open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გალაკტიონ ტაბიძე

**გალაკტიონ ტაბიძე** (დ. 17 გერგობათუთა 1891 წანა, ვანიშ რაიონიშ ოფუტე ჭყვიში – ღ. 17 მელახი, 1959 წანა), ქართი) — დიდი ქორთუ პოეტი დო ოჯარალე მოღალე, საქორთუოშ ოკათე პოეტი (1933), საქორთუოშ  მენცარობეფიშ აკადემიაშ აკადემიკოსი (1944 წანაშე), XX ოშწანურაშ ქორთული პოეზიაშ ართ-ართი უდიდაში წჷმმარინაფალი.

გალაკტიონ ტაბიძექ დებადჷ ოფუტე ჭყვიშის. პოეტიშ მუმაქ - ვასილ ტაბიძექ, სქუაშ დაბადებაშახ ჟირი თუთათ ორდო დოღურჷ. თინა დიო ოფუტეშ პაპა, უკული კინე თი ოფუტეშ მაგურაფალი რდჷ. 1900 წანას, ტაბიძექ ქენირიცხჷ ქუთეშიშ ოშურიელე სკოლას. 1908 წანაშე გურაფა გაგჷნძორჷ ქართიშ ოშურიელე სემინარიას. 1910–1911 წანეფს მუშენდჷ მაგურაფალო. 1917–1918 წანეფს რდჷ მოსკოვს დო პეტროგრადის. 1914 წანას  გიშმურს გალაკტიონ ტაბიძეშ ლერსეფიშ მაართა კათელი, ნამუქჷთ ართუცფას ქიმკიჭოფჷ ჯარალუაშ თოჸუჯი დო დიდი პოპულარალა მოუღჷ დო 1919 წანას გიშაშქუმალირი "არტისტული ყვავილები"-ქ ავტორს  "გენიალური გალაკტიონიშ" დო "პოეტეფიშ მაფაშ" ჯოხო მოუღეს. 1919 წანაშე ოხორანდჷ დო მოღალენდჷ ქართის. 1922-1923 წანეფს გიშმაშქვანდჷ  "გალაკტიონ ტაბიძეშ ჟურნალს". 1924 წანას თინა რდჷ ჟურნალი "მნათობიშ" ართ-ართი დჷმარსხუაფალი. 1935 წანას პარიზის ოკათუდჷ ანტიფაშისტური კონგრესის.

უდიდაშ პოპულარობაშ დო პატიჩამაშ უმუკუჯინუო, პოეტიქ რინა შურიელი ხვალახობათ მუკორთჷ. თექ ირფელქ მუში ნოქური ქიგიოხუნუ თიშ აკოქიმინჯალასჷთ ნამუქუთ  პოეზიას ახალ შურდგჷმა, გოშხვანერაფილი რიტმი, მიარეფერობუა და მუში სისქვამე მეუძინჷნ. 

გალაკტიონქ დოღურჷ 1959 წანაშ 17 მელახის. "პოეტეფიშ მაფაქ" რინა დუდიშ ჸვილუათ გათჷ.

## აკოქიმინჯალა
გალაკტიონ ტაბიძე დო მუში დიდებუანი აკოქიმინჯალა ირო რდჷ  ბჟადალიშ ლიტერატურაშმარჩქენჯეფიშ თოჸუჯიშ ცენტრის. თიში ლერსეფიშ დო პოემეფიშ ნათარგმეფი სისტემატურო იბჟინუაფუდჷ ფრანგული, გერმანული დო ინგლისური ნინეფშა. ღოზგასუმალარი რე, ნამუდა მიარე ნათანგა იბჟინუაფუდჷ ქორთული ემიგრანტული პრესაშ ხიმფორეფს  (ჟურნალეფი "კავკასიონი", "ბედი ქართლისა" დო ა.უ.). 1991 წანას გალაკტიონიშ ართტომამქ გიშეშქვინჷ ბერლინს, გერმანულ ნინაშა. თიშ აკოქიმინჯალაშ გეშა შტეფი იუნგერ-ხოტივარიშე გახაზირებული სტატია მიშულირი რე "მოსოფელიშ ლიტერატურაშ ენციკლოპედიური ლერსიკონშა", ნამუქუთ შტუტგარტის, გერმანული ნინაშა გიშეშქვინჷ 2004 წანას. 1992 წანას ინტერნაციონალურ ქართველოლოგიური ჟურნალიშ გეორგიკა (იენა) გეორგიკა (იენა) მა-15 ტომს გიმიბჟინუ ქრისტიან ლიჰტენფელდიშ ფირჩა სტატიაქ პოეტიშ რინაშე დო აკოქიმინჯალაშე. გალაკტიონიშ აკოქიმინჯალაშ სხუნუას გურგაჩმალი აბანი უკინებჷ პროფ. დონალდ რაიფილდიშ მონოგრაფიას ქორთული ლიტერატურაშ ისტორიაშე, ნამუქუთ 2000 წანას ინგლისურ ნინაშა გიშართჷ  ლონდონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
### გალაკტიონ ტაბიძეშა მეჯღუნილი ვებ-ხასჷლეფი
* ინფორმაცია გალაკტიონ ტაბიძეშე 400.ge-ს.

### გალაკტიონ ტაბიძეშ ლერსეფი
* გალაკტიონ ტაბიძეშ არძო ლერსი  - "ქორთული ლიტერატურაშ დიდი ბიბლიოთეკა"
* გალაკტიონიშ ლერსეფი 400.ge-ს

* გალაკტიონ ტაბიძეშ ლერსეფი ვიკიწყუ-ს  

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი
კატეგორია:ქორთუ აკადემიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1881
კატეგორია:ნაღურა 1959
კატეგორია:ვანიშ მუნიციპალიტეტის დუნაბადეფი
გიგა ბოკერია

**გიგა ბოკერია** (დ. 20 პირელი, 1972, ქართი) — ქორთუ პოლიტიკოსი, რე საქორთუოშ პარლამენტიშ ართ-ართი დეპუტატი (2004-2008, 2016-2020). პარტია „ევროპული საქორთუოშ“ მადუდე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Biographical entry on the website of Georgia's parliament
*Biographical entry on the website of the Parliamentary Assembly of the Council of Europe

კატეგორია:საქორთუოშ პარლამენტიშ მაკათურეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1972
გიორგი ლიპარტიანი

200პქ|მინი|მარჯვნივ|გიორგი ლიპარტიანიშ ფრესკა წალენჯიხაშ ოხვამეშე
**გიორგი II ლიპარიტიანი** — სამარგალოშ თარი ლევან II დადიანიშ ჯიმადი, ოლიპარტიანეშ მინჯე დო  სამარგალოშ ფაქტიურო დუდკოჩო ლევანიშ რდუალაშა. (1611-1616)

## ლიტერატურა
** ბერიძე თ.,* ერთი საკითხი სამეგრელოს ისტორიული გეოგრაფიიდან, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1964, ტ. 2;
* *ბერიძე თ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 248, თბ., 1983

კატეგორია:ქორთუეფი
გორი

**გორი** — ნოღა 1950 წანაშე საქორთუოს, დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ დო გორიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ მტკვარიშ დო დიდი ლიახვიშ მიშაკათაფუწკჷმა, ზუღაშ დონეშე 588 მეტრაშ სიმაღალას. ქართიშე დოშორაფილი რე 76 კილომეტრით (რკინაშშარათ).

## ლიტერატურა

* *გვრიტიშვილი დ.*, გორის ისტორია, თბ., 1954;
* *ზაქარაია პ.*, სამშობლოს გუშაგები, თბ., 1965;
* *კაკაბაძე ვ., გვასალია ჯ., გაგოშიძე ი., მენაბდე ლ., ზაქარაია პ.*, ქსე, ტ. 3, გვ. 226, თბ., 1978

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი
* გორიშ რუკა 
* ტაროსი გორს
* ცენტრალური მოედანი (ვებ კამერა)

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
კატეგორია:დინოხოლენი ქართლიშ აკანიშ ნოღეფი
ალერტკარი

**ალერტკარი, ** ჸოფილი *გრიგოლიში* – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ პლატოს, ზუღაშ დონეშე 220 მეტრა, ზუგდიდიშე 10 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 509 ადამიერი. ოფუტეს გედგჷ XIX ოშწანურაშ ოხვამე.

## ისტორია
ოფუტეს ჯოხოთ ჯვეშო ალერტკარი გეძუდჷ. ალერტკარქ საგანოს ოფუტეშ ცენტრის სქჷლადირი *ალერტიშ ოხვამეშ* ჯოხოდვალაშ გეშა გიადჷ. წოხოლე თე საგანო აკოშქუმალირი რდჷ ოფუტე ყულიშკარწკჷმა, ნამუსუთ გჷმერთჷ 1934 წანას, მუჭოთ ზოხო ოფუტე. გრიგოლიშიშ ჯოხოდვალა რევოლუციონერ გრიგოლ როგავაწკჷმა რე მერსხილი.

ულირი ოშწანურაშ 30–ამი წანეფიშ დაჭყაფუშე ოფუტეს გინწყჷ დაჭყაფურ სკოლაქ, ნამუშ დირექტორი ნესტორ გულუა რდჷ დო მაგურაფალეფი: ელიზბარ ესებუა, აკაკი ანთელავა.

1936 წანას დაჭყაფურ სკოლაქ გეგნიკეთჷ ვარსული ოშქაშე სკოლათ. თის ვარლამ გულუა ხემანჯღვერენედჷ.

1967 წანაშე ვარსული სკოლაქ გეგნიკეთჷ ოშქარი სკოლათ დო 1986 წანას ოფუტეშ ცენტრის დიკიდჷ ტიპიური სუმსართულამი ოსკოლე დგჷმილქ 264 მოგურაფეშ აბანშა.

### ოფუტე ამდღა
ოფუტეშ მახორობაშ უმენტაშობა თხულენც დართას ოფუტეს მუში კჷნოხიანი ჯოხოდვალაქ დო თის ქიგიადვას **ალერტკარქ.**

გრიგოლიშის ეკონია წანეფიშ დინოხოლე ანდა პროექტიქ იხორციელჷ. რეაბილიტაციაქ ჩეტარჷ ობაღანე ბაღის, ნამუთ 20 წანას ვა ფუნქციონირენდჷ. ხინჯეფიშ ეგაფათ ოფუტეს უდიდაში პრობლემაქ გჷნიჭკჷირ. მინწყუ ოკუჩხბურთე მოედანქ, დიმონტაჟჷ გალენ გონათაფაქ. უმწეო კატეგორიაშ მახორობას (32 ფანია) გურემონტეს ოხორინალი ჸუდეეფი. ირ წანას იხრეშუ დო ითინუ მუჭოთ ცენტრალური, თაშნე დინოხოლენი შარეფი. გეკეთინჷ ოჯინუეფქ, ოლანქერე ნთხორილეფქ. გრიგოლიშის საშუალო სკოლას ჩაუტარდა საფუძვლიანი რემონტი.

ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ გამგეობაშ ხუჯიშ მეჩამათ დო ალარინათ მუმალშო ანდა ჩეჟიერი საქვარი იგეგმაფუაფჷ.

## გჷმორინაფილი ლიტერატურა
ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ გამგეობაშ ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
გუბაზ I

**გუბაზ I** რდჷ ეგრისიშ მაფა V ოშწანურას. მეხოლაფირო 456 წანას ეარყჷ ბიზანტიას დო ქჷდიჭყჷ ლჷმა ეგრისისიშ დუდიშალაშო. მოხვარა ქოთხუ ირანს, მარა შედეგი ვამოჸუნაფჷ თეს. იმპერატორ მარკიანექ ჯარ მოლაჯღონ ეგრისშა. ეგრისელეფქ ელჷმეს ნტერს. გუბაზ I-ქ მორაგადაფა ქჷდიჭყჷ ბიზანტიარეფწკჷმა. ბიზანტიარეფქ მოთხუეს გუბაზის, ვარა მუშ სკუა გეგნურინუაფუდჷკო, ვარა მუქ გეგნოდირთჷკონ. გუბაზიქ მაფობა ქოდუტუ მუშ სქუა წათეს, ნამუწკჷმა ართო ანჯღვერდჷ ქიანას თეიშახ. მუქჷ ბიზანტიარეფიშ მოთხუალათ,  იმპერატორ ლეონ I-ს ქახოლჷ კონსტანტინოპოლს. 

## ლიტერატურა
* *ლომოური ნ*., ქსე, ტ. 3, ხასჷლა 287, ქართი, 1978

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ეგრისიშ ომაფეშ მაფეფი
დავითიანი

**დავითიანი ** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ დჷკი–რზენს, წყარმალუ ჩხოუშიაშ (ინგირწყარიშ კვარჩხანი ნოჸველა) მარძგვანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 40 მეტრა, ზუგდიდიშე 3 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მოღალუეფით ოფუტეს ოხორანს 498 ადამიერი.

## სქოლიო

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
გუდაუთა

**გუდაუთა** — (აფხ. Гəдоуҭа) ნოღა საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას. რე გუდაუთაშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ უჩა ზუღაშ პიჯის რზენს, 37 კილომეტრით ოორუე-ბჟადაალშე სოხუმშე, წყარმალუ გვიდოუშ ნადუწკჷმა. ნოღაშ სტატუს მეჩეს 1926 წანას. 1991 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა რე 15 300 კოჩი. გუდაუთას რე ცხუმ-აფხაზეთიშ ეპარქიაშ რეზიდენცია.

გუდაუთას, ბომბორაშ აეროპორტის სხუნუეფიშ პერიოდის რდჷ სხუნუეფიშ ოჰაერე დუდიშთხილუაშ ნძალეფიშ ბაზა. რგილ ლჷმაშ ბორჯის ოურდუმე ავიაციაშ 171 დო 529 დივიზიეფიშ სუ-27 ტიპიშ ავიამოიერიშეეფი გილაფურინჷნდეს. 1992-93 წანეფიშ აფხაზეთიშ კონფლიქტიშ ბორჯის გუდაუთა რდჷ აფხაზ სეპარატისტეფიშ თარი ბაზა საქორთუოშ თარობაშ ნძალეფწკჷმა ლჷმას.

სხუნუეფიშ რსხუშ ფაჩუაშ უკული ბომბორაშ ავიაბაზაქ რუსეთიშ ოურდუმე ბაზათ გეგნიკეთჷ, უკულ მა-10 დუდიშული ორჩქალე ოჰაერე დივიზიაშ ბაზათ. თე გიმენგჷნორთი ომორჩილჷდჷ რუსეთიშ გენერალურ შტაბის.

1999 წანას ავიაბაზაშ ეკიპირებაშა მიშეშჷ 142 AIFV/APC (თენეფ შქას 62 BMD-1 დო 11 BMD-2) დო 11 self- propelled ოარტილერიე სისტემა 2S9 "Nona-S".
თე ბაზაქ ართ-ართ დიდი როლი ილაჸაფჷ აფხაზეთიშ კონფლიქტიშ ბორჯის. ქორთული განიშ დო ბრელი ბჟადალური დუდიშული ექსპერტიშ ნტკიცებათ, გუდაუთაშ ბაზა თარი ოურდუმე ალმარინჯე რდჷ აფხაზ სეპარატისტეფშო 1992-93 წანეფს. 1995 წანას საქორთუოქ აძვილებურქ იჸუ რუსეთშა ლეგიტიმური სტატუსიშ მეჩამაშე თე ბაზაშ ლიზინგშე.

1999 წანაშ სტამბოლიშ ეუთოშ სამიტის რუსეთიქ დეალჷ ბაზაშ კილუას დო მუშ ჯარეფიშ დო ოურდუმე ტექნიკაშ გჷშაჸონაფას. თეშ უკული თე ბაზა დსთ-შ ქიანეფიშ საშვიდობოეფიშ გჷმორინაფას სქჷდუდჷ. აფხაზეთიშ დე-ფაქტო თარობაქ დობლოკჷ ეუთოშ ინსპექტორეფიშ ვიზიტი დო თეშ უკულ ტექნიკაშ  გჷშაჸონაფაშ ახალი თარიღი ვადოდგინელე.

2008 წანაშ მარაშინათუთაშ ლჷმაშ უკული რუსეთიქ ჩინებულ ჸუ აფხაზეთიშ ზოხორინა დო სეპარატისტულ თარობა დო რუსეთიშ თარობას შქას დოდვალირქ იჸუ ართმაჟირაშ მოხვარაშ ხეშაკოკირუაქ, ნამუშ მეჯინათ რუსეთის შეულებუ გუდაუთაშ ბაზაშ გჷმორინაფა.

## სქოლიო

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ნოღეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
დიდი კატუეფი

**კაბეტი კატუეფი** — კატუშობურეფიშ ფანიაშ თახმი კატუეფიშ გიმენფანიაშ ართართი გვარეფიშ ბუნა რე. ირთუ 2 გვარო: Panthera (4 ბუნა: ნჯილო, ჸილო, ლეოპარდი, იაგუარი) დო Uncia (1 სახეობა: თჷრიშ ლეოპარდი).

## სურათეფი

სურათი:Female Lion.JPG|ნჯილო
სურათი:Leopard tree samburu.jpg| ლეოპარდი
სურათი:Cheetahclose.jpg|ავაზა
სურათი:Panthera onca at the Toronto Zoo 2.jpg|იაგუარი 
სურათი:Tiger 032.jpg| ყილო
სურათი:Schneeleopard P1040242.jpg|ჩე ლეოპარდი


## ლიტერატურა
* სამეცნიერო-შემეცნებითი კოლექცია „შემეცნების სამყარო“ №1, გვ. 315.
* Lexikon der Biologie. CD. Elsevier Verlag, 2006

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დიდი კატუეფიშ სურათეფი დო ვიდეომასალა 
* მუჭომი დიდეფი რენა კატუეფი  

კატეგორია:კატუშობურეფი
დარჩელი

**დარჩელი** — თემი საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის. ზუგდიდიშე 20 კმ–ით, უჩა ზუღაშ პიჯიშე (ანარკიაშე) 10 კმ–ით რე დოჩილითაფირი. ოორუეშე დარჩელს თანჯანს ახალკახათი, კოკი დო ორსანტია, ბჟაეიოლშე ოფუტე ცაიშიშ კახათი დო დიდი ნეძი, ობჟათეშე ორულუ დო ანარკია, ოდო ბჟადალუშე წყარმალუ ინგირი მუში ნადუეფით, ოდო წყარმალუ ჯუმი ბჟაეიოლშე–ბჟადალუშა, დახე ოფუტეშ ტერიტორიას შქას რთჷნს დო თაქინეშეს აკათუ წყარმალუ ინგირს.

იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 8-10 მეტრაშ სიმაღალას. ღურთუთას ოშქაშე ტემპერტურა +4 –7 გრადუსიე, ზარხული ტიბუე. კვირკვეშ დო მარაშინათუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა 22-24 გრადუსის ომანგჷ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანც 2781 ადამიერი.

## ოფუტეშ ჯოხოშ ისტორია
დარჩელიშ ჯოხოშ გედვალაშ ამბე ეკონიაშა ვარე დუდგედგჷმილი. არძაშ უმოსი დაჯერაფალი რე ტოპონიმი "**დორჩელი**" ("დორჩაფილი"), ნამუთ ბონი, უგვალე დიხას ჯოხო.
 ნინო ხუფენია - დარჩელი
. 
ყაზახი კოჩი თქუანდჷ ,,დორჩელი“–იან, წორეთ თე მარგალური ზიტყვა ,,დორჩელი“–შე ეშულირო მიორჩქჷდ ჩინებული კალიგრაფის დო 
პედაგოგის იოსებ ქობალიას ჯოხოდვალა ,,დარჩელი“.

## მახორუეფი
მახორუეფი უმოსო ქორთუეფი რენა. მეთხოზჷნა შხუ მეორინჯალას, ჯგირო რე გოვითარაფილი მეღეჯობა, მემაფურინჯობა, აფხვადუნა ფანიეფი ნამუეფით მეთხოზჷნა მეფსკალობას. ნოტყეფშე ხე მუხვი, თრია, ძღაბქურცამი, აღიაღი, ტურა.

## ისტორია
დარჩელი დიო ხოლო  XVII უკუნს რე შინელი.
ოფუტე დარჩელს გინოდგვე ჯაშ ოხვამე. სხუნუეფიშ პერიოდის ჯაშ ოხვამე აკურღვაფუნა დო დარჩელიშ ვარსული სკოლაშა გეგნუჩამუნა, ნამუთ თი პერიოდის იკიდუდჷ. 2008 წანას ოსხირი ენურღვეს ოხვამეშ კიდუას, ნამუთ მოთებას ეხოლებუ. დარჩელი ტრადიციულო ეთმოშანჷნდჷ მარიობაშ დღახუს ,,მარაშინას“. თე დღახუს ოფუტე ირწანურო მანჯუნდჷ 15 მარაშინათუთაშე  ჟირი მარაშ გოძვენას. ედომუშამი დარჩელი მიშმაკათუდჷ მარაშინა–ჯარალუაშო ხაზირაფას. მარულაშო გჷმორთილი რდჷ 11 კმ–ამი ორულუ გოძვენა, ჟირხოლო განშე გონწკარილი ჯალეფით. ბოლო დღალეფს მარაშინა–ჯარალუა იკილუდჷ სპორტული ღონისძიებეფით.

1992-94 წანეფიშ ომენოღალური ლჷმაშ ბორჯის ოურდუმე ფორმირაფაქ "მხედრიონქ" ოფუტეს 26 ჸუდე გეგნოჭვჷ.

2008 წანაშ რუსეთი-საქორთუოშ ლჷმაშ უკული დარჩელს მუსხირენ დღას რუსეთიშ არმიას აფუდჷ ოკუპირაფილი სამარგალოშ შხვა ნოღეფი დო ოფუტეეფიშ წორო.

## სპორტი
XX უკუნიშ ეკონიას დარჩელს ჸუნდჷ კუჩხბურთიშ ბუნა "**ჩელა**", ნამუთ ლაჸაფენდჷ დიო სხუნუეფიშ დო უკული დუდიშული საქორთუოშ ჩემპიონატიშ თუდონ ლიგეფს დო თასის.

## ოფუტე ამდღა
ოფუტე დარჩელს რე ჟირი ოშქაშე სკოლა, სოდეთ თეჟამო გურაფულენს 800–შე უმოსი მოგურაფე დო პედაგოგიური საქვარუას მეჸუნს 80–შე უმოსი მაგურაფალი, ობაღანე ბაღი 100 ბაღანაშა, პოლიციაშ გჷნორთი, ოფუტეს რე ოვაჭარე დო ოჸოფარინე მოინალაფაშ ობიექტეფი, ოლეხე, აფთიაქი,  ფურნე შ.პ.ს ,,ფუნდუკი,“  თხირიშ გინმამუშებელი ქარხანა ,,ქესქია“, კულტურაშ ჸუდე, ბიბლიოთეკა დინდარი წინგიერი ფონდით.

## წყუეფი

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
დიდი ნეძიშ კახათი

**დიდი ნეძიშ კახათი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ რზენს, წყარმალუ ჯუმიშ (ინგირწყარიშ კვარჩხანი ნოჸველა) კვარჩხანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 15 მეტრა, ზუგდიდიშე 20 კმ. ცხაცხუშე 8 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 362 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
დიხაგუძუბა

**დიხაგუძუბა** (ჸოფილი ნაკალევი) — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ რზენს, წყარმალუ ჯუმიშ (ინგირწყარიშ კვარჩხანი ნოჸველა) კვარჩხანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე , ზუგდიდიშე . ცხაცხუშე  . 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს .

ოფუტეს რე ბრინჯაოშ ხანაშ ნოხორი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ელენე ჭუბაბრია

**ელენე ჭუბაბრია** (დ. 1905 – ღ. 1979) — ქორთუ ფოლკლორისტი დო ლოტბარი.

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ერგეტა

**ერგეტა** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ რზენს, წყარმალუ ჭურიაშ მარძგვანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 8 მეტრა, ზუგდიდიშე 28 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 777 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ერეკლე II

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ერეკლე II
**ერეკლე II** (დ. 7 გერგებათუთა, 1720, თელავი — ღ. 11 ღურთუთა, 1798, თექი, დასაფულებური რე მცხეთას, სვეტიცხოველიშ ოხვამეს) — 1744—1762 კახეთიშ, 1762—98 ქართლ-კახეთიშ მაფა, თეიმურაზ II-შ სქუა. ერეკლე II რდჷ ბაგრატიონეფიშ ჟირი ჸაშ გამნარყი. დიდამუში, თამარი, ვახტანგ VI-შ სქუა რდჷ, მუმამუში, თეიმურაზ II — ქართლიშ მაფა ერეკლე I-შ სქუა. 

## პოლიტიკური სიტუაცია

1744 წანას, თეიმურაზ II-ქ ქართლის გემაფჷ, ერეკლექ — კახეთის. XVIII ოშწანურაშ 40-იანი წანეფიშ მეწირილშო ქართლ-კახეთი ფაქტიურო ზოხორინელი ქიანა რდჷ ირანშე. ერეკლე II-ქ დო თეიმურაზ II-ქ ნადირ-შაჰიშ ღურაშ უკული ქართი ირანელეფშე გოჩოლეს, განჯაშ დო ერევანიშ სახანოეფი მუნეფიშ პატჷნობაშ თუდო გამშეჸონეს დო ხარკი ქიგიოდვეს. 1762 წანას თეიმურაზიქ დოღურუ დო ქართლ-კახეთიქ გინილჷ ერეკლეშ ხეშა, თაშ ქიანაშ გოართოიანაფაშო ართ კაბეტ ბიჯგიქ იჸუ გინოდგჷმილქ.

## რეფორმეფი

ერეკლეშ მაფობაშ ბორჯის იჸუ გატარებულქ ბრელ რეფორმაქ. ერეკლექ სპეციალურ ჭკორპატჷნობაშ რეგლამენტაცია გამშეღჷ, ნამუთით აკობორკჷ ფეოდალეფი. ქჷდახორუ ნტერეფშე ნაოხრებუ აბანეფი. 1765 წანას გამშეღჷ კანონი, ნამუშ მეჯინათ ტყვეობაშე მუშ ინიციატივათ დარსხებულ ყაზახეფს ერძიებუდჷ დუდიშალა. ქჷდარცხუ მორიგობაშ პრინციპშე ეგაფილი ირიათოიანი ჯარი, ეკანწყუ დორხველობაშ ნოღური წესი, აკრძალჷ ტყვეეფით ვაჭრუა, გამშეღჷ ომაფეშ მანჯღვერობაშ ახალი სისტემა დო შხვა.

ერეკლე ოცადჷდჷ ეკონომიკაშ დო კულტურაშ აწოკჷნას. მუშ მაფობაშ ბორჯის გორჩქინდჷ ფაბრიკეფქ (სარკეშ, შანქარიშ, იარაღიშ). დიჭყეს ლინჯიშ, ორქო-ვარჩხილიშ, რკინაშ წარმება.
მუქ გაახალჷ ზარაფხანა, ქჷდარცხუ სემინარიეფი, იბეშტუდჷ წინგეფი.

## რუსეთიწკჷმა ურთიართალა

1783 წანას ერეკლექ ხე ქჷმაჭარჷ გეორგიევსკიშ ტრაქტატის. ერეკლეს ჯერდჷ, ნამდა რუსეთიწკჷმა ტრაქტატიშ ხემოჭარუა ხეს შეუნწყჷნდჷ ქართლ-კახეთიშ უკულიან აწოკჷნას, მარა გალეიან პოლიტიკურ სიტუაციაქ დითჷრჷ დო სპარსეთიქ კინ ქიდიჭყჷ ლჷმა ქართლ-კახეთიშ მუშ პროტექტორატიშ თუდო დართინაფალო. დაძაბულობაქ პიკის მიოჭირინდუ 1795 წანას. თე წანას აღა მახმად ხანქ 35 000 კოჩამ ჯარით დუდს გიანთხჷ ქართის. ერეკლექ წაგჷ ლჷმა დო იძულებულქ იჸუ ნოღა ქუდუტებუდუკონ. აღა მახმად ხანქ ნოღაშა გემშართჷნ, პრაქტიკულო ირფელ მოჯალაგუ. თეშნერ გეშქუმალა ქართის ბრელ ხანს ვა უძირუ — მუდგა იჭვედუნ, ჭვილი რდჷ, მუდგა დიხუედჷნ, ხილი რდჷ. 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ მაფეფი
კატეგორია:კახეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ქართლ-კახეთიშ მაფეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1720
კატეგორია:ნაღურა 1798
კატეგორია:ბაგრატიონეფი
ერწყარი

**ერწყარი** — წყარმალუ აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, გალიშ მუნიციპალიტეტის, ოქუმიშ კვარჩხანი ნადუ. სიგინძა 75 კილომეტრი, ღანჩოშ ფართობი 296 კვ.კმ. იჭყაფუ ოხაჩქუშ კარსტული მასივიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ კართეშ ჯინჯის, ზუღაშ დონეშე 560 მ-ს. წყარმალი იხვეიანებუ ჭვემაშ დო დიხაშთუდონი კარსტული წყარეფით, აფუნს უჩქ კუნტახანური წყარდიდობა. ოშქაშე წანმოწანური ხარჯი 12,0 მ3/წმ. ერწყარიშ ნადუეფი რე რთომიშწყარი, ჭიჭე ერწყარი დო შხვეფი.

კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ წყარმალუეფი
ესპანური ნინა

**ესპანური ნინა** — ესპანარეფიშ, ცენტრალური ამერიკალეფიშ (მექსიკარეფიშ, კოსტა-რიკალეფიშ დო შხვა), კარიბიალეფიშ (კუბარეფიშ დო შხვა), ობჟათე ამერიკალეფიშ (არგენტინარეფიშ, პარაგვაელეფიშ დო შხვა) მახორუეფიშ ოფიციალური ნინა რე. ორხველჷ ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ რომანული ნინეფიშ ბუნას.

* მორაგადეეფიშ მუდანობა: 330 მილიონი (ოდაბადური ნინა), 80 მილიონი (მაჟირა ნინა)
* ნინაშ კოდი: es
* ჯოხო: es - español (castellano); en - Spanish; eo - Hispana (Kastilia)
* ჭარალუა: ლათინური

ესპანური ნინა რე მეღებული ლათინურიშ დო იბერიაშ რომაული პროვინციეფიშ ნინეფიშ აკოწყორუათ. ესპანური რე კანტაბრიშ დიალექტი, ნამუქჷთ IX ოშწანურას გიფაჩჷ ჯვეშ კასტილიას, XI ოშწანურაშე თელი ესპანეთის. XV ოშწანურას კასტილიურ დიალექტიქ გინირთჷ ესპანეთიშ ლიტერატურულ ნინათ. 
ესპანური მაჟირა ნინა რე ესპანეთიშ მახორუ შხვადოშხვა ერეფშო, ნამუეფით ოხორანა ესპანეთიშ ტერიტორიას (34 მილიონი კოჩი). თინეფ შქას რენა კატალონიარეფი, ბასკეფი, გალისიარეფი, ნამუეფსჷთ უღჷნა მუნეფიშ ნინეფი. 

ესპანური ნინა რე ორაგადე ნინა ამერიკაშ 19 ქიანაშო: არგენტინა, ბოლივია, კოლუმბია, კოსტა-რიკა, კუბა, ჩილე, დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა, ეკვადორი, გვატემალა, ჰონდურასი, მექსიკა, ნიკარაგუა, პანამა, პარაგვაი, პერუ, პუერტო-რიკო, ელ-სალვადორი, ურუგვაი დო ვენესუელა.

ბალკანეთიშ ჩქონს დო მორჩილ აზიას ოხორანა საფარიალი ბერძენეფი, ნამუეფით 1492 წანას გინორაჸეს ესპანეთშე კათოლიკე მაფეფიშ, ფერნანდო დო იზაბელაშ ბორჯის, ნამუეფქჷთ გამკიტეს მუნეფიშ (ესპანური) ნინა.
 
გოფაჩუაშ არანი: მექსიკა (86,2 მლნ), კოლუმბია (34), არგენტინა (33), ესპანეთი (28.2), ააშ (22.4), ვენესუელა (21.5), პერუ (20), ჩილე (13.8), კუბა (10), ეკვადორი (9.5), დომინიკარეფიშ რესპუბლიკა (6.9), სალვადორი (5.9), ჰონდურასი (5.6), გვატემალა (4.7), ნიკარაგუა (4.3), ბოლივია (3.5), პუერტო-რიკო (3.4), კოსტა-რიკა (3.3), ურუგვაი (3.0), პანამა (2.1)...

## ლექსიკა

**ფრაზეფი დო ზიტყვეფი**

* გომორძგუა - Hola; Buenos días; Buen día
* ბედინერი ორდას თქვანი მოზოჯუა - Bienvenidos
* მარდი - Gracias; Muchas gracias
* ქო / ვარ - Sí / No
* გეთაყვა - Por favor
* ჯგირო ორდათ - Adiós; Hasta la vista; Hasta luego

**რიცხუეფი**

* 1 – uno, 2 – dos, 3 – tres, 4 – cuatro, 5 - cinco, 6 – seis, 7 – siete, 8 – ocho, 9 – nueve, 10 - diez

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ქორთულ-ესპანური ოჩიებელი დო ესპანურ-ქორთული ლექსიკონი
* დიბგურუათ ესპანური 
* ესპანური ნინაშ დო კულტურაშ ცენტრი საქორთუოს 

## ლიტერატურა
* **ესპანური ენა ყველასათვის = Espanol para todos** : სახელმძღვ. დამოუკ. შესწავლისათვის / [შეადგინა და თარგმნა ირაკლი ვახვახიშვილმა ; რედ.: ირაკლი ვახვახიშვილი (ესპ. ნაწ.), ქეთევან ბურჯანაძე (ქართ. ნაწ.) - მე-2 გამოც. - თბ., 2005.

*
კატეგორია:რომანული ნინეფი
კატეგორია:რომანისტიკა
ესტონეთი

**ესტონეთი** ( , ოფიციალური ჯოხოდვალა — **ესტონეთიშ რესპუბლიკა**  () —  სახენწჷფო ოორუე ევროპას. ოორუეშე უხურგანს [ფინეთიშ ჸუჯი] [ფინეთიშ მანგას, ბჟადალშე — ბალტიაშ ზუღა შვედეთიშ მანგას, ობჟათეშე — ლატვია დო ბჟაეიოლშე — რუსეთი. ესტონეთიშ ტერიტორია აკმოდირთუ მატერიკული ნორთიშე, კაბეტი კოკეფი — საარემააშე დო ჰიიუმააშე, თაშნეშე ბალტიაშ ზუღაშ ბჟაეიოლი წყარპიჯის მადვალუ 2300-შე უმოსი შხვადოშხვა ზჷმაშ კოკიშე. ქიანაშ ნანანოღა რე ტალინი, ნამუთ ტარტუწკჷმა ართო ქიანაშ  უკაბეტაში ნორეფი რენა. ესტონური ნინა რე მეხოლაფირო 1.4 მილიონი მახორობაშ უმენტაშობაშ ოფიციალური ნინა დო ნანაშ ნინა. ესტონეთი რე ევროპაშ რსხუშ დო ნატო-შ არძაშე მერკეთ დოხორელი მაკათური ქიანა. 

## ისტორია
1917 წანაშა ესტონეთი რუსეთიშ იმპერიაშ ნორთი რდჷ. 1918-1940-წანეფს თენა ორდჷ ზოხორინელი რესპუბლიკა. გეჸვენჯი წანეფს თინა სხუნუეფიშ რსხუშ მაკათური რდჷ. 1988 წანაშე ესტონეთის უღუ ახალი კონსტიტუცია, მარა ედომუშამო ზოხორინელი ხვალე 1991 წანაშე რე. 

## კომენტარეფი


## რესურსეფი ინტერნეტის

; თარობა
* ესტონეთიშ ოფიციალური პორტალი
* ესტონეთიშ პორტალი
* ესტონეთიშ თარობა
* ესტონეთიშ ოგალე საქვარეფიშ ომინისტრე
* ქიანაშ მადუდე დო მინისტრეფიშ კაბინეტიშ მაკათურეფი 
; ზოგადი ინფორმაცია
* ენციკლოპედია 
* ესტონური ინსტიტუტი
* ესტონეთიშ სტატისტიკის საინალო
* ესტონეთი 
; მეშარეობა
* ესტონეთიშ პორტალი

## სქოლიო

კატეგორია:ბალტიაშ ზუღაშ ქიანეფი
კატეგორია:ესტონეთი
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ფონდი ვიკიმედია

მინი|ფონდი ვიკიმედიაშ ლოგო
[მინი|მარჯვნივ|ფონდ ვიკიმედიაშ შტაბ-ბინა [სან-ფრანცისკოს]]
**ფონდი ვიკიმედია** () — ვაკომერციული ორგანიზაცია, ნამუთ მატერიალურო უნარღელჸონს ედომუშამი რანწკი ინტერნეტ-ჯარალუეფს (ნამუეფით ქიმინჷნა დუდიშული გოფაჩუაშ ლიტერატურას) დო თინეფ შქას ეიჸონანა მამართვალიშ ფუნქციეფს. თე ჯარალუეფი მუშენა ვიკი-ტექნოლოგიას, თაჸურეშე მოურს ფონდიშ ჯოხოდვალათ (Wiki დო Media — მულტიმედიაშ კუნტარაფა). ფონდიშ საქვარუა იხორციელებჷ აჭიშაფურეფიშ ოსხირშა დო „დუდიშული“ ლიტერატურაშ აკოდგინაშ საქვარს მუშ დუდშა ეთმოჭოფუნა მოხალისეეფი ედომუშამი მოსოფელშე. 

## პროექტეფი

ვიკიპედიაშ წჷმოძინათ წახალისებული ფონდიშ ადმინისტრაციაქ მუშ მაკათურეფს მიარზუ დურცხუაფუდესკო ახალი ვებ-საიტეფი კინ თე პრინციპშა ეგაფილი შხვა საგანმანათლებელო დო საცნობარო გჷშაშკუმალეფიშ გოვითარაფაშო. ფონდი ვიკიმედია თეჟამს ახორციელენს ინტერნეტის პუბლიკაციაშ შხვა დუდიშულ პროექტეფსჷთ: 

* *Wikisource* — დუდიშული ბიბლიოთეკა. 
* *Wikibooks* — უფასო ოხემანჯღვერეეფი. 
* *Wiktionary* — ლერსიკონი.
* *Wikiquote* — ციტატეფიშ ნაკორობა.
* *Wikinews* — ახალი ამბეფი.
* *Wikiversity* — ვიკივერსიტეტი.
* *Wikispecies* — ვიკისახეობეფი.
* *Wikimedia Commons* — მედიაფაილეფიშ ოართე არქივი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ვიკიმედიაშ ბლოგი.
* [irc://irc.freenode.net/wikimedia ვიკიმედია freenode-ს], irc.freenode.net

კატეგორია:ვიკიპედია
კატეგორია:ჯარალუაშ ხასჷლეფი
ფონდი ვიკიმედია
ვახუშტი ბატონიშვილი

**ვახუშტი ბატონიშვილი** (ბაგრატიონი; დ. 1696, ქართი — ღ.  1757, მოსკოვი), ქორთუ გეოგრაფი, ისტორიკოსი დო კარტოგრაფი. 
ვახუშტი რდჷ ქართლიშ მაფაშ,  ვახტანგ VI-შ სქუა. ფრანგი მეშარეშ,  შარლ პეისონელიშ ჩინებათ, მუშ ნანა ჭკორი ყაზახიშ სქუა ჸოფე. 

ვახუშტის ქორთულწკჷმა ართო უჩქჷდჷ ფრანგული, ლათინური, თურქული, ბერძენული, რუსული, სომეხური ნინეფი. 1717 წანას ვახუშტიქ ჩილო ქიმიჸონჷ მარიამ აბაშიძე. ვახუშტი აქტიური პოლიტიკოსი რდჷ ქართლიშ ომაფეს. 1722 წანას, ვახტანგ VI-შ განჯას რინაშ ბორჯის, ქართლიშ ომაფეშ მანჯღვერო რდჷ დოტებული. 1724 წანას ვახტანგ VI-ს ქაჸუნჷ რუსეთშა. თაქ გათუ მუშ ისტორიოგრაფიული ნახანდი „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“(„საქორთუოშ ომაფეშ ეჭარუა“), ნამუთ საქორთუოშ გობუნელი ისტორია რე უჯვეშაშ ბორჯიშე XVIII ოშწანურაშ მაართა გვერდშახ. ვახუშტი საქორთუოშ პრობლემეფს ურსხუანს მოსოფელიშ პრობლემეფს. ნახანდის გჷშაკერძაფილი აბანი უკჷნებჷ საქორთუოშ პოლიტიკური დო ეთნიკური ართოიანობაშ იდეას.
ვახუშტი ბატონიშვილიშ ისტორიაშ მაართა პერიოდიშ წყუ რე „ქართლის ცხოვრება“ („ქართლიშ რინა“), მაჟია წყუ უმოსო ორიგინალური რე. 

ვახუშტიშ გჷმორკვიებაშ ართ-ართი თარი საგანი რდჷ გეოგრაფია. მუქ მუჩეს საქორთუოშ ისტორიული ტერიტორიაშ მაართა დეტალური ეჭარილობა დო გეოგრაფიული ატლასეფი. ვახუშტი ბატონიშვილიშ რუკეფს ავტორი შურდგჷმილი რდჷნ თეში მაღალი ფასება მეჩეს ევროპალ კარტოგრაფეფქ.  თინეფქ გინოთანგილქ იჸუ ფრანგულ დო რუსულ ნინეფშა, გჷმირინეს  XVIII ოშწანურას აკოდგინელი ბრელი ევროპაშ რუკეფშო.  1752 წანას ვახუშტიქ რუსულშე ქორთულშა გინოთანგჷ „კუნტაპოლიტიკური გეოგრაფია“ 27-რუკამ მოსოფელიშ ატლასწკჷმა ართო, ნამუშათ მიშაღალირი რე თი ბორჯის ჩინებული არძა ქიანა. 

ვახუშტი ბატონიშვილიშ ჯოხოქ მიაჩჷ საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ გეოგრაფიაშ ინსტიტუტის, კონკას შონეშ კავკაციონს დო კარსტულ ფოქვის ბერჭილიშ ქჷნდჷრს. დასაფულებური რე მოსკოვიშ დონიშ მონასტერს.

## გჷმორინაფილი ლიტერატურა

*ბარამიძე არჩ. მარუაშვილი ლ., ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 4, გვ. 339, თბ., 1979 წელი.
* ჯავახიშვილი ივ., ძველი ქართული საისტორიო მწერლობა/ თხზულებანი 12 ტომად, VIII, თბილისი, 1945;
* ბარამიძე ა., ძველი საქართველოს ქრონოლოგიის საკითხები XIX საუკუნის ქართულ ისტორიოგრაფიაში, «მაცნე» 1964, №4;
* გაბაშვილი ვ., ვახუშტი ბაგრატიონი, თბ., 1969;
* მარუაშვილი ლ., საქართველოს გეოგრაფიული შესწავლის ფუძემდებელი ვახუშტი ბაგრატიონი, თბ., 1956; 
* ჯავახიშვილი ა., ვახუშტი ბაგრატიონი — გამოჩენილი ქართველი გეოგრაფი, «ვახუშტის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის შრომები», 1947, ტ 1.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ვახუშტი ბატონიშვილიშ გეშა
*ვახუშტიშ „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“, ნოჭყვედი 
*ვახუშტი ბატონიშვილი - დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია
*ვახუშტი - მართლმადიდებლური ენციკლოპედია

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ გეოგრაფეფი
კატეგორია:ქორთუ ისტორიკოსეფი
კატეგორია:ქორთუ კარტოგრაფეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1696
კატეგორია:ნაღურა 1757
კატეგორია:ბაგრატიონეფი
ვლადიმერ ბაბილუა

**ვლადიმერ ბაბილუა** ( ფუთიშ რაიონიშ ოფ. ჭალადიდის – ) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი.

## ბიბლიოგრაფია
* 

## გალენი რცხუეფი
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ზედა ეწერი (რუხწყარი)

**ზედა ეწერი (რუხწყარი)** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ზუგდიდი–ჯვარიშ დინახლენსახენწჷფობური შანულობაშ ოავტომობილე შარას. წყარმალუ ინგირწყარიშ კვარჩხანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 200 მეტრა, ზუგდიდიშე 11 კმ.2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1557 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ზვიად გამსახურდია

**ზვიად გამსახურდია** (დ. 31 მელახი, 1939, ქართი — ღ. 31 ქირსეთუთა, 1993, ოფუტე ჯვეში ხიბულა, ხობიშ რაიონი) — ქორთუ პოლიტიკოსი, მენცარ-ფილოლოგი, ჭარუ, მათანგალი, დისიდენტი, ფილოლოგიაშ მენცარობეფიშ დოქტორი, ერუანულ-გჷმადუდიშულაფარი ყარაფიშ (1973—1990) ართ-ართი ლიდერი, საქორთუოშ პირველი პრეზიდენტი (1991—1992).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ზვიად გამსახურდია, რინა, შემოქმენდალა, ფოტოგალერეა

კატეგორია:საქორთუოშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ქორთუ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ქორთუ დისიდენტეფი
ზინედინ ზიდანი

thumb|ზინედინ ზიდანი
**ზინედინ იაზიდ ზიდანი** — (ფრანგ. Zinédine Yazid Zidane — „Zizou“) ფრანგი სპორტსმენი, რდჷ მოსოფელს არძაშ უმოს ძვირო ღირებული მობურთე. 2001 წანას მადრიდიშ „რეალქ“ 69 მილიონ ამერიკული დოლარი გინუჷგჷ „იუვენტუსის“.

## ბიოგრაფია

ზინედინ ზიდანქ დებად საფრანგეთის, მარსელს, არძაშე უმოს გაჭირებულ აკანს კასტელანს. მუში მასქერეფი რდეს ალჟირშე. მუმა მუშენდჷ უნივერმაგის. 
ზიდანიშ ჩქჷჩქჷუობაქ ართ ჭიჭე ბინას მუკილჷ. ზიდანს ჸუნდჷ ოთხი და დო ჯიმა. 
დუდშე ზიდანშო ბურთიშ ფუნქცია უღუდჷ პლასტიკურ ბოთილს. ჩქჷჩქჷუობას ართუაფუდჷ ველოსპედით დო ძიუდოთ. ზიდანს ოკოდ ხვალე ართ მუდგარენი, მოუღორებუდუკო არძა, ნამუთ წოხლე აწოხვადუდჷ.
14 წანერი რდჷნ თეშ ზიდანიშ ლაჸაფით დეინტერესეს კლუბ „კაენიშ“ სელექციონერეფქ. ართ მარაშ დაკვირაშ უკული გეგნოჭყვიდეს ზიდანიშ ეჭოფუა. 2 წანაშ უკული, 1989 წანაშ 20 მესის, ზიდანქ მაართა ლაჸაფი ილაჸაფი საფრანგეთიშ ჩემპიონატის, მუჟამს დიო 17 წანერი ხოლო ვა რდჷნ თეში. თი ბორჯის ზიდანიშ ხეშფასი რდჷ 800 ფრანკი.

## იუვენტუსი

1992 წანას ზიდანქ გინილჷ „ბორდოშა“, ევროპაშ 1996 წანაშ ჩემპიონატიშ უკული „იუვენტუსშა.“ დუდშე გაუჭირდჷ „იუვენტუსის“ ლაჸაფიქ, მარა უკული ბუნაშ დირიჟორო გინირთჷ. 

## რეალი

2001 წანაშ 9 კვირკვეს „რეალიშ“ საპატიო პრეზიდენტიქ, ალფრედო დი სტეფანოქ ჟურნალისტეფიშ წოხლე ზიდანს გეგნოჩჷ 5-ნომერამი ფორმა. რეალქ თიმ დღაშე დიჭყჷ ზიდანშე გაფილი ფარაშ ეშაღალა. რეალიშ ფორმეფი ღირჷდ 80 დოლარი, მარა ხუთ ნომერამი ფორმეფი პრაქტიკულო ვეშიიდჷ მაღაზიეფს. ხვალე ზიდანიშ ოტელევიზიე პრეზენტაციაშე რეალქ იშუ 1 მილიონი დოლარი, ართ-ართ ოტელევიზიე არხიშე. 
ზიდანიშ უკულ რეალშა გინილეს რონალდოქ, ლუიშ ფიგუქ, დევიდ ბექჰემქ. 
ზიდანქ ჯგირო მიანწყუ რეალს, ირ მუშ ლაჸაფი სპექტაკლიშ დოდგჷმა რდჷ. სპექტაკლიქ იჸუ 2002 წანაშ ჩემპიონეფიშ ლიგაშ ფინალქ, სოდეთ ართიანს შეხვადეს რეალქ დო ლევერკუზენიშ ბაიერქ. თი ბორჯის, მუჟამც ანგარიში 1-1 რდჷ, კარლოსიშ ხასჷლაშე ინოჭირინდაფაშ უკული, ზიდანქ ნინათ ვეიჭარენ ფერ სისქვამეშ გოლი გემთიღჷ დო ხოლო ართშა ქაძირუ მოსოფელს, ნამდა არძაშე უჯგუში რდჷ არძაშე უჯგუშეფ შქას. 2003 წანას ზიდანქ იჸუ ესპანეთიშ ჩემპიონქ.

## ერუანული ნაკათა

1994 წანაშ 14 მარაშინათუთას უღუდჷ დებიუტი ზიდანს საფრანგეთიშ ერუანულ ნაკათას, მუჟამს საფრანგეთი ჩეხეთიწკჷმა აგენდჷ 0-2-ს. ზიდანქ თირაფაშა მუშართჷ დო ხუთი წუთიშ დინოხოლე 2 ბურთი გემთიღჷ დო საფრნაგეთის ქულა გეიოჭოფაფუ. 

2002 წანაშ მოსოფელიშ ჩემპიონატიქ კრახით გეთუ ზიზუშო დო საფრანგეთიშ ნაკათაშო. ზიდანს ნაკათაშე ულა ოკოდჷ, მარა ვედჷ.

2006 წანას ჯგირო ლაჸაფენდჷ ჩემპიონატის ზიდანი, მარა ფინალს, იტალიაწკჷმა, სოდეთ გოლი მითიღჷ, ეჩხუპუ დო დუდი ქიმიოგჷ მარკო მატერაცის დო გაგშაჸათეს მოედანშე. 

თე ლაჸაფით გათუ ზიდანქ კარიერა. სუმშა მეჩეს მოსოფელიშ არძაშ უჯგუშ მალაჸაფეშ ტიტული, ჟირშა ევროპაშ არძაშ უჯგუშ მოლაჸაფეშ ტიტული.

კატეგორია:დუნაბადი 1972
კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი მობურთეეფი
ზოთონჯი

thumb|right|ზოთონჯი ავსტრიას
**ზოთონჯი** თაშნეშე **ბზოთონჯი** — წანმოწანაშ ბორჯი, ნამუთ დიხაუჩაშ ოორუე გვერდოსფეროს 21, ვარა 22 ქირსეთუთაშე იჭყაფუ დო ბუნობაშახ (20 ვარა 21 მელახი) იგინძორებუ; რჩქვანელობურო ზოთონჯს უძახჷნა ქირსეთუთაშ, ღურთუთაშ დო ფურთუთაშ თუთალეფს. თე პერიოდის ობჟათე გვერდოსფეროს ზარხულიე. 

ზოთონჯი წანმოწანაშ არძაშე ჩხურუამი ბორჯიე. დღალეფი მაქსიმალურო იკუნტარებუ, მარა 22 ქირსეთუთაშე უკვე ჭიე-ჭეით ძინას იჭყანს. ორდო იწკვერეტუ. ბრელ ქიანას თჷრი მოურს დო ჸინუას იჭყანს. 

მეთმეჭყორდუ ჩანარეფიშ რდუალა. ჯალეფს უცენს ფურცელეფი. ზოთონჯიშ ჩხურუს ხვალე ჯალეფი ურზჷნა. მინ ჩხოლარს ბოწოწი დო მონტყორი არდუ, ჩხურუქ ვაჸუასჷნ, მინს თელ ზოთონჯს ლურს. 

## ლიტერატურა

კატეგორია:ზოთონჯი
ზუგდიდიშ მაზრა

**ზუგდიდიშ მაზრა** (ქორთულო: *ზუგდიდის მაზრა*) — რუსეთიშ იმპერიაშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართონა. დირცხუ 1867 წანას, რუსეთიშ იმპერატორშენ სამარგალოშ (ოდიშიშ) ოთარეშ ოფიციალურო მოლასუაშ უკული. თე ბორჯიშე 1917 წანაშახ მიშმეშჷ რუსეთიშ იმპერიაშ ქუთეშიშ გუბერნიაშა. მაზრაშ ცენტრი — ზუგიდი. ირთუდჷ ზუგიდიშ, რედუტ-კალეშ (ყულე) დო წალენჯიხაშ ტერიტორიულ ართურეფო. ფართობი - 2975,9 კმ. კვ., 11 500 მახორუ (1894 წ.), ერუანობა  - ქორთუეფი. ამდღანერ ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული გორთუალათ ეკორცხილი რდჷ ზუგდიდიშ, ხობიშ, წალენჯიხაშ დო ჩხოროწყუშ მუნიციპალიტეტეფიშ ტერიტორიეფი.

## ლიტერატურა
* *ცინცაძე ზ.*, ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 4, ხს. 541, ქართი, 1979 წანა

კატეგორია:ქუთეშიშ გუბერნია
თარგამული

**თარგამული** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის, თამაკონიშ თემს. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 248 ადამიერი.

## სქოლიო

კატეგორია:მარტვილიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
თელავი

**თელავ** (ქორთულო: *თელავი*) — ნოღა ბჟაეიოლ საქორთუოს, გომბორიშ გვალაშ ოორუე-ბჟაეიოლ კართეშ ბორკის, ალაზანიშ რზენს. კახეთიშ რეგიონიშ დო თელავიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ზუღაშ სიმაღალაშე 550-800 მეტრას. თელავქ ოფიციალურო ნოღათ გინირთჷ 1801 წანას. 19 629 მახორუ (2014).

თელავიშ ასეიან ტერიტორიას მაართა დოხორელ აბანქ ბრინჯაოშ ბორჯის ერჩქინდჷ, ელინისტურ ხანას გევითარჷ დო გვიან ანტიკურ ხანას თიშ ტერიტორიას ნოღურ დოხორელ აბანქ ერჩქინდჷ.

## ფოტოგალერეა


File:Talavi (10.10.09).jpg
სურათი:Telavi14.jpg|
სურათი:Telavi13.jpg|
სურათი:Telavi Ethnography Museum.jpg|თელავიშ ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმიშ დინოხოლენი ოზე
სურათი:Telavi15.jpg|
სურათი:Telavi16.jpg|
სურათი:Telavi17.jpg|
სურათი:Telavi18.jpg|
სურათი:Telavi19.jpg|
სურათი:Telavi Art School.jpg|თელავიშ ოხანტუე სკოლა


## რესურსეფი ინტერნეტის
* კახეთიშ რეგიონიშ ოფიციალური საიტი 
* ქართი-წინანდალი-თელავი-ალავერდი ტურისტული მარშრუტი 

## სქოლიო

კატეგორია:კახეთიშ აკანიშ ნოღეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
მოსოფელიშ ქიანეფიშ ნანანოღეფიშ ერკებული

## [[ევროპა]]

#### [[ბჟაეიოლი ევროპა]]

#### [[ბჟადალი ევროპა]]

#### [[ოორუე ევროპა]]

## [[აზია]]

#### [[ბჟადალი აზია]]

#### [[ბჟაეიოლი აზია]]

#### [[ცენტრალური აზია]]

#### [[ობჟათე აზია]]

#### [[ობჟათე-ბჟაეიოლი აზია]]

## [[აფრიკა]]

### [[ოორუე აფრიკა]]

### [[ბჟადალი აფრიკა]]

### [[ბჟაეიოლი აფრიკა]]

### [[ცენტრალური აფრიკა|ცენტრალურ აფრიკა]]

### [[ობჟათე აფრიკა]]

## [[ამერიკა]]

### [[ოორუე ამერიკა]]

### [[კარიბიშ ზუღაშ აუზიშ ქიანეფი]]

### [[ობჟათე ამერიკა]]

## [[ავსტრალია (კონტინენტი)|ავსტრალია]] დო [[ოკიანეთი]]

კატეგორია:ნანანოღეფი
თირი

200პქ|მინი|მარჯვნივ|თირიშ კრისტალეფი, გინოღალირი მორდილი ელექტრონული მასკანირაფალი მიკროსკოპით

**თირი** — ატმოსფერული ნოლექიშ ართ-ართი სახე, ნამუსჷთ კრისტალიზაფირი წყარიშ (ჸინიშ) ფორმა უღჷ, ბრელ ფუტქურშე რე აკორცხუაფილი დო მუნაფაშე გითმოცენს. თირს ღილე დო ლიბჷ სტრუქტურა უღჷ, თი შვანეფიშ გალე, მუჟამსჷთ თინა გალენწნევაშე რე დოკუჭოლირინ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Snow at above freezing temperatures
* Snowpack energy and mass balance  An article that contains detailed analysis of snowpack energy and mass balance.
* United Nations Environment Programme: Global Outlook for Ice and Snow 

კატეგორია:ატმოსფერული ნოლექეფი
კატეგორია:წყარიშ ფორმეფი
თიქორი

**თიქორი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის ოდიშ–გურიაშ რზენს. უჩა ზუღაშ პიჯის, ზუღაშ დონეშე 5 მეტრა, ზუგდიდიშე 36 კმ, ინგირიშე 31 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 37 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
იბერიაშ ომაფე

**იბერია** — რდჷ ქიანა ბჟაეიოლ დო ობჟათე საქორთუოშ ტერიტორიას. თიში ჯოხო ქორთულო ქართლი რე, ზიტყვა **იბერია** მოშინაფილი რე ანტიკური დო ბიზანტიურ წყუეფს. ბჟადალუშ წყუეფს მოშინაფილი რე, მუჭოთ „ბჟაეიოლ იბერია“, ვარ და „კავკაციაშ იბერია“. 

## ეტიმოლოგია
**იბერია**, **ივერია** - თე ზიტყვაშ თახმი ეტიმოლოგია ამდღაშახ მეგორაფილი ვა რე. ტერმინ *იბერიქ* ვაქორთული ნინეფს გორჩქინდ (ბერძენული), ელინისტური ჟამს. რომაული ნინეფი თე ჯოხოს პირინეიშ ჩქონშე ნორინაფუენა.

## ლიტერატურა
* *აფაქიძე ა.,* ქალაქები და საქალაქო ცხოვრება ძველ საქართველოში, წგნ. 1, თბ., 1963;
* *ლომთათიძე გ.,* კლდეეთის სამაროვანი ახ. წ. II საუკუნისა, თბ., 1957;
* *ლორთქიფანიძე ო.,* ანტიკური სამყარო და ქართლის სამეფო (იბერია), თბ., 1968;
* მცხეთა, ტ. 1 - არმაზისხევის არქეოლოგიური ძეგლები 1937-1946 წწ. განათხარის მიხედვით, თბ., 1955;
* საქართველოს არქეოლოგია, თბ., 1959;
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970;
* *წერეთელი გ.,* არმაზის ბილინგვა, „ენიმკის მოამბე“, 1942, ტ. 13;
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 1, თბ., 1965;
* *ჯანაშია ს.,* შრომები, ტ. 1-2, თბ., 1943-1952;
* *მელიქიშვილი გ.,* ქსე, ტ.  5, გვ.67-68, თბ., 1980
* *კუპრაშვილი ჰ.,* იბერია თუ ივერია?, გაზეთი „რეზონანსი“. #003, 2007 წლის 11 იანვარი"

კატეგორია:იბერიაშ ომაფე
ივანე ჩომახია

**ივანე ჩომახია** ( – ) — ქორთული სახალხო ობირეშეფიშ მასრულებერი დო ლოტბარი. 

## სქოლიო

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ივანე ჯავახიშვილი

**ივანე ჯავახიშვილი** (დ. 11 პირელი/23 პირელი, 1876, ქართი ― ღ. 18 გერგობათუთა, 1940) — დიდი ქორთუ ისტორიკოსი დო გჷშარჩქინელი ოჯარალუ მოქარანე, ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ართ-ართი დჷმარსხუაფალი, საქორთუოშ დო კავკაციაშ ომენცარე სკოლაშ ართ-ართი დჷმარსხუაფალი, სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ აკადემიკოსი, ისტორიაშ მენცარობეფიშ დოქტორი, პროფესორი.

ივანე ჯავახიშვილქ დებადჷ ქართის. მუამუში, პატჷნი ალექსანდრე ჯავახიშვილი რდჷ გიმნაზიაშ პედაგოგი. 1895 წანას ჯავახიშვილქ გათუ **ქართიშ მაართა კლასიკური გიმნაზია**, 1899 წანას პეტერბურგიშ უნივერსიტეტიშ ბჟაეიოლიშ ნინეფიშ ფაკულტეტი (სომეხური-ქორთული-ირანული ნინეფი). 1899—1901 წანეფს რდჷ თე უნივერსიტეტიშ მაგისტრანტი. 1901—1902 წანეფს მეპეჯებული რდჷ ბერლინიშ უნივერსიტეტშა.

1902—1917 წანეფს ჯავახიშვილი რდჷ პეტერბურგიშ უნივერსიტეტიშ ბჟაეიოლიშ ფაკულტეტიშ ქორთული დო სომხური ფილოლოგიაშ კათედრაშ პრივატ-დოცენტი.

1907 წანას ნახანდიშე „ჯვეში სომხეთიშ დო საქორთუოშ სახენწჷფოებური მონწყილობა“ ქიმიაჩჷ მაგისტრანტიშ სამენცარო ხარისხიქ. 1918 წანას მიაჩ პროფესორიშ ხარისხიქ.

1918 წანას ივანე ჯავახიშვილიშ დუდალათ დო ქორთუ მენცარეფიშ ბუნაშ ინიციატივათ ქჷდირსხუ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიქ. 1919—1926 წანეფს რდჷ თე უნივერსიტეტიშ რექტორი (მაართა რექტორი პროფესორი პეტრე მელიქიშვილი რდჷ).

1918—1938 წანეფს ივანე ჯავახიშვილი რდჷ ქსუ-შ საქორთუოშ ისტორიაშ კათედრაშ ხემანჯღვერი. 1937-შე რდჷ **რუსთაველიშ ჯოხონობაშ მუზეუმიშ** დირექტორი.

1939 წანას სხუნელი რდჷ სსრრ-შ მენცარობეფიშ აკადემიაშ თახმი მაკათურო (აკადემიკოსო).

ივანე ჯავახიშვილქ დაჭყაფუ მეჩჷ საქორთუოშ ისტორიაშ ტომბა მენცარულ დოგურაფას. გჷშაკერძაფილო დიდი ხანდა ინოდუ ქორთული ბორჯიშეჭარილობაშ კორობილიშ - „ქართლის ცხოვრებაშ“ დოგურაფას.

ჯავახიშვილქ ჭარჷ კაპიტალური ნახანდი „ქართველი ერის ისტორია“ (5 წიგნო).

ჯავახიშვილქ ქჷდიგურუ ეკონომიკაშ ისტორია. თე თემაშე ჭარჷ 2-ტომამი ფუნდამენტური მონოგრაფია „საქართველოს ეკონომიკური ისტორია“.

## რესურსეფი ინტერნეტის

http://burusi.wordpress.com/history/ivane-javakhishvili/

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ მენცარეფი
კატეგორია:ქორთუ ისტორიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1876
კატეგორია:ნაღურა 1940
იმედი (ტელეკომპანია)

**იმედი** — კერძო კომპანია საქორთუოს, დირცხუ 2003 წანაშ მელახის. მუში დჷმარცხუაფალი რე ჰოლდინგი ს. ს. ი-მედია. ტელეკომპანიაშ მოხ ჰოლდინგიშ სტრუქტურა გჷშმაშქუმალარ, რადიო, ტელეპროდუქციაშ მაწარმებელ დო შხვა კომპანიეფს აკმაშქვანს. დუდშე, მუჟამს ჰოლდინგი ინვესტორეფიშ დორცველობას რდჷ, მუს ხემანჯღვერენდჷ ბადრი პატარკაციშვილი 2009 წანაშახ. ამშვი წანაშ მალობას (2003-2009) ტელეკომპანია იმედიშ გენერალური დირექტორი რდჷ ბიძინა ბარათაშვილი, ასე თის ხემანჯღვერენს გიორგი არველაძე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტელეკომპანია იმედიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
იმერეთიშ აკანი

250px|thumb|right|იმერეთიშ აბანდვალა საქორთუოს
**იმერეთიშ აკანი** — ადმინისტრაციული აკანი საქორთუოს. ასეიან დგომარაფათ, საქორთუოშ რეგიონეფს შქას (ქართიშ უმუშო), მახორუეფიშ მუდანობათ (დახე 533 906) რე მაართა აბანს. რეგიონიშ ოერეფოშქარე კოდი რე GE-IM.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
იმერეთიშ აკანშა მიშმურს საქორთუოშ კანონდვალათ გოთანჯილი გეჸვენჯი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფი:

კატეგორია:საქორთუოშ აკანეფი
კატეგორია:იმერეთიშ აკანი
თურქული ნინა

**თურქული ნინა** — თურქი კათაშ ნინა. ორხველჷ თურქული ნინეფიშ ბუნას, ნამუთ მუშ განშე, ოეგებიეთ, ალთაური ნინეფიშ ბუნას ორხველჷ. თეშ უმკუჯინუო, თურქული ნინეფიშ ალთაურწკჷმა მოჯგირალაშ ჰიპოთეზას ბრელი ნინეფიშმენცარი ვეზიარენს, მარა თინა იშენი საბოლოთ ვარე გინოვარაფილი ართხონარო. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Swadesh list of Turkish basic vocabulary words (from Wiktionary's Swadesh-list appendix)
* Turkish Language: Resources - University of Michigan
* LT: LearningTurkish (non-commercial)
* LT: Automatic Turkish Verb Declinations (non-commercial) 
* USA Foreign Service Institute Turkish basic course

კატეგორია:თურქული ნინეფი
იოანე მინჩხი

**იოანე მინჩხი** — მა-10 ოშწანურაშ ქორთუ ჰიმნოგრაფი, ოხორანდჷ ბჟადალ საქორთუოშ (აფხაზეთიშ) მაფა გიორგი II-შ ბორჯის. ჯოხოშ მეჯინათ ერჩქინელი ოკო ორდას ოფუტე ინჩხის (ამდღა მარტვილიშ რაიონიშ ოფუტე ინჩხური). ქორთუ ისტორიკოსეფიშ უზურით, მოღალენდჷ პალესტინას, სინაშ გვალას. დოსქილადირი რე იოანე მინჩხიშ 4 ოგალობერი, სოდეთ თის გჷმორინაფილი აფუ ახალი ოლერსე ფორმა - მინჩხური.

## ლიტერატურა

* **იოანე მინჩხის პოეზია** / ტექსტი გამოსაც. მოამზადა და გამოკვლევა დაურთო ლელა ხაჩიძემ ; საქ. სსრ მეცნ. აკად., ხელნაწ. ინ-ტი - (ძველი ქართული მწერლობის ძეგლები, X/სერიის სარედ კოლ.: ელ მეტრეველი (მთ. რედ.) და სხვ.) თბილისი : მეცნიერება, 1987.
** ჯღამაია ლ.*, ქსე, ტ. 5, გვ. 190, თბ., 1980
** ჯავახიშვილი*, სინის მთის ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა, თბილისი, 1947.
** კეკელიძე*, ახალი შრომა ძველი ქართული პოეზიის შესახებ, ლიტერატურული ძიებანი, XI, 447-461. ეტიუდები, VI.
** ე. თაყაიშვილი*, პარიზის ნაციონალური ბიბლიოთეკის ქართული ხელნაწერები, პარიზი, 1933.
** ძველი ქართული ლიტერატურის ქრესტომათია*, შედგ. ს. ყუბანეიშვილის მიერ, I, თბილისი, 1946.
** პ. ინგოროყვა*, ძველი ქართული პოეზია, თხზულებათა კრებული, ტ. III, თბ. 1965.

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ ჰიმნოგრაფეფი
იტალია

**იტალია** (), ოფიციალურო **იტალიაშ რესპუბლიკა** () — უნიტარული, საპარლამენტო რესპუბლიკა ობჟათე-ბჟადალ ევროპას. ოორუეჸურე, ალპეფიშ მანგას უხურგანს საფრანგეთი, შვეიცარია, ავსტრია დო სლოვენია. ობჟათეჸურე თინა ედომუშამო ფორჷნს აპენინიშ ჩქონს, სქირონაშქა ზუღაშ ჟირი უკაბეტაშ კოკის — სიცილიას დო სარდინიას, თაშნეშე შხვა ანდა მორჩილ კოკის. იტალიაშ თანჯეფს იდვალუაფუ ჟირი ანკლავი, ზოხორინელი სახენწჷფოეფი სან-მარინო დო ვატიკანი. თე ბორჯის იტალიას შვეიცარიაშ ტერიტორიას უღჷ ექსკლავი კამპიონე-დ'იტალია. იტალიაშ ტერიტორია ფორჷნს 301 338 კმ²-ს დო ახასიათენს ზჷმიერი ორტყაფუშ კლიმატი. 60,6 მლნ მახორუთ იტალია ევროპას მა-5 სახენწჷფო რე მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ დო მოსოფელს 23-ა.

## ჯოხოდვალა
* **ოფიციალური**: იტალიაშ რესპუბლიკა.
* **ოდაბადური**: Italia, Repubblica Italiana.
* **ეტიმოლოგია** მერცხუაფილი რე ჯვეშ იტალიკურ ტომეფწკჷმა, თენეფიშ ართ ნორთიქ, ლათინოსეფქ აკოჭოფეს შხვეფი დო ქჷდარსხეს რომიშ სახენწჷფო. შხვა ვერსიაშ მეჯინათ, ეტიმოლოგია მოურს „გინეფიშ ღორონთიშ“ ჯოხოშე, ლათინურო vituli გინს ჯოხო.

## გეოგრაფია
ქიანა იდვალუაფუ ბჟადალუ ევროპას, აპენინეფიშ ჩქონს დო გოხოლუაშ კოკეფს. ომძღჷ ქიანეფი: საფრანგეთი, სლოვენია, ავსტრია, შვეიცარია. იტალიაშ ტერიტორიას აშაძჷ ჟირი სუვერენული სახენწჷფო-ანკლავი: ვატიკანი დო სან-მარინო.

ქიანაშ ნანანოღა რე რომი.

* **ფართობი** —  301 230 კმ²
* **თანჯეფი**: ოზუღე —  4 852 კმ; ოსქირონე — 1 703 კმ.
* **ორთა**: *გეოგრაფიული რაიონეფი* —  ალპეფი, აპენინეფი, პოშ ვე. 
* **უმაღალაში კონკეფი** (მ) —  გრან-პარადიზო 4 061, მონბლანი 4 807 (საფრანგეთიწკჷმა ართო); 
* **უდიდაში წყარმალუეფი** (კმ) — პო 652, ადიჯე 410, ტევერე 405; 
* **უდიდაში ტობეფი** (კმ²) —  გარდა 370, ლაგო-მაჯორე 170 (გვალო 212), კომო 146, ტრაზიმენო 128; 
* **უდიდაში კოკეფი** (კმ²) —  სიცილია 25 426, სარდინია 23 813, ელბა 223  
* **კლიმატი** — სქირონაშქაზუღური, კონტინენტური, ალპური.
* **ორთაშობური რესურსეფი** — ვარჩხილიშწყარი, მარმარილო, წურწუფა, ორთაშობური აირიშ დო ნაფთობიშ მორჩილი რეზერვეფი, ჩხომი, ქუანოშქერი, ოფუტეშ მეურნობაშ დიხეფი. 

## დემოგრაფია
* **მახორობა** — 60 231 214 (2009), თინეფ შქას 94,1% იტალიარეფი, 2,6% სარდინიალეფი, 1,2% ფრიულარეფი.
* **ნინეფი** — იტალიური, გერმანული (ტრენტინო-ალტო-ადიჯეშ რეგიონს), ფრანგული (ვალე დ-აოსტა), სლოვენური (ტრიესტე-გორიცია).
* **რელიგია** — კათოლიციზმი.
* **ნოღეფი** (ვით.) — რომი (2 456, აგლომ. — 3 550), მილანი (1 180, აგლომ. — 4 047), ნეაპოლი (992, აგლომ. — 3 612), ტურინი (856, აგლომ. — 1.612), პალერმო (652, აგლომ. — 946), გენუა (602, აგლომ. - 675), ბოლონია (369, აგლომ. - 536), ფლორენცია (352, აგლომ. - 824).

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Italy entry at The World Factbook 
*  ტურიზმიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* Italy at the Open Directory Project 
* ვიკიმედიაშ ატლასი

### ოთარობე
*President of the Republic of Italy
*Chamber of Deputies
*Ministry of Foreign Affairs 
*Ministry of Education: international exchanges 
*Ministry of Labour and Social Welfare 
*Ministry of Justice
*Chief of State and Cabinet Members 

## სქოლიო

კატეგორია:იტალია
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
კავკაცია

300px|thumb|კავკაციონიშ გვალა
**კავკაცია** — რე რეგიონი უჩა დო კასპიაშ ზუღეფს შქას. მუშ ოორუეშე მილარე კუმა-მანიჩიშ ღრამილი, ობჟათეშე ირანი დო თურქეთი, ბჟაეიოლშე — უჩა ზუღა დო ბჟადალუშე — კასპიაშ ზუღა. 

## ტერიტორია
კავკაციაშ ოართე ფართობი მეხოლაფირო 440 ვითოშ კვ. კმ. სოთ 30 მლნ. ადამიერი ოხორანს. კავკაცია კავკაციონიშ გვალათ ირთუ ჟირ ნორთო: ოორუე დო ობჟათე კავკაციათ.

## კავკასიაშ ქიანეფი
* *ზოხორინელი ქიანეფი:*
** საქორთუო
** აზერბაიჯანი
** სომხეთი
* *შხვა ქიანეფი, ნამდგა [[რუსეთი|რუსეთიშ]] ნორთი რე:*
** დაღესტანი
** ჩეჩნეთი
** ოსეთი
** ყარაჩაი-ჩერქეზეთი
** ადიღე
* დო შხვა
** კრასნოდარიშ აკანი
** სტავროპოლიშ აკანი

## ევროპაშ დო აზიაშ თანჯა
კავკაცია ევროპაშ დო აზიაშ თანჯას მილარე, მარა ნამუ კონტინენტის რე - ევროპას დო აზიას, თენა დიო დღარო გინოჭყვიდილი ვარე. თე ოკითხუშე ბრელი არზი არსებენც.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ინფორმაცია კავკაციაშ რეგიონშე (პოლიტიკა, ეკონომიკა, კულტურა)  
* კავკაციაშ სიახალეეფი 
* Будущее Кавказа и позиция США – Эксперты предсказывают появление новых границ на Юге России // Новости "Голоса Америки"

კატეგორია:კავკაცია
კატეგორია:გეოგრაფია
იროდი კალანდია

**იროდი კალანდია** (, ნოღა ზუგდიდი – ) — ქორთუ ფოკლორისტი, ლოტბარი.

## ბიბლიოგრაფია
* 

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
კატუშობურეფი

**კატუშობურეფი** — რე ძუძუშმაწუალი ნოტყეფიშ ფანია მახვამილაფარეფიშ რანწკიშე. ირთუ 5 გიმენფანიათ, ნამუეფშეთ ამდღარ დღაშო ორთას 2 გიმენფანია რე დოსქილადირი - თახმი კატუეფი დო გეპარდეფი.

## ლიტერატურა
* Lexikon der Biologie. CD, Elsevier Verlag.

კატეგორია:მახვამილაფარეფი
კახათი

250px|thumb|right|კახათი
**კახათი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. წყარმალუ ინგირწყარიშ კვარჩხანი  ოძგაშეს, ზუღაშ დონეშე 40 მეტრა, ზუგდიდიშე 8 კმ, ინგირიშე 3 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 4024 ადამიერი.

ოფუტე კახათის მუწოსქილადირიე XVII ოშწანურაშ ჯიხაშ აკნაცჷმეფი. 1905 წანაშ ყაზახეფიშ არყებაშ მემორიალი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
კახეთიშ აკანი

**კახეთიშ აკანი** — აკანი ბჟაეიოლ საქორთუოს, იკათუანს ისტორიულ–გეოგრაფიული პროვინციეფიშ კახეთიშ, ჰერეთიშ (ნორთის) დო თუშეთიშ ტერიტორიეფს. რეგიონიშ ოერეფოშქარე კოდი რე: GE-KA. კახეთიშ აკანშა მიშმურს საქორთუოშ კანონდვალათ გოხურგილი გეჸვენჯი ადმინისტრაციულ–ტერიტორიული ართურეფი: 

## ადმინისტრაციული დორთუალა

## ზოგადი ჩინებეფი
აკანიშ ფართობი აკმადგინანს 11.310 კვ.კმ–ს, მახორობა — 318 583 ადამიერს (2014), მახორობაშ მეჭედალა 1 კვ.კმ-ს რე — 28,2 კოჩი. აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა თელავი. აკანს 285 დოხორელი პუნქტი რე, თენეფ შქას:

* ნოღა — 9: ახმეტა, გურჯაანი, დედოფლისწყარო, თელავი, ლაგოდეხი, საგარეჯო, სიღნაღი, ყვარელი, წნორი;
* ოფუტე — 276.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური ვებ–ხასჷლა
* საქართველოს მუზეუმები — კახეთი 

კატეგორია:საქორთუოშ აკანეფი
კვარაცხელიეფი

**კვარაცხელიეფი** — ქორთული გვარი. ჯინჯი უღუნა დო ოხორანა უმოსო ლაკადას. ამდღანერი კვარაცხელიეფი რენა ნოღეფც: ჩხოროწყუ, ზუგდიდი, წალენჯიხა; ოფუტეეფც: ჯგალი, ნაკიფუ, ფუქი, კორცხელი, თუდოლენი ჩხოროწყუ, ინგირი, ლია, ოდიში, საჯიჯაო, ახალკახათი, ზუმი, მუხური, ნაკიანი, ახუთი, გარახა, პირველი გურფული, მაჟირა გურფული, ზენი, ოირემე, დურღენა კვარაცხელია - http://geogen.ge.

ჯვეში ბორჯიშე კვარაცხელიეფი შოხოშინელი რდეს ორინჯიშ ჯოგებით. კვარაცხელიაშ ჯიშიშ ხოჯეფი დო ჩხოულეფი გჷშაგორილი რდჷ ედომუშამი კავკაციას. 1914 წანას მეჯოგე ძიკ კვარაცხელიაქ რუსეთიშ იმპერატორი ნიკოლოზ მა-2-ას 100 გჷშაგორილი ხოჯი ქაჩუქუ, ოშხოლოს ჸვას ჩე შანი გიოხედუნი ფერეფი. კვარაცხელიეფიშ ჯოგეფი იდიარდეს ბჟადაალ საქორთუოშ არძა კუნთხუს, აჭარაშე სამურზაყანოშა.

## წყუეფი

კატეგორია:ქორთული გვარეფი
კვიპროსი

**კვიპროსი** — ქიანა სქირონაშქა ზუღას, იდვალუაფუ კვიპროსიშ კოკის. რე ევრორსხუშ მაკათური ქიანა. ნანანოღა რე ნიქოზია.

## ქიანაშ ჯოხოდვალა
**ოფიციალური* - კვიპროსიშ რესპუბლიკა
**ოდაბადური* - ბერძნული — Κύπρος; Kypriake Dimukratia; თურქული — Kibris; Kibris Cumhuriyeti.
**ეტიმოლოგია* - ჯოხოდვალა მოურს ლინჯიშ ლათინურ ფორმაშე cuprum, კვიპროსი უჯვეშაში ბორჯიშე ჩინებული რე ლინჯიშ ობადეეფით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*http://www.infoplease.com/ipa/A0107447.html
*Cyprus  from *UCB Libraries GovPubs*
*Cyprus information from the United States Department of State includes Background Notes, Country Study and major reports
*Cyprus High Commission Trade Centre – London 
*Cypriot Diaspora Project 
*Republic of Cyprus – English Language 

კატეგორია:კვიპროსი
კირილე პაჭკორია

**კირილე პაჭკორია** ( – ) — ქორთუ მაბირე დო ლოტბარი. 

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ახალდარჩელი

**ახალდარჩელი** (2025 წანაშ 17 ეკენიაშახ *კიროვი*) – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ რზენს. წყარმალუ ინგირიშ კვარჩხანპიჯშე, ზუღაშ დონეშე 10 მეტრის, ზუგდიდიშე 25 კმ-ს. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 859 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
კიწი გეგეჭკორი

**კიწ გეგეჭკორ** (; , ქ. ზუგდიდი – ) — ქორთუ ფოკლორისტი, ლოტბარი

## გალენი რცხუეფი
* 
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
კოკი

**კოკი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშ–გურიაშ რზენს. წყარმალუ ინგირწყარიშ კვარჩხანი ოძგაშე, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 887 ადამიერი.

ოფუტეშ ჯოხობუთ თე წყარმალუწკჷმა რე მერცხუაფილი. ოფუტეშ დუც დო ეკონიასჷთ ხჷმელოშ ტომბას მიშმეჭკირუ წყარმალუშ ნოჸელეფი, ნამუსჷთ მარგალეფი *„ნოღელას“* უძახჷნა, თაშნე, თე ნოჸველეფი აკმოქიმინნა „კოკის“, (ქორთულო კუნძული). ოფუტეშ ჯოხოდვალაქჷთ თაჸურეშე გორჩქინდჷ. წყუეფს მოშინაფილი რე XVI ოშწანურაშე.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
კოლხური (მარგალური) წჷმორთი ღორონთეფი

*აგუნა – მონდინაფაშ, მონაწიშ, ფენდაშ, ღვინიშ ღორონთი.
*ადადი – სინთეშ, ტყვაც დო გურგინიშ ღორონთი.
*ალერტი – ორუმეშ, ქვერსემიაშ ღორონთი. რინაშ მუმანიჭაფალი ნძალა.
*ალიშკიტირი –ჯოღორეფიშ ღორონთი.
*ანთარი – მეორინჯალაშ დო ნონტყელეფიშ მათხილე. მარგალური მითოსიშ პერსონაჟი.
*ბენდიდებული – ორინჯიშ მათხილე ღორონთი
*ბჟა – ნანაღორონთი
*გალენიში –  გალენიშ-ი (გალენიშის) 1. ფანიაშ ღურელი მაკათურიშ პატიშოჩამალი დღახუ, მუჟამსჷთ ფანიას ლეხი რე (ი. ყიფშ.). 2. ნოტყი. ალზ. ორთა (ი. ყიფშ.).
*გარგანჩია– დაჩხირიშ ღორონთი.                  
*ზებერდე – მეჩხომეეფიშ მათხილე ღორონთი.
*ზუღაშ ნანა – ზუღაში მათხილე ოსურღორონთი
*თახა – ტაროზიშ ღორონთი
*თუთა – მარგალეფიშ დიდღორონთი, ჟინცაშ მაზოჯალი.
*კაპუნია – დაჩხირიშ დო სინთეშ მაზოჯალი.
*მარგარე - კოლხეფიშ (მარგალეფიშ) მათხილე მურიცხი
*მესეფეფი - ნოტყიშ უნჩაშეფი, ტაროზიშ ღორონთეფი.
*მიზიტხუ– ტყალეფიშ ღორონთი.
*მირსა/მისრა – ორინჯიშ ღორონთი
*ნანა –სისქვამაშ ოსურღორონთი
*ნარნარი – თუთაშ ღორონთი.
*ნაფრა(ნაფარნუხა)– ოსურღორონთი, ნამუთ კოჩის თოლიშ, დუდიშ, ყვილიშ დო შხვა ჭუეფშე თხილანს.
*ნერჩი - დიხაშ მათხილე ღორონთი
*ნოღა – ნოღაშ ღორონთი.
*ობი – ჭვემაშ, ტყვაცი დო გურგინიშ ღორონთი
*ჟინი ანთარი – კოლხური მითოსის ორინჯიში მათხილე ღორონთი.
*ჟინი ორთა – არძონერი  შურდგუმილი   სკილედიშ  უძირაფუ  ნძალა.
*ფალაშა - გოპირუა - გოფალუაშ ღორონთი
*ჩანა – პეულეფიშ(ემალი) მათხილე ღორონთი.
*ცეში - სინთეშ ღორონთი
*ცია – პეულეფიშ ოსურღორონთი
*ცირცე – კურნალუაშ ღორონთი
*ჯგერაგუნა – ფსკალეფიშ მათხილე ღორონთი დო თიშოთ ხვამა.

კატეგორია:მითოლოგია