open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ოსვალდ ევერი

**ოსვალდ თეოდორ ევერი უკულაში** (ინგლ. Oswald Theodore Avery Jr. ; დ. 21 გჷმათუთა, 1877, ჰალიფაქსი, ახალი შოტლანდია, კანადა — ღ. 20 ფურთუთა, 1955, ნეშვილი, ტენესი, ააშ) — ამერიკალი ექიმი დო ბიოლოგი, შინელი რე ექპერიმენტით, ნამუქჷთ ოძირუ, ნამდა დნბ რე მასალა ნამუსჷთ გინმუღუ გენეტიკური ინფორმაცია ბაქტერიეფს. ადრე მენცარეფს ცილეფი მიოჩქუდეს გენეტიკური ინფორმაციაშ გინმაღალარ მასალათ. უკულ, 1952 წანას, ჰერში-ჩეიზიშ ექსპერიმენტით დნბ-ქ დენტკიცჷნ, მუჭოთ გენეტიკური ინფორმაციაშ გინმაღალარ მასალაქ. ოსვალდ ევერი გურაფულენდჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ, მუშენდჷ უმოსო როკფელერიშ უნივერსიტეტის. 1945 წანას ევერის გინოჩეს კოპლიშ მენდალი. 1947 წანას ევერიქ მიპალუ ალბერტ ლასკერიშ პრემია. ოსვალდ ევერი 1940-იან დო 1950-იან წანეფს ნომინირაფილი რდჷ ნობელიშ პრემიაშა. ოსვალდ ევერი მერჩქინელი რე იმუნოქიმიაშ პიონერო. ევერიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას.

## ქოძირით თაშნეშე
* ევერიშ, მაკლაუდიშ და მაკარტიშ ექსპერიმენტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*Key Participants: Oswald T. Avery  - *Linus Pauling and the Race for DNA: A Documentary History*
* Oswald Avery Papers finding aid at the Tennessee State Library and Archives
* Oswald T. Avery Collection (1912-2005) - National Library of Medicine finding aid
* The Oswald T. Avery Collection - Profiles in Science, National Library of Medicine
* National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1877
კატეგორია:ნაღურა 1955
ფრიდრიხ მიშერი

**იოჰან ფრიდრიხ მიშერი** (გერმ. Johannes Friedrich Miescher; დ. 13 მარაშინათუთა, 1844, ბაზელი, შვეიცარია — ღ. 26 მარაშინათუთა, 1895, დავოსი, შვეიცარია) — შვეიცარიალი ექიმი დო ბიოლოგი, მაართა მენცარი ნამუქჷთ აკეთჷ ნუკლეინიშ ბჟეშ იზოლაცია 1869 წანას. ფრიდრიხ მიშერი გურაფულენდჷ მედიცინას ბაზელიშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის. 1868 წანას მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი. ფრიდრიხ მიშერიშ ჯოხონობაშ რე 1970 წანას, ბაზელს დორსხუაფილი ბიომედიკური რკვიებეფიშ ინსტიტუტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Short biography and bibliography in the Virtual Laboratory of the Max Planck Institute for the History of Science
* FMI – Friedrich Miescher Institute

კატეგორია:შვეიცარიალეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ბიოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1844
კატეგორია:ნაღურა 1895
ტაზია

thumb|ჰოსეინია ერშადი თეირანს (ირანი)
მინი|ტაზია
**ტა'ზია** () — ისლამს, ღურელიშ ფანიაშა დო მოჯგირეეფშა მენარღება. შიიტურ ისლამს ტაზია უჯოხონა რელიგიურ მისტერიაშა, თეატრალურ წჷმორინაფაშა  მოჩქვაფირი მუჰამედიშ მოთაშ ჰუსეინ იბნ ალიშ *მოწამებური* ღურაშ გასაშინეთ.

## მენარღება
მენარღება მეღებული რე ადამიერიშ ღურაშე პირველ სუმ დღა დო სერს. მენარღება უმოს გვიანო შილებე თიმ შვანს, დო მემანარღებელი კათა რზას რდეს ვარ-და შხვადოშხვა ბაძაძეფით კონკრეტულ ადამიერიშ ღურაშ გეშა გვიან გეგეს-და. არძა სუნიტურ  მაზჰაბის, მალიქიტურიშ მოხ, ვა რე მეღებული (მაქრუჰი) ართშე უმოსიშა მენარღება.

ტაზია ირსულებჷ ღურელიშ ფანიაშ დაშვიდებაშო. ღურელიშ მოჯგირეეფს მოუჭანუანა თვინებას (საბრი) დო თის, ნამჷ-და რინა დო ღურა ალაჰიშ ნებათ ხვადჷ. მოჩქვაფირ მუჰამედიშ ჰადისის რაგადი რე, ნამჷ-და *ალაჰიშ მორწუმე ოსურს ვაშულებუ [[კიამატი|ეკონია დღასჷთ]] (ონგარუს), ღურელი [[რგუალა|ირგუას]] სუმ დღაშ უმოსი, დო ღურელი ქაჸაფუ ქომონჯი-და, ირგუას ოკო ოთხი თუთას დო ვითი დღას*. შანულამო ოკოროცხუ მენარღება ნთხორუაშ (ჯანაზა) უკული, მუჟამსჷთ ღურელიშ ფანია დო მოჯგირეეფი არძაშე უმოსო გჷნაფულენა ხვალეხობას დო ელარჷნას ოხვილჷნან. მენარღება შილებე ჸუდეს ვარ-და მეჩეთის, მარა ღურელიშ ჸუდეს გითოსერაფა, მუჟამსჷთ ღურელიშ ჸუდეს მეთმიანარღენთჷნ, ისლამს ვაშინერს.

## სქოლიო

კატეგორია:ისლამური ტერმინეფი
ჰენრი დევულფ სმაიტი

**ჰენრი დევულფ "ჰარი" სმაიტი** (ინგლ. Henry DeWolf "Harry" Smyth; დ. 1 მესი, 1898, კლინტონი, ნიუ-იორკიშ შტატი, ააშ — ღ. 11 ეკენია, 1986, პრინსტონი, ნიუ-ჯერსი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი დო დიპლომატი, მიშეღჷ დიდი თია ატომური ენერგეტიკაშ გოვითარაფაშა, რდჷ მანჰეტენიშ პროექტიშ, ამერიკაშ ატომური ენერგიაშ კომისიაშ მაკათური დო ამერიკაშ ელჩი ატომური ენერგიაშ საირქიანო სააგენტოს. ჰენრი სმაიტი გურაფულენდჷ პრინსტონიშ უნივერსიტეტის დო უკულ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ გონვილ-ენდ-კიზიშ კოლეჯის. 1935-1949 წანეფს სმაიტი რდჷ პრინსტონიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ დეპარტამენტიშ დირექტორი. სმაიტი დიო გაზეფიშ იონიზაციაშ პროცესეფს ირკვიენდჷ. ბირთვული ფიზიკათ 1930-იან წანეფს დეინტერესჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ჰენრი სმაიტი მუშენდჷ მანჰეტენიშ პროექტიშ კონსულტანტო. პროექტიშ თებაშ უკულ სმაიტიქ ჭარუ მანჰეტენიშ პროექტიშ ოფიციალური ისტორია, ნამუსჷთ სმაიტიშ რეპორტის უძახუნა.

## ლიტერატურა
* Schwartz, Rebecca Press (September 2008). The Making of the History of the Atomic Bomb: Henry DeWolf Smyth and the Historiography of the Manhattan Project (Ph.D. thesis). Princeton University.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Henry DeWolf Smyth papers  at the American Philosophical Society
* Henry DeWolf Smyth papers at the Princeton University Library
* Photos of Smyth from the American Institute of Physics
* The Smyth Report at the Internet Archive

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1898
კატეგორია:ნაღურა 1986
როზალინდ ფრანკლინი

**როზალინდ ელსი ფრანკლინი** (ინგლ. Rosalind Elsie Franklin; დ. 25 კვირკვე, 1920, ნოტინგ-ჰილი, ლონდონი, ინგლისი — ღ. 16 პირელი, 1958, ჩელსი, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისარი ქიმიკოსი, ბიოლოგი დო რენტგენოგრაფი. გიმირკვიუ დნბ, რნბ, ვირუსეფი, ნოშქერი, გრაფიტი დო თინეფიშ მოლეკულური სტრუქტურა. გურაფულენდჷ ორთაშობურ მენცარობეფს ნიუნემ-კოლეჯის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის, რონალდ ნორიშიშ ხემანჯღვერობათ. 1945 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ლონდონიშ ომაფე კოლეჯის დო ბირკბეკიშ კოლეჯის. როზალინდ ფრანკლინი უმოსო შინელი რე დნბ-შ სტრუქტურაშ რენტგენოგრამეფით. ფრანკლინიშ მენცარულ ნახანდეფქ დიდი თია მიშეღჷ დნბ-შ მოლეკულური სტრუქტურაშ რკვიებაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* 

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1920
კატეგორია:ნაღურა 1958
სმაიტიშ რეპორტი

**სმაიტიშ რეპორტი** (ინგლ. The Smyth Report, წინგიშ ოფიციალური ჯოხოდვალა: **Atomic Energy for Military Purposes**) — ამერიკალი ფიზიკოსიშ ჰენრი დევულფ სმაიტიშ წინგი, გიშაშქუმალირი 1945 წანაშ 12 მარაშინათუთას. წინგი რე მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის მანჰეტენიშ პროექტიშ ადმინისტრაციული ისტორია. წინგიქ გინირთჷ ბესტსელერო დო გიმიჩინჷ 127,000 ეგზემპლარქ. სმაიტიშ რეპორტიქ ითანგუ 40-შე უმოს ნინაშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Smyth Report fully transcribed and available online
* Smyth Report fully scanned, from Internet Archive
* Russian translation of the Smyth Report

კატეგორია:მენცარული წინგეფი
კატეგორია:წინგეფი მანჰეტენიშ პროექტიშ გეშა
კატეგორია:1945 წანას გიშაშქუმალირი წინგეფი
ანზორ მელია

**ანზორ მელია** (დ. 5 მარაშინათუთა, 1947, ქართი) — ქორთუ ექიმი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Guli

კატეგორია:ქორთუ ექიმეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1947
აზანი

[thumb|[ჟან-ლეონ ჟერომი. *მუეძინი მოუჭანუანს მორწუმეეფს ოხვამუშა მინარეთიშ კონკიშე* (1879)]]

**აზანი** () —  ისლამს: მუსლიმეფიშ მოჭანაფა საართო ხვამაშა (ოსხუნური რე, ართამო). უციო რე ძინათებული ქომოლკოჩეფშო (ალ-ყიფაიაშ ფარდი). აზანიშ დო იყამეფიშ გჷმორაგადაფაშ ჟირი ფორმა რე. აზანს კითხულენს — **[[მუეძინი]]** (თურქ. — ***აზანჩი***). აზანიშ კითხირიშის მუეძინი სახეთ მუკორთელი რე ქააბაშჸურე (*[[ქიბლა]]*) დო ოძირაფალ კითეფს ჸუჯეფშა იცუნუანს. აზანიშ უკული მუშმარენ ხანშა, უშქარეთ ხვამაშ უწმოხ, იკითხირუაფუ იყამა, ნამუთ აკმოდირთჷ კჷნ თიჯგურა ფორმაშე, ნამუშათ შილებე გეძინელქ იჸუას გჷმორაგადაფაქ ნამაზიშ დოჭყაფაშ გეშა. რჩქვანელობურო ნამაზი გჷმიცხადებუაფუ მეჩეთიშ მინარეთიშე.

აზანიშ გჷმოთქუალა ნამაზიშ უწმოხ ვა რე უციო, მარა ძალამ კორინელი (*სუნა მუაქადა*) საქმე რე. თაშნეშე კორინელი რე მუსლიმანქ ბაღანაშ დაბადებაშე მუსხირენ ხანიშ უკული მარძგვან ჸუჯის ქელაფირცქინას აზანი. თეშნერო ორთჷნა, მუჟამსჷთ ადამიერს უბადო შურეფი დეპატონებჷნა.
thumb|აზანიშ აუდიოდინნაჭარა.
thumb|ტაჯიკი, ნამუთ აზანს კითხულენსჷნ (დოხოლ. 1865 დო 1872 წანეფი). ავტორი: ალექსანდრ კუნი, ''თურქესტანული ალბომი''. 1872 წ.

## სქოლიო

კატეგორია:ნამაზი
კატეგორია:ისლამური ტერმინეფი
ბედრჟიხ ჰროზნი

**ბედრჟიხ ჰროზნი** (ჩეხ. Bedřich (Friedrich) Hrozný; დ. 6 მესი, 1879, ლისა-ნად-ლაბემი, ბოჰემია, ავსტრია-უნგრეთიშ იმპერია — ღ. 12 ქირსეთუთა, 1952, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხი ორიენტალისტი დო ლინგვისტი, გიმირკვიუ ხეთური ნინა დო აკეთჷ თიშ მუჭოთ ინდოევროპულ ნინაშ იდენტიფიკაცია, მიშეღჷ დიდი თია ხეთოლოგიაშ გოვითარაფაშა. ბედრჟიხ ჰროზნი გურაფულენდჷ ვენაშ უნივერსიტეტის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ ჰუმბოლდტიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ დიო ვენაშ უნივერსიტეტის დო უკულ პრაღაშ კარლიშ უნივერსიტეტის.

## ლიტერატურა
* Šárka Velhartická: Bedřich Hrozný a 100 let chetitologie / Bedřich Hrozný and 100 Years of Hittitology. Praha, Národní galerie, 2015.

კატეგორია:ჩეხეფი
კატეგორია:ჩეხი ხეთოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1879
კატეგორია:ნაღურა 1952
ხეთოლოგია

**ხეთოლოგია** რე მენცარობა ნამუთ გურაფულენს ხეთეფს, უჯვეშაშ ანატოლიარი კათას, ნამუეფ რაგადანდეს ხეთურ ნინაშა. ხეთური ნინა გიმირკვიუ დო თიშ მუჭოთ ინდოევროპულ ნინაშ იდენტიფიკაცია აკეთჷ გიშარჩქინელ ჩეხი მენცარქ ბედრჟიხ ჰროზნიქ. ხეთოლოგია გურაფულენს ხეთური ცივილიზაციაშ არქეოლოგიას, ისტორიას, ფილოლოგიას დო ხელუანობას.

## შინელი ხეთოლოგეფი
* სელიმ ადალი
* ვლადისლავ არძინბა
* ტრევორ რობერტ ბრაისი
* გერი ბეკმანი
* ჰალეთ ჩამბელი
* თამაზ გამყრელიძე
* ალბრეხტ გეცე
* ოლივერ გერნი
* ჰანს გუსტავ გიუტერბოკი
* ჰარი ჰოფნერი
* ბედრჟიხ ჰროზნი
* ალვინ კლუკჰორსტი
* იტამარ ზინგერი
* ედგარ ჰოვარდ სტიურტევანტი

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთური ნინა
* ხეთეფიშ ისტორია

## ლიტერატურა
* Trevor Bryce, Warriors of Anatolia: A Concise History of the Hittites. London; NewYork: I.B. Tauris, 2019.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* General aspects of Hittitology

კატეგორია:ხეთოლოგია
მარი მეინარდ დეილი

**მარი მეინარდ დეილი** (ინგლ. Marie Maynard Daly; დ. 16 პირელი, 1921, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 28 გჷმათუთა, 2003, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი ბიოქიმიკოსი, მაართა აფრიკალი-ამერიკალი ამერიკას, ნამუქჷთ მიპალუ ფილოსოფიაშ დოქტორიშ ხარისხი ქიმიას. მარი მეინარდ დეილი გურაფულენდჷ ქუინსიშ კოლეჯის. უკულ დეილიქ გურაფა გაგინძორჷ დიო ნიუ-იორკიშ უნივერსიტეტის დო უკულ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის. კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის დეილიქ მიპალუ დიო მაგისტრიშ დო უკულ დოქტორიშ ხარისხი. გურაფაშ თებაშ უკულ, 1947-1948 წანეფს დეილი მუშენდჷ ჰოვარდიშ უნივერსიტეტის, მენცარ-ინსტრუქტორო. 1949 წანას დეილიქ გეგნორთჷ როკფელერიშ უნივერსიტეტიშა. 1955 წანას მარი დეილიქ მუშობა ქიდიჭყჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ ექიმეფიშ დო ქირურგეფიშ კოლეჯის. 1960 წანაშე მარი დეილი რე იეშივაშ უნივერსიტეტიშ ალბერტ აინშტაინიშ ჯოხონობაშ მედიცინაშ ინსტიტუტის ბიოქიმიაშ პროფესორი. 1958-1963 წანეფს მარი დეილი რდჷ ამერიკაშ გურიშ ასოციაციაშ ინსტრუქტორი. მარი დეილი რდჷ ამერიკაშ ონკოლოგიური ასოციაციაშ დო ნიუ-იორკიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური. მარი მეინარდ დეილიქ გიმირკვიუ ჰისტონეფი, ცილეფი, ცილაშ ბიოსინთეზი, ქოლესტეროლი, კრეატინი დო შხვ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* მარი მეინარდ დეილი www.biography.com-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიოქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1921
კატეგორია:ნაღურა 2003
1921

## მოლინეფი

* 25 ფურთუთა : საქორთუოშ დემოკრატიული რესპუბლიკაქ ოკუპირაფილქ იჸუ რუსეთიშ არმიაშით. გეგმიცხადჷ სხუნუეფიშ ხეშუულებაქ. 
* 20 პირელი : სუმჸურენი აპიჯალა მოლენკავკაციაშ რკინაშარაშ გოართოიანაფაშ გეშა.
* 11 კვირკვე : მონღოლეთიქ ზოხორინელ სახენწჷფოთ გჷნირთჷ.
* ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ სამტრედიას, ხაშურს, სანაკის, ბორჯომს, ჭიათურას დო ხონს.

## დუნაბადი

### ღურთუთა
### ფურთუთა
### მელახი
### პირელი
### მესი
### მანგი
### კვირკვე
### მარაშინათუთა
### ეკენია
### გჷმათუთა
### გერგობათუთა
### ქირსეთუთა

## ნაღურა

### ღურთუთა
### ფურთუთა
### მელახი
### პირელი
### მესი
### მანგი
### კვირკვე
### მარაშინათუთა
### ეკენია
### გჷმათუთა
### გერგობათუთა
### ქირსეთუთა

## დღახუეფი

კატეგორია:
ფილოსოფიაშ დოქტორი

[thumb|[ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშ ფილოსოფიაშ დოქტორი]]
**ფილოსოფიაშ დოქტორი** (, Ph.D., PhD, რჩქვანელობურო, გჷმირაგადუ მუჭოთ *ფი-ეიჩ-დი*) — აკადემიური ხარისხი. ააშ-ს რე მენცარობეფიშ დოქტორიშ ხარისხი, ნამუთ ფილოსოფიაშ დოქტორიშ წორო წოდებათ იკოროცხუ. 

ხარისხიქ პირველაშე გჷმიქიმინჷ XII-XIII ოშწანურეფს, გოართოიანაფილ ომაფეს, საფრანგეთის დო იტალიას. პირველი ოსური, ნამუსჷთ თე წოდებაქ მიაჩჷნ, რდჷ იტალიარი მათემატიკოსი ელენა კორნარო პისკოპია. 

კანკალე ქიანას (სამანგათ ააშ დო კანადა), თე ხარისხი უმაღალაში რე, კანკალესჷთ (სამანგათ, გერმანია დო საფრანგეთი) რე უმოსი მაღალი ხარისხეფჷთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Humor - Nicholas does a PhD  or PhD explained to everyone.
* PhDStudent.com - The tools you need to survive and thrive in graduate school.
* The Admit Lab - A free blog with all the information you need for applying to PhD programs.

კატეგორია:ომენცარე ხარისხეფი
რონალდ მაკნეირი

**რონალდ ერვინ მაკნეირი** (ინგლ. Ronald Erwin McNair; დ. 21 გჷმათუთა, 1950, ლეიკ-სიტი, ობჟათე კაროლინა, ააშ — ღ. 28 ღურთუთა, 1986, კეიპ-კანავერალი, ფლორიდა, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი დო ასტრონავტი, ნამუქჷთ ღურუ კოსმოსური შატლიშ ჩელენჯერიშ კატასტროფაშ ბორჯის, NASA-შ STS-51-L მისიას. მაკნეირი 7 ღურელ ასტრონავტიშე ართ-ართი რდჷ.

## ბიოგრაფია

## კარიერა

## ჩელენჯერიშ კატასტროფა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Spacefacts biography of Ronald McNair
* Ronald E. McNair Post – Baccalaureate Achievement Program

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მენცარეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტრონავტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1950
კატეგორია:ნაღურა 1986
ალექსანდერ შალენბერგი

**ალექსანდერ შალენბერგი** (; დ. 20 მანგი, 1969) — ავსტრიალი დიპლომატი, იურისტი დო პოლიტიკოსი. ავსტრიაშ ოკათე პარტიაშ მაკათური. ავსტრიაშ კანცლერი 2021 წანაშ 11 გჷმათუთაშე. სებასტიან კურციშ თარობას იკენდჷ ავსტრიაშ გალენურ საქვარეფიშ მინისტრიშ პოსტის 2019-2021 წანეფს. 2021 წანაშ 11 გჷმათუთას კანცლერიშ პოსტის დოთირჷ სებასტიან კურცი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფია ავსტრიაშ პარლამენტიშ ვებ-ხასჷლას

## სქოლიო

კატეგორია:ავსტრიაშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:ავსტრიაშ კანცლერეფი
Windows 11

**Windows 11** — პროპრიეტარული ოპერაციული სისტემა პერსონალურ კომპიუტერეფშო, ნამუთ შიმუშჷ კომპანია Microsoft-იქ Windows NT-შ ფანიაშ ფარგანეფს, ნამუქჷთ გჷნირთჷ Windows 10-იშ მონძეთ. Windows-იქ ოპერაციული სისტემა Windows 11 წჷმარინჷ 2021 წანაშ 24 მანგის. ოფიციალურო გიშართჷ 2021 წანაშ 5 გჷმათუთას.

## სისტემური მოთხირეფი
**Windows 11-შ სისტემური მოთხირეფი**:

## სქოლიო
პატრისია ბატი

**პატრისია ირა ბატი** (ინგლ. Patricia Era Bath; დ. 4 გერგობათუთა, 1942, ნიუ-იორკი, ააშ — ღ. 30 მესი, 2019, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ოფთალმოლოგი დო მენცარი, კატარაქტაშ ლაზერული ოპერაციაშ დუმარსხუაფალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Laserphaco – Bath's website containing information relevant to the technique
* Bath at the Black Inventor Online Museum

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოფთალმოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1942
კატეგორია:ნაღურა 2019
გილბერტ ნიუტონ ლუისი

**გილბერტ ნიუტონ ლუისი** (ინგლ. Gilbert Newton Lewis; დ. 23 გერგობათუთა, 1875, ვეიმაუტი, მასაჩუსეტსი, ააშ — ღ. 23 მელახი, 1946, ბერკლი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ქიმიკოსი, კოვალენტური თეორიაშ დუმარსხუაფალი. გილბერტი ლუისიქ გიმირკვიუ ქიმიური თერმოდინამიკა, ფოტოქიმია,  იზოტოპიშ გორთუალა, კვანტური მექანიკა დო შხვ. გილბერტ ლუისიქ მიშეღჷ ტერმინი ფოტონი. გილბერტ ლუისიქ დოქტორიშ ხარისხი მიპალუ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. ართ პერიოდის იგურუ გერმანიას დო ფილიპინეფს ხოლო. 1912 წანაშე ლუისი მუშენდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი), სოდეთ რდჷ ქიმიაშ კოლეჯიშ დეკანი. გილბერტ ლუისი რდჷ გიშარჩქინელი მენცარეფიშ დო ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფიშ: გლენ თეოდორ სიბორგიშ, ჰაროლდ იურიშ, უილიამ ჯიოკიშ, მელვინ კალვინიშ მენტორი. გილბერტ ლუისი ნომინირაფილი რდჷ ნობელიშ პრემიაშა 41-შა, მარა პრემია დღას ვემუღებუ.

## ლიტერატურა
* Coffey, Patrick (2008) Cathedrals of Science: The Personalities and Rivalries That Made Modern Chemistry. Oxford University Press. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* National Academy of Sciences Biographical Memoir

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1875
კატეგორია:ნაღურა 1946
რიჩარდ ტოლმენი

**რიჩარდ ჩეის ტოლმენი** (ინგლ. Richard Chace Tolman; დ. 4 მელახი, 1881, უესტ-ნიუტონი, მასაჩუსეტსი, ააშ — ღ. 5 ეკენია, 1948, პასადენა, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი დო ქიმიკოსი. უმოსო ხანდენდჷ სტატისტიკურ მექანიკას დო ფიზიკურ კოსმოლოგიას. ტოლმენი გურაფულენდჷ ქიმიურ ინჟინერიას  მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი 1903 წანას დო უკულ, 1910 წანას - მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი. 1922 წანაშე რიჩარდ ტოლმენი მუშენდჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის. ჸათაქ ტოლმენი რდჷ ფიზიკური ქიმიაშ დო მათემატიკური ფიზიკაშ პროფესორი.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი

* 
*  Reissued (1987) New York: Dover.
*  Reissued (1979) New York: Dover. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Short biography from the Online Archive of California
* Short biography from the "Tolman Award" page of the Southern California Section of the American Chemical Society.
* 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1881
კატეგორია:ნაღურა 1948
იუნიქსიშ ბორჯი

**იუნიქს-ბორჯი** ვარ-და **POSIX ბორჯი** () — ბორჯიშ ეჭარუაშ სისტემა, ნამუთ მარძენა ნჩაფა ბორჯის იუნიქსიშ დორსხუაფაშ ბორჯწკჷმა (1970 წანაშ 1 ღურთუთაშ შქა სერი) მერინაშის. იუნიქსიშ ბორჯი მიმალ მომენტის რიცხობურო ომანგუ 1970 წანაშ 1 ღურთუთაშე გულირი წამეფიშ მუდანობას. სამანგათ, 2012 წანაშ 2 კვირკვეს 21:11:38 სათის იუნიქსიშ ბორჯი რდჷ **1341249098**. 

2038 წანაშ 19 ღურთუთას 03:14:08 სათის 32 ბიტიანი time_t მათირეშ გინოფშაფამოხვადჷ. ათე პრობლემაშ გინაჭყვიდირი შილებე ბორჯიშ ჩუალაშ 64 ბიტიან მათირეშა გინულათ, თე მათირე უახოლაში 300 მილიარდი წანაშ მეძენას ედომუშამო დასაბაღი იჸუაფუ.

იუნიქსიშ კლონ სისტემეფს იუნიქსიშ ბორჯიშ გაგება ათე ზოჯუათ შილებე: date +%s

ბორჯი
კატეგორია:კალენდარი
ჯორჯო აბეტი

**ჯორჯო აბეტი** (იტალ. Giorgio Abetti; დ. 5 გჷმათუთა, 1882, პადუა, იტალია — ღ. 24 მარაშინათუთა, 1982, ფლორენცია, იტალია) — იტალიარი ასტრონომი.

## ბიოგრაფია
ჯორჯო აბეტიქ დებადჷ 1882 წანაშ 5 გჷმათუთას, იტალიაშ ნოღა პადუას. ჯორჯო აბეტიშ მუმა რდჷ გიშარჩქინელი იტალიარი ასტრონომი ანტონიო აბეტი. ჯორჯო აბეტი გურაფულენდჷ პადუაშ დო რომიშ უნივერსიტეტეფს. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ რომიშ კოლეჯიშ ლაბორატორიას. ოკათუდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას. 1921 წანაშე რდჷ არჩეტრიშ ლაბორატორიაშ დირექტორი. 1925-1957 წანეფს ჯორჯო აბეტი მუშენდჷ ფლორენციაშ უნივერსიტეტის, ასტრონომიაშ პროფესორო. აბეტიქ 1936 დო 1952 წანეფს მანწყუ მენცარული ექსპედიციეფი ცჷნდჷრს დო სუდანს. ექსპედიციაშ მაკათური ასტრონომეფი გურაფულენდეს ბჟაშ გეუკუმელაფას. 1948-1949 წანეფს აბეტი რდჷ კაიროშ უნივერსიტეტიშ ასტრონომიაშ პროფესორი. 1938 წანას აბეტი რდჷ საირქიანო ასტრონომიული რსხუშ ვიცე-პრეზიდენტი. ჯორჯო აბეტიქ ღურუ 1982 წანაშ 24 მარაშინათუთას, ნოღა ფლორენციას, 99 წანერქ. ჯორჯო აბეტი რე შხვადოშხვა პრემიეფიშ, ჯილდოეფიშ ლაურეატი დო მენცარული წინგეფიშ, პუბლიკაციეფიშ დო სტატიეფიშ ავტორი. ჯორჯო დო ანტონიო აბეტეფიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას დო ართ-ართი ჭიჭე პლანეტა.

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
**Handbook of Astrophysics*
**Nebulae and Galaxies*
**Solar Research*
**Stars and Planets*
**The Exploration of the Universe*
**The History of Astronomy* (1952)
**The Sun* (1957)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
*Giorgio Abetti: i viaggi e la scoperta dell'America

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი ასტრონომეფი
ალანეფი

**ალანეფი** (ჯვ. ბერძენ. Ἀλανοί, ლათ. Alani, Halani, ირან. Aryāna-შე - „არიული“, „ჯგირი“) — გეგია ირანული ტომეფი სკვითო-სარმატული გოჭყაფათ, ნაჭარა წყუეფს მიშინუაფჷნა ახ. წ. I ოშწანურას.

## ქოძირით თაშნეშე
*სკვითეფი
*სარმატეფი
*კათეფიშ კაბეტი გინოხორაფა
*ოსეფი
*მასაგეტეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Strabo and ''Hou Han Shu''references discussed 
* Caucasus Foundation: Caucasus Today: Ossets 

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
მოჰსენ ფახრიზადე

**მოჰსენ ფახრიზადე მაჰაბადი** (სპარს. محسن فخری‌زاده مهابادی‎; დ. 21 მელახი, 1958, ყუმი, ირანი — ღ. 27 გერგობათუთა, 2020, აბსარდი, ირანი) — სპარსალი ფიზიკოსი, შინელი რდჷ მუჭოთ ირანიშ ატომური პროგრამაშ მუმა. ფახრიზადე ოკათუდჷ ირანიშ ისლამური რევოლუციური გვარდიაშ კორპუსის. გურაფულენდჷ შაჰიდი ბეჰეშტიშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ ისპაჰანიშ ტექნოლოგიურ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი. 1991 წანაშე ფახრიზადე რდჷ იმამი ჰუსეინიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. მოჰსენ ფახრიზადე რდჷ ირანიშ ატომური პროგრამაშ თარი მენცარი. 2020 წანაშ 27 გერგობათუთას ისრაელიშ თარობაქ ამერიკაშ ხეშშენწყუალათ, სატელიტით ოპერირებადი ავტომატური ანჯარიშ გიმორინაფათ, დოჸვილუ მოჰსენ ფახრიზადე.

## ლიტერატურა
* Gaietta, Michele (2015). The Trajectory of Iran's Nuclear Program. New York: Palgrave Macmillan.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Three-dimensional model of the assassination

კატეგორია:სპარსალეფი
კატეგორია:სპარსალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ირანიშ ატომური პროგრამაშ მაკათური მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1958
კატეგორია:ნაღურა 2020
გეეზი

**გეეზი** (ግዕዝ, *გეეზი*, მინშა უჯოხონა *ეთიოპიური*) — ანტიკური ობჟათე სემიტური ნინა, ნამუქჷთ ეთიოპიაშ ოორუეს დო ერიტრეაშ ობჟათეს, აფრიკაშ ქაშ რეგიონს გევითარჷ. თიქ მოგვიანაფათ აქსუმიშ ომაფეშ დო ეთიოპიაშ იმპერატორეფიშ ოფიციალური ნინათ გჷნირთჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* კებრა ნეგასტი
* ეთიოპიური ჭარალუა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* [ჯ. მ. ჰარდენი, ''ეთიოპიაშ ქრისტიანული ლიტერატურაშ დაჭყაფური'' ([1926])]
* Unicode Chart
* Senamirmir Projects: უფასე ეთიოპიური შრიფტი (Win32, MacOS, Linux)
* ბიბლია გეეზიშა

კატეგორია:გეეზი
კენეთ ბრანა

**სერ კენეთ ჩარლზ ბრანა** (; ; დ. 10 ქირსეთუთა, 1960) — ოორუე ირლანდიარი არტისტი, რეჟისორი, პროდიუსერი დო სცენარისტი. 2015 წანაშე დრამატული ხელუანობაშ ომაფე აკადემიაშ პრეზიდენტი.

გინოღალირჷ აფჷ უილიამ შექსპირიშ ნაწარმეფიშ მუსხირენ კინოადაპტაცია: „ჰენრი V (1989) (ნამუშ გეშა მიპალჷ ოსკარიშ ჟირი ნომინაცია), „ჭაჭალი მუთუნვარშენ“ (1993), „ოტელო“ (1995), „ჰამლეტი“ (1996) (ნამუშ გეშა მიპალჷ ოსკარიშ ნომინაცია საუჯგუშო ადაპტირაფილი სცენარიშო) „მიშაფურთხონი ჸოროფაშის“ (2000), „თეშ მუჭო სი გიჸორსჷნ“ (2006). თაშნეშე რეჟისორი რე ფილმეფიში: „ოლორიშ ბირა“ (1992), „მერი შელიშ ფრანკენშტეინი“ (1994), „მაგიური ფლეიტა“ (2006), „გჷთმანაკვერალი“ (2007), „თორი“ (2011), „ჯეკ რაიანი: ბანძღუაშ თეორია“ (2014), „ჭონჭია“ (2015), „ჸვილუა ბჟაეიოლ ექსპრესის“ (2017).

მუჭოთ არტისტი ოკათუდჷ შხვადოშხვა ფილმეფს დო ტელესერიალეფს: „ლჷმაშ ფორტუნა“ (1987), „პოპულარალა“ (1998), „ტყარი, ტყარი ბჟადალი“ (1999), „აკორაგადი (2001), „რზა ელდორადოშა“ (2000), „ჰარი პოტერი დო ფულირი ოთახი“ (2002), „სიტიბაშ ოდუდეეფი“ (2005), „ვალკირია (2008), „როკ–რეღმა“ (2009), „ვალანდერი“ (2008–2016), „ართი მარა მერლინწკჷმა“ (2011) დო „დიუნკერკი“ (2017).

რე ემიშ დო BAFTA-შ ლაურეატი (სუმი ნომინაციაშე), ორქოშ გლობუსიშ დო აკადემიაშ ჯილდოშ ხუთ-ხუთ რზაშ ნომინანტი. 2012 წანაშ 9 გერგობათუთას მიაჩჷ რაინდი-ბაკალავრიშ წოდებაქ.

## ლიტერატურა
* Kenneth Branagh (1990) *Beginning*, London: Chatto and Windus, ; New York: W. W. Norton & Co, .
* Ian Shuttleworth (1994) *Ken & Em*, London: Headline. .
* Mark White (2005) *Kenneth Branagh*, London: Faber and Faber. .

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* კენეთ ბრანაშ ბიოგრაფია ვებ-ხასჷლას Tiscali film section
* ინტერვიუ კენეთ ბრანაწკჷმა (1996)
* Branagh Collection at Queen's University, Belfast
* Renaissance Theatre Company Archive, Shakespeare Institute, University of Birmingham

## სქოლიო

კატეგორია:ბრიტანალი არტისტეფი
კატეგორია:ბრიტანალი ტელეარტისტეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ არტისტეფი
კატეგორია:XXI ოშწანურაშ არტისტეფი
კატეგორია:ბრიტანალი კინორეჟისორეფი
კატეგორია:ბრიტანალი სცენარისტეფი
კატეგორია:ბრიტანალი პროდიუსერეფი
კატეგორია:BAFTA-შ გომორძგვილეფი (პიჯეფი)
კატეგორია:ემიშ ჯილდოშ მაპალუეფი
ჯონ ფარქუარ ფულტონი

**ჯონ ფარქუარ ფულტონი** (ინგლ. John Farquhar Fulton; დ. 1 გერგობათუთა, 1899, სენტ-პოლი, მინესოტა, ააშ —  ღ. 29 მესი, 1960, ჰამდენი, კონექტიკუტი, ააშ) — ამერიკალი ნეიროფიზიოლოგი დო მენცარობაშ ისტორიკოსი, გიმირკვიუ პრიმატეფიშ ნეიროფიზიოლოგია. გურაფულენდჷ მინესოტაშ უნივერსიტეტის 1917-1918 წანეფს, უკულ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშა გეგნორთჷ, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი 1921 წანას. 1925 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშ კოლეჯის. 1927 წანას ფულტონქ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორი ხარისხი ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ ფულტონი მუშენდჷ პიტერ ბენტ ბრეგემიშ ჰოსპიტალს, ბოსტონს, ჰარვი კუშინგიშ ხემანჯღვერობათ. რდჷ იელიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიოლოგაშ პროფესორი. 1947-1950 წანეფს ჯონ ფულტონი მუშენდჷ მენცარობაშ ისტორიაშ ჯარალუაშ პრეზიდენტო. ფულტონი რე ჰარვი კუშინგიშ, რობერტ ბოილიშ, ჯიროლამო ფრაკასტოროშ, ჯონ მეიოუშ, კენელმ დიგბიშ, ჯოზეფ პრისტლიშ დო შხვა მენცარეფიშ ბიოგრაფიეფიშ ავტორი. ჯონ ფარქუარ ფულტონი რდჷ Journal of Neurophysiology-შ რედაქტორი დო ჟურნალი Isis-იშ ორედაქციე სხუნუშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* . Manuscripts and Archives, Yale University Library.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნეიროფიზიოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი მენცარობაშ ისტორიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1899
კატეგორია:ნაღურა 1960
ანტონიო აბეტი

**ანტონიო აბეტი** (იტალ. Antonio Abetti; დ. 19 მანგი, 1846, შემპეტერ-პრი-გორიცი, ავსტრიაშ იმპერია — ღ. 20 ღურთუთა, 1928, არჩეტრი, იტალიაშ ომაფე) — იტალიარი ასტრონომი. გურაფულენდჷ მათემატიკას დო ინჟინერიას პადუაშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ აბეტი მუშენდჷ ფლორენციაშ უნივერსიტეტის, პროფესორო დო რდჷ არჩეტრიშ ობსერვატორიაშ დირექტორი. ობსერვატორიას აბეტიქ გაახალუ ინსტრუმენტეფი დო ქუდოდგჷ ახალი ტელესკოპეფი. აბეტიქ გიმირკვიუ პლანეტეფი, კომეტეფი, მურიცხეფი. 1874 წანას ანტონიო აბეტი მონაწილენდჷ პიეტრო ტაჩინიშ ინდოეთიშ ექსპედიციას. ექსპედიციაშ მაკათური მენცარეფი სპექტროსკოპიშ გიმორინაფათ მორღაშ ტრანზიტის გურაფულენდეს. ანტონიო აბეტი რდჷ ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ დო დეი ლინჩეიშ ერუანული აკადემიაშ მაკათური. ანტონიო აბეტიშ სქუა რდჷ ჯორჯო აბეტი, ნამუქჷთ ხოლო შინელ ასტრონომო გინირთჷ. ანტონიო დო ჯორჯო აბეტეფიშ ჯოხონობაშ რე ართ-ართი კრატერი თუთას დო ართ-ართი ჭიჭე პლანეტა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ბიოგრაფიული ფაქტეფი 

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1846
კატეგორია:ნაღურა 1928
ჰარვი კუშინგი

**ჰარვი უილიამს კუშინგი** (ინგლ. Harvey Williams Cushing; დ. 8 პირელი, 1869, კლივლენდი, ოჰაიო, ააშ — ღ. 7 გჷმათუთა, 1939, ნიუ-ჰეივენი, კონექტიკუტი, ააშ) — ამერიკალი პათოლოგი დო ნეიროქირურგი, ტვინიშ ქირურგიაშ პიონერი, მაართა მენცარი ნამუქჷთ გიმირკვიუ კუშინგიშ ლახარა.

## ბიოგრაფია

## კარიერა

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
**The Pituitary Body and its Disorders* (1912)
**Tumours of the Nervus Acousticus* (1917)
**Blood Vessel Tumours of the Brain* (1928)
**Consecratio Medici and other papers* (1928)
**From a surgeon's journal, 1915–1918* (1936)
**The Medical Career* (1940)
**A Visit to Le Puy-En-Velay* (1945)

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Harvey Cushing: A Journey Through His Life
* 
*Collected papers of Harvey Cushing, 1923–1939 (inclusive). Harvard Medical Library, Francis A. Countway Library of Medicine, Boston, Mass.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პათოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნეიროქირურგეფი
კატეგორია:პულიცერიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1869
კატეგორია:ნაღურა 1939
ფრედ ჰოილი

სერ **ფრედ ჰოილი** (ინგლ. Sir Fred Hoyle; დ. 24 მანგი, 1915, ბინგლი, ინგლისი — ღ. 20 მარაშინათუთა, 2001, ბორნმუთი, ინგლისი) — ინგლისარი ასტრონომი, მურიცხული ნუკლეოსინთეზიშ თეორიაშ დუმარსხუაფალი, შინელი მენცარული სტატია B²FH-შ ართ-ართი ავტორი. ჰოილიქ მიშეღჷ ტერმინი "Big Bang" (დიდი აფეთქება), მარა რდჷ დიდი აფეთქებაშ თეორიაშ ოპონენტი. ფრედ ჰოილი გურაფულენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კემბრიჯიშ სენტ-ჯონიშ კოლეჯის. 1958 წანაშე ჰოილი რდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ ასტრონომიაშ დო ექსპერიმენტალური ფილოსოფიაშ პროფესორი. 1967 წანას ჰოილიქ კემბრიჯის დარსხუ თეორიული ასტრონომიაშ ინსტიტუტი (ასეიან ასტრონომიაშ ინსტიტუტი) დო რდჷ თიში დირექტორი.

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1938: სმიტიშ პრემია
* 1960: გუტრიშ მენდალი დო პრემია
* 1957: ომაფე ჯარალუაშ მაკათური
* 1964: რიხტმაიერიშ მემორიალური პრემია
* 1968: ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ ორქოშ მენდალი
* 1968: ბეიკერიშ ლექციაშ პრემია
* 1969: კარლ იანსკიშ ლექცია
* 1970: ბრიუსიშ მენდალი
* 1971: ჰენრი ნორის რასელიშ ლექციაშ პრემია
* 1971-1973: ასტრონომიაშ ომაფე ჯარალუაშ პრეზიდენტი
* 1972: რაინდი-ბაკალავრი
* 1974: ომაფე მენდალი
* 1977: კლუმპკე-რობერტსიშ მენდალი
* 1992: კარლ შვარცშილდიშ მენდალი
* 1994: ბალზანიშ პრემია
* 1997: კრაფორდიშ პრემია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Fred Hoyle Website
* Fred Hoyle and Chandra Wickramasinghe Website
* Obituary by Sir Martin Rees in *Physics Today*
* Obituary by Bernard Lovell in *The Guardian*

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ასტრონომეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1915
კატეგორია:ნაღურა 2001
ევოლუცია

**ევოლუცია** — ბიოლოგიური პოპულაციეფიშ მონძალური შან-მუშობურობეფიშ მათირალა გეჸვენჯ გამნარყეფს. თე შან-მუშობურობეფი წჷმარინუანს თი გენეგიშ გჷმოხანტუას, ნამუთ მასქერშე ერჩქის რეპროდუქციაშ შედეგო გინაჩამუ. ირნერ მოჩამილ პოპულაციას შილებე, რდას გინორთელი მუშობურობეფი, ნამუთ რე მუტაციაშ, გენეტიკური რეკომბინაციაშ დო გენეტიკური ვარიაციეფიშ შხვა ფაქტორეფიშ შედეგი. ევოლუცია მუთმოხვადჷ თინწკჷმა, მუჟამსჷთ ევოლუციური პროცესეფი, მუჭოთ რე, სამანგათ, ორთაშობური გიშაგორუა (თინეფს შქას, სქესობური გინოგორუა) დო გენური დრეიფი გაულას იღვენუანა ეშანილ ვარიაციეფშა, ნამუთ იჭანუამს პოპულაციაშ დინოხოლე კონკრეტული მუშობურაშ მოდვალას ვარ-და გასაიასაღაფას. ევოლუციაშ ზუსტას ათე პროცესიქ გაჭყჷ ბიოანდანერალა ბიოლოგიური ორგანიზმეფიშ არძა დონეშა, გვარობაშ, ინდივიდუალური ორგანიზმეფიშ დო მოლეკულეფიშამო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
;ართამკ ინფორმაცია
* ევოლუცია In Our Time-ზე BBC
* 
* 
* 
* 
* Human Timeline (Interactive) – Smithsonian, National Museum of Natural History (August 2016).

;ბიოლოგიური ევოლუციაშ პროცესწკჷმა მერსხილი ექსპერიმენტეფი
* 
* 

;ონლაინ-ლექციეფი
* 
* 

## სქოლიო



კატეგორია:ევოლუცია
კატეგორია:ევოლუციური ბიოლოგია
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
ერნსტ კოენი

**ერნსტ იულიუს კოენი** (ნიდერლ. Ernst Julius Cohen; დ. 7 მელახი, 1869, ამსტერდამი, ნიდერლანდეფი — ღ. 6 მელახი, 1944, ოსვენციმიშ ოკონცენტრაციე ბანაკი) — ნიდერლანდარი ქიმიკოსი. დებადჷ ნიდერლანდარი ურიეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ქიმიას, სტოკჰოლმს, სვანტე არენიუსიშ ხემანჯღვერობათ, უკულ პარიზის, ანრი მუასანიშ ხემანჯღვერობათ დო უკულ ამსტერდამიშ უნივერსიტეტის, იაკობ ჰენდრიკ ვანტ-ჰოფიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ვანტ-ჰოფიშ ასისტენტო. 1902 წანაშე კოენი რდჷ უტრეხტიშ უნივერსიტეტის ფიზიკური ქიმიაშ პროფესორი. ერნსტ კოენი გურაფულენდჷ უმოსო ლითონეფიშ ალოტროპიას. გიმირკვიუ შხვადოშხვა ელემენტეფიშ დო კომპონენტეფიშ პოლიმორფიზმი, ფოტოგრაფიკული ქიმია, ელექტროქიმია. რე 400-შე უმოსი პუბლიკაციაშ, სტატიაშ, წინგიშ დო ლიტერატურული ნახანდეფიშ ავტორი. 1913 წანაშე, კოენი რდჷ ნიდერლანდეფიშ ხელუანობეფიშ დო მენცარობეფიშ ომაფე აკადემიაშ დო 1926 წანაშე ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ერნსტ კოენი ოჭოფეს დო გეგნიჸონეს ოსვენციმიშ ოკონცენტრაციე კარეშა, სოდეთ დოჸვილეს 1944 წანაშ 6 მელახის.

## ლიტერატურული ნახანდეფი
* "*Jacobus Henricus van 't Hoff, his life and work*", 1912
* "*Impressions of the Land of Benjamin Franklin*", 1928

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ერნსტ იულიუს კოენი

კატეგორია:ნიდერლანდარეფი
კატეგორია:ნიდერლანდარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1869
კატეგორია:ნაღურა 1944
ანრი პუანკარე

**ჟიულ ანრი პუანკარე** (ფრანგ. Jules Henri Poincaré; დ. 29 პირელი, 1854, ნანსი, საფრანგეთი — ღ. 17 კვირკვე, 1912, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი მათემატიკოსი დო ფიზიკოსი.

## ბიოგრაფია

## კარიერა

## მენცარული რკვიებეფი

## ნახანდეფი

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
*Henri Poincaré on Information Philosopher
*A timeline of Poincaré's life University of Nantes (ფრანგულო).
*Henri Poincaré Papers University of Nantes (ფრანგულო).

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1854
კატეგორია:ნაღურა 1912
მიშა მშვილდაძე

**მიშა მშვილდაძე** (დ. 18 ფურთუთა, 1975) — ქორთუ სცენარისტი, რეჟისორი დო პროდიუსერი. ტელესერიალეფიშ „ჩქიმი ჩილიშ დაქალეფიშ“ დო „ნათია დო ნათიაშ“ რეჟისორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მიშა მშვილდაძე

კატეგორია:ქორთუ რეჟისორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1975
ჯოზაია უილარდ გიბსი

**ჯოზაია უილარდ გიბსი** (ინგლ. Josiah Willard Gibbs; დ. 11 ფურთუთა, 1839, ნიუ-ჰეივენი, კონექტიკუტი, ააშ — ღ. 28 პირელი, 1903, ნიუ-ჰეივენი, კონექტიკუტი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი, ქიმიკოსი დო მათემატიკოსი. უილარდ გიბსი, ჯეიმზ კლერკ მაქსველი დო ლუდვიგ ბოლცმანიწკჷმა ართო რდჷ სტატისტიკური მექანიკაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. უილარდ გიბსიქ გიმირინუ მაქსველიშ განტოლებეფი ფიზიკური ოპტიკაშ პრობლემეფიშ ეიონწყუმალო. მათემატიკაშ დარგის უილარდ გიბსიქ წჷმარინუ ვექტორული ანალიზი. ჯოზაია უილარდ გიბსიქ ფიზიკურ ქიმიას გიმირკვიუ: დუდიშული ენერგია, ფაზური დიაგრამა, ტრანსპორტული ფენომენი, სტატისტიკურ მექანიკას: სტატისტიკური ანსამბლი, ქიმიური პოტენციალი, გიბსიშ ენტროპია, გიბსიშ პარადოქსი, მათემატიკას: ვექტორული ანალიზი, ელექტრომაგნეტიზმის - მაქსველიშ განტოლებეფი დო შხვეფი. ჯოზაია უილარდ გიბსი გურაფულენდჷ იელიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი ინჟინერიას. გურაფაშ თებაშ უკულ ევროპაშა მიდართჷ, სოდეთ სუმ წანას ქუდოსკიდჷ. ევროპაშ უკულ კინ ამერიკაშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ იელიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ 1871 წანაშე ღურაშახ, რდჷ მათემატიკური ფიზიკაშ პროფესორი. უილარდ გიბსი 1897 წანაშე რდჷ ლონდონიშ ომაფეშ ჯარალუაშ მაკათური. 1901 წანას უილარდ გიბსის, ომაფე ჯარალუაქ გინოჩჷ კოპლიშ მენდალი, მენცარული რკვიებაშ გეშა, ნამუთ ორხველუდჷ მათემატიკურ ფიზიკას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Josiah Willard Gibbs ", in *Selected Papers of Great American Scientists*, American Institute of Physics, (2003 [1976])
* National Academy of Sciences, Biography, Josiah Willard Gibbs
*. General Collection, Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1839
კატეგორია:ნაღურა 1903
რუდოლფ პაიერლზი

სერ **რუდოლფ ერნსტ პაიერლზი** (ინგლ. Sir Rudolf Ernst Peierls; დ. 5 მანგი, 1907, ბერლინი, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 19 ეკენია, 1995, ოქსფორდი, ოქსფორდშირი, ინგლისი, გოართოიანაფილი ომაფე) — გერმანიას დუნაბადჷ ინგლისარი ფიზიკოსი.

## ბიოგრაფია
რუდოლფ პაიერლზი გურაფულენდჷ ფიზიკას ბერლინიშ უნივერსიტეტის. უკულ გურაფა გაგინძორჷ მიუნხენიშ უნივერსიტეტის არნოლდ ზომერფელდიშ ხემანჯღვერობათ, ლაიფციგიშ უნივერსიტეტის უერნერ ჰეიზენბერგიშ ხემანჯღვერობათ დო ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტის ვოლფგანგ პაულიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ პაიერლზი რდჷ პაულიშ ასისტენტი ციურიხიშ ინსტიტუტის. 1932 წანას როკფელერიშ ფონდიშ სტიპენდიათ პაიერლზი გურაფულენდჷ რომს, ენრიკო ფერმიშ ხემანჯღვერობათ. რომიშ უკულ პაიერლზიქ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ კავენდიშიშ ლაბორატორიაშა გეგნორთჷ, სოდეთ თიშ ომენცარე ხემანჯღვერი რდჷ რალფ ჰოვარდ ფაულერი. ადოლფ ჰიტლერიშ გერმანიაშ თარობაშა მულაშ უკულ, პაიერლზიქ ბრიტანეთის ქუდოსკიდჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ჰანს ბეთეწკჷმა მანჩესტერიშ უნივერსიტეტის. ართ პერიოდის პაიერლზიქ იმუშუ კემბრიჯიშ მონდიშ ლაბორატორიას ხოლო. 1937 წანას შინელი ავსტრალიარი მენცარიშ მარკ ოლიფანტიშ მეპატიჟებათ, პაიერლზიქ გეგნორთჷ ბირმინგემიშ უნივერსიტეტიშა. 1940 წანას პაიერლზიქ დო ოტო რობერტ ფრიშიქ აკადგინეს ფრიში-პაიერლზიშ მემორანდუმი, ატომური ანჯარიშ გეშა. ფრიშიშ დო პაიერლზიშ მემორანდუმქ დიდ ინტერესი გიმიჭანუ ბრიტანეთიშ დო ამერიკაშ თარობებშე. ბრიტანეთიქ მალას ქუდარსხუ მაუდიშ კომიტეტი დო ქიდიჭყჷ ატომური პროგრამაშ გოვითარაფა. რუდოლფ პაიერლზიშ ინიციატივათ, ბრიტანეთიშ ატომური პროგრამაშ ართ-ართ მაკათურო გინირთჷ გერმანალი ფიზიკოსიქ კლაუს ფუქსიქ, ნამუთ მუჭოთ სსრრ-შ აგენტი ბრიტანეთიშ თარობაქ ოჭოფუ 1950 წანას. ბრიტანეთიშ თარობაქ მუშ ატომური პროგრამაშ ინფორმაცია, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ამერიკას გეგნოჩჷ.  მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის რუდოლფ პაიერლზი რდჷ მანჰეტენიშ პროექტიშ მაკათური ხოლო. ლჷმაშ თებაშ უკულ პაიერლზიქ ბირმინგემიშ უნივერსიტეტიშა დირთჷ, სოდეთ იმუშუ 1963 წანაშა. ბირმინგემიშ უნივერსიტეტიშ უკულ პაიერლზიქ ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშა გეგნორთჷ. პაიერლზი რდჷ ატომური ენერგიაშ რკვიებეფიშ ცენტრიშ მაკათური დო ბრიტანეთიშ ატომური რკვიებაშ მენცარეფიშ ასოციაციაშ პრეზიდენტი. 1950 წანეფს რუდოლფ პაიერლზი ოკათუდჷ პაგუოშიშ კონფერენციეფს. რუდოლფ პაიერლზი რე შხვადოშხვა ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი. 1946 წანას პაიერლზის გინოჩეს ბრიტანეთიშ იმპერიაშ ორდენი დო 1968 წანას რაინდი-ბაკალავრიშ ტიტული. პაიერლზი რდჷ შხვადოშხვა მენცარული პუბლიკაციეფიშ დო ართი ავტობიოგრაფიულო წინგიშ ავტორი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 1979 Audio Interview with Sir Rudolf Peierls by Martin Sherwin Voices of the Manhattan Project
* 
* War and Peace in the Nuclear Age; Dawn; Interview with Rudolf Peierls, 1986
* FBI file on Rudolf and Eugenia Peierls

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1907
კატეგორია:ნაღურა 1995
ჰუბერტ ენსონ ნიუტონი

**ჰუბერტ ენსონ ნიუტონი** (ინგლ. Hubert Anson Newton; დ. 19 მელახი, 1830, შერბურნი, ნიუ-იორკიშ შტატი, ააშ — ღ. 12 მარაშინათუთა, 1896, ნიუ-ჰეივენი, კონექტიკუტი, ააშ) — ამერიკალი ასტრონომი დო მათემატიკოსი. გურაფულენდჷ იელიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ იელიშ უნივერსიტეტის მათემატიკაშ ინსტრუქტორო დო უკულ მათემატიკაშ პროფესორო. ართ პერიოდის ჰუბერტ ნიუტონი გურაფულენდჷ სორბონას ხოლო, სოდეთ თიში ომენცარე ხემანჯღვერი რდჷ გიშარჩქინელი ფრანგი მათემატიკოსი მიშელ შალი. ჰუბერტ ენსონ ნიუტონქ გიმირკვიუ შხვადოშხვა კომეტეფი დო მეტეორეფი. რდჷ ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ დო ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუაშ მაკათური. ამერიკაშ მენცარობეფიშ ერუანულ აკადემიაქ ნიუტონს გინოჩუ ლოურენს სმიტიშ მენდალი 1888 წანას. ჰუბერტ ენსონ ნიუტონიშ მენცარული პუბლიკაციეფი გჷმობჟინაფილი რე "Journal of Science"-ის დო "American Journal of Science"-ის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Reference to Gibbs being a student of Newton
* ბიოგრაფიული ფაქტეფი
* An academic lineage containing Newton 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ასტრონომეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1830
კატეგორია:ნაღურა 1896
ანდრე-მარი ამპერი

**ანდრე-მარი ამპერი** (ფრანგ. André-Marie Ampère; დ. 20 ღურთუთა, 1775, ლიონი, საფრანგეთიშ ომაფე — ღ. 10 მანგი, 1836, მარსელი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფიზიკოსი დო მათემატიკოსი, კლასიკური ელექტროდინამიკაშ მენცარობაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი, ელექტრული ტელეგრაფიშ დო სოლენოიდიშ გჷმმაგონებელი. ანდრე-მარი ამპერი გურაფულენდჷ პარიზიშ პოლიტექნიკურ სკოლას. რდჷ პოლიტექნიკური სკოლაშ დო კოლეჯ-დე-ფრანსიშ პროფესორი დო საფრანგეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური. ანდრე-მარი ამპერიშ ჯოხონობაშ რე ელექტროენერგიაშ ოზიმალი ართული ამპერი. ანდრე-მარი ამპერი 72 ფრანგი მენცარიშე ართ-ართი, ნამუშ ჯოხო მიკოჭარილი რე ეიფელიშ ჸორშიშ ფასადის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Ampère Museum – a French-language site from the museum in Poleymieux-au-Mont-d'or, near Lyon, France
* Catholic Encyclopedia on André Marie Ampère

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1775
კატეგორია:ნაღურა 1836
პიერ-სიმონ ლაპლასი

**პიერ-სიმონ ლაპლასი** (ფრანგ. Pierre-Simon Laplace; დ. 23 მელახი, 1749, ბომონ-ან-ოჟი, საფრანგეთიშ ომაფე — ღ. 5 მელახი, 1827, პარიზი, საფრანგეთიშ ომაფე) — ფრანგი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი, ასტრონომი, ფილოსოფოსი დო პოლიტიკოსი.

## ბიოგრაფია

## კარიერა

## მენცარული რკვიებეფი

## ნახანდეფი

## პოლიტიკა

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* "Pierre-Simon Laplace" in the MacTutor History of Mathematics archive.
* 
* Guide to the Pierre Simon Laplace Papers at The Bancroft Library

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი მენცარეფი
კატეგორია:ფრანგი ასტრონომეფი
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1749
კატეგორია:ნაღურა 1827
ალესანდრო ვოლტა

**ალესანდრო ვოლტა** (იტალ. Alessandro Volta; დ. 18 ფურთუთა, 1745, კომო, მილანიშ ოჰერცოგე — ღ. 5 მელახი, 1827, კომო, ლომბარდო-ვენეციაშ ომაფე, ავსტრიაშ იმპერია) — იტალიარი ფიზიკოსი დო ქიმიკოსი, შინელი რე მუჭოთ ელექტრობაშ პიონერი.

## ბიოგრაფია

## მენცარული რკვიებეფი

## მენცარული ნახანდეფი

## პუბლიკაციეფი

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:იტალიარეფი
კატეგორია:იტალიარი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1745
კატეგორია:ნაღურა 1827
ჰალვა

მინიატიურა|ჰალვაშ ნერგვარობა სტამბოლიშ შოშეს
**ჰალვა** ( — „გემუანობა“) — საკონდიტრე ნაწარმი, ნამუსჷთ აკეთენა მოხალირ დო გოხეხილ ზეთიშხილიშობურეფიშ თასეფიშ დო მაჟვეპურალი ნიფთიარაფეფწკჷმა ართო თქვაფილ კარამელიშ მასაშე. ზეთიშხილიშობურეფიშ თასიშ გვარობაშ მეჯინათ გიშმართჷმა ტაქინიშ (თარი კომპონენტი რე შირბახტიშ თასეფი), არაქისიშ, ბჟამაჯინუშ, მუხუდოშ, ნეძიშ დო კომბინირაფილ ჰალვას. კანკალეშა ჰალვას გეთმუძინანა ვანილს, კაკაოშ ხვნილს, ქიშმიშის დო შხვა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:არაბული საგესქუო
სკიჭი

მინი
**სკიჭი**, **ქიშმიში** — ჩხანას ვარ-და ოროშ გიშასკირაფილი ჸურზენიშ ბიმბილეფი (კაკალეფი). სკიჭი რე უწკალე (საბზა, სარგა დო შხვ.) დო წკალამი (გერმიანი, ვასარგა დო შხვ.). კანკალე ხარისხიშ სკიჭიშ მიოღებელო სქირაფაშახ ჸურზენიშ ბიმბილეფს დუღა კირტუტიშ წყორით ამუშენა (სქირაფაშ ხამგჷმძალა 4-შე 9 დღაშახ).

სკიჭიშ ოშქაშე ქიმიური აკოდგინალუა (სქირე ნიფთიარობაშა გინოანგარიშაფათ %-ს): ჭაფურია (79,5–87,5), აზოტამი ნიფთიარაფეფი (2,1–2,9), ბჟეფი (ღვინბჟეშ მეჯინათ; 0,7–2,3), უჯრედისი  (1,3), ტუტა (2,0–2,9), სილამეშ მოღვენალა — 16-შე 22%-შახ. ქიშმიშის აწარმენა ობჟათე ევროპას, ობჟათე აფრიკას, ავსტრალიას დო შხვ.

## ლიტერატურა

*
კატეგორია:კანკარი
კარამელი

მინი|გორგილაფირი კარამელი‎
**კარამელი** ( დო  „ჭვილ ჭაფურია“) — მაღალ გრადუსის სქირას ნდღულაფირი ჭაფურია. ტემპერატურაშ სიდიდაშ მეჯინათ კარამელი ღებულენს ორქოშფერ-რუმე ყავაშფერ ფერეფს დო მუშობურ არომატის. 

დოხოლაფირო 135 °C-ის იჭყანს ჭაფურია ნდღულაფას. თინა დუდმაართაშე ფერს ვეთირანს. თეჯგურა ნდღულაფირი ჭაფურია გჷმირინუაფუ სამანგ. ნამცხვარიშ დეკორაციაშო, ჭაფურიაშ მინანქარიშ სახეთ დო შხვა. ნანდული კარამელიშ გემოშ დო ფერიშ მიოღებელო ოხვილური რე მინიმუმ 150 °C. რუმე ფერი დო ინტენსიური კარამელიშ გემო მიღებუაფუ ჭაფურიაშ 180 °C-შე 200 °C-შახ.

გორგილაფილი კარამელი რე ქანთელი დო შუშაშობურ მატახური მასა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Caramel recipe 

კატეგორია:ჰამო
ფოკვაშ სოკოეფო

**ფოკვაშ სოკოეფი** — სოკოეფი, ნამუეფჷთ გჷთმაჭყანა შხვადოშხვა ფერიშ (ჩე, უჩა, წვანე დო შხვა) ხილას (ფოკვას) ოჭკომალ პროდუქტეფს, ხილს, ჩანარულ ნოსქილედეფს (ჭირხილი), ტყების დო შხვა მეკონეფს. ორხველჷნა შხვადოშხვა სისტემატიკურ ბუნას: ზიგომიცეტეფს, ასკომიცეტეფს დო უთებუ სოკოეფს.

ჩინებული რე ქობალიშ ფოკვა (), თაშნეშე -იშ გვარიშ წჷმმარიმაფალეფშე გჷმოჭანაფილი ფოკვა შხვადოშხვა პროდუქტეფს (ქობალი, მურაბა, ხილი) დო შხვა. მინ ფოკვაშ სოკოეფი იჸუდორუ ჩანარულ დო ჩხოლარულ პროდუქტეფს დო თინეფს გილმალუანს, კანკალე გმიჭანუანს ადამიანისა და ჩხოლარეფიშ მიკოზეფს, ჩანარეფიშ ლახარეფს, თინეფიშ ტოქსინეფი ნწალუნს ჩოლარს დო ადამიერს. კანკალესჷთ მაღალი ფერმენტული აქტივობაშ გეშა წარმებას გჷმირინუანა, სამანგ., -ს — ლიმონიშ ბჟეს, პენიცილიუმიშ მინ გვარობას — პენიცილინიშ დო შხვა ანტიბიოტიკეფიშ მიოღებელო, -ს დო -ს — ჸვალიშ (როკფორი დო კამამბერი) ოკეთებელო დო შხვა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სოკოეფი
ლონდონიშ ომაფე ჯარალუა

thumb|300px|ომაფე ჯარალუაშ ართ-ართი დგჷმილი ლონდონს.
**ლონდონიშ ომაფე ჯარალუა** ორთაშ გეშა რჩქინაშ გოვითარაფაშო (Royal Society of London for the Improvement of Natural Knowledge), კუნტას **ომაფე ჯარალუა**, დირსხჷ 1660 წანას დო რჩქინელეფიშ უჯვეშაშ ორგანიზაციათ იკოროხცჷ, ნამუთ ასეშა რე.

თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ალობაჸოფური გოართოიანაფა, ჯარალუა გოართოიანაფილი ომაფეშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ როლს არსულენს (ნამუშოთ ირწანას ბრიტანეთიშ თარობაშე £30 მილიონს ღებულენს). ჯარალუა მენცარობეფიშ სხუნუშ მაკათური ორგანიზაცია რე.

ედინბურგიშ ომაფე ჯარალუა (დირსხჷ 1783 წანას) ზოხორინელი შოტლანდიური ორგანიზაცია რე. ირლანდიური ომაფე აკადემია (დირსხჷ 1785 წანას) თაშნეშე ზოხორინელი ირლანდიური ორგანიზაცია რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ომენცარე ორგანიზაციეფი
კატეგორია:მენცარობეფიშ აკადემიეფი
კატეგორია:მენცარობაშ ისტორია
კატეგორია:ლონდონი
ჭაფურია

thumb|300px|გოძინელი ჭაფურიაშ კრისტალეფი
**ჭაფურია** თაშნეშე **შანქარი** (, სანსკრ. sárkara: ქვიშა, ჭაფურიაშ ქვირი, შანქარიშ ქვირი) — გემუანი გემოშ ოჭკომალი პროდუქტი. კალორიულარა 100 გრამ ჭაფურიას 1,68 მეგაჯოული (დოხოლადირო 400 კკალ). აწარმენა ჩე კრისტალურ ჭაფურიას (ჭაფურიაშ ქვირი) დო რაფინირებულ ჭაფურიას (კენჭი ჭაფურია, რაფინირაფილი ქვირი, პუდრი). ბონი გჷმორინაფაშ მოხ ხვარენა საკონდიტრე, ქობალიშ, საკონსერვე, ღვინიშ დო შხვა სახეშ ნაწარმეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
* კარამელი

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* A C Hannah, *The International Sugar Trade*, Cambridge: Woodhead, 1996. ISBN 1-85573-069-3
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Cook's Thesaurus: Sugar
* 

კატეგორია:ნოშქერწყარეფი
კატეგორია:ოჭკომალი
ჟოზეფ პრისტლი

**ჟოზეფ პრისტლი** (ინგლ. Joseph Priestley; დ. 24 მელახი, 1733, ბირსტოლი, იორკშირი, ინგლისი — ღ. 6 ფურთუთა, 1804, ნორტამბერლენდი, პენსილვანია, ააშ) — ინგლისარი ქიმიკოსი, ფილოსოფოსი დო თეოლოგი, ძირუ დო გიმირკვიუ აირეფი: ჟანგბადი, ნოშქერბადიშ მონოოქსიდი, აზოტამი ოქსიდი, აზოტიშ ოქსიდი, ამიაკი, გოგირდიშ დიოქსიდი დო დიაზოტიშ ტეტროქსიდი. პრისტლიქ გიმირკვიუ ნოშქერბადიშ ციკლი დო გიმიგონჷ კარბონატული წყარი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* The Joseph Priestley Society
* Joseph Priestley House in PA 
* Radio 4 program on the discovery of oxygen by the BBC
* Collection of Priestley images  at the Schoenberg Center for Electronic Text and Image
* 

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:ინგლისარი თეოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1733
კატეგორია:ნაღურა 1804
კავკაციური ჸვანჩელა

**კავკაციური ჸვანჩელა** (, Tetrao mlokosiewiczi) — მაფურინჯე ჸვანჩელაშობურეფიშ ფანიაშე. მეგორაფილი რე ლაგოდეხიშ ტყაჩირიშ ტერიტორიას 1875 წანას პოლონარი ორთაშმორაგადე ლუდვიკ მლოკოსიევიჩიშით. ხე თარი კავკაციონიშ ქჷნდჷრს დო მორჩილ კავკაციონიშ ალპურ ველეფს ზუღაშ დონეშე 1500-3000 მ-შახ. ზოთონჯის ტყას მიკმაფორუანს დუდს. მუმული კავკაციური ჸვანჩელა უჩა რე, განთხიშ ანკირაშ ბურდღა გიმე უღჷ მოკეკილი. დადული ჭერჭე რე. ოგვაჯეს დიხას იკეთენს. დვანს 2-10 მარქვალს. ჭკომჷნა თასის, კანკარს, ხილს, ჭყინტუ გუნაფალეფით დო ფურცელეფით, ღვენწკეფით, ფერწოეფუთ. კავკაციური ჸუანჩელა ჩქინი ფაუნაშ ანდაღებული წჷმმარინაფალი რე დო თის ირდიხას თხილანა. მიშაღალირი რე საქორთუოშ „ჭითა წინგიშა“ დო ლაგოდეხის ჸუანჩელაშ 700-შახ ინდივიდი ხე.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ჸვანჩელაშობურეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ჭითა წინგიშა მიშაღალირი ჩხოლარეფი
სანდრა მეისონი

**სანდრა მეისონი** (; დ. 17 ღურთუთა, 1949) — ბარბადოსალი პოლიტიკოსი. ბარბადოსიშ გენერალ-გუბერნატორი 2018 წანაშ 8 ღურთუთაშე 2021 წანაშ 30 გერგობათუთაშახ დო ბარბადოსიშ გიშაგორილი პრეზიდენტი 2021 წანაშ 30 გერგობათუთაშე.

## ბიოგრაფია
სანდრა პრუნელა მეისონქ დებადჷ 1949 წანაშ 17 ღურთუთას ნოღა სენტ-ფილიპის. 1968 წანას, გონათუაშ მეღებაშ უკული მუშენდჷ ოშქაშე სკოლას. ართ წანაშ უკული ბარკლიშ ბანკის დიჭყჷ მუშობა კლერკო. მეისონქ ჩაბარჷ ვესტ-ინდოეთიშ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათჷ იურიდიულ მენცარობეფიშ ბაკალავრიშ სტატუსით. 1975 წანას გინირთჷ ბარბადოსიშ ადვოკატეფიშ ასოციაციაშ პირველი ოსურ მაკათურო. 

2017 წანას, სანდრა მეისონი გეგშაგორეს ბარბადოსიშ მაბრუო გენერალ-გუბერნატორო. პოსტის გერდჷ 2018 წლანაშ 8 ღურთუთაშე 2021 წანაშ 30 გერგობათუთაშახ.

2021 წანაშ 12 გჷმათუთას, მეისონი პრემიერ-მინისტრიქ დო ოპოზიციაშ ლიდერეფქ ართობურო წჷმარინუეს ბარბადოსიშ პირველი პრეზიდენტიშ კანდიდატო. პრეზიდენტო გეგშაგორეს 20 გჷმათუთას.

## სქოლიო

კატეგორია:ბარბადოსიშ გენერალ-გუბერნატორეფი
კატეგორია:ბარბადოსიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ოსური პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ბარბადოსალი პოლიტიკოსი ოსურეფი
პრისტლიშ მენდალი

**პრისტლიშ მენდალი** (ინგლ. Priestley Medal) რე ამერიკაშ ქიმიური ჯარალუაშ ჯილდო ნამუთ გინმაჩამუ ქიმიაშ დარგის მოხანდე გიშარჩქინელ მენცარეფს. ჯილდოქ დირსხუ 1922 წანას დო რე შინელი ინგლისარი ქიმიკოსიშ ჯოზეფ პრისტლიშ ჯოხონობაშ. დუდშე მენდალს გინმოჩანდეს ირ სუმ წანას, 1945 წანაშე მენდალი ირწანიანი ჯილდო რე. პრისტლიშ მენდალიშ მაართა ლაურეატი რდჷ ამერიკალი ქიმიკოსი ირა რემსენი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The Priestley Society

კატეგორია:მენცარული ჯილდოეფი
კოპლიშ მენდალი

**კოპლიშ მენდალი** (ინგლ. Copley Medal) რე ჯილდო ნამუსჷთ ბრიტანეთიშ ომაფე ჯარალუა ირ წანას გინმოჩანს გიშარჩქინელ მენცარეფს, მენცარობაშ შხვადოშხვა დარგის. კოპლიშ მენდალი ბრიტანალი ბარონიშ დო პოლიტიკოსიშ გოდფრი კოპლიშ ჯოხონობაშ რე. ჯილდოქ დირსხუ გოდფრი კოპლიშ 100 £ დონაციათ, 1731 წანას. მაართა ლაურეატი რდჷ ინგლისარი ასტრონომი სტივენ გრეი. დუდშე მენდალს გინმოჩანდეს მენცარს, ნამუშ ექსპერიმენტი არძოშ უმოს ჯგირო ინტკიცებუდჷ. 1831 წანაშე მენდალი გინმაჩამუ მენცარს, ომაფე ჯარალუაშ სხუნუშ გინოჭყვადუათ. მენდალი ვარჩხილიში რე დო მოჸუნს 25,000 £ ფინანსური პრემია. მაართა ოსური მენცარი ნამუქჷთ მიპალუ კოპლიშ მენდალი რდჷ დოროთი ჰოჯკინი. არძაშე უმოსიშა (სუმშა) მენდალი გინოჩეს ინგლისარ ფილოსოფოსის დო ინჟინერს, ჯონ თეოფილ დეზაგულეს, 1734, 1736 დო 1741 წანეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:მენცარული ჯილდოეფი
კატეგორია:ბრიტანეთიშ მენცარული ჯილდოეფი
კატეგორია:ომაფე ჯარალუაშ ჯილდოეფი
ლუიზა გროს ჰორვიციშ პრემია

**ლუიზა გროს ჰორვიციშ პრემია** (ინგლ. Louisa Gross Horwitz Prize) რე კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ პრემია, ნამუთ გინმაჩამუ ბიოლოგიაშ დო ბიოქიმიაშ დარგეფს მოხანდე მენცარეფს. პრემია ამერიკალი ქირურგიშ სემიუელ დევიდ გროსიშ ცირასქუაშ ლუიზა გროს ჰორვიციშ ჯოხონობაშ რე. პრემიაქ დირსხუ 1967 წანას. 2018 წანაშ გჷმათუთაშ მუნაჩემეფით, ლუიზა გროს ჰორვიციშ პრემიაშ ლაურეატი მენცარეფიშ 50 % რე თაშნეშე ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ, ვარდა ქიმიაშ დარგის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლუიზა გროს ჰორვიციშ პრემიაშ ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:მენცარული პრემიეფი
კატეგორია:კოლუმბიაშ უნივერსიტეტიშ პრემიეფი