open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გაგაუზია

**გაგაუზია**, **გაგაუზ-ჰერი**  — ადმინისტრატიული გოართოიანაფა მოლდოვაშ ობჟათეშე. ადმინისტრაცია აკოქიმინელიე გაგაუზეფით კომპაქტურო დოხორელი ტერიტორიეფიშე.

## მახორობა
350px|left|გაგაუზია
2006 წანაშ მუნაჩამეფით მახორობაშ მუდანობა 155,7 ვითოშის ანჭუ. მახორობაშ უმენტაშობას ეთნიკურო გაგაუზეფი აკმადგინანა — 82% (133,5 ვთშ.). ტერიოტორიას თაშნეშე ოხორანა მოლდავარეფი — 7,8%, ბულგარალეფი — 4,8%, რუსეფი — 2,4%, უკრაინალეფი — 2,3%.

## თაშნეშე ქოძირით
*დნესტრიშპიჯეთიშ ლჷმა

## ლიტერატურა
*Shabashov A.V., 2002, Odessa, Astroprint, *"Gagauzes: terms of kinship system and origin of the people"*, (Шабашов А.В., *"Гагаузы: система терминов родства и происхождение народа"*)
*

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Official website|1=http://www.gagauzia.md/index.php?l=en
*Dmoz|Regional/Europe/Moldova/Regions/Gagauzia

კატეგორია:მუშითგჷმოცხადაფილი ქიანეფი
კატეგორია:მოლდოვა
ანატოლია

250px|მინიატიურა|ანატოლიაშ ტრადიციული დეფინიცია ალმახანური თურქეთიშ ტერიტორიას
**ანატოლია**,** მორჩილი აზია** (; ) რეგიონი ოორუე-ბჟადალ აზიას, ნამუთ ასე თურქეთიშ აზიურ ნორთის ჯოხონ. (თურქეთიშ ევროპულ ნორთის რუმელია ჯოხო). ტერმინი შანენს „ჩხანაშ ეშულას“ ვარდა „ბჟაეიოლს“. თურქული ზიტყვა *Anadolu* ბერძნული ვერსიაშე რე გჷნოღალირი. თაშნეშე ქიანაშ თე ნორთის, ლათინურო ჯოხო Asia Minor.

## ისტორია
აზიაშ დო ევროპაშ აკართაფუს სტრატეგიული დვალუაშ გეშა, ანატოლია მუსხირენ ცივილიზაციაშ გაჭყაფუქ იჸუ პრეისტორიული პერიოდიშე, ნეოლითური    ოხორუეფით Çatalhöyük (ნეოლითური დიხაშჭაბუშ წარმება), Çayönü (დიხაჭაბუშანი ნეოლითიშე), Nevali Cori (დიხაჭაბუშანი ნეოლითი), Hacilar (ნეოლითური დიხაჭაბუშ წარმება), Göbekli Tepe (დიხაჭაბუშ ნეოლითი). ტროაშ ოხორუეფი ნეოლითურ ხანას იჭყაფუ დო რკინაშ ხანას იგინძორებუ. უდიდაშ ცივილიზაციეფიშე, ნამუსჷთ თაქ ოხორუეფი უღუდეს ვარდა ეჭოფილი აფუდესჷნ, რდეს - ხურიტეფი (ცივილიზაცია), ხათეფი, ხეთეფი, ჰუნეფი, კოლხეფი, იბერიალეფი, სკვითეფი, კიმერიალეფი, კელტეფი, ფრიგიალეფი, ლიდიარეფი, ლუვიარეფი, ბერძენეფი, რომალეფი, სომეხეფი, აზერბაიჯანალეფი, სპარსალეფი, არაბეფი, ქურთეფი, სელჯუკეფი დო ოსმალეფი.

## გეოგრაფიული მახასიათაფალეფი
ომძღჷ უჩა, მარმარილოშ, ეგეოსიშ დო სქირონაშქა ზუღეფი დო  ბოსფორიშ დო დარდანელიშ საროტეფი, ნამუთ აზიას გუთმორთჷნს ევროპაშე. მორჩილი აზიაშ ბჟაეიოლი ხურგეფი, მუჭოთ ფიზიკურ-გეოგრაფიული ზონეფინ, რჩქვანილობურო კოროცხჷნა სქირონაშქა ზუღაშ წყარპიჯიშ ღოზიშე ისკანდერუნიშ საროტიშ ობჟათეშა, უკული 40-ა მერიდინს დო ტობა ვანს შქას, მორჩილ აზიაშ ოორუე  ხურგა დოხოლაფირო მუთმუხვადუ წყარმალუ ჭოროხიშ გიმენი მალობას. მორჩილი აზიაშ წყარპიჯიწკჷმა იდვალუაფუ - (კვიპროსიშ, როდოსიშ დო შხვა კოკეფი). 

ჩქონს უმენტაშო გვალამი რელიეფიე. უმენტაშ ნორთის იკენს გვერდოტიოზი მორჩილაზიური ლაკადა, ბჟაეიოლშე — სომეხური ლაკადა. ჩქონიშ წყარპიჯიშ მანგას — ინწრო რზენეფიე, სქირონაშქაზუღური ჩანარეფით.

## თაშნეშე ქოძირით
* ბიზანტიაშ იმპერია
* კაპადოკია
* ტრაპიზონიშ იმპერია
* ეფესო
* ხეთეფი
* ლიდია
* მილეტი
* პერგამონი
* ფრიგია
* პონტოშ ომაფე
* ნიკოლოზ საკვირემაქიმინჯე
* სელჩუკეფიშ სახენწჷფო
* რუმიშ სასულთანო
* ტროა
* თურქეთი
* ურარტუ

## ლიტერატურა
* Badisches Landesmuseum Karlsruhe (Hrsg.): *Die ältesten Monumente der Menschheit. Vor 12.000 Jahren in Anatolien*. Konrad Theiss, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-8062-2072-8.
* Volker Eid: *Im Land des Ararat. Völker und Kulturen im Osten Anatoliens*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft , Darmstadt 2006, ISBN 3-534-18206-5.
* Michael Zick: *Türkei. Wiege der Zivilisation*, Konrad Theiss, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-8062-2110-7.
* Media-Cultura (Hrsg.), in Zusammenarbeit mit dem Badischen Landesmuseum Karlsruhe: *Die ältesten Monumente der Menschheit. Vor 12.000 Jahren in Anatolien*. Konrad Theiss, Stuttgart 2007, DVD-ROM.
* Johann Gustav Droysen, Geschichte Alexanders des Großen, DVA 1955

*
კატეგორია:არხო ბჟაეიოლი
კატეგორია:თურქეთი
ტროა

მინი|260პქ|გონთხორუეფით მეგორელი ნოღაშ ხორგიშიშ ფრაგმენტეფი.
**ტროა** ( ვარდა , თაშნეშე ; ) — ლეგენდარული ნოღა, ეჭარილი ტროაშ ლჷმაშ ციკლის, ილიადას, ჰომეროსიშ ჯვეშ ბერძემულ ეპოსის.

ტროა (Truva, Hissarlik 39°58′N 26°13′E) თაშნეშე არქეოლოგიური ელმოლიე ანატოლიას, ჰომეროსიშენი ეჭარილ აკანს ზუღაშ პიჯის დარდანელიშ საროტიშ ობჟათე-ბჟადალს გვალა იდაშ ოსხირს.

ახალი ნოღა ილიუმიქ დირსხუ ლეგენდარული ილიონიშ (ტროა) აკანს რომიშ იმპერატორ ავგუსტუსიშ მართუაშ პერიოდის. მოხუჯური დვალაფაშ ჭყოლოფუათ ნოღა ძალამ დიდარი რდჷ, მარა კონსტანტინეპოლიშ დორსხუაფაშ უკული, ბიზანტიაშ პერიოდის, ნოღაქ მუშ შანულობა მიოდინუ.

1870 წანას გერმანალ არქეოლოგიქ, ჰაინრიხ შლიმანქ, თე აკანს არქოლოგიური გონთხორუეფი წიმიჭყჷ. გონთხორუეფიშ შედეგო მეგორელქ იჸუ ართი მაჟიაშ უკული აკოგაფილი მუსხირენ ნოღაშა. ართ-ართი არძაშე ორდიანი ნოღა ჰომეროსიშ ტროათ იჸუ მერჩქინელქ. 

1998 წანას, ტროა გემიშიღეს იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## თაშნეშე ქოძირით
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი თურქეთის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Troy on the Internet, Educational website, University of Cincinnati 
**Project Troia - The new excavations at Troy
*digital reconstructions of the city
*Greek, Roman and Byzantine Pottery at Ilion (Troia) 
*Coins from Ilion (Troia)
*Troy VII and the Historicity of the Trojan War

კატეგორია:ბერძენული მითოლოგია
კატეგორია:არქეოლოგია
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი თურქეთის
ვანუატუ

**ვანუატუ**, ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **ვანუატუშ რესპუბლიკა** — (ბისლამა- Ripablik blong Vanuatu; , ) – რჩქალოკეანურ კოკ სახენწჷფო მელანეზიას. ოორუეშე უხურგანს სოლომონიშ კოკეფიშ ტერიტორიულ წყარეფი, ბჟადალშე – ავსტრალიაშ ეკონომიკურ ზონა, ობჟათეშე – ახალ კალედონიაშ წყარეფი დო ბჟაეიოლშე ფიჯიშ ტერიტორიულ წყარეფი. სახენწჷფო იდვალუაფუ ახალ ჰებრიდეფიშ 83 კოკის. სქირონაშ ედომუშამ ფართობ რე 12 190 კმ². წყარპიჯიშ ღოზიშ სიგჷნძა — 2528 კმ. ვანუატუშ მახორობა აკმადგინანს —  335,908 ადამიერს (2023). ვანუატუშ ნანანოღა რე პორტ-ვილა. 

ვანუატუ დუდმაართაშე დოხორელი რდჷ მელანეზიარ კათათ. პირველ ევროპალეფი, ნამუეფქჷთ კოკეფს ესურესჷნ რდჷ ესპანურ ექსპედიცია, ნამუსჷთ დუდენდჷ პორტუგალიარ მეზუღე ფერნანდეს დე კეიროსი, ნამუქჷთ 1606 წანას კუჩხ გიობიჯგჷ უკაბეტაშ კოკ ესპირიტუ-სანტოსჷნ. კეიროსიქ არქიპაელაგ ესპანეთიშ დორხველუათ გეგმაცხადჷ, მუჭოტ კოლონიურ ესპანეთიშ ოსტ-ინდოეთიშ ნორთი ჯოხოთ გიოდჷ .

1880-იან წანეფს, საფრანგეთიშ რესპუბლიკაქ დო გოართოიანაფილ ომაფექ არქიპელაგიშ ნორთეფშენ პრეტენზიას აცხადენდეს, 1906 წანას, მირაგადუეს არქიპელაგიშ ახალ ჰებრიდეფიშ ჯოხოთ, ართობურ გამაგალაშ სტრუქტურაშენ, ინგლის-საფრანგეთიშ კონდომინიუმიშ მეშქაშობათ.

1970-იან წანეფს წჷმიჭყუ ზოხორინალაშ ყარაფიქ დო 1980 წანას გიჭყჷ ვანუატუშ რესპუბლიკაქ. ზოხორინალაშ მოპალუაშე ვანუატუქ ქაკათ გეჸვენჯ ერეფოშქაშე ორგანიზაციეფს: გოერო, ერეფიშ წორომაჸალობა,  ფრანკოფონია () დო რჩქალ ოკიანეშ კოკეფიშ ფორუმი.

## ეტიმოლოგია
ვანუატუშ ჯოხოდვალა მოურს ზიტყვაშე *[[vanua]]* ('დიხა' ვარ-და 'ჸუდე'), ნამუშ არხოს გემარენჯ ტერმინეფ აფხვადჷნა ავსტრონეზიულ ნინეფს, მესვარილ რე ზიტყვაწკჷმა *tu*, ნამუთ შანენს 'გერინას' (პროტოოკიანურ **tuqur*). თე ჟირ ზიტყვა ართო გჷნმოჩანს ქიანაშ ზოხორინელ სტატუსის.

## კომენტარეფი


## რესურსეფი ინტერნეტის
* Vanuatu entry at The World Factbook 
* Vanuatu from UCB Libraries GovPubs
* Vanuatu at the Open Directory Project 
* Wikimedia Atlas of Vanuatu
* British Friends of Vanuatu 
* Government of Vanuatu
* Interactive maps of Vanuatu 
* Vanuatu Tourism Portal, the official website of the Vanuatu National Tourism Office
* Wok i Kik - Vanuatu Job Vacancies

## სქოლიო

  

კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ფარსმან II ქველი

**ფარსმან II ქველი** — იბერიაშ უნძალიარაში მაფა, ფარნავაზიანეფიშ დინასტიაშე. მაფენდჷ დოხოლაფირო 120-170 წანეფს. მირდატ  V-შ სქი. თიშ ბორჯის მიოჭირინუ იბერიაშ სამაფოქ უდიდაშ ნძალიერალას.

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორია, ტ. I, თბ., 2012

კატეგორია:იბერიაშ მაფეფი
კატეგორია:ფარნავაზიანეფი
გაბონი

**გაბონი**, ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **გაბონიშ რესპუბლიკა** - სახენწჷფო ცენტრალურ აფრიკას. საფრანგეთიშ ჸოფილი კოლონია. ოორუე-ბჟადალშე უხურგანს -  ეკვატორული გვინეა, ოორუეშე – კამერუნი, ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე  – კონგო, ბჟადალშე – ატლანტიშ ოკიანე. ქიანაშ ნანანოღა -  ლიბრევილი. 

გაბონი რე უნიტარული სახენწჷფო, ნამუთ ირთუ ჩხორო პროვინციათ. საპრეზიდენტო რესპუბლიკა — 2009 წანაშ 30 მარაშინათუთას  ქიანაშ პრეზიდენტო გჷშაგორეს - ალი ბონგო ონდიმბა. 2023 წანაშ მარაშინათუთას, ქიანას მოხვადჷ ოურდუმე გინორთაფაქ, ნამუშ შედეგო, 31 მარაშინათუთას, ბონგოშ ფანიაშ 55 წანიან მართუალაქ გეთუ, გენერალ ბრის კლოტერ ოლიგი ნგემაქ ქაიანაშ  ობორჯე პერზიდენტო დო გიაკ-იშ მადუდეთ გჷნირთუ.

გაბონი აფრიკაშ ართ-ართი არძაშე დიდარ დო სტაბილურ სახენწჷფოთ იკოროცხუ. 2012 წანაშ ფასებათ ედპ აკმადგინანდჷ 24,5 მილიარდ დოლარს (114 აბანსიე მოსოფელს). ქიანაშ ვალუტა — ფრანკი.

## ჯოხოდვალა
ქიანაშ ჯოხოდვალა *გაბონი* წყარმალუ **მბე**შ პორტუგალიურ ჯოხოშე მოურს: *Gabão* (ნამუთ შანენს *კაპიუშონიან პალტოს*).

## ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა

გაბონი დორთილიე 9 პროვინციათ, ნამუთ ირთუ 37 დეპარტამენტო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* [გაბონიშ რესპუბლიკაშ ოფიციალური საიტი  დო ([ინგლისური ნინა|ინგლ.])] 
* გაბონიშ რესპუბლიკაშ სტატისტიკური სააგენტო  
* [ედომუშამი ინფორმაცია გაბონშე ენციკლოპდია "Кругосве"-ის ([რუსული ნინა|რუს.])] 
* გაბონიშ ოქინაფუეფი 
* [ფაქტეფიშ წინგი გაბონიშენი ([ინგლისური ნინა|ინგლ.])] 

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
კეელუნგი (წყარმალუ)

**კეელუნგი** (ჩინურო: 基隆河) — წყარმალუ ოორუე ტაივანს. 

წყარმალუ კეელუნგის ოდუდე უღჷ პინგსიშ რეგიონიშ, ნოღა ჯინგთონგიშ ოორუე-ბჟადალ გვალეფს, ტაიბეი, მეხჷრჩანს რიფტამიშ ვეს დო გიშმახჷრჷჩანს სანდიაოლინგიშ ოორუე-ბჟაეიოლს. წყარმალუ გიშმახჷრჩანს ნოღეფს შიფენს დო კეელუნგის შქას, დო კინ ართუ ტაივანიშ ნანანოღას - ტაიბეის, სოდეთ აკათუ წყარმალუ ტამსუის დო დინმახჷრჩანს ზუღას.

thumb|left|წყარმალუ კეელუნგიშ ორენი რუკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ჩინეთიშ ეკონომიკაშ სამინისტრო, კეელუნგიშ წყარიშ რესურსეფიშ ედომუშამი მართუაშ გეგმაშ სააგენტო 

კატეგორია:ტაივანიშ წყარმალუეფი
მალაიზიაშ ნოღეფიშ ერკებული

თენა რე **[[მალაიზია]]შ ნოღეფიშ ერკებული**. მალაიზიას, დოხორელ ტერიტორიას ნოღაშ სტატუსი მითმიაჩამუ კანონიშ (*bandar raya*) მეჯინათ. მარა, ქიანას ხოლო რე მაღალას ურბანიზებული დო დოხორელი ტერიტორიეფი, ნამუსჷთ ნოღაშ სტატუსი ვაუღჷნა, მარა მითმიშინუაფუნა მუჭოთ ნოღა. ნოღაშ ტატუსი მითმიაჩამუ აკანს, ნამუთ აკანური დუდმართუაშ ტერიტორიას იდვალუაფუნი. შხვა დოხორელ ტერიტორიას, ნამუსჷთ ნოღაშ სტაუსი ვაუღუნ, კანონიერო მუნიციპალიტეტიშ ვარდა მორჩილი ნოღაშ კატეგორია მითმიაჩამუ.

## მალაიზიაშ ნოღეფი
გიმე მოჩამილიე მალაიზიაშ ტერიტორიეფიშ ერკებული, ნამუსჷთ ნოღაშ კატეგორია მიაჩეს თარიღიშ მეჯინათ.

* ჯორჯ-თაუნი (1 ღურთუთა 1957)
* კუალა-ლუმპური (1 ფურთუთა 1972) 
* იპოჰი (27 მესი 1988)
* კუჩინგი (1 მარაშინათუთა 1988)
* ჯოჰორ-ბაჰრუ (1 ღურთუთა 1994)
* კოტა-კინაბალუ (2 ფურთუთა 2000)
* შაჰ-ალამი (10 გჷმათუთა 2000)
* მალაკა-სითი (15 პირელი 2003)
* ალორ-სეტარი (21 ქირსეთუთა 2003)
* მირი  (20 მესი 2005)
* პეტალინგ-ჯაია (20 მანგი 2006)
* კუალა-ტერენგანუ (1 ღურთუთა 2008)

### პენანგი
პენანგიქ ნოღათ გინირთჷ, 1957 წანაშ 1 ღურთუთას, თე სტატუსი მეჩ თიშ უდიდებულება ოსურმაფა ელისაბედ II-ქ, ომაფე ქარტიაშ მეჯინათ, პენანგიქ მაართა ნოღათ გინირთჷ მალაიზიაშ ფედერაციას (სინგაპურქ ნოღათ გინირთჷ 1951 წანას). 

### შხვა ნორეფი
კუალა-ლუმპურიშ, კუჩინგიშ, კოტა-კინაბალუშ, შაჰ-ალამიშ, მალაკა-სითიშ, ალორ-სეტარიშ დო მირიშ ომაფე ქარტიეფით ნოღაშ სტატუსი მიაჩეს იანგ-დი-პარტან-ანგონშე. მალაკას 2003 წანას, მიაჩჷ ნოღაშ სტატუსიქ დო გეგმიცხადჷ  "ისტორიულ ნოღათ".

კუალა-ლუმპური, ქიანაშ უდიდაში ნოღა რე ფედერალური ნანანოღა დო ფედერალური ტერიტორია, მარა 2003 წანაშე, თარობაშ ემაჷონაფალი ორგანოეფიშ უმენტაშობაქ გეგნორთჷ  ახალ ადმინისტრაციულ ნანანოღა დო ფედერალურ ტერიტორიაშა - პუტრაჯაიაშა.

## ნოღეფიშ ორენი რუკას

## თაშჷნეშე ქოძირით
* მალაიზიაშ აკანეფიშ ერკებული
* მალაიზიაშ ნანანოღეფიშ ერკებული
* მალაიზიაშ ნოღეფიშ ერკებული მახორობაშ მეჯინათ

## რესურსეფი ინტერნეტის
*რუკა
*მალაიზიაშ ნოღეფიშ მახორობა World Gazetteer-შე

მალაიზია
გოა

**გოა** (, ) — შტატი ინდოეთიშ ობჟათე-ბჟადალს, ფართობით შტატეფს შქას არძაშე ჭიჭე დო ართართი ბოლო რე მახორობაშ მეჯინათ. ჸოფილი პორტუგალიაშ კოლონია ინდოეთის. მახორობა — 1 457 723 ადამიერი (26-ა აბანი შტატეფს შქას; 2011 წანაშ მუნაჩემეფით). შტატიშ ნანანოღა — პანაჯი. უდიდაში ნოღა — ვასკო-და-გამა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გოაშ შტატიშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-სახჷლა
რადამისტი

**რადამისტი** — ქორთუ პრინცი, სომხეთიშ მაფა 51-53 დო 54-55 წანეფს. ფარნავაზიანეფიშ დინასტიაშე. ფარსმან I-იშ უნჩაში სქი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ფარნავაზიანეფი
ბჟადალი საჰარა

**ბჟადალი საჰარა** (; კინოხიანი ჯოხოდვალა **[[ესპანეთი]]შ საჰარა**, ისტორიული ჯოხოდვალა: **ვადი-ზაჰაბი (რიო-დე-ორო)** — „ორქოშ წყარმალუ“ დო **სეგიეტ-ელ-ჰამრა** — „ჭითა ხჷრჷჩი“) — ტერიტორია ოორუე-ბჟადალ აფრიკას, ნამუშ სამართალებურ სტატუსი დო სუვერენულობაშ ოკითხუ ასეშახ ვაგჷნოჭყვადელე დო კჷნ სხუნუაშ მეკონი რე. ბჟადალშე ელ-მოლს ომძღჷ ატლანტიშ ოკიანე. თიში მოხურგე ქიანეფი რე: ოორუეშე - მაროკო, ოორუე-ბჟაეიოლშე - ალჟირი დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე - მავრიტანია.

ბჟადალი საჰარაშ ტერიტორია ურგებელი რე ოფუტეშ მეურნალაშო, ჩხე სქირე კლიმატიშ, ქუალონაშ დო ქვიშამი დიხეფიშ გეშა. თეშ უმკუჯინალო, აბანობური ჭყიშეფი ამიარენა შხურეფს, თხალეფს დო არქემეფს. ბჟადალი საჰარაშ ტერიტორიას იდვალუდჷ ფოსფატეფიშ დინდარი მადენი, გჷშაკერზაფილო ბუ-კრაას. მადენს ხანდაქ დიჭყჷ 1970-იანი წანეფს. მახორობა — 513 ვთშ. (ფასაფა 2009 წანათ), გჷშაკერზაფილო ბერბერეფი დო არაბეფი (საჰარავი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* [საიტი «CEAS-SAHARA» ([ესპანური ნინა|ესპ.])]
* [საიტი «ზოხორინელი საჰარა» ([ესპანური ნინა|ესპ.])]

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:არაბულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:მუშითაღიარაფილი ქიანეფი
განა

**განა** — სახენწჷფო ბჟადალ აფრიკას. მიშმურს ბრიტანეთიშ ერეფიშ წორომაჸალობაშა. ბჟადალშე უხურგანს - კოტ-დ’ივუარი, ოორუე-ბჟადალშე დო ოორუეშე — ბურკინა-ფასო, ბჟაეიოლშე — ტოგო, ობჟათეშე — გვინეაშ ჸუჯი. ნანანოღა - აკრა.

## ორთა
განაშ წყარპიჯიშ ღოზი (დოხოლაფირო 535 კმ) დაღარასიე დორთილი, ორთაშობური ონიშოლეფი ვაუღუ. ტერიტორიაშ დიდი ნორთი ვე რე. წყარპიჯიშ მანგას 15 კმ-შახ სიგანაშ ზუღაშპიჯიშ რზენიე. ცენტრალურ ნორთის გჷნოფაჩილიე აშანტიშ ფართო პლატო (სიმაღალა 300 მ-შახ); ოორუე-ბჟადალშე ობჟათე-ბჟაეიოლშა 200 კმ-ს გოძჷ კვაჰუშ პლატო. ოორუე ნორთი ველეფს უკებჷ.

### ჰავა
ჰავა ეკვატორულ-მუსონურიე, ობჟათე-ბჟადალშე ეკვატორულშა გჷნმალი. არძაშე ტჷბუ თუთაშ (მელახი) ოშქაშე ტემპერატურა რე 27°C-შე (ობჟათე) 32°C-შახ (ოორუე). არძაშე რგილი თუთაშ (მარაშინათუთა), 23°C-შე 26°C-შახ. ნოლექეფი წყარპიჯიშ ბჟადალ ნორთის დო აშანტიშ პლატოს 1 500 - 2 000 მმ წანმოწანას, აკრაშ რაიონს დო წყარპიჯიშ ბჟაეიოლ ნორთის - 650 - 750 მმ, ქიანაშ ოორუეს - 1 000 - 1 200 მმ. გერგობათუთა-მარაშინათუთას საჰარაშ ტიოზიშე უბარს სქირე დო ჩხე ბორია ჰარმატანი.
მინიატიურა|მორძგვიშე|ფიზიკური რუკა

### დინოხოლენი წყარეფი
წყარმალუეფიშ რშვილი შხირიე. უდიდაში წყარმალუშ - ვოლტაშ ღანჩოს ქიანაშ ტერიტორიაშ გვერდშე მეტი უკებჷ. წყარმალუეფი - პრა, ანკობრა დო ტანო ჭორომიანიე, ჭვემაშ სეზონს იძინანს დო ონიშეთ გჷმირინუაფუ. განას აკა ტობა რე - ბოსუმტვი.

### ფლორა დო ფაუნა
ტერიტორიაშ დიდი ნორთი სავანაშ ტყალეფით დო მაღალოდიარებამი სავანათიე ფორილი. ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟადალშე თენეფს ნოტიო სუბტროპიკული ტყალეფი თირანს. ტყალეფს ქვიანაშ ფართობიშ დოხოლაფირო 10% უკებჷ. ოკიანეშ წყარპიჯ ღოზის ქვერჩხამი ჩანარეფიე, ბრელიე ზეთიშ დო ქოქოსიშ პალმა. დიხეფი უმენტაშო ლატერიტულიე. ჩხოლარეფშე სავანაშ ტყალეფს მჷკოსქილადირიე - მუნჭყვი, სავანას - ნჯილო. თაშნეშე ხე კამბეში, ბეჰემოთი, ჯიქი, მაიმუნი, ანტილოპა დო შხვა. მიარეფერუამიე მაფურინჯეეფიშ დო მახოხინალეფიშ ოქიანუ.

## ლიტერატურა

## სქოლიო


კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ვაზირისტანი

**ვაზირისტანი** (სპარ.**وزيرستان**) — გვალამი რეგიონი პაკისტანიშ ხურგას ავღანეთწკჷმა. რეგიონი აკმოდირთუ პაკისტანური რეგიონეფიშე: ობჟათე დო ოორუე ვაზირისტანშე.

## ლიტერატურა
* Roe, Andrew M. *Waging War in Waziristan: The British Struggle in the Land of Bin Laden, 1849–1947* (Lawrence: University Press of Kansas, 2010) 313 pages
* *Operations in Waziristan 1919–1920*, Compiled by the General Staff, Army Headquarters, India, 1923 (Reprinted by Naval & Military Press and Imperial War Museum ISBN 1-84342-773-7)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Afghan Voice
* Sketch map of Waziristan 
* Waziri breed of sheep
* Flag of the 1930s Resistance Movement
* Audio slideshow: Waziristan's impossible border

კატეგორია:მუშითგჷმოცხადაფილი ქიანეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ რეგიონეფი
კატეგორია:ვაზირისტანი
ქურთისტანი

**ქურთისტანი** (თანგილო: *ქურთეფიშ დიხა*)  — ეთნოგეოგრაფიული რეგიონი ევრაზიაშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის, ნამუშ ფარგალეფს ქურთეფი მახორობაშ აბსოლუტურ ვარდა უმენტაშობას წუმარინუანა. ისტორიულო იდვალუაფუ ჸოფილი ჰურიტეფიშ ომაფეეფიშ ტერიტორიას (ქურთეფი ჰურიტეფიშ გამნარყი რენა). ტერმინი მაართათ შინელიე XII ოშწანურას ალმახანურ ირანიშ ქურთისტანიშ ნორთის - (არდალანი). თიში ედომუშამი ფართობი დოხოლაფირო აკმადგინანს 450 ვითოშ კვ. კმ-ს. დო ტერიტორიულო დორთილიე თურქეთიშ, ირანიშ, ერაყიშ დო სირიაშ შქას.

## ქურთული სახენწჷფობურობა
[left|250პქ|მოსოფელიშ ჯარალუაშე აღიარაფილი ხურგეფი, [სევრიშ საშვიდობო აპიჯალა|სევრიშ საშვიდობო აპიჯალაშ მეჯინათ, 1920 წანა, ზოხორინელი ქურთისტანი]]
ქურთისტანი, მუჭოთ ზოხორინელი სახენწჷფო ოერეფშქაშე ჯარალუაშე აღიარაფილი რდჷ 1920 წანაშ 10 მარაშინათუთაშე, ოერეფშქაშე საარბიტრაჟო სასამართლოშ დუნადგინა ხურგებს. 
left|200px|ქურთული სახენწჷფობური წჷმნაქიმინა 1835 წანას
ქურთული სახენწჷფობური წჷმნაქიმინა არსებენდჷ ხვალე ერაყიშ ქურთისტანს. თეშ მოხ, 1920-იან წანეფს, თურქეთიშ ქურთისტანიშ  ტერიტორიას, 3 წანაშ განობას არსებენდ მუშითგჷმოცხადაფილი არარატიშ ქურთული რესპუბლიკა, დო 1945 წანას, ირანიშ ქურთისტანიშ ტერიტორიას, მორჩილი ბორჯით რდჷ გჷმოცხადაფილი მეჰაბადიშ რესპუბლიკა. ქურთეფს შქას, ძალამ პოპულარულიე "დიდი ქურთისტანიშ" აკოქიმინუაშ იდეა, ანუ ზოხორინელი სახენწჷფოშ დორსხუაფა, ნთელი ეთნიკური ქურთეფით დოხორელ ტერიტორიას.

სახენწჷფოშ ვაღვენჯობაშ მიუკუჯინალო, ქურთებს ბრელი შხუ მედია-ჰოლდინგეფი უღჷნა.

## თაშნეშე ქოძირით
* ერაყიშ ქურთისტანი
* ირანიშ ქურთისტანი
* სირიაშ ქურთისტანი
* თურქეთიშ ქურთისტანი

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ქურთული ცენტრი მოსკოვს
* ერაყიშ ქურთისტანი 
* ერაყიშ ქურთისტანიშ ვებ-ხასჷლა 
* ქურთული ნებამათხილური პორტალი
* ქურთული ელმაშარული ტელეარხი Ronahî TV
* ქურთული ელმაშარული ტელეარხი Stêrk TV  
* ქურთისტანიშ ტელევიზია 
* ქურთისტანიშ რუკა
* ქურთისტანიშ ახალი ამბეეფი

კატეგორია:მუშიათაღიარაფილი ქიანეფი
*
კატეგორია:არხო ბჟაეიოლი
დე ფაქტო

**დე ფაქტო** (ლათ. de facto, თახმო) — ფაქტობურო; ერეფოშქაშე სამართალს *დე ფაქტო ჩინება* შანენს სახენწჷფოშენი ახალი სახენწჷფოშ ვარ-და თარობაშ ვაედომუშამი ჩინებას. თე ტერმინი თარო გიმირინუაფუ დე იურეშ ოაწმარენჯე შანულობათ. 

## ქოძირით თაშნეშე
*დე იურე

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ურცხო ზიტყვეფიშ ლექსიკონი

კატეგორია:ერეფოშქაშე სამართალი
კატეგორია:დიპლომატია
კატეგორია:ლათინური ტერმინეფი დო ფრაზეფი
ჯო კოკერი

**ჯო კოკერი** (ედომუშამი ჯოხო — ჯონ რობერტ კოკერი, დ. 20 მესი, 1944, შეფილდი, ინგლისი — ღ. 22 ქირსეთუთა, 2014) — ბრიტანეთიშ იმპერიაშ ორდენოსამი ინგლისარი მობირე, ნამუთ ბლუზიშ დო როკიშ ჟანრეფს მოღალენდჷ. ჯო კოკერიშ სავიზიტო ბარათო გჷნირთჷ ხრინწიან ბარიტონიშ ტიპიშ ვოკალქ. კოკერი ჩინებულიე ბრელი ჩინებული ქავერ-ვერსიათ, ნამუეფსჷთ შქას გიშეგორუაფუ ბითლზიშ ბირეფიშ ინტერპრეტაციეფი. თინა თაშნეშე გრემიშ ჯილდოშ მაღვენჯი რე, — 1983 წანაშ ბირაშო „Up Where We Belong“. როლინგ სტოუნიშ არძა ბორჯიშ უჯგუში მობირეეფიშ რეიტინგის თის #97 პოზიცია უკებჷ.

## დისკოგრაფია

;სტუდიური ალბომეფი
**[[With a Little Help from My Friends (ალბომი)|With a Little Help from My Friends]]* (1969)
**[[Joe Cocker!]]* (1969)
**[[Joe Cocker (1972 წანაშ ალბომი)|Joe Cocker]]* (aka *Something to Say*) (1972/1973)
**[[I Can Stand a Little Rain]]* (1974)
**[[Jamaica Say You Will]]* (1975)
**[[Stingray (ალბომი)|Stingray]]* (1976)
**[[Luxury You Can Afford]]* (1978)
**[[Sheffield Steel]]* (1982)
**[[Civilized Man]]* (1984)
**[[Cocker (ალბომი)|Cocker]]* (1986)
**[[Unchain My Heart (ალბომი)|Unchain My Heart]]* (1987)
**[[One Night of Sin]]* (1989)
**[[Night Calls (ალბომი)|Night Calls]]* (1991/აშშ: 1992)
**[[Have a Little Faith]]* (1994)
**[[Organic (ჯო კოკერიშ ალბომი)|Organic]]* (1996)
**[[Across from Midnight]]* (1997)
**[[No Ordinary World]]* (1999/აშშ: 2000)
**[[Respect Yourself (ალბომი)|Respect Yourself]]* (2002)
**[[Heart & Soul (ალბომი)|Heart & Soul]]* (2004/აშშ: 2005)
**[[Hymn for My Soul]]* (2007/აშშ: 2008)
**[[Hard Knocks]]* (2010/აშშ: 2012)
**[[Fire It Up (ჯო კოკერიშ ალბომი)|Fire It Up]]* (2012)

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ჯო კოკერიშ ოფიციალური საიტი

## სქოლიო

კატეგორია:დუნაბადი 1944
კატეგორია:ინგლისარი როკ-მობირეეფი
კატეგორია:ნაღურა 2014
კატეგორია:ინგლისარი პოპ-მობირეეფი
კატეგორია:ინგლისარი არტისტეფი
კატეგორია:გრემიშ ჯილდოშ მაღვენჯეფი
სომალილენდი

thumb|250px|right
**სომალილენდი** — ვაღიარაფილი ქიანა აფრიკაშ ოორუეშე, სომალიშ ჩქონს, ბრიტანეთიშ სომალიშ ჸოფილი კოლონიაშ ტერიტორიას. ერეფშქაშე ჯარალუა სომალილენდის აღიარენს, მუჭოთ ფაქტობურო ვა რინელ სახენწჷფოშ სომალიშ ნორთო. ნანანოღა - ჰარგეისა.

### ადმინისტრაციული მონწყუალა
centre|300px|სომალილენდიშ 13 რეგიონი
  

#### სომალილენდიშ თარი ნოღეფი

* ჰარგეისა, ნანანოღა
* ბურიო (თაშნეშე შილებე იჭარუდასინ *ბურაო*)
* ბერბერა
* ბორამა
* ერიგობო
* ლასიანოდი (თაშნეშე შილებე იჭარუაფუდასინ *ლას-ანოდი*)
* გებილეი
* ზეილა (თაშნეშე შილებე იჭარუაფუდასინ *საილაკი*)
* ოდუეინე (თაშნეშე შილებე იჭარუაფუდასინ *ოდვეინე*)

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სომალილენდიშ სურათეფი flickr-ს
* სომალილენდის გიშაშქუმალირი გაზეთეფიშ ერკებულიშ საიტეფი newspaperindex.com-ს
* სომალილენდი. 2005 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი electoralgeography.com-ს
* სომალილენდი. 2003 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფი electoralgeography.com-ს

კატეგორია:მუშითაღიარაფილი ქიანეფი
კატეგორია:სომალი
დე იურე

**დე იურე** (კლასიკ. ლათ. de iure) — გჷმოთქვინუა, ნამუთ შანენს „კანონშე გეპონუათ“, პარალელურო არსებენს გჷმოთქვინუა დე ფაქტო — „ფაქტობურო“.

თე ტერმინეფი გჷმირინუაფუ პოლიტიკურ სიტუაციეფს. სამანგათ, მუდგა იჸინ პრაქტიკას შილებე არსებენდას *დე ფაქტო*, სოდეთ კათა/ჯარალუა მეჸუნს გორკვიაფილ პრინციპის/აპიჯალას მუჭოთ კანონს, მარა სამართალებურო თეჯგურა კანონი ვაარსებენს. მაჟია კუნთხუთ, მუდგა იჸინ პრაქტიკას შილებე არსებენდას *დე იურე*, მარა ჯარალუაშენი ჩინებული/აღიარარაფილი ვარდასინ.

## თაშნეშე ქოძირით
* დე ფაქტო
* სტატუს-კვო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ურცხო ზიტყვეფიშ ლექსიკონი

კატეგორია:ოერეფოშქაშე სამართალი
კატეგორია:დიპლომატია
კატეგორია:ლათინური ტერმინეფი დო ფრაზეფი
ნამიბია

**ნამიბია**, ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა **ნამიბიაშ რესპუბლიკა** (; 1968 წანაშახ - **ობჟათე-ბჟადალი აფრიკა**) — სახენწჷფო ობჟათე აფრიკას. ოორუეშე უხურგანს ანგოლას დო ზამბიას, ბჟაეიოლშე — ბოტსვანას, ობჟათე-ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე — ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკას. ბჟადალშე ომძღჷ ატლანტიშ ოკიანე. ქიანაშ ფართობი — 824,3 ვთშ. კმ². მახორობა — 2 358 163 ადმ. (2013 წანაშ ფასებათ). ნანანოღა — ნოღა ვინდჰუკი. ქიანას მართჷნს პრეზიდენტი, ნამუსჷთ გიშმაგორჷნა 5 წანაშ ვადათ, დო ჟირპალატიამი პარლამენტი.

## ადმინისტრაციული დორთუალა

thumb|left|300px|ნამიბიაშ ადმინისტრაციული რუკა.

1977—1992 წანეფს ნამიბია ირთუდჷ 26 რეგიონო. 1992 წანაშ მარაშინათუთაშე რეგიონეფქ რეორგანიზაფილქ იჸუ 13 ოლქო (regions), ნამუეფით ირთუ 102 (ოგიშაგორუე) ოლქო (constituencies).

ნამიბიაშ **ოლქეფი**:
# კაპრივი
# ერონგო
# ჰარდაპი
# კარასი
# ოკავანგო
# ქჰომასი
# მუნენე
# ოჰანგვენა
# ომაჰეკე
# ომუსატი
# ოშანა
# ოშიტოკო
# ოჩოსონდიუპა

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერენეტის
* НАМИБИЯ, энциклопедия Кругосвет 
* Первая научная экспедиция по Намибии Томского государственного университета, март, 2012. Короткий рассказ, интервью с начальником экспедиции, более 150 фотографий всей страны 
* Government of Namibia — ნამიბიაშ თარობაშ პორტალი
* Windhoek City Council  — ვინდჰუკიშ მერია
* Official website of the Namibia Embassy in Vienna, Austria

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გერმანულნინამი ქიანეფი
ოორუე აფრიკა

**ოორუე აფრიკა** — იდვალუაფუ აფრიკაშ კონტინენტიშ არძაშე ფართო ნორთის. გეოპოლიტიკურო, გოეროშ გოთანჯუათ აფრიკაშ თე ნორთშა მიშმურს:

* ალჟირი
* ბჟადალი საჰარა
* ეგვიპტე
* ლიბია
* მავრიტანია
* მაროკო
* სუდანი
* ტუნისი

შხირას თე ნორთის მიორხველჷნა კანარიშ კოკეფს, ეთიოპიას, ერიტრეას დო მადეირას.

## ტერიტორიეფი და რეგიონეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* North of Africa 

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკა
კატეგორია:ოორუე აფრიკა
კატეგორია:გოეროშ სუბრეგიონეფი
კატეგორია:აფრიკაშ რეგიონეფი
ბოლივიაშ ნოღეფიშ ერკებული

**გიმე მოჩამილიე [[ბოლივია|ბოლივიაშ]] 30 უდიდაში ნოღაშ ეკებული:**

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რუკა

## სქოლიო

ბოლივია
კატეგორია:ბოლივიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ბოლივია
ურუგვაიშ პრეზიდენტი

**[[ურუგვაი|ურუგვაიშ ბჟაეიოლი რესპუბლიკაშ]] პრეზიდენტი** () - სახენწჷფო ურუგვაიშ მადუდე. პრეზიდენტიშ ხემანჭუობეფი გოთანჯილი რე ურუგვაიშ კონსტიტუციას. პრეზიდენტი ხემანჯღვერენს პრეზიდენტიშ სამელამოსოს, მინისტრეფიშ სხუნუს დო სახენწჷფო დოგეგმარაფაშ დო ბიუჯეტიშ აპარატის, წჷმარინუანს ხეშუულებაშ ემაჸონაფალ ორგანოს. პრეზიდენტი ვარენ თი შვანეფს, თიშ ხემანჭუაფეფს გამაგენს ვიცე-პრეზიდენტი. თაშნეშე პრეზიდენტი რე ურუგვაიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ თარსარდალი.

ურუგვაიშ ასეიანი მოქიმინჯე კონსტიტუციაშ მეჯინათ, ქიანაშ პრეზიდენტი დო ვიცე-პრეზიდენტი ბონას დო საარძოთ გიშმეგორუაფუ. პრეზიდენტი გიშმეგორუაფუ 5 წანაშ ხანით, გიშაგორუეფს გეწ-გეწო კინე კათაფაშ ნებაშ უმუშო. ართ პოლიტიკური პარტია, გიშაგორუეფშო საპრეზიდენტოთ წჷმარინუანს ხვალე ართ კანდიდატის. თიმ შვანს, თუ ვართ ართ კანდიდატის ვაშაყარინ ხონარეფიშ აბსოლუტური უმენტაშობაქ-და (50.1%), გიშაგორუეფი იგჷნძარებუ თი ჟირ კანდიდატის შქას, ნამუთ გიშაგორუეფიშ მაართა ტურს არძაშე მეტი ხონარი ეჭოფუნ. თეჯგურა შვანს, გიშაგორუეფს გჷმორძგვილო გიშმურს თი კანდიდატი, ნამუთ ხონარეფიშ უმენტაშობას მიღენსჷნ.

ურუგვაიშ კონსტიტუციაშ 168-ო ბირგულიშ მეჯინათ, ქიანაშ პრეზიდენტიშ დო მინისტრეფიშ სხუნუს, გეჸვენჯი ნებაგოქუნელობეფი უღჷნა:

#ქიანაშ დინოხოლე დო გალე, წესრიგიშ დო უშქურანჯობაშ თხილუა.
#არძა აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ ხემანჯღვერალა.
#არძა კანონიშ გჷმობჟინაფა, უციოთ ოსრულებელი სპეციალური წესეფიშ გჷშაშქუმალა.
#ურუგვაიშ პარლამენტიშ გეჸვენჯი სესიაშ გონწყჷმას ზიტყვათ გჷშულა.
#კანონპროექტიშ ვარდა კანონიშ ვამოწონებაშ ბორჯის, ვეტოშ გჷმორნაფაშ ნება.
#კანონპროექტიშ ვარდა მეღებულ კანონს, თირუეფიშ მიშაღალაშ ინიციატივაშ ნება.
#სახენწფო მანინალეეფიშ, დოკაფილ მოღალობაშე გოდუდიშულებაშ ნება, თუ სახენწჷფო მოღალეშე ხეშუულებას გლახათ გჷმორჷნაფაშ, ჩილათირი ქიმინჯუეფიშ დო უქიმინჯუობაშ ბორჯის.
#დიპლომატიური ურთართობეფიშ მართუა, კანონმადვალუ ორგანოწკჷმა აპიჯალა, ლჷმაშ გჷმოცხადაფაშ ნება.
#უციობაშ ბორჯის, საგანგებო მდგუმარეობაშ გჷმოცხადაფაშ ნება.
#სახენწჷფო ბიუჯეტიშ მოცაცუა.
#კანონმადვალუ ორგანოს, ოერეფშქაშე აპიჯალეფიშ დო მორაგადეფიშ რატიფიცირაფა.

ურუგვაიშ ასეიანი პრეზიდენტი რე - იამანდუ ორსი (2025 წანაშ 1 მელახიშე)

## თაშნეშე გოძირით
*ურუგვაიშ ისტორია
*ურუგვაიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული
*ურუგვაიშ პოლიტიკა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Politics Data Bank at the Social Sciences School – Universidad de la República (Uruguay)

## სქოლიო

*
ოორუე ჸინუამი ოკიანე

**ოორუე ჸინუამი ოკიანე** თაშნეშე **არქტიკაშ ოკიანე** — თარო ოორუე პოლარულ რეგიონს მადვალუ ოკიანე. მოსოფელიშ ხუთი ოკიანეშე უმორჩილაშიე სიდიდათ დო სიტომბარეთ. თიშ უმკუჯინალო,ნამდა ოერეფშქაშე ჰიდროგრაფიული ორგანიზაცია თის ოკიანეთ ჩინებლენსინ, ოკეანოგრაფეფი თის *არქტიკაშ სქირონაშქა ზუღა* მერკეთ *არქტიკაშ ზუღა* უჯოხონა დო ატლანტიშ ართართი შქასქირონა ზუღათ გჷნმიხილენა. ოკიანეშ ჟინპიჯიშ უდიდაში ნორთი ჸინით რე ფორილი წანაშ არძაშე რგილ თუთეფს ვარდა ნთელ წანაშ განობას.

## ლიტერატურა
მინი|300px|არქტიკაშ ოკიანე
* Neatby, Leslie H., *Discovery in Russian and Siberian Waters* 1973 ISBN 0-8214-0124-6
* Ray, L., and bacon, B., eds., *The Arctic Ocean* 1982 ISBN 0-333-31017-9
* Thorén, Ragnar V. A., *Picture Atlas of the Arctic* 1969 ISBN 0-8214-0124-6
ბოლივიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი

**ბოლივიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი** () — ბოლივიაშ მიარეერუამი სახენწჷფოშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ  გოართოიანაფა, ნამუთ ითხიალუაფუ სახენწჷფოშ დუდიშულა, ზოხორინალა დო ტერიტორიული ნთელუამობა. აკმოდირთუ ოსქირონე, ოურდუმე-ოზუღე დო ოურდუმე-ოჰავე ნძალეფშე.

## საართო მუნაჩემეფი
2011 წანაშ 6 პირელშე, ბოლივიაშ დუდთხილუაშ მინისტრიე მარია სესილია ჩაკონი - ქიანაშ ისტორიას მაართა ოსური თე პოსტი.

## აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ აკოდგინალუა

### ოსქირონე ნძალეფი

### ოურდუმე-ოზუღე ნძალეფი

რჩქალოკიანურ ლჷმას 1879—1883 წანეფს, გერჯგინელო გიშულაქ, ბოლივიას ზუღაშა გიშალი მიოდინაფუ, მარა, ალმახანაშახ, ბოლივიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფშ აკოდგინალუას დჷთმოსკიდუ ოურდუმე-ოზუღე კომპონენტი. ალმახანაშო ბოლივიაშ ოურდუმე-ოზუღე ნძალეფი, წყარმალუეფს დო ტობა ტიტიკაკას ოპერაციეფშო გჷმირინუაფუ. 

### ოურდუმე-ოჰავე ნძალეფი

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბოლივიაშ დუდთხილუაშ სამინისტროშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  
* The Gran Chaco War 

*
ტაბარე ვასკესი

**ტაბარე რამონ ვასკეს როსასი** (, დ. 17 ღურთუთა 1940, მონტევიდეო, ურუგვაი) — ურუგვაიშ პრეზიდენტიშ პოსტი უკებუდჷ 2005 წანაშ 1 მელახშე 2010 წანაშ 1 მელახშახ, თე პოსტიშო გიმორძგუ 2004 წანაშ 31 გჷმათუთას. მაჟირაშა ქიანაშ პრეზიდენტო გიშაგორილქ იჸუ 2014 წანაშ გერგობათუთას, პოსტი უკებუდჷჷ 2015 წანაშ 1 მელახიშე 2020 წანაშ 1 მელახშახ. პროფესიათ ონკოლოგი რდჷ, ტაბარე ვასკესი — მეკვარჩხანე ცენტრისტული ფართო ფრონტის ოკათუდჷ. გალისიური გამნარყიშე რდჷ

## სქოლიო

კატეგორია:ურუგვაიშ პრეზიდენტეფი
ურუგვაი (წყარმალუ)

**ურუგვაი** () — წყარმალუ ობჟათე ამერიკას.

წყარმალუშ ოდუდეშ ორენი რე ბრაზილიას, აკმიქიმინუაფუ 1800 მეტრის, პელატოსიშ დო კანოასიშ წყარმალუეფიშ აკოართაფათ, უკული წყარმალუ მეხჷრჩანს ოორუეშე ობჟათეშა, წჷმოქიმინჷნს ბრაზილიას დო ურუგვაის შქას ხურგას, ნამუეფით იდვალუაფჷნა წყარმალუშ კვარჩხან ნორთისჷნ, დო არგენტინაშ ხურგას გოჸუნს წყარმალუშ მარძგვანი წყარპიჯით. დინუმურს წყარმალუ პარანას (ჯოხო ლა-პლატა).

წყარმალუშ ჯოხოდვალა მოურს ინდიარეფიშ ნინა გუარანიშე დო გჷნმითანგუაფუ მუჭოთ "მიარეფერუამი ჩიტეფიშ წყარმალუ".

წყარმალუშ სიგჷრძა — დოხოლაფირო 1600 კმ (წყარმალუ პელატოსწკჷმა ართო 2200 კმ), ღანჩოშ ფართობი — 365 ვითოში კმ². წყარმალუშ ინაკათუშ ფართობი 12 კმ-ს ანჭუ.

თარი ნოჸელეფიე — იბიკუი დო რიო-ნეგრო.

წყარმალუ აკმინწყუაფუ ნოღა სალტოშ ჟიდონი მალობას, სოდეთ გჷშმახჷრჩანს კირდეშ გერთელ ნორთიშე. ნოღა სალტოშ გიმე წყარმალუ ონიშეთ ირგებე. თარი პორტეფი: კონკორდია (), სალტო, პაისანდუ, ფრაი-ბენტოსი (). წყარმალუ ურუგვაიშ სისტემა ხვალო ქიანაშ თარი წყარიშმოხაზირაფაშ წყუთ ვეგჷმირინუაფუ, თაშნეშე ჰიდროენერგეტიკაშ საჭირებაშო ხოლო. წყარმალუშ უდიდაში ჰიდროელექტროსადგჷმიე — არგენტინულ-ურუგვაიული ჰესი "სალტო-გრანდე". წყარმალუ რიო-ნეგროს, წყარმალუ ურუგვაიშ თარ ნოჸელას, თაშნეშე ეგაფილიე ჟირი უდიდაში ჰიდროელექტროსადგჷმი — რინკონ-დელ-ბონეტე დო რინკონ-დელ-ბაიგორია.

## თაშნეშე ქოძირით
* ლა-პლატაშ რზენი
* ურუგვაი

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* წყარმალუ ურუგვაიშ რუკა ნოღა იაპეიუშე სან-გრეგორიოშ ფერმაშახ (1784)

კატეგორია:არგენტინაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ურუგვაიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი
ფუნშალი

**ფუნშალი** () — პორტუგალიაშ კოკი მადეირაშ თარი ნოღა დო ოზუღე ონიშოლი, ნამუშ მახორობა დოხოლაფირო აკმადგინანს 104 ვითოშ ადამიერს. მადეირაშ ავტონომიური რეგიონიშ ნანანოღა რე, ფართობით 801 კმ². დო მახორობათ 245 ვითოში ადამიერით. კინე თე ჯოხოდვალაშ რაიონიშ (მუნიციპალიტეტიშ) ადმინისტრაციული ცენტრი რე 76,25 კმ² ფართობით. ნამუშ მახორობა 111 892 ადამიერიე (2001). ფუნშალიშ რაიონს (მუნიციპალიტეტის) ოორუეშე უხურგანს სანტანაშ მუნიციპალიტეტი, ოორუე-ბჟაეიოლშე — მაშიკუშ მუნიციპალიტეტი, ბჟაეიოლშე — სანტა-კრუშიშ მუნიციპალიტეტი, ობჟათეშე ომძღჷ - ატლანტიშ ოკიანე დო ბჟადალშე უხურგანს კამარა-დი-ლობუშიშ მუნიციპალიტეტი.

თე ხანშო ფუნშალი, მადეირაშ ავტონომიური რეგიონიშ შანულამი კულტურული, ტურისტული დო კომერციული ცენტრი რე. ნოღაშ პეიზაჟის დომინირენს ჭითა ფილეფით გჷნორთვილი ჩე ჸუდეეფი, ნამუთ სქვამაშე ინოდგჷ ნოღაშ წვანე პარკეფს, ნათელი ბაღეფს დო ტერასეფს, ნოღაშ შოშეეფი დოგაფილიე ვულკანური ქუალეფით.

ნოღაშ მაფორალო იკოროცხუ ჯეგე იაკობ ალფეევი ().
ნოღაშ დღახუ — 21 მარაშინათუთა.

## ისტორია
რჩქინელიე, ნამდა ნოღა ფუნშალქ დირსხუ 1424 წანას, კოკი მადეირაშ კოლონიზაციაშ ბორჯის. ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ 1508 წანაშ 21 მარაშინათუთას, პორტუგალიაშ მაფა მანუელ მაართაშ დეკრეტიშ ოსხირიშ მეჯინათ.

ნოღაშ ჯოხოდვალა მოურს თაქ დიდი მუდანობათ ტყარი ცეროცოშ ჩვენაშ გეშა, პორტუგალიურო „ფუნშუ“.

## დემოგრაფია

## მუნიციპალიტეტიშ აკოდგინალუა

ფუნშალიშ მუნიციპალიტეტშა მიშმურს გეჸვენჯი რაიონეფი:
# იმაკულადუ-კორასან-დე-მარია ()
# მონტე ()
# სანტა-ლუზია ()
# სანტა-მარია-მაიორი ()
# სანტუ-ანტონიუ ()
# სან-გონსალუ ()
# სან-მარტინიუ ()
# სან-პერდუ ()
# სან-როკე ()
# სე ()

## ტრანსპორტი

ნოღას დო მუნიციპალიტეტის ოჰავე რსხუშო ოინალჷ მადეირაშ ოერეფშქაშე აეროპორტი.

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი
* , გიბრალტარი
* , ლივინგსტონი
* , პრაია
* , ჰონოლულუ
* , მაუი
* , ოკლენდი
* , ნიუ-ბედფორდი
* , გერცლია
* , სენტ-ჰელიერი
* , ლაიჰლინგენი
* , კეიპტაუნი
* , სანტუსი
* , სან-პაულუ
* , მერიკვილი
* , ფრიმანტლი
* , პარლა

## რჩქინელი ადამიერეფი

* კრიშტიანუ რონალდუ –  რჩქინელი კუჩხმობურთე, "მადრიდიშ რეალიშ" მოლაჸაფე.

## გალერეა

ფაილი:Funchal, Casino da Madeira (exterior).jpg|კაზინო
ფაილი:Funchal, Jardim Botânico da Madeira (View of Funchal from Jardim Botânico).jpg|ჟარდიმიშ ბოტანიკური ბაღი
ფაილი:Funchal Pico da Cruz.jpg|გინაჯინუ პიკუ-დუ-კრუზიშე (261 მ.)
ფაილი:Funchal, Port of Funchal (from Praceta do Lazareto).jpg|ონიშოლი ფუნშალს
ფაილი:Mercado dos Lavradores, Madeira (16587278615).jpg|ფუნშალიშ ბაზრობა "ლავრადორი" 
ფაილი:Funchal, Sé Catedral do Funchal.jpg|ფუნშალიშ ოხიდა
ფაილი:MadeiraWinery.jpg|მადეირაშ მუზეუმიშ ტერიტორია


## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოფიციალური საიტი
* ფუნშალიშ ფოტოეფი Flickr-ს

## სქოლიო

კატეგორია:პორტუგალიაშ ნოღეფი
კატეგორია:პორტუგალიაშ მუნიციპალიტეტეფი
ბეჯი კაიდ ეს-სებსი

**ბეჯი კაიდ ეს-სებსი** (*ბეჯი კაიდ ესებსი, ბეჯი კაიდ-ესებსი, ბეჯი კაიდ ელ-სებსი, ბეჯი კაიდ სებსი*, , ; დ. 26 გერგობათუთა 1926, სიდი-ბუ-საიდი, საფრანგეთიშ ტუნისი — ღ. 25 კვირკვე, 2019, ტუნისი, ტუნისი) — ტუნისარი სახენწჷფო დო პოლიტიკური მოღალე, ადვოკატი, ტუნისიშ პრეზიდენტი რდჷ 2014 წანაშ 31 ქირსეთუთაშე 2019 წანაშ 25 კვირკვეშახ, ტუნისიშ რესპუბლიკაშ პრემიერ-მინისტრი 2011 წანაშ 27 ფურთუთაშე 24 ქირსეთუთაშახ, შხვადოშხვა წანეფს იკენდჷ მინისტრიეფიშ, დიპლომატიურ დო შხვა სახენწჷფო პოსტეფს.

## ფაქტეფი
* ბეჯი კაიდ ეს-სებსი პრეზიდენტიშ პოსტის, მოსოფელს ართ-ართი ხანერი მაქიმინჯე სახენწჷფოშ მადუდე რდჷ.
* ბეჯი კაიდ ეს-სებსი, არძა ბორჯიშ გოძვენას, ტუნისიშ არძაშე ხანერი მოქინიმჯე პრეზიდენტი რდჷ (2014-2019წწ.).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ტუნისიშ თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა (ინგლისურო)
*ბეჯი კაიდ ეს-სებსიშენი 
*Biografía por Fundación CIDOB  (ინგლისურო დო ესპანურო)

## სქოლიო

კატეგორია:ტუნისიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ტუნისიშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 26 გერგობათუთა
კატეგორია:ნაღურა 25 კვირკვე
ჰაგე გეინგობი

**ჰაგე გოტფრიდ გეინგობი**  ( დ. 3 მარაშინათუთა 1941, ოჩივარონგო — ღ. 4 ფურთუთა, 2024, ვინდჰუკი) — ნამიბიარი პოლიტიკური დო სახენწჷფო მოღალე. ნამიბიაშ პრეზიდენტი (2015—2024), პრეზიდენტალაშახ, ჟირშა უკებუდჷ ქიანაშ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი (1990—2002, 2012—2015).

## თაშნეშე ქოძირით
* 
* ნამიბიაშ პრეზიდენტი

## სქოლიო

კატეგორია:ნამიბიაშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ნამიბიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:XX ოშწანურაშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:XXI ოშწანურაშ პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:კიბოთ ნაღურეფი
ნამიბიაშ პრეზიდენტი

**ნამიბიაშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი** () — ნამიბიაშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ, რესპუბლიკა ნამიბიაშ სახენწჷფო მადუდე, ნამუსჷთ საარძოთ დო ბონას გჷშმაგორუნს მახორობა 5 წანაშ ხანით. პრეზიდენტიშ პოსტიქ გიჭყჷ 1990 წანას, ნამიბიაშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშე.

ნამიბიაშ პრეზიდენტი სახენწჷფო პოსტის დჷთმარინუანს დო პოსტიშე გჷთმადუდიშულენს ქიანაშ პრემიერ-მინისტრის, შხვა მინისტრეფს დო მოსამართალეეფს. პრეზიდენტი გჷთმოთანჯუნს ქიანაშ პოლიტიკაშ გეზეფს დო ნამიბიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ თარსარდალიე.

პრეზიდენტიშ იმპიჩმენტი შილებე კონსტიტუციური დორღუალაშ ვარდა კანონეფიშ სერიოზული დორღუალეფიშ ოსხირით.

## ნამიბიაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## ქოძირით თაშნეშე
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნამიბიაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული
* ნამიბიაშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა  (ინგლისურო)
 

კატეგორია:ნამიბია
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
სემ ნუიომა

**სამუელ დანიელ შაფიშუნა ნუიომა** (შხირას გჷმირინუაფუ მერკე ფორმა: **სემ ნუიომა**; , დ. 12 მესი, 1929, ონგანჯერა, ომუსატიშ რეგიონი, ნამიბია — ღ. 8 ფურთუთა, 2025)  — ნამიბიაშ სახენწჷფო მოღალე, ქიანაშ მაართა პრეზიდენტი 1990-2005 წანეფს. სვაპოშ ხემანჯღვერი 1960-2007 წწ. 

## ბიოგრაფია
ორხველჷ ოვამბოშ ეთნიკურ ბუნას. 1954 წანას გათუ ოშქაშე სკოლა ვინდჰუკის. 1950-იანი წანეფიშ მაჟირა ნორთიშე აქტიურო ოკათუდჷ რევოლუციურ ყარაფის. 1958 წანას ოვამბოლენდიშ ოკათე ორგანიზაციაშ დორსხუაფაშ ინიციატივათ გჷშართჷ. 1960 წანას ობჟათე-ბჟადალი აფრიკაშ კათეფიშ ორგანიზაციაშ (სვაპოშ) ართ-ართი დჷმარსხუაფალი რდჷ. თი პარტიაშ, ნამუთ ლჷმენდჷ ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკაშე ნამიბიაშ ზოხორინალაშო დო ხეშუულებაშ უჩაკანამი უმენტაშობაშა გჷნოჩამაშო. 1961 წანაშე ემიგრაციასიე. 1971 წანაშე ნამიბიაშ ოკათე-გჷმადუდიშულაფარი არმიაშ მადუდე რე. 

ნამიბიაშ ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ უკული გჷშაგორეს ქიანაშ მაართა პრეზიდენტო, ნამუსჷთ საპრეზიდენტო რეგალიეფი გაეროშ გენერალურ მელამოსექ ხავიერ პერეს დე კუელიარქ 1990 წანაშ 21 მელახის გჷნოჩჷ. პრეზიდენტიშ პოსტის ქჷდოსქიდჷ 3 ხანით. 2005 წანაშ 21 მელახშე პრეზიდენტიშ დო 2007 წანაშე სვაპო-შ ლიდერიშ აბანი დუთმჷ ჰიფიკეპუნიე პოჰამბას. 

თიში სქუა უტონი ნუიომა, 2010 წანაშ მელახშე 2012 წანაშა, ნამიბიაშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრი რდჷ, ასე ნამიბიაშ იუსტიციაშ მინისტრიე (2012–ასეშახ).

## ქოძირით თაშნეშე
* 
* ნამიბიაშ პრეზიდენტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სემ ნუიომაშ ბიოგრაფია 
* Nujoma's interview to German magazine Die Welt (in German)
* Nujoma: Where Others Wavered (2006) imdb

## სქოლიო

 

კატეგორია:ნამიბიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ნამიბიარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1929
კატეგორია:ნამიბიარეფი
ჰიფიკეპუნიე პოჰამბა

**ჰიფიკეპუნიე ლუკას პოჰამბა** (, დ. 18 მარაშინათუთა 1935) — ნამიბიაშ სახენწჷფო მოღალე, ნამიბიაშ პრეზიდენტი 2005 წანაშ 21 მელახშე 2015 წანაშ 21 მელახშა.

## ბიოგრაფია

გონათუა მიღჷ ანგლიკანურ სკოლას. 25 წანერი რდჷ, მუჟანსჷთ სემ ნუიომაწკჷმა ართო, 1960 წანას დარსხუ პარტია სვაპო დო აქტიურო ლჷმენდჷ ნამიბიაშ ზოხორინალაშო. პოლიტიკური აქტივობაშ გეშა მუსხირენშახ ჭოფეს, ჯიხაშე გოდუდიშულაფაშ უკული დინოხოლენ პატიმარუას. ოხორანდჷ ემიგრაციას ლუსაკას, სოდეთ 1964 წანას  გინწყჷ სვაპოშ ოფისიქ. პოლიტიკური გონათუა მიღჷ სსრრ-ს. 1989 წანას გჷშაგორეს კონსტიტუციურ ასამბლეას, ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ უკული ერუანული ასამბლეაშ დეპუტატი  რდჷ დო გენნორთჷ სემ ნუიომაშ თარობაშა:

* 1990-1995 წწ.  ნამიბიაშ დინოხოლენი საქვარეფიშ მინისტრი.
* 1995-1997 წწ. ნამიბიაშ მეჩხომობაშ დო ოზუღე  რესურსფიშ მინისტრი.
* 1997-2000 წწ. უპორტფელო მინისტრი.
* 2001-2004 წწ. ნამიბიაშ დიხაშხანდუაშ მინისტრი.

2004 წანაშ მესის, ჰიფიკეპუნიე პოჰამბა პარტია სვაპოქ პრეზიდენტობაშ კანდიდატო გეგჷშეჸონჷ. თიმ წანას გიმორძგუ საპრეზიდენტო გჷშაგორუეფს 76,44 %-ით დო დოთირუ სემ ნუიომა. 2007 წანას, სვაპო-შ კონგრესის ჰიფიკეპუნიე პოჰამბაქ კინე საპრეზიდენტო კანდიდატო იჸუ გიშაგორილქ, 2009 წანაშ ოპრეზიდენტო გჷშაგორუეფშო.

## თაშნეშე ქოძირით
* 
* ნამიბიაშ პრეზიდენტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჰიფიკეპუნიე პოჰამბაშ ბიოგრაფია 
* ჰიფიკეპუნიე პოჰამბაშ ბიოგრაფია

 

კატეგორია:ნამიბიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ნამიბიარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1935
კატეგორია:ნამიბიარეფი
ერეფოშქაშე ოლიმპიური კომიტეტი

230px|right|thumb|ერეფოშქაშე ოლიმპიური კომიტეტიშ ემბლემა
[230px|right|thumb|ერეფოშქაშე ოლიმპიური კომიტეტიშ შტაბ-ორენი ნოღა [ლოზანა|ლოზანას, შვეიცარიას]]
**ერეფოშქაშე ოლიმპიური კომიტეტი** () — ერეფოშქაშე სპორტული ორგანიზაცია, 1894 წანას  დარსხუ ბარონ პიერ დე კუბერტენიქ, ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ ეპეულუაშოთ. კომიტეტიშ შტაბ-ორენი იდვალუაფუ ლოზანას, შვეიცარიას. ასე კომიტეტი არძაშე გოლინამი სპორტული ორგანიზაცია რე მოსოფელს.

კომიტეტი ორგანიზებას უკეთენს ალმახანურ ოლიმპიურ ლაჸაფეფს ზარხულს დო ზოთონჯის, ირ ოთხი წანმოწანას. მაართა ზარხულიშ ოლიმპიადა, ნამუშ ორგანიზება კომიტეტქ იდუდუნჷ, ათენს რდჷ, საბერძნეთის, 1896 წანას. მაართა ზოთონჯიშ ოლიმპიადა - ჩამონიქსის, საფრანგეთის, 1924 წანას. 1992 წანაშახ საზარხულო დო საზოთო ოლიმპიადეფი ართ წანას იტარებუაფუდჷ. 1994 წანაშე კომიტეტიქ ზოთონჯიშ ოლიმპიადეფი ზარხულიშ ოლიმპიადეფიშ შქაშა გეგნიღჷ, ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ ორგანიზაფაშ დოგეგმუაშ გოლექინაფაშ ღანკით.

## ოოკ-იშ პრეზიდენტრფი

სერეფოშქაშე ოლიმპიური კომიტეტიშ პრეზიდენტი, მუჭოთ წესინ, ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ გონწყჷმას და კილუეფს ოკათჷ.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ერეფოშქაშე ოლიმპიური კომიტეტიშ ოფიციალური ვებ-ხასლა (ინგლ.) დო (ფრან.)
* ოოკი ხასჷლას olympic-history.ru

კატეგორია:ოლიმპიური ლაჸაფეფი
კატეგორია:ერეფოშქაშე სპორტული ორგანიზაციეფი
ასურალეფი

მინი|512 x 341პქ|ასურეთიშ შილა (1968 წანაშე)
**ასურალეფი**,* აისორეფი, ასირიალეფი, ასურეფი* () (მუში ჯოხოდვალა *ათურაი*, *სურაი*, *ქალდაი*) — სემიტური ნოგორიშ კათა, არამაალეფიშ გამნარყეფი რენა. თაშნეშე რჩქინელიე, მუჭოთ სირიალეფი, აისორეფი (თე ჯოხოდვალა გოფაჩილი რდჷ მაფაშ რუსეთის დო ოითოლუაფარო იკოროცხუდჷ). XVIII ოშწანურაშ ქორთულ წყუეფს მომოწულიე ჯოხოდვალა „ასურნი“. თარო ოხორანა ირანს, ერაყის, სირიას, თურქეთის, თაშნეშე ააშ-ის, დო სომხეთის, საქორთუოს (ქართი, მცხეთაშ დო გარდაბანიშ მუნიციპალიტეტეფი) დო ჸოფილ სსრრ-იშ ევროპაშ ნორთიშ დიდ ნოღეფს. ნინა — ასურული. ასურალეფიშ კჷნოხონეფს — არამაალეფს ფართო ტერიტორია უკებუდეს არხო ბჟაეიოლს. არაბეფიშ დო მონღოლეფიშ დაპყრობაშ უკული ასურეთიშ უმენტაშობაქ ასიმილაცია გჷნიცადჷ. რელიგია — ქირსიანობა (უმენტაშო იაკობიტეფი, ნესტორიანალეფი, თაშნეშე ნესტორიანული წესიშ კათოლიკეფი ხოლო (ქალდევალეფი).

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:ასურალეფი
ფორცხოლი

**ფორცხოლი** () — ბჟაშუმუ ჩხოლარი კატუშობურეფიშ გვარშე. თიში რსხულიშ სიგჷნძა რე 82-109 სმ, მასა 8-19 კგ (იშვიათო 32 კგ-შახ) ოჭირინუანს. უღჷ ნძალიერი, ალაზჷმაფათ გჷნძე კუჩხეფი, ძალამი ფართო თვათვეფი, კუნტა კუდელი ჸუჯეფიშ ბოლოეფს - გჷნძე ფუნჯეფი, ფართო ქილვაშეფი. შხვადოშხვა ფერიშიე: ართფერი (ჭაშფერი, ჭითალე), ვარა ხალამი. ხე ევროპას, ოორუე, შქა დო ნორთობურო წჷმოხ აზიას, ოორუე ამერიკას.

ხე მუჭოთ გვალაშ, თეში რზენიშ ტებეფს, მინშა მიშმეჭკირუ ტყა დო ვეშა. ჭკომუნს ბჟაშუმუეფს, მაფურინჯეეფს. მინშა გიანთხუ ირემს, სქვერს, თაშნეშე ჩხოუს, შხურს, მინშა ეშმახოხჷნს ჯალეფშა. აქტიურენს სერით. ხანს 2-3 ბოქურს. ფორცხოლიშ გიმენგვარობეფშე საქორთუოს ხე კავკაციური ფორცხოლი (Lynx  lynx orientalis) დო რჩქვანელობური ფორცხოლი (Lynx  lynx lynx).

## ლიტერატურა
* *ავალიანი რ.*, ქსე, ტ. 10, ხას.  387, ქართი 1986

კატეგორია:ბჟაშუმუეფი
კატეგორია:კატუშობურეფი
ნიუ-დელი

thumb|right|250px|ხუმაიუნაშ საფულე.
**ნიუ-დელი** (, , , , ) — ინდოეთიშ ოფიციალური ნანანოღა, ნოღა დელიშ რაიონი. ნიუ-დელიშ ფართობი - 42,7 კმ²,ნიუ-დელი იდვალუაფუ დელიშ მეტროპოლიას, ნოღა ინდოეთიშ დო დელიშ თარობეფიშ ორენი რე.

## ლიტერატურა
* Johnson, David A.  "A British Empire for the twentieth century: the inauguration of New Delhi, 1931," *Urban History*, Dec 2008, Vol. 35 Issue 3, pp 462–487
* 
* Ridley, Jane. "Edwin Lutyens, New Delhi, and the Architecture of Imperialism," *Journal of Imperial & Commonwealth History,* May 1998, Vol. 26 Issue 2, pp 67–83
*  Sonne, Wolfgang. *Representing the State: Capital City Planning in the Early Twentieth Century* (2003) 367pp; compares New Delhi, Canberra, Washington & Berlin.
* Volwahsen, Andreas. *Imperial Delhi: The British Capital of the Indian Empire* (2002)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ნიუ-დელიშ თარობაშ პორტალი
* ნიუ-დელიშ მუნიციპალური სხუნუ 
* ნიუ-დელიშ დეტალური რუკა
* დელიშ ტურიზმიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
ვისვანათან ანანდი

**ვისვანათან (ვიში)ანანდი** (ჰინდი: विश्वनाथन आनन्द) (ტამილი: விச்வநாதன் ஆனந்த்) (IPA: ʋiɕ'ʋəˌnɑˌt̪ʰən ɑnˌəndd̪) (დ. 11 ქირსეთუთა, 1969) — ინდოარი ჭადრაკიშ დიდმოხელე დო ასეიანი მოსოფელიშ ჩემპიონი. ანანდი, ისტორიას ამშვი მაჭადრაკეშე ართ-ართიე, ნამუქჷთ 2800 შანული მონწყუ ფიდეშ რეიტინგიშ ერკებულს.

2012 წანაშ 31 მესის, ანანდიქ ბორის გელფანდის გიორჯგინუ დო გეწ-გეწო მაანთხაშა გჷნირთჷ მოსოფელიშ ჩემპიონი ჭადრაკის. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Anand wins World Championship 2010 
* 500+ photos from the World Championship 2010 
*Viswanathan Anand at CSA Celebrity Speakers 
* Latest Videos of Viswanathan Anand 
* Viswanathan Anand games at 365Chess.com

კატეგორია:ინდოარი მოჭადრაკეეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ ჩემპიონეფი ჭადრაკის
კატეგორია:ჭადრაკიშ დიდმოხელეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1969
ინდოეთიშ პრეზიდენტი

**ინდოეთიშ პრეზიდენტი**, ვარდა **რაშტარაპატი** () — ინდოეთიშ რესპუბლიკაშ მადუდე, ინდოეთიშ მაართა მენოღალე, თაშნეშე ინდოეთიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ უჟინაში თარსარდალი. თეორიულო, პრეზიდენტის შანულამი ხეშუულება უღჷ. მარა პრაქტიკულო, მუსხირენი გჷმნარკიშ მოხ, ხეშუულებაშ უმენტაშ გოქუნელობებს ასრულენს ინდოეთიშ თარობა, ნამუსჷთ ხემანჯღვერენს პრემიერ-მინისტრი. პრეზიდენტი, უმენტაშო, წჷმმარინაფალიშ ფუნქციეფს ასრულენს, დო ფორმალურო ადასურენს თარობაშ დოდგინილობეფს. კანკალე შვანეფს, შტატეფიშ პარლამენტიშ დოთხირიშ ნება უღჷ, თაშნეშე პატიმარეფიშ ჭყოლოფაშ ნება ხოლო უღჷ.

## ინდოეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილიე ინდოეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული ქრონოლოგიური რანწკით:

# რაჯენდრა პრასადი 1950—1962 (ბიჰარი)
# სარვეპალი რადჰაკრიშნანი 1962—1967 (ბრაჰმანი, ტელუგუ)
# ზაქირ ჰუსეინი 1967—1969
# ვარაჰაგირი ვენკატა გირი 1969—1974
# ფაჰრუდინ ალი აჰმედი 1974—1977
# ნილამ სანჯივა რედი 1977—1982
# ზაილ სინგჰი 1982—1987 (სიქხი)
# რამასვამი ვენკატარამანი 1987—1992 (ტამილი)
# შანკარ დაიალ შარმა 1992—1997 (ბრაჰმანი (კასტა))
# კოჩერილ რამან ნარაიანანი 1997—2002 (უნკუნჭაფუ (კასტა), მალაიალი)
# აბდულ ქალამი 2002—2007 (მუსულმანი)
# პრატიბა პატილი 2007—2012 (მარათჰი)
# პრანაბ მუხერჯი 2012—2017 (ბენგალი ბრაჰმანი)
# რამ ნათ კოვინდი 2017-2022 (კოლი)
# დრაუპადი მურმუ 2022—ასეშა (სანტალი)

## ინდოეთიშ პრეზიდენტიშ საღალობაშ მასრულებერეფი
# ვარაჰაგირი ვენკატა გირი (3 მესი 1969 — 20 კვირკვე 1969)
# მოჰამად ჰიდაიატულაჰი (20 კვირკვე 1969 — 24 მარაშინათუთა 1969)
# ბასაპა დანაპა ჯატი (11 ფურთუთა 1977 — 25 კვირკვე 1977)

## ქოძირით თაშნეშე
* ინდოეთი
* ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ინდოეთიშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ პოლიტიკა
ინდოეთი
*
დადრა დო ნაგარ-ჰაველი

**დადრა დო ნაგარ-ჰაველი** (; გუჯ. દાદરા-નગરહવેલી}}, Dādrā-Nagarhavelī, ) — ინდოეთიშ მორსხუე ტერიტორია დადრა დო ნაგარ-ჰაველი დო დამანი დო დიუშ სუმი ოლქიშე ართ-ართი. ადმინისტრაციული ცენტრი — სილვასა, უდიდაში ნოღა — ამლი. მახორობა 342 853 ადამიერი (5-ა აბანი მორსხუე ტერიტორიეფს შქას; მუნაჩემეფი 2011 წ.).

## გეოგრაფია
thumb|left|დადრა დო ნაგარ-ჰაველიშ დვალუა.
ტერიტორიაშ ფართობი - 491 კმ² (4-ა აბანი მორსხუე ტერიტორიეფს შქას). ტერიტორია იდვალუაფუ ინდოეთიშ ბჟადალშე დო აკმოდირთუ ჟირი ნორთიშე. ნაგარ-ჰაველი იდვალუაფუ გუჯარათიშ დო მაჰარაშტრაშ შტატეფს შქას, დადრა უმოს ოორუეშე იდვალუაფუ დო გუჯარათიშ ტერიტორიას ანკლავს წჷმარინუანს.

## ისტორია
XVIII ოშწანურაშ ეკონიაშე, დიდი ბორჯიშ განობას,თე ტერიტორიეფი პორტუგალიაშ კოლონია რდჷ. 1954 წანას,  დადრა დო ნაგარ-ჰაველქ მუშითმართუალა მიღეს, დო შილებედჷ მერჩქინელი ჸოფედესკონჷ მუჭოთ de jure ზოხორინელი ტერიტორიეფი, მარა ფაქტიურო ინდოეთიშ დო პორტუგალიაშ ძალიერი გოლინაშ თუდო რდეს. 1961წანას, ინდოეთიშ ჯარქ, დადრა დო ნაგარ-ჰაველიშ ტერიტორიაშ ოკუპაციათ, თე ტერიტორიეფიშ ინდოეთიშ აკოდგინალუაშა მიშულაშ პროცესი გათუეს.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
მორსხუე ტერიტორია აკმოდირთუ ჟირი ტალუკშე:

* დადრა
* ნაგარ-ჰაველი

## სქოლიო

*
დამანი დო დიუ

right|250px|thumb|დამანი დო დიუ ინდოეთიშ რუკას
**დამანი დო დიუ** (გუჯ. દમણ અને દીવ, , ) — ჸოფირი მორსხუე ტერიტორია ინდოეთიშ ბჟადალშე, ასე მორსხუე ტერიტორია დადრა დო ნაგარ-ჰაველი დო დამანი დო დიუშ ნორთი რე. ადმინისტრაციული ცენტრი — დამანი. მახორობა 242 911 ადამიერი (2011 წ.).

## გეოგრაფია
ტერიტორიაშ ფართობი - 112 კმ² (6-ა აბანი მორსხუე ტერიტორიეფს შქას). ტერიტორია აკმოდირთუ ჟირი ნორთიშე: მაართა ნორთი (ნოღა დამანი მახურგე ოფუტეეფიშამო) იდვალუაფუ მატერიკის დო გუჯარათიშ შტატის გვერდო ანკლავს წჷმარინუნს, მაჟირა ნორთი — კოკი დიუ, გუჯარათიშ ჩქონი ქათჰიავარშე ობჟათეშე იდვალუაფუ.

## ისტორია
1961 წანაშახ, მუჟანსჷთ ინდოეთის გოაწკჷმა ართო ანექსირებული აფუდჷ შხვა დიხეფინ, დამანი დო დიუ პორტუგალიაშ მართუალაშ თუდო რდეს. ინდოეთიშ სუვერენიტეტი თე ტერიტორიეფს, პორტუგალიაქ ხვალო 1974 წანას აღიარჷ.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
ადმინისტრაციულო, ჸოფირი მორსხუე ტერიტორიეფი დამანი დო დიუ ჟირ ოლქო ირთუდჷ:

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დამანიშ ოლქი (ერუანული საინფორმაციო ცენტრი)

## სქოლიო

*
დელი

მინი|დელიშ ჩხორო ოლქი

**დელი** (ჰინდი: दिल्ली, ურდუ: دہلی or دلّی‎, პენჯაბური: ਦਿੱਲੀ) — ონოღე აგლომერაცია ოორუე ინდოეთის. ქიანაშ ნანანოღა. თაშნეშე თე ჯოხოთ რე შინელი ერუანული ნანანოღაშ ტერიტორია, ნამუთ სპეციალური გოართოიანაფილი ტერიტორია რე ცენტრალური თარობაშ ადმინისტრაციაშ გიმე, ნამუშათ სუმი მუნუციპალიტეტი მიშმურსჷნ. დელიშ მეტროპოლია დო დელიშ ერუანული ნანანოღაშ ტეროტორია ართ ბირთვის აკმოქიმინუნს დო პრაქტიკულო ართ ერთულო იკოროცხუ. ნიუ-დელი — ნოღალური დოხორალ, დელიშ მეტროპოლიაშ ნორთიე დო ინდოეთიშ თარობაშ ორენს წჷმარინუანს.

დელი სიდიდათ მაჟირა აგლომერაცია რე ინდოეთის დო მოსოფელს მაბრუო მახორობაშ მუდანობათ, ნამუშ მუდანობა 2011 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ 11,007,835-ის აკმადგინანს. ოორუე ინდოეთის წყარმალუ იამუნაშ წყარპიჯის მადვალუ ნოღაშ არქეოლოგიური გონთხორუეფი მოწამენს, ნამ-და დელი ირო დოხორელი აკანი ჸოფე გვალო მორჩილი ჯვ. წ. VI ოშწანურაშე. 1639 წანას, მოგოლეფიშ იმპერატორქ შაჰ-ჯაჰანქ თაქ აკაგჷ ახალი ჯიხა-გალუანი დო იმპერიაშ ნანანოღათ გეგმაცხადჷ (1649-1857).

ახალი ნანანოღა ნიუ-დელი 1920-იან წანეფს აკაგეს. 1947 წანას, მუჟანსჷთ ინდოეთიქ ბრიტანეთიშე ზოხორინალა გჷმაცხადჷნ, ნიუ-დელიქ თიში ნანანოღათ გჷნირთჷ. ნთელი ქიანაშე მახორობაშ მიგრაციაშ გეშა დელიქ კოსმოპოლიტ ნოღათ გჷნირთჷ. მალასიანი გოვითარაფაქ დო ურბანიზაციაქ, თიში მახორობაშ ელაზჷმაფათ მაღალი მიშნაველიშ დონეთ, ნოღაქ შანულამო გეგნიქჷმინჷ. ასე დელი ინდოეთიშ შანულამი კულტურული, პოლიტიკური დო კომერციული ცენტრიე.

## გალერა

ფაილი:Indiagatedelhi.JPG|ინდოეთიშ ჭიშკარი
ფაილი:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg| რჯინაშ კოლონა დელის (IV-V წწ. ჩქ. წ.)
ფაილი:Red Fort facade.jpg|ჭითა ფორტი, ნამუთ შაჰ-ჯაჰანიქ აკაგუნჷ, —  იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტი
ფაილი:Qminar.jpg|მოსოფელიშ არძაშე მაღალი ანგურაშ მინარეთი — ქუთბ-მინარი 72.5 მ. სიმაღალათ


## დოჯიმალაფირი ნოღეფი დო რეგიონეფი
დელის ჸუნს გეჸვენჯი დოჯიმალაფირი ნოღეფი:

## ქოძირით თაშნეშე
* ინდოეთიშ მილიონამი ნოღეფიშ ერკებული
* დელიშ მეტროპოლიტენი

## ლიტერატურა
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* NCT of Delhi Government Website 
* Department of Tourism, Government of NCT of Delhi  
* New Delhi / NCR Classified Advertisement Portal 

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი