open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გორდიანე III

**მარკუს ანტონიუს გორდიანუსი** (ლათ. Marcus Antonius Gordianus; დ. 20 ღურთუთა, 225 — ღ. ფურთუთა, 244), შინელი რე მუჭოთ **გორდიანე III** — რომიშ იმპერატორი 238-244 წანეფს. რდჷ გორდიანე I-შ მოთა დო გორდიანე II-შ დასქუა.

235 წანას დოჸვილეს იმპერატორი ალექსანდრე სევერუსი. თიშ ღურაშ უკულ ხეშულობა ხეშა ქაშეჸოთჷ ბარბაროსი მაქსიმინუს თრაკიალქ, ნამუთ სენატიშ დო ხარხიშ ალარინათ ვასარგებლენდჷ. 238 წანას, მაქსიმინუსიშ მართუალაშ მეხჷ ეარყეს აფრიკაშ პროვინციას. არყებულეფქ იმპერატორო გეგმაცხადეს გორდიანე I, ნამუთ ჸათე ბორჯის დოხოლაფირო 80 წანერი რდჷ. თიქ წორო-იმპერატორო ქჷმწარინუ მუში ქომოლსქუა გორდიანე II. მალას აფრიკაშ მეზობელი პროვინციაშ ნუმიდიაშ მამართალქ კაპელიანექ (ნამუთ მაქსიმინუსიშ მოხუჯე რდჷ) აფრიკაშ პროვინციაშა გემშეჭკირჷ. გინმაჭყვადალი ლჷმაქ მოხვადჷ კართაგენიშ გოხოლუას, სოდეთ გორდიანე II-ქ დემარცხჷ დო ბურჯაფის დოღურჷ. სქუაშ ღურაშ ამბეშ გაგებაშ უკულ გორდიანე I-ქ დუდი დიჸვილჷ. 

რომიშ სენატიქ მაქსიმინუსიშ სააწმარენჯოთ ახალი წორო-იმპერატორეფო ქჷმწარინუ სენატორეფი პუპიენუსი დო ბალბინუსი. თინეფი ვარდეს პოპულარული პოლიტიკოსეფი. მაქსიმინუსიქ რომიშა მიშულა დო ახალგიშნაგორა იმპერატორეფიშ გითორაგვაფა მინდომუ, მარა თინა გეგთოჩეს მუში უკმაყოფილე ჯარიშკოჩეფქ დო დოჸვილეს 238 წანაშ ივანობას. მაქსიმინუსიშ ღურაშ უკულ მალას, პრეტორიანალეფქ დოჸვილეს პუპიენუსი დო ბალბინუსი. ახალი იმპერატორი ქჷმწარინეს გორდიანე I-შ მოთა, 13 წანერი გორდიანე III.

241 წანას გორდიანე III-ქ ოსურო ქიმიჸონჷ პრეტორიანალეფიშ პრეფექტიშ ტიმესითეიშ ცირასქუა ტრანკვილინა. მუჭოთ პრეტორიანალეფიშ გვარდიაშ ხემანჯღვერქ დო იმპერატორიშ მუანთილქ, ტიმესითეიქ გინირთჷ რომიშ იმპერიაშ დე ფაქტო მამართალო. 

გორდიანე III-შ მართუალაშ ბორჯის, რომიშ იმპერიაშო სერიოზული საფრთხეს წჷმარინუანდეს გერმანული ტომეფი დო სასანიანეფიშ იმპერია. მუჟამსჷთ სასანიანეფიშ შაჰანშაჰიქ შაპურ I-ქ მესოპოტამიაშა გემშეჭკირუნჷ, რომალეფქ წიმიჭყეს ნძალიერი ოურდუმე კამპანია დო 243 წანას, რესაენეშ ლჷმას, გორდიანეშ დო ტიმესითეიშ ხემანჯღვერობათ, კონწარო დამარცხეს სასანიანეფი. შედეგო, რომალეფქ სპარსალეფი გეგნორაჸეს წყარმალუ ევფრატიშ მელე. გორდიანეს ულამუდჷ ექსპედიციაშ გაგინძორება დო სასანიანეფიშ ტერიტორიაშა მიშაჭკირუა, მარა ჸათე ბორჯის დოღურუ ტიმესითეიქ. პრეტორიანალეფიშ ახალი პრეფექტო გინირთჷ დიო გაიუს იულიუს პრისკუსიქ დო თიშ უკულ, თიში ჯიმაქ მარკუს იულიუს ფილიპუსიქ (ფილიპე არაბი). 244 წანას, გორდიანე III-ქ სპარსალეფიშ მეხჷ წჷმიჭყჷ ახალი კამპანია, ნამუქჷთ წჷმოძინელქ ვეჸუ. გორდიანეშ იმპერატორობაშ დო რინაშ უკულიანი პერიოდი რჩქინელი ვარე. ართ-ართი ვერსიათ თიქ დოღურჷ მესიხეშ ლჷმას. შაპურ I-შ მიკნაჭარაშ მეჯინათ, სპარსალეფქ დამარცხეს რომალეფიშ არმია, ბურჯაფის დოღურჷ გორდიანექ, დო გეჸვენჯი იმპერატორქ ფილიპე არაბიქ სპარსალეფიწკჷმა ქუდოდვუ ოთინჩალე ხეკულუა. ბიზანტიარი ისტორიკოსი იოანე ზონარაშ მეჯინათ, გორდიანექ ღურუ ბურჯაფიშ მიმალობას, მუჟამსჷთ თიქ ცხენშე გეგთანთხუნჷ. შხვა ვერსიათ, გორდიანე მუში უკმაყოფილე ჯარიშკოჩეფს დუჸვილუნა.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 225
კატეგორია:ნაღურა 244
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
კატეგორია:გორდიანეეფი
დიადუმენიანი

**მარკუს ოპელიუს ანტონინუს დიადუმენიანი** (ლათ. Marcus Opellius Antoninus Diadumenianus; დ. 14 ეკენია, 208 — ღ. მანგი, 218) — რომიშ იმპერატორიშ მაკრინუსიშ ქომოლსქუა, ნამუთ მუამუშიწკჷმა ართო, 218 წანაშ მესი-ივანობაშ პერიოდის ნინალენდჷ წორო-იმპერატორო.

მუჟამსჷთ მაკრინუსიქ რომიშ იმპერატორიშ ხვისტაშა ეშართუნჷ, დიადუმენიანის მიაჩჷ კეისარიშ ტიტულქ. 218 წანას მაკრინუსიქ დიადუმენიანი ქჷმწარინუ წორო-იმპერატორო. 218 წანაშ მესის მაკრინუსიშ მართუალაშ მეხჷ ეარყჷ ჰელიოგაბალუსიქ, ნამუთ კარაკალას უმოჯგირუანდჷ. 218 წანაშ 8 მანგის ქუმოხვადჷ გინმაჭყვიდალი ბურჯაფიქ ანტიოქიაშ გოხოლუას. მაკრინუსიქ დემარცხჷ, ბურჯაფიშე ინტუ დო რომიშა ნტებას ოცადუდუ, მარა ქალკედონს ქეკაჭიშეს, ოჭოფეს, კაპადოკიაშა მიდეჸონეს დო დოჸვილეს. თეიშახ, მაკრინუსიქ  დიადუმენიანი პართიაშ მაფა არტაბან V-შა გოუტუ. მარა დიადუმენიანი ხოლო ოჭოფეს დო დოჸვილეს. მაკრინუსიშ ღურაშ უკულ რომიშ სენატიქ მაკრინუსი დო დიადუმენიანი რომიშ ნტერეფო გეგმაცხადჷ დო თინეფიშ ჯოხოეფი ოფიციალური დოკუმენტეფიშე გეშალასეს.

კატეგორია:დუნაბადი 208
კატეგორია:ნაღურა 218
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
გალბა

**სერვიუს სულპიციუს გალბა** (ლათ. Servius Sulpicius Galba; დ. 24 ქირსეთუთა, ჯვ. წ. 3 — ღ. 15 ღურთუთა, 69) — რომიშ იმპერატორი შკვითი თუთაშ გოძვენას, 68 წანაშ 8 ივანობაშე  69 წანაშ 15 ღურთუთაშახ. ოთხი იმპერატორიშ წანაშ მაართა იმპერატორი.

დებადჷ დინდარი რომალეფიშ ფანიას. შხვადოშხვა ბორჯის უკებუდჷ პრეტორიშ, კონსულიშ დო პროვინციეფიშ: აკვიტანიაშ, ჟიმოლენი გერმანიაშ დო აფრიკაშ მამართალიშ პოსტი. კლავდიუსიშ მართუალაშ ბორჯის, გალბაქ პოლიტიკური კარიერა ქიმიოტუ, მარა გეჸვენჯი იმპერატორქ ნერონქ გალბა ქუდარინუ ესპანეთიშ პროვინციაშ მამართალო. ჸათე პოსტის თინა მოღალენდჷ ბრუო წანაშ გოძვენას. გაიუს იულიუს ვინდექსიშ არყებაშ მარცხიშ დო ნერონიშ ღურაშ უკულ, გალბაქ გინირთჷ იმპერატორო პრეტორიანალეფიშ გვარდიაშ ელარჷნათ. 

იმპერატორობაშ ბორჯის, გალბას ვეიაჭოფუ პოპულარობაქ. გალბაქ მუში მოხუჯე ოტონიშ მანგიორო ქისქუალუ ლუციუს ლიცინიანუსი. უკმაყოფილე ოტონქ დო თიში მოხუჯეეფქ, 69 წანაშ 15 ღურთუთას, რომიშ ფორუმს დოჸვილეს გალბა დო ლიცინიანუსი. ხეშულობა ოტონქ ქაშეჸოთჷ ხეშა დო იმპერატორო გინირთჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 3
კატეგორია:ნაღურა 69
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
ფილიპე არაბი

**ფილიპე I** (ლათ. Marcus Julius Philippus; დ. დოხოლაფირო 204 — ღ. ეკენია, 249), შინელი რე მუჭოთ **ფილიპე არაბი** — რომიშ იმპერატორი 244-249 წანეფს.

ფილიპეშ ორდოიანი რინაშ დო პოლიტიკური კარიერაშ გეშა ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. დაბადებე თეხანური შაჰბას, დოხოლაფირო 204 წანას, ნამუთ ჸათე ბორჯის არაბეთიშ პროვინციაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ. შხვადოშხვა ისტორიკოსეფიშ ვარაუდით, ფილიპე ეთნიკურო არაბი ჸოფე, მარა თენა ხოლო ზუსტას ვერაგადე. რჩქინელი რე ნამდა გორდიანე III-შ მართუალაშ ბორჯის, ფილიპეს უკებუდჷ პრეტორიანალეფიშ პრეფექტიშ პოსტი. 243 წანას გორდიანექ წიმიჭყჷ ოურდუმე კამპანია სასანიანეფიშ მეხჷ. 244 წანას, მესიხეშ ლჷმას დოღურჷ გორდიანექ (შხვა ვერსიათ მუში უკმაყოფილე ჯარიშკოჩეფქ დოჸვილეს). არსებენს ვარაუდი ნამდა გორდიანეშ ღურას ფილიპე ხოლო მიშაძუდჷ. გორდიანეშ ღურაშ უკულ, ხეშულობა ფილიპექ ქაშეჸოთჷ ხეშა დო იმპერატორო გინირთჷ. თიქ სპარსალეფიწკჷმა ქუდოდვუ ოთინჩალე ხეკულუა, ნამუშ ნძალათ სპარსალეფს გინუგუ 500,000 დინარი, თინეფს დუთმუ სომხეთი, მესოპოტამია დო რომშა დირთჷ. 

ფილიპე არაბიშ მართუალა იგინძარებუდჷ ხუთი წანაშ გოძვენას დო შხვა, წოხოლიანი იმპერატორეფიშ გენაწონს, უმოსი სტაბილურობათ იხასიათებუდჷ. 248 წანაშ პირელს, ფილიპეშ ინიციატივათ იმანჯჷ რომიშ დორსხუაფაშ ანთას წანაშ დუდი-დღახუქ. ფილიპეშ მართუალაშ პერიოდის ფშხირი რდჷ ბარბაროსეფიშ (გერმანული ტომეფი) მიშაჭკირუეფი რომიშ იმპერიაშ ტერიტორიეფიშა. 248 წანაშ ეკონია პერიოდეფს, გოთეფქ გემშეჭკირეს მეზიაშა, თრაკიაშა დო მარკიანოპოლი ქართას (ალყა) ქინახუნეს. ჸათე ბორჯის ქუმოხვადჷ უზურპატორეფიშ არყებეფქ ხოლო. ფილიპექ გინორინა მინდომუ, მარა სენატიქ თეში ნება ვემეჩუ. 249 წანას, ლეგიონეფქ იმპერატორო გეგმაცხადეს მუნეფიშ მანჯღვერთარი დეციუსი, ნამუქჷთ მუში ნძალეფით იტალიაშა გემშეჭკირჷ. ვერონაშ ლჷმას დეციუსიქ დამარცხჷ ფილიპე არაბი, ნამუქჷთ ბურჯაფიშ მიმალობას დოჸვილეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 204
კატეგორია:ნაღურა 249
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
დეციუსი

**გაიუს მესიუს კვინტუს ტრაიანუს დეციუსი** (ლათ. Gaius Messius Quintus Traianus Decius; დ. დოხ. 201 — ღ. მანგი, 251), შინელი რე მუჭოთ **ტრაიანე დეციუსი**, ვარდა **დეციუსი** — რომიშ იმპერატორი 249-251 წანეფს.

დეციუსის უკინებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი. რდჷ სენატორი დო კონსული. 249 წანას ლეგიონეფქ იმპერატორო გეგმაცხადეს. ვერონაშ ლჷმას დეციუსიქ დამარცხჷ მოქიმინჯე იმპერატორი ფილიპე არაბი, ნამუქჷთ ბურჯაფიშ მიმალობას დოღურჷ.

251 წანას გერმანული ტომეფქ გოთეფქ გეგნოკვათეს დუნაი დო მეზიაშა დო თრაკიაშა გემშეჭკირეს. თინეფიშ მეხჷ, დეციუსიქ წიმიჭყჷ ოურდუმე კამპანია. 251 წანაშ ივანობას, აბრიტუსიშ ლჷმას, გოთეფქ დამარცხეს რომალეფი. ბურჯაფის დოღურჷ დეციუსიქ დო თიში სქუაქ ჰერენიუსიქ. დეციუსიშ ღურაშ უკულ, იმპერატორო გინირთჷ ტრებონიანუს გალუსიქ. 

დეციუსიქ მართუალაშ ბორჯის, თხოზუდეს ქირსიანეფს. ბრელი დოჸვილეს, ბრელი ჯიხას ქუდახუნეს. მარა ჸათე რეპრესიული მეთოდეფქ ხოლო უმოსო განძალიერჷ ქირსიანული ჸარაფი რომიშ იმპერიაშ მასშტაბით.

## ქოძირით თაშნეშე
* რომიშ იმპერატორეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 201
კატეგორია:ნაღურა 251
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
ჯენა ორტეგა

**ჯენა მარია ორტეგა** (; დ. 27 ეკენია, 2002, კოაჩელა, კალიფორნია, ააშ) —  ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 2002
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ლორი ჰოლდენი

**ლორი ჰოლდენი** (;  17 ქირსეთუთა, 1969, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი-კანადარი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*

კატეგორია:დუნაბადი 1969
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
კატეგორია:კანადარი არტისტეფი
ვალერიანე

**პუბლიუს ლიცინიუს ვალერიანე** (ლათ. Publius Licinius Valerianus; დ. დოხ. 199 — ღ. 260 ვარდა 264) — რომიშ იმპერატორი 253-260 წანეფს. ვალერიანე ალექსანდრე სევერუსიშ იმპერატორობაშ ბორჯის, რდჷ კონსული. 238 წანას ალურდჷ გორდიანე I-ს, ნამუქჷთ ეარყჷ მაქსიმინუსიშ მეხჷ. ტრებონიანუს გალუსიშ მართუალაშ ბორჯის, ვალერიანეს უკინებუდჷ ჟიმოლენი რაინიშ ლეგიონეფიშ მანჯღვერთარიშ პოსტი. 253 წანას გალუსი გექთარაგუ ემილიანექ, ნამუსჷთ იმპერატორიშ პოსტი ხვალე სუმი თუთაშ გოძვენას უკინებუდჷ. ჟიმოლენი რაინიშ ლეგიონეფქ ემილიანე ვეჩინეს დო იმპერატორო გეგმაცხადეს ვალერიანე. ამელიანე მუში უკმაყოფილე ჯარიშკოჩეფქ დოჸვილეს.

მართუალაშ ბორჯის, ვალერიანექ გაგინძორჷ დეციუსიშ კონწარი პოლიტიკა ქირსიანეფიშ მეხჷ დო თინეფს გლახათ ოქცუდჷ დო მოთხოზუდჷ. ვალერიანე ფირქენდჷ ნამდა ართი მონარქის იმპერია ვამართედჷ დო ჸათეშ გეშა მუში ქომოლსქუა გალიენუსი ქჷმწარინუ ბჟადალი პროვინციეფიშ მამართალო. ვალერიანეშ იმპერატორობაშ პერიოდის, რომიშო სერიოზული საფრთხეს წჷმარინუანდჷ სასანიანეფიშ იმპერია, ნამუშ მამართალქ შაპურ I-ქ, 256 წანას სირიაშა გემშეჭკირჷ დო გორჩუ ანტიოქია. 260 წანას შაპურქ ოორუე მესოპოტამიაშა გემშეჭკირჷ. ედესაშ ლჷმას სპარსალეფქ რომიშ არმია დამარცხეს დო ვალერიანე ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთეს. ვალერიანექ ღურუ ტყვეობას, 260 წანას (შხვა ვერსიათ 264 წანას).

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 199
კატეგორია:ნაღურა 260
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
ემილიანე

**მარკუს ემილიუს ემილიანუსი** (ლათ. Marcus Aemilius Aemilianus; დ. დოხ. 210 — ღ. ეკენია, 253), შინელი რე მუჭოთ **ემილიანე** — რომიშ იმპერატორი 253 წანას, სუმი თუთაშ გოძვენას.

რდჷ სენატორი დო კონსული. უკულ ხემანჯღვერენდჷ რომიშ ლეგიონეფს მეზიაშ პროვინციას. ჸათაქ თიქ დამარცხჷ მეზიაშა მიშაჭკირილი გოთეფი დო პროვინციაშე გეგშარაჸუ. ემილიანექ დუდი გიმირჩქინჷ მუჭოთ ნიჭიერი ოურდუმე მოღალექ. 253 წანაშ ზარხულს, ემილიანექ ეარყჷ მოქიმინჯე იმპერატორიშ ტრებონიანუს გალუსიშ მეხჷ დო იტალიაშა გემშეჭკირჷ. გალუსი კინ მუში ჯარიშკოჩეფქ დოჸვილეს. ხეშულობა ემილიანექ ქაშეჸოთჷ ხეშა დო იმპერატორო გინირთჷ. ბორჯიშ კუნტა პერიოდიშ უკულ, ჟიმოლენი რაინიშ პროვინციაშ ლეგიონეფქ იმპერატორო გეგმაცხადეს ვალერიანე. ემილიანეშ მოხუჯეეფქ, ნამუეფსჷთ ვალერიანეშა ოშქურუდეს, ეარყეს, გეგთოჩეს ემილიანე დო დოჸვილეს. 354 წანაშ ქრონოგრაფიშ მეჯინათ, ემილიანეშ მართუალა იგინძარებუდჷ ხვალე 88 დღაშ გოძვენას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 210
კატეგორია:ნაღურა 253
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
კლავდიუს II

**მარკუს ავრელიუს კლავდიუს "გოთიკუსი"** (ლათ. Marcus Aurelius Claudius "Gothicus"; დ. 10 მესი, 214 — ღ. მარაშინათუთა/ეკენია, 270), თაშნეშე შინელი რე მუჭოთ **კლავდიუს II** — რომიშ იმპერატორი 268-270 წანეფს.

კლავდიუსიქ პოპულარობა მიპალუ ოურდუმე კარიერათ. ორდოიანი პერიოდიშე ნინალენდჷ რომიშ არმიას. იმპერატორი გალიენუსიშ იმპერატორობაშ ბორჯის მიოჭირინუ კავალერიაშ მანჯღვერთარობას. გალიენუსიშ ღურაშ უკულ, ხეშულობა კლავდიუსიქ ქაშეჸოთჷ ხეშა დო იმპერატორო გინირთჷ. კლავდიუსი წჷმოძინელო ოლიმუდჷ გერმანული ტომეფს: ალემანეფს დო გოთეფს. 268 (ვარდა 269) წანას ნაისიშ ლჷმას კონწარო დამარცხჷ გოთეფი. უკულ თის ულამუდჷ ოურდუმე კამპანიაშ წჷმოჭყაფა შხვა გერმანული ტომეფიშ ვანდალეფიშ მეხჷ, მარა ვაჭიშუ. მართაფუ ლახარაქ ქაღოლჷ დო დოღურჷ, 270 წანას. კლავდიუსი დოთირუ თიში ჯიმაქ კვინტილუსიქ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 214
კატეგორია:ნაღურა 270
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
გუკეშ დომარაჯუ

**გუკეშ დომარაჯუ** (, თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **გუკეშ დი (Gukesh D)**; დ. 29 მესი, 2006, ჩენაი, ტამილნადუ, ინდოეთი) — ინდოალი მოჭარდაკე, დიდორსანტი (2019), არძაშე ახალნორდი მოსოფელიშ ჩემპიონი (2024) დო არძაშე ახალნორდი ჭარდაკიშ ვუნდერკინდი, ნამუქჷთ ფიდეშ რეიტინგის 2750 ქულას მიოჭირინჷნ (17 წანაშ ხანს). გუკეშიქ ჭარდაკიშ ლაჸაფი დიჭყჷ 7 წანაშ ხანს. 2018 წანას მიგჷ 12-წანერეფიშ მოსოფელიშ ჩემპიონატი, თაშნეშე ანდა ორქოშ მენდალი მიპალჷ 2018 წანაშ აზიაშ ახალნორდული ჭარდაკიშ ჩემპიონატის. 2019 წანაშ 15 ღურთუთას გჷნირთუ მაჟირა, სერგეი კარიაკინიშ უკული, არძაშე ახალნორდი დიდორსანტო — 12 წანაშ, 7 თუთაშ დო 17 დღაშ ხანს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*გუკეშ დომარაჯუ — ფიდე
*გუკეშ დომარაჯუ — *chess.com*

კატეგორია:ინდოალი მოჭარდაკეეფი
კატეგორია:ჭარდაკიშ დიდორსანტეფი
პრობუსი

**მარკუს ავრელიუს პრობუსი** (ლათ. Marcus Aurelius Probus; დ. 19 მარაშინათუთა, 232 — ღ. ეკენია, 282) — რომიშ იმპერატორი 276-282 წანეფს.

## ბიოგრაფია

### ოურდუმე კარიერა
25 წანერი რდუნ თეშ ქაკათჷ რომიშ არმიას. პრობუსიქ მალას მიპალუ პოპულარობა მუჭოთ ნიჭიერი ოურდუმე მოღალექ. წჷმოძინელო ოლიმუდჷ ბარბაროსეფს. პრობუსიქ ილირიკუმიშ პროვინციაშ სანძღოეფიშ გოხოლუას, კონწარო დამარცხჷ სარმატეფი. იმპერატორი ვალერიანეშ მართუალაშ ბორჯის, პრობუსი ქუდარინეს ოურდუმე ტრიბუნო. ვალერიანეშ იმპერატორობაშ პერიოდი იხასიათებუდჷ ბარბაროსი ტომეფიშ მიშაჭკირუეფით. ართ-ართი პროვინცია, სოდეთ ბარბაროსეფი მიშულას ვაბედუდეს ილირიკუმი რდჷ. შხვა პროვინციეფიშო სერიოზული საფრთხეს წჷმარინუანდეს გერმანალეფი: გალიაშო - ფრანკეფი, რეციაშო - ალემანეფი, თრაკიაშო დო სქირონაშქა ზუღაშპიჯეთიშო - გოთეფი დო რომიშ იმპერიაშ ბჟაეიოლი პროვინციეფიშო - სასანიანეფიშ იმპერია. ავრელიანეშ იმპერატორობაშ პერიოდის, პრობუსიქ შანულამი გოლინა მიპალუ. 273 წანას, პრობუსიქ ზენობიას ეგვიპტე მიდუღუ დო რომს დურთინუ. ავრელიანეშ გეჸვენჯი იმპერატორქ ტაციტუსიქ პრობუსი ბჟაეიოლი პროვინციეფიშ მამართალო ქუდარინუ დო სანძღოეფიშ სტაბილიზაცია ქუდავალუ. 276 წანას, ტაციტუსიშ ღურაშ უკულ, მუში მოხუჯე ჯარიშკოჩეფქ იმპერატორო პრობუსი გეგმაცხადეს.

### მართუალა
ტაციტუსიშ ღურაშ უკულ, დუდი იმპერატორო გეგმაცხადჷ თიში ჯიმაქ ფლორიანექ. მარა 276 წანაშ ეკენიას თინა მუში უკმაყოფილე ჯარიშკოჩეფქ დოჸვილეს. 

277 წანას პრობუსიქ მანწყუ ოურდუმე კამპანია გოთეფიშ მეხჷ დო თინეფი დამარცხჷ. ართი წანაშ უკულ პრობუსიქ ორჯგინჷ ალემანეფს დო ლუგიიეფს, ნამუეფქჷთ ნეკარიშ დო რაინიშ ლეხერეფით, რომიშ ტერორიაშა გემშეჭკირეს. პრობუსიშ არმიეფქ, თაშნეშე დამარცხეს ფრანკეფი დო თინეფი გალიაშე გეგშარაჸეს. პრობუსიშ ოურდუმე ექსპედიციეფქ კაბეტი გავალი მიორინუ ბარბაროსეფს, დოღურჷ დოხოლაფირო 400,000 ბარბაროსიქ, დახე რსულას გეშაჭყორდჷ ლუგიიეფიშ ტომქ. უკულ, პრობუსიქ გეგნოკვათჷ წყარმალუ რაინი დო ორჯგინჷ რაინიშ მელე მახორუ ბარბაროსეფს დო თინეფს ოგაფურეფი ქიგიოდჷ. შვაბიაშ ტერიტორიას, წყარმალუეფიშ დუნაიშ დო რაინიშ ოშქაშეთ, გამანგარჷ ფორტიფიკაციეფი (ნამუეფით ადრე ადრიანექ ეიოგჷ). პრობუსიქ გაჭყჷ შანულამი პრეცენდენტი: თინა ბარბაროსეფს რომიშ ტერიტორიეფს ოხორუანჷ დო თინეფს ოურდუმე ღანკეფით რგებაფულენდჷ. 

პრობუსიქ არმიაშ დინახალე გაჭყჷ კონწარი დისციპლინა. მუჟამსჷთ არმია ვალიმენდჷ, იმპერატორი ჯარიშკოჩეფს რგებაფულენდჷ, ომუშებაფუანდჷ, მაგალთო ობინეხეეფს. პრობუსიშ ღანკი რდჷ ოფუტეშ მეურნობაშ გოვითარაფა.

279-280 წანეფს პრობუსი ოლიმუდჷ ვანდალეფს. თე წანეფს, რომალეფქ დამარცხეს ბლემიიეფი, ნამუეფით ეგვიპტეს ოხორანდეს. პრობუსიშ ინიციატივათ, ეგვიპტეს რომალეფქ ეიოგეს ხინჯეფი დო გონთხორეს არხეფი. ეგვიპტეს რომიშო სერიოზული შანულობა უღუდჷ, მუშენდა ეგვიპტე რომს ქობალიშ კაკალით ამარაგენდჷ.

280-281 წანას პრობუსიქ მოჯალაგუ უზურპატორეფიშ იულიუს სატურნინუსიშ, პროკულუსიშ დო ბონოზუსიშ არყებეფი. 281 წანას პრობუსიქ ზისხირს ქინაშკვიდუ არყება, ნამუთ ბრიტანეთის იბურჯანდჷ. თე წანაშ ზოთონჯის, შანულამი გომორძგუეფიშ უკულ, პრობუსიქ რომს ტრიუმფი მანწყუ. 282 წანას, პრობუსის ულამუდჷ ოურდუმე კამპანიაშ მონწყუალა ბჟაეიოლს. ბიზანტიარი ისტორიკოსიშ იოანე ზონარაშ მეჯინათ, 282 წანაშ ეკენიას, ლეგიონეფქ რომიშ ახალი  იმპერატორო გეგმაცხადეს კარუსი. უკულ მალას, ჯარიშკოჩეფქ პრობუსი გეგთოჩეს დო დოჸვილეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 232
კატეგორია:ნაღურა 282
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
ზენობია (პალმირა)

**სეპტიმია ზენობია** (პალმირული არამეული 𐡡𐡶𐡦𐡡𐡩‎; დ. დოხოლაფირო 240 — ღ. დოხ. 274) — პალმირაშ იმპერიაშ დიაფალი 267-272 წანეფს.

ზენობიაშ ქომონჯი რდჷ ოდენატე, ნამუთ რომიშ პროვინცია პალმირაშ მამართალი რდჷ. ოდენატე აწარმენდჷ წჷმოძინელი ოურდუმე კამპანიას სპარსალეფიშ მეხჷ. თიქ, 267 წანაშო სპარსალეფიშე გადუდიშულჷ რომიშ იმპერიაშ ბჟაეიოლი პროვინციეფი. 268 წანას (შხვა ვერსიათ 267 წანას) ოდენატე დო თიში უნჩაში სქუა ჰეროდე (ჰეროდიანე) დოჸვილეს. უკულ, ზენობიაქ გინირთჷ უკულაში ქომოლსქუაშ ვაბალატეშ რეგენტო. ზენობია პოლიტიკურო რომს ვამორჩილუდჷ. თიქ გაფართინუ მუში ხეშულობა, 269 წანას ქიდეკინჷ ეგვიპტე, უკულ ქიდიჸუნუ მორჩილი აზია დო რომიშ იმპერიაშე ზოხორინელობა გეგმაცხადჷ. რომიშ იმპერატორქ, ავრელიანექ მანწყუ ოურდუმე კამპანია ზენობიაშ მეხჷ დო ზენობიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი დამარცხჷ დიო ანტიოქიშ (თეხანური ანთაქია, თურქეთი) გოხოლუას დო უკულ ემესაშ (თეხანური ჰომსი, სირია) ლჷმას. ზენობიაქ დო ვაბალატექ ინტეს, მარა რომალეფქ ქეკათხოზეს დო ჟირხოლო ოჭოფეს. 273 წანას პალმირალეფქ კინ ეარყეს, მარა რომალეფქ კინ ახალშო გემშეჭკირეს დო პალმირა მოჯალაგეს. ზენობიაშ უკულიანი ბედი უჩინებუე. ართი ვერსიათ თინა რომშა გეგნახორეს, სოდეთ დოხოლაფირო 274 წანაშო დოღურე.

ახალნორდობას ზენობიას ჯგირი გონათაფა მეუღებუ. თინა ჸოფე კულტურული დო ინტელექტუალი მონარქი, ნამუთ ხეს უნწყუნდჷ მენცარობაშ გოვითარაფას, თხილანდჷ რელიგიური უჭიჭაშობეფიშ ნებეფს. ზენობია ხემანჯღვერენდჷ სტაბილური ადმინისტრაციას, ნამუთ წჷმოძინელო მართუნდჷ მულტიკულტურული დო მულტიეთნიკური იმპერიას. ზენობიაშ ღურაშ უკულ, თიში ცხოვრებათ დეინტერესეს შხვადოშხვა ისტორიკოსეფქ დო ჭარუეფქ. თინა პატრიოტიზმიშ სიმბოლოთ რე მერჩქინელი თეხანური სირიას.

## ქოძირით თაშნეშე
* პალმირაშ იმპერია

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 240
კატეგორია:ნაღურა 274
კატეგორია:პალმირაშ იმპერია
კატეგორია:პალმირაშ მონარქეფი
კატეგორია:ეგვიპტეშ დიაფალეფი
კატეგორია:მასუმა ოშწანურაშ კრიზისი
ოდენატე

**სეპტიმიუს ოდენატე** (არამ. 𐡠𐡣𐡩𐡮𐡶‎, ლათ. Lucius Septimius Odaenathus, ბერძ. Οδαίναθος, არაბ. أذينة; დ. დოხოლაფირო 220 — ღ. 267) — პალმირაშ ომაფეშ დუმარსხუაფალი მაფა (მალიქი), ნამუთ მართუნდჷ პალმირას (სირია) 260-267 წანეფს.

260 წანას, შაპურ I-ქ დამარცხჷ რომიშ იმპერატორი ვალერიანე დო თინა ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთჷ. ოდენატე ალურდჷ ვალერიანეშ მონძეს გალიენუსის დო სპარსალეფის ოლიმუდჷ. თიში ხემანჯღვერობათ პალმირაშ არმიაქ სერიოზული გავალი მიორინუ სპარსალეფს. 260 წანას გალიენუსიშ მართუალაშ მეხჷ ეარყჷ უზურპატორი მაკრიანუსიქ, ნამუქჷთ მუში სქუალეფი მაკრიანუს უკულაში დო კვიეტუსი ქჷმწარინუ იმპერატორეფო. მაკრიანუსიქ ართი სქუა ევროპაშა მიდეჸონჷ დო მაჟირა (კვიეტუსი) სირიას ქიდიტუ. ჸათე მომენტით ქისარგებლჷ ოდენატექ,   დამარცხჷ კვიეტუსი დო არყებულეფი მოჯალაგუ. უკულიანი პერიოდიშ მიმალობას, ოდენატექ თეშ გენძალიერჷ თინა ხვალე ფორმალურო. ომორჩილჷდჷ რომიშ იმპერატორს დო მუში ომაფეს მართუნდჷ მუჭოთ ზოხორინელი მამართალი. 262 წანას ოდენატექ წყარმალუ ევფრატი გეგნოკვათჷ დო ქიდეკინჷ კარე დო ნუსაიბინი. უკულ თიქ ლესქერობა გაგინძორჷ დო სპარსეთიშ ნანანოღა ქტესიფონი ქართას ქინახუნუ, მარა ვეიაჭოფუ. შანულამი გომორძგუეფიშ უკულ ოდენატექ დუდი მაფეფიშ მაფათ გეგმაცხადჷ დო მუში უნჩაში ქომოლსქუა ჰაირან I (ჰეროდიანე) წორო-მამართალო ქჷმწარინუ. 263 წანაშო ოდენატე აკონტროლენდჷ ლევანტის, ჯეზირეს დო ანატოლიაშ ბჟაეიოლი ნორთის. 266 წანას ოდენატექ წიმიჭყჷ ახალი ოურდუმე კამპანია სპარსალეფიშ მეხჷ მარა ექსპედიცია ბოლოშა ვემუჸონაფუ,  მუშენდა ბითინიაშა გერმანალეფქ გემშეჭკირეს. ანატოლიური ოურდუმე კამპანიაშ მიმალობას, 267 წანას ოდენატე დო ჰეროდიანე დოჸვილეს. მირდუ თინეფიშ მაჸვილარი რჩქინელი ვარე, ხვალე შხვადოშხვა ვერსია არსებენს ისტორიული წყუეფს. ოდენატეშ ღურაშ უკულ ხვისტაშა ეშართჷ ვაბალატექ, ნამუშ რეგენტი რდჷ დიდა ზენობია.

## ქოძირით თაშნეშე
* პალმირაშ იმპერია

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 220
კატეგორია:ნაღურა 267
კატეგორია:პალმირაშ მონარქეფი
კატეგორია:პალმირაშ იმპერია
კარუსი

**მარკუს ავრელიუს კარუსი** (ლათ. Marcus Aurelius Carus; დ. დოხოლაფირო 222 — ღ. კვირკვე ვარდა მარაშინათუთა, 283) — რომიშ იმპერატორი 282-283 წანეფს.

კარუსის უკინებუდჷ ომენოღალე დო ოურდუმე პოსტეფი. შხვადოშხვა ბორჯის რდჷ კონსული დო სენატორი. 282 წანას, იმპერატორი პრობუსიქ ქუდარინუ პრეტორიანალეფიშ გვარდიაშ პრეფექტო. პრობუსიშ ღურაშ უკულ, ხეშულობა კარუსიქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. ლათინური ისტორიული წყუეფიშ მეჯინათ, თინა იმპერატორო მუში ჯარიშკოჩეფს გიმუცხადებუნა. ბერძენული წყუეფიშ ვერსიათ კარუსიქ ეარყჷ პრობუსიშ მეხჷ დო თინა დაჸვილაფუ.

იმპერატორობაშ ბორჯის, კარუსი წჷმოძინელო ოლიმუდჷ გერმანული ტომეფს (კვადეფი), თაშნეშე სარმატეფს. ოურდუმე ექსპედიციეფიშ მიმალობას, რომალეფქ გოჭყვიდეს დოხოლაფირო 16,000 კვადი დო 20,000 ტყვეთ ქაშეჸოთეს ხეშა. უკულ, კარუსიქ გაგინძორჷ ლესქერობეფი დო მანწყუ ოურდუმე კამპანია თრაკიას დო ანატოლიას. უკულ, თიქ ქიდეკინჷ მესოპოტამია, სელევკია დო გეჭოფუ სასანიანეფიშ იმპერიაშ ნანანოღა ქტესიფონი. სასანიანეფიშ მამართალი ბაჰრამ II ლჷმეფს აწარმენდჷ თეხანური ავღანეთიშ ტერიტორიას დო კარუსიშ ლესქერობაშა ეფექტურო ვაწარინჷ. კარუსის უკულ ხოლო ულამუდჷ ექსპედიციაშ გაგინძორება, მარა 283 წანაშ კვირკვეს დოღურჷ. ართი ვერსიათ თის მეხიქ ქიგიანთხჷ. შხვა ალტერნატიული ვერსიათ კარუსი მუწამალუნა.

## ქოძირით თაშნეშე
* მასუმა ოშწანურაშ კრიზისი

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 222
კატეგორია:ნაღურა 283
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
იოჰანესბურგი

**იოჰანესბურგი**, თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **ჯოზი**, **ჯო'ბურგი** ვარ-და **ეგოლი** (, , , , ) — მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ უკაბეტაში ნოღა რე ობჟათე აფრიკას. იოჰანესბურგი გაუტენგიშ პროვინციაშ ნანანოღა რე, ნამუთ მუშჸურე უდინდარაში პროვინცია რე ობჟათე აფრიკას, უკაბეტაში ეკონომიკათ სუბსაჰარული აფრიკაშ აგლომერაციეფს შქას. თე ნოღა თაშნეშე მოსოფელიშ 40 უკაბეტაშ აგლომერაციაშ შქას რე, დო თაშნეშე მოსოფელიშ უკაბეტაში ნოღა რე, ნამუთ ვედვალუაფუ ვართ წყარმალუ, ტობა დო ვართ ზუღაპიჯისჷნ.

იოჰანესბურგი ვა რე ობჟათე აფრიკაშ სუმი ნანანოღაშ შქას, მარა თაქ იდვალუაფუ ქიანაშ საკონსტიტუციო სასამართალო, სოდე გინმოჭყორდჷ ქიანაშ ახალი აპართეიდიშ უკულიანი კონსტიტუციაშ თირუეფი. ნოღა ორქოთ დო ანდაღებული ქუალეფით ვაჭრუაშ შხუ ცენტრი რე, თიში ვიტსატერსრანდიშ მინერალეფით დინდარი ქჷნდჷრეფწკჷმა სიხოლაშ ჭყოლოფუათ. ნოღას ოინალუ ოლივერ რეგინალდ ტამბოშ ჯოხოდვალაშ ერეფოშქაშე აეროპორტი, უშხუაში დო არძაშე გინოხარგელი აფრიკას. ეკონია ბორჯის, ლანსერიაშ ერეფოშქაშე აეროპორტიქჷთ დიჭყჷ ერეფოშქაშე რეისეფიშ ნინალა დო მეტროპოლისიშ ბონას იდვალუაფუ.

= რესურსეფი ინტერნეტის ==
* Official website of the City of Johannesburg
* Gauteng Provincial Government 
* Gauteng Tourism Authority
* Johannesburg on Birmingham's Partner City page 
* Johannesburg Tourism official website 

## სქოლიო


კატეგორია:ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ნოღეფი
გალეფიშ იმპერია

**გალეფიშ იმპერია** (ლათ. Imperium Galliarum) — თეხანური ჯოხოდვალა სეპარატისტული ზოხორინელი სახენწჷფოშ, ნამუთ არსებენდჷ რომიშ იმპერიაშ მასუმა ოშწანურაშ კრიზისიშ მიმალობას, 260-274 წანეფს. ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკის იმპერიაშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ გალია, გერმანია, ბრიტანეთი დო ესპანეთი.

## ისტორია
260 წანას, ედესაშ ლჷმას სასანიანეფიშ იმპერიაშ შაჰინშაჰიქ შაპურ I-ქ კონწარო დამარცხჷ რომიშ არმია დო იმპერატორი ვალერიანე ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთჷ. ვალერიანეშ მონძე რდჷ გალიენუსი, ნამუშ პოზიციეფი იმპერიაშ მასშტაბით დაღარი რდჷ. 260-იან წანეფს ძალამს გენძალიერჷ პალმირაშ მამართალქ ოდენატექ, ნამუქჷთ ქიდეკინჷ სირია, ეგვიპტე, იუდეა დო არაბეთი. ფორმალურო თინა რომს ომორჩილჷდჷ, მარა რეალურო რდჷ ზოხორინელი მამართალი. 

რომიშ პროვინცია პანონიაშ მამართალეფქ ხოლო ქისარგებლეს რომიშ იმპერიაშ კრიზისით დო ეარყეს. იმპერატორქ რომი ქიდიტუ დო ჯარეფით პანონიაშა მიდართჷ. ჸათე ბორჯის, პოსტუმუსიქ, ნამუთ ხემანჯღვერენდჷ ჟიმოლენი დო თუდოლენი გერმანიაშ პროვინციეფს, მიპალუ სერიოზული გოლინა, კონწარო დამარცხჷ ფრანკეფი დო ხოლო უმოსო განძალიერჷ მუში პოლიტიკური პოზიცია. ჸათე პერიოდის, გალიენუსიშ სქუა სალონინუსი კოლონია-აგრიპინას (თეხანური კელნი) ტყობუდჷ. 260 წანას, პოსტუმუსიქ მუში ჯარეფით კოლონია-აგრიპინა ქართას (ალყა) ქინახუნუ, ოჭოფუ სალონინუსი დო ღურათ დასაჯჷ.  

პოსტუმუსიქ გაჭყჷ ინსტიტუციეფი ნამუეფით რომიშ იმპერიაშ ცენტრალური თარობაშ ინსტიტუციეფიშ მოგვენი რდჷ. მაგალთო პრეტორიანალეფიშ გვარდია, სენატი, ირ წანას გიშმაგორუნდეს ჟირი კონსულს. პოსტუმუსიქ მუში იმპერიაშ ნანანოღათ კოლონია-აგრიპინა გეგმაცხადჷ. 263 წანას გალიენუსიქ მინდომუ გალეფიშ იმპერიაშ დოჸუნაფა, მარა თიში ჸათე ცადებას მუთუნნერი შედეგიქ ვამაჸუნჷ. 269 წანას პოსტუმუსიშ მეხჷ ეარყჷ ლელიანექ. მოგონტიაკუმს (თეხანური მაინცი) თინა იმპერატორო გეგმაცხადეს მუში ლეგიონეფქ. საგამათ, პოსტუმუსიქ მანწყუ წჷმოძინელი ოურდუმე კამპანია, გეჭოფუ მოგონტიაკუმი დო დოჸვილჷ ლელიანე. პოსტუმუსიქ ჯარიშკოჩეფს ნოღაშ რჩუალაშ ნება ვემეჩუ. ჸათეშ გეშათ, უკმაყოფილე ჯარიშკოჩეფქ ეარყეს დო პოსტუმუსი დოჸვილეს. პოსტუმუსიშ უკულ, გალეფიშ იმპერიაქ დედაღარჷ დო შანულამი ტერიტორიეფი მიოდინუ. 274 წანას რომიშ იმპერატორქ ავრელიანექ გემშეჭკირჷ დო შალონიშ ლჷმას დამარცხჷ გალეფიშ იმპერიაშ ეკონია მამართალი ტეტრიკუს I. გალეფიშ იმპერიაშ ტერიტორიეფქ კინ რომიშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გალეფიშ იმპერია

კატეგორია:გალეფიშ იმპერია
კატეგორია:მასუმა ოშწანურაშ კრიზისი
ტაციტუსი (იმპერატორი)

**მარკუს კლავდიუს ტაციტუსი** (ლათ. Marcus Claudius Tacitus; დ. დოხ. 200 — ღ. მანგი, 276) — რომიშ იმპერატორი 275-276 წანეფს.

იმპერატორო დანტკიცჷ სენატიქ, ავრელიანეშ ღურაშ უკულ. მართუალაშ ბორჯის, ოლიმუდჷ გერმანული ტომეფს: გოთეფს დო ჰერულეფს. ართ-ართი ვერსიათ მუში ჯარიშკოჩეფს დუჸვილუნა. შხვა ვერსიათ ტაციტუსი ღურე ლახარათ. ტაციტუსიშ ღურაშ უკულ, იმპერატორიშ ხვისტაშა ეშართჷ თიში ჯიმაქ ფლორიანექ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 200
კატეგორია:ნაღურა 276
კატეგორია:რომიშ იმპერატორეფი
დურბანი

**დურბანი** (, , ზულუ eThekwini) — მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ, მასუმა ნოღა ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკას. იდვალუაფუ ინდოეთიშ ოკიანეპიჯის დო რე რეგიონიშ უკაბეტაში ონიშოლი. თაშნეშე რე ტურისტული ცენტრი ნოღაშ ტიბუ სუბტროპიკული კლიმატიშ დო ზუღაშ წყარპიჯიშ ჭყოლოფუათ. ნოღაქ დირსხჷ 1835 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* eThekwini Metropolitan Municipality 
* Durban Tourism Bureau 


კატეგორია:ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ ონიშოლეფი
ტოტილა

**ტოტილა**, თახმი ჯოხო ***ბადუილა*** (დ. დოხ. 510 — ღ. 1 კვირკვე, 552) — ოსტგოთეფიშ მაფა 541-552 წანეფს.

რდჷ პოპულარული პოლიტიკური დო ოურდუმე მოღალე. 541 წანას გიშაგორილქ იჸუ ოსტგოთეფიშ მაფათ. ტოტილაქ ატარჷ შანულამი რეფორმეფი. დოლმახორეეფი გადუდიშულჷ დო გლეხეფს დიხეფი დურიგუ. 541 წანაშ ზოთონჯის, ბიზანტიარეფქ ქართას (ალყა) ქინახუნეს ვერონა დო თიში ეჭოფუა ულამუდეს, მარა ოსტგოთეფქ, ტოტილაშ ხემანჯღვერობათ წჷმოძინელო დოთხილეს ნოღა. უკულ, 542 წანაშ აფუნს, ფავენციაშ ლჷმას ტოტილაქ კონწარო დამარცხჷ ბიზანტიარეფი. მუცელიუმიშ ლჷმას გომორძგუაშ უკულ, ტოტილაქ ნეაპოლი გეჭოფჷ. 543 წანაშო ოსტგოთეფქ დირთინეს დინაფილი ტერიტორიეფიშ უმენტაშობა, მარა რომქ ვადაკინებეს. 546 წანას ტოტილაქ ბიზანტიაშ ჯარეფიშ მანჯღვერთარს, ველისარიუსის რომი მიდუღუ. მარა ველისარიუსიქ რომი მალას დირთინუ. 549 წანას ველისარიუსიქ კონსტანტინოპოლიშა დირთჷ. ჸათექ ქისარგებლჷ ტოტილაქ, გეჭოფუ რომი დო დახე რსულას ქიდეკინჷ იტალია დო სიცილია. 551 წანას, ტოტილაშ მეხჷ ოურდუმე კამპანია წიმიჭყჷ იუსტინიანეშ ახალი მანჯღვერთარქ ნარსესიქ, ნამუშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი იკათუანდჷ დოხოლაფირო 35,000 ჯარიშკოჩის, უმოსო ლანგობარდეფს, გეპიდეფს დო ჰერულეფს. 552 წანაშ კვირკვეს, ტაგინეშ ლჷმას, ნარსესიქ დამარცხჷ ტოტილა, ნამუქჷთ ბურჯაფიშ მიმალობას დიჭკირჷ დო დოღურჷ. ტოტილა დოთირუ თიში მოჯგირე თეიაქ, ნამუთ ოსტგოთეფიშ ომაფეშ ეკონია მაფა რდჷ. 553/554 წანაშო, ოსტგოთეფიშ მარცხიშ უკულ, თინეფიშ ომაფეშ ტერიტორიეფქ ბიზანტიაშა აკოდგინალუაშა მიშელჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* გოთური ლჷმეფი (535-554)

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 510
კატეგორია:ნაღურა 552
კატეგორია:ოსტგოთეფიშ მაფეფი
კაბინდა (ანგოლა)

**კაბინდა** () — ანგოლაშ  ართ-ართი უკაბეტაში ნოღა მახორობაშ მეჯინათ, კაბინდაშ პროვინციაშ (ქიანაშ ექსკლავი) ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღას იდვალუაფუ ერეფოშქაშე აეროპორტი. კაბინდაშენ ანგოლაშ სუვერენიტეტის ოდაუ სეპარატისტული კაბინდაშ რესპუბლიკა. კაბინდა, ნაფთობიშ ობადეშეეფიშ გოხოლუაშ დვალუაშ ჭყოლოფუათ, ქიანაშ ართ-ართი შანულამი ნაფთობიშ ონიშოლი რე.

## სქოლიო


კატეგორია:ანგოლაშ ნოღეფი
პონტოშ ომაფე

**პონტოშ ომაფე** (ბერძ. Βασίλειον του Πόντου) — ელინისტური სახენწჷფო ისტორიული პონტოშ რეგიონს, თეხანური თურქეთიშ ტერიტორიას. მართუნდჷ სპარსული გამნარყიშ მითრიდატული დინასტია. პონტოშ ომაფექ გიჭყჷ ჯვ. წ. 281 წანას. თიში დუმარსხუაფალო დო მაართა მაფათ მერჩქინელი რე მითრიდატე I. პონტოშ ომაფექ ჸოფა გასურჷ ახ. წ. 63 წანას, მუჟამსჷთ თინა ქიდიჸუნუ რომიშ რესპუბლიკაქ. პონტოშ ომაფექ შანულამი ტერიტორიული ექსპანსიას მიოჭირინუ მითრიდატე VI ევპატორიშ მართუალაშ ბორჯის. თიქ ქიდეკინჷ კოლხეთი, კაპადოკია, ბითინია, ტავრიაშ ქერსონესიშ ბერძენული კოლონიეფი დო ბორჯიშ კუნტა პერიოდიშ გოძვენას რომიშ პროვინცია აზია ხოლო. მითრიდატული ლჷმეშ მიმალობას, პონტოშ ომაფექ დემარცხჷ დო თიში ტერიტორიეფქ რომიშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ.

კულტურულო პონტოშ ომაფე სუმი შხვადოშხვა კომპონენტიშე აკმოდირთუდჷ. ოორუეშე, წყარპიჯეფს უმოსო ბერძენული გოლინა რდჷ, ცენტრალური ანატოლიას - ანატოლიური დო ბჟაეიოლი რეგიონეფს სპარსული. ჯვ. წ. მასუმა ოშწანურაშე ოფიციალური ნინას ბერძენული წჷმარინუანდჷ.

## ქოძირით თაშნეშე
* მითრიდატული ლჷმეფი

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:პონტოშ ომაფე
კატეგორია:მითრიდატული ლჷმეფი
ბოსფორიშ ომაფე

**ბოსფორიშ ომაფე**, თაშნეშე შინელი რე მუჭოთ **კიმერიალეფიშ ბოსფორიშ ომაფე** (ჯვ. ბერძ. Βασιλεία τοῦ Κιμμερικοῦ Βοσπόρου, ლათ. Regnum Bospori) — ჯვეში ბერძენულ-სკვითური სახენწჷფო, ნამუთ იდვალუაფუდჷ ყირიმიშ დო ტამანიშ ჩქონეფს, ქერჩიშ საროტიშ (კიმერიალეფიშ ბოსფორი) წყარპიჯეფს. ჯვ. წ. 480-438 წანეფს ომაფეს მართუნდჷ არქეანაკტიდეფიშ დინასტია, ჯვ. წ. 438-110 წანეფს ომაფე სპარტოკიდეფიშ დინასტიაშ მართუალაშ თუდო რდჷ. ჯვ.წ. 404 წანაშახ შანულამი რდჷ ათენიშ გოლინა, ნამუთ აკონტროლენდჷ ოვაჭარე მარშრუტეფს. ჯვ. წ. მასუმა ოშწანურაშე ქიდიჭყჷ ბოსფორიშ ომაფეშ დოდაღარაფაქ. ჯვ. წ. 110 წანაშე ბოსფორიშ ომაფე პონტოშ მართუალაშ თუდო რდჷ. ახ. წ. მაართა ოშწანურაშე ბოსფორს ახალი დინასტია მართუნდჷ რომიშ პროტექციათ. ახ. წ. 342 წანაშე ბოსფორიშ ომაფე დიო ბარბაროსეფიშ დო უკულ ბიზანტიაშ იმპერიაშ კონტროლიშ თუდო რდჷ. 
,
ბოსფორიშ ომაფექ სერიოზული ეკონომიკური წჷმოძინეფს მიოჭირინუ. ბოსფორიშ ომაფეშე მეჸუნდეს ჭკორეფი, მეუღუდეს ქობალიაშ კაკალი, ჩხომი დო შხვა პროდუქტეფი. ართი პერიოდის ომაფექ უჩა ზუღაშ ეკონომიკური ცენტრო ხოლო გინირთჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ბოსფორიშ ომაფე
კატეგორია:ელინისტური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:სკვითეფი
აქთაუშ ერეფოშქაშე აეროპორტი

**აქთაუშ ერეფოშქაშე აეროპორტი** () (IATA: **SCO**, ICAO: **UATE**) — ერეფოშქაშე აეროპორტი ყაზახეთის. აქთაუშ აეროპორტიქ 1983 წანას, სსრრ-შ აკოცჷმაშ უკული გინწყჷ დო შევჩენკო-ცენტრალიშ ჯოხო უღუდჷ. იდვალუაფაუ ნოღა აქთაუშ ოორუე-ბჟადალშე 21 კმ-ს. აეროპორტი წჷმარინუანს SCAT-იშ ჰაბის.

## ავიაკომპანიეფი დო ფურინუეფი
2022 წანაშ დაჭყაფუშო ნოღა აქთაუშ აეროპორტშე ირსულებუაფუ ფურინუეფი გეჸვენჯი მალობეფით:

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო

კატეგორია:ყაზახეთიშ აეროპორტეფი
კატეგორია:ერეფოშქაშე აეროპორტეფი
აქთაუ

**აქთაუ** (; ზტზ. — „ჩე გვალა“, 1964-1991 წწ. — **შევჩენკო**) — ონიშოლი ნოღა ყაზახეთიშ ბჟადალშე, კასპიაშ ზუღაპიჯის, მანგისთაუშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ მანგიშლაყიშ ჩქონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Аппарат акима города Актау 
* Акимат Мангистауской области 

## სქოლიო

კატეგორია:ყაზახეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ყაზახეთიშ ონიშოლეფი
კატეგორია:კასპიაშ ზუღაშ ონიშოლეფი
აქტობე

**აქტობე** ();  1999 წანაშახ ჯოხოდჷ ***აქტიუბინსკი*** () — ნოღა წყარმალუ ილეკიპიჯის, ყაზახეთის.  აქტობეშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 2020 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 560,820 ადამიერს.

ჯოხო აქტობე მოურს ყაზახურშე: „აქ“ - ჩე დო „ტებე“ - ზუგუ. ჯოხოდვალა ეჭოფილი რე თი გვალაშ ჯოხოშე, ნამუსჷთ XIX ოშწანურას პირველი ხორუაქ გორჩქინდჷნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნოღაშ ადმინისტრაციაშ საიტი . (რუსულო დო ყაზახურო)
* Rika TV . (რუსულო)
* Wild Natures - Holidays in Kazakhstan (ინგლისურო)
* ნოღაშ სურათეფი 

კატეგორია:ყაზახეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ყაზახეთიშ ოლქეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
Turkish Airlines

**თურქეთიშ ავიაღოზეფი** ვარ-და **Turkish Airlines** () — თურქული ავიაკომპანია, ნამუშ შტაბ-ორენი იდვალუაფუ სტამბოლიშ აეროპორტის. 2022 წანაშო, გილაფურინუნდჷ 340 მალობათ ევროპაშა, აზიაშა, აფრიკაშა დო ამერიკაშა; თე მაძირაფალით თინა პირველი ავიაკომპანია რე მოსოფელს. თურქეთიშ ავიახაზეფი თაშნეშე რე მოსოფელს პირველი, საორზოლო გინოღალეფიშ მუდანობათ. ავიაკომპანიაშ თარი შტაბ-ორენი იდვალუაფუ სტამბოლიშ ათათურქიშ აეროპორტის. თარი ბაზა რე სტამბოლიშ აეროპორტი.

2008 წანაშ 1 პირელშე რე Star Alliance-იშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Skylife 
* Anadolujet (თურქეთიშ ავიაღოზეფიშ რეგიონალური დაბალი ტარიფიშ ავიაკომპანია)
* SunExpress (ართობური ოწარმე Lufthansa)
* TURKISH TECHNIC ოფიციალური საიტი 
* თურქეთიშ საავიაციო აკადემიაშ ოფიციალური საიტი

## სქოლიო

კატეგორია:თურქეთიშ ავიაკომპანიეფი
კატეგორია:თურქული ბრენდეფი
პიროსი ეპიროსალი

**პიროსი** (ჯვ. ბერძ. Πύρρος; დ. დოხ. ჯვ. წ. 319 — ღ. ჯვ. წ. 272) — ბერძენი სახენწჷფო დო ოურდუმე მოღალე, ეპიროსიშ მაფა ჯვ. წ. 307-302 დო ჯვ. წ. 297-272 წანეფს, მაკედონიაშ მაფა ჯვ. წ. 288-285 დო ჯვ. წ. 274-272 წანეფს, ეაკიდეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. რდჷ ორდოიანი რომიშ ართ-ართი უნძალიერაში ოპონენტი. პიროსიქ ბრელშა დამარცხჷ რომალეფი, მარა გომორძგუეფს მიოჭირინუ შანულამი გავალიშ შედეგო. თავრეშე მოჸურს შინელი გჷმოთქუალა *[[პიროსიშ გომორძგუა]]*.

პიროსიქ ეპიროსიშ მაფათ გინირთჷ 13 წანერი რდუნ თეშ, ჯვ. წ. 306 წანას. მარა ოთხი წანაშ უკულ თინა გეგთარაგუ კასანდრექ. პიროსი მონაწილენდჷ დიადოქოსეფიშ ლჷმეფს. ჯვ. წ. 297 წანას პიროსიქ ხვისტა დირთინუ პტოლემე I-შ ალარინათ. ჯვ. წ. 280 წანაშე პიროსი აქტიურო ოლიმუდჷ რომს. ლჷმაქ დუდშე დიჭყჷ რომიშ დო ბერძენული ნოღა ტარენტუმიშ კონფლიქტით. ტარენტუმქ ალარინა ქოთხუ პიროსის. პიროსიშ ღანკი რდჷ დინდარი სიცილიაშ ხეშა ეშაჸოთამა, ნამუთ ჸათე ბორჯიშო კართაგენიშ კოლონია რდჷ. შედეგო, პიროსის ოლიმუდეს მუჭოთ რომალეფი, თაშნეშე კართაგენალეფი.

ჯვ. წ. 280 წანას, ჰერაკლიუმიშ ლჷმას დო ართი წანაშ უკულ, ასკულუმიშ ლჷმას პიროსიქ დამარცხჷ რომალეფი. უკულ თიქ სიცილიაშა გემშეჭკირჷ, მარა მალას სიცილიაქ დატებელქ აჸუ. ჯვ. წ. 275 წანას, ბენევენტუმიშ ლჷმას რომალეფქ ორჯგინეს პიროსის. ჸათე მარცხიშ უკულ პიროსიქ მიოდინუ დაკინებული ტერიტორიეფიშ უმენტაშობა.

ჯვ. წ. 274 წანას პიროსიქ მაკედონიაშა გემშეჭკირჷ, ქუდახუ ანტიგონე II გონატი დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. ჯვ. წ. 272 წანას პიროსიქ მანწყუ ლესქერობა პელოპონესის დო სპარტაშ ეჭოფუა ულამუდჷ. პიროსიშ ჯარეფქ სპარტა ქართას (ალყა) ქინახუნეს. პიროსიშ ოურდუმე კამპანიაქ წჷმოძინელქ ვეჸუ. ჯვ. წ. 272 წანას, არგოსიშ ბურჯაფიშ მიმალობას, პიროსი დოჸვილეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* პიროსი Livius.org-ის

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 319
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 272
კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ეპიროსიშ მაფეფი
კატეგორია:მაკედონიაშ მაფეფი
კატეგორია:სირაკუზაშ ტირანეფი
კატეგორია:ეაკიდეფი
ატირაუ

**ატირაუ** (; 1991 წანაშ 4 ქირსეთუთაშახ **გურიევი**) — ნოღა ბჟადალ ყაზახეთის, ატირაუშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ ყაზახეთიშ ევროპულ ნორთის, წყარმალუ ურალიშპიჯის.

## ქოძირით თაშნეშე
* ყაზახეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Официальный сайт акимата Атырауской области 
* Информационно-познавательный сайт города Атырау 
* Виды Атырау 

## სქოლიო

კატეგორია:ყაზახეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ყაზახეთიშ ოლქეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
ჰეკატეოს მილეტარი

**ჰეკატეოს მილეტარი** (ბერძ. Ἑκαταῖος ὁ Μιλήσιος; დ. დოხ. ჯვ. წ. 550 — ღ. დოხ. ჯვ. წ. 476) — ბერძენი ისტორიკოსი დო გეოგრაფი.

დებადჷ მილეტის (ასეიანი ბალატი, თურქეთი), დინდარი ბერძენეფიშ ფანიას. ჰეკატეოსიშ ცხოვრებაშ ბორჯის, მილეტი დო მორჩილი აზიაშ შხვა ბერძენული ნოღეფი სპარსეთიშ მართუალაშ თუდო რდეს. მუჟამსჷთ იონიარეფქ გინოჭყვიდეს არყება სპარსალეფიშ მართუალაშ მეხჷნჷ, ჰეკატეოსი ძალამს ოცადუდჷ თინეფიშ გინორწუმებას, მარა უშედეგეთ. ჯვ. წ. 494 წანას სპარსალეფქ დამარცხეს არყებულეფი. არჸებულეფქ თინჩალა ითხის დო სპარსალი სატრაპი არტრაფერნეშა გოუტეს მუნეფიშ ოთინჩალე დელეგაცია, ნამუსჷთ ჰეკატეოსი ხოლო ოკათუდჷ. 

ჰეკატეოსი მილეტის შანულამი გოლინათ ნოსარგებლებუე. თის ნოკინებუე მაღალი პოსტეფი. ჰეკატეოსი ბრელს შარალენდჷ. მილეტიშა დორთაშ უკულ, ბორჯი უმოსო დუთმუ ჭარალუას. თიში ომენცარე ინტერესეფიშ სფერო რდჷ ისტორია დო გეოგრაფია. თიში ნაჭარეფიშე ხვალე ჟირი ნახანდაშ ფრაგმენტეფქ მაჭირინუ ჩქინდა: *Περίοδος γῆς* (*შარალუა დიხაუჩაშ მუკი*) დო *Γενεαλογίαι* (*გენეალოგია*).

ნახანდი *"შარალუა დიხაუჩაშ მუკი*" ჟირი წინგიშე აკმოდირთჷ. მაართა წინგის მოჩამილიე ევროპაშ ეჭარუა, მაჟირა წინგის აზიაშ (იკათუანს აფრიკას ხოლო). ნახანდი *"გენეალოგია"* შხვადოშხვა უჯვეშაში ბერძენული მითეფიშ დო ლეგენდეფიშ კრიტიკა რე. ჸათე ლეგენდეფი გაანალიზებური რე სკეპტიკური მერინათ.

წინგეფიშ ჭარუაშ მოხ, ჰეკატეოსიქ გაუჯგუშჷ ანაქსიმანდრეშ რუკა. ჰეკატეოსის მოსოფელი წჷმორინაფილი აფჷ სფერული ფორმათ, ნამუსჷთ მუკი გოჸუნს ოკეანოსი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* ჰეკატეოს მილეტარი livius.org-ის

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 550
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 476
კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ისტორიკოსეფი
კატეგორია:ბერძენი გეოგრაფეფი
დიონისე ჰალიკარნასალი

**დიონისე ჰალიკარნასალი** (ბერძ. Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς; დ. დოხ. ჯვ. წ. 60 — ღ. დოხ. ჯვ. წ. 7) — ბერძენი ისტორიკოსი, ჭარუ დო რიტორი. თიში ლიტერატურული სტილი ორხველუდჷ ატიკიზმიშ რიტორიკული მიმალობას.

დიონისე ჰალიკარნასალიშ შანულამი ნახანდი რე "*რომიშ სიჯვეშეეფი*", სოდეთ მოჩამილი რე რომიშ ისტორია, თიში დორსხუაფაშე მაართა პუნიკური ლჷმაშ დოჭყაფაშახ. დიონისეშ ნაჭარა ეჩი წინგიშე ჩქინი ბორჯიშა მაჭირინუ ხვალე ჩხოროქ. 

დიონისექ დებადჷ ბერძენული ნოღა ჰალიკარნასის. ახალნორდობას ოცხოვრებშა რომიშა გეგნურთუმჷ. 21 წანაშ გოძვენას დიონისე გურაფულენდჷ ლათინური ნინას დო ლიტერატურას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 60
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 7
კატეგორია:ბერძენეფი
კატეგორია:ბერძენი ისტორიკოსეფი
ნამანგანი

**ნამანგანი** () — ნოღა უზბეკეთის, ნამანგანიშ ვილოიათიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. სიკაბეტაშ მეჯინათ, ქიანაშ მაჟირა ნოღა ტაშკენტიშ უკული.

კატეგორია:უზბეკეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:უზბეკეთიშ ვილოიათეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
ციცერონი

**მარკუს ტულიუს ციცერონი** (ლათ. Marcus Tullius Cicero; დ. 3 ღურთუთა, ჯვ. წ. 106 — ღ. 7 ქირსეთუთა, ჯვ. წ. 43) — რომალი სახენწჷფო მოღალე, პოლიტიკოსი, იურისტი, მენცარი, ჭარუ, ფილოსოფოსი დო ორატორი. თიში ნაჭარეფი ორხველჷ რიტორიკას, ფილოსოფიას დო პოლიტიკას. ციცერონი მერჩქინელი რე რომიშ ართ-ართი უდიდაში ორატორო.

ციცერონს ჯგირი გონათაფა მეუღებუ. გურაფულენდჷ რომს დო საბერძნეთის. შხვადოშხვა ბორჯის უკინებუდჷ შანულამი პოსტეფი. რდჷ კვესტორი, ედილი, პრეტორი, კონსული, ლეგატი, პროკონსული. კონსულობაშ პერიოდის, ჯვ. წ. 63 წანას, რომს არდგილი უღუდჷ ლუციუს სერგიუს კატილინაშ კონსპირაციას. კატილინაშ ღანკი რდჷ კონსულეფიშ: ციცერონიშ დო გაიუს ანტონიუს ჰიბრიდაშ გინორაგვაფა დო ხეშულობაშ ხეშა ეშაჸოთამა. ართი წანაშ წოხოლე კონსულეფიშ გიშაგორუეფს კატილინაქ დემარცხჷ. უკმაყოფილე კატილინაქ ქელირინუ შხვა უკმაყოფილე პოლიტიკოსეფი დო არისტოკრატეფი დო თინეფიწკჷმა ართო ულამუდჷ პუტჩიშ მონწყუალა. ციცერონქ კონსპირაციაშ მაკათურეფი ოჭოფუ დო სასამართალოშ უმუშო დაჸვილაფუ (ციცერონიშ ჸათე მოქმენდალა უკულ ციცერონიშ ოპონენტეფქ გიმირინეს თიში მეხჷ). არყებაშ ხემანჯღვერქ, კატილინაქ რომშე ინტუ. ჯვ. წ. 62 წანას, პისტორიაშ ლჷმას, ანტონიუს ჰიბრიდაქ დამარცხჷ კატილინაშ ჯარეფი. ბურჯაფიშ მიმალობას კატილინა დოჸვილეს.

ომენოღალე ლჷმეფიშ დო იულიუს კეისარიშ დიქტატურაშ პერიოდის, ციცერონი ალურდჷ ოპტიმატეფიშ ფრაქციას. კეისარიშ ღურაშ უკულ, ციცერონი ოპონირენდჷ მარკუს ანტონიუსის დო თის ფშხირას აკრიტიკენდჷ. შედეგო, მაჟირა ტრიუმვირატიქ (მარკუს ანტონიუსი, ლეპიდუსი, ოქტავიანე) ციცერონი სახენწჷფოშ ნტერო გეგმაცხადჷ. ჯვ. წ. 43 წანაშ 7 ქირსეთუთას, ტრიუმვირატიშ მოხუჯე ჯარიშკოჩეფქ ციცერონი დოჸვილეს. 

ციცერონქ მიშეღჷ კაბეტი თია ლათინური ლიტერატურული ნინაშ გოვითარაფაშა. თიში ნაჭარეფიშ უმენტაშობაქ ამდღარი ბორჯიშა ქჷმაჭირინუ. ციცერონქ კაბეტი გოლინა იღვენუ რენესანსიშა დო გონათუარობაშა. შანულამი რდჷ ციცერონიშ გოლინა პოლიტიკური თეორისტეფიშ: ჯონ ლოკიშ, დევიდ ჰიუმიშ, მონტესკიეშ დო ედმუნდ ბერკიშ არზუანობაშო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* 
* ნახანდეფი  ლათინური ბიბლიოთეკას

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 106
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 43
კატეგორია:რომალი ორატორეფი
კატეგორია:რომალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რომალი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:რომალი სახენწჷფო მოღალეეფი
კატეგორია:რომიშ კონსულეფი
კატეგორია:რომიშ რესპუბლიკაშ კონსულეფი
ლუციუს სერგიუს კატილინა

**ლუციუს სერგიუს კატილინა** (ლათ. Lucius Sergius Catilina; დ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 108 — ღ. ღურთუთა, ჯვ. წ. 62) — რომალი პოლიტიკოსი დო ოურდუმე მოღალე. დებადჷ პატრიციეფიშ ფანიას. რდჷ სულაშ ალმარენჯი დო თიში მართუალაშ ბორჯის დინდარი ადამიერო გინირთჷ. ჯვ. წ. 60-იან წანეფს მოღალენდჷ პრეტორო დო აფრიკაშ პროვინციაშ მამართალო. რომიშა დორთაშ უკულ, აქტიურო ქაკათჷ პოლიტიკას დო კონსულობა ულამუდჷ, მარა გიშაგორუეფს დემარცხჷ. უკმაყოფილე კატილინაქ ქელირინუ მოხუჯეეფი: ღარიბი პლებეეფი, სულაშ ვეტერანეფი დო უკმაყოფილე სენატორეფი. კატილინაშ ღანკი რდჷ ოურდუმე არყებაშ მონწყუალა, კონსულეფიშ: ციცერონიშ დო გაიუს ანტონიუს ჰიბრიდაშ გინორაგვაფა დო ხეშულობაშ ხეშა ეშაჸოთამა.

ციცერონქ, აგენტეფიშე დო ინფორმატორეფიშე ქიგეგჷ კატილინაშ კონსპირაციაშ გეშა. ჯვ. წ. 63 წანაშ 21 გჷმათუთას, რომიშ სენატის, ციცერონქ ოფიციალურო ბრალი ქჷმწჷრინუ კატილინას დო გითოჩამა ქეკადვუ. 8 გერგობათუთას, კატილინაქ რომშე ინტუ დო მუში მოხუჯეეფიშ აკოშაყარუა ქიდიჭყჷ. ციცერონიშ ზოჯალათ ოჭოფეს კატილინაშ კონსპირაციაშ მაკათურეფი დო სასამართალოშ გინოჭყვიდირიშ უმუშო ღურათ დასაჯეს. უკულ, სენატიქ ქიდიჭყჷ ჯარეფიშ მობილიზაცია კატილინაშ მეხჷ. ჯვ. წ. 62 წანაშ ღურთუთას, პისტორიაშ ლჷმას რომიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფქ გაიუს ანტონიუს ჰიბრიდაშ მანჯღვერალათ დამარცხეს კატილინა, ნამუქჷთ ბურჯაფიშ მიმალობას დოღურჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 108
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 62
კატეგორია:რომალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რომალი ოურდუმე მოღალეეფი
მოშე დაიანი

**მოშე დაიანი** (ურ. משה דיין; დ. 20 მესი, 1915 — ღ. 16 გჷმათუთა, 1981) — ურია ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი. ხემანჯღვერენდჷ იერუსალიმიშ ფრონტის ისრაელ-არაბეფიშ 1948 წანაშ ლჷმას, რდჷ ისრაელიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ გენერალური შტაბიშ უნჩაში 1956 წანაშ სინაიშ ლჷმაშ მიმალობას დო რდჷ ისრაელიშ დუდთხილუაშ მინისტრი 1967 წანაშ ამშვდღამი ლჷმაშ მიმალობას. ოურდუმე მეჭირინაფეფიშ შედეგო დაიანიქ გინირთჷ თეხანური ისრაელიშ სახენწჷფოშ ლჷმუაშ სიმბოლოთ.

მოშე დაიანიქ, 1930-იან წანეფს ქაკათჷ სიონისტური ოურდუმე ორგანიზაციას ჰაგანას. 1939 წანას ბრიტანული ხეშულობაქ დაიანი ოჭოფუ დო ჯიხას ქუდახუნუ. გადუდიშულაფაშ უკულ, დაიანი ოლიმუდჷ ვიშიშ საფრანგეთიშ ნძალეფს, პალესტინას, სოდეთ თიქ ართ-ართი ოურდუმე რეიდიშ ბორჯის ცალი თოლი მიოდინუ. ისრაელიშ დუდშულობაშო ლჷმაშ პერიოდის დუდენდჷ იერუსალიმიშ ფრონტის. 1949 წანას მონაწილენდჷ იორდანია-ისრაელიშ ოთინჩალე მორაგადეეფს. 1953-1958 წანეფს დაიანის უკინებუდჷ ისრაელიშ არმიაშ გენერალური შტაბიშ უნჩაშიშ პოსტი. დაიანიქ დოგეგმუ დო თინა ხემანჯღვერენდჷ ისრაელიშ ჯარეფიშ მიშაჭკირუას სინაიშ ჩქონიშა, 1956 წანას. ეგვიპტეწკჷმა კონფლიქტიშ მიმალობას, დაიანიქ მიპალუ შანულამი მანჯღვერთარიშ დო ნიჭიერი ოურდუმე მოღალეშ რეპუტაცია.

1959 წანას გიშაგორილქ იჸუ ისრაელიშ პარლამენტიშ, ქნესეთიშ მაკათურო. თე წანაშ ქირსეთუთას, ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრიქ დავიდ ბენ-გურიონქ დაიანი ქუდარინუ ოფუტეშ მეურნობაშ მინისტრო. ჸათე პოსტი თის 1964 წანაშახ უკებუდჷ. 1965 წანას დაიანიქ კინ ახალშო იჸუ გიშაგორილქ ქნესეთიშ მაკათურო. 1967 წანას ქიდეკინჷ ისრაელიშ დუდთხილუაშ მინისტრიშ პოსტი. იცხაკ რაბინიწკჷმა ართო, დაიანი გეგმუნდჷ დო დუდენდჷ ისრაელიშ ჯარეფიშ ოპერაციეფს ამშვდღამი ლჷმაშ მიმალობას (1967 წანაშ 5-10 მანგი). უკულ დაიანი ხემანჯღვერენდჷ ისრაელიშით ოკუპირაფილი ტერიტორიეფს. 1973 წანაშ 6 გჷმათუთას, ეგვიპტეშ დო სირიაშ გოართოიანაფილი ჯარეფქ ისრაელს ულებუო ქიგიანთხეს (იომ-ქიფურიშ ლჷმა). ისრაელქ კონფლიქტიშ დოჭყაფას ხაზირელქ ვეშეხვადჷ. ჸათეშ გეშა დაიანი კონწარო გაკრიტიკეს. 1974 წანას ისრაელიშ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტის გოლდა მეირი დოთირუ იცხაკ რაბინქ. თიქ დაიანი მუშო ოთარობე კაბინეტიშა ვემშეჸონჷ. 1977 წანას, მენახემ ბეგინქ დაიანი ქუდარინუ ისრაელიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრო. ჸათე პოსტის გერინაშ ბორჯის, თიქ მიშეღჷ შანულამი თია კემპ-დევიდიშ ოთინჩალე მორაგადაფეფიშა. დაიანის ფშხირას კემპ-დევიდიშ ხეკულუაშ ართ-ართი არქიტექტორს ხოლო უძახჷნა.

## ლიტერატურა
* Bar-On, Mordechai. Moshe Dayan: Israel's Controversial Hero (Yale University Press; 2012) 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1915
კატეგორია:ნაღურა 1981
კატეგორია:ურიეფი
კატეგორია:ისრაელიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:ისრაელიშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
კატეგორია:ისრაელიშ ოფუტეშ მეურნობაშ მინისტრეფი
კატეგორია:ისრაელიშ გენერალური შტაბიშ უნჩაშეფი
კატეგორია:ქნესეთიშ მაკათურეფი
მარგარეტ ტეტჩერი

**მარგარეტ ჰილდა ტეტჩერი, ბარონესა ტეტჩერი** (ინგლ. Margaret Hilda Thatcher, Baroness Thatcher; დაბადებაშ გვარი **რობერტსი**, დ. 13 გჷმათუთა, 1925 — ღ. 8 პირელი, 2013) — ბრიტანალი სახენწჷფო მოღალე დო პოლიტიკოსი გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრი 1979-1990 წანეფს დო კონსერვატიული პარტიაშ ლიდერი 1975-1990 წანეფს. მაართა ოსური, ნამუსჷთ გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი უკებუდჷ.

## ბიოგრაფია
გურაფულენდჷ ქიმიას, ოქსფორდიშ უნივერსიტეტიშ სომერვილ-კოლეჯის, სოდეთ თიში ომენცარე ხემანჯღვერი რდჷ გიშარჩქინელი მენცარი დოროთი ჰოჯკინი. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ ქიმიკოსო დო უკულ ბარისტერო. პოლიტიკათ ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ. 1959 წანას გიშაგორილქ იჸუ პარლამენტიშ მაკათურო. 1970 წანას, პრემიერ-მინისტრი ედვარდ ჰიტიქ ტეტჩერი ქუდარინუ გონათაფაშ დო მენცარობაშ სახენწჷფო მელამოსეთ. 1975 წანას, კონსერვატიული პარტიაშ ლიდერიშ გიშაგორუეფს ტეტჩერქ ჰიტი დამარცხჷ დო ოპოზიციაშ ლიდერო გინირთჷ.

1979 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს გომორძგუაშ უკულ, ტეტჩერქ გინირთჷ გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრო. ტეტჩერქ მაღალი ინფლაციას დო ეკონომიკური რეცესიას ლჷმა გეგმუცხადჷ დო აკიმუშუ შანულამი რეფორმეფი. ტეტჩერიშ პოლიტიკა კაბეტი შანულობას არძენდჷ სახენწჷფო კომპანიეფიშ პრივატიზაციას. ტეტჩერქ დადაღარჷ პროფესიული რსხუეფიშ გოლინა. პრემიერ-მინისტრობაშ დუდშეიანი პერიოდის ტეტჩერქ პოპულარობა მიპალუ, მარა უკულ ქიმიძინჷ უმუშელობაქ დო რეცესიაქ კინ ირჩქინჷ დუდი. ჸათე პრობლემეფიშ შედეგო, ტეტჩერქ პოპულარობა ჭიეჭიეთ მიოდინუ. მარა 1982 წანაშ ფოლკლენდიშ ლჷმას ბრიტანეთიშ გომორძგუაშ უკულ, ტეტჩერქ პოლიტიკურო კინ გენძალიერჷ. 1983 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს კინ კონსერვატიული პარტიაქ გემორძგუ. 1984 წანას, ირლანდიური ოურდუმე ორგანიზაციაქ IRA-ქ ტეტჩერს დო თარობაშ შხვა მაკათურეფს ტერორისტული აქტი მუნწყუ. ტერორისტეფქ ბომბა დამონტაჟეს ბრაიტონიშ სასუმაროს, სოდეთ მიშჷ კონსერვატორეფიშ კონფერენცია. ბომბა დისტანციურო აფეთქეს მარა ტეტჩერქ გინასქიდჷ. 1986 წანას, ტეტჩერიშ მანჯღვერალათ იტარინჷ ფინანსური ბაზარიშ დერეგულაციაქ, ნამუქჷთ გიმიჭანუ ეკონომიკური ბუმი ბრიტანეთის. 1987 წანას, ტეტჩერქ მასუმაშა გემორძგუ საპარლამენტო გიშაგორუეფს. მარა უკულ, ტეტჩერიშ ოგაფურეფიშ სისტემას (*Poll tax*) დო ევროსკეპტიკური იდეეფს პოპულარობაქ ვეიაჭოფუ. შედეგო, 1990 წანას ტეტჩერქ პრემიერ-მინისტრიშ დო პარტიაშ ლიდერიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ.

ტეტჩერიშ ეკონომიკური პოლიტიკა შინელი რე ტეტჩერიზმიშ ჯოხოდვალათ. მუში პოლიტიკური კარიერაშ გოძვენას, უკომპრომისო პოლიტიკაშ დო ლიდერული სტილიშ გეშა, მარგარეტ ტეტჩერი ფშხირას მიშინუაფუდჷ მუჭოთ "*რკინაშ ლედი*".

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
### მემუარეფი
* *დაუნინგ-სტრიტიშ წანეფი*, 1993.
* *შარა ხეშულობაშა*, 1995.
### შხვა ნახანდეფი
* *მათირუ მოსოფელიშ სტრატეგიეფი*, 2003.

## ქოძირით თაშნეშე
* ტეტჩერიზმი

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 13 გჷმათუთა
კატეგორია:დუნაბადი 1925
კატეგორია:ნაღურა 8 პირელი
კატეგორია:ნაღურა 2013
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ბრიტანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ბრიტანალი ოსური პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ლიდერეფი
კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ კონსერვატიული პარტიაშ ლიდერეფი
ბერძენულ-ბაქტრიული ომაფე

**ბერძენულ-ბაქტრიული ომაფე** (ბერძ. Βασιλεία τῆς Βακτριανῆς) — ელინისტური პერიოდიშ ბერძენული სახენწჷფო ცენტრალური აზიას. ტერიტორიული ექსპანსიაშ პიკის ომაფე იკათუანდჷ თეხანური ავღანეთიშ, ტაჯიკეთიშ, უზბეკეთიშ დო თურქმენეთიშ ტერიტორიეფს, ბორჯიშ კუნტა პერიოდიშ გოძვენას ბერძენულ-ბაქტრიული ომაფეშ აკოდგინალაშა მიშმეშჷ თეხანური ყაზახეთიშ, პაკისტანიშ დო ირანიშ ნორთეფი ხოლო.

ბაქტრიას ჯვეში ბერძენეფი ჯვ. წ. მახუთა ოშწანურაშე ოხორანდეს. ჯვ. წ. 327 წანას ალექსანდრე მაკედონარქ ქიდიჸუნუ რეგიონი, ქუდარსხუ ნოღეფი დო კაბეტი მუდანობათ ბერძენეფი დო მაკედონარეფი ქუდახორუ. ალექსანდრეშ ღურაშ უკულ ბაქტრიაშ კონტროლქ გეგნორთჷ სელევკე I ნიკატორიშა, ნამუთ ალექსანდრეშ ართ-ართი გოლინიანი დიადოქოსი რდჷ. ბაქტრიაშ მუჭოთ ზოხორინელი სახენწჷფოშ გოჭყაფა მერსხილი რე დიოდოტე I-წკჷმა. თინა დუდშე ბაქტრიაშ სატრაპი რდჷ, მარა ჯვ. წ. 255 წანაშო თიქ, სელევკიდეფიშ იმპერიაშე ზოხორინელო გინირთჷ. ჸათაშ გიჭყჷ დუდიშული ბერძენულ-ბაქტრიული სახენწჷფოქ. თიში მაართა მაფათ დიოდოტე რე მერჩქინელი. ჯვ. წ. 250 წანას, ბაქტრიაშა გემშეჭკირჷ პართიაშ მაფა არშაკ I-ქ, მარა დიოდოტექ თინა დამარცხჷ დო თიში აკოანჯარაფილი ნძალეფი ბაქტრიაშ ტერიტორიაშე გეგშარაჸუ. უკულ დიოდოტექ მუში მონეტა ხოლო მოჭკირჷ. თიში მაფობაშ ბორჯის, ბაქტრია წჷმოძინელი დო ჸონიერი სახენწჷფოს წჷმარინუანდჷ.

ჯვ. წ. 190-180 წანეფიშე ბაქტრიალი ბერძენეფქ შანულამო გენძალიერეს დო მაფა დემეტრიოს I-შ მანჯღვერალათ ოორუე-ბჟადალი ინდოეთიშა გემშეჭკირეს. ჸათე მიშაჭკირუაშ შედეგო გორჩქინდჷ ინდო-ბერძენული ომაფექ, ნამუთ ბერძენულ-ბაქტრიული ომაფეშ მონძე სახენწჷფოთ იკოროცხუ.

ბერძენულ-ბაქტრიული ომაფექ წჷმოძინეფიშ კონკას მიოჭირინუ მაფა ევკრატიდე I-შ მართუალაშ ბორჯის. ევკრატიდექ, ჯვ. წ. 171 წანას ქუდახუ მამართალი ევტიდემიდეფიშ დინასტია დო ხეშულობა მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. ევკრატიდექ, უკულ გემშეჭკირჷ ინდოეთიშა, სოდეთ თინა წჷმოძინელო ოლიმუდჷ ინდო-ბერძენი მაფეფს. ევკრატიდეშ უკულ ბერძენულ-ბაქტრიული ომაფექ დოდაღარაფა ქიდიჭყჷ. ომაფეშ ჸოფაშო ეგზისტენციალური საფრთხეს წჷმარინუანდეს პართიალეფი დო გეგია კათეფი: საკეფი დო იუეჩჟეფი. პართიალეფიშ დო გეგია კათეფიშ მიშაჭკირუეფიშ შედეგო ბაქტრიაქ ძალამს დედაღარჷ დო ჸოფა გასურჷ დოხოლაფირო ჯვ. წ. 120 წანაშო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ინდო-ბერძენული ომაფე
* ინდო-სკვითეფიშ ომაფე
* სელევკიდეფიშ იმპერია
* იუეჩჟეფი

## ლიტერატურა
* მოსოფელიშ ისტორიაშ ენციკლოპედია

კატეგორია:ბერძენულ-ბაქტრიული ომაფე
კატეგორია:ელინისტური სახენწჷფოეფი