანეფი** — II ოშწანურაშ რანწკო 3-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 120 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 129 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

thumb|ადრიანეშ კიდა
* 120 წანა — გოლოფა ევროპას
* 117—138 — რომიშ იმპერატორი ადრიანეშ მართუალაშ პერიოდი. 120-იანეფს ადრიანეფქ დილჷ მუში იმპერია. ბრიტანეთის თიქ ქიდიჭყჷ ადრიანეშ კიდაშ აკოგაფა; გალიას - ქუდარსხჷ ნიმაუსე ამფითეატრი 24 ვითოში აბანით, აკვედუკი, რომაული ოხიდეეფი; რომს აკაგჷ ათენუმი, აკადფინჷ პანთეონი; გასქვამჷ ათენი  თრაკიას - ადრიანპოლი. 
* გოპეულუ ქუშანიშ ომაფექ კანიშკაშ მართუალათ
* ჩინარეფქ გეგშაჸათეს ჰუნეფი ბჟადალ აკანშე (შქა აზიაა).

## მოდა
* იმპერატორ ადრიანექ რომიშ იმპერიაშა მიშეღჷ ბჟაკეშ გოჩანაფაშ მოდა.

## ნაღურა
* პლუტარქე - ჭარუ, ისტორიკოსი, აპოლონიშ ქურუმი
* დიონ ქრისოსტომოსი - ჯვეში რომაალი ორატორი, ჭარუ, ფილოსოფოსი დო ისტორიკოსი.
* იუვენალისი - რომაალი პოეტ-სატირიკოსი.

## სქოლიო

კატეგორია:
110-იანეფი

**110-იანი (ოშ ვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **110-იანეფი** — II ოშწანურაშ რანწკო 2-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 110 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 119 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* ქუშანეფქ გეჭოფეს ქაშგარი, იარქენდი დო ჰოტანი.
* იჭარჷ ტაციტუსიშ „ანალეფქ“.
* ტრაიანეშ ლესქერუა პართიაშა.
* იუდეა-რომიშ მაჟირა ლჷმა (115—117)
* რომიშ ლჷმა იაზიგეფწკჷმა დო როქსოლანეფწკჷმა (117—119)

## დუნაბადი
* ანტინოე — ადრიანეშ გიშნაგორა ადამიერი.

## სქოლიო

კატეგორია:
100-იანეფი

**100-იანი (ოშიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **100-იანეფი** — II ოშწანურაშ რანწკო 1-ლი ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 100 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 109 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* 100-იანეფიშ პირველი ნორთი — ჰუნეფიშ დო ციანეფიშ გენთხაფა ბჟადალ აკანშა.
* II ოშწანურაშ დაჭყაფუ — კონსულ-სუფექტი ლუციუს ნერაციუს პრისკუსი.
* II ოშწანურაშ დაჭყაფუ — აკიგდინჷ „დიდაქექ“.

### რომიშ იმპერია
* რომიშ იმპერია — ტრაიანე, მართუალაშ წანეფი 98—117.
* ანგურაქ, რომიშ იმპერიას თარ აკაგაფალ მასალათ გინირთჷ.
* რომიშ არმიაშ მუდანობაქ 300 ვითოშ ჯარიშკოჩიშ ქემიოჭირინჷ.
* ტრაიანეშ ბურჯაფეფი დაკეფწკჷმა (101—102; 105—106)

### ამერიკა
* ობჟათე ამერიკას ფორმირაფას იჭყანს მოჩეშ კულტურა, ნამუთ I ოშწანურაშე VIII ოშწანურაშახ ქორდჷ.

## შანულამი პერსონეფი
* ალექსანდრე I, რომიშ პაპი 105-115 წწ., წიმინდე მოწამე
* ტაციტუსი, ჯვეშრომაალი ისტორიკოსი
* ტრაიანე, რომიშ იმპერატორი.

## გჷმოგონაბეფი, მეგორაფეფი
* 105: ჩინეთის ცაი ლუნქ გეგმიგონჷ ქარღადი.

## კულტურა დო ხელუანობა
* ტაციტუსიქ ჭარჷ „ისტორია“.
* 107-113: რომს აკმიგაფუ ტრაიანეშ ფორუმი.

კატეგორია:
90-იანეფი

**90-იანი (ოთხონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **90-იანეფი** — I ოშწანურაშ რანწკო 10-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 90 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 99 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* I ოშწანურაშ დათებუ — დაკიაშ თურული რსხუშ გოჭყაფა დეცებალუსიშ დუდალათ.
* I ოშწანურაშ დათებუ — მორჩილ სომხეთიქ ქიმიარსხჷ კაბეტ სომხეთის.
* I ოშწანურაშ დათებუ — ჰუნეფი აგჷნძორენა ბჟადალჸურე ულას.
* 90-იანეფიშ პირველი ნორთი — რომიშ უმწუძინუ ლჷმა დეცებალუსით ნადუდებჷ დაკიალეფიშ თურულ რსხუწკჷმა.
* 90-იანეფი — იჭარჷ „იოანეშ სახარებაქ“ (ეფესოს?). „იოანეშ გჷმოცხადაფაშ“ ჭარუაშ ტრადიციული ბორჯი.
* 90-იანეფი — ბან ჩაო ჩინეთის დჷთმუჸუნუანს ფერგანას დო ხორეზმის.

## სქოლიო

კატეგორია:
80-იანეფი

**80-იანი (ოთხონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **80-იანეფი** — I ოშწანურაშ რანწკო 9-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 80 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 89 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

* 80-იანეფიშ დაჭყაფუ — დომიციანექ ხეახალშო აკაგჷ ჭვილი კაპიტოლიუმი დო აკაგჷ ანდა ახალი ძეგლი რომს.
* იჭარჷ „მათეშ სახარებაქ", „ლუკაშ სახარებაქ", „საქვარი წიმინდე მოშქვაფირეფიში“.
* ქუშანეფქ გენშიჭკირჷ ბჟაეიოლ თურქესტანიშა.
* 80-იანეფიშ მაჟირა ნორთი — მარკომანეფქ, კვადეფქ, სვებეფიშ ნორთიქ დო სარმატეფქ აკიზგუმონჯეს რომიშ სააწმარენჯოთ. თინეფქ გიორჯგინეს დომიციანეს დო გენშიჭკირეს პანონიაშა. იმპერიას ქვერსემი ოხანდებელქ აჸუ უწოხიანი დგომარობაშახ აკოდგინუაშო.

## სქოლიო

კატეგორია:
70-იანეფი

**70-იანი (სუმონეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **70-იანეფი** — I ოშწანურაშ რანწკო 8-ო ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 70 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 79 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* იუდეაშ პირველი ლჷმა (70).
* 70-იანეფიშ შქა წანეფი — კონსულარი ავლიუს ცეცინუსი დოჸვილეს ტიტუსიშ ზოჯუათ, აკორაგადიშ ზადუაშ გეშა.
* ვეზუვიშ ეშაგორგოთი (79).
* კონსული დო ნოღაშ პრეფექტი პეგასუსი.
* აქაია, ლიკია, როდოსი, ბიზანტიონი, სამოსი „დუდიშულა“ მიოდინუეს რომშე. ლაკადამ კილიკიაქ პროვინციათ გინირთჷ.
* ართ-ართ ვერსიათ, იჭარჷ „მარკოზიშ სახარებაქ“.

## სქოლიო

კატეგორია:
60-იანეფი

**60-იანი (სუმონეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **60-იანეფი** — I ოშწანურაშ რანწკო 7-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 60 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 69 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* 60-იანეფიშ დაჭყაფუ — სომხეთიშ მაფა ტიგრან VI-ქ გენშიჭკირჷ ადიაბენეშა, ნამუქჷთ პართიაწკჷმა ლჷმა გაჭყჷ. პართიალეფქ გიორჯგინეს გებერალ პეტუსის.
* 60 წანა — აშონთაფა ბოუდიკაშ დუდალათ.
* 64 წანაშ კვირკვე — კაბეტი დაჩხირი რომს იმპერატორ ნერონიშ მართუალაშ პერიოდის.
* რომიშ ექსპედიცია მეროეშა.
* ერმინეშ რზაშ აკოგაფა ბრიტანეთის ლინდუმიშე (ლინკოლნი) ებორაკიშა (იორკი).

## სქოლიო

კატეგორია:
50-იანეფი

**50-იანი (ჟარნეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **50-იანეფი** — I ოშწანურაშ რანწკო 6-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 50 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 59 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* დოჸვილეს რომიშ იმპერატორი კლავდიუსი (54), თიშ აბანი დეკჷ ნერონქ.
* ჩინეთიშ იმპერატორი მინ-დიქ ქიანაშა გენშიღჷ ბუდიზმი.
* ქუჯულა ქადფიზი მუში ხემანჭუაფაშ გიმე აკმაშქვანს  იუეჯიშ სათაროეფს დო დუთმარსხუანს ქუშანიშ ომაფეს.
*  50-იანეფიშ მაჟირა ნორთი — ბრიტეფიშ მადუდე კარატაკუსიქ ინტჷ უელსიშა დო ტომეფს აშონთაფაშო ეთმიჸუნუანს. კარატაკუსი რომაალეფს ჩაბარჷ კარტიმანდუაქ.
* 50-იანეფიშ დათებუ — მეზიაშ გამა კოჩი პლავტოუს სილვანუსიქ სკვითეფით ქართას ინორინელჷ ქერსონესიშ მახვარებუშა ქუმორთჷ. რომაულ გარნიზონეფქ გორჩქინდჷ ქერსონესის დო ობჟათე ყირიმს.

## შანულამი პერსონეფი
* კლავდიუსი, რომიშ იმპერატორი (41-54)
* ნერონი, რომიშ იმპერატორი (54-68)
* ქუჯულა ქაფიზი, ქუშანიშ მაფა
* პავლე, ქირსიანი მოჩქვაფირი
* ჩინეთიშ იმპერატორი მინ-დი ხანიშ დინასტიაშე

კატეგორია:
40-იანეფი

**40-იანი (ჟარნეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **40-იანეფი** — I ოშწანურაშ რანწკო 5-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 40 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 49 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი

* ბრიტანეთიშ დოჸუნაფა რომიშით (43—60-იანეფი)..
* 40-იანეფიშ შქა წანეფი — გენერალ კორბულონიშ ლესქარუა გერმანიაშა.
* 40-იანეფიშ ოშწანურეფი — კლავდიუსიქ აღიარჷ ბოსფორიშ მაფათ მითრიდატე VIII, მარა უკული გუტჷ ჯარი ბოსფორშა, ნამუშ შედეგო ომაფე ხვისტაშა გეშეჸონეს მითრიდატეშ ჯიმა კოტისი. მითრიდატექ ირტჷ ოორუე კავკაციაშ სტეპიშა.
* მესალინაშ ეკობრალებათ, კლავდიუსიქ აწამჷ მუანთილი აპიუს სილანუსი, დასქუალეფი: იულია, გერმანიკუსიშ ცირასქუა დო იულია, დრუზუსი გნეუს პომპეუსიშ ცირასქუა, მუში უნჩაში ცირაშ ალმასქუ, 35 სენატორი დო 300 ცხენენჯი.
* 40-იანეფიშ მაჟირა ნორთი — ვესპასიანე ბრიტანეთის ოკათუდჷ 30-შე უმოს ბურჯაფის, ქიდიჸუნჷ ჟირი უნძალიარაში ტომი, 20-შე უმოსი ნოღა დო  კოკი უაითი. თეშ გეშა დეინალჷ ტრიუმფალური ხაჯალიეფი, პონთიფიკატი დო ავგურალა.

## შანულამი პიჯეფი
* პავლე, ქირსიანი მოჩქვაფირი.

კატეგორია:
30-იანეფი

**30-იანი (ეჩდოვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **30-იანეფი** — I ოშწანურაშ რანწკო 4-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 30 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 39 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* 30-იანეფიშ დაჭყაფუ — ტეტრარქ იროდი ფილიპეშ (იროდიშ ჯიმა ჸონერი) გირგინუა სალომეშა.
* 30-იანეფიშ პირველი ნორთი — ესპანეთიქ დო სირიაქ საკონსულე ლეგატეფიშ უმუშო ქჷდოსკიდეს, არმენია გეჭოფეს პართიალეფქ, მეზია — დაკიალეფქ დო სარმატეფქ, გალია გოჩოლეს გერმანალეფქ.
* 30-იანეფიშ დათებუ — არისტობულიშ, მორჩილი არმენიაშ მამართალიშ, გურგინუა სალომეშა.
* იოსე ქირსეშ 3-წანიანჯ ქადაგუა ჯვეში ისრაელიშ მახორუეფშოთ.
* იოსე ქირსეშ ღურათ საჯება ჯვარცუნაფათ — ქირსიანობაშ დჷმარსხუაფალი დო თარი პერსონაჟი.

## პერსონეფი
* იოსე ქირსე — ქირსიანულ ტრადიციეფით ართბორჯულო ღორონთი დო ადამიერი, კოჩიშობაშ მარსხებელი.

კატეგორია:
20-იანეფი

**20-იანი (ეჩიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **20-იანეფი** — I ოშწანურაშ რანწკო 3-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 20 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 29 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* 20-იანეფიშ შქა წანეფი — იროდი ანტიპაქ ჩეთხჷ მუში ალმასქუს (არეტაშ ცირასქუას) დო დეგურგინჷ ჯიმაჸონერი იროდიშ ჸოფილ ალმასქუ იროდიადაშა. არეტაწკჷმა ბურჯაფი დო იროდი ანტიპაშ მარცხი.
* პართიაშ დო რომიშ ბურჯაფი არმენიაშ გეშა. რომაალეფქ არტაბანიშ სააწმარენჯოთ, რომს მახორუ მაფასქირეფი ომაფე ხვისტაშ პრეტენდენტო გეგშეჸონეს.
* 20-იანეფი — 47 — ქუშანეფიშ მაფა კადფისი (კიოძიუკიუ) I. ქაბულიშ ლეხერიშ, პუდუშ (პაროპამისადეფი) ჰინდიქუშიშ ობჟათეშე, ხორეზმიშ დოჸუნაფა.
* 20—30-იანეფი — ვან მანიშიY დუნარჷნებუ ჟზიაოშ პროვინციაშ (ოორუე ვიეტნამი) გამა კოჩიქ გუხურგჷ ლაკვიეტეფს დუდიშმართუალა, აწამჷ ჩინური პოლიტიკაშ აწმარენჯი არძაშე აქტიური აწმარინალეფი.

კატეგორია:
10-იანეფი

**10-იანი (ვითიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **10-იანეფი** — I ოშწანურაშ რანწკო 2-ა ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 10 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 19 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
* ტიბერიუსიშ დო გერმანიკუსიშ ლესქერუა გერმანალეფიშ სააწმარენჯოთ.
* დიხაშნწალუა მორჩილ აზიას.
* იუდევალეფიშ გინორაჸუა რომიშე.
* ოქტავიანე ავგუსტუსიშ ღურა დო ტიბერიუსიშ მართუალაშ დოჭყაფა.

## შანულამი პიჯეფი
* ოქტავიანე ავგუსტუსი, რომიშ იმპერატორი (მართუალაშ პერიოდი — ჯვ. წ. 27—14)
* ტიბერიუსი, რომიშ იმპერატორი (მართუალაშ პერიოდი — 14—37)
* გერმანიკუსი, რომაალი გენერალი.

## კულტურა
* რომაული ლიტერატურაშ ვარჩხილიშ ოშწანურა (117 წანაშახ).
* ტიბერიუსიშით ალობაშ ოხიდაშ აკოგაფა.

კატეგორია:
0-იანეფი

**0-იანი (ნულიანი) წანეფი**, თაშნეშე ჩინებული, მუჭოთ **0-იანეფი** — I ოშწანურაშ რანწკო 1-ლი ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ 1 წანაშ 1 ღურთუთას დო გეთჷ 9 წანაშ 31 ქირსეთუთას.

## მოლინეფი
## [[1]]
### რომიშ იმპერია
* ტიბერიუსი, ავგუსტუსიშ ზოჯუათ, გერმანიას აშონთაფას ოშქვიდუანს (1-5)
* გაიუს კეისარი დო ლუციუს აემილიუს პაულუსი კონსულეფო ქჷდარინეს.
* ქირინიუსიქ გაიუსიშ თარ ალმაჩამალო გინირთჷ არმენიას.
* აქვა ალსიენტას აკვედუკიქ აკიგჷ.
* აბრეშუმქ გორჩქინდჷ რომს.

### აზია
* იუანშიშ ერაქ სიჭყჷ ჩინეთიშ ხანიშ დინასტიას.
* კონფუცის თიში პირველი ომაფე ჯოხოქ მიაჩჷ.
* ჸოფილი რეგენტი დონ სიანი თელარას დუსიშჸვილუათ ათენს.

### აფრიკა
* დირსხჷ აკსუმიშ ომაფექ, თეხანური ეთიოპიაშ დო ერიტრეაშ ტერიტორიას.
* კუშეფიშ დიაფალ ამანიშახეტოქ დოღურჷ. თიში ქომოლსქუა, ნატაკამანიქ კუშეფიშ მაფათ გინირთჷ.

## [[2]]
### რომიშ იმპერია
* გაიუს კეისარი ევფრატეის შეხვადჷ პართიაშ მაფა ფრაატ V-ს. ქიანაშა მიშაჭკირუაშ მანგიორო გაიუსი პართიალეფწკჷმა ოთინჩალე ხეკულუას დჷთმოდვანს, დო პართია აღიარენს რომიშ ნებეფს არმენიაშა.
* პუბლიუს ალფენუს ვარუსიქ დო პუბლიუს ვინიციუსიქ რომიშ კონსულეფო გინირთეს.

### აფრიკა
* მავრიტანიაშ მაფა ჯუბა II გაიუს კეისარს არსხუაფჷ სომხეთის, მუჭოატ ოურდუმე ალმაჩამალი. ათე პერიოდის შეთმეხვადჷ თინა გლაფირას, კაბადოკიალ დიაფალიშ სქირს, ალექსანდროს იუდევალიშ ჸოფილ ალმასქუს, დო თინა ქეჸოროფებუ.

### აზია
* პირველი ცენზიქ გეთჷ ჩინეთის ართი წანაშ უწმოხ დოჭყაფაშ უკული: შედეგეფიშ მეჯინათ მახორობაქ დახე 60 მილიონი აკადგინჷ (12 მილიონშე უმოსი ფანათ). ათე ეჭარუა ართ-ართი არაძაშე წკანტილი საართო ეჭარუა რე ჩინეთიშ ისტორიას.
* ჩინეთიშ მახორობაშ ეჭარუაშ შედეგეფით ვიეტნამს ართი მილიონი მახორუქ დეფიქსირჷ.

## [[3]]
### რომიშ იმპერია
* ავგუსტუსიშ მართუალაქ 10-წანიანი პერიოდით გეახალჷ.
* ავგუსტუსიქ სქუათ გეჭოფჷ მუში მოთა გაიუს კეისარი, თი იმენდიატ, ნამჷ-და თინა ხვისტაშ მონძეთ გინირთუდჷნ. გაიუსი პროკონსულო ქუდარჷნეს დო ბჟაეიოლშა გუტუეს სპეციალური მისიათ.

### ევროპა
* მარბოდიქ ხუთი გერმანული ტომი აკაართიანჷ (უკულიანს სილიზიათ დო საქსონიათ გონირთჷ), ნამუთ ბონი ოშქურინჯაფალი რდჷ რომიშო.

### აზია
* მაფა იური გოგურიეოალს ნანანოღა ჯოლბონიშ ჯიხაშე გუნგნაეშ ჯიხაზურგაშა გინმღჷ.

კატეგორია:
ჯვ. წ. 0-იანეფი

**** — ჯვ. წ. I ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 9 წანას დო გეთჷ ახ. წ. 1 წანას.

იულიანურ დო გრიგორიანულ კალენდარეფს ვა რე ნულამი წანა. ჯვ. წ. 1 წანას გეჸუნს ახ. წ. 1 წანა.

## მოლინეფი

კატეგორია:
ჯვ. წ. 10-იანეფი

**** — ჯვ. წ. I ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 19 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 10 წანას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
ჯვ. წ. 110-იანეფი

**** — ჯვ. წ. II ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 119 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 110 წანას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
ჯვ. წ. 210-იანეფი

**** — ჯვ. წ. III ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 219 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 210 წანას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
ჯვ. წ. 300-იანეფი

**** — ჯვ. წ. IV ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 309 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 300 წანას.

## მოლინეფი

კატეგორია:

## მოლინეფი

კატეგორია:
ასტრახანი

**ასტრახანი** () — ნოღა რუსეთის, ასტრახანიშ ოლქიშ ადმინიატრაციული ცენტერი. თუდოლენი ვოლგაპიჯიშ დო კასპიაპიჯიშ უჯვეშაში ეკონომიკური დო კულტურული ცენტრი.

ნოღა იდვალუაფჷ წყარმალუ ვოლგაშ ჟილენ დელტას, კასპიაშპიჯიშ რზენიშ 11 მორჩილ კოკის. ნოღაშე მოსკოვშა ავტომაგისტრალით 1400 კილომეტრი მეძჷ. ნოღა დორთილი რე 4 ადმინისტრაციულ რაიონო: კიროვი, სხუნუეფი, ლენინი დო თრუსო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Официальный сайт органов местного самоуправления города Астрахани 
* 
* Фотографии и достопримечательности Астрахани
* Старые фотографии Астрахани


კატეგორია:ასტრახანიშ ოლქეფიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი
ბელგოროდი

**ბელგოროდი** () — ნოღა რუსეთიშ ობჟათე-ბჟადალშე, ბელგოროდიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფუ ბელგოროდიშ წყაროჩუაშეშ დო წყარმალუეფიშ ვეზელკაშ დო ოორუე დონეციშ წყარპიჯეფს, მოსკოვიშ ობჟათე-ბჟადალშე 700 კილომეტრის, უკრაინაშ ხურგიშე 40 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Официальный сайт администрации и Совета депутатов города Белгорода 
* Карты Белгорода 
* Трёхвёрстная военно-топографическая карта Европейской России. Съёмка 1845—1863 гг. (автоматизированный просмотр с современными картами и космическими снимками)


კატეგორია:ბელგოროდიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბჯექტეფიშ ნანანოღეფი
ბიოგეოგრაფია

**ბიოგეოგრაფია** რე დისციპლინა, ნამუთ გურაფულენს შხვადოშხვა გვარობეფიშ (მაგალთო ჩხოლარეფიშ, ჩანარეფიშ) დო ეკოსისტემეფიშ გოფაჩუას, დიხაუჩაშ შხვადოშხვა რეგიონეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ფიტოგეოგრაფია
* ზოოგეოგრაფია

## ლიტერატურა
* Lomolino, M. V., & Brown, J. H. (2004). Foundations of biogeography: classic papers with commentaries. University of Chicago Press.

კატეგორია:ბიოგეოგრაფია
ევოლუციური ბიოლოგია

**ევოლუციური ბიოლოგია** რე ბიოლოგიაშ დისციპლინა, ნამუთ გურაფულენს თელარაშ ევოლუციურ პროცესეფს. უმოს მარტივო ევოლუციური ბიოლოგია თელარაშ ისტორიაშ რკვიება რე. ევოლუციური ბიოლოგიაქ, მუჭოთ ზოხორინელი დისციპლინაქ, დირსხუ 1930-იან წანეფს.

კატეგორია:ევოლუცია
ტომას ანდერსონი

**ტომას ანდერსონი** (ინგლ. Thomas Anderson; დ. 2 კვირკვე, 1819, ლიტი, შოტლანდია — ღ. 2 გერგობათუთა, 1874, ჩიზიკი, ლონდონი, ინგლისი) — შოტლანდიარი ქიმიკოსი. გურაფულენდჷ ალკალოიდეფს, გიმირკვიუ კოდეინიშ სტრუქტურა. ორგანული ქიმიაშ გარდა ანდერსონი მოღალენდჷ აგროქიმიაშ დარგის ხოლო. აგროქიმიაშ დარგის ანდერსონიქ გიმირკვიუ დიხაშ სტრუქტურა, სასუქეფი, ჩანარეფიშ ლახარეფი დო შხვა. ანდერსონი გურაფულენდჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი 1841 წანას. ედინბურგიშ უნივერსიტეტის დეინტერესჷ ქიმიათ დო გურაფაშ თებაშ უკულ მიდართჷ კონტინენტურ ევროპაშა, სოდეთ ქიმია იგურუ გიშარჩქინელი ქიმიკოსეფიშ იენს იაკობ ბერცელიუსიშ დო იუსტუს ფონ ლიბიხიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ ედინბურგიშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ედინბურგიშ უნივერსიტეტის დო უკულ გლაზგოშ უნივერსიტეტის. 1852 წანაშე რდჷ გლაზგოშ უნივერსიტეტიშ ქიმიაშ პროფესორი დო 1854 წანაშე ედინბურგიშ ახალი ფილოსოფიური ჟურნალიშ ართ-ართი რედაქტორი. 1872 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ ანდერსონის გინოჩჷ ომაფე მენდალი. უკულიან წანეფს ანდერსონის პროგრესულ ნეუროლოგიურ ლახარაქ ქაღოლჷ დო დოღურჷ 1874 წანაშ 2 გერგობათუთას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:შოტლანდიარეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1819
კატეგორია:ნაღურა 1874
მალაიშ არქიპელაგი (წინგი)

**მალაიშ არქიპელაგი** (ინგლ. The Malay Archipelago) რე ალფრედ რასელ უოლესიშ წინგი, გიშაშქუმალირ 1869 წანას. წინგი ეთმოჭარუნს უოლესიშ მენცარულ რკვიებეფს 1854-1862 წანეფიშ ბორჯის, მალაიშ არქიპელაგის:  მალაიზიაშ, ინდონეზიაშ კოკეფს, სინგაპურს, ახალი გვინეას. წინგიქ გიშართჷ 1869 წანას ჟირ ტომო. წინგი პოპულარული რდჷ დო ითანგჷ 12 ნინაშა. წინგი ეთმოჭარუნს კოკეფიშ გეოგრაფიას, ჸათე ტერორისტეფს გოფაჩილ ჩხოლარეფს, ჩანარეფს, მოლუსკეფს, მაფურინჯეეფს, ბჟაშუმუეფს, ქვერქვენწეფს. წინგი ილუსუსტრირებული რე ტომას ბეინსიშ, უოლტერ ჰუდ ფიტჩიშ, ჯონ გერარდ კულემანსიშ დო შხვა ილუსტრატორეფიშ ნახანტეფით.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Papua WebProject: ''The Malay Archipelago'' – illustrated edition  
*  Internet Archive: ''The Malay Archipelago''
* Wallace Online: ''The Malay Archipelago'' – text, images, PDF of 1869 and 1890 editions

კატეგორია:მენცარული წინგეფი
კატეგორია:ალფრედ რასელ უოლესიშ წინგეფი
ბრიანსკი

**ბრიანსკი** ()— ნოღა რუსეთიშ ბჟადალშე, ბრიანსკიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსკოვიშ ბჟადალშე ავტომაგისტრალით 383 კილომეტრი მეძჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт Брянской городской администрации
* Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Брянской области
* Брянский образовательный портал  
* Прогулка по Брянску
* Брянской городской совет народных депутатов
* Транспорт онлайн


კატეგორია:ბრიანსკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
ვლადიმირი (ნოღა)

**ვლადიმირი** (; )— ნოღა რუსეთიშ ბჟადალშე, ვლადიმირიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე 147 კილომეტრიშ მეძენას. XII—XIV ოშწანურეფს — ვლადიმირ-სუზდალიშ სათაროშ ნანანოღა. რუსეთიშ ევროპული ნორთიშ ართ-ართი უშხუაში ტურისტული ცენტრი. მიშმურს „რუსეთიშ ორქოშ წირეშ“ ტურისტულ მარშრუტიშა. იდვალუაფჷ წყარმალუ კლიაზმაშ კვარჩხან წყარპიჯის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Официальный информационный сервер органов местного самоуправления
* Официальный сайт Администрации Владимирской области 
* Владимиро-Суздальский музей-заповедник
* Сайт о старом городе Владимире
* Прогулка по Владимиру
* «Владимир, Суздаль и Кидекша», документальный фильм из цикла «Мировые сокровища культуры»
* Расписание автобусов Владимир онлайн расписание движения городских и междугородних автобусов от города Владимир с учётом сезонных изменений
* Музей ложки на сайте Культура. РФ 


კატეგორია:ვლადიმირიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
აგროქიმია

**აგროქიმია** რე ქიმიაშ ართ-ართი დარგი, ნამუთ გურაფულენს დიხაშ სტრუქტურას დო ჩანარეფიშ ქიმიურ დო ბიოქიმიურ პროცესეფს, აგრარულ პროდუქციაშ ტექნოლოგიეფს, ჩანარეფიშ დო ჩხოლარეფიშ კვებას პროდუქციაშ გადიდებელო, მინერალური სასუქეფიშ გიმორინაფას დო შხვა.

## ქოძირით თაშნეშე
* აგრონომია

კატეგორია:აგროქიმია
ვოლოგდა

**ვოლოგდა** ()  — ნოღა რუსეთის, ვოლოგდაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული, კულტურული, სატრანსპორტე დო ომენცარე ცენტრი.

ვოლოგდა იდვალუაფუ მოსკოვშე 450 კილომეტრიშ დო სანქტ-პეტერბურგშე 650 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Сайт Администрации города 
* Сайт Городской думы


კატეგორია:ვოლოგდაშ ოლქიშ ნოღა
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიA ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
The New England Journal of Medicine

**The New England Journal of Medicine (NEJM)** რე მედიცინაშ ჟურნალი, ნამუსჷთ ირ მარას გიშმაშქვანს მასაჩუსეტსიშ მედიცინაშ ჯარალუა. NEJM რე არძოშე უმოსო პრესტიჟული ომედიცინე ჟურნალი მოსოფელს. ჟურნალქ დირსხუ 1811 წანას ბოსტონარი ექიმიშ დო ქირურგიშ ჯონ კოლინზ უორენიშ ინიციატივათ. ჟურნალიშ ჯოხოდვალა რდჷ "The New England Journal of Medicine and Surgery and Collateral Branches of Science". ჟურნალიშ მაართა ნომერქ გიშართჷ 1812 წანაშ ღურთუთას. ჟურნალი გიშმეშჷ სუმ თუთაშე ართიშა. 1828 წანას ჟურნალიშ რედაქტორეფქ ქიჸიდეს 600 $-შა შხვა ჟურნალი "The Boston Medical Intelligencer". ჟირხოლო ჟურნალიშ გოართოიანაფათ დირსხუ ჟურნალქ ნამუშ ჯოხოდვალა რდჷ "The Boston Medical and Surgical Journal", ნამუქჷთ დიჭყჷ გიშულა ირ მარას. 1921 წანას მასაჩუსეტსიშ მედიცინაშ ჯარალუაქ ქიჸიდჷ ჟურნალი 1 $-შა დო 1928 წანას ჟურნალს ქიგიოდჷ ასეიან ჯოხოდვალა The New England Journal of Medicine. ჟურნალიშ პოლიტიკათ, სტატია ნამუთ ჟურნალს იბეჭდუ ვარდას ოკო შხვადო გჷმობჟინაფილი. 2019 წანაშე ჟურნალიშ რედაქტორი რე მიკრობიოლოგი, მედიცინაშ დოქტორი ერიკ რუბინი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:მედიცინაშ ჟურნალეფი
კატეგორია:ამერიკული ჟურნალეფი
American Cancer Society

**American Cancer Society** (მარგალური ჯოხოდვალა **ამერიკაშ ონკოლოგიური ჯარალუა**) რე კიბოშ რკვიებაშ ორგანიზაცია, ნამუქჷთ დირსხუ 1913 წანას. ჯარალუაქ დირსხუ 1913 წანაშ 22 მესის, ვითი ექიმიშ დო ხუთი ბიზნესმენიშ ინიციატივათ, ნოღა ნიუ-იორკის. დორსხუაფაშ ბორჯის ჯარალუაშ ჯოხოდვალა რდჷ "American Society for the Control of Cancer" (კიბოშ კონტროლიშ ამერიკული ჯარალუა), ასეიან ჯოხოდვალაქ ორგანიზაციას გიადჷ 1944 წანას. ამერიკაშ ონკოლოგიური ჯარალუა აფინანსენს შხვადოშხვა აქტივობეფს, ირძენს გრანტეფს, ფინანსურო ოხვარჷ მენცარეფს კიბოშ ლახარეფიშ რკვიებაშ გეშა, ხემანჯღვერენს შხვადოშხვა კამპანიეფს დო პროექტეფს. ორგანიზაციაშ სლოგანი რე კიბოშ ელიმინაცია 
დო ახალი მეთოდეფიშ დორსხუაფა კიბოშ კურნალობაშო. ორგანიზაცია გიშმაშქვანს ომენცარე ჟურნალეფს:  "Cancer", "CA: A Cancer Journal for Clinicians" დო "Cancer Cytopathology". ამერიკაშ ონკოლოგიური ჯარალუაშ ცენტრალური ოფისი იდვალუაფჷ ჯორჯიაშ შტატიშ ნოღა ატლანტას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ონკოლოგიური ორგანიზაციეფი
კატეგორია:ონკოლოგიური ჯარალუეფი
კატეგორია:მენცარული ჯარალუეფი
უროლოგია

**უროლოგია** (ჯვ. ბერძ.  οὖρον "ბჟღერი" დო -λογία -"გურაფა", "რკვიება") — მედიცინაშ დისციპლინა ნამუთ გურაფულენს ოსურეფიშ დო კოჩეფიშ ობჟღერე სისტემას, კოჩეფიშ რეპროდუქციული სისტემას დო თინეფიშ ლახარეფს დუ კურნალობაშ მეთოდეფს.

## უროლოგიაშ დარგეფი
* ენდოუროლოგია
* ანდროლოგია
* უროლოგიური ონკოლოგია
* ნეიროუროლოგია
* პედიატრიული უროლოგია
* რეკონსტრუქციული უროლოგია
* ოსურეფიშ უროლოგია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* უროლოგია 

კატეგორია:უროლოგია
ჯოზეფ ლისტერი

**ჯოზეფ ლისტერი** (ინგლ. Joseph Lister, Baron Lister of Lyme Regis; დ. 5 პირელი, 1827, უესტ-ჰემი, ინგლისი — ღ. 10 ფურთუთა, 1912, უოლმერი, კენტი, ინგლისი) — ინგლისარი პათოლოგი დო ქირურგი, ანტისეპტიკური ქირურგიაშ პიონერი. ჯოზეფ ლისტერიქ სტერილიზაციაშ მეთოდო გიმირინუ კარბოლიშ ბჟე. ოპერაციაშახ ლისტერი ასტერილენდჷ ქირურგიულ ინსტრუმენტეფს დო წიმინდანდჷ ნაჭკირას კარბოლიშ ბჟეთ. ჸათე მეთოდით პოსტოპერაციული ინფექციეფიშ რისკი ნაკლები რდჷ. ჯოზეფ ლისტერი გურაფულენდჷ ლონდონიშ ოუნივერსიტეტე კოლეჯის. რდჷ გლაზგოშ, ედინბურგიშ უნივერსიტეტეფიშ დო ლონდონიშ ომაფე კოლეჯიშ პროფესორი. 1895-1900 წანეფს ჯოზეფ ლისტერი რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მასუმა პრეზიდენტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* ლისტერიშ ინსტიტუტი
* Collection of portraits of Lister at the National Portrait Gallery, London
* Statue of Sir Joseph Lister by Louis Linck at The International Museum of Surgical Science in Chicago

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი პათოლოგეფი
კატეგორია:ინგლისარი ქირურგეფი
კატეგორია:ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1827
კატეგორია:ნაღურა 1912
ჰენრი კლიფტონ სორბი

**ჰენრი კლიფტონ სორბი** (ინგლ. Henry Clifton Sorby; დ. 10 მესი, 1826, შეფილდი, ინგლისი — ღ. 9 მელახი, 1908, შეფილდი, ინგლისი) — ინგლისარი გეოლოგი დო მიკროსკოპისტი, ნამუქჷ აკიმუშუ ახალი ტექნიკა რკინაშ დო ფულანდიშ მიკროსკოპული რკვიებაშ გეშა. სორბიშ რკვიებეფს უკულ გიარსხუ ფულანდიშ მასიური წარმებაშ დოჭყაფაქ. სორბი გურაფულენდჷ შეფილდიშ ოუნივერსიტეტე სკოლას. რდჷ ვოლასტონიშ მენდალიშ დო ომაფე მენდალიშ ლაურეატი. სორბი რდჷ მიკროსკოპიაშ ომაფე ჯარალუაშ დო ლონდონიშ გეოლოგიური ჯარალუაშ პრეზიდენტი. სორბიქ მიშეღჷ დიდი თია შეფილდიშ უნივერსიტეტიშ დორსხუაფაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* სორბიშ მენდალი 

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი გეოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1826
კატეგორია:ნაღურა 1908
ივანოვო

**ივანოვო** (; 1871—1932 წანეფს — **ივანოვო-ვოზნესენსკი**) — ნოღა (1871 წანაშე) რუსეთის, წყარმალუ უვოდიშ წყარპიჯის, ივანოვოშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე 302 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Администрация города 
* Самый советский город
* Страницы истории города Иванова
* 
* 
* 
* 
* Сайт ''gramota.ru'' о склонении слова ''Иваново''
* ''Павел Разуваев.'' Быть ли в Иванове Большой Шереметевской улице? (Заметки о топонимии Иванова)


კატეგორია:ივანოვოშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
უილიამ ჰაგინსი

**უილიამ ჰაგინსი** (ინგლ. William Huggins; დ. 7 ფურთუთა, 1824, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 12 მესი, 1910, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისარი ასტრონომი, ნამუთ მუში ოსური მარგარეტიწკჷმა ართო მოღალენდჷ ასტრონომიული სპექტროსკოპიაშ დარგის. ჰაგინსიქ მუშ ჸუდეს ეიოგჷ კერძო ობსერვატორია. ტელესკოპეფიშ გიმორინაფათ ჰაგინსიქ, მუშ ოსურიწკჷმა ართო გიმირკვიუ შხვადოშხვა კოსმოსური ობიექტეფიშ სპექტრალური ემისიაშ ღოზეფი, აბზორფციაშ ღოზეფი. ჰაგინსი რდჷ ართ-ართი მაართა ასტრონომი, ნამუქჷთ სპექტროსკოპიშ გიმორინაფათ აკეთჷ ნირსეულეფიშ დო გალაქტიკეფიშ დიფერენციაცია. ნირსეულეფი აირეფს მოგენდეს დო გალაქტიკეფი უმოსო მურიცხეფს. ჰაგინსი 1865 წანაშე რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური დო 1900-1905 წანეფს რდჷ თიში პრეზიდენტი. 1876-1878 წანეფს მუშენდჷ ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ პრეზიდენტო. ჰაგინსიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას დო ართი ასტეროიდი.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1865: ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური
* 1866: ომაფე მენდალი
* 1867: ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ ორქოშ მენდალი
* 1870: ლალანდიშ პრემია
* 1880: რუმფორდიშ მენდალი
* 1882: ვალციშ პრემია
* 1883: შვედეთიშ მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური
* 1885: ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ ორქოშ მენდალი
* 1885: ბეიკერიშ ლექციაშ პრემია
* 1888: ჟანსენიშ მენდალი
* 1897: Order of the Bath-იშ რაინდი-კომანდორი
* 1898: კოპლიშ მენდალი
* 1901: ჰენრი დრეიპერიშ მენდალი
* 1902: Order of Merit
* 1904: ბრიუსიშ მენდალი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Huggins, Sir William (1824–1910) Barbara J. Becker, Oxford Dictionary of National Biography, 2004 
* Audio description of Huggins' work
* Eclecticism, Opportunism, and the Evolution of a New Research Agenda: William and Margaret Huggins and the Origins of Astrophysics Barbara J. Becker

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1824
კატეგორია:ნაღურა 1910
ასტრონომიული სპექტროსკოპია

**ასტრონომიული სპექტროსკოპია**, **ასტროსპექტროსკოპია** რე ასტრონომიაშ დისციპლინა, ნამუთ გიმირინუანს სპექტროსკოპიაშ ტექნოლოგიეფს ელექტრომაგნიტური რადიაციაშ სპექტრიშ ოზიმალო.

კატეგორია:ასტრონომია
კალუგა

**კალუგა** () — ნოღა რუსეთის, ცენტრალურ ფედერალურ ოკრუგის, კალუგაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფჷ წყარმალუ ოკას დო თიშ ნადუეფს — იაჩენკას, კალუჟკას, კიოვკას, მოსკოვიშ ცენტრიშ ობჟათე-ბჟადალშე 160 კილომეტრის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Традиции Калуги.  Информационный портал «Калуга-Поиск».

## სქოლიო


კატეგორია:კალუგაშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
კურგანი

**კურგანი** () — ნოღა რუსეთის, კურგანიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრუ. დირსხჷ 1679 წანას, მარა ხორუა ათე აბანს 1553 წანაშე რდჷ. იდვალუაფჷ ურალიშ ფედერალურ ოკრუგის, წყარმალუ ტობოლიშ წყარპიჯის (უმენტაშო კვარჩხან წყარპიჯის). ნოღა იდვალუაფჷ მოსკოვიშ ბჟაეიოლშე 1973 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* kurgan-city.ru — *официальный сайт муниципального образования «город Курган»*

კატეგორია:კურგანი
კატეგორია:კურგანიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
კურსკი

**კურსკი** () — ნოღა რუსეთის, კურსკიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა იდვალუაფჷ მოსკოვიშ ობჟათეშე 519 კომეტრიშ მეძენას.

## Ссылки

* glava-kurska.ru — сайт главы города и Курского городского собрания
* kurskadmin.ru  — администрация города Курска
* old-kursk.ru — сайт «Курск дореволюционный»
* kurskmget.by.ru  — музей городского электротранспорта города Курска
* «Малая Курская Энциклопедия» — курская онлайн-энциклопедия
* https://web.archive.org/web/20141026075312/http://www.onb.kursk.ru/ - сайт Курской областной научной библиотеки им. Н. Н. Асеева


კატეგორია:კურსკიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტეფიშ ნანანოღეფი
ჯვ. წ. 310-იანეფი

**** — ჯვ. წ. IV ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 319 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 310 წანას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
ჯვ. წ. 410-იანეფი

**** — ჯვ. წ. V ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 419 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 410 წანას.

## მოლინეფი

კატეგორია:
ჯვ. წ. 500-იანეფი

**** — ჯვ. წ. VI ოშწანურაშ ვითწანურა, ნამუქჷთ დიჭყჷ ჯვ. წ. 509 წანას დო გეთჷ ჯვ. წ. 500 წანას.

## მოლინეფი

კატეგორია: