open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ენვერ ხოჯა

**ენვერ ხოჯა** (ალბ. Enver Hoxha, დ. 16 გჷმათუთა, 1908 — ღ. 11 პირელი, 1985) — ალბანარი კომუნისტი პოლიტიკოსი, ალბანეთიშ ოკათე სოციალისტური რესპუბლიკაშ მადუდე 1944 წანაშე ღურაშახ (1985). რდჷ ალბანეთიშ ხანდაშ პარტიაშ გენერალური მელამოსე, პოლიტბიუროშ მაკათური, ალბანეთიშ დემოკრატიული ფრონტიშ დუდმახვენჯი, ერუანული აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ მანჯღვერთარი, ალბანეთიშ 22-ა პრემიერ-მინისტრი 1944-1954 წანეფს, თაშნეშე, შხვადოშხვა ბორჯის რდჷ ალბანეთიშ გალენური საქვარეფიშ დო ალბანეთიშ დუდთხილუაშ მინისტრი.

ხოჯა გურაფულენდჷ ნოღა კორჩაშ ფრანგულ ლიცეუმს დო ტირანაშ ამერიკული ტექნიკური სკოლას. 1930 წანას მიპალუ სახენწჷფო სტიპენდია დო გურაფა გაგინძორჷ საფრანგეთის, მონპელიეშ უნივერსიტეტის. 1934-1936 წანეფს ხოჯა მუშენდჷ ბრიუსელს, ალბანეთიშ საკონსულოს. ართბორჯულო, ხოჯა გურაფულენდჷ იურისპრუდენციას ბრიუსელიშ დუდიშული უნივერსიტეტის. 1936 წანას ალბანეთიშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ კორჩაშ ართ-ართი სკოლაშ მაგურაფალო. 1939 წანას ფაშისტური იტალიაშ ჯარეფქ ალბანეთიშა გემშეჭკირეს. ჸათე ბორჯის ალბანეთის დირსხუ ალბანეთიშ ფაშისტური პარტიაქ. ფაშისტური პარტიაშ მაკათურობა ხოჯას ვაკოდჷ, ჸათეშ გეშათ სკოლაშე გადუდიშულეს. უკულ ხოჯაქ მიდართჷ ტირანაშა, სოდეთ თუთუნიშ მაღაზია გონწყუ. ჸათე პერიოდიშე ჯოჯაქ დეხოლჷ კომუნისტეფს. 1941 წანას, იუგოსლავიარი კომუნისტეფიშ ალარინათ, ხოჯაქ ქუდარსხუ ალბანეთიშ კომუნისტური პარტია (პარტიას უკულ გიადჷ ხანდაშ პარტიაშ ჯოხოქ). ხოჯაქ პარტიაშ დინახალე შანულამი პოპულარობა მიპალუ დო გინირთჷ პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტიშ მაართა მელამოსეთ (პოსტი უკინებუდჷ ღურაშახ - 1985 წანაშახ). ხოჯას თაშნეშე უკინებუდჷ ერუანული დემოკრატიული ფრონტიშ დუდმახვენჯიშ პოსტი, სოდეთ უმოსო კომუნისტეფი დომინირენდეს. ალბანეთიშ ოკუპაციაშე გადუდიშულებაშ უკულ, ხოჯაქ გინირთჷ ქიანაშ პრემიერ-მინისტრო.

ენვერ ხოჯაშ მართუალაშ ბორჯის, ალბანეთიქ მიოჭირინუ შანულამი ეკონომიკური წჷმოძინეფს. გევითარჷ ინდუსტრიაქ, ოფუტეშ მეურნობაქ, ელექტროფიცირაფილქ იჸუ ქიანაქ რსულას, გეშალჷ ეპიდემიური ლახარეფქ, გიფაჩჷ ჭარუა-კითხირიშ რჩქინაქ. ხოჯაქ დინდარი ფერმერეფს მიდუღჷ დიხეფი, გლეხეფი გემშეჸონჷ კოლექტივეფიშა (კოლექტივიზაცია), გაუქვჷ კერზო დორხველობა, დოკილუ ეკლესიეფი დო მეჩეთეფი, გამათხოზჷ ოპონენტეფს, ბრელი დოჸვილუ, ბრელი ოჭოფუ დო ჯიხას ქუდახუნუ, ბრელი ხოლო ქიანაშე გეგნახორუ.

ხოჯა რდჷ ნაციონალისტი კომუნისტი, ნამუთ მეთხოზუდჷ სტალინიზმიშ პოლიტიკას. სტალინიშ ღურაშ უკულ, ძალამს გეუფრაშჷ ურთიართალაქ სხუნუეთიშ გეჸვენჯი ლიდერი ნიკიტა ხრუშჩოვიწკჷმა. ხოჯაქ პოლიტიკური ორიენტაცია ჩინეთიჸურე გეჭოფუ, მარა მაო ძედუნიშ ღურაშ უკულ, მუჟამსჷთ ჩინეთიქ ბჟადალიშ ქიანეფს დეხოლუნჷ, ხოჯაქ ჩინეთიწკჷმა მეჭყვიდჷ ხოლო ურთიართობეფი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1908
კატეგორია:ნაღურა 1985
კატეგორია:ალბანარეფი
კატეგორია:ალბანარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ალბანარი კომუნისტი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ალბანეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ალბანეთიშ ხანდაშ პარტიაშ მაართა მელამოსეეფი
კატეგორია:ალბანეთიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კატეგორია:ალბანეთიშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
იანოშ კადარი

**იანოშ კადარი** (უნგრ. Kádár János, დ. 26 მესი, 1912 — ღ. 6 კვირკვე, 1989), დაბადებაშ გვარი **ჩერმანეკი** — უნგრალი კომუნისტი პოლიტიკოსი, უნგრეთიშ სოციალისტური მოხანდეეფიშ პარტიაშ გენერალური მელამოსე 32 წანაშ გოძვენას, 1956-1988 წანეფს.

კადარიქ კომუნიზმით ორდოიანი წანეფიშე დეინტერესჷ დო ქაკათჷ უნგრეთიშ კომუნისტური პარტიაშ ახალნორდული ორგანიზაციას. მალას კადარიქ პარტიაშ დინახალე პოპულარობა მიპალუ დო გინირთჷ პარტიაშ მაართა მელამოსეთ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ, უნგრეთის, ხეშუულება ხეშა ქაშეჸოთეს კომუნისტეფქ. კადარი 1948-1950 წანეფს ნინალენდჷ უნგრეთიშ დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრო. 1951 წანას მატიაშ რაკოშიშ თარობაქ კადარი ოჭოფუ დო ჯიხას ქუდახუნუ. 1954 წანას, რეფორმისტი იმრე ნადიშ თარობაქ კადარი ჯიხაშე გადუდიშულჷ. დუდშე კადარის ნადიწკჷმა ნორმალური ურთიართალა უღჷდჷ დო თიში ადმინისტრაციაწკჷმა წოროხანდენდჷ. მარა უკულ, უნგრეთიშ რევოლუციაშ მიმალობაშ ბორჯის, მუჟამსჷთ ნადიქ ვარშავაშ პაქტიშე უნგრეთიშე გიშულა მითხუნჷ, თიქ (კადარიქ) ნადის ხუჯი ვადუკინჷ. სხუნუეთიშ ჯარეფიშ ავღანეთიშა მიშაჭკირუაშ უკულ, სხუნუეფქ ხეშუულებაშა კადარი ქიმიჸონეს. ხეშუულებაშა მულაშ უკულ კადარიქ ნადი დაჸვილაფუ. 

კადარიშ მართუალაშ ბორჯის, უნგრეთიქ გაუჯგუშჷ ურთიართალა ბჟადალიშ ქიანეფიწკჷმა დო შანულამო ქიმიძინჷ საირქიანო ვაჭარუაქ თინეფიწკჷმა. კადარი ოცადუდჷ ეკონომიკაშ ლიბერალიზაციას. გორჩქინდჷ ობაზარე ეკონომიკაშ ელემენტეფქ. შედეგო, გეუჯგუშჷ უნგრალეფიშ ცხოვრებაშ სტანდარტიქ. კადარიშ ეკონომიკური რეფორმეფი შინელი რდჷ მუჭოთ კადარიზმი (მაჟიანერო - გულიაშიშ კომუნიზმი).

## ქოძირით თაშნეშე
* კადარიზმი

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1912
კატეგორია:ნაღურა 1989
კატეგორია:უნგრალეფი
კატეგორია:უნგრალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:უნგრალი კომუნისტი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:უნგრეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:კადარიზმი
ელ-მუქალა

**ელ-მუქალა** () — ნოღა იემენს, ჰადრამაუტიშ მუჰაფაზაშ დო ელ-მუქალაშ მუდირიაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 

*
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იემენიშ მუჰაფაზეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
ელ-ჰოდეიდა

**ელ-ჰოდეიდა** () — ნოღა იემენს, ელ-ჰოდეიდაშ მუჰაფაზაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 

*
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იემენიშ მუჰაფაზეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
ატაქი

**ატაქი** () — ნოღა იემენს, შაბვაშ მუჰაფაზაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 

*
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:იემენიშ მუჰაფაზეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
მცხეთაშ მუნიციპალიტეტი

**მცხეთაშ მუნიციპალიტეტი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული ბჟაეიოლ საქორთუოს, მცხეთა-მთიანეთიშ აკანს. მუნიციპალიტეტაშ ტერიტორია 1917 წანაშახ ტფილისიშ გუბერნიაშ დუშეთიშ მაზრაშა მიშმეშჷ, 1917-29 წანეფს — ტფილისიშ მაზრაშა, 1930-34 წანეფს — ზოხო რაიონი რდჷ, 1938 წანაშახ — ქართიშ გუბერნიაშ რაიონი რდჷ, უკული კჷნე ზოხო რაიონი რდჷ. ასე მუნიციპალიტეტი.

მცხეთაშ მუნიციპალიტეტის ბჟაეიოლშე უხურგანს საგარეჯოშ მუნიციპალიტეტი, ბჟადალშე — კასპიშ მუნიციპალიტეტი, ოორუეშე — დუშეთიშ დო თიანეთიშ მუნიციპალიტეტეფი, ობჟათეშე — გარდაბანიშ დო თეთრიწყაროშ მუნიციპალიტეტეფი დო ნოღა ქართი. მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ ფართობი — 805 კმ². მუნიციპალური დო რეგიონიშ ცენტრი — ნორა მცხეთა.

მცხეთაშ მუნიციპალიტეტი რე ზჷმიერო ლამე სუბტროპიკული ჰეერიშ ოლქის. მუხრან-საგურამოშ ვეს ჰეერი ზჷმიერო ლამე რე, უჩქუ თაკარია ზარხული დო ზჷმიერო რგილი ზოთონჯი. ჰაერიშ ოშქაშე წანმოწანური ტემპერატურა — 10,8 °C, ნოლექეფიშ მუდანობა — 590 მმ წანმოწანას. გვალაშ ქჷნდჷრეფს — ჰეერი ელაზჷმაფათ რგილი რე. ოშქაშე გვალაშ ზონას კლიმატი ზჷმიერო ლამე რე, უჩქუ ზჷმიერო რგილი ზოთონჯი დო ხანგჷნძე ტიბუ ზარხული.

მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორია თარო დაბალ დო შქაშე ხორგონი რე, სიმაღალა ზუღაშ დონეშე 670-1600 მ-იშ ფარგანეფს.

## ოქინაფუეფი
მცხეთაშ მუნიციპალიტეტიშ თარი ოქინაფუეფი რე: ნოღა-მუზეუმი მცხეთა — სვეტიცხოველიშ დო სამთავროშ კომპლექსეფი, მცხეთაშ ჯვარი, ბებრისციხე, არმაზციხე, პომპეუსიშ ხინჯი, თაშნეშე ზაჰესი, ზედაზენიშ კომპლექსი, ქსანიშ ჯოხა, ნასტაგისიშ ნახორუ, შიომღვიმეშ კომპლექსი, ისტორიული ოფუტეეფი — დიდგორი, მუხრანი, წილკანი.

## ქოძირით თაშნეშე
*არსენაშ ძეგლი
*ახალი არმაზიშ სამარუვანი

## ლიტერატურა

* მარუაშვილი ლ., საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ., 1964;
* უკლება დ., აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანი მხარეების ლანდშაფტები და ფიზიკურ-გეოგრაფიული რაიონები, თბ., 1974.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

## სქოლიო

*
კატეგორია:საქორთუოშ მუნიციპალიტეტეფი
აბჰა

**აბჰა** () — ნოღა საუდიშ არაბეთის, ასირიშ მინტაკაშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

კატეგორია:საუდიშ არაბეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:საუდიშ არაბეთიშ მინტაკეფიშ ადმინისტრაციული ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ჯიდა

**ჯიდა** () — ნოღა საუდიშ არაბეთის, მექაშ მინტაკაშ აკოდგინალუას.


კატეგორია:საუდიშ არაბეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:საუდიშ არაბეთიშ ონიშოლეფი
კატეგორია:ჭითა ზუღაშ ონიშოლეფი
კატეგორია:არაბეთიშ ჩქონიშ ონიშოლეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ხამის-მუშაიტი

**ხამის-მუშაიტი** () — ნოღა საუდიშ არაბეთის, ასირიშ მინტაკაშ აკოდგინალუას.

კატეგორია:საუდიშ არაბეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ელ-ხარჯი

**ელ-ხარჯი** () — ნოღა საუდიშ არაბეთის, ერ-რიადიშ მინტაკაშ აკოდგინალუას.

კატეგორია:საუდიშ არაბეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კალბა

**კალბა** () — ნოღა არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფს, შარჯაშ საამიროშ აკოდგინალუას.

კატეგორია:არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ელ-აინი

**ელ-აინი** () — ნოღა არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფს, აბუ-დაბიშ საამიროშ აკოდგინალუას.

კატეგორია:არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
ჯოუ ენლაი

**ჯოუ ენლაი** (ჩინ. 周恩来; დ. 5 მელახი, 1898 — ღ. 8 ღურთუთა, 1976) — ჩინარი დიპლომატი, პოლიტიკოსი, სახენწჷფო მოღალე, ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშ პრემიერი  1954-1976 წანეფს.

მუჭოთ დიპლომატის 1949-1958 წანეფს უკინებუდჷ ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკაშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრიშ პოსტი. კორეაშ ლჷმაშ უკულიანი პერიოდიშე ენლაი მეთხოზუდჷ თინჩალაშ პოლიტიკას ბჟადალიშ ქიანეფწკჷმა. მონაწილენდჷ 1954 წანაშ ჟენევაშ დო 1955 წანაშ ბანდუნგიშ კონფერენციეფს. ენლაიშ ცადებეფით იმანჯჷ ამერიკაშ პრეზიდენტიშ რიჩარდ ნიქსონიშ ვიზიტიქ ჩინეთის, 1972 წანას. ჸათე ვიზიტის უღუდჷ კაბეტი შანულობა ააშ-ჩინეთიშ ურთიართობეფიშო. ენლაიქ აკიმუშუ პოლიტიკური ურთიართალაშ მიმალობა ამერიკაწკჷმა, ტაივანიწკჷმა, სხუნუეთიწკჷმა, ინდოეთიწკჷმა, კორეაწკჷმა დო ვიეტნამიწკჷმა.

ენლაიქ გინუსქიდჷ კულტურული რევოლუციაშ რეპრესიეფს. კულტურული რევოლუციაშ ეკონია პერიოდეფს, მუჟამსჷთ მაო დაკებული რდჷ პოლიტიკურ-იდეოლოგიური ლჷმეფით, თეჟამო სახენწჷფო საქვარეფიშ წარმება უმოსო ჯოუ ენლაის ობარუდჷ. ენლაი ძალამს ოცადუდჷ ულტრა-მემარძგვანე იდეოლოგიაშ ჭითა გვარდიაშ კონწარი საქვარეფიშე ადამიერეფიშ თხილუას. ჸათე პოლიტიკაქ ენლაის კაბეტი პოპულარობა მუპალუ. 1968 წანას ჭითა გვარდიაშ გეუქვჷ.

1971 წანაშე გეუფრაშჷ მაო ძედუნიშ სინთელექ. გოლინიანი პოლიტიკოსიშ ლინ ბიაოშ ღურაშ უკულ, ენლაი გეგშაგორეს ჩინეთიშ კომუნისტური პარტიაშ (ჩკპ) მაართა ვიცე-დუდმახვენჯო. ჸათე მეჭირინაფათ, ჩკპ-შ დინახალე ჯოუ ენლაის უღუდჷ კაბეტი შანსი გინირთუკო მაოშ მონძეთ. მარა უკულ, ენლაი ლჷმენდჷ ხეშუულებაშო ოთხიშ ბუნაწკჷმა (ჩინ. 四人帮). ჸათე ბუნაშ მაკათურეფქ სერიოზული შანულობა მიპალეს კულტურული რევოლუციაშ მიმალობას დო თინეფიშ ლიდერი რდჷ მაოშ ოსური ძიანგ ცინი. ენლაის ეკონია ოჯარალუ გიშულა უღუდჷ 1975 წანაშ 13 ღურთუთას, ერუანული ოკათე კონგრესის. ჸათე ბორჯიშ უკულ ენლაიქ პოლიტიკური შანულობა მიოდინუ დო დოღურჷ ართი წანაშ უკულ, 1976 წანაშ 8 ღურთუთას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ჩინარეფი
კატეგორია:ჩინარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ჩინარი კომუნისტი პოლიტიკოსეფი
კესონი

**კესონი**  () — ნოღა ოორუე კორეას, ჰუანხე-პუქტოშ პროვინციას, ქიანაშ ობჟათეშე. გიშაკერზაფილი სტატუსიშ მოღვენი ნოღა ოორუე კორეას დო კორეაშ ნანანოღა კორიოშ დინასტიის მართუალაშ ბორჯის (919-1232 წწ.). ნოღა იდვალუაფუ კესონიშ ინდუსტრიული რეგიონიშ დო ობაჟათე კორეაწკჷმა ხურგიშ გოხოლუას. კორიოშ უჯვეშაში ო ნანანორა რდჷ დო ჯოხოდჷ სანგდო, ნამუთ კორეული ჟენშენის წარმებაშ შანულამი სავაჭრე ცენტრი რდჷ. კესონი ასე ქიანაშ ქექე ხერეჭუაშ ცენტრი რე.

კატეგორია:ოორუე კორეაშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ჸოფილი ნანანოღეფი
უოლტერ მონდეილი

**უოლტერ ფრედერიკ "ფრიც" მონდეილი** (ინგლ. Walter Frederick "Fritz" Mondale, დ. 5 ღურთუთა, 1928 — ღ. 19 პირელი, 2021) — ამერიკალი იურისტი დო პოლიტიკოსი, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი ჯიმი კარტერიშ ადმინისტრაციას, 1977-1981 წანეფს. რდჷ ააშ-იშ სენატიშ მაკათური 1964-1976 წანეფს დო ააშ-იშ პრეზიდენტობაშ კანდიდატი დემოკრატიული პარტიაშე 1984 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს.

მონდეილი გურაფულენდჷ მინესოტაშ უნივერსიტეტიშ, სოდეთ მიპალუ სამართალიშ ბაკალავრიშ ხარისხი. 1960-1964 წანეფს მუშენდჷ მინესოტაშ გენერალურ-პროკურორო. 1966 წანას გიშაგორილქ იჸუ სენატიშ მაკათურო. გიშაგორუეფს კინ გომორძგუ 1972 წანას. 1976 წანას, ჯიმი კარტერქ, ნამუთ ამერიკაშ პრეზიდენტობაშ კანდიდატი რდჷ დემოკრატიული პარტიაშე, ვიცე-პრეზიდენტო მონდეილი ქიდეკინჷ. 1976 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს კარტერქ ორჯგინჷ ჯერალდ ფორდის, დო ააშ-იშ 39-ა პრეზიდენტო გინირთჷ. მონდეილიქ კაბეტი როლი არსულჷ ეგვიპტეშ პრეზიდენტი ანვარ სადათიწკჷმა დო ისრაელიშ პრემიერი მენახემ ბეგინიწკჷმა ოთინჩალე მორაგადაფეფს დო 1978 წანაშ კემპ-დევიდიშ ხეკულუაშ დოდვალას. 

კარტერი-მონდეილიშ ადმინისტრაციაშ ბორჯის, ამერიკას, ეკონომიკაქ გეუფრაშჷ. 1980 წანას საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს კარტერქ წაგუ რონალდ რეიგანიწკჷმა. 1984 წანას დემოკრატიული პარტიაშ პრაიმერიზის მონდეილიქ გემორძგუ, მარა 1984 წანაშ საპრეზიდენტო გჷშაგორუეფს რეიგანიწკჷმა დემარცხჷ. 

1993 წანას ბილ კლინტონქ მონდეილი ქუდარინუ ამერიკაშ ელჩო იაპონიას. ჸათე პოსტის თინა 1996 წანაშახ ნინალენდჷ. პოლიტიკური კარიერაშ მეტებაშ უკულ, მონდეილიქ იურიდიული კარიერა გაგინძორჷ დო მუშენდჷ იურიდიული კომპანიას *"Dorsey & Whitney"*-ის. თაშნეშე, ლექციეფს კითხულენდჷ მინესოტაშ უნივერსიტეტის. 2010 წანას გიშართჷ მონდეილიშ მემუარეფქ *"ჯგირი ლჷმა: რინა ლიბერალური პოლიტიკას"*.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ პრეზიდენტობაშ კანდიდატეფი
ნელსონ როკფელერი

**ნელსონ ოლდრიჩ როკფელერი** (ინგლ. Nelson Aldrich Rockefeller; დ. 8 კვირკვე, 1908 — ღ. 26 ღურთუთა, 1979) — ამერიკალი ბიზნესმენი დო პოლიტიკოსი, ააშ-იშ 41-ა ვიცე-პრეზიდენტი 1974-1977 წანეფს, ჯერალდ ფორდიშ ადმინისტრაციას. 1959-1973 წანეფს უკინებუდჷ ნიუ-იორკიშ გუბერნატორიშ პოსტი. როკფელერს, თაშნეშე, ფრანკლინ დელანო რუზველტიშ, ჰარი ტრუმენიშ დო დუაიტ ეიზენჰაუერიშ ადმინისტრაციეფს უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი. რდჷ რესპუბლიკური პარტიაშ მაკათური დო შინელი როკფელერეფიშ ფანიაშ წჷმმარინაფალი.

როკფელერი მონაწილენდჷ 1960, 1964 დო 1968 წანეფიშ რესპუბლიკური პარტიაშ საპრეზიდენტო პრაიმერეფს, მარა ვემიაჭირინუ პრეზიდენტობაშ ნომინაციაშა. უოტერგეიტიშ სკლანდალიშ დო რიჩარდ ნიქსონიშ გონორნაშ უკულ, როკფელერი ვიცე-პრეზიდენტო წჷმარინუ გეჸვენჯი პრეზიდენტიქ ჯერალდ ფორდიქ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალი ბიზნესმენეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ნიუ-იორკიშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:როკფელერეფი
სპირო აგნიუ

**სპირო თეოდორ აგნიუ** (ინგლ. Spiro Theodore Agnew, დ. 9 გერგობათუთა, 1918 — ღ. 17 ეკენია, 1996) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი რიჩარდ ნიქსონიშ ადმინისტრაციას, 1969-1973 წანეფს.

დებადჷ მერილენდიშ ნოღა ბალტიმორს, ბერძენი იმიგრანტეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ ჯონს ჰოპკინსიშ დო ბალტიმორიშ უნივერსიტეტეფს. 1966 წანას აგნიუ გიშაგორილქ იჸუ მერილენდიშ შტატიშ გუბერნატორო. 1968 წანას რიჩარდ ნიქსონქ აგნიუ ქიდეკინჷ ვიცე-პრეზიდენტობაშ კანდიდატო. აგნიუშ პოლიტიკა იხასიათებუდჷ ცენტრისტული მერინათ, ნამუთ ნიქსონს მოწონდჷ. ნიქსონიშ საპრეზიდენტო კამპანიაშ ბორჯის, აგნიუქ პოპულარობა მიპალუ მუში რიტორიკული დო ორატორული ნიჭით. ნიქსონქ დო აგნიუქ დამარცხეს დემოკრატეფიშ კანდიდატი დო მოქიმინჯე ვიცე-პრეზიდენტი ჰუბერტ ჰამფრი.

ვიცე-პრეზიდენტობაშ ბორჯის აგნიუქ უმოსო მემარძგვანე პოზიცია ქიდეკინჷ. 1972 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს კინ ნიქსონქ გემორძგუ. ჸათე ბორჯიშო ნიქსონქ ორჯგინჷ დემოკრატეფიშ კანდიდატის, სენატორ ჯორჯ მაკგოვერნის. მალას, 1973 წანაშე ამერიკაშ გენერალური პროკურატურაქ ქიდიჭყჷ გჷმორკვიებეფი აგნიუშ მეხჷ. საქმე ორხველუდჷ რთამიშ ეჭოფუას დო ოგაფურეფიშე დუდიშ არიდაფას. აგნიუ დჷმაშებულო დუს ვაჩინებულენდჷ. მარა 1973 წანაშ 10 გჷმათუთას თიქ ვიცე-პრეზიდენტიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. უკულიანი პერიოდეფს ჭარალუათ დეინტერესჷ. გჷმაბჟინუ ართი რომანი დო მემუარეფი, სოდეთ თინა მუში საქვარეფიშ გამართებას ოცადუდჷ. სპირო აგნიუქ ღურუ 1996 წანაშ 17 ეკენიას, 77 წანერქ, ლეიკემიათ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:მერილენდიშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
ჰუბერტ ჰამფრი

**ჰუბერტ ჰორეიშო ჰამფრი უკულაში** (ინგლ. Hubert Horatio Humphrey Jr.; დ. 27 მესი, 1911 — ღ. 13 ღურთუთა, 1978) — ამერიკალი პოლიტიკოსი დო სახენწჷფო მოღალე, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი 1965-1969 წანეფს, ლინდონ ჯონსონიშ ადმინისტრაციას. რდჷ სენატიშ მაკათური 1949-1964 დო 1971-1978 წანეფს. რდჷ საპრეზიდენტო კანდიდატი დემოკრატიული პარტიაშე 1968 წანაშ გიშაგორუეფს, სოდეთ რესპუბლიკარი რიჩარდ ნიქსონიწკჷმა დემარცხჷ. პოლიტიკური კარიერაშ გოძვენას, ჰამფრი მერჩქინელი რდჷ თეხანური ამერიკული ლიბერალიზმიშ ართ-ართი უშანულამაში ლიდერო.

დებადჷ ობჟათე დაკოტაშ ნოღა უოლესის. გურაფულენდჷ მინესოტაშ უნივერსიტეტის. 1943 წანას გინირთჷ პოლიტიკური მენცარობაშ პროფესორო. 1945 წანას ჰამფრი გიშაგორილქ იჸუ მინეაპოლისიშ მერო. 1947 წანას დარსხუ ლიბერალური, ანტი-კომუნისტური ბუნა ამერიკალეფი დემოკრატიული საქვარიშო. 1948 წანას ჰამფრიქ გინირთჷ ააშ-იშ სენატიშ მაკათურო. ჸათე ბორჯიშე ჰამფრი სუმშა ნინალენდჷ სენატის, 1964 წანაშახ. 1961-1964 წანეფს უკინებუდჷ სენატიშ უმენტაშობაშ ლიდერიშ ასისტენტიშ პოსტი. ჸათე ბორჯის, ჰამფრი რდჷ ომენოღალე ნებეფიშ აქტიშ ართ-ართი თარი ინიციატორი. ჸათე აქტიქ კანონგალეთ გეგმაცხადჷ დისკრიმინაცია რასაშ, კანიშ ფერიშ, რელიგიაშ, სქესიშ დო ერუანობაშ მეჯინათ. თაშნეშე, ჰამფრიქ წჷმარინუ ინიციატივა თინჩალაშ კორპუსიშ დორსხუაფაშო. 1952 დო 1960 წანეფს მონაწილენდჷ დემოკრატიული პარტიაშ საპრეზიდენტო პრაიმერეფს. 1964 წანას დემოკრატეფიშ საპრეზიდენტო კანდიდატიქ ლინდონ ჯონსონქ ჰამფრი ვიცე-პრეზიდენტო გეგშაგორუ. 

1968 წანას ჯონსონქ გეგმაცხადჷ ნამდა მაჟირაშა პრეზიდენტობა ვაულამუდჷ. ჸათეშ გეშა ჰამფრიქ მალას ქიდიჭყჷ მუში საპრეზიდენტო კამპანია, დემოკრატიული პარტიაშ ნომინაცია მიპალუ, მარა 1968 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს წაგუ რესპუბლიკარი რიჩარდ ნიქსონიწკჷმა (ნიქსონქ მიპალუ ხონარეფიშ 43,4 %, ჰამფრიქ 42,7 %). ჸათე მარცხიშ უკულ, 1971 წანას ჰამფრიქ სენატის დართჷ, სოდეთ თინა 1978 წანაშახ ნინალენდჷ. 1972 წანას ჰამფრი მონაწილენდჷ დემოკრატიული პარტიაშ საპრეზიდენტო პრაიმერეფს, მარა ჯორჯ მაკგოვერნიწკჷმა დემარცხჷ.

ჰამფრი რდჷ პოპულარული პოლიტიკოსი. თიქ კაბეტი პოპულარობა მიპალუ, მუჭოთ ომენოღალე ნებეფიშ ადვოკატიქ. მარა ჰამფრიქ ხუჯი ქუდუკინჷ ვიეტნამიშ ლჷმას, ჸათეშ გეშათ თის ფშხირას აკრიტიკენდეს.  შინელი ამერიკალი ისტორიკოსი, ჰამფრიშ ბიოგრაფი არნოლდ ოფნერი ჭარუნს ნამდა, ჰამფრი რდჷ არძაშე წჷმოძინელი კანონმადვალუ ამერიკაშ ისტორიას დო ომენოღალე ნებეფიშო მალჷმარი პოლიტიკოსი.

ჰუბერტ ჰამფრიქ ღურუ 1978 წანაშ 13 ღურთუთას, 66 წანერქ. დასაფულებური რე ლეიკვუდიშ სასაფლას, მინეაპოლისის. ჰამფრის, ღურაშ უკულ გინოჩეს კონგრესიშ ორქოშ მენდალი დო დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სენატორეფი
კატეგორია:მინეაპოლისიშ მერეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
მანჯურია

thumb|მანჯურია
**მანჯურია** ( გალექინებული: 满洲) — ჩინეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლი პროვინცია. ასეშო თინა ედომშამო მიშმურს ჩინეთიშ ტერიტორიულ აკოდგინალუაშა, რეგიონს ზოგადო ჯოხო ოორუე-ბჟაეიოლი ჩინეთი (, გალექინებული ჩინური -东北, იკითხირუ: დონგბეი). თე ტერიტორიას ტრადიციულო ოხორანდეს სიანბეფი, კიდანეფი (*ხატაალეფი*), ჯურჯენეფი დო მანჯურეფი, ნამუშეთ მოურს რეგიონიშ ჯოხონ.

## სქოლიო

კატეგორია:ჩინეთიშ პროვინციეფი
ინჩონი

**ინჩონი** (; ; ვარ-და **ინჩხონი**; ზიტყვაზიტყვათ „ჯგირი წყარმალუ“), ჸოფირი **ჯემულპო** ვარ-და **ჩემულპო** (제물포) 1910 წანაშ უკული, ოფიციალურო **ინჩონიშ მეტროპოლიური ნოღა** (인천광역시, 仁川廣域市) — ნოღა ობჟათე კორეაშ ოორუე-ბჟადალშე, ბჟაეიოლშე უხურგნას სეული დო გიონგიდოშ პროვინცია. ნოღა დოხორელი რე დიო ხოლო ნეოლითიშე, 1883 წანას, ინჩონს 4,700 ადამირი ცხოვრენდჷ, მუჟანსჷთ თიქ ერეფოშქაშე ონიშოლო გინირთჷნ. ასე, ნოღას ოხორანს დოხოლაფირო 3 მილიონი ადამიერი, ქიანაშ სიკაბეტაშ მეჯინათ მასუმა უშხუაში ნოღა რე ნანანოღაშ დო პუსანიშ უკული.

## მაჸალე ნოღეფი
[thumb|ტიანძინიშ დო ინჩონიშ მაჸალობაშ მემორიალური სკულპტურა [ტიანძინიშ აკვაპარკი]]
ინჩონიშ მაჸალე ნორეფი რე:

* ალექსანდრია, ეგვიპტე (2000)
* ანკორიჯი, ააშ (1986)
* ბანტენი, ინდონეზია (2009)
* ბერბანკი, ააშ (1961)
* ჩუნცინი, ჩინეთი (2007)
* ჰაიფონი, ვიეტნამი (1997)
* ჰონოლულუ, ააშ (2003)
* კიტაკიუსიუ, იაპონია (1988)
* კობე, იაპონია (2010)
* კოლკატა, ინდოეთი (2007)
* მანილა, ფილიპინეფი (2008)
* მერიდა, მექსიკა (2007)
* პანამა, პანამა (2000)
* ფილადელფია, ააშ (1983)
* პნომპენი, კამბოჯა (2009)
* სიეტლი, ააშ
* შენიანი, ჩინეთი (2014)
* ტაოიუანი, ტაივანი (2009)
* თელ-ავივი, ისრაელი (2000)
* ტიანძინი, ჩინეთი（1993）
* ულამბატორი, მონღოლეთი (2017)
* ვენეტო, იტალია (2010)
* ვლადივოსტოკი, რუსეთი (2012)
* ეკატერინგბურგი, რუსეთი (2009)
* გიოდოლიე, უნგრეთი (2023)

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  
* National Institute of Biological Resources on Google Cultural Institute

კატეგორია:ობჟათე კორეაშ ნოღეფი
დასმარინიასი

**დასმარინიასი** (), ოფიციალურო **ნოღა დასმარინიასი** () — მაართა კლასიშ ნოღა კავიტეშ პროვინციას, ფილიპინეფს. 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official Website of the City of Dasmariñas, Cavite
* Official Website of the Provincial Government of Cavite 
* http://collections.pvao.mil.ph/Guerilla/GuerillaInformationDownload/GUA-0001034 
* Philippine Census Information

კატეგორია:ფილიპინეფიშ ნოღეფი
ალბენ ბარკლი

**ალბენ უილიამ ბარკლი** (ინგლ. Alben William Barkley, დ. 24 გერგობათუთა, 1877 — ღ. 30 პირელი, 1956) — ამერიკალი იურისტი დო პოლიტიკოსი, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი ჰარი ტრუმენიშ ადმინისტრაციას, 1949-1953 წანეფს. 1912 წანას გიშაგორილქ იჸუ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურო. ბარკლი ნინალენდჷ კონგრესიშ ჟირხოლო პალატას. 1937-1947 წანეფს უკინებუდჷ უმენტაშობაშ ლიდერიშ პოსტი სენატის. ბარკლი რდჷ ლიბერალ-დემოკრატი.

კატეგორია:დუნაბადი 1877
კატეგორია:ნაღურა 1956
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
თანგუნი

**თანგუნ ვანგომი** () — სახენწფო კოჩოსონიშ (ჯვეშ ჩოსონიშ) ლეგენდარული დჷმარსხუაფალი, ნამუთ იკოროცხუ პირველი კორეული სახენწჷფობური გჷნაჭყათ. კორეულ მითოლოგიას რე ცაშ ღორონთიშ მოთა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლეგენდა თანგუნიშ გეშა 
* 

კატეგორია:კორეული მითოლოგია
კატეგორია:კორეაშ მამართალეფი
კატეგორია:კათეფიშ ლეგენდარული ჯვეშეფი
ფსიქოლოგიური ნძალება

**ფსიქოლოგიური ნძალება**, თაშნეშე **ემოციური** ვარ-და **მორალური ნძალება** — ნძალებაშ ფორმა, ნამუსჷთ შეულებუ ფსიქოლოგიური ტრამვაშ მერინაფა, თინეფს შქას შონთაფი, დეპრესია, პოსტტრამვული სტრესული აკორცუაფა დო ცელიათ გაულას იღვენუანს მაჟირულ ტრავმული სტრესიშა დო შედეგო მაჟირული ტრავმული სტრესული აკორცუაფაშა. ნძალებაშ თე გვარობა შხირას გჷმირინუაფუ თარობაშ დისბალანსიშო, სამანგათ, არდებული ურთიართობეფშო; ნჯარება, კერზოთ, სამუშას დო ნძალება ბაღანეფშა.

## ფორმეფი
კონფლიქტური ტაქტიკეფიშ სკალას (), ნამუთ გჷმირინუაფუ ანდა ფსიქოლოგიურ გითორკვიაფეფსჷნ, გიშმერთჷ ფსიქოლოგიური ნძალებაშ დოხოლაფირო 20 დჷმახასიათაფალი ფორმა, ნამუეფჷთ აკოკათელი რენა ართამი 3 კატეგორიას:
* ვერბალური დო ვა ვერბალური აგრესია (სამანგათ, რაგადეფი, ნამუშ ღანკი რე ადამიერს გჷმიჭანუას კუჩხიშ გედგუმა ვარ-და გაღერზელება);
* დომინანტური რჯება (სამანგათ, ადამიერშა მოჯგირეეფწკჷმა ურთიართობაშ გოხურგუა);
* შხვა ადამიერს უნდებუობაშ გინაფაშ გარძახ პროვოცირება, თაშნეშე ნძალებას გჷმორჩქინა ეჭვებაშ გეშა (სამანგათ, ქარსანაკობაშ გებრალება).

## სქოლიო

კატეგორია:ფსიქოლოგიური ნძალება
თუდოლენი პალეოლითი

thumb|right|250px|აშელური არგუნიშ ოთხი გვარობა
**თუდოლენი პალეოლითი** — პერიოდი კოჩიშობაშ ისტორიას, ნამუთ პლიოცენიშ ეპოქაშ დალიას დიჭყჷნ, მუჟანსჷთ თეხანური ადამიერეფქ Homo habilis ქუაშ ანჯარეფიშ პირველი გჷმორინაფა დიჭყესჷნ. თენა რდჷ ელაზჷმაფათ უკაჭყული ინსტრუმენტეფი. Homo habilis თე ანჯარეფს ბორზალეფიშ დო ოკვათალიშ სახეთ გჷმირინუანდეს. არძაშე უჯვეშაში თეჯგურა ანჯარეფს მიოგორუეს ოლდუვაიშ ხაფის, ტანზანიას.

თე ეპოქას მახორუ ადამიერეფი, თარო ლექინი ნატყალუთ ვარ-და ტყარო ეშნაველი ჩანარეეფიშ გუმნაღელეფს ჭკომუნდეს. დოხოლაფირო 1,5 მილიონი წანაშ კინიოხ, გორჩქინდჷ უმოსი გოვიტარაფილი ადამიერქ Homo erectus. თე გვარობაშ ადამიერეფქ, ქჷდიგურუეს დაჩხირიშ დორზამა დო ქუაშე უმოსი რთულ ოჭკირალი ანჯარეფიშ კეთება. თე პერიდის, თინეფქ დიჭყეს შქა დო შორიშ აზიაშ ათვისება. დოხოლაფირო 1 მილიონი წანაშ კინოხ, ადამიერეფქ ევროპათ ეითვისეს დო ქუაშ არგუნიშ გჷმორინაფა დიჭყეს.

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970

კატეგორია:ქუაშ ხანი
კატეგორია:პალეოლითი
პალეოლითი

300პქ|მინი|გლიპტოდონშა ჯინორუაშ სცენა, დჷმახასიათაფალი რფჷ პალეოლითიშ ხანიშო.
**პალეოლითი** ( პალეო... — ჯვეში დო  ...ლითი — ქუა; **ჯვეში ქუაშ ხანი**) — ქუაშ ხანიშ არძაშე განწე დო ორდოიანი პერიოდი. ქუაშ ხანიშ დორთუალა პალეოლითო დო ნეოლითო ორხველჷ ინგლისარ არქეოლოგი დო ეთნოგრაფი ჯონ ლებოკის (ტერმინი მიშაღალირი რე 1865 წანას). პალეოლითიშ დაჭყაფუ რე უჯვეშაში გჷნათხორა ადამიერეფიშ (ჰომო გაბილისი, პითეკანთროპი) ჸოფაშ ხანი დო გეოლოგიურო პლეისტოცენიშ ორდოიან ოკუჩხალეს უხუჯანს. თე ბორჯიშ კლიმატურ პიჯალეფს, ჩანარულ ოფორუს დო ჩხოლარეფიშ ოქიანუს შანულამი გინორთი უღუდჷ თეხანურობაშე. პალეოლითიშ ადამიერფიშ ტარი ანჯარი რდჷ ქუაშ კვაღა. საჩეხი, წურთულია, ოხეკალი, ოჭკირალი, ხამუ დო შხვა ანჯარეფი. აკეთენდეს ქუაშ დო ყვილიშ ანჯარსჷთ. მეურნობა ესქირაფული რდჷ (ართიანს გეთმიოჭარანდეს), მეჸუნდეს შაყარუას, ჯინორუას დო ჩხომიშ ჭოფუას. შქა პალეოლითის (მუსტიეშ ეპოქა, ნეანდერტალარი ადამერი) გორჩქინდჷ რელიგიაშ წჷმორინეფქ, გიჭყჷ ხელუანური ასდრესიშ ფორმეფქ. პალეოლითიქ დიჭყჷ დოხოლაფირო 2–2,5 მლნ. წანაშ კინოხ (ოლდოვაიშ კულტურა, ბჟაეიოლი აფრიკა).

## ლიტერატურა
* *თუშაბრამიშვილი დ.,* არქეოლოგიური დაზვერვები მდ. ყვირილას ხეობაში, «ს. ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1963, ტ. 23 B;
* *ნიორაძე გ.,* პალეოლითის ადამიანი დევის-ხვრელში, ტფ., 1933 (საქართველოს მეზეუმის შრომები, ტ. 6.);
* საქართველოს არქეოლოგია, თბ., 1969,
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970

კატეგორია:ისტორიული პერიოდეფი
კატეგორია:არქეოლოგიური პერიოდეფი
კატეგორია:ქუაშ ხანი
კატეგორია:პალეოლითი
კატეგორია:ბერძენული ზიტყვეფი
ანბანი

**ანბანი** (აკოდგუმილი რე პირველი „ან“ დო მაჟირა „ბან“ ასოეფიშ ჯოხოდვალეფშე, მუჭოთ ლათინური alphabetum ბერძენ. alpha  დო beta–შე) — ასოეფიშ ვარ-და ნამდგა შხვა სიმბოლოეფიშ ართობურობა, ნამუეფშე ირი წჷმარინუანს ზოხო ფონემას, თე დო თი ნინაშ აკმადგინალი სიმსური ართეულს.  ანბანიშ გჷმორინაფათ შილებე ნინაშა მიშმალი ირი ზიტყვაშ დინოჭარუა. ანბანიშ ასოეფს, მუჭოთ წესი უღჷნა ჯოხო დო კანონიკური გეჸვენჯა. ასეშო ედომუშამ მოსოფელს გჷმორინაფილ ჭარალუაშ სისტემეფს შქას ანბანი ჭარალუაშ არძაშე მოდვალირი ფორმა რე. ხვალე მუსხირენი, თენახანობაშა ასქილადირი ჭარალუა ვეგჷმირინუანს ანბანს, თინეფს შქას ჩინური დო იაპონური.
კილოთა

[მინი|ართზიტყვამი კილოთა [ესპანური ნინა|ესპანურს, ნამუთ იკათუანს ინფორმაციას ბორჯიშ (ულირი, ათეჟამი, მუმალი), პიჯიშ დო მუდანობაშ გეშა.]]
**კილოთა** — რსულშანულამი, ფორმამოთირე ზიტყვებაშ ნორთი. შანენს მეკონიშ ქიმინუას ვარ-და დგომარობას. კილოთას უღჷ პიჯი, ბორჯი დო რიცხვუ. მარგალურ ნინას კილოთას უღჷ სუმი პიჯი (I, II, III, მარცხო ოთხპიჯიანი კილოთეფჷთ), სუმი ბორჯი (ულირი, ათეჟამი, მუმალი) დო ჟირი რიცხვუ (ფალოობური დო ანდანური).

მარგალური კილოთა რთული რაგადუაშ ნორთი რე. სირთულეს უპირველაშე კილოთურ კატეგორიეფიშ ანდანერობა გჷთმოპიჯანს. შანულობაწკჷმა მერინაფაშ თოლწონუათ კილოთაშ კატეგორიეფი შილებე ჟირი ბუნათ დინწყუასჷნ: შქვილაშ დო გჷმორაგადინიშ კატეგორიეფო. შქვილაშ კატეგორიათ მერჩქინელი რე თინა, ნამუთ თირანს კილოთაშ გრამატიკულ შანულობას; თენეფი რე პიჯი, რიცხვუ, ბორჯი, კილო, რზალება, აქტი, წოროგეჸვენჯალა; როწკი. გჷმორაგადინიშ კატეგორიეფო მერჩქინელი რე თინა, ნამუთ თირანს კილოთაშ ლექსიკურ შანულობას. თეჯგურეფი რე ჸურე, ორიენტაცია, ასპექტი, გვარი, რჯება, კონტაქტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*www.verbix.com Verbs and verb conjugation in many languages.
*conjugation.com English Verb Conjugation.
*Italian Verbs Coniugator and Analyzer Conjugation and Analysis of Regular and Irregular Verbs, and also of Neologisms, like *googlare* for *to google*.
*El verbo en español Downloadable handbook to learn the Spanish verb paradigm in an easy ruled-based method. It also supplies the guidelines to know whenever a Spanish verb is regular or irregular

კატეგორია:ზიტყვებაშ ნორთეფი
კატეგორია:გრამატიკა
კოჩოსონი

**კოჩოსონი** (, "ჯვეში" ჩოსონი) — პირველი კორეული სახენწჷფო. "[Samguk Yusa]" დო შხვა შქა ოშწანურეფიშ კორეული ისტორიული ნახანდეფიშ მეჯინათ, თინა დარსხჷ ჯვ. წ. 2333 წანას, თანგუნქ, წყარმალუეფი ლიაოჰეშ დო ტედონგანიშ წყარპიჯეფს დო იკათუანდჷ კორეაშ ჩქონიშ ოორუეს დო ობჟათე მანჯურიას. თე ორდოიანი დორსხუაფაშ თარიღი კითხირს იჭანუანს მარკვიალეფშო.  ვა რე ნაჭარა მეწურაფეფი თე სახენწჷფოს, ში ცზიშ (ისტორიული ხვილაფეფი) ნახანდეფშახ, ანუ ჯვ. წ. პირველ ოშწანურას ეჭარილი უჩინებუ წყუეფშიშ მეგორაფაშახ.

ჩინური დო კორეული წყუეფს, ჯვეში ჩოსონიშ ეპოქა შხირას ირთჷ შხვადოშხვა პერიოდეფო, სამანგათ, თინა არსხუაფუ ირი თიმ პერიოდიშ დაჭყაფუს მარენჯი ლიდერეფს. თე გჷმნართი იკათუანს კოჩოსონ თანგუნს (2333 - 1100 ჯვ. წწ.), მუჟანსჷთ სახენწჷფოს დუდენდჷ უღურალე ღორონთი თანგუნი. თაშნეშე არსხუაფუ კოჩოსონ კინჯას (1100 - 194 ჯვ. წწ.), ოშწანურეფიშ გოძვრნას ჩინეთიშ მოთხირეფიშ გასამარათებელო თე დიხეფს დო კოჩოსონ ვაიმანს (194 - 108 ჯვ. წწ.), მარა ისტორიული მენცარობა, თაშნეშე ოწაწჷ უჯვეშაში კოჩოსონსჷთ, მუჭოთ ირო რინელი თურეფიშ რსხუს. თე დოწარწუა არსხუაფუ ვა ისტორიას, ანდანე თი მითოლოგიას, ნამუქჷთ გჷმიქიმინუ ოჩიულეშ დასაბუთებაშ სისტემაშ გოჭყაფაშის.

## სქოლიო


კატეგორია:კორეაშ ისტორია
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
იაპონიაშ იმპერია

**იაპონიაშ იმპერია** (; ოფიციალურო **კაბეტი იაპონიაშ იმპერია**; თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ **იმპერიული იაპონია** დო **იაპონური იმპერია**) — სახენწჷფო, ნამუთ რდჷ 1868 წანაშე 1945 წანაშახ, მეიძიშ რესტავრაციაშე მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას იაპონიაშ მარცხებაშახ. იმპერიაშ მადუდეეფი რდეს იმპერატორი მუცუჰიტო, იმპერატორი ტაისიო დო იმპერატორი ჰიროჰიტო.

თიმ წანეფს, იაპონიაქ ძალამ დითირჷ. თიქ მოსოფელს გჷნირთუ ართ-ართი უჭყანიერაშ ქიანათ. იაპონიაქ გაჭყჷ ჸონიერი ჯარი დო ოზუღე ფლოტი, გავიტარჷ ოფუტე-ომეურნე დო ოხერეჭე ეკონომიკა. ქიანაქ დიჭყჷ თიწკჷმა არხოს მადვალი ქიანეფიშ (კორეა, ტაივანი დო ჩინეთიშ ნორთი) დოჸუნაფა დო ოკუპირება.

1945 წანაშ 2 ეკენიას, იაპონიაშ იმპერიაქ დენებჷ ანტიჰიტლერული კოალიციას, თიშ უკული, მუთ ჰიროშიმას დო ნაგასაკის ბირთვული ანჯარი გიმირინესჷნ. ალიანსიქ იქჷ ქიანაშ ოკუპაცია დო თიშა თირუეფი გენშიღჷ, კონსტიტუციაშამო. ქიანაშ ოკუპაცია დო რეკონსტრუქცია იგჷნძორებუდუ 1950 წანაშახ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Imperial Japan 
*Death of the Father: Hirohito & Imperial Japan

## სქოლიო


კატეგორია:აზიაშ ჸოფილი იმპერიეფი
კატეგორია:აზიაშ ჸოფილი მონარქიეფი
კატეგორია:იაპონიაშ ისტორია
კატეგორია:XIX ოშწანურა იაპონიას
კატეგორია:XX ოშწანურა იაპონიას
კატეგორია:1868 წანას დჷნარსხუეფი იაპონიას
კატეგორია:1947 წანას გაუქვებულეფი იაპონიას
კატეგორია:1868 წანას დუნარსხუეფი ქიანეფი დო ტერიტორიეფი
კატეგორია:1947 წანას გაუქვებული ქიანეფი დო ტერიტორიეფი
კატეგორია:1868 წანას დუნარსხუეფი აზიას
კატეგორია:1947 წანას გაუქვებულეფი აზიას
კატეგორია:ფაშისტური სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ტოტალიტარული ქიანეფი
კატეგორია:ოურდუმე დიქტატურეფი
კატეგორია:იაპონიაშ ჸოფილი კოლონიეფი
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
არდება

**არდება**, **დაჩაგრება**, **გაფარჩაკება**, **კუჩხიშ გედგუმა**, **ლანძღუა**, **ქირქინი**, **ინოქურსუა** — ადამიერიშ რჯება, ნამუშ ღანკი რე არდებული ადამიერიშ დორხველი ღებაშ გინაფაშ დო შხვა კათაშ თოლს თიში შანულობაშ რკება; ფსიქოლოგიური ნძალებაშ ართ-ართი გვარობა (მერსხილი რე კუჩხიშ გედგუმა დო ნდურიაწკჷმა)

მარდებელიშ ქიმინუა — **არდება**. *დაჩაგრება*, *გაფარჩაკება* — მუდგაინი ვარ-და მიდგაინი, შხვა ადამიერეფიშით პატჷცემული პერსონაშა კუჩხიშ გედგუმა, გადღანება, ღებაშ ჩათხინაფა, ეკობრალება დო გაკრიტიკება. *არდება* შილებე გჷმირინუას მარდებელქ მუში დუდიშ დადასურებელო ვარ-და გიოძიცალო. *არდება* რე ფსიქოლოგიური ტრამვა დო შილებე შხვადოიშხვა ფსიქოლოგიური აკორცუაფაშ ბაძაძო გჷნირთასინ. არდებაშ ინიციატორი შხირას არდებულიშ  გინმირთუ ქიანახანით ვარ-და საირონოთ.

## ქოძირით თაშნეშე
* სოცილაური სტიგმა
* სოციალური მარცხი

კატეგორია:სამართალი
კატეგორია:პიჯოშქაშე ურთიართობეფი
კატეგორია:ფსიქოლოგიური ნძლაება
კოლაბორაციონიზმი

**კოლაბორაციონიზმი** ( — „*წოროხანდა*“) — სმებული, ნებიერი დო დოგეგმილი წოროხანდა ნტერწკჷმა, ნამუთ მერინელი რე დორხველი ქიანაშ დაშებელო. ტერმინი უმოსი შხირას გჷმირინუაფუ ინწრო შანულობათ: ოკუპანტეფწკჷმა წოროხანდა.

გიშმართჷნა კოლაბორაციონიზმიშ ჟირ ფორმას:
* აძვილებური კოლაბრაციონიზმი
* ფსენერი კოლაბორაციონიზმი

ტერმინქ ნეგატიური შანულობა მიღჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის. საფრანგეთის კოლაბორაციონისტეფი უჯოხონა თი პიჯეფშა, ნამუეფჷთ ევროპას ფაშისტური გერმანიაშით ოკუპირებულ ტერიტორიეფს, 1939-1945 წანეფს წოროხანდენდეს ნაცისტეფწკჷმა.

## სქოლიო

*
კატეგორია:ოურდუმე სამართალი
კატეგორია:საფრანგეთიშ ისტორია
მაჸალობა

[მინიატიურა|250პქ|[ალექსანდრე დიუმა (უნჩაში)|ალექსანდრე დიუმაშ რომანიშ „სუმი მუშკეტერიშ“ თარი გერგეზეფი მუნეფიშ დევიზით „ართი არძაშო დო არძა ართმაჟირაშო“ — ნანდული მაჸალობაშ კლასიკური სამანგა]]
**მაჸალობა** — პოზიტიური ურთიართობა, მერინა დო გინაფა ჟირი ვარ-და უმოსი ადამიერს შქას, ნამუთ ართიანშოთ სიმპათიას, ართგურობას დო ნდებას გიმიხანტუაფუ. ართიანშოთ მაჸალური მერინაშ მოღვენი ზოხოიანი პიჯის **მაჸალე** ჯოხო. მაჸალობა, მუჭოთ წესი, გერსხუ მაჸალურ ჸოროფას, ნდებას, ართამი ღანკის დო ურთიართპატჷცემას, თაშნეშე შხირას ართამი ინტერესეფს. გინოღალირი შანულობათ, მაჸალობაშ ჯოხოთ მიშინუანა თაშნეშე ორგანიზაციეფიშ, ქიანეფიშ ვარ-და ერუანობეფიშ ჯგირი ურთიართობეფს (სამანგათ, კავკაციარ კათეფიშ მაჸალობა).

## ლიტერატურა
; ფილოსოფიური ლიტერატურა
* Cicero, Marcus Tullius: Laelius. – Über die Freundschaft, Hrsg. von Robert Feger, Reclam, Stuttgart 1995, ISBN 978-3-15-000868-3
* Klaus-Dieter Eichler Hg.: Philosophie der Freundschaft Anthologie (Platon, Aristoteles, Cicero, Aelred von Rieval, Montaigne, Anthony Earl of Shaftesbury, Helvétius, David Hume, Frhr. v. Knigge, Kant, Kierkegaard, Schopenhauer, Nietzsche, Simmel, Karl Löwith, Carl Schmitt, Derrida, Gadamer, Michael Sandel, und vom Hg. – Bibliographie) Reclam, Leipzig 1999 ISBN 3-379-01669-1

; სოციოლოგია
* Thomas Karlauf (Hrsg.): Deutsche Freunde – Zwölf Doppelporträts, Rowohlt, Reinbek 1997, ISBN 978-3-499-60339-6
* Alexandra Rapsch: Soziologie der Freundschaft. Historische und gesellschaftliche Bedeutung von Homer bis heute, Stuttgart 2004, ISBN 3-89821-332-3

კატეგორია:მაჸალობა
ჰენრი უოლესი

**ჰენრი ეგარდ უოლესი** (ინგლ. Henry Agard Wallace, დ. 7 გჷმათუთა, 1888 — ღ. 18 გერგობათუთა, 1965) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი, ფერმერი დო ბიზნესმენი, ააშ-იშ 33-ა ვიცე-პრეზიდენტი 1941-1945 წანეფს, ფრანკლინ დელანო რუზველტიშ ადმინისტრაციას. უოლესის 1933-1940 წანეფს უკინებუდჷ ოფუტეშ მეურნობაშ მელამოსეშ დო 1945-1946 წანეფს ვაჭარუაშ მელამოსეშ პოსტი. 

გურაფულენდჷ აიოვაშ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1910 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ რდჷ უოლოსეფიშ ფანიაშ ფერმერული ჟურნალიშ *"Wallaces' Farmer"*-იშ რედაქტორი. უოლესიქ 1926 წანას დარსხუ წჷმოძინელი კომპანია *"Hi-Bred Corn Company"*, ნამუთ აწარმენდჷ ჰიბრიდული ლაიტის. ოფუტეშ მეურნობაშ მოხ, უოლესი დაინტერესებული რდჷ შხვადოშხვა ოკითხეეფით, სტატისტიკათ, ეკონომიკათ, რელიგიური დო ოშურიელე ჸარაფეფით, გიშაკერზაფილო თეოსოფიათ. მუმაშ ღურაშ უკულ, 1924 წანაშე ჰენრი უოლესიქ დეთხუ რესპუბლიკური პარტიას დო 1932 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ხუჯი დუკინჷ დემოკრატეფიშ კანდიდატის ფრანკლინ დელანო რუზველტის. 

რუზველტიშ ადმინისტრაციას, 1932 წანას, უოლესიქ ქიდეკინჷ ოფუტეშ მეურნობაშ მელამოსეშ პოსტი. უოლესიქ ხუჯი დუკინჷ რუზველტიშ ახალი კურსიშ პოლიტიკას დო ატარჷ შანულამი რეფორმეფი ოფუტეშ მეურნობაშ დარგის. 1940 წანაშ დემოკრატეფიშ ერუანული კათუას რუზველტიქ ვიცე-პრეზიდენტობაშ კანდიდატო უოლესი ქჷმწარინუ. რუზველტიქ დო უოლესიქ 1940 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს გემორძგვეს. უოლესი ვამოწონდჷ დემოკრატიული პარტიაშ კონსერვატორეფს, ნამუეფიშ გოლინათ 1944 წანაშ დემოკრატეფიშ ერუანული კათუას ვიცე-პრეზიდენტობაშ კანდიდატო წჷმორინაფილქ იჸუ ჰარი ტრუმენქ დო ვართ ჰენრი უოლესიქ. 1945 წანას რუზველტიქ უოლესი ქუდარინუ ვაჭარუაშ მელამოსეთ.

1945 წანაშ პირელს დოღურჷ რუზველტიქ. თინა დოთირუ ტრუმენქ. 1946 წანაშ ეკენიას ტრუმენქ უოლესი პოსტიშე გეგნარინუ, მუშენდა უოლესი სხუნუეთიწკჷმა შერიგაშ პოლიტიკაშ მოხუჯე რდჷ. ჸათეცალი პოლიტიკა ტრუმენს ვამოწონდჷ. უოლესიქ დო თიში მაჸალეეფქ 1948 წანას დარსხუეს მეკვარჩხანე იდეოლოგიაშ პროგრესული პარტია. პროგრესული პარტიაქ მუში საპრეზიდენტო კანდიდატო უოლესი ქჷმწარიმუ. საპრეზიდენტო კამპანიაშ ბორჯის უოლესიშ პლატფორმა რდჷ: ურთიართალაშ გაუჯგუშება სხუნუეთიწკჷმა, რასეფიშ ართმანგობა, გენდერული ართმანგობა, ოჯარალე სკოლეფიშ დესეგრეგაცია დო შხვა. უოლესიქ 1948 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს ხონარეფიშ ხვალე 2,4 % მიპალუ. 1950 წანას უოლესიქ დეთხუ პროგრესული პარტიას. რინაშ უკულიანი პერიოდის უოლესიქ ბორჯი დუთმუ ოფოტეშ მეურნობაშ ინოვაციური მეთოდეფს. უოლესიქ ღურუ 1965 წანაშ 18 გერგობათუთას, 77 წანერქ, ალს-თ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიზნესმენეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
დაჯიმალება

**დაჯიმალება** — ჯიმალობაშ მეფუჩაფა, ჟირი მაჸალეშ შქას ჯიმალური რსხუშ გამანგარება ხელუანური მოჯგირალობათ. მოდვალირი რდჷ შხვადოშხვა ქიანაშ კათეფს. თაშნეშე უჩქუდეს ჯვეში საქორთუოსჷთ, გიშაკერზაფილო გვალას. 

საქორთუოს უჩქუდეს დაჯიმალებაშ შხვადოშხვა წესი:
* ძვეძვებუა (ოჸვილურით დაჯიმალება) — ჯიმალობაშ მეფუცაფაშ მაკორინეეფი მუსხირენი დღალობაშ ხატშა (ოხვამურშა) მიდეშეს მოჯგირეწკჷმა ართო, უნჩაში თინეფს დოხვამანდჷ დო გეჸვილურიშ ზისხირს ჟირხოლოს ქემკუსვანდჷ.
* ზისხირიშ გაშელებათ დაჯიმალება — ჸუდეს ვარ-და ნამდგაინ დღახუს კითეფს გიჭკირუნდეს დო ართიანს ქემკოდვანდეს.
* მეფუჩაფვარჩხილიშ ჭკომუათ დაჯიმალება — ონტკათ ვარ-და ღვინით ეფშა ბარზიმეფს ვარჩხილს ქენახეკანდეს, ბარზიმეფს გოთირანდეს დო ჭვეთის ვენიტენდეს.
* ტყვიეფიშ თირუათ დაჯიმალება — ართიანს ტყვიეფს გოთირანდეს.

დაჯიმალებაშ არძა თე წესიშ რსულებაშის, უციო რდჷ ართგურობაშ დოფუჩაფა. ეშანილი წესეფი გუმოხანტილი რე ხანტურულ ლიტერატურასჷთ (ალექსანდრე ყაზბეგი, ვაჟა-ფშაველა). ბოში დო ცირაშ შქას და დო ჯიმათ დოფუცაფაშ ომანგე რიტუალიშ რსულებათ ეიშანუაფუდჷ. ბჟათ ეფშა ბარზიმეფს ვარჩხილს ქენახეკანდეს, ბარზიმეფს გოთირანდეს დო გეშუნდეს. და დო ჯიმათ შხირას აკა ცირასქუალეფი დო ბოშეფი დითმიფუჩანდეს. საქორთუოშ კანკალე კუნთხუს დაჯიმალება გოთანჯილ ანდეფით იხასიათებუდჷ.

## ლიტერატურა

* *ბარდაველიძე ვ.*, მთისა და ბარის მოსახლეობის ურთიერთობის ისტორიიდან საქართველოში (მოძმეობის ინსტიტუტი), «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია» , 1971, № 3;
* *ითონიშვილი ვ.,* ქართველ მთიელთა საოჯახო ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ., 1960;
* *მაკალათია ს.*, თუშეთი, ტფ., 1933

კატეგორია:მაჸალობა
კატეგორია:წამიერობა
კატეგორია:ტრადიციეფი
კატეგორია:ქორთული ტრადიციეფი
ჩარლზ კერტისი

**ჩარლზ კერტისი** (ინგლ. Charles Curtis, დ. 25 ღურთუთა, 1860 — ღ. 8 ფურთუთა, 1936) — ამერიკალი იურისტი დო რესპუბლიკარი პოლიტიკოსი კანზასიშე, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი 1929-1933 წანეფს, ჰერბერტ ჰუვერიშ ადმინისტრაციას, მაართა ინდიარი-ამერიკალი ნამუსჷთ უკებუდჷ შანულამი, უმაღალაში პოსტეფი ააშ-იშ ფედერალური თარობას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1860
კატეგორია:ნაღურა 1936
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
ჯონ გარნერი

**ჯონ ნენს გარნერი** (ინგლ. John Nance Garner, დ. 22 გერგობათუთა, 1868 — ღ. 7 გერგობათუთა, 1967), შინელი რდჷ მეტჯოხოთ **კაქტუსი ჯეკი** — ამერიკალი დემოკრატი პოლიტიკოსი დო იურისტი, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი 1933-1941 წანეფს, ფრანკლინ დელანო რუზველტიშ ადმინისტრაციას. გარნერს უკებუდჷ შანულამი როლი რუზველტიშ ახალი კურსიშ პოლიტიკას.

გურაფულენდჷ ვანდერბილტიშ უნივერსიტეტის. მუშენდჷ მოსამართალეთ იუვალდიშ ოლქის. 1898-1902 წანეფს ნინალენდჷ ტეხასიშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატას. 1902 წანას, გიშაგორუეფს გემორძგუ დო გინირთჷ ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურო. 1929-1931 წანეფს რდჷ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ უჭიჭაშობაშ ლიდერი. გარნერი 1931-1933 წანეფს რდჷ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ სპიკერი. 

1932 წანას რუზველტიქ გარნერი წჷმარინუ ვიცე-პრეზიდენტობაშ კანდიდატო. 1932 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს რუზველტიქ დამარცხჷ ჰერბერტ ჰუვერი. 1936 წანაშ გიშაგორუეფს რუზველტიქ კინ გემორძგუ. 1937 წანაშე გარნერიშ დო რუზველტიშ პოლიტიკური პოზიციეფქ ართიანს დეთხუ. გარნერს ძალამს ვამოწონდჷ ხეშუულებაშ ცენტრალიზაცია. 1940 წანაშ დემოკრატეფიშ პრაიმერეფს რუზველტიქ გემორძგუ. თიქ 1940 წანაშ დემოკრატეფიშ ერუანული კათუას, ვიცე-პრეზიდენტობაშ ახალი კანდიდატო ჰენრი უოლესი ქჷმწარინუ.

1941 წანას გარნერქ პოლიტიკური კარიერა ქიმიოტუ დო მუში ჸუდეშა, იუვალდიშა დირთჷ, სოდეთ ღურაშახ ცხოვრენდჷ. გარნერს ხოლო ურთიართალა უღუდჷ რუზველტიშ გეჸვენჯი პრეზიდენტი ჰარი ტრუმენიწკჷმა.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1868
კატეგორია:ნაღურა 1967
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
ჩარლზ დოზი

**ჩარლზ გეითს დოზი** (ინგლ. Charles Gates Dawes, დ. 27 მარაშინათუთა, 1865 — ღ. 23 პირელი, 1951) — ამერიკალი დიპლომატი დო რესპუბლიკარი პოლიტიკოსი, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი 1925-1929 წანეფს, კალვინ კულიჯიშ ადმინისტრაციას. დოზიქ, 1924 წანას აკიმუშუ გეგმა, ნამუქჷთ ეფექტურო გეგნოჭყვიდჷ ევროპას მიმალი ოერეფოშქაშე კონფლიქტი, ნამუთ ოხუდჷ გერმანიაშ ოგაფალი რეპარაციეფს. ჸათე წჷმოძინელი გეგმაშ გეშათ, 1925 წანას დოზის გინოჩეს ნობელიშ პრემია თინჩალაშ დარგის. 

ჩარლზ დოზიქ დებადჷ ოჰაიოშ ნოღა მარიეტას. გურაფულენდჷ ცინცინატიშ უნივერსიტეტიშ სამართალიშ სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ ქიდიჭყჷ იურიდიული კარიერა ლინკოლნის, ნებრასკას. დოზი მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას. ლჷმაშ უკულ უკინებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი. 

1924 წანას რესპუბლიკარეფიშ საპრეზიდენტო კანდიდატიქ, კალვინ კულიჯიქ, დოზი გეგშაგორჷ ვიცე-პრეზიდენტობაშ კანდიდატო. 1929 წანას გეჸვენჯი პრეზიდენტიქ, ჰერბერტ ჰუვერქ დოზი ქუდარინუ ააშ-იშ ელჩო ბრიტანეთის. ამერიკაშა დორთაშ უკულ, ართი პერიოდის რდჷ რეკონსტრუქციული ფინანსური კორპორაციაშ დირექტორი. მარა მალას გეგნოდირთჷ დო უკულ საქვარუა საბანკო სექტორს გაგინძორჷ. დოზი რდჷ შხვადოშხვა წინგეფიშ ავტორი. თინა თაშნეშე რდჷ მოჸოროფე მუსიკოსი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1865
კატეგორია:ნაღურა 1951
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი დიპლომატეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
დოზიშ გეგმა

1924 წანას, მუჟამშოთ გერმანიას რეპარაციეფქ ვაგინუნჷ, საგამათ, საფრანგეთიშ დო ბელგიაშ ჯარეფქ გემშეჭკირეს დო რურიშ ოკუპაცია ქიდიჭყეს. ამერიკალი პოლიტიკოსიქ დო დიპლომატიქ ჩარლზ დოზიქ აკიმუშუ გეგმა, ნამუშ ნძალათ გერმანიას მიაჩჷ კრედიტიქ ეკონომიკაშ გაუჯგუშებელო დო რეპარაციეფიშ ოსურებელო. 1929 წანაშე დოზიშ გეგმა დოთირუ იუნგიშ გეგმაქ. 
რახანს, დოზიშ გეგმაქ ეფექტურო გეგნოჭყვიდჷ საირქიანო კონფლიქტი, დოზის, 1925 წანას გინოჩეს ნობელიშ პრემია თინჩალაშ დარგის.

## ქოძირით თაშნეშე
* იუნგიშ გეგმა

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:დოზიშ გეგმა
შტატი

**შტატი** (ზიტყვაშე  „სახენწჷფო, მართუალა“) — კანკალე ფედერაციულ წჷმნაქიმინეფს (სახენწჷფო) ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულიშ ჯოხოდვალა, ნამუეფსჷთ უღჷნა გოთანჯილი სუვერენიტეტიშ დონე. შტატიშ სამართლებური დო იურიდიული სტატუსი, თაშნეშ ეთიში ხემანჭუაფაშ ნტირაშ დო კომპეტენციაშ დონე გითმითანჯჷ ფედერაციაშ კონსტიტუციათ. თეშ მოხ, კანკალე სახენწჷფოშ შტატეფს უღჷნა დორხველი კონსტიტუცია.

შტატიშ დუდენს, მუჭოთ წესი, გუბერნატორი, ნამუსჷთ გიშმაგორუნს მახორობა ვარ-და დორინაფილი რე მუჭოთ ფედერაციული სახენწჷფოშ აკმადგინალი ნორთიშ მადუდე ვარ-და მუჭოტ უნიტარული სახენწჷფოშ ადმინისტრაციული ართულიშ მადუდე.

ირი შტატის ჸუნს დორველი წჷმმარინაფალი ქიანაშ პარლამენტიშ ჟილენი პალატას, ნამუეფიშ მუდანობა გითმითანჯჷ კანონდვალათ, ნამუთ კანკალე შვანს დოჸუნს შტატიშ მახორობაშ მუდანობას (სამანგათ, ინდოეთი), კანკალეშა — ირი შტატის პარლამენტის ჸუნს წჷმმარინაფალეფიშ ართინერი მუდანობა (სამანგათ, ააშ, ბრაზილია).

## სახენწჷფოეფი, ნამუეფჷთ შტატეფშე აკმოდირთჷნან

## სქოლიო

კატეგორია:შტატეფი
კატეგორია:ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფი
ტომას მარშალი

**ტომას რაილი მარშალი** (ინგლ. Thomas Riley Marshall, დ. 14 მელახი, 1854 — ღ. 1 მანგი, 1925) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი 1913-1921 წანეფს, ვუდრო უილსონიშ ადმინისტრაციას.

გურაფულენდჷ უობაშიშ კოლეჯის, ნამუთ 1873 წანას გათუ. გურაფაშ თებაშ უკულ, მარშალს უღუდჷ წჷმოძინელი იურიდიული კარიერა. მარშალქ პოპულარობა მიპალუ ორატორული ნიჭით დო იუმორით. 1908 წანას თიქ გიშაგორილქ იჸუ ინდიანაშ გუბერნატორო. 1912 წანას დემოკრატიული პარტიაშ საპრეზიდენტო კანდიდატიქ, ვუდრო უილსონქ მარშალი ვიცე-პრეზიდენტობაშ კანდიდატო ქჷმწარინუ. ვიცე-პრეზიდენტობაშ ბორჯის მარშალი ადვოკატირენდჷ ამერიკაშ ნეიტრალიტეტიშ პოლიტიკას მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშახ პერიოდის (ნამუსჷთ უკულ ნარღენდჷ). მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ, მარშალქ ხუჯი დუკინჷ ამერიკაშ კათინს ერეფიშ ლიგას. 1919 წანას უილსონქ ინსულტუ მიღუ დო პარალიზაფილო გინირთჷ. თარობაშ კაბინეტიშ ახვამილაფეფს მარშალი ხემანჯღვერენდჷ, მარა თის მუთუნნერი სერიოზული გინოჭყვიდუა ვემუღებჷ. 1920 დო 1924 წანეფს მარშალი მირჩქინუაფუდჷ შანულამი საპრეზიდენტო კანდიდატო, მარა თის პრეზიდენტობაშ ამბიცია ვაუღუდჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1854
კატეგორია:ნაღურა 1925
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ინდიანაშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
ჯეიმს შერმანი

**ჯეიმს სქულკრაფტ შერმანი** (ინგლ. James Schoolcraft Sherman, დ. 24 გჷმათუთა, 1855 — ღ. 30 გჷმათუთა, 1912) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ააშ-იშ 27-ა ვიცე-პრეზიდენტი 1909-1912 წანეფს, უილიამ ჰოვარდ ტაფტიშ ადმინისტრაციას. შერმანი 1887-1891 დო 1893-1909 წანეფს რდჷ ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათური ნიუ-იორკიშ შტატიშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1855
კატეგორია:ნაღურა 1912
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
ჩარლზ ფერბენკსი

**ჩარლზ უორენ ფერბენკსი** (ინგლ. Charles Warren Fairbanks, დ. 11 მესი, 1852 — ღ. 4 მანგი, 1918) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ააშ-იშ 26-ა ვიცე-პრეზიდენტი 1905-1909 წანეფს, თეოდორ რუზველტიშ ადმინისტრაციას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1852
კატეგორია:ნაღურა 1918
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
გარეტ ჰობარტი

**გარეტ აუგუსტუს ჰობარტი** (ინგლ. Garret Augustus Hobart; დ. 3 მანგი, 1844 — ღ. 21 გერგობათუთა, 1899) — ამერიკალი პოლიტიკოსი დო ბიზნესმენი, ააშ-იშ 24-ა ვიცე-პრეზიდენტი 1897 წანაშე ღურაშახ (1899), რესპუბლიკური პარტიაშ მაკათური.

კატეგორია:დუნაბადი 1844
კატეგორია:ნაღურა 1899
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიზნესმენეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი
ედლაი სტივენსონი I

**ედლაი სტივენსონი I** (ინგლ. Adlai Stevenson I; დ. 23 გჷმათუთა, 1835 — ღ. 14 მანგი, 1914) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ააშ-იშ 23-ა ვიცე-პრეზიდენტი 1893-1897 წანეფს, გროვერ კლივლენდიშ ადმინისტრაციას. მუჭოთ დემოკრატიული პარტიაშ მაკათური მოღალენდჷ ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატას 1875-1877 დო 1879-1881 წანეფს.

კატეგორია:დუნაბადი 1835
კატეგორია:ნაღურა 1914
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
ლევი მორტონი

**ლევი პარსონს მორტონი** (ინგლ. Levi Parsons Morton; დ. 16 მესი, 1824 — ღ. 16 მესი, 1920) — ამერიკალი რესპუბლიკარი  პოლიტიკოსი, ააშ-იშ 22-ა ვიცე-პრეზიდენტი 1889-1893 წანეფს, ბენჯამინ ჰარისონიშ ადმინისტრაციას.

კატეგორია:დუნაბადი 1824
კატეგორია:ნაღურა 1920
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბანკირეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
ტომას ჰენდრიკსი

**ტომას ენდრიუს ჰენდრიკსი** (ინგლ. Thomas Andrews Hendricks; დ. 7 ეკენია, 1819 — ღ. 25 გერგობათუთა, 1885) — ამერიკალი პოლიტიკოსი დო იურისტი, ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათური ინდიანაშე 1851-1855 წანეფს,  სენატორი 1863-1869 წანეფს, ინდიანაშ გუბერნატორი 1873-1877 წანეფს დო ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი 1885 წანაშ 4 მელახიშე ღურაშახ (1885 წანაშ 25 გერგობათუთა).

კატეგორია:დუნაბადი 1819
კატეგორია:ნაღურა 1885
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ინდიანაშ გუბერნატორეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
ჰენრი უილსონი

**ჰენრი უილსონი** (ინგლ. Henry Wilson, დაბადებაშ ჯოხო: **ჯერემაია ჯონს კოლბატი**, დ. 16 ფურთუთა, 1812 — ღ. 22 გერგობათუთა, 1875) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ააშ-იშ მა-18 ვიცე-პრეზიდენტი 1873 წანაშე ღურაშახ (1875), სენატორი მასაჩუსეტსიშ შტატიშე 1855-1873 წანეფს. პოლიტიკური კარიერაშ გოძვენას უილსონი რდჷ დოლმახორალაშ ართ-ართი ნძალიერი დო შანულამი ოპონენტი ამერიკას.

კატეგორია:დუნაბადი 1812
კატეგორია:ნაღურა 1875
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
შაილერ კოლფაქსი

**შაილერ კოლფაქსი** (ინგლ. Schuyler Colfax; დ. 23 მელახი, 1823 — ღ. 13 ღურთუთა, 1885) — ამერიკალი ჟურნალისტი, ბიზნესმენი, პოლიტიკოსი, ააშ-იშ მა-17 ვიცე-პრეზიდენტი 1869-1873 წანეფს, ულის გრანტიშ ადმინისტრაციას. კოლაფსის, 1863-1869 წანეფს უკინებუდჷ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ სპიკერიშ პოსტი. დუდშე რდჷ ვიგეფიშ პარტიაშ მაკათური. 1854 წანაშე ქაკათჷ ახალდუნარსხუა რესპუბლიკური პარტიას. 
მუში პოლიტიკური კარიერაშ გოძვენას, კოლფაქსი აწურედჷ დოლმახორალას. წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ სპიკერობაშ ბორჯის, თიქ მიშეღჷ კაბეტი თია დოლმახორალაშ გოუქვაფაშა.

კატეგორია:დუნაბადი 1823
კატეგორია:ნაღურა 1885
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ სპიკერეფი
ჰანიბალ ჰამლინი

**ჰანიბალ ჰამლინი** (ინგლ. Hannibal Hamlin; დ. 27 მარაშინათუთა, 1809 — ღ. 4 კვირკვე, 1891) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ააშ-იშ 15-ა ვიცე-პრეზიდენტი 1861-1865 წანეფს, აბრაამ ლინკოლნიშ მაართა ვადაშ ბორჯის, რესპუბლიკური პარტიაშ მაკათური.

ჰამლინქ პოლიტიკური კარიერა დიჭყჷ მუჭოთ დემოკრატიქ. 1843 წანას გიშაგორილქ იჸუ ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ დო 1848 წანას სენატიშ მაკათურო. 1856 წანას ქიდიტუ დემოკრატიული პარტია დო ქაკათჷ ახალდუნარსხუა რესპუბლიკური პარტიას. 1857 წანას, კუნტა პერიოდიშ გოძვენას ჰამლინს უკებუდჷ მენიშ შტატიშ გუბერნატორიშ პოსტი. ვიცე-პრეზიდენტობაშ ბორჯის, ჰამლინი ალურდჷ ლინკოლნიშ ემანსიპაციაშ პოლიტიკას. 1881-1882 წანეფს რდჷ  ამერიკაშ ელჩი ესპანეთის.

კატეგორია:დუნაბადი 1809
კატეგორია:ნაღურა 1891
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი