open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ერითროციტეფი

[thumb|მინი|250პქ|[ადამიერი|ადამიერიშ ერითროციტეფი]]

**ერითროციტეფი** (ბერძენ. ἐρυθρός — ჭითა დო κύτος — თოლი, ნტირაფა), თაშნეშე ჩინებული რე ჯოხოთ **ზისხირიშ ჭითა თოლეფი** — ადამიერიშ, გაგაჩამი ჩხოლარეფიშ დო კანკალე უგაგაჩამეფიშ ზისხირიშ თოლეფი. ერითროციტეფიშ აკოდგინალუაშა მიშურს ცილამი ღვანდი ჰემოგლობინი, ნამუთ გჷთმოთანჯუნს ზისხირიშ ჭითა ფერს. ერითროციტეფიშ მუდანობა 1მმ კუბის 4.5-5 მილიონი რე.

## ფუნქცია
ერითროციტეფიშ თარ ფუნქციათ იკოროცხუ ჟანგბადიშ გინოღალა ფიჟვეფშე ორგანიზმიშ ნოსქვეფშა დო ნოშქერღანჯიშ უკახალემალობათ გიშაჯუმაფა, თე ფუნცქიაშ მანჯებას თინეფს ჰემოგლობინიშ მოლეკულა ოხვარუ.. მორო, შურღალაშ პროცესის კათაფაშ მოხ, ერითროციტეფი არსულენა გეჸვენჯი ფუნქციეფსჷთ:

* ელმოლიშ ბჟე-ტუტოვანი ბალანსიშ რეგულირაფა;
* ზისხირიშ დო ნორშვეფიშ იიზოოსმოსური წნევაშ ასქილადაფა;
* ზისხირიშ პლაზმაშე ამინობჟეფიშ, ლიპიდეფიშ აბსორბცია დო თინეფიშ ნოშვეფშა გინოღალა.
ერითროციტეფიშ მოწიფუა ყვილიშ ტვინს 10-12 დღას ოხვილუ.

## ოდიაგნოსტიკე მენორსი
ანემიეფიშ ფასებაშ ბორჯის, ჰემოგლობინიშ კოცენტრაციაშე დო ჰემატოკრიტწკჷმა ართო მენორსი როლი უკებუ ზისხირს ერითროციტეფიშ მუდანობაშ გოთანჯუას.
ერითროციტეფიშ ოკოროცხალო გჷმირინუანა
# გორიაევიშ ოკოროცხალი მოსა;
# ავტომატური მაკოროცხე ვარ-და ანალიზატორი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ''Blood Groups and Red Cell Antigens'' by Laura Dean. Searchable and downloadable online textbook in the public domain.
* Database of vertebrate erythrocyte sizes .
* Red Gold , PBS site containing facts and history

კატეგორია:ზისხირი
კატეგორია:ჰემატოლოგია
მიელინი

**მიელინი** — ღვანდი, ნამუთ აკმოქიმინუნს ნერვულიშ ნორშვეფიშ მილეინიშ დაცხის.

**მიელინიშ დაცხი** — ელექტროიზოლაციური დაცხი, ნამუშით მიარე ნეირონი ფორილი რე აქსონეფით. მიელინიშ დაცხის აკმოქიმინუნს გლიალური თოლეფი: პერიფერიულ ნერვულ სისტემას — შვანიშ თოლეფი, ცენტრალურ ნერვულ სისტემას — ოლიგოდენდროციტეფი. მიელინიშ დაცხი აკმიქიმინაუფუ გლიალური თოლიშ რსხულიშ ბირტყა გუმნარდიშე, ანდაშა აკოკირელი აქსონი ოიზოლაციე ლენტიშობურო. გუმნარდის ციტოპლაზმა პრაქტიკულო ვა რე, ნამუშ შედეგო მიელინიშ დაცხი წჷმაურინუანს, სინანდულეს, თოლიშ მემბრანაშ ანდა ფა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* "მიელინიშ თარი ცილა" — статья в периодике «Вопросы медицинской химии» № 6, 2000

კატეგორია:ნერვული სისტემაშ ფიზიოლოგია
კატეგორია:ნეიროანატომია
ბალიქესირიშ პროვინცია

**ბალიქესირიშ პროვინცია** () — პროვინცია თურქეთის, ქიანაშ ბჟაეიოლ ნორთის. ბჟაეიოლშე ეგეოსიშ ზუღაშა გიშალი უღუ, ოორუეშე ომძღჷ მარმარილოშ ზუღა დო ჩანაქკალეშ პროვინცია. პროვინცია 19 რაიონს იკათაუნს. ბალიქესირს 1,226,575 ადამიერი ოხორანს (2018 წანაშ ფასებათ), სოიშე 250.000-შე უმოსი პროვინციაშ ადმინისტრაციული ცენტრიშ — ბალიქესირიშ მახორუ რე.

## თაშნეშე ქოძირით
* თურქეთიშ რეგიონეფი
* თურქეთიშ პროვინციეფი
* თურქეთიშ რაიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Province of BALIKESIR

## სქოლიო

კატეგორია:თურქეთიშ პროვინციეფი
ართპალატამი პარლამენტი

**ართპალატამი პარლამენტი** (**ართპალატამი ოპარლამენტე სისტემა**) — სახენწჷფოს ართი ოპარლამენტე პალატაშ მუშობა. თეშნერო, *ართპალატამი [[პარლამენტი]]*, ვარ-და *ართპალატამი ოკანონმადვალე კათუა* — კანონმადვალე ორგანო, ნამუთ ართ პალატაშე აკმოდირთჷ. კერზოთ ქიანეფი, სოდე ართპალატამი ოკანონმადვალე ორგანო მუშენსჷნ, ართმაგური მორჩილი უნიტარული სახენწჷფოეფი რე, ნამუეფშოთ ჟილენი ვარდა მაჟირა პალატაშ ოხვილურობა ვარენ.

## ართპალატამი ოკანონმადვალე ორგანოეფი
მოსოფელიშ სუვერენული სახენწჷფოეფიშ დოხოლაფირო გვერდის თეხანურო ართპალატამი პარლამენტი უღუ, თინეფს შქას, თეჯგურას ორხველჷ მუჭოთ არძაშე მეჭედელო დოხორელი (ჩინეთი), თეში გეკვა (ვატიკანი) სახენწჷფოეფი.

მიარე ქიანაშ ადმინისტრაციულ ართულს ართპალატამი ოკანონმადვალე ორგანო უღუ. თინეფს ორხველჷ, სამანგათ, ნებრასკა, გუამი დო ვირჯინიშ კოკეფი ააშ-ს, რუსეთიშ არძა რეგიონს, ჰონგ-კონგის, კანადაშ არძა პროვინციას დო ტერიტორიას, გერმანიაშ არძა დიხას, იტალიაშ არძა რეგიონს დო ესპანეთიშ არძა ავტონომიურ ჯარალუას.

გოართოიანაფილ ომაფეს ართპალატამი რე შოტლანდიაშ პარლამენტი, უელსიშ ერუანული კათუა დო ოორუე ირლანდიაშ ასამბლეა.

თაშნეშე, დახე არძა ონოღე ოკანონმადვალე ორგანო ართპალატამი რე: ნოღაშ სხუნუეფი ჟირ პალატათ ვერთუ,— მარა XX ოშწანურაშახ ააშ-ს უმოსო ჟირპალატამი ოკანონმადვალე ორგანოეფი რდჷ.

400px|thumb|

### აბანური ორგანოეფი

#### ფედერაციეფი
* ქვინსლენდიშ პარლამენტი დო ავსტრალიაშ ტერიტორიეფიშ ოკანონმადვალე ორგანოეფი
* ბელგიაშ ოლქეფიშ დო ჯარალუეფიშ არძა ოკანონმადვალე ორგანო დო სხუნუ
* სერბეფიშ რესპუბლიკაშ ერუანული ასამბლეა
* ბრაზილიაშ შტატეფიშ არძა ოკანონმადვალე ორგანო
* გერმანიაშ დიხეფიშ არძა ლანდტაგი
* ინდოეთიშ მუსხირენი შტატიშ პარლამენტი — არუნაჩალ-პრადეში, ჰიმაჩალ-პრადეში, ბჟადალი ბენგალი, მადჰია-პრადეში, რაჯასტანი, გუჯარათი, ორისა, კერალა, ასამი, პენჯაბი, ჰარიანა, ჯარხანდი, ტრიპურა, ნაგალენდი, მანიპური, მეგჰალაია, გოა, მიზორამი, სიკიმი, უტარაკჰანდი, პუდუჩერი, დელი დო ჩატისგარჰი
* კანადაშ არძა პროვინციაშ ოკანონმადვალე ხუნა
* მალაიზიაშ არძა შტატიშ ოკანონმადვალე ხუნა
* რუსეთიშ არძა სუბიექტიშ ოკანონმადვალე ორგანო
* ნებრასკაშ ოკანონმადვალე კათუა დო ვაშინგტონიშ (კოლუმბიაშ ოლქიშ ააშ) სხუნუ
* ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშ პროვინციეფიშ ოკანონმადვალე ორგანოეფი

## თაშნეშე ქოძირით
* მიარეპალატამი სისტემა
* ჟირპალატამი სისტემა
* სუმპალატამი სისტემა
* ოთხპალატამი სისტემა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ართი კათა — ართი პალატა

კატეგორია:სახენწჷფო
კატეგორია:ლიბერალიზმი
*
რუსეთიშ ფედერალური სხუნუ

**რუსეთიშ ფედერალური სხუნუ** (ვაოფიციალურო თაშნეშე — **СФ, Совфед, Сенат**) —   რუსეთიშ პარლამენტიშ — ფედერალური კათუაშ პალატა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
ჟირპალატამი პარლამენტი

**ჟირპალატამი პარლამენტი** (**ბიკამერიზმი**, **ბიკამერალიზმი** ვარ-და **ჟირპალატამი სისტემა**) — პარლამენტიშ (დო მინშა შხვა წჷმმარინაფალი ორგანოეფიშ) სტრუქტურა, ნამუთ ჟირი პალატაშე აკმოდირთჷ.

პარლამენტიშ პალატეფს ართიანშე გინორთი უღუნა აკოდგინალუაშ, ფორმირაფაშ წესი დო რიგიშ, ნებაგოქუნელობაშ მეჯინათ. მუჭოთ წესი, პალატაშე ართ-ართი ჟილენი რე, მაჟირა — გიმენი. თენა შანენს, ნამჷ-და კანონეფს მაართაშე ღებულენს გიმენი პალატა, უკული ობეჭედალო ჟილენი პალატას გინაჩამუ. რჩქვანელობურო ჟილენი პალატას კანონშა თირუეფიშ მიშარალაშ ნება ვაუღუ, თიშ ეშაჩინებუ რე — ბეჭედუას, ვარ-და ივარუას. პრაქტიკულო თენა შანენს, ნამჷ-და პოლიტიკურო უმოსო შანულამი რე გიმენი პალატა, თიშ გეშა, ნამჷ-და თექ ირი კანონპროექტიშ შანულამი სხუნუა მეურს. თეშ მოხ, ქიანაშ თარობა გამამინჯე რე გიმენი პალატაშ წიმი. თეწკჷმა ართო, დო პრეზიდენტის ვარდა თარობაშ მადუდეს პარლამენტიშ დათხინაფაშ ნება ქოუღუ-და, მუჭოთ წესი, ხვალე გიმენი პალატაშ დათხინაფას ოხუ.

ჟირპალატამი პარლამენტეფი უმოსო აზიაშ, ევროპაშ დო ამერიკაშ ქიანას უღუ. ჟირპალატამი ოკანონმადვალე ორგანოეფი რე სამანგათ, გეჸვენჯი ქიანეფს: უზბეკეთის, მექსიკას, ბრაზილიას, არგენტინას, კანადას, ააშ-ს, რუსეთის, გოართოიანაფილი ომაფეს, საფრანგეთის, პოლონეთის, ესპანეთის, ბრიტანეთიშ ჸოფილი კოლონიეფიშ უმენტაშობას.

კატეგორია:პარლამენტი
კატეგორია:ჟირპალატამი ოკანონმადვალე ორგანოეფი
ბელარუს-საქორთუოშ ურთიართობეფი

**ბელარუს-საქორთუოშ ურთიართობეფი** —  წჷმარინუანს ურთიართობეფს ბელარუსიშ რესპუბლიკაშ დო საქორთუოშ შქას. ჟირ ქიანაშ შქას დიპლომატიური ურთიართობეფქ გიჭყჷ 1994 წანაშ 6 ღურთუთას.

## საქორთუოშ ოგანაგე დო რსულნებამი ჸენჯეფი ბელარუსის
* დავით ზალკალიანი - 2008-2009
* გიორგი ჩხეიძე - 2010-2012
* დავით კოტარია - 2012-ასეშა

ბელარუსიშ რესპუბლიკას საქორთუოს ოჸენჯე ვაუღუ.

საქორთუოშ დო ბელარუსიშ რესპუბლიკაშ შქას წოროხანდაშ თარი გემაჸვენჯობეფი რე ოფუტეშ მეურნობა, ტრანსპორტი, ტურიზმი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* საქორთუოშ დო ბელარუსიშ რესპუბლიკაშ შქას ჸოფური ურთიართობეფი 

ბელარუსი
საქორთუო
თურქეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი

**თურქეთ-საქორთუოშ ურთიართობეფი** — წჷმარინუანს ურთიართობეფს თურქეთიშ რესპუბლიკაშ დო საქორთუოშ შქას. სხუნუეფიშ რსხუშ აკოცჷმაშ უკული თურქეთიქ 1991 წანაშ 16 ქირსეთუთას აღიარჷ საქორთუოშ ზოხორინალა. დიპლომატიური რსხუ გაჭყჷ 1992 წანაშ 21 მესის. თურქეთის ქიმინჯენს საქორთუოშ ოჸენჯე ანკარას, ჟირი გენერალური ოკონსულე ტრაპიზონს დო სტამბოლს. საქორთუოს ქიმინჯენს თურქეთიშ ოჸენჯე ქართის დო გენერალური ოკონსულე ბათუმს. 

თურქეთ-საქორთუოშ შქას წოროხანდა სტრატეგიულ ხასიათის მანჯენს დო წჷმოძინელო ივითარებუ მუჭოთ პოლიტიკურ, თაშნეშე ოვაჭარე-ეკონომიკურ დო კულტურულ-ჰუმანიტარულ სფეროეფს. ჟირი ქიანაშ მენოღალეეფირგებულენა მიმოულაშ გოლექინაფირი რეჟიმით, პირადობაშ მოწმობეფიშ ოსხირაშა. თურქეთი საქორთუოშ უშხუაში ოვაჭარე პარტნიორი რე, ნამწკჷმა ქიმინჯენს დუდიშული ვაჭარობაშ რეჟიმი. თურქეთიშ კერზო სექტორი საქორთუოშ ეკონომიკას ართ-ართი უშხუაში ინვესტორი რე.

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ დიპლომატიური ურთიართობეფი
კატეგორია:თურქეთიშ დიპლომატიური ურთიართობეფი
ისრაელ-საქორთუოშ ურთიართობეფი

**ისრაელ-საქორთუოშ ურთიართობეფი** — წჷმარინუანს დიპლომატიურ, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, ოვაჭარე, ოურდუმე, კულტურულ, ისტორიულ დო შხვა ურთიართობეფს ისრაელიშ დო საქორთუოშ შქას. ჟირ ქიანაშ შქას ურთიართობეფქ გიჭყჷ 1992 წანაშ 1 მანგის. ისრაელს ოჸენჯე უღუ ქართის, საქორთუოს — ოჸენჯე თელ-ავივს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  tbilisi.mfa.gov.il — משרד החוץ
* საქორთუოშ გალენური საქვარეფიშ ომინისტრე
## სქოლიო

ისრაელი
საქორთუო
მაჯერღვაია

**მაჯერღვაია**, თაშნეშე **მაჯერღვია, მაჯარღვია, მაჯარღვალაია, ჯარღვალია** () — ჩანარეფიშ გვარი მაჯარღვიაშობურეფიშ ფანიაშე. ართწანიანი ვარ-და მიარეწანიანი ოდიარეეფი, კანკალეშა ბართვოდიარეეფი. 

გვარი იკათუანს 250-შახ გვარობას, ნამუთ გოფაჩილი რე დიხაუჩაშ ზჷმიერ ორტყაფუს. საქორთუოს 11 გვარობა რე. მაჯერღვაია გვალაშ გიმენი ორტაფუშე დოჭყაფილი ალპურ ორტყაფუშახ სქირე დო ოდიარამი კართეეფს, რზაპიჯეფს დო მოჩაჩანელ აბანეფს, დოლოეფს დო ქვეშხონეფს ჩანს.  ფართოთ მოდვალირი გვარობეფი რე. 

მაჯერღვაიაშ თასი იკათუანს ცქირცქის დო გლიკოზიდ აუკუბინს, ფურცელი — კაროტინს, ვიტამინს დო ფიტონციდეფს. ფურცელს გჷმირინუანა ნაკვათაშ, ნაჭკირაშ, ნაჭყოლაშ დო ჭყოლიშ დაშუშებელო, დჷნადგინას — ეკახვალარი მეშქაშალათ, წვენს — გასტრიტიშ დო ენტერიტიშ ოსქილადარო.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მაჯარღვიაშობურეფი
ტონი მორისონი

**ტონი მორისონი** (, თახმი ჯოხო დო გვარი **კლოი ენტონი უოფორდი**; დ. 18 ფურთუთა, 1931 — ღ. 5 მარაშინათუთა, 2019) — ამერიკალი ჭარუ, პუბლიცისტი და ესეისტი. ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ლიტერატურაშ დარგის (1993).

დებადჷ აფრო-ამერიკალ, ააშ-იშ ობჟათე შტატეფშე გინოხორაფილ მუშეფიშ ფანიას.  გურაფულენდჷ ჰარვარდიშ (1949–1953) დო კორნელიშ (1953–1955) უნივერსიტეტეფს; მუშენდჷ რედაქტორო გიშმაშქუმალარობას (1965–1983), ოგურუანდჷ ააშ-იშ უნივერსიტეტეფს, თინეფ შქას პრისტონიშ უნივერსიტეტის (1989–2006).

ტონი მორისონიშ ლიტერატურული კარიერაქ დიჭყჷ რომან „არძოშე ულენაში თოლეფი“-იშ („The bluest eye“, 1970) გიმობჟინაფათ, სოდეთ მოთხობელერიე ახალნორდი უჩატყებამ ძღაბიშ მონკა ჭარა. რასობურ დარუაშ თემეფქ უმოსო გიფაჩჷ რომანს „სოლომონიშ ბირა“ („Song of Solomon“, 1977), ნამუდგაშ ცენტრისით გერე გერგეზიშე დორხველ  „მაშ“ გორუა დო გაარზება; რომანქ გინიქიმინჷ კულტურულ მითო დო აფროამერიკული ისტორიაშ ოდუდეთ. მაგიური რეალიზმიშ ტრადიციეფქ გჷმიხანტჷ რომანეფს „ფირსაშ მაკოჩია“ („Tar baby“, 1981), „ჸოროფა“ („Love“, 2003), „გურჭუა“ („A mercy“, 2008). სუმი რომანიშ ციკლი — „გოჸოროფილი“ („Beloved“, 1987), „ჯაზი“ („Jazz“, 1992), „სამონთხე“ („Paradise“, 1998) — მეჸუნელო ეთმოჭარუნს აფრო-ამერიკალეფიშ ისტორიაშ თარ ეტაპეფს: ჭკორალაშ ეპოქა, ომენოღალე ლჷმა, ომენოღალე ნებეფიშო ყარაფიშ პერიოდი. ფოლკლორიშ დო მითოლოგიაშ გეწურაფეფი, ტრაგიკული დო კომიკური ფანტასტიკაშ დო რეალობაშ უგუთებუ აკოწყორუა ტონი მორისონიშ აკოქიმინჯალაშ თარი მაძირაფალეფი რე.

## ლიტერატურა
* *Маслова Е. Г.* МОРРИСОН  // Большая российская энциклопедия. Том 21. Москва, 2012, стр. 151.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
* 

კატეგორია:XX ოშწანურაშ ამერიკალი რომანისტეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ ამერიკალი ოსური ჭარუეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ ესეისტეფი
კატეგორია:XXI ოშწანურაშ ამერიკალი რომანისტეფი
კატეგორია:აფრო-ამერიკალი პედაგოგეფი
კატეგორია:აფრო-ამერიკალი ფემინისტეფი
კატეგორია:აფრო-ამერიკალი რომანისტეფი
კატეგორია:აფრო-ამერიკალი ოსური ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი ობაღანე ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფემინისტი ჭარუეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფემინისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოსური ესეისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოსური რომანისტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ოსური ლაურეატეფი
თოლი (ორგანო)

200px|thumb|ადამიერიშ თოლი
**თოლი** (ლათ. oculus) — ადამიერიშ დო ჩხოლარეფიშ ორწყებელი ორგანო. თოლი სისტემაშ პერიფერიული ორგანო რე დო ინოხე თოლინოხვენს.

ორწყებელი სისტემა, ანატომიურო დო ფუნქციონალურო სუმი ნორთიშე აკმოდირთჷ: 
# პერიფერიული ორგანოეფი;
# მიკმაჸონაფალი რზალეფი;
# რწყებაშ ცენტრეფი.

მუშჸურე ორწყებელი სისტემაშ პერიფერიული ნორთი აკმოდირთჷ:
# თოლიშ კაკალი;
# თოლიშ მაყარაფალი აპარატი (ადამიერს — თოლიშ 6 ძელი);
# თოლიშ კაკალიშ მათხილარი ორგანოეფი (წარეფი, ფიჭვეფი, ფინჭეფი, დიდი დო მორჩილი ჩილამირიშ ჯარკვალეფი)

თოლიშ კაკალი () მეხოლაფირო სფერული ფორმაშ ანაგი რე. თოლიშ კაკალიშ კიდლა ანტომიურო დო ფუნქციურო სუმი დაცხიშე აკმოდირთჷ:

* გალენი გვაგვა ფიბრიზული დაცხი (tunika fibrosa bulbi) აკმოდირთჷ ნოჭკილი მემარსხუაფალი ნორშვიშე თიში უკახალენი ნორთი ჩე ფერიშირე დო თის დაცხი ანუ სკლერა (ლათ. sclera) ჯოხო. უმოსი მორჩილი წჷმი ნორთი ანუ აქრა (ლათ. cornea) ეშამბარილი დო ქანთელი; თინა ვე კათუანს ზისხირიშ ჯერღვეფს, თის ხვეიანო რე ნერვული საბოლეფი, ნამჷშ გეშა ძალამი მაგინაფუ რე.
* თოლიშ კაკალიშ შქა ანუ ზისხირჯერღვამი დაცხი (tunika vaskulosa bulbi) სუმ ნორთო ირთჷ: წჷმის ჯოხო ფერაია დაცხი (ლათ. iris), შქას — ფინჭამი ანაგი (ლათ. corpus ciliare).
* უკახალენი — ზისხირჯერღვამი დაცხი (choriodea).

ფერაია დაცხიშ შქა აბანს ეშახე რხვილი — თოლნაკაკა (ლათ. pupilla), თიშ სისქას ეშახე მატუფიაძელამი ნოჭკეფი, ნამუეფიშ ართი ნორთი იდვალუაფუ თოლნაკაკაშ გოხ ცირკულარულო დო აკმადგინანს თოლნაკაკაშ აკმაჭიჭიხალ ძელს, დო მაჟირა ნორთი — ჩხორიაშბურო დო აკმოქიმინჷნს თოლნაკაკაშ გჷმაგანიარაფალ ძელს. ჟირხოლო ძელიშ ინერვაცია წარმენს ვეგეტატური ნერვული სისტემაშე, თეწკჷმა აკმაჭიჭიხალ ძელს აინერვირენს თოლიშ მაყარაფალი ნერვიშ აკმადგინალი მარენჯი პარასიმპათიური ნოჭკეფი, გჷამაგანიარაფალ ძელს — სიმპათიური ნოჭკეფი. ფერაია დაცხი იკათუანს პიგმენტის, ნამუშ მუდანობა მათირუ რე დო გჷთმოთანჯჷნს თოლიშ ფერს. თოლიშ კაკალიშ დინოხოლენი დაცხი ანუ ბადურია (ლათ. retina) წჷმარინუანს ორწყებელი ნერვიშ პერიფერიულ აპარატის. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ბადურია უმოსო თხჷთხჷ რენ, თიში ჰისტოლოგიური აკოგაფა გიშაკერზაფილი სირთულათ გიშეგორუაფჷ. ბადურიაშ ფერიშ დო თეშ მაგინაფუ ელემენტეფს წჷმარინუანს სპეციალიზაფილი ნერვული თოლეფი, კოლბეფი დო ჩხირეფი კოლბეფიშ ოართე მუდანობა შკვითი მილიონი რე, ჩხირეფიშ — ეჩდოვითი მილიონი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მედიცინა
კატეგორია:ადამიერიშ ანატომია
ჯამფეზია

**ჯამფეზია** თაშნეშე **ჯაფეზია, ჯაფაზია**, ოკათეთ **ოჭითარებელი** () — ჩანარეფიშ გვარი ჯამფეზიაშობურეფიშ ფანიაშე. მიარეწანიანი ოდიარე, ოშა-გოშათ ბართვი ვარ-და ჯაშობური ჩანარეფი რე.    

ჯამფეზია 35-შახ გვარობა ტროპიკულ დო სუბტროპიკულ რაიონეფს რე გოფაჩილი, თარო ამერიკას. ამერიკული ჯამფეზია (*Phytolacca americana*) კავკაციას მარცხო მოხვადჷ ოორუე ამერიკაშე. ჟვერი ჩანარი რე, ჩანს რზალეფიშ დო ტყაშ პიჯეფს, კულტურულ ნარგი-ნათასეფს (შხირი რე ჩაიშ პლანტაციეფს) ზუღაშ დონეშე 600 მ-შახ.    

ბჟადალ საქორთუოს დახე ირდიხას რე გოფაჩილი, აფხვადჷა ქართლ-კახეთისჷთ. ჯამფეზია წალამი ჩანარი რე, ნამუთ იკათუანს საპონინს, ფიტოლაქსინს. გჷმირინუანა მედიცინას, აბრეშუმიშ ნორშვეფიშ ოღაფალო, ღვინიშ ფერმიოჩამალო.   

## ლიტერატურა

კატეგორია:ჯამფეზიაშობურეფი
კატეგორია:ჟვერი ჩანარეფი
ისირი

**ისირი** თანეშე **ისიროტა, ისირე, ლისირი, ხაია** (Carex) — ჩანარეფიშ გვარი ისირიშობურეფიშ ფანიაშე. მიარეწანიანი დოლონიშ აკმაქიმინალი ფესვეტა ოდიარე რე. ისირს თინწახნაკამი, ოშა-გოშათ მორგვალე ღერი უღუ, ნამუსჷთ გოჩანს ღოზური ვარ-და ლანცეტა ფურცელეფი. 

ისირიშ 2000-შახ გვარობა რე ჩინებული. უმენტაშო გოფაჩილი რე ზჷმიერი დო რგილი ჰეერიშ ზონეფს. საქორთუოს 90-შახ გვარობა აფხვადჷნა. 

ისირი ჩანს ირნერი ტიპიშ ორენს - ტყაშ ზონას, ტიოზის, ტუნდრას დო ალპურ დოლოეფს. გჷშაკერძაფილო მიარეთ რე არძა ზონაშ ლამე დო ჩირე აბანეფს. 

ისირს გჷმირინუნა ოსილოსეთ დო ნაცალათ. კანკალე გვარობას - ჭილეფიშ, ჩანთეფიშ დო ქუდეფიშ ორშუალო, დგჷმილეფიშ გინართვალო, ოშა-გოშათ თოკიშ ოგიროხალო. შხუ ისირშე აკეთენა ქარღადის დო შხვა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ისირიშობურეფი
გიორგი შენგელაია

**გიორგი შენგელაია** (დ. 11 მესი, 1937, მოსკოვი — ღ. 17 ფურთუთა, 2020, ქართი) — ქორთუ არტისტი, კინორეჟისორი დო სცენარისტი. რუსთაველიშ პრემიაშ ლაურეატი, საქორთუოშ ოკათე არტისტი. რეჟისორ ელდარ შენგელაიაშ ჯიმა.

## ბიოგრაფია
გიორგი შენგელაიას ნათებუ აფუ ომორსხუე კინემატოგრაფიაშ ინსტიტუტიშ ორეჟისორე ფაკულტეტი. 1962 წანქშე მუშენდჷ კინოსტუდია „ქართულ ფილმს“. მაართა ფილმი „ალავერდობა” (1963) გინიღჷ გურამ რჩეულიშვილიშ კინ თე ჯოხოდვალაშ ნოველაშ გეხ. ფილმს შენგელაიაქ გიმოხანტჷ შურიელო ამაღალაფირი ახალნორდი გერგეზიშ პროტესტი უგუჯინუ ტრადიციეფიშოთ. 1969 წანას გინიღჷ ფილმი „ფიროსმანი“ ხანტუ ნიკო ფიროსმანიშ გეშა. შენგელაიაქ ქორთული კინო გადინდარჷ ერუანულ მასალას აკოქიმინელი პოპულარული ჟანრეფჷთ. თის ორხველჷ ვესტერნი „მაცი ხვიტია” (1966), მიუზიკლი „ვერაშ განობაშ მელოდიეფი“ დო ოდუდგინალე ფილმი „ხარება დო გოგია” (1987).

## ფილმოგრაფია
*1962 - ალავერდობა
*1965 - ჯილდო
*1966 - მაცი ხვიტია
*1969 - ფიროსმანი
*1973 - ვერაშ განობაშ მელოდიეფი
*1976 - ქვიშეფო ქჷდოსქიდუნა
*1980 - ჸოროფა არძას ოკო
*1984 - ახალნორდი კომპოზიტორიშ შარალუა
*1987 - ხარება დო გოგია
*1996 - ორფეოსიშ ღურა
*2000 - ჸოროფა ობინეხეს
*2005 - მიშუ მახინწალი

## ჯილდოეფი
მეღებული აფუ მოლენკავკაციაშ დო უკრაინაშ რესპუბლიკაშ კინოფესტივალიშ დიპლომი (1966), ბერგამოშ (იტალია) მა–10 ოერეფოშქაშე კინოფესტივალიშ პრიზი "დრაკონი" დო ფიპრეისიშ დიპლომი (1966), ჩიკაგოშ მა–10 ოერეფოშქაშე კინოფესტივალიშ დიდი პრიზი „ორქოშ იუგო“ (1974), დიდი ბრიტანეთიშ კინოსტუდიაშ პრემია (1973), აზოლაშ ოერეფოშქაშე კინოფესტივალიშ მაართა პრემია (1974), ფინეთიშ ხელუანობაშ აკადემიაშ პრიზი (1975), კინოხელუანობაშ მეშქაშობეფით ესთეტიკური რდუალაშ პრობლემეფიშოთ მენძღვიაფილი სიმპოზიუმიშ შინელი დიპლომი (ერევანი, 1977), ოკათე მეურნობაშ მეჭირინაფეფიშ ომორსხუე გჷმოფინუაშ ძიმძიმიშ მენდალი (1980). შოთა რუსთაველიშ ჯოხოდვალაშ პრემია (1985) დო შხვა პრიზეფი.

გიორგი შენგელაიაქ 2020 წანაშ 17 ფურთუთას, 82 წანაშ ხანს დოღურჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*გიორგი შენგელაია  ერუანულ ფილმოგრაფიას
*
*გიორგი შენგელაია, ფოტოგალერეა
*გიორგი შენგელაია - 70, რადიო დუდიშულა

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთუ კინორეჟისორეფი
კატეგორია:ქართიშ შინელი მენოღალეეფი (2015)
კატეგორია:ქორთუ არტისტეფი
კატეგორია:ქორთუ სცენარისტეფი
ტრანსპორტი

მინი|300px|ნოღეფოშქაშე ექსპრესი გერმანიას
**ტრანსპორტი** (ლათ. *trans* - მელე, დო *portare* - ნთირუა) — მეშქაშობეფიშ ართობურობა, ნამუეფიშ ნიშლობა ადამიერეფიშ, ოღალიშ დო ინფორმაციაშ ართი აბანშე მაჟირაშა გინოღალა რე. ოტრანსპორტე ინდუსტრია სუმ თარ კომპონენტო ირთუ: ინფრასტრუქტურათ, მანქანეფო დო მართუათ. ინფრასტრუქტურა იკათუანს ტრანსპორტიშო ოხვილური უყარუ კონსტრუქციეფს, თინეფს შქას ოავტომობილე რზეფს, რკინაშარეფს, ოჰეერე რზეფს, არხეფს, ოლინეფს ვარ-და ტერმინალეფს, მუჭომეფით რე აეროპორტეფი, რკინაშარაშ, ოავტომობილე დო ოზუღე დგჷმილეფი. მანქანეფი, ნამუეფით თე რშვილს ყარენს რე ავტომობილეფი, ავტობუსეფი, მახინწალეფი, ფურინჯეფი დო შხვა. მართუა იკათუანს თე მანქანეფიშ დო კონსტრუქციეფიშ ოპერირაფას დო თიწკჷმა მერსხილ პროცედურეფს, მუჭომეფით რე ფინანსირაფა, პოლიტიკა დო იურიდიული ნინალა.

გიშმართჷნა დიხაშჟინი, წყარიშ დო ოჰეერე ტრანსპორტის. დიხაშჟინი ტრანსპორტშა მიშმურს ორკინაშარე ტრანსპორტი, ოავტომობილე დო მილოლინე ტრანსპორტი, წყარიშ ტრანსპორტშა - ოზუღე დო ოწყარმალე, ოჰეერეშა - ოავიაციე ტრანსპორტი.

შანულობაშ მეჯინათ ტრანსპორტი ირთუ ოართე (ნამუთ ონინალჷ მახორობას), კერზო (დინოხოწარმე გინოღალეფი) დო პიჯული რგებულობაშ ტრანსპორტო.

## ზოგადი ტერმინეფი

გინოღალეფი - ლოგისტიკა - მეშარე - ჯარალობური ტრანსპორტი - ოტრანსპორტრ მანქანეფაკოგაფა - ორზოლი - ორზოლრთაფა

## ოტრანსპორტე ინფრასტრუქტურა

აეროდრომი - აეროპორტი - ავტომაგისტრალი - ავტოდგჷმილი - არხი - გაზოლინე - გვირაბი - ვაგზალი - წყარმალუ - ნაფთობოლინე - ნოშმიორინე - ონიშოლი - რკინაშარა - ტერმინალი - შოშე - ხინჯი

## ოტრანსპორტე მეშქაშობეფი

* **ოჰეერე ტრანსპორტი** : ვერტფურინჯი, ფურინჯი, ხვამარდი
* **წყარიშ ტრანსპორტი** : გემი, კატარღა, კატერი, ნიში
* **რკინაშარაშ ტრანსპორტი** : მახინწალი, მეტრო, ტრამვაი 
* **ორზალე ტრანსპორტი** : ავტობუსი, ავტომობილი, ველოსიპედი, მოტოციკლი, ორზოლე ავტომანქანა, ტაქსი, ტროლეიბუსი
* **ოკაბელე ტრანსპორტი** : ესკალატორი, ლიფტი, ფუნიკულიორი

## გინოღალეფი
**გინოღალეფი** — ორზოლიშ ვარ-და მეშარეეფიშ გინოყარაფი შხვადოშხვა გვარობაშ ოტრანსპორტე მეშქაშობათ.

რე ორზოლი დო ომეშარე გინოღალეფი. თინა იხორციელებჷ რკინაშარაშ, ოავტომობილე, ოზუღე, ოწყარმალე, ოჰეერე, საოჭიო დო მილოლინე ტრანსპორტით. გინოღალას ოკათუ თაშნეშე ქიანაშ ართოიანი ოტრანსპორტე რშვილიშ ტერიტორიულ-ომეურნე ართულეფი, გიმეგუმნართეფი (რკინაშარაშ გუმნართეფი, ოწყარმალე, ონიშე, ოზუღე ონიშე, ომენოღალე ავიაციაშ ტერიტორიული ომართუალეეფი დო შხვა). შხვადოშხვა გვარობაშ გინოღალა რე.
***აბანური** გინოღალა ართი ტერიტორიაშ ომეურნე გიმენგჷმნართიშ ფარგალეფს იხორცილებეუ (სამანგ.: რკინაშარაშ ართნერი გიმნართჷშა მიშმალი დგჷმილეფს შქას, ართ ონიშეშა მიშმალი დგჷმილეფს შქას დო შხვა).
***ბონი** გინოღალეფს ოკათჷ მუსხირენი ტერიტორიულ-ომეურნე გიმეგუმნართი.
***ესვარილი** გინოღალას ოკათჷ მუსხირენი ტერიტორიულ-ომეურნე გიმეგუმნაღთი დო შხვა გვარობაშ ტრანსპორტი.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის:
* საქორთუოშ ოტრანსპორტე ინფრასტრუქტურაშ ახალი ამბეეფი


კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
ორანჟერეა

[მინი|350px|[საიონ-ჰაუსიშ ორანჟერეა ლონდონიშ გოხოლუას (1828-30)]]
**ორანჟერეა** ( < orange — „ფორთოხალი“) —  გოსარკელი დგჷმილი, ნამუსჷთ ჩანარეფიშ ზოთონჯის გითაზოთალო გჷმირინუანა, სოდე თხილანა ობჟათეშ მიარეწვანე ჩანარეფს (სამანგ. პალმეფი), ციტრუსეფს (ლიმონი, ფორთოხალი), ხილ-კანკარს, პიოლეფს დო შხვა, ნამუეფით ღილე ცაშ გიმე აბანური ჰეერს ვეგჷნმიღანა დო სპეციალური პიჯალეფს (ჰერიშ გოთანჯილი ტემპერატურა, სილამე, გოსინთაფა) ოხვილჷნა. 

ორანჟერეას ოტიბუანა გაზით ვარ-და შხვა მეშქაშობეფით. ტემპერატურაშ რეჟიმიშ გეხ ორანჟერეა რე რგილი, გვერდო ტიბუ ვარ-და ზჷმიერი დო ტიბუ; გინორთვილი — ართ დო ჟირფერდამი, ბლოკური დო ანგარიშ ტიპიშ, გითარდუაფალი ჩანარეფიშ გითანტირალი აბანიშ გეხ — თაროიანი, გრუნტული ვარ-და გრუნტულ-თაროიანი; გჷმორინაფაშ ბორჯიშ გეხ — ზოთონჯიშ დო აფუნიშ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:გჷმილეფი
კატეგორია:მეჩანარობა
ჭოლი (პაპირუსი)

**ჭოლი**, თაშნეშე **ჭოი**, **პაპირუსი**, **პაპირი** () — მიარეწანიანი ჩანარი ისირიშობურეფიშ ფანიაშე. 5 მეტრშახ სიმაღალაშ სუმწახნაკამი ღერი დო ინწრო, გჷნძე ფესვეტურა ფურცელეფი უღუ. ქორგაშობური ბიბლეფი აკოშაყარელი რე 6-16-პიოლამი დუდელეფო. 

ჭოლი ჩანს ტროპიკულ აფრიკას, წყარმალუეფიშ დო ტობეფიშ წყარპიჯეფს. ჩანარი აკმოქიმინჷნს ჩირონეფს (ჭყენჭყონა). ჯვეშო კულტივირაფილი რდჷ ეგვიპტეს, პალესტინას დო ობჟთე ევროპაშ კანკალე ქიანას. 

ჭოლიშ ღერს გჷმირინუანდეს ოჭარალი მასალაშ — პაპირუსიშ ოჩხვარალო, ოჭკომალო, აკეთენდეს მუკაწუნალს, მადვალარს, ჭილოფეფს. დეკორატიულ ჩანარო უჩანა ბაღეფს, პარკეფს დო ორანჟერეეფს.

## ლიტერატურა
 

კატეგორია:ისირიშობურეფი
ქაღარდი

მინი|მარჯვნივ|180 პქ|ქაღარდეფიშ გვართა
[thumb|180px|[გინომუშებაშ ოერეფოშქაშე უნივერსალური კოდი|კოდი, ნამუთ ოძირანს, ნამჷ-და ქაღარდიქ მაჟირაშა ხოლო შილებე გინომუშებულქ იჸუასჷნ.]]
**ქაღარდი** თაშნეშე **ქარღადი**  (მეხოლაფირო -შე < -შე ‘ბამბე’, მაართაწყუთ იკოროცხუ ირანული) — თხჷთხჷ, ტაბაცა მატერია, ნამუთ თარო ჩანარული ინჭკიშე აკმოდირთჷ. უმენტაშო ოჭარალო დო ობეშტალო გჷმირინუაფუ. შხვა გოფაჩილი გჷმორინაფა რე: გაკირალი მეშქაშალა (მუყაო), ჰიგიენური ქაღარდი (ქაღარდიშ ხეშქოსალი, ტუალეტიშ ქაღარდი), დეკორაციული ქაღარდი (სამანგ. შპალერი).

## ისტორია
ქაღარდიქ მაართაშე ჩინეთის, ჯვ.წ. 105 წანას გორჩქინდჷ. ჩინურ ქაღარდის ბამბუკშე, ჯაპიშ ფურცელეფშე დო აბრეშუმიშ ინჭკეფშე აკეთენდეს. VII ოშწანურას, არაბეფი ქაღარდიშ წარმებას უმოსი შხვა მასალას ხვარენდეს - ნორშვის დო ბამბეს. ევროპას ქაღარდიქ XIV ოშწანურას გიფაჩჷ. მაართ ქაღარდიშ მაკეთებელი ქარხანაქ საფრანგეთის 1350 წანას დირსხუ. XIX ოშწანურას, ქაღარდიშო ოხვილური მასალაშა ცელულოზაშ გეძინა ქჷდიჭყეს, ნამუქჷთ ქაღარდიშ წარმება მასობურო გჷნირთინუ.

## ქაღარდიშ უშხუაში მაწარმალეფი
* International Paper (ააშ)
* The Navigator Company (პორტუგალია)
* Georgia-Pacific (ააშ)
* Weyerhaeuser (ააშ)
* Kimberly-Clark (ააშ)
* Stora Enso (ფინეთი)
* UPM-Kymmene (ფინეთი)
* Svenska Cellulosa Aktiebolaget (შვედეთი)
* Mondi (ავსტრია)
* Sappi (ოარ)
* M-Real (ფინეთი)

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სტატიეფი ქაღარდიშ გეშა, ნამუთ ნაკეთებუ რე კირქუაშე, დო ვართ ცელულოზაშე 
* ქაღარდიშ მუზეუმი კალუგაშ ოლქის (''buzeon.ru'').
* ქაღარდიშ მუზეუმი მოსოფელს ვებ-ხასჷლას ''paperhistory.org''.
* Сайт Союза бумажных оптовиков (Российская Федерация) — ''sbo-paper.ru''.
* ისლამიშ გოლინა შქაოშწანურაშ ევროპაშა, უოთ მონტგომერი  .
* Мир-Теймур Мамедов. А для письма бумага (История изготовления бумаги).
* Стандарт бумаги ISO 216 .
* Весь процесс изготовления бумаги в доступной для детей форме.
* Изготовление бумаги в Месоамерике и современное использование амате.
* К вопросу о раннем периоде использования бумаги на Руси .
* Факты о бумаге.
* 


კატეგორია:ინფორმაციის მაღელეფი
კატეგორია:გაკირალი მასალეფი
კატეგორია:ოკანცელარიე მეკონეფი
ბჟალე

**ბჟალე** (ლათ. Lactuca) — ჩანარეფიშ  გვარი რთულპიოლამეფიშ ფანიაშე. ართ-, ჟირ- ვარ-და მიარეწანიანი ოდიარეეფი რე, ვანაფერო გვერდო ბართვეფი.  

[thumb|left|ბჟალეშ ბოტანიკური ილუსტრაცია [Köhler’s Medizinal-Pflanzen-იშ წინგიშე, 1887]]

ჩანარიშ ოშშე უმოსი გვარობა გოფაჩილი რე ევრაზიას დო აფრიკას, მორჩილი მუდანობათ - ამერიკას. საქორთუოს 8 გვარობა ჩანს ტიოზიშ დო გვერდო ტიოზიშ ფორმაციეფს, წყითე დიხას, ტყაპიჯეფს, ბართვონეფს, სქირე ფერდიეფს, ნათასეფს მუჭოთ ჟვერი ჩანარი.
ჩანარიშ კანკალე გვარობა ბჟაწვენს იკათუანს, ნამუთ ჰეერიშ მოხვალამათ იმანგარებჷ. შანულამი ორტვინული ჩანარი რე სალათა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:რთულპიოლამეფი
ლობელიშ აპურტაკი

**ლობელიშ აპურტაკი** (ლათ. Veratrum lobelianum) — მიარეწანიანი ართლებერამი ოდიარე ჩანარი შორიაშობურეფიშ ფანიაშე. 

ჩანარიშ ღერი ფსქელი დო მიარეფურცელამი რე. აპურტაკიშ ჟილენი ნორთი გოქიქილერი რე. ჩანარიშ სიმაღალა 1-1,5 მეტრშახ ანჭუ. ფურცელეფი ჯერღვეფიშ მანგას ტკვაჩილი რე დო გიმენჸურეშე გოქიქილერი. გიმენი ფურცელეფი უმოსი დიდი ზჷმაშ რე, კვიზინაფათ ფართო-ელიფსური დო ბოლოწვანდამი რე, ჟილენი — ლანცეტა რე დო გჷნძეთ აწოწვანდაფილი; ფურცელეფი ღერსგოკარკატელი, ინოხუნაფილი. წოროპიოლეფი ფართომარქვალიაშობური რე, პიოლეფიშ ყერწიშე ელაზჷმაფათ გჷნძე. პიოლფორუ გურგინიშობური რე, მოწვანე-ჸვინთელი, გინოფაჩილი, ირი თიშ ფურცელი ელიფსური რე, ჯინჯიშჸრე ოცაცაიათ გინულირი, ქანთელი ფოჩვათ გოჸუნაფილი. 

ტვრრიანეფი პიოლოფორუშ ნერჩის გემარგჷ. გუმნაღელი 3-ბუდნამი მოგჷნძე კოლოფია რე, ნამუთ ბუდნეფო ჯინჯიშახ ინწყჷმუ. თასიმოჸვინთალე რე, ტაბაჩა დო სუამი. ფესვეტი კუნტა დო ფსქელი უღუ. 

ლობელიშ აპურტაკი ჩანს სუბალპურ ორტყაფუს, ალპურ ზონასჷთ ჩანს ზუღაშ დონეშე 2500 მ–შახ. ოშა-გოშათ აბხვადჷნა ტყაშ ორტყაფუს. აპურტაკი მაღალი გვალაშ ოდიარუს უმენტაშო გოფაჩილი რე დო უდუთხინაფუ ჟვერი ჩანარი რე. თიშ არძა ნორთი წალამი რე. შხირი რე ედომუშამი საქორთუოს — ყაზბეგიშ, ბორჯომ-ბაკურიანიშ, ბახმაროშ, დუშეთიშ დო შხვა ანგანობეფს. თეშ მოხ, გოფაჩილი რე მელენკავკაციას, ბჟადალ დო ბჟაეიოლ ცჷნდჷრს, მორჩილ აზიას, შორიშ ბჟაეიოლს, სქირონაშქა ზუღაშ ანგანობას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლობელის შხამა — Veratrum lobelianum 

კატეგორია:შორიაშობურეფი
ღაზა

**ღაზა** (, ) — პალესტინაშ დო ღაზაშ სექტორიშ უკაბეტაში ნოღა, ღაზაშ მუჰაფაზაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშ მახორობა გვერდი მილიონშე უმოსი რე, თარო პალესტინარეფი. ვაოფიციალურო იკონტროლებჷ რადიკალური ისლამური ორგანიზაცია ჰამასიშით.

ღაზაშ ხორუაქ გიჭყჷ ჩქინი წანეფიშეჭარუაშახ 15 ოშწანურას, ისტორიაშ აშაბანს — მიარე კათაშ დო იმპერიაშ მართუალაშ გიმე რდჷ. ღაზა ჯვეში ფილისტინარეფიშ პენტაპოლისიშ ართ-ართი ნოღა რდჷ.

### მაჸალე ნოღეფი

## სქოლიო

კატეგორია:პალესტინაშ ნოღეფი
ლომბარდია

**ლომბარდია** () — რეგიონი ოორუე იტალიას, ნამუთ იკათუანს ლაგო-მაჯორეშ, ლუგანოშ, გარდაშ დო კომოშ ტობეფიშ რაიონს. ჯოხოქ გიადჷ ჯვეშგერმანული ტომეფიშ — ლანგობარდეფიშ მეჯინათ. ლომბარდიაშ რეგიონიშ ნანანოღა რე მილანი. ლომბარდიას ოხორანს იტალიაშ მახორობაშ ართი ნაამშვალი დო თაქ იწარმებჷ ქიანაშ ედომუშამი დინოხოლენი პროდუქტიაშ ართი ნახუთალი. შედეგო, ლომბარდია იტალიაშ არძაშე მიარეკათამი დო დიდარი რეგიონი დო ართ-ართი არძაშე უდიდარაში რე ედომუშამი ევროპას. შანულამი ტურისტული ოქინაფუეფი იკათუანს ისტორიულ, კულტურულ დო ხელუანობაშ ნოღეფს, ნამუეფს შქას რე მილანი (იტალიაშ მაჟირა არძაშე პოპულარული ტურისტული ოულარი), ბრეშა, მანტუა, პავია, კომო, კრემონა, ბერგამო, სონდრიო, ლეკო, ლოდი, ვარეზე, მონცა დო თიჯგურა ტობეფი,მუჭომით რე გარდა, კომო, ლაგო-მაჯორე დო იზეო.

ოფიციალური ნინა, თეშ მუჭოთ იტალიას ირდიხას, იტალიური რე. ტრადიციული, აბანობური ნინეფი ლომბარდიულიშ მიარენერი დიალექტეფი რე, თაშნეშე მუჭოთ ემილიურიშ დიალექტეფი, ნამუეფშა მანტუაშ, პავიაშ დო კრემონაშ პროვინციეფიშ კანკალე ნორთეფს იჩიებჷნა. იტალიაშ სტატისტიკაშ ნინალაშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ, ლომბარდიაშ მახორობაშ 27% ჟირნინამი რე დო რაგადანს მუჭოთ იტალიურ, თეშ ლომბარდიულ ნინაშა. 9,1% მონოლინგვისტური რე დო ხვალე ლომბარდიულო რაგადანს, მონოლინგვისტეფიშ 57,6% — ხვალე იტალიურო.

ლომბარდია ქიანაშ თარი ოხერეჭუე ზონა რე. თაქ იდვალუაფუ მეტალურგიული ოწარმეეფი (Falck), ოავტომობილრ ფაბრიკეფი (Autobianchi, Maserati, Alfa, Innocenti), ხაბაკიშ დო მადვალარიშ ფაბრიკეფი, გჷშაშქუმალეფი (Rizzoli, Mondadori).

## თაშნეშე ქოძირით
* იტალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Regione Lombardia - portale della Regione
* LombardiaNews: Giornale online

## სქოლიო


კატეგორია:იტალიაშ რეგიონეფი
აბრუცო

**აბრუცო** () — რეგიონი იტალიას, გვალამი რაიონი ქიანაშ ცენტრალური ნორთიშ ობჟთეშე. რეგიონიშ ბჟადალი ხურგი რომშე 80 კმ-ის იდვალუაფუ. ოორუეშე უხურგანს მარკეშ რეგიონი, ბჟადალშე დო ობჟათე-ბჟადალშე — ლაციოშ რეგიონი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — მოლიზე დო ბჟაეიოლშე — ადრიატიკაშ ზუღა. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რეგიონი გეოგრაფიულო უმოსო იტალიაშ ცენტრალურ რეგიონს იდვალუაფუ ვინდარო ობჟათეშე, იტალიაშ სტატისტიკაშ ნინალაშით აბრუცო იშენით ობჟათური რეგიონო იკოროცხჷ, ჟირი სიცილიაშ ომაფეწკჷმა თიში ისტორიული რსხუშ შანო.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
აბრუცოშ რეგიონი ადმინისტრაციულო 4 პროვინციათ ირთჷ:
მინი|მარცხნივ|250პქ|აბრუცოშ პროვინციეფი

## თაშნეშე ქოძირით
*იტალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
*Map of Abruzzo 
*In the land of bears and castles, *[[Financial Times]]*, 29 June 2007
*Italy as it used to be

აბრუცო
აპულია

**აპულია** (ბერძენულშე Ἀπουλία; ) — რეგიონი იტალიას, ნამუთ ქიანაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ. რეგიონს ბჟაეიოლშე უხურგანს ადრიატიკაშ ზუღა, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — იონიაშ ზუღა, ობჟათეშე — ოტრანტოშ საროტი დო ჸუჯი. რეგიონიშ უძგალაში ობჟათე ნორთშა სალენტოშ ჩქონი უჯოხონა, ნამუთ „ჩექმაშ“ ფრომაშ იტალიაშ ქურს წჷმარინუანს. რეგიონიშ ფართობი — 19 345 კმ² რე, მახორობა — 4 012 310 ადამიერს აკმადგინანს (2019). აპულიას ოორუეშე მოლიზეშ რეგიონი უხურგანს, ბჟადალშე — კამპანია, ობჟათე-ბჟადალშე — ბაზილიკატა. რეგიონშმანგას, იონიაშ ზუღაშ მელე, იდვალუაფუ საბერძნეთი დო ალბანეთი.

აპულია ოფუტე-ომეურნე რეგიონი რე, სოდე მოჸუნა ხილი დო ღვინი. რეგიონიშ ონიშოლეფი თაშნეშე ალბანეთის ონინალჷ.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
აპულიაშ რეგიონი ადმინისტრაციულო 6 პროვინციათ ირთჷ:

მინი|მარცხნივ|250პქ|აპულიაშ პროვინციეფი

## თაშნეშე ქოძირით
* იტალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  რეგიონიშ ოფიციალური ტურისტული ვებ-ხასჷლა
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* Puglia Video: Art-Endless Treasures
* Environmental League Puglia

აპულია
ბაზილიკატა

**ბაზილიკატა** () თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **ლუკანია** — რეგიონი იტალიას. ბაზილიკატა ქიანაშ ობჟათეშე იდვალაუფუ. რეგიონს ბჟადალშე უხურგანს კამპანიაშ რეგიონი, ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე — აპულია, ობჟათეშე — კალაბრია. რეგიონს მორჩილი გიშალი უღუ ტირენიაშ ზუღაშა კამპანიაშ დო კალაბრიაშ შქას, მარა ძალამ ინწრო გიშალი უღუ იონიაშ ზუღაშა (კონკრეტულო ტარანტოშ ჸუჯიშა), კალაბრიაშ დო აპულიაშ შქას. ჩექმაშ ფორმაშ იტალიაშ კონტურს, ბაზილიკატა „ოჭიშის“ (მადვალარიშ) წჷმარინუანს, „მადვალარიშ წვანდს“ კალაბრია დო „ქურს“ აპულიაწკჷმა ართო. რეგიონიშ ფართობი 10 000 კმ² რე, მახორობა — 2019 წანაშ მუნაჩემეფით 559 084 ადამიერს აკმადგინანს. რეგიონული ნანანოღა რე პოტენცა. ბაზილიკატა ადმინისტრაციულო ჟირი პორვინციათ ირთჷ: პოტენცა დო მატერა.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
ბაზილიკატაშ რეგიონი ადმინისტრაციულო 2 პროვინციათ ირთჷ:

მინი|მარცხნივ|250პქ|ბაზილიკატაშ პროვინციეფი

## თაშნეშე ქოძირით
*იტალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* რუკა 
* Pollino Walking Into The Wild Side of Basilicata 
* Basilicata autentica
* Basilicata Tourist Office

ბაზილიკატა
ემილია-რომანია

**ემილია-რომანია** () — რეგიონი ცენტრალური იტალიაშ ოორუეშე, ნამუთ იკათუანს წყარმალუ პოშ ლეხერს დო აკმოდირთჷ ჟირი ისტორიული რეგიონიშე — ემილიაშე დო რომანიაშე. რეგიონიშ ნანანოღა რე ბოლონია. რეგიონიშ ფართობი 22 446 კმ²-ს აკმადგინანს, მახორობა — 2019 წანაშ მუნაჩემეფით დოხოლაფირო 4 459 477 ადამიერი რე.

ასეშო, ემილია-რომანია ევროპაშ ართ-ართ უღვალიარაშ დო გივითარაფილ რეგიონო მირჩქინუაფუ, თაქ იფიქსირებუ ედპ-იშ მასუმა უმაღალაში მაძირაფალი ართ შურ მახორუშა იტალიაშ რეგიონეფს შქას. რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი ბოლონია, იტალიას ართ-ართი უმაღალაში რინაშ დონეთ გიშეგორუაფუ დო ოსადიო დო თეხანური სოციალური ნინალეფი უღუ. თაშნეშე ემილია-რომანია იტალიაშ უთარაშ კულტურულ დო ტურისტულ ცენტრის წჷმარინუანს, სოდე იდვალუაფუ ბჟადალური ოქიანუშ უჯვეშაში უნივერსიტეტი დო მიარე რენესანსული ნოღა (მოდენა, პარმა, ფერარა), თაშნეშე ოჩამურიშ დო ოავტომობილე წარმებაშ თარი ცენტრეფი (Ferrari, Lamborghini, Maserati დო Ducati). რეგიონს ჩიჟიერი დო მიარეფერუამი წყარპიჯიშ ღოზი უღუ ადრიატიკაშ ზუღას, მიარემუდანამი ტურისტული კურორტეფით, ნამუეფს შქას რე რიმინი დო რიჩონე.

რეგიონს იწარმებჷ ხილი, ღვინი, ჭაშანქარი, პოშ ლეხერს ნაფთობიშ დო გაზიშ რესურსეფი რე.

## თაშნეშე ქოძირით
*იტალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* რეგიონიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* რუკა 
* City Guide of Bologna
* Emilia–Romagna Travel Guide VIDEO

## სქოლიო

ემილია-რომანია
ვალე-დ’აოსტა

**ვალე-დ'აოსტა** (, , აბანურ დიალექტშა Val d'Ota) — ავტონომიური რეგიონი იტალიაშ ოორუე-ბჟადალშე. ჯვეშო თაქ სალასეფიშ კელტური ტომი ოხორანდჷ. რომაალეფქ ვალეშ ლეხერი ჯვ. წ. 25 წანას ქჷდიჸუნეს. უკული თის მართუნდეს გოთეფი, ლომბარდიარეფი, ბურგუნდიალეფი, ბოლოს — სავოიაშ ჸუდე.

რეგიონს ბჟადალშე უხურგანს საფრანგეთი, ოორუეშე — შვეიცარია, ობჟათეშე დო ბჟაეიოლშე — პიემონტიშ რეგიონი. რეგიონიშ ფართობი 3 263 კმ² რე, მახორობა — დოხოლაფირო 125 332 ადამიერი რე(2019) და წჷმარინუანს იტალიაშ უჭიჭაშ დო უნარკაშო დოხორელ რეგიონს. ვალე-დ'აოსტა თეწკჷმა ართო ქიანაშ აკა რეგიონი რე, ნამუსჷთ აკა პროვინცია ვაუღუნ. რეგიონი დორთილი რე 74 კომუნათ. პროვინციულ ადმინისტრაციულ ფუნქციეფს ახორციელენს რეგიონული თარობა.

## თაშნეშე ქოძირით
*იტალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*   ავტონომიური რეგიონიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
*   Image Vallée - Aosta Valley's landscape photo gallery
*     Weather forecast and map of the Aosta Valley

## სქოლიო

ვალე-დ'აოსტა
ვენეტო

**ვენეტო** (, ) — რეგიონი იტალიაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, ნამუსჷთ უკებჷ წყარმალუ პოშ დელტა, თაშნეშე ალპეფიშ დო დოლომიტიშ გვალეფი, ტობა გარდა. რეგიონიშ მახორობა4 905 854 ადამიერი რე (2018) დო თეჸურე იტალიაშ რეგიონეფს შქას მა-5 აბანს რე.

ვითოშწანურაშ უმოსი ხანიშ აშაბანს ვენეტო ზოხორინელი სახენწჷფო რდჷ — ვენეციაშ რესპუბლიკა, ნამუთ 1866 წანას, ავსტრიალი დო ფრანგი მართუალობეფიშ ბირგულუაშ უკული საბოლათ იტალიაქ ქჷმკირსხჷ. რეგიონიშ ნანანოღა რდჷ დო რე ვენეცია, ნამუსჷთ ოშწანურეფიშ გოძვენას მართუნდჷ მოსოფელიშ ართ-ართ უშხუაში დო უღვენაში ოზუღე რესპუბლიკას დო ოვაჭარე იმპერიას. ღვენი კულტურული მონძალაშ გეშა, შანულამი მუდანობაშ ვენეტოალს მუნეფი დუდი უნიკალური იდენტობაშ ადამიერეფო მიორჩქჷდეს დო ვარს რაგადანდეს თინეფიშ იტალიურ ერწკჷმა მერხველაფაშენ, რეგიონული თარობაქ — თიზჷმა შორშა მიდართჷ, ნამჷ-და თიშ მახორუეფი ოფიციალურო გოთანჯჷ მუჭთ უბრალეთ „კათა“.

ართ ბორჯის ვენეციაშ რესპუბლიკაშ გური, ვენეტო ასე იტალიაშ არძაშე ღვენამი, არძაშე გოვითარაფილი დო ინდუსტრიალიზაფირი რეგიონი რე. რეგიონს ქიანაშ ღვენამი ისტორიული, ორთაშობური, ხელუანობაში, კულტურული, მუსიკალური დო კულინარიული მონძალა უღუ. კინე თე ბორჯის თინა იტალიაშ არძაშე ოძირაფე რეგიონი რე 60 მლნ ტურისტით ირწანას (2007). იტალიურიშ მოხ, მახორობაშ უმენტაშობა ვენეტურ ნინაშათ რაგადანს. ხანგჷნძე ისტორიაშ გოძვენას, ვენეტო მასობურ მიგრაციეფს გინმიღანდჷ დო ასე ხოლო, იტალიაშ მასშტაბით რეგიონი ლიდერენს იმიგრანტეფიშ მეღებათ, 2008 წანას თიქ 454 453 ურცხოალი იმიგრანტი მიღჷ, ნამუეფიშ უმენტაშობა რუმინალი დო მაროკოალი რდჷ.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
ვენეტოშ რეგიონი ადმინისტრაციულო 7 პროვინციათ ირთჷ:
მინი|მარცხნივ|250პქ|ვენეტოშ პროვინციეფი

## თაშნეშე ქოძირით
*იტალიაშ ადმინისტრაციული დორთუალა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რეგიონიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* რეგიონიშ რუკა 
* Venice and the Veneto in the Words of Great North American Travelers 

## სქოლიო

ვენეტო
ჰავაიშ ოლქი (ჰავაი)

**ჰავაიშ ოლქი** () — ოლქი ჰავაიშ შტატის, ააშ. ოლქი ედომუშამო  ჰავაიშ კოკის იდვალუაფუ.
thumb|308px|ოლქი ჰავაიშ კოკის
ოლქიშ მახორობა:
* 2000 წანაშ ეჭარუათ — 148 676 ადამიერი
* 2010 წანაშ ეჭარუათ — 185 079 ადამიერი.
ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი დო უდიდაში ნოღა — ჰილო, ჰილოშ აეროპორტი. სიდიდათ მაჟირა ნოღა — კაილუა, კონაშ აეროპორტი.

## გეოგრაფია
ააშ-იშ მახორობაშ ეჭარუაშ ბიუროშ მეჯინათ, ოლქიშ ედომუშამი ფართობი რე — 13 174 კმ², თაჸურეშე:
* 10 433 კმ² — სქირონი
* 2742 კმ² (6,66 %) — წყარი, თინეფ შქას მორჩილიშ გვალაშ ტობა ვაიაუ.

ოლქი შტატიშ ტერიტორიაშ 62,7%-ის იკჷნენს — თენა ააშ-იშ უმაღალაშ მაძირაფალი რე.

## რაიონეფი
ჰავაიშ ოლქი 9 რაიონო ირთჷ:

## რესურსეფი ინტერნეტის
* County website 
* Mayor’s office 
* Volcanoes National Park
## სქოლიო

კატეგორია:ჰავაიშ ოლქეფი
ჰოსნი მუბარაქი

**მოჰამედ ჰოსნი მუბარაქი**, () უმოსო გოფაჩლი ჯოხო **ჰოსნი მუბარაქი** (; დ. 4 მესი, 1928, კაფრ-ელ-მუსაილაჰა, ეგვიპტე — ღ. 25 ფურთუთა, 2020, კაირო) — ეგვიპტეშ არაბეფიშ რესპუბლიკაშ ოურდუმე, პოლიტიკური დო სახენწჷფო მოღალე. ქიანაშ მაანთხა  პრეზიდენტი 1981–2011 წანეფს. პრეზიდენტიშ პოსტი დეკჷნჷ პრეზიდენტ ანვარ ალ-სადათიშ ჸვილუაშ უკული. ჰოსნი მუბარაქი ეგვიპტეშ არძაშე ხანგჷრძე მამარტალი რე მუჰამედ ალი ფაშაშ უკული. 

2011 წანაშ 11 ფურთუთას, ჰოსნი მუბარაქიქ, ნამუთ ეგვიპტეს 30 წანაშ აშაბანს მართუნდჷნ, გეგნოდირთჷ დო ხემანჭუობა არმიას გეგნოჩჷ. ხეშულობაქ ოუდუმეეფიშ ხეშა გეგნორთჷ. 2012 წანაშ 2 მანგის, კაიროშ სასამართალოშ გინნაჭყვიდათ, ეგვიპტეშ ჸოფილ პრეზიდენტ ჰოსნი მუბარაქის ამიერი დოხუნაფა გეგშუღჷ. თინა რეჟიმიშ სააწმარენჯოთ გიშულირი დემონსტრანტეფიშ ჸვილუას რე გებრალებური. განარჩქინიშ გიშაღალაშ უკული, მუჭთ ჩინებული რე, მუბარაქიქ ჭყანთხილუაწკჷმა მერსხილი რანწკი კრიზისეფი გინიღჷ. 2013 წანაშ 13 ღურთუთას, ეგვიპტეშ ოკასაციე სასამართალოქ გაუქვუ მუბარაქიშ განარჩქინა დო საქვარიშ ხემაჟირაშა გოსხუნუა მიორჩქინჷ. გომაჟირელი პროცესის, 2015 წანაშ 9 მესის, მუბარაქი დო თიშ ქომოლსქუალეფი ოლოლდვალირო იჩინეს კორუფციაშ ბრალიორო დე მეუსაჯეს დოხუნაფა. მუბარაქი დოხუნაფილ იჸუ ოურდუმე ჰოსპიტლს, თიშ ქომოლსქუალეფი — 2015 წანაშ 12 გჷმათუთას, კაიროშ სასამართალოქ გუტუ. 2017 წანაშ 2 მელახის, გემართჷ ოკასაციე სასამართალოშით დო 24 მელახის გუტეს.

2020 წანაშ 25 ფურთუთას ჰოსნი მუბარაქიქ დოღურჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Egyptian Air Force - Air Marshal Hosni Mubarak
* European Parliament Resolution on Egypt's Human Rights Situation
* Egyptian government page 
* Egypt After Mubarak 

## სქოლიო

კატეგორია:ეგვიპტეშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ეგვიპტეშ პრემიერ-მინისტრეფი
შუშულუბა

**შუშულუბა** თაშნეშე *მაჩიტია* () — ჩანარეფიშ გვარი შუშულუბაშობურეფი ფანიაშე. მიარეწანიანი, ვანაფერო ჟირ- ვარ-და ართწანიანი ოდიარეეფი რე. 

შუშულუბაშ 300-შახ გვარობა გოფაჩილი რე ოორუე გვერდოსფეროშ ზჷმიერი ჰეერიშ ზონას, ნორთობურო არქტიკას, უმენტაშო — ევრაზიაშ ბჟადალი ნორთიშ გვალეფს. ჸოფილი სსრრ-ს გოფაჩილი რდჷ 150-შე უმოსი გვარობა. კავკაცია 8 გვარობური გოვითარაფაშ უშანულამაში გოჭყაფა რე, 110-შახ გვარობაშე 76 ენდემური რე. 

საქორთუოს ჩანს შუშულუბაშ 67 გვარობა, თენეფშე 24 საქორთუოშ ენდემი რე. გვარობეფშე დიდი ნორთი რელიქტური რე. შანულამი რელიქტური ენდემეფი რე. მერეთი შუშულუბა (), პარადოქსული შუშულუბა (), ინგირწყარიშ შუშულუბა (), კახური შუშულუბა (), ხარაძეშ შუშულუბა () დო შვა გვარობეფი. შუშულუბა კავკაციას დო საქორთუოს ჩანს ალპურ ხალეფს დო დოლოეფს, სუბალპურ მაღალოდიარობას, ბართვონეფს დო ტყალეფს, მორჩილი მუდანობათ — გვალაშ შქა ორტყაფუშ კირდეეფს დო ქუამი კართეეფს, თითო-ჟიჟირი გვარობა რზენსჷთ მიარეთ რე. 

შუშულუბაშ მიარე გვარობა დეკორატიული რე, შხირას გჷმირინუანა ალპინარიუმეფშო, მინი ოკათე მედიცინას ხვარენს, მუსხირენი — ჟვერი რე.

## ლიტერატურა

კატეგორია:შუშულუბაშობურეფი
ღაზაშ სექტორი

**ღაზშ სექტორი** (, ) — ექსკლავი რეგიონი პალესტინას, სქირონაშქა ზუღაშ ბჟაეიოლ წყარპიჯის. ობჟათე-ბჟადალშე, 11 კმ გოძვენას უხურგანს ეგვიპტე, ბჟაეიოლშე დო ოორუეშე 51 კმ გოძვენას — ისრაელი. ბჟადალ წყარპიჯწკჷმა ართო, ღაზა პალესტინაშ ტერიტორიეფშა მიშმალი ნორთი რე, ნამუსჷთ 2012 წანას გოეროშ გენერალურ ასამბლეაქ „გოეროშ ვამაკათური დჷმაკვირაფალი სახენწჷფოშ “სტატუსი მეჩჷ.

1994 წანას, ისრაელქ პალესტინაშ ერუანულ ადმინისტრაციას ღაზაშ დუდმართუალაშ ნება გინოჩჷ. თეიშა, ღაზა დიო ისრაელიშ (1967–94), უმოსი კინოხ ეგვიპტეშ (1948–67), დო ხოლო უმოს კინოხ გოართოიანაფილი ომაფეშ (1918–48) დო თურქეთიშ (მუჟანსჷთ ღაზა ოსმალეთიშ იმპერიაშ ნორთი რდჷნ) ოურდუმე ოკუპაციაშ გიმე რდჷ. 2007 წანაშე, ღაზაშ სექტორიშ დე-ფაქტო მართუალას ახორციელენს ჰამასი — პალესტინარეფიშ ბუჯგუა, ნამუთ პრეტენზიას აცხადენს, ნამჷ-და თინა წჷმარინუანს პალესტინაშ ერუანულ ადმინისტრაციასჷთ დო პალესტინარ კათასჷთ. ღაზა პალესტინაშ თი ტერიტორიაშა მიშმალი ნორთი რე, ნამუქჷთ გითანჯჷ ოსლოშ ხეკულუათ დო გოეროშ უშქურანჯალაშ სხუნუშ რეზოლუცია 1860-ით.

ღაზაშ სექტორიშ მახორობაშ ძინაშ ოშქაშე წანმოწანური მაძირაფალი 2,91%-ის აკმადგინანს (2014 წ.), ნამუთ მოსოფელს მა-13 უმაღალაში მაძირაფალი რე დო თე ჭიჭე ტერიტორია კეთეფით რე გოჭკადილი. მოგვენი ძინაშ ოგამეთ, გოხურგილი რე ახალიჸუდეეფიშ დო შხვა ოხორუე შანულობაშ დგჷმილეფიშ აკოგაფაშ გაბრა. ტერიტორიაშ სიგჷნძა 41 კილომეტრი რე, სიგანა — 6-12 კმ, სექტორიშ ედომუშამი ფართობი — 365 კმ². 2014 წანაშ მუნაჩემეფით, ღაზას 1,82 მილიონი პალესტინარი ოხორანს. პალესტინარი რაჸილი მმახორობაშ თეჯგურა დიდი მუდანობაშ გეშა, ღაზაშ სექტორი ასე  მოსოფელს არძაშე მეჭედელო დოხორელი ტერიტორია რე. მახორობაშ უდიდაში ნორთი სუნიტი მუსლიმი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*პალესტინაშ სტატისტიკური ატლასი  პალესტინაშ სტატისტიკაშ ცენტრალური ნინალაშ ვებ-ხასჷლას.
*მუნაჩემეფი ''The World Factbook''-ის 
*პალესტინაშ ტერიტორიეფი ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიშ ვებ-ხასჷლას.
*Gaza Strip at *UCB Libraries GovPubs*.
*
*Gaza.net, a directory of Palestinian-related websites.
*Map of Palestinian Refugee Camps 1993 (UNRWA / CIA / University of Texas, Austin).
*Ramattan Live Stream of Gaza City  via UStream.
*Children of Jerusalem on Attending The World
*GazaSiege.org - Background, News and Analysis on the siege of Gaza
*Hamas In Control of Gaza Strip
*New Palestinian Cabinet Sworn In

## სქოლიო

კატეგორია:ღაზაშ სექტორი
კატეგორია:ისრაელი
კატეგორია:არხო ბჟაეიოლიშ ქიანეფი
კატეგორია:მუშითაღიარაფილი ქიანეფი
კატეგორია:პალესტინა
კოსტრომა

**კოსტრომა** () — ნოღა რუსეთის, კოსტრომაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა ზუღაშ დონეშე 110 მეტრიშ სიმაღალას იდვალუაფჷ, წყარმალუ ვოლგაშ ჟირხოლო წყარპიჯის, ნოღა მოსკოვიშე 344 კილომეტრიშ მეძენას. 2018 წანაშ ფასებაშ მეჯინათ, ნოღას 277 280  ადამიერი ოხორანდჷ. ნოღაშ ფართობი — 144,5 კმ². ნოღა კოსტრომაშ მახორობაშ უმენტაშობა რუსი რე.

ნოღა კოსტრომაქ XII ოშწანურას დირსხჷ, XIII ოშწანურას — კოსტრომაშ სათაროშ ცენტრო გჷნირთჷ. ნოღა მაართაშე მიშინუაფჷ 1213 წანას. XIII ოშწანურაშე დოჭყაფილი XVII ოშწანურაშ დალიაშახ მიარეშა გიჩოლჷ დო გიხირჷ. XIV ოშწანურას, მოსკოვიშ სახენწჷფოშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ. 1719 წანაშე მოსკოვიშ გუბერნიაშ პროვინციული ნოღა რდჷ, 1778 წანაშე — ოგუბერნიე ნოღა. კოსტრომაშ დღათ რჩქვანელობურო ეიშანუაფჷ 13-14 მარაშინათუთას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:კოსტრომაშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
დენის შმიგალი

**დენის შმიგალი** () — უკრაინაშ სახენწჷფო მოღალე, ივანო-ფრანკივსკიშ ოლქიშ სახენწჷფო ადმინისტრაციაშ მადუდე 2019 წანაშ 1 მარაშნათუთაშე, უკრაინაშ პრემიერ-მინისტრი 2020 წანაშ 4 მელახშე 2025 წანაშ 16 კვირკვეშახ. ქიანაშ დუდტხილუაშ მინისტრი 2025 წანაშ 17 კვირკვეშე

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Шмигаль Денис Анатолійович  // Чесно
* Президент України представив нового голову Івано-Франківської ОДА Дениса Шмигаля  *president.gov.ua* (2 მარაშინათუთა, 2019)
* Зеленський представив голову Івано-Франківської ОДА: що про нього відомо  // 24 канал, 2 მარაშინათუთა, 2019&nbsp;р.

## სქოლიო

კატეგორია:უკრაინაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:უკრაინაშ რეგიონალური გოვითარაფაშ მინისტრეფი
კრასნოიარსკი

**კრასნოიარსკი** () — ნოღა რუსეთიშ ფედერაციას, კრასნოიარსკიშ აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა წყარმალუ ენისეის იდვალუაფჷ. ცჷნდჷრიშ მასუმა უდიდაშ ნოღა რე ნოვოსიბირსკიშ დო ომსკიშ უკული. კრასნოიარსკი რუსეთიშ ნანანოღა მოსკოვიშე 4180 კილომეტრიშ მეძენას იდვაუაფჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

კატეგორია:კრასნოიარსკიშ აკანიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
ვორონეჟი

**ვორონეჟი** () — ნოღა ბჟადალ რუსეთის. 2019 წანაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა 1 054 111 ადამიერს აკმადგინანდჷ. რუსეთიშ ნოღეფს შქას მახორობაშ მეჯინათ 16-ა აბანი უკებჷ, მახორობაშ ოშქაშე მეჭედალა კმ²-შა 1,438 ადამიერს აკმადგინანს. ნოღაშ ფართობი 590.43 კმ²-ს აკმადგინანდჷ. ვორონეჟიშე 223 კილომეტრის იდვალუაფუ ნოღა ტამბოვი, 710 კილომეტრის იდვაუაფუ უკრაინაშ ნოღა ლუჰანსკი. ნოღა გედგჷ წყარმალუ ვორონეჟიშ წყარპიჯის. ვორონეჟიშ არძაშე ჩხე თუთეფი მანგი დო კვირკვე რე, არძაშე რგილი — ღურთუთა დო ფურთუთა. ნოღაშ ირწანური ნოლექეფიშ მუდანობა 559 მმ-ს აკმადგინანს. ვორონეჟი კინ თე ჯოხოშ მოღვენი ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე.

## ისტორია
ნოღა ვორონეჟიქ დირსხჷ 1585 - 1586 წანეფს, მაფა თედორე I-აშით. XVII ოშწანურას, რუსეთიშ იმპერატორ პეტრე I დიდიქ ბურჯაფი დიჭყჷ ტერიტორიაშ გაფართაფაშო დო აზოვიშ ზუღაშა გიშაულარო, თე ბურჯაფეფს ნოღა ვორონეჟი შანულამ როლს არსულენდჷ. 

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას, ფაშისტურ გერმანიაქ ნოღა ვორონეჟი ქჷდიჸუნუ, ვორონეჟიშე იხორციელებუდჷ ფაშისტეფიშ მენტება ნოღა სტალინგრადშა.

## მაჸალე ნოღეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Voronezh State University - City page 
*Voronezh.Net City site  
*Voronezh City Аdvertising 
*Voronezh News  
*Big Voronezh forum "U Antona" 
*Voronezh city churches 

## სქოლიო

კატეგორია:ვორონეჟიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
არუბა

**არუბა** () — კოკი კარიბიშ ზუღას, ნამუთ ვენესუელაშ ოორუეშე იდვალუაფუ დო ნიდერლანდეფიშ ომაფეშ აკმადგინალი ქიანა რე (2010 წანაშ გჷმათუთაშე მუშითმამართალი სახენწჷფოებური წჷმნაქიმინაშ სტატუსით). არუბაშ ნანანოღა რე ორანესტადი.

## ისტორია
მინი|მარცხნივ|არუბაშ პარლამენტი
1449 წანას, არუბას ესპანარეფქ ქემიოგორეს. 1636 წანას, კოკი დანიარეფქ ქჷდიჸუნეს, 1986 წანაშე მოჸუნაფილი — ნიდერლანდეფიშ ომაფეშ ავტონომიას წჷმარინუანს.

## რელიგია
არუბაშ ოფიციალურ რელიგიათ გჷმოცხადაფილი რე კათოლიციზმი, თიში გემაჸვენჯი რე მახორობაშ 81 პროცენტი.

## კლიმატი
მინი|მარცხნივ
არუბაშო ჩხე, ტროპიკული კლიმატი რე დჷმახასიათაფალი. ედომუშამი წანაშ გოძვენას დღაში ტემპერატურა 29-40 გრადუსის იძანძჷ. ქიანაშ ვიზიტიშო საუჯგუშო ბორჯი რე ეკენიაშე ქირსეთუთაშახ. თე პერიოდის მერკე სინჩხე რე დო გალე გჷმულა სასიამნე რე. არუბას ვანაფერი მოლინა რე ჭვემა. თარო გჷმათუთას დო გერგობათუთას ჭვენს, თინა ხოლო სერით.

## ნინა
არუბას ოფიციალური ნინეფი რე ნიდერლანდური დო პაპიამენტო. თინეფიშ უკული პოპულარული რე ესპანური დო ინგლისური ნინეფი. ოგონათუე სისტემა ოფიციალურ ნინას გერსხჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* ნიდერლანდეფიშ ომაფე
* კარიბიშ ზუღა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Government of Aruba
* Aruba.com

## სქოლიო

კატეგორია:ნიდერლანდეფი
კატეგორია:ნიდერლანდეფიშ კოკეფი
არუბა
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ კოკეფი
არუბა
კატეგორია:მორჩილი ანტილიშ კოკეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი
ანგილია

**ანგილია** () — გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორია, ნამუთ კარიბიშ ზუღას იდვალუაფჷ დო მორჩილი ანტილიშ უკიდაშ ოორუე ნორთის მადვალუ კოკის რე. აკმოდირთჷ კოკი ანგილიაშე, მორჩილი კოკეფშე დო რაქეფშე. კოკიშ სიგჷრძა რე დოხოლაფირო 26 კმ (16 მილი), სიგანა — 5 კმ (3,1 მილი). ანგილიაშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე, ნოღა ვალი. კოკიშ ფართობი — 91 კმ² (35 კვ. მილი), კოკის დოხოლაფირო 14,731 ადამიერი (2018 წანაშ ეჭარუათ) ოხორანს.

## სქოლიო

კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი
კარიბიშ ნიდერლანდეფი

**კარიბიშ ნიდერლანდეფი** (, პაპ.: Hulanda Karibe) — ჯოხო კარიბეფიშ სუმ კოკის: **[[ბონეირი]]**, **[[სინტ-ესტატიუსი]]** დო **[[საბა (კოკი)|საბა]]**, ნამუეფით ნიდერლანდეფიშ სპეციალურ ადმინისტაციულ ართულეფს - საჯარო ორგანოეფს წჷმარინუანა. კოკეფს თინეფიშ ჯოხოეფიშ მაართა ასოეფიშ მეჯინათ მიშინუანა მუჭოთ **BES-კოკეფი**, (). კოკეფი წჷმარინუანს ევროპაშ რსხუშ ზუღაშმელენ ტერიტორიეფს,

## თაშნეშე ქოძირით
* ნიდერლანდეფიშ ომაფე

## რესურსეფი ინტერნეტუს
* Official website of the National Office for the Caribbean Netherlands 
* Official website of the government of Bonaire 
* Official website of the government of Saba 
* Official website of the government of St. Eustatius

## ხვილაფა


## სქოლიო

კატეგორია:კარიბიშ ნიდერლანდეფი
კატეგორია:ნიდერლანდეფიშ კოკეფი
კატეგორია:კარიბიშ ზუღაშ კოკეფი
ბრიტანეთიშ ვირჯინიშ კოკეფი

**ბრიტანეთიშ ვირჯინიშ კოკეფი** () — 36 კოკიშ ბუნა ედომშამი ფართობით 153 კმ²), ნამუეფით ააშ-იშ ვირჯინიშ კოკეფიშ ოორუე-ბჟადალშე იდვალუაფჷნა. დოხორელი რე ხვალე 16 კოკი.

უშხუაში კოკეფი რე: ტორტოლა (55 კმ²), ანეგადა (38 კმ²), ვირჯინ-გორდა (21 კმ²) დო ოსტ-ვან-დეიკი (8 კმ²).

კოკეფიშ ნანანოღა როუდ-ტაუნი იდვალაუფუ კოკი ტორტოლას. ედომუშამი კოკიშ მახორობა აკამდგინანს 31,758 ადამიერს (2018), ათაჸურეშე დახე 90% ტორტოლას ოხორანს. ბრიტანეთიშ ვირჯინიშ კოკეფი გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფს ორხველჷ, ოფიციალური ნინა რე ინგლისური. თარი ვალუტა რე ააშ დოლარი (1959 წანაშე).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
* British Virgin Islands
* British Virgin Islands Guide

კატეგორია:გოართოიანაფილი ომაფეშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი
კიურასაო

**კიურასაო** () — კოკი კარიბიშ ზუღას, ნამუთ ნიდერლანდეფიშ ომაფეშ აკმადგინალი ქიანა რე (2010 წანაშ გჷმათუთაშე მუშითმამართალი სახენწჷფობური წჷმნაქიმინაშ სტატუსით). კოკიშ ედომუშამი ფართობი რე — 444 კმ². მახორობა დოხოლაფირო 158,665 ადამიერს აკმადგინანს (2019). ნანანოღა — ვილემსტადი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კიურასაოშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* კიურასაოშ ოერეფოშქაშე ფინანსური ცენტრიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* კიურასაოშ დო სინტ-მაარტენიშ ცენტრალური ბანკიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* კიურასაოშ ტურისტული სხუნუშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:ნიდერლანდეფიშ კოკეფი
კიურასაო
კატეგორია:ოორუე ამერიკაშ კოკეფი
კიურასაო
კატეგორია:მორჩილი ანტილიშ კოკეფი
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კარიბიშ ქიანეფი