open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
GNU Free Documentation License

**GNU Free Documentation License** (მარგ: GNU დუდიშული დოკუმენტაციაშ ლიცენზია, GNU FDL (GFDL)) — რე "Free Software" ფონდიშ აკოდგინელი ლიცენზია GNU GPL ლიცენზიაშ მეთე დოკუმენტეფიშო.

თი პროექტეფიშე ნამუთ ხვარენა GNU FDL-ისჷნ, არძაშე მასშტაბური რე ვიკიპედია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Guide to the new drafts of documentation licenses 
* GFDL official text
* Free Software and Free Manuals, essay by Richard Stallman
* Apple's Common Documentation License , an alternative license

კატეგორია:ლიცენზიეფი
ავსტრია

**ავსტრია** (; ;  ვარ-და ; ჸოფირ **ავსტრიაშ რესპუბლიკა**,) — ზუღაშ კარშა გიშალიშ უღვენ სახენწჷფო ცენტრალურ ევროპას, იდვალუაფუ ბჟაეიოლ ალპეფს. ავსტრია ფედერაცია რე, ნამუთ აკმოდირთუ 9 ფედერალურ აკანშე, ნამუშ ნანანოღა, უკაბეტაშ ნოღა დო უკაბეტაშ ფედერალურ აკან რე ვენა. ოორუე-ბჟადალშე უხურგანს გერმანია, ოორუეშე — ჩეხეთიშ რესპუბლიკა, ოორუე-ბჟაეიოლშე — სლოვაკეთი, ბჟაეიოლშე — უნგრეთი, ობჟათეშე — სლოვენია დო იტალია, ბჟადალშე — შვეიცარია დო ლიხტენშტაინი. ქიანაშ ფართობ რე 83,879კმ2, მახორობა — მეხოლაფირო 9 მილიონი.

თეხანურ ავსტრიაშ ტერიტორია დოხორელ რდჷ, არძაშ უკულაში, პალეოლითიშ ბორჯიშე. მეხოლაფირო ჯვ. წ. 400 წანას თინა კელტეფით რდჷ დოხორელი, უკულ — ჯვ. წ. I ოშწანურაშ დალიას რომაალეფქ გეჭოფეს. რეგიონს ქირსიანობაქ გვიან რომაულ პერიოდის, IV დო V ოშწანურეფს დიჭყჷ, ნამუსჷთ მაჸუნუ ანდა გერმანული თურიშ მოულაქ მიგრაციაშ ბორჯის. 

## ჯოხოდვალა
* *ოფიციალური* (მარგალურო) — ავსტრიაშ ფედერაციული რესპუბლიკა.
* *[[გერმანული ნინა|გერმანულო]]* — Republik Österreich.

## ისტორია
ავსტრიაშ დო უნგრეთიშ ტერიტორიას XIX ოშწანურას არსებენდ ავსტია-უნგრეთიში იმპერია. 1918 წანაშ უკული არსებენს ავსტრიაშ რესპუბლიკა. ასე ავსტრია, მუჭოთ გერმანია, ფედერაციული რესპუბლიკა რე დო თის რე ჩხორო დიხა. თე დიხეფი რენა (მუშ ნანანოღეფით):
* **ვენა** (**ვენა**)
* **ბურგენლანდი** (**აიზენშტატი**)
* **ზალცბურგი** (**ზალცბურგი**)
* **ჟიმოლენი ავსტრია** (**ლინცი**)
* **კარინთია** (**კლაგენფურტი**)
* **ტიროლი** (**ინსბრუკი**)
* **ფორარლბერგი** (**ბრეგენცი**)
* **თუდოლენი ავსტრია** (**სანკტ - პიოლტენი**)
* **შტირია** (**გრაცერი**)

## კომენტარეფი


## რესურსეფი ინტერნეტის
* Austria ბრიტანიკას
* Austria 
* Portals to the World 
* Austria 
* Information on Austria Sorted by regions.

;თარობა
* Federal Chancellery of Austria
* AEIOU Austria Albums  (გერმანულო, ინგლისურო)
* Chief of State and Cabinet Members 

;მეშარალა
* Austria.info
* Austria.mu 
* TourMyCountry.com 
* Europe Pictures – Austria 

;შხვადოშხვა
* Austrian Law
* Guide to materials pertaining to Austria, Dwight D. Eisenhower Presidential Library

## სქოლიო

კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
კატეგორია:ავსტრია
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
აკაკი ხარებავა

**აკაკი ხარებავა** ( ხობიშ რაიონიშ ოფუტე პირველი მესის  –  ოფუტე კოხორას) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი.

## ბიბლიოგრაფია
* 

## გალენი რცხუეფი
* 
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
აბაშა

**აბაშა** () — ნოღა საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანს. აბაშაშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. აშაძ აბაშაწყარი დო ნოღელა შქას, ზუღაშ ეშე 23&nbsp;მ–შახ. ზუგდიდიშე , ქართიშე . ნოღა რე 1964 წანაშე. 2014 წანაშ ეჭარუათ, ნოღას ოხორანს  (). რკინაშარაშ გიოდგინუ სოხუმ–სამტრედიაშ ღოზის. უხოლაში ონიშოლი – ფუთი (), უხოლაში აეროპორტი – სანაკი ().

აბაშა მიშურს ჭყონდიდიშ ეპარქიაშა დო რე ეპისკოპოსიშ რეზიდენცია.

ირიშენი ჩინებური აბაშური რე კონსტანტინე გამსახურდია, დიდი ქორთუ ჭარუ, საქორთუოშ მაართა პრეზიდენტიშ ზვიად გამსახურდიაშ მუმა.

## სქოლიო

კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
კატეგორია:სამარგალოშ ნოღეფი
კატეგორია:სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ნოღეფი
აბასთუმანი (ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტი)

**აბასთუმანი** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, წყარმალუ ჯუმიშ კვარჩხანი ოძგაშეს, ზუღაშ დონეშე . ზუგდიდიშე . 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს .
ოფუტეს ბჟაეიოლშე უხურგანს ოფუტე ნარაზენი, ოფუტე ურთა, ობჟათეშე კოლხიდა (ახალსოფელი) დო ოორუეშე ხობიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი.

## ისტორია
აბასთუმანი სუმი ოფუტეს აკმაშქვანს – აბასთუმანი, ხეცერა და მენჯის. არძო თე  ტოპონიმს ოკათაშე გჷნოჩამა ოსქვებურ ეტიმოლოგიურ ენწყუმას უგორუნს. მუჭოთ რაგადანან,  დადიანს უთხუ კინტირია ფაჟავაშა ალმახანური აბასთუმანიშ ტერიტორიაშო ჯოხოშ გჷშაგორუა. ოდო თის უგამუ  ,,სით სუმარი, მათ სუმარი, სქან დოხორე აბასთუმანი“.

ოდო ხეცერაშ ეტიმოლოგიას ათაშ ეთმონწყუნა ,,თაქ, ოჭყონეს, ოჯინუშა მურთუმუ დადიანს, ართგან გერთელი ჯა უძირუ დო უთქუალუ  ,,ხეცერა’’ ჸოფენია. უკული თე აბანი დუდო გიორგი გვათუაშა  უჭყოლოფუ.

მუთ ოწაწუ მენჯისჷნ, თინა მარგალური ზიტყვა რე დო შანენს ბჟე მინერალურ, წყჷთე წყარც. აბანი, სოდეთ წყჷთე, ჯიმუამი წყარი ეშმურს. თაშ ნამდა, მენჯი ქორთული ვეძა ზიტყვაშ კანონზომიერი ფონეტიკურ–სემანტიკური მანგი რე.

ოფუტე აბასთუმანი რე ღმალიერი ტრადიციეფიშ მაღვენი, თაქ დებადეს დო გარკვიებული ხანით მოღალენდეს თიშნერი გჷშარჩქინელი ადამიერეფი, მუნერეფით რდეს დო რენა: კონდრატე თათარიშვილი (უიარაღო). ჩინებული პოეტი დო პუბლიცისტი, თეჟამო უკრაინას მოღალე რაულ ჩილაჩავა. სხუნუეფიშ რსხუშ გერგეზი აკაკი ბუკია დო მიარე შხვა.

## ოფუტე ამდღა
ოფუტეს ფუნქციონირენს ჟირი ოჯარე სკოლა უახალაში კომპიუტერული ტექნიკათ. ოფუტეს რე ჯგირო მონწყილი ობაღანე ბაღი, ბიბლიოთეკა, ომედიცინე ამბულატორია. გოახალაფირიე კონდრატე თათარიშვილიშ ჸუდე–მუზეუმი, ოფუტეს დიკიდჷ წიმინდე სუმელაშ ოხვამექ.
ოფუტეშ მეურნობა  ჯინჯიერო გეპონჷ მეორინჯალას დო დიხასაქვარუას, კერძო სექტორს მოჸუნც: ლაიტი, ლებია, მუხუდო. ლაკადამი რელიეფიშ უმკუჯინუო ირწანურო ითასუ 300-350 ჰექტარი ფართობი.

ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ გამგეობაშით აკონწყილქ იჸუ წყარგოჸუნაფალობაშ სისტემაქ, ნამუთ ოინალჷ 250–შახ ფანიას. დოგეგმაფილიე დო მიმალი წანას იკეთებაფუაფუ შარეფი. სქვამას მანწყუნა ოფუტეშ ცენტრისჷთ.

## გჷმორინაფილი ლიტერატურა
ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ გამგეობაშ ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ალექსანდრე III (რუსეთი)

300px|thumb|ალექსანდრე III
**ალექსანდრე III** — რდჷ რუსეთიშ იმპერატორი XIX ოშწანურას.
აკაკი შანიძე

**აკაკი შანიძე** (დ. 14/26, 1886 ოფუტე **ნოღა**, ამდღანერი სამტრედიაშ მუნიციპალიტეტი - ღ. 29 მელახი, 1987, ნ. ქართი) — დიდი ქორთუ ნინეფიშმენცარი, მენცარობეფიშ აკადემიაშ ართ-ართი დჷმარცხუაფალი, აკადემიკოსი (1941), სხუნუეფიშ რესპუბლიკეფიშ აკადემიაშ მაკათურ-კორესპონდენტი, პრაღაშ ბაჟაეიოლიშრჩქინაშ ინსტიტუტიშ მაკათურ-კორესპონდენტი (1937), **იენაშ შილერიშ ჯოხოობაშ უნივერსიტეტიშ** საპატიო დოქტორი (1966), ინგლისიშ **ფილოლოგეფიშ ჯარალუაშ** საპატიო მაკათური (1979). რდჷ საქორთუოშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ ოჯარალუე მენცარობაშ გჷნართაშ დუდმახვენჯი (1946) დო ვიცე-პრეზიდენტი (1948-1950).

## ბიოგრაფია
1913 წანას გათუ პეტერბურგიშ უნივერსიტეტი, თექ ქჷდიტეს სომხურ-ქორთული ფილოლოგიაშ კათედრას. აკაკი შანიძე ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ართ-ართი დჷმარცხუაფალი რე. შხვადოშხვა ბორჯეფს რდჷ სომეხური ნინაშ კათედრაშ გამგე (1918-1930), ქორთული ნინაშ კათედრაშ გამგე  (1919-1945), ჯვეში ქორთული ნინაშ კათედრაშ გამგე (1945-შე). იოსებ ყიფშიძეწკჷმა დო გიორგი ახვლედიანწკჷმა ართო ოდუდე ქიმეჩჷ საქორთუოს ნინეფიშმენცარობაშ გჷმორკვიებაშ საქვარს.

აკაკი შანიძეს ნახანდეფი აფუ ჭარილი ქართველური ნინეფიშ სტრუქტურაშე დო ისტორიაშე, ქორთულ დიალექტოლოგიაშე, ქორთულ ეპიგრაფიკაშე, ქორთულ ფოლკლორისტიკაშე, რუსთველოლოგიაშე, არმენისტიკაშე, ალბანოლოგიაშე დო ქორთულ ოლიტერატურე ნინაშ პრობლემატიკაშე. ნახანდეფი აფუ ჭარილი ქორთულ გრამატიკაშე დო ქორთულ ზმნეფიშ ეგაფილობეფშე. შანიძექ მიოგორუ თეიშახ უჩინებუ, ახალი ქორთული ზმნეფიშ კატეგორიეფს. 1924 წანას ჭარჷ ნახანდი „წანომოწანეფიშ ეტიმოლოგიაშო“. შანიძექ ხანდა გედუ ქართველური ნინეფიშ მენცარულ გჷმორკვიებას. თე თემაშე ჭარჷ „უმლაუტი სვანურში“ დო შონური ტექსტეფიშ პუბლიკაცია.

აკაკი შანიძექ ახალ ნერჩის გიორცხუ ჯვეში ქორთული ნინაშ ჭარალუეფიშ ძეგლეფიშ მენცარულ-ფილოლოგიურ პუბლიკაციაშ საქვარი. შხვადოშხვა ბორჯის დარცხუ გჷშაშქუმალეფიშ სერიეფი დო გჷმაბჟინუ კრიტიკულო დოდგინელი დო ფართო აპარატით ეგაფილი ტექსტეფი, ჯვეში ქორთული ნინაშ მაართახარისხამი ძეგლეფი. 

აკაკი შანიძეშ ჯოხოშა რე მერცხუაფილი ახალი ომენცარე დისციპლინაშ - ალბანოლოგიაშ დორცხუაფა. 

1939 წანაშე სკოლეფს ოგურუანა შანიძეშ „ქორთულ ნინაშ გრამატიკას“. წანეფიშ მაალობას რდჷ ქორთული ოლიტერატურე ნინაშ ნორმეფიშ დჷმადგინაფალი ირალი სახენწჷფო კომისიაშ ართ-ართი ხემანჯღვერი.  რდჷ საქორთუოშ სოციალისტური რესპუბლიკაშ  VIII მოჭანაფაშ უმაღალაშ სხუნუშ დეპუტატი, დჷნაჯილდოებუ რე 3 ლენინიშ ორდენით, გჷმათუთაშ რევოლუციაშ, ხანდაშ ჭითა შილაშ, „საპატიო ნიშანიშ“, კათეფიშ მაჸალობაშ ორდენეფით დო მენდალეფით.

## ლიტერატურა
* ორიონი. აკაკი შანიძეს. საიუბილეო კრებული, მიძღვნილი დაბადების 80 წლისთავისადმი, თბილისი, 1967;
* აკაკი შანიძეს. კრებული, მიძღვნილი დაბადების 95 წლისთავისადმი, თბილისი, 1981;
* *ძიძიგური შ.,* აკაკი შანიძე, თბ., 1977 (რუს. ენაზე — 1977);
* *აკაკი შანიძე.* ბიბლიოგრაფია, თბ., 1977;
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ მენცარეფი
კატეგორია:ქორთუ აკადემიკოსეფი
კატეგორია:ქორთუ ნინეფიშმენცარეფი
კატეგორია:ლენინიშ ორდენიშ კავალერეფი
კატეგორია:გჷმათუთაშ რევოლუციაშ ორდენიშ კავალერეფი
კატეგორია:ხანდაშ ჭითა შილაშ ორდენიშ კავალერეფი
კატეგორია:კათეფიშ მაჸალობაშ ორდენიშ კავალერეფი
კატეგორია:სამტრედიაშ მუნიციპალიტეტის დაბადებულეფი
კატეგორია:საპატიო შანიშ ორდენიშ კავალერეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1887
კატეგორია:ნაღურა 1987
ალიო ქობალია

**ალიო ქობალია** (დ. 1927 წ. ღ. 2006 წ.)  — დებადჷ ჩხოროწყუშ რაიონიშ ოფუტე ნაფიჩხუს, ლექობალეშ განობას. 
გაათუ სოხუმიშ პედაგოგიური ინსტიტუტიშ ფილოლოგიაშ ფაკულტეტი. 1952–1992 წწ. ოხორანდჷ დო მოღალენდჷ აფხაზეთის, 
რდჷ ოჩამჩირეშ რაიონული გაზეთიშ რედაქტორიშ გამაკოჩი, ჭარჷნდჷ ლერსეფს, თხობელუეფს, რომანეფს. რე ავტორი სოხუმს
გჷშაშქუმალირი 13 პოეტური კათელიშ: „თეთრი ბილიკი“, „ნისლი ჭალაში“, „ველის ყვავილი“, „წყნარი თოვლი“, „ნაღვლიანი დღე“, „ცისფერი კვამლი“ დო შხვა. გოწოს გერმანიას გიშეშქჷ ალიო ქობალიაშ 1600 ხასჷლამი ლექსიკოგრაფიული ნახანდიქ "მეგრულ–ქართული ლექსიკონი"
ჟირი ტომო, გიშმაშქუმალარიე შტუტგარტიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი, ქართველოლოგი, ლაზური დო მარგალური ნინეფიშ  სპეციალისტი ვოლფგანგ ფოიერშტაინი. ლერსიკონშა მიშართჷ 97000 ლექსიკურ ართურქ დო ზიტყვა–სტატიაქ. გჷშაშქუმალარო გახაზჷრებული რე დო სპონსორს ელჷ მუში ტოპონიმური, ონომასტიკური, ეტიმოლოგიური, ფრაზეოლოგიური ლერსიკონეფი, ეთნოგრაფიული ნახანდეფი. ქვერსემშანულამი რე მუში ისტორიოგრაფიული, მითოლოგიური, კოსმოგონიური კილაგორუეფი, პუბლიცისტური დო კრიტიკული ჭარილეფი. მუსხირენი ევროპული ნინაწკჷმა ართო ალიოს ტომბას უჩქუდჷ ქორთული, მარგალური, ლაზური ნინეფი. თაშნეშე, გურგაჩამალი კილაგორუეფი უღჷ ქართველური ნინეფიშ ალაზიმაფაშ ლექსიკოლოგიაშ დარგისჷთ.
ალიო ქობალიაშ ქორთული დო, გჷშაკერძაფილო მარგალური ლერსეფი დიდი პოპულარობათ რგებაფულენდჷ აფხაზეთის დო სამარგალოშ ლიტერატურულ წირეეფს. რინა გასურჷ ზუგდიდც, თხოზინალობას, დასაფულებური რე მანცხვარკარს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალიო  ქობალიაშ  ლერსეფი ვიკიწყუ-ს    
*ალიო ქობალიაშ პოეზია (მორჩილ ანალიზი)  ფეისბუქი-ს   
            

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ პოეტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1927
კატეგორია:ნაღურა 2006
ალმასანი

300px|right|thumb|ალმასანი
**ალმასანი** () — რე ესპანეთიშ პროვინცია სორიაშ პროვინციას, კასტილია და ლეონიშ. 2005 წანაშ მუნაჩემეფით, ალმასანს ოფიციალურო ოხორანს .

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ayuntamiento de Almazán ესპანურო
* El Románico de la ribera del Duero  ესპანურო

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
ანდორა

**ანდორა**, ოფიციალურო **ანდორაშ სათარო** (კატალ. Principat d'Andorra) — ქიანა, ნოღა-სახენწჷფო ევროპას. ნანანოღა რე ანდორა-ლა-ველა. სახენწჷფო ნინა - კატალანური.

## ქიანაშ ჯოხოდვალა

* *ოფიციალურო*: ანდორაშ სათარო;
* *ოდაბადურო*: Andorra, Principat d'Andorra (კატალანურო); Andorra, Principado de Andorra (ესპანურო); Andorre, Principaute d'Andorre (ფრანგულო).

## გეოგრაფია
ანდორა იდვალუაფუ პირინეიშ გვალეფს, საფრანგეთიშ დო ესპანეთიშ თანჯაწკჷმა. ომძღჷ ჟირი ქიანა: საფრანგეთი დო ესპანეთი.

## დემოგრაფია

* **მახორობა** 71.8 ვითოში (2003). თენეფშე ესპანარეფი 43%, ანდორალეფი - 33%, ფრანგეფი - 7%. ოფიციალური ნინა - კატალანური.
* **არძოშ უმოსო ხვარებული ნინეფი**: ესპანური და ფრანგული
* **რელიგია** - კათოლიციზმი.
* **ნანანოღა** ანდორა-ლა-ველა (16 ვითოში).

## ეკონომიკა

* **რესურსეფი** - ჰიდროენერგია, მინერალური წყარი, ოკიდჷ ჯა-ტყა, რკინაშ მადანი, ტყვია.
* **ექსპორტი** - თუთუმი
* **ტურიზმი**
* **ვალუტა** ევრო (EUR).

## ისტორია

დუდიშუული სათარო რე 1278 წანაშე. 1976 წანას დირსხუ მაართა პოლიტიკურ პარტიაქ, მაართა პრემიერ-მინისტრიქ ქჷდინიშნჷ 1981 წანას. 1993 წანაშ რეფერენდუმით მეღებულქ იჸუ მაართა კონსტიტუციაქ.

## მონძალა

* II ოშწანურაშ ჟირი მოქიმინჯე რომაული ორგალამი ხინჯი 
* არაბული ჯიხაშ აკნაცჷმეფი (VIII ოშწ.) 
* გრაფ დე ფუაშ ჯიხა - ჸორში (XII ოშწ.)
* თარობაშ რეზიდენცია - „ველეფიშ ჸუდე“ 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ანდორაშ თარობა &nbsp;– თარობაშ ოფიციალური ვებ-ხასჷლა 
*ქიანაშ მადუდური დო კაბინეტიშ მაკათურეფი  
*პორტალეფი მოსოფელშა ააშ-იშ კონგრესიშ ბიბლიოთეკაშე
*ანდორა *UCB Libraries GovPubs*-შე
*ანდორა BBC News-შე
* ანდორაშ ისტორია: თარი დოკუმენტეფი *EuroDocs*-შე
*Andorra.ad 
* ტურისტული ინფორმაცია ანდორაშე

კატეგორია:ანდორა
კატეგორია:ევროპაშ ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
ანდრია დადიანი

200px|thumb|
**ანდრია დავითიშ სქი დადიანი** (დ. 1850, ზუგდიდი —  ღ.  1910, კიევი), ქორთუ მოჭარდაკე დო ჭარდაკიშ მეცენატი. ეკატერინე ჭავჭავაძეშ დო სამარგალოშ თარიშ დავით დადიანიშ სქუა. 

## ბიოგრაფია
1873 წანას გაათუ ჰაიდელბურგიშ უნივერსიტეტიშ იურიდიული ფაკულტეტი. 1874 წანაშე ნინალენდჷ რუსეთიშ არმიას. უღუდჷ გენერალ-ლეიტენანტიშ ჩინი. ლაჸაფენდჷ ჩინებულ მოჭარდაკეეფკწჷმა (ს. როზენტალი,  ს. დიუბუა, ი. შუმოვი, ი. კოლიში დო შხვა) პარიზის, რომს, კიევს, ქართის. 1881—1882 წანეფს ოკათუუდჷ პეტერბურგიშ ოჭარდაკე კლუბიშით მანჯებულ მოჸოროფულეფიშ 2 ტურნირს დო I არდგილეფი დეკინჷ უდუმარცხებუო. 1899 წანას მიჭანეს რსულაშო რუსეთიშ I ტურნირშა, მარა ვა ხოლაფჷ. 1903—1904 წანეფს მონტე-კარლოშ ინტერნაციონალური ტურნირეფიშ პრეზიდენტი რდჷ. წორომოხანდენდჷ თი ბორჯიშ ურცხოურ დო რუსულ ოჭარდაკე ჟურნალეფწკჷმა. აწესენდჷ პრიზეფს სქვამი პარტიეფშო. ინგლისურ ოჭარდაკე ჟურნალქ „ჩეზ მანჷსლიქ“ („The Chess Monthly“) 1892 წანაშ მანგი-კვირკვეშ ნომერი ედომუშამო დადიანიშ აკოქიმინჯალას მეუჯღუნჷ. 1903 წანას შიფერსი, ე. შიფერსიშ აწნარაგადით კიევს ფრანგულ ნინაშა გჷშეშქვინჷ დადიანიშ 100 პარტიაშ დაბოლება. („Fins de Partie du Prince Dadian de Mingr.elie“).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ანდრია დადიანი
## ლიტერატურა
**გიორგაძე თ.,* თამაშობს ანდრია დადიანი, თბ., 1972;
**გიორგაძე თ.,* ქსე, ტ. 3, გვ. 329, თბ., 1978

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ მოჭარდაკეეფი
კატეგორია:ქორთუ მეცენატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1850
კატეგორია:ნაღურა 1910
ამბროსი (კათოლიკოს-პატრიარქი)

**ამბროსი** — რდჷ ედომუშამო საქორთუოშ კათალიკოს-პატრიარქი 1921-1927 წანეფს (ერიშკოჩობას ბესარიონ ხელაია). დებადჷ 1861 წანაშ 7 ეკენიას, მარტვილს, ღურუ 1927 წანაშ 28 მელახის, ქართის. რდჷ ქორთუ ოშურიელე დო ოჯარალუ მოღალე, მენცარი, ედომუშამო საქორთუოშ კათალიკოს-პატრიარქი დო მცხეთა-ქართიშ ეპისკოპოსი 1921-1927 წანეფს.

1885 წანას გათუ ქართიშ ოშურიელე სემინარია. 1887-1896 წანეფს პაპათ რდჷ სოჩის, უკული სოხუმს. აქტიურო ოლჷმუდუ ცარიზმიშ რუსიფიკატორულ დო შოვინისტურ პოლიტიკას აფხაზეთის. 1897 წანას ამბროსიქ ყაზანიშ ოშურიელე სემინარიაშა მიშელჷ. 1900 წანაშე ბერო მიდართჷ მონასტერშა. აკადემია გათუ 1901 წანას.

1901 წანაშე რდჷ ჭელიშიშ მონასტერიშ არქიმანდრიტი. 1904 წანაშე რდჷ ქართიშ სინოდიშ კანტორაშ მაკათური დო "ფერისცვალებაშ" მონასტერიშ აწმაჸვენჯი. რუსეთიშ მაართა რევოლუციაშ ბორჯის ლჷმენდჷ ქორთული მართლმადიდებლური ეკლესიაშ ავტოკეფალიაშ ეკონწყუალაშო, მუშ გეშათ 1905 წანას რუსეთშა გეგნახორეს. 1908 წანას ქიგიაბრალეს ეგზარქოს ნიკონიშ ჸვილუა. 1910 წანას გამართალეს, მარა ოდაბადეშა დორთაშ ნება ვემეჩეს. საქორთუოშა 1917 წანაშ მარაშნას დირთჷ. დიო რდჷ ჭყონდიდიშ, უკული აფხაზეთიშ დო სოხუმიშ მიტროპოლიტი, 1921 წანაშე ედომუშამო საქორთუოშ კათალიკოს-პატრიარქი დო მცხეთა-ქართიშ თარეპისკოპოსი. 

ამბროს ირკვიენდჷ ქორთულ ისტორიულ ძეგლეფს. მუქ ძირჷ "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" ჭელიშური ვარიანტი. აქტიურო ოხოლუდჷ ქორთუეფ შქას ჭარუა-კითხირიშ გჷმაფაჩალი ჯარალუაშ მუშობას.

ამბროსი აქტიურო უკჷნენდჷ ხუჯის საქორთუოშ დუდიშალაშ იდეას. 1922 წანას ოჭოფუ "ჩეკაქ" დო 1924 წანაშ ეკონიაშა მეტეხიშ ჯიხას რდჷ. ნთხორილი რე სიონიშ ოკათედრე ეკლესიას, ქართის.

## ლიტერატურა
**ლომინაძე ბ.,* ქსე, ტ. 1, ხს. 354, ქართი, 1975
* საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქები, რ. მეტრეველის რედაქციით, "ნეკერი", თბ., 2000

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ კათალიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1861
კატეგორია:ნაღურა 1927
არისტოტელე

thumb|არისტოტელე სტაგირიტი
**არისტოტელე** (), დაბადებაშ აბანიშ, სტაგირიშ მეჯინათ მიშინუანა სტაგირიტის (დ. 384, სტაგირა, მაკედონია – ღ. 322, ქალკიდა) ― ჯვეშ საბერძნეთიშ ფილოსოფოსი დო მენცარ-ენციკლოპედისტი. 
პლატონიშ მოწაფე, ალექსანდრე მაკედონარიშ მორდუ ჯვ. წ. 343-შე, ჯვ. წ. 335 ათენს დარსხუ ლიცეუმი (ლიკეიონი), ნამუთ ჩინებული რე პერიპატეტიკური სკოლაშ ჯოხოთ. ალექსანდრე მაკედონარიშ ღურაშ უკული არისტოტელექ დეთხუ ანტიმაკედონურ ყარაფის, გეგნიხორჷ კოკი ვებეაშა, ნოღა ქალკიდაშა, სოდეთ მალას დოღურჷ. არისტოტელეშ ნახანდეფიშ ედომუშამი კათელი ბერძენულო გჷშაშქუ ალდუს მანუციუსიქ ვენეციას 1491-1498 წანეფს. არძაშე უხოლაში რე მ. ბეკერიშ გჷშაშქუმალა 1831-1870 წანეფიშ.  არისტოტელეშ ნახანდეფიშ ციტირაფა ეჭოფილი რე თე გჷშაშქუმალაშ მეჯინათ. არისტოტელეშ დჷნარსხუეფი რე ლოგიკა.

## არისტოტელეშ ფილოსოფია

არისტოტელე, ედომუშამი რჩქინას რთჷნდჷ სუმ ნორთო: თეორია (ფიზიკა დო მეტაფიზიკა), პრაქტიკულო (ეთიკა დო პოლიტიკა) დო პოეთიკურო (ხელობეფი).

## რესურსეფი ინტერნეტის
*The Catholic Encyclopedia (general article)

კატეგორია:ჯვეში ბერძენი ფილოსოფოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი ჯვ. წ. 384
კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 322
ასტამურ მარღანია

**ასტამურ მარღანია** (;  ოჩამჩირეშ რ-ნიშ ოფ. რეკა – ) — ქორთუ ფოლკლორისტი, ლოტბარი.

## ბიბლიოგრაფია
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა

thumb
**აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა** — საქორთუოშ ართ-ართი ავტონომიური ართური. აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაწკუმა ართო საქორთუოს ხოლო რე ართი რეგიონი, ნამუსჷთ საქორთუოშ კონსტიტუციათ უღუ ავტონომიური რესპუბლიკაშ სტატუსი. თე რეგიონი რე აჭარა.

კატეგორია:აფხაზეთი
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკა
არგენტინა

thumb|right|250px|არგენტინა
thumb|right|250px|Salta
**არგენტინა** ოფიციალურო **არგენტინაშ რესპუბლიკა** (ესპ . República Argentina) — ობჟათე ამერიკაშ სიდიდათ მაჟირა ქიანა, კონსტიტუციური მონწყილობათ რე ფედერალური ოპრეზიდენტე რესპუბლიკა, 23 პროვინციათ დო ბუენოს-აირესიშ ავტონომიური ოლქით. არგენტინა მოსოფელს სიდიდათ მაბრუო ქიანა რე დო არძაშე უდიდაში რე ესპანურ ნინაშა მაჩიებე ქიანეფ შქას მოსოფელს.

არგენტინაშ ტერიტორია იდვალუაფუ ბჟადალშე ანდეფიშ გვალონეფს დო ბჟაეიოლშე ატლანტიშ ოკეანე შქას. ოორუეშე ომძღჷ პარაგვაი დო ბოლივია, ოორუე-ბჟაეიოლშე ბრაზილია დო ურუგვაი, ბჟადაალშე დო ობჟათეშე-ჩილე. არგენტინას პრტენზიეფი უღუ ფოლკლენდიშ კოკეფშე, ობჟათე გეორგიაშე დო სენდვიჩიშ კოკეფშე, ნამუეფით რე ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი. 

არგენტინა რე გოერო-შ, დიდი ეჩიანიშ მაკათური დო ობჟათე ამერიკაშ ერეფიშ რსხუშ ართ-ართი დჷმარცხუაფალი.

#### დემოგრაფია

2001 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, არგენტინაშ მახორობა რდჷ 36,260,130 კოჩი. 2008 წანაშ მუნაჩემეფით, ქიანას ოხორანდჷ 40,301,927 კოჩი, თენეფშე 84,2% არგენტინალი (უმეტაში არგენტინალეფი რენა ესპანარეფიშ დო იტალიარეფიშ გამნარყეფი); 4,3% იტალიარეფი, 30 ვითოში ამერიკალი ინდიარი.

## ნინეფი

ნინეფი: ესპანური - ოფიციალური, ინგლისური, იტალიური, გერმანული, ფრანგული.

## რელიგია

რელიგია: კათოლიციზმი.

## ნოღეფი

ნოღეფი: ბუენოს-აირესი (12.100; აგლომ. 13.100), კორდოვა (1.486; აგლომ. 1.560), როსარიო (1.276; აგლომ. 1.373), მენდოსა (988), ლა-პლატა (690 ), სანტა-ფე (369), სან-მიგელ-დე-ტუკუმანი (814).

## ისტორია

არგენტინაქ ესპანეთშე ზოხორინელობა მიღჷ 1816 წანას. XX ს.: 1946-55 დო 1973-74 წანეფს ქიანაშ პრეზიდენტი რდჷ ხუან პერონი. 1982 წანას ოლჷმუდჷ დიდ ბრიტანეთის ფოლკლენდიშ კოკეფიშ გეშა.

**ჩინებული არგენტინალეფი:**

ჭარუეფი: ხორხე ლუის ბორხესი, ხულიო კორტასარი

სპორტსმენეფი - დიეგო მარადონა, ხუან მანუელ ფანხიო, გაბრიელა საბატინი, გაბრიელ ბატისტუტა, გილერმო ვილასი, კარლოს მონსონი, ლიონელ მესი;

პოლიტიკოსეფი - ჩე გევარა, ხუან პერონი, ედუარდო დუალდე, ხორხე ვიდელა, კარლოს მენემ. მარია ესტელა (ისაბელ) მარტინეს დე პერონი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official website of Argentina 
* Argentina at *UCB Libraries GovPubs*
* LANIC Argentina page

კატეგორია:არგენტინა
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფი
კატეგორია:ესპანურნინამი ქიანეფი
კატეგორია:გოეროშ მაკათური სახენწჷფოეფი
არნოლდ ჩიქობავა

**არნოლდ ჩიქობავა** (14 მელახი, 1898 — 5 გერგობათუთა, 1985) — სსრკ-ს გიშარჩქინელი ნინათმენცარი, ფილოლოგი დო ოჯარალუ მოქარანე, საქორთუოშ მენცარეფიშ აკადემიაშ ართ-ართი დუმარცხუაფალი, აკადემიკოსი, იბერიულ-კავკასიური ნინათმენცარობაში მენცარული სკოლაშ დუმარსხუაფალი, საქორთუოშ დოინალაფირი მოქარანე, ფილოლოგიაშ მენცერობაშ დოქტორი, პროფესორი.

დებადჷ 1989 წანას ოფუტე საჩიქობავოს, სანაკიშ რაიონს, სამარგალოს. 1922 წ. გათუ ქართიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტი (ქსუ). 1926-33 წანეფს რდჷ ქსუ-შ დოცენტი, უკულიანი წანეფს, რინაშ ეკონიაშახ, თე უნივერსიტიშ პროფესორი. 1933-60 წანეფს დუდმახვენჯენდ ქსუ-შ კავკასიოლოგიაშ კათედრას. 1929 წანას მიღჷ ფილოლოგიაშ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი.

1936-85 წანეფს ქართიშ ნინეფიშმენცარობაშ ინსტიტუტიშ იბერიულ-კავკასიური ნინეფიშ გჷნართაშ გამგე რდჷ, 1950-52 წანეფს თე ინსტიტუტიშ დირექტორი. 1941 წანას პატჷნი არნოლდ გეგშაგორეს საქორთუოშ მენცარობაშ აკადემიაშ ართ-ართი  აკადემიკოსო. 1950-63 წანეფს აკადემიაშ პრეზიდიუმიშ მაკათური რდჷ.

პროფესორი ჩიქობავა რდჷ ბერლინიშ უნივერსიტეტიშ საპატიო დოქტორი (1960), დიდი ბრიტანეთიშ ომაფე ფილოლოგიური ჯარალუაში საპატიო მაკათური (1968), საქორთუოშ სახენწჷფო პრემიაშ ლაურეატი (1971), მოსკოვიშ სახენწჷფო უნივერსიტეტიშ ლომონოსოვიშ პრემიაშ ლაურეატი (1951).

არნოლდ ჩიქობავაშ მენცარული გითოგორუაშ ჯინჯი თემეფი რდჷ:
* იბერიულ-კავკაციური ნინეფი
* ნინეფიშმენცარობაშ თეორიული პრობლემეფი
* რუსთველოლოგია
* ქორთული დო კავკასიური ნინეფიშ გრამატიკა
* ქორთული ნინაშ დო ლიტერატურაშ გრამატიკა
* ქორთული ნინაშ დო ლიტერატურაშ ისტორია
* ბასკური-კავკასიური ჰიპოთეზა
* ლექსიკოგრაფია და ათაშ უკული

არნოლდ ჩიქობავა რდჷ სუმოშიშახ მენცარულ-კილაგორუა ნახანდაშ, ათნეფშე ვითაანთხ მონოგრაფიაშ ავტორი, ოირქიანე მენცარული ჟურნალიშ „იბერიულ- კავკასიური ნინათმენცარობაშ მაწარმოწანეშ“ (თე ჟამს „იბერიულ-კავკასიურ ნინათმენცერობაშ“) დუმარსხუაფალი დო უთირალი თარი რედაქტორი. 
დოღურჷ 1985 წანას ქართის. დასაფულებური რე ქსუ-შ ბაღის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  ქსუ კავკასიოლოგიაშ ინსტიტუტი
* არნოლდ ჩიქობავაშ ჯოხონობაშ ნინათმენცარობაშ ინსტიტუტი. 
* არნოლდ ჩიქობავა

კატეგორია:ქორთუ ნინეფიშმენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1898
კატეგორია:ნაღურა 1985
ბაგრატ III

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ბაგრატ III-შ ფრესკა
**ბაგრატ III** — გოართოიანაფილი ფეოდალური საქორთუოშ მაართა მაფა,  975-1014 წანეფს, ბაგრატიონეფიშ დინასტიაშე, **გურგენ მაფეფიშ მაფაშ** სქუა, ტაოშ მაფა დავით III-შ სქუაჸონერი დო ნარდი. ქორთული ომაფე-ოთარეეფიშ აკოართაფაშო ლჷმაშ ბორჯის გჷშართჷ ბაგრატიქ პოლიტიკურ ასპარეზშა.

## პოლიტიკური სიტუაცია

X ოშწანურაშ დაჭყაფუშე დინოხოლენი ქართლი „აფხაზეფიშ“ მაფეეფიშ დორხველობას რდჷ.  70-იან წანეფს დინოხოლენფეოდალურ ლჷმეფქჷ დადაღარჷ აფხაზეთიშ ომაფე. **თეოდოს III** ჸვერეშ მაფობაშ ბორჯის რინელი სიტუაცია გჷმირინეს კახეთიშ პოლიტიკურ მანჯღვერეფქ დო დიჭყეს ლჷმა ქართლიშ გეშა. 975 დავით III-ქ ქართლიშ ერიშდუდიშ, იოანე მარუშისძეშ მოხვარათ გეპატჷნ ქართლის დო თაქიანობა ქიმეჩჷ ომანჯღვერეთ ბაგრატის, ნამუსუთ ალმრინჯეთ ქალურინუ მუამუში, გურგენი. თეოდოს მაფას სქუა ვა ჸუნდჷ, სქუა ვა ჸუნდჷ დავითის ხოლო. ბაგრატ III დიდათ ბჟადალუ საქორთუო ერგებუდჷ, მუმათ დო მუმაჸონერით ობჟათე საქორთუო. 

## ომაფეეფიშ გოართოიანაფა

978 დავით III-ქ დო იოანე მარუშისძექ ბაგრატ III აფხაზეთის (ბჟადალუ საქორთუოს) გამაფეს.
980 წანას, მუჟამსჷთ ბაგრატიქ რსულწანამო გინირთჷ, ხეშა გეჭოფუ ომაფეშ მანჯღვერობა. მუშ თარი ღანკი ომაფეშ აკოშქუმალა რდჷ. ქართლიშ შხუ ფეოდალეფქ, მიდგას საქორთუოშ აკოშქუმალა ვაკოდესჷნ, ქიმიხვარეს კახეთიშ ჯარი დო ბაგრატიშ დიდა დო მუმა ოჭოფეს, მარა რეაქციონერ ფეოდალეფიშ თე გუშულაქ მარცხით გეთუ. 80-იანი წანეფიშ დაჭყაფუს ბაგრატიქ დამარცხჷ ქართლიშ ფეოდალეფიშ არყება, ნამუეფსჷთ დუდენდჷ ქავთარ ტბელი.  989 ბაგრატ III-ქ დამარცხჷ კლდეკარიშ ერისთავი რატი ბაღვაში.

1001 წანას, დავით III-შ ღურაშ უკული, ობჟათე საქორთუოშ უმეტაში ნორთი ქიდეკინ ბიზანტიაშ იმპერატორ ბასილ II-ქ.  ბაგრატიქ დო გურგენქ ქო ცადეს თე ტერიტორიეფიშ ხეშა აშაჸათამა, მარა მუთუნქ ვა აქიმინეს. თე ტერიტორიაქ უკულიან წანეფს იჸუ საქორთუო დო ბიზანტია შქას ლჷმაშ ბაძაძიქ.
1008 წანას, გურგენიშ ღურაშ უკული, ბაგრატიქ ქჷდეკინჷ შავშეთი, კლარჯეთი, სამცხე-ჯავახეთი. თე ბორჯიშე ბაგრატიშ ტიტული რდჷ „აფხაზეფიშ დო ქორთუეფიშ მაფა.“ 1010 წანას ბაგრატიქ ქჷდეკინჷ კახეთ-ჰერეთი. თე ბორჯიშო საქორთუოშ სამძღოეფიშ გალე სქჷდუდ ქართიშ საამირო დო იმიერტაო. მაფობაშ ეკონია წანეფს ბაგრატიქ სომეხეფიშ მაფაშ, გაგიკ I-შ მოხვარათ ელჷმუ განძაშ ამირა ფადლონს.

ბაგრატიშ ბორჯის ეგაფილქ იჸუ ჩინებულ ქორთულ არქიტექტურულ ძეგლეფქ-ბედიაშ მონასტერქ, ბაგრატიშ ეკლესიაქ (ქუთეშის), ნიკორწმინდაქ დო შხვა ეკლესიეფქ. ბაგრატი დასაფულებური რე ბედიაშ მონასტერს.

2012 წანას ბედიაშ მონასტერს ბაგრატ მასუმაშ ფრესკა, ქართული ორნამენტფბი დო მიკნაჭარეფი დოლასეს.

## ლიტერატურა
* *გუჩუა ვ.*, ქსე, ტ. 2, გვ. 128, თბ., 1977

## სქოლიო

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ მაფეფი
კატეგორია:ბაგრატიონეფი
ახალი აბასთუმანი (ჯოღეჯიანიშ ენწერი)

**ახალი აბასთუმანი**, **ჯოღეჯიანიშ ენწერი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ოდიშიშ რზენს, წყარმალუ  ინგირწყარიშ კვარჩხანი ოძგაშეს, ზუღაშ დონეშე 110 მეტრა, ზუგდიდიშე 5 კმ. 2014 წანაშ წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 2084 ადამიერი.

## ოფუტეშ ისტორია
ახალბასთუმანს ობაღინაფალო ღმალიერი დო ინტერესუანი ისტორია უღჷ. ოფუტე იდვალუაფუ ობჟათე კავკაციაშ გვალეფიშ გოდჷკჷაფას. მუთუნი ბორჯის ბურილი ტყათ დოფორილი ოფუტე ღმალიეირი ჸოფე მიარეფერუანი ფაუნათ დო ფლორათ. ნოტყეფშე გჷშაკერძაფილო ბრელი ნოხვე ტყარი ღეჯეფი. წორეთ თაჸურეშე წჷმოდირთუ ართი ვერსიათ ოფუტეშ დაჭყაფუ ჯოხო ჯოღეჯიანი. მოშინაფილი ტყა დადიანეფიშ დორხველობას ჸოფე დო თინეფიში ოჸოროფული ოჯინური აბანი ჸოფე. ოფუტეშ მაართა მახორუ ბათა ჭკადუა რდჷ, ნამუსუთ ინგირიშ გინაჯინუს სუკის ისირით გინორთვილი ჯარგვალი ქიგუდგჷმჷ. უკული ოფუტეს ქჷდუხორელენა: თოდუეფი, ქობალიეფი, ჟვანიეფი, ფარცვანიეფი, ქარჩავეფი, ქადარიეფი. ოფუტეშ შქაბანიას კვირკველიაშ ოხვამე გეუკიდჷ, ჭყონიშ დო ცჷშ მურუეფშე დო ოეკლესიე რიტუალეფიშ შერსულება ქუდუჭყაფჷ. ირფელქ თექ შანულამი როლი ილაჸაფუ მუჭოთ კულტურულინ თეშ შურიელი რინაშოთ.

ოფუტეშ ისტორიას ქიმინჷნდეს ადამიერეფი, ნამუეფქუთ ღირსუანი თიამიშეღეს ოფუტეშ ეკონომიკური და კულტურული გოვითარაფაშ საქვარშა. ჸოფილი ჯოღეჯიანიშ ენწერი ამდღა ნოღაშ ტიპიშ მეჭედას დოხორინელი ოფუტე რე, ნამუქჷთ მიარე გოსოფური მამულისქუა ურდჷ ქიანას. ართ–ართი თინეფშეიანიე მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ გერგეზი გრიგოლ პეტრეშ სქი სხულუხია დო სოციალისტური ხანდაშ გერგეზი ვინარი გრიგოლიშ ცირასქუა სხულუხია.

## ოფუტე ამდღა
თეჟამო დიდი ხანდა მითმეურს ოფუტეშ ინფრასტრუქტურაშ უკულნეშიანი გოვითარაფა დო რსულჸოფაშო. გიკიდჷ ხინჯეფქ წყარმალუ ინგირს, მალას დიჭყაფუ შარაშ ორეაბილიტაციე სამუშეფი. ოფუტეს წჷმოძინელო ფუნქციონირენს ომედიცინე ამბულატორია, მაღალკვალიფიციური კადრეფით, ბიბლიოთეკა, ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ გამგეობაწკჷმა რენჯი ქორეოგრაფიული ანსამბლი ,,ცისკარი“. მალას დიჭყაფუ ოფუტეშ ტერიტორიაშ გაზიფიცირაფა. 

ოფუტეს ფუნქციონირენს ბაღი (25 ბაღანა), თაშნეშე კომპიუტერული ტექნიკათ გონწყილი სკოლა (300 მოგურაფე).

## გჷმორინაფილი ლიტერატურა
ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ გამგეობაშ ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ახალი წანა

**ახალ წანა** — ბორჯ ვარ-და დღა, მუჟანსჷთ იჭყაფუ კალენდარულ წანა დო კალენდარულ თარიღ იძინანს ართ ართულით. ანდა კულტურა ზეიმენს შხვადოშხვანერო. დღახუ ანდა კულტურას აკანურო ეჭოფილ კალენდარიშ მეჯინათ, ნამუთ მუნმურს წანაშ ეკონია დღაშენო მუმალ წანაშ პირველ დღაშა გჷნულაშ შვანს. ასეშო არძაშე ფართოთ გჷმორინაფილ კალენდარულ სისტემათ, გრიგორიანულ კალენდარიშ მეჯინათ ახალ წანა მუნმურს პირველ ღურთუთას.

## საინტერესო ფაქტეფი

* 1930–ამ წანეფს, ოფიციალურ სხუნუეფიშ იდეოლოგია ლჷმენდ ჯვეშ ტრადიციეფიშ მეხჷ დო შილებე, თენა ნოჯიშ ჯასჷთ ქოწაწაფუდუკონ. ათეშენ, ნამთინე ადამიერი, ნოჯიშ ჯაშ ოღალარო გიმირინუანდჷ კონტრაბასიშ ფუტლარს, თი არჷზით ნამჷ-და დუთხილუდუკო უბადო თოლშე ნოჯიშ ჯაშ მუშ ჸუდეშა მინოღალასჷნ.
* ოსათე ორტყაფუეფიშ მეჯინათ, ახალი წანაშ ეშანუა მაართაშე ირო იჭყაფჷ რჩქალ ოკიანეს, კირიბატიშ კოკეფს. ეკონიეფი, ნამუეფჷთ ჯვეშ წანას აზარენან კჷნ რჩქალ ოკიანეს მადვალ კოკ მიდუეიშ მახორუეფ რენა.
* კანკალე ქიანა ახალ წანას თუთაშ კალენდარიშ მეჯინათ ეთმეშანენს.
* ჯვეშ რომს თე დღა ეძღვინებუდჷ იანუსის — გიშაგორუაშ, კარეფიშ დო ირ დაჭყაფურიშ ღორონთის. ღურთუთაქ ჯოხოდვალა წორას იანუსიშ პატიოცემელო მიღჷ, ნამუსჷთ გჷმოხანტუნდეს ჟირ სახეთ: ართ წჷმ იჯინედჷ, მაჟირა — უკახალე.

## სქოლიო

კატეგორია:კალენდარი
კატეგორია:დღახუეფი
ბადრი პატარკაციშვილი

**არკადი (ბადრი) პატარკაციშვილი** (დ. 31 გჷმათუთა, 1955. ქართი — ღ. 12 ფურთუთა, 2008, ლონდონი) — ქორთუ ბიზნესმენი, ჰოლდინგიშ სს "ი-მედიაშ" დჷმარსხუაფალი, საქორთუოშ ერუანული ოლიმპიური კომიტეტიშ ჸოფილი პრეზიდენტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბადრი პატარკაციშვილი

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:ქორთუ მეწარმეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1955
კატეგორია:ნაღურა 2008
კატეგორია:ქორთუ ურიეფი
ბათუმი

**ბათუმი** — ნოღა საქორთუოს, აჭარაშ ავტონომიურ რესპუბლიკაშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ნოღაშ სტატუსით რგებაფულენს 1878 წანაშე. ოხორანს 152 839 კოჩი (2014).

ბათუმიშ შხუ ოერეფოშქარე ონიშოლი რე უჩა ზუღაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ წყარპიჯის, ბაქო-ბათუმიშ რკინაშშარაშ დო ნავთობსადენიშ ბოლო პუნქტი დო ოავტომობილე შარეფიშ ნოსქვი. ნოღა ეგაფილი რე ტომბა, ჯგირო თხილერი ორთაშობური ონიშოლიშ ბათუმიშ ჸუჯიშ წყარპიჯის. იდვალუაფუ ზუღაშ დონეშე 5 მეტრაშ სიმაღალას, ქართიშე 350 კმ-თ (რკინაშშარათ).

ნოღა გინოზინდილი რე ოორუე-ბჟაეიოლშე ობჟათე-ბჟადალშა 7 კილომეტრის. სიგანა რე 1-2,5 კმ. 1937 ჰექტარშე განაშენიანებული რე 1300 ჰა-შ უმოსი. ბათუმიშ ჯინჯიერი ნორთი ობჟათეშე გოუძჷ ჸუჯიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე — წყარმალუეფიშ ბარცხანიშ დო ყოროლისწყალიშ მანგის.

## ტაროსი

## დომაჸალაფირი ნოღეფი

## გალერეა

ბათუმი 10 Batumi.jpg|ბათუმიშ ოსინთუ
Show in Batumi dolphinarium.jpg|დელფინარიუმი
Lake in Batumi.jpg|ნურიშ ტობა
Batumi Archaeological Museum. Interior.jpg|არქეოლოგიური მუზეუმი
Batumi Airport 2011.jpg|ბათუმიშერეფოშქაშე აეროპორტი
Gonio Fortress (DDohler 2011)-14.jpg|გონიოშ ჯოხა
Batumi2009.jpg|ბათუმი 2009 წანას
Building that looks like Acropolis, Batumi.JPG
Piazza, Batumi.JPG|პიაცა
Building that looks like upside-down White House, Batumi.JPG|დგჷმილი, ნამუთ დუდგიმე ჩე ჸუდეს ასახიერენს
Former National Bank Building, Batumi, Georgia.jpg|ბათუმიშ შოშეეფი სერით
Batumi2009jul.JPG|ბათუმი სერით
Batumi2009.JPG|ბათუმი სერით
Streets of Batumii.jpg
Batumi Cycleway.jpg|ველორზა ბულვარიშ მანგას
Dolphins swim near ferry in port of Batumi 150505-A-PU919-7446.jpg|*Delphinus delphis* 


## სქოლიო


კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ნოღეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
ბაღმარანი

**ბაღმარანი** – ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ჭაქვინჯიშ თემს. აშაძჷ ოდიშ–გურიაშ დჷკი–რზენს, წყარმალუ უმპიაშ (ჯუმიშ ნოჸველა) ოდუდეეფი, ზუღაშ დონეშე 180 მეტრა, ზუგდიდიშე 12 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 247 ადამიერი.

ოფუტეს წჷმოსქილადირი რე ჯვეში ოხვამეშ (ოეგებიეთ VIII ოშწ.) აკნაცჷმეფი.

## სქოლიო

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ბაში

**ბაში** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, ჭაქვინჯიშ თემს. აშაძჷ ოდიშ–გურიაშ დჷკი–რზენს, წყარმალუ ჩხოუშიაშ კვარჩხანი ოძგაშე, ზუღაშ დონეშე , ზუგდიდიშე .2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს .

ოფუტე ბაში ისტორიული წყუეფს მაართათ მიშინუაფუ 1642 წანას. მუწოსქილადირიე გვიანი ფეოდალური ხანაშ ჸორში.

## სქოლიო

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
ბეგლარ აკობია

**ბეგლარ აკობია** (, ზუგდიდის რაიონიშ ოფუტე კახათი – ) ფოკლორისტი, ლოტბარი.  

1881 წანას ზუგდიდიწკჷმა ხოლოს, კახათის დებადჷ.  ფანიაშ ღარტაკობაშ გეშა ბეგლარს გურაფაშ კვარზალი ვა უღუდჷ დო დიდი გონათაფა ვა შიებჷ.  1910 წანას გეჩინებაფუ მუსიკაშ ქვერსემი მოჸოროფე - 16 წანერი ქიონია ბარამია.  მორდუ კოჩი გაშერჷ ქიონიაშ მუსიკალურ ტალანტიქ დო მალას ოსურო ქიმიჸონჷ. ჩილი დო ქომონჯი ჩქინობურა ჩონგურიშ აკონწყუალა-პოპულარიზაციაშ საქვარს პიონერეფო იკოროცხუნა. კათურ ბირაშ მოჸოროფე ბეგლარ დო ქიონია ქვერსემი ორსანტობათ მიოგანდეს ჩონგურს.  1930 წანაშე მეჩონგურეეფიშ ვითოჟირ მაკათურამ ანსამბლიქ, „მარგალ მეჩონგურეეფიშ“ ჯოხოთ კათური ბირეფიშ გოსოფური რეპერტუარით ქაწუდირთჷ მარჩქილეს. 1939 წანას ბეგლარ აკობიაშ ანსამბლიქ ქართიშა ქომორთჷ, სოდეთ ქვერსემი მოწონაქ აშუ. თე ანსამბლიშ გოსოფურობაშ დო რწკინუაშ ბაძაძი თინა რდჷ, ნამდა შხვა ანსამბლეფიშ გინაწონს თენა კათური კოლორიტით, უგუსქვამებუო, ხეუმეთხუმუო არსულენდჷ ხვალე მარგალურს ვარინ, შონურ, აფხაზურ, გურულ დო შხვა კუნთხუეფიშ კათურ ბირეფსჷთ. ბეგლარ აკობიაქ ღურჷ 1947 წანაშ 18 პირელს. 
## ბიბლიოგრაფია
* 

## გალენი რცხუეფი
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
ბერლინი

**ბერლინი** (გერმ. Berlin) — გერმანიაშ ნანანოღა დო ფართობით დო მახორობათ არძაშე უდიდაში გერმანული ნოღა. ბერლინს უღჷ ნოღა-სახენწჷფოშ დო ავტონომიური ნებეფი, რე ფედერაციული დიხა.

რინაშ ისტორიას ბერლინი ბრელ გერმანული სახენწჷფოშ ნანანოღა რდჷ: ბრანდენბურგიშ სამარკგრაფო/საპატნოშ, პრუსიაშ ომაფეშ, გერმანიაშ იმპერიაშ დო გერმანიაშ დემოკრატიულ რესპუბლიკაშ. 1990 წანაშ 3 გჷმათუთაშე ბერლინი გერმანიაშ ფედერაციული რესპუბლიკაშ ნანანოღა რე. 

ბერლინი რე მაგისტრალური ნოსქვი. ბერლინი ართ-ართ თარ ეკონომიკური დო კულტურული ცენტრი რე. ბერლინს ბრელი რე უნივერსიტეტეფი, თეატრეფი, მუზეუმეფი დო კულტურული ძეგლეფი. 

## გეოგრაფიული დვალაფა

ბერლინს ომძღჷ ბრანდებურგიშ ფედერაციული დიხა დო იდვალუაფუ გერმანიაშ ელახის, პოლონეთიშ სამძღოშე 70 კილომეტრიშ სიშორას, **ბარნიმიშ** დო **ტერტოშ** გაბარეფს. ნოღაშ ისტორიული ცენტრი იდვალუაფუდუ წყარმალუ შპრეეშ ოპიჯეეფს, ნამუსჷთ ნოღაშ ბჟადაალშე (შპანდაუ) აკათუ წყარმაალ ჰაველი. ბერლინიშ ბჟადალუ აკანეფი **რაინიკენდორფი** დო **პანკო** იდვალუაფუნა **ბარნიმიშ, არლოტენბურგ-ვილმერსდორფი, შტეგლიც-ცელენდორფი, ტემპელჰოფ-შიონებერგი და ნოიკიოლნი - ტელტოშ გაბარეფს**. 

ბერლინიშ არძაშე უმაღალაშ პუნქტეფი რენა: **ტოიფელსბერგი** (115 მ. ზუღაშ დონეშე) **შარლოტენბურგ-ვილმერსდორფის დო მიუგელბერგე** (115 მ.) **ტრეპტო-კიოპენიკის**.

## ადმინისტრაციული გორთუალა

1998 წანაშ 10 მანგიშ კანონით ბერლინიშ 23 რაიონქ 12-შა იუ დოჸონაფილქ: 

* შარლოტენბურგ-ვილმერსდორფი
* ფრიდრიხსჰაინ-კროიცბერგი
* ლიხტენბერგი
* მარცან-ჰელერსდორფი
* ცენტრი
* ნოიკიოლნი
* პანკო
* რაინიკენდორფი
* შპანდაუ
* შტეგლიც-ცელენდორფი
* ტემპელჰოფ-შიონებერგი
* ტრეპტო-კიოპენიკი

## კლიმატი

ბერლინი ზომიერ კლიმატურ ორტყაფუს იდვალუაფუ. ოშქაშე წანომოწანური ტემპერატურა რე - +9,4 °C, ოშქარი წანმოწანური ნოლექი - 578 მილიმეტრი. არძაშე უტიბაში თუთეფი რე მანგი, კვირკვე დო მარაშინათუთა - +17,4° - +18,7° ოშქაშე ტემპერატურათ. არძაშე რგილი თუთეფი რე ქირსეთუთა, ღურთუთა დო ფურთუთა - -0,2° - +1,4° ოშქაშე ტემპერატურათ.

## მახორობა

ბერლინს ოხორანს 4 416 123  ადამიერი (2011 წანაშ 5 მარაშინათუთაშ მუნაჩემეფით), 891,85 კმ²-ს. ბერლინიშ მახორობაშ 60% ათეისტი რე, 23% - პროტესტანტი, 9% - კათოლიკე დო 6% - მუსულმანი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Berlin.de —Official Website
* Official Website of the Berlin-Brandenburg Metropolitan Area 
* Regional directory გერმანული
* Berlin Tourist Information
* Dumont Restaurantguide Berlin 
* Monthly English-language magazine for Berlin
* Berlin photo gallery—Images of Berlin and its most popular monuments.

კატეგორია:ევროპაშ ნანანოღეფი
კატეგორია:გერმანია
კატეგორია:გერმანიაშ აკანეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ნოღეფი
კატეგორია:ზარხულიშ ოლიმპიური ლაჸაფეფიშ მენძელეფი
გალაქტიონ ჭელიძე

**გალაქტიონ ჭელიძე** (დ. 1888 – ღ. 1943) — ქორთუ ოკათე ბირეფიშ მასრულებერი, ლოტბარი.

## წყუეფი

## გალენი რცხუეფი
* 

კატეგორია:ქორთუეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ლოტბარეფი
გალი

**გალი** — ნოღა საქორთუოს, აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ გალიშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 1991 წანაშოთ ოხორანდჷ 15 700 შური კოჩი (99 % ქორთუ; 1939 წ. – 3800; 1959 წ. – 9400; 1970 წ. – 13 600; 1974 წ. – 13 800). ნოღაშე ნტინელი რე მუში მახორობაშ გვერდიშ უმოსი, ოდო აფხაზეთიშ 2003 წანაშ მახორობაშ ეჭარუათ სქჷდუდუ 7200 მახორუ. ნოღა დოკიდილი რე სამურზაყანოშ რზენს, ერწყარპიჯის, ქართი–სოხუმიშ რკინაშარაშ დო ოავტომობილე მაგისტრალს. ზუღაშ ეშე 48 მ.-შახ. სოხუმშახ მეუძჷ 77 კმ.

ჰავა ზუღაშ ლამე სუბტროპიკული რე. ოშქაშეწანური ტემპერატურა რე +13,7 გრადუსი, ღურთუთაშ ოშქაშე ტემპერატურა +4,5 გრადუსი, კვირკვეშ +22,8 გრადუსი. ნოლექეფი – 1646 მმ წარმოწანას.

გალიშ ელ–მოლუს კოჩი დიო ხოლო პალეოლითიშ ბორჯის ნოხორუე. ნაძირეფი რე ნეოლითიშ ბორჯიშ კაჟიშ ხეჭკუდეფი დო ლენჯიშ მოღეეფი. ნოღა მოშინელი რე იტალიური მისიონერიშ არქანჯელო ლამბერტიშ 1654 წანაშ რუკას გოგიელიშ ჯოხოთ. თე ბორჯის სამარგალოშ (ოდიშიშ) ოთარე მიშეშჷ. 1906 წანას სამურზაყანოშ ცენტრი ოქუმშე გალშა გინიღეს. 1928–30 წანეფს გალიშ მაზრაშ ცენტრი რდჷ,1930 წანაშე – გალიშ რაიონიშ.

ნოღას რე რკინაშარაშ გიორენჯი. რუსეთი–საქორთუოშ აფხაზეთიშ ლჷმაშახ გალს რდჷ თეატრი, მუხურონჩქინაშ მუზეუმი, ჩაიშ დო ეთერზეთეფიშ ქარხანეფი დო შხვა.

## სქოლიო

კატეგორია:გალიშ მუნიციპალიტეტი
კატეგორია:აფხაზეთიშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ ნოღეფი
კატეგორია:საქორთუოშ ნოღეფი
განარჯიაშ მუხური

** გამჯიაშ მუხური, ** *განარჯიაშ მუხური*, უმოსო ჩინებული, მუჭოთ **განმუხური** — ოფუტე საქორთუოს, სამარგალო-ჟიმოლენი შონეშ აკანიშ ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტის, აშაძჷ სამურზაყანოშ რზენს, წყარმალუ ინგირწყარიშ მარძგვანი ოძგაშეს, ზუღაშ დონეშე 5 მეტრა, უჩა ზუღაშე 3 კმ. ზუგდიდიშე 25 კმ. 2014 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით ოფუტეს ოხორანს 1354 ადამიერი.

ოფუტე ედომუშამო დჷკის წჷმჷმარინუანც დო გოფაჩილიე 12–13 კმ სიგჷრძას, თის  ოორუეშე უხურგანც გალიშ რაიონიშ ოფუტეეფი – ფიჩორი დო ოტობაია, ობჟათეშე ოფუტე დარჩელი დო ნოღა ანარკია, ნამუეფშეთ გჷმორთილიე წყარმალუ ინგირით.

ოფუტე იდვალუაფუ ზომიერ სუბტროპიკული ზონაშ ორტყაფუს. ჰავაშ ოშქაშე ტემპერატურა ზოთონს +8-10◦, ზარხულს +30–35◦.

## ისტორია
ოფუტეშ ჯოხოდვალაქ გორჩქინდჷ გამჯია ხუფენიაშე, ნამუთ ბრელი ხანიშ ოწოხ თე ტერიტორიას დოხორელე. თიშ პატიოჩამალო ოფუტეს გიადჷ ,,გამჯიაშ მუხურქ,’’  უკული განჯიაშ მუხურქ (განმუხური).

2004 წანაშე ოფუტექ ანგარია დითირუ, ედომუშამო გიკეთინჷ ცენტრალური შარაქ ზუღაშ პიჯიშე ნოღაშახ, გირემონტჷ დინოხოლენი შარაქ.

2006 წანაშ ეკენიას მიხეილ სააკაშვილი ოსურუდ განმუხურიშ ოჯარე სკოლას, ნამუსუთ ევრორემონტი უღოლის, განწყის კომპიუტერეფით დო გურაფაშო ირნერი პიჯალეფიე ქიმინელი. ოფუტეს გინწყჷ ოექიმე ამბულატორიაქ, გარემონტეს ბაგა–ბაღი.

2010 წანას დიკიდჷ ახალი ოავტომობილე ხინჯიქ, ნამუთ განმუხურს მითმიორსხუანც ანაკლიაწკჷმა. ოფუტეს ორდჷ ოშუმალი წყარიშ პრობლემა. გინთხორჷ არტეზიული ინჭაქ, ნამუთ ზუღაპიჯიშ მახორობას ახაზირენც ოშუმალი წყარით.

## ოფუტე ამდღა
ეკონია ჟირი წანაშ დინოხოლე მერეთო გისქვამჷ ზუღაშ პიჯიქ. გიკიდჷ ბულვარქ, სასუმაროეფქ, მოედანეფქ, აკვაპარკიქ.

ოფუტე განმუხურიშ ოძგალე ლენი სარკალა ზუღათ, თაკარი ბჟათ დო მერეთი ელჷ-მოლჷთ მოსვანდეეფიშ მოწონას იინალუანც.

## გჷმორინაფილი ლიტერატურა
ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ გამგეობაშ ვებ-ხასჷლა 

## სქოლიო

კატეგორია:ზუგდიდიშ მუნიციპალიტეტიშ ოფუტეეფი
გეგეჭკორი

**გეგეჭკორი** — მარგალური გვარი, ჯინჯით შონური. ოხორანა სამარგალოშ ნოღეფს დო ოფუტეეფს: ზუგდიდის, მარტვილს, ინჩხურს, ცაიშის, ჭითაწყარს, ურთას, ნაგვაზაოს, დარჩელს, ნაჯახაოს, ახალკახათის, კახათის, ბანძას, ოქტომბერს, ნალეფსაოს, ონტოფოს, მანცხვარკარს, ნოჯიხევს.  გეგეჭკორები - http://www.geogen.ge 

ჯვეშ დოკუმენტეფს ბრელშა რენა შინელეფი, მარა შონეშე თინეფიშ გინულაშ დო სამარგალოს დოხორაშენ ხვალე მუნეფიშ ზეპირ გინნაჩემუთ შილებე ჩიება. გეგეჭკორეფიშ ნასხუნათ, ჯვეშო თინეფი დადეშქელიანეფი რდეს. **გეგეშ დადეშქელიანს** უხვამილუაფუ ოსური, მარა შონეფი ქოთხოზაფუნა და სამარგალოშა გეგნოლაფე, სოდეთ მარტვილიშ მონასტერშა ქუფორუაფჷ დუდ დო მალას ჟინოსქუალობა დუნტკიცებუ. თე გეგეშიშ გამნარყი ოკო რდას არძა გეგეჭკორი.

მაჟია ვერსიათ "**გეგეჭკორი**" ჟირი ზიტყვაშ კომბინაციათ აკონწყილი გვარი რე: შონური "**გეგე**" ("**წმინდა გიორგი**") დო მარგალურ "**ჭკორი**", თიშ მიონიშნებელო, ნამდა გეგეჭკორეფი სამარგალოშა მოულაშ უკული წმინდა გიორგიშ ჭკორეფი რდესინ.

სამარგალოს გეგეჭკორეფიშ მაართა ოხორუ მარტვილიშ რაიონიშ ოფუტე ინჩხურს ოკო რდჷკო. ამდღა ხოლო თე გვარიშ კათა არძაშე კომპაქტურო შინელი ოფუტეშ **ლეგეგეჭკორეშ** კუნთხუს ოხორანს (ტაბაკონიშ გვალაშ ჯინჯის).

გეგეჭკორეფი სამარგალოშ დო საქორთუოშ ისტორიას დო კულტურას ჯოხოშინელი კათა რე. არძაშ უმოსი გჷშარჩქინელი გეგეჭკორეფი რდეს:
* ევგენი გეგეჭკორი - საქორთუოშ მაართა დემოკრატიული რესპუბლიკაშ გალენი საქვარეფიშ მინისტრი
* საშა გეგეჭკორი - რევოლუციონერი, ბოლშევიკი.
* გოგი გეგეჭკორი - ქორთული თეატრიშ დო კინოშ არტისტი

## წყუეფი

## ლიტერატურა
* ბაგრატიონი იოანე, შემოკლებითი აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა, თბ. 1997.
* ახუაშვილი იაკობ, ქართული გვარ-სახელები, თბ. 1994, ტ.1; ტ. 2 მესხეთი, თბ. 1999; ტ. 3, 2003, 2005.

კატეგორია:ქორთული გვარეფი
მახვენჯი ხოჯი

300px|thumb|right|მახვენჯი ხოჯი
**მახვენჯი ხოჯი** (დებადჷ მეხოლაფირო 1831 — ჸვილეს 1890 წანაშ 15 ქირსეთუთას) — ინდიარეფიშ ართ ტომიშ ხუნკპაპა-სიუშ უნჩაში. თე ჯოხო მუშ ოდაბადურ ნინაშე, ლაკოტაშე ითანგუ, მუჭო *ტატანკა იიოტაკე*.

მახვენჯი ხოჯი დუდენდჷ ინდიარეფს, ნამუეფსუთ ვაკოდეს გინოხორაფა რეზერვაციაშა. 1876 წანაშ 25 მანგის ინდიარ კათეფიშ, სიუშ დო შაინეფიშ აკოართაფილ ძალეფქ მახვენჯი ხოჯიშ უნჩაშალათ ლიტტლ-ბიკხორნწკჷმა ლჷმას აკარღვეს დო დამარცხეს გენერალ კასტერიშ კავალერია. ენა არძაშ უმოს ნიშულამ გომორძგუა რდჷ ინდიარ კათეფიშ ლჷმას მუნეფიშ ტერიტორიეფიშ გურშენი.

გოლინამი უნჩაში დო რელიგიური ლიდერი რდჷ ხუნკპაპა-სიუშ. მახვენჯი ხოჯის ბრელ მიმათხოზინე ჸუნდუ ლაკოტაშ არძა ტომს, უჩქუდეს მუჭო კონწარი მოვარიე რდჷ რეზერვაციაშა გინიხორაფაში დო უხუჯური აპიჯაფეფიშ ხეშმოჭარაში. 1863 წანას იბურჯანდჷ ამერიკაშ არმიაშ მეხჷ. ინდიარეფიშ აკოართაფილ ბანაკის, ნამუეფქჷთ გიმორძგვეს ჯარიშკოჩეფწკჷმა როუზბად დო ლიტტლ-ბიკხორნწკჷმა 1876 წანას დირინუ დიდ მადუდეთ. გენერალ კასტერიშ არმიაშ დამარცხებაშ უკული, არმიაქ ნანდულ ჯინორუა (ნადირობა) ქიდიჭყჷ არყებულ ინდიარეფშე. დიდ ბანაკიქ შხვადოშხვა ბუნეფო აკიფაჩჷ, ნამუეფით ოცადჷდეს ქაწურინალუდესკონ არმიაშა. მახვენჯი ხოჯიშ ბუნაქ კანადაშა მიდართჷ, მარა 1881 წანას მუნეფქ აძვილებურქ იჸუეს დოჸუნაფუდესკონ ამერიკაშ თარობას. მახვენჯი ხოჯი ფორტ რანდელიშ ჯიხას ქჷდახუნეს. გოტებაშ უკული, 1883 წანას აქტიურო აწმუდირთუდჷ რეზერვაციურ დიხეფიშ გჷმოჩამას. 1890 წანას, მუჟამს სიუშ ტომიშ შქას გიფაჩჷ ართ მესიანურ კულტიქ, დო სიტუაციაქ გაგშართჷ კონტროლშე, გინოჭყვიდილქ იჸუ თარობაშე, უჭოფუდესკო თე კულტიშ აგრესიულ ლიდერეფი დო მაართა რანწკის მახვენჯი ხოჯი. ინა ვარდ თე კულტიშ მიმათხოზინე, მარა ჩე კათას გლახა თოლით უჯინედ დო ოკოდუ თინეფ გურაჸუდუკო. მუჟამს მახვენჯი ხოჯის ჭოფუნდესჷნ, ჸოთამაშ ბორჯის, იქ ჸვილირქ იჸუ ინდიარეფიშ პოლიციაშ სერჟანტიშე — ჭითა ტამაგავკაშე.

კატეგორია:სიუშ კათა
კატეგორია:ნაღურა 1890
გეპარდი

thumb|300px|right|გეპარდ

**გეპარდი** (ქორთულო: ავაზა) — თელ გეპარდეფიშ გიმენფანიაშ კაკალია შურდგჷმილი, არძაშ უმოს ნაცა: კანკალეშა 5 წამიშ დინოხოლე საათის 120 კილომეტრი სიჩქარეშ ეჭოფუა შეულებუ. წონა 60 კილოშახ ოჭირინდუანს.

ხე აფრიკაშ სავანას დო შქა აზიაშ ქიანეფს (არაბეთიშ ჩქონი, ირანი, ერაყი, თურქმენეთი დო შხვა), ირდიხას ექიაქო დო ირდიხას გოფაჩილ აბანს, მუშენდა კატუშობურეფიშ ფანიაშ შხვა შურდგჷმილეფიშ ნერო უმოსო სერით დო მეტყობინელო ვარ, დღაშ სინთეს დო გეთხოზინით ჸვილუნს მუშ სხვერპლის. თე მუშებათ გეპარდი უმოსო ჯოღორშობურეფიშ ფანიაშ შურდგჷმილეფს მეგჷ, მარა მუში ორზოლიშ მაგალთო გერცალო ბრელხანს გეთხოზინშა ვაგარძებე, მაქსიმუმ 20 მერქაშ თხოზინით ვეკაჭიშუდა, გეპარდიშ მუსკულატურა მანგარ სიჩქარეშე გინმოფურუ დუ სხვერპლის ეთხიებუ. ქეკაჭიშუ დო დიხაშა ქეშარაგუ და უკულ მარჭვას კისერს აკმუნჭირანს დო შქვიდაფათ ჸვილუნს. 

ფუჯი გეპარდი 2-4 ბოკვერს ხანს.

## ლიტერატურა
* Lexikon der Biologie. CD, Elsevier Verlag.
* Rekorde: Pflanzen und Tiere. Deutsche Version von Slovakische Ausgabe. Verlag Werner Dausien, Hanau, 1998. ISBN 3-7684-2949-0.

კატეგორია:კატუშობურეფი
გერი

**გერი**, ვარ-და **შქირუ გერი**, თაშნეშე **რჩქვანელობური გერი** () — ჩხოლარი ბჟაშუმუეფიშ კლასიშ მახვამილაფარეფიშ რანწკიშ ჯოღორიშობურეფიშ (Canidae) ფანიაშე. კოიოტი (*Canis latrans*), რჩქვანელობურ ტურა (*Canis aureus*) დო შხვა გვარობეფწკჷმა ართო აკმოქიმინჷნს ჯოღორიშ გვარს (*Canis*). თეშ მოხ, მუჭოთ დნმ-იშ წოროგეჸვენჯალაშ დო გენეფიშ დრეიფიშ გჷთორკვიაფაშ შედეგეფი ოძირანსჷნ, ჸუდეშ ჯოღორიშ (*Canis familiaris*; თაშნეშე იკლასიფიცირებუ, მუჭოთ გერიშ გიმენგვარობა, *Canis lupus familiaris*) ბონი წჷმოხონი რე. გერი — მუში ფანიაშ ართ-ართი არძაშე უშხუაში თეხანური ჩხოლარი რე: რსხულიშ სიგჷნძა (კუდელიშ უმუშო) შილებე იჸუას 160 სმ, კუდელიშ სიგჷნძა — 52 სმ-შახ, სიმაღალა — 90 სმ-შახ; რსხულიშ წონაქ შილებე 90—110 კგ-შახ იჸუასჷნ.

ართხანობას გერეფი ფართას ხედჷ ევრაზიას დო ოორუე ამერიკას. ათეხანშო გერიშ ხვენაშ არანქ დო ართამ მუდანობაქ არგამათ დირკჷ, უმენტაშო  ადამიერიშ ქიმინუეფიშ გეშა: ორთაშობური ლანდშაფტეფიშ თირუა, ურბანიზაცია დო მასობური ეშაჭყვიდუა. მოსოფელიშ ანდა რეგიონს გერი ეშალაფაშ კარს გემარენჯი რე, თეშ უმკუჯინალო ევრაზიაშ დო ამერიკაშ ოორუეშე გერიშ პოპულაცია დიოდღარო სტაბილური რე. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და გერეფიშ პოპულაცია რკებულენსჷნ, ანდა აბანს ასეშა სქიდუ ჯინუაშ ობიექტო, მუჭოთ ადამიერშო დო ორინჯეფშო პოტენციური ოშქურანჯე, თაშნეშე ართუაფაშ ბაძაძო.  

გერი, მუჭოთ ართ-ართი შანულამი მახვამილაფარი ჩხოლარი, ძალამ შანულამ როლს ლაჸაფენს ეკოსისტემაშ ბალანსის, თიჯგურა ბიომეფს, მუჭოთ რე ზჷმიერი ორტყაფუშ ტყალეფი, ტაიგა, ტუნდრა, სტეპი დო გვალეფიშ სისტემა. გვალო გიშმერთუ გერიშ დოხოლაფირო 32 გიმეგვარობა, ნამუეფსჷთ ართიანშე გინორთი უღჷნა რსხულიშ ზჷმას დო ბოწოწიშ ფერს.

## ფოტოგალერეა

ფაილი:Canis lupus laying in grass.jpg|ფერო გერი (Canis lupus)
ფაილი:Polarwolf004.jpg|არქტიკული გერი (Canis lupus arctos)گرگ سفید 
ფაილი:C. l. italicus in MNP.jpg|იტალიური გერი (Canis lupus italicus)
ფაილი:Dingo Perth Zoo SMC Sept 2005.jpg|დინგო (Canis lupus dingo)
ფაილი:Canis lupus Stadt Haag zoo 01.jpg|Canis lupus lycaon
ფაილი:Canis lupus with radio collar.jpg|Canis lupus occidentalis
ფაილი:Lobo Ibérico.JPG|Canis lupus signatus
ფაილი:Chrysocyon.brachyurus.jpg|ფოფორამი გერი (Chrysocyon brachyurus)
ფაილი:Redwolf.jpg|ჟღიჟღიბი გერი (Canis rufus)


## რესურსეფი ინტერნეტის
* Smithsonian National Museum of Natural History species account-Gray Wolf
* The Nature Conservatory's Species Profile: Gray Wolf 

კატეგორია:ჯოღორიშობურეფი
გერმანალეფი

220პქ|მინი|მარჯვნივ|გერმანულნინამი ოფირჩა ეევროპას
**გერმანალეფი** (**ნემეცეფი, ლემეცეფი**) — ინდოევროპული ნინეფიშ ფანიაშ ბუნაშ კათა (გერმანულო Deutsche), გერმანიაშ ჯინჯი მახორუეფი (გვალო 80,6 მილიონი). გვალო მოსოფელს გერმანელეფიშ რიცხუ 90 მილიონს ოჭირინდუანს. არძაშე უდიდაში დიასპორეფი რე: ააშ-ს 5,1 მილიონი, კანადას 1,2 მილიონი, რუსეთის 843,000, ბრაზილიას 700,000, ყაზახეთის 958,000. გერმანალეფი ორხველჷნა ევროპეიდული რასაშ ატლანტურ-ბალტიურ ჸას. გერმანული ეთნოსიშ ჯინჯი ჯვეშგერმანული ტომეფი რენა - ფრანკეფი, საქსეფი, ბავარეფი, ალემანეფი დო შხვა. 

## გერმანულნინამი ოქიანუ
გერმანულნინამ ოქიანუს ედომუშამო, ვარ-და ნორთობურო იშენი აკადგინანს გეჸვენჯი ქიანეფი, ვარ-და ქიანეფიშ რეგიონეფი: ავსტრია, შვეიცარია, ლიხტენშტაინი, ბელგია, ლუქსემბურგი, ობჟათე ტიროლი.

## ნინა დო ერუანობა
გერმანალი კათაშ ოდაბადური ნინა რე გერმანული. გერმანული ნინა ოდაბადური ნინა რე ავსტრიაშ, შვეიცარიაშ დო ლიხტენშტაინიშ მახორუეფშო, მარა თე კათეფი ოფიციალურო ვეკოროცხუნა გერმანალეფო. თიშენ, ნამდა გერმანიაშ ფედერაციული რესპუბლიკაშ მენოღალობა ვა უღჷნა. 

## გერმანალეფიშ ეთნოგენეზი
გერმანალეფიშ ეთნიკურ-კულტურული ართამობაშ იდეაქ XVIII-XIX ოშწანურეფს გორჩქინდჷ რელიგიურო, ეთნიკურო დო კულტურულო შხვადოშხვანერ გერმანიას, მარა ტერმინი გერმანალი („დოიჩი“) უმოსი ჯვეში რე. 

გერმანალეფი ქირსიანულ რელიგიას მეთხოზჷნა (უმოსო რენა კათოლიკეფი დო პროტესტანტეფი).

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
გერმანული ნინა

thumb|right|გერმანული ნინა
**გერმანული ნინა** () — ართ-ართ ინდო-ევროპული ნინა. თენა ნინა რე გერმანალეფიშ, ავსტრიალეფიშ, შვეიცარიალეფიშ ოდაბადური ნინა.

* ნინაშ კოდი — de;
* ჯოხო — de: Deutsch (დოიჩ), en: German.

## ლექსიკა
* მა - Ich
* სი - Du
* თენა - Er, Sie, Es
* ჩქი - Wir
* თქვა - Ihr
* თინეფ - Sie
* მუჭო რექ? - Wie geht es dir? Wie geht's?
* ჯგირო - Gut
* გლახათ - Schlecht

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Atlas zur deutschen Alltagssprache
* Deutscher Übersetzungsdienst der Vereinten Nationen
* Eintrag zur deutschen Sprache in der Enzyklopädie des Europäischen Ostens  (PDF-Datei; 146 kB)
* Jacob und Wilhelm Grimm: Deutsches Wörterbuch – online
* Sprachberatung der TU Chemnitz 
* Wortschatzlexikon der Universität Leipzig
* Deutsche Sprache. Zeitschrift für Theorie, Praxis und Dokumentation

კატეგორია:გერმანული ნინა
კატეგორია:გერმანიკული ნინეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ნინეფი
კატეგორია:ავსტრიაშ ნინეფი
კატეგორია:ლუქსემბურგიშ ნინეფი
კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ ნინეფი
კატეგორია:შვეიცარიაშ ნინეფი