open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
პანსექსუალობა

**პანსექსუალი** — ადამიერი, ნამუთ წისაფულენს სექსუალურ, რომანტიულ, ფიზიკურ დო/ვარ-და შურიელ მენჭაფას არძა სქესიშ დო იდენტობაშ მაღვენჯი ადამიერეფიშ მეხჷ დო ვართ ხვალე თინეფიშ, ნამუეფით ჟირ სტანდარტულ გენდერს ორხველჷნა (ანუ ოსურეფი დო ქომოლკოჩეფი). პანსექსუალი რე ინდივიდი, ნამუსჷთ შილებე მოწონდას მუჭოთ ოსურეფი, კოჩეფი, ტრანსგენდერეფი დო ინტერსექსუალეფი (ადამიანეფი, ნამნეფსჷთ კინე მუნეფსჷთ ვაგუსხუნჷნა დორხველი ორიენტაციან) პრეფიქსი pan — ბერძენული ნინაშე მოურს დო შანენს „არძას“ ვარ-და „ირს“. ტერმინქ გიჭყჷ 1990-იან წანეფს, მარა პოპულარულო ხვალე ბოლო ბორჯის გჷნირთჷ. პანსექსუალობა, მუჭოთ მოლინა აქტიურო ისხუნუაფუ 2010 წანაშე. სექსოლოგ ნიკი გოლდშტაინიშ არზით, თეშ ბაძაძი შილებე ორდას თინა, ნამჷ-და თეხანური ახალნორდები ხვალე ფირქენა დორხველი სექსუალობაშე დო თიშ ნიუანსეფშენ, ვინდარო კინოხიანი გამნარყი.

## ლიტერატურა
* ლექსიკონი, შ. გაბუნია, ჟურნალი 17 მაისი.

## სქოლიო

კატეგორია:სექსუალური ორიენტაცია
კატეგორია:ლგბტ ტერმინეფი
შეჰერიზადა

thumb|170px|მაფა შაჰრიარი აპატიენს დიაფალ შეჰერიზადას
**შეჰერიზადა** (**შეჰერეზადა, შაჰირაზადა, შაჰრაზადა**) — ლაგენდარული თარი გერგეზი „თხობელუეფი მაფა შაჰრიარიშე დო თიში ჯიმაშ გეშა“, საინტერესე სპარსული არიკეფიშ ციკლიშე „ვითოშ ართი სერი“, გერგეზი ნამუთ შხვა თხობელუეფს შქას მიმარსხუაფალიშ როლს არსულენს.

შეჰერიზადა — ომაფე ვეზირიშ უნჩაში ცირასქუა, ოშა-გოშა სისქვამეშ დო დიდი სიჭკვერაშ მოღვენი ძღაბი, ნამუქჷთ კათა გადუდიშულჷ მაფა შაჰრიარიშ ართიანიშ გემაჸვენჯი ოსურიშ მოჸონაფეფიშ მარცხეფშე (მაფა შაჰრიარქ გჷნიღჷ ჩილიშ ღალატი, მაფაქ ოსურეფიშ უდუნდობელობაშე დერწუმჷ, მარა თინეფიშ უმუშო ხოლო ვეგშჷმურდჷ რინა, შაჰრიარი ირ სერს ირ ძღაბის ოსურო ეკმიხუნუანდჷ დო ოჭმარეშო თინეფს ჸვილუნდჷ).

მუჭოთ გეჸვენჯი მაფაშ ოკიბირე-ჩილქ, შეჰერიზადაქ ნთელი მუშ ჭკვერზიტყვიერაფა გჷმირინუ, მაფას არიკეფს ურაგადუდჷ ბჟაშ ეშულაშა (ნამუთ უგუთანჯუო თხობელუაშ საინტერესო ბორჯის უხუჯანდჷ). ინოკიკინუაქ მაფა შაჰრიარს ირიათო გჷნუღჷ ზისხირდობუნაშ კორინი, დო თინა შეჰერიზადას მაჟირა სერშო არზენდჷ ხანს, თიშ გეშა, ნამჷ-და მაფას არიკიშ თებაშ გაგება ოკოდჷ, მარა გეჸვენჯი სერს ირფელი იმაჟირებუდჷ. თეშნერო ოღრაში ცირა ბორჯის ობაღინეთ ზჷინდუნდჷ, თეიშა სოიშახ მაფა შაჰრიარშა ჭკუაქ ვამორთჷნ დო ოსურეფიშ მასობური მოჯილიგუაშე ივარუნჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* შეჰერიზადა — ბალეტი
* შეჰერიზადა (643) — ასტეროიდი, ნამუსჷთ 1907 წანაშ მიოგორესჷნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* თხობელუა მაფა შაჰრიარშე დო თიში ჯიმაშ გეშა (დაჭყაფუ)

კატეგორია:არაბულნინამი  ლიტერატურა
კატეგორია:არიკეფიშ პერსონაჟეფი
კატეგორია:ვითოშ ართი სერი
კატეგორია:პერსონაჟეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:ფანტასტიური ნაწარმოეფიშ პერსონაჟეფი
კატეგორია:არაბული ფოლკლორიშ პერსონაჟეფი
ვითოშ ართი სერი

არიკეფი **„ვითოშ ართი სერი“** (''სპარ.'' **هزار و يك شب** [*Hazār-o Yak shab*], ''არაბ.'' **<big>الف ليلة وليلة</big>** [*alf laila wa-laila*]) — არაბული შქაოშწანურაშ ნაჭარა ძეგლი, თხობელუეფიშ ნაკორობა, გოართოიანაფილი ისტორიათ მაფა შაჰრიარშე დო თიშ ჩილი შაჰრაზადაშე (შეჰერიზადა).

არიკეფიშ სიუჟეტშე ვორწყეთ, ნამჷ-და მაფა შახრიარს მაართა ჩილქ უღალატჷ დო თიქ ირ დღას ჩილიშ მოჸონაფა ქჷდიჭყჷ, მაჟირა დღას — თინეფს ჸვილუნდჷ. ირფელქ დითირუ ზუსტას თიმ დღას, მუჟამსჷთ თიქ შეჰერიზადა ოსურო მიჸონუნჷ. ირ სერს თინა ურაგადუდჷ მაფას საინტერესე არიკეფს დო მეთმიოტალენდჷ არძაშე საინტერესე აბანს, გეჸვენჯი დღაშო ქეგუტებუდჷკონ.

## თაშნეშე ქოძირით
*სპარსული ლიტერატურა
*არაბული ლიტერატურა

## ლიტერატურა
**In Arabian Nights: A search of Morocco through its stories and storytellers* by Tahir Shah, Doubleday, 2008.
*''The Islamic Context of The Thousand and One Nights'' by Muhsin J. al-Musawi, Columbia University Press, 2009.
* Nurse, Paul McMichael. *Eastern Dreams: How the Arabian Nights Came to the World* Viking Canada: 2010. General popular history of the 1001 Nights from its earliest days to the present.

კატეგორია:არაბული ლიტერატურა
ლილითი

[thumb|"ლილითი", [ჯონ კოლიერი]]
**ლილითი** () — ურიულ მითოლოგიას ადამიშ მაართა ჩილი. ნაშინებუ რე ღურელ ზუღაშ ხეშნაჭარეფს, ბენ-სირაშ ანბანს, ზოჰარს. 

ლეგენდაშ მეჯინათ, მუჟამსჷთ ლილითიქ ჩეთხუ ადამსჷნ, თიქ ქერქენჯო გჷნირთჷ, ახალდჷნაბადეეფს ჸვილუნდჷ (მოგვენი პერსონაჟი რსენებს არაბულ მითეფსჷთ). მესოპოტამიურ მითოლოგიას მოშინაფილი რე თაშნეშე სერიშ ეშმაკი, ნამუთ ახლადჷნაბადეფს ჸვილუნსჷნ, თის *ლალუ* ჯოხო.

## სქოლიო


კატეგორია:მაართა ადამიერეფი
კატეგორია:ჯვეში შქაწყარმალონაშ მითოლოგია
ადამი

[430px|thumb|right|<center>''„[ადამიშ ჸუალა (ფრესკა)|ადამიშ ჸუალა“*<br /> ფრესკა [[სიქსტეშ კაპელა]]ს. *მიქელანჯელო*</center>]]
*'ადამი*' (, *ადამიერი*; ართნორჩამი ზიტყვაშე *დიხაუჩა* , *დიხა* დო אדום, *ჭითა''; , ) — თორას (ქირსიანობას ჯვეში აპიანე) დო ყურანს მაართა ადამიერი, ღორონთიშით გჷნარჩქინა, ადამიერეფიშ მაართა წოხონერი. ევაშ ქომონჯი, კაენიშ, აბელიშ დო შეთიშ მუმა.

იუდაიზმიშ მეჯინათ, ადამი დო ევა — ადამიერული ურთიართობაშ სამანგა რე. ქირსიანულ თეოლოგიას, ადამი ადამიერიშ სიმბოლო რე მუშ ურთიართობათ ღორონთწკჷმა. ადამს პატისცენა ისლამს, მანდეიზმის დო ბაჰაიზმის.

ჯვეში აპიანეშ მეჯინათ, ღორონთქ ოქიანუშ აკოქიმინუა ამშ დღაშა გათუ თით, ნამჷ-და ადამი გარჩქინჷ დიხაჭაბუშე „მუშ მოგვენური“, თელარაშ შური ინუდგუ დო ოზოჯინეთ გჷნოჩჷ დიახაუჩა დო ირი შურიელი. ადამიშ მითი ყურანსჷთ რე შინელი. თეშ გეშა, ადამი მუსლიმანეფშოთ ადამიერეფიშ წოხონერი რე. ადამიშ ჯოხოწკჷმა რე მერსხილი მიარე ლეგენდა დო ნარაგადუ, ნამუთ აპოკრიფულ დო ბიბლიაშ უკული იუდაისტურ ლიტერატურას მუთმოფხვადჷნა. ადამშე მოურს მარგალურ ზიტყვაქ „ადამიერი“ — ადამიშ გამნარყი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მაართა ადამიერეფი
ევა

[thumb|ევა<br /> ''[დიურერი*]]
*'ევა** (, **ჰავა''' — „თელარაშ მიმაჩამალი“) —  აბრაამიშულ რელიგიეფს არძა ადამიერიშ მაართა წოხონერი, ადამიშ ჩილი, მაართა ოსური (კანკალე ვერსიას მაჟირა ლილითიშ უკული), კაენიშ, აბელიშ დო შეთიშ ნანა.

ბიბლიას ირაგადუ ადამიშ დო ევაშ გორჩქინაშენ, მაართანაქიმინა ცოდაშე დო სამოთხეშე გინორაჸუაშე.

კატეგორია:მაართა ადამიერეფი
აბელი (ბიბლია)

**აბელი** ( „აბელი“ — ნგარა) — ბიბლიური პერსონაჟი, ადამიშ მაჟირა ქომოლსქუა, ჭყიში. უნჩაში ჯიმა კაენქ მენჯარიშობათ დოჸვილჷ, თიშენი, ნამჷ-და ღორონთიშ მოჸოროფე აბელი უჸორდჷ ღორონთს. იუდაისტური დო ქირსიანული ტრადიციაშ მეჯინათ, აბელი მუშობური დო უდუშებუ ოკიბირალიშ ზოგადი სახე რე.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ბიბლიური პერსონაჟეფი
რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა

**რუსეთიშ ომენოღალე ლჷმა** (; 1917-1923) — აკოანჯარაფილი კონფლიქტი, ნამუსჷთ ართიანს ოლჷმუდჷ რუსეთიშ შხვადოშხვა ეთნიკური, პოლიტიკური დო სოციალური ბუნეფი.

ომენოღალე ლჷმა გჷმოჭანაფილი რდჷ რუსეთის დოჭყაფილი რევოლუციური კრიზისით, ნამუქჷთ საბოლოოთ გჷმიჭანუ სახენწჷფო დუმაშ გოჭყაფა, მონარქიაშ დონთხაფა, სოციალური დო პოლიტიკური კრიზისი, თე ირფელიშ აპოგეა რდჷ დიდი აწორინალა ბოლშევიკურ დო ანტი-ბოლშევიკურ ნძალეფს შქას. ომენოღალე ლჷმაქ ბოლო მუღუ რუსეთიშ იმპერიას (ზოხორინელო გჷნირთეს: ფინეთი, პოლონეთი (თეშ უმკუჯინალო, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას თინეფს იშენით აჸუეს სსრრ-შ სააწმარენჯოთ ბურჯაფი), ობორჯე ზოხორინალა მიპალეს ლიეტუვაქ, ლატვიაქ, ესტონეთიქ (სუმხოლო სახენწჷფოქ ანექსირაფილქ იჸუ 1940 წანას), საქორთუოქ (ოკუპირაფილქ იჸუ 1921 წანასს, აზერბაიჯანქ დო სომხეთიქ (თინეფიშ ანექსიაქ 1920 წანას მოხვადჷ), ლჷმაშ შედეგო გიჭყჷ სსრრ-ქ დო ბოლო მუღჷ რომანოვეფიშ დინასტიას. ომენოღალე ლჷმაქ საბოლოოთ 1923 წანას გეთუ. მარცხებული ჩე ყარაფიშ კანკალე ლიდერქ დოღურუ, კანკალექ რუსეთშე ინტჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Russian Revolution and Civil War archive at libcom.org/library 

* "BBC History of the Russian Revolution" (3 ფურთუთა, 2007)
* "Russian Civil War" 
* "Russian Civil War 1918–1920"
* "Civil War of 1917 – 1922 at Encyclopedia of Russian History (3 ფურთუთა, 2007)
* "Russian Civil War Polities"

## ლიტერატურა
* Vladimir N. Brovkin. *Behind the Front Lines of the Civil War: Political Parties and Social Movements in Russia, 1918–1922.* Princeton University Press, 1994. ISBN 0-691-03278-5 
* David Bullock. *The Russian Civil War 1918–22.* Osprey Publishing, 2008. ISBN 978-1-84603-271-4 
* T.N. Dupuy. *The Encyclopedia of Military History* (many editions) Harper & Row Publishers. 
* Peter Kenez. Civil War in South Russia, 1918: The First Year of the Volunteer Army, Berkeley, University of California Press, 1971. 
* Peter Kenez. Civil War in South Russia, 1919–1920: The Defeat of the Whites, Berkeley, University of California Press, 1977. 
* W. Bruce Lincoln. *Red Victory*. 
* Evan Mawdsley. *The Russian Civil War*. New York: Pegasus Books, 2007. 
* George Stewart. *The White Armies of Russia: A Chronicle of Counter-Revolution and Allied Intervention*. 
* David R. Stone. "The Russian Civil War, 1917–1921," in *The Military History of the Soviet Union*.
* Geoffrey Swain. *The Origins of the Russian Civil War*. 

## სქოლიო

კატეგორია:რუსეთიშ ისტორია
კატეგორია:ომენოღალე ლჷმეფი
რუსეთიშ ცარეფიშ ერკებული

**რიურიკოვიჩეფი**

* ივანე IV კონწარი - Иван IV Грозный (1533-1584) - მაართა რუსი ცარი
* ფიოდორ I იოანოვიჩი - Фёдор I Иоаннович (1584-1598) - ბოლო რიურიკოვიჩი

**გოდუნოვეფი**

* ბორის გოდუნოვი - Борис Годунов (1598-1605)
* ფიოდორ II ბორისოვიჩი - Фёдор II Борисович (1605-1605)

**წკურუმი ბორჯი**

* რცუ-დიმიტრი I - Лжедмитрий I (1605-1606)
* ვასილი IV შუისკი - Василий IV Шуйский (1606-1610)
* რცუ-დიმიტრი II - Лжедмитрий II (1607 – 1610)

**პრეტენედენტი**

* ვლადისლავ IV პოლონელი - Владислав Польский (1610-1613, 1634 — ოფიციალურო ვეკოროცხუ რუსეთიშ ცარო, მარა გიშაგორილქ იჸუ ბოიარეფიშით დო აკონტროლენდჷ მოსკოვს. 1634 წანას თიქ იუარუ რუსეთიშ ხვისტა.

**რომანოვეფი**

* მიხაილ I ფიოდოროვიჩი - Михаил I Фёдорович (1613-1645) — მაართა რომანოვი ცარი.
* ალექსეი I მიხაილოვიჩი - Алексей I Михайлович (1645-1676)
* ფიოდორ III ალეკსეევიჩი - Фёдор III Алексеевич (1676-1682)
* ივანე V ალეკსეევიჩი - Иван V Алексеевич (1682-1696) მაფენდჷ პეტრე I-წკჷმა ართო.
* პეტრე I დიდი - Пётр I Великий (1682-1721) მაფენდჷ ივანე V-წკჷმა ართო.

კატეგორია:რუსეთიშ მამართალეფი
კატეგორია:მონარქეფიშ ერკებულეფი
რუსეთიშ ისტორია

**[[რუსეთი]]შ ისტორია** იჭყაფუ ბჟაეიოლიშ სლავეფშე. მაართა ბჟაეიოლ სლავური გოართიანაფა რდჷ, კიევიშ რუსეთი, ზუსტას თე პერიოდის 988 წანას ბიზანტიაშ იმპერიაშე კიევიშ რუსეთის გიფაჩჷ ქირსიანობაქ. რუსული კულტურაშ გჷმოქიმინუაშე უდიდაში გოლინა იღვენუ ბიზანტიურ დო სლავურ კულტურეფქ. კიევიშ რუსეთიშ დოდაღარაფაშ უკული, წჷმიქიმინჷ სათაროეფქ, თე პერიოდის ბჟაეიოლ აზიას ინძალირებუ მონღოლეთი, ნამუთ ახორციელენს ეჭოფუაფონ ლჷმეფს. მონღოლეფიშ მართუალაშ გიმე მუთმოხვადუ ედომუშამი რუსეთი.

XIII ოშწანურაშ დაჭყაფუშო, მოსკოვი ჭიჭე-ჭიჭეთ ინძალიერებუ დო თარი კულტურული ცენტრო გჷნირთჷ. ახალო გჷნაჭყაფუ მოსკოვიშ დიდი სათარო ურკე მოგვიანაფათ ომაფეთ, უკული პეტრე I დიდიშ ბორჯის იმპერიათ იცხადებუ. რუსეთიშ იმპერიაშ ტერიტორიეფი ირიათო იძინანდჷ. რუსეთიშ აკოდგინალუაშა გემშართჷ ართ ბორჯის უჭყანიარაშ სახენწჷფო პოლონეთიქ, ბჟაეიოლშე იმპერიაშ ხურგეფი რჩქალ ოკიანეშახ ონჭუდჷ. ექსპანსია თაშნეშე იხორციელებუდჷ იმპერიაშ ობჟათეშე მოხურგე ტერიტორიეფსჷთ. რუსეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიარე ერქ გემშართჷ, თე ტერიტორიეფს შხირას იმანჯუდჷ არყებეფი ზოხორინალაშ მოპალაფაშო. თინეფშე ეიოშინალი რე 1832 წანაშ პოლონეთიშ არყება. რუსეთი დორხველი გოვითარაფათ კინ პატონ-ჭკორალურ ქიანათ სქიდუდჷ, 1861 წანას იმპერატორ ალექსანდრე II-აშ დჷნადგინათ ყაზახეფი პატონ-ჭკოლარული უღუშე გადუდიშულუ. 1905 წანას დოჭყაფილი არყებაშ ინოშქვიდაფაშ ღანკით, იმპერატორ ნიკოლოზ II-ქ მიჭანუ მაართა დუმა, მარა არყებაქ მუჭოთ გეთუნ, მაფაქ თინა გაზნახუ. 1914 წანას დოჭყაფილ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას რუსეთიქ აკათუ, ქიანას რსებული მონკა ვითარაფაშ გეშა 1914 წანას იხორციალეჷ სტოლიპინიშ აგრარულ რეფორმაქ.

## სქოლიო
გერმანიაშ კოლონიეფი

მინიატიურა|300პქ|გერმანიაშ იმპერია დო თიში კოლონიეფი
**გერმანიაშ კოლონიეფი** — კოლონიზაციაშ შედეგო გერმანიაშ იმპერიას დოჸუნელი ტერიტორიეფი. გერმანიაქ ფაქტობურო კოლონიზაცია ხვალე XIX ოშწანურას დიჭყჷ. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და შხვა ევროპულ იმპერიეფქ დიო ხოლო XV ოშწანურაშე დიჭყეს ზუღაშ მელეიანი დიხეფიშ კოლონიეფო დჷნორთინა დო თინეფს ვაჭარობაშ გოვითარაფან, გერმანიაშ იმპერიაქ შხვადოშხვა ბაძაძეფიშ გეშა გალენური პოლიტიკა თარო ცენტრალურ ეროპას გაჭყჷ დო ვართ კოლონიზაციაშა. გერმანული სახენწჷფოეფშე ხვალე ბრანდენბურგ-პრუსია ცადენდჷ XVII ოშწანურას კოლონიური პოლიტიკაშ დო ვაჭარობაშ დოჭყაფას. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშო გერმანიას ხვალე მორჩილ მუდანობათ კოლონიეფი ორხველუდჷ მოსოფელს.

ზუღაშ მელე გჷნოხორინელი გერმანული მახორობა გჷთმაჭყანდჷ ოხორუეფს, ნამუეფსჷთ თაშნეშე *გერმანული კოლონიეფი* ჯოხოდჷ.

მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული ვერსალიშ აპიჯალათ დედგინჷ, ნამჷ-და გერმანიაშ არძა კოლონია გჷნაჩამუდჷ ლჷმას გომორძგვილ სახენწჷფოეფს.

## ლიტერატურა
* Sebastian Conrad: Deutsche Kolonialgeschichte. Beck, München 2008, ISBN 978-3-406-56248-8.
* Karlheinz Graudenz; Hanns-Michael Schindler: Die deutschen Kolonien. Weltbildverlag, Augsburg 1994, ISBN 3-89350-701-9.
* Birthe Kundrus (Hrsg.): Phantasiereiche. Zur Kulturgeschichte des deutschen Kolonialismus. Campus, Frankfurt a. M. 2003, ISBN 978-3-593-37232-7.
* Lora Wildenthal: German women for Empire, 1884–1945. Duke University, Durham (N.C.) 2001, ISBN 978-0822328193.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გერმანული კოლონიზაცია, ფოტოგალერეა ფრანკფურტიშ უნივერსიტეტის 
* ჰაინრიხ შნეე, გერმანული კოლონიური ლექსიკონი, ლაიფციგი, 1920 
* გერმანიაშ კოლონიური ისტორია
* გერმანიაშ ისტორიული მუზეუმი, გერმანული კოლონიეფიშ სტატისტიკური მუნაჩემეფი

კატეგორია:გერმანიაშ ისტორია
კატეგორია:გერმანიაშ იმპერია
დიდი მოგოლეფიშ იმპერია

**დიდი მოგოლეფიშ იმპერია ** (; ) — ინდოეთიშ სუბკონტინენტის რსებული ისტორიული იმპერია. დიდი მოგოლეფიშ იმპერატორეფი რდეს ჩინგიზ-ყაენიშ ორჩანიე გამნარყეფი, თემურიდეფიშ (თემურლენგიშ გჷნაწყაფუ) დინასტიაშე. თინეფს „ფადიშაჰიშ“ ტიტული უღუდეს.

მოგოლეფიშ იმპერიაქ დირსხუ 1526 წანას დო მუში ნძალიერობაშ კონკას მიოჭირინუ XVII ოშწანურას დო XVIII ოშწანურაშ დაჭყაფუს. იმპერია აკონტროლენდჷ ინდოეთიშ სუბკონტინენტიშ უმენტაშ ნორთის: ბჟაეიოლჸურე ბენგალიშე ბჟადალჸურე ბელუჯისტანშახ, ოორუეჸურე ქაშმირშე ობჟათეჸურე კავერიშახ. თიმ პერიოდის იმპერიაშ მახორობა 110-შე 150-მილიონშახ აკმადგინანდჷ დო იკათუანდჷ 3.2 მილიონ კვადრატულ კილომეტრის.

## თაშნეშე ქოძირით
* ინდოეთიშ ისტორია
* მონღოლეფი
* ისლამური არქიტექტურა

## ლიტერატურა
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Mughals and Swat
* Mughal India
* The Mughal Empire

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ისტორია
კატეგორია:დიდი მოგოლეფიშ იმპერია
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
კატეგორია:აზიაშ ჸოფილი იმპერიეფი
კავერი

**კავერი** (, ) — წყარმალუ ინდოეთის, ქაიანაშ ართ-ართი უშხუაში წყარმალუ, ინდუისტეფშო ართ-ართი წიმინდე წყარმალუ რე.

წყარმალუშ სიგჷრძა დოხოლაფირო 800 კმ.-ს აკმადგინანს, წყარმალუშ ღანჩოშ ფართობი — 80 ვითოში კმ². წყარმალუ ოდუდეს ეთმეჭოფჷნს ბჟადალ გატეფს. წყარმალუშ ჟილენი მალობას მიარე წყარგელაფუ რე, ნამუეფშე კანკალეს 91 მეტრიშ სიმაღალა უღუ. წყარმალუ გჷმირინუაფუ ოწყარალო. წყარმალუს მუსხირენი ჰიდროელექტროდგჷმილი გედგჷ. წყარმალუშ ინაკათაფუ, გიმენი დო ოშქაშე მალობა ონიშგჷმარინე რე.

წყარმალუს მიარე ნადუ უღუ: შიმშა (), ჰემავატი (), არკავათი (), ჰონუჰოლე (), ლაკშმანა-ტირთა (), კობინი (), ბჰავანი (), ლოკაპავანი (), ნოიალი (), ამარავატი ().

## სქოლიო

კატეგორია:კარნატაკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ტამილნადუშ წყარმალუეფი
კატეგორია:წიმინდე წყარმალუეფი
დიდი მოგოლეფიშ იმპერატორეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილი რე დიდი მოგოლეფიშ იმპერატორეფიშ ერკებული 1526-1858 წანეფს.
* ბაბური - 1526-1530
* ჰუმაიონი - 1530-1556
* აქბარ I -1556-1605
* ჯაჰანგირი -1605-1627
* შაჰრიარი  - 1627-1628 (**დე-ფაქტო**) 
* შაჰ-ჯაჰანი - 1627-1658
* აურანგზები -1658-1707
* მუჰამად აზამ-შაჰი -1707 (**დე-ფაქტო**) 
* ბაჰადურ-შაჰ I - 1707-1712
* ჯაჰანდარ შაჰი - 1712-1713
* ფარუხსიარი - 1713-1719
* რაფი უდ-დარაჯათი - 1719 
* შაჰ-ჯაჰან II - 1719 
* მუჰამად შაჰი - 1719-1748
* აჰმად შაჰ ბაჰადური - 1748-1754
* ალამგირ II - 17541759
* შაჰ-ჯაჰან III - 1759-1760
* შაჰ ალამ II - 1759-1806
* შაჰ-ჯაჰან IV - 1784 
* აქბარ II - 1806-1837
* ბაჰადურ-შაჰ II - 1837-1858
## ლიტერატურა
* დიდი სამაგიდო ენციკლოპედია                                                                                                                         კატეგორია:მამართალეფიშ ერკებული
*
იორდანე

**იორდანე** ( *ნაჰარ ჰა-იარდენ*;  *ნაჰრ ალ-ურდუნ*) — წყარმალუ არხო ბჟაეიოლს. მოსოფელიშ უწიმინდაშ წყარმალუთ იკოროცხუ.

## ჯვეში დო ახალი აპიანე
ჯვეში აპიანეშ მეჯინათ, ისუ ნავესიქ ეგვიპტრშე გიშულირი ურიეფი გეგჷნიჸონუ მერეთო გოფაჩილი იორდანეშ წყარეფშა დო თეთ გათუ ურიეფიშ  40-წანიანი ტიოზიშ გეგინი. ახალი აპიანეშ მეჯინათ, იოსე ქირსექ იორდანეს ინათუ იოანე მაწაკურთხეშ ხეთ.

## გეოგრაფია
იორდანე ოდუდეს ეთმეჭოფჷნს გვალა ჰერმონიშ კართეფშე. მეურს კინერეთიშ ტობას დო აკათუ ღურელ ზუღას. წყარმალუშ გიმენი მალობას წჷმოქიმინუნს ორთაშობურ ხურგის ისრაელიშ დო იორდანიაშ შქას. წყარმალუშ სიგჷრძა — 251 კმ.
## რესურსეფი ინტერნეტის

*წყარმალუ იორდანე, ენციკლოპედია ბრიტანიკა
*წყარმალუ იორდანე 

კატეგორია:ისრაელიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:იორდანიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:წიმინდე წყარმალუეფი
განდაკი

**განდაკი** ვარდა **კალი-განდაკი** — ართ-ართი შანულამი წყარმალუ ნეპალს დო განგიშ კვარჩხანი ნადუ ინდოეთის. ნეპალს თაშნეშე უჯოხონა **კრიშნა-განდაკი**. ნეპას წყარმალუ ჩინებული რე ტომბა ლეხერეფით ჰიმალაიშ გვალეფს დო ქვერსემი ჰიდროელექტრული პოტენციალით. წყარმალუშ ღანჩოშ ედომუშამი ფართობი 46 300 კმ² რე, ნამუშ უდიდაში ნორთი ნეპალს იდვალუაფუ. თაშნეშე ღანჩო იკათუანს მოსოფელიშ გვალო რსებულ 14 თიჯგურა კონკაშე სუმს, ნამუეფიშ სიმაღალე 8 000 მეტრშე უმოსი რე; თენეფი რე — დჰაულაგირი, მანასლუ დო ანაპურნა. თინეფშე უმაღალაში რე დჰაულაგირი. 

წყარმალუ დუდს ეთმეჭოფჷნს ნეპალს, ტიბეტიშ ხურგიწკჷმა, ზუღაშ დონეშე 6 268 მეტრის, მუსტანგიშ რეგიონს.

## გალერეა

ფაილი:Kali-gandaki.jpg|განდაკი ნეპალს
ფაილი:GandakiKagbeni.JPG|
ფაილი:GandakiPineForest.JPG|


## რესურსეფი ინტერნეტის

* Map of the river at  Trekking  site.
* Hydroelectric Power Plants in India - Other States
* Thulagi Glacier and Lake 
* WILD LIFE SANCTUARIES AND NATIONAL PARKS 
* Valmiki Tiger Reserve
* http://www.guardian.co.uk/international/story/0,,2072736,00.html
* http://www.nepalnews.com.np/archive/2006/others/feature/sep/news_feature01.php 
* GMR energy to acquire 80% stake in Nepal's Himtal Power 
* GANDAK BARRAGE 
* The India-Nepal Treaty
* http://www.bshpcltd.com/Commissioned.htm 
* Ministry of Water Resources

## სქოლიო

კატეგორია:ნეპალიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:წიმინდე წყარმალუეფი
გოდავარი

**გოდავარი** () — წყარმალუ ინდოეთის. სიგჷრძე — 1450 კილომეტრი. ღანჩოშ ფართობი — 290 000 კმ². წყარმალუ ოდუდეს ეთმეჭოფჷნს ბჟადალ გატეფიშ ბჟაეიოლ კართეეფს. წყარმალუ ტომბა ლეხერეფით კვათჷნს დეკანიშ გაბარს. ინმაკათუ ბენგალიშ ჸუჯის. წყარმალუშ ჟილენი მალობა ჭყენჭყამი რე. წყარმალუს ოწყარალო გჷმირინუანა, თარო, გიმენ მალობას. ონიშე რე შქაწელ დელტას. გოდავარიშ წყარპიჯის გედგჷ ნოღა რაჯამანდრი.

## თაშნეშე ქოძირით
*ინდოეთიშ წყარმალუეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*წყარმალუ გოდავარი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:აზიაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:წიმინდე წყარმალუეფი
ბჟადალი გატეფი

**ბჟადალი გატეფი**, **საჰიადრი** (აიარი გვალეფი) — ქჷნდჷრი ინდოეთის, ინდოსტანიშ ჩქონიშ ბჟადალ ნორთის. ბჟადალი კართე დეკანიშ გაბარიშ გარახა ქირქე რე, ნამუთ ეშალიშობურო დინმურს არაბეთიშ ზუღაშჸურე. ბჟადალი კართე ორცა რზენეფი რე, ნამუეფით ინდოსტანიშ ჩქონიშ დინოხოლენი რაიონეფშა დინმურს. ქჷნდჷრი იჭყაფუ გუჯარათიშ დო მაჰარაშტრაშ შტატეფიშ მანგას, წყარმალუ ტაპტიშ ობჟათეშე. გჷნოზინდილი რე მაჰარაშტრაშ, გოაშ, კარნატაკაშ, ტამილნადუშ დო კერალაშ შტატეფიშ ტერიტორიას, დოხოლაფირო 1600 კმ-შ სიგჷრძას. ქჷნდჷრიშ ოთებუე კანიაკუმარიშ გოხოლუას რე, ინდოსტანი ობჟათე ნორთის. ბჟადალი გატეფიშ ფართობიშ დოხოლაფირო 60% ეშახე კარნატაკაშ შტატის.

ფართობი 60 000 კმ². ოშქაშე სიმაღალა 1200 მ. მაქსიმალური — 2695 მ (გვალა ანამუდი). ბჟადალ გატეფს მუთმოფხვადჷნა პიოლამ ჩანარეფიშ 5000-შე უმოსი გვარობა, თეშ მოხ ძუძუშმაწუალეფიშ — 139, მაფურინჯეეფიშ — 508 დო ამფიბიეფიშ — 179 გვარობა. გვარობეფიშ უმენტაშობა ენდემური რე. ქჷნდჷრი მიშურს „ბიომიარეფერუამობაშ ჩხე ჭურჭულეფი“-შ ერკებულშა. 325 გვარობა გლობალური თოლოზირეთეშალაფაშ კარს გერე.

ბჟადალი გატეფი რე დეკანიშ გაბარიშ ნიკვალი კუნთხუ. მერჩქინელი რე, ნამჷ-და ქჷნდჷრქ გჷმიქიმინუ სუპერკონტინენტი გონდვანაშ აკოცჷმაშ შედეგო, დოლოლაფირო 150 *მლნ*. წანა შკინოხ. მარა, მაიამიშ უნივერსიტეტიშ გეოფიზიკოსეფიშ მეჯინათ, ინდოეთიშ ბჟადლი წყარპიჯიქ გჷმიქიმინუ 100-80 *მლნ*. წანაშ კინოხ, თიშ უკული, მუთ თიქ მადაგასკარს დეთხიუნ. აკოცჷმაშ შედეგო, ინდოეთიშ ბჟადალ წყარპიჯის გჷმიქიმინუ დოხოლაფირო 1000 მ სიმაღალაშ ქირქე სუკეფს. ბაზალტი თარი აკმანწყუ ქანი რე, ნამუთ 3 კმ-შახ სიტომბეს იფაჩუ. ჩარნოკიტი, გრანიტული გნაისეფი, გრანულიტეფი დო შხვ. ქანეფი თაშნეშე აკმაგანა ბჟადალი გატეფიშ გვალეფს. ობჟათე ზუგეფს გოპატინაფილი რე ლატერიტეფი დო ბოქსიტეფი.

გორთილიე განური ტექტონიკური ლეხერეფით, ნამუეფით ართიანწკჷმა მიორსხუანს მალაბარიშ წყარპიჯის დო დეკანიშ გაბარს. რე ტობეფი დო წყაროჩუაშეეფი. ინდოეთიშ ართ-ართი უშანულამაში წყარგჷმართუ რე. წყარმალუეფშე შანულამიე: გოდავარი (სიგჷრძა 1465 კმ), კრიშნა (სიგჷრძა 1300 კმ) დო კავერი (სიგჷრძა 760 კმ), ნამუეფით უმენტაშო ბჟაეიოლშა მეულა დო ბენგალიშ ჸუჯის აკათუნა.

ჰეერი სუბეკვატორული, მუსონური რე. ზუღაშ დონეშე 1500-2000 მ-შახ ზჷმიერი კლიმატი რე. ოშქაშე წანმოწანური ტემპერატურა ომანგუ 15&nbsp;°C-ის. კანკალე რაიონს ჸინი რჩქვანელობური მოლინა რე. ჭვემამი სეზონი მანგიშწ ეკენიაშ დალიაშა რე. ატმოსფერული ნოლექეფი ბორიაპიჯი კართეფს 2000-5000 მმ, მაზარბორია კართეფს 600-700 მმ წანმოწანას.

ტყალეფს უკებჷ ქჷნდჷრიშ 30%. ბჟადალი კართეეფიშ ოსხირს დო ოორუე ესვარილ ფურცელმაცჷმე მიროწვანე ტყალეფი რე, ობჟათეშე — იროწვანე ლამე ტროპიკული ტყალეფი; ბჟაეიოლ კართეეფს — სქირე სავანა, სოდე ჩანს ლაკაცია დო დელებიშ პალმა. ფაუნაშ წჷმმარინაფალეფშე ეიოშინალი რე: ვანდერუ, ჟირქამი კალაო დო შხვ. ბჟადალ გატეფს იდვალუაფუ მუსხირენი ეროვნული პარკი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბჟაეიოლი გატეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:ფიზიოგრაფიული პროვინციეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი ინდოეთის
ბჟაეიოლი გატეფი

**ბჟაეიოლი გატეფი** () — გვალეფიშ სიტემა დეკანიშ გაბარიშ ბჟაეიოლშე, ნამუთ გჷნოზინდილი რე ინდოეთიშ ბენგალიშ ჸუჯიშ წყარპიჯიშ მანგას.

ბჟაეიოლი გატეფი მუსხირენი ოშქაშე დო მორჩილი სიმაღალაშ ქჷნდჷრეფით რე გორთილი (ნალამალა, ველიკონდა, პალკონდა, შევაროი) ნამუეფიშ სიმაღალა 1680 მეტრშახ რე, მუშჸურე გორთილი რენა შხუ წყარმალუეფით. ბჟაეიოლი კართეეფი, ნამუშ ოსხირს იდვალუაფუ ბენგალიშ ჸუჯი, უმოს ქვერსემი რე, ვინდარო ბჟადალ კართეეფი.

გვალეფი მუსონური ტყალეფით რე ფორილი. გვალეფიშ კართეეფს თაშნეშე ჩაიშ დო ყავაშ პლანტაციეფი ჩანს.

ბჟაეიოლი გატეფი ბჟადალს ნილგირიშ გვალეფიშ ობჟათე რაიონს მითმიარსხუ.
## თაშნეშე ქოძრით
* ბჟადალი გატეფი
## სქოლიო

*
კატეგორია:აზიაშ გვალეფიშ სისტემა
კატეგორია:ინდოეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ანდჰრა-პრადეშიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ბჟადალი ბენგალიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ორისაშ გეოგრაფია
კატეგორია:ტამილნადუშ გეოგრაფია
კატეგორია:ტელანგანაშ გეოგრაფია
უბადობა

[thumb|280px|[იუდაიზმი|იუდეურ-ქირსიანულ ტრადაიციას სატანა უბადობაშ ამნახანტი რე*[[უილიამ ბლეიკი]]შ სურათი*]]
**უბადობა** — ჯგირობუაშ აწმარენჯი, მორალური ჩინებურობაშ ნორმატიულ-ფასებუაფონი კატეგორია, გაგება „ჯგირობუაშ“ აწმარენჯი რე, საართოთ შანენს ადამიერეფიშ მოტივირაფილ დო ოქიმინჯე ნორმატიულ-გლახა დო სავაიო საქმეეფს. გჷმირინუაფუ ზარალიშ, გავალიშ, ტანჯებაშ ოხასიათაფალო, გაგებელო დო ოფასებელო..

## რესურსეფი ინეტრნეტის
* Good and evil in (Ultra Orthodox) Judaism
* ABC News: Looking for Evil in Everyday Life
* Psychology Today: Indexing Evil
* Сравнение отношения ко Злу/Тени в Западной и Восточноевропейской Культурах 
## სქოლიო

კატეგორია:ეთიკაშ ჩინებეფი
კატეგორია:რელიგიური ეთიკა
გენუა

**გენუა** ( ) — ნოღა ოორუე იტალიას,  გენუაშ ჸუჯიშ (ლიგურიაშ ზუღა) წყარპიჯის. უკებჷ 30 კმ სიგჷრძაშ ინწრო წყარპიჯიშ ღოზი (იტალიაშ რივიერა). გენუაშ პროვინციაშ დო ლიგურიაშ ოლქიშ თარი ნოღა. 580,097 ვითოში მახორუთ (2018). ნოღა-ალმაშარეწკჷმა ართო აკმოქიმინჷნს ურბანიზაფილ რაიონს — დიდ გენუას.

ჯვეშო გენუა ლიგურეფიშ ოხორუე რდჷ. ჯვ. წ. III ოშწანურას რომაალეფქ ქჷდიჸუნეს დო რომიშ სახენწჷფოშ ართ-ართი შანულამი ოვაჭარე ონიშოლო გჷნირთჷ. ორდოშიან შქა ოშწანურეფს გენუაშ ეკონომიკური შანულობაქ ქჷდანთხჷ. ლანგობარდეფიშ ბორჯის (641 წანაშე) გენუა ოჰერცოგე, IX ოშწანურაშე სამარკგრაფოშ ცენტრი რდჷ. XI ოშწანურას, ტირენიაშ ზუღაშ ოორუე ნორთიშ არაბეფშე გოდუდიშულაფაშ უკული, გენუაქ თელარი ვაჭრუა დიჭყჷ ობჟათე იტალიაწკჷმა, სიცილიაწკჷმა, ესპანეთწკჷმა, აფრიკაწკჷმა. ჯვაროსნულ ლესქერობეფს კათაფაქ გენუა უნძალიარაშ ოურდუმე-ოზუღე სახენწჷფოთ გჷნართინუ. XII ოშწანურას გენუა ნოღა-კომუნას წჷმარინუანდჷ. გენუაშ თარი აწმარენჯეფი რდეს პიზა დო ვენეცია.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
2007 წანაშ მუნიციპალური სხუნუშ გჷნოჭყვიდირით ნოღა გორთილი რე 9 რაიონო.

## ნოღაშ მიოჯინი
[მინი|800პქ|center|[ფერარიშ პიაცაშ პანორამა.]]
მინი|800პქ|center|პანორამული სურათი.

## გენუაშ მეტროპოლიტენიშ სისტემა

## ჩინებული გენუალეფი
* ქრისტეფორე კოლუმბი
* ნიკოლო პაგანინი
* ინოკენტი IV
* ადრიანე V
* ინოკენტი VIII
* ბენედიქტე XV

## ლიტერატურა
* Gino Benvenuti. *Le repubbliche marinare. Amalfi, Pisa, Genova e Venezia*. Netwon Compton, Rome, 1989.
* Steven A. Epstein; "Business Cycles and the Sense of Time in Medieval Genoa." Business History Review 62 (1988): 238–60.
* Hughes Diane Owen. "Kinsmen and Neighbors in Medieval Genoa." In *The Medieval City,* edited by Harry A. Miskimin, David Herlihy, and Adam L. Udovitch, 1977, 3–28.
* Hughes Diane Owen. "Urban Growth and Family Structure in Medieval Genoa." *Past and Present* 66 (1975): 3–28.
* Lopez Robert S. "Genoa." In *Dictionary of the Middle Ages,* pp.&nbsp;383–87. 1982.
* Vitale Vito. *Breviario della storia di Genova.* Vols. 1–2. Genoa, 1955.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official Site
* Genova2015.org - Official Site 
* walk that did fall in love with Hemingway

## სქოლიო

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ კულტურული ნანანოღეფი
პიზა

**პიზა** — ნოღა იტალიაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. ნოღა ჯოხოგოლაფირი რე ჸორშით, ნამუთ ოკათედრე ოხიდაშ ორეკეშის წჷმარინუანს. თიშ აკოგაფაქ 1173 წანაშ მარაშნათუთას დიჭყჷ დო დოხოლაფირო ჟიროშ წანას იგჷნძორუ, ჸორშიშ არქიტექტორიშ მინუობა ამდღარშახ უჩინებუ რე.

პიზაშ ჸორშიშ ორიგინალურობას წჷმარინუანს თიში გინოღულერი ფორმა. კინოხ ჯერდეს, ნამჷ-და თე გჷნოღულაფა არქიტექტურული ნაფირქა რდჷ, მარა უკული გირკვუ, ნამჷ-და აკოგაფაშ ბორჯიშ გეგნიღულჷნ. ზუსტას თე ფორმა გჷთმოთანჯჷნს თიშ უდიდაშ პოპულარობას მოსოფელს. მარა, მუჭოთ არქიტექტორეფი დო ომანგე პროფესიაშ წჷმმარინაფალეფი ანტკიცენან, პიზაშ ჸორში ედომუშამო ვერტიკალურით ქორდასჷნ, იშენით თოლო სქვამი დო ძალამ პოპულარული იჸუაფუდჷ.

## ტაროსი

## რესურსები ინტერნეტში
* CNR - National Research Council
* Leaning Tower - Official Website
* Official site, including webcams
* PisaUnicaTerra - Official Tourism Website 
* Virtual Pisa, Italy virtual reality movies and free mp3 audio guide  
*  
*  — School of Advanced Studies St.Anna, Pisa 
* , Pisa 

## სქოლიო

კატეგორია:იტალიაშ ნოღეფი
ბჟაეიოლი ევროპაშ ვე

**ბჟაეიოლი ევროპაშ ვე** (, თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ **რუსეთიშ ვე**) — მოსოფელს სიდიდათ მაჟირა ვე რე, ამაზონიშ ვეშ უკული, თარო იკათუანს ბჟაეიოლ ევროპაშ უდიდაშ ნორთის. წჷმარინუანს ევროპული ვეშ ნორთის. ოორუეშე ომძღჷ ჩე დო ბარენციშ ზუღეფი, ობჟათეშე — უჩა, აზოვიშ დო კასპიაშ ზუღეფი, ოორუე-ბჟადალშე — სკანდინავიაშ გვალეფი, ბჟადალშეშე დო ობჟათე-ბჟადალშე — ცენტრალურ ევროპაშ გვალეფიშ სისტემეფი (სუდეტეფი, კარპატეფი დო შხვ.), ობჟათე-ბჟაეიოლშე — კავკაცია დო ყირიმიშ გვალეფი, ბჟაეიოლშე — ურალიშ გვალეფი დო თიშ გოგჷნძარაფა — მუგოჯარი. ოორუეშე ობჟათეშა გჷნოზინდილი რე 2750 კილომეტრის, ბჟადალშე ბჟაეიოლშა — 2500 კილომეტრის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:რუსეთიშ ველეფი
კატეგორია:უკრაინაშ ველეფი
კატეგორია:ბელარუსიშ ველეფი
კატეგორია:ყაზახეთიშ ველეფი
კატეგორია:ესტონეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ფინეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ლატვიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:ლიეტუვაშ გეოგრაფია
კატეგორია:პოლონეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:გერმანიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:მოლდოვაშ გეოგრაფია
ალიგარჰიშ ოლქი

**ალიგარჰიშ ოლქი** () — ოლქი ინდოეთიშ შტატი უტარ-პრადეშის. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა ალიგარჰი. ოლქიშ ფართობი — 3747 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:უტარ-პრადეშიშ ოლქეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ოლქეფი
ამბედკარნაგარიშ ოლქი

**ამბედკარნაგარიშ ოლქი** () — ოლქი ინდოეთიშ შტატი უტარ-პრადეშის. ოლქიქ 1995 წანას გიჭყჷ დო ჯოხო ბჰიმრაო ამბედკარიშ პატიოცემელო გიოდვეს. ოლქიშ ადმინისტრაციული ოლქი — ნოღა აკბარპური. ოლქიშ ფართობი — 2520 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:უტარ-პრადეშიშ ოლქეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ოლქეფი
ოხვამე

[250პქ|მინი|მარჯვნივ|[სამთავისიშ ოხიდა, 1030]]
**ოხვამე** ვარდა **ქირსიანული ოხიდა** — საკულტე დგჷმილი, ქირსიანობაშ აკოშაყარუაშო გიშართილი აბანი, სოდე დუდიშდოჩანაფა დი შხვა რელიგიური რიტუალეფი იხორციელებუ. რჩქვანელობურო, ნოღაშ ვარდა მონასტერიშ თარ ოხიდას უძახჷნა ოკათედრე ოხიდას, სოდე იდვალუაფუ ეპისკოპოსიშ კათედრა. უმენტაშო ოხვამეეფის ემაღალაფირ აბანეფს აკმაგანდეს. თარო ოხვამეეფიშ გეგმა ჯვარიშ ფორმაში რე.

უჯვეშაში ოხვამე, ნამუთ იდენტიფიცირაფილი რენ, ითარიღებუ 233–256 წანეფით, თინა ჸუდეშ ტიპიშ დგჷმილი რდჷ. XI–XIV ოშწანურეფს დიდი მასშტაბეფით მიშჷ ოკათედრე ოხიდეეფიშ დო შხვა ტიპიშ ოხვამეეფიშ აკოგაფა ბჟადალ ევროპას.

საქორთუოს ქირსიანობაშ გოფაჩუაწკჷმა ეართო დიჭყჷ ოხვამეეფიშ აკოგაფაქ. უჯვეშაშ ოხვამეეფო იკოროცხუ ჯვეში შუამთაშ კომპლექსშა მიშმალი ბაზილიკა (V ოშწანურა), ბოლნისიშ სიონი (478–493), ურბნისიშ სიონი (V–VI ოშწანურეფი), ანჩისხატი (VI ოშწანურა) დო ნეკრესიშ მონასტერი (თიშა მიშმალი IV ოშწანურაშ ოხვამე).

## ლიტერატურა
* Levy, Patricia (2004). Cathedrals and the Church. Medieval World. North Mankato, MN: Smart Apple Media. ISBN 1-58340-572-0.
* Krieger, Herman (1998). Churches ad hoc. PhotoZone Press.

## სქოლიო

კატეგორია:ქირსიანული არქიტექტურა
კატეგორია:დგჷმილ-ნოგეფი
ვიეტ კონგი

thumb|200px|ვიეტ კონგიშ შილა
**ობჟათე ვიეტნამიშ გოდუდიშულაფაშ ერუანული ფრონტი** („მატ ტრან გიაი ფონგ მიენ ნამ ვიეტ ნამ“; ; ) — ინდოჩინეთიშ მაჟირა ლჷმაშ ბორჯის ამერიკალი მაბურჯეეფიშით გჷნოკეთებულქ იჸუ, მუჭოთ **„ვიეტ კონგ“**, ნამუთ მუშჸურე მოურს ვიეტნამური ზიტყვასქვილშე „ვიეტ ნამ კონგ სან“ („ვიეტნამარი კომუნისტი“).

„ვიეტ კონგშა“ ამერიკალეფს დუდმაართაშე ობჟათე ვიეტნამიშ პრეზიდენტიშ ნგო დინჰ დიემიშ პოლიტიკურ აწმარენჯეეფშა უჯოხოდეს, ნამუეფს შქას უმენტაშობა კომუნისტი რდჷ. მოგვიანაფათ ვიეტნამიშ ლჷმაშ ბორჯის ამერიკალეფქ თე ჯოხო გეგნიღეს ერუანულ-გჷმადუდიშულაფარი ფრონტიშ დო ვიეტნამიშ ოკათე-გჷმადუდიშულაფარი არმიაშ (გერილია-არმია) მაბურჯეეფშა. კინ მუ ვიეტნამარი კომუნისტეფს მუნეფიშ დუდშა თე ჯოხოს დღას ვეგმიდვანდეს. თაჸურეშე გიშნაველი ჯოხო „ვიეტ კონგიქ“ გიფაჩჷ ხვალე ააშ-ს დო ბჟადალ ევროპას.

თიმ პერიოდის „ვიეტ კონგიშ“ მიოწურაფუთ საარძოთ გოფაჩილი ოლანძღარი ზიტყვა რდჷ **„გუკი“** (). ამდღა თე ზიტყვას ხვარენა ააშ-ს ზოგადო ვიეტნამარიშ ეიოშინალო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Tet Offensive 1968, US Embassy & Saigon fighting. CBS News footage of the Tet Offensive.
* Vietnam War – Hue Massacre 1968. A  tribute to the dead of Huế by Trịnh Công Sơn, one of wartime Vietnam's most prominent composers.
* The Wars for Vietnam: 1945–1975 . Primary documents concerning the Vietnam War, including peace proposals, treaties, and platforms.
* Digger History, VC Tunnels. At one point, Viet Cong tunnels stretched from the Cambodia border to Saigon.
*The Viet Cong 1965–1967 – part 1 and The Viet Cong 1965–1967 – part 2. Viet Cong recruiting video.
*"Tiên vê Sài Gòn" (Forward to Saigon.) This propaganda video features singing Viet Cong and newsreel footage from the 1975 offensive.

კატეგორია:ვიეტნამიშ ისტორია
დიდი ოხვამერი ღორონთიშნანაშ კჷნორულაფა (მარაშინა)

**დიდი ოხვამერი [[მარია ღორონთიშნანა|ღორონთიშნანაშ]] კჷნორულაფა ** ვარდა **მარაშინა** — დიდი ოხვამერიშ თე მერქა-ოფუტეშე ულაწკჷმა მერსხილი მართლმადიდებელი დო კათოლიკური ოხვამეეფიშ დღახუ. მართლმადიდებლობაშა მიშურს ვითოჟირ უდიდაშ დღახუშ ერკებულშა. დღახუ ეიშნუაფუ ჯვეში სტილით 15 მარაშინათუთას/ახ. სტ. 28 მარაშინათუთას. იერუსალიმიშ, საქორთუოშ, რუსეთიშ, სერბეთიშ ავტოკეფალური დო ათონიშ გვალაშ ავტონომიური ოხვამეეფი, თაშნეშე უკრაინაშ ბერძენულ–კათოლიკური (უნიატური) ოხვამე, ღორონთიშნანაშ კჷნორულაფას ეთმეშანჷნა იულიანური კალენდრით (ჯვ. სტილით), ანუ ახალი სტილით 28 მარაშინათუთას. მართლმადიდებელი ოხვამეეფი კინ თე დღას პატის ცენა აწყურიშ, გაენათიშ, წილკანიშ, მეტეხიშ, ქვაბთახევიშ, მოზდოკიშ, ვლაქერნიშ დო შხვა, ღორონთიშნანაშ სანწოულ ხატეფს. რომიშ კათოლიკური ოხვამე, ელადაშ (საბერძნეთიშ) დო თინეფწკჷმა ართო მუსხირენი მართლმადიდებელი ოხვამე ღორონთიშნანაშ კჷნორულაფაშ დღახუს ახალი სტილით 15 მარაშინათუთას ხარენა.
 

კატეგორია:ქირსიანული დღახუეფი
აგრაშ ოლქი

**აგრაშ ოლქი** () — ოლქი ინდოეთიშ შტატი უტარ-პრადეშის. ოლქი შტატიშ ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ. ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი დო უშხუაშ ნოღა — აგრა. 2011 წანაშ საართოინდური მახორობაშ ეჭარუაშ მეჯინათ 4,418,797 ადამიანს აკმადგინანდჷ. მახორობაშ ჭარუა-კითხირიშ დონე 69.44%-ის აკმადგინანს, ნამუთ საართოინდურ მაძირაფალშე უმოსი რე (59,5 %). ოლქიშ ტერიტორიას თიჯგურა პოპულარული ტურისტული აბანეფი იდვალუაფუ, მუჭოთ რე თაჯ-მაჰალი დო ფათეჰპურ-სიკრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official Agra district website
* Pin Codes for Agra District
* Map for Agra District

კატეგორია:უტარ-პრადეშიშ ოლქეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ოლქეფი
პორტ-ო-პრენსი

thumb|300px|right|პორტ-ო-პრენსიშ მიოჯინი კოსმოსშე  
thumb|300px|right|პორტ-ო-პრენსიშ ართ-ართი ღარჷბი განობა 
**პორტ-ო-პრენსი** (კრეოლ. Pòtoprens, ) – ჰაიტიშ რესპუბლიკაშ ნანანოღა დო უდიდაში აგლომერაცია 2 296 386 მილიონიანი მახორობათ (2009). ბოლო აეჭარუაშ უკული მახორობაშ ბიწორა ძინა მიოხე ნოღაშ გალენგანობაშ უდაღარაშ კვარტალეფს, ნამუსჷთ პორტ-ო-პრენსიშ აგლომერაციაშ მახორობაქ 3 მილიონაშახ მიძინჷ. ნოღა გონავიშ ჸუჯიშ ლუბას იდვალუაფუ, 18°32′N 72°20′W კოორდინატეფიშ გჷნოკავთუს. ნოღაშ ლანდშაფტი ამფითეატრიშ მოგე რე: კომერციული კვარტალეფი წყარწკჷმა ხოლოს რე, ოხორუე განობეფი — არხოსმადვალუ გვალეფიშ კართეფს გედგჷ.

## ეკონომიკა
ნოღაშ თარი  ექსპორტი ყავა დო ჭაფურია რე, მარა კინოხ უმოს მიარე პროდუქციათ ვაჭარენდჷ, თინეფს შქას თარო ჩაფლეფით დო ბეისბოლიშ ბურთეფით. პორტ-ო-პრენსის მუსხირენი ოჭკომალ-გჷნმამუშაფალი წარმება რე, საპონიშ, ტექსტილიშ დო ცემენტიშ ქარხანეფწკჷმა ართო. თაშნეშე ნოღაშ ნერჩი რე ტურიზმიშ ინდუსტრია დო ოაკოგაფე კომპანიეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Port-au-Prince  U.S Embassy 
* Live Radios from Haiti 
* Scientists: Why Haiti Should Move Its Capital 

კატეგორია:ჰაიტიშ ნოღეფი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ნანანოღეფი
სოლომონიშ ზუღა

thumb|250პქ
**სოლომონიშ ზუღა** — ზუღა რჩქალ ოკიანეს, კოკი ახალ გვინეაშ დო სოლომონიშ კოკეფიშ შქას. ფართობი — 755.000 კმ², ოშქაშე სიტომბა — 2652 მეტრი, მაქსიმალური სიტომბა — 9103 მეტრი. ზუღაშ ქვინჯის ანდა ვულკანი დო მარჯანიშ რაქა რე. 

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, თე ზუღას ანდა შანულამ ბურჯაფიქ იმანჯჷ.

სოლომონიშ ზუღას მადვალი შანულამი ონიშოლი რე სოლომონიშ კოკიშ ნანანოღა — ჰონიარა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სოლომონიშ ზუღაშ რუკა

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:სოლომონიშ კოკეფი
სიბუიანიშ ზუღა

მინი|250პქ|სიბუიანიშ ზუღაშ ორენი
**სიბუიანიშ ზუღა** — მორჩილი ზუღა ფილიპინეფიშ აკვატორიას. ზუღა იდვალუაფუ ფილიპინეფიშ კოკეფს — ვისაიანიშ დო ლუსონიშ შქას.

ზუღშ ბჟადალშე, ტაბლასიშ საროტიშ მეშქაშობათ მითმიარსხუ სავუშ ზუღას. ოორუე-ბჟადალშე უხურგანს ობჟათე ჩინეთიშ ზუღა, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ვისაიანიშ ზუღა. ზუღაშ ოშქაშე სიტომბა — 1 700 მეტრი, ჯიმუამობა — 32,0—32,5 ‰. 

1944 წანაშ 24 გჷმათუთას, თე ზუღას ააშ-იშ დო იაპონიაშ ოზუღე ნძალეფიშ ბურჯაფიქ მოხვადჷ, ნამუქჷთ ისტორიაშა „სიბუიანიშ ზუღაშ ბურჯაფიშ“ ჯოხოთ მიშართჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სიბუანიშ ზუღაშ ბურჯაფი
* სიბუანიშ ზუღაშ ბურჯაფი

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ფილიპინეფიშ ზუღეფი
კოროშ ზუღა

**კოროშ ზუღა** () — ზუღა რჩქალ ოკიანეს. ზუღა ფიჯიშ არქიპელაგის იდვალუაფუ, კოკეფს — ვიტი-ლევუშ დო ლაუშ შქას. ზუღას ჯოხოქ მიაჩჷ ფიჯიშ არქიპელაგიშ კოკი კოროშე. ზუღაშ მაქსიმალური სიტომბა — 2930 მეტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
ჩილეშ ზუღა

**ჩილეშ ზუღა** (ესპ. *Mar Chileno*) — რჩქალი ოკიანეშ ნორთი, ნამუთ გჷნოზინდილი რე კონტინენტური ჩილეშ ბჟადალშე, ქიანაშ ედომუშამ სიგჷრძას. თე ზუღაშ სტატუსი გოთანჯჷ ჩილეშ ოგალენე საქვარეფიშ სამინისტროშ 1974 წანაშ 30 მესიშ #346 ზოჯუაქ, ნამუშ მეჯინათ, "წყარეფს, ნამუეფით მუკი-მუკი გოდგჷ ვარდა ოხუ ჩილეშ წყარპიჯეფსჷნ, ჯოხოთ გიადვას ჩილეშ ზუღაქ".  

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Fundación Mar de Chile
* Sitio del Libro "El Mar Chileno" 

## სქოლიო

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ჩილეშ გეოგრაფია
ტაილანდიშ ჸუჯი

thumb|right|ტაილანდიშ ჸუჯიშ ორენი
thumb|right|ტაილანდიშ ჸუჯი
**ტაილანდიშ**, *იგივე*** სიამიშ ჸუჯი** (ტაილ. อ่าวไทย) — ობჟათე ჩინეთიშ ზუღაშ ძალამი დუდთხჷთხჷ ჸუჯი. ეშახურგილი რე კამბოჯაშ, ტაილანდიშ დო ვიეტნამიშ წყარპიჯეფით. ჸუჯიშ ფართობი — 320,000 კმ². 

უჯი ძალამი წყარმერჩხე რე, ოშქაშე სიტომბა — 45 მეტრი, მაქსიმალური — 85 მეტრი. წყარიშ თეჯგურა მერკეობა გჷთმოთანჯჷნს ჸუჯიშ წყარეფიშ ოკიანეშ წყარწკჷმა მერკე აკათაფას. კონწარი წყარმალუეფიშ გიმნაველი დო თე ირფელი გთმოთანჯჷნს ძალამ დაბალ ჯიმუამობას (3.05-3.25%)

ჸუჯიშ ოორუე ნორთი, წყარმალუ ჩაო-პრაიაშ ნადუ ბანგკოკიშ ჸუჯიშ ჯოხოთ რე ჩინებული. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გეოგრაფიაშ ომაფე ჯარალუა 

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ჸუჯეფი
ჩილოეშ ზუღა

**ჩილოეშ ზუღა** () — დინოხოლენი ზუღა ჩილეშ წყარპიჯეფწკჷმა, ნამუსჷთ რჩქალ ოკიანეშე გჷშმართჷნს კოკი ჩილოე. ზუღა ოკიანეწკჷმა მერსხილი რე ჩაკაოშ არხით  (*ოორუეშე*) დო კორკოვადოშ ჸუჯით (*ობჟათეშე*). ჩილოეშ ზუღაშ წყარპიჯეფს მიარეთ რე შხვადოშხვა არხი დო ფიორდეფი. 

კატეგორია:ჩილეშ გეოგრაფია
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
ალასკაშ ჸუჯი

right|250px
**ალასკაშ ჸუჯი** — ჸუჯი რჩქალ ოკიანეშ ოორუეშე, ალასკაშ ჩქონიშ მოღულაფაშ აბანს. ჸუჯი გინოზინდილი რე ალასკაშ ჩქონიშ დო კოდიაკიშ კოკეფიშე ბჟაეიოლჸურე, ალექსანდრეშ არქიპელაგშახ. ჸუჯიშ მაქსიმალური სიტომბა — 5 659 მეტრი.

ალასკაშ ჸუჯიშ წყარპიჯიშ ღოზი გვალამი რე, გიშეგურუ ტყალეფით დო ჯიშთეფით. 

მეტეოროლუგიურო, თე ჸუჯი შტორმეფიშ დიდი გენერატორი რე, ნამუეფით ობჟათეჸურე, კანადაშ შტატ ბრიტანეთიშ კოლუმბიაშახ დო ააშ-იშ ვაშინგტონიშ დო ორეგონიშ შტატეფშა ყარენს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www.worldatlas.com/aatlas/infopage/gulfalaska.htm

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ჸუჯეფი
ომანიშ ჸუჯი

**ომანიშ ჸუჯი** (არაბ. خليج عُمان) — ართგვარ საროტის წჷმარინუანს, ნამუთ ჰორმუზიშ საროტწკჷმა ართო, სპარსეთიშ ჸუჯის მითმურსხუანს არაბეთიშ ზუღას. მუჭოთ წესი, თის უმოსო სპარსეთიშ ჸუჯიშ ნორთო მოიარზენა, ვინდარო არაბეთიშ ზუღაშ. ჸუჯიშ ოორუე-ბჟაეიოლ წყარპიჯის იდვალუაფუ პაკისტანი დო ირანი, ობჟათე წყარპიჯის — ომანი, ბჟადალშე — არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ომანიშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტრო 
* http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf 

კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ ჸუჯეფი
კაჩიშ ჸუჯი

**კაჩიშ ჸუჯი** (, , *კაჩჰი*) — ჸუჯი არაბეთიშ ზუღას, ნამუთ ინდოეთიშ შტატი გუჯარათიშ ბჟადალშე 180 კმ-ს მიშმეჭკირუ. ჸუჯიშ მაქსიალური სიტომბა 122 მეტრი. ჸუჯი ოორუეშე გოხურგელი რე ქათჰიავარიშ ჩქონით, ნამუთ თის კაჩიშ ჩქონშე გიშმართჷნს, დო ოორუე-ბჟაეიოლ მალობათ გოჸუნს. კაჩიშ ჸუჯიშ წყარპიჯის, ნოღა ჯამნაგარს მოსოფელიშ უშხუაში ნაფთობგჷნმამუშებელი ქარხანა იდვალუაფუ. ნოღა კანდლას შხუ ნაფთობიშ ტერმინალი იდვალუაფუ.

კატეგორია:გუჯარათიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ინდოეთიშ ჸუჯეფი
კატეგორია:არაბეთიშ ზუღაშ ჸუჯეფი
ჰუდსონიშ ჸუჯი

thumb|right|250px|ჰუდსონიშ ჸუჯი
**ჰუდსონიშ ჸუჯი** () — სქირონაშქა ზუღა ოორუეშ ჸინჩამ ოკიანეს.

## გეოგრაფია
ჰუდსონიშ ჸუჯი ტომბას რე მიშაჭკირილი კანადაშ ტერიტორიაშა. ჸუჯიშ ფართობი — 1,23 მლნ კმ². ოორუე-ბჟაეიოლი კანადაშ არძაშე უდიდაში ჸუჯი რე. ჸუჯიშ წყარპიჯეფს იდვალუაფუ კანადაშ გეჸვეჯი პროვინციეფი დო ტერიტორიეფი: ონტარიო, კვებეკი, მანიტობა დო ნუნავუტი. ჰუდსონიშ ჸუჯიშ ობჟათეშე იდვალუაფუ ჯეიმზიშ ჸუჯი. ჰუდსონიშ ჸუჯი საროტეფიშ მეშქაშობათ მითმიარსხუ ატლანტიშ ოკიანეს. ფართობიშ მეჯინათ, ჰუდსონი ხვალე ბენგალიშ ჸუჯის აკმასქიდუ. ჰუდსონიშ ჸუჯიშე ანდა დიდი დო მორჩილი წყარმალუ მოურს. ჰუდსონიშ წყარპიჯეფს მუსხირენი შანულამი ნოღა ოდვალუაფუ, ნამუეფით ართიანს ოზუღე რზალეფით მითმიარსხუაფჷ, თინეფშე ეიოშანალი რე მანიტობაშ ნოღა ჩერჩილი. ჰუდსონიშ ჸუჯიშ ლადშაფტშე ეიოშანალი რე ტუნდრა დო ტაიგა. ჸუჯის ანდა პოლარული თუნთი დო შხვა ოშა-გოშა ჯიშიშ ჩხოლარი ხე.

### ჰეერი

ჸუჯიშ ოშქაშე სიტომბა — 112 მ, მაქსიმალური - 258 მ.  ჰეერი არქტიკული რე, ღურთუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა - -22— -31&nbsp;°C. კვირკვეს — 5&nbsp;°C (ოორუეშე), — 15&nbsp;°C (ობჟათეშე). წყარიშ ტემპერატურა ზოთონჯის 0&nbsp;°C-შე გიმე რე. მარაშინათუთას 3&nbsp;°C(ოორუეშე) დო 9&nbsp;°C(ობჟათეშე). ჯიმუამობა 23-30,5‰. ჸუჯი გჷმათუთაშე კვირკვეშა ჸინით რე ფორილი. ჸუჯიშ წყარიშ მორღა გვერდოდღადოსერული რე, სიმაღალა 7,9 -შახ
ჰუდსონიშ ჸუჯი ძალამ რგილი აბანი რე, თიშ გეშა ნამჷ-დათაქ იდვალუაფუ ოორუე ჸინჩამი ოკიანე. ზოთონჯობათ ჰუდსონი ირო იჸინუ.

## ისტორია
left|200px|thumb|პოლარული თუნთი, ჰუდსონიშ ჸუჯიშ წყარპიჯის ზოთონჯის.

ჰუდსონიშ ჸუჯი, 1610 წანას, ინგლისარ მეზუღე ჰენრი ჰუდსონქ მიოგორუ. ზუსტას თიშ პატიოცემელო გიადჷ ჯოხოთ ჰუდსონიშ ჸუჯი. თაქ იდვალუაფუ ვაპუსკიშ დო პოლარული წყარპიჯიშ ერუანული პარკეფი, ნამუეფსჷთ ეკოლოგიაშ თხილუაშ თოლწონუათ დიდი შანულობა უღჷნა. ჰუდსონიშ ჸუჯის ანდა დიდი დო მორჩილი კოკი რე, თინეფშე ეიოშანალი რე: ბელჩორიშ დო ოტავაშ კოკეფი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ჰუდსონიშ ჸუჯი
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ ჸუჯეფი
ჯეიმზიშ ჸუჯი

[thumb|right|250px|ჯეიმზიშ ჸუჯიშ ორენი [ჰუდსონიშ ჸუჯის]]
**ჯეიმზიშ ჸუჯი** () — დიდი ჸუჯი ჰუდსონიშ ჸუჯიშ ობჟათეშე, კანადას. ჸუჯი წყარმალუეფიშ დო დიხაშგიმენი წყარებით ატლანტიშ ოკიანეს მითმიარსხუ. ჯეიმზიშ ჸუჯიშ წყარპიჯეფს გედგჷ კანადაშ ჟირი პროვინცია — ონტარიო დო კვებეკი. ჸუჯის ანდა მორჩილი კოკი რე, თაქ იდვალუაფუ თაშნეშე დიდი კოკი აკიმსკი. ყუჯიშ წყარპიჯიშ გოხოლუას გედგჷ ჰიდროელექტროდგჷმილი. ზოთონჯობათ ჯეიმზიშ ჸუჯი შხირას იჸინუ.

თე ტერიტორიეფს უჯვეშაშ ბორჯიშე ოხორანჷ კანადარი აბორიგენი მახორობა. ჯეიმზიშ ჸუჯის მაართათ 1610 წანას მიოგორეს; თიშ მიმაგრაფალი ინგლისარი მეზუღე ჰენრი ჰუდსონი რდჷ. ჸუჯის ინგლისარი მეზუღეშ დო კაპიტნიშ ტომას ჯეიმზიშ ჯოხოქ გიადჷ.

## ლიტერატურა
* Peter Dörrenbächer: *Baie-James – Institutionalisierung einer Region. Wasserkraftnutzung in Nord-Quebec und die Entstehung regionaler Selbstverwaltungsstrukturen der Cree-Indianer.* Saarbrücken 2003, ISBN 3-92452548-X

კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ჸუჯეფი
კატეგორია:კანადაშ ჸუჯეფი
ბალეარიშ ზუღა

thumb|right|ბალეარიშ ზუღაშ რუკა.
**ბალეარიშ ზუღა** — იდვალუაფუ ობჟათე ევროპას. ზუღაშ ბჟაეიოლშე ბალეარიშ კოკეფი რე, ბჟადალშე — პირინეშ ჩქონი. ზუღაშ ფართობი — 86,000 კმ², ოშქაშე სიტომბა — 767 მ, მაქსიმალური სიტომბა — 2132 მეტრი, ფურთუთას ზუღაშ ოშქაშე ტემპერატურა 12&nbsp;°C რე, მარაშინათუთას — 25&nbsp;°C. ბალეარიშ ზუღას გეჸვენჯი წყარმალუეფი ინმაკათუ: ებრო, ტურია, ხუკარი დო შხვეფი. ზუღაშ წყარპიჯიშ ღოზის მეჩხომეობა რე გოვითარაფილი 

ბალეარიშ ზუღაშ უდიდაში ონიშოლეფი რე: ვალენსია, ბარსელონა, პალმა. ზუღაშ წყარპიჯიშ ღოზის ანდა კურორტი იდვალუაფუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოკიანეეფიშ დო ზუღეფიშ ხურგეფი 

კატეგორია:ესპანეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:სქირონაშქა ზუღაშ ზუღეფი
კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფიშ ერკებული ანბანიშ მეჯინათ
ბისკაიაშ ჸუჯი

thumb|right|250px|ბისკაიაშ ჸუჯიშ ორენი
thumb|right|250px|ტიპური ბისკაიაშ წყარპიჯი ესპანეთის
**ბისკაიაშ ჸუჯი** თაშნეშე **ბისკაია** (ფრანგ. *Golfe de Gascogne*, ბასკ. *Bizkaiko Golkoa*, ესპ. Golfo de Vizcaya) – ატლანტიშ ოკიანეშ ჸუჯი, ნამუთ გალისიაშე ბრეტანშახ, ესპანეთიშ ოორუე წყარპიჯის დო საფრანგეთიშ ბჟადალი წყარპიჯიშ მანგას იფაჩუ. ჸუჯი ჩინებული რე გლახა ტაროსეფით, კონწარი პოპორეფით დო ალიმორჯი წყარიშ სიშხირათ.

ბისკაიაშ ჸუჯიშ ესპანეთიშ წყარპიჯწკჷმა არხოს მადვალუ წყარეფს ესპანურო *Mar Cantábrico *, კანტაბრიაშ ზუღა ჯოხო. ესპანეთის თაშნეშე გჷმირინუაფუ ტერმინი *Golfo de Vizcaya* (ბისკაიაშ ჸუჯი), ნამუთ ედომუშამ ჸუჯის შანენს. ფრანგულოთ ჸუჯიშ ობჟათე ნორთის "კანტაბრიაშ ზუღა" *(Mer Cantabrique)* ჯოხო, ბარკურო *Kantauri Itsasoa*.

ბისკაიაშ ჸუჯიშ ართ–ართი წყარპიჯი ესპანეთწკჷმა, ტურიზმის თაშნეშე ჩინებული რე, მუჭოთ *Costa Verde* (წვანე წყარპიჯი). 

ბისკაიაშ ჸუჯიშ ესპანურ წყარპიჯის იდვალუაფუ (ბჟადალშე ბჟაეიოლშა) გეჸვენჯი ავტონომიური რეგიონეფი (ბირცხეფს შანულამი ონიშოლეფი):
* გალისია
* ასტურია (ხიხონი)
* კანტაბრია (სანტანდერი)
* ბასკეთი (ბილბაო, სან-სებასტიანი)
საფრანგეთიშ წყარპიჯი (ობჟათეშე ოორუეშა):
* ბაიონა
* ბორდო
* რუაიანი
* როშფორი
* ლა-როშელი
* სენ-ნაზერი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ბისკაიაშ ჸუჯი - ბრიტანიკა
*ოკიანეეფიშ დო ზუღეფიშ ხურგეფი 

კატეგორია:ესპანეთიშ ჸუჯეფი
ბოტნიაშ ზუღა

**ბოტნიაშ ზუღა**, **ბოტენჰავი** ( ) — ბოტნიაშ ჸუჯიშ ობჟთე ნორთი, ნამუთ ართიანს მეთმურსუხანს ბოტნიაშ ლუბას დო ბალტიაშ ზუღას. ხუღა ოდვალუაფუ ბოტნიაშ ჸუჯიშ ობჟათეშე დო ბალტიაშ ზუღაშ ოორუეშე. ზუღაშ წყარპიჯიშ ღოზი უხურგანს ფინეთის დო შვედეთის, ბოტნიაშ ზუღაშ გოხოლუას ალანდიშ კოკეფი დო არქიპელაგიშ ზუღა იდვალუაფუ. ბოტნიაშ ზუღაშ ფართობი დოხოლაფირო 79,000 კმ² რე. უდიდაში წყარპიჯიშ ნოღეფი იდვალუაფჷნა, ზუღაშ ობჟათეშე დო ოორუეშე, თენეფი რე: რაუმა დო პორი ფინეთის დო ევლე დო სუნდსვალი შვედეთის. უმეო (შვედეთი) დო ვაასა (ფინეთი) ზუღაშ უკიდაში ოორუე დო ობჟათე ჭურჭულეფი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ბალტიაშ ზუღა  

კატეგორია:ბალტიაშ ზუღა
დანიაშ საროტი

მინი|მარჯვნივ|250px|დანიაშ საროტი
**დანიაშ საროტი** — საროტი გრენლანდიაშ დო ისლანდიაშ შქას. საროტიშ ოორუეშე გრენლანდიაშ ზუღა იდვალუაფუ, ობჟათეშე — ატლანტიშ ოკიანე. დანიაშ საროტიშ სიგანა დოხოლაფირო 260 კმ რე. სიტომბა იძანძჷ 600 მეტრშე 4000 მეტრშახ.

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, 1941 წანაშ 24 მესის თაქ მიშჷ ბურჯაფი გერმანიაშ დო გოართოიანაფილი ომაფეშ ნიშეფს შქას. თე ბურჯაფის გერმანალეფქ ინანწუეს ბრიტანული ართ-ართი თარი მოალურე კრეისერი HMS Hood (51).

კატეგორია:გრენლანდიაშ საროტეფი
გვინეაშ ჸუჯი

მინი|გვინეაშ ჸუჯი.
**გვინეაშ ჸუჯი** (, , , ) — ატლანტიშ ოკიანეშ ნორთი, ნამუთ აფრიკაშ ბჟადალ წყარპიჯწკჷმა, ლოპესიშ კოდმეშ დო სუმი ჭურჭული კოდმეშ შქას იდვალუაფუ. ჸუჯი (გეოგრაფია)ჸუჯიშ ტერიტორიას გჷნმურს, მუჭოთ ეკვატორი, თაშნეშე ნულოვანი მერიდიანით.

ჸუჯიშ წყარპიჯიშ ღოზის აკოქიმინელი რე შხირი ოწყარმალონე რშვილი, ნამუსჷთ თარო წყარმალუ ნიგერიშ დო ვოლტაშ დელტეფი აკმოქომინჷნს. გვინეაშ ჸუჯიშ ოორუეშე ბენინიშ დო ბიაფრაშ მორჩილი ჸუჯეფი იდვალუაფუ.

გვინეაშ ჸუჯის მიპალუანა ნაფთობის დო ორთაშობურ გაზის.

## თაშნეშე ქოძირით
* ეკვატორული გვინეა
* განა

## სქოლიო

კატეგორია:გვინეაშ ჸუჯი
კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ჸუჯეფი
კატეგორია:აფრიკაშ ჸუჯეფი
ვენესუელაშ ჸუჯი

[thumb|280px|[გუახირაშ ჩქონი (კვარჩხანშე) დო ვენესუელაშ ჸუჯიშ (ცენტრის), ნამუთ კარიბიშ ზუღაშ ობჟათეშე იდვალუაფუ.]]
**ვენესუელაშ ჸუჯიშ** () — კარიბიშ ზუღაშ ჸუჯი ვენესუელაშ წყარპიჯეფწკჷმა, გუახირაშ დო პარაგუანაშ ჩქონეფს შქას. ჸუჯიშ წყარპიჯიშ ღოზის იდვალუაფუ ვენესუელაშ ჟირი შტატი — სულია დო ფალკონი, წყარპიჯიშ ღოზის თაშნეშე იდვალუაფუ კოლუმბიაშ დეპარტამენტი გუახირა. 

ვენესუელაშ ჸუჯიშ სიგჷრძა დოხოლაფირო 231 კილომეტრის აკმადგინანს, სიგანა — 98 კილომეტრის, სიტომბა — 18-შე 71 მეტრიშახ. ჸუჯიშ ობჟათეშე, ტაბლოსიშ საროტიშ (6,5-22 კმ) მეშქაშობათ ჸუჯი გიშმერთუ მარაკაიბოშ ტობას. 

1499 წანას, თე აბანეფს ევროპალეფქ მიოგორეს, ექსპედიციას დუდენდჷ ალონსო დე ოხედა, ნამუქჷთ გიმირკუ ობჟათე ამერიკაშ თე ტერიტორია. ვენესუელაშ ჸუჯიშ ესპანეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ, თე ტერიტორიას ვენესუელას დო კოლუმბიას შქას ხურგეფი მაართათ 1941 წანას გიჸუნუ, თე ჟირ სახენწჷფოს შქას ტერიტორიულ წყარეფშენ ასე ხოლო იგჷნძარებუ. 

ვენესუელაშ ჸუჯის სტრატეგიული შანულობა უღუ ედომუშამ კარიბიშ ზუღას, თაურეშე იხორციელებუ მარაკაიბოშ ტობაშე მოპალაფირი ნაფთობიშ ექსპორტი.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ვენესუელაშ ჸუჯიშ

კატეგორია:ვენესუელაშ ჸუჯეფი
კატეგორია:კოლუმბიაშ ჸუჯეფი
ლა-მანში

[thumbnail|350px|[ლა-მანშიშ სატელიტური სურათი]]
[thumbnail|350px|[ლა-მანშიშ საროტი]]
**ლა-მანში**, *ინგლისიშ სვირი* (ფრანგ. La Manche, ინგ. English Channel, გერმ. Ärmelkanal) — საროტი საფრანგეთიშ დო გოართოიანაფილი ომაფეშ შქას.

პა-დე-კალე ოორუეშ ზუღას მეთმურსხუანს ატლანტიშ ოკიანეს. საროტიშ სიგჷრძა — 57,8 კმ., სიგანა - ბჟადალ ნორთის 250 კმ., ბჟაეიოლს — 32 კმ., მინიმალური სიტომბა ფერვატრის — 23,5 მ. ლა-მანშიშ გიმე (დუვრიშ დო კალეშ შქას) გოჸუნაფილი რე გვირაბი (ედომუშამი სიგჷრძა 52,5 კმ., მუნაკვათი უშქაშეთ სატორიშ გიმე 38 კმ.). საროტიშ თარი ონიშოლეფი: პორტსმუტი, საუტჰემპტონი, გავრი, შერბური.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Full Channel swim lists and swimmer information
* Oceanus Britannicus or British Sea
* Channel swimmers website 
* Archives of long distance swimming
* Sponsor David Walliam's Sport Relief swim
* Channel Swimming and Piloting Federation
* Channel Swimming Association

კატეგორია:ევროპაშ საროტეფი
*
სარგასოშ ზუღა

მინი|250პქ|სარგასოშ ზუღაშ ორენი
**სარგასოშ ზუღა** — რეგიონი ოორუე ატლანტიშ ოკიანეშ ცენტრალურ ნორთის, ნამუთ წყარეფიშ მალობებით რე გოხურგილი. ბჟადალშე — გოლფსტრიმიშ მალობათ, ოორუეშე ოორუეატლანტიკური მალობათ, ბჟაეიოლშე — კანარიშ მალობათ, ობჟათეშე — ოორუეეკვატორული მალობათ. 

ზუღაშ სიგჷრძა — 3 200 კმ, სიგანა — 1 100 კმ. გჷნოზინდილი რე ბჟადალიშ 70 გრადუსი მერიდიანიშე ბჟადალიშ 40 გრადუს მერიდიანშახ დო ოორუეშ 25 გრადუსი პარალელიშე ოორუეშ 35 გრადუს პარალელშახ. სარგასოშ ზუღა აკა „ზუღა“ რე პლანეტას, ნამუსჷთ წყარპიჯეფი ვაუღჷჼ. ოკიანეშ წყარი სარგასოშ ზუღას გიშაკერძაფილო გიშაგორილი რე თიში ლენი ფერით დო გოჭვირაფობათ. წყარგიმეიანი ოძირაფობა თაქ 61 მეტრის აკმადგინანს. 

ზუღას ჯოხოქ გიადჷ თიშ ჟინპიჯის დიდი მუდანობათ მანჩურე წყარჩანარეფიშ გეშა (ქძ. სარგასუმიშობურეფი). ზუღას ანდა ჩხომი, კიბოია, ზუღაშ კუ დო შხვა.

## თაშნეშე ქოძირით
* სარგასუმიშობურეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სარგასოშ ზუღაშ ისტორია

## სქოლიო

კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი
სიდრაშ ჸუჯი

right|thumb|280px
**სიდრაშ ჸუჯი**, დიდი სიდერი — ჸუჯი სქირონაშქა ზუღას, ლიბიაშ წყარპიჯწკჷმა. სქირონაშა მიშაჭკირილი რე 115 კმ-თ. სიგანა მიშალწკჷმა — 465 კმ, სიტომბა — 1374 მ-შახ. მორია გვერდო დღადოსერული რე, სიმაღალა — 0,4 მ. ჸუჯიშ წყარპიჯიშ ონიშოლეფი რე: ბენღაზი, მარსა-ელ-ბურეიკა, ელ-სიდერი.

## თაშნეშე ქოძირით

* ლიბიაშ ზუღა

კატეგორია:აფრიკაშ ჸუჯეფი
ფანდიშ ჸუჯი

**ფანდიშ ჸუჯი** () — ჸუჯი ატლანტიშ ოკიანეს, ოორუე ამერიკაშ წყარპიჯიშ ღოზის, ობჟათეშე მენიშ ჸუჯი იდვალუაფუ. ფანდიშ ჸუჯისეშახე კანადაშ ჟირი პროვინცია ახალი შოტლანდია დო ნიუ-ბრანსუიკი, ჸუჯიშ ობჟათე ნორთი ააშ-იშ შტატიშ მენიშ წყარპიჯიშ ღოზი რე. კანკალე წყუშ ტკიცებათ „ფანდი“ ფრანგული ზიტყა „ფენდამშე“ მოურს დო თინა „გორთილს“ შანენს, შხვა მოარზაფეფით თე ზიტყვა პორტუგალიური  "ფონდოშე" მოურს..

ფანდიშ ჸუჯიშ სიგჷრძა დოხოლაფირო 300 კილომეტრი რე, სიგანა — 90 კმ. ფანდიშ ჸუჯიშ ოშქაშე სიტომბა 214 მეტრი რე. ჸუჯიშ მუკი-მუკი რსებული არძაშე დიდი ონიშოლი რე — სენტ-ჯონი (ნიუ-ბრანსუიკი). 

ფანდიშ ჸუჯის მიარე წყარმალუ ინმაკათუ, თინეფშე არძაშე შანულამი რე სენტ-კრუა დო სენტ-ჯონი.

ფანდიშ ჸუჯის არძაშე დიდი მერთა დო მორთა უჩქუ მოსოფელს. მერთა დო მორთაშ ბორჯის, ზუღაშ დონე შხვადოშხვანერი რე. მორიაშ სიდიდა 15,6-18 მეტრი რე. 

## სქოლიო

კატეგორია:კანადაშ ჸუჯეფი