open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სვეტლანა ალექსიევიჩი

**სვეტლანა ალექსანდრეშ სქუა ალექსიევიჩი** (, , დ. 31 მესი, 1948, სტანისლავი, უკრაინაშ სსრ) — სხუნუეფიშ დო ბელარუსი ჭარუ, ჟურნალისტი, დოკუმენტური ფილმეფიშ სცენარისტი . ჭარუნს რუსულ ნინაშა. ლიტერატურაშ დარგის ნობელიშ პრემიაშ 2015 წანაშ ლაურეატი.

თიშ წინგეფიშ უმენტაშობა ჭარილი რე სხუნუეფიშ რსხუშ გვიანი წანეფს დო პოსტსხუნუეფიშ ეპოქაშ გეშა. თიში არძოშე რჩქინელი წინგეფი რე „ლჷმას ვა უღუ ოსურიშ სახე“, „ცინკიშ ჭიჭე ბოშეფი“, „ჩერნობილიშ ხვამა“, „სექონდ-ჰენდიშ ბორჯი“ .

## სქოლიო

კატეგორია:ბელარუსი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1948
კატეგორია:ბელარუსეფი
კატეგორია:რუსი ჭარუეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ანბანიშ მეჯინათ
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ლიტერატურაშ დარგის
კატეგორია:რუსი ჟურნალისტეფი
კატეგორია:რუსი სცენარისტეფი
ყაჯარეფი

მინი|ყაჯარეფიშ დინასტიაშ გერბი
**ყაჯარეფი** — დინასტია ირანს 1796-1925 წანეფს. დინასტიაშ დუმარსხუალი რე აღა-მაჰმად-ხან ყაჯარი, ნამუთ გჷმოხანტუნდჷ ირანიშ ფეოდალური არისტოკრატიაშ ინტერესეფს. ყაჯარეფიშ დინასტიაშ შაჰეფი ხეს უნწყუნდეს ირანს უცხოური კაპიტალიშ მიშულას, მუთ ქიანას საგვერდოთ კოლონიურ დგომარეობას ინმარინუანდჷ. შაჰეფიშ მუშობურობაქ დო მონკა ოღალქ გიმიწუ მასობური ოკათე ჸარაფეფი, ნამუქჷთ დოდაღარუ დინასტიაშ ხეშუულება დო მამზადჷ თიშ გჷმოჸოთამაშ პიჯალეფი. 1907 წანას, ყაჯარეფიშ წჷმმარინაფალქ, მუჰამედ ალი შაჰიქ, დეთხინუ პარლამენტი. 1925 წანაშ გჷმათუთას, მეჯლისიშ გინოჭყვიდირით, 12 ქირსეთუთაშე ირანს ფეჰლევინეფიშ დინასტიაქ გიპატჷინჷ.

## წჷმმარინაფალეფი
*აღა-მაჰმად-ხანი (1794-1797)
*ფათალი-შაჰი (1797-1834)
*მუჰამედ-შაჰ ყაჯარი (1834-1848)
*ნასერ ალ-დინ შაჰი (1848-1896)
*მოზაფარ ალ-დინ შაჰი (1896-1907)
*მუჰამედ ალი შაჰი (1907-1909)
*აჰმედ შაჰ ყაჯარი (1909-1925)

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

*The Qajar (Kadjar) Pages
*The International Qajar Studies Association 
*Dar ol-Qajar 
*Qajar Family Website 
*Royal Ark-Qajar Website

კატეგორია:დინასტიეფი
კატეგორია:ირანიშ ისტორია
ბედან დადიანი

**ბედან (ბედიან) დადიანი**, ოდიშიშ (სამარგალოშ) ერიშდუდი XIII ოშწანურაშ ეკონიას.

## ლიტერატურა
* *ბერაძე თ.,* ოდიშის პოლიტიკური გეოგრაფიიდან,  «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1967, ტ. 3;
* *ბერძენიშვილი ნ.,* ერთი ისტორიულ-გეოგრაფიული მოვლენის გამო, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 1, თბ., 1964;
* *ინგოროყვა პ.,* რუსთაველიანას ეპილოგი, თხზ. კრ., ტ. 1, თბ., 1963;
* *სოსელია ო.,* სამეგრელოს სამთავროს წარმოშობის თარიღისათვის, «მიმომხილველი», 1951, ტ. 2;
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 3, თბ., 1966;
* ქსე, ტ. 3, გვ. 329, თბ., 1978

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დადიანეფი 
* თავადი დადიანი
* დადიანეფიშ დინასტია
* www.istoria.ge  დადიანეფიშ გენეალოგია

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
გიორგი II დადიანი

**გიორგი II დადიდანი-გურიელი** ოდიშიშ დო გურიაშ ერიშდუდი 1345-1384 წანეფს. გიორგი დადიანიშ თანჯეფშა მიშმეშუ შონე. რდჷ საქორთუოშ ომაფეშ მანდატურთუხუცესი. გიორგი II ნთხორჷ ხობიშ ოხიდას.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დადიანეფი 
* თავადი დადიანი
* დადიანეფიშ დინასტია
* www.istoria.ge  დადიანეფიშ გენეალოგია

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი კატეგორია: გურიაშ თარეფი
აჰმედ შაჰ ყაჯარი

**სულთან აჰმედ შაჰ ყაჯარი** (; დ. 21 ღურთუთა 1898 — ღ. 21 ფურთუთა 1930) — ირანიშ ეკონია შაჰი ყაჯარეფიშ დინასტიაშე.

## ბიოგრაფია
აჰმედი მუჰამედ ალი შაჰიშ სქუა რდჷ. 1909 წანას, თიშ უკულ, მუთ მუჰამედი ტახტიშე გეგმაჸათესჷნ, თიშ აკანს 11 წანერი აჰმედი იკენდჷ. მარა თის ვაუღუდჷ რეალური ნძალაუფლება, თიშენ ნამჷ-და, თიშ ჯოხოთ სახენწჷფოს ბახტიარეფიშ გვარიშ რეგენტეფი მართუნდეს. 1923 წანას გინორაჸილქ იჸუ ევროპაშა. ფორმალურო ხვისტა მიოდინუ 1925 წანაშ 31 გჷმათუთას, მუჟამსჷთ ირანიშ შაჰო რეზა ფეჰლევი გიშაგორესჷნ. რაჸილი შაჰი ოხორანდჷ საფრანგეთის. ღურჷ 1930 წანაშ 21 ფურთუთას, 32 წანაშ ხანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Qajar Portal 
* History of Iran: Qajar Dynasty 
* A postage stamp with his image
* A sympathetic profile of him 
* Shahāb Mirzāi, ''Mohammad-Hasan Mirzā: The last Crown Prince of Qajar'', in Persian, Jadid Online, 2008
* A slide show of some photographs from a collection belonging to Mohammad-Hasan Mirzā'', by Shahāb Mirzāi, Jadid Online, 2008 

კატეგორია:ირანაშ მადუდეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1898
კატეგორია:ნაღურა 1930
კატეგორია:ყაჯარეფიშ დინასტიაშ შაჰეფი
მუჰამედ ალი შაჰი

**მუჰამედ ალი შაჰ ყაჯარი** (; დ. 21 მანგი, 1872 — ღ. 5 პირელი, 1925) — ირანიშ მაამშვა შაჰი ყაჯარეფიშ დინასტიაშე 1907-1909 წანეფს. ხვისტაშა ეშართჷ მუმაშ, მოზაფარ ალ-დინ შაჰიშ ღურაშ უკული, 1907 წანაშ 3 ღურთუთას.

დებადჷ 1872 წანაშ 21 კვირკვეს, ამოლს. თიწკჷმა ირანიშ შაჰი რდჷ მუში ბაბუ, ნასერ ალ-დინ შაჰი. მუმამუში, მოზაფარ ალ-დინ შაჰი რდჷ მოზაფარ ად-დინ მირზა.

ხვისტაშა ეშულაშე, თიქ მიდართჷ თიშ წიმოხონიშ, მოზაფარ ალ-დინ შაჰიშე მეღებული კონსტიტუციაშ სააწმარენჯოთ. თინა კოროცხუნდჷ, ნამჷ-და თე კონსტუტუცია, „ეროვნული საკონსულტაციო ანსამბლეა“, ეწმურედჷ ისლამურ კანონეფს, თეშ გეშა თინა გაუქვუ.

პარლამენტიქ, მუჰამედ ალი შაჰიშ თე გინოჭყვიდირიშ უკული მიოდინუ ძალამი დიდი ნძალა. თეშ გეშა, პარლამენტიშ მაკათურეფქ გიჯოგეს მუნეფიშ შაჰი დო თიშ სააწმარენჯოთ მიდართეს. მუჰამედ ალი შაჰიქ უმოსი კონწარი ზჷმეფი მიღჷ — თიქ ედომუშამო დეთხინუ პარლამენტი, თიშენ ნამჷ-და, თინეფიშ არსებობაშ უციობას ვარწყედჷ, მუშ შედეგოთ თინეფიშ (პარლამენტიშ მაკათურეფიშ) ხოლო უმოსი მეტი კონწარობა გჷმიჭანუ. 

თიმ დღაშე, ჸოფილი პარლამენტიშ მაკათურეფქ შაჰიშ სააწმარენჯოთ აკიართიანეს. თინეფს გინოჭყვიდილი აფუდეს მუჰამედ ალი შაჰიშ ხვისტაშე გიმაჸოთამა, ხვისტაშა თიში მორჩილი ხანიშ ქომოლსქუაშ ეშაჸონაფა — აჰმედ მირზა (მუმალს აჰმედ შაჰ ყაჯარი.) დო მუჰამედ ალი შაჰიქ აძვილებურქ იჸუ რტებედკო ირანშე დო დუდი მითუფორუაფუდჷკო ნამუდგა იჸინ ქიანაშან.

ჟირ წანაშა თინეფქ თე გეგმაშ გონხორციელება მახერხეს. მუჰამედ ალი შაჰი აძვილებურო გჷნართინეს ხვისტაშე გინორინელედკონ დო ირანიშ შაჰო უღიარებუდუკო მუშ ქომოლსქუან (ნამუქჷთ მუმალს ყაჯარეფიშ დინასტიაშ ეკონია წჷმმარინაფალქ იჸუნ). 1909 წანაშ 16 კვირკვეს, მუჰამედ ალი შაჰიქ ოფიციალურო გეგნოდირთჷ.

კუნტა ხანშა თიქ აძვილებურქ იჸუ ირანი ხოლო ქჷდუტებუდკონ. დუდი მითაფორუ ოდესას (თიმ ბორჯიან რუსეთი, ასეიან უკრაინა), უკული რდჷ კონსტანტინოპოლს ხოლო.

1923 წანას, თიში სქუა, აჰმედ შაჰ ყაჯარი ხოლო გეგნაჸათეს ევროპაშა.

დოღურჷ იტალიაშ ნოღა სანრემოს, 1925 წანაშ 5 პირელს, თიმწკჷმა, მუჟამსჷთ თინა 53 წანერი რდჷნ. გვალო თიმ წანას მიოდინუ სქუაქ ხვისტა, ნამუსჷთ ჟირ წანაშ გოძვენას ევროპას სიმბოლურო უღუდუნ, თიშენი ნამჷ-და, ირანიშ შაჰო რეზა-შაჰ ფეჰლევი გიშაგორეს.

მუჰამედ ალი-შაჰს ჸუნდჷ 2 ცირასქუა დო 6 ქომოლსქუა. აჰმედი რდჷ თიში რანწკით მა-3 სქუა. აჰმედი თიშ გურშენ იკოროცხუ თიშ მონძეთ, ნამჷ-და თის უღურჷ ჟირ ქომოლსქუაქ, ნამუთ აჰმედშახ ჸუნდუნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Portrait of Mohammad Ali Shah
* Portrait in Library of Congress collection
* Shah's palace in Odessa, Ukraine 
* Photos of Qajar kings 

კატეგორია:სპარსეთიშ მონარქეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1872
კატეგორია:ნაღურა 1925
კატეგორია:ყაჯარეფიშ დინასტიაშ შაჰეფი
გიორგი II

** გიორგი II** შილებე შანენდას ართ-ართ გეჸვენჯი პიროვნებეფშე:

* გიორგი II — საქორთუოშ მაფა
* გიორგი II — კახეთიშ მაფა
* გიორგი II — იმერეთიშ მაფა
* გიორგი II — აფხაზეფიშ (ბჟადალი საქორთუოშ) მაფა
* **[[გიორგი II დადიანი-გურიელი]] — [[გურია|გურიაშ]] თარი**
* **[[გიორგი II დადიანი-გურიელი]] — [[ოდიში (აკანი)|ოდიშიშ]] ერიშდუდი**
მამია II დადიანი

**მამია II დადიანი** ( ღ.   1414), ოდიშიშ ერიშდუდი  1396-1414,  ვამეყ I დადიანიშ სქუა. საქორთუოშ მაფას  გიორგი VII-ს ართონ საქორთუოშ ომაფეშ გოძალიერაფას, მუშ გეშა მაქაქ ქიმეჩჷ ცხუმიშ ოერიშდუდე. 1414 წანას ლჷმა  უღუდჷ აფხაზეთიშ ერიშდუდწკჷმა დო თე ლჷმას დოღურჷ.

## ლიტერატურა
* *ბერაძე თ.,* ქსე, ტ.6, გვ. 396, თბ., 1983

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დადიანეფი 
* თავადი დადიანი
* დადიანეფიშ დინასტია
* www.istoria.ge  დადიანეფიშ გენეალოგია

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
გიორგი I დადიანი

**გიორგი I დადიანი** ( ღ.  1323) — ოდიშიშ თარი, ბედან დადიანიშ სქუა. მაართათ იშინუაფჷ  1293 წანას ოდიშიშ ერიშდუდო, მარა მუჟამშე რდჷ ოდიშიშ ერიშდუდინი ვარე რჩქინელი. თინა მონაწილენდჷ ბჟადალ საქორთუოშ დინახალენ ფეოდალურ ლჷმეფს, ნამუქჷთ დიჭყჷ  დავით VI ნარინიშ (1245-1293) ღურაშ უკული. გიორგი I დადიანქ მუშ ოთარეშ თანჯეფს გოუძინჷ ანაკოფიაშახ. 

## ლიტერატურა
* *ბერაძე თ..,* ქსე, ტ. 3, გვ. 163, თბ., 1978

## რესურსეფი ინტერნეტის
* დადიანეფი 
* თავადი დადიანი
* დადიანეფიშ დინასტია
* www.istoria.ge  დადიანეფიშ გენეალოგია

კატეგორია:სამარგალოშ (ოდიშიშ) თარეფი
ჯვეშით ახალი წანა

**ჯვეშით ახალი წანა** (ბელარ. Стары Новы год, , სერბ. Српска Нова година ან Srpska Nova godina, , , , მაკედ. დო ბულგ. Стара Нова година, რუმინ. Anul Nou pe rit vechi) — ტრადიციული დღახუ, ნამუსჷთ შხვადოშხვა ქიანას იშინუანა იულიუსიშ კალენდრიშ 1-ა ღურთუთას, ახალ წანას. XX დო XXI ოშწანურეფს ჯვეშით ახალი წანა გრიგორიანული კალენდრიშ 14 ღურთუთას უხვადუ, ახალი წანაშე 13 დღაშა. მუჭოთ წესი, ჯვეშით ახალ წანას, აკა სახენწჷფო ვაჩინებულენს ქიანაშ ოფიციალურ დღახუთ.

## რუსეთი
თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციულ სოციალისტურ რესპუბლიკაქ 1918 წანას ოფიციალურო გეგნორთჷ გრიგორიანულ კალენდარშან, რუსული მართლმადიდებლური ოხვამე თიშ უკულ კინ იულიუსიშ კალენდრს გჷმირინუანს. ახალი წანა იშინუაფუ ჟირხოლო კალენდარით. 

იულიუსიშ კალენდარიშ ახალი წანა რუსეთის ამდღარშახ ვაოფიციალური რე დო რუსეფი ახალ წანას ჟირშა, 1-ა დო 14 ღურთუთას ეთმეშანჷნა.

## სერბეთი
არძოშე შხირას სერბეთის თე დღახუს *სერბულ ახალ წანას* უძახუნა (Српска Нова година/Srpska Nova godina). 

სერბეთიშ მართლმადიდებელი ოხვამე მუშ დღახუეფს კინ იულიუსიშ კალენდარით ეშანჷნს. 

მახორობაშ ნორთი ჯვეშით ახალ წანას კინ ეშანჷნს, მუჭოთ 1 ღურთუთას. ბელგრადის, პარლამენტიშ დო მერიაშ დგჷმილიშ წიმი ინწყუაფუ კონცერტი. სერბეთიშ მართლმადიდებელი ოხვამეშ ორგანიზებათ წიმინდე საბაშ საკათედრო ოხიდაშე უტენა ფოიერვერკის, სოდეთ მიარე ადამიერი იშაყარუ. თაშნეშე თაშ ზეიმენა შხვა ნოღეფს ხოლო.

## ოორუე მაკედონია
ოორუე მაკედონიას თე დღახუ „ჯვეში ახალი წანაშ“ ჯოხოთ რე რჩქინელი (Стара Нова година). 13 ღურთუთაშ სერს, კათა შოშეეფშა გიშმურს, სოდეთ მეძობელეფი დიდ დაჩხირს დუთმარძანა, უკულ ართო შუნა დო ჭკომუნა. 

ჯვეშით ახალ წანას თაშნეშე იშინუანა მოსოფელიშ შხადოშხვა ქიანას მახორუ მაკედონარეფი, თარო ავსტრალიას, კანადას დო ააშ-ს.

## შხვა ქიანეფი
ჯვეშით ახალი წანაშ ტრადიცია ასქილადირი რე თაშნეშე სომხეთის, ბელარუსის, ბოსნია დო ჰერცეგოვინას, საქორთუოს, ყაზახეთის, მონტენეგროს, მოლდოვას, უკრაინას, უელსის დო შვეიცარიას. XX ოშწანურაშ მაართა ნორთის შოტლანდიარი გელეფიშ ნორთი კინ ეშანჷნდჷ თე დღახუს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Happy Old New Year! 
* «ჯვეშით ახალი წანა
* ჟვეშით ახალი წანა 
* იულიუსი დო გრიგორიანული კალენდარეფიშ გეშა (ჯვეში დო ახალი სტილეფი) 

კატეგორია:ახალი წანა
კატეგორია:დღახუეფი
სათი (ართული)

**სათი**,  ბორჯიშ სისტემაშ გალენური ართაული. 1 სათი ომაგუ 60 წუნს ვარა 3600 მერქას. ქორთულიო/მარგალურო იშანუაფუ სთ, საირქიანო —  h. 1 დღა დო სერი = 24 სათის.

## თაშნეშე ქოძირით
*ბორჯი

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 8, გვ. 534, თბ., 1984

კატეგორია:ბორჯიშ ოზჷმალი ართაულეფი
სათი (მიარეშანულამი)

**საათი** შილებე შანენდას:
*სათი - ბორჯიშ ოზჷმალი ხეჭკუდი
*სათი - ართული
*სათი - წორომურიცხი
წუთი

**წუნი** (შემერკ. **წნ**, min) — ბორჯიშ ოზჷმალი ართაული; საათის 1/60-შ დო 60 მერქაშ ეკვივალენტი.

წუნი ვა წჷმარინუანს სი-შ ნორთის, მარა მეღებული რე სი-წკჷმა გჷმარინაფალო.

კატეგორია:ბორჯიშ ოზჷმალი ართაულეფი
ლიბერია

**ლიბერია** ( ), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **ლიბერიაშ რესპუბლიკა** () — სახენწჷფო ბჟადალ აფრიკას, ატლანტიშ ოკიანეშ წყარპიჯის. ლიბერიას ბჟადალშე უხურგანს სიერა-ლეონე, ოორუეშე - გვინეა, ბჟაეიოლშე - კოტ-დ’ივუარი. ქიანაშ ფართობი - 111,369 კმ², მახორობა 4 მილიონშე უმოსი (2015). ლიბერიაშ ოფიციალური ნინა რე ინგლისური, მარა ინგლისურიშ მოხ, ხოლო ეჩდოვითშა აკანურ ნინაშა რაგადანა. ქიანაშ წყარპიჯიშ ღოზიშ უმენტაში ნორთი მანგროშ ტყალეფით რე ფორილი, კინე თე ბორჯიშო ქიანაშ დინოხოლენი მერკეთ დოხორელი აკანეფი აკმოდირთუ ღილე ტყალეფშე, სოდე სქირე ოცალარ-ოდიარე გაბარეფი იდვალუაფუ. კლიმატი ჩხე დო ეკვატორული რე, მესი-გჷმათუთა პერიოდის რე ჭვემაშ სეზონი, მუჟამსჷთ გჷნმურს ნოლექეფიშ შანულამი მუდანობა, შხვა თუთეფიშ გოძვენას ჰარმატანული ბორიეფი უჩქუ. ლიბერია თაშნეშე იკენს ჟილენი გვინეაშ ტყალეფიშ ჟარნეჩ პროცენტის.

ლიბერია, ნამუთ „დუდიშულაშ დიხას“ შანენს, მუჭოთ ზოხორინელი სახენწჷფო, გოდუდიშულაფირი დო გოტებული აფრიკალი ნეგრეფქ დარსხუეს.

ლიბერია — ბჟადალი აფრიკაშ არძაშე ღარჷბი ქიანა რე დო მოსოფელს მასუმა აბანი უკებჷ თე მაძირაფალით. თეშ მოხ, ლიბერიას უმუშელობაშ დონე აკმადგინანს - მახორობაშ 85%. უმუშელობაშ თეჯგურა დონე, ართ-ართი მაღალი რე მოსოფელს.

## ლიტერატურა
*
*
*

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Chief of State and Cabinet Members 
*Ministry of Public Works
*2008 census 
*Liberia

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ჸვინთელი ზუღა

**ჸვინთელი ზუღა** (ჩინ. - 黄海 - Huanghai, იკითხირუაფუ "ხუან-ხაი", , იკითხირუაფუ "ხვან-ხე") — გვერდო-დინოხოლენი ზუღა რჩქალ ოკიანეს, აზიაშ ბჟაეილ წყარპიჯის, კორეაშ ჩქონიშ ბჟადალშე. ზუღას ჯოხოქ გიადუ წყარიშ ფერიშ გეშა.

## ლიტერატურა
*Chikuni, S. (1985) The fish resources of the northwest Pacific, Food and Agriculture Organization, ISBN 92-5-102298-4

## რესურსეფი ინტერნეტის
* წყალგიმეიანი ორენი: ედომუშამი ენციკლოპედია. ყვინთელი ზუღა 
* თემატური ხასჷლა რქალ ოკიანეშ ოორუე ნორთშე: ყვინთელი ზუღა (ინგ.) 

კატეგორია:ჩინეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ოორუე კორეაშ გეოგრაფია
კატეგორია:ობჟათე კორეაშ გეოგრაფია
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი თინჩალაშ გონტკიცაფაშ დარგის

ნობელიშ პრემიას თინჩალაშ დარგის გინმოჩანს ნორვეგიაშ ნობელიშ კომიტეტი „to the person who shall have done the most or the best work for fraternity between nations, for the abolition or reduction of standing armies and for the holding and promotion of peace congresses.“ 

## ლაურეატეფი
თუდო გჷმოკოროცხილიე ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი თინჩალაშ გონტკიცაფაშ დარგის:

## ქჷგაჯინით ხოლო
* ნობელიშ პრემია

## რესურსეფი ინტერნეტის
* [./ფაილი:Commons-logo.svg link=|16x16px]  **[[ვიკიოწკარუე]]ს** რე ხასჷლა თემაშე: ***[[c:Category:Nobel Peace Prize laureates|ნობელის პრემიაშ ლაურეატეფი თინჩალაშ გონტკიცაფაშ დარგის]]***
* Official website of the Norwegian Nobel Committee

კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი თინჩალაშ გონტკიცაფაშო
ბანდაშ ზუღა

მინი|250პქ|ბანდის ზღვის მდებარეობა

**ბანდაშ ზუღა** — რჩქალი ოკიანეშ ღანჩოშ ზუღა, ნამუთ ინდონეზიაშ აკვატორიას იდვალუაფუ. რჩქალი ოკიანეშე გჷშართილი რე ოშობათ კოკით, ჰალმაჰერიშ დო სერამიშ ზუღეფით. ბჟაეიოლშე ბჟადალშა გინოზინდილი რე 1000 კილომეტრის. ოორუეშე ობჟათეშა — 500 კილომეტრის.

ბანდაშ ზუღაშ თანჯეფს იდვალუაფუ გეჸვენჯი კოკეფი: სულავესი, ბურუ, ამბონი, სერამი, არუშ კოკეფი, ბარატ-დაიშ კოკეფი, ტინიმბარიშ კოკეფი, კაიშ კოკეფი დო ტიმორი. 

ზუღაშპიჯი რაიონეფი შანულამო ძალამი გლახა რე, თიშ გეშა, ნამჷ-და თაქ ანდა მორჩილი კირდეამი კოკი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოკიანეეფიშ და ზუღეფიშ თანჯეფი 

კატეგორია:ზუღეფი
მალავი

**მალავი** ( მალავიშ რესპუბლიკა; 1964 წანაშახ ნიასალენდი ) — სახენწჷფო ბჟაეიოლ აფრიკას. ქიანას ზუღაშა გიშალი ვა უღუ. ქიანა მიშმურს ერეფიშ წორომაჸალობაშა. ქიანაშ ფართობი 118 494 კმ². მახორობა -  16,407,000 ადამიერი. ქიანაშ ნანანოღა — ლილონგვე. ოფიციალური ნინეფი ჩინიანჯა (მალავიშ ნინა) დო ინგლისური. ერუანული დღახუ 6 კვირკვე — ზოხორინალაშ დღა (1964). ფარაშ ართული მალავური კვაჩა.

ქიანაშ ხურგეფიშ ედომუშამი სიგჷრძა 2,881 კმ.
მალავის ობჟათეშე დო ობჟათე-ბჟაეიოლშე უხურგანს მოზამბიკიშ რესპუბლიკა (1,569 კმ), ბჟადალშე - ზამბია (837 კმ), ოორუეშე - ტანზანია (475 კმ).

მალავი რესპუბლიკა რე. კანონმადვალუ ხეშუულება უკებჷ პრეზიდენტის დო ართპალატამ პარლამენტი. 
ადმინისტრაციულო მალავი ირთუ 3 პროვინციათ. 
სახენწჷფოშ მადუდე რე პრეზიდენტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Government of the Republic of Malawi  Official website
*''Malawi Democrat Newspaper''  Lilongwe based
*Chief of State and Cabinet Members 
*Malawi

კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
სერამიშ ზუღა

thumb|250px|სერამიშ ზუღა

**სერამიშ ზუღა** — ზუღა ინდონეზიაშ კოკეფს შკას, რჩქალი ოკიანეშ აუზის. ზუღა რე მალაიშ არქიპელაგიშ კოკეფიშ - სერამიშ, ბურუშ, სულაშ, ობიშ, მოსოლიშ დო ახალ გვინეაშ შქას. ზუღაშ ფართობი რე 161 000 კმ². ოშქაშე სიტომბა რე 1074მ, არძაშე უტომბაში გიონჭაფჷ რე 5319მ. ზუღაპიჯის რე ბრელი რიფი. ოშქაშე ტემპერატურა წყარჟიდო რე 27-28 °C, ჯიმუანობა დოხოლაფათ 34 ‰.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Limits of Oceans and Seas, 3rd edition". International Hydrographic Organization. 1953. Retrieved 7 February 2010. 

კატეგორია:ინდონეზიაშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
სულავესიშ ზუღა

მინიატიურა|300პქ|სულავესიშ ზუღა
**სულავესიშ ზუღა** ვარდა **ცელებისიშ ზუღა** — რჩქალი ოკიანეშ ღანჩოშ ზუღა, რჩქალ ოკიანეშ ბჟადალშე. თე ზუღაშ თანჯეფი გოჸუნსჷ სულუშ არქიპელაგის, სულუშ ზუღას, ოორუეშე მუძჷ ფილიპინეფიშ კოკი მინდანაო, ბჟაეიოლშე - სინგჰეშ კოკეფი, ობჟათეშე - კოკი სულავესი დო ბჟადალშე კოკი კალიმანტანი. ზუღა ბჟაეიოლშე ბჟადალშა გინოზინდილიე 837 კილომეტრის, ოორუეშე ობჟათეშა 675 კილომეტრის. ზუღაშ არძაშე უტომბაში გიონჭაფუ რე 6 200 მეტრა. თე ზუღა მაკასარიშ საროტით მიარსხუაფუ იავაშ ზუღას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოკიანეშ მარკვიებელი
* სულავესიშ ზუღაშ მერკვიაფა - 2007 .
* NOAA

კატეგორია:ზუღეფი
მალი

**მალი** (), ედომუშამი ოფიციალური ჯოხოდვალა — **მალიშ რესპუბლიკა** () — სახენწჷფო ბჟადალ აფრიკას. ქიანას ზუღაშა გიშალი ვაუღუ. მალის ბჟადალშე უხურგანს სენეგალი, ოორუეშე — მავრიტანია დო ალჟირი, ბჟაეიოლშე — ნიგერი, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — ბურკინა-ფასო, ობჟათეშე — კორ-დ’ივუარი დო გვინეა. მალიშ რესპუბლიკაშ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის აკონტროლენა ისლამისტეფი, ნამუთ მერსხილჷ რენა „ალ-ყაიდაწკჷმა“ ბუნა „ანსარ-ად-დინწკჷმა“, კინოხ თაქ გჷმოცხადაფილი რდჷ ვაღიარაფილი ზოხორინელი სახენწჷფო აზავადი, ნამუშ თარობაქ, თე ტერიტორიაშე კონტროლიშ დინაფაშ უკული, გაცხადჷ ავტონომიურ რეგიონიშ იდეაშა გინულა.

## ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დორთუალა

მარცხნივ|thumb|200px|მალიშ რუკა

მალი გორთილი რე 8 ოლქო დო გიშაკერზაფილი ადმინისტრაციული ართული ბამაკო (დისტრიქტი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* The European Union mission in Mali - Hungary's involvement in the mission 
* War at the background of Europe: The crisis of Mali
* Mali from *UCB Libraries GovPubs*
* Mali profile from the BBC News

## სქოლიო

კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ამუნდსენიშ ჸუჯი

მინი|250პქ
**ამუნდსენიშ ჸუჯი** — იდვალუაფუ კანადაშ ოორუე-ბჟადალ ტერიტორიას, ბანქსიშ კოკეფს, კოკი ვიქტორიაშ დო მატერიკიშ შქას. ამუნდსენიშ ჸუჯიშ სიგჷრძა დოხოლაფირო 400 კმ. რე, სიგანა 150 კმ. უხურგანს ბოფორტიშ ზუღა. 

ამუნდსენიშ ჸუჯის, 1903-1906 წანეფს ირკვიენდჷ ნორვეგიალი მარკვიალი რუალ ამუნდსენი. ჸუჯი იდვალუაფუ რჩქალ დო ატლანტიშ ოკეანეეფიშ მიმარსხუაფალი, რჩქინელი ოორუე-ბჟადალიშ მარშრუტიშ ბჟადალშე. წანმოწანაშ უმენტაშ ხანს, ჸუჯი ჸინით რე ფორილი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*კანადაშ ატლასი

კატეგორია:კანადაშ ჸუჯეფი
ავსტრალიაშ დიდი ჸუჯი

[thumb|ავსტრალიაშ დიდი ჸუჯი (რუკას [ინგლისური ნინა|ინგ. Great Australian Bight)|180px]]
**ავსტრალიაშ დიდი ჸუჯი** — იდვალუაფუ ავსტრალიაშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის, გჷნოზინდილი რე ბჟადალიშ კოდმეშე (ბჟადალი ავსტრალია) ობჟათე-ბჟაეიოლ კოდმეშა (ობჟათე ავსტრალია), 1,160 კილომეტრიშ გოძვენას. ჸუჯიშ ფართობი აკმადგინანს 1335 ვთშ კვ. კმ-ს. ჸუჯიშ არძაშე შანულამი ონიშოლი ნოღა რე ადელაიდა.

ერეფოშქაშე ჰიდროგრაფიაშ ორგანიზაციაშ გეპონუათ, ჸუჯი ორხველჷ ინდოეთიშ ოკიანეშ ღანჩოს. ჸუჯის მაართაშე ევროპალ მარკვიალეფქ მიოგორეს 1627 წანას, მუჟამსჷთ კაპიტანი ტისენი იშარუანდჷ ავსტრალიაშ ბჟადალი კირდეეფიშ მანგას. ხურგეფქ ზუსტას იჸუ ეშანილქ ინგლისარი მარკვიალიშ, კაპიტან მეთიუ ფლინდერსიშე, 1820 წანას. ჸუჯიშ წყარპიჯიშ ღოზის ახასიათენს 60 მეტრაშ სიმაღალაშ კირდეეფი, სასერფინგო პლაჟეფი. აკანი თაშნეშე იდეალური რე ვერშაპიშ მაგორალეფშო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ავსტრალიაშ დიდი ჸუჯიშ ოჰავე ვიდეო 

კატეგორია:ავსტრალიაშ ჸუჯეფი
წიმინდე ვინსენტიშ ჸუჯი

მინი|250პქ
**წიმინდე ვინსენტიშ ჸუჯი** () — მორჩილი ჸუჯი ობჟათე ავსტრალიას. ომძღჷ ობჟათე ავსტრალიაშ შტატიშ ტერიტორიას. ბჟადალშე უხურგანს იორკიშ ჩქონი, ბჟაეიოლშე — ფლოროშ ჩქონი. თიში დო ოკიანეშ წყარეფიშ გინოკვათუას იდვალუაფუ კენგურუშ კოკი. ბჟაეიოლ წყარპიჯის იდვალუაფუ შტატიშ ნანანოღა ადელაიდა. ჸუჯის ჯოხო გიოდჷ მეთიუ ფლინდერსიქ 1802 წანას. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Friends of Gulf St Vincent  Accessed 14 February 2014.

კატეგორია:ავსტრალიაშ ჸუჯეფი
ანდამანიშ ზუღა

მინი|250პქ

**ანდამანიშ ზუღა** ვარდა **ბირმაშ ზუღა** — ინდოეთიშ იკიანეშ აუზიშ ზუღა. თე ზუღა რე ბენგალიშ ჸუჯიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. თეშ თანჯეფწკჷმა რე ქიანეფი: ოორუეშე - ბირმა (მიანმარი), ბჟაეიოლშე - ტაილანდი, ბჟადალშე - ინდოეთი (ანდამანიშ კოკეფი), ზუღა ობჟათე-ბჟაეიოლშე მიარსხუაფუ მალაკიშ საროტის.

ანდამანიშ ზუღა ირო გიმირინუაფუდჷ თე ზუღაშპიჯიშ ქიანეფშო ვაჭარუაშო დო ტრანსპორტირაფაშო, გოფალირი რდჷ ჩხომიშ ჭოფუა. ამდღა თე ზუღაშ კოკეფი დო მარჯანიშ რიფეფი ძალამი პოპულალური რე ტურისტეფს შქას. ჩხომიშ ჭოფუაშ დო ტურისტული ინფრასტრუქტურა ძალამო მოჯილიკუ ინდოეთიშ ოკიანეშ 2004 წანაშ დიხაშნწალუაქ დო ცუნამქ.

ანდამანიშ ზუღაშ ფართობი რე  600 000 კმ², სიგირძა 1200 კმ, სიფართე 645 კმ, ოშქაშე სიტომბა 1 096 მ, არძოშე უტომბაშ გიონჭაფუ 4 198 მ.

[thumb|centre|820px|[ჯეიმზ ბონდიშ კოკი პანგ-ნგაშ ჸუჯის, ტაილანდი]]
thumb|centre|820px|კოკი კო-პჰი-პჰი, ტაილანდი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ანდამანიშ ზუღა - ბრიტანიკა
* ანდამანიშ ზუღა - დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია 

კატეგორია:ინდოეთიშ ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი
ლიბიაშ ზუღა

**ლიბიაშ ზუღა** (, ) - სქირონაშქა ზუღაშ ნორთი, იდვალუაფუ კოკი კრეტაშ ობჟათე ზუღაპიჯიშ დო ოორუე აფრიკაშ შკას.

თე ჯოხოს გჷმირინუანდეს ჯვეში კარტოგრაფეფი დო მეზუღეეფი, ოფიციალურო თე ტერმინი ასე ხოლო გჷმირინუაფუ.

## ხოლო ქჷგაჯინით
* სიდრაშ ჸუჯი

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ლიბიაშ ზუღა

კატეგორია:ზუღეფი სქირონაშქა ზუღას
კატეგორია:ატლანტიშ ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ზუღეფი ანბანიშ მეჯინათ
მოზაფარ ალ-დინ შაჰი

**მოზაფარ ალ-დინ შაჰ ყაჯარი** (; დ. 23 მელახი, 1853 — ღ. 3 ღურთუთა, 1907) — ირანიშ მახუთა შაჰი ყაჯარეფიშ დინასტიაშე, 1896-1907 წანეფს. მუჰამედ-შაჰ ყაჯარიშ მონძე, ნასერ ალ-დინ შაჰიშ ქომოლსქუა.

მოზაფარ ალ-დინ შაჰ ყაჯარქ დებადჷ 1853 წანას, თეირანს, მუმამუშიშ, ნასერ ალ-დინ შაჰიშ მართუალაშ პერიოდის.

1861 წანას, 8 წანაშ ხანს, მუმამუშიქ მოზაფარ ალ-დინ შაჰ ყაჯარი აზერბაიჯანიშ ოორუე პროვინციაშა მიდეჸონჷ, თე პროვინციაშ მამართვალო დო მართუალშ ჯგირი გუმორსილებაშ მიოღებელო. თიქ აზერბაიჯანს, სოიშახ ხვისტაშა ეშულაშ ბედინერობა აღვენუდჷნ, 35 წანა გატარჷ. თე პერიოდის თის ნასერ ალ-დინ შაჰწკჷმა ფარსაკი ურთიართობა ვა უღუდჷ. თიქ ხვისტა დეკინჷ 1896 წანაშ 1 მესის, მუმაშ ღურაშ უკული.

თიშ ხვისტაშა ეშულაშ ბორჯის, ირანს ფინანსური კრიზისი უღუდჷ. წანმოწანური ხარჯეფი, ძალამ გინმანჭუდჷ ხაზინაშ მიშნაველს, თიშენ ნამჷ-და, თიშ წიმოხონს რუსეთიშე დო ინგლისიშე ვალეფი აფუდჷ ეჭოფილი. ზუსტას თეშ გეშა, მოზაფარ ალ-დინ შაჰ ყაჯარს თინა ხოლო ვეშულებუდჷ, ნამჷ-და ხაზინაშ რეფორმა გუტარებუდკონ დო აძვილებურქ იჸუ, რუსეთწკჷმა პოლიტიკურ დოთმებაშა მიდურთუმუდკონ, ირანიშ ვალიშ ეიოქექებელო.

1906 წანას, თიქ აკოქიმინჷ "ერუანული საკონსულტაციო ანსამბლეა", მუსჷთ კათაშ დო მაღალი წოდებაშ პიჯეფიშ პროტესტიქ მაჸუნ. "ერუანული საკონსლუტაციო ანსამბლეაშ" მეღებაშ უკული, მოზაფარ ალ-დინ შაჰიქ, ძალამ გოხურგუ შაჰიშ ნძალა დო დიდ ნებეფქ გინაჩჷ პარლამენტის. ზუსტას თექ გიმიწუ კათაშ პროტესტი დო ეჯანყჷ მოზაფარ ალ-დინ შაჰიშ კარიშ სააწმარენჯოთ.

მოზაფარ ალ-დინ შაჰიქ დოღურჷ 1907 წანაშ 3 ღურთუთას, გურიშ მენტიებათ.

მოზაფარ ალ-დინ შაჰ ყაჯარს ჸუნდჷ 6 ქომოლსქუა დო 8 ცირასქუა. თიშ ღურაშ უკული, შაჰიშ ხვისტა დეკინჷ თიშ 1-ა ქომოლსქუაქ, მუჰამედ ალი მირზაქ (მუჰამედ ალი შაჰი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Some fragmentary motion pictures of Mozaffar al-Din Shah Qajar: YouTube.
*Portrait of Mozaffar al-Din Shah Qajar: .
*Mohammad-Reza Tahmasbpoor, *History of Iranian Photography: Early Photography in Iran*, Iranian Artists' site, ''Kargah'' 
**History of Iranian Photography. Postcards in Qajar Period*, photographs provided by Bahman Jalali, Iranian Artists' site, ''Kargah'' .
**History of Iranian Photography. Women as Photography Model: Qajar Period*, photographs provided by Bahman Jalali, Iranian Artists' site, ''Kargah'' .
*Photos of qajar kings 

კატეგორია:სპარსეთიშ მონარქეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1853
კატეგორია:ნაღურა 1907
კატეგორია:ყაჯარეფიშ დინასტიაშ შაჰეფი
კატეგორია:XIX ოშწანურაშ აზიაშ მონარქეფი
მუჰამედ-შაჰ ყაჯარი

**მუჰამედ-შაჰ ყაჯარი** - (; დ. 5 ღურთუთა, 1808 — ღ. 5 ეკენია, 1848) — ირანიშ შაჰი 1834-1848 წანეფს. ყაჯარეფიშ დინასტიაშ მასუმა წჷმმარინაფალი. აბას-მირზაშ ქომოლსკუა დო ფათალი-შაჰიშ მონძე.

დებადჷ 1808 წანას, თავრიზის, ფათალი-შაჰიშ მაფობაშ ბორჯის.

მუჰამედ შაჰ-ყაჯარქ ხვისტა დეკუ ფათალი-შაჰიშ ღურაშ უკული, 1834 წანაშ 23 გჷმათუთას.

მუჰამედ შაჰ-ყაჯარი მაფენდჷ ხვალე 14 წანას. თეშ გეშა თე ბორჯის ირანს ბრელ მუთუნ ვათირელე, ვართ უჯგუშობაშა დო ვართ სიგლახეშა.

თეს უღუდჷ ჟირი ცადება გეჭოფუკო ჰერათი დო გეურჯგინუდკონჷ ბრიტამალეფშა. თეშ გეშა ელჩობა ხოლო ოჯღონჷ საფრანგეთშა. 1939 წანას, საფრანგეთშე მოხვარაქ ქჷმორთ, მარა ჟირხოლო ცადებაქ უმოღეთ გეთუ.

1848 წანას, მუშ მაფოფაშ ეკონიას გაუქვუ დოლმახორეეფიშ ჸვენჯობა.

მუჰამედ შაჰ-ყაჯარქ დოღურჷ 1848 წანაშ 5 ეკენიას, 40 წანერი რდჷნ თეში. თიშ ღურაშ უკული მაფაქ იჸუ თიშ უნჩაშ ქომოლსკუაქ - ნასერ ალ-დინ შაჰიქ.

## სკუალეფი
მუჰამედ შაჰ-ყაჯარს მაფობაშ ბორჯიშო 8 ალმასქუშე 11 ბაღანა ჸუნდჷ, თეშ მოხ ხოლო ჸუნდჷ ხოლო 4 ალმასქუ, ნამუშეთ აკა სქუა ვაჸუნდჷნ. მუჰამედ შაჰ-ყაჯარს 7 სკუაქ ჩჷქჩჷქობას დუღურჷ, დოსქილადირჷ სკუალეფი რე:
* ნასერ ალ-დინ შაჰი (16 კვირკვე, 1831 - 1 მესი, 1896)
* აბას მირზა (27 გერგობათუთა, 1839 - 14 პირელი, 1897)
* მუჰამედ მირზა (1840 - 1901)
* აბდულ-სამად მირზა (1843 - 1929)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მუჰამედ-შაჰ ყაჯარი
* ირანიშ ისტორია - ყაჯარეფი 

კატეგორია:სპარსეთიშ მონარქეფი
კატეგორია:ყაჯარეფიშ დინასტიაშ შაჰეფი
ფიჯიშ ზუღა

**ფიჯიშ ზუღა** — კოკეფოშქაშე ზუღა რჩქალი ოკიანეშ ობჟათე-ბჟადალ რჩქონს. თიშ ოორუეშე იდვალუაფუ კოკი ფიჯი, ბჟაეიოლშე — კერმადეკიშ კოკეფი, ობჟათეშე — ახალი ზელანდია და ტასმანიაშ ზუღა, ბჟადალშე — მარჯანიშ ზუღა.

ზუღაშ ფართობი რე 3.177 კმ². ოშქაშე სიტომბა 2741 მ, არძაშე უტომბაში გიონჭაფუ 7633 მ. წყართუდონი რელიეფი ძალამი რთული რე, ბრელიე ვულკანი. ზუღაშ თარი პორტი რე ფიჯიშ ნანანოღა სუვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ფიჯიშ ზუღა 
* მეშარობა ფიჯიშ ზუღას 

კატეგორია:ზუღეფი
რუანდა

**რუანდაშ რესპუბლიკა** (1991 წანაშახ — *რუანდული რესპუბლიკა*, ) — სახენწჷფო ბჟაეიოლ აფრიკას. რუანდას ბჟადალშე უხურგანს კონგოშ დემოკრატიული რესპუბლიკა, ოორუეშე - უგანდა, ბჟაეიოლშე - ტანზანია დო ობჟათეშე - ბურუნდი. ქიანას ქჷნდჷრამი აკანეფიშ სიბრელეშ გეშა მეტჯოხო უღუ *ვითოში ქჷნდჷრიშ დიხა* (, კინიარუანდა - Igihugu cy’Imisozi Igihumbi). ქიანა მოსოფელს რჩქინელი რე 1994 წანას მოხვალამირი გენოციდიშ გეშა. ქიანაშ ნანანოღა - კიგალი.

## გეოგრაფია
thumb|275px|რუანდაშ რუკა
thumb|275px|რუანდაშ ტოპოგრაფიული რუკა
thumb|275px|რუანდაშ მიოჯინი კოსმოსიშე
რუანდა იდვალუაფუ აფრიკაშ ცენტრის, ეკვატორშე არხოს ობჟათეჸურე. ბჟადალშე მახურგე კონგოშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაწკჷმა იდვალუაფუ კივუშ ტობა დო წყარმალუ რუზიზი, ნამუთ ბჟაეიოლი აფრიკაშ აკოცჷმაშ ღოზიშ ნორთი რე. ქიანაშ ცენტრის იდვალუაფუ თიში ნანანოღა — კიგალი.

რუანდაშ რელიეფი თარო აკმოდირთუ ოშქაშე სიმაღალაშ გეფით, ბჟადალი ხურგას სიმაღალე უცმას ელმურს კივუშ ტობაშ დო წყარმალუ რუზიზიშ წყარპიჯეფშა, ბჟაეიოლშე ჭიეჭიეთ იკუნტარებუ ტანზანიაშ მალობათ, სოდეთ თარო იდვალუაფუ დოლოეფი დო ჭყენჭყეფი. რუანდას იდვალუაფუ წყარმალუ ნილოსიშ კანკალე ნადუ.

წყარმალუ ნილოსიშ დო კონგოშ ღანჩოეფი რუანდაშ ტერიტორიას ხოლო რე. არძოშე დიდი ტობა რე — კივუშ ტობა, ნამუთ აფრიკაშ აკა ტობა რე, სოდეთ ვა ხე ნიანგეფი. ქიანაშ ობჟათეშე დო ბჟაეიოლშე რსებენს მორჩილი ტობეფიშ ბუნა (თექ ნიანგეფი ხე).

### კლიმატი
კლიმატი — სუბეკვატორული, ზუღაშ დონეშე შანულამი სიმაღალაშ გეშა სეზონურო ლამე დო ქექე რე. კიგალსა (1550 მეტრ სიმაღალას) თუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა ედომუშამი წანაშ გოძვენას აკმადგინანს 17-21 °C-ს. ნოლექეფი დოხოლაფირო 1000—1500 მმ რე წანმოწანას. სქირე სეზონი — მანგიშე ეკენიაშამო.

### ფლორა დო ფაუნა
ჩანარობა — თარო სავანა, გვალეფიშ კართეფს ლამე ტროპიკული ტყალეფი.

ჩხოლარეფიშ ორენი დახე მოჯალაგერი რე. არძოშე დიდი ჩხოლარეფი (ანტილოპეფი, კამბეშეფი, ხვალოქა, ზებრეფი, ნჯილოეფი, მუნჭყვეფი, ბეჰემოთეფი, ნიანგეფი, გორილეფი) ასქილადირი რე ხვალე ტყაჩირეფს.

## თაშნეშე ქოძირით
* რუანდაშ გენოციდი
* კინიარუანდაშ ნინამი ვიკიპედია
* რუანდაშ ერუანული პარკეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რუანდაშ ისტორია 
* გენოციდი რუანდას
* რუანდა. ვითოში ქჷნდჷრიშ ქიანა 
* რუანდაშ უახალაში ისტორიაშ მასალეფი.

## სქოლიო

*
კატეგორია:აფრიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ფრანგულნინამი ქიანეფი
კატეგორია:ინგლისურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ბალიშ ზუღა

**ბალიშ ზუღა** (, ) —  რჩქალი ოკიანეშ კოკეფოშქაშე ზუღა იავაშ, ბალიშ, ლომბოკიშ, სუმბავაშ, სულავესიშ დო მადურაშ კოკეფს შქას. ფართობი 119 ვითოში კმ². ზუღაშ ოშქაშე სიტომბა 411 მეტრა, მაქსიმალური - 1590 მეტრა. წყარიშ ოშქაშე  წანმოწანური ტემპერატურა 27-28°C. ჯიმუამობა 33-34°, მოქცევა  ესვარილი. ზუღაშ თარი ონიშოლი რე სურაბაია (კოკი იავა).

## ლიტერატურა

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
ნასერ ალ-დინ შაჰი

**ნასერ ალ-დინ შაჰ ყაჯარი** (; დ. 16 კვირკვე, 1831 — ღ. 1 მესი, 1896) — ირანიშ შაჰი 1848-1896 წანეფს. ყაჯარეფიშ დინასტიაშ მაანთხა წჷმმარინაფალი. მუჰამედ-შაჰ ყაჯარიშ ქომოლსქუა.

ნასერ ალ-დინ შაჰიქ დებადჷ 1831 წანაშ 16 კვირკვეს, თავრიზის. ფათალი-შაჰიშ მონძე, მუჰამედ-შაჰ ყაჯარიშ დ მელექ იაჰან ხანუმიშ ფანიას.

ირანიშ შაჰიშ ხვისტაშა ეშართჷ 1848 წანას, მუმამუშიშ, მუჰამედ-შაჰ ყაჯარიშ ღურაშ უკული.

ნასერ ალ-დინ შაჰი ირანიშ აკა ალმახანური მონარქი რდჷ, ნამუსჷთ ვიზიტი უღუდჷ ევროპას. 1873 წანას დო 1878 წანას. დო მუჭოთ რჩქინელი რე, თიქ აჸონებულქ დოსქიდჷ თექ ნაძირეფუ ტექნოლოგიათ. თინა რდჷ აკა სპარსი მონარქი, ნამუქჷთ მიღჷ გოართოიანაფილი ომაფეშ უდიდაში— კავალერიშ ორდენი.

ნასერ ალ-დინ შაჰი რდჷ ძალამ ეფექტური. თიქ ეწიჭოფჷ ოშურიელე პიჯეფი დო საერო ნძალაუფლება. გაჩინებაფუ თინეფს სატელეგრაფო დო საფოსტო ნინალა. თიშ მართუალაშ პერიოდის გინწყჷ მაართა სკოლა დო დობეშტჷ მაართა გაზეთი. თის ძალამ მოწონდჷ ფოტოგრაფია. დუდმაართათ, თი მუშოთ გჷნიღჷ ოშშე უმოსი სურათი. 

1872 წანას, თიში ზოჯუათ, ედომუშამ ირანს რკინაშარაშ აკოგაფაქ დიჭყჷ. 1890 წანას - ნასერ ალ-დინ შაჰიქ აძვილებურქ იჸუ, თუთუმიშ ჸიდირ-გიმოჩამა დოუშქუმალუდჷკონ.

ნასერ ალ-დინ შაჰიქ დოღღურჷ 1896 წანას, თეირანს.

ნასერ ალ-დინ შაჰის 11 ქომოლსქუა დო 10 ცირასქუა ჸუნდჷ. თიშ ღურაშ უკული, ირანიშ შაჰიშ ხვისტაშა ეშართჷ თიშ რანწკით მა-6 ქომოლსქუაქ - მოზაფერ ად-დინ მირზაქ (მუმალს, მოზაფარ ალ-დინ შაჰი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ნასერ ალ-დინ შაჰი
*ნასერ ალ-დინ შაჰიშ ალმასქუეფი
*ნასერ ალ-დინ შაჰიშ ვიზიტი ინგლისის
*ნასერ ალ-დინ შაჰი გოლესტენიშ დოხორეს
*ყაჯარეფიშ დინასტიაშ ორდენეფი 

კატეგორია:სპარსეთიშ მონარქეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1831
კატეგორია:ნაღურა 1896
კატეგორია:ყაჯარეფიშ დინასტიაშ შაჰეფი
კატეგორია:სპარსეთის მოკლული მონარქები
კატეგორია:XIX ოშქანურაშ აზიაშ მონარქეფი
იაპონიაშ ზუღა

thumb|350px|იაპონიაშ ზუღაშ ორენი
**იაპონიაშ ზუღა** – რჩქალი ოკიანეშ უკიდაშ ბჟადალშე მადვალუ ზუღა, ნამუთ აკოხურგელი რე იაპონიათ, ობჟათე კორეათ, ოორუე კორეათ დო რუსეთით. სქირონაშქა ზუღაშობურო თინა ხოლო ვაგჷნიცადენს მიმოქცევას. ზუღაშ ოფიციალური ჯოხოდვალაშ გეშა გოეროს დისკუსია რდჷ. გინოჭყვიდირი, ნამჷ-და გიადვას „იაპონიაშ ზუღა“ დაფიქსირებულქ იჸუ გოართოიანაფილი ერეფიშ ორგანიზაციშ ოფიციალურ დოკუმენტის, 2004 წანაშ მელახის.

## ლიტერატურა
* Fukuoka N. (1966). "On the distribution patterns of the so-called Japan Sea elements confined to the Sea of Japan region". *Journal of Geobotany* **15**: 63-80.

კატეგორია:იაპონიაშ ზუღეფი
კატეგორია:რუსეთიშ ზუღეფი
კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
იავაშ ზუღა

**იავაშ ზუღა** () — ფართო კოკეფოშქაშე ზუღა რჩქალ ოკიანეს, ზონდიშ შელფის. ზუღაშ ფართობი - 320,000 კმ². მუჭოთ ზუღა, თიქ გჷმიქიმინჷ ეკონია გოჸინაფაშგ პერიოდის. ზუღა გინოზინდილი რე ინდონეზიაშ კოკეფს — ბორნეოშ (*ოორუეშე*), იავაშ (*ობჟათეშე*), სუმატრაშ (*ბჟადალშე*) დო სულავესიშ (*ბჟაეიოლშე*) შქას. ოორუე-ბჟადალშე, კარიმატიშ საროტით მითმიარსხუ ობჟათე ჩინეთიშ ზუღას. 

იავაშ ზუღას შანულამ ეკონომიკურ საქვარუას წჷმარინუანს ჩხომჭოფუა. იავაშ ზუღას, 3.000 გვარობაშ წყარმახვენჯი ხე. თეშ გეშა, აკოქიმინელი რე მუსხირენ ერუანული პარკი. ზუღაშ აკვატორია ძალამ ბრელ ტურისტის მიკმინჭანს.

1942 წანაშ ფურთუთა-მელახის, თე ზუღას მიშჷ ოუდუმე ლჷმეფი, ნამუქჷთ ისტორიაშა იავაშ ზუღაშ ლჷმაშ ჯოხოთ მიშართჷ. თინა მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ართ-ართი არძაშე ხანგჷრძე ოზუღე ლჷმა რდჷ. ნიდერლანდეფიშ, ბრიტანეთიშ, ავსტრალიაშ დო ააშ-იშ ოურდუმე ოზუღე ნძალეფქ ორჯგინეს იაპონიას კოკი იავაშა მიშაკათონიშ ბორჯის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://www.fieldmuseum.org/research_collections/zoology/zoo_sites/seamaps/default.htm 
* ოკიანეეფიშ დო ზუღეფიშ ხურგეფი 

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ინდონეზიაშ ზუღეფი
მინდანაოშ ზუღა

**მინდანაოშ**, *კინე*  **ბოჰოლიშ ზუღა** — იდვალუაფუ ფილიპინეფიშ კოკი მინდანაოშ დო ვისაიასიშ შქას. ზუღა გჷნოზინდილი რე კოკი ბოჰოლიშ ობჟათეშე დო მინდანაოშ ოორუეშე. ზუღას იდვალუაფუ ჟირი შანულამი კოკი - სიქიჯორი დო კამიგუინი. ზუღაშ მაქსიმალური სიტომბა 1975 მ.

ზუღას იდვალუაფუ შანულამი ნოღეფი: ილიგანი, ბუტუანი, დუმაგუეტე, ოზამისი დო ტაგბილარანი.  

## რესურსეფი ინტერნეტის

* მინდანაოშ ზუღა ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ფილიპინეფიშ ზუღეფი
ბოხაივანი

**ბოხაივანი** (), თაშნეშე რჩქინელი რე, მუჭოთ **ბოხაიშ ჸუჯი** ვარდა **ბოხაიშ ზუღა**, წჷმარინუანს ჸვინთელი ზუღაშ ჸუჯის, ნამუთ მიშაჭკირილი რე ოორუე ჩინეთიშ მატერიკშა. თიში სიარხოვე ჩინეთიშ ნანანოღა პეკინწკჷმა, თე ზუღას, მოსოფელიშ ართ-ართ არძაშე გჷნოხარგელ ოზუღე შარათ გჷნმართინუანს. ბოხაივანიშ ფართობი - 78,000 კმ².

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Unep Reports - Regional Definition: Bohai Sea 

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ გეოგრაფია
რუსთავი 2

**რუსთავი 2** (რ2) — კერზო ოტელევიზიე კომპანია საქორთუოს. არხიშ ასეიანი ფორუა ქიანაშ მახორობაშ დოხოლ. 84%-ს ონჭირინუანს. საქორთუოშ თანჯეფს გალე ონჭირინუანს ალმაშარეშ (Turksat 3 a 42 E – ვარდა Eurasiasat) მეშქაშობათ ევროპას, რუსეთიშ ევროპულ ნორთის, არხო ბჟაეიოლს დო ოორუე აფრიკაშ ბჟაეიოლ ნორთის.

ტელეკომპანიას ჸუნსჷ კორესპონდენტეფი საქორთუოშ არძო დიდ ნოღას, ლონდონს დო პარიზის. ირომოსაქვარე ბიუროეფი უღუ მოსკოვს დო ვაშინგტონს.

ტელეარხი დორსხუაფილი რე 1994 წანას, დო ედუარდ შევარდნაძეშ თარობაშ ოპოზიციური გეზა უკინებჷდჷ. თიმბორჯიშ თარობას ტელეარხიშ კილუაშ მუსხირენი ცადება უღუდჷ, მარა არძა უმოღეთ — ტელეარხი მახორობაშ შანულამი ნორთიშ ხუჯიშ მეჩამათ რგებაფულენდჷ.

ტელეარხიშ არძოშე მაართა მინჯეეფი რდეს ეროსი კიწმარიშვილი, დავით დვალი, ჯარჯი აქიმიძე დო ნიკა ტაბატაძე. 2004 წანაშ კვირკვეშე 2005 წანაშ ქირსეთუთაშა აჭარალი ბიზნესმენი ქიბარ ხალვაში ტელეარხიშ 90%-შ მინჯე რდჷ. თის არხო კონტაქტი უღუდჷ ჸოფილი დუდიშთხილუაშ მინისტრიწკჷმა ირაკლი ოქრუაშვილწკჷმა, ნამუთ წანეფიშ გოძვენას თიში ადვოკატი რდჷ. 2006 წანაშ 4 ღურთუთას დავით ბეჟუაშვილქ, საქორთუოშ გალენი საქვარეფიშ მინისტრიშ ჯიმაქ, იჷიდჷ რუსთავი 2-იშ აქციეფიშ 22%. 2006 წანაშ ზარხულს ხალვაშიქ თიში აქციეფიშ დოსქილადირი ნორთი ქიმეჸიდჷ კომპანია გეოტრანსის, დო ბეჟუაშვილქ მუში აქციეფი, თიშ დორხველობას რინელ „საქორთუოშ ინდუსტრიულ ბუნას“ ქიმეჸიდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რუსთავი-2-იშ საიტი
* რუსთავი 2 LIVE

კატეგორია:ტელევიზია
კატეგორია:კომპანიეფი
კამოტესიშ ზუღა

**კამოტესიშ ზუღა** — მორჩილი ზუღა, იდვალუაფუ ფილიპინიშ არქიპელაგიშ დინოხოლე. ზუღა გჷნოზინდილი რე ფილიპინეფიშ ჟირ რეგიონს - ბჟეიოლ ვისაიასიშ დო ცენტრალურ ვისაიასიშ შქას. ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე უხურგანს კოკი ლეიტე, ობჟათეშე — ბოჰოლი დო ბჟადალშე სებუ. ზუღა მერსხილი რე ვისაიანიშ დო ბოჰოლიშ ზუღეფწკჷმა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*კამოტესიშ ზუღაშ რუკეფი 
*http://www.oceans.logo4you.co.uk/pasea_camotes.html 

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
კატეგორია:ფილიპინეფიშ ზუღეფი
იაპონიაშ დინოხოლენი ზუღა

მინი|270პქ|იცუკუსიმაშ ოხიდა 
**იაპონიაშ დინოხოლენი ზუღა**, **სეტო-ნაიკაი** — ზუღა რჩქალ ოკიანეს. ოორუეშე დო ბჟაეიოლშე აკოხურგელი რე კოკი ჰონსიუშ ბჟადალი ნორთიშ ობჟათ წყარპიჯით, ობჟათე-ბჟადალშე უხურგანს კოკი კიუსიუშ წყარპიჯი, ობჟათეშე კოკი სიკოკუშ ოორუე წყარპიჯი. ზუღა უმენტაშო იზოლირებული რე იაპონიაშ დო ფილიპინიშ ზუღეფშე დო ხვალე უგნუხურგუეთ რე მერსხილი თინეფწკჷმა, ოორუეშე ინწრო დო თხითხუ (10-10,5 მ) კამონიშ საროტი რე. რჩქალი ოკიანეს მითმიარსხუ კიიშ დო ბუნგოშ საროტეფით, იაპონიაშ ზუღას — სიმონოსეკიშ საროტით. ზუღა გინოზინდილი რე დოხოლაფირო განედიშ მალობათ. კოკეფშქაფონი კონტინენტური ზუღა რე. სიგჷრძა 445 კმ, სიგანე 55 კმ, ფართობი 18 000 კმ². მაქსიმალური სიტომბა 241 მ. ოშქაშე სიტომბა 20-60 მ. ჯიმუამობა 30-34 ‰.

ზუღას დოხოლაფირო 3000 კოკი რე, ნამუთ იკენს ზუღაშ ოფრჩაშ უმენტაშ ნორთის. კოკეფი გიშართილი რე მიარე მუდანობაშ საროტით. წყარპიჯეფი ძალამ დოწეწილი რე. ზუღაშ შქა ნორთი ძალამი მორჩილწყარამი რე. ზუღა ეშადგჷ ოორუე გვერდოსფეროს სუბტროპიკულ ზონას. ზუღა წჷმარინუანს იაპონიაშ შამულამ დინოხოლენ ოზუღე შარას. ზოთონჯს აზიაშ მატერიკშა იფაჩუ მაღალი წნევაშ ჸინჩი ოლქი, რჩქალი ოკიანეშ ოორუე ნორთის გოფაჩილი რე ალეუტიშ მინიმუმი, ნამუშ ცენტრი ილოკალიზებუ ალეუტიშ რანწკიშ ბჟაეიოლ ნორთის. თეშენ იაპონიაშ დინოხოლენი ზუღაშ ღილე ოფირჩეფს გოპატჷნაფილი რე ოორუე-ბჟადალიშ დო ოორუეშ ბორიეფი (ზოთონჯიშ მუსონი), ნამუშ გომაჟირაფა 60%-ის გინმანჭუ, თინეფიშ სიჩქარა ოშქაშეთ ომანგჷ - 3-4 მ/მრ-ს (ზოხო თუთეფს თე მაძირაფალი ძინულენს). წყარპიჯეფიშ რთულ ოროგრაფიას გოლინა უღჷ ბორიეფიშ მალობაშა დო სიჩქარაშა.

ზოხო რაიონეფს (კამონიშ საროტი) ბორიეფი მალობაშჸურე ძალამ ვაჸინჩიერი რე. თქ ბორიაშ სიჩქარა ოშქაშეთ ონჭუ 4-6 მ/მრ-ს.წყარპიჯიშ შხვა მუნაკვთეფს ბორიეფი შხირას ონჭუნა შტორმულ ნძალას (ბუნგოშ საროტი, ჰონსიუშ წყარპიჯი დო შხვა). თე სეზონს ზუღაშ დიდ ნორთის იფიქსირებუ 2-4, აკან-აკან - 6-12 შტორმული დღა. შტილი ძალამი მერეთ რე. ზარხული ჩხე დო ძალამ ლამე რე. მანგიშ შქა რიცხუეფს ძალიერი მუნაფეფი ფორუნა ცას დო დღა ვენკურს წვემაშ უმუშო. დუმახასიათებელი რე მუნაფილი, ჩხე, წვემამი ამინდეფი სინთიერი დღალეფიშ უმუშო. უჯვეშაში ზონაშ წყარპიჯეფი იზომიერებუ ბრიზით, მარა სერიშ საათეფს რგილი ზუღშ ბრიზი მეთმეჭყორდუ დო ტაროსი ჩხეთ, ლამეთ დო მონკათ გჷნმირთუ.

თარი ონიშოლეფი: კობე, ოსაკა, სიმონოსეკი დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* იაპონიაშ დინოხოლენი ზუღა — დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია   
* იაპონიაშ დინოხოლენი ზუღა — ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

## ლიტერატურა
* Б. С. Залогин, А. Н. Косарев., Моря, Мысль, Москва, 1999.

კატეგორია:რჩქალი ოკიანეშ ზუღეფი
ოდიში (ტელეკომპანია)

**ოდიში** — რეგიონული ტელეკომპანია სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს, ნოღა ზუგდიდს. ტელეკომპანიაშ უჭყაფაშ ფორუაშ ზონაშა მიშმურს სამარგალოშ რეგიონი, ნორთობურო შონე დო აფხაზეთი. ტელეარხის დოხოლაფირო 300 000-იანი პოტენციური აუდიტორია ჸუნს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:საქორთუოშ ტელეკომპანიეფი
კატეგორია:სატელევიზიო არხეფი
ჯიხა (ტელეკომპანია)

**ჯიხა** —  წალენჯიხას მოქიმინჯე ზოხორინელი ტელეკომპანია. უჭყაფენს წალენჯიხაშ მუნიციპალიტეტის.
საეთერო ბადეშ თარი ნორთი უკებჷ მუსიკალურ დროშოღალი პროგრამეფს. თაშნეშე არხის შხვა პროგრამეფი ხოლო უღუ: ირმარიანი საინფორმაციო ანალიტიკური გჷნოჩამა „ობიექტივი”. თემატური გჷნოჩამეფი: „საუბრები რელიგიაზე”, „ლაკადა-ლურჯი წიგნი”, „ქიმერა” დო შხვა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი
ჯასტინ ტრიუდო

**ჯასტინ (ჟუსტენ) პიერ ჯეიმს ტრიუდო** (; , ოტავა) — კანადარი პოლიტიკოსი, კანადაშ 23-ა პრემიერ მინისტრი 2015-2025 წანეფს. კანადაშ ლიბერალური პარტიაშ მაკათური, 2013-2025 წანეფს რდჷ თე პარტიაშ ლიდერი. კანადაშ ჸოფირი პრემიერ-მინისტრიშ პიერ ელიოტ ტრიუდოშ უნჩაში ქომოლსქუა. კანადაშ ლიბერალურ პარტიაქ ჯასტინ ტრიუდოშ დუდალათ 2015 წანაშ საპარლამენტო გიშაგორუეფს გიმორძგუ, დო თეშნერო ტრიუდოქ კანადაშ ისტორიას მაჟირა არძაშე ახალნორდი პრემიერ-მინისტრო გჷნირთჷ (ჯო კლარკიშ უკული, ნამუქჷთ კანადაშ პრემიერ-მინისტრიშ პოსტი დეკინჷ 40 წანაშ ხანს, 1979 წანას).

## ბიოგრაფია
ჟან-დე-ბრებეფიშ კოლეჯიშ ოშქაშე სკოლაშ თებაშ უკული, მაკგილიშ უნივერსიტეტის ინგლისური ლიტერატურაშ ბაკალავრიშ ხარისხი ეჭოფჷ დო ბრიტანეთიშ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის  - პედაგოგიკაშ ბაკალავრიშ ხარისხი.

სოციალურ რკვიეფს ამანჯენდჷ, ვესტ პოინტ გრეიშ აკადემიას დო ვანქუვერს, უინსტონ ჩერჩილიშ ჯოხონობაშ ოშქაშე სკოლას ფრანგულ ნინას დო მათემატიკას ოგურუანდჷ . 2002 წანაშე, 2 წანაშ გოძვენას, მონრეალიშ პოლიტექნიკურ სკოლას საინჟინერო საქვარს გურაფულენდჷ. 2004 წანას, მუშენდჷ რადიოდგჷმილი CKAC-ს. 2005—2006 წანეფს, მაკგილიშ უნივერსიტეტის „ანდოგანი ორთაშ გეოგრაფიაშ“ (*Environmental Geography*) სპეციალობათ მაგისტრატურას გურაფულენდჷ.

## პიჯული რინა
[thumb|left|170px|ჯასტინ ტრიუდო დო მუში ალმასქუ სოფი გრეგუარი [ტორონტოშ კინოფესტივალი|ტორონტოშ კინოფესტივალს (2008)]]
ჯასტინიშ მასქერეფქ ართიანს დეთხიეს, მუჟამსჷთ ჯასტინი 6 წანერი რდჷ. ჯასტინიშ ჯიმალეფი — ალექსანდრი (დ. 25.12.1973, ჟურნალისტი დო რეჟისორ-დოკუმენტალისტი) დო მიშელი (2.10.1975 — 13.11.1998, სტუდენტი, თხილამურეფით სიონტიშ ბორჯის გიმნაველი შვეს ქათაჸუნ დო დოღურჷ, თიში რსხულქ ვა აგორეს).

2005 წანაშ 28 მესიშე ალმასქუთ ჸუნს ჸოფილი ტელემაჸვენჯი დო ფოტომოდელი სოფი გრეგუარი, ჸუნს სუმი სქუა:
* ქომოლსქუა ქსავიერ ჯეიმსი (18.10.2007);
* ცირასქუა ელა-გრეის მარგარეტი (05.02.2009);
* ქომოლსქუა ადრიანი (28.02.2014).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო

კატეგორია:კანადაშ ლიბერალური პარტია
კატეგორია:კანადაშ პრემიერ-მინისტრეფი
მაართა არხი (საქორთუო)

**მაართა არხი** — საქართუოშ ჯარალუაშ მაუჭყაფალობაშ თარი ტელეარხი. არხი უჭყაფენს 1956 წანაშე საქორთუოშ მასშტაბით. ასე ოჭირინუანს საქორთუოშ მახორობაშ დოხოლ. 85%-ს.

## თაშნეშე ქოძირით
* მაჟირა არხი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური საიტი
* 1TV Live

კატეგორია:ტელევიზია
კატეგორია:კომპანიეფი
ანა (დიდი ბრიტანეთი)

**ანა** (ინგლ. Anne) (დ. 6 ფურთუთა, 1665 – ღ. 1 მარაშინათუთა, 1714), ინგლისიშ დო შოტლანდიაშ დიაფალი სტუარტეფიშ დინასტიაშე 1702–1707 წანეფს დო დიდი ბრიტანეთიშ დიაფალი 1707–1714 წანეფს. ჯეიმზ II-შ დო მარია დ’სტაშ ცირასქუა. 1683 წანას, ჩილო აჸუნჷ დანიაშ მაფაშ ფრედერიკ III-იშ ქომოლსქუას გეორგის.

ანა სტიუარტი ტორიალი დიაფალი რდჷ. მუში მეჯინეფშე გიშნაველი თინა ირო თე პარტიაშჸურე რდჷ დო ირო ართგური რდჷ ანგლიკანური ოხვამეშ. დიაფალი გიშეგორუდჷ ჯგირი ხასიათით დო რდილობათ, მარა ვარდჷ ჭკვერი, რდჷ უგუბედუ დო ელმაჩამალეფშა ძალამ მიკობუნელი. მაართა ხანეფს თიშა დიდი გოლინა უღუდჷ ჰერცოგ მალბოროშ დო თიშ ჩილს, სარას. ესპანეთწკჷმა წჷმოძინელი ლჷმა, ნამუთ ანაშ მართუალაშ ედომუშამ პერიოდის მიშჷნ, ჰერცოგ მალბოროშ ჭყოლოფუა რდჷ. უმკუჯინალო პოლიტიკაშ წჷმოძინაშე, ანა წუხენდჷ ვიგეფიშ პატჷნალათ. ბორჯეფიშ გოძვენას დიაფალს დო სარა მალბოროშ შქას ურთიართობეფქ გორგიდჷ. თიში აბანი ახალნორდ აბიგალ მეშემქ დიკუ. თიშ გოლინათ, დიაფალქ თარობაშე დეთხინუ მუსხირენ ვიგი დო მართუალა ლორდ ბლინგბროკის გეგნოჩჷ. 1713 წანას თიქ მახერხჷ საფრანგეთწკჷმა ძალამ მომგებიანი ზეშ დოდვალა. ინგლისიქ გიბრალტარიშ დო მინორკაშ მოხ მიღჷ ფრანგული დიხეფი ამერიკას — ახალი შოტლანდია, ჰუდსონიშ ჸუჯიშ დიხეფი, ნიუფაუნდლენდი დო სან-კრისტოვი.

1707 წანას მოხვადჷ შხვა მოლინაქ — ინგლისიქ დო შოტლანდიაქ ართ სახენწჷფოთ გეართიანჷ, ნამუსჷთ დიდი ბრიტანეთიქ გიადჷ. თიმ ბორჯიშე პარლამეტის შოტლანდიარი მაკათურეფი ხოლო გიშეგორუაფუდეს.

ანას 13 სქუა ჸუნდჷ, მარა არძოქ ჩჷჩქჷჩქობას დოღურჷ. თიში ღურაშ უკული მეჭყორდჷ სტიუარტეფიშ დინასტიაქ ხოლო, ნამუთ 100 წანმოწანაშე უმოსის მართუნდჷ ინგლისისჷნ.

## ლიტერატურა
* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

კატეგორია:ინგლისიშ მაფეფი
კატეგორია:შოტლანდიაშ მაფეფი
კატეგორია:დიდი ბრიტანეთიშ მონარქეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1665
კატეგორია:ნაღურა 1714
სიქიზმი

right|thumb|მორჩილი ორცხონჯი (კანგჰა), სამაჯური (კარა) დო საცერემონიო ყამა (კირპანი)
[thumb|[სიქეფი|სიქი ორქოშ ოხიდაშ ფონს]]
**სიქიზმი** (პენჯ. ਸਿੱਖੀ „მაგურაფუ“) — ინდოეთიშ ართ-ართი ახალნორდი მონოთეისტური რელიგიური რწუმა, დირსხუ ჩქ.წ. XV ოშწანურას გურუ ნანაკიშენ. რელიგია თარო გოფაჩილი რე პენჯაბიშ შტატის. ჸუნს ეჩი მილიონიშე უმოსი გემაჸვენჯი. 

სიქიზმი ქადაგენს არძა რელიგიეფიშ (მუშ ბორჯის იგურიშხონარებუდჷ ისლამი დო ინდუიზმი) შემწყნარებელობას, ადამიერეფიშ წორონებელობას, ოსურეფიშ ემანსიპაციას დო თ.უ. 

სიქიზმიშ წიმინდე წინგის ჯოხო „გურუ გრანთი“. სიქეფს, ბიბლიური რელიგიეფიშ (იუდაიზმი, ქირსიანობა, ისლამი) ნერო, ართი უსახე დო უჯოხო ღორონთი წანა, ნამუსჷთ თინეფი სანსკრიტიშე ნოსისხერი ზიტყვათ მიშინუანდეს - პარამატმანი (”ჟიშური”) დო სიქიზმიშ დუმარსხუაფალიშ - ნანაკიშ მოხ ხოლო ჩხორო გურუშ ცენდეს პატის. თე რელიგიაქ ინდუიზმიშე ირსხჷ შურიშ უღურალობაშ, კარმაშ, დჰარმაშ დო შხვა იდეა. 

სიქი ქომოლკოჩეფი ბჟაკეს დო თუმას დღას ვეხოკჷნა, თეშ გეშა ირო დიდი პაგრი (ჩალმა) გიორთუნა, ნამუსჷთ მუნეფიშ ბეჭილ ბჟაკე-ოშმეშის დო ბირგულაშახ გჷრძე თუმას იტყობინუანა. თაშნეშე თინეფიშ უგურთუ ატრიბუტი რე ფოლადიშ სამაჯური, ორცხონჯი დო ჭიჭე ყამა.
სიქეფიშო დუმახასიათაფალი რე გვარი „სინჰი“ („სინგჰი“), მუთ სანსკრიტის „ნჯილოს“ შანენს დო სიქეფიშ ქომოლობას გუთმუსვანს ღოზის.

ინდოარი კათაშ ბრიტანეთიშე ზოხორინალაშო ლჷმაშ ეპოქაშე მოჸუნაფილი, სიქეფი, ნამუთ მუნეფიშ რწუმას ერუანობაწკჷმა ამანგენან, პენჯაბიშ ინდოეთიშე ზოხორინალაშო ლჷმენა. სიქი სეპარატისტეფიშ ხეთ, 1984 წანას ჸვილირქ იჸუ ინდოეთიშ პრემიერ-მინისტრი ინდირა განდიქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* SikhMuseum.com
* Sikh History Web Portal 
* Sikh Philosophy Network An Online Sikh Discussion Forum
* SinghSahib.com ~ a complete portal on Sikhism
* Sikhs.org


კატეგორია:დჰარმული რელიგიეფი
კატეგორია:ბჟაეიოლური კულტურა
კატეგორია:პენჯაბი
კატეგორია:ინდური რელიგიეფი
კატეგორია:რელიგიეფი
ჯაინიზმი

მინი|ჯაინიზმიშ სიმბოლო, ნამუთ 1974 წანას არძა ჯაინისტური სექტაშე იჸუ აღიარარაფილქ.
 
**ჯაინიზმი** (სანსკრ.: जैन - „გომორძგვილი“) — რელიგიურ-ფილოსოფიური გურაფა, ნამუქჷ გჷმორთჷ ინდოეთშე ძვ. წ. VI ოშწანურას. დჷმარსხუაფალო იკოროცხუ ჯინო მაჰავირა. ასე დოხოლაფირო 6 მილიონი გემაჸვენჯი ჸუნს, ნამუშეთ 3,5 მილიონი ინდოეთის ოხორანს.

ჯაინიზმიშ, მუჭოთ დჰარმული რელიგიაშ, ოსხირს წჷმარინუანს რწუმა გინოსახუობეფიშ გეჸვენჯობას (დჰარმაჩაკრა), სამსარაშე (მოკშა) გოდუდიშულობაშ შელუამობა, კონწარი ასკეტიზმი, თელარაშ არძა ფორმაშ უთირუე ღირებულება (ფასეულობა) თიშ ირნერ გჷმოსახობას, დო შედეგო, თინეფშო ნებაშ ვაშინერობას, ანუ ძალათობაშ ვარაფას (აჰისიმა).

ჯაინიზმი ქადაგენს, ნამჷ-და არძონერი სქილედი (ჯივა, სანსკრ.: जीव) ინდივიდუალური რე დო იროიან შურს წჷმარინუანს დო ზოხორინელო რე გამამინჯე მუში ქიმინჯეფშენი. თეშნერო, დითმირსხუ რინაშ თიჯგურა წესი, სოდე თელარაშ არძო ფორმას უკიდაში პატჷცემა მიაჩამუ. ღორონთი ჯაინეფიშო გომანგაფილი რე თიჯგურა ჩინებეფწკჷმა, მუჭოთი რე უთებუ რჩქინა (სანსკრ.: अनन्त ज), უთებუ დოგურაფა (სანსკრ.: अनन्त दर्शन्), უთებუ გოთვითცნობიერება (სანსკრ.: अनन्त चरित्र, ananta caritra?) დო უთებუ ბედინერობა (სანსრკ. अनन्त सुख, ananta sukha?). თეშნერო, ჯაინიზმი ვეკათუანს მუშ ფლოსოფიას ღორონთიშ, მუჭოთ ირიშმოქიმინჯე ჟისქილედიშ ჩინებას, ღორონთის წჷმირინუანს მუჭოთ უთებუ ორენმოქიმინჯეს, ნამუსჷთ ორთაშ კანონეფი მართჷნს, ნამუთ, მუშჸურე, მებუნილი რე ორენიშ აკმადგინალ არსებითობეფიშ (გუნი) ურთიართქიმინჯუას.

ჯაინიზმიშ ხოლო ართ გჷმაშხვავაფალი ასპექტო იკოროცხუ ანეკანტავადა — გურაფა ობიექტეფიშ დო ფენომენეფიშ შხვადოშხვა სუბიექტეფშე გიშაკერძაფილი მეჯინაშ არსებობაშ გეშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* JainGyan.com 
* Jainworld - World's oldest Jain site
* Jainism at Florida International University 
* Ahimsa Times World's Leading Jain News e-letter
* Simplified Jainism in University of Michigan
* Jain University
* ჯაინიზმი (ჩემი ინდოეთი)

## სქოლიო


კატეგორია:რელიგიეფი
ბიდჰია დევი ბჰანდარი

**ბიდჰია დევი ბჰანდარი** (; დ. 19 მანგი 1961, მანე ბჰანჯიანგი, ბჰოჯპური, ნეპალი) — ნეპალარი სახენწჷფო მოღალე, 1997 წანაშ 25 მელახშე კომუნისტური პარტიაშ (გოართოიანაფილი მარქსიზმ-ლენინიზმი) მაკათური, 1997 წანაშ 25 მელახშე 5 გჷმათუთაშახ ნეპალიშ კათაშ დოხორუაშ დო ანდოგანი ორთაშ ოკითხეფიშ მინისტრი, 2009 წანაშ 25 მესშე 2011 წანაშ 6 ფურთუთაშა ნეპალიშ დუდთხილუაშ მინისტრი, 2015 წანაშ 29 გჷმათუთაშე 2023 წანაშ 13 მელახიშა რდჷ ნეპალიშ პრეზიდენტი.

## მუში რინა
ჸუდე უღუ ბანეშვორს, კატმანდუს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნეპალიშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
* ბიდჰია დევი ბჰანდარი 
* [ბიდჰია დევი ბჰანდარი [Wikileaks]] 

კატეგორია:ნეპალიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ნეპალიშ პოლიტიკოსეფი
რაიფ ბადავი

**რაიფ მუჰამედ ბადავი** (კანკალეშა - *რაეფ ბადავით* იშინუაფუ ; დ.13 ღურთუთა, 1984) — არაბი ჭარუ დო აქტივისტი. არაბული ვებ-ხასჷლა  *Free Saudi Liberals-იშ* აკმახანდალი.

რაიფ ბადავი 2012 წანას ჭოფეს თიშე საუდიშ არაბეთიშ რელიგიურ საქვარეფიშ პოლიციაშ სააწმარენჯოთ გჷმოჟინაფილი კრიტიკული პუბლიკაციეფიშ გეშა. თის მეჩეს 7 წანა პატიმარობა დო 600-შა ლახუა. 2014 წანას  კინ დუდშე მეჩეს 10 წანა დო 1000-შა ლახუა. ბადავიშ მაარტა ოჯარალე ლახუა 2015 წანაშ ღურთუთას რდჷ.

2015 წანას რაიფის მეჩეს სახაროვიშ პრემია.

## სქოლიო

კატეგორია:არაბი ჭარუეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1984
კატეგორია:სახაროვიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
ნეპალიშ პრეზიდენტი

thumb|200px|ნეპალიშ შილა
**ნეპალიშ პრეზიდენტი** () ედომუშამი ოფიციალური ჯოხო - **ნეპალიშ ფედერაციული დემოკრატიუი რესპუბლიკაშ პრეზიდენტი** - ნეპალიშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ სახენწჷფო მოღალობაშ უმაღალაში პოსტი. პრეზიდენტიშ პოსტიქ დისრხუ 2008 წანაშ მესის, ქიანაშ რესპუბლიკათ გჷმოცხდაფაშ უკული. ქიანაშ მაართა პრეზიდენტი რდჷ - რამ ბარან იადავი.

## ნეპალიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ნეპალიშ პრეზიდენტეფი

 
კატეგორია:ნეპალი
კატეგორია:პრეზიდენტეფი ქიანეფიშ მეჯინათ
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
სანტალეფი

thumb|500px|right|სანტალარი ქომოლკოჩი
thumb|290px|right|სანტალეფიშ დო მუნდაშ შხვა ნინაშ გოფაჩუაშ რუკა ინდოეთის
**სანტალეფი** — მუნდაშ კათეფშე არძაშე უშხუაში კათა. ედომუშამი მუდანობა — 6,050,000 (2001). ოხორანა ინდოეთის (უმენტაშო ჯარხანდის (2,410,509), ბიჰარს (367,612), ორისას (629,782), შტატი ბჟადალი ბენგალიშ აკოართიანაფილ ოლქეფს (2,280,540)), ბანგლადეშის დო ნეპალს (42,698). სანტალეფიშ ნინა — სანტალი, მუნდაშ ნინეფს ორხველჷ. სანტალეფი რელიგიაშ მეჯინათ — ინდუისტეფი რენა, თაშნეშე თაყვანსცენა შხვადოშხვა შურეფს (ტყალეფს, გვალეფს დო შხვ.), მერკეთ რენა — ქირსიანეფი. ოჯარალე რანწკის იჩუალუაფუ მაართაჸოფაშ ურთიართობაშ ნოსქილედეფი. სანტალეფი თარო დოკაფილი რენა — დიხაშხანდუათ; თანეშე დოკაფილი რენა მეჯინობათ დო შაყარუათ. მიარე სანტალარი პლანტაციეფს, საწარმეეფს, ნოშქერიშ მადანეფს დო ონიშოლიშ მუშათ მუშენს.

## ლიტერატურა
* Culshaw W. J. Tribal Heritage; a Study of the Santals. London: Lutterworth Press, 1949.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სანტალეფი Ethnologue: Languages of the World''-ს, 15th edition. SIL International.
* სანტალეფიშ პორტალი
* სანტალეფიშ სხაპუეფი , ფოტოგალერეა
* სანტალეფი ვებ-ხასჷლა etnolog.ru-ს

კატეგორია:ინდოეთიშ კათეფი
კატეგორია:ბანგლადეშიშ კათეფი
კატეგორია:ნეპალიშ კათეფი
კატეგორია:ბჰუტანიშ კათეფი
კატეგორია:მუნდაშ კათეფი