open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლიხნი

**ლიხნი** () — ისტორიული ოფუტე აფხაზეთის, გუდაუთაშ მუნიციპალიტეტის, ზუღაშ დონეშე 50 მ სიმაღალას, გუდაუთაშე 5 კმ-ს. შქა ოშწანურეფიშ ქორთულ წყუეფს ჯოხოდჷ ზუფუ, თაშნეშე ჩინებული რე თიშ თურქული ჯოხოდვალეფი: სოუქსუ ვარდა სუუქსუ.ლიხნიშ ტერიტორიას იდვალუაფუ ჟირი ფაქვა

## ლიტერატურა
*Очерки из истории Грузии, Абхазия с древнейших времен до наших дней, Издательство ИНТЕЛЕКТИ, Тбилиси, 2009, ст. 7, 202.
*Хрушкова Л. Г. Лыхны. Средневековый дворцовый комплекс в Абхазии. — М.: 1998.
*8З.В.Анчабадзе, Из истории средневековой Абхазии (VI- XVII вв.) 1959
*И.Г.Антелава, Очерки по истории Абхазии XVII- XVIII веков, 1949
## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიული ოფუტეეფი
კატეგორია:აფხაზეთი ავტონომიური რესპუბლიკაშ ოფუტეეფი
კატეგორია:გუდაუთაშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
მოლდავეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**მოლდავეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა** — 1940 წანაშ 2 მარაშინათუთაშე 1991 წანაშ 27 მარაშინათუთახ, მოლდოვაშ სახენწჷფოშით ზოხორინალაშ გჷმოცხადებაშახ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუშ ართ-ართი რესპუბლიკა. სახენწჷფო ბჟაეიოლ ევროპას. ნანანოღა — კიშინიოვი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* https://web.archive.org/web/20090216093607/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/52-6-111.shtml

კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი
ანარია (გალიშ მუნიციპალიტეტი)

**ანარია** — ოფუტე აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, გალიშ მუნიციპალიტეტის. ოფუტე იდვალუაფუ წყარმალუ ოქუმიშ კვარჩხანი წყარპიჯის. ზუღაშ დონეშე 20 მ, გალიშე 10 კმ. 2008 წანაშე ოკუპირაფილი რე რუსეთიშ ფედერაციაშით

## სქოლიო


## ლიტერატურა

კატეგორია:გალიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
პოლისექსუალობა

**პოლისექსუალობა** — ნონ-ბინარული სექსუალური ორიენტაცია, ნამუთ მოიარზენს მენტებას მუსხირენ გენდერშა. ადამიერეფი, ნამუეფით მუნეფიშ დუდს აიდენტიფიცირენა მუჭოთ პოლისექსუალეფინ, მაძირენა მენტება ჟირ ვარდა უმოს გენდერშა, მარა ვართ არძა გენდერშა (მუჭოთ პანსექსუალეფი), დო ვართ ქომოლკოჩეფს ოსურეფწკჷმა (ნუჭოთ ბისექსუალეფი).

ირ ადამიერშო, პოლისექსუალური ორიენტაცია გენდერეფიშ თი ნაკორობა, ნამუეფით თის მიკმიჭოფანსჷნ, ინდივიდუალური რე.

## თაშნეშე ქოძირით
* რომანტიკული ორიენტაცია
* ცისგენდერობა
* აგენდერობა
* ჰომოსექსუალობა
* ჰეტეროსექსუალობა
## რესურსეფი ინტერნეტის
* Sexual orientation — Nonbinary.org 
## სქოლიო

კატეგორია:ლგბტ ტერმინეფი
კატეგორია:სექსოლოგია
კატეგორია:სექსუალური ორიენტაცია
ისმაილიზმი

**ისმაილიტეფი** —  VIII ოშწანურას, არაბეფიშ ხალიფატიშ ტერიტორიას გჷნაჭყა მუსლიმანურ-შიიტური სექტაშ გემაჸვენჯეფი. ჯოხოქ გიადჷ შიიტეფიშ მაამშვა იმამიშ, ჯაფარ სადიკიშ უნჩაში ქომოლსქუაშ, ისმაილიშ ჯოხოშ მეჯინათ.

## ისტორია
"ისმაილიტეფიშ სექტაქ" დიო ხოლო, VIII ოშწანურას გიჭყჷ დო მეჭედელო რდჷ მერსხილი მაზდაქურ-ხურამიტულ ყარაფეფწკჷმა. ისმაილიზმი", მუჭოთ მონძღვარება "ასასინეფიშ ღურაშ ორდენიშ" თარი იდეოლოგიური ანჯარო გჷნირთჷ.

VIII ოშწანურაშ მაჟირა ნორთის, შიიტეფქ სექტეფო გირთეს: ზეიდიტეფი, იმამიტეფი (ზჷმიერი შიიტეფი), ნამუეფით მაშქვითა იმამო (შურიელი მონძღვარი) იჩნენდეს ხალიფა ალიშ გამნარყი მუსა ყაზიმს დო ისმაილიტეფი, ნამუეფით იმამო ჩინებულენდეს თიშ ჯიმა — ისმაილს.

IX ოშწანურაშ მაჟრა ნორთის გჷმიქიმინჷ ისმაილიტეფიშ ჭყანიერ დო ნოფულ ორგანიზაციაქ, ნამუშ გოლინაქ გიფაჩუ ედომუშამ არხო ბჟაეიოლს, ცენტრალურ აზიას, ოორუე აფრიკას დო შხვადო. ისმაილიტობაქ წჷმორთჷ ჯარალობური კლასეფიშ დაბალ ფალეფშე, მოხელობა დო ყაზახობას. არაბეფიშ ხალიფატიშ შხვადოშხვა რეგიონეფს ისმაილიტეფქ გეგნითირეს დო მიარენერი რელიგიურ მონძღვარებათ გეგმიქჷმინეს. თინეფშე ართ-ართი რდჷ კარამიტეფიშ ოკათე-რელიგიურიყარაფი, ნამუქჷთ უკული ზოხო სექტათ გჷნირთჷნ.

## თაშნეშე ქოძირით
* ასასინეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ომენოღალე გონათუაშ ლერსიკონი
* ისმაილიტეფი

კატეგორია:რელიგია
კატეგორია:ნოფული ორგანიზაციეფი
იბადიტეფი

thumb|მარცხნივ|თეხანური არტისტეფი, მალიმორი ხარიჯიტეფიშ როლს
**იბადიტეფი**, *აბადიტეფი* (არაბ.: الاباضية, *ალ-იბადია*) — ხარიჯიტეფიშ მუსლიმანური სექტაშ ზჷმიერი სუაშ გემაჸვენჯეფი. იბადიტეფიშ სექტაქ გორჩქინდჷ ერაყის VII ოშწანურას, ჯოხოდვალა მიღჷ აბდ ალ-ლაჰ იბნ იბადიშე, ნამუქჷთ გჷმოქიმინჷ აბადიტეფიშ მოსოფელიშმეჯინალა. იბადიტეფი ობურჯუდეს ტაჰირთიშ იმამატის (761-909). ასე იბადიტეფქ ქჷდოსქიდეს ომანს, კოკი ზანზიბარს დო ოორუე აფრიკაშ კანკალე ქიანას (ალჟირი, ტუნისი, ლიბია).
## ლიტერატურა

კატეგორია:ისლამი
სუფიზმი

[მინი|მარცხნივ|[ჯალალედინ რუმიშ აკლდამა კონიას, თურქეთი.]]
**სუფიზმი** (*[[არაბული ნინა|არაბ.]]:* تصوف “თასავუფ”) — ისლამიშ დინოხოლენი, მისტიკურ, ფსიქო-შურიელი გჷნზჷმილება. სუფიზმიშ გემაჸვენჯის სუფი ჯოხო. ასიანი მუნაჩემეფით, მოსოფელს 70 სუფიური საჯიმალო რე დო თინეფს ოშობათ ვითოში გემაჸვენჯი ჸუნს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*სუფიზმი საქორთუოს
*სუფიზმი
*სუფიზმი
*ლექციეფი ლიტერატურაშენ - გიორგი ლობჟანიძე - „სუფიზმი ლიტერატურას“
*სუფიზმი
*მაჰმადიანობაშ თელი გური სუფიზმი - გიორგი მარჯანიშვილი
*მუ რსხუ უღუდჷ თამარ მეფაშ მოთას ირანალ პოეტწკჷმა დო მავზოლეუმი, ნამუთ გურჯი ხათუნიქ მაჸალეს დუდგჷნ 

კატეგორია:ისლამი
*
ანტისექსუალიზმი

**ანტისექსუალიზმი** — ტერმინი, ნამუთ ონინალჷ შანულობას დო ეთმეჭარჷნს:
* თინეფიშ მეჯინეფს, ნამუეფით სექსუალობაშ მუჭოთ თაში აწმარენჯეფი რენა;
* ყარაფის არძანერი სექსუალობაშ ფორმაშ აწმარენჯობას.
ადამიერიეფი, ნამუეფით თაშ დო თეში უხუჯანა ანტისექსუალიზმის ვარდა თიში პროპაგანდისტეფი რენან, შილებე ჯოხოიდვალუას დო იხასიათინას ზიტყვათ „*ანტისექსუალი*“. მარა შილებე ეიშანას, ნამჷ-და ტერმინს „ანტისექსუალიზმი“, კინე ანტისექსუალეფი ძალამ ოშა-გოშათ გჷმირინუანა. შხირას აბხვადჷნა სიტყვეფიშ „ანტისექსუალი“ დო „ანტისექსი“ გჷმორინაფა.

## თაშნეშე ქოძირით
* ასექსუალობა
* პოსტგენდერიზმი
* ჩაილდფრი

## რესურსეფი ინტერნეტი
* Antisexual Stronghold 
** Форум сайта Antisexual Stronghold 
* FAQ эхоконференции RU.ANTISEX 
* Декларация IAM 
* Евгения САВИНА. У нас секса не будет! 

კატეგორია:ნებაჸოფური ვარდა აძვილებური სექსუალობაშ ვარება
კატეგორია:ასექსუალობა
კანადაშ ნოღეფიშ ერკებული

**კანადაშ ნოღეფი**

## [[ონტარიო]]
thumb|300px|King Street South is the heart of Uptown უოტერლუ, ონტარიო.
thumb|300px|Stratford City Hall
* ორორა
* ამბრენი
* ბარი
* ბრამპტონი
* ბრანტფორდი
* ვონი
* უოტერლუ
* უინსონი
* ჰამილტონი
* გუელფი
* კანატა
* კემბრიჯი
* კინგსტონი
* კიტჩენერი
* ლონდონი
* მარკჰემი
* მისისოგა
* ნიუმარკეტი
* ორილია
* ოტავა — კანადაშ ნანანოღა
* ოშავა
* პიგერინგი
* პიტერბორო
* რიჩმონდ-ჰილი
* სარნია
* სტრატფორდი
* ტორონტო — ონტარიოშ პროვინციაშ ნანანოღა

## [[კვებეკი]]
* ნოღა კვებეკი
* მონრეალი
* შერბრუკი
* ექტონ-ვეილი
* გრანბი
* ფარნემი

## [[ალბერტა]]
thumb|300px
* ბანფი
* კალგარი
* ედმონტონი

## ბრიტანეთიშ კოლუმბია
* ბერნაბი
* ვანკუვერი
* ვიქტორია
* რიჩმონდი
* კრესტონი
* კასლგარი
* კიმბერლი
* კელოუნა
* ჰედლი

## თაშნეშე ქოძირით
* კანადაშ ნოღეფიშ ერკებული მახორობაშ მეჯინათ


კანადა
ნარცისიზმი (სექსოლოგია)

მინი|150პქ|მარცხნივ|ნარცისიზმი
**ნარცისიზმი** (**აუტოფილია**, **აუტოეროტიზმი**, **აუტო ერასთია**, **აუტოსექსუალობა**) — სექსუალური რჯება, ნამუშ ბორჯის სექსუალური მენტება იგინაფუაფუ კინე მუშ დუდშა. ნარცისიზმიქ შილებე გითანჯას, მუჭოთნ  ფეტიშიზმიშ სახეშხვაობა, სოდე ფეტიშო გიშმურს დორხველი რსხული (ანაგი).

## ჯოხოშ გოჭყაფა
thumb|150პქ|მარცხნივ|ნარცისი ინმაჯინე მუში ამნახანტის.
ჯოხოდვალა წჷმოურს ბერძენულ მითოლოგიაშ გერგეზი ნარცისშე, ნამუქჷთ, ლეგენდაშ მეჯინათ, მუში ამნახანტი ქოძირჷნ, თიშ სისქვამეს ქჷდაჸუნუ დო ვეშულებუდჷ მუში სისქვამეშ ძირაფაშე დუდიშ აღება, შედეგო ქოთ დოღურუ მუში დუდიშ ჸოროფათ. ღურაშ უკული ღორონთეფქ პეული ნარცისო გჷნართინეს.

## თაშნეშე ქოძირით
* სექსუალური რჯება 
* ბრენჩარდიშ ტრანსექსუალობაშ ტიპოლოგია

## ლიტერატურა
* Нарциссизм  // Сексологическая энциклопедия

კატეგორია:სექსუალური რჯებეფი
კატეგორია:სექსუალური ფეტიშიზმი
ზოოფილია

thumb|left|220px|ედუარდ ჰენრი ავრილი
**ზოოფილია** ( — ჩხოლარი;  — ჸოროფა) — სექსუალური მენტება ჩხოლარეფიშათ. თეჯგურა ადამიერეფშა ზოოფილეფი უჯოხონა. ბოლო პერიოდის უმოსო გიფაჩუ ტერმინქ ზოოსექსუალობა, ნაუმთ რსულას ეთმეჭარჷნს ადამიერიშ დოჩხოლარიშ შქას სექსუალურ რსხუს.

კატეგორია:პარაფილიეფი
კატეგორია:ზოოსექსუალობა
ანტიგუა დო ბარბუდაშ ნოღეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილი რე **[[ანტიგუა დო ბარბუდა]]შ** 10 უდიდაში ნოღაშ ერკებული.
## რუკა
ლეგენდა:


ანტიგუა დო ბარბუდა
ბაჰამიშ კოკეფიშ ნოღეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილი რე **[[ბაჰამიშ კოკეფი]]შ** ნოღეფიშ ერკებული.
## რუკა
ლეგენდა:


ბაჰამიშ კოკეფი
ბელიზიშ ნოღეფიშ ერკებული

**[[ბელიზი]]შ [[ნოღა|ნოღეფი]]** () — ბელიზიშ არძაშე უმოსო დოხორელი პუნქტეფიშ ერკებული. ვებ-ხასჷლაშ *World Gazeteer* მუნაჩემეფით, ბელიზის 9 ნოღა რე 5000 ადამიერშე უმოსი მახორუთ.

## ბელიზიშ ნოღეფიშ ერკებული
[thumb|right|300px|[ბელიზი (ნოღა)|ბელიზი, ქიანაშ ჸოფილი ნანანოღა]]

## რუკა
ლეგენდა:

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო


ბელიზი
აჩიგვარა (გალიშ მუნიციპალიტეტი)

**აჩიგვარა** — ოფუტე აფხაზეთიშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, გალიშ მუნიციპალიტეტიშ, წყარმალუ ოქუმიშ კვარჩხანი წყარპიჯის, სამურზაყანოშ რზენს. თემიშ ცენტრი (ოფუტეეფი: ბულიშხინჯი, გუდავა, ოხურეი, ტოგონი, ფუწყური). ზუღაშ დონეშე 20 მ, გალიშე 9 კმ. 2008 წანაშე ოკუპირაფილი რე რუსეთიშ ფედერაციაშით

## სქოლიო


## ლიტერატურა

კატეგორია:გალიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
დომინიკაშ ნოღეფიშ ერკებული

გიმე მოჩამილი რე **[[დომინიკა|დომინიკაშ რესპუბლიკაშ]]** ელაზჷმაფათ დიდი ნოღეფიშ ერკებული.

## რუკა
ლეგენდა:


დომინიკა
ყაზახეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**ყაზახეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა** — 1936 წანაშ 5 ქირსეთუთაშე 1991 წანაშ 16 ქირსეთუთახ, ყაზახეთიშ სახენწჷფოშით ზოხორინალაშ გჷმოცხადებაშახ, სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუშ ართ-ართი აკმადგინალი რესპუბლიკა.  სახენწჷფო ევროპას. ნანანოღა რდჷ ალმა-ათა.
## რესურსეფი ინტერნეტის
* http://rus.azattyq.org/content/Valery_Mikhailov/1357347.html

კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი
რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა

**რუსეთიშ სხუნუეფიშ ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკა** (რსფსრ, რუსეთიშ ფედერაცია, რუსეთი, სხუნუეფიშ რუსეთი) — მოსოფელს მაართა სხუნუეფიშ სახენწჷფო, ნამუქჷთ აკიქიმინჷ რუსეთის გჷმათუთაშ რევოლუციაშ შედეგო, 1922-1991 წანეფს — სსრრ-შ აკოდგინალუაშა მიშმალი ართ-ართი მორსხუე რესპუბლიკა. მორსხუე რესპუბლიკეფს შქას არძაშე დიდი ფართობით დო მახორობათ დო ეკონომიკურო ჭყანიერი რესპუბლიკა. რსფსრ-შა მიშჷ სსრრ-შ სუმი ნაანთხალი ტერიტორია დო გვერდშე უმოსი მახორობა, ჟირი ნასუმორი ხერეჭუა დო დოხოლაფირო გვერდი ოფუტე-ომეურნე პროდუქცია. სსრრ-შ აკოცჷმაშ უკული, თიქ ზოხორინელ სახენწჷფოთ გჷნირთჷ, 1991 წანაშ 25 ქირსეთუთაშე ჸოფილი რსფსრ-ს ასეიანი ჯოხოდვალა უღუ — რუსეთიშ ფედერაცია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Full Texts and All Laws Amending Constitutions of the Russian SFSR
* ''Russian Federation; The Whole Republic a Construction Site'' by D. S. Polyanski.
* Full 1918 RSFSR Constitution

კატეგორია:რუსეთი
კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი
ლატვიაშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**ლატვიაშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა** () — სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა მიშმალი რესპუბლიკა. ასე ლატვია. 

ლტვიაშ სსრ-ქ აკიქიმინჷ 1940 წანაშ 21 კვირკვეს. სსრრ-შ აკოდგინალუას რდჷ კინ თიმ წანაშ 5 მარაშინათუთაშე. რესპუბლიკა იდვალუაფუდჷსხუნუეფიშ რსხუშ ოორუე-ბჟადალ ნორთის. უხურგანდჷ რსფსრ,  ესტონეთიშ სსრ,  ლიტვაშ სსრ დო ბელორუსიშ სსრ. ფართობი 64,5 ვთშ. კმ². მახორობა 2 430  ვთშ. ადამიერი (1973). ნანანოღა - რიგა.

ლტვიაშ სსრ ირთუდჷ 26 რაიონო, ნამუშ აკოდგინალუაშა მიშმეშჷ 56 ნოღა დო 35 დაბა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ლატვიაშ სსრ სოციალისტური რესპუბლიკა – დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია

*
კატეგორია:ლატვიაშ ისტორია
კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი
ბელორუსიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**ბელორუსიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა** () — სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა მიშმალი რესპუბლიკა. ასე ბელარუსი. 

ბელორუსიშ სსრ-ქ დირსხუ 1919 წანაშ 1 ღურთუთას, სსრრ-შ აკოდგინალუას რდჷ თიშ დორსხუაფაშე.იდვალუაფუდჷ სხუნუეფიშ რსხუშ ევროპულ ნორთიშ ბჟადალ ნორთის. უხურგანდჷ რსფსრ, ლატვიაშ სსრ, ლიტვაშ სსრ დო უკრაინაშ სსრ, თაშნეშე პოლონეთი. ფართობი 207,6 ვთშ. კმ². მახორობა 10 150 ვთშ. ადამიერი (1989). ნანანოღა - მინსკი.

ბელორუსიშ სსრ ირთუდჷ 6 ოლქო დო 117 რაიონო. რესპუბლიკას 81 ნოღა დო 123 დაბა რდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბელორუსიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა – დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია

*
კატეგორია:ბელარუსიშ ისტორია
თურქმენეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**თურქმენეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა** () — სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა მიშმალი რესპუბლიკა. ასე თურქმენეთი. 

დუდმაართაშე, 1921 წანაშ 7 მარაშინათუთას, აკიქიმინჷ მუჭოთ თურქმენეთიშ ოლქო თურქესტანიშ ასსრ-შ აკოდგინალუას. 1924 წანაშ 27 გჷმათუთას ჯოხოთ გიადჷ თურქმენეთიშ სსრ. იდვალუაფუდჷ შქა აზიაშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის. უხურგანდჷ ყაზახეთიშ  სსრ, უზბეკეთიშ სსრ,  ირანი დო ავღანეთი. ბჟადალშე ომძღჷდჷ კასპიაშ ზუღა. ფართობი 488,1 ვთშ. კმ². მახორობა 2 581 ვთშ. ადამიერი (1976). ნანანოღა – აშხაბადი. 

თურქმენეთიშ სსრ ირთუდჷ 5 ოლქო დო 40 რაიონო, ნამუსჷთ 15 ნოღა დო 73 დაბა რდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* თურქმენეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა – დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია

*
კატეგორია:თურქმენეთიშ ისტორია
კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი
ВКонтакте

მინი|მარცხნივ|150პქ|სოციალური რშვილი Вконтакте-შ ლოგო
**Вконтакте** (www.vk.com, ვკონტაკტე.რუ) — რუსული მიარენინამი სოციალური რშვილური ვებ-ხასჷლა, ნამუქჷთ 2006 წანას დირსხუ. ვებ-ხასჷლაშ მუშ სტატისტიკური მუნაჩამეფიშ მეჯინათ, 2018 წანაშ კვირკვეშო რეგისტრირაფილი 43  500 მილიონი მაკათურშე უმოსი.
## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:სოციალური რშვილეფი
ლიტვაშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**ლიტვაშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა** (, *Lietuvos TSR*) — სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა მიშმალი რესპუბლიკა. ასე ლიეტუვა.

ლიტვაშ სსრ-ქ აკიქიმინჷ 1940 წანაშ 14 კვირკვეს. 1940 წანაშ 21 კვირკვეშე მიშმურდჷ სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა. 1990 წანაშ 11 მელახის ლიეტუვაშ რესპუბლიკაშ უმაღალაშ სხუნუქ მიღჷ ლიეტუვაშ ზოხორინალაშ აკოდგინუაშ აქტი, ნამუთ ლიტვაშ სსრ-შ ლიკვიდაციას შანენდჷ. 1991 წანაშ 6 ეკენიას სხუნუეფიშ რსხუქ ლიეტუვას ზოხორინალა მეჩჷ.

ლიტვაშ სსრ იდვალუაფუდჷ სხუნუეფიშ რსხუშ ევროპულ ნორთის, ოორუეშე უხურგანდჷ ლატვიაშ სსრ, ობჟათეშე დო ბჟაეიოლშე — ბელორუსიშ სსრ, ობჟათე-ბჟადალშე — რუსეთიშ კალინინგრადიშ ოლქი დო პოლონეთი.

ლიტვაშ რესპუბლიკა რდჷ აკა კათოლიკური რესპუბლიკა სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუას.

კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი
კატეგორია:ლიეტუვაშ ისტორია
კატეგორია:ლიეტუვა
ბოისე

**ბოისე** () — ნოღა ააშ-ს. აიდაჰოშ შტატიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა. 

ბოისე იდვალუაფუ აიდაჰოშ შტატიშ ობჟათე-ბჟადალშე, ზუღაშ დონეშე 820 მეტრის. ნოღაშ ფართობი რე 165,8 კმ², 0,5 კმ² — წყარს უკებჷ.

## უდიდაში დჷმასარჯებელი
ბოისეშ ირწანური ფინანსური რეპორტიშ მეჯინათ, 2011 წანას, ნოღაშ უშხუაში დჷმასარჯებელეფი რდეს: 

## პანორამეფი

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Boise Convention and Visitors Bureau 
* Boise Area Chamber of Commerce
* Boise, the City of Trees 
* Boise City Department of Arts & History
* Boise School District
* University of Idaho yearbook, 1933 

## სქოლიო

კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფიშ ნანანოღეფი
კატეგორია:აიდაჰოშ ნოღეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
დე-მოინი

**დე-მოინი** () — ნოღა ააშ-ს, აიოვაშ შტატიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღა   წყარმალუ დე-მოინიშ წყარპიჯის იდვალუაფუ. 2010 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ნოღაშ მახორობა — 203,433 ადამიერი რდჷ. ნოღა ააშ-იშ ლაიტიშ დო მეჩხოლარობაშ ორტყაფუშ შანულამი ცენტრი რე. დე-მოინქ 1843 წანას დირსხუ. 

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფიშ ნანანოღეფი
კატეგორია:აიოვაშ ნოღეფი
მონტგომერი

**მონტგომერი** — ააშ-იშ ობჟათეშე მადვალუ ალაბამაშ შტატიშ ნანანოღა რე. ნოღა შტატის სიდიდათ მაჟირა ნოღა რე. ნოღაქ 1817 წანას დირსხუ, ნოღაშ სტატუსიქ მიაჩჷ — 1819 წანას.

## ლიტერატურა
* L. P. Powell (editor), in *Historic Towns of the Southern States*, (New York, 1900)
* Jeffry C. Benton (editor) A Sense of Place, Montgomery's Architectural History

## რესურსეფი ინტერნეტში

*City of Montgomery, Alabama
*Institute of Southern Jewish Life, History of Montgomery
*Montgomery article in the Encyclopedia of Alabama 

კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფიშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ალაბამაშ ნოღეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
ჯუნო (ალასკა)

**ჯუნო** () — ნოღა ააშ-ს, ალასკაშ შტატიშ ნანანოღა.

კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფიშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ალასკაშ ნოღეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
ანკორიჯი

**ანკორიჯი** () — ნოღა ააშ-ს. იდვლუაფუ ალასკაშ შტატიშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის. მახორობა 286 184 ადმ. (2009).
ანკორინი ალასკაშ შტატიშ უდიდაში ნოღა რე. შტატიშ მახორობაშ 42%-შე უმოსი ანკორიჯის ოხორანს.

## მაჸალე ნოღეფი
*  დარვინი (), ავსტრალია
*  ინჩონი (), ობჟათე კორეა
*  მაგადანი, რუსეთი
*  ტრომსე (), ნორვეგია
*  უიტბი (), გოართოიანაფილი ომაფე
*  ტიტოსე (), იაპონია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* The Municipality of Anchorage
* The Anchorage Convention and Visitors Bureau

კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
კატეგორია:ალასკაშ ნოღეფი
ლიტლ-როკი

**ლიტლ-როკი** (ინგლ. Little Rock) — ნოღა ააშ-იშ ობჟათეშე, არკანზასიშ შტატიშ ნანანოღა დო უდიდაში ნოღა. 2017 წანაშ მუნაჩემეფეით, ლიტლ-როკს 198,606 ადამიერი ოხორანდჷ.

## მაჸალე ნოღეფი
ლიტლ-როკიშ მაჸალე ნოღეფი რე:

*  კაოსიუნგი 
*  ჰანამი 
*  ჩანჩუნი 
*  რაგუზა 
*  მონსი
*  იდალგო

კატეგორია:ააშ-იშ შტატეფიშ ნანანოღეფი
კატეგორია:არკანზასიშ ნოღეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი
ყირგიზეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**ყირგიზეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა** () — სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუაშა მიშმალი რესპუბლიკა. ასე ყირგიზეთი. 

1924 წანაშ 14 გჷმათუთას აკიქიმინჷ, მუჭოთ ყარა-ყირგიზეთიშ (1925 წანაშე ყირგიზეთიშ)  დო გემშართჷ რუსეთიშ სფსრ-შ აკოდგინალუაშა. 1926 წანაშე ჯოხოდჷ ყირგიზეთიშ ასსრ, 1936 წანაშ 5 ქირსეთუთაშე — ყირგიზეთიშ სსრ დო მორსხუ რესპუბლიკაშ სტატუსით ქაკათჷ სსრრ-ს. ყირგიზეთიშ სსრ იდვალუაფუდჷ შქა აზიაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის. უხურგანდჷ ყაზახეთიშ სსრ,  უზბეკეთიშ სსრ,  ტაჯიკეთიშ სსრ დო ჩინეთი. ფართობი 198,5 ვთშ. კმ². მახორობა 3 074 ვთშ. ადამიერი (1972). ნანანოღა - ნ. ფრუნზე.

ყირგიზეთიშ სსრ ირთუდჷ 3 ოლქო დო 8 რაიონო. რესპუბლიკას რდჷ 15 ნოღა დო 35 დაბა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ყირგიზეთიშ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა – დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია

*
კატეგორია:ყირგიზეთიშ ისტორია
კატეგორია:სსრრ-იშ რესპუბლიკეფი
აფხაზეთიშ ავტონომიური სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა

**აფხაზეთიშ ავტონომიური სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკა** — 1931 წანაშ 19 ფურთუთაშე 1992 წანაშ 1 კვირკვეხ, საქორთუოშ სახენწჷფოშით ზოხორინალაშ გჷმოცხადებაშახ სხუნუეფიშ სოციალისტური რესპუბლიკეფიშ რსხუშ ართ-ართი რესპუბლიკა. 

## გაზეთეფი
*„Советская Абхазия” (აფხაზური დო ქორთული ნინეფი)
*„Аҧсны ҟаҧшь” (აფხაზური ნინა)
*„Κοκινος καπνας” (ბერძნული ნინა)
*„მჭითა მურუცხი” (ლაზური ნინა)

## ლიტერატურა
* ქსე (1981 წანა)


კატეგორია:საქორთუოშ ისტორია
კატეგორია:სსრრ-შ რესპუბლიკეფი
თურქმენული ნინა

**თურქმენული ნინა** (**თურქმ.** Türkmençe, türkmen dili; Түркменче, түркмен дили, تۆرکمن دﻴﻠی ,تۆرکمنچه) — თურქმენეთიშ ოფიციალური ნინა. ორხველჷ თურქული ნინეფიშ, ალთაური ბუნაშ ოღუზურ გიმენბუნას. თურქმენულო იჩიებუ 8,000,000 კოჩი.

## ლიტერატურა
*Austin, Peter k.(გამომც.); 1000 Sprachen (lebendig, gefährdet, vergangen). "Spektrum". ISBN 97-3-8274-2100-5 (სტატია "Turkmenisch", გ. 147)
## რესურსეფი ინტერნეტის
* English dictionary 

კატეგორია:თურქული ნინეფი
კატეგორია:თურქმენეთიშ ნინეფი
IV ვითოშწანურა

## ვითოშწანურაშ მიმოჯინა

## უშანულამაში მოლინეფი

## უშანულამაში მოღალეეფი

## მეგორაფეფი, გჷმოგონებეფი

კატეგორია:IV ვითოშწანურა
-999
ყირიმიშ ავტონომიური რესპუბლიკა

**ყირიმიშ ავტონომიური რესპუბლიკა** () — ავტონომიური რესპუბლიკა უკრაინაშ ტერიტორიაშ აკოდგინალუას, იდვალუაფუ კინ თე ჯოხოდვალაშ ჩქონს უჩა ზუღაშ ოორუე ნორთის.

* *ფართობი* – 26,1 ვითოშ კვ.კმ. 
* *მახორობა* –1 973 185 თინეფს შქას 58,32% რუსი რე, 24,32% უკრაინალი, 12,1% ყირიმალი თათარი. 
* *ნანანოღა* – სიმფეროპოლი. 
** *ნოღეფი* – სევასტოპოლი, იალტა.

## ისტორია
1475-1774 — თურქეთიშ მართუალაშ გიმე რდჷ. 1783 – ანექსირაფილქ იჸუ რუსეთიშით. 1917-20 – ტავრიაშ რესპუბლიკა. 1942-44 – ოკუპირაფილი რდჷ გერმანიაშით. ლჷმაშ უკული ყირიმალი თათარეფი გოახალაფირ1 იჸუეს უზბეკეთის, სოიშე დირთეს 1987 წანას. 1954-91 – უკრაინაშ ოლქი. 1991 – ავტონომიური რესპუბლიკა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* crimea-portal.gov.ua ოფიციალური საიტი 
* ფოტო გალერეა 
* ტურისტული რზაგემაწურაფალი

კატეგორია:უკრაინა
საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი

right|200px
**საქორთუოშ სახენწჷფო ჰიმნი „თავისუფლება“** (ქორთ. საქართველოს სახელმწიფო ჰიმნი „თავისუფლება“) — საქორთუოშ ჰიმნი ასე 2004 წანაშ 21 მესის.

*მუსიკა: ზაქარია ფალიაშვილი

*ჰიმნი: იოსებ კეჭაყმაძე

## ტექსტი
ქორთული ნინა:

ჩემი ხატია სამშობლო,
სახატე მთელი ქვეყანა,
განათებული მთა-ბარი,
წილნაყარია ღმერთთანა.
თავისუფლება დღეს ჩვენი
მომავალს უმღერს დიდებას,
ცისკრის ვარსკვლავი ამოდის
ამოდის და ორ ზღვას შუა ბრწყინდება,
დიდება თავისუფლებას,
თავისუფლებას დიდება!

აფხაზური ნინა:

Ашәа азаҳҳәоит ҳныха, ҳаҧсадгьыл

Иҳазгәакьоу, иҧшьоу ҳтәыла.

Мрала ирлашоул ҳа ҳадгьыл,

Уи азоул изахьӡу амратәыла.

Иахьа иҳамоу ахақәиҭра

Ашәа азаҳҳәоит гәырӷьа бжьыла,

Аеҵәа ҩ-мшынк рыбжьара

Икаҧхоит Анцәа имч ала,

Иныҳәазааит ахақәиҭра,

Ахақәиҭра амч-алша.

ISO 9984:1996

*č’emi xatia samšoblo,*
*saxate mt’eli k’veqana,*
*ganat’ebuli mt’a-bari,<br />
*cilnaqaria ğmert’t’ana.*<br />
*t’avisup’leba dğes č’veni*<br />
*momavals umğers didebas,*<br />
*c’iskris varskvlavi amodis *<br />
*da or zğvas šua brcqindeba,*<br />
*dideba t’avisup’lebas,*<br />
*t’avisup’lebas dideba!''

## საქორთუოშ ჰიმნეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
საქორთუოშ პარლამენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
ყასიმ-ჟომართ თოყაევი

**ყასიმ-ჟომართ თოყაევი** (; დ. 17 მესი, 1953, ყაზახეთიშ სსრ, სსრრ) — ყაზახი პოლიტიკოსი, ყაზახეთიშ პრეზიდენტი 2019 წანაშ 20 მელახშე.

## ბიოგრაფია
ყასიმ-ჟომართ ტოყაიევქ დებადჷ 1953 წანაშ 17 მესის, თიშ მუმა ქემელ ტოყაიევი (დ. 1923 —  ღ. 1986) მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ვეტერანი რდჷ, ნანა — ჩინებული ყაზახი ჭარუ ტურარ შაბარბაიევა (1931–2000).
1970 წანას, ტოყაიევქ ენირიცხჷ მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტის, ოერეფოშქაშე ურთიართობეფიშ ფაკულტეტის. 1975 წანას, მიდეჸონეს ჩინეთიშ საელჩოშა ამშვთუთიანი პრაქტიკაშო. კინ თიმ წანას თიქ დესაქვარჷ  სსრრ-იშ გალენური საქვარეფიშ სამინისტროს. 1983 წანას, თიქ მიდართჷ ჩინეთშა, პეკინშა, სოდე ჩინური ნინაშ კურსეფშა გილეშჷ. თიქ 1991 წანაშახ ქჷდოსქიდჷ ჩინეთის. 1992–2002 წანეფს ყაზახეთიშ 4-ა პრემიერ-მინისტრო გჷნირთჷ. თინა თაშნეშე რდჷ ყაზახეთიშ პარლამენტიშ მადუდე 2013-2019 წანეფს, თაშნეშე ყაზახეთიშ ტაბაკიშ ჩოგანბურთიშ ფედერაციაშ პრეზიდენტი რდჷ 13 წანაშ გოძვენას.

## პიჯული რინა
ყასიმ-ჟომართ ტოყაიევს უჩქუ ყაზახური, რუსული, ინგლისური, ჩინური დო ფრანგული ნინეფი. ჸუნს ფანია. ჸუნს ართი სქუა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D140213767

კატეგორია:ყაზახეთიშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ყაზახი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ყაზახი დიპლომატეფი
კატეგორია:პოლიგლოტეფი
ოსმან III

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ოსმან III
**ოსმან III** (დ. 2 ღურთუთა, 1699, ედირნე — ღ. 30 გჷმათუთა, 1757, სტამბოლი) — ოსმალეთიშ იმპერიიშ 25-ა სულთანი 1754 წანაშ 13 ქირსეთუთაშე — 1757 წანაშ 30 გჷმათუთახ. დიდამუში — შეჰსუვარ სულთანი, მუმამუში, მუსტაფა II — ოსმალეთიშ სულთანი.

**რელიგია:** ისლამი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Tarih ve toplum: aylık ansiklopedik dergi - Volume 24. İletişim Yayınları/Perka A. Ş. p. 59.

კატეგორია:დუნაბადი 1699
კატეგორია:დუნაბადი 2 ღურთუთა
კატეგორია:ოსმალეთიშ სულთნეფი
ასტანა

**ასტანა** (ყაზ. Astana) — ყაზახეთიშ ნანანოღა 1997 წანაშ 10 ქირსეთუთაშე. 2008 წანაშ მუნაჩემეფით ნოღას ოხორანს 613,800 კოჩი. უკებუ ყაზახეთის მაჟირა აბანი ალმათიშ უკული. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-საიტი
* ასტანაშ საინფორმაციო ფორუმი 
* ყაზახეთიშ პორტალი. ნოღეფი 
* ასტანაშ პორტალი 
* ასტანაშ საინფორმაციო პორტალი 
* ფოტოგალერეა «ასტანა»

კატეგორია:ყაზახეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:აზიაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:ყაზახეთი
ყაზახეთიშ პრეზიდენტი

**ყაზახეთიშ  პრეზიდენტი** — ყაზახეთიშ სახენწჷფოშ მადუდე დო აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ თარსარდალი. პრეზიდენტიშ პოსტიქ დირსხუ 1990 წანაშ 24 პირელს.  პრეზიდენტის მახორობა გიშმაგორუნს 7 წანაშ ხანით.              

## ყაზახეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ყაზახეთიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* ყაზახეთიშ პრეზიდენტები

 
კატეგორია:ყაზახეთი
კატეგორია:აზიაშ ქვეყნეფიშ პრეზიდენტეფი
*
კრაისტჩერჩი

**კრაისტჩერჩი** (, მაორ. *Ōtautahi*) — ნოღა ახალ ზელანდიას. კენტერბერიშ რეგიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ ობჟათე კოკის. ინგლისური ნინაშე ნოღაშ ჯოხო ითანგუ, მუჭოთ „იოსეშ ოხვამე“.

ნოღაშ ჯოხო მაორულ ნინაშა რე *ტე ფენუა ო ტე პოტიკი-ტაუტაჰი* (მაორ. Te Whenua o Te Potiki-Tautahi), მარა კუნტა ჯოხოდვალა *ოტაუტაჰი* (მაორ. — Ōtautahi) უმოს ფართოთ რე გოფაჩილი.

## მაჸალე ნოღეფი
*  ადელაიდა, ავსტრალია
*  ლანჯოუ, ჩინეთი
*  უხანი, ჩინეთი
*  სიეტლი, ააშ
*  კურასიკი, იაპონია
*  კრაისტჩერჩი, ინგლისი
*  სონგპა-გუ, ობჟათე კორეა

## თაშნეშე ქოძირით
* ახალი ზელანდიაშ ნოღეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* ნოღაშ ვებ-კამერეფი

## სქოლიო

კატეგორია:ახალი ზელანდიაშ ნოღეფი
მოსკოვიშ კრემლი

**მოსკოვიშ კრემლი** (რუს. Московский Кремль) — მოსკოვიშ გეოგრაფიული დო ისტორიული ცენტრი, იდვალუაფუ წყარმალუ მოსკოვიშ კვარჩხანი წყარპიჯის, ნოღაშ უჯვეშაშ ნორთის. ასე რუსეთიშ თარობაშ უმაღალაში ორგანოეფიშ რეზიდენცია დო ქიანაშ ართ-ართი უთარაში ისტორიულ-ხანტურული კომპლექსი რე.

1990 წანაშა მიშაღალირი რე იუნესკოშ მოსოფელიშ კულტურული მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა.

## თაშნეშე ქოძირით
*მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი რუსეთის

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მოსკოვიშ კრემლიშ ისტორია
* Moscow Kremlin State Historical and Cultural Museum Sanctuary
* Open Kremlin

კატეგორია:მოსკოვი
კატეგორია:რუსეთიშ არქიტექტურა
კატეგორია:კრემლეფი
კატეგორია:ომაფე რეზიდენციეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი რუსეთის
იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი რუსეთის

2012 წანაშ მუნაჩემეფით, რუსეთის იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ 25 ობიექტი რე, ნამუთ საართო მუდანობაშ 2,5% რე (გვალო 981). 15 ობიექტი კულტურული კრიტერიუმიშ მაღვენი რე, თინეფშე 6 — ადამიერიშ აკნაქიმინა რე (i კრიტერიუმი), 10 — ორთაშობური კრიტერიუმიშ მაღვენი. თეშ მოხ, 2012 წანაშ დგომარობათ რუსეთის მადვალუ 26 მოსოფელიშ მონძალაშ კანდიდატ ობიექტეფიშ ერკებულს რე. მაართა ობიექტეფი მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებულშა მა-14 სესიაშ ბორჯის მიშეღეს, 1990 წანას.

## ერკებული
რცხილს მოჩამილი რე ობიექტეფი, იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი, თინეფიშ გეძინაშ თარიღიშ ძინაშ მეჯინათ.



### ობიექტეფიშ გეოგრაფიული ორენი



## თაშნეშე ქოძირით
* მოსოფელიშ მონძალა
* იუნესკო
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული აზიას დო ოკიანეთის
* მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფიშ ერკებული ევროპას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი რუსეთის 
* რუსეთიშ ორთაშ ოიექტეფი, იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ კანდიდატეფი
* იუნესკოშ მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი რუსეთის (ინგლ.)

## სქოლიო

რუსეთი
კატეგორია:მოსოფელიშ მონძალაშ ობიექტეფი რუსეთის
თურქმენეთიშ პრეზიდენტი

**[[თურქმენეთი]]შ [[პრეზიდენტი]]** — სახენწჷფოშ დო ემაჸონაფალი ხეშუულებაშ მადუდე, თურქმენეთიშ უმაღალაში პოლიტიკური პიჯი, ნამუთ ერუანული დუდიშულაშ, თურქმენეთიშ ნეიტრალური სტატუსიშ, ტერიტორიული ნთელუანობაშ, კონსტიტუციაშ თხილუაშ დო ოერეფოშქაშე აპიჯალეფიშ გარანტი რე. პრეზიდენტი ახორციელენს უმაღალაში სახენწჷფო ხეშუულებას მეჯლისწკჷმა, მინისტრეფიშ კაბინეტწკჷმა დო უჟინაში კაზიეთწკჷმა ართო.

## ერკებული

[1]ხანიშე კინოხ მიოტუ მუში პოსტი:ორთაშობურ ბაძაძეფით დოღურჷ.[1]

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  «Туркменистан: золотой век.» Официальный информационный портал Туркмении.
* Закон «О выборах президента Туркменистана»
## სქოლიო

კატეგორია:თურქმენეთიშ პრეზიდენტეფი
*
ბიგნონიაშობურეფი

**ბიგნონიაშობურეფი** () — ჟირლებერამი ჩანარეფიშ ფანია. არხოს რე გერგეუჩაშობურეფიშ ფანიაწკჷმა. ჯალეფი, ბართვეფი დო ლიანეფი რე, ოშა-გოშათ ოდიარე. ჟირსქესიანი პეულამეფი ფენჯგირეშობური ვარდა ქორგაშობურ ბიბლეფო რე აკოშაყარელი. გუმნაღელი კოლოფია რე. 

იკათუანს დოხოლაფირო 120 გვარს დო 800 გვარობას, ნამუთ თარო გოფაჩილი რე ობჟათე ამერიკაშ ტროპიკეფს დო სუბტროპიკეფს. საქორთუოს ტყარი ფორმეფი ვაჩანს. 

კულტივირაფილი რე დიდი ზჷმაშ ჯა კატალპა (Catalpa bignonioides),კარკატია ბართვი ვაზისტანა (Campsis radicans), კანკალე გვარობა ირზენს ანდაღებულ მარქვას — თ. ჯ. პალისანდრიშ ჯას.

## ლიტერატურა

*
მიანმარიშ პრეზიდენტი

**მიანმარიშ პრეზიდენტი**  — მიანმარიშ სახენწჷფოშ დო თარობაშ მადუდე, ნამუსჷთ გიშმაგორუნს პარლამენტი 5 წანაშ ხანით.

## ბირმაშ/მიანმარიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* მიანმარის ისტორიის ქრონოლოგია
* მიანმარის პრეზიდენტები

## სქოლიო

კატეგორია:მიანმარი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ყაზახეთიშ ისტორია

მინი|თეხანური ყაზახეთიშ ორენი
მინი|150პქ|ოხაკანე პერიოდიშ გიშაულარი ანჯარი
ყაზახეთიშ ტერიტორიას მახორუ ადამიერეფიშ ისტორია დოხოლაფირო 1 მილიონი - 800 000 წანაშ კინოხ კარატაუშ გვალეფს მახორუ პიტეკანტროპეფით (ადამიერ-ქია) იჭყაფუ. კარატაუშ რეგიონს დო ცენტრალური ყაზახეთიშ ტერიტორიას ნეანდერტალარეფი დოხოლაფირო 140 – 40 ვითოში წანაშ კინოხ მუკორჩქინდეს, თეხანური ჰომო-საპიენსეფი 40 – 12 წანაშ კინოხ ცენტრალურ დო ბჟაეიოლ ყაზახეთის.

ყაზახეთიშ ტერიტორიას დოხოლაფირო 5000 წანაშ კინოხ დიჭყეს ჩხოლარეფიშ დოჭყანაფა დო დიხაშ დამუშება. ბოტაიურ კულტურას (ქირსეშახ: 3600–3100 წ.) დიჭყანეს მაართა ცხენი. თაშნეშე 4-3 ვითოშწანურეფს დიჭყჷ რკინაშ დამუშებქ დო 2 ვითოშ წანაშ კინოხ ჯვეშ წანეფიშეჭარუათ, უკვე გოვითარაფილი რდჷ მადენიშ შიბა დო გეგია რინაშ წესი ყაზახეთიშ ველეფს. 

ჩქინ წანეფიშეჭარუაშახ III ოშწანურას, ყაზახეთიშ ტერიტორია ედომუშამო მიშმეშჷ ჰუნეფიშ იმპერიაშა, სოიშე იჭყაფუ თიში ისტორიული პერიოდი. ჰუნეფიშ იმპერიაქ აკაართიანუ დოხოლაფირო 26 ზოხორინელი ტომობურივი რსხუ. იმპერიაშ აკოცჷმაშ უკული, ყაზახეთიშ ტერიტორიას მახორუ ტიელეფქა აკოქიმინეს ტომობურივი რსხუ, ნამუთ მირჩქინუაფუდჷ ჰუნეფიშ იმპერიაშ მონძეთ. 

ჩქინ წანეფიშეჭარუაშ VI ოშწანურას, ყაზახეთიშ ტერიტორიას მახორუ კათეფქ ქუდაჸუნეს თურქეფიშ ოხაკანეს. ორდოშიან შქა ოშწანურეფს, ყაზახეთიშ ტერიტორიას რსებენდჷ მუსხირენი ზოხორინელი ქიანა, თინეფს შქას არძაშე ჩინებული რდჷ: კანგარიშ რსხუ, ოღუზეფიშ ქიანა დო ყარახანიდეფიშ სახენწჷფო. XIII ოშწანურას, ყაზახეთი მონღოლეფიშ იმპერიაშ გოლინაშ გიმე ქჷმოხვადუ. XVI ოშწანურას, ყაზახეთიშ ნორთი გეჭოფუ რუსეთიშ იმპერიაქ. თეხანური ყაზახეთიქ, მუჭოთ ზოხორინელი პოლიტიკური ართულქ, სხუნუეფიშ რსხუშ აკოდგინალუას 1930 წანას გჷმიქიმინჷ.

## იხილეთ აგრეთვე
*ყაზახეთიშ პოლიტიკური სისტემა

## ლიტერატურა
*Hiro, Dilip, *Between Marx and Muhammad: The Changing Face of Central Asia*,  Harper Collins, London, 1994, pp 112–3.
*Mike Edwards: "Kazakhstan – Facing the nightmare" National Geographic March 1993

## რესურსეფი ინტერნეტის
* History of Kazakhstan  
* Origins of Kazakhs and Ozbeks 

კატეგორია:ყაზახეთიშ ისტორია
მონღოლეთიშ პრეზიდენტი

**მონღოლეთიშ პრეზიდენტი** () — მონღოლეთიშ სახენწჷფოშ მადუდე, ნამუსჷთ გიშამგორუნს მახორობა 4 წანაშ ხანით.

## მონღოლეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## თაშნეშე ქოძირით
*მონღოლეთი
*მონღოლეთიშ პარლამენტი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მონღოლეთიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* მონღოლეთიშ პრეზიდენტეფი

 
კატეგორია:მონღოლეთი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ბათუმიშ ბოტანიკური ბაღი

[მინი|[ძერქუა ბათუმიშ ბოტანიკურ ბაღის]]
მინი|Wachingtonia filifera-ეფი ბათუმიშ ბოტანიკურ ბაღის
**ბათუმიშ ბოტანიკური ბაღი** — ბოტანიკური ბაღი ბათუმს, წვანე კოდმეს, უჩა ზუღაშ წყარპიჯის, აკოგაფილი რე 111 ჰა ფართობის. 

დაბა ჩაქვიშ გოხოლუას, ზუღაშ წყარპიჯიშ ჩანარეფიშ ინტროდუქციაშ ართ-ართი მაართა ინიციატორი რდჷ გეოგრაფი, ბოტანიკოსი დო მეშარე პავლე ტატარინოვი. თიქ 1892 წანას, 10 ჰექტარ ფართობის აკოქიმინჷ თ. ჯ. ოკლიმატიზაციე ბაღი, ნამუთ ასე ბოტანიკური ბაღიშ „ჟილენი პარკიშ“ ჯოხოთ რე ჩინებული. ბოტანიკური ბაღი დარსხუ ხარკოვიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორ ანდრეი კრასნოვქ. თიქ 1912 წანაშ 3 გერგობათუთას დუდი გუჭყჷ ბათუმიშ ბოტანიკური ბაღიშ ორგანიზაციაშ საქვარს.

ბოტანიკურ ბაღის, წყარმალუ ჩაქვისწყალიშ ნადუშ დო წვანე კოდმეშ შქას მადვალუ წყარპიჯიშ ღოზიშ დოხოლაფირო 1 კმ სიგჷრძაშ ობჟათე-ბჟადალი მუნაკვათი უკებჷ, ნამუთ ზუღაშ დონეშე 0-220 მეტრ სიმაღალაშახ იფაჩუ. ბაღი სპეციფიკური დო მიარეფერუამი ფიზიკურ-გეოგრაფიული პიჯალეფით იხასიათებუ.

ბათუმიშ ბოტანიკური ბაღიშ რელიეფი გვალათონა რე, დიხა — ჭითადიხა, ზანგარა დო ალუვიური. ბაღის სუმი დენდროპარკი, კოლხეთიშ ტყაშ ტყაჩირი დო ლანდშაფტურ-გეოგრაფიული პრინციპით აკოქიმინელი 9 ფლორისტული გჷმნართი რე: მოლენკავკაციაშ ლამე სუბტროპიკეფიშ, ავსტრალიაშ, ახალი ზელანდიაშ, ჰიმალაიშ, ბჟაეიოლი აზიაშ, ოორუე ამერიკაშ, ობჟათე ამერიკაშ, მექსიკაშ დო სქირონაშქა ზუღაშ ქიანეფიშ. ჩანარეფიშ კოლექცია იკათუანს 5000-შე უმოს გვარობას, სახეშხვანერობას, ფორმას დო ჯიშის. ბაღის ჯგირო ჩანს უნიკალური ჩანარეფი: პოდოკარპუსი ტოტარა, ანდერსონიშ ვერონიკა, ობჟათე კორდილინე, ჰიმალაური ფშქერი, ნეპალიშ იროწვანე თხუმუ, იროწვანე ჭყონეფი, იაპონური კამელიაშ 80-შე უმოსი ჯიში, პალმაშობური ლაკიჩხაშ 20 ფორმა, მაგნოლიაშ 15 გვარობა დო ფორმა. ელიშიეფიშ დიდარი კოლექცია, საპონიშ ჯა, ქონიშ ჯა, ბამბუკიშ მიარე ორეწუალე ჯიში, მამონტიშ ჯა, იროწვანე სექვოია, მეტასექვოია, ბიწორამარდუ ფურცელმაცჷმე ჭყონეფი, მექსიკური ფიჭვეფი, ოორუე ამერიკული დო მექსიკური ტაქსოდიუმი, მიარე გვარობაშ კაქტუსი, ობჟათე ამერიკაშ მანიჰოტი დო შხვა. თაქ რე კავკაციური კერზოთ კოლხეთიშ ნასუმორი პერიოდიშ რელიქტეფი: უნგერნიშ ფშქერი, პონტოური ფშქერი, ჯაწყი, წყიმაზა, პონტოური ჭყონი დო შხვა. ჯგირო რე თხილერი უჯვეშაში პერიოდიშ კოლხური ტიპიშ ტყა.

ბათუმიშ ბოტანიკური ბაღის ომენცარე-ორკუალე ხანდას ოწიუ, ჩანარეფიშ ინტროდუქცია-აკლიმატიზაციაშ, მეპიოლობაშ დო დეკორატიული მებაღობაშ, ბოტანიკაშ, სუბტროპიკული ჩანარეფიშ სელექციაშ, ჩანარეფიშ ფიზიოლოგიური დო ბიოქიმიური გმნართეფი. ბაღიშე გიფაჩუ ევკალიპტი, ქაფურჯა, ევკომია, ტუნგი, ფორთოხალი („ვაშინგტონ-ნაველი“), ფეიჰოა, ბჟაეიოლური ხურმა, ახალზელანდიური ფსუ.

დეკორატიულ მებაღობაშა მიშეღეს მიარე ჩანარი. 1972 წანას, დოგურაფილი რე პიოლერი დო ხომლა ბამბუკიშ პლანტაციაშ აკოდგინუაშ ოკითხირეეფი, გიშაჸონაფილი რე ფორთოხალიშ დო მანდარინიშ ჰიბრიდეფი. ტყაშ მეურნობას წჷმოძინელო მიშმეღალუაფუ ბიწორასმარდუ მარქვამი ჩანარეფი: ჭობაშ ჭყონი, მაგანაშობური ჭყონი, იაპონური ძერქუა, ჯატიტა, ამბარიშ ჯა, იაპონური ჭუბური, ვეიმუტიშ ფიჭვი დო შხვა. ტექნიკური კულტურეფშე მიშმმეღალუაფუ ევგენოლიშ კამელია დო იაპონური დარიჩინი. გოთირუაშ წესით, სუბტროპიკულ ჩანარეფიშ თასეფი, ოჸაშეფი დო ბოქვ-კვირკვეფი იჯღონუ ურცხოეთიშ შხვადოშხვა ბოტანიკურ დჷნაწესებუეფს, მაგურაფუ მოჸოროფეეფს. ბაღის დიდარი ბიბლიოთეკა დო 48000 ფურცელშე უმოსი ჰერბარიუმი უღუ.

## ლიტერატურა

ბოტანიკური ბაღი
კატეგორია:საქორთუოშ ბოტანიკური ბაღეფი
იენს ჰოფერი

**იენს ჰოფერი** (დ. 1 გჷმათუთა, 1997) —  ლიხტენშტაინერი მობურთე. შვეიცარიაშ ოკუჩხბურთე კლუბ „ვადუციშ” დო  ლიხტენშტაინიშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ მათხილე.

## ტიტულეფი
0 ტიტული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* უეფა

კატეგორია:დუნაბადი 1997
კატეგორია:დუნაბადი 1 გჷმათუთა
კატეგორია:მობურთეეფი
კილიან მბაპე

**კილიან მბაპე ლოტინი** (დ. 20 ქირსეთუთა, 1998) —  ფრანგი მობურთე. საფრანგეთიშ ოკუჩხბურთე კლუბ „პარი სენ-ჟერმენიშ” დო  საფრანგეთშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ გემანთხაფალი. ოკათუდჷ 2018 წანაშ მოსოფელიშ თასის.

## ტიტულეფი
* მოსოფელიშ ჩემპიონი: 2018
* საფრანგეთიშ ლიგა 1: 2016-17, 2017-18, 2018-19
* საფრანგეთიშ ოკუჩხბურთე თასი: 2017-18
* საფრანგეთიშ დე ლა ლიგაშ თასი: 2017-18
* ევროპაშ U-19 ჩემპიონი: 2016
ევროპაშ U-19 ჩემპიონი: 2018

ევროპაშ U-19 ჩემპიონი: 2022

ევროპაშ U-19 ჩემპიონი: 2026   .

## რესურსეფი ინტერნეტის
* https://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000037909703

კატეგორია:დუნაბადი 1998
კატეგორია:დუნაბადი 20 ქირსეთუთა
კატეგორია:ფრანგი მობურთეეფი
მალდივიშ პრეზიდენტი

**[[მალდივიშ რესპუბლიკა|მალდივიშ]] პრეზიდენტი** (დივეჰი: ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ) — სახენწჷფო მადუდე, თარობაშ მადუდე დო რესპუბლიკაშ მაართა მენოღალე, მალდივიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ თარსარდალი.

მოქიმინჯე პრეზიდენტი — იბრაჰიმ მოჰამედ სალიჰი.

## მალდივიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მალდივიშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა
* მალდივიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* მალდივიშ პრეზიდენტეფი

## სქოლიო

კატეგორია:მალდივი
კატეგორია:აზიაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ვლადიმერ აფხაზავა

**ვლადიმერ აფხაზავა** (დ. 9 ღურთუთა, 1976, ნიგვზიანი, ლანჩხუთიშ რაიონი) — ქორთუ მაგურაფალი. მაგურაფალიშ ერუანული ჯილდოშ მაართა მაღვენჯი.

## ბიოგრაფია
ვლადიმერ აფხაზავაქ დებადჷ 1976 წანაშ 9 ღურთუთას, ოფუტე ნიგვზიანს. 1993 წანას გათუ ოფუტე ნიგვზიანიშ ოშქაშე სკოლა. 1999 წანას წჷმოძინათ გათუ ბათუმიშ კოოპერაციული ინსტიტუტიშ ეკონომიკაშ ფაკულტეტი.

2010 წანაშე მუშენს ლანჩხუთიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტე ჩიბათიშ ოჯარე სკოლას ომენოღალე გონათუაშ მაგურაფალო. 2012 წანაშე რე მორჩილი ოფანიე ჸუდეშ მანჯღვერი, სოდეთ ბრუო ბაღანა ოხორანს.

2017 წანაშ 5 გჷმათუთას გინაჩჷ მაგურაფალიშ ერუანულ ჯილდოქ დო გინირთ ეშანილი ჯილდოშ მაართა მაღვენჯო..

2018 წანაშ 13 ქირსეთუთას ვლადიმერ აფხაზავაქ მაგურაფალიშ გლობალური ჯილდოშ 50 საუჯგუშო მაგურაფალიშ ერკებულს მოხვადჷ, 2019 წანაშ 21 ფურთუთას თინა მოსოფელიშ საუჯგუშო მაგურაფალიშ 10 ფინალისტიშა მიშეჸონეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთუ პედაგოგეფი
კატეგორია:მაგურაფალიშ ერუანული ჯილდოშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1976
ქართიშ ბოტანიკური ბაღი

[მინი|350პქ|ბოტანიკური ბაღი [ნარიყალაშე.]]
**ქართიშ ბოტანიკური ბაღი**, ჸოფილი **ომაფე ბაღი**, ოფიციალურო: **საქორთუოშ ომაფე ბოტანიკური ბაღი** — ისტორიული ბაღი ქართის, სოლოლაკიშ ქჷნდჷრიშ ობჟათეშე, წყარმალუ წავკისისწყალიშ (ლეღვთახევიშ) ლეხერს. რუსეთიშით საქორთუოშ მერსხუაფაშ უკული, ბაღიქ სახენწჷფო დორხველუათ გჷნირთჷ. 1845 წანას, თის ბოტანიკური ბაღიქ გიადჷ ჯოხოთ.

1896-1904 წანეფს, ბაღიქ ბჟადალშე გიფართჷ. 1932-58 წანეფს, ბაღიშ ტერიტორიას მიაძინჷ ჸოფილი მუსლიმური საფულაშ ტერიტორიაქ წავკისისწყალიშ მარძგვანი წყარპიჯის დო თაბორიშ გვალაშ ოორუე-ბჟაეიოლ ლაკადას. ბაღის ასქილადირ საფულეფს შქას აზერბაიჯანალ ჭარუშ მირზა ფათალი ახუნდოვიშ (1812-1878) საფულა რე.

ბოტანიკურ ბაღის წჷმორინაფილი რე საქორთუოშ დო მოსოფელიშ შხვადოშხვა რეგიონეფიშ ფლორაშ დიდარი კოლექციეფი. ბაღიშ ფარგალეფს, წავკისისწყალს, მუსხირენი ხინჯი რე გოდვალირი. თინეფს შქას გიშეგორუაფუ 1914 წანას აკოგაფილი თაღუამი ხინჯი წყარგელაფუშ დუდს. თაშნეშე იჩუალუ საქორთუოშ დო კავკაციაშ უნიკალურ ჩანარეფიშ ნოკვეთეფი, ტროპიკული ორანჟერეა დო ჭითა წინგიშა მიშაღალირი ჩანარეფი. ბოტანიკური ბაღიშ ფართობი რე 128 000 ჰექტარი.

ბაღიშ თარი მინალი ბოტანიკური შოშეშ ბოლოს რე, ნარიყალაშ ჯინჯის. 1909-14 წანეფს სოლოლაკიშ ქჷნდჷრს გიშეჭკირჷ სორილქ დო იკეთჷ მაჟირა მინაულარქ ლ. ასათიანიშ შოშეშე.

## ლიტერატურა
* „საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი“, 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* ბოტანიკური ბაღი

## სქოლიო

კატეგორია:ქართიშ ბაღეფი დო პარკეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ბოტანიკური ბაღეფი
ჰექტარი

**ჰექტარი** (ჰექტო დო არი, მერკ. ჰა) — მეტრული ფართობიშ ზჷმაშ ართული, 1 ჰა = 10 000 მ² = 100 არს. საქორთუოს დიხაშ ფართობიშ გოზჷმუაშ თარი ართული, გიშაკერძაფილო ოფუტეშ მეურნობას. მერკე შანეფი რე: ქორთულო – *ჰა*, ოერეფოშქაშე – ha. 1 ჰა ომანგჷ თი კვადრატიშ ფართობის, ნამუშ ხასჷლა 100 მეტრი რე.

## თაშნეშე ქოძირით
*ჰექტო...

## ლიტერატურა

კატეგორია:ფართობიშ ოზჷმალი ართულეფი
AsianAve

**აზიანავე** (ინგლ. AsianAve) — სოციალური რშვილი დო ვებ-ხასჷლა. ხასჷლაქ დირსხუ 1997 წანაშ 21 კვირკვეს დო რე CommunityConnect.Inc-იშ დორხველობას. 2007 წანაშ მუნაჩემეფით, აზიანავეს ჸუნს 1,4 მილიონშე უმოსი აქტიური მახვარებუ. მახვარებუეფს შეულებჷნა პერსონალური პროფილიშ დორსხუაფა, შხვა მაკათურეფიშ გეძინა, მუჭოთ მაჸალეფინ თეშ, ნაჭარეფიშ ჯღონუა. მაკათურს შეულებჷ აკათას რშვილს ნოღაშ, ოხანდებელ აბანიშ, სკოლაშ ვარდა რეგიონიშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:ონლაინ სოციალური რშვილეფი
კატეგორია:AsianAve
კატეგორია:ონლაინ რშვილეფი
სოხუმიშ ბოტანიკური ბაღი

thumb|300px|ბოტანიკური ბაღიშ თარი ფარდიკარი
**[[სოხუმი]]შ ბოტანიკური ბაღი** — ართ-ართი უძვეშაში ბოტანიკური ბაღი რე კავკაციას. დირსხუ 1840 წანას, მუჭოთ "სუხუმ-კალეშ ოურდუმე-ბოტანიკური ბაღი" რუსეთიშ უჩა ზუღაშ ფორტიფიკაციაშ ღოზიშ მადუდე ნ. რაიევსკიშ გეწურაფათ, რეგიონს ახალი ჩანარეფიშ დორგუაფაშ ღანკით (გიშაკერძაფილო ჩაიშ დო ციტრუსეფიშ). 1853-1855 დო 1877-1878 წანეფს, ბაღი თურქეფქ გოშხანდალეს რუსეთ-თურქეთიშ ლჷმეფიშ პერიოდის. 1889 წანას, ბაღიქ ომენოღალე მართუალაშ ხეშა გეგნორთჷ, 1894 წანას — ნარგეფიშ აკოდგინუაფონი სამუშეფქ დიჭყჷ.

სოხუმიშ ბოტანიკური ბაღი სხუნუეფიშ მართუალაშ პერიოდისჷთ აგჷნძორენდჷ გოვითარაფას დო საბოლათ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ბოტანიკაშ რკუალაშ ინსტიტუტიშ ხეშა გეგნორთჷ. ბაღის აკოშაყარელქ იჸუ 4.500-შე უმოსი ჩანარიშ გვარობაქ, თინეფს შქას 1200-შახ ტროპიკული გვარობაშ ჩანარი.

კატეგორია:საქორთუოშ ბოტანიკური ბაღეფი
გოლანიშ სუბეეფი

მინი|250პქ|გოლანიშ სუბეეფი
**გოლანიშ სუბეეფი** (ივრ: רמת הגולן‎  *რამატ ჰა-გოლან*, არაბ: هضبة الجولان‎, *ჰადბატუ ლ-ჯავლან* ვარდა مرتفعات الجولان,* მურტაფა ატუ ლ-ჯავლან*) — ოდებელი ტერიტორია არხო ბჟაეიოლს. 1967 წანაშახ მიშმეშჷ სირიაშ პროვინცია კუნეიტრიშ აკოდგინალუაშა. ამშვდღამი ლჷმაშ მალობაშ ბორჯის დეკჷნჷ ისრაელქ. 1981 წანას ისრაელიშ ქნესეთიქ მიღჷ კანონი, ნამუშ ოსხირშა გჷმაცხადჷ დორხველი სუვერენიტეტი თე ტერიტორიაშა. მორო გოეროშ უშქურანჯალაშ სხუნუქ მუშ რეზოლუციათ ვაღიარჷ თე აქტი. მუჭოთ ისრაელი, თეშ სირია გოლანიშ სუბეეფს მუნეფიშ ტერიტორიათ მირჩქინანა.

[მინი|600პქ|center|მიოჯინი [იორდანია|იორდანიაშე, გალილეა დო ობჟათე გოლანიშ სუბეეფი]]

## რესურსეფი ინტერნეტის
*გოლანიშ სუბეეფიშ სამართალებური სტატუსი
*გოეროშ უშქურანჯალაშ სხუნუშ რეზოლუცია 497
*სირიაშ გოლანი
*გოლანიშ სუბეეფი - ურიული ენციკლოპედია

კატეგორია:სირიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:ისრაელიშ გეოგრაფია
კატეგორია:აზიაშ ოდებელი ტერიტორიეფი
სოლომონ კვირკველია

**სოლომონ კვირკველია** (დ. 6 ფურთუთა, 1992) —  ქორთუ მობურთე. რუსეთიშ ოკუჩხბურთე კლუბ „ლოკომოტივი მოსკოვიშ” დო  საქორთუოშ ერუანული ოკუჩხბურთე ნაკორობაშ მათხილე.

## ტიტულეფი
*რუსეთიშ ოკუჩხბურთე პრემიერ ლიგა (1): 2017-18
*რუსეთიშ ოკუჩხბურთე თასიშ გომორძგვილი (2): 2011-12, 2016-17
* საქორთუოშ წანაშ მობურთე (2): 2014,2017

## რესურსეფი ინტერნეტის
* უეფა 
* Soccerway 
* 

კატეგორია:დუნაბადი 6 ფურთუთა
კატეგორია:ქორთუ მობურთეეფი
ჰამასი

**ჰამასი** — "ჰარაკატ ალ-მუქავამაჰ ალ-ისლამიიაჰ"-იშ აკრონიმი რე (, ბონი შანულობა: "ისლამური აწორინალაშ ყარაფი") — პალესტინაშ სუნიტური-ისლამისტური ფუნდამენტალური ყარაფი, ნამუთ მეჭედელო რე მერსხილი მუსლიმურ საჯიმალოწკჷმა. ჰამასიშ ღანკი რე პალესტინაშ გოდუდიშულაფა ისრაელიშ ოკუპაციაშე დო წყარმალუ იორდანეშ ბჟადალი წყარპიჯის ისლამური რესპუბლიკაშ დორსხუაფა.

ჰამასი ტერორისტულ ორგანიზაციათ რე მერჩქინელი ევრორსხუშით, კანადაშთ, ააშ-ით დო ისრაელიშით დო ჰამასიშ გენთხაფეფი ისრაელიშ მენოღალეეფშა დო შხვა ადამიერიშ ნებეფიშ აკორციებაშ ფაქტეფი გადღანებულქ იჸუ გოეროშ ადამიერიშ ნებეფიშ კომისიაშ, ოერეფოშქაშე ამნისტიაშ დო ჰუმან რაითს ვოჩიშით. თე ორგანიზაცია გიშაკერძაფილო პოპულარული რე პალესტინარეფ შქას, ღაზაშ სექტორს, მორო თის ძალამ მიარე გემაჸვენჯი ჸუნს ბჟადალი წყარპიჯისჷთ დო შხვა ქიანეფიშ პალესტინაშ დიასპორას, ისრაელიშამო. თე ყარაფიშ პოპულარობა გოპიჯაფილი რე თიშით პალესტინაშ დაღარეფშო შენწიებაშ დო სოციალური უნარღელჸოფაშ მანჯებაშ დო, ნორთობურო, აკოანჯარაფილი ქიმინჯეფით. არაბული ოქიანუშ გალე, ჰამასი ჩინებული რე დუდმაჸვილე ამაფეთქებელეფით ისრაელიშ მეჭედელო დოხორელ ურბანულ რეგიონეფს. ორგანიზაცია, მუჭოთ წესი, თეჯგურა დუდმაჸვილუეფიშ ფანიეფს ხვეიან კომპენსაციას გინმუგანს.

ორგანიზაციაშ ღანკი რე აკაართიანას პალესტინა ისლამური სახენწჷფოშ გიმე, ნამუთ ედომუშამო გეშაჯალაგანს ისრაელს. *(ისრაელიშ სახენწჷფოშით მერჩქინელი რე საბაბო თიშოთ, ნამჷ-და თე ორგანიზაციაშ ლიდერეფი ჭარგალერეფქ იჸუანჷნ.)* ჰამასიშ ლიდერეფიშ ჭარგალუაშ ცადებეფქ მანჯებულქ იჸუ ისრაელიშ ოჰეერე ნძალეფიშით ისლაელიშით ოკუპირაფილ ტერიტორიეფს, თეწკჷმა შხვა მეთოდეფით ხოლო, თინეფს შქას ავტომანქანეფიშ აფეთქებათ, დაჩხიმაჸათამუ ანჯარით, მუმაწამალარი ინიექციეფით მოსადიშ აგენტეფიშით, ისრაელიშ დო ოკუპირებაფილ ტერიტორიეფიშ გალე.

## სქოლიო

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* 
* Britannica
* Hamas leaders  Council on Foreign Relations.
* Hamas Charter
* The Covenant of the Islamic Resistance Movement (Hamas) (includes interpretation)
* Hamas Shifts From Rockets to Public Relations

კატეგორია:ტერორიზმი
კატეგორია:ისლამური ორგანიზაციეფი
ოერიშდუდე

**ოერიშდუდე** — ოისტორიე-ომენცარე ლიტერატურას, თე ტერმინით ეთმეშანჷნა ჯვეში საქორთუოშ ტერიტორიულ-ადმინისტრაციულ ართულს, ნამუსჷთ მართჷნდჷ ერიშმადუდე.

## თაშნეშე ქოძირით
*ერიშმადუდე

## ლიტერატურა
არაგვიშ ოერიშდუდე

**არაგვიშ ოერიშდუდე** — ფეოდალური საქორთუოშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართული რდჷ, ნამუქჷთ X ოშწანურაშ ეკონია ნაანთხალს დირსხუ. ჭარალუაფონი წყუეფიშ მეჯინათ, 1743 წანაშ გაუქვუ არაგვეთიშ ოერიშდუდე. არაგვიშ ერიშმადუდეეფი კაბეტ როლს ლაჸაფენდეს ფეოდალური საქორთუოშ პოლიტიკურ რინას XVI-XVIII ოშწანურეფს.

## თარეფი
# მიხაი (შაბურიძე) — 1380
# შანშე I (შაბურიძე) — 1430
# ნუგზარ I (შაბურიძე) — 1440
# ვამეყ I (შაბურიძე) — 1465-1474
# იასონ I (სიდამონი) — 1558-1580
# ავთანდილ I (სიდამონი)  — 1580-1600: 
# ნუგზარი — 1580-1618
# ბაადური — 1618-1619
# ზურაბი — 1619-1630
# დათუნა — 1630-1634
# ზაალი — 1634-1660
# ოთარ I — 1660-1667
# რევაზ I — 1667-1677
# იასონი — 1677-1687
# გიორგი — 1687-1696 და 1703-1723
# ბაინდური — 1696-1703
# ოთარ II — 1723-1727
# თეიმურაზი — 1727-1731
# რევაზ II — 1731წ. ორი თვე
# პაპუა — 1731-1732
# ბარძიმი — 1732-1737
# უთრუღი — 1737-1739
# ბეჟანი — 1739-1743

## გალერეა
ანანური|250px

## რესურსეფი ინტერნეტის
ჯამბურია გ., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, გვ. 532, თბ., 1975 წანა.
არგვეთი (აკანი)

**არგვეთი**, *მარგვეთი* — ისტორიული პროვინცია ბჟადალ საქორთუოს.

## გეოგრაფია
ლეონტი მროველიშ (XI ო.) მეჯინათ, არგვეთი იკათუანდჷ ტერიტორიას ლიხიშ ქჷნდჷრიშე რიონშახ დო რაჭაშ გვალეფშე ფერსათიშ გვალეფშახ, ე. ი. ასეიანი ხარაგაულიშ, საჩხერეშ, ზესტაფონიშ, თერჯოლაშ, ბაღდათიშ, ჭიათურაშ დო ტყიბულიშ მუნიციპალიტეტეფიშ ტერიტორიას.

## ეტიმოლოგია
არგვეთი ანუ *მარგვეთი* ისტორიული ჯოხოდვალა რე, ოღონც კინოხ თე ჯოხო ნოჯოხობუე ვა ხვალე ართ ვარდა ჟირ ოფუტეს, თაშნეშე ედომუშამ აკანს, ქიანას, ნამუთ, ჯვეშ ქორთული ისტორიკოსიშ, ლეონტი მროველიშ ჩინებათ, ლიხიშ გვალაშე რიონშახ რდჷ გოფაჩლი, ე. ი. დოხოლაფირო ასეიანი ჟიმოლენი იმერეთიშ ტერიტორიას იკათუანდჷ. თე ჯოხოშ მეჯინათ, ნაწარმეფი რე გვარეფი: მარგველი, მარგველაძე, მარგველაშვილი.

*მარგვეთ*-ის **მ** დუდგენაძინა რე, **ეთ** - ქორთული გეოგრაფიულ ჯოხოეფს გოფაჩილი სუფიქსი. თეშნერო, ნერჩო სკიდუ **არგვ**. თეჯგურა ნერჩი გიშმერთუ ზიტყვას *მ-არგ-ალი* (ქორთ. *”მ-ეგრ-ელ-ი”*) აწმარენჯი მოარზაფაშ მეჯინათ ზიტყვა „მ-არგ-ალი" მეღებული რე მ-აგრ-ალიშ მეტათეზისით დო შანენს ეგრისალს დო ვართ არგვეთალს. თაურეშე "მარგალს" "არგ" ნერჩ ვარე, მუჭოთ "არგვეთის", ვარინ გინორთელი, "აგრ" ნერჩი რე.

## ისტორია
არგვეთიშ ოერიშდუდე ქიანა რდჷ. ქორთული ისტორიული წყუეფიშ მეჯინათ, თაქ დიო ხოლო ქართლიშ მაფას ფარნავაზის დუხუნუაფჷ ერიშმადუდე, თის აკუგაფჷ შორაპანიშ დო დიმიშ ჯიხეფი. ვახტანგ გორგასალიშ ბორჯის, არგვეთი თაკვერსჷთ იკათუანდჷ. VIII ოშწანურაშ 30-იან წანეფს, არგვეთიშ თარეფი რდეს დავითი დო კონსტანტინე. IX ოშწანურას, არგვეთიშ ერიშმადუდეთ დჷნადგინა აფხაზეფიშ მაფასქირიშ დემეტრეშ რეზიდენცია ჩიხას ჸოფე. XI ოშწანურაშ I ნორთის, არგვეთიშ ერიშმადუდეეფო მიშინუაფჷნა ხურსი დო გიორგი. არგვეთის რდჷ შქა ოშწანურეფიშ ართ-ართი ბერდეხი ფეოდალური გვარიშ, ბაღვაშეფიშ (ბაღუაშეფიშ) მუმალონი. ეკონია ბაღვაშიშ, რატიშ, ღურაშ უკული (1103) დავით აღმაშენებელქ თინეფიშ მუმალონი გელათიშ მონასტერს შეწირუ. XII-XIII ოშწანურეფს, არგვეთიშ ერიშმადუდეეფო ამანელისძეეფი რჩქჷნა. გვიანიშ ფეოდალურ ხანს, არგვეთიშ ტერიტორიას გჷმიქიმინჷ სათავადოეფქ: ოწერეთელე, ოაბაშიძეე, ოჩხეიძეე დო ომხეიძეე.

## ეკონომიკა
არგვეთის თარო მებინეხობა დო მეჩხოლარობა რდჷ გოვითარაფილი. მიპალუაფუდჷ დო იმუშებუაფუდჷ ლინჯი, რკინა, ვარჩხილი. არგვეთის უშანულამაშ ჯიხეფი რდჷ: შორაპანი, აკანდა, სვერი, ჩიხა, მუხური დო შხვა. საოხვამე ნოდგჷმეფშე ეიოშინალი რე უბისაშ დო ჯრუჭიშ მონასტერეფი (თე ეკონია ხურსი ერიშმადუდექ სარჯულო ოთხორუეთ აკაგჷ X-XI ოშწანურეფიშ ხიბას), ტაბაკინი დო კაცხიშ ოხიდა, აკოგაფილი 1010-1014 წანეფს, ბაღვაშეფიშ სარჯულო ოთხორუეთ.

## ლიტერატურა
* *ბერძენიშვილი ნ.,* „საქართველოს ისტორიის საკითხები“, წგნ. 1, თბ., 1964;
* *ჯავახიშვილი ივ.,* „ქართველი ერის ისტორია“, წგნ. 2, თბ., 1983;
* *ჯანაშია ს.,* შრომები, ტ. 2, თბ., 1952;
* *ვახუშტი*, „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973;

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ისტორიულ-გეოგრაფიული აკანეფი
კატეგორია:იმერეთი
გვამიში დუდი

**ანუსი** (მარგალური: **გვამიში დუდი** ვარდა **უკახალენი ჭჷშ ხვერე**;  — რგვალი, მარწკინდი) — ოჭკომალიშ მარცუაფალი ტრაქტიშ ბოლოს რინელი რხვილი, ნამუშ მეშქაშალათ მუთმოხვადჷ გიმნაველიშ? გიმოღალა. თიშ ქიმინჯალას აკონტროლენს ჟირი სფინქტერი: გალენი დო დინოხოლენი. დეფეკაციაშ აქტიშ მოხ, ანუსი ირო ფორილი რე. გიმნაველი დო რსინი ორგანიზმიშე ჭჷეფიშჷთ ანუსიშე გიმიღალუაფჷ — თენა რე ანუსიშ ბიოლოგიური დოშანაფა. ბონი ჭჷშ აკმანჭირალი ფუნქციაშ ჭყოლოფუათ (ჰიდრავლიკური მექანიზმი, თაშნეშე ჰემოროიდული სტრუქტურა აქტიურო ოკათჷ აირეფიშ დო დინოხიშ შეკებელო, ბონი ჭჷშ აკმანჭირალი ფუნქციაშ ჰერმეტიზაციას) ადამიერს შეულებუ დარეგულირას დეფეკაციაშ პროცესი. თიშ უკული, მუთ ფეკალიეფი გინმურს ანალურ არხშა თ.ჯ. ანალური სფინქტერეფიშ მელუშუაშ ხარჯიშა მუთმოხვადჷ თინეფიშ ბონი ჭჷშე გალე გიმოღალა. 

ბონ ჭჷს, ანუსიშ მუკე-მუკე ანდა ინფექციაშ გჷნმაღალარი ბაქტერია ხე, თეშენ საპონით დო ტიბუ წყარით ანუსიშ შხირი ხვარჭალუა შანულამი დო უციო რე. მორო თით ხოლო გიბთოლწონათ ოკო, ნამჷ-და ანუსიშ მუკი-მუკი კანი ძალამ ბატა დო მაგინაფუ რე, თეშენ ლექინას იღერზელჷ — იჭყაფუ ხვატაფი, ჭუალა დო თ.უ. თეჯგურა შვანს უციო რე ორთაშობური ზეთიშ გჷმორინაფა, ნამუთ დალიბარენს დო დალამენს კანს. ანუსიშ გაღერზელაფა შილებე ანდა ფაქტორქ გჷმიჭანუასჷნ.

გინმატახუ ხანიშ დოჭყაფაშე ანუსიშ მუკი-მუკე თომა ეშულაშ იჭყანს. ადამიერეფი, ნამუეფჷთ თინეფიშ უმუშო დუდს უმოსი კომფორტულო გჷნაფენან, შხვადოშხვა მეშქაშალეფით ობურჯჷნა ვაკორნებულჷ თომას. გოფაჩლი მეთოდი — ოხოკალი მეშქაშალეფიშ გჷმორინაფა რე, მარა პროცესი შხირ შვანს კანიშ გაღერზელაფას იჭანუანს, თეშ დუდშე იოჩილითაფარო ხოკუაშ თებაშე ხეთე უციო რე ნახოკა აბანს კანიშ დალამებერი კრემიშ დო ზეითუნიშ ზეთიშ სუმალა.

ანუსიშ გოფაჩილი ლახარეფი რე: ჰემოროი (ბუასილი), აბსცესი, ფისტულა, კიბო (ანალური), ხვატაფი. უთხილუ ანალური სექსიშ ბორჯის, შილებე სქესობურივი რზათ გინმადვალუ ინფექციეფით დოინფიცირაფა, თეშენ უჯგუშ რე სპეციალურო ანალური სექსიშ მოჸოროფე ქომოლკოჩეფშო მოხუჯური პრეზერვატივეფიშ გჷმორინაფა.

## თაშნეშე ქოძრით
* ანალური სექსი 

## სქოლიო

კატეგორია:ადამიერიშ რსხული
კატეგორია:ოჭკომალიშ მარცუაფალი სისტემა
ფოლკლორი

**ფოლკლორი** ( — კათაშ სიჭკვერე) — თი წესრჩქვანელობურეფი, ორიტუალე დო ოჸოფარინე ქიმინუეფი, არიკეფი, ბირეფი, სხაპუეფი, ზეპირი გჷნოჩამეფი, ციგანობეფი დო მითეფი ნამუეფით თე დო თი ოფუტეშ, თემიშ, აკანიშ მახორუეფს შქას რე დაკვირდებული დო გამნარყეფს გინაჩამუ ზეპირი წყუეფით. ქორთული ფოლკლორი ძალამ დიდარი რე, გიშაკერძაფილო მუსიკალური ფოლკლორი, მითოლოგია, ორიტუალე სხაპუეფი, ოკათე რეწუა.

## ქორთული ფოლკლორიშ მინუშეფი
# წინწყარო
# ჩაკრულო
# ჩელა
# ლაზარე
# ბატონები (სამინავათო)
# ლილე
# მუმლი მუხასა
# გლესამ და გლესამ ნამგალო
# ჰერიო
# ურმული
# გუთნური
## თაშნეშე ქოძირით
მარგალური ფოლკლორი
## რესურსეფი ინტერნეტის

* ზურაბ კიკნაძე, ქართული ფოლკლორი, თბ., 2008 

კატეგორია:ფოლკლორი
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2