open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კორეაშ ხანდაშ პარტია

**კორეაშ ხანდაშ პარტია** (**კხპ**; , ჩოსონ როდონდან) — კორეაშ ოკათე-დემოკრატიული რესპუბლიკაშ მამართალი პარტია. კხპ ოორუე კორეაშ მმამართალი პარტია რე ზოხორინალაშ გჷმოცხადაფაშ მომენტიშე. პარტიას დუდენდეს კიმ დუ ბონი, კიმ ირ სენი (1949-1994 წწ.), კიმ ჩენ ირი (1994-2011 წწ.) დო თე ბოლოშ სქუა, კიმ ჩენ ინი (2012-ასეშა). კხპ — მამართალი პარტია რე ქიანას (ქიანას ხოლო ქიმინჯენს კორეაშ სოციალურ-დემოკრატიული პარტია დო ჟინცაშ რზაშ ახალნორდი მაჸალეეფიშ პარტია, ნამუეფქჷთ აღირეს კხპ მამართალ პარტიათ). პარტიაშ იდეალოგია გეპონჷ *[[ჩუჩხე]]* იდეალოგიაშ კონცეპციას.

კორეაშ ხანდაშ პარტიაშ დორსხუაფაშ თარიღო იკოროცხჷ 1945 წანაშ 10 გჷმათუთა. თე დღას კორეალ კომუნისტეფქ აკადგინეს კორეაშ კომუნისტური პარტია. თე თარიღი ოორუე კორეაშ სახენწჷფო დღახუ რე — კორეაშ ხანდაშ პარტიაშ დორსხუაფაშ დღა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ''Rodong Sinmun'', the official newspaper of the WPK Central Committee
* 

კატეგორია:ოორუე კორეა
კატეგორია:ობჟათე კორეა
კატეგორია:კომუნიზმი
კატეგორია:კომუნისტური პარტიეფი
კატეგორია:კომუნისტური პარტიეფი ქიანეფიშ მეჯინათ‎
კატეგორია:მოქიმინჯე კომუნისტური პარტიეფი
მარქსიზმ-ლენინიზმი

**მარქსიზმ-ლენინიზმი** — კომუნისტური იდეოლოგია დო პოლიტიკური ფილოსოფია, ნამუთ ოფიციალურო კარლ მარქსიშ, ფრიდრიხ ენგელსიშ დო ვლადიმერ ლენინიშ თეორიეფს გერსხჷნ. თე იდეოლოგია პროპაგანდას უწიენს მოსოფელიშ რევოლუციას, ნამუშ შედეგო ინტერნაციონალური კომუნისტური ჯარალუა აკიქიმინჷ.  

## თაშნეშე ქოძირით
*ლენინიზმი
*გეგმიური ეკონომიკა
*სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუ
*სტალინიზმი

## ლიტერატურა
*Bottomore, T. B. *A Dictionary of Marxist thought*. Malden, Massaschussetts, USA; Oxford, England, UK; Melbourne, Victoria, Australia; Berlin, Germany: Wiley-Blackwell, 1991 ISBN 0631180826
*Lee, Stephen J. ''European dictatorships, 1918–1945''. 2nd edition. London, England, UK; New York, New York, USA: Routledge, 2000 ISBN 0415230462
*Pons, Silvo and Service, Robert (eds.). *A Dictionary of 20th Century Communism*. Princeton, New Jersey, USA; Oxfordshire, England, UK: Princeton University Press ISBN 0691154295
*Ulam, Adam Bruno. ''The Bolsheviks: the intellectual and political history of the triumph of communism in Russia''. Harvard University Press, 1965, 1998 ISBN 0674078306

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Definition at marxists.org
* ''Fundamentals of Marxism–Leninism'' 

## სქოლიო

კატეგორია:მარქსიზმი
კატეგორია:კომუნიზმი
კატეგორია:პოლიტიკური ფილოსოფია
კორეაშ დემილიტარიზაფილი ზონა

მინი|კორეაშ დემილიტარიზაფილი ზონა
**კორეაშ დემილიტარიზაფილი ზონა** ( ჰანჯა:韓半島非武裝地帶) — კორეაშ ჩქონს მადვალუ ბუფერული ზონა, ნამუთ კორეაშ დაზებაშ ხეკულუაშ ოსხირშა გიჭყჷ დო ართიანს ჩჷთმუთხინუანს ობჟათე დო ოორუე კორეას. დემილიტარიზაფილი ზონა რე ხურგი, ნამუთ კორეაშ ჩქონს მეხოლაფირო შქას რთჷნს. თინა 1953 წანას, ოორუე კორეაშ ჩინეთიშ დო გოართოიანაფილი ერეფიშ აპიჯალაშ ოსხირშა გიჭყჷ. ზონა მეხოლაფირო 250 კილომეტრიშ სიგჷრძაშ დო 4 კილომეტრიშ სიგანაშ რე.

ზონას რე ოართე უშქურანჯობაშ ნაკვათა, ნამუთ ახვალამეფიშ აბანო გჷმირინუაფუ.

## თაშნეშე ქოძირით
*ბერლინიშ კიდალა
*რკინაშ ფარდა

## ლიტერატურა
* 
*
* Elferink, Alex G. Oude, (1994). *The Law of Maritime Boundary Delimitation: a Case Study of the Russian Federation.* Dordrecht: მარტინუს ნეიჰოფი. ; OCLC 123566768
*

## რესურსეფი ინტერნეტის

* U.S. Army official Korean Demilitarized Zone image archive
* Washington Post Correspondent Amar Bakshi travels to the Korean Demilitarized Zone... And uncovers the world's most dangerous tourist trap, January 2008.
* Status and ecological resource value of the Republic of Korea's De-militarized Zone
* Tour Of DMZ on YouTube. Dec. 2007
* 360 degree tour of DMZ from the DPRK on YouTube, 2016
* DMZ Forum: Collaborative international NGO focusing on promoting peace and conservation within the Korean DMZ region

კატეგორია:რგილი ლჷმა
კატეგორია:პოლიტიკური გეოგრაფია
ჩუჩხე

[thumb|ჩუჩხეშ იდეოლოგიაშ მონუმენტი [ფხენიანიშ ცენტრის]]
**ჩუჩხე** (ჰანგული 주체, ჰანჯა 主體) — მარქსიზმიშ ოორუეკორეული ვერსია, ნამუქჷთ 1956 წანას დირსხჷ დო 1972 წანაშ ოორუე კორეას მარქსიზმ-ლენინიზმი ედომუშამო დოთირჷ.

## ლიტერატურა
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Communist Red Brigades Organization
* Juche Party of France (Parti Juche de France)

კატეგორია:ოორუე კორეა
კატეგორია:მარქსიზმი
კატეგორია:კომუნიზმი
მაგთიკომი

„**მაგთიკომი**“ () — ქორთული ოტელეკომუნიკაციე კომპანია, ნამუთ 1996 წანაშ 12 ფურთუთას დარსხჷ გიორგი (გია) ჯოხთაბერიძექ. კომპანიაქ მაართა კომერციული ზარი მობილური რშვილშე 1997 წანაშ 22 ეკენიას არსულჷ.

„მაგთიკომიშ“ სერვისეფი იკათუანს: მობილურ ტელეფონიას; მობილურ ინტერნეტის (იკათუანს მობილური რშვილშ გოვითარაფაშ არძა ტექნოლოგიას: 2G, 2.5G, 3G, 3.5G, 4G, 4.5G); ულინე ფიქსირაფილ ტელეფონიას (ბრენდი „მაგთიფიქსი“, 2008 წანაშე); ლინამი ფიქსირაფილ ტელეფონიას (VoIP); სატელიტურ ტელევიზიას (ბრენდი „მაგთისატი“,  2012 წანაშე; საქორთუოშ დო ობჟათე კავკაციაშ მაართა ოპერატორი); ინტერნეტ ტელევიზიას (IPTV)  (2016 წანაშე) დო ოპტიკურ-ინჭკამი ინტერნეტის (2016 წანაშე).

2020 წანაშო „მაგთიკომიშ“ მობილურ რშვილს გოართოიანაფილი რე არა გამნარყიშ მობილური ტექნოლოგია: GSM (2G დო 2.5G. რშვილი მუშენს 900 დო 1800 მეგაჰერც სიშხირას), UMTS დო HSPA+ (3G დო 3.5G რშვილი მუშენს 900 დო 2100 მეგაჰერც სიშხირას დო LTE (4G დო 4.5G რშვილი მუშენს 800 დო 1800 მეგაჰერც სიშხირას). კომპანია, რანწკი სერვისეფიშ მიოჭრინაფალო, თაშნეშე CDMA 450 მეგაჰერც სიშხირას გჷმირინუანს. 

„მაგთიკომი“ არძაშე ფიჩა ფორუაშ არანით რე წჷმორინაფილი (7058 საბაზე დგჷმილი) დო საქორთუოშ დოხორელი, კონტროლირებაფონი ტერიტორიაშ 98%-ის ფორჷნს. „მაგთიკომი“ მობილურ ბაზარს ლიდერი რე (ბაზარიშ თია: 40.0%; 2020 წანაშ ფურთუთა). ნინალაშ ფართო რშვილით - 53 ოფისით დო 76 ჯარალობური ცენტრით  - მაგთიკომი 3 მილიონშახ აბონენტის ოინალჷ. 2020 წანაშ მელახიშ მუნაჩემეფით, „მაგთიკომიშ“ თია ქორთული ეკონომიკაშ გოვითარაფას წჷმარინაუნს -  1.949.908.376 ლარს.

2016 წანაშე, „მაგთიკომი“ ISP ოპერატორი დო შედეგო, ედომუშამი ოკომუნიკაციე სერვისიშ მიმაჭირინაფალი რე.

2017 წანაშ გერგობათუთაშე „მაგთიკომქ“ ოპტიკურ-ინჭკამი ინტერნეტიშ ბაზარს ლიდერალა მიპალჷ დო პოზიციას სტაბილურო ალმიტენს.

## მინჯე
გგჯ „მაგთიკომი“ 1996 წანაშ 12 ფურთუთას დოქტორი გიორგი (გია) ჯოხთაბერიძექ დარსხჷ, ნამუსჷთ კომპანიაშ 54% უღუ დო  თიშა ედომუშამი კონტროლი უღუ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური ვებ-გვერდი 

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ოტელეკომუნიკაციე კომპანიეფი
ცხენი

**ცხენი** () — ცანდჩორქოამი ჩხოლარეფიშ გვარი ცხენიშობურეფიშ ფანიაშე. ტყარი ცხენი გოფაჩილი რდჷ ევროპას (ასე ეშალაფირი რე), აზიას დო აფრიკას. იკათუანს 4 გიმენგვარს 7 გვარობას დო თინეფიშ გიმენგვარობეფს: 1. ნანდული ცხენი (ტყარი ცხენი), 2. გირინი (აფრიკული ტყარი გირინი, ნუბიური გირინი, კანჯარი, კიანგი), 3. ზებრა (გვალაშ ზებრა, რზენიშ ზებრა), 4. Dolichohippus (გრევიშ ზებრა). ასე ცხენიშ ტყარი გვარობეფიშ უმენტაშობა ეშალაფირი რე, გინოსქილადირეფი — კანონით რე თხილერი.

## ლიტერატურა
* 

*
კატეგორია:ცხენიშობურეფი
ცანდჩორქოამეფი

**ცანდჩორქოამეფი** (), ბჟაშუმუეფიშ რანწკიშ ჩხოლარი. ტანო დიდი, ოშა-გოშათ ოშქაშე ზჷმაშ ჩხოლარეფი რე. ბორკეფიშ თარი ლირე ირო მა-3 კითის გინმურს, ნამუთ შხვეფშე უმოსო გოვითარაფილი დო რსხულიშ თარ გიოპონუს წჷმარნუანს. კითიშ ბოლო ფალანგეფი ჩორქოთ რე ფორილი. ცანდჩორქოამეფს ჟილენი ოჭკომალი კიბირეფი, ლექინი ყია, განთხიშ ყვილს მა-3 ციბრუტი (ჭკობაჩორქოამეფშე გინორთი) უღჷნა. ლაბერწი დო ნარღვლიშ ბუშტი ვა უღჷნა, გოფაჩილ რენა აზიას, აფრიკას, ობჟათე დო ცენტრალურ ამერიკას. ცანდჩორქოამეფი ხე ტიოზეფს, ტყა-ველეფს დო შხვა. ცანდჩორქოამეფს ართოული რინაშ წესი უღჷნა, მინშა მორჩილ ბუნეფს აკმოქიმინჷნა. ბიწორას მირულენა, ჩანარობას ჭკომჷა. განგური - წანმოწანაშა 2-შა. პოლიგამიური ჩხოლარეფი რენა. ცანდჩორქოამეფი ხანა ჯგირო გოვითარაფილ 1 ერჩქის. თეხანური ცანდჩორქოამეფიშ 3 ფანია რე ჩინებული: ცხენიშობურეფი, ხვალექაშობურეფი დო ტაპირიშობურეფი. ცანდჩორქოამეფიშ დორჩქავანაფაშ ფორმეფი (ცხენი, გირინი) ედომუშამ მოსოფელს რე გოფაჩილი. ოხერეჭე ჩხოლარი რე. ირდიხას თხილანა.

## ლიტერატურა
  

*
ცხენიშობურეფი

**ცხენიშობურეფი** () — ბჟაშუმუეფიშ ფანიაშ ცანდჩორქოამეფიშ რანწკიშ ჩხოლარი. თინეფიშ რსხულიშ სიგჷრძა — 200-280 სმ, კუდელიში — 40-50 სმ, სიმაღალა მინდაოს — 110-146 სმ, წონა — 120-350 კგ ონჭჷ. შინური ჯიშეფიშ ზჷმა დო წონა უმოს მეტი რე. ამაღალი ბორკეფი უღჷნა, ნამუეფით ირი კითით ითებჷ, ტარკალე ნიჩვი, კინჩხის — ფოფორი, კუდელს — ძუა, რსხულიშ ფერი მუმენტაშო ართფერამი რე, მინი — ჭარჭულია რე. გოფაჩილი რენა ფართოთ. ჩხენიშობურეფი ხე სტეპეფს, სავანეფს. მაკეობა იგჷნძორებჷ 12-13 თუთაშახ. ხანს აკა ერჩქის. სქესობურო იწიფარჷნა 2-3 წანერეფი. ცხენიშობურეფიშ მუდანობა ძალამ დარკებული რე. მინი (ტარპანი, კვაგა) ეშალაფირი რე. ცხენიშობურეფი ასე წჷმორინაფილი რე ართი გვარიშ 7 გვარობათ: პრჟევალსკიშ ცხენი, ზებრა, კანჯარი დო შხვა. ცხენიშობურეფიშ ისტორია ჯგირო რე დოგურაფილი ოორუე ამერიკას, სოდე ხედეს ორდოშიანი ეოცენიშე გვიან პლიოცენშახ. ბჟაეიოლი გვერდოსფეროს ცხენიშობურეფი გოფაჩილი რე ოორუე ამერიკას ორდოშიან მიოცენს, გვიანიშ მიოცენს დო გვიანიშ პლიოცენს. ცხენიშობურეფიშ გოვითარაფაშ ისტორიას ეძღვინჷ ვლადიმერ კოვალევსკიშ კლასიკურ გჷთონაკვერუეფქ.

## ლიტერატურა

* Ковалевский В. О., Собрание научных трудов, т. 2, М., 1956; 
* Основы палеонтологии. Млекопитающие, М.,1962;
* Simpson G. G., Horses, N. Y., 1951.

*
კატეგორია:ცანდჩორქოამეფი
ავგეა

**ავგეა** (ვარდა ავგიასი, ბერძენ. Αυγείας, δ) — ელიდაშ მაფა, ჰელიოსიშ (შხვა ვერსიეფით პოსეიდონიშ) ბოში, არგონავტეფიშ ლაშქუაშ მაკათური. 

ავგეაქ მუმაშე მონძალუათ ქვერსემი ჯოგი დო რემა მიღჷ, ნამუეფსჷთ ოჩხოულეს დო თაულეფს მილურედჷ. ავგიასიშ ოჩხოულეეფი დო თაულეფი 30 წანას მითინს ვაუწიმიდჷ, ათეშ გურშენ აკოშაყარელი ქიანაში წვირეშ გურშენ ედომუშამი პელეპონესი მბელაფირი რდჷ. ერესთევსიშ დავალებათ ჰერაკლეს ურთულაში დავალება ოკო ურსულებუკო - თაულეფი ოკო უწიმინდუდკო. ჰერაკლექ ავგეას დეპიჯჷ, ნამდა ართ დღაშა გოწიმინდანდჷ თაულეფს, მანგიორო მაფას ჯოგეფიშ დო რემეფიშ ნავითალი ოკო მეუჩამუდკო. ჰერაკლექ იოლაოსი მიხვარუ, თაულეფს კიდალეფი აკურღჷ დო წყარმალუეფი ალფეოსი დო პენეოსი მიაშქჷ. აკოსერუაშა გერგეზიქ დავალება შიარსულჷ, მარა ავგეაქ პიჯალა ვაშიარსულჷ დო ჰერაკლე ხეცარიელო გოუტუ. ათენა რდჷ ჰერაკლეშ მაამშვა გერგეზალა, მორო ევრისთევსიქ თინა ვაუკოროცხჷ, შარი მიკუდჷ იოლაოსიშ მოხვარებაშენ დო ავგეაშო ნასარჯელუშ გუმონძალუაშ ცადებაშო.

ევრისთევსიშე დუდიშ დორსხაშ უკული ჰერაკლექ ავგეას ანჯუა ვააპატიუ, ელიდაშა გენშიჭკირჷ დო კონწარე ლჷმაში უკული საგანით დოჸვილ ავგეა, თიში ბოშეფი ხოლო გეშაჭყვიდჷ.

გჷმოთქუალა „ავგეაშ თაულეფი” ათე მითიშე მოურს დო მანგარო დამონკებულ აკანს დო ძნელო გიშათინალი, აკოფაჩილი საქვარეფს შანენს.

## ლიტერატურა
* უნივერსალური ენციკლოპედიური მაჩნე, გიშმაშქუმალარა „აი ია”, ტ.2, ქარ, 2008 წ.

კატეგორია:ბერძენული მითოლოგია
კატეგორია:ჰერაკლეშ ვითოჟირი გერგეზალა
კატეგორია:არგონავტეფი
კატეგორია:მითური მაფეფი
კრეტაშ ხოჯი

[მინი|მარჯვნივ|200პქ|[ჰერაკლე|ჰერაკლე ჭოფუნს კრეტაშ ხოჯის]]
**კრეტაშ ხოჯი** — კრეტაშ მითური მაფაშ მინოსიშ დაჩხერიშ მაჟარჟალარი ხოჯი, ნამუთ თიშ ალმასქუს პასიფაეს უჸორდჷ. ხოჯი პოსეიდონიშო შიაწირალო რდჷ გახაზირებული, მარა მინოსის დენარღჷ დო შხვა ხოჯი შეწირჷ. გორისხვინაფილი პოსეიდონქ ხოჯი კოკიშ რისხუო გინართინუ. ორინჯი ირო მოჯალაგანდჷ, ვინდარო ჰერაკლექ ვაჭოფჷ დო ევრისთევსის ვემუჸონჷ. ატიკური ნარაგადუეფით თინა თესევსიქ ჭოფჷ.

## ლიტერატურა
* *აკაკი გელოვანი*, მითოლოგიური ლერსიკონი, ხას. 266, „სხუნუეფიშ საქორთუო“, ქარ., 1983

კატეგორია:კრეტაშ ისტორია
კატეგორია:მითური მარენჯეფი
კატეგორია:მითური ძუძუწუარეეფი
გენეტიკა

[მინი|[დეზოქსირიბონუკლეინიშ ბჟე (დნბ)]]
**გენეტიკა** (ჯვ.ბერძენ. γενητως – მიდგაინშე გოჭყაფა, წჷმოქიმინა) — მენცარობა, ნამუთ დჷთმიგურუანს მონძალას, ანუ წიმოხიანეფიშ რჩქვენას გეჸვენჯი გამნარყის გინოჩანჷ მუნეფიშ შანი-მუშობრეფი დო გოვითარაფაშ მუშობურობეფი. თე ომენცარე დისციპლინაშ ჯოხო გჷმორინაფაშა მიშეღჷ ინგლისარ ნატურალისტი უილიამ ბეტსონქ 1905 წანას. ბიოლოგიურ შხვა დარგეფწჷმა ელაზჷმაფათ გენეტიკა ახალო გჷმოქიმინელი მენცარობა რე.

## ანდოგანიშ ჟიგაულა
ინდივიდიშ არძა შან-მუშობრა მონძალათ მუთა რე მეღებული. თინეფშე კანკალე ანდოგანი დო რდუალა გჷთმოპიჯანს. სამანგათ, ადამიერი ჭარუა-კითხირიშ რჩქვანას გურაფათ ღებულენს. რე თიჯგურა მუშობრეფი, ნამუეფჷთ მონძალაშ დო ანდოგანიშ ურთიართქიმინალაშ შედეგი რე. ადამიერიშ რსხულიშ ფორმა ნორთობურო მონალათ მინაღებჷ მუშობრალა რე, მარა თიშა ხოლო გაულას იღვენუანს, დო მუსხი ოჭკომალს ჭკომუნს ადამიერჷნ.

## ქრომოსომეფი დო გენეფი
მასქერეფიშ შან-მუშობრალეფი ქრომოსომეფიშ მეშქაშალათ გინმურს სქუაშა. ქრომოსომა წჷმოქიმინელი რე, ნამუთ რსხულიშ არძა თოლს რე, თეშ გეშა, ირი თოლი იკათუანს ინფორმაციას თიშ გეშა, დო მუჭო რე აკოგაფილი ედომუშამი ორგანიზმი.

თოლიშ გვირზილს ანდა ქრომოსომა რე. თინეფშე ირს მუში ჭკობა ჸუნს. თე ჭკობას ართი ქრომოსომა ნანაშური რე, მაჟირა — მუმაშური. ირი გვარობაშ ჩხოლარს დო ჩანარს კონკრეტული მუდანობაშ ქრომოსომეფი უღუ. სამანგათ, ადამიერს 46 ქრომოსომა უღუ, ნამუთ 23 ჭკობას გჷთმაჭყანს.

ქრომოსომაშ ედომუშამ სიგჷნძას გენეფი იდვალუაფუ, ნამუსჷთ ორგანიზმიშ მონძალური შან-მუშობრეფიშ მაკათური ინფორმაცია რე მოჩამილი. სამანგათ, ადამიერიშ გენს თოლიშ ვარ-და თუმაშ ფერიშ მაკათური ინფორმაცია რე ინოჭარილი. ელაზჷმაფათ რთულ შან-მუშობრეფს, სამანგათ, რსხულიშ ფორმას, მიარე გენიშ ართობური ქიმინუა გჷთმოთანჯჷნს.

თოლს არძა ქრომოსომა შხვადოშხვანერი რე, მარა ქრომოსომეფიშ ირი ჭკობა ართი დო იგივე ინფორმაციაშ მოღვენი რე, თეშენ ირ მუშობრას ჟირი გენი გჷთმოთანჯჷნს.

გენეფი ცილეფიშ გოჭყაფას არეგულირენს დო თეშ მეშქაშალათ აკმოქიმინჷნს ჩხოლარიშ დო ჩანარიშ შხვადოშხვა შან-მუშობრალას. ორგანიზმიშ თოლეფს ვითოშალათ შხვადოშხვანერი ცილა რე დო თინეფშე ირს მუში მოღალაფა უღჷ; ირი გენი ართი ვარ-და მუსხირენ ცილაშ წჷმოქიმინუას არეგულირენს. ნამ გენეფჷთ რე თქვანს თოლეფსჷნ, ზუსტას თი ცილეფი გიჭყაფჷ.

## გენეფიშ მონძალათ გჷნოჩამა
ახალი ჩხოლარი დო ჩანარი ჟირი ოგანაგე — სასქესო თოლეფიშ — ესვარუათ გიჭყჷ. ათე თოლეფშე ართი მუმაშური რე, მაჟირა — ნანაშური. თინეფი თით რენა გინორთელი ორგანიზმიშ შხვა თოლეფშე, ნამჷ-და ქრომოსომეფიშ ვარსული ნაკორობას იკათუანს. ირ სასქესო თოლს ქრომოსომეფიშ მუდანობაშ ხვალე გვერდი რე. სასქესო თოლეფიშ ესვარუათ მენაღებჷ ახალ თოლს ქრომოსომეფიშ ნორმალური მუდანობა უღუ — გვერდი ნანაში დო გვერდი — მუმაში.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ომენცარე ჟურნალ American Journal of Human Genetics-იშ ვებ-ხასჷლას 
* ომენცარე ჟურნალ Nature Genetics-იშ ვებ-ხასჷლას
გერიონი

[thumb|right|px|[ჰერაკლე|ჰერაკლე ორკინჷ გერიონს. ქალკიდური ამფორა. სოდ.540 ჯვ.წ.]]
**გერიონი** () — ბერძენული მითოლოგიაშ მეჯინათ, კოკი ერითიაშ მაფა, ქრიზაორეშ დო ნიმფა კალიროეშ სქუა, ექიდნეშ ჯიმა, სუმდუდიანი დო სუმტანამი ქვერსემი, ნამუსჷთ ხვალე ქვარა უღუდჷ ედომუშამი. ამშვხეიანი დო ამშვკუჩხამი უზამფარს სუმი ფორი უკინებუდჷ დო მოვარიეს ზარგენთხაფილო გინართინუანდჷ. კოჩშობაშ უძგალაში ბჟადალს უღუდჷ ოზოჯალი დო კოკი ერითეას ჸუნდჷ ორქოშფერი (ჭითა) ორინჯიშ ჯოგი, ნამუსჷთ ჭყიშანდჷ ქვერსემი ევრიტიონი დო ყარულენდჷ ჟირდუდამი ჯოღორი ორთროსი. ჰერაკლექ ჯოგი იხვამილუ, საგანეფი მოუნჭჷ დო  ბიგათ დღამუნჭუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

## ლიტერატურა
* *აკაკი გელოვანი*, მითოლოგიური ლერსიკონი, ხას. 113, „სხუნუეფიშ საქორთუო“, ქარ., 1983

კატეგორია:ბერძენული მითოლოგია
ჰესპერიდეფი

thumb|right|px|ჰესპერიდეფიშ ბაღი
**ჰესპერიდეფი** — უძგალაში ბჟადალს მახორუ ფშვენიერი ცირასქუალეფი, ნამუეფით ჰესპერიდეფიშ ბაღის ორქოშ უშქურეფს ყარულენა. ათე ორქოშ უშქურეფი მუთუნ დროს დიარას გეაქ აჩუქჷ ჰერას, თიქ ხოლო ათე ბაღშა მიდაჯღონჷ დო ყარულებო მეურჩქინჷ უდურულაფჷ ორჩხოლი ლადონა. თექი რენა მეჰამაფილი ნიმფეფი - ჰესპერიდეფი - ერებოსიშ (წკვარამიშ), ნიქსიშ ანუ სერიშ, ფორკოსიშ დო კეტოშ, ატლანტიშ დო ჰესპერიაშ (ჰესპერიდიშ), წუხუაშ მურიცხი ჰესპეროსიშ ვარდა ზევსიშ დო ჰერაშ ცირეფი. ათე ნიმფეფიშ რიცხვი სუმიშე შკვითშა ითირუ. თინეფს ჯოხონა ჰესტია, ეგალა (აიგლა), არეთუსა, ერითეა, ჰესპერია… ჯვეში ავტორეფი თინეფს დიხაუჩაშ უძგალაში ბჟადალი ძგოპის ოხორუანა, უკული შინანა ლიბიას, მავრიტანიას, ატლანტიშ ოკიანეშ კოკეფიშ ბუნას. ჰესიოდეშ ჩინებათ თინეფს ფშვენიერი ბაღი ოკიანეშ მელე რე. უშქურეფს ყარულენა ატლანტაშ დო თიშ ჯიმასქუა ჰესპერისიშ ცირეფი დო დრაკონი.

## ლიტერატურა
* *აკაკი გელოვანი*, მითოლოგიური ლერსიკონი, ხას. 606, „სხუნუეფიშ საქორთუო“, ქარ., 1983

კატეგორია:ბერძენული მითოლოგია
ჩეჩნეთიშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა

თე სტატიას ოწაწჷ რუსეთიშ ფედერაციაშ **[[ჩეჩნეთი|ჩეჩნეთიშ რესპუბლიკაშ]] ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალას**.

***რესპუბლიკაშ ნოღეფი დო დაბეფი**:
**გროზნო (Грозный) (ნანანოღა)
***ნოღაშ რაიონეფი:
****ლენინი (Ленинский)
****ოკტიაბრსკი (Октябрьский)
****სტაროპრომისლოვსკი (Старопромысловский)
****ზავოდსკი (Заводской)
**არღუნი (Аргун)
**გუდერმესი (Гудермес)
**შალი (Шали)
**ურუს-მართანი (Урус-Мартан)
***რაიონეფი**:
**აჩხოი-მართანი (Ачхой-Мартановский)
**გროზნო (Грозненский)
**გუდერმესი (Гудермесский)
**იტუმ-კალე (Итум-Калинский)
**კურჩალოი (Курчалоевский)
**ნადტერეჩნი (Надтеречный)
**ნაურსკი (Наурский)
**ნოჟაი-იურტოვი (Ножай-Юртовский)
**შალი (Шалинский)
**შაროი (Шаройский)
**შატოი (Шатойский)
**შელკოვი (Шелковской)
**სუნჯა (Сунженский)
**ურუს-მათანი (Урус-Мартановский)
**ვედენი (Веденский)

კატეგორია:ჩეჩნეთი
ჩეჩნეთი
ყარაჩაალეფი

**ყარაჩაალეფი** — ოორუე კავკაციას თურქულნინამი ეთნოსეფჷთ ოხორანა, ნამუეფშე გიშაკერძაფილი აბანი ყარაჩაალეფს დო თინეფიშ უახოლაშ მოჯგირე ბალყარალეფს უკებჷნა. თინეფი გვალამი ქჷნდჷრიშ ცენტრალურ ნორთის ოხორანა. 

## ისტორია
ყარაჩაული ნინა ალთაურ ნინეფიშ ფანიაშ თურქული ბუნაშ ყივჩაღურ გიმენბუნას ორხველჷ. ყარაჩაალეფი დო ბალყარალეფი იალბუზიშ გვალაშ მუკი-მუკი ოხორანა. თე გვალა დახე ართ ნინაშა მორაგადე კათას ჟირ ნორთო გჷთმორთჷნს. ბჟადალი ნორთი ყარაჩაალეფს უკებჷა, ბჟაეიოლი — ბალყარალეფს. გუდაკოვიშ დჷნასქვით, XVIII ოშწანურაშახ ყარაჩაალეფი დო ბალყარალეფი თეხანური ბალყარეთიშ ტერიტორიას ბაქსანიშ ლეხერს ართიანიშ ხასჷლას ოხორანდეს. XVII-XVIII სოშწანურეფიშ ხურგის, ყარაჩაალეფქ ცენტრალური კავკაცია ქჷდიტუეს დო ოორუე-ბჟაეიოლ კავკაციას ყუბანიშ ოდუდეს დო თებედაშ ღანჩოს ქჷდიხორეს. 

ყარაჩაალეფს ჭარალუა რუსული გრაფიკაშ ოსხირშა 1937 წანაშე უღჷნა. ანთროპოლოგიური მუნაჩემეფით, ყარაჩაალეფიშ ფიზიკური ტიპი ევროპეიდული რასაშ მაღალგვალამ კავკაციონურ ტიპის ორხველჷ. ყარაჩაალეფიშ მუშჯოხოდვალა რე ყარაჩაილილა. 

ფაქტობურო ყარაჩაალეფი დო ბალყარალეფი ართი კათა რე, ართი ეთნოსი რე. რუსულ ომენცარე ლიტერატურას ეშანილი რე, ნამჷ-და თე ჟირ კათას ოართე გოჭყაფა, ართი ნინა, ოართე ისტორიული ჭარა, კულტურაშ ართობურობა უღჷნა, ნამუთ თიშ ოსხირს მარზენა, ნამჷ-და თინეფი ართ კათათ მიბრჩქინათჷნ. მარა, თეშ უმკუჯინალო, თინეფს ვა უღჷნა ართობური დუდიშ ჩინი. თისჷთ ეთმეშანჷნა, ნამჷ-და XIX ოშწანურასჷთ — ყარაჩაიშ დო ბალყარეთიშ შხვადოშხვა ჯარალუეფიშ მახორუეფსჷთ ვაუღჷდეს ოართე ეთნონიმი დო ართობური დუდიშ ჩინი. თინეფი თარო ჯოხოიდვალუაფჷა თი ლეხერეფიშ ჯოხოდვალეფით, ნამუ ლეხერეფსჷთ ოხორანა.

ყარაჩაალეფიშ კვირდუაშ ეთნიკური ტერიტორიაქ, მუჭოთ ინაკვარუ, მუსხირენშახ დითირჷ. თინეფს მინშა ყუბანიშ ლეხერიშ ოდუდე უკებჷდეს, მინშა — ბაქსანიშ ლეხერი. 

ყარაჩაალეფი რწუმათ მუსლიმი სუნიტეფი რენა. თინეფქ ძალამ გვიან მიღეს მაჰმადიანალა. თინეფი დიდი ხანიშ გოძვენას აჯამეფი რდეს. ოშა-გოშას ყარაჩაალეფიშ მუდგაინი ნორთი ქირსიანობასჷთ ღებულენდჷ. 

ყარაჩაალეფიშ თარი ომეურნე საქვარუა გეგია მეჩხოლარობა რდჷ (შხური, თხა, ცხენი, შხუ ქალამი ორინჯი). ორინჯის ზარხულს ყარაჩაალეფი გვალაშ ოდიარუეფშა ორაჸანდეს, ზოთონჯის — ტყაშ პიჯეფს, გვალეფიშ ობჟათე კართეეფს დო რენეფს იჯარათ ეჭოფილ დიხეფს ოდიარუანდეს. ნჯგელამონტყორამეფიშ შქას ყარაჩაული ჯიშიშ შხური ართ-ართი საუჯგუშო რდჷ. თინა მაღალხარისხიანი ხორცით დო ბჟათ გიშეგორუდჷ. აბანობური ჯიშიშ ცხენი ხვალე გიოხუნალო ვარჷნ, თაშნეშე კავალერიასჷთ გჷმირინუაფუდჷ. რსული ურზალაშ პიჯალეფს მონკა ლინჯიშ გინაღალარო, გჷრჷნი დახე უთირუე რდჷ.

შხუ ქალამი ორინჯის ობჟათე დო ოორუე კავკაციაშ რზენეფს გიმოჩანდეს. მონტყორშე აკეთენდეს ნაბადეფს დო ქუდეფს, შხურიშ ტყებშე — ფაფახეფს, ქუნჩეფს დო მადვალარეფს. 

ყარაჩაალეფს ნართული გინოჩამეფი დო ისტორიული ხასიათიშ ბირეფი უღჷდეს, ნამუეფსჷთ გინოჩამილი რე კათაშ ისტორიული ჭარა, გემანთხაფალეფიშ სააწმარენჯო ბურჯაფეფი. ყარაჩაალეფიშ გჷმორინაფონი ხელუანობაშ ორნამენტიკას ჯას, ქუას, ყვილს, მეტალს ჩანარული დო ზოომორფული მოტივეფი უმოს რდჷ, ნამუეფსთ თოჸუჯი მიახვილჷ კავკაციურ-თურქულ გენეტიკურ ურთიართობეფს. ყარაჩაალი კათაშ რინას დიდი შანულობა უღუდჷ ეტიკეტის. მიარემუდანამ ოკათე დღახუეფს თაშნეშე იმანჯებუდჷ მარულა, ჭყანამეფიშ რკინაფა, ქუაშ ჸოთამა, ომასკარადე ლაჸაფეფი, მონკეფიშ ეჭოფუა დო შხვა.

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიაშ კათეფიშ ეთნოლოგია, ქთ.,2012

კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
ცერბერი

მინი|მარძგვანშე|300პქ|ცერბერი. დიხაშთუდოიანი ოქიანუშ კარეფიშ ყარული.

**ცერბერი** ვარდა **კერბერი**, (ბერძნ. Κέρβερος) — ტიფონიშ დო ექიდნეშ სკუა. დიხაშთუდოიანი ოქიანუშ (ჰადესიშ) კარეფიშ ყარული თოისერი ორჩხოლი. თის უღუდჷ სუმი დუდი, თიშ კისერს გვერეფი იწკუმონტუდეს დო კუდი ლერჩქვღირთონილი გვერვეშაპიშ დუდით ითებუდჷ. ცერბერი ჰადესშა ირკოს მინაშქვანდჷ, თეჸურეშე აშო — აკას ვაუტენდჷ. ხვალე ართიქ — ორფეოსიქ ჯადოსანური ბირათ დარულუ კერბერი დო გიმუტყობუდუკო დიხაშთუდონშე. 

## ჰერაკლეშ გერგეზალა
[მინი|კვარჩხანშე|220პქ|გჷმოსახულება კოტოს. ''ჰერაკლექ მეუჸონჷ კერბერი [მიკენეშ მაფა, ევრისთევსის]]
მიკენეშ მაფაქ — ევრისთევსიქ დავალჷ ჰერაკლეს ჰადესიშე კერბერიშ ეშაჸონაფა. დიდი ხანს გილულაშ დო ბრელი დუდსგინალუშ უკული ჰერაკლექ მერთჷ დიხაშთუდონიშ მაფა ჰადესწკჷმა დო კერბეროსიშ ჸონაფა მოთხუ. ჰადესიქ ეჸონჷ ჰერაკლეშ ძირაფათ დო ოთხუალით, ჰოიაქ უწუ, მარა თი პიჯალათ, გერგეზი კერბერს ცალიერი ხეთ დემორჩილენდჷდა. რკინაცალი მანგარი ხეეფი ქუგუდჷ ჰერაკლექ ორჩხოლს დო მოთხჷ ქაჸუნუკონჷ, მარა კერბეროსი ვაღირიკჷნდჷ კითის. ბრელხანს აწამჷ ორჩხოლი ჰერაკლექ დო ბოლოს გვერდო ღურელი ქიხვამილუ დო მოლეჸონჷ. ნაპტანი დაშქურინუ წკვარამიშ მარენჯი დღაშ სინთექ, თის გვალო რგილი უფი გინასოფანდჷ, ცანცალქ ეუოლჷ დო  ლერჩქვეფშე მაწამალარი ლეზვა მანტუდჷ, ლეზვაშე შხამამი ოდიარეეფი ირდუდჷ. ჰერაკლექ კერბერი მიკენშა იჸონჷ დო ევრისთევსის მეუჸონჷ, მარა მაფა მუჭო ქოძირუნჷ დოშქურდჷ დო ოხვეწუდჷ გერგეზის, კინ ჰადესშა უჸონაფუდუკონ ათე ოშქურანჯობა. ჰერაკლექ ქიგეგონჷ დო კინ მუში ომაფეშა დართინუ კერბეროსი. 

გინოღალირი შანულობათ კერბერს უძახუნა ჸალა, ზანკოჩის. თინა რე ლათინურო ცერბერი. 

## სქოლიო
 

კატეგორია:ბერძენული მითოლოგია
მარშალიშ გეგმა

მინი|250პქ|ევროპაშ მაკათური ქიანეფი, ჭითა სჷმეტეფით ეშანილი რე მოხვარაშ ოართე დონე ქიანეფიშ მეჯინათ.
thumb|პლაკატი, მარშალიშ გეგმაშ გეშა (მუნერი ტაროზჷთ ვარდასჷნ, ჯგირობუას ხვალე ართო მივოჭირინუანთ)
**მარშალიშ გეგმა** (), ოფიციალურო **ევროპაშ რეკონსტრუქციაშ პროგრამა** (European Recovery Program - ERP) — ააშ-იშ თარი პროგრამა მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული ევროპაშ აკოდგინუაშო. ინიციატივას ჯოხოთ გიადჷ ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე ჯორჯ მარშალიშ პატიოცემელო. გეგმა სახენწჷფო დეპარტამენტიშ წორომოხანდეეფქ დამუშეს, თარო — უილიამ კლეიტონქ დო ჯორჯ კენანქ. 

რეკონსტრუქციაშ გეგმაქ დემუშჷ მაკათური ევროპულ სახენწჷფოეფიშ ახვალამას 1947 წანაშ კვირკვეს. ახვალამას სხუნუეფიშ რსხუ დო ბჟაეიოლ ევროპაშ ქიანეფჷთ რდეს მოჭანაფილი, მარა სტალინქ თე გეგმა სხუნუეფშო ოშქურანჯო მირჩქინჷ, ამერიკაშ იმპერიალისტური გეგმა გიოდჷ დო თეშნერო, სხუნუეფიშ ბლოკიშ ქიანეფი ახვალამაშა ვენუშქუმალჷნა. გეგმა იხორციელებუდჷ 1947 წანაშ კვირკვეშე ოთხი წანაშ მეძენას. თე პერიოდის გინოჩამილქ იჸუ $13 მილიარდი აშშ დოლარიშ საღირაშ ეკონომიკური დო ტექნიკური მოხვარა − ნამუთ 2006 წანაშ კურსით $130 მილიარდი ამერიკული დოლარიშ ექვივალენტური რე (ინფლაციაშ გთოლწონებათ). თე ფარაქ მიხვარინჷ თი ევროპაშ ქიანეფს, ნამუეფქჷთ ევროპაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაციას აკათესჷნ.

გეგმაშ გოხორციალაფაშ დალიას, მაკათური ქიანეფიშ (გერმანიაშ მოხ) ეკონომიკაქ თინეფიშ ლჷმაშახიან დონეს გჷწორჷ. მუმალი ჟირი ვითწანურაშ მეძენას ბჟადალი ევროპა გჷიკათუანდჷ უპრეცენდენტო ეკონომიკურ ძინას. მარშალიშ გეგმა მოიარზენდჷ, მუჭოთ ევროპაშ ინტეგრაციაშ ართ-ართი დაჭყაფური ელემენტი, თიშენ, ნამჷ-და თიქ მონწყჷ ტარიფეფი დო ოვაჭარე ბარიერეფი დო გაჭყჷ ინსტიტუტეფი ეკონომიკაშ კოორდინაციაშო კონტინენტურ დონეშა. მარშალიშ გეგმაშ შედეგი რდჷ ამერიკული მართუალაშ ტექნიკაშ სისტემატური მიშაღალა. ბოლო წანეფს კანკალე ისტორიკოსი ეჭვენს მარშალიშ გეგმაშ ოართე ეფექტურობას, მარა თის იშენით მიარზენს, მუჭოთ პოზიტიურ დო წჷმოძინელი სქემას, ნამუქჷთ ევროპა კუჩხის ქეგიორინჷნ.

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მარშალიშ ფონდი .

კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა
კატეგორია:ეკონომიკური ისტორია
ვარშავაშ პაქტი

მინი|upright|ვარშავაშ პაქტიშ ემბლემა
მინი|upright=1.5|ხურგეფი ნატოშ (ლენი) დო ვარშავაშ პაქტიშ (ჭითა) ქიანეფწკჷმა.
**ვარშავაშ პაქტი** ვარ-და **ვარშავაშ ხეკულუა**, ოფიციალური ჯოხო **მაჸალობაშ, წოროხანდაშ დო ურთიართმოხვარაშ ხეკულუა** — ცენტრალურ დო ბჟაეილ ევროპული კომუნისტური ქიანეფიშ ორგანიზაცია რდჷ. დირსხჷ 1955 წანას ვარშავას, პოლონეთის, ნატოშ ალიანსიშით გოჭყაფილი ორჩანიე ფარსაგიშ ობალანსაფარო (თე ეკონიაქ 1949 წანას დირსხჷ). ვარშავაშ პაქტიშ გოჭყაფას კინოხ აწოჸუნდჷ რე-მილიტარიზაფილი ბჟადალ გერმანიაშ ნატოშა ინტეგრაცია პარიზიშ აპიჯალაშ რატიფიკაციათ. პაქტიქ ედომუშამი რგილი ლჷმაშ მეძენას იარსჷ, სოიშახ 1991 წანას, კანკალე ქიანა თიშე გიშეშჷნ, ნამუსჷთ ბჟაეიოლი ბლოკიშ დონთხაფაქ დო სხუნუეფიშ რსხუს პოლიტიკური თირუეფქ მაჸუნჷ. ვარშავაშ პაქტიქ ოფიციალურო აკოცჷ 1991 წანაშ კვირკვეს.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* The Woodrow Wilson Center Cold War International History Project's Warsaw Pact Document Collection 

კატეგორია:ევროპაშ ისტორია
კატეგორია:სხუნუეფიშ რსხუშ ისტორია
კატეგორია:რგილი ლჷმა
კატეგორია:ოურდუმე ალიანსეფი
კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ხეკულუეფი
ცენტრალური აპიჯალაშ ორგანიზაცია

**sento** () — **ცენტრალური აპიჯალაშ ორგანიზაცია**, (, , , ),  1955–1958 წანეფს თაშნეშე შხირას გჷმირინუაფუდჷ ჯოხო **ბაღდადიშ პაქტი** (ბაღდადიშ აპიჯალა) — ოურდუმე-პოლიტიკური ბუჯგუა არხო დო შქა ბჟაეიოლს, ნამუქჷთ გოართოიანაფილი ომაფეშ, ააშ-იშ დო თურქეთიშ ინიციატივათ გიჭყჷ, ნამუქჷთ 1955–1979 წანეფს იარსჷ.

კატეგორია:ოურდუმე ალიანსეფი
კატეგორია:რგილი ლჷმა
კატეგორია:ცენტრალური აპიჯალაშ ორგანიზაცია
ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ხეკულუაშ ორგანიზაცია

**ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ხეკულუაშ ორგანიზაცია** ()  — ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ კოლექტიური უშქურინჯალაშ ოერეფოშქაშე ორგანიზაცია. დირსხჷ ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ კოლექტიური უშქურინჯალაშ ხეკულუაშ, კინ მანილაშ პაქტიშ მეჯინათ 1954 წანაშ 8 ეკენიას ფილიპინეფიშ ნანანოღა მანილას. ფორმალური ინსტიტუტეფქ დირსხჷ 1955 წანაშ 19 ფურთუთას პარტნიორეფიშ ახვალამას ბანგკოკის. ორგანიზაციაშ შტაბ-ორენჷთ იდვალუაფჷ ბანგკოკს. SEATO-შ მაკათური რდჷ ბრუო სახენწჷფო.

ორგანიზაციაქ გჷმიქიმინჷ აზიას კომუნისტეფიშ წიმოძინაშ გაჩემებელო. მუჭოთ წესი, სეატოშ გოჭყაფა იკოროცხჷ უმწუძინჷ პროექტო, მარა თიშით დჷნაფინანსა კულტურული დო ოგონათუე პროგრამეფქ ხანგჷნძე ნოქური ქჷდიტუ. SEATO-ქ აკოცჷ 1977 წანაშ 30 კვირკვეს, თიშ უკული მუთ მაკათურეფიშ უმენტაშობაქ ორგანიზაციაშ რანწკეფი ქჷდიტუესჷნ.

## გენერალური მელამოსეეფი

## ლიტერატურა
*
*
*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Copy of the Southeast Asia Collective Defense Treaty (Manila Pact); 8 September 1954, from Yale Law School

კატეგორია:ოერეფოშქაშე ორგანიზაციეფი
კატეგორია:ოურდუმე ალიანსეფი
კატეგორია:რგილი ლჷმა
იან პალახი

**იან პალახი** (; დ. 11 მარაშინათუთა, 1948, პრაღა — ღ. 19 ღურთუთა, 1969, პრაღა) — კარლიშ უნივერსიტეტიშ ფილოსოფიაშ ფაკულტეტიშ სტუდენტი. 1969 წანაშ 16 ღურთუთას პრაღას ვაცლავიშ მოედანს, სხუნუეფიშ ჯარეფიშ დო ვარშავაშ პაქტიშ შხვა ქიანეფიშით ჩეხოსლოვაკიაშ ოკუპაციაშ სააწმარენჯი პროტესტიშ შანო დუდი დიჭჷ. 
thumb|150px|left|იან პალახიშ მემორიალური დაფა
დუდიშ ჭუალაშ ბორჯის რსხულიშ 85%-შე უმოსი მასუმა ხარისხიშ ნაჭვი მიღჷ. გეგნიჸინეს კარლიშ უნივერსიტეტიშ კლინიკაშა, სოდე სუმი დღაშ უკული დოღურჷ. 25 ღურთუთას დონთხორეს ოლშანიშ საფულას. 1991 წანას, პალახი ღურაშ უკული ტომაშ გარიგ მასარიკიშ ორდენით დაჯილდეს.

პალახიშ ღურაშ უკული,1969 წანაშ პირელშახ ხოლო 26 ადამიერქ დუდიშ ჭუალა ცადჷ კინ თი ბაძაძით, ნამუეფშე შქვითიქ დოღურჷ 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Radio Praha 
* Ян Палах и его последователи 
* Ян Палах. Архивные снимки — Радио Свобода. 16.01.2014 

## სქოლიო

კატეგორია:ანტიკომუნისტეფი
უგინობირაფუობაშ ყარაფი

მინი|260px|უგინობიროფაშ ყარაფიშ რუკა
**უგინობირაფუობაშ ყარაფი** () — ოერეფოშქაშე ყარაფი, ნამუთ იკათუანს მოსოფელიშ 119 ქიანას, ნამუეფიშ ღანკი რე ვაკათანჷ ოურდუმე ბლოკეფს. ყარაფიქ ოფიციალურო დარსხჷ ეჩდოხუთი სახენწჷფოქ ბელგრადიშ მაართა კონფერენციას 1961 წანაშ ეკენიას. ყარაფიშ დორსხუაფას აწოჸუნდჷ ბანდუნგიშ კონფერენცია 1955 წანას დო იოსიპ ბროზ ტიტოშ, გამალ აბდელ ნასერიშ დო ჯავაჰარლალ ნერუშ სუმგანური მორაგადაფეფი 1956 წანას.

## აკოდგუმალა

2009 წანაშ მუნაჩამეფით თიშ აკოდგინალაშა მიშურს 119 ქიანა, თინეფ შქას 1 ევროპული  (ბელარუსი), 38 აზიური (თინეფ შქას პალესტინა, თურქმენეთი, უზბეკეთი), 53 აფრიკული, 26 ობჟათეამერიკული დო კარიბიშ ქიანა. 

დჷმკვირებელიშ სტატუსი უღუ 15 ქიანას: სომხეთი, აზერბაიჯანი, ბოსნია დო ჰერცეგოვინა, ბრაზილია, ყაზახეთი, ყირგიზეთი, ჩინეთი, კოსტა-რიკა, მექსიკა, პარაგვაი, სალვადორი, სერბეთი, მონტენეგრო, უკრაინა, ურუგვაი, ხორვატია. თეცალი სტატუსი უღუ 5 ოერეფოშქაშე დო 2  ერუანულ-გუმაალობერი ორგანიზაცია: გეო, აფრიკაშ რსხუ, არაბული ქიანეფიშ ლიგა, ორგანიზაცია ისლამიშ კონფერენცია,  კანაკიშ საკათო-გამაალობერი სოციალისტური ფრონტი (ახალი კალედონია) დო ახალი ყარაფი პუერტო-რიკოშ ალობაშო.

მა-14 ჰავანაშ კონფერენციას ყარაფაშ მაკათურეფო მიღეს ჰაიტი  დო სენტ-კიტსი დო ნევისი, მაკათურეფიშ რიცხვიქ მიძინჷ 119-შა.

2011 წანას ინდონეზიას იჸუ უგინობირაფილი ქიანეფიშ გეჸვენჯი კონფერენცია, ნამუთ ორგანიზაციაშ 50 წანაშ დუდს ოძღვნუდჷ დო ნამუსჷთ მაკათურებო მიღეს აზერბაიჯანი დო ფიჯი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მა-14 კონფერენციაშ ოფიციალური საიტი (კუბა, 2006) 
* უგინობირაფუობაშ ყარაფიშ ისტორია მა-12 კონფერენციაშ საიტის (ობჟათე აფრიკაშ რესპუბლიკა, 1998)

## სქოლიო

კატეგორია:რგილი ლჷმა
კატეგორია:ოერეფოშქაშე ორგანიზაციეფი
მორგენთაუშ გეგმა

thumb|350px|გერმანიაშ ოორუე დო ობჟათე სახენწჷფოეფო, თაშნეშე ოერეფოშქაშე ზონათ დორთუალაშ გეგმა. ტუტაშფერო ეშანილი რე საფრანგეთშა, პოლონეთშა დო სსრრ-შა გინაჩამალი ტერიტორიეფი.
**„მორგენთაუშ გეგმა“** (), „გერმანიაშით მასუმა მოსოფელიშ ლჷმაშ გორჩქინაშ პრევენციაშ პროგრამა“ — გერმანიაშ ლჷმაშუკულიანი გჷნოქიმინუაშ პროგრამა, ნამუქჷთ წჷმორინაფილქ იჸუ ააშ-იშ ფინანსეფიშ მინისტრი ჰენრი მორგენთაუშით. „მორგენთაუშ გეგმა“ გერმანიაშ დორთუალას, შანულამი ოხერეჭუე რაიონეფიშ ოერეფოშქაშე კონტროლშა გინოჸონაფას, მონკა ოხერეჭუეფიშ ლიკვიდაციას, გერმანიაშ დემილიტარიზაციას დო აგრარულ ქიანათ გჷნორთინაფას ითოლიშწორენდჷ.

## გეგმაშ ხაზირაფა დო რელიაზაციაშ ცადება
გეგმაქ წჷმორინაფილქ იჸუ 1944 წანაშ ეკენიას კვებეკიშ 2-ა კონფერენციას, ნამუსჷთ ოკათუდეს უინსტონ ჩერჩილი დო ფრანკლინ რუზველტი. კონფერენციას ხექ მიჭარინჷ მემორანდუმშა, ნამუშ მეჯინათ გერმანია უმენტაშო აგრარულ ქიანათ გჷნორთედჷკო ოკო. მასმედიაშო დეტალეფქ ჩინებულქ იჸუ, ნამუშ გეშა გეგმაქ ააშ-ის დო გოართოანაფილ ომაფეს კონწარი კრიტიკა გჷმიჭანჷ. თენა გჷმირინჷ გებელსიშ პროპაგანდაშ ომინისტრექ, ნამუქჷთ გჷმაცხადჷ, ნამჷ-და „ურია მორგენთაუს“ გერმანიაშ  ქვერსემი კარტოფილიშ ჸვანათ გჷნორთინაფა ოკონია. გაზეთი „ფიოლკიშერ ბეობახტერქ“ გიშართჷ დუდჯოხოთ „რუზველტი დო ჩერჩილქ ურიული მაჸვილარი გეგმაშენ მირიგეს“ .

მორგენთაუშ გეგმაშ მაართა სახექ ვარაფილქ იჸუ, მარა ლჷმაშუკულიანი გერმანიას ამერიკულ ადმინისტრაციაქ ეკონომიკური გოვითარაფაშ გოხურგუაშ რანწკი ზჷმეფი მიღჷ, თინეფს შქას:
* ობანკე სისტემაშ დეცენტრალიზაცია, 11 ობანკე ოლქიშ გოჭყაფა დორხველი ცენრტალური ბანკეფით დო თინეფიშ ურთიართქიმინჯალაშ ვარება;
* ართოიანი ოწარმე სისტემაშ დეცენტრალიზაცია;
* ოხერეჭე დგჷმილეფიშ მონწყილობეფიშ დემონტაჟი;
* გალენური ვაჭარუაშ ვარება;
* იმპორტიშ გოხურგუა, ოზუღე ჩხომჭოფუაშ ვარება, მინერალური სასუქეფშო აზოტიშ წარმებაშ ვარება, 13 ქიმიური ქარხანაშ დემონტაჟი დო მოჯალაგუა;
* გერმანული ტყალეფიშ მოცენდირაფა (ვარდჷ გოხორციალაფირი მოხანდე ჭყანაშ დოდაღარაფაშ დო მორსხუე ჯარეფიშ პროტესტიშ გეშა);
* კონწარი ოგინაგაფე პოლიტიკა.

## გეგმაშ კრიტიკა დო გოუქვაფა
დჷმაკვირაფალეფი ეთმეშანჷნდეს, ნამჷ-და თე ზჷმეფიშ შედეგო გერმანული მახორობაშ რინაშ დონექ კვათირო დირკჷ დო ლჷმაშუკულიანი შქირენაქ გიფაჩჷ.

1947 წანას, ააშ-იშ ჸოფილი პრეზიდენტი ჰერბერტ ჰუვერქ, დეინდუსტრიულ გერმანის რინაშ უკული, ჭარუნდჷ:


„ილუზიეფი, ნამჷ-და ანექსირაფილი ახალი გერმანიაშ აგრარულ სახენწჷფოთ გჷნორთინაფა შილებენ. უმუჭირინაფუ რე, სოიშახ ჩქი 25 მილიონ ადამიერს ვაგობჭყვიდუნთ ვარ-და ვეგჷნუოხორუანთჷნ.“
  *ჰერბერტ ჰუვერი*



1947 წანას, რგილი ლჷმაშ დოჭყაფათ მეღებულქ იჸუ მორგენთაუშ გეგმაშ აწმარენჯი, მარშალიშ ინდუსტრიულ გეგმაქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The original Morgenthau Plan from 1944 (Roosevelt and Churchill signed its modified version)
## სქოლიო

კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ შედეგეფი
კატეგორია:XX ოშწანურა გერმანიას
კატეგორია:გერმანიაშ ეკონომიკა
კატეგორია:ააშ-იშ გალენური პოლიტიკა
ავსტრალიაშ, ახალი ზელანდიაშ დო ააშ-იშ თხილუაშ ხეკულუა

**ავსტრალიაშ, ახალი ზელანდიაშ დო ააშ-იშ თხილუაშ ხეკულუა** (ინგლისური აბრეავიატურა **ANZUS**) — ოურდუმე ალიანსი, ნამუთ ავალენს ავსტრალიას დო ახალ ზელანდიას, დო ზოხოთ, ავსტრალიას დო ააშ-ს, ნამჷ-და წოროიხანდან რჩქალი ოკიანეშ ზონაშ ოთხილარო. ხეკულუაქ დიდვჷ სან-ფრანცისკოს, 1951 წანაშ 1 ეკენიას დო ჭყანაშა მიშართჷ 1952 წანაშ 29 პირელს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ANZUS classroom activities (NZHistory.net.nz) 
* ''Disarmament and Security Centre, New Zealand Peace Foundation''
* Text of the ANZUS Treaty
* Will New Zealand ever rejoin ANZUS? 
* ADST oral histories on Breakdown of ANZUS Treaty

კატეგორია:რგილი ლჷმაშ ხეკულუეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ხეკულუეფი
კატეგორია:ავსტრალიაშ ხეკულუეფი
კატეგორია:ახალი ზელანდიაშ ხეკულუეფი
კატეგორია:ოურდუმე ალიანსეფი
საქორთუოშ ოურდუმე წოდებეფი

## სქოლიო

წოდებეფი
კატეგორია:ოურდუმე წოდებეფი
გენერალ-ლეიტენანტი

**გენერალ-ლეიტენანტი** — ოურდუმე წოდება, ნამუთ გაჭყაფუს შქა ოშწანურეფს ეთმეჭოფუნს, მუჟამსჷთ გენერალ-ლეიტენანტი ობურჯაფე ვეს ზოჯუათ მაჟირა რდჷ დო კაპიტანს დოჸუნდჷ. თეხანურ არმიას გენერალ-ლეიტენანტი რანგით არმიაშ გენერალიშ გიმე რე, გენერალ-მაიორშე — ჟილე რე.

## გენერალ-ლეიტენანტიშ შანეფი შხვადოშხვა არმიეფს


Image:Australian Army OF-8.svg   |გენერალ-ლეიტენანტი(ავსტრალიაშ არმია)
File:Genlt OF8 Feldanzug AT.gif      |გენერალ-ლეიტენანტი(ავსტრიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი)
File:Army-BEL-OF-08.svg           |*Lt général*(ბელგიაშ ოსქირონე კომპონენტი)
File:Bosnia and Herzegovina 1st Lieutenant Insignia.svg |ლეიტენენტ გენერალი(ბოსნია დო ჰერცოგოვინაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი)
File:PLA Lieutenant General.svg|*ჟონგ იანი*(ჩინეთიშ ოკათე-გჷმადუდიშულაფარი არმია)
File:Army-HRV-OF-08.svg          |''გენერალ პუკოვნიკი''(ხორვატიაშ არმია)
File:CzArmy 2011 OF8-Generalporucik shoulder.svg|*Generálporučík*(ჩეხეთიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი)
File:Rank insignia of generalløjtnant of the Royal Danish Army.svg   |*Generalløjtnant* (დანიაშ ომაფე არმია)
File:EgyptianArmyInsignia-LieutenantGeneral.svg  |გენეალ ლეიტენატი -فريق(ეგვიპტური არმია)
File:Kenraaliluutnantti kauluslaatta.svg         |*generallöjtnant*(ფინეთიშ არმია)
File:GAF Lieutenant General new.jpg    |*გენერალ ლეიტენანტი*(საქორთუოშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი)
File:331-Generalleutnant.png      |*Generalleutnant* (გერმანიაშ არმია)
File:Army-GRE-OF-08.svg           |*Αντιστράτηγος*(საბერძნეთიშ არმია)
File:Army-HUN-OF-08.svg            |*Altábornagy*(უნგრეთიშ ოსქირონე ნძალეფი)
File:OF-8 PakistanArmy.svg        | *Lieutenant General* (პაკისტანიშ არმია)
Lieutenant_General_of_the_Indian_Army.svg | *Lieutenant General* (ინდოეთიშ არმია)
File:Letjen pdh ad.png            |*Letnan Jenderal*(ინდონეზიაშ არმია)
file:Sepahbod.png                 |*[[სპაჰბედი]]*(ირანიშ არმია)
File:General potpolkovnik-arm.png |*Генерал потполковник*(მაკედონიაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფი)
File:PHIL_ARMY_LTGEN_WOODLAND.svg |*Tenyente Heneral*(ფილიპინეფიშ არმია)
File:Nl-landmacht-luitenant generaal.svg |*Luitenant-generaal*(ნიდერლანდეფიშ ომაფე არმია)
File:Army-NOR-OF-08.svg                  |*Generalløytnant*(ნორვეგიაშ არმია)
File:Army-POL-OF-08.svg                  |*Generał broni*(პოლონეთიშ ოსქირონე ნძალეფი)
File:21 - Tenente-general.png            |*Tenente-general*(პორტუგალიაშ არმია)
File:3ej.png|*Teniente general*(ესპანეთიშ არმია)
File:SWE-Army-OF8.png                    |*Generallöjtnant*(შვედეთიშ არმია)
File:RTA OF-8 (Lieutenant General).svg                    |*Pol tho*(ტაილანდიშ ომაფე არმია)
File:British Army OF-8.svg                   |*Lieutenant General* (ბრიტანეთიშ არმია)
File:Army-USA-OF-08.svg                  |*Lieutenant general*(ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფიშ არმია)


## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოურდუმე წოდებეფი
* ოურდუმე წოდებეფი დო სიმბოლოეფი

კატეგორია:ოურდუმე წოდებეფი
პოლკოვნიკი

100პქ|მინი|სხუნუეფიშ რსხუშ პოლკოვნიკიშ ოხუჯე
**პოლკოვნიკი** (, , , ) — მაღალი საოფიცერე აკოდგინალუაშ ოურდუმე წოდება მიარე ქიანაშ არმიას.

ქორთულ არმიას პოლკოვნიკი არძაშე მაღალი საოფიცერე ოურდუმე წოდება რე, ნამუშ უკული მოჸურს გენერალიშ ოურდუმე რანგი. პოლკოვნიკი წესიშობურო პოლკიშ მადუდე რე.

ნატოშ ჯარეფს პოლკოვნიკიშ ოურდუმე რანგიშ კოდირაფა რე *"OF-5"*.

ფრანგულ დო ინგლისურნინამ ქიანეფს პოლკოვნიკის ჯოხო — კოლონელი *(Colonel)*;
გერმანულნინამ ქიანეფს — ობერსტი *(Oberst)*.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Довідник з історії України.За ред. І.Підкови та Р.Шуста.- К.: Генеза, 1993 . 
* ЗАКОН УКРАЇНИ Про військовий обов'язок і військову службу 
* Про положення про проходження військової служби відповідними категоріями військовослужбовців 
* История Советского флота 

კატეგორია:ოურდუმე წოდებეფი
კაპიტალიზმი

**კაპიტალიზმი** — ეკონომიკური სისტემა, ნამუშ ბორჯისჷთ წარმებაშ მეშქაშალეფი კერზო დორხველუას რე დო ფართოთ გჷმირინუაფჷ დაქირაფილი მუშახე. კაპიტალიზმიშ თარი მახასათაფალეფი: კერზო დორხველუა, კაპიტალიშ აკუმულაცია, დაქირაფილი მუშახე, ობაზარე კონკურეციაშ პრინციპი.

კაპიტალისტური ეკონომიკიაშ პიჯალეფს კუნთხუეფი ადგინენა ფასის, ნამუშ მეჯინათ ხვადჷ აქტივეფიშ, მეკონ-მოკონიშ, ნინალაშ გინოთირუა.

პრაქტიკას აფხვადჷნა კაპიტალიზმიშ გეჸვენჯი ფორმეფი:

* laissez-faire - დერეგულირაფილი ბაზარი, დუდიშული ვაჭრუა;
* welfare capitalism - ნწყუალა, ნამუთ სოციალურ ჯგირობუას გერსხჷ (სკანდინავიაშ ქიანეფი);
* კრონი კაპიტალიზმი - ეკონომიკური მოდელი, სოდე მერკეთ ხვადჷ სახენწჷფოშ ინტერვენცია ეკონომიკაშა დო თე ეკონიაქ გჷმიხანტჷ გარკვიული რეგულაციეფიშ მოლექინაფას, თიშო, ნამჷ-და ბიზნესიშ ალახათრუაქ მოხვადასჷნ;
* კორპორატივიზმი - პოლიტიკური თეორია, სოდე მართუა რე სოციალური ბუნეფიშ დო ვართ ზოხოიანი სუბიექტეფიშ ხეს, თ.ჯ. „ქირსიანული დემოკრატია“.

კაპიტალისტური ნწყუალაშ პიჯალეფს ჯარალუა ირთჷ სოციალურ კლასეფო. ჯარალუაშ თი ნორთის, ნამუეფსჷთ ოწარმე მეშქაშალეფი უღჷნა კერზო დორხველობასჷნ ჯოხო ბურჟუაზია. თინეფი მახორობაშ მორჩილი ნორთის აკმადგინანა. კაპიტალისტურ ჯარალუას მაჟირა კლასის წჷმარინუანს პროლეტარიატი, კინ დაქირაფილი მოხანდე, ნამუსჷთ ვა უღუ დორხველობას წარმებაშ მეშქაშალეფი დო თეშ გეშა ბაზარს მუშ ომუშებე ჭყანა დო ბორჯიშ გიმოჩამა უწიენს. ინდუსტრიული რევოლუციაშ უკული პროლეტარიატიშ მუდანობა დიდი მასშტაბეფით იძინანდჷ დო ასე მახორობაშ უმენტაშობას აკმადგინანს. კაპიტალისტი შილებე დახე არძანერ სამუშას ვარსულენდასჷნ, მარა მოგებაშ დიდი ნორთი ზუსტას თიშ ხეს სქიდჷ, ნამ ბორჯისჷთ პროლეტარიატი რე წარმებაშ თარი მაყარაფალი ჭყანა დო ზუსტას თინა აკმოქიმინჷნს სორგუას.

## თაშნეშე ქოძირით
* კომუნიზმი
* სოციალიზმი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კაპიტალიზმი — ომენოღალე გონათუაშ ლექსიკონი

კატეგორია:კაპიტალიზმი
კატეგორია:პოლიტიკური იდეოლოგიეფი
გომორძგუაშ დღა

thumb|გომორძგუაშ დღაშ ეშანუა მოსკოვს, 2005 წანაშ 9 მესი
**გომორძგუაშ დღა** — ომენოღალე დღახუშ ოკათუეში ჯოხოდვალა, ნამუთ შხვადოშხვა ქიანას ეიშანუაფჷ შხვადოშხვა ბორჯის, შხვადოშხვა მოლინაწკჷა მესრხილო.

* **[[6 პირელი]]** : ეიშანუაფჷ ეთიოპიას 1941 წანაშე.
* **[[8 მესი]]** : ეიშანუაფჷ საფრანგეთის დო ევროპაშ შხვა ქიანეფს. არსხუაფჷ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას, 1945 წანაშ 8 მესის, კარლჰორსტის გერმანიაშით უხონარე კაპიტულაციაშ გჷმოცხადაფას.
* **[[9 მესი]]** : ეიშანუაფჷ რუსეთის დო პოსტსხუნუურ ოფირჩაშ კანკალე სახენწჷფოს მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას ფაშისტურ გერმანიაშა გომორძგუაშ გეშა. 1945 წანაშ 9 მესის მოსკოვს ჭითა მოედანს იმანჯჷ თე გომორძგუაშ ემაშანალი ოურდუმე აღლუმქ. დღახუთ გჷმიცხადჷ 1945 წანაშ 8 მესის სსრ რსხუშ უმაღალაში სხუნუშ პრეზიდიუმიშ ზოჯუათ, უქვე დღთ — 1965 წანაშ 26 პირელს.
* **[[1 მანგი]]** : ეიშანუაფჷ ტუნისის 1955 წანაშე.

## ქიანეფი, სოდე 9 მესის გომორძგუაშ დღას ეთმეშანჷნა

* სომხეთი, ოფიციალურო ეიშანუაფჷ 1946 წანაშ 9 მესიშე;
* აზერბაიჯანი, ოფიციალურო ეიშანუაფჷ 1946 წანაშ 9 მესიშე;
* ბელარუსი, ოფიციალურო ეიშანუაფჷ 1946 წანაშ 9 მესიშე;
* პოლონეთი, ოფიციალურაო ეიშანუაფჷ 1945 წანაშ 9 მესიშე;
* ბოსნია დო ჰერცეგოვინა, ოფიციალურო ეთმეშანენს მესიშ გომორძგუაშ დღას, გჷმოცხადაფილი რე ვაომუშებე დღათ;
* საქორთუო, ოფიციალურო ეიშანუაფჷ 1946 წანაშ 9 მესიშე;
* გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკა, 9 მესი მოსვანჯაშ დღათ რდჷ გჷმოცხადაფილი 1975-1990 წანეფს;
* გერმანია, 9 ესი ვა რე აღიარაფილი უქვე დღათ. მარა,ჸოფილი გდრ-აშ კანკალე არანს თე დღაშ ეშანუა იშენით იგჷნძორებჷ.
* ისრაელი, ოფიციალურო ეიშანუაფჷ 2000 წანაშ 9 მესიშე;
* ყაზახეთი, ოფიციალურო ეიშანუაფჷ 1947 წანაშ 9 მესიშე, ვაომუშებე დღა;
* ყირგიზეთი, ოფიციალურო ეიშანუაფჷ 1946 წანაშ 9 მესიშე;
* მოლდოვა, ოფიციალურო ეიშანუაფჷ 1951 წანაშ 9 მესიშე;
* რუსეთი, ოფიციალურო ეიშანუაფჷ 1946 წანაშ 9 მესიშე, ვაომუშებე დღა თიმ შვანსჷთ, დო დღაქუქ შურიშხა-ჟაშხასჷთ მუხვადუ-და (თე შვანს უქვე რე გეჸვენჯი თუთაშხა დღა);
* სერბეთი, 9 მესის გომორძგუაშ დღას ეთმეშანენს, მარა ვაომუშებე დღა რე;
* ტაჯიკეთი, ოფიციალუროო ეიშანუაფჷ 1946 წანაშ 9 მესიშე;
* თურქმენეთი, ოფიციალურო ეიშანუაფჷ 1946 წანაშ 9 მესიშე;
* უკრაინა, ოფიციალურო ეიშანუაფჷ 1946 წანაშ 9 მესიშე, ვაომუშებე დღა თიმ შვანსჷთ, დო დღაქუქ შურიშხა-ჟაშხასჷთ მუხვადუ-და (თე შვანს უქვე რე გეჸვენჯი თუთაშხა დღა);
*, 9 მესის გომორძგუაშ დღას ეთმეშანჷნს HMS Belfast-იშ ცერემონიალით.
* უზბეკეთი, გომორძგუაშ დღა 9 მესის ოფიციალურო ეიშანუაფუდჷ 1946-1988 წანეფს. 1999 წანაშე, დღახუქ გეგნიკეთჷ შვენაშ დღათ
* იუგოსლავია, 9 მესის ოფიციალურო ეთმეშანენდჷ ფაშიზმშა გომორძგუაშ დღას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Interactive map of the ''Great Patriotic War'' between the USSR and Nazi Germany
* Tanks in the streets of Moscow as Russia prepares to put on a show of military might for 2010 Victory Day parade
* United in Victory  Russia, the UK and the U.S. commemorated their World War II victory together on Red Square (slideshow)

## სქოლიო

კატეგორია:ოერეფოშქაშე დღახუეფი
წიმინდე გერგიშ ლენტი

**წიმინდე გერგიშ ლენტი** () — რუსული მილიტარისტული სიმბოლო. ლენტიშ ფერეფი რე უჩა დო ნარინჯიშფერი. სხუნუეფიშ პერიოდის ლენტი ოფიციალურო ვეგჷმირინუაფუდჷ. თეხანური რუსეთის შხირას, მუჭოთ კრემლიშოთ იწი-აწაშ სიმბოლოთ გჷმირინუანა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* А. Полевой. Широкие Георгиевские ленты на знамена и штандарты. 
* "Символ империи" ИСТОРИЧЕСКАЯ ПРАВДА  

კატეგორია:რუსეთიშ ერუანული სიმბოლოეფი
ოპერაცია უმწომორინაფილი

thumb|300px|ბჭადალარი მარსუეფი (წვანე) დო სხუნუეფიშ რსხუ დო თიში ალმარსხუეფი (ჭითა) ეკენია, 1945
thumb|300px|მარსხუეფიშ ნძალეფიშ პოზიცია, 10 მესი, 1945.
**ოპერაცია „უმწორინაფილი“** () — გიონთხაფალი დო დუდიშ ოთხილუ გეგმაშ კოდური ჯოხო თი მოხვალამაშო, ოურდუმე კონფლიქტი ქიდიჭყაფუდჷდა ართი განშე დიდ ბრიტანეთიშ დო ააშ-შ დო მაჟირა განშე სსრ-შ შქას. აკიმუშჷ 1945 წანაშ გიშულირ-ზარხულიშ პერიოდის. ჟირხოლო გეგმაქ დიდი ბრიტანეთიშ პრემიერ-მინისტრიშ უინსტონ ჩერჩილიშ დავალებათ ძალამი ფულირი პიჯალეფს აკიმუშჷ დიდი ბრიტანეთიშ ლჷმაშ კაბინეტიშ დოგეგმუაშ გოართიანაფილი შტაბიქ. ათეჟამო, დოკუმენტეფი იჩუალუაფჷ დიდი ბრიტანეთიშ ერუანულ არქივს. გიონთხაფალი გეგმაშ თარი ღანკი რდჷ სხუნუეფიშ ჯარეფიშ პოლონეთიშე ნძალით რაჸუა, დუდიშ დაცვებელიშ — ბრიტანეთიშ კოკეფიშ დაცვებაშ ორგანიზაფა თიმწკჷმაიანშო, სხუნუეფუშ ნძალეფი გენშალჷდ ბჟადალი ევროპაშადა. კანკალე წყუშ მეჯინათ ათე გეგმა გინიჯინუდჷ, მუჭოთ მასუმა მოსოფელი ლჷმაშ გეგმა. გეგმაშ პროექტიშ წჷმორინაფას ჩერჩილქ გაცხადჷ „ათენა რე ოწმახშე ესკიზი დო იმენდი მიღჷ იფრელი დიო ხოლო ჰიპოტეზური შიოლებერი რე“.

## ლიტერატურა
*  
*  
*  
*  

## სქოლიო

კატეგორია:მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმა
კატეგორია:რგილი ლჷმა
კატეგორია:1945
კატეგორია:მაჟირა მოსოფელი ლჷმაშ ოპერაციეფი დო ლჷმეფი
საქორთუოშ ხელუანობაშ დოხორე – კულტურაშ ისტორიაშ მუზეუმი

**საქორთუოშ ხელუანობაშ დოხორე – კულტურაშ ისტორიაშ მუზეუმი** (თაშნეშე მიშინუაფჷ მუჭოთ **ხელუანობაშ დოხორე**) — დირსხჷ ქართის 1927 წანას, დავით არსენიშვილიშით. დუდმაართაშე საქორთუოშ სსრ ოთეატრე მუზეუმი ჯოხოდჷ. თინა დიო საქორთუოშ სსრ გონათუაშ ოკათე კომისარიატიშ მართუაშა მიშმეშჷ, უკული — საქორთუოშ სსრ კულტურაშ ომინისტრეს გინაჩჷ. მუზეუმი სისტემატურო ონწყუნს გჷმოფინუეფს, მაართა გჷმოფინუაქ მინწყჷ 1928 წანას.  საქორთუოშ მინისტრეფიშ სხუნუშ 1974 წანაშ 13 ქირსეთუთაშ დჷნადგინაშ მეჯინათ, ოთეატრე მუზეუმს ჯოხოთ გიადჷ —საქორთუოშ სსრ თეატრიშ, მუსიკაშ დო კინოშ სახენწჷფო მუზეუმი. 2020 წანაშ 8 პირელშახ ჯოხოდჷ საქორთუოშ თეატრიშ, მუსიკაშ, კინოშ დო ქორეოგრაფიაშ სახენწჷფო მუზეუმი. ჯოხოქ დათირჷ საქორთუოშ თარობაშ დჷნადგინაშ მეჯინათ.


ფაილი:Main entrance, Art Palace, Tbilisi, Georgia.jpg|მუზეუმიშ თარი მინალი
ფაილი:TBI 3975.jpg| ხელუანობაშ დოხორე - თარი კიდირი 
ფაილი:TB2 5273-.jpg| ხელუანობაშ დოხორე - ჟილემიოჯინი 
ფაილი:Kargaretelis 6.jpg| ხელუანობაშ დოხორეშ 1895 წანაშ პროექტი 
ფაილი:არსენიშვილის დარბაზის ნაცვლად.jpg| ხელუანობაშ დოხორეშ ბჟადალ ევროპული ფერჭარუაშ დარბაზი  


## რესურსეფი ინტერნეტის
* www.artpalace.ge - მუზეუმიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ მუზეუმეფი
კატეგორია:ქართიშ მუზეუმეფი
ტუნისიშ ნოღეფიშ ერკებული

150px|მინი
**[[ტუნისი]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]** — ტუნისის გვალო 350 დიდი დო მორჩილი ნოღა რე. თე ერკებულს მოჸონაფილი რე **ტუნისიშ 10 უდიდაში ნოღაშ** ერკებული.

## უდიდაში ნოღეფიშ ერკებული

## ტუნისიშ საართო რუკა

რუკაშ ლეგენდა:

## სქოლიო

*
კატეგორია:ნოღეფიშ ერკებული ქიანეფიშ მეჯინათ
ISO 4217

**ISO 4217 (ИСО 4217)** — სტანდარტიზაციაშ ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ (ISO) სტანდარტი, ნამუსჷთ მიშმუღჷ სუმასოამ ანბანურ დო სუმშანამ ცირფულ ვალუტაშ კოდეფი. თინეფიშ გჷმორინაფაშ თარი სფერო რე — დოკუმენტეფი დო გინაფეფი, ნამუეფჷთ ორხველჷ ერეფოშქაშე გარიგეფს, თაშნეშე ირნერი კომერციული ვარ-და ობანკე მოღალას, სოდე ღანკგიოწონჷ რე გჷმიხანტას ვალუტაშ ჯოხო კოდირაფილი ვარ-და კუნტა ფორმათ დო თეწკჷმა ართო თიში გარკვიულო იდენტიფიცირაფაქ შილებუასჷნ, თიშ გეშა, ნამჷ-და შხვადოშხვა ვალუტას შილებე ართნერი ჯოხო უღჷდასჷნ (ამერიკული დოლარი, კანადური დოლარი, ავსტრალიური დოლარი დო შხვა).

სტანდარტიშ მოქიმინჯე რედაქციაშ ოფიციალური ჯოხო:
* ინგლისურ ნინაშა — *ISO 4217:2008. Codes for the representation of currencies and funds*;
* ფრანგულ ნინაშა — *ISO 4217:2008. Codes pour la représentation des monnaies et types de fonds*;
* რუსულ ნინაშა — *ISO 4217:2008. Коды для представления валют и фондов*.

სტანდარტიზაციაშ ერეფოშქაშე ორგანიზაციაქ შჷმუშჷ დოხოლაფირო 18 500 სტანდარტი; ISO&nbsp;4217 მიშურს 8 არძაშე უმოსო მოთხირი სტანდარტეფიშ ერკებულშა დო კინ მუ სტანდარტიზაციაშ ერეფოშქაშე ორგანიზაციას (ISO) არძაშე უმოსო წჷმოძნელეფიშ სუმელაშა მიშურს.

ორიგინალს სტანდარტი იბჷინაფჷ ინგლისურ დო ფრანგულ ნინეფშა. სტანდარტიზაციაშ ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშით ავტორიზაფილი ოფიციალური ნათანგა ქორთულ დო მოსოფელიშ შხვა ნინეფშა ვერსულებჷ.

ISO 4217 სტანდარტიზაციაშ ერეფოშქაშე ორგანიზაციიაშ მაკათური ქიანეფშო რეკომენდაცია რე. თიშ ოსხირშა იხაზირებჷ ერუანული სტანდარტეფი — სამანგათ, ვალუტაშ ოართერუსული კლასიფიკატორი ვარ-და ვალუტაშ უკრაინული კლასიფიკატორი (). კანკალე შვანს უშქაშეთ იხვარებჷ ISO&nbsp;4217 — სამანგათ, ევროპაშ რსხუშ ფარგილს.

ISO-შ ოფიციალური პოლიტიკაშ ომანგეთ, ირნერი ღანკიშო ISO&nbsp;4217-იშ კოდეფიშ გჷმორინაფაშ ძივთი (სამანგათ, პროგრამული უნარღელჸოფაშ შემუშებაშო ვარ-და ობანკე სფეროს გჷნოგაფაშ იდენტიფიკაციაშო) ვაშიღალუაფჷ.

## მოქიმინჯე კოდეფი
გიმე მოჸონაფილი რე ISO 4217-იშ ოფიციალური სტანდარტიშ მოქიმინჯე კოდეფიშ ვალუტაშ ჯოხოეფიშ ერკეული.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The official list of ISO 4217 alphabetic and numeric codes
* ISO 4217 Maintenance Agency
* An older list of ISO 4217 alphabetic codes that contains some history of ISO 4217 (PDF file)
* Another list of numeric and alphabetic ISO 4217 currency codes
* Position of the ISO code or euro sign in amounts
* Typing a Euro symbol on a non-European keyboard. Several methods are shown for the Euro and other special characters.

## სქოლიო

კატეგორია:ISO 4217
კატეგორია:ISO სტანდარტეფი
მაროკოშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[მაროკო|მაროკოშ]]&nbsp;[[ნოღა|ნოღეფი]]** () — მაროკოშ შხუ დოხორინელი პუნქტეფიშ ერკებული. ინტერნეტ-რესურსიშ *World Gazeteer* მეჯინათ, მაროკოს 200 თიჯგურა ნოღა რე, ნამუეფსჷთ 7 500-შე უმოსი ადამიერი ოხორანსჷნ.

## მაროკოშ ნოღეფიშ ერკებული

## მაროკოშ ართამი რუკა

რუკაშ ლეგენდა:

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის


კატეგორია:ნოღეფიშ ერკებული ქიანეფიშ მეჯინათ
სუდანიშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[სუდანი]]შ&nbsp;[[ნოღა|ნოღეფი]]** () — სუდანიშ შხუ დოხორინელი პუნქტეფიშ ერკებული. ვებ-ხასჷლაშ *World Gazeteer* მუნაჩემეფით, სუდანს 104 ნოღა რე 2000-შე უმოსი მახორუთ.

## სუდანიშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|right|250px|სუდანიშ ნოღეფი
thumb|right|250px|ხარტუმი, სუდანიშ ნანანოღა
thumb|right|250px|მეჩეთი ნოღა ომდურმანს

## სუდანიშ ართამი რუკა

რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო


სუადანი
ერიტრეაშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ერიტრეა]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]** — ერიტრეაშ შხუ დოხორინეი პუნქტეფიშ ერკებული. გიმე მოჸონაფილ ერკებულშა მიშმურს დოხორინელი პუნქტეფი, ნამუეფიშ მახორობა 5000-შე ადამიერი ოხორანსჷნ.

## შხვა დოხორინელი პუნქტეფი
* აფაბეტი
* ფილფილი (?)
* მეტერა
* ქუატიტი (?) Quatit
* ზულა

## ერიტრეაშ საართო რუკა

რუკაშ ლეგენდა:


ერიტრეა
ჩადიშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ჩადი]]შ&nbsp;[[ნოღა|ნოღეფი]]** () — ჩადიშ შხუ დოხორინელი პუნქტეფიშ ერკებული. რცხილს ერკებულიშ ფორმას მოჩამილი რე ქიანაშ შხუ ნოღეფი. ვებ-ხასჷლაშ *World Gazeteer* მუნაჩემეფით, ჩადის 43 ნოღა რე 2 000-შე უმოსი მახორუთ.

## ჩადიშ ნოღეფიშ ერკებული
[thumb|right|200px|[ჩადიშ რუკა]]

## ჩადიშ ართამი რუკა

რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო


ჩადი
ეთიოპიაშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ეთიოპია|ეთიოპიაშ]]&nbsp;[[ნოღა|ნოღეფი]]** — ეთიოპიაშ დოხორინელი პუნქტეფიშ ერკებული. ინტერნეტ-რესურსიშ *World Gazeteer* მეჯინათ, ეთიოპიას 200 ნოღა რე, ნამუსჷთ 10 000-შე უმოსი ადამიერი ოხორანსჷნ.

## ეთიოპიაშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|right|350px|ეთიოპაშ რუკა
[thumb|right|330px|[ადის-აბება, ეთიოპიაშ ნანანოღა]]

## ეთიოპიაშ საართო რუკა

რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო


ეთიოპია
ბურკინა-ფასოშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ბურკინა-ფასო]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]** — ბურკინა-ფასოშ შხუ დოხორინელი პუნქტეფიშ ერკებული.

## ნოღეფიშ ერკებული

* არიბინდა
* ბაგრე
* ბანფორა
* ბატიე
* ბობო-დიულასო
* ბოგანდე
* ბორომო
* ბულსა
* ბუსე
* დანო
* დედუგუ
* დიაპაგა
* დიებუგუ
* ჯიბო
* დორი
* ფადა-ნგურმა
* გავა
* გარანგო
* გაიერი
* გორომ-გორომი
* გურსი
* ჰუნდე
* კანჩარი
* კაია
* კინდი
* კოკოლოგო
* კომბისირი
* კონგუსი
* კორდიე
* კუდუგუ
* კუპელა
* ლეო
* ლოროპენი
* მანგა
* მეგეტი
* მოგტედო
* ნიანგოლოკო
* ნუნა
* ოროდარა
* უაგადუგუ (ნანანოღა)
* უაჰიგუია
* უარგაიე
* პამა
* პისილა
* პო
* პუიტენგა
* რეო
* საპონე
* საპუი
* სება
* სეგენეგა
* სინდუ
* სოლენზო
* ტანგინ-დასური
* ტენკოდოგო
* ტიკარე
* ტიტაო
* ტომა
* ტუგანი
* ვილი
* იაკო
* ზინიარე
* ზორგო

## 10 უდიდაში ნოღა

## ბურკინა-ფასოშ ოართე რუკა

რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Association des Municipalités du Burkina Faso (AMBF)
* World Gazetteer 

## სქოლიო


ბურკინა-ფასო
ბურკინა-ფასო
განაშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[განა]]შ&nbsp;[[ნოღა|ნოღეფი]]** () — განაშ შხუ დოორინელი პუნქტეფიშ ერკებული. ვაბ-ხასჷლაშ *World Gazeteer* მუნაჩემეფით, განას რე 80 ნოღა 5000-შე უმოსი მახორობათ.

## განაშ ნოღეფიშ ერკებული
thumb|right|300px|განაშ რუკა
[thumb|right|300px|[აკრა, განაშ ნანანოღა]]

## განაშ ართამი რუკა

რუკაშ ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო


განა
განა