open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
არტაბან IV

**‎არტაბან IV** (პართ. 𐭓𐭕𐭐𐭍), ადრე იშინუაფუდჷ მუჭოთ **არტაბან V** — პართიაშ ეკონია მაფა, 213-224 წანეფს, ვოლოგეზ V-შ უკულაში სქუა.

ვოლოგეზ V-შ ღურაშ უკულ, პართიაშ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ თიში უნჩაში სქუაქ, ვოლოგეზ VI-ქ, ნამუშ მეხჷ ეარყჷ არტაბან IV-ქ. თიქ მალას შელებუ პართიაშ უდიდაში ნორთიშ დაკინება დო ეფექტური კონტროლი. ვოლოგეზ VI-ს ქასქიდჷ პართიაშ ხვალე ჭიჭე ტერიტორიაქ, ნამუშ მართუალას თინა აგინძორენდჷ. 216 წანაშო, პართიაშ მეხჷ ოურდუმე კამპანია წიმიჭყჷ რომიშ იმპერატორქ, კარაკალაქ, მარა თე კამპანიაქ წჷმოძინელქ ვეჸუ. კარაკალა 217 წანას დოჸვილჷ მუში ჯარიშკოჩიქ. 224 წანას, არტაბანიშ მეხჷ ეარყჷ ფარსიშ პროვინციაშ მამართალქ, არდაშირქ. არტაბანიშ დო არდაშირიშ ნძალეფს შქას გინმაჭყვადალი ბურჯაფიქ მოხვადჷ 224 წანაშ 28 პირელს (ჰორმოზდგანიშ ლჷმა). ლჷმას დემარცხჷ არტაბანქ დო ჸვილირქ იჸუ. არდაშირქ ქიდიჸუნუ პართია რსულას დო გიჭყჷ სასანიანეფიშ იმპერიაქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:ნაღურა 224
კატეგორია:პართიაშ მაფეფი
კატეგორია:არშაკიდეფი
პუზურ აშურ I

**პუზურ აშურ I** (აქად. 𒁍𒀫𒀸𒋩) — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ.წ. 2025-2008 წანეფს. მერჩქინელი რე ასურეთიშ, მუჭოთ ზოხორინელი სახენწჷფოშ დუმარსხუაფალო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
შალიმახუმი

**შალიმახუმი** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 2008-1991 წანეფს. რდჷ პუზურ აშურ I-შ სქუა. შალიმახუმიშ უკულ, ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ თიში სქუაქ, ილუშუმაქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ილუშუმა

**ილუშუმა** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 1991-1974 წანეფს. რდჷ შალიმახუმიშ სქუა. ილუშუმაშ უკულ, ხვისტაშა ეშართჷ ერიშუმ I-ქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ერიშუმ I

**ერიშუმ I** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1974-1935 წანეფს. ქიანას მართუნდჷ 40 წანაშ გოძვენას. რდჷ ილუშუმაშ სქუა. ერიშუმ I-შ უკულ, ასურეთიშ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ იკუნუმიქ.

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
იკუნუმი

**იკუნუმი** (აქად. 𒄿𒆪𒉡𒌝) — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1935-1921 წანეფს. რდჷ ერიშუმ I-შ სქუა დო სარგონ I-შ მუმა. იკუნუმიქ ეიოგჷ ოხიდა ღორონთი ერეშკიგალიშო, განძალიერჷ ნოღა აშურიშ დუდოთხილუ ფორტიფიკაციეფი. თაშნეშე თიქ დარსხუ კომერციული ხასიათიშ კოლონიეფი ანატოლიას.

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
სარგონ I

**სარგონ I** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1921-1881 წანეფს. რდჷ იკუნუმიშ სქუა დო პუზურ აშურ II-შ მუმა. მართუალაშ ბორჯის, სარგონს გუმანგარებუ აშურიშ დუდოთხილუ ფორტიფიკაციეფი. სარგონიშ ხეშულობაშე შხვა ბრელ მუთუნ ვარე რჩქინელი.

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
პუზურ აშურ II

**პუზურ აშურ II** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1881-1873 წანეფს. რდჷ სარგონ I-შ სქუა. პუზურ აშურ II-შ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ ნარამ-სინიქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
შამშიადად I

**შამშიადად I** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1808-1776 წანეფს. რდჷ ამორიტი მამართალი, ნამუსჷთ ხეშულობა ხეშა ქაშუჸოთამ ნძალაშ გჷმორინაფათ დო ახალი დინასტია ქუდურსხუაფუ. შამშიადადის შანულამი გუდიდებუ  მუში ტერიტორია. თიქ ქიდიჸუნუ სირია, ანატოლია დო ჟინი მესოპოტამია. დუდშე ნანანოღა ნოღვე ეკალატუმს დო უკულ გეგნუღალუ შუბატ-ელილიშა. 

შამშიადად I იშინუაფუდჷ მუჭოთ "ოქიანუშ მაფა". თიში მონძე რდჷ იშმე-დაგან I.

## ქოძირით თაშნეშე
* ამორიტეფი
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ამორიტეფი
იშმე-დაგან I

**იშმე-დაგან I** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1775-1765 წანეფს. რდჷ შამშიადად I-შ სქუა. იშმე-დაგან I-შ უკულ, ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ მუტ-აშკურიქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ამორიტეფი
კატეგორია:ამორიტი მაფეფი
მუტ-აშკური

**მუტ-აშკური** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1764 წანას. რდჷ იშმე-დაგან I-შ სქუა. მუტ-აშკურიშ ღურაშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ რიმუშიქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ასინუმი

**ასინუმი** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 1730-იან წანეფს. ჸოფე შამშიადად I-შ მოთა. ასინუმი ხვისტაშე გეგთარაგუ უზურპატორი პუზურ-სინიქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურ-დუგული

**აშურ-დუგული** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 1710-იან წანეფს. ქიანას მართუნდჷ ამშვი წანაშ გოძვენას. ასურული წყუეფს მიშინუაფო უზურპატორო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ბელ-ბანი

**ბელ-ბანი** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1700-1691 წანეფს, ადასიდეფიშ დინასტიაშ დუმარსხუაფალი. რდჷ ადასიშ სქუა.
ბელ-ბანიშ მართუალათ გეთუ შკვითი უზურპატორიშ პერიოდიქ. ბელ-ბანიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ ლიბაიაქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
იპტარ-სინი

**იპტარ-სინი** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1661-1650 წანეფს. ქიანას მართუნდჷ 12 წანაშ გოძვენას. რდჷ შარმა-ადად I-შ სქუა. იპტარ-სინიშ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ ბაზაიაქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ბაზაია

**ბაზაია** ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1649-1622 წანეფს. რდჷ ბელ-ბანიშ სქუა. ბაზაიაშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ ლულაიაქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კიდინ-ნინუა

**კიდინ-ნინუა**, ვარდა **შუ-ნინუა** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1615-1602 წანეფს. რდჷ ბაზაიაშ სქუა. კიდინ-ნინუაშ უკულ, ხვისტაშა ეშართჷ შარმა-ადად II-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
შამშიადად II

**შამშიადად II** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1585-1580 წანეფს. თიშ მართუალაშე ბრელ მუთუნ ვარე რჩქინელი. რდჷ ერიშუმ III-შ სქუა. შამშიადად II-შ უკულ, ხვისტაშა ეშართჷ იშმე-დაგან II-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
იშმე-დაგან II

**იშმე-დაგან II** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1579-1564 წანეფს. რდჷ შამშიადად II-შ სქუა. იშმე-დაგან II-შ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ შამშიადად III-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
შამშიადად III

**შამშიადად III** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1563-1548 წანეფს. რდჷ იშმე-დაგან II-შ სქუა. შამშიადად III იშინუაფუ ართ-ართი მუკნაჭარას, ნამუშ მეჯინათ, თის (შამშიადად III-ს) გუახალებუ ჟირი ზიქურათი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურ-ნირარი I

**აშურ-ნირარი I** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1547-1522 წანეფს. თიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ პუზურ აშურ III-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
პუზურ აშურ III

**პუზურ აშურ III** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1521-1498 წანეფს. რდჷ აშურ-ნირარი I-შ სქუა დო მონძე. პუზურ აშურ III-ქ გაახალჷ იშთარიშ ოხვამე დო გამანგარჷ აშურიშ საფორტიფიკაციო კიდალაშ ობჟათე ნორთი. პუზურ აშურ III-შ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ ენლილ-ნასირ I-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურ-შადუნი

**აშურ-შადუნი** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 1473 წანას. ხვისტაშა ეშართჷ მუამუშიშ, ნურ-ილიშ უკულ. ხეშულობა ხვალე ართი თუთაშ გოძვენას უკინებუდჷ. აშურ-შადუნი ხვისტაშე გეგთარაგუ მუშ ბიძიაქ, აშურ-რაბიქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურ-ნადინ-აჰე I

**აშურ-ნადინ-აჰე I** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1452-1431 წანეფს. ხვისტაშა ეშართჷ მუამუშიშ, აშურ-რაბი I-შ ღურაშ უკულ. აშურ-ნადინ-აჰე I ხვისტაშა გეგთარაგუ მუში ჯიმაქ, ენლილ-ნასირ II-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ენლილ-ნასირ II

**ენლილ-ნასირ II** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1430-1425 წანეფს. ქუდახუ მუში ჯიმა აშურ-ნადინ-აჰე I დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. ენლილ-ნასირ II-შ უკულ, ხვისტაშა ეშართჷ აშურ-ნირარი II-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული
აშურ-ნირარი II

**აშურ-ნირარი II** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1424-1418 წანეფს. თიში მართუალაშ ბორჯის ხოლო ასურეთი მითანიშ დომინაციაშ თუდო რდჷ. აშურ-ნირარი II-შ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ აშურ-ბელ-ნიშეშუქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურ-ბელ-ნიშეშუ

**აშურ-ბელ-ნიშეშუ** (აქად. 𒁹𒀭𒀸𒋩𒂗𒌦𒈨𒌍𒋙) — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1417-1409 წანეფს. რდჷ აშურ-ნირარი II-შ სქუა. აშურ-ბელ-ნიშეშუ შინელი რე სასანძღო ხეკულუათ, ნამუთ თის დუდვალჷ კასიტეფიშ მაფა კარაინდაშ I-წკჷმა. აშურ-ბელ-ნიშეშუშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ აშურ-რიმ-ნიშეშუქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ენლილ-ნასირ I

**ენლილ-ნასირ I** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1497-1485 წანეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ნურ-ილი

**ნურ-ილი** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1484-1473 წანეფს. რდჷ ენლილ-ნასირ I-შ სქუა დო მონძე. ნურ-ილიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ აშურ-შადუნქ, ნამუსჷთ ხვისტა ხვალე ართი თუთაშ გოძვენას უკებუდჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშური (ნოღა)

**აშური** —  ანტიკურ ასურეთიშ ართ-ართ ნანანოღა. იდვალუაფუ წყარმალუ ტიგროსიშ ბჟადალშე, თეხანურ ერაყიშ ტერიტორიას. ჯოხო „აშური“ მოურს ასურეთიშ ღორონთიერობა ასურშე. ასურ მირჩქინუაფუდჷ ასურეთიშ თარ ღორონთო დო მესოპოტამიურ მითოლოგიას გომანგაფილ რდჷ ბაბილონარეფიშ თარ ღორონთწკჷმა - მარდუქწკჷმა.

## თაშნეშე ქოძირით
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* აშური 
* აშური – ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ერაყის
კატეგორია:ასურეთიშ ნოღეფი
ნივ კემპბელი

**ნივ ედრიენ კემპბელი** (; დ. 3 ოქტომბერი, 1973, გელფი, ონტარიო, კანადა) — კანადარი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:კანადარი მუსიკოსეფი
შონ ფარისი

**შონ ჰარდი ფარისი** (; დ. 25 მელახი, 1982, ჰიუსტონი, ტეხასი, ააშ) — ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 1982
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
აშურ-ნადინ-აჰე II

**აშურ-ნადინ-აჰე II** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1400-1391 წანეფს. თიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ ერიბა-ადად I-ქ. აშურ-ნადინ-აჰე II-შ მართუალაშე ბრელ მუთუნ ვარე რჩქინელი. იშინუაფუ ამარნაშ არქივს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურ-უბალიტ I

**აშურ-უბალიტ I** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1363-1328 წანეფს. რდჷ ერიბა-ადად I-შ სქუა. აშურ-უბალიტ I-ქ კონწარო დამარცხჷ მითანიშ მაფა შუტარნა III დო გადუდიშულჷ ასურეთი მითანიშ დომინაციაშე. ჸათე გომორძგუაშ უკულ, ასურეთიქ კინ გინირთჷ რეგიონალური შანულობაშ სახენწჷფოთ. აშურ-უბალიტ I-ქ დეხოლჷ ბაბილონეთის დო მუში ცირასქუა მუბალიტატ-შერუა ქიმიათხუ ბაბილონეთიშ მაფას, ბურნა-ბურიაშ II-ს. თინეფს ბაღანაქ გეურჩქინდეს - კარა-ჰარდაშიქ. მარა ბურნა-ბურიაშიშ ღურაშ უკულ, ბაბილონეთის ქიდიჭყჷ არეულობაქ. თიში მონძეშ, კარა-ჰარდაშიშ მეხჷ ეარყეს ანტი-ასურული ნძალეფქ დო თინა დოჸვილეს. საგამათ, აშურ-უბალიტ I-ქ ბაბილონეთიშა გემშეჭკირჷ დო ხვისტაშა გეშეჸონჷ კურიგალზუ II. მარა კურიგალზუქ ასურეთიშ მოხუჯექ ბრელს ხანს ვეჸუ. თიქ მინდომუ ასურეთიშე დისტანცირაფა დო მანწყუ ოურდუმე კამპანია ასურეთიშ მეხჷ. ასურალეფქ დამარცხეს კურიგალზუ II-შ ნძალეფი დო უკულ კონტრმენტებაშა გეგნორთეს, გემშართეს ბაბილონეთიშ ტერიტორიაშა დო ქიდეკინეს ცენტრალური მესოპოტამია. კურიგალზუ II-ქ ასურეთიწკჷმა ოთინჩალე ხეკულუა ქუდოდვუ, ჸეთი პიჯალეფით, ნამუეფით უმოსო ასურეთის ონწყუნდჷ.

აშურ-უბალიტ I-ქ დიპლომატიური ურთიართალა გაჭყჷ ეგვიპტეწკჷმა. თეს ადასურენს ამარნაშ არქივი, ნამუთ ეგვიპტეშ ფარაონეფიშ დიპლომატიური კორესპონდენცია რე. აშურ-უბალიტ I-შ უკულ ასურეთიშ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ თიში სქუაქ, ენლილ-ნირარიქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* აშურ-უბალიტ I WORLD HISTORY EDU-ის

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ენლილ-ნირარი

**ენლილ-ნირარი** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1327-1318 წანეფს. რდჷ აშურ-უბალიტ I-შ სქუა. ენლილ-ნირარიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ არიკ-დენ-ილიქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ლიანა ლიბერატო

**ლიანა დაინ ლიბერატო** (; დ. 20 მარაშინათუთა, 1995, გალვესტონი, ტეხასი, ააშ) — ამერიკალ არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 1995
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
არიკ-დენ-ილი

**არიკ-დენ-ილი** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1317-1306 წანეფს. რდჷ ენლილ-ნირარიშ სქუა. არიკ-დენ-ილიშ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ ადად-ნირარი I-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ადად-ნირარი I

**ადად-ნირარი I** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1305-1274 წანეფს. რდჷ არიკ-დენ-ილი-შ სქუა. მართუალაშ გოძვენას ადად-ნირარიქ მიპალუ შანულამი გომორძგუეფი. ობჟათეს, თიქ დამარცხჷ ბაბილონარი კასიტეფი, ბჟაეიოლს - გუთიეფი. თიქ თაშნეშე ქიდიჸუნუ მითანი, ნამუშ მაფაქ, შატუარაქ დუდი ასურეთიშ ვასალო გეგმაცხადჷ. ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო, ადად-ნირარიქ ასურეთი რეგიონალური შანულობაშ სახენწჷფოთ გინართინუ. მუშ დუდის თინა "ოქიანუშ მაფა"-თ მიშინუანდჷ. ადად-ნირარი I-შ უკულ ასურეთიშ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ სალმანასარ I-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ადად-ნირარი I  Historica.fandom.com-ის

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ევი ტემპლტონი

**ევი ჯეინ ტემპლტონი** (; დ. 31 ქირსეთუთა, 2008, ბარბადოსი) — ინგლისარ არტისტი.

## რესურსეფ ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 2008
აშურ-ნირარი III

**აშურ-ნირარი III** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1202-1197 წანეფს. რდჷ აშურ-ნადინ-აპლიშ სქუა. აშურ-ნირარი III-შ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ ენლილ-კუდური-უსურიქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ენლილ-კუდური-უსური

**ენლილ-კუდური-უსური** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1196-1192 წანეფს. რდჷ ტუკულტი-ნინურტა I-შ სქუა. ხვისტაშა ეშართჷ აშურ-ნირარი III-შ უკულ, ნამუთ თიშ ჯიმასქუა რდჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურ-ბელ-კალა

**აშურ-ბელ-კალა** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 1074-1056 წანეფს. რდჷ ტიგლათფილესერ I-შ სქუა. ხვისტაშა ეშართჷ მუში ჯიმაშ, აშარიდ-აპალ-ეკურიშ უკულ. მართუალაშ ეკონია წანეფს, აშურ-ბელ-კალა ოლიმუდჷ არჸებას ნამუსჷთ ხემანჯღვერენდჷ ტუკულტი-მერი. ჸათე პერიოდიშ არეულობეფით ქისარგებლეს არამეალეფქ, ნამუეფქჷთ გემშეჭკირეს ასურეთიშ ტერიტორიეფიშა. ასურეთიქ მიოდინუ შანულამი ნორთეფი ბაბილონეთის, ანატოლიას, ლევანტის დო ირანს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ერიბა-ადად II

**ერიბა-ადად II** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 1056-1054 წანეფს. ხვისტაშა ეშართჷ მუამუშიშ, აშურ-ბელ-კალაშ უკულ. ერიბა-ადად II ხვისტაშა გეგთარაგუ მუში ბიძიაქ, შამშიადად IV-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურ-ნასირ-პალ I

**აშურ-ნასირ-პალ I** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 1050-1031 წანეფს. რდჷ შამშიადად IV-შ სქუა. ქიანას მართუნდჷ 19 წანაშ გოძვენას. თიშ მართუალაშ ბორჯის ასურეთის შქირენა ჸოფე, თაშნეშე ასურეთიშო სერიოზული საფრთხეს წჷმარინუანდეს გეგია კათეფი, ნამუეფით ასურეთიშ ტერიტორიეფიშა ფშხირას მიშმეჭკირუდეს ბჟადალი ტიოზეფიშე. აშურ-ნასირ-პალ I-შ უკულ ასურეთიშ ომაფე ხვისტაშა ეშურთუმჷ სალმანასარ II-ს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
შამშიადად IV

**შამშიადად IV** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 1054-1050 წანეფს. რდჷ ტიგლათფილესერ I-შ სქუა. შამშიადად IV-ს ხვისტაშა გექთურაგუაფჷ მუშ ჯიმასქუა ერიბა-ადად II დო ხეშულობა მუს ქაშუჸოთამჷ ხეშა. შამშიადად IV-შ გამაგალაშ გეშა ანდა მუთუნ ვა რე რჩქინელი. რჩქინელ რე ხვალე თინა ნამჷ-და, თის გუახალებჷ იშთარიშ ოხიდა ნინევიას დო ხიბა-კარიშ ყორშ აშურს. შამშიადად IV-შ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ აშურ-ნასირ-პალ I-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურ-რაბი II

**აშურ-რაბი II** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 1013-972 წანეფს. რდჷ აშურ-ნასირ-პალ I-შ სქუა. აშურ-რაბი II-შ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ აშურ-რეშ-იში II-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურდან II

**აშურდან II** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 934-912 წანეფს. რდჷ ტიგლათფილესერ II-შ სქუა. აშურდან II-შ მართუალათ გეთუ კრიზისიშ პერიოდიქ ასურეთის. თიქ ეიოგჷ ახალი ნოღეფი დო დუდოთხილუ ფორტიფიკაციეფი. აშურდან II-ქ დამარცხჷ გეგია კათეფი - არამეალეფი დო დირთინუ შანულამი ტერიტორიეფი (ანატოლიას, ლევანტის დო ზაგროსის), ნამუეფით ასურეთიქ მიოდინუ აშურდანიშ წიმოხონეფიშ, სალმანასარ II-შ დო აშურ-რაბი II-შ ხეშულობაშ ბორჯის.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ადად-ნირარი II

**ადად-ნირარი II** — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 911-891 წანეფს.

ხვისტაშა ეშართჷ მუამუშიშ, აშურდან II-შ უკულ. ხვისტაშა ეშულაშ უკულ მალას, ადად-ნირარი II-შ მართუალაშ მეხჷ ეარყეს ასურეთიშ ვასალეფქ - ლევანტის, ანატოლიას დო ირანს. თე არჸებეფი ადად-ნირარი II-ქ ზისხირს ქინაშქვიდუ. ადად-ნირარიქ თაშნეშე დამარცხჷ არამეალეფი, ხეთეფი დო ხურიტეფი. ადად-ნირარიქ მანწყუ ოურდუმე კამპანია ბაბილონეთიშ მაფა შამაშ-მუდამიქიშ მეხჷ დო ქიდეკინჷ ტერიტორიეფი წყარმალუ დიალაშ ოორუეშე, თაშნეშე ნოღეფი ჰიტი დო ზანქუ. ბაბილონეთიშ გეჸვენჯი მაფაშ, ნაბუ-შუმა უკინ I-შ მართუალაშ ბორჯის, ადად-ნირარიქ ხოლო უმოსი ტერიტორიეფ მიდუღუ ბაბილონეთის. უკულ, ადად-ნირარიქ წჷმიჭყჷ ოურდუმე კამპანია ბჟადალს, არამეალეფიშ მეხჷ დო ქიდიჸუნუ თინეფიშ ნოღეფი: კადმუში დო ნისიბინი. თიქ, თაშნეშე, ხეშა ქაშეჸოთჷ ხაბურიშ წყარპიჯის მადვალუ რეგიონი. ჸათე კამპანიეფით ასურეთიქ შანულამი გენძალიერჷ დო კინ გინირთჷ რეგიონალური შანულობაშ სახენწჷფოთ. ადად-ნირარი II-შ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ თიში სქუაქ, ტუკულტი-ნინურტა II-ქ, ნამუქჷთ წჷმოძინელო გაგინძორჷ მუამუშიშ პოლიტიკა.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* Albert Kirk Grayson (1991). Assyrian Rulers of the Early First Millennium BC I (1114–859 BC). University of Toronto Press.

კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 891
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფეფი
ტუკულტი-ნინურტა II

**ტუკულტი-ნინურტა II** — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 890-884 წანეფს.

რდჷ ადად-ნირარი II-შ სქუა. თიქ გაგინძორჷ მუამუშიშ პოლიტიკა დო ხოლო უმოს შანულამო განძალიერჷ ასურეთი. ტუკულტი-ნინურტა II-ქ დამარცხჷ არამეალეფი, ხეთეფი, ბაბილონარეფი დო მანწყუ წჷმოძინელი ოურდუმე კამპანია ირანალი კათეფიშ: სპარსალეფიშ დო მიდიარეფიშ მეხჷ. ტუკულტი-ნინურტა II-ქ ორჯგინჷ ბით-ზამანიშ მაფას ამი-ბაალის დო თინა ასურეთიშ ვასალო გინართინუ. დოდვალირი ოთინჩალე ხეკულუათ, ამი-ბაალი ვალდვალირი რდჷ ასურეთიშ ნტერეფიშა ცხენეფი ვემუჸიდირუდუკო დო ასურეთის ალუდირთუკო ხურიტეფიშ დო ურარტუალეფიშ მეხჷ.

ტუკულტი-ნინურტა II-ქ გაახალჷ ნოღეფი: ნინევია დო აშური, გამანგარჷ დუდოთხილუ კიდალეფი, ეიოგჷ ოხიდეეფი დო დოხორეეფი. ტუკულტი-ნინურტა II-შ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ თიში სქუაქ ასურნასირფალ II-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* Albert Kirk Grayson (1991). Assyrian Rulers of the Early First Millennium BC I (1114–859 BC). University of Toronto Press.

კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 884
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფეფი
ასურნასირფალ II

**ასურნასირფალ II** — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 883-859 წანეფს. რდჷ ტუკულტი-ნინურტა II-შ სქუა.

მართუალაშ ბორჯის, ასურნასირფალ II აწარმენდჷ აგრესიული ექსპანსიური  პოლიტიკას. თიქ დამარცხჷ ანატოლიაშ დო ნაირიშ კათეფი, გემშეჭკირჷ არამიშ (თეხანური სირია) რეგიონიშა, ორჯგინჷ არამეალეფს. ქიდეკინჷ ტერიტორიეფი ხაბურიშ დო ევფრატიშ შქას. ოგაფურეფი ქიგიოდუ ფრიგიალეფს. ასურნასირფალ II დოჸუნაფილი კათეფს უბადოთ დო კონწარო ოქცუდჷ. მართუალაშ გოძვენას, ასურნასირფალ II-ქ ეიოგჷ ოხიდეეფი დო გაახალჷ ნოღეფი. ასურნასირფალ II-შ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ სალმანასარ III-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 910
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 859
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფეფი
სალმანასარ III

**სალმანასარ III** — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 858-824 წანეფს. თიში მართუალა იხასიათებუდჷ ოურდუმე კამპანიეფით. სალმანასარქ ილესქერჷ ბჟაეიოლი კათეფიშ, ბაბილონარეფიშ, შქაწყარმალონაშ კათეფიშ, სირიაშ, ქიცუვათნაშ დო ურარტუშ მეხჷ. სალმანასარიშ არმიეფქ მიოჭირინეს ვანიშ ტობას დო ტავრიშ გვალეფს. თიქ ქიდიჸუნუ ჰამაშ დო არამიშ ომაფეეფი, დო ოგაფურეფი ქიგიოდუ ქარხემიშის. სალმანასარ III-შ ანალეფს, მაართათ ისტორიას იშინუაფუ არაბეფი დო ქალდეარეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 824
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფეფი
ადად-ნირარი III

**ადად-ნირარი III** — ასურეთიშ მაფა ჯვ. წ. 811-783 წანეფს. ადად-ნირარი III-შ მუკნაჭარეფიშ მეჯინათ, თიქ მანწყუ შანულამი ოურდუმე კამპანიეფი. ჯვ. წ. 796 წანას, თიქ ქართას (ალყა) ქინახუნუ დამასკო დო გეჭოფუ. ადად-ნირარი III-ქ ქიდიჸუნუ ისრაელი. ისრაელიშ მაფა იოასის ასურალეფშა ოგაფურეფი გინუგაფუ. ადად-ნირარი III-შ ღურაშ უკულ, ასურეთიშ დოდაღარაფაშ გირძე პერიოდიქ ქიდიჭყჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 783
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ელა პერნელი

**ელა სამერ პერნელი** (; დ. 17 ეკენია, 1996, უაითჩეპელი, ლონდონი, გოართოიანაფილი ომაფე) — ინგლისარ არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 1996
სალმანასარ IV

**სალმანასარ IV** — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 783-773 წანეფს. რდჷ ადად-ნირარი III-შ სქუა. სალმანასარ IV, მართუალაშ გოძვენას ფშხირას ოლიმუდჷ ურარტუს. სალმანასარ IV-შ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ აშურ-დან III-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 773
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურ-დან III

**აშურ-დან III** — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 773-755 წანეფს. რდჷ ადად-ნირარი III-შ სქუა. ხვისტაშა ეშართჷ ჯიმაშ, სალმანასარ IV-შ უკულ. აშურ-დან III-შ მართუალაშ ბორჯის ფშხირი რდჷ არყებეფი, ეპიდემიეფიშ გოფაჩუა. შედეგო ასურეთიქ შანულამი დედაღარჷ. აშურ-დან III-შ უკულ, ხვისტაშა ეშართჷ აშურ-ნირარი V-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ჯვ. წ. 755
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
აშურ-ნირარი V

**აშურ-ნირარი V** — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 755-745 წანეფს. რდჷ ადად-ნირარი III-შ სქუა. ხვისტაშა ეშართჷ ჯიმაშ, აშურ-დან III-შ ღურაშ უკულ. ქიანას მართუნდჷ დოდაღარაფაშ პერიოდის. აშურ-ნირარი V-შ ხეშულობაშ გეშა ბრელ მუთუნ ვარე რჩქინელი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 745
სალმანასარ V

**სალმანასარ V** — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 727-722 წანეფს, ადასიდეფიშ დინასტიაშ ეკონია წჷმმარინაფალი. რდჷ ტიგლათფილესერ III-შ სქუა. მართუალაშ გოძვენას, სალმანასარ V აწარმენდჷ შანულამი ოურდუმე კამპანიეფს. ოლიმუდჷ ისრაელარეფს, ფინიკიური ნოღა-სახენწჷფოეფს დო ანატოლიას მადვალუ ომაფეეფს. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 722 წანაშო, სალმანასარ V ხვისტაშე გეგთურაგუაფუნა დო დუჸვილუნა. თიშ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ სარგონ II-ქ, ნამუთ სალმანასარ V-ს მუთუნნერო ვაუმოჯგირუანდჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 722
შამშიადად V

**შამშიადად V** — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 824-811 წანეფს. რდჷ სალმანასარ III-შ სქუა. ჯვ. წ. 826 წანას სალმანასარიშ მაჟირა სქუაქ, აშურ-დანინ-პალიქ ეარყჷ მუამუშიშ მეხჷ დო მინდომუ ხვისტაშ ხეშა ეშაჸოთამა. შამშიადადიშ მუკნაჭარეფიშ მეჯინათ, აშურ-დანინ-პალიქ ქელირინუ 27 შანულამი ნოღა, თაშნეშე ნინევია. მარა შამშიადად V-ქ შელებუ არჸებაშ მოჯალაგუა. მართუალაშ უკულიანი ბორჯის, შამშიადად V-ქ მანწყუ ოურდუმე კამპანია ობჟათე შქაწყარმალონას დო აძვილჷ ბაბილონეთიშ მაფა მარდუქ-ზაქირ შუმი I ქუდუდვალუდკო ხეკულუა, ნამუთ შამშიადადის ონწყუნდჷ. 

ჯვ. წ. 814 წანას, შამშიადად V-ს დუმარცხებუ ბაბილონეთიშ გეჸვენჯი მაფა მარდუქ-ბალაშუ-იქბი დო თაშნეშე არამეალეფი. შამშიადად V-შ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ ადად-ნირარი III-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 814
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფეფი
აშურ-ეტილ-ილანი

**აშურ-ეტილ-ილანი** — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 631-627 წანეფს, სარგონიდეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. რდჷ ასურბანიფალიშ სქუა. აშურ-ეტილ-ილანი დაღარი მამართალი რდჷ. თიში მართუალაშ გეშა ბრელ მუთუნ ვარე რჩქინელი. მუთუნნერი ისტორიული წყუ, მუკნაჭარა ვაარსებენს თიში ოურდუმე ექსპედიციაშ ვარდა ჯინორუაშ გეშათ. თიში მართუალაშ ბორჯის, ოკო მოხვადუკო იუდეარეფიშ ომაფეშ ასურეთიშ ხეშულობაშე გიშულაქ. აშურ-ეტილ-ილანიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ თიში ჯიმაქ, სინშარიშკუნიქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 627
აშურუბალიტ II

**აშურუბალიტ II** — ასურეთიშ ეკონია მაფა ჯვ. წ. 612-609 წანეფს. ოკო რდუკო სინშარიშკუნიშ სქუა.

ჯვ. წ. 612 წანას, ნინევიაშ ლჷმას, ბაბილონარეფქ დო მიდიარეფქ დამარცხეს სინშარიშკუნი, ნამუქჷთ ბურჯაფიშ მიმალობას დოღურჷ. თიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ აშურუბალიტ II-ქ. თინა ეგვიპტეწჷმა ალიანსით ოცადუდჷ დინაფილი ნოღეფიშ დო ტერიტორიეფიშ დორთინაფას. თის ხვალე ნოღა ჰარანქ ქასქიდჷ დო თევრეშე აგინძორენდჷ მართუალას. მარა მალას მიდიაშ მაფა კიაქსარქ დო ბაბილონეთიშ მაფა ნაბოპალასარქ ჰარანი ქართას ქინახუნეს. ნოღაქ ჯვ. წ. 610 წანას ქუდანთხუ. ჯვ. წ. 609 წანაშო, აშურუბალიტი ოცადუდჷ ნოღაშ დორთინაფას, მარა უშედეგეთ. ჸათეშ უკულ თის თიხანური წყუეფი ვეშინუანა. ჸათაშ მიჯალაგჷ ასურეთიშ იმპერიაქ დო ჸოფა გასურჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
სუმუ-აბუმი

**სუმუ-აბუმი** (თაშნეშე შინელ რე მუჭოთ **სუ-აბუ** ვარ-და **სუმაბუმი**, ღ. დოხ. ჯვ. წ. 1881) — ბაბილონიშ ამორიტ მაფა, დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1894-1881 წანეფს, ბაბილონიშ მაართა დინასტიაშ (ამორიტეფიშ დინასტია) წჷმმარინაფალი. თიქ გადუდიშულჷ ბაბილონ ამორიტეფიშ ნოღა ქაზალუშ გამაგალაშე. სუმუ-აბუმიშ გამაგალაშ თუდო რდჷ: კისურა, დილბატი, ქიში დო შხვა შანულამ ნოღეფი. სუმუ-აბუმიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ სუმუ-ლა-ელქ.

კატეგორია:ბაბილონიშ მაფეფი
კატეგორია:ბაბილონიშ ისტორია
სუმუ-ლა-ელი

**სუმუ-ლა-ელი** (თაშნეშე შინელი რე მუჭოთ **სუმუ-ლა-ილუ**, ღ. დოხ. ჯვ. წ. 1845) — ბაბილონიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1881-1845 წანეფს. სუმუ-ლა-ელიქ ქიდიჸუნუ ქიში, სიფარი დო შხვა შანულამი ნოღეფი. თიქ თაშნეშე ეიოგჷ დუდოთხილუ ჯიხაზურგეფი. სუმუ-ლა-ელიშ ცირასქუა, სალურტუმი ოსურო ჸუნდჷ ურუქიშ მაფას, სინ-კაშიდის.

კატეგორია:ბაბილონიშ მაფეფი
აშურ-რიმ-ნიშეშუ

**აშურ-რიმ-ნიშეშუ** — ასურეთიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1408-1401 წანეფს. გამაგალაშ ბორჯის, თის მუახალებჷ ნოღა აშურიშ დინოხოლენ კიდალა. აშურ-რიმ-ნიშეშუშ უკულ ხვისტაშა ეშურთუმჷ აშურ-ნადინ-აჰე II-ს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ასურეთიშ მაფეფიშ ერკებული

კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
ხათუსილი I

**ხათუსილი I** — ხეთეფიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1650-1620 (ვარდა დოხ. 1640-1610) წანეფს. დუდშე თიში ჯოხო რდჷ ლაბარნა, მარა ნანანოღაშ ხათუსაშა გინოღალაშ უკულ გიდუ ახალი ჯოხო ხათუსილი. ხათუსილი I აწარმენდჷ აგრესიული გალენური პოლიტიკას. თიქ მანწყუ ოურდუმე კამპანია იამჰადიშ ომაფეშ მეხჷ. ხათუსილი I-შ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ თიში მოთაქ მურსილი I-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ხეთეფიშ მაფეფი
კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფე
სინმუბალიტი

**სინმუბალიტი** — ბაბილონიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1813-1792 წანეფს. სინმუბალიტი რდჷ მაართა მამართალი ნამუთ მუშ დუც მიშინუანდჷ მუჭოთ ბაბილონიშ მაფას. ჯვ. წ. 1799 წანას თიქ დამარცხჷ ლარსაშ ჯარეფი. ჯვ. წ. 1795 წანას სინმუბალიტიქ ქიდიჸუნუ ისინი. მართუალაშ გოძვენას თის ეუგაფჷ დუდოთხილუ ფორტიფიკაციეფი დო გუახალებუ ნოღეფი. დოხოლაფირო 1792 წანაშო სინმუბალიტის გეგნურინუ გლახა სინთელეშ გეშა. სინმუბალიტიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ თიში სქუაქ, ხამურაბიქ.

კატეგორია:ბაბილონიშ მაფეფი
კატეგორია:ბაბილონეთი
ხანთილი I

**ხანთილი I** — ხეთეფიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1590-1560 წანეფს. ხანთილი რდჷ მურსილი I-შ სინჯა. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1590 წანას, ხანთილიქ დოჸვილჷ მურსილი დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. ხანთილი I აწარმენდჷ მილიტარისტული პოლიტიკას. თიქ მანწყუ ოურდუმე კამპანია ხურიტეფიშ მეხჷ. ხანთილი I-შ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ ციდანთა I-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Reign of Hantili I

კატეგორია:ხეთეფიშ მაფეფი
ამუნა

**ამუნა** — ხეთეფიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1550-1530 წანეფს. ამუნა რდჷ ციდანთა I-შ სქუა. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1530 წანაშო თიქ დოჸვილჷ მუშ მუმა დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. მართუალაშ გოძვენას, ამუნა ოლიმუდჷ ნოღა ნეშას, თაშნეშე ნოღეფს შატივარას დო შულუკის. ამუნაშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ თიში სქუაქ, ხუცია I-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Reign of Ammuna

კატეგორია:ხეთეფიშ მაფეფი
USS Romeo

**USS Romeo** (მარგ. იუ-ეს-ეს რომეო) — უკახალენი ბარბალეფამი ორქიშ ხვამარდი (sternwheel steamer), ნამუთ ოკათუდჷ ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმას, მუჭოთ თ.გ. „კარაჩხამი“ (ქექას დოკაჟანელი, ) ოურდუმე ხვამარდი ააშ-იშ უნიონიშ (ოორუეშ) ოზუღე ნძალეფიშ აკოდგინალუას. 

ხვამარდიქ ეიგჷ 1862 წანაშ მარაშინათუთას, მუჭოთ ომენოღალე ოვარჭუე ხვამარდიქ, ნამუსჷთ წყარმალუ უობაშის (Wabash River) ოკო უნჩურუდუკო. მორო, თი წანაშ გჷმათუთას, თინა უნიონიშ ოურდუმე-ოზუღე ნძალეფქ ლიმაშ ბჟადალ თეატრის გიმორინაფაშ ღანკით ქიჸიდეს.

## ისტორია
ხვამარდიქ ექსპლუატაციაშა 1862 წანაშ 11 ქირსეთუთას მიშელჷ. თი თუთაშ ბოლოს თიქ გოწიმინდუ ოზუღე ლაღუმეფი წყარმალუ იაზუშე, მუშ უკულით, 1863 წანაშ ღურთუთას, ოკათუდჷ კონფედერატეფიშ დაკებულ ფორტ-ჰინდმანიშ (Fort Hindman) მეხჷ მანჯებულ ოპერაციეფს. ჯიხაზურგაშ ეჭოფუაშ უკული, *Romeo*-ქ ქაკათჷ ექსპედიციას წყარმალუ უაით-რივერს (White River).

1863 წანაშ ფურთუთას დო მელახის ხვამარდი ოკათუდჷ იაზუშ ჸალაიბონიშ ექსპედიციას. თი წანაშ უმოს გვიან ეტაპის თინა ოლჷმუდჷ კონფედერატეფს წყარმალუშ წყარპიჯეფწკჷმა, თიშენ ნამდა ვიკსბურგიშ კამპანიაშ მიმალობაშ ბორჯის იზოლაციას ქუმოხვადუკო ნოღა ვიკსბურგიქ (მისისიპიშ შტატი). 1863 წანაშ ბოლოს ხვამარდი ნინალენდჷ წყარმალუ უაით-რივერს ლითლ-როკიშ კამპანიაშ დინახალე, მარა თიშ ტექნიკურ დგომარობაქ გეუფურაშჷ დო რემონტუაშ სამუშეფქ გინირთჷ ოხვილურო. რემონტუაშ თებაშ უკული თინა წყარმალუ ტენესიშა გეგნიჸონეს.

1864 წანაშ ფურთუთას *Romeo* იაზუ-სიტიშა მონწყილ ექსპედიციაშ ნორთი რდჷ. ლიმაშ დოსქილადირი პერიოდიშ უდიდაში ნორთი ხვამარდიქ წყარმალუ მისისიპიშ პატრულირაფას მიკიჸონჷ, მუ ბორჯისჷთ მუსხირენშახ მიშელჷ ოლჷმარი კონტაქტიშა კონფედერატეფიშ ოსქირონე ნძალეფწკჷმა. 

## უკულიანი ჭარა
1865 წანაშ პირელ-მესის ომენოღალე ლჷმაშ თებაშ უკული, 29 მესის *Romeo* გჷმორინაფაშო ურგენჯო გეგმაცხადეს. 30 მანგის თინა ექსპლუატაციაშე გეგშეღეს, 17 მარაშინათუთას — კერზო მინჯეეფშა გეგმოჩეს. თეშ უკული ხვამარდი ომენოღალე დოშანულობათ, კერზოთ ოვარჭებელო გიმირინუაფუდჷ.

მოგვიანაფილო თინა გეგნაკეთეს ხასილაშ ბარბალეფამ ორქიშ ხვამარდო (sidewheel steamer). 1870 წანაშე **USS Romeo** ოზუღე დო ოვარჭუე გინოზინდუეფიშ რეესტრეფს ვეფიქსირებუ.

## ტექნიკური მუნაჩემეფი
* **ტიპი:** უკახალენი ბარბალეფამი ორქიშ ხვამარდი (Sternwheel steamer)
* **ტონაჟი:** 175 ტონა
* **სიგჷრძა:** 47.0 მ (154 ფუტი დო 2 დუიმი)
* **სიგანა:** 9.50 მ (31 ფუტი დო 2 დუიმი)
* **წყარინულა (Draft):** 1.37 მ (4 ფუტი დო 6 დუიმი)
* **ქვარქვანტი:** 2 ართული ორქიშ ქვარქვანტი. თითო ცილინდრიშ დიამეტრი აკმადგინანდჷ 0.3 მ-ს, დგუშიშ გულა — 1.2 მ-ს. ირდუდჷ ჟირი ორქიშ ქვაბით.
* **აკოანჯარაფა:** ამშვი 24-გირვანქამი ჰაუბიცა.

## თაშნეშე ქოძირით
* ააშ-იშ ომენოღალე ლჷმა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ინგლისური ვიკიპედიაშ ორიგინალი სტატია (USS Romeo)

კატეგორია:ააშ-იშ ოზუღე ნძალეფიშ ხვამარდეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ომენოღალე ლჷმაშ ხვამარდეფი
კატეგორია:1862 წანას ეგაფილი ხვამარდეფი
მურსილი I

**მურსილი I** — ხეთეფიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1620-1590 წანეფს. რდჷ ხათუსილი I-შ მოთა. მურსილიქ მოჯალაგუ ალეპო დო ნოღა მარი. უკულ გემშეჭკირჷ ბაბილონიშა დო გორჩუ. მურსილიქ თაშნეშე დამარცხჷ ხურიტეფი. ხათუსაშა დორთაშ უკულ, მურსილი მუში დოხორეს დოჸვილეს ომაფე კარიშ ინტრიგეფიშ შედეგო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ხეთეფიშ მაფეფი
სან-ჟუან-დას-მისოინსი

**სან-ჟუან-დას-მისოინსი** () — ოფუტე მექსიკას, სან-ლუის-პოტოსიშ შტატის, სან-სირო-დე-აკოსტაშ მუნიციპალიტეტის.

## გეოგრაფია
ოფუტე იდვალუაფჷ შტატიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის. ზუღაშ დონეშე ოშქაშე სიმაღალა რე 1,180 მეტრი.

## მახორობა
2020 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 369 ადამიერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მექსიკაშ სტატისტიკაშ დო გეოგრაფიაშ ერუანული ინსტიტუტი (INEGI)

კატეგორია:მექსიკაშ ოფუტეეფი
მუკუზანი (ღვინი)

**მუკუზანი** — ქორთული სქირე ჭითა ღვინი, ნამუთ იკეთებუ საფერავიშ ჯიშიშ ჸურძენშე კახეთიშ რეგიონს, მუკუზანიშ ზონას. რე აბანწჷმორჩქინაშ დოსახელაფაშ, კონტროლირაფონი უმაღალაში ხარისხიშ ჭითე სქჷრე ღვინი. მუკუზანი გჷშეგორუაფჷ შხვა საფერავეფიშ ჯიშიშ ღვინეფშე თით, ნამჷ-და თინა იგუნაფჷ ჭყონიშ ბურწემეფს.

მუკუზანს უღუ ინტენსიური ჭითა ფერი, ჭყონშე ეჭოფილი ფურკიშ დო კენკრეფიშ ტონეფით. გემოთ დოჭყაფაშე სქირე რე, მარა მალას გჷმორჩქინდუ ჭყონიშ დო ხილიშ არომატეფი. ხანგჷრძე დოჯვეშაფაშ შედეგო, მუკუზანი უმოსი კომპლექსური რე, ვინდარო საფერავშე კეთებული შხვა ღვინეფი. თინა გჷშაკერძაფილო უხუჯანს სტეიკეფს დო ჭითა (რუმე) ხორცის.

გუნაფილი ღვინი იკათუანს 10,5–12,5% ალკოჰოლს დო 6,0–7,0% ტიტრულ ბჟეიანალას. თიში წარმება 1888 წანაშე მეურს.

ბრელიშ არზით, მუკუზანი საუჯგუშო რე საფერავშე კეთებულ ქორთულ ჭითა ღვინეფს შქას. ოერეფოშქაშე კონკურსეფს თის მუნაგებჷ აფუ 9 ორქოშ, 2 ვარჩხილიშ დო 3 ბრინჯაოშ მედალი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
საქორთუოშ ღვინიშ ერუანული სააგენტო
*"მუკუზანი ჭითა ღვინი," ''ღვინიშ ონწეშე''
*"Hvino News" – ქორთული მეღვინალაშ ინფორმაციეფი
*ქორთული ღვინიშ კატალოგი
*www.mukuzani.ge

კატეგორია:ქორთული ღვინეფი
ასაფა პაუელი

[thumb|ასაფა პაუელი [2016 წანას]]
**ასაფა პაუელი** (; დ. 23 გერგობათუთა, 1982) — იამაიკარი მარჯგინე, სპრინტერი. 100 მეტრაშ რულას მოსოფელიშ რეკორდსმენი რდჷ 2005 წანაშ მანგიშე 2008 წანაშ მესიშახ.

## ბიოგრაფია
ასაფა პაუელქ დებადჷ იამაიკას, სენტ-კათრინს, რელიგიურ ფანიას. თინა ამბიციური სპრინტერი რდჷ, მარა მოსოფელიშ ჩემპიონატეფს დო ოლიმპიურ ლაჸაფეფს ინდივიდუალურ დისციპლინეფს ორქოშ მედალიშ მოპალაფა შხირას უჭირდჷ. 2008 წანაშ პეკინიშ დო 2016 წანაშ რიო-დე-ჟანეიროშ ოლიმპიადეფს თიქ იამაიკაშ ნაკორობაწკჷმა ართო 4x100 მეტრიშ ესტაფეტას ორქოშ მედალი მიპალუ.

## კარიერა
* **2005 წანა:** ათენის ქიმინჷ მოსოფელიშ რეკორდი — **9,77** წამი.
* **2007 წანა:** იტალიას, რიეტიშ ტურნირს, მუში რეკორდი გაუჯგუშჷ დო ქიმიოჭირინუ **9,74** წამს.
* **რეკორდეფი:** პაუელი ჩინებული რე თით, ნამჷ-და არძაშე მეტშა (90-შე უმოსშა) აფუ ნარულა 100 მეტრი 10 წამშე ნაკლებ ბორჯის.

## პერსონალური რეკორდეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ასაფა პაუელიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* პროფილი World Athletics-იშ ვებ-ხასჷლას

კატეგორია:იამაიკარი სპრინტერეფი
კატეგორია:ოლიმპიური ჩემპიონეფი იამაიკაშე
კატეგორია:დუნაბადი 1982
ვლადიმერ ბახუტაშვილი

**ვლადიმერ ბახუტაშვილი** (დ. 23 მელახი, 1931, ქართი — ღ. 2005) — ქორთუ ექიმი, მენცარი.

1955 წანას გათუ ქართიშ სახენწჷფო სამედიცინო ინსტიტუტიშ ოკურნალე ფაკულტეტი.

1957 წანაშე დიჭყჷ მუში პროფესიული მოღალობა პრაქტიკოსი ექიმ-ინფექციონისტიშ პოსტის. 1966 წანას საქორთუოშ სინთელეშ თხილუაშ სამინისტროშ სანიტარიაშ დო ჰიგიენაშ ინსტიტუტის ქჷდარსხუ ვირუსული დო ბაქტერიული ინფექციეფიშ გჷნართა, ნამუსჷთ 1972 წანაშა დუდენდჷ. 1978 წანაშე მუშენდჷ დიო ალექსანდრე ნათიშვილიშ ჯოხონობაშ ექსპერიმენტული მორფოლოგიაშ ინსტიტუტის ბიოტექნოლოგიაშ გჷნართაშ გამაგეთ, 1980 წანაშე თე ინსტიტუტიშ დირექტორიშ გამაკოჩო სამენცარო დარგის. ვლადიმერ ბახუტაშვილიშ სამენცარო-პრაქტიკული ინტერესეფიშ სფერო მიარეგანამი რდჷ, ფორჷნდჷ აკოზათილი ინფექციეფიშ დო დიზენტერიაშ პათოგენეზიშ, ვირუსულ ინფექციეფიშ გოფაჩუაშ, გნოტობიოლოგიაშ, ორგანოშ დო ნოსოვიშ კულტურეფიშ გჷმორინაფაშ ტრანსპლანტაციური იმუნიტეტიშ გურაფას დო შხვას. შურდგჷმუაშ ბოლო წანეფს მუშენდჷ აპოპტოზიშ დო ღერუანი თოლეფიშ პრობლემეფშე. თინა სუმოშშე მეტი სამენცარო ნახანდიშ, მუსხირენი სახეშ მედიკამენტიშ, თინეფს შქას ფართას ჩინებული „პლაფერონიშ“ ავტორი რე.

საკანდიდატო დისერტაციაშ თემა — „ტოქსოპლაზმოზი“, თხილუ 1962 წანას.
სადოქტორო დისერტაციაშ თემა — „შიგელეფიშ თოლეფშურიშიანი პარაზიტირაფაშ შანულობა დო ვირუსული ინფექციეფიშ როლი დიზენტერიაშ პათოგენეზის“, თხილუ 1968 წანას.

რდჷ ხარისხეფიშ მემაჩამლი სპეციალიზაფირი სხუნუშ მაკათური. 2001 წანაშე რდჷ საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ აკადემიკოსი. მუშენდჷ საქორთუოშ ხანდაშ, სინთელეშ თხილუაშ დო სოციალური უნარღელჸოფაშ სამინისტროს.

ღურჷ 2005 წანას, 73 წანაშ ხანს, დოსაფულაფირი რე ქართის, საბურთალოშ პანთეონს.

კატეგორია:ქორთუ ექიმეფი
კატეგორია:ქორთუ მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1931
კატეგორია:ნაღურა 2005
თელიფინუ

**თელიფინუ** — ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1525-1500 წანეფს. თიში მართუალაშ გოძვენას, ხეთეფიშ ომაფექ შანულამო დედაღარჷ დო ტერიტორიეფი მიოდინუ. თელიფინუშ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ ტახურვაილქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
*თელიფინუშ მართუალა

კატეგორია:ხეთეფიშ მაფეფი
ტახურვაილი

**ტახურვაილი** — ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა ჯვ. წ. XV ოშწანურას. თიშ მართუალაშ ზუსტი თარიღი უჩინებუ რე. რდჷ თელიფინუშ ბიძისქუა. ტახურვაილიშ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ ალუვამნაქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ტახურვაილიშ მართუალა

კატეგორია:ხეთეფიშ მაფეფი
დევიდ გარიკი

**დევიდ გარიკი** (; დ. 19 ფურთუთა, 1716 — ღ. 20 ღურთუთა, 1779) — მა-VIII ოშწანურაშ გიშარჩქინელ ინგლისარ არტისტი, დრამატურგი, თეატრიშ მენეჯერ დო პროდიუსერი. თიქ უკაბეტაშ გაულა იღვენუ ევროპულ თეატრალურ ხელუანობაშა დო მირჩქინუაფუ თეხანურ არტისტულ სკოლაშ ართ-ართ დუმარსხუაფალო.

## ბიოგრაფია
დევიდ გარიკიქ დებადჷ ჰერეფორდის, ინგლისის. თიშ ფანია ფრანგი ჰუგენოტეფიშ გამნარყშე რდჷ. გარიკი გურაფულენდჷ ლიჩფილდიშ გიმნაზიას, სოდეთ თიშ მაგურაფალ რდჷ გენიალურ სემუელ ჯონსონი. 1737 წანას, გარიკიქ დო ჯონსონქ ართო მიდართეს ლონდონშა ჭარაშ გიოჭარუშა. დუდშე გარიკი ღვინით ვაჭრენდჷ, მარა თეატრიშ ჸოროფაქ აძვილჷ სცენაშა გიშურთუმუდჷკონ.

## კარიერა დო რეფორმეფი
გარიკიშ დებიუტიქ 1741 წანას გიჭყჷ შექსპირიშ პიესას „რიჩარდ III“. თიშ ლაჸაფ რდჷ რევოლუციური. თიმბორჯიან არტისტეფ გჷმორინუანდეს ხელუანურ, ფორმალურ დო მონოტონურ სტილს, გარიკიქ პირველო მიშეღჷ ორთაშობურ (ნატურალისტურ) ლაჸაფიშ სტილი. თინა სცენას რდჷ შურდგუმილი, ემოციურ დო რეალური. 1747 წანაშე გარიკიქ გინორთჷ დრური-ლეინიშ (Drury Lane) თეატრიშ მენეჯერო. თიქ მანჯჷ შანულამ რეფორმეფი: გაუჯგუშჷ თეატრიშ გოსინთაფა. სცენაშე გეგნორაჸჷ მაჯინეეფი (თიმწკჷმა დიდგვარიშეფ სცენას ხედეს). მითხჷ რეპეტიციეფიშ სისტემატურ მანჯება.

## შექსპირიშ რენესანსი
გარიკის ქვერსემ თია მიშუძჷ უილიამ შექსპირიშ პოპულარიზაციაშა. თიქ სცენაშა დართინჷ შექსპირიშ ანდა პიესა, ნამუთ თიმწკჷმა გოჭყოლადირ რდჷ. 1769 წანას თიქ მანწყჷ „შექსპირიშ იუბილე“ (Shakespeare Jubilee) სტრატფორდ-აპონ-ეივონს, ნამუთ მირჩქინუაფუ შექსპირიშ კულტიშ დოჭყაფაშ თარ თარიღო.

## ღურა დო მონძალა
დევიდ გარიკიქ ღურჷ 1779 წანას. თინა დასაფლებურ რე ვესტმინსტერიშ სააბატოს, „პოეტეფიშ კუნთხუს“, ნამუთ თი ბორჯიშო არტისტიშ კაბეტ პატჷცემა რდჷ. თიშ ჯოხო გეძჷ ლონდონიშ ერთ-ერთ თეატრის დო ჩინებულ „გარიკ-კლუბის“.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* David Garrick at the Eighteenth-Century Poetry Archive (ECPA)
* David and Eva Garrick at Westminster Abbey
* 
* Theater Arts Manuscripts: An Inventory of the Collection at the Harry Ransom Center
* 'David Garrick as Richard III' by William Hogarth at the Walker Art Gallery, Liverpool
* Garrick's Temple to Shakespeare
* Garrick Theatre Lichfield
* Timeline from Garrick Club
*Hiss’d of ye English Stage – The Diary Junction Blog
* Garrick Theatre, Bonavista, Newfoundland
*
*Between Tragedy and Comedy at Waddesdon Manor


კატეგორია:ჰუგენოტეფი
კატეგორია:XVIII ოშწანურაშ ინგლისარ ქომოლკოჩ არტისტეფი
კატეგორია:ინგლისარ დრამატურგეფი
კატეგორია:ინგლისარ თეატრიშ მენეჯერეფ დო პროდიუსერეფი
კატეგორია:ფრანგულ გოჭყაფაშ ინგლისარეფი
კატეგორია:ვესტმინსტერიშ სააბატოს დასაფლებურეფი
ხუცია I

**ხუცია I** — ხეთეფიშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1530-1525 წანეფს. თიშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ თელიფინუქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული
## რესურსეფი ინტერნეტის
*Reign of Huzziya I

კატეგორია:ხეთეფიშ მაფეფი
ჩარლტონ ჰესტონი

**ჩარლტონ ჰესტონი** (; დაბადებაშ ჯოხო **ჯონ ჩარლზ კარტერი** ; დ. 4 გჷმათუთა, 1923 — ღ. 5 პირელი, 2008) — ამერიკალ არტისტ დო პოლიტიკურ აქტივისტი, აკადემიაშ ჯილდოშ ლაურეატი. თინა ჩინებულ რე მუშ ეპიკურ როლეფით ჰოლივუდიშ კლასიკურ ფილმეფს. 1959 წანას მიღჷ „ოსკარი“ საუჯგუშო არტისტ კოჩიშ ნომინაციას ფილმიშო „ბენ-ჰური“.

## ბიოგრაფია
ჩარლტონ ჰესტონქ დებადჷ ილინოისიშ შტატის. არტისტულ კარიერა თეატრის დიჭყჷ, მარა მალას ჰოლივუდით დეინტერესჷ. თიშ მაღალ ტანი, ჸონიერ ხონარ დო გიშაკერძაფილ მეჯინა, იდეალურ რდჷ ისტორიულ დო ბიბლიურ პერსონაჟეფიშ გუმახანტალო. 1944 წანას თინა ამერიკაშ ოჰეერე ნძალეფს ქაკათჷ დო მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ განწეხანს რადიო-ოპერატორო ნინალენდჷ. 1960 წანაშ 8 ფურთუთას ჰოლივუდიშ ვარადებაშ ჯალონას გინწყჷ ჰესტონიშ მურიცხიქ. ჩარლტონ ჰესტონქ ღურჷ 2008 წანაშ 5 პირელს, 84 წანაშ ხანს პნევმონიაშ შედეგო.

## კინოკარიერა დო შანულამი ფილმეფი
ჰესტონს ანდაკორობამ კარიერა უღუდჷ. მაჯინეეფს დუდს გაშინანს გეჸვენჯ როლეფით:

* ათი მცნება (1956): მოსეშ როლ ილაჸაფჷ.
* ბენ-ჰური (1959): იუდა ბენ-ჰურიშ როლი.
* ელ სიდი (1961): ესპანარ აიარი როდრიგო დიას დე ვივარი.
* ქიეფიშ პლანეტა (1968): ასტრონავტ ჯორჯ ტეილორიშ ილაჸაფჷ.

## პოლიტიკურ დო ჯარალუობურ საქვარუა
რინაშ შხვადოშხვა ეტაპის ჰესტონ აქტიურო ოკათუდჷ პოლიტიკას. 1960-იან წანეფს თინა ალურდჷ ომენოღალე ნებეფიშ ყარაფის. მოგვიანეთ, თიშ თოლწონუეფქ დითირჷ დო კონსერვატიულ სუას ქახოლჷ. წანეფიშ განწეხანს რდჷ „ერუანულ ოფაშინე ასოციაციაშ“ (NRA) პრეზიდენტი.

## ლიტერატურა
* Bernier, Michelle Bernier. *Charlton Heston: An Incredible Life* (2nd ed. 2009) excerpt and text search
* Raymond, Emilie. *From My Cold, Dead Hands: Charlton Heston and American Politics* (2006) excerpt and text search
*Ross, Steven J. *Hollywood Left and Right: How Movie Stars Shaped American Politics* (2011) ch 7 on Heston
* Rovin, Jeff. *The Films of Charlton Heston* (1980)

## რესურსეფ ინტერნეტის

*
*

## სქოლიო

კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:შოტლანდიარი ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ტელერეჟისორეფი
კატეგორია:არტისტეფი ანბანიშ მეჯინათ
მუვათალი I

**მუვათალი I** — ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა ჯვ. წ. XV ოშწანურას. მუვათალი I-ქ დოჸვილჷ მუში წჷმოხონი ხუცია II დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. მუვათალი I-შ მართუალაშ ზუსტი თარიღი რჩქინელი ვარე. რჩქინელი რე თინა ნამდა მუვათალი I დოჸვილეს მუში დოხორეს. თიშ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ თუდხალია I-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Reign of Muwatalli I at Hittites.info

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
თუდხალია I

**თუდხალია I** — ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1465-1440 წანეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Reign of Tudhaliya I (listed as Tudhaliya II at this link)

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
ხათუსილი II

**ხათუსილი II** — ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1440-1425 წანეფს. ხათუსილი II-შ ჸოფა ონირზებელ თემა რე მენცარეფს შქას.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფ ინტერნეტის
*Discussion of Hattusili II

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

[მინი|მარჯვნივ|200პქ|ახალ ომაფეშ მაფა [თუთხალია IV]]
**ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული** – ხეთეფიშ ომაფეშ ისტორია ირთჷ მუზმარენ ეტაპო: ქუსარაშ გამაგალა, ჯვეშ ომაფე, შქა ომაფე, ახალ ომაფე. თაქ წჷმორინაფილ რე ირ ბორჯიშ მაფეფიშ ქრონოლოგიურ ერკებული.

## ქუსარაშ გამაგეეფი

## ხეთეფიშ ჯვეშ ომაფე

## ხეთეფიშ შქა ომაფე

## ხეთეფიშ ახალ ომაფე

## ქოძირით თაშნეშე

* ხეთეფიშ ომაფე

## რესურსეფ ინტერნეტის
*Hittites.info

კატეგორია:ხეთეფი
კატეგორია:გაგამეეფიშ ერკებულეფი
თუდხალია II

**თუდხალია II** — ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა დოხოლაფირო ჯვ. წ. 1425-1390 წანეფს. თუდხალია II-შ უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ თიში სინჯაქ,  არნუვანდა I-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Reign of Tudhaliya II

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
ციდანთა II

**ციდანთა II** — ხეთეფიშ ომაფეშ მაფა ჯვ. წ. XV ოშწანურას. თიშ მართუალაშ ზუსტი თარიღი უჩინებუ რე. ციდანთა II-შ  უკულ ომაფე ხვისტაშა ეშართჷ ხუცია II-ქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხეთეფიშ მაფეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ციდანთა II-შ მართუალა

კატეგორია:ხეთეფიშ ომაფეშ მაფეფი
კამალ ჰასანი

**კამალ ჰასანი** (; ; დ. 7 გერგობათუთა, 1954, პარამაკუდი, ტამილნადუ, ინდოეთი) — ინდოარ არტისტი, კინორეჟისორი, სცენარისტი, პროდიუსერი, მობირე დო პოლიტიკოსი, ნამუთ თარო ტამილურ კინოს მოღალენს. თინა მირჩქინუაფუ ინდოეთიშ კინოშ ისტორიას ართ-ართ უკაბეტაშ დო გაულამ არტისტო.

## ბიოგრაფია
კამალ ჰასანქ კარიერა ბაღანობაშე დიჭყჷ, 1960 წანას, ფილმით „Kalathur Kannamma“, ნამუშოთ პრეზიდენტიშ ორქოშ მენდალ მიპალჷ. მუჭოთ ძინათებულ არტისტიქ, პოპულარობა მიპალუ 1975 წანაშ დრამათ „Apoorva Raagangal“.

მუშ განწეხანიშ კარიერაშ გოძვენას, ჰასანს მეღებულ აფჷ 19 ფილმფეირიშ ჯილდო დო 4 ერუანულ კინოპრემია. ინდოეთიშ თარობაქ თინა დაჯილდუ „პადმა შრიშ“ (1990) დო „პადმა ბჰუშანიშ“ (2014) ორდენეფით. საფრანგეთიშ თარობაქ 2016 წანას გინოჩჷ ხელუანობაშ დო ლიტერატურაშ ორდენი (Chevalier).

## პოლიტიკა
2018 წანაშ 21 ფურთუთას, კამალ ჰასანქ დარსხჷ მუშ პოლიტიკურ პარტია — მაკალ ნიდჰი მაიამი (Makkal Needhi Maiam), ნამუთ შანენს „კათაშ მართსაჯებაშ ცენტრის“.

## ფილმოგრაფია
კამალ ჰასანს ნალაჸაფინა აფჷ 230-შე უმოს ფილმის შხვადოშხვა ნინაშა (ტამილური, ტელუგუ, მალაიალამური, კანადა, ჰინდი დო ბენგალური). თიშ არძოშე ჩინებულ ფილმეფ რე:
* *Moondram Pirai* (1982)
* *Nayakan* (1987)
* *Indian* (1996)
* *Hey Ram* (2000)
* *Dasavathaaram* (2008)
* *Vishwaroopam* (2013)
* *Vikram* (2022)

## რესურსეფ ინტერნეტის
* კამალ ჰასანი — კინოფილმეფიშ ინტერნეტ-მუნაჩემეფიშ ბაზას

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოარი არტისტეფი
კატეგორია:ინდოარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ინდოარი ათეისტეფი
კატეგორია:ინდოარი სცენარისტეფი
კატეგორია:ინდოარი კინოპროდიუსერეფი
კატეგორია:ინდოარი კინორეჟისორეფი
კატეგორია:ჰინდინინამ კინოშ არტისტეფი
კატეგორია:ტელუგუნინამ კინოშ არტისტეფი
კატეგორია:ტამილურნინამ კინოშ არტისტეფი
კატეგორია:მალაიალამურნინამ კინოშ არტისტეფი
კატეგორია:კანადანინამ კინოშ არტისტეფი
კატეგორია:ტამილეფი
ჰენრი ირვინგი

**სერ ჰენრი ირვინგი** (; დ. 6 ფურთუთა, 1838 — ღ. 13 გჷმათუთა, 1905) — ვიქტორიანულ ეპოქაშ ქვერსემ ინგლისარ არტისტ დო თეატრალურ მოღალე. თინა რდჷ ისტორიას პირველ სცენაშ ორსატი, ნამუქჷთ 1895 წანას აიარიშ წოდება მიპალჷნ, ნამუქჷთ თეატრიშ სტატუსიშ ეკონაშ სიმბოლოთ გჷნირთუ.

## ორდოიან რინა დო კარიერაშ დოჭყაფა
ჰენრი ირვინგიქ (ნანდული ჯოხო — ჯონ ჰენრი ბროდრიბი) დებადჷ სომერსეტიშ საგრაფოს, მოვარჭეშ ფანიას. ბაღანობა მიკორთჷ კორნუოლს, სოდეთ კუმუხ რელიგიურ მორდუალა მიღჷ. თეატრით ორდოშე დეინტერესჷ, მარა დოჭყაფაშახ ვაჭრუაშ სფეროს მუშენდჷ ლონდონს. 

1856 წანას თიქ მაართათ გიშართჷ სცენაშა ნოღა სანდერლენდის. თიქ ფსევდონიმ „ჰენრი ირვინგი“ გიშაგორჷ დო 10 წანაშ განწეხანს ინგლისიშ პროვინციულ თეატრეფს (ედინბურგი, მანჩესტერი, ლივერპული) მუშენდჷ, სოდეთ 500-შე უმოს როლ ასახიერჷ.

## ლაისიუმ თეატრიშ ეპოქა
1871 წანას ირვინგიქ ლონდონიშ „ლაისიუმ თეატრის“ (Lyceum Theatre) ილაჸაფჷ სპექტაკლის „The Bells“ (ორაწკალაიეფი). მატიასიშ როლქ თინა ართ სერს მურიცხო გჷნართინუ. 1878 წანაშე თიქ თე თეატრიშ მენეჯერო გინირთჷ.

ირვინგიშ დო არტისტ ოსურიშ — *ელენ ტერიშ* ჸოფურ პარტნიორობა 20 წანაშე უმოსის იგჷნძორებუდუ. თინეფქ ართო მაახალეს შექსპირიშ დრამატურგია. ირვინგიშ ჰამლეტი, შაილოკი („ვენეციარ ვაჭარი“) დო მაფა ლირი მირჩქინუაფუდჷ ფსიქოლოგიურ სიტომბეშ ეტალონეფო. 

თინა რდჷ ნოვატორ სცენურ ტექნიკასჷთ:
* პირველქ გოთიშჷ დარბაზის სინათლე სპექტაკლიშ მალობაშის.
* გჷმირინუ რთულ დეკორაციეფ დო ორკესტრულ მუსიკა.
* ქვერსემო უცანდ გურს ისტორიულ სიზუსტეს კოსტიუმეფს.

## რსხუ ბრემ სტოკერწკჷმა დო „დრაკულაწკჷმა“
ჩინებულ ჭარუ *ბრემ სტოკერი* 1878 წანაშე 27 წანაშ განწეხანს რდჷ ირვინგიშ პერსონალურ მელამოსე დო „ლაისიუმ თეატრიშ“ ბიზნეს-მენეჯერი. ანდა მარკვიალ ფიქრენს, ნამჷ-და გრაფ დრაკულაშ არისტოკრატიული, ქარიზმატულ დო მინშა კონწარ სახე სტოკერქ ზუსტას ჰენრი ირვინგიშე გინიღჷ. ირვინგიშ დემონურ ენერგია სცენას სტოკერშო მუზაშ წყუ რდჷ.

## ეკონია წანეფ დო მონძალა
ირვინგიშ ეკონია წანეფს თეატრალურ ფონქ დითირჷ, მარა თინა იშენით აგჷნძორენდჷ ტურნეეფს ამერიკას დო ბრიტანეთის. 1905 წანაშ 13 გჷმათუთას, ნოღა ბრედფორდის სპექტაკლ „ბეკეტიშ“ თებაშ უკული, თის სასუმაროშ ჰოლს გურქ გუჩერჷ. თიშ ეკონია ზიტყვეფ რდჷ: *„Into thy hands, O Lord, into thy hands!“* (თქვან ხელეფს რე, ო ღორონთ, თქვან ხელეფს!).

ჰენრი ირვინგიშ ტუტა ნთხორილჷ რე ვესტმინსტერიშ სააბატოს, დევიდ გარიკიშ ხოლოს. თიშ პატიოცემელო ლონდონს, პორტრეტეფიშ ერუანულ გალერეაშ წოხოლე, გედგჷ ძეგლი.

## ლიტერატურა
* *Stoker, Bram.* Personal Reminiscences of Henry Irving. — London, 1906.
* *Irving, Laurence.* Henry Irving: The Actor and His World. — Victoria & Albert Museum, 1951.
* *Holroyd, Michael.* A Strange Eventful History. — Farrar, Straus and Giroux, 2008.

## რესურსეფ ინტერნეტის
* The Henry Irving Foundation 
* Henry Irving at Encyclopedia Britannica

კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი
კატეგორია:ვიქტორიანული ეპოქაშ პიჯეფი
კატეგორია:აიარეფი
შიგი ქუთუქუ

**შიგი ქუთუქუ** (დოხოლ. 1178 – 1260) — მონღოლეფიშ იმპერიაშ გიშარჩქინელ მაღალჩინამ დო უჟინაშ სარჯუ (ჯარგუჩი) იმპერიაშ რინაშ მაართა ვითწანურეფს. თინა რდჷ იმპერიაშ დჷმარსხუაფალიშ, თემუჩინიშ (უკულიანშო ჩინგიზ-ყაენი) დო მუში ალმასქუშ, ბორტეშ ენაჭოფა სქუა. შიგი ქუთუქუქ ქვერსემ როლი ილაჸაფჷ მონღოლურ სამართალიშ კოდიფიკაციას დო ოორუე ჩინეთის გიშაკერძაფილო წიმოძინელო ნინალენდჷ.

### ორდოიან რინა
„მონღოლეფიშ ფულირ ისტორიაშ“ მუნაჩემეფით, შიგი ქუთუქუ რდჷ თათარეფიშ ბანაკის ნაძირეფ მეტებულ ბაღანა. ტექსტიშ მეჯინათ, თინა თემუჩინიშ ნანაქ, ჰოელუნქ ეჭოფჷ დო მორდჷ, მარა თე ამბე თაში რდუნ, მენცარეფს ოორჩანაუნა, მუშენ-და ქრონოლოგიურ შხვანერობეფი თე ვერსიას ივარანა. ოეგებიეთ, თინა თემუჩინიშ ფანიას ირდუუდჷ. შიგი ქუთუქუ რდჷ ართ-ართი მაართა მონღოლი, ნამუქჷთ ჭარუა-კითხირი დიგურუნ.

### ოურდუმე დო პოლიტიკურ კარიერა
მინიატიურა|მარცხნივ|300პქ|პეკინიშ (ჟუნდუშ) ქართა (1213-1214), ნამუსჷთ მონღოლეფიშ ჯარი ოკათუდჷ.
იმპერიაშ დორსხუაფაშ უკული, ჩინგიზ-ყაენქ თინა ქუდარინუ უჟინაშ სარჯუთ დო ქიმეჩჷ ნება, უსაჯებუდჷკო დუმაშებელეფი დო ურეგულირებუდჷკო კანონეფი. თიშ კარიერა იკათუანდჷ ხვარაზმიშ იმპერიაშა გენთხაფას ხოლო. 
1221 წანას, ფარვანიშ ლჷმას, შიგი ქუთუქუშ დუდალათ მონღოლეფიშ 30 000-ამი არმიაქ ილიმჷ ჯალალ ად-დინიშ ნძალეფწკჷმა. თე აკობუნას მონღოლეფს კონწარო ორჯგინეს. თენა რდჷ თინეფიშ ართ-ართ უკაბეტაშ მარცხი ბჟადალურ კამპანიას. თეშ უმკუჯინუო, ჩინგიზ-ყაენს თიშა გამამინჯალა ვა მოუთხუ დო ნდება ვა უდინუაფჷ.

### უკულიან წანეფ დო მონძალა
ჩინგიზ-ყაენიშ ღურაშ უკული, უგედეი-ყაენიშ დუდალაშ შვანსჷთ, შიგი ქუთუქუ აგჷნძორენდჷ მუშ საქვარუას. 1235–1236 წანეფს თიქ მანჯჷ ოორუე ჩინეთიშ მახორობაშ ეჭარუა, მუდგაქჷთ იმპერიას ფისკალურ პოლიტიკაშ თირუაშ ანჯა ქიმეჩჷ. 
თიშ საქვარუა ბრელშო ონირზე რდჷ: ნამთინე თიში გჷნოჭყვიდირუეფს ნამეტანი ჸინჩო მირჩქინანდჷ, მარა შხვეფ ღოზის გუთმუსვანდეს თიშ თინკოჩანას. შიგი ქუთუქუქ დოღურჷ 1260 წანას, 81 წანაშ ხანს, ტოლუიდეფიშ ომენოღალე ლჷმაშ ბორჯის.

## წყუეფი
* სტატია ინგლისურ ვიკიპედიას

კატეგორია:მონღოლეფიშ იმპერია
კატეგორია:ჩინგიზ-ყაენიშ ფანია
კატეგორია:დუნაბადი 1178
კატეგორია:ნაღურა1260