open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
რამაზ კუპრავა

**რამაზ კუპრა** — გჷშარჩქინელი ქორთუ (მარგალი) პოეტი; დებადჷ ნოღა ზუგდიდს, სოდეთ გურაფლენდჷ დო ათუ III ოშქაშე სკოლა.
თიმ წანას მიშართჷ ივანე ჯავახიშვილიშ ჯოხონობაშ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშა, ნამუთ ათუ ჟურნალისტიშ დიპლომით.

სტუდენტალაშ წანეფს რამაზ კუპრაქ დემაჸალჷ პოეტი შოთა ჩანტლაძეს. უნივერსიტეტწკჷმა ართო იგურუ 
უნივერსიტეტიშ ოზეს „შოთაშ აკადემიას“. მისჷთ „ისტმატ“, „დიამატ“, „პარტ. ისტორიაშ“ 
გურაფაშა გურ ვემიალედესჷნი, ათაქ, „შოთაშ აკადემია“ უსხუნუდეს „გურაფა“. თაქ, შხვა პოეტეფი 
დო ჭარუეფწკჷმა ართო, გეჩინებაფუ გჷმორჩქინელი ქორთჷ ჭარუ  - გურამ დოჩანაშვილი.

ჟურნალისტიშ დიპლომიშ ეჭოფუაშ უკული, სოხუმს, „საბჭოთა აფხაზეთიშ“ (აფხაზეთის ხმა),
რედაქციას ქიდიჭყჷ ხანდა. 30 წანაშ უკული, აფხაზეთის, რუსეთ-საქორთუოშ ლჷმაშ პერიოდის გეგნიჸონეს აფხაზეთიშ ტელე-რადიო კომპანიაშ ქორთული პროგრამეფიშ რედაქტორო. 

## აკოქიმინჯალა
რამაზ კუპრას ართიანს მინონწკარილი ტომეფით ვეგნუშულიდჷ მუში მაკითხირალეფი.
გიშაშქუმალირი აფჷ  - „ლექსები“, „ლურჯი ბორანი“, „მონოლოგი“, „მიხაკები მთვარეზე“, „ირიათონი“ თიში ოთეატრე რეცენზიეფი დო შხვადოშხვა სტატიეფი უმუხარცქუო ენიწკიპატუდ პრესაშ ხიმფორეფს. 
რამაზ კუპრას მუში ჟურნალისტური ბიოგრაფიაშ ართ-ართ ოსარკალაია ხიმფორო მიოჩქუდ  
მარგალური (კოლხური) ნინაშა გაზეთ „მაფშალიაშ“ გიშაშქუმალა.
ქორთული ნინაშა ჭარილი დო გიშაშქუმალარო გახაზირებული აფჷდ „გიშნაგორა“ დო პუბლიცისტური წიგნი 
„მეგრელთა სულიერი და ფიზიკური გენოციდის მცდელობა“.
71 წანერი რამაზ კუპრაქ რინა გასურჷ  2010 წანაშ 11 ეკენიას. დასუფულებური რე ზუგდიდს, მანცხვარკარიშ სასაფულას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
 რამაზ კუპრავაშ ლერსეფი ვიკიწყუ-ს

რამაზ კუპრავაშ ლერსეფი Youtube-ის
კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი

## წყუ
რამაზ კუპრავა, *ლაზონა დო მარგალონა*, 2009 წ.
რაჭა

thumb|300px|ისტორიული რაჭაში ხურგეფი

**რაჭა** — საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული მუხური. იდვალუაფუ ბჟადაალ საქორთუოშ ოორუე-ბჟადაალ ნორთის, წყარმალუ რიონიშ დო მუშ ნადუეფიშ ლეხერს. ოორუეშე რაჭა ომძღჷ ოსეთის, ოორუე-ბჟადაალშე თუდოლენ შონეს, ობჟათეშე იმერეთის, ელახშე დინოხოლენ ქართლის, ბჟადალშე ლეჩხუმს. ისტორიულ-გეოგრაფიული რაჭა სუმ კუნთხუთ ირთუუდჷ: გვალაშ რაჭა, ჟიმოლენრაჭა დო თუდოლენრაჭა. ამდღარი მონწყილობათ იკათუანს რაჭა-ლეჩხუმ-თუდოლენ შონეშ აკანიშ ონიშ დო ამბროლაურიშ მუნიციპალიტეტეფიშ ტერიტორიეფს.
ორდოიან პერიოდეფს რაჭა თაკვერწკჷმა ართო მიშეშჷ საერისთავოშა, ნამუთ ეგრისიშ ომაფეშა მიშეშჷ. უკულ მიშეშჷ ლეჩხუმწკჷმა ართო რაჭა-ლეჩხუმიშ საერისთავოშა. X ოშწანურაშ ეკონიაშე იქიმინჷ რაჭაშ საერისთავოქ, ნამუშ მაართა მამართვალი (ერისთავი) რდჷ რატი ბაღვაში. XIII ოშწანურაშ 80-იან წანეფს დავით ნარინქ გაუქვჷ საერისთავო დო თე ტერიტორია ომაფე დიხეფო  გინაშქუ. 
იმერეთიშ ომაფეშ რუსეთიშ სანძღოეფშა მიშულაშ უკული, რაჭაშ ტერიტორია ქიმინჷნდჷ დიო რაჭაშ ოკრუგის, უკული რაჭაშ მაზრას. 
ვახუშტი ბაგრატიონიშ „აღწერა სამეფოსა საქართველოსაშ“ მეჯინათ, რაჭაშ აკანს შხვადოშხვა ბორჯის მართუნდეს მუდგაზმარენი პატჷნური ოგვარეულე: წულუკიძე, იაშვილი, ჯაფარიძე, ინასარიძე, ლაშხისშვილი.

## რაჭაშ საერისთავო

რაჭაშ საერისთავო ფეოდალურ საქორთუოშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული გჷნართა რდჷ, ნამუქჷთ მავითა ოშწანურაშ ეკონია ნაოთხარს დირცხუ. ჭარილობით წყუეფიშ მეჯინათ, რაჭაშ მაართა ერისთავი რდჷ რატი ბაღვაში. რატიშ უკული რაჭაშ ერისთავი რდჷ მუში სქი კახაბერი. მუშ ჯოხოშე მოურს გვარჯოხო კახაბერისძე. რაჭაშ ერისთავეფი კაბეტ როლს ლაჸაფენდეს ფეოდალური საქორთუოშ პოლიტიკურ რინას X-XIII ოშწანურეფს. 

 
X-XIII ოშწანურეფს რაჭაშ ერისთავეფი მაფაშ მოხელეეფი რდეს. თინეფს ოვალჷდეს საერისთავოს ომაფე გინაგაფალეფიშ ეკოროფუა, ჯარიშ გჷშაჸონაფა დო აწოჸუნა. თე პერიოდეფს რაჭაშ ერისთავეფიშ დუდი რეზიდენცია მინდაციხეს რდჷ. დიდ ჯიხა-დარბაზ რდჷ კვერიშ ჯიხა ხოლო.
XIII ოშწანურაშ 80-იან წანეფს დავით ნარინქ გაუქვჷ საერისთავო დო თე ტერიტორია ომაფე დიხეფო გინაშქუ. მუჭოთ რჩქჷნი, კახაბერისძეეფიშ გვარქ გეშაჭყორდჷ. XIV ოშწანურაშ 30-იან წანეფს გიორგი ბრწყინვალექ საქორთუო აკაშქუ დო რაჭაქ ართამ საქორთუოშა მიშელჷ. უკული საქორთუოშ მაფეფქ რაჭა კჷნ საერისთავოთ გინაშქვეს.
 
1789 წანას იმერეთის გემაფუ  სოლომონ II-ქ, ნამუქჷთ საბოლოთ გაუქვუ რაჭაშ საერისთავო.

კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული მუხურეფი
რემა შელეგია

**რომანოზ (რემა) შელეგია** (დ. 1883 – ღ. 1955) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი. 

## გალენი რცხუეფი
* 
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
პლუტონი

thumb|პლუტონი დო შხვა პლანეტეფი
**პლუტონი** (Pluto; სიმბოლოეფი:  დო ) — ართ-ართი ჭიჭე პლანეტა ბჟაშ სისტემას. თე პლანეტა ბჟაშე არძაშე უმოს შორს რე.

პლანეტას ექსცენტრიული ორბიტა უღუ (ექსცენტრისიტეტი–0.24880766), ნამუთ შხვა პლანეტეფიშ გოლინაშ თუდო ხვადუ დო თინა ნეპტუნიშ ორბიტას მუთმოხვადუ. თინა პლანეტეფშე არძაშე ჭიჭე რე დო კანკალე ალმაშარეშე ჭიჭე ხოლო რე. 

პლუტონიშ ბჟაშ მუკი-მუკის ყარაფიშ სიჩქარა რე 4666 მ/მერქა. ბჟაშ მუკი-მუკის ართშა ედომუშამო მუკოლუაფას ოხვილჷ 248 წანას დო 1 თუთას. აფალეუმს ბჟაშე დოშორაფილი რე 7 375 927 931 კმ-ით (49.30503287 ა. ე.), პერიფელიუმს 4 436 824 613 კმ-ით ( 29.65834067 ა. ე.), ბჟაშე ოშქაშეთ დოშორაფილი რე 5 906 376 272 კმ-ით ( 39.48168677 ა. ე.). პლუტონიშ ლირეს მუკი-მუკის რთაფაშ პერიოდი რე 6 დღა, 9 საათი, 17 წუთი დო 36 მერქა. პლუტონიშ დიამეტრი დოხოლაფირო 2400 კილომეტრი რე. პლუტონიშ ჟიდოხიშ მინიმალური ტემპერატურა რე - 237&nbsp;°C (36 °K), მაქსიმალური -217&nbsp;°C (56 °K).

პლუტონს სუმი ალმაშარე ჸუნსუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Pluto Profile  at NASA's Solar System Exploration site 
* NASA Pluto factsheet  
* Website of the observatory that discovered Pluto 

კატეგორია:ბჟაშ სისტემა
რიყე (ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი)

**რიყე** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. წყარმალუ ინგირიშ კვარჩხანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე 100 მეტრა, ზუგდიდიშე 8 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1552 ადამიერი.

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
რუმინეთი

**რუმინეთი** () — სახენწჷფო ცენტრალური, ბჟაეიოლი დო ობჟათე-ბჟაეიოლი ევროპაშ აკართაფუს. ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე უხურგანს უკრაინა, ბჟადალშე — უნგრეთი, ობჟათე-ბჟადალშე — სერბეთი, ობჟათეშე — ბულგარეთი, ბჟაეიოლშე — მოლდოვა დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე ომძღჷ უჩა ზუღა. ქიანას უმენტაშო კონტინენტური კლიმატი რე, ტერიტორიაშ ფართობი — 238 397 კმ2, მახორობა — 19 მილიონი ადამიერი. რუმინეთი რე ფართობით ევროპაშ მავითოჟირა უკაბეტაში ქიანა დო ევროპაშ რსხუშ მაკათური ქიანეფს შქას მახორობაშ მეჯიანათ — მაამშვა. ევროპაშ მაჟირა იგჷნძაში წყარმალუ დუნაი, ქიანაშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე ინმაკათუ დუნაიშ დელტას. კარპატიშ გვალეფი გინმოკვათჷნა რუმინეთის ოორუეშე ობჟათე-ბჟადალშა დო იკათუანს 2544 მეტრიშ სიმაღალაშ მოლდოვიანუშ კონკას. ქიანაშ ნანანოღა, უკაბტეაში ნოღა დო ფინანსური ცენტრი რე ბუქარესტი. შხვა კაბეტი ნოღეფი რე: კლუჟ-ნაპოკა, ტიმიშოარა, იაში, კონსტანცა დო ბრაშოვი.

თეხანური რუმინეთიშ ტერიტორის დოხორუაქ დიჭყჷ თუდოლენი პალეოლითიშ ეპოქას, უკული, რომიშ ეჭოფუაშ დო რომანიზაციაშახ, გიჭყჷ დაკიაშ ომაფექ. ასეიანი რუმინული სახენწჷფოქ გიჭყჷ 1859 წანას, ალექსანდრუ იოან კუზაშ ნადუდებუ მოლდოვაშ დო ვლახეთიშ უნიფიკაციათ, 1881 წანას კაროლ I-იშ ბორჯის გიჭყჷ რუმინეთიშ ომაფექ. 1877 წანას, რუმინეთიქ ზოხორინალა მიღჷ ოსმალეთიშ იმპერიაშე, ნამუთ ოფიციალურო რდჷ დოდასურებული ბერლინიშ ხეკულუათ. პირველი მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, ტრანსილვანიაქ, ბანატიქ, ბუკოვინაქ დო ბესარაბიაქ გენშართეს ჯვეში ომაფეშ აკოდგინალუაშა, აკიქიმინჷ კაბეტი რუმინეთიქ, ნამუქჷთ უკაბეტაში ტერიტორიული ფართობის მიოჭირინჷ. 1940 წანას, ლირეშ ქიანეფიშ გენჭირათ რუმინეთიქ დუთმუ ტერიტორიეფი უნგრეთის, ბულგარეთის დო სხუნუეფიშ რსხუს. 1944 წანაშ სახენწჷფო მინორთაფაშ უკული, რუმინეთიქ გეგნორთჷ მორსხუეეფიშჸურე. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკული, რუმინეთიქ დირთინუ ოორუე ტრანსილვანია პარიზიშ ოთინჩალე ხეკულუეფით. სხუნუური ოკუპაციაშ ბორჯის მაფა მიჰაი I აძვილებური რდჷ უვარებუდუკო ხვისტა, რუმინეთიქ გჷნირთუ სოციალისტური რესპუბლიკათ დო ვარშავაშ პაქტიშ მაკათურო. 1989 წანაშ ქირსეთუთას, რუმინეთის გიშაკერზაფილო ნძალებური რევოლუციაშ უკული, რუმინეთიქ დიჭყჷ გინულა ლიბერალურ დემოკრატიაშა დო საბაზარო ეკონომიკაშა.

რუმინეთი წუმმაძინე ქიანა რე მაღალი მიშნაველიშ მოღვენი ეკონომიკათ. უნიტარული რესპუბლიკა რე ანდაპარტიული სისტემათ დო გვერდო საპრეზიდენტო წჷმმორინაფონი დემოკრატიათ. ქიანას იუნესკოშ მმოსოფელიშ მონძალაშ 11 ობიექტი იდვალაუფუ.  რუმინეთი ედომუშამი მოსოფელს ავტომობილეფიშ დო სატრანსპორტო მეშქაშობეფიშ ნორთეფიშ ექსპორტიორი რე დო მაძინე რეპუტაცია ქეგიტუ, მუჭოთ ტექნოლოგიური ცენტრიქ, ნამუსჷთ მოსოფელს ართ-ართი არძაშე უბიწორაში ინტერნეტიშ სიჩქარე უღჷნ. რუმინეთი მუზმარენი ერეფოშქაშე ორგანიზაციაშ მაკათური რე, თინეფს შქას ევროპაშ რსხუშ, ნატო-შ დო უჩა ზუღაშ ეკონომიკური წოროხანდაშ ორგანიზაციაშ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Country Profile from BBC News.
* Romania Profile from Balkan Insight.
* Romania information from the United States Department of State.
* Portals to the World from the United States Library of Congress.
* Romania at *UCB Libraries GovPubs*.
* Key Development Forecasts for Romania from International Futures.
* Romanian Law and Miscellaneous – English 

## სქოლიო

კატეგორია:რუმინეთი
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
რუსთავი

**რუსთავი** — ნოღა საქორთუოს, თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. მილარე თუდოლენი ქართლიშ რზენს, წყარმალუ მტკვარიშ პიჯის. ნოღაშ ფართობი აკმადგინანს 60 კვ. კმ ტერიტორიას, ოხორანს 125 103 კოჩი (2014).

რუსთავი მილარე ნოღა ქართიშ აგლომერაციას. რუსთავი საქორთუოს სიდიდათ მასუმა ნოღა რე ქართიშ დო ქუთეშიშ უკული.

## ისტორია
რუსთავი საქორთუოშ ართ-ართი უჯვეშაში ნოღა რე. თიშ აბანც ადამიერი ბრონზეშ ჟამიშე სქიდუ, მარა მუჭოთ ნოღა რუსთავი ჯვ. წ. IV ოშწანურაშე არსებენც. ნოღაშ ჯვეშ ჯოხო ორდჷ **ვოსტანქალაქი**, უკული **ბოსტანქალაქი**. ვოსტან (ბოსტან) რე სპარსული ზიტყვა დო მარგალურო რე *აბანი, ნამდგათ მაფაშ სქუაშოთ რე*. „ქალაქი“ ქორთულო რე ნოღა, ათეშენ ბოსტანქალაქი რე **მაფაშ სქუაშ ნოღა**. შქა უკუნემს ნოღას ჯოხო **ნაგები**.

### კლიმატი
რუსთავიშ კლიმატური პიჯალეფი გინმაულარი რე სქირონაშქა ზუღაშ დო სტეპის შქას. იხასიათებუ ვა ჸინჩი, თირამი ზოთონჯით დო სქირე, ზომიერი დო ჩხე ზარხულით.

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი
ნოღა რუსთავიშ დოჯიმალაფირი დო პარტნიორი ნოღეფი რენა:
* 25px იჯევანი, სომხეთი (1996)
* 25px კრასნოიარსკი, რუსეთი (1997)
* 25px ლოძი, პოლონეთი (1998)
* 25px როზერემი, დიდი ბრიტანეთი (იორკშირიშ აკანი) (2001)
* 25px ინეგოლი, თურქეთი (2002)
* 25px განჯა, აზერბაიჯანი
* 25px კირუნა, შვედეთი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* რუსთავიშ ოფიციალური ვებ–ხასჷლა 
* რუსთავის ისტორია, ავტ. *ნანა ცაკაძე*. *პროექტი [http://ge.lemill.net:8080/Lemill LeMill-ი] *.

## სქოლიო

კატეგორია:რუსთავი
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
კატეგორია:თუდოლენი ქართლიშ აკანიშ ნოღეფი
რუხიშ ლჷმეფი

**რუხიშ მაართა ლჷმაქ** მოხვადჷ 1779 წანას ქორთული (იმერეთი, ოდიში, გურია) დო ბჟადალ კავკაციას თურქეფიშ აკნანწყუა კოალიციეფი შქას.

ლჷმაშენ ისტორიას ბრელი მუთა არაგადე, წყუეფი ჭიჭე რე დო ეკონიაშა ვენდებე. მაგალთო, ოდიშის ცჷმილ კავკაციაშ კათეფიშ სიას ჩინებული რე ალანეფი დო ყივჩაყეფი, ნამუეფით თე ბორჯიშო ისტორიაშე ბრელხანიშ ეშალაფირი რდეს. ოეგებიეთ შილებე ირაგადუასინ, ნამდა კავკაციარეფიშ კოალიციას აწოჸუნდეს აფხაზეფი დო თინემს მომაჸვენჯო გეთხოზჷდეს ჯიქეფი, ჩერქეზეფი, ბალყარელეფი დო ყირიმიშ თათარეფი. თე ჯარიშ უნჩაშო აფხაზეთიშ თარეფი, შერვაშიძეეფი რენა შინელი. დაშკუმალარი რე, კოალიციას ჭიჭე მუდანობათ თურქეფიშ თიაშ მიშაღალა ხოლო.

ბჟადალ-კავკაციური კოალიციაშ აფხაზეთშე ეჸარებაშ ამბექ ოდიშიშ თარი კაცია II დადიანს ქუმურთჷ დო ვარინ, იმერეთიშ მაფა სოლომონ I-ს ქოთხუ მოხვარა დო თიქით იმერეთი დო გურიას შაყარელი ჯარით ოდიშშა გინილჷ. ჯარეფქ ართიანს რუხიშ ჯიხაშ გოხოლუას ქეიაზადეს და ზისხირამ ლჷმაქ ქორთუეფიშ გომორძგუათ გეთუ. გომორძგვილეფს ნტებულეფიშ თელი არტილერიაქ ქასკიდეს.

რუხიშ 1 - ლი ლჷმაშე აფჷ ჭარილი მა-18 ოშწანურაშ ჯოხოშინელი ქორთუ პოეტის, ბესარიონ გაბაშვილს (ბესიკი) პოემა "რუხის ბრძოლა". კლასიკოს ქორთუ მაჭარალიშ, ნიკო ლორთქიფანიძეშ თხობელუა "რაინდები" ხოლო თე ამბეს გართანს.

*რუხიშ მა-2-ა ლჷმაქ* მოხვადუ 1855 წანას, რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმაშ ბორჯის, სოდეთ თურქეფს ვამარიებეს რუსული ჯარ დო ქორთული მილიციაშა, თეშ გურშენ ინგირწყარს თუდო ქუდაჸუნეს დო სანარმანიოწკჷმა გინილეს, მუ ბორჯისჷთ მეჭიშაფილი რუსეფი დო ქორთუეფს ხოლო მერის მარა მალას თელი ომარგალე ქუდატებაფეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ლჷმეფი სამარგალოს 
*რუხის ბრძოლა (ბესიკი, პოემა)
*რუხიშ ჯიხა 

## გჷმორინაფილი ლიტერატურა
*საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973;
**ჩხატარაიშვილი ქ.,* ქსე, ტ. 8, გვ. 519, თბ., 1984

კატეგორია:საქორთუოშ ლჷმეფი
რუხი

**რუხი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენ შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს. წყარმალუ ინგირწყარიშ კვარჩხანი ოძგაშე, ზუგდიდი–გალიშ ოავტომობილე შარას, ზუღაშ დონეშე 100 მეტრა, ზუგდიდიშე 5 კმ, 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 2784 ადამიერი.

ისტორიას ჯოხოშინელიე რუხიშ ჯიხათ დო რუხიშ ლიმეფით.

## ქოძირით თაშნეშე
*რუხი (ისტორიული ნოღა)
*რუხიშ ჯიხა

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
რუხიშ ჯიხა

**რუხიშ ჯიხა** — შქა ოშწანურეფიშ ჯიხაზურგა ბჟადალ საქორთუოს (ასეიანი ზუგდიდიშ რაიონს, ოფუტე რუხიშ ტერიტორიას, ინგირწყარიშ მარძგვანი წყარპიჯის). ეიოგჷ სამარგალოშ თარქ ლევან II დადიანქ. ვახუშტი ბატონიშვილიშ (XVIII ოშწანურა) ჩინებათ, ეიოგეს 1647 წანას, მარა ოეგებიეთ, ჯიხა 10 წანათ წოხოლე ოკო რდას დოკჷდილი. რუხიშ ჯიხა სამარგალოშ სათაროშ ნიშულამი ოფორტიფიკაციე ნოგაფუა რდჷ, თეს ხეს უნწყჷნდჷ მოხუჯური აბანდვალათ. თინა აკმოდირთუ ციტადელიშე დო თუდონი ოზეშე. ციტადელი ჯიხაშ ოორუე ნორთის რე. თიშ მოგჷნძე ოზეშ ჟირხოლო ბოლოს თითო ჸორში რე ერხინილი. ართ-ართი, ოორუე-ბჟადალიშ, ჯიხაშ დონჟონს წჷმარინუანდჷ.

## ლიტერატურა
**ზაქარაია პ.*, საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, ქართი, 1973;
**ბერაძე თ., ზაქარაია პ.*, ქსე, ტ. 8, ხასჷლა 519, ქართი, 1984
**ოსმალური დოკუმენტური წყაროები ანაკლიისა და რუხის ციხეების შესახებ (XVII-XVIII ს.) ქართი. მენცარობა, 1982 .*

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რუხიშ ჯიხა
საბერძნეთი

**საბერძემო** ( ), ოფიციალურო — **საბერძემოშ რესპუბლიკა** ( ) — სახენწჷფო ობჟათე ევროპას მორჩილ აზიაწკჷმა ხურგის. ნანანოღა — ათენი. ოფიციალური ნინა — ბერძენული. საბერძემოს ჯვეში ფარაშ ართული რდჷ დრაჰმა, მარა ასე ქიანა ევრორსხუშ ართ-ართ მაკათური რე დო თეშენი ვალუტა საბერძემოს რე ევრო, მუჭოთ შხვა ევრორსხუშ ქიანეფს.
300px|thumb|ათენიშ აკროპოლისი

საბერძემო იდვალუაფუ ბალკანეთიშ ჩქონს დო ანდამუდანობაშ კოკის. ოსქირონე ხურგი უღჷ ოორუე-ბჟადალშე ალბანეთწკჷმა, ოორუეშე — ოორუე მაკედონია დო ბულგარეთწკჷმა, ოორუე-ბჟაეიოლშე — თურქეთწკჷმა. ბჟაეიოლშე ომძღჷ ეგეოსიშ (თინეფს შქას იკარიაშ დო თრაკიაშ ზუღეფი), ბჟადალშე — იონიაშ ზუღა, ობჟათეშე — სქირონაშქა დო კრეტაშ ზუღეფი.

უნიტარული, საპარლამენტო რესპუბლიკა. ადმინისტრაციულო დორთილი რე 13 პერიფერიათ.

თეხანური საბერძემო — ჯვეში საბერძნეთიშ კულტურაშ მონძე რე, იკოროცხუ ბჟადალიშ ცივილიზაციაშ ონწეთ, დემოკრატიაშ, ფიზიკურ-მათემატიკურ მენცარობეფიშ თარი პრინციპეფიშ, თეატრიშ დო თეხანური ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ ომასქერეთ. დინდარი კულტურული მონძალა დო გეოგრაფიული ორენი საბერძემო მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე უმოსო სუმარელი ქიანა რე.

ქიანაშ ზოხორინლაქ გჷმიცხადუ 1821 წანაშ 25 მელახის. თეიშახ მიშმეშჷ ოსმალეთიშ იმპერიაშ აკოდგინალუაშა.

ორხველჷ გოვითარაფილი სახენწჷფოეფს. ქიანა რე ევროპაშ რსხუშ, ნატოშ, გოეროშ, ევროპაშ სხუნუშ, ეუწო-შ მაკათური. საბერძემოს გაცხადებული რე დემოკრატია დო ართამი ოგიშაგორუე ნება.

## ჯოხოდვალა
* *მარგალურო* - საბერძემოშ რესპუბლიკა
* *ოდაბადურო, ბერძნულო* - Ελληνική Δημοκρατία

## გეოგრაფია
**საბერძემო** – იდვალუაფჷ ობჟათე ევროპას, ბალკანეთიშ ჩქონს. საბერძემო ეგეოსიშ ზუღაშ ძგას რე, ნამუთ ევროპაშ ზუღეფშე ბრელი კოკეფით რე ჩინებული. თეშენი საბერძემოს ბრელი კოკი დო ჩქონი უღჷ. თე კოკეფშე უკაბეტაში რე კრეტა. შხვა კაბეტი კოკი რე: ეუბოა, ლესბოსი, ხიოსი დო შხვა.

## ისტორია
საბერძემოშ ისტორია ართ-ართ ჩინებული რე მოსოფელიშ ისტორიაშე. საბერძემოს ჯვეშ ისტორია უღჷ. 

საბერძემოშ ტერიტორიას ასეიანი დემოკრატიული რესპუბლიკა რე 1975 წანაშ უკული. 1981 წანაშე, ქიანა ევროპაშ რსხუშ მაკათური რე.

## სქოლიო

კატეგორია:საბერძნეთი
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
საინგილო

**საინგილო** — მუხური ფეოდალური ბორჯიშ საქორთუოს, ისტორიული კახეთიშ ოორუე-ელახშე. ისტორიული საინგილო ამდღა აზერბაიჯანიშ ტერიტორია რე. იკათუანს ბელაქანიშ, ზაქათალაშ დო კახიშ რაიონეფიშ ტერიტორიას. ტერმინი „საინგილო“ XIX ოშწანურაშე მოურს დო ჯოხო ინგილოეფით დოხორინელ აბანს. გამაჰმადიანებულ ქორთუს ინგილოს უძახჷდეს, მუთ თურქულო „ახალ მორჯულებულს“ ჯოხო. თაურეშე მოურს ჯოხოეფი „ინგილო“ დო „საინგილო“.

საინგილო აკმოდირთუდჷ (კაკ-ენისელი) დო ელისუშ სასულთანოშე. საინგილოშ ტერიტორია ორდოიან ოშწანურეფს ქორთულ პროვინცია ჰერეთიშა მიშმეშჷ. XI ოშწანურაშ დაჭყაფუს ადმინისტრაციულო მაჭიშ საერისთავოშა მიშეშ. XVI-XVII ოშწანურეფს პოლიტიკურ თირაფეფს კახეთიშ ომაფეს, ოსმალეთიშ დო სპარსეთიშ ირიათოიან აგრესიას დო დაღესტანარ ფეოდალეფიშ გენთხაფეფს მაჸუნჷ თე აკანიშ პოლიტიკურ დო ეკონომიკურ დონთხაფაქ. ინადგურებუდჷ ქორთული მახორობა დო თინეფიშ აბანს იხორუდეს წახურალი ავარეფი დო ლეკეფი. ართ ბორჯის ხვადუდუ ქორთუეფიშ დაჭკორება დო გომაჰმადიანაფა. საინგილოქ გამახორცქჷ კახეთიშ ომაფეს.  XVIII ოშწანურაშ მაართა ნაოთხალს თაქ საეკონიოთ ქუმოხვადჷ ავარიალი (ჭარი, ბელაქანი, კატეხი, თალა, მუხახი, ჯინიხი) დო წახურალი (წახური, ელისუ, სუვაგილო და ყარადულაკი) ლეკეფიშ დუდიშულ თემეფიშ დორსხუაფაქ. ჯგირობუა ვამოჸუნაფუ კახეთიშ მაფეფიშ ცადეფს ელახ კახეთიშ დიხეფიშ დარსხებელო. 1803 წანაშე ჭარ-ბელაქანქ დო ელისუს სასულთანოქ რუსეთიშ იმპერიაშა მიშელჷ. 1830 წანას ცარიზმიქ გაუქვჷ თინეფიშ ზოხორინელობა დო დარსხუ დიო ჭარ-ბელაქანიშ ოლქი, 1840 წანას - ბელაქანიშ მაზრა, ნამუთ ადმინისტრაციულო საქორთუო-იმერეთიშ გუბერნიაშა მიშმეშჷ. 1842 წანას ზოხო ოლქო გინართინეს. 1860 წანაშე რდჷ ზაქათალაშ ოკრუგი დო მიშმეშჷ დაღესტანიშ ოლქიშა. 1921 წანაშე აზრბაიჯანიშ სსრ-შ ფარგალეფს რე. 
ამდღანერი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ გორთუალათ საინგილო იკათუანს აზებაიჯანიშ რესპუბლიკაშ ბელაქანიშ, ზაქათალაშ დო კახიშ რაიონეფიშ ტერიტორიას.

## ლიტერატურა
**ბერძენიშვილი ნ.,* აღმოსავლეთ კახეთის წარსულიდან, მის წგ-ში:საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 3, ქართი, 1966;
**დუმბაძე მ.,* აღმოსავლეთ კახეთის (საინგილოს) ისტორიიდან, ქართი, 1953;
**პაპუაშვილი თ.*,ჭარ-ბელაქანი, ქართი, 1972;
**პაპუაშვილი თ.*, ქსე, ტ. 8, ხს. 663, ქართი, 1984

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გიორგობის დღესასწაულს საინგილოში განსაკუთრებულად აღნიშნავენ // Fact.ge
* ინგილოები - "სტრატეგიული ძმობის" მსხვერპლნი // Fact.ge 
* ყველაფერი ჰერეთის (საინგილო) შესახებ // hereti.webnode.com

კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული მუხურეფი
სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი

**სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი** — აკანი ბჟადალ საქორთუოს, იკათუანს ისტორიულ–გეოგრაფიული პროვინციეფიშ სამარგალოშ დო შონეშ (ჟიმოლენი შონეშ) ტერიტორიეფს. რეგიონიშ ოერეფოშქარე კოდი რე GE-SZ.

## ადმინისტრაციული დორთუალა
სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანშა მიშმურს საქორთუოშ კანონდვალათ გოხურგილი გეჸვენჯი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართურეფი:

## ზოგადი ჩინებეფი
აკანიშ ფართობი აკმადგინანს 7441 კვ.კმ-ს, მახორობა 330 761, მახორობაშ მეჭედალა 1 კვ.კმ-ს — 44,45 კოჩის. აკანიშ ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ზუგდიდი. აკანს 500 დოხორელი პუნქტი რე, თენეფ შქას:

* **[[ნოღა]]** — 8: აბაშა, ზუგდიდი, მარტვილი, სანაკი, ფუთი, წალენჯიხა, ხობი, ჯვარი.
* **[[დაბა]]** — 2: მესტია, ჩხოროწყუ.
* **[[ოფუტე]]'' '— 490.

== გეოგრაფია ==
სამარგალო-ჟიმოლენი შონე აკანი იდვალუაფუ [[საქორთუო]]შ ცენტრალურ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. რეგიონიშ ტერიტორია საქორთუოშ ტერიტორიაშ 10,6 % რე, მუთ აკმადგინანს 7,4 ვითოშ კვ. [[კმ]]-ს, თე მუნაჩემით სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ რეგიონს მაჟირა აბანი უკინებუ საქორთუოშ რეგიონეფს შქას, ტყალეფს უკინებუ 3,01 ვითოშ კვ. [[კმ]], ანუ რეგიონიშ ედომუშამი ფართობიშ 40,7 %.

ბჟადალშე სამარგალო-ჟიმოლენი შონეს [[აფხაზეთი]] დო [[უჩა ზუღა]], ოორუეშე [[თარი წყარგჷმართალი ქჷნდჷრი]], ოორუე-ბჟაეიოლშე დო ბჟაეიოლშე [[რაჭა-ლეჩხუმიშ დო თუდოლენი შონეშ აკანი]] (ადმინისტრაციული თანჯა [[შონეშ ქჷნდჷრი|შონეშ]], [[ეგრისიშ ქჷნდჷრი|ეგრისიშ ქჷნდჷრს]] დო [[ასხიშ მასივი|ასხიშ მასივს]] რე), ობჟათე-ბჟაეიოლშე [[იმერეთიშ აკანი|იმერეთიშ]] დო ობჟათეშე [[გურიაშ აკანი]] უხურგანს.

ჟინი შონეშ ტერიტორიაშ 96 % ზუღაშ დონეშე 1000 მ-ს, 65,8 % 2000 მ-შე მაღალს იდვალუაფუ. ზომიერი კლიმატი, ორთაშობური სისქვამე დო თხილერი ფაუნა ზოთონჯიშ დო ზარხულიშ ტურიზმიშ გოვითარაფაშ საშუალებას ირზენს.

==აბანობური მუშითმართუალა==
აკანიშ ადმინისტრაციული ართურეფი რე: 1 მუშითმამართვალი ნოღა დო 7 მუნიციპალიტეტი. აკანს სახენწჷფო მართუალას ახორციალენს საქორთუოშ პრეზიდენტიშე დოშანაფილი სახენწჷფო რწუმებულ-გუბერნატორი. თე პოსტის, ნამუქჷთ მუშაღალირქ იჸუ 1995 წანაშ ქირსეთუთას, ამდღარშახ მუშენდეს:

* [[1995]] — [[ბონდო ჯიქია]]
* [[2000]] — [[ლერი ჭითანავა]]
* [[2004]] — [[გიგი უგულავა]]
* [[2005]] — [[მიხეილ არდია]]
* [[2007]] — [[ზაზა გოროზია]]
* [[2011]] — [[გურამ მისაბიშვილი]]
* [[2012]] — [[ზაზა გოროზია]] (მაჟირაშა)
* [[2013]] — [[თენგიზ გუნავა]]
* [[2013]] — [[ლევან შონია]] (ამდღარშახ)

== გალერეა ==
**ზუგდიდი''':


Dadiani Palace Museum30.06.2009.jpg|ზუგდიდიშ ისოტრიულ–არქიტექტურული მუზეუმი (სერით)
Church in Zugdidi1.jpg|"ღვთისმშობლის შობის სამელობის ეკლესია", ზუგდიდი
Zugdidi1.jpg|პარკი ზუგდიდის
Botanical garden (Zugdidi).jpg|ზუგდიდიშ ბოტანიკური ბაღი
Dadiani Palace Museum, Zugdidi.jpg|დადიანეფიშ მუზეუმი


## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოაკანე ადმინისტრაციაშ ვებ-ხასჷლა 
* რეგიონიშ რუკა 

კატეგორია:საქორთუოშ აკანეფი

კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანი
სან-მარინო

**სან-მარინო** (), ოფიციალურო — **სან-მარინოშ რესპუბლიკა** () დო თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ **სან-მარინოშ უჯეგაში რესპუბლიკა** () — მოსოფელიშ ართ-ართი არძაშე ჯუკუ სახენწჷფო აპენინიშ ჩქონს, ევროპაშ ობჟათე ნორთის. ქიანა ირდიხაშე გოხუგელი რე იტალიაშ ტერიტორიათ. სან-მარინო მუში ასეიანი ხურგეფით — ევროპაშ არძაშე უჯვეშაში სახენწჷფო რე. სან-მარინო აცხადენს, ნამჷ-და რე მოსოფელიშ უჯვეშაში სუვერენული სახენწჷფონ. 

სან-მარინო ვაკათ ვართ ნატოს დო ვართ ევრორსხუს, მარა თე ეკონიაწკჷმა ღილე ხურგეფი უღჷ, თიწკჷმა საბაჟო რსხუთ დო მიშმურს ევროზონაშა დო უღჷ ევროშ ემისიაშ დო მონეტეფიშ დორხველი ვარიანტიშ მოჭკირუაშ ნება.

## ჯოხოდვალა

* **ოფიციალურო:** სან-მარინოშ რესპუბლიკა.
* **ოდაბადურო** - Repubblica di San Marino.
**ეტიმოლოგია** მოურს დალმაციარი ქუაშმათოლარი მარინუსშე, ნამუთ ქირსიანობაშ გურშენ თხოზინელი რდჷ მუშ ქიანას დო ონტებელქ აჸუ იტალიაშა. თაქ მუქ ქჷდარსხუ ოხვამე, უკულიანშო გეკჷდჷ ჯიხა. მოგვიანაფათ კათოლიკურ ოხვამექ ჯეგეთ დონათჷ მარინიშ ჯოხოთ. 

## გეოგრაფია

ქიანა იდვალუაფუ აპენინიშ ჩქონს, იდვალუაფუ იტალიაშ დინოხოლე. ფართობი რე 60 კვ.კმ. 

## სახენწჷფო

სახენწჷფო სისტემათ რე რესპუბლიკა. დღასანწალი რე 3 ეკენია, რესპუბლიკაშ დორსხუაფაშ დღა (301წ). სახენწჷფოშ მადუდური რე 2 კაპიტან-რეგენტი. კანონიშდუმადვალუ ორგანო რე ართპალატამი პარლამენტი (60 მაკათური). ადმინისტრაციულო ირთუ 9 კომუნათ (castello).

## დემოგრაფია

მახორობა რე 35,436 კოჩი, თენეფშე 91% სანმარიონოალეფი, 9% იტალიარეფი. ოფიციალური ნინა რე იტალიური, რელიგია - კათოლიციზმი. ნანანოღა რე სან-მარინო (4.300). 

## ისტორია

1862 წანას გინირთჷ დუდიშულ ქიანათ იტალიაშ პროექტორატიშ თუდო. 1947-1986 წანეფს ქიანას დუდენდჷ მეკვარჩხანე ცენტრისტული კოალიცია, უკული კომუნისტური დო ქირსიან-დემოკრატიული.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* გალენურ საქვარეფიშ დო პოლიტიკაშ სახენწჷფო სამელამოსო
* ცთა-შ ფაქტეფიშ კჷრბი სან-მარინოშ გეშა 
*  от *UCB Libraries GovPubs*
* 
* 
* Visit San Marino  — ტურიზმიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:სან-მარინო
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
საშა გეგეჭკორი

მინი|საშა გეგეჭკორი
**საშა გეგეჭკორი** — რევოლუციონერი, ბოლშევიკი. დებადჷ 1887 წანას ქუთეშიშ გუნერნიაშ სანაკიშ მაზრაშ ოფუტე ნაოღალევს (ამდღანერი მარტვილიშ მუნიციპალიტეტის), ჟინოსქუა გეგეჭკორეფიშ ფანიას. 1902 წანაშე რევოლუციuრ ყარაფის ოხოლჷ. 1908 წანას კომუნისტურ პარტიაშა მიშმურს. რევლუციაშ უკული, 1918 წანაშე საქორთუოშ **მენშევიკურ თარობას** დო რუსეთიშ **ჩე ყარაფის** ონირზუდჷ. რდჷ ბჟადალ საქორთუოშ პარტიულ კომიტეტიშ მალჷმორი შტაბიშ ხემანჯღვერი.

1928 წანას დუდი იჸვილჷ.

## ლიტერატურა
* შსს არქივი // თუშურაშვილი ო., ჯახუა ი., საუკუნის საქართველოს შინაგან საქმეთა და უშიშროების მინისტრები, თბ., 2013, გვ. 41-43 

კატეგორია:ქორთუ პოლიტიკოსეფი
სიცილია

250px|thumb|right|სიცილია
150px|thumb|right|სიცილია
**სიცილია** (სიცილიურო დო იტალიურო: *Sicilia*) — იტალიაშ ავტონომიური რეგიონი. სიცილიას იტალიაშ შხვა რეგიონეფიშ გეშე არძაშ უმოსი ტერიტორია უკებუ 25,708 კმ² დო ჸუნს ხუთი მილიონი მახორუ. სიცილია რე სქირონაშქა ზუღაშ უდიდაში კოკი. სარდინიაწკჷმა ართო სიცილია ოფიციალურო იკოროცხუ კოკურ იტალიაშ რეგიონო.

ოვარაჭე შარეფწკჷმა სიახოლაშ გეშა, ისტორიულო სიცილიას უკებუდუ სტრატეგიული აბანი. თე ტერიტორია მირჩქინუაფუდუ დიდი საბერძენოშ (ბერძ.: Μεγάλη Ελλάς, ლათ.: Magna Graecia) მუხურო, ციცერონიშ ეჭარუათ სირაკუზა რდჷ ჯვეში საბერძნეთიშ უდიდაში დო უსქვამაში ნოღა.

ამდღა სიცილია იტალიაშ რეგიონი რე, მარა ჯვეშო თინა რდჷ დუდიშული სიცილიაშ ომაფე, ნამუთ იმართუდუ პალერმოშე. დუდშე სიცილიაშ ბუნტეფშახ, ომაფე მართუნდჷ კოკის, იტალიაშ კაშ ჩქონს დო მალტას. უკული თიქ გინირთჷ ჟირ სიცილიაშ კათ, ნამუსჷთ მართჷნდეს ბურბონეფი დო ნამუშ ნანანოღა რდჷ ნეაპოლს. იტალიაშ აკოზგუმონჯუაშ უკული გემშართჷ იტალიაშა დო ამდღა რე ავტონომიური რეგიონი.

სიცილიას უღუ მუშ დიდარი კულტურა, სამუარხე, არქიტექტურა დო ქოთ მუში ნინა. სიცილიაშ ეკონომიკა უმოსო გეპონუ აგროკულტურას (უმოსო ფორთოხალი დო ლიმონიშ პლანტაციეფი); თაქიან ატმოსფერო დო ტატალა მითმიტყურუანს ბრელ ტურისტის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Sito della Regione Siciliana 
* Sicilia per il Turismo 
* Arca dei Suoni Archivio sonoro digitale on-line del CRICD - Centro Regionale per l'Inventario, la Catalogazione e la Documentazione dei Beni Culturali della Regione Siciliana

სიციალია
კატეგორია:იტალიაშ კოკეფი
კატეგორია:სქირონაშქა ზუღაშ კოკეფი
სიჭინავეფი

**სიჭინავეფი** — გვარი. საქორთუოშ გვარეფს 53-ა აბანი უკინებუ. საქორთუოშ მახორუეფიშ ეკონია ეჭარუათ ჩქინ ქიანას 6102 სიჭინა რე
თამთა სიჭინავა - ლესიჭინეს დემოგრაფია http://lemill.net/content/webpages/10d310d410db10dd10d210e010d010e410d810d0-3/view
. ოხორანა ნოღეფს: ჩხოროწყუ, ზუგდიდი, ხობი, წალენჯიხა; ოფუტეეფს: ლესიჭინე, ზანა, დარჩელი, ჯიხაშკარი, კახათი, ნოჯიხუ, ანარკია, ახუთი, ახალი ხიბულა, თუდოლენი ქვალონი, საქუჩულორიო, ბია სიჭინავა - http://geogen.ge.

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთული გვარეფი
სკერი

**სკერი** ნოტყი რე (ქორთ. ქურციკი) ქალამეფიშ ფანიაშ სკერეფიშ გიმენფანიაშე. ოხორუ უღუ წოხოლენი, შქა დო ცენტრალური აზიას. ჯვეშო  საქორთუოს ხოლო რდჷ (შირაქიშ, ელდარიშ, სამგორიშ დო გარდაბანიშ ვეეფს), მარა გეშაჭყორდუ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ქალამეფი
სოჭი

thumb|სოჭი
thumb|175px
**სოჭი** (; ) — ნოღა რუსეთი, უჩა ზუღაშ პიჯის.რე რუსეთიშ გჷშარჩქინელი ოკურორტე ნოღა. ანდა ისტორიული წყუშ მეჯინათ ამდღანერ სოჭაშ აკანს ოხორანდეს ჩერქეზული ტომეფი, მარა რუსეთიშ კავკაციაშა მიშულას მაჸუნუ სანწალო ლჷმაქ ჩერქეზეფს დო რუსეფს შქას. ლჷმაქ გეთუ, მუსხითირენ წანაშ უკული, რუსეთიშ გომორძგუათ. ჩერქეზეფიშ დიდ ნორთიქ გეშაჭყორდჷ შკირენათ დო ლჷმათ, ნორთიქ აძულებურქ იჸუ თურქეთიშა გინურთუმუდჷკონ. ამდღა, ჩერქეზეფს ჸუნა ბრელ მაკათურამი დიასპორა თელი ქიანას: თურქეთის, ააშ-ს, გერმანიას დო ათაშ უკული. 

საქორთუო რე ართ-ართ ქიანა, ნამუქჷთ 2011 წანაშ ზარხულს აღიარჷ ჩერქეზეფიშ გენოციდი.

კატეგორია:რუსეთიშ ნოღეფი
სლოვენია

**სლოვენიაშ რესპუბლიკა** (სლოვ. Republika Slovenija) — ქიანა ცენტრალური ევროპაშ ობჟათეშე. ბჟადალუშე ომძღჷ იტალია, ოორუეშე ავსტრია, ოორუე-ბჟაეიოლშე უნგრეთი, ბჟაეიოლშე დო ობჟათეშე ხორვატია, ობჟათე-ბჟადალუშე ადრიატიკაშ ზუღაშა უღუ გჷშაულარი. სლოვენია ევრორსხუშ, ანო-შ დო ნატოშ მაკათური რე.

## ჯოხოდვალა

* **ოფიციალური**: სლოვენია.
* **ოდაბადური**: Slovenija.
* **ეტიმოლოგია**: ქიანაშ ჯოხო სლავური ჯინჯიშ რე დო შანენს „სიტყვას“, ვარა „დიდებას“.

## გეოგრაფია

ქიანა იდვალუაფუ ბალკანეთიშ ჩქონიშ ოორუეშე. ფართობი 20.273 კვ.კმ. რე.

## სახენწჷფო

* **სახენწჷფო სისტემა**: რესპუბლიკა.
* **სახენწჷფოშ მადუდური**:პრეზიდენტი დანილო ტიურკი (2007).
* **თარობაშ დუდმახვენჯი:** პრემიერ-მინისტრი ბორუთ პაჰორი.
* **კანონიშდუმადვალუ ორგანო**: ართპალატამი პარლამენტი (90 მაკათური).
* **ადმინისტრაციული დორთუალა**: 182 მუნიციპალიტეტი (obcina) დო 11 ნოღა (mestna obcina).

## დემოგრაფია

* **მახორობა** — 2,053,355 ვითოში (2009), თენეფშე 88% სლოვენეფი, 3% ხორვატეფი, 2% სერბეფი, 1% ბოსნიარეფი.
* **ოფიციალური ნინა** — სლოვენური (91%). რეგიონული ნინეფი: უნგრული დო იტალიური. შხვა გოფაჩილი ნინეფი: სერბული, ხორვატული.
* **რელიგია** — კათოლიციზმი.
* **ნანანოღა** — ლიუბლიანა (258 ვითოში).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*სლოვენია *UCB Libraries GovPubs*-შე
*"ფაქტეფი სლოვენიაშე”

### თარობა
*Slovenia.si 
*სლოვენიაშ რესპუბლიკა ოფიციალური ინსტიტუტეფი

### შარალუა
*სლოვენიაშ ტურისტული პორტალი 

### სიახალეეფი
*სლოვენიაშ პრესაშ სააგენტო . სიახალეეფი ინგლისურო

კატეგორია:სლოვენია
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
სტამბოლი

[thumb|right|[გალათაშ გინაჯინუ]]

**სტამბოლი** (თურქ. İstanbul) — თურქეთიშ არძაშე დიდი ნოღა. ისვალუაფუ ბოსფორიშ საროტის ონიშოლწკჷმა „ორქოშ ქა“ (თურქ. Haliç), ქიანაშ ოორუე-ბჟადალშე. ოფიციალურო მუჭოთ თეშინ, სტამბოლი ევროპული ნოღათ იშინუაფუ, შილებე მუშ კჷნოხონ კონსტანტინოპოლიშ, ელახ რომიშ იმპერიაშ ნანანოღაშ გეშა. 2000 წანაშ ეკოროცხუათ ნოღაშ მახორობა რდჷ 8.803.468 კოჩი (10.018.735 აგლომერაციას). სტამბოლი ევროპაშ არძაშე დიდი ნოღეფს შქას რე. ნოღაშ გეოგრაფიული კოორდინატეფი რე 41° N 28° E. სტამბოლი რე სტამბოლიშ პროვინციაშ ნანანოღა.

ბერძენი კოლონისტეფიშ მაართა ოხორექ ბიზანტიური ჯოხო, მუნეფიშ ლიდერი მეგარელი ბიზაშე მიღ.  ახ.წ. 324 წანას თიქ ელახ რომიშ იმპერიაშ ნანანოღათ გინართინუ იმპერატორი კონსტანტინე დიდიქ. ბიზანტიუმს ნოვა-რომა ქიგიოდვეს, მარა თაქიან მახორუეფს თე ჯოხოქ ვამოხვადეს ჸუჯის ჯგირო დო ნოღაქ მალას ჩინებულქ იჸუ, მუჭოთ კონსტანტინოპოლი -„კონსტანტინეშ ნოღა“. რომიშ დო ბჟადალ რომიშ იმპერიაშ დონთხაფაშ უკული კონსტანტინოპოლქ გინირთჷ ბიზანტიაშ იმპერიაშ ნანანოღათ. ბიზანტია კულტურულო ბერძენული იმპერია რდჷ დო ბერძენული ორთოდოქსული ქირსიანობაშ ცენტრო გინირთჷ რომშე მოსოფუაშ უკული. თე ბორჯეფს იკიდუ თაქ ბრელი ოხვამე დო მონასტერქ, ართ-ართი რე - აია სოფია. კონსტანტინოპოლიშ პატრიარქიშ, ბერძნული ორთოდოქსული ეკლესიაშ შურიელი ლიდერიშ ხვისტა ამდღარშახ სტამბოლს სქიდუ.

1453 წანას კონსტანტინოპოლი ოსმალეფიშ იმპერიაქ გეჭოფუ დო მალას თე იმპერიაშ ნანანოღათ გინირთჷ. ეჭოფუაშახ თურქეფი ნოღას სტამბოლს უძახჷდეს, მარა ოფიციალურო ქუსტანტანია (القسطنطنية) გჷმირინუაფუდჷ, მუთ არაბულო „კონსტანტინეშ ნოღას“ ჯოხოდ. ნოღას ოფიციალურო სტამბოლქ 1930 წანაშ 28 მელახის გიადუ. 

**ეტიმოლოგია**

ამდღა თურქული ჯოხო რე İstanbul (ისტანბული). ჯოხოქ მორთ ბერძნული ფრაზაშე „εἰς τὴν Πόλιν“ (ისტიმ ბოლინ), ეგურ დიალექტშა „εἰς τὰν Πόλιν“ (ისტამ ბოლინი), მუთ „ნოღას“, „ნოღაშა“, ვარ და „ნოღაშ ცენტრის“.

ნოღაშ მაართა ჩინებული ჯოხო რე ბიზანტი. 330 წანაშ 11 მესის რომაარი იმპერატორქ კონსტანტინე I-ქ ნოღა ელახ რომიშ იმპერიაშ ნოღათ გინაშქუ დო თის ნოვა რომა (რუმ. Nova Roma — „ახალ რომი“) ქიგიოდუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official website of Istanbul Governorship
*Official website of Istanbul Metropolitan Municipality
*Istanbul Metropolitan Municipality: Interactive aerial photos (maps) of Istanbul from 1946, 1966, 1982 and 2005 

 
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალა ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:სტამბოლი
კატეგორია:უჯვეშაში ნოღეფი
კატეგორია:თურქეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ უდიდაში ნოღეფი
კატეგორია:წიმინდე ნოღეფი
კატეგორია:ბიზანტიაშ იმპერია
კატეგორია:ევროპაშ კულტურული ნანანოღეფი
ტობავარჩხილი

**ტობავარჩხილი** —  კარული ტობა წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, ეგრისიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათე კართეს, ზუღაშ დონეშე 2650 მეტრაშ სიმაღალას. სარკეშ ფართობი — 0,21 კმ.², წყარმაშაყარუ აუზიშ ფართობი — 1,12 კმ.², უდიდაში სიტომბა — 35 მ., ოშქაშე სიტომბა — 15,8 მ., წყარიშ მუდანობა — 3,3 მლნ. მ.³. ირდუ თირიშ, ჭვემაშ დო დიხაშთუდოლენი წყარით. ტობა გჷმჷმალი რე. წყარიშ დონე დაბალი რე ზოთონჯის, მაღალი რე — კვირკვეს. წყარი ლიგე რე.  ჩხომი ვა ხე.

## ლეგენდა
ლეგენდაშ მეჯინათ ტობაშ ჩილამურცალი წკონდა წყარიშ შუმა ვარჷნი, ხეშ ინოწაწაფა ხოლო ვაშინერდჷ. ართშა ჭყიშის ტობაშა ქუა ქინუჸოთამჷ დო თეშ გურშენი თიცალი მერმენწა ქარბორია გეტახელე, ჭყიში მუში ორინჯამო ტობას ქინუნწყუაფჷ. ტობაშ ქვინჯი ვარჩხილით რდჷ ფორილი. თე ვარჩხილს ჭინკეფი დო ქაჯეფი თხილანდეს. თიშენი რე ტობას ტობავარჩხილი გიოდვესჷნი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ტობავარჩხილი - სამოთხე დედამიწაზე , გაზეთი „კვირის პალიტრა“, 06-10-2010.
* ფოტო
* წეკითხით უმოსი 

## წყუეფი
*
*
* აკმადგინალი *ე. ვირსალაძე*, **ხალხური სიბრძნე**, ტ. III, , 1964

კატეგორია:ტობეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ტობეფი
კატეგორია:სამარგალოშ ტობეფი
კატეგორია:ტობეფი
ტრაპიზონი

**ტრაპიზონი** (თაშნეშე **ტრაბზონი**, ჯვ. **ტრაპეზუნდი**; კლას. ბერძნ. Τραπεζοῦς, ალმ. ბერძ. Τραπεζούντα, თურქ. Trabzon) — ნოღა უჩა ზუღაშ წყარპიჯის ალმახანური თურქეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, ტრაპიზონიშ პროვინციაშ ნანანოღა; ისტორიული ტრაპიზონიშ იმპერიაშ ნანანოღა. იდვალუაფუ ბათუმშე სტამბოლშა მიმალ შარას. 

ნოღაშ მახორობა აკმადგინანს 214.949 ადამიერს (2000 წანაშ მუნაჩემეფით).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Governorship of Trabzon
* Uzungöl in Trabzon
* Karadeniz Technical University 
* Trabzon Weather Forecast Information 
* Historical postcards of Trabzon 
* Photos of Trabzon city 
* History of the Santuary - Santuario di Santa Maria di Trebisonda - Storia Cronache Aneddoti - 3 volumi - (in Italian only)
ფახულანი

**ფახულანი** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის, იდვალუაფუ წყარმალუ ინგირიშ მარძგვანი პიჯის. ზუღაშ დონეშე 200 მეტრას. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 273 ადამიერი.

## ისტორია
ფახულანი ისტორიულ წყუეფს მაართათ იშინუაფუ XIII ოშწანურას.

## ლიტერატურა

## სქოლიო

კატეგორია:წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ფეისბუქი

**ფეისბუქი** (ინგლ. Facebook) რე სოციალური რშვილი დო ვებსაიტი. ფეისბუქიქ დირსხუ 2004 წანაშ ფურთუთას დო რე Facebook, Inc-იშ დორხველობას. 2011 წანაშ მუნაჩემეფით, ფეისბუქის ჸუნც 600 მილიონიშ უმოსი აქტიური მახვარებუ. მახვარებუეფს შეულებუნა პერსონალური პროფილიშ დორსხუაფა, შხვა მაკათურეფიშ გეძინა, მუჭოთ მაჸალეფინ თეშ, მესიჯეფიშ ჯღონუა. მაკათურს შეულებჷ აკათას რშვილს ნოღაშ, ოხანდებელ აბანიშ, სკოლაშ ვარ-და რეგიონიშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ. მაკათურეფს შეულებუნა ართნერი ინტერესეფი უღუნ ფერი მახვარებუეფიშ ბუნას აკათანინ.

ფეისბუქი დარსხუ მარკ ცუკერბერგიქ მუში კოლეჯიშ მაჸალეეფწკჷმა დო ოინფორმაციე მენცარობაშ სტუდენტეფწკჷმა ართო, ედუარდო სავერინწკჷმა, დასტინ მოსკოვიცწკჷმა დო კრის ჰაგისისწკჷმა ართო ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ სტუდენტალაშ ბორჯის.

2009 წანაშ ღურთუთას Compete.com-ქ გჷმაბჟინუ რეიტინგი, ნამუშ მეჯინათ ფეისბუქი რდჷ არძოშ უმოსო გოფაჩილი სოციალური რშვილი მოსოფელს. 2010 წანაშ გჷმათუთას ამერიკაშ აკოართაფილ შტატეფს ფეისბუქის ჸუნდჷ 135.1 მაძირაფალი. Social Media Today-შ მუნაჩემეფით, 2010 წანაშ პირელს ააშ-იშ მახორობაშ 41.6% რდჷ ფეისბუქიშ მაკათური.

ფეისბუქიშ უმენტაშ ღალა მუმშურს რეკლამეფშე. ფეისბუქიშ ოფიციალური ალმარენჯი რე მაიკროსოფტი (Microsoft) რეკლამეფიშ გჷმობჟინაფაშენ. ფეისბუქის უღჷ ოფისეფი 12 ქიანას, სოდეთ მუშენს 1700 კოჩი. მარკ ცუკერბერგიშ დორხველობას რე კომპანიაშ 24%.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Collected news and commentary at *[[The New York Times]]*
* Facebook news and reviews at *[[The Daily Telegraph]]* (London)
* Hits chart between Facebook and Google
* Facebook Founder Finds He Wants Some Privacy, in *The New York Times*, December 3, 2007
* Facebook Privacy: 10 Settings Every User Needs to Know, by Stan Schroeder, February 7, 2011]

## სქოლიო

კატეგორია:ონლაინ სოციალური რშვილეფი
კატეგორია:Facebook
კატეგორია:ონლაინ რშვილეფი
ფიტარეთიშ მონასტერი

200პქ|მინი|მარჯვნივ|ფიტარეთიშ მონასტერიშ საართო გინაჯინუ
**ფიტარეთიშ მონასტერი** — მონასტერი საქორთუოს, ქვემო ქართლიშ აკანიშ თეთრი წყაროშ მუნიციპალიტეტიშ ტერიტორიას  წყარმალუ ქციაშ ლეხერს. ფიტარეთი იდვალუაფუ ქართიშე 100 კილომეტრიშ მოშორაფათ, თეთრი წყაროშ ობჟათე-ბჟადალიშ ჸურე 12 კილომეტრის.  

ფიტარეთი მოქმედი მონასტერი რე, ნამუთ მიშმურს **მანგლისიშ დო წალკაშ ეპარქიაშ** დაქვემდებარებაშა. მონასტერიშ დორცხუაფა ლაშა გიორგიშ ფარანს რე მერსხუაფილი დო ითარიღებუ 1213-1222 წანეფით. მონასტერიშ კომპლექსიშა მიშურს: ეკლესია, სამრეკვლო, მარანი, გალუანი, სასაფლა დო შხვადოშხვა დანიშნულებაშ შენობეფიშ აკოცჷმილი კომპლექსეფი. 

მონასტერიშ ართ-ართ კიდალას რე მიკნაჭარა, ნამუშ მეჯინათ ირკვიებუ, ნამდა ფიტარეთიშ მონასტერიშ აკოცჷმილი კომპლექსი ერცხილ აფუ გიორგი ბრწყინვალეშ ამირეჯიბის, ქავთარ ჯაფარიძეს (ათე ჯაფარიძეეფ იკოროცხუდეს  ბარათაშვილეფიშ წჷმოხონეფო). ომონასტერე კომპლექსი უკულიან ოშწანურეფს ხოლო ბარათაშვილ-ორბელიანეფიშ დორხველობას რდჷ. მონასტერი იკოროცხუდუ თინეფიშ სასაფლა აკანო, თიშენ ნამდა თექ ნთხორილ რე თე გვარიშ მუსხითირენ მუწმარინაფალი.

## ლიტერატურა

* ვ. ბატონიშვილი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა, ტ. IV, თბ., 1973 წ.
* გ. მჭედლიძე, ფიტარეთის მონასტერი, თბ. 2009 წ.
* ე. თაყაიშვილი, სომხით-საორბელიანოს წარწერები, ნაწ. II, პარიზი, 1929 წ.
* პ. ზაქარაია, ქართული ხუროთმოძღვრება, XI-XVIII სს. თბ., 1990 წ.
* გ. მჭედლიძე, ფიტარეთი, დიდგორი, თბ., 1991
* ვ. ბერიძე, ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ., 1974 წ.
* გ. ჩიტაია, ფიტარეთისა და გუდარეხის საფლავის ქვები, საქართველოს მუზეუმის მოამბე, ტ. III, 1926 წ.
* პაპუნა ორბელიანი, ამბავნი ქართლისანი, თბ. 1981 წ.
* ფიტარეთი – საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ფიტარეთის ღვთისმშობლის ტაძარი
* www.dzeglebi.ge – ფიტარეთის ღვთისმშობლის ტაძარი
* ფიტარეთის მონასტერი და ხულუტის ციხე 
* www.orthodoxy.ge – ფიტარეთი
* ალგეთის ხეობა: კულტურული ძეგლები ''(მომზადებულია ირინე შოთაშვილის მიერ)''
* ფიტარეთი
* ფოტოგალერეა
ფლემიშური ნინა

**ფლემიშური ნინა** (ჰოლანდიურო: Vlaams) რე პოპულარული ვა-ფორმალური ტერმინი, ნამუთ გიმირინუაფუ ბელგიაშ ჰოლანდიურიშ ოშინალო. ლინგვისტეფი-შქას ტერმინი ’ფლემიშური’ გიმირინუაფუ ჰოლანდიურიშ ჟირი დიალექტიშ ოშინალო, კონკრეტულო, ალალეშ (თაშნეშე ბჟაეიოლუ) დო დალიერი ფლემიშური.თე ზიტყვა, გიმირინუაფუ, თაშ გედვალირი, ’ტუსენტაალ’-იშ ოშინაფალო. ’ტუსენტაალი’ რე ჰოლანდიური სოციოლექტი, ნამუს რაგადანა ბელგიასინ, ვარა ბელგიაშ ჰონალნდიური სტანდარტული ნინაშ ვარიაციაშ ოშინაფალო.

## ეტიმოლოგია
ტერმინი ფლემიშ მოურსუ ფლანდერეფიშ საგრაფოშე, უმოს კონკრეტულო, შქა ჰოლანდიაშე - ჶლამიშჩე-შე vlāmisch, vlemesch). ჯოხო ფლანდერიშ საგრაფო თითონ მაართათ რდჷ დანტკიცებული გენტის, 1237 წანას, დო ეტიმოლოგიურო თე სიტყვა მოურს ’ფლანდრი’ (‘Flandr’), ნამუთ ჯვეშ ჰოლანდიური ნინას შანენდუ - ’თინა, ნამუთ ნწყვილი რე/წყარით ფორილი დიხა.

## ჰოლანდიური ფლანდრიას
**ალალეშ ფლანდრიული**

**დალიერი ფლანდრიული**

ჰოლანდიური რე უმეტაშობაშ ნინა ბელგიას. თე ნინაშა ბელგიას იჩებუ მახორობაშ სუმ-ნოხუთარი. თეშ შხვადოშხვა დიალექტეფს უღუ მუსხითირენ ლექსიკური დო ჭიჭეთ გრამატიკული მუშობურეფი, ნამუთ აშხვანერენს თენეფს სტანდარტული ნინაშე. მუჭოთ ნიდერლანდეფსინ, სტანდარტული ჰოლანდიურიშ პრონაუნსი  ითირუ აკინიშობური დიალექტეფიშ გოულათ.  
 
ჰოლანდიურიშ არძო დიალექტი, ნამუდგას იჩიებუნა ბელგიასინ (ალალეშ ფლემიშურიშ გალე) ირაგადუაფუ ჰოლანდიაშ სამეძობლო რაიონეფს ხოლო. თე ბორჯულო ალალეშ ფლანდრიულს უღუ საერთო ელემენტეფი მუჭოთ ბრაბანტიკული თეშ დალიერი ფლემიშურწკუმა. სტანდარტული ჰოლანდიური ბაზირებული რე ჰოლანდიკური დიალექტის (ირაგადუაფუ ჰოლანდიაშ ბიჟღეთის  დო ნარკებ ხარისხით რე ბრაბანტიული, ნამუთ რე დომინანტი ჰოლანდიური დიალექტი ფლანდრიას დო ობჟათე ჰოლანდიას.  

"ფლემიშური" ხოლო შილებე შინებული რდას ბელგიას რაგადაფილი ჰოლანდიურშე, ნამუთ ძალიერაშო ქოგუ სტანდარტული ჰოლანდიურს, ნამუსუთ იჩიებუნა ნიდერლანდეფსინ. თარი შხვანერობა თე ჟირ-შქას რე ტონალობა დო კანკალე ზიტყვეფიშ დო ზმნიზედეფიშ პოპულარობა. ჭარუას, კერძოთ, სპელინგის, მუთუნნერი შხვანერობა ვარე. თაშინ ნამდა, კანკალე ზიტყვა, ნამუთ უმოსო ირაგადუ ფლანდრიასინ, შილებე შინაფილი რდას მუჭოთ ’ფლანდრიული’ თიშ უმკუჯინუო, ნამდა თენეფი რენა სტანდარტული ჰოლანდიური დო ჰოლანდიური ნინაშ ზიტყვეფიშ ერკებულს რენა ენოჭარილი.

კატეგორია:ბელგიაშ ნინეფი
ფარერიშ კოკეფი

**ფარერიშ კოკეფი** (ფარერულო Føroyar, დანიურო: Færøerne) — სუბარქტიკული კოკეფიშ ბუნა, ნამუთ აშაძჷ  ნორვეგიაშ ზუღას, ატლანტიშ ოკიანეს, მეხოლაფირო დიდი ბრიტანეთი დო ისლანდიაშ შქას. ფარერიშ კოკეფი რე დანიაშ ომაფეშ პროტექტორატიშ თუდო. ქიანაშ ფართობი რე 1,400 კვ.კმ. ოხორანს მეხოლაფირო 50.000 კოჩი (2010 წანაშ მუნაჩემეფით). 
ფარერიშ კოკეფი დანიაშ ომაფეშ ავტონომიური პროვინცია რე 1948 წანაშე. ფარერიშ კოკეფი რდჷ ნორვეგიაწკჷმა ასოცირაფილი 1930 წანაშახ. 

## ისტორია
ფარერეფიშ ორდოიანი ბორჯიშ ისტორია ვა რე ჯგირო გჷთოგორილი. მერჩქინელი რე, ნამდა გაელი ბერეფქ ჰიბერნო-შოტლანდიური მისიაშე დიხორეს მა-6 ოშწანურას. 
ართი ვერსიათ, 650 წანაშო ნორსეფქ დიხორეს ფარერიშ კოკეფს. მერჩქინელი რე, ნამდა ჯვეში ნორსეფიშ ნინაშა იჩიებუნა ამდღანერი ფარერალეფი. 

მერჩქინელი რე, ნამდა თე მახორუეფქ მორთეს სკანდინავიაშ ჩქონშე.

## ფარერეფი დო დანია
ფარერიშ კოკეფი დანიაშ კონტროლიშ თუდო რდეს 1388 წანაშე. 1814 წანას გირთეს დანიაქ დო ნორვეგიაქ დო ნორვეგიაქ ქჷმოხვადჷ შვედეთიშ მაფაშ კონტროლიშ თუდო. თე ბორჯის ფარერიშ კოკეფქ, ისლანდიაქ დო გრენლანდიაქ გინილეს დანიაშ დორხველობაშა. 

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის ფარერეფქ გინირთჷ დუდიშულო დანიაშე. 1946 წანაშ 14 ეკენიაშ რეფერენდუმით ფარერალ კათაქ დადასურჷ, ნამდა ოკოდეს დანიაშ ომაფეშ ავტონომიაქ იჸუკო ფარერიშ კოკეფქ. 1948 წანაშე ფარერეფს ქიმიაჩჷ დინოხოლენ საქვარეშე ზოხორინალაქ. 

ადმინისტრაციულო, ფარერეფი ირთუ 34 მუნიციპალიტეტო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ტურისტული საიტი
* Faroeislands.dk — დოხორინელი პუნქტეფი 

კატეგორია:ფარერიშ კოკეფი
კატეგორია:დანია
ფრანკ რიბერი

thumb|ფრანკ რიბერი (2008)

**ფრანკ ბილალ რიბერი** ფრანგი მობურთე, (ფრანგულო: *Frank Bilal Ribéry*), დებადჷ 1983 წანაშ 7 პირელს ბელონ-სიურ-მერს). ასე ლაჸაფენს გერმანიაშ ბუნდესლიგაშ კლუბის - მიუნხენიშ ბაიერნის. 

**კარიერა კლუბის** 

## ოკლუბე კარიერა

მუშ კარიერაშ მაართა ოთხი წანას ლაჸაფენდჷ მუში ოდაბადე ქიანაშ ოთხი შხვადოშხვა კლუბის. 2005 წანაშ იანარს, რიბერიქ გალათასარაიწკჷმა ხე ქჷმაჭარჷ სუმ წანა დო გვერდიან კონტრაქტის დო ოლაჸაფეთჷ გეგნორთ თურქეთშა. 2005 წანას, გალათასარაიწკჷმა ართო, რიბერიქ მიგჷ თურქეთიშ ფორტისიშ თასი. ფენერბაჰჩეწკჷმა ფინალს, ნამუქით 5:1 ითუ, რიბერიქ მჷთიღჷ ართი გოლი დო ოგოლე პასი მეჩჷ ხოლო ართიშ მჷთაღალარო. 2005 წანაშ მესის რიბერქ, ოთხი თუთას ფარაშ უგჷნოგაფუო ლაჸაფიშ უკული, მეჭყვიდჷ კონტრაქტი გალათასარაიწკჷმა დო დირთჷ უკახალე საფრანგეთშა. თეშ გეშა გალათასარაიქ მარსელიშ ოლიმპიკშე მითხუ 10 მილიონი ევროშ კომპენსაცია დო საჩივარი გემშეღჷ სპორტიშ არბიტრაჟშა, მარა 2005 წანას ფიფაქ რიბერიშ განი ქჷდეკინჷ.

2006-07 წანაშ სეზონს რიბერქ არძა ტურნირს ართო ეჭოფილო 68 ლაჸაფი ილაჸაფუ დო მჷთიღჷ 14 გოლი. თი სეზონს საფრანგეთიშ I ლიგას, მარსელქ ლიონიშ ოლიმპიკიშ უკული მაჟირა აბანი ქჷდეკინჷ.

2007 წანაშ 7 ივანობას, მიუნხენიშ ბაიერნიქ რიბერწკჷმა ქჷდოდჷ ოთხი წანამი კონტრაქტი, კლუბშოთ რეკორდული ფარაშა - 25 მილიონი ევროშა. რიბერს ქჷმეჩეს 7 ნომერამ მაიკა, ნამუქჷთ გჷმიჩოლჷ, კლუბიშ ლეგენდაშ - მეჰმეთ შოლიშ ბურთუაშე ულაშ უკული. რიბერს დებიუტი უღუდუ ართი თუთაშ უკული, მაჸალური ლაჸაფის, ნამუთჷ ბაიერნიქ 18:0 მიგჷ. თი ლაჸაფის რიბერქ ჟირი გოლი მითიღჷ.

რიბერს ოფიციალური დებიუტი ბაიერნის 2007 წანაშ 21 კვირკვეს უღუდუ, ბრემენიშ ვერდერწკჷმა ლაჸაფის, მაართა ლიგაპოკალიშ მაართა რაუნდის; რიბერქ თიმ დღას ჟირშახ მითიღჷ. რიბერქ შტუტგარტწკჷმა გვერდ-ფინალური მატჩის ხოლო მითიღჷ, მარა ტრამვაშ გეშა გჷშატებელქ აჸუ ფინალქ (ნამუთჷ ბაიერნიქ მიგჷ). 

## ინტერნაციონალური კარიერა

რიბერქ მაართათ საფრანგეთიშ ნაკათას ილაჸაფუ მექსიკაშ ნაკათაწკჷმა 2006 წანაშ 27 მესის. ლაჸაფი მიგჷ საფრანგეთიქ 1:0, რიბერი გეგშეჸონეს 74-ა წუთის დავიდ ტრეზეგეშ მანგიორო. 2006 წანაშ მოსოფელიშ ჩემპიონატის, სოდეთ მითიღ ართი გოლი. რიბერი იტალიაწკჷმა ფინალს ხოლო ლაჸაფენდ დო ხვალე ართშახ გიაშკუ კარშა გეძინელი ბორჯის.

## პირადი რინა

ჟირი წანერი რდჷნ თიმწკჷმა რიბერქ, ბულონ-სურ-მერს, მუშ ფანიაწკჷმა ართო, ქჷმაჸუნჷ ავარიას, ნამუშ უკული სახეშ მარძგვანი განშე ქჷდასქჷდ ჟჷრ გჷნძე . სოიჷშახ ჩილო ქაჸუნუდუნჷ, მუში ალჟირალ ჩილქ რიბერი მართინუ ისლამშა. ასე თინეფს ჸუნა ჟირჷ ოსურსქუა, ჰიზია დო შაბინეზი, თე ეკონიაქ 2008 წანაშ 9 იანარს პარიზის დებადჷ. 

## ტიტულეფი

* თურქეთიშ ფორტისიშ თასი: 2005
* უეფა-შ ინტერტოტოშ თასი: 2005
* ფრანგული ლიგაშ წანაშ არძაშ უჯგუში ახალმარდუ მოლაჸაფე: 2006
* მაართა ლიგაპოკალი: 2007 
* გერმანიაშ თასი: 2008

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი მობურთეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1983
ფუთი

**ფუთი** (ქორთ. ფოთი) — ნოღა დო ონიშოლი უჩა ზუღას, საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს. იდვალუაფუ კოლხეთიშ რზენს, სოდეთ რიონწყარი უჩა ზუღას მიშაკათუნ, რიონწყარიშ მელე-მოლე პიჯის. ზუღაშ დონეშე 1-3 მ. ქართიშე 330 კმ., ზუგდიდიშე 60 კმ. 2014 წანაშ ეკოროცხუათ ოხორანს 41 465 ადამიერი. ნოღაშ ფართობი რე 65,8 კვ. კმ. მოლენკავკაციაშ რკინაშარაშ ცენტრალურ მაგისტრალს მიარცხუაფუ ფუთი-სანაკიშ რკინაშარაშ 40 კმ.-ამი ნოკვათუთ. ნოღაშ ტერიტორიაშ უმოსი გეკიდილი რე კოკეფს, ნამუსჷთ რიონიშ დელტეფი გიშაკვათჷნა. ნოღაშ ტერიტორიას რე პალიასტომიშ ტობა, ნამუთ უჩა ზუღას კაპარჭაშ-წყარით მიაკათუნ. მუკე-მუკე ონძღოთ ნოღას გოჸუნს ჭყონჭყო დო ისირონა.

## ისტორია
ფუთი, მუჭოთ კოლხეთიშ ომაფეშ ჯვეშ ნოღა ფაზისი, ისტორიას პირველო მოშინელი რე ჯვ. წ. ეკოროცხუაშ VIII ოშწანურას. ფაზისი ჯვეში ბორჯიშენო თელი კავკაციას ირიშენ უდიდაშ დო თარი ონიშოლი რდჷ, ჩინეთშე მოჸუნელი ჯვეში აფრაშუმიშ რზაშ ეკონია პუნქტი უჩა ზუღაპიჯის.

ნოღა ჩინებური რდჷ მუში ჯვეში ფაზისიშ აკადემიათ, სოდეთ ოგურაფუშა ბერძენეფი ხოლო გილეშეს. ბერძენი მეისტორიე სტრაბონიშ (ჯვ. წ. 64/63 — ახ. წ. 23/24) გინოჩამათ, ფაზისის სუმენეჩი ჯურიშ კათა იბუძოლუდუ.

ართამი საქორთუოშ ფაჩუაშე დო ემუშე სამარგალოშ (ოდიშიშ) ოთარეშ გიმორთუალაშ უკული ფუთი დადიაშ სათაროშა მიშმეშჷ. 1578 წანაშენ პერიოდულოთ ნოღა თურქეფიშ (ოსმალეფიშ) ხეს რდჷ. 1828 წანას, დიდი ლჷმაშ დო ზისხირწუმაშ  დინოხოლე ფუთი თურქეფშე დოჩოლეს. 1858 წანას ოფიციალურო მეჩეს პორტული ნოღაშ სტატუსი, ოდო 1871-72 წანეფს ფუთის გინწყჷ მოლენკავკაციას მაართა რკინაშარაშ ღოზიქ — ფუთი-შორაპანი. 1863-1905 წანეფს ნოღაშ გოახალაფაშ საქვარშა ხე მოუთხჷდჷ ნიკო ნიკოლაძეს, ნამუთ თიშვანს ნოღაშ დუდმანჯღვერი რდჷნ. 1914 წანაშოთ ფუთის 20 000 მახორუ სქიდუდუ.

## არქიტექტურა
ნოღას ამდღარ დღაშა ვა მუნჭირინდუაფუ ჯვეში ფაზისიშ არქიტექტურაშ ნოსქილედეფს. არქეოლოგიურო ჯვეში ფაზისიშ დიხა დიო ხოლო ვა რე დოგურაფილი. მუჭოთ მარჩქინჯეფს მიორჩქუნან, ფაზისიშ ნოსქილედეფი ოკო რდას ვარა პალიასტომიშ ტობაშ, ვარა უჩა ზუღაშ ქვინჯის.

ამდღანერი არქიტექტურული ოძირაფუეფი რე ნოღაშ ცენტრის გეკიდილი ოხვამე (ბიზანტიური სტილით), თურქული ჯიხაშენ გესქილადირი ჸორში, ნიკო ნიკოლაძეშ ბორჯის ეგაფილი მუსხითგარენი ჸუდე-ოხორი დო ნოღაშ ცენტრალური კვარკვალია პარკი.

ნოღას უღუ უჩა ზუღაპიჯის ართ-ართი ირიშენი უდიდაში პორტი.

ფუთის რე ვალერიან გუნიაშ ჯოხონობაშ სახენწჷფო დრამატული თეატრი, დორცხუაფილი 1925 წანას.

ფუთი რე ფუთიშ დო ხობიშ ეპარქიაშ ცენტრი.

## ტაროზი
ფუთიშ ჰავა ზუღაშ ლამე სუბტროპიკული რე. უჩქჷ ტიბუ ზოთონჯი დო ჩხე ზარხული. ჰაერიშ ოშქაშეწანური ტემპერატურა რე +14,1 გრადუსი, ღურთუთაშ +5,2 გრადუსი, ოდო კვირკვეშ +22,9 გრადუსი. გვალო-მინიმალური ჸოფე -13 გრადუსი დო გვალო-მაქსიმალური +41 გრადუსი. ნოლექეფი 1960 მმ წარმოწანას.

## დოჯიმალაფირი ნოღეფი
*  ლაგრანჟი, ჯორჯია, ააშ
*  ბურგასი, ბულგარეთი
*  ლარნაკა, კვიპროსი
*  აქთაუ, ყაზახეთი
*  ნაფპლიო, საბერძნეთი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფუთიშ ვებ–ხასჷლა 
* ფუთიშ ოფიციალური ვებ–ხასჷლა 
* ფუთიშ ონიშოლი 
* ფუთიშ პორტიშ ქარტია 
* ფუთიშ სურათეფი

## სქოლიო


კატეგორია:ფუთი
კატეგორია:უჩაზუღაპიჯიშ ნოღეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
კატეგორია:სამარგალოშ ნოღეფი
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ნოღეფი
ფრანგული ნინა

upright=2|მინი|მარჯვნივ|ფრანგული ნინაშ გოფაჩუაშ არეალი მოსოფელს
**ფრანგული ნინა** () — ფრანგეფიშ, ვალონეფიშ, ფრანკო-კანადარეფიშ, ფრანკო-შვეიცარიალეფიშ ნინა, ორხველჷ ინდოევროპული ფანიაშ რომანული ბუნას. ფრანგული ნინათ რგებაფულენს აფრიკაშ ანდა ქიანა, ჰაიტი, საფრანგეთიშ გვიანა დო შხვა. ფრანგული ნინაქ შხვა ნინეფშე წოხლე გინირთჷ ოერეფოშქაშე ნინათ. 

**მორაგადეეფიშ მუდანობა:** 

**ნინაშ კოდი:** fr

**ჯოხო:** fr – français; en – French; eo – franca

**ჭარალუა:** ლათინური

უჯვეშაშ ფრანგულნინამი ნაჭარეფი IX ოშწანურას ორხველჷ. ახალი ოლიტერატურე ნინა XVI ოშწანურაშე მოურს დო მეღებული რე ილ-დე-ფრანსიშ დიალექტშე (ცენტრი - პარიზი. შქა ოშწანურეფიშ დიალექტური ხურგეფი ილასუ. ჯგირო რე დოსქილადირი ოოროუეშ დიალექტეფი - პიკარდიული (ოორ. საფრანგეთი) დო ვალონური (ბელგია).

**სტატუსი**


* ამერიკაშ აკოართაფილი შტატეფი - ლუიზიანა

* ბელგია - ნიდრლანდურ დო გერმანულწკჷმა ართო

* ბურკინა-ფასო

* ბურუნდი - კირუნდიწკჷმა დო სუაჰილწკჷმა ართო 

* გაბონი

* ეკვატორული გვინეა - ესპანურწკჷმა ართო

* ვანუატუ - ინგლისურწკჷმა დო ბისლამაწკჷმა ართო

* იტალია - ვალე-დ’აოსტა - იტალიურწკჷმა ართო

* კამერუნი - ინგლისურწკჷმა ართო

* კანადა - ინგლისურწკჷმა ართო - იუკონი, კვებეკი, ნიუ-ბრანსუიკი, ნუნავუტი ოორუე-ბჟადალი ტერიტორია

* კომორიშ კოკეფი - არაბულწკჷმა დო კომორულწკჷმა ართო

* კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა

* კონგოშ რესპუბლიკა

* კოტ-დ’ივუარი

* საფრანგეთი

* მადაგასკარი - მალგაშურწკჷმა ართო

* მავრიკი - ინგლისურწკჷმა ართო

* მალი 

* მონაკო

* რუანდა - ინგლისურწკჷმა დო კინიარუანდაწკჷმა ართო

* სეიშელიშ კოკეფი - ინგლისურწკჷმა ართო

* სენეგალი

* ტოგო

* შვეიცარია - გერმანულწკჷმა, იტალიურწკჷმა დო რეტო-რომანულწკჷმა ართო

* ჩადი - არაბულწკჷმა ართო

* ცენტრალური აფრიკაშ რესპუბლიკა

* ჯიბუტი- არაბულწკჷმა ართო

* ჰაიტი - ჰაიტურწკჷმა ართო

* ჰაიტი - ჰაიტურწკჷმა ართო

* გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაცია

* ევროპაშ რსხუ

## ანბანი
ანბანი გერსხუაფილი რე ლათინურ ანბანს. ფშხირას აფხვადუნა დიაკრიტიკული შანეფი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფრანგულ-ქორთული ლექსიკონი
* Fondation Alliance française
* Alliance française Paris Ile-de-France
* French is spreading, especially in Africa
* Fondation Alliance française
* Alliance française Paris Ile-de-France
* French is spreading, especially in Africa Radio France Internationale in English (19 March 2010)

### კურსეფი დო გოკვათილეფი
* Learn French *[[BBC]]*
* French Vocabulary Wiki with Exercises *[[Vocabulary Wiki]]*
* français interactif *[[University of Texas at Austin]]*
* Tex's French Grammar *[[University of Texas at Austin]]*
* Learn French at About  (including French gestures)
* French language portal at WikiBabel
* USA Foreign Service Institute French basic course

კატეგორია:ფრანგული ნინა
კატეგორია:რომანული ნინეფი
ჟიმოლენი ქვალონი

**ქვალონი** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ხობიშ მუნიციპალიტეტის. იდვალუაფუ ოდიშიშ რზენს, ზუღაშ დონეშე 16 მეტრას. ხობიშე დოშორაფილი რე 7 კილომეტრით. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ოფუტეს ოხორანს 145 ადამიერი.

## სქოლიო

კატეგორია:ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი