open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ორქოშ ფარდიკარი (ხინჯი)

thumb|350px|ორქოშ ფარდიკარი
**ორქოშ ფარდიკარი** ( – *ორქოშ ფარდიკარიშ ხინჯი*) — მუკობუნაფილი ხინჯი გოლდენ-გეიტიშ საროტის, ნამუთ სან-ფრანცისკოშ ლუბას რჩქალ ოკიანეს მეთმურსხუანს. ხინჯიშ რსული სიგჷნძა რე 2.7 კმ; დისტანცია გიოპონუ ყორშეფს შქას — 1.280 მ, სიმაღალა ხინჯიშ მაგისტრალურ ნორთიშ დო წყარიშ ჟინპიჯიშ შქას ოშქაშეთ — 67 მ. ჟირი გიოპონუ ყორში 227,4 მეტრით წყარს ჟი რე. თარი მუკობუნაფილი კაბელეფიშ დიამეტრი — 0,91 მ.

ორქოშ ფარდიკარი, არძაშე უგჷნძაში მუკობუნაფილი ხინჯი რდჷ მოსოფელს, თიში აკოგაფაშ თებაშ ბორჯის, 1937 წანას დო თიშ უკული სან-ფრანცისკოშ საარზოთ აღიარაფილი სიმბოლოთ გჷნირთუ. ასე ხინჯი სიკაბეტაშ მეჯინათ მაჟირა მუკობუნაფილი ხინჯი რე ააშ-ს ვერაძანო-ნეროუშ ხინჯიშ უკული (ნიუ-იორკი).

ორქოშ ფარდიკარს დღაშე 118 000 ადამიერი გინმურს.

center|thumb|800px

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ორქოშ ფარდიკარიშ ხინჯი  ოფიციალური საიტი
* ოორქოშ ფარდიკარიშ ხინჯიშ სურათეფი სან-ფრანცისკოშ ართამი ბიბლიოთეკაშ ისტორიული სურათეფიშ ბაზას
* A 1962 KPIX-TV ორქოშ ფარდიკარი ხინჯიშ აკოგაფაშ დოკუმენტური ფილმი

კატეგორია:სან-ფრანცისკო
კატეგორია:ააშ-იშ ხინჯეფი
დელტაპროექტი

[thumb|300px|[ოოსტერშელდეკერინგი - არძაშე უგჷნძაში კიდასორგი დელტაპროექტის.]]
**დელტაპროექტი** () — მასშტაბური წყარალაშ სააწმარენჯო სისტემა მანჯებული ნიდერლანდეფს 1953 წანას, ოორუე ზუღაშ ტობუათ გჷმოჭანაფილი ტრაგედიაშ გომაჟირაფაშ დუდშე ეოღალარო.

1953 წანას, ოორუეშ ზუღაქ ნიდერლანდეფს კიდასორგეფი დო წყარიშ გამანგარებელი კიდეფი გეგნორგინჯჷ დო ქიანაშ დახე ედომუშამი წყარპიჯიშ ღოზი დოტობუ. შედეგო გოჭყორდჷ 1835 ადამიერქ, ევაკუირებულქ იჸუ — 70.000. დიშქვიდჷ — 10.000-შახ ორინჯიქ დო 4500 ნოდგჷმქ მიჯალაგჷ. ოგამეთ ნიდერლანდეფიშ თარობაქ შიმუშჷ მოსოფელიშ არძაშე მასშტაბური წყარალაშე მათხილე პროექტი, ნამუთ იკათუანს 10.250 მილიშ სიგჷნძაშ კიდასორგეფს (1500 მილი პირველონი დო 8750 მილი მაჟირონი კიდასორგი) დო 300 ნოდგჷმს. ტენა თაშნეშე მოსოფელიშ ზანდური საინჟინერე პროექტი რდჷ. პროექტიქ ოკიანეშე 13 ესტუარიშ იზოლაცია იქჷ, თეწკჷმა დოხოლაფირო 1650 კვ. კმ დიხაქ გედუდიშულჷ ზუღაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Delta Works.Org / Deltawerken.Com official website for the Delta Works 
* Dutch History Pages 
* PDF in Dutch explaining the Delta Framework 

კატეგორია:ომენოღალე-საინჟინერე პროექტეფი
კატეგორია:ნიდერლანდეფი
ზევსიშ ნაწახნაკა ოლიმპიას

მინი|თეხანური რეკონსტრუქცია

**ზევსიშ ნაწახნაკა ოლიმპიას** — მოსოფელიშ შკვითი სამანცარობაშე ართ-ართი, ღორონთ ზევსიშ გიგანტური ნაწახნაკა ზევსიშ ოხიდას, ნოღა ოლიმპიას. გაჭყჷ არქიტექტორი ფიდიასიქ ქრისოელეფანტური ტექნიკათ, ჯვ. წ. 430-იან წანეფს. იდვალუაფუდჷ ოხიდაშ ცელას. სიმაღალათ 12,4 მეტრი რდჷ. ნაწახნაკაშ გეშა 60-შე უმოსი ანტიკური ჩინება რე ჩქინდა მოჭირინაფილი, თიში მეჯინური სახე რეკონსტრუირაფილი რე პავსანიაშ ეჭარუაშ, სტრაბონიშ ჩინებეფს, თაშნეშე მონეტეფს რინელი ემნახანტეფიშ ოსხირშა: ზევსი, დუდს მინოდგუმილი ზეთიშხილიშ გურგინით დო გინაქუნალით, ნამუსჷთ ეხანტილი რდჷ ჩხოლარეფიშ დო შორიეფიშ, გეხედჷ ანდაღებულ მასალეფით აკნაგეფუ ხვისტას, კვარჩხან ხეს უკებუდჷ სფერო, ნამუსჷთ გერდჷ ნიკეშ ფიგურა, მარძგვანს — სკიპტრა კიღურაშ ფიგურათ. ხვისტა მოკვანეილი ტდჷ ანდა ფიგურათ, რელიეფით დო პინაქსით.

ლუკიანე სამოსატალიშ გინნაჩემუთ, ჯვ. წ. II ოშწანურას, დიხაშნწალუაშ შედეგო დეღამაკჷ, ნაწახნაკას რესტავრაცია იკეთეს მოწახნაკე დიმოფონტექ. ვარაუდენა, ნამჷ-და ზევსიშ ნაწახნაკაქ მიჯალაგჷ 425 წანას, ოხიდას გორჩქინელი დაჩხირიშ შედეგო. გიორგი კედრენეშ ჩინებათ, V ოშწანურაშ დაჭყაფუს, თინა კონსტანტინოპოლშა გეგნირეს, სოდე მიჯალაგჷ 475 წანაშ დაჩხირიშ შედეგო. თე ნაწახნაკაშ იკონოგრაფიაქ დუდი იძირჷ ჯვეშრომაულ ნაწახნაკეფს (სამან., I ოშწანურაშ ნაწახნაკა „იუპიტერი“, ერმიტაჟი, სანქტ-პეტერბურგი დო შხვ.).

კატეგორია:მოჯალაგერი ნაწახნაკეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ სამანცარობეფი
კატეგორია:მუნჭყვიშ ყვილიშ ნამუშერეფი ხელუანობას
კატეგორია:ზევსიშ ნაწახნაკეფი
ეფესოშ ოხიდა

[მინი|300px|ეფესოშ ოხიდაშ მოდელი, პარკი [მინიატურკი, სტამბოლი, თურქეთი.]]
[thumb|300px|არტემიდაშ ოხიდაშ აბანი [ეფესოს, თურქეთი; მუსხირენი სჷმეტიშ ნოსქილადიშ მოხ დუშეიანი ოხიდაშე მუთუნქ ვადოსქიდჷ.]]
**არტემიდაშ ოხიდა** (ბერძენ. *Artemision*, ლათ. *Artemisium*), თაშნეშე **ეფესოშ ოხიდა**, **დიანაშ ოხიდა** — მოსოფელიშ შკვითი სამანცარობაშე ართ-ართი, ბერძენული ოსურღორონთი არტემიდაშოთ მენძღვიებული ოხიდა ეფესოს; აკოგაფილი რე დოხოლ. ჯვ. წ. 550 წანას სპარსეთიშ იმპერიაშ აქამენიანეფიშ დინასტიაშ მართუალაშის. ასე თურქეთიშ ტერიტორიას იდვალუაფუ.

დუდშეიანი ოხიდაშე ასეშა მუთუნქ ვადოსქიდჷ. თინა აკოგაფაშ თებაშე, ხეთეშე, გარძახი გეგნოჭჷ ჰეროსტრატექ, ზუსტას თიმ დღას, მუჟანსჷთ ალექსანდრე მაკედონარქ დებადჷნ, თიქ თეჯგურა რსულჸოფუაშ მოჯალაგუათ მუში ჯოხოშ უღურალა ოკოდჷ. თინა ოჭოფეს დო კონწარი წამებაშ უკული ღურათ დასაჯეს. თე ამბეშ რაგადი ვარ-და თიში ჯოხოშ შინუა არძაშო ვაშინერებული რდჷ, თინეფს შქას არძა სახეშ მემატიანეს. მუსხირენი ოშწანურაშ გოძვენას, თიში ჯოხოშ შინუა ღურათ ისაჯებუდჷ. მარა, მუჭოთ ჩქჷ ჰეროსტრატექ ღანკის ქემიოჭირინჷ, ირი შვანს მუში ქიმინუაშ გეჸვენჯი 25-26 ოშწანურაშ გოძვენას იშენით.

ასეშო თე ტერიტორია ორხველჷ სელჩუკიშ გალეგანობას. ტერიტორია მერჩქინელი რე ზოხოთ გემარენჯი, გოთხორუეფიშ ბორჯის მენაგორეფუ სჷმეტიშ ფრაგმენტით.

## ქოძირით თაშნეშე
*მოსოფელიშ შკვითი სამანცარობა

## სქოლიო

## ბიბლიოგრაფია
*Anton Bammer, "პერიპტეროსი" *Anatolian Studies 40* (1990), გვ.&nbsp;137–160.
*Lynn R. LiDonnici, "The Images of Artemis Ephesia and Greco-Roman Worship: A Reconsideration" *The Harvard Theological Review 85*. (4 ოქტომბერი, 1992), გვ. 389–415.
*Irene Ringwood Arnold, "Festivals of Ephesus", *არქეოლოგიის ამერიკული ჟურნალი*, გამოცემა. 76, No. (1 იანვარი, 1972), გვ. 17-22.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ეფესოშ ოხიდა  ბრიტანეთიშ მუზეუმიშ ხასჷლა 
*ფლორენც მარი ბენეტი, ''ამაზონკეფწკჷმა მერსხილი რელიგიური კულტეფი:'' (1912): დუდი III: ეფესოშ ოხიდა
*ჯეიმზ გრანტი: ''ეფესოშ ოხიდა''
*ეფესოშ ოხიდა (W.&nbsp;R.&nbsp;Lethaby, 1908)
*თეხანური სურათეფი

კატეგორია:ჯვეში ბერძენული არქიტექტურა
კატეგორია:აკოცუმილი ოხიდეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ სამანცარობეფი
სერენგეტი

thumb|300px|სერენგეტიშ ველეფი
**სერენგეტი** (Serengeti, მააშ ნინაშა „თოლუჭირინაფუ ველეფი“) — ეკოსისტემა, ნამუშ გეოგრაფიული რეგიონი იკათუანს ოორუებჟადალურ ტანზანიას დო და ობჟათე-ბჟადალი კენიას; აკმადგინანს დოხოლაფირო 30 000 კმ²-ს.

სერენგეტი მენძელენს უშხუაშ დო არძაშე განწეხანიშ ნოტყელეფიშ დიხაშჟილენი მიგრაციას მოსოფელს დო ართ-ართი რე მოსოფელიშ ვითი ორთაშობური ოფირჩაშე. რეგიონს მუსხირენი ერუანული პარკი დო ნოტყელეფიშ ტყაჩირი რე. 

თაქ ხე 70-შახ შხუ ბჟაშუმუ დო 500-შახ ფაუნაშ გვარობა. ჩხოლარეფიშ ოქიანუშ ანდაფერუანობა გოპიჯაფილი რე კლიმატური პიჯალეფიშ კაბეტი ნაირგვარობათ დო იკათუანს ტროპიკულ ტყალეფს, ჭყენჭყეფს, სავანეფს, ხალიეფს დო ოაზისეფს. ბჯაშუმუეფშე არძაშე უმოსო ხე ცაშფერი გნუ, გაზელი, ზებრა დო ტყარი კამბეში.

გჷმათუტაშო დოხოლაფირო 2 მილიონი მადიარე ბჟაშუმუ იჭყანს მიგრაციას ოორუეშე სუბეეფშე ობჟათეშ რზენეფშა, წყარმალუ მარაშ გინოჭკირუათ, ჭვემაშ წყარიშ გორუას. პირელს, თინეფი კჷნე ოორუეშეა ირთჷნა ბჟადალიშ მუკოლუაფათ, კჷნე წყარმალუ მარაშ გინოკვათუათ. თე ფენომენშა შხირას ქართაკელი მიგრაცია უჯოხონა. თე შარალუაშის ტანზანიაშე ჟიმოლენი კენიაშ მასაი-მარაშ ტყაჩირშახ, ნამუთ 800 კმ-ს აკმადგინანს, მინშა არძაშ უკულაში 250 000 გნუ გუთმოთჭორდჷ. ღურალაშ ბაძაძი შხვადოშხვა რე, თინეფს შქას მახვამილაფარი ჩხოლარეფი. მიგრაციაშ ქრონიკა ეჭარილი რე, 1994 წანაშ დოკუმენტურ ფილმს "აფრიკა: სერენგეტი".

## ქოძირით თაშნეშე
*სერენგეტიშ ეროვნული პარკი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Serengeti
* Seven Natural Wonders of Africa 
* Serengeti National Park Official Website

კატეგორია:კენიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:ტანზანიაშ გეოგრაფია
ხუჯიშ ბიცეფსი

300პხ|right|thumb|ჭითათ მოღანკილი რე ბიცეფსეფი

**ბიცეფსი** (ლათ. biceps – ჟირდუდა) — ჟირდუდა კუთი. ხუჯიშ ბიცეფსი იჭყაფუ აფხაშ ყვილშე დო მემარგებული რე სხივიშ ყვილიშ ებუქურელს; კიჩუნს ხეს დუჸიშ ორსხუს დო ჸვილეს მიკმართინუას გალე (ქძ. სუპინაცია). 

## ქოძირით თაშნეშე
*სუპინაცია
*ჩირქეშ ბიცეფსი

## ლიტერატურა

კატეგორია:კუთეფი
კატეგორია:ანატომია
ლიდიარეფი

[thumb|265px|right|ლიდიაშ იმპერიაშ რუკა [კრეზიშ საბოლა მართუალაშ თუდო, ჯვ. წ. 6-ა ოშწანურა.(ჯვ. წ. 7-ა ოშწანურაშ ხურგეფი რე ჭითათ)]]
**ლიდიარეფი** ვარ-და **მეონეფი**, — ეშალაფირი კათა, ნამუეფჷთ რაგადანდეს ინფოევროპული ნინეფიშ ანატოლიური ბუნაშ (ვარ-და ჸაშ) ლიდიური გიმენბუნაშ ლიდიურ ნინაშა. ლიდიარეფი თინეფს გიოდვეს ასირიალეფქ დო ბერძენეფქ, მუშჯოხოდვალა რდჷ „მეონეფი“, ხოლო ართი მუშჯოხოდვალა რდჷ „სფარდენეფი“. ხეთური ხენაჭარეფს ქიანას ჯოხოდჷ *მასა*, მენცარეფი თეს ორწყრნა მეონიაშ ჯოხოდვალაშ უმოსი ჯვეში ფორმას. ქსანთუსი ლიდიარიშ მეჯინათ, მეონეფიშ პირველი მაფა რდჷ ატისი, ნამუსჷთ ჸუნდუ ჟირი ქომოლსქუა: ლიდუსი დო ტირრენუსი. თინეფქ დირთეს ლიდიარეფო დო ტირრენიალეფო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ლიდია
* ლიდიური ანბანი

## სქოლიო

კატეგორია:ჯვეში მორჩილი აზიაშ კათეფი
კატეგორია:ლიდია
საინიაბული

**საინიაბული** (ლაო. ໄຊຍະບູລີ) — ნოღა ლაოსის, საინიაბულიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია:ლაოსიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ფონფონგი

**ფონფონგი** (ლაო. ໂພນໂຮງ) — ნოღა ლაოსის, ვიენტიანიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია:ლაოსიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
დანანგი

**დანანგი** () — ვიეტნამიშ ცენტრალური დოჸუნალაშ ხუთი ნოღაშე ართ-ართი, მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ მახუთა ნოღა რე. იდვალუაფუ წყარმალუ ჰანიშ ობჟათე ჩინეთიშ ზუღაშა ინოიკათაფაშ აბანს, ვიეტნამიშ ართ-ართი შანულამი ონიშოლი რე. იდვალუაფჷ ობჟათე-ცენტრალური რეგიონიშ ოორუეშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Đà Nẵng თარობაშ ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ონიშოლეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ონიშოლეფი
კანთო

**კანთო** () — ვიეტნამიშ ცენტრალური დოჸუნალაშ ხუთი ნოღაშე ართ-ართი, მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ რე მაანთხა ნოღა  დო მეკონგიშ დელტაშ რეგიონიშ უშხუაში დოხორელი პუნქტი.იდვალუაფუ ნანანოღა ჰანოიშე 1888 კილომეტრიშ მეძენას დო ჰოშიმინიშე —169 კილომეტრის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Cần Thơ თარობაშ ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ჰაიფონი

**ჰაიფონი** () — ვიეტნამიშ ცენტრალური დოჸუნალაშ ხუთი ნოღაშე ართ-ართი, მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ რე მასუმა ნოღა  დო ჭითა წყარმალუშ დელტაშ რეგიონიშ თარი ონიშოლი. იდვალუაფუ ნანანოღა ჰანოიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე 108 კილომეტრიშ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ჰაიფონგიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ონიშოლეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ონიშოლეფი
ბაკზიანგი

**ბაკზიანგი** () — ვიეტნამიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე მადვალი პროვინციული ნოღა (2005 წანაშე). ბაკზიანგიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მიშმურს ოორუე-ბჟაეიოლიშ რეგიონიშ აკოდგინალუაშა.

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ბიენჰოა

**ბიენჰოა** () — ნოღა ვიეტნამიშ ობჟათეშე. დონგნაიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მიშმურს ჰოშიმინიშ აჰლომერაციაშა, ჰოშიმინიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე. 1 კლასიშ პროვინციული ნოღა, მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ ვიეტნამს მააშვა აბანს რე.

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ქემარაკფუმინი

**ქემარაკფუმინი** () — ნოღა კამბოჯას. კოჰკონგიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:კამბოჯაშ ნოღეფი
პრეჰვიჰია

**პრეჰვიჰია** () — ნოღა კამბოჯაშ ოორუეშე. პრეჰვიჰიაშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:კამბოჯაშ ნოღეფი
პოიპეტი

**პოიპეტი** () — ნოღა კამბოჯაშ ოორუე-ბჟადალშე, კამბოჯა-ტაილანდიშ ხურგის. ბანტეიმეანტეიშ პროვინციაშ პოიპეტიშ მუნიციპალიტეტიშ ცენტრი.

კატეგორია:კამბოჯაშ ნოღეფი
კატეგორია:ბანტეიმეანტეიშ პროვინციაშ ნოღეფი
ბაკლეუ

**ბაკლეუ** ( ) — პროვინციული ნოღა ვიეტნამიშ ობჟათეშე. ბაკლეუშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მიშმურს მეკონგიშ დელტაშ რეგიონშა. 2019 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღა ოშქაშე ზჷმაშ დოხორინელი პუნქტი რე. ნოღაშ ჸოფირი ჯოხოდვალა რდჷ **ვინლოი** (**Vĩnh Lợi**).

## სქოლიო

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ასურბანიფალი

**ასურბანიფალი** (აქად. 𒀸𒋩𒆕𒀀, *აშურ-ბანი-აფლი*, დ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 685 — ღ. ჯვ. წ. 631) — ნეო-ასურული იმპერიაშ მაფა ჯვ. წ. 669-631 წანეფს, სარგონიდეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი. მირჩქინუაფუ მუჭოთ ასურეთიშ ეკონია დიდი მაფა. თიში ღურაშ უკულ მალას ასურეთის ქიდიჭყჷ ანარქიაშ ხანაქ დო იმპერიაქ ხოლო აკოცუ. 

ასურბანიფალი რდჷ ასარხადონიშ სქუა. ასარხადონს ასურეთიშ ხვისტა უნჩაში ქომოლსქუა შამაშ-შუმ-უკინიშა ვეგნუჩამუ დო მონძეთ უკულაში ქომოლსქუა ასურბანიფალი გეგმაცხადჷ. ასარხადონქ შამაშ-შუმ-უკინის გეგნოჩჷ ბაბილონეთიშ ხვისტა. ჯვ. წ. 669 წანას დოღურჷ ასარხადონქ. ასურეთიშ მაფათ ასურბანიფალქ გინირთჷ დო შამაშ-შუმ-უკინიქ ბაბილონეთიშ მაფათ. 

ასურბანიფალი მუში მართუალაშ გოძვენას ძალამს ოცადუდჷ იმპერიაშ ართოიანობაშ თხილუას. ოლიმუდჷ არყებული ეგვიპტარეფს. შანულამი ოურდუმე კამპანია ასურბანიფალქ აწარმჷ ელამიშ მეხჷ. ასურბანიფალიშო პრობლემათ გინირთჷ მუში ჯიმაქ შამაშ-შუმ-უკინიქ ხოლო, ნამუთ მუში უკულაში ჯიმას ვამორჩილუდჷ. ჯვ. წ. 665, 653, 647-646 წანეფს ასურბანიფალქ კონწარო დამარცხჷ ელამარეფი. ჯვ. წ. 652 წანას ეარყჷ შამაშ-შუმ-უკინიქ დო ასურეთიშ მეხჷ აკოშაყარუ ნძალიერი კოალიცია, მარა კოალიციაქ დემარცხჷ. ჯვ. წ. 648 წანას ასურბანიფალქ ბაბილონიშ ქართას (ალყა) ქინახუნუ. ქართაშ მიმალობას დოღურჷ შამაშ-შუმ-უკინიქ. ასურბანიფალიშ მართუალაშ უკულიანი პერიოდიშ გეშა ბრელი მუთუნი ვარე რჩქინელი. ჸათე ბორჯიშ ისტორიული წყუეფს ჩქინდა ვამუჭირინუაფჷ. რჩქინელი რე თინა ნამდა ასურბანიფალი რდჷ კონწარი დო უბადო მამართალი. ელამიშ მოჯალაგუა ასურბანიფალიშით, მერჩქინელი რე მუჭოთ გენოციდი. ასურბანიფალქ მიპალუ ბრელი გომორძგუეფი, მარა თინეფიშ უმენტაშობას ასურეთიშო კაბეტი სტრატეგიული შანულობა ვაუღუდჷ. ასურბანიფალს ეგვიპტექ ბოლოშა ვაგაკონტროლებუ. თაშნეშე, ოურდუმე ექსპედიციეფქ ძალამს დადაღარჷ ასურეთი ეკონომიკურო, მუშენდა ლჷმეფიშ წარმება თხულენდჷ დიდი მუდანობაშ ფინანსური რესურსეფს. ასურბანიფალიშ კონწარი პოლიტიკაქ მუში ჯიმაშ შამაშ-შუმ-უკინიშ დო ბაბილონეთიშ მეხჷ, ძალამს განძალიერჷ ანტიასურული სენტიმენტეფი იმპერიაშ მასშტაბით. 

ასურბანიფალი რდჷ კულტურაშ დო ხელუანობეფიშ ალმარენჯი მონარქი. თინა დაინტერესებული რდჷ ანტიკური მესოპოტამიური ლიტერატურათ. ასურბანიფალიშ ზოჯალათ ნინევიას ეიოგეს ბიბლიოთეკა, სოდეთ იჩუალუაფუდჷ შხვადოშხვა ტიპიშ დოკუმენტეფი, ტექსტეფი (ტკილიშ ფირფიტეფი). ჩქინი ბორჯიშა მაჭირინუ დოხოლაფირო 30,000 ჸათეცალი ტექსტიქ, ნამუთ უშანულამაში წყუ რე მესოპოტამიური ნინაშ, რელიგიაშ, ლიტერატურაშ დო მენცარობაშ ორკვიებელო. წორეთ თექ, ბიბლიოთეკაშ გონთხორუეფიშ ბორჯის, არქეოლოგეფქ მიოგორეს გილგამეშიშ ეპოსიშ ტექსტის.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნეო-ასურული იმპერია
* ასურეთიშ მაფეფი
* ასურბანიფალიშ ბიბლიოთეკა

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 685
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 631
კატეგორია:ასურეთიშ მაფეფი
კატეგორია:სარგონიდეფი
კამაუ

**კამაუ** ( ) — პროვინციული ნოღა ვიეტნამიშ ობჟათეშე. კანაუშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მიშმურს მეკონგიშ დელტაშ რეგიონშა. იდვალუაფუ ვიეტნამიშ დინოხოლენი ტერიტორიაშ (სქირონიშ) არძაშე უკიდაში ობჟათე ნორთის.

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
სოკჩანგი

**სოკჩანგი** ( ;  ) — ნოღა ვიეტნამიშ ობჟათეშე, სოკჩანგიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მიშმურს მეკონგიშ დელტაშ რეგიონშა.

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ბარია

**ბარია** (; ) — ნოღა ვიეტნამს, ბარია-ვუნგტაუშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მიშმურს ობჟათე-ბჟაეიოლი რეგიონშა.

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ბენმათუო

**ბენმათუო** (; , ჸოფირი **ლაკზიაო** (**Lạc Giao**)) — ნოღა ვიეტნამს, დაკლაკიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მიშმურს ცენტრალურ-პლატოშ რეგიონშა.

## სქოლიო

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ზიანგია

**ზაინგია** () — ნოღა ვიეტნამს, დაკნაუმიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მიშმურს ცენტრალური პლატოშ რეგიონშა.

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ნეო-ასურული იმპერია

**ნეო-ასურული იმპერია** — ჯვეში მესოპოტამიური სახენწჷფოშ,  ასურეთიშ ჸოფაშ მაანთხა დო ეკონია პერიოდი, ნამუთ იჭყაფჷ ჯვ. წ. 911 წანას, ადად-ნირარი II-შ ხვისტაშა ეშულათჷ. ჯვ. წ. მაჩხორა-მაშკვითა ოშწანურეფიშ გოძვენას, იმპერიაქ მიოჭირინუ შანულამი ტერიტორიული ექსპანსიას. ჸათე ბორჯიშო თინა წჷმარინუანდჷ უდიდაში იმპერიას მოსოფელიშ მასშტაბით. ნამთინე მენცარი ნეო-ასურული იმპერიას მითმირჩქინანს მაართა იმპერიათ ისტორიას. ნეო-ასურული იმპერიაქ კაბეტი კულტურული, ადმინისტრაციული დო ოურდუმე გოლინა იღვენუ უკულიანი შხვა დიდი იმპერიეფიშა, სამანგათ: ახალი ბაბილონიშ ომაფეშა, აქემენიანეფიშ იმპერიაშა დო სელევკიდეფიშ სახენწჷფოშა. ტერიტორიული ექსპანსიაშ ზენიტის, ნეო-ასურული იმპერიას ჸუნდჷ უნძალიერაში აკოანჯარაფილი ნძალეფი დო აკონტროლენდჷ შქაწყარმალონას, ლევანტის, ეგვიპტეს, თაშნეშე ანატოლიაშ, არაბეთიშ ჩქონიშ დო თეხანური ირანიშ დო სომხეთიშ შანულამი ნორთეფს.

ნეო-ასურული იმპერიაშ ორდოიანი მაფეფი ოცადუდეს მესოპოტამიაშ, ბჟაეიოლი ანატოლიაშ დო ლევანტიშ ჸეთი ტერიტორიეფიშ დორთინაფას, ნამუეფით ჯვ. წ. XI ოშწანურას მიოდინუ იმპერიაქ. ასურნასირფალ II-შ მართუალაშ ბორჯის (ჯვ. წ. 883-ჯვ. წ. 859) ასურეთიქ გინირთჷ დომინანტური სახენწჷფოთ არხო ბჟაეიოლს. ასურნასირფალქ მუში ოურდუმე ექსპედიციეფით გეგშართჷ სქირონაშქა ზუღაშპიჯეთიშა. თიქ ნანანოღა აშურიშე ქალხუშა გეგნიღჷ. იმპერიაქ ხოლო უმოსო გედიდჷ დო გეფართინუ ასურნასირფალ II-შ მონძეშ დო  გეჸვენჯი მაფაშ სალმანასარ III-შ მართუალათ. სალმანასარიშ ღურაშ უკულ ქიდიჭყჷ სტაგნაციაშ პერიოდიქ, ნამუსჷთ "დიდებუანეფიშ ხანას"-ს უძახჷნა. ჸათე ბორჯის რეალური ხეშუულება უკინებუდეს ოურდუმე დო პოლიტიკური მოღალეეფს, დედაღარჷ ცენტრალური მართუალაქ. ჸათე ხანაქ გესურჷ ტიგლათფილესერ III-შ (ჯვ. წ. 745-ჯვ. წ. 727) ბორჯის, ნამუქჷთ კინ განძალიერჷ ცენტრალიზაფილი მართუალა, დო შხვადოშხვა ოურდუმე კამპანიეფიშ შედეგო დახე ჟირშა გადიდჷ იმპერიაშ ტერიტორია. თიქ ქიდიჸუნუ ბაბილონეთი დო ლევანტიშ კაბეტი ნორთი. სარგონიდეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი სინახერიბიქ (ჯვ. წ. 705-ჯვ. წ. 681)  ნანანოღა ნინევიაშა გეგნიღჷ. გეჸვენჯი მამართალქ ასარხადონქ (ჯვ. წ. 681-ჯვ. წ. 669) ეგვიპტე ქიდეკინჷ დო ასურეთიშ იმპერიაქ მიოჭირინუ ექსპანსიაშ ზენიტის. მარა გომორძგუეფიშ დო წჷმოძინეფიშ პერიოდი ბრელს ხანს ვაგაგინძორებე. ჯვ. წ.  VII ოშწანურაშ დათებუს, ნეო-ასურული იმპერიაქ უცბას მიჯალაგჷ ბაბილონარეფიშ არყებათ დო მიდიარეფიშ მიშაჭკირუათ. ასურეთიშ იმპერიაშ ჸათაშ, უცბაშიანი დონთხაფაშ ბაძაძეფი ასე ხოლო დებატეფიშ საგანი რე თეხანური მენცარეფს შქას.

## ლიტერატურა
* Frahm, Eckart (2023). Assyria: The Rise and Fall of the World's First Empire. Bloomsbury.

კატეგორია:ასურეთიშ ისტორია
კატეგორია:ნეო-ასურული იმპერია
იენბაი

**იენბაი** (;) — ნოღა ვიეტნამს, იენბაიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მიშმურს ოორუე-ბჟადალიშ რეგიონიშ აკოდგინალუაშა.

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ფული

**ფული** () — ნოღა ვიეტნამს, ჰანამიშ პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრი, მიშმურს ჭითა დელტაშ რეგიონიშ აკოდგინალუაშა.

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ვიეტნამიშ ნოღეფი
კატეგორია:ვიეტნამიშ პროვინციეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ნაბუქოდონოსორ II

**ნაბუქოდონოსორ II** (დ. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 642 — ღ. ჯვ. წ. 562 წანაშ 7 გჷმათუთა) — ახალი ბაბილონიშ მაფა ჯვ. წ. 605-562 წანეფს. ხვისტაშა ეშართჷ მუამუშიშ ნაბოპალასარიშ ღურაშ უკულ. ნაბუქოდონოსორი მირჩქინუაფჷ ახალი ბაბილონიშ უდიდაში მაფათ. შინელი რდჷ ოურდუმე კამპანიეფით, თაშნეშე შხვადოშხვა პროექტეფით. თის მითმიოჭარანა ბაბილონიშ მუკობუნაფილი ბაღეფიშ ეგაფას.

მუამუშიშ მართუალაშ ბორჯის, ნაბუქოდონოსორი ოკათუდჷ ლჷმეფს ასურეთიშ მეხჷ. ჯვ. წ. 605 წანაშ ქარხემიშიშ ბურჯაფის, ნაბუქოდონოსორქ კონწარო დამარცხჷ ეგვიპტარეფი. ჸათე ოურდუმე ექსპედიციეფს ნაბუქოდონოსორქ დუდი გიმირჩქინჷ მუჭოთ ნიჭიერი მანჯღვერთარქ. ნეო-ასურული იმპერიაშ მოჯალაგუაშ უკულ, წორეთ ახალი ბაბილონიშ ომაფექ გინირთჷ უნძალიერაში სახენწჷფოთ არხო ბჟაეიოლს.

ნაბუქოდონოსორიშ მართუალაშ დაჭყაფური წანეფი ვეხასიათებუდჷ სერიოზული ოურდუმე წჷმოძინეფით. თინა ოცადუდჷ ეგვიპტეშ დოჸუნაფას, მარა უმოღეთ. უკულ ლევანტის, არდგილი უღუდჷ არჸებეფს ნაბუქოდონოსორიშ ხეშუულებაშ მეხჷ. მარა ჯვ. წ. 580-იანი წანეფიშო პოლიტიკური სიტუაციაქ ნაბუქოდონოსორიშ საჯგიროთ დითირჷ. თიქ მუში ვასალეფიშ არყებეფი ზისხირს ქინაშკვიდუ დო ძალამს დადაღარჷ ეგვიპტარეფიშ გოლინა ლევანტიშ რეგიონს. ჯვ. წ. 587 წანას ნაბუქოდონოსორქ გემშეჭკირჷ დო მოჯალაგუ იუდეარეფიშ ომაფე დო თიში ნანანოღა იერუსალიმი. ნაბუქოდონოსორქ იერუსალიმიშ დო ხოლოს მადვალუ ტერიტორიეფიშ მახორუეფი ბაბილონიშა გეგნახორუ. იერუსალიმიშ მოჯალაგუათ დო ფინიკიური ნოღა ტვიროსიშ ეჭოფუათ ნაბუქოდონოსორქ გასურჷ ბაბილონიშ ომაფეშ ტრანსფორმაცია არხო ბჟაეიოლიშ დომინანტური სახენწჷფოთ.  

წჷმოძინელი ოურდუმე კამპანიეფიშ მოხ, ნაბუქოდონოსორი ხემანჯღვერენდჷ შხვადოშხვა რეკონსტრუქციული პროექტეფს. თიქ მიშეღჷ კაბეტი თია ნოღა ბაბილონიშ გოახალაფაშა.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* მოსოფელიშ ისტორიაშ ენციკლოპედია

კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 642
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 562
კატეგორია:ბაბილონეთიშ მაფეფი
კატეგორია:ახალი ბაბილონიშ მაფეფი
თიქრითი

**თიქრითი** () — ნოღა ერაყის. სალაჰ-ედ-დინიშ მუჰაფაზაშ უკაბეტაში ნოღა დო ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ერაყიშ ნოღეფი
კატეგორია:ერაყიშ მუჰაფაზეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ნურ მუჰამედ თარაქი

**ნურ მუჰამედ თარაქი** (პუშტუ. نور محمد ترکی‎; დ. 14 კვირკვე, 1917 — ღ. 9 გჷმათუთა, 1979) — ავღანარი კომუნისტი რევოლუციონერი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი დო ჭარუ, ავღანეთიშ ოკათე დემოკრატიული პარტიაშ დუმარსხუაფალი. რდჷ თე პარტიაშ გენერალური მელამოსე 1965-1979 წანეფს დო რევოლუციური სხუნუშ დუდმახვენჯი 1978-1979 წანეფს.

დებადჷ ნავას, ღაზნიშ პროვინციას, პუშტუნეფიშ ფანიას. ახალნორდობაშე დაინტერესებული რდჷ ჟურნალისტიკათ დო ჭარალუათ. 1940-იანი წანეფიშე დიჭყჷ ლიტერატურული კარიერა. რდჷ ავტორი შხვადოშხვა თხობელუეფიშ, ნოველეფიშ, ნამუეფით ორხველუდჷ სოციალისტური რეალიზმიშ ჟანრის. 1953 წანას თარაქი ქუდარინეს ავღანეთიშ საელჩოშ ატაშეთ ვაშინგტონს. ავღანეთიშა დორთინაშ უკულ, თარაქიქ ქუდარსხუ მათანგალეფიშ ოფისი, ნამუთ ოინალუდჷ შხვადოშხვა ურცხოული ორგანიზაციეფს. თარაქიქ აქტიურო ქაკათჷ პოლიტიკას 1960-იანი წანეფიშე.  1963 წანას ქუდარსხუ მარქსისტული ავღანეთიშ ოკათე დემოკრატიული პარტია (აოდპ), ნამუსჷთ ხოლოშიანი ურთიართალა უღუდჷ სხუნუეთიწკჷმა. აოდპ-შ დინახალე არსებენდჷ პოლიტიკური კონფლიქტი, ჸათეშ გეშათ 1967 წანას პარტიაქ ჟირო გირთუ: "პარჩამი"-შ ფრაქციაშ ლიდერი რდჷ ბაბრაქ ქარმალი დო "ხალქი"-შ ფრაქციაშ თარაქი. 1977 წანას ჟირხოლო ფრაქციაქ კინ აკიართიანჷ. 1978 წანას ავღანეთის ქუმოხვადჷ საურიშ რევოლუციაქ, ნამუშ შედეგო გეგთარაგვეს მუჰამედ დაუდიშ თარობა. რევოლუციაშ ლიდერეფი რდეს თარაქი დო ჰაფიზულა ამინი. დაუდიშ გინორაგვაფაშ დო ჸვილუაშ უკულ, გიჭყჷ ართპარტიული დემოკრატიული რესპუბლიკაქ, ნამუსჷთ მართუნდჷ აოდპ, თარაქიშ დუდალათ.

მართუალაშ ბორჯის, თარაქიქ წიმიჭყჷ მარქსისტული რეფორმეფი, ნამუეფით ავღანეთის პოპულარული ვარდჷ. თაშნეშე, თიქ გამათხოზჷ ოპონენტეფს, პარჩამიშ მაკათურეფი დო დისიდენტეფი ოჭოფუ დო ჯიხას ქუდახუნუ. ჸათე დო შხვა ფაქტორეფქ მალას გიმიჭანუ არყებეფი ავღანეთის. თარაქი მოხვარას თხულენდჷ სხუნუეთის. უკულ, თარაქიქ მინდომუ ამინიშ დათხინაფა ხოლო. ამინიქ თიში სერიოზული დო ნძალიერი ოპონენტო გინირთჷ. 1979 წანაშ 14 ეკენიას, ამინიქ გეგთარაგუ თარაქი. თე წანაშ 9 გჷმათუთას, ამინიშ ზოჯალათ თარაქი დოჸვილეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ავღანარეფი
კატეგორია:ავღანარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ავღანარი ჟურნალისტეფი
კატეგორია:ავღანარი ჭარუეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ პრეზიდენტეფი
დარაა

**დარაა** () — ნოღა სირიას, დარააშ მუჰაფაზაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სირიაშ ნოღეფი
კატეგორია:სირიაშ მუჰაფაზეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ლიკისა

**ლიკისა** (ტეტ. *Likisá*, ) — ნოღა ბჟაეიოლ ტიმორს, ლიკისაშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 

კატეგორია:ბჟაეიოლი ტიმორიშ ნოღეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლი ტიმორიშ ოლქეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ერმერა

**ერმერა** (ტეტ. დო ) — ნოღა ბჟაეიოლ ტიმორს, ერმერაშ მუნიციპალიტეტიშ ჸოფირი ადმინისტრაციული ცენტრი. 

კატეგორია:ბჟაეიოლი ტიმორიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ოკუსი-ამბენოშ მუნიციპალიტეტი

**ოკუსი-ამბენოშ მუნიციპალიტეტი** (თაშნეშე უბრალეთ **ოკუსი**, **ამბენუ**; , ) — ბჟაეიოლი ტიმორიშ რესპუბლიკაშ მორჩილი ბჟადალური გვერდოექსკლავი. მუნიციპალიტეტიშ ფართობი — 817,23 კმ² (ქიანაშ ტერიტორიაშ 5,6%). ადმინისტრაციული ცენტრი — ნოღა პანტე-მაკასარი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Union of Capital Cities of the Portuguese Language (in Portuguese)
*Association of Soldiers of Oecusse (in Portuguese) 
*La'o Hamutuk: ''Special Economic Zone in Oecusse'' (in English & Tetum)
*Oecusse Enclave 
*Official Timor-Leste Regional Governmental Website: for RAEOA and ZEESM TL: www.zeesm.tl 

კატეგორია:ბჟაეიოლი ტიმორიშ მუნიციპალიტეტეფი
კატეგორია:ანკლავეფი დო ექსკლავეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლიტიმორი-ინდონეზიაშ ხურგი
ელ-აჰმადი

**ელ-აჰმადი** () — ნოღა ქუვეითის, ელ-აჰმადიშ მუჰაფაზაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:ქუვეითიშ ნოღეფი
კატეგორია:ქუვეითიშ მუჰაფაზეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ასტიგმატიზმი

მინი|მარჯვნივ
მინი|მარჯვნივ|ასტიგმატიზმიშ ბორჯის ტექსტიშ მობარჟღილო ძირაფა

**ასტიგმატიზმი** — თოლიშ სინთემატახუ აპარატიშ დეფექტი, ნამუთ გჷმოჭანაფილი რე ქაბაკანიშ დო უმოსი ოშა-გოშათ, ბროლიშ ჟიპიჯიშ ვაწორწი სიღულანეთ. ართ თოლს ამეტროპიაშ შხვადოშხვა სახეშ, ვარ-და ართი სახეშ ამეტროპიაშ შხვადოშხვა ხარისხიშ მესვარუა.

ასტიგმატიზმი რე ჟირი თარი ურთიართპერპენდიკულარულ მერიდიანს არძაშე ჸონიერი დო არძაშე დაღარი გინმატახალი უნარი. თეშ შედეგო თოლიშ ბადეს მიღებუაფუ ბარჟღილი დო მოლანდღვე ემნახანტეფი. კანკალეშა ასტიგმატიზმი ივითარებუ ოპერაციაშ, ქაბაკანიშ ლახარეფიშ, თოლეფიშ ღამაკუეფიშ უკული. გიშმართჷნა ასტიგმატიზმიშ გეჸვენჯი სახეეფს: უკაჭული ასტიგმატიზმი: – ართ–ართ თარ მერიდიანს ემეტროპია, მაჟირას – მიოპია ვარ-და ჰიპერმეტროპია; რთული ასტიგმატიზმი – ჟირხოლო თარ მერიდიანს ართნერი სახეშ ამეტროპია, მარა შხვადოშხვა ხარისხიშ; მესვარილი ასტიგმატიზმი – ართ–ართ თარი მერიდიანს რე მიოპია, მაჟირას – ჰიპერმეტროპია.

მახორობაშ ართ ნაანთხალს რე თ.ჯ. ფიზიოლოგიური ასტიგმატიზმი (0.5 D), ნამუთ ვათხულენს ინოკათუას, მარა ასტიგმატიზმიშ დონე 1.0D-შე უმოსი ქორე-და, თენა გაულას იღვენუას თოლსინთეშა დო ოხვილური რე კორექცია. ასტიმატიზმიშ დიაგნოსტირება შხირას ხვადუ ბაღანეფს დოხოლაფირო ჟირი წანაშ ხანს თოლსინთეშ პროფილაქტიკური გოჯინაშის.

## სიმპტომეფი
ასტიგმატიზმიშის უჩქჷ თოლს რკება, კანკალეშა მეკონეფიშ მოლანდღვ ძირაფა, მუშობაშის თოლიშ მალასიანი შულადა, დუდიშ ჭუა. გიმორკვიაფაშის რე თოლიშ გინმატახალ ნძალეფს გინორთი შხვადოშხვა მერიდიანეფს. დიაგნოზი გეპონუ რეფრაქციაშ გოთანჯუაშის თარ გინმატახალ მერიდიანს.

## კურნალუა
შხირ შვანს ასტიგმატიზმიშ სიმპტომეფი თიშნერი უნიშული რე, ნამჷ-და კურნალუას ვახვილჷ. ასტიგმატიზმიშ კორექციაქ მუში ბორჯის ვამოხვადუ-და, თინა პროგრესირებას აგჷნძორენს დო სერიოზული გოუფრაშაფა შილებე გიმიჭანუასჷნ. კორექციაშ არძაშე მოდვალირი ფორმეფი რე: ოთოლე, ლინზეფი, ლაზერული კორექცია, ქირურგიული ოპერაცია დო შხვა.

მინი|ასტიგმატიზმიშ გიმარკვიაფალი ტესტი

## დიაგნოზირება
ასტიგმატიზმიშ დიაგნოზირება თოლსინთეშ რუტინული გიმორკვიალათ შილებე. თე გიმორკვია თოლეფიშ ფოკუსირებაშ უნარს ამოწმენს დო ძალამ შანულამი რე არძაშო, ანდანე კანკალეშა ასტიგმატიზმიშ დიაგნოზირება წანეფიშ გოძვენას ვემიხუჯინუაფუ, ნამუქჷთ შილებე კითხირიშ დო კონცენტრაციაშ უნარშა უარჸოფურო გაულა იღვენუასჷნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ასტიგმატიზმი 
* მუ რე ასტიგმატიზმი
* http://www.ssc.education.ed.ac.uk/resources/vi&multi/eyeconds/Astig.html 
* https://curlie.org/Health/Conditions_and_Diseases/Eye_Disorders/Refractive_Errors/Astigmatism/

## სქოლიო

კატეგორია:თოლსინთე
კატეგორია:მედიცინა
კატეგორია:ლახარეფი
ჰაფიზულა ამინი

**ჰაფიზულა ამინი** (პუშტუ. حفيظ الله امين, დ. 1 მარაშინათუთა, 1929 — ღ. 27 ქირსეთუთა, 1979) — ავღანარი კომუნისტი პოლიტიკოსი, ავღანეთიშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ მადუდე სუმი თუთაშ გოძვენას, 1979 წანაშ ეკენიაშე ქირსეთუთაშახ.

დებადჷ ნოღა პაგმანს, ქაბულიშ პროვინციას. გურაფულენდჷ ქაბულიშ უნივერსიტეტის, უკულ გურაფა გაგინძორჷ ამერიკას, კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის. ჸათე ბორჯიშო დეინტერესჷ მარქსიზმით დო ქაკათჷ ვისკონსინიშ უნივერსიტეტიშ სტუდენტეფიშ რადიკალური ჸარაფის. ავღანეთიშა დორთინაშ უკულ, ამინიქ გინირთჷ ავღანეთიშ ოკათე დემოკრატიული პარტიაშ (აოდპ) მაკათურო. აოდპ რდჷ ულტრა-მეკვარჩხანე ორგანიზაცია, ნამუთ 1965 წანას დარსხუეს ნურ მუჰამედ თარაქიქ დო ბაბრაქ ქარმალქ. ამინი მონაწილენდჷ 1965 დო 1969 წანეფიშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს. 1969 წანას ამინიქ გემორძგუ დო გიშაგორილქ იჸუ ავღანეთიშ პარლამენტიშ მაკათურო. ჸათე მეჭირინაფათ, ამინიქ პოპულარობა მიპალუ აოდპ-შ ხალქიშ ფრაქციაშ დინახალე. 

ამინი რდჷ 1978 წანაშ საურიშ რევოლუციაშ ართ-ართი შანულამი ლიდერი. რევოლუციონერეფქ გეგთარაგვეს მუჰამედ დაუდიშ თარობა დო გაჭყეს პრო-სხუნუური სახენწჷფო, ნამუთ გერსხილი რდჷ სოციალისტური იდეეფს. ავღანეთიშ ახალი სოციალისტური თარობაშ დინახალე მიდართჷ უბადო ლჷმაქ ხეშუულებაშო. შედეგო, ძალამს გეუფრაშჷ ამინიშ ურთიართალაქ გენერალური მელამოსე ნურ მუჰამედ თარაქიწკჷმა. 1979 წანაშ ეკენიას ამინიქ გეგთარაგუ თარაქი დო დაჸვილაფუ. ხეშუულება ამინიქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. 1979 წანაშ 16 ეკენიას ამინიქ დუდი გეგმაცხადჷ მინისტრეფიშ სხუნუშ დუდმახვენჯო (თარობაშ მადუდე), რევოლუციური სხუნუშ დუდმახვენჯო (სახენწჷფოშ მადუდე) დო აოდპ-შ ცენტრალური კომიტეტიშ გენერალური მელამოსეთ (უმაღალაში ლიდერი).

ამინიშ კუნტა მართუალაშ ბორჯის, თარობას ვეგნაჭყვიდირჷ სახენწჷფო პრობლემეფქ, გიფაჩჷ არჸებეფქ, ბრელი ჯარიშკოჩიქ არმია ქიდიტუ. სახენწჷფოშ დინახალე სტაბილურობაშა ვემიჭირინუ. ამინიქ ქიდიჭყჷ პოლიტიკური რეპრესიეფი დო ოპონენტეფს კონწარო ოქცუდჷ. ამინი ოცადუდჷ ურთიართალაშ გაუჯგუშებას დო გაახალებას ამერიკაწკჷმა. ამინიშ ჸათე პოლიტიკა ვამოწონდჷ სხუნუეთიშ ლიდერს ლეონიდ ბრეჟნევს, ნამუსჷთ ამინი სანდრო პოლიტიკური მორსხუეთ ვემიოჩქუდჷ. სხუნუეფიშ გინოჭყვიდირით, 1979 წანაშ 27 ქირსეთუთას, სსრრ-შ სპეცრაზმიქ გემნიჭკირჷ ამინიშ რეზიდენციაშა, ტაჯბეგიშ დოხორეშა. სპეცოპერაციაშ მიმალობას დოჸვილეს ჰაფიზულა ამინი. ამინიშ ღურაშ უკულ სხუნუეფქ ხეშუულებაშა ქიმიჸონეს ბაბრაქ ქარმალი, აოდპ-შ პარჩამიშ ფრაქციაშ ლიდერი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ავღანარეფი
კატეგორია:ავღანარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
ირბიდი

**ირბიდი** () — ნოღა იორდანიას, ირბიდიშ მუჰაფაზაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:იორდანიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იორდანიაშ მუჰაფაზეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ბაბრაქ ქარმალი

**ბაბრაქ ქარმალი** (დარი/პუშტუ: بَبرَک کارمَل, დ. 6 ღურთუთა, 1929 — ღ. 3 ქირსეთუთა, 1996), დაბადებაშ ჯოხო **სულთან ჰუსეინი** — ავღანარი კომუნისტი რევოლუციონერი დო პოლიტიკოსი, ავღანეთიშ სახენწჷფო მადუდე, ავღანეთიშ ოკათე დემოკრატიული პარტიაშ (აოდპ) გენერალური მელამოსე 1979-1986 წანეფს.

დებადჷ ქაბულს, ტაჯიკეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ქაბულიშ უნივერსიტეტის. სტუდენტობაშ პერიოდის დეინტერესჷ მეკვარჩხანე, მარქსისტული იდეეფით. ქარმალქ, ნურ მუჰამედ თარაქიწკჷმა ართო, 1965 წანას დარსხუ მარქსიზმ-ლენინისტური ავღანეთიშ ოკათე დემოკრატიული პარტია (აოდპ). უკულიანი ბორჯის, 1967 წანას, დინახალენი კონფლიქტიშ გეშა პარტიაქ გირთჷ ჟირი ფრაქციათ: ხალქი დო პარჩამი. ხალქი პარტიაშ რადიკალური ჸას წჷმარინუანდჷ. ქარმალი რდჷ პარჩამიშ ფრაქციაშ ლიდერი. ქარმალი მონაწილენდჷ 1965 წანაშ ავღანეთიშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს, სოდეთ გემორძგუ დო პარლამენტიშ თუდონი პალატაშ მაკათურო გინირთჷ.

ბაბრაქ ქარმალიშ ხემანჯღვერობათ პარჩამიშ მაკათურეფი ალურდეს მუჰამედ დაუდის, ნამუქჷთ 1973 წანას მონარქია ქუდახუ დო ხეშუულება მუქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. დუდშე დაუდის ჯგირი ურთიართალა უღუდჷ ქარმალიწკჷმა, მარა მუჟამსჷთ დაუდიქ მეკვარჩხანე ნძალეფს გამათხოზუნჷ, ჸათე ურთიართალაქ  დითირჷ. ქარმალიქ არსულჷ შანულამი როლი 1978 წანაშ საურიშ რევოლუციას. რევოლუციაშ შედეგო გეგთარაგვეს დო დოჸვილეს დაუდი, ხეშუულებაშა  აოდპ-ქ ქუმორთჷ. ქარმალქ გინირთჷ რევოლუციური სხუნუშ დუდმახვენჯიშ გამაკოჩო. მარა მალას დუდი ირჩქინჷ კონფლიქტიქ ხალქიშ დო პარჩამიშ მაკათურეფს შქას. 1978 წანაშ აოდპ-შ ცენტრალური კომიტეტიშ გინოჭყვიდირით ხალქიქ მიპალუ აბსოლუტური ხეშუულება პარტიაშ დინახალე. მალას ჰაფიზულა ამინიქ, ნამუთ ხალქიშ ლიდერი რდჷ, ქიდიჭყჷ რეპრესიეფი პარჩამიშ მეხჷ. ქარმალქ რეპრესიეფს გინუსქიდჷ, მარა პოსტი ქუდატებაფეს დო პრაღაშა გეგნახორეს. ჸათე ბორჯიშე ქარმალი ჩეხოსლოვაკიას ცხოვრენდჷ დო ვართ ულამუდჷ ავღანეთიშა დორთა. 1979 წანას სუკიქ მოსკოვშა მიდეჸონჷ. 1979 წანაშ ქირსეთუთას, სხუნუეთიშ ჯარეფქ ქიანაშ სტაბილიზაციაშ ღანკით ავღანეთიშა გემშეჭკირეს, დოჸვილეს ამინი დო ხეშუულებაშა ქარმალი ქიმიჸონეს.

1979 წანაშ 27 ქირსეთუთას ქარმალქ გინირთჷ რევოლუციური სხუნუშ დო მინისტრეფიშ სხუნუშ დუდმახვენჯო. მართუალაშ ბორჯის ქარმალქ წიმიჭყჷ შხვადოშხვა რეფორმეფი. 1980 წანას "ავღანეთიშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ ფუნდამენტური პრინციპეფი" კანონო გეგმაცხადჷ, გიშაშქჷ ამნისტია პოლიტ-პატიმარეფიშო, ხალქიშ შილა დოთირუ ომოსი ტრადიციული შილათ დო შხვა. მარა ქარმალი იშენით ვარდჷ პოპულარული ლიდერი ავღანეთის. არყებული მოჯაჰიდეფიშ დო ავღანეთიშ მახორუეფიშ თოლს ქარმალი რდჷ სხუნუეთიშ მარიონეტული ფიგურა. უკულიანი პერიოდეფიშო, სხუნუეთიშ მამართალეფი ხოლო უკმაყოფილე რდეს ქარმალიშ მართუალათ დო თის ფხშირას აკრიტიკენდეს. მიხეილ გორბაჩოვიშ სხუნუეთიშ ხეშუულებაშა მულაშ უკულ, გეგნარინეს ქარმალი დო თინა დოთირეს მუჰამედ ნაჯიბულათ. ქარმალი მოსკოვშა გეგნახორეს. ართი, ჭიჭე პერიოდიშ გოძვენას თიქ ავღანეთიშა დირთჷ მარა უკულ კინ მოსკოვშა გეგნორთჷ ოცხოვრებშა, სოდეთ 1996 წანაშ ქირსეთუთას დოღურჷ, ჩხონჩხიშ კიბოთ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ავღანარეფი
კატეგორია:ავღანარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
ჰაზარალეფი

**ჰაზარალეფი** () — სპარსულო მორაგადე ირანალი კათეფი, ნამუეფჷთ თარო ოხორანა ავღანეთის. თინეფიშ უმენტაშობა რე შიიტი-ვითოჟირიანალი მუსლიმი. თინეფი, ავღანეთიშ კათეფს შქას მუდანობათ, მასუმა ეთნიკური ბუნა რენა.

## ქოძირით თაშნეშე
*სპარსალეფი
*ირანალი კათეფი

## ლიტერატურა
* 
*  
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Hazara People International Network
* Hazara tribal structure
* "The Outsiders: Afghanistan's Hazaras"
* Ethnologue.com's entry on Hazaragi

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ კათეფი
კატეგორია:ირანალი კათეფი
ავღანარეფი

**ავღანარეფი** () თაშნეშე **ავღანისტანარეფი** (), () ვარ-და **ავრანი კათა** _ ავღანეთიშ მენოღალეეფი ვარ-და ერი, თაშნეშე კათა, ნამუეფიშ გამნარყი თაურეშე მოჸურსჷნ. ავღანეთიშ ტერიტორიას ოხორანს ანდა ეთნიკური დორხველუაშ კათა, თინეფშე უმენტაშობას აკმადგინანა პუშტუნეფი, ტაჯიკეფი, ჰაზარალეფი დო უზბეკეფი. ავღანარეფი რაგადანა სუმი თარი ნინაშა: დარი, პუშტუ დო უზბეკური, თეწკჷმა ავღანარეფიშ უმენტაშობა ბილინგვი რე, რაგადანა მუჭოთ დარიშ თეშ პუშტუშ ნინეფშა.

## გალერეა


 ფაილი:Section_of_Kabul_in_October_2011.jpg | ქაბული. 2011 წ. გჷმათუთა
 ფაილი: Aerial_view_of_a_section_of_Kandahar_in_2013.jpg|ყანდაარიშ მიოჯინი 
 ფაილი: View_of_Herat_in_2009.jpg|ჰერათიშ მიოჯინი
 ფაილი: Nowruz_in_northern_Afghanistan-2011.jpg|მაზარი-შარიფი ნოვრუზობა ოორ. ავღანეთის
 ფაილი: 2011_SCF_Kabul-3.jpg|ახალნორდი ავღანარეფი როკ-მუსიკაშ ფესტივალს, ბაბურიშ ბაღიშ დინოხოზეს. 2011 წ.
 ფაილი: Afghan prisoner (cover of book).jpg|ავღანარი ქომოლკოჩი კჷრიბიშ კაბრას


## თაშნეშე ქოძირით
* ავღანეთი
* ავღანეთიშ ნოღეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა

* Banting, Erinn. Afghanistan the People. Crabtree Publishing Company, 2003. ISBN 0-7787-9336-2.
* Caroe, Olaf (1958). The Pathans: 500 B.C.-A.D. 1957. Oxford in Asia Historical Reprints. Oxford University Press, 1983. ISBN 0-19-577221-0.
* Dupree, Nancy Hatch. An Historical Guide to Afghanistan. 2nd Edition. Revised and Enlarged. Afghan Air Authority, Afghan Tourist Organization, 1977.
* Elphinstone, Mountstuart. 1819. An account of the kingdom of Caubul, and its dependencies in Persia, Tartary, and India: Comprising a view of the Afghaun nation, and a history of the Dooraunee monarchy. Printed for Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown, and J. Murry, 1819.
* Habibi, Abdul Hai. 2003. "Afghanistan: An Abridged History." Fenestra Books. ISBN 1-58736-169-8.
* Hopkins, B. D. 2008. The Making of Modern Afghanistan. Palgrave Macmillan, 2008. ISBN 0-230-55421-0.
* Reddy, L. R. Inside Afghanistan: end of the Taliban era?. APH Publishing, 2002. ISBN 81-7648-319-2.
* Amy Romano. A Historical Atlas of Afghanistan. The Rosen Publishing Group, 2003. ISBN 0-8239-3863-8.
* Vogelsang, Willem. The Afghans. Wiley-Blackwell, 2002. Oxford, UK & Massachusette, USA. ISBN 0-631-19841-5.

## რესურსები ინტერნეტში
* კუნსტკამერა — პეტრე დიდიშ ჯოხოდვალაშ ანთროპოლოგიაშ დო ეთნოგრაფიაშ მუზეუმიშ ფოტოკატალოგი. რუსეთი
* USAID/ავღანეთი 
* საინფორმაციო სერვისი ავღანეთიშ გეშა 
* ავღანეთიშ პროვინციეფიშ გეშა

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ კათეფი
სიდონი

**სიდონი** () — ნოღა ლიბანს, ობჟათეშ მუჰაფაზაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Sidon On Google Maps Street View By Paul Saad
* Sidonianews (Sidon News Portal) 
* Lebanon, the Cedars' Land: Sidon 
* Sidon excavations
* Ancient Phoenician Sidon (Saida) in Lebanon

კატეგორია:ლიბანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ლიბანიშ მუჰაფაზეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ნოღეფი
პუშტუნეფი

**პუშტუნები** ( ბჟად. [paʂtun], ბჟაე. [paxtun],  [pæχtun], ,  [pəʈʰaːn]) ვარ-და **ავღანარეფიი** ( [æfʁɒːniː]) — ბჟაეიოლი ირანული ეთნიკური ბუნაშ კათა, ნამუთ თარო ოხორანს ავღანეთის დო პაკისტანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Is One of the Lost Tribes the Taliban?  (აპრილი 2007)
* Taliban may have origin in ancient tribe of Israel  - (ოქტომბერი 2001)

## სქოლიო


კატეგორია:ავღანეთიშ კათეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ კათეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:ირანული კათეფი
მუჰამედ ნაჯიბულა

**მუჰამედ ნაჯიბულა აჰმადზაი** (პუშტუ/დარი. محمد نجیب‌الله احمدزی, დ. 6 მარაშინათუთა, 1947 — ღ. 27 ეკენია, 1996) — ავღანარი პოლიტიკოსი, ავღანეთიშ ოკათე დემოკრატიული პარტიაშ (აოდპ) გენერალური მელამოსე 1986-1992 წანეფს დო ავღანეთიშ პრეზიდენტი 1987-1992 წანეფს.

გურაფულენდჷ მედიცინას ქაბულიშ უნივერსიტეტის, მარა სპეციალობათ დღას ვაუმუშებუ. პოლიტიკათ ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ. საურიშ რევოლუციაშ უკულ დორსხუაფილი დემოკრატიული რესპუბლიკაშ თარობას უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი. ჰაფიზულა ამინიშ მართუალაშ ბორჯის ნინალენდჷ ავღანეთიშ ელჩო ირანს. სხუნუეთიშ ავღანეთიშა მიშაჭკირუაშ უკულ, ავღანეთიშა დირთჷ. ბაბრაქ ქარმალიშ მართუალაშ ბორჯის ნაჯიბულა ქუდარინეს სახენწჷფო უშქურანჯობაშ კომიტეტიშ (ხად) მადუდეთ. ნაჯიბულაშ ხემანჯღვერობათ, ხად-იქ გინირთჷ თარობაშ არძაშე უმოსო ეფექტური ორგანოთ. 1981 წანას ნაჯიბულაქ გინირთჷ ავღანეთიშ მამართალი პარტიაშ აოდპ-შ პოლიტბიუროშ დო უკულ სეკრეტარიატიშ მაკათურო. 1986 წანას მიხეილ გორბაჩოვიშ ინიციატივათ, გეგნარინეს ბაბრაქ ქარმალი. 1986 წანაშ 4 მესის, აოდპ-შ გენერალური მელამოსეთ გინირთჷ ნაჯიბულაქ.

მუჰამედ ნაჯიბულაშ მართუალაშ პერიოდის, სხუნუეთიქ ქიდიჭყჷ ავღანეთიშე ჯარეფიშ გიშაჸონაფა, მარა სხუნუეთი ავღანეთის იშენ ალურდჷ ფინანსურო, მუჟამსჷთ მოჯაჰიდეფიშ მოხვარას აგინძორენდეს ააშ დო პაკისტანი. ნაჯიბულა ოცადუდჷ შერიგაშ პოლიტიკაშ წარმებას, თიქ ქიდიჭყჷ დიალოგი მოჯაჰიდეფიწკჷმა, გაუქვჷ ართპარტიული სისტემა, თარობაშა გემშეჸონჷ შხვა პარტიეფიშ წჷმმარინაფალეფი, ხუჯი ქუდუკინჷ ავღანური ნაციონალიზმის, ისლამი გეგმაცხადჷ ოფიციალურო რელიგიათ, ქიანაშა დორთაშ ნება ქიმეჩჷ გინოხორაფილი ბიზნესმენეფს. ჸათე პოლიტიკას ნაჯიბულაშა პოპულარობა ვამუღალუ. მარაშინათუთაშ პუტჩიშ დო სსრრ-შ აკოცჷმაშ უკულ, ნაჯიბულაშ თარობაქ ხვალე ქუდოსქიდჷ ლჷმას, მოჯაჰიდეფიშ მეხჷ. 1992 წანას არყებულეფქ ნაჯიბულაშ თარობა ქუდახუეს. უკულ ნაჯიბულაქ ქაბულს, გოეროშ მისიაშ ტერიტორიას დიტყობუ, ჸათაქ თინა გეჸვენჯი ოთხი წანაშ გოძვენას ცხოვრენდჷ. 1996 წანას, მუჟამსჷთ თალიბეფქ ქაბული ქიდეკინესინჷ, ნაჯიბულა გოეროშ მისიაშ ტერიტორიაშე გეგმიჸონეს დო დოჸვილეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ავღანარეფი
კატეგორია:ავღანარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ პრეზიდენტეფი
ენ-ნაბათია

**ენ-ნაბათია** () — ნოღა ლიბანს, ენ-ნაბათიაშ მუჰაფაზაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Nabatiyeh Et Tahta , Localiban
*النبطية | الرئيسية 

კატეგორია:ლიბანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ლიბანიშ მუჰაფაზეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ნოღეფი
ალბანარეფი

**ალბანარეფი** () — ბალკანარი კათა, ალბანეთიშ რესპუბლიკაშ დო გვერდოაღიარაფილი კოსოვოშ ჯინჯიერი მახორობა. თაშნეშე ოხორანა ოორუე მაკედონიაშ ოორუე-ბჟადალი რაიონეფს, სერბეთის დო შხვა ქიანეფს. ალბანარეფიშ ართამი მუდანობა დოხოლაფირო 7-10 მილიონ ადამიერს აკმადგინანს.

## სქოლიო


კატეგორია:ბალკანეთიშ კათეფი
კატეგორია:ალბანეთიშ კათეფი
კატეგორია:საბერძნეთიშ კათეფი
კატეგორია:სერბეთიშ კათეფი
კატეგორია:ოორუე მაკედონიაშ კათეფი
კატეგორია:კოსოვოშ კათეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
მუჰამედ დაუდი

**მუჰამედ დაუდ ხანი** (პუშტუ. محمد داود خان; დ. 18 კვირკვე, 1909 — ღ. 28 პირელი, 1978) — ავღანარი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, ავღანეთიშ პრემიერ-მინისტრი 1953-1963 წანეფს. 1973 წანას ქუდახუ მონარქია დო დუდი გეგმაცხადჷ ავღანეთიშ პრეზიდენტო. პოსტი უკინებუდჷ 1978 წანაშ საურიშ რევოლუციაშახ.

რდჷ ავღანეთიშ ომაფე ფანიაშ წჷმმარინაფალი. ავღანეთიშ თარობას უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი. მუში ბიძისქუაქ მუჰამედ ზაჰირ შაჰიქ, 1953 წანას ქუდარინუ პრემიერ-მინისტრო. ჸათე პოსტი მუჰამედ დაუდის უკინებუდჷ დოხოლაფირო ართი დეკადაშ გოძვენას. 1973 წანას, ავღანარი ოურდუმე მოღალეეფიშ ალარინათ ქუდახუ ზაჰირ შაჰიშ ხეშუულება დო დუდი გეგმაცხადჷ ავღანეთიშ რესპუბლიკაშ მაართა პრეზიდენტო. დაუდიქ ქუდარსხუ ართპარტიული სისტემა ნაციონალ-რევოლუციური პარტიაშ მართუალათ.

მუჰამედ დაუდი რდჷ ავტოკრატი ლიდერი. დაუდიშ ხეშუულებაშ ბორჯის იმანჯჷ გონათაფაშ დო პროგრესულ-სოციალური რეფორმეფქ. დაუდი თხოზუდჷ კომუნისტეფს დო შხვა პოლიტიკური ოპონენტეფს. დაუდიშ პოლიტიკა ვამოწონდეს ვართ კონსერვატორეფს დო ვართ ლიბერალეფს. დაუდიშ ვართ საირქიანო პოლიტიკა სარგებლენდჷ კაბეტი პოპულარობათ. 1978 წანას, საურიშ რევოლუციათ დაუდი გეგთარაგვეს დო დოჸვილეს, ხეშუულებაშა ქუმორთჷ კომუნისტური ავღანეთიშ ოკათე დემოკრატიული პარტიაქ, ნურ მუჰამედ თარაქიშ ხემანჯღვერობათ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ავღანარეფი
კატეგორია:ავღანარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ პრემიერ-მისტრეფი
კატეგორია:ბარაქზაიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალეფი
ჩეხეფი

**ჩეხეფი** (, ; ხვალ. **Czech**, ქომოლკოჩი: *Čech* , ხვალ. ოსურკოჩი: *Češka* ) ვარ-და **ჩეხი კათა** () — ბჟადალურსლავური კათა, ნამუეფჷთ ჩეხეთიშ რესპუბლიკაშ ჯინჯიერი მახორობას აკმადგინანს.

## სქოლიო


კატეგორია:ჩეხეთიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:სლავეფი
კატეგორია:ბჟადალური სლავეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
სოციალისტური კარე

მინი|ბჟაეიოლიშ ბლოკი
**სოციალისტური კარე** — იდეოლოგიური დო პოლიტიკური ტერმინი, ნამუთ გჷმირინუაფუდჷ სხუნუეფიშ რსხუს. ტერმინი ოძირანდჷ სსრრ-ს თიშ არძა მაჸალეს, ნამუეფსჷთ სოციალისტური თარობაშ ტიპი უღუდესჷნ.

ქიანეფი, ნამუეფწკჷმა სსრრ-ს სერიოზული იდეოლოგიური დო პოლიტიკური უმურიგება უღუდჷნ, თე ერკებულს ვათმოხვადუდჷ. სამანგათ, კომუნისტური ჩინეთი დო იუგოსლავია. 

## „სოციალისტური კარეშ“ ქიანეფი
[350px|thumb|„სოციალისტური კარე“ [რგილი ლჷმაშ ბორჯის]]
* ბულგარეთი
* უნგრეთი
* ვიეტნამი
* გდრ
* ლაოსი
* მონღოლეთი
* პოლონეთი
* რუმინეთი
* სსრრ
* კუბა
* კსდრ
* ჩეხოსლოვაკია

## ქიანეფი, ნამუეფქჷთ დიტუეს „სოციალისტური კარენ“
* ალბანეთი (1961 წანაშე)
* ჩინეთი (სუმონეჩიან წანეფს)
* იუგოსლავია

## თაშნეშე ქოძირით
* სსრრ
* ვარშავაშ ხეკულუა

## ლიტერატურა
*
*
*
*

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*The Lives of Others official website
*The Lost Border: Photographs of the Iron Curtain
*"Symbols in Transition" Documentary film regarding the post-89 handling of the political symbols and buildings of eastern Europe

კატეგორია:სოციალიზმი
*
კატეგორია:მარქსიზმ-ლენინიზმი
ალექსანდრე დუბჩეკი

**ალექსანდრე დუბჩეკი** (სლოვაკ. Alexander Dubček, დ. 27 გერგობათუთა, 1921 — ღ. 7 გერგობათუთა, 1992) — სლოვაკი პოლიტიკოსი, ჩეხოსლოვაკიაშ კომუნისტური პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტიშ პრეზიდიუმიშ მაართა მელამოსე 1968-1969 წანეფს; ხავერდოვანი რევოლუციაშ უკულ, ჩეხოსლოვაკიაშ ფედერალური ასამბლეაშ დუდმახვენჯი 1989-1992 წანეფს.

დუბჩეკიქ ორდოიანი გონათაფა მიპალუ ყირგიზეთის, სოდეთ მუამუში, ჩეხოსლოვაკიაშ კომუნისტური პარტიაშ მაკათური, სტეფან დუბჩეკი მუშენდჷ. დუბჩეკეფიშ ფანიაქ ჩეხოსლოვაკიაშა დირთჷ 1938 წანას. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, ალექსანდრე დუბჩეკი აწურედჷ გერმანალეფიშ ფაშისტური პოლიტიკას, ჩეხოსლოვაკიას. ლჷმაშ თებაშ უკულ მიპალუ პოპულარობა კომუნისტური პარტიაშ დინახალე. 1958 წანას გიშაგორილქ იჸუ ბრატისლავაშ რეგიონალური კომიტეტიშ მელამოსეთ დო გინირთჷ მუჭოთ სლოვაკეთიშ, თაშნეშე ჩეხოსლოვაკიაშ კომუნისტური პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტიშ მაკათურო. 1962 წანას დუბჩეკიქ გინირთჷ ცენტრალური კომიტეტიშ პრეზიდიუმიშ რსული მაკათურო.

1967 წანაშ გჷმათუთას, ცენტრალური კომიტეტიშ აკოხვამილაფას, დუბჩეკიქ ქირგებუ პარტიული მაკათურეფიშ დო ეკონომიკური რეფორმატორეფიშ, თაშნეშე სლოვაკი ნაციონალისტეფიშ ალარინა, ანტონინ ნოვოტნიშ მეხჷ, ნამუქჷთ სუმი თუთაშ უკულ, 1968 წანაშ 5 ღურთუთას, პოსტიშე გეგნოდირთჷ. ჩეხოსლოვაკიაშ კომუნისტური პარტიაშ მაართა მელამოსეთ დუბჩეკიქ გინირთჷ.

მართუალაშ ბორჯის, დუბჩეკიშ სლოგანი რდჷ "სოციალიზმი ადამიერიშ სახეთ". დუბჩეკიქ ატარჷ ეკონომიკური ლიბერალიზაციაშ რეფორმეფი. პრესას ქიმეჩჷ გჷმოხანტუაშ დუდშულობა, რეპრესირებული ადამიერეფქ რეაბილიტირაფილქ იჸუ. დუბჩეკიშ პოლიტიკური ღანკი რდჷ შანულამი ეკონომიკური რეფორმეფი დო ჩეხოსლოვაკიაშ დემოკრატიზაცია (რეფორმეფიშ ჸათე პერიოდი შინელი რე პრაღაშ აფუნიშ ჯოხოდვალათ). დუბჩეკიშ ჸათე პოლიტიკური მიმალობა სხუნუეთის პოპულარული ვარდჷ. 1968 წანაშ 29 კვირკვე-2 მარაშინათუთას, სხუნუეთიშ დო ჩეხოსლოვაკიაშ წჷმმარინაფალეფქ ართიანს ქეშეხვადეს სლოვაკეთიშ ნოღა ჩიერნას. დუბჩეკიქ სხუნუეთიშ პოზიციეფს ვადაჸუნუ დო კომპრომისიშა ვედუ. 1968 წანაშ 20-21 მარაშინათუთას, სხუნუეთიშ დო ვარშავაშ პაქტიშ მაკათური სახენწჷფოეფიშ ჯარეფქ ჩეხოსლოვაკიაშა გემშეჭკირეს. ოკუპაციური ჯარეფქ ჩეხოსლოვაკია რსულას ქიდეკინეს, დუბჩეკი დო პრეზიდიუმიშ ხუთი შანულამი მაკათური ოჭოფეს დო მოსკოვშა მიდეჸონეს. ჩეხოსლოვაკიაშა დორთინაშ უკულ, 1969 წანაშ პირელს დუბჩეკი გეგნარინეს, ქუდატებაფეს ჩეხოსლოვაკიაშ კომუნისტური პარტიაშ მაართა მელამოსეშ პოსტი დო გეგნიჸონეს ფედერალური ასამბლეაშ (პარლამენტი) დუდმახვენჯო. 1970 წანას დუბჩეკი ქუდარინეს ჩეხოსლოვაკიაშ ელჩო თურქეთის. თე წანას დუბჩეკი გეგშაჸათეს კომუნისტური პარტიაშე.

1989 წანას, მუჟამსჷთ კომუნისტური პარტიაშ პოზიციეფქ დედაღარჷ, დო მიარე-პარტიული თარობაქ იფორმირჷ, დუბჩეკიქ გიშაგორილქ იჸუ ფედერალური ასამბლეაშ დუდმახვენჯო. 1992 წანაშო თიქ გინირთჷ სლოვაკეთიშ სოციალ-დემოკრატიული პარტიაშ ლიდერო. 1992 წანას დუბჩეკიქ ავტოავარიას ქუმოხვადჷ დო ძალამს დეღამაკჷ. თიშ უკულ ბრელ ხანს ვაუცხოვრებუ დო თე წანაშ 7 გერგობათუთას დოღურჷ, 70 წანერქ.

## ქოძირით თაშნეშე
* პრაღაშ აფუნი
* ვარშავაშ პაქტიშ მიშაჭკირუა ჩეხოსლოვაკიაშა

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1921
კატეგორია:ნაღურა 1992
კატეგორია:სლოვაკეფი
კატეგორია:სლოვაკი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ჩეხოსლოვაკიაშ კომუნისტური პარტიაშ მაართა მელამოსეეფი
კატეგორია:სახაროვიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:პრაღაშ აფუნი
იაზდი

**იაზდი** (; ) — ნოღა ირანს, იაზდიშ ოსტანიშ დო იაზდიშ შაჰრესტანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## მაჸალე ნოღეფი
იაზდიშ მაჸალე ნოღეფი რე:

* ოლგინი, კუბა
* ჰომსი, სირია
* იასბერენი, უნგრეთი
* ფუთი, საქორთუო

## გალერეა


File:Yazd entrance.JPG|იაზდიშ მინალი
File:Amir Chakhmaq Complex, Yazd.jpg|ამირ ჩახმაქიშ კომპლექსი
File:Mezquita del Viernes, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 11.jpg|მეჩეთი ჯამე
File:Zoroastrian Fire Temple, Yazd 01.jpg|დაჩხირიშ ოხიდა
File:Dolat Abad Garden - Pavilion 01.jpg|დოვლატაბადიშ ბაღიშ პავილიონი
File:Zurkhaneh, Yazd 01.jpg|ზურხანე იაზდის
File:Casa Lari, Yazd, Irán, 2016-09-21, DD 19.jpg|Lari House იაზდის
File:971117-DadHotel-Yazd-Pan02.jpg|alt=Dad Hotel|სასუმარო Dad, იაზდი, ირანი
File:باغ خوشنویس.jpg|ხოშნევისიშ ბაღი


## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

## სქოლიო

კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:იაზდიშ ოსტანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ოსტანეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ შაჰრესტანეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
შაჰრე-კორდი

**შაჰრე-კორდი** () — ნოღა ირანს, ჩაჰარ-მაჰალი დო ბახთიარიშ ოსტანიშ დო შაჰრე-კორდიშ შაჰრესტანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჩაჰარ-მაჰალი დო ბახთიარიშ ოსტანიშ ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ ოსტანეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კატეგორია:ირანიშ შაჰრესტანეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი