სექსოლოგია

thumb|upright|სექსოლოგიაშ ლოგო

**სექსოლოგია** (ლათ: sexus — სექსი; ბერძენ.: λόγος — დოგურაფა) — ადამიერიშ სექსუალობაშ მენცარულ დოგურაფა, ნამუთ იკათუანს ადამიერიშ სექსუალურ ინტერესეფს, რჯებეფს დო ფუნქციეფს. ტერმინი *სექსოლოგია* ზოგადო ვაწაწჷ სექსუალობაშ ვამენცარულ დოგურაფას, მუნერით რე სოციალურ კრიტიკა.

სექსოლოგეფ გჷმირინუანა მუსხირენ აკადემიურ სფეროშ ხეჭკუდეფს, მუნერით რე ანთროპოლოგია, ბიოლოგია, მედიცინა, ფსიქოლოგია, ეპიდემიოლოგია, სოციოლოგია დო კრიმინოლოგია. დოგურაფაშ თემეფ იკათუანს სექსუალურ წუმოძინას (სქესობურ მოწიფუას), სექსუალურ ორიენტაციას, გენდერულ იდენტობას, სექსუალურ ურთიართობეფს, სექსუალურ აქტივობეფს, პარაფილიეფს დო ატიპურ სექსუალურ ინტერესეფს. თინა თაშნეშე იკათუანს სექსუალობაშ დოგურაფას თელარაშ განწეხას, ნამუთ იკათუანს ბაღანეფიშ სექსუალობას, სქესობურ მოწიფუას, მარდუეფიშ სექსუალობას დო სექსუალობას ხანერეფს შქას. სექსოლოგიაშ სფერო თაშნეშე იკათუანს სექსუალობაშ დოგურაფას ფსიქიკურ ვარ-და ფიზიკურ გოხურგელ შილებუანობაშ მოღვენი პიჯეფს შქას. სექსუალურ დისფუნქციეფი დო აკორცუაფეფი, თინეფს შქას ერექციულ დისფუნქცია დო ანორგაზმია სექსოლოგიურ დოგურაფაშ თაშნეშე თარ გემაჸვენჯობეფ რე.

## ისტორია
### ორდოიან ბორჯი
სექსუალურ ინსტრუქციეფ ოშწანურეფიშ გოძვენას რდჷ, მუნერით რე ოვიდიუსიშ „ჸოროფაშ ხელუანობა“ (), ვაციაიანაშ „კამასუტრა“, „ანანგა რანგა“ დო „საშურა ბაღი შურიშ სახიოლეთ“. 1830-იან წანეფიშ დაჭყაფუშ გჷმორკვიება პარიზის რეგისტრირაფილ 3,558 პროსტიტუციათ დაკებულ ადამიერიშ გეშა —  („პროსტიტუცია ნოღა პარიზის“), ნამუთ ალექსანდრე ჟან ბატისტ პარენ-დიუშატელქ ჭარჷ (გჷმიბჟინუ 1837 წანას, თიშ ღურაშე ართ წანაშ უკული), თეხანურ სექსოლოგიურ რკვიებაშ პირველ ნახანდო იკოროცხჷ. ინგლისის ჯეიმს გრემი რდჷ ორდოიან სექსოლოგი, ნამუთ ლექციეფს კითხულენდჷ თიცალ თემეფშე, მუნერით რე სექსიშ პროცეს დო ინოსახება.

ადამიერიშ სექსუალურ რჯებაშ მენცარულ დოგურაფაქ XIX ოშწანურას ქიდიჭყჷ ჰაინრიხ კაანწკჷმა ართო, ნამუსჷთ კჷრიბის „Psychopathia Sexualis“ (1844) მიშელ ფუკო თეშნერო ეჭარუნს: „ფსიქიატრიულ სფეროს სექსუალობაშ დო სექსუალურ აბერაციეფიშ (გინორთაშ) დაბადებაშ თარიღი, ვარ-და ნამდგა შვანს, თინეფიშ გჷშარჩქინაშ თარიღი“. ტერმინ *სექსოლოგია* პირველაშე ააშ-ს ელისაბედ ოსგუდ გუდრიჩ უილარდიქ გიმიგონჷ 1867 წანას. დოხოლაფირო თე ბორჯის, ჰომოფილ აქტივისტეფიშ ბუნა, ნამუთ დიო ხოლო ვეჩინებულენდეს მუნეფიშ დუდს სექსოლოგეფო, რეაგირენდჷ ევროპაშ სახენწჷფო ხურგეფიშ თირუაშა — კრიზისი, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ კონფლიქტ სექსუალურო ლიბერალურ კანონეფს დო თი კანონეფს შქას, ნამუეფჷთ კრიმინალო კოროცხუნდეს თიჯგურა რჯებეფს, მუჭომით რდჷ ჰომოსექსუალურ ურთიართობეფი.

### ვიქტორიანულ ეპოქაშე მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშახ
[thumb|[ჰევლოკ ელისი, სექსუალურ ემანსიპაციაშ ყარაფიშ პიონერ XIX ოშწანურაშ დათებუს]]

ვიქტორიანულ ეპოქას სექსუალურ რეპრესიეფიშ უთარაშ სოციალურ გენწყუალაშ უმკუჯინუო, სექსუალურ ემანსიპაციაშ ყარაფიქ XIX ოშწანურაშ დათებუს ინგლისის დო გერმანიას დიჭყჷ. 1886 წანას, რიხარდ ფრაიჰერ ფონ კრაფტ-ებინგიქ გჷშაშქჷ *[[Psychopathia Sexualis (რიხარდ ფრაიჰერ ფონ კრაფტ-ებინგიშ კჷრიბი)|Psychopathia Sexualis]].* თე ნახანდ იკოროცხჷ სექსოლოგიაშ, მუჭოთ მენცარულ დისციპლინაშ, დჷმარსხუაფალო.

ინგლისის სექსოლოგიაშ მუმა-დუმარსხუაფალ რდჷ ექიმ დო სექსოლოგ ჰევლოკ ელისი, ნამუქჷთ აწუდირთჷ მუშ ეპოქაშ სექსუალურ ტაბუეფს მასტურბაციაშ დო ჰომოსექსუალობაშ გეშა დო რევოლუცია მანწყჷ სექსიშ სმებას. თიშ უთარაშ ნახანდ რდჷ 1897 წანაშ *Sexual Inversion* („სექსუალურ ინვერსია“), ნამუთ ეჭარუნს ჰომოსექსუალ ქომოლკოჩეფიშ, თინეფს შქას ქომოლკოჩეფიშ დო ბაღანეფიშ სექსუალურ ურთიართობეფს. ელისიქ ჭარჷ ჰომოსექსუალობაშ (ტერმინ გიმიგონჷ კარლ-მარია კერტბენიქ) პირველ ობიექტურ რკვიება, რახან თინა თეს ვაახასიათენდჷ მუჭოთ ლახარას, უზნობას ვარ-და დჷნოშებუს. ნახანდ ოშქვანსს, ნამჷ-და ართსქესიამ ჸოროფა გინმუს ასაკობურ დო გენდერულ ტაბუეფშე. თიშ 21 მონახვამილეფშე შქვით გამნარყეფოშქაშე ურთიართობეფს ოწაწჷ. თიქ თაშნეშე წუმუძინჷ შხვა შანულამ ფსიქოლოგიურ კონცეფციეფი, მუნერით რე ავტოეროტიზმი დო ნარცისიზმი, ნამუეფჷთ მოგვიანეთ ზიგმუნდ ფროიდიქ ხოლო უმოსო წუმუძინჷ.

ელისიქ გერმანალ მაგნუს ჰირშფელდიწკჷმა ართო ტრანსგენდერულ ყარაფიშ პიონერ გჷნირთუ. თიქ თინა ქჷდარსხუ მუჭოთ ახალ კატეგორია, ნამუთ ზოხო რდჷ დო გინორთელ ჰომოსექსუალობაშე. ჰირშფელდიშ ტრანსვესტიზმიშ რკვიებეფიშ გეშა ინფორმირაფილ ელისიქ, მორო თიშ ტერმინოლოგიას ვალამოსილქ, 1913 წანას მუწარზიუ ტერმინ *sexo-aesthetic inversion* („სექსო-ესთეტიკურ ინვერსია“) თე ფენომენიშ ეიოჭარალო.

1908 წანას ქიდიჭყჷ თე სფეროშ პირველი ომენცარე ჟურნალიშ, „სექსოლოგიაშ ჟურნალი“ (*Zeitschrift für Sexualwissenschaft*), გჷმობჟინაფაქ დო იბჟინუაფუდჷ ირთუთას ართ წანაშ განწეხას. ჟურნალიშ ნომერეფ იკათუანთეს ფროიდიშ, ალფრედ ადლერიშ დო ვილჰელმ შტეკელიშ სტატიეფი. 1913 წანას დირსხუ პირველ აკადემიურ ასოციაციაქ: „სექსოლოგიაშ ჯარალუა“.

ფროიდიქ წუმუძინჷ სექსუალობაშ თეორიას. თე ფსიქოსექსუალურ წუმოძინაშშ ეტაპეფ იკათუანს: ორალურ, ანალურ, ფალურ, ლატენტურ დო გენიტალურ სტადიეფს. თე ეტაპეფი ჩქჷჩქობაშე სქესობურ მოწიფუაშახ დო უკულიან პერიოდის იკათუანს. თე რკვიებეფ მუშ კლიენტეფშე ეჭოფილ მუნაჩემეფს გერსხუდჷ XIX ოშწანურაშ დათებუს დო XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს. ვილჰელმ რაიხი დო ოტო გროსი ფროიდიშ მორწაფეეფი რდეს, მარა ივარუეს თიშ თეორიეფი, რახან თინეფ აქცენტის აკეთენდეს სექსუალობაშ როლშა ადამიერეფიშ ემანსიპაციაშო რევოლუციურ ბურჯაფის.

thumb|ნაცისტეფქ ბერლინს დოჭვეს ჰირშფელდიშ კჷრიბეფი, მუჭოთ „ანტი-გერმანული“

ნაცისტეფშახიან გერმანია, სექსუალურო ლიბერალურ ნაპოლეონიშ კოდექსიშ პიჯალეფს, ორგანიზებას უკეთენდჷ დო აწუმდირთუდჷ ანტი-სექსუალურ, ვიქტორიანულ კულტურულ გაულეფს. თე ბუნეფიშ ენერგიაქ ხე შეუწყუ სექსოლოგიურ რკვიებეფიშ კოორდინაციას ტრადიციულ აკადემიური დისციპლინეფს შქას, ნამუქჷთ გერმანია სექსოლოგიაშ ლიდერო გინაშქუ. ექიმ მაგნუს ჰირშფელდი სექსუალურ უჭიჭაშობეფიშ აქტიურ მათხილე რდჷ დო თიქ ქჷდარსხუ მენცარულ-ჰუმანიტარულ კომიტეტი, პირველ ორგანიზაცია ჰომოსექსუალეფიშ დო ტრანსგენდერეფიშ ნებეფიშ ოთხილარო.

ჰირშფელდიქ თაშნეშე ქჷდარსხუ პირველ *Institut für Sexualwissenschaft* (სექსოლოგიაშ ინსტიტუტი) ბერლინს 1919 წანას. თიშ ბიბლიოთეკას რდჷ 20,000-შე უმოს ტომი, 35,000 ფოტო, ხელუანებაშ მინუშეფიშ დო შხვა ობიექტეფიშ ქვერსემ კოლექცია. კათა ედომუშამ ევროპაშე მიშჷ ინსტიტუტშა, ანდანე უჯგუშო ქუგეგებუდესკო მუნეფიშ სექსუალობა დო ქემუღებუდესკონ კონსულტაცია სექსუალურ პრობლემეფიშ დო დისფუნქციეფიშ გეშა.

ჰირშფელდიქ წუმუძინჷ სისტემას, ნამუთ აიდენტიფიცირენდჷ მუსხირენ რეალურ ვარ-და ჰიპოთეტურ სექსუალურ შქაფონ ტიპის ჰეტეროსექსუალ ქომოლკოჩიშ დო ოსურს შქას, ანდანე ქოუძირაფუდუკო ადამიერიშ სექსუალობაშ პოტენციურ ანდაკორობუანობან. თის მიაჭარუ თი ადამიერეფიშ ბუნაშ იდენტიფიკაცია, ნამუეფსჷთ ამდღა ტრანსსექსუალეფს ვარ-და ტრანსგენდერეფს უძახჷნა, მუჭოთ ჰომოსექსუალობაშე გინორთელ კატეგორიას; თინა თე ადამიერეფს *transvestiten* (ტრანსვესტიტეფს) უძახუდჷ. გერმანიაშ დომინირაფაქ სექსუალურ რჯებაშ რკვიებას ნაცისტური რეჟიმიშ მოულაწკჷმა ართო გეთუ. ნაცისტეფქ ინსტიტუტ დო თიშ ბიბლიოთეკა მოჯალაგეს 1933 წანაშ 8 მესის, ხეშუფლებაშა მოულაშე სუმ თუთაშე კუნტა ხანშა. ინსტიტუტ დოკილეს დო ჰირშფელდიშ კჷრიბეფ დოჭვეს.

ორდოიან გეი ნებეფიშ ყარაფის შხვა სექსოლოგეფს შქას რდეს ერნსტ ბურხარდი დო ბენედიქტ ფრიდლენდერი. ერნსტ გრეფენბერგიქ, ნამუშ პატიოცემელო ხოლო G-ჭურჭულს ქიგიადჷ ჯოხოქ, გჷმაბჟინჷ პირველ რკვიება სასქუოშ მონწყილობაშ (IUD) წუმოძინაშ გეშა.

### მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულიან ბორჯი
მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, სექსოლოგიაქ რენესანს გიმოცადჷ მუჭოთ ააშ-ს, თეშ ევროპასჷთ. სექსუალურ რჯებაშ, სექსუალურ ფუნქციაშ დო სექსუალურ დისფუნქციაშ ფართომასშტაბამ რკვიებეფქ ოსხირ გუჭყჷ სექს-თერაპიაშ წუმოძინას. ლჷმაშ გეჸვენჯ ბორჯიშ ამერიკულ სექსოლოგიაშა ქვერსემ გაულა იღვენუ ნაცისტურ რეჟიმშე ნტებულ ევროპალ ლტოლვილეფიშ მულაქ დო კინსიშ ანგარიშეფიშ პოპულარობაქ. თიმ ბორჯიშა, ამერიკულ სექსოლოგია უთარაშო აკმოდირთუდჷ თი ბუნეფშე, ნამუეფჷთ პროსტიტუციაშ ეშახინტკუას დო ახალნორდობაშ სქესობურ რზათ გინმადვალუ ინფექციეფიშ გეშა გონათუაშო მუშენდესჷნ.

ალფრედ კინსიქ 1947 წანას ქჷდარსხუ სექსუალურ რკვიებეფიშ ინსტიტუტი ინდიანაშ უნივერსიტეტის, ბლუმინგტონს. ამდღა თეს კინსიშ სექსიშ, გენდერიშ დო რეპროდუქციაშ რკვიებაშ ინსტიტუტ ჯოხო. თიქ 1948 წანას გჷმნაბჟინა კჷრიბის ჭარჷ, ნამჷ-და მენცარულ თოლწონუათ ფერმაშ ჩხოლარეფიშ სექსუალურ რჯებაშენ უმოს რდჷ ჩინებული, ვინდარო ადამიერეფშენ.

ფსიქოლოგ დო სექსოლოგ ჯონ მანი 1950-იან წანეფს აკმამუშენდჷ თეორიეფს სექსუალურ იდენტობაშ დო გენდერულ იდენტობაშ გეშა. თიშ ნახანდი, გიშაკერზაფილო დევიდ რაიმერიშ მუნახვამილა, მოგვიანეთ ონირზებელ ოკითხირეთ გინირთჷ, მორო თე შვანს კაბეტ შანულობა უღუდჷ ინტერსექს ჩქჷჩქუეფიშ დო ბაღანეფიშ სქილადაშ პროტოკოლეფიშ წუმოძინაშო.

კურტ ფროინდიქ 1950-იან წანეფს ჩეხოსლოვაკიას წუმუძინჷ პენისიშ პლეტიზმოგრაფი. თე მონწყილობა გიმიგონეს ქომოლკოჩეფს სექსუალურ ეფურაფაშ ობიექტურ ოზჷმალო დო ამდღა თინა გიმირინუაფუ პედოფილიაშ დო ჰებეფილიაშ ფასებაშო. თე ინსტრუმენტ თაშნეშე გიმირინუაფუ სექსუალურ დჷნოშებუშ მაქიმინჯე პიჯეფწკჷმა მუშობაშ ბორჯის.

1966 დო 1970 წანეფს, მასტერსიშ დო ჯონსონიშ ჭკობაქ გჷშაშქუ ნახანდეფი: „ადამიერიშ სექსუალუ რეაქცია“ (*Human Sexual Response*) დო „ადამიერიშ სექსუალურ უგუმართუობა“ (*Human Sexual Inadequacy*). თე ტომეფქ ძალამ ჯგირო გიმიჩინჷ დო თინეფქ 1978 წანას ქჷდარსხუეს თიჯგურა ორგანიზაცია, ნამუთ მასტერსიშ დო ჯონსონიშ ინსტიტუტიშ ჯოხოთ რე ჩინებული.

ვერნ ბალოუ რდჷ თე ეპოქაშ სექსოლოგიაშ ისტორიკოს დო თე სფეროშ აქტიურ მარკვიებელი.

1980-იან წანეფს HIV/AIDS-იშ გჷმორჩქინაქ დრამატულო დოთირუ სექსოლოგიურ რკვიებეფ — თარ ნძალეფქ ლახარაშ მოდვალაშ მექანიზმეფიშ სმებაშა დო კონტროლშა გეგნორთჷ.

## XXI ოშწანურა
ტექნოლოგიურ პროგრესიქ შელებუანო გინაშქჷ სექსოლოგიურ ოკითხირეფიშ დოგურაფა რჯებაშურ გენეტიკაშ, ნეიროვიზუალიზაციაშ (neuroimaging) დო ფართომასშტაბამ ინტერნეტ-გჷმოკითხირეფიშ მეშქაშალათ.

სექსოლოგია კანკალე იურისდიქციას რეგულირებაფონ პროფესია რე. კვებეკის სექსოლოგეფ უციოთ ოკო რდან კვებეკიშ სექსოლოგეფიშ პროფესიულ ორდენიშ (Ordre professionnel des sexologues du Québec) მაკათურეფი. თინეფ წჷმარინუანა ართ-ართ პროფესიას, ნამუეფსჷთ უღჷნა ნება ქიმიღან ფსიქოთერაპიაშ ოჸია კვებეკიშ ფსიქოლოგეფიშ ორდენშე.

## გიშარჩქინელ მოღალეეფი

თენა რე სექსოლოგეფიშ დო სექსოლოგიაშ სფეროშა შანულამ თიაშ მიშმაღალარ ადამიერეფიშ ერკებული, დაბადებაშ წანაშ მეჯინათ:

* კარლ ჰაინრიხ ულრიხსი (1825–1895)
* კარლ ფრიდრიხ ოტო ვესტფალი (1833–1890)
* რიხარდ ფრაიჰერ ფონ კრაფტ-ებინგი (1840–1902)
* ალბერტ ეულენბურგი (1840–1917)
* ოგიუსტ ანრი ფორელი (1848–1931)
* ზიგმუნდ ფროიდი (1856–1939)
* ვილჰელმ ფლისი (1858–1928)
* ჰევლოკ ელისი (1858–1939)
* ოიგენ შტაინახი (1861–1944)
* რობერტ ლატუ დიკინსონი (1861–1950)
* ალბერტ მოლი (1862–1939)
* ედვარდ ვესტერმარკი (1862–1939)
* კლელია დუელ მოშერი (1863–1940)
* ოიგენ ვილჰელმი (ფსევდონიმით Numa Praetorius) (1866–1951)
* მაგნუს ჰირშფელდი (1868–1935)
* ივან ბლოხი (1872–1922)
* თეოდორ ჰენდრიკ ვან დე ველდე (1873–1937)
* გასტონ ფორბერგი (1875–1947)
* მაქს მარკუზე (1877–1963)
* ოტო გროსი (1877–1920)
* ერნსტ გრეფენბერგი (1881–1957)
* ბრონისუავ მალინოვსკი (1884–1942)
* ჰარი ბენჯამინი (1885–1986)
* ჰანს ბლიუჰერი (1888–1955)
* თეოდორ რაიკი (1888–1969)
* ჯან ძინშენი (1888–1970)
* ალფრედ კინსი (1894–1956)
* ვილჰელმ რაიხი (1897–1957)
* მერი კალდერონი (1904–1998)
* უორდელ პომეროი (1913–2001)
* ალბერტ ელისი (1913–2007)
* კურტ ფროინდი (1914–1996)
* ერნსტ ბორნემანი (1915–1995)
* უილიამ მასტერსი (1915–2001)
* გერშონ ლეგმანი (1917–1999)
* ჰაროლდ ლიფი (1917–2007)
* პოლ გებჰარდი (1917–2015)
* ალექს კომფორტი (1920–2000)
* ლიკე არეზინი (1921–2011)
* ჯონ მანი (1921–2006)
* რობერტ სტოლერი (1924–1991)
* აირა რაისი (1925–2024)
* ვირჯინია ჯონსონი (1925–2013)
* პრებენ ჰერტოფტი (1928–2017)
* ოსვალტ კოლე (1928–2010)
* ვერნ ბალოუ (1928–2006)
* რუთ ვესტჰაიმერი (1928–2024)
* ჯონ განიონი (1931–2016)
* ფრიც კლაინი (1932–2006)
* მილტონ დაიმონდი (1934–2024)
* ერვინ ჯ. ჰებერლე (1936–2021)
* მარკო აურელიო დენეგრი (1938–2018)
* გუნტერ შმიდტი (1938–სეშა)
* როლფ გინდორფი (1939–2016)
* ფოლკმარ ზიგუში (1940–2023)
* ბევერლი უიპლი (1941–ასეშა)
* მარტინ დანეკერი (1942–ასეშა)
* შერ ჰაიტი (1943–2020)
* რეი ბლანჩარდი (1945–ასეშა)
* პეპერ შვარცი (1945–ასეშა)
* გილბერტ ჰერდტი (1949–ასეშა)
* პან სუიმინგი (1950–ასეშა)
* კენეთ ცუკერი (1950–ასეშას)
* ავა კადელი (1956–ასეშა)
* კეროლ ქვინი (1957–ასეშა)
* ჯეიმს კანტორი (1966–ასეშა)
* მარტა კროუფორდი (1969–ასეშა)


File:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|ზიგმუნდ ფროიდი
File:Magnus Hirschfeld (1928).jpg|მაგნუს ჰირშფელდი
File:Alfred Kinsey 1955.jpg|ალფრედ კინსი


## რესურსეფ ინტერნეტის
*სექსოლოგიაშ ასოციაცია
*სექსოლოგია 

## სქოლიო

კატეგორია:სექსი
კატეგორია:სექსოლოგია