open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
შაანი

**შაანი** (; დიალქეტ.: *Schaa*) — ლიხტენშტაინიშ უკაბეტაშ მუნიციპალიტეტ მახორობაშ მეჯინათ. იდვალაუფუ ქიანაშ ცენტრალურ ნორთის, ნანანოღა ვადუციშ ოორუეშე. 2019 წანაშ მუნაჩენეფით მუნიციპალიტეტის ოხორანს 6,039 ადამეირი, ნამუშით ლიხტენშტაინიშ არძაშე მეჭედელო დოხორელ ადმინისტრაციულ ართულ რე. მუჭოთ ქიანაშ შანულამ ოტრანსპორტე ნოსქვ დო ოხერეჭე ცენტრჷნ, შაანიშ ფართობ რე 26,92 კმ2, გვაეფამო დო ტყალეფამო. შაანიშ აკოდგინალუაშა მიშმურს ოთხ ექსკლავი: ბრუნეგი (Brunnenegg), გრიტჩი (Gritsch), გუშგი (Guschg) დო პლანკნერ-ნოიგრიუტი (Plankner Neugrütt).

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the Municipality of Schaan 

## სქოლიო

კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ მუნიციპალიტეტეფი
კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ ნოღეფი
რუგელი

**რუგელი** (; დიალქეტ.: *Ruggäll*) — მუნიციპალიტეტ ლიხტენშტაინს. იდვალაუფუ ქიანაშ ოორუე მუხურს დო ზუღაშ დონეშე არძაშ უდაბალაში მადვალუ მუნიციპალიტეტი რე. 2019 წანაშ მუნაჩენეფით მუნიციპალიტეტის ოხორანს 2,322 ადამეირი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the Municipality of Ruggell 

## სქოლიო

კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ მუნიციპალიტეტეფი
ეშენი (ლიხტენშტაინი)

**ეშენი** (; ალემ.-გერმ.: *Escha*) — მუნიციპალიტეტ ლიხტენშტაინიშ ოორუეშე. 2024 წანაშ მუნაჩენეფით მუნიციპალიტეტის ოხორანს 4,629 ადამიერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the Municipality of Eschen 

## სქოლიო

კატეგორია:ლიხტენშტაინიშ მუნიციპალიტეტეფი
ანტანას სმეტონა

**ანტანას სმეტონა** (ლიეტ. Antanas Smetona, დ. 10 მარაშინათუთა, 1874 — ღ. 9 ღურთუთა, 1944) — ლიეტუვარი ჟურნალისტი დო პოლიტიკოსი, ლიეტუვაშ პრეზიდენტი 1919-1920 დო 1926-1940 წანეფს. მერჩქინელი რე ლიეტუვაშ ართ-ართი უშანულამაში პოლიტიკური ფიგურათ. სმეტონა რდჷ ლიეტუვური ნაციონალიზმიშ ართ-ართი თარი იდეოლოგი.

გურაფულენდჷ პეტრინაშ ეკადემიას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ სანქტ-პეტერბურგიშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ, აქტიურო ქაკათჷ ლიეტუვაშ ნაციონალისტური დო კულტურული ჸარაფის. შხვადოშხვა ბორჯის მუშენდჷ ჟურნალისტო, მაგურაფალო. 1917 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციაშ დო რუსეთიშ იმპერიაშ კოლაფსიშ უკულ, სმეტონაქ დო თიში მოხუჯეეფქ ლიეტუვაშ დუდიშულობა გეგმაცხადეს. სმეტონაქ გინირთჷ ლიეტუვაშ მაართა პრეზიდენტო. ჸათე პოსტი თის დოხოლაფირო ართი წანაშ გოძვენას უკებუდჷ. 1926 წანას ლიეტუვას ქუმოხვადჷ სახენწჷფო გინორთაქ დო ხეშულობა კინ სმეტონაქ ქაშეჸოთჷ ხეშა. თიში ავტორიტარული მართუალაშ ბორჯის ლიეტუვა მეთხოზუდჷ ნეიტრალიტეტიშ პოლიტიკას. ქიანას იმანჯჷ შხვადოშხვა შანულამი პოლიტიკური დო ეკონომიკური რეფორმეფქ. 1940 წანას, სხუნუეთიშით ლიეტუვაშ ოკუპაციაშ უკულ, სმეტონაქ დიო გერმანიაშა ინტუ დო უკულ ამერიკაშა, სოდეთ თინა ღურაშახ ცხოვრენდჷ. სმეტონა ოდებელი ფიგურა რე ამდღარი ლიეტუვას. კანკალე თის კაბეტი პოლიტიკოსო თვალუნს, კანკალე აკრიტიკენს თიში ავტორიტარული მართუალაშ მეთოდეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
* ლიეტუვაშ პრეზიდენტი

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1874
კატეგორია:ნაღურა 1944
კატეგორია:ლიეტუვარეფი
კატეგორია:ლიეტუვარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ლიეტუვაშ პრეზიდენტეფი
დიუდელანჟი

**დიუდელანჟი** (; ) — ლუქსემბურგიშ კომუნა დო ნოღა ობჟათეშე, ეშ-სიურ-ალზეტიშ კანტონს. 22 043 მახორობაშ მუდანობათ მაანთხა არძაშე დოხორელ კომუნა რე ქიანას. დიუდელანჟი საფრანგეთიშ ხურგიშ გოხოლუას იდვალუაფჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the Commune of Dudelange 

კატეგორია:ლუქსემბურგიშ კომუნეფი
კატეგორია:ლუქსემბურგიშ ნოღეფი
ვიანდენი

**ვიანდენი** ( ვარ-და აბანობურო ) — ლუქსემბურგიშ კომუნა დო ნოღა ესლინგიშ რეგიონს, ქიანაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, სოდე 2025 წანაშ მუნაჩემეფით ოხორანს 2,203 ადამიერი. მეთე ჯოხოდვალაშ კანტონიშ ნორთ რე. ვიანდენ იდვალუაფუ წყარმალუ ურპიჯის, ლუქსემბურგ დო გერმანიაშ ხურგიშ გოხოლუას. ჩინებულ რე ვიანდენიშ ჯიხაზურგათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the Commune of Vianden 

## სქოლიო

კატეგორია:ლუქსემბურგიშ კომუნეფი
კატეგორია:ლუქსემბურგიშ ნოღეფი
ვილცი

**ვილცი** ( ვარ-და აბანობურო ) — ლუქსემბურგიშ კომუნა დო ნოღა ვილციშ კანტონს, ქიანაშ ოორუე-ბჟადალშე, სოდე 2025 წანაშ მუნაჩემეფით ოხორანს 8,310 ადამიერი. ვილც იდვალაუფუ წყარმალუ ვილცპიჯის. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ დალიას თაქ რდჷ არდენიშ ოპერაციაშ ბურჯაფიშ აბანი. აბანობურ აეროდომ (ოფუტე ნიორტრანგეშ გოხოლუას) ფრონტიშ ორენობაშ მეჯინათ, კონფლიქტიშ ჟირხოლოჸურეშე გჷმირინუაფუდჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the Commune of Wiltz 

## სქოლიო

კატეგორია:ლუქსემბურგიშ კომუნეფი
კატეგორია:ლუქსემბურგიშ ნოღეფი
დიკირხი

**დიკირხი** ( ვარ-და (აბანობურო) ; *Diet-Kirch-შე* ანუ „კათაშ ოხვამერი“) — ლუქსემბურგიშ კომუნა დო ნოღა ოორუე-ბჟაეიოლშე, დიკრიხიშ კანტონს დო 2015 წანას გაუქვებაშახ დიკრიხიშ ოლქის. ნოღა იდვალუაფუ წყარმალუ ზაუერპიჯის.

ნოღას გერბიქ, სოდე ჯიხაზურგას გჷმოხანტილი რე გურგინამ ნჯილო, 1988 წანას გინაჩჷ. ასეიან გერბი გერსხჷ XIV ოშწანურაშ მარწკინდის დო გერბის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the Commune of Diekirch 

## სქოლიო

კატეგორია:ლუქსემბურგიშ კომუნეფი
კატეგორია:ლუქსემბურგიშ ნოღეფი
დიფერდანჟი

**დიფერდანჟი** ( ვარ-და აბანობურო ; ) — ლუქსემბურგიშ კომუნა დო ნოღა ობჟათე-ბჟადალშე, ქიანაშ ნანანოღაშ ბჟადალშე 27 კმ-შ მეძენას. იდვალაუფუ ბელგიაშ დო საფრანგეთიშ ხურგეფიშ გოხოლუას, ეშ-სიურ-ალზეტიშ კანტონს. 30,000-შე უმოს მახორობათ, დიფერდანჟი ქიანაშ მასუმა უკაბეტაშ კომუნა რე. კომუნაშ თარ ნოღა რე, თაშნეშე კომუნაშ ფარგანეფშა მიშმალ ნოღეფ რე ლასოვაჟი, ნიდერკორნი, ფუსბანი დო ობერკორნი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the Commune of Diekirch 

## სქოლიო

კატეგორია:ლუქსემბურგიშ კომუნეფი
კატეგორია:ლუქსემბურგიშ ნოღეფი
გრევენმახერი

**გრევენმახერი** () — ლუქსემბურგიშ კომუნა დო ნოღა გრევენმახერიშ კანტონს, ქიანაშ ბჟაეიოლშე, გერმანიაშ ხურგიშ გოხოლუას, სოდე 2025 წანაშ მუნაჩემეფით ოხორანს 5,274 ადამიერი. ვილც იდვალაუფუ წყარმალუ მოზელპიჯიშ კვარჩხანშე, მეღვინალაშ რეგიონს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Official website of the Commune of Grevenmacher 

## სქოლიო

კატეგორია:ლუქსემბურგიშ კომუნეფი
კატეგორია:ლუქსემბურგიშ ნოღეფი
რუმელანჟი

**რუმელანჟი** (; ) — ლუქსემბურგიშ კომუნა დო ნოღა ეშ-სიურ-ალზეტიშ კანტონს, ქიანაშ ობჟათე-ბჟადალშე, საფრანგეთიშ ხურგიშ გოხოლუას, სოდე 2025 წანაშ მუნაჩემეფით ოხორანს 5,735 ადამიერი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* / Official website of the Commune of Rumelange 

## სქოლიო

კატეგორია:ლუქსემბურგიშ კომუნეფი
კატეგორია:ლუქსემბურგიშ ნოღეფი
ეხტერნახი

**ეხტერნახი** ( ვარ-და აბანობურო ) — ლუქსემბურგიშ კომუნა დო ნოღა ეხტერნახიშ კანტონს, ქიანაშ ბჟაეიოლშე, სოდე 2025 წანაშ მუნაჩემეფით ოხორანს 5,936 ადამიერი. ეხტერნახ იდვალაუფუ გერმანიაშ გოხოლუას, თაშნეშე ლუქსემბურგიშ უჯვეშაშ ნოღა რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* / Official website of the Commune of Echternach 

## სქოლიო

კატეგორია:ლუქსემბურგიშ კომუნეფი
კატეგორია:ლუქსემბურგიშ ნოღეფი
კონსტანტინ პიატსი

**კონსტანტინ პიატსი** (ესტ. Konstantin Päts, დ. 23 ფურთუთა [ჯვ.სტ. 11 ფურთუთა], 1874 — ღ. 18 ღურთუთა, 1956) — ესტონარი პოლიტიკოსი დო სახენწჷფო მოღალე, ესტონეთიშ მაართა პრეზიდენტი 1938-1940 წანეფს. პიატსი მერჩქინელი რე დუდიშული ესტონეთიშ ართ-ართი უშანულამაში პოლიტიკური ფიგურათ.

პიატსიქ, 1901 წანას დარსხუ გაზეთი *Teataja*, ნამუთ პოლიტიკურო მეკვარჩხანე (სოციალ-დემოკრატიული) იდეეფს მეთხოზუდჷ. 1905 წანაშ რუსეთიშ რევოლუციაშ მიმალობას, პიატსის ღურაშ განჩინება გეგშუღეს. თიქ დიო შვეიცარიაშა ინტუ დო უკულ ფინეთშა, სოდეთ თიქ გაგინძორჷ ლიტერატურული დო ჟურნალისტური კარიერა. უკულიანი პერიოდის პიატსიქ ესტონეთიშა დირთჷ, სოდეთ ოჭოფეს დო ჯიხას ქუდახუნეს (1910-1911). 1917 წანაშ ფურთუთაშ რევოლუციაშ უკულ თინა დუდენდჷ ახალდუნარსხუა ესტონეთიშ ავტონომიური გუბერნიას. 1918 წანას პიატსი რდჷ ესტონეთიშ რსხებაშ კომიტეტიშ ართ-ართი მაკათური. ჸათე კომიტეტიქ, 1918 წანაშ 24 ფურთუთას გიშაშქჷ ესტონეთიშ დუდიშულობაშ დეკლარაცია. 1918-1919 წანეფს პიატსი ხემანჯღვერენდჷ ესტონეთიშ ობორჯე თარობას. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას, გერმანალეფიშით ესტონეთიშ ოკუპაციაშ ბორჯის, 1918 წანას პიატსი ოჭოფეს დო ჯიხას ქუდახუნეს. ჯიხაშე გადუდიშულაფაშ უკულ, ესტონეთიშ ობორჯე თარობას პიატსიქ უკებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი. რდჷ დინახალენი საქვარეფიშ მინისტრი (1918), ოურდუმე მინისტრი (1918-1919). ესტონეთიშ გჷმადუდიშალაფარი ლჷმაშ მიმალობას პიატსი ხემანჯღვერენდჷ ესტონეთიშ ოურდუმე ნძალეფს. ესტონეთიქ წჷმოძინელო დოთხილუ მუში სუვერენიტეტი რსფსრ-შ საოკუპაციო ჯარეფიშე. 1920-1930-იან წანეფს პიატსის ხუთშა უკინებუდჷ ესტონეთიშ სახენწჷფო ურჩინუაშიშ პოსტი. 1938-1940 წანეფს რდჷ ესტონეთიშ პრეზიდენტი. 1940 წანას სხუნუეთიშ ჯარეფქ ესტონეთშა გემშეჭკირეს. პიატსი ოჭოფეს დო სხუნუეთიშა გეგნახორეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1874
კატეგორია:ნაღურა 1956
კატეგორია:ესტონარეფი
კატეგორია:ესტონარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ესტონეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:ესტონეთიშ პრეზიდენტეფი
ნუადიბუ

**ნუადიბუ** (), ულირს ჯოხოდჷ **პორტ-ეტიენი**, — მაჟირა უკაბეტაშ ნოღა დო შანულამ სავაჭრო ცენტრ მავრიტანიას. ნოღას ოხორანს მეხოლაფირო 173,000 ადამიერი. ნოღა იდვალუაფუ 65 კმ-შ სიგჷნძაშ ჩქონს ვარ-და კოდმეს, ნამუშათ უჯოხონა რას-ნუადიბუ, **' ვარ-და **', ნამუშ ბჟადალშე იდვალაუფუ ნოღა ლა-გუერა. ბჟადალ საჰარაშ ხურგიშე მუსხირენ კილომეტრიშ მოჩილათათ იდვალუაფუ.

ნუადიბუ მიგრანტეფიშ უკანონე გინოჸონაფაშ თარ ჩხე ჭურჭულ რე დო ევროპაშა მოხვალამაშ ცადებაშის შარალუაშ თარ არანს წჷმარინუანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Adventures of Mauritania 
* Shipwrecks on the coast of Mauritania

## სქოლიო


კატეგორია:დახლეტ-ნუადიბუშ ვილაიეთი
კატეგორია:მავრიტანაიშ ვილიეთეფიშ ადმინისტრაციული ცენტრეფი
ხვარცა

250px|მინი
**ხვარცა** () — გინმადვალე კანიშ პარაზიტული ლახარა (აკაროდერმატიტი), ნამუსჷთ ხვარცაშ გირდღ იჭანუანს.

## გჷმმაჭანაფალ ბაძაძეფი დო გინოჩამაშ რზეფი
ლახარაშ გჷმმაჭანაფალ რე გირდღი. ლახარაშ მოდვალაშ წყუ — დალახებულ ადამიერი. გიშმართჷნა დაინფიცირებაშ ბონ დო ცელია რზას. ბონ დალახებაშის გჷმმაჭანაფალ რე დალახებულ ადამერშე ჭყანთელშა გინოჩამა კონტაქტით. ცელია რზა შანენს გჷმმაჭანაფალიშ გინოჩამაშ ოჸოფარინე მეკონეფით, თეთრეულით, ჰიგიენაშ მეკონეფით, პიშქოსალით. ბაღანეფს შილებე გინაჩას ბატა ოლაჸაფინიეფით.

## კლინიკური სურათი
ხვარცაშ საინკუბაციო პერიოდ რე 8-12 დღა. თარ კლინიკურ სიმპტომ რე ჩამინი, ნამუთ სერით ხოლო უმოსო ირჩქინანს დუდს. დალახებულეფშო დჷმახასიატებელ რე რშვილურ-ბუშტამ გუმორღვაფაშ ძინა. კანს მიკიძირე ნაცხაბარეფი, ნამუთ ჸონიერ ჩამინიშ შედეგ რე დო კანს გირდღიშ ოულურ „რზეფს“ წჷმარინუანს. 

ხვარცა უმენტაშო რჩქინდუ კითეფს შქას ნაკიჩეფს. თაშნეშე, ხეშ კითეფიშ ხასჷლაშ ჯინპიჯეფს, ქვარას, წურღვეფს დო ჩირქეეფიშ გოხოლუას, გვალო ედომუშამ ტანს. 

მანგარ ჩამინიშ შედეგო გორჩქინელ ნაცხაბარეფი, მინშა ინფექციაშ მიშაჭკირუაშ აბან რე. გუთმორჩქინდუ ანთებურ პროცესეფი: დერმატიტი, პიოდემია, ეგზემა დო შხვ.

## გალერეა

Scabies-burrow.jpg|გირდღ რე ჩამინიშ ართ-ართ ბაძაძი
CercariaDermatitis.JPG|მანჩურალიშ ხვარცა
Tinea pedis interdigitalis.jpg|სპორტსმენიშ კუჩხი


## დიაგნოსტიკა
დიაგნოსტიკაშ თოლწონუათ, კაბეტ შანულობა უღჷ კანიშ გოძინას, დალახებულ ადამიერიშ ჩიულეფს. შხირ რე ართამ ფანიაშ მუსხირენ მაკათურიშ დალახებაშ შვანეფი. ოშვილობაშ მეჯინათ, გჷმირინაუნა ლაბორატორიულ რკვიეფს ხვარცაშ გირდღიშ გიოგორაფალო. 

## სქილადა
პარაზიტიშ სააწმარენჯო პრეპარატეფიშ გიშაგორუ ანდა რე. ხვარცაშ ოსქილიდაფარო ძალამ შანულამ რე ოსკილადე პრეპარატიშ ზუსტი დო თინ გიმორინაფა. კაბეტ შანულობა მიაჩამუ ხვარცაშ მუშ ბორჯულ დიაგნოსტიკას დო კონტაქტის მარენჯი პიჯეფიშო პროფილაქტიკურ კურნალუას. თეწკჷმა იმანჯას ოკო მუჭოთ პაციენტიშ ნახვარებუ მუკაქუნალიშ, თაშნეშე ოჸოფარინე მეკონეფიშ — ბატა ხაბაკიშ, ნორჩალობაშ დო შხვ. დეზინფექცია. 

ვეშილებე მუშით კურნალუა. პრეპარატის ექიმ გიშმაჭარუს ხანიშ მეჯინათ.

## ლიტერატურა
* დიდი საოჯახო სამედიცინო ენციკლოპედია, თბ., 2015
* 
* 
* National Cancer Institute (2003) "Pruritus" Retrieved Aug. 22, 2005.

კატეგორია:კანიშ ლახარეფი
ლენარტ მერი

**ლენარტ გეორგ მერი** (ესტ. Lennart Georg Meri; დ. 29 მელახი, 1929 — ღ. 14 მელახი, 2006) — ესტონარი ჭარუ, რეჟისორი დო სახენწჷფო მოღალე, ესტონეთიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრი 1990-1992 წანეფს დო ესტონეთიშ პრეზიდენტი 1992-2001 წანეფს.

ლენარტ მერი გურაფულენდჷ ისტორიას დო ურცხო ნინეფს ტარტუშ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1953 წანას. მერი დაინტერსებული რდჷ უნგრო-ფინური გამნარყიშ კათაშ ისტორიათ დო ჸათეშ გეშათ ჭარუნდჷ მენცარული რკვიებეფს დო გინმიღანდჷ დოკუმენტური ფილმეფს, ნამუეფით სხუნუეთის აკრძალეს. 1988 წანას დარსხუ ესტონური ინსტიტუტი, ნამუშ ღანკი ესტონური კულტურაშ თხილუა დო პოპულარიზაცია რდჷ. 1990 წანაშე მერიქ პოლიტიკას აქტიურო ქაკათჷ. 1990-1992 წანეფს უკებუდჷ ესტონეთიშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრიშ პოსტი. 1992 წანას თინა ქუდარინეს ესტონეთიშ ელჩო ფინეთის. თე წანას მერიქ გიშაგორილქ იჸუ ესტონეთიშ პრეზიდენტო. 1994 წანას მერიქ ბორის ელცინიწკჷმა ხე მაჭარჷ ხეკულუას, ნამუშ ნძალათ რუსეთიშ ჯარეფქ საბოლათ ქიდიტეს ესტონეთიშ ტერიტორია.

## ქოძირით თაშნეშე
* ესტონეთიშ პრეზიდენტი

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1929
კატეგორია:ნაღურა 2006
კატეგორია:ესტონარეფი
კატეგორია:ესტონარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ესტონარი ჭარუეფი
კატეგორია:ესტონარი რეჟისორეფი
კატეგორია:ესტონეთიშ პრეზიდენტეფი
ალექსანდრუვ-კუიავსკი

**ალექსანდრუვ-კუიავსკი** (; (1879 წანაშახ: *ტროიანუვი* *(Trojanów)*, 1879–1919 წწ.: *ალექსანდრუვ-პოგრანიჩნი*) — მორჩილ ნოღა პოლონეთიშ ოორუე-ცენტრალურ ნორთის, კუიავია-პომერანიაშ სავოევოდეს. ალექსანდრუვიშ გმინაშ ადმინისტრაციულ ცენტრი, თაშნეშე ალექსანდრუვ-კუიავსკიშ გმინაშ ადმინისტრაიულ ცენტრ რე (მარა ნოღაშ ტერიტორია ვა რე თე გმინაშ ნორთი). ნოღა იდვალუაფჷ ტორუნიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე 18 კილომეტრიშ მეძენას. 2022 წანაშ მუნაჩემეფით, ალექსანდრუვ-კუაივსკიშ ფართობი რე 7.23კმ2, მახორობა აკმადგინანს 11,536 ადამიერს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*  (პოლ.)
* ალექსანდრუვ-კუიავსკიშ ურიეფიშ ჯარალუა Virtual Shtetl-ის

კატეგორია:ალექსანდრუვიშ გმინა
კატეგორია:კუაივია-პომერანაიშ სავოევოდეშ ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჰოლოკოსტიშ აბანეფი პოლონეთის
ალექსანდრუვ-უუძკი

**ალექსანდრუვ-უუძკი** (; ) — მორჩილ ნოღა პოლონეთის, ლოძიშ სავოევოდეს. ლოძიშ აგლომერაციაშ ნორთ რე. 2022 წანაშ მუნაჩემეფით, ალექსანდრუვ-უუძკიშ ფართობი რე 13.82კმ2, მახორობა აკმადგინანს 22,160 ადამიერს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*  (პოლ.)
* ალექსანდრუვ-უუძკიშ ურიეფიშ ჯარალუა Virtual Shtetl-ის

კატეგორია:ზგიეჟიშ გმინა
კატეგორია:ლოძიშ სავოევოდეშ ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ჰოლოკოსტიშ აბანეფი პოლონეთის
ალვერნია

**ალვერნია** () — მორჩილ ნოღა პოლონეთის, მალოპოლსკიშ სავოევოდეს, ხშანუვიშ გმინას, კრაკოვიშ ბჟადალშე მოჩილათირ რე 18 კილომეტრით. 2022 წანაშ მუნაჩემეფით, ალვერნიაშ ფართობი რე 8.88კმ2, მახორობა აკმადგინანს 3,28 ადამიერს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*  (პოლ.)
* ალვერნიაშ ურიეფიშ ჯარალუა Virtual Shtetl-ის

კატეგორია:ხშანუვიშ გმინა
კატეგორია:მალოპოლსკიშ სავოევოდეშ ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
ანდრიხუვი

**ანდრიხუვი** (; )) — ნოღა პოლონეთის, მალოპოლსკიშ სავოევოდეს, ვადოვიცეშ გმინას. გმინაშ უკაბეტაშ ნოღა. იდვალაუფუ მორჩილ პოლონეთიშ ისტორიულ რეგიონს — მორჩილ ბესკიდეფს, წყარმალუ ვიეპშუვკაპიჯის. 1999 წანაშე მალოპოლსკიშ სავოევოდეშ აკოდგინალაუშა მიშმურს, თეიშახ (1975–1998 წწ.) — ბიელსკო-ბიაუაშ სავოევოდეშა მიმეშჷ. კრაკოვიშ ბჟადალშე მოჩილათირ რე 18 კილომეტრით. ანდრიხუვიშ ფართობი რე 10.342,2024 წანაშ მუნაჩემეფით, მახორობა აკმადგინანს 18 311 ადამიერს.

### მაჸალე ნოღეფი
ანდრიხუვიშ მაჸალე ნოღეფ რე:
*  ისნი-იმ-ალგოი, გერმანია
*  ბრჟეცლავი, ჩეხეთიშ რესპუბლიკა
*  ლანდგრააფი, ნიდერლანდეფი
*  პრივერნო, იტალია
*  ტუკუმსი, ლატვია
*  სტოროჟინეცი, უკრაინა
*  იზიუმი, უკრაინა
*  ხონი, საქორთუო

## რესურსეფი ინტერნეტის

*  (პოლ.)
*ანდრიხუვიშ ურიეფიშ ჯარალუა Virtual Shtetl-ის

## სქოლიო

კატეგორია:ვადოვიცეშ გმინა
კატეგორია:მალოპოლსკიშ სავოევოდეშ ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
ვაშინგტონ-დალესიშ ერეფოშქაშე აეროპორტი

**ვაშინგტონ-დალესიშ ერეფოშქაშე აეროპორტი**  – საარძოთ ჩინებულ რე მუჭოთ **დალესიშ აეროპორტი** –  ერეფოშქაშე აეროპორტი, ნამუთ ოინალუ ააშ-იშ ნანანოღა ვაშინგტონს დო თიშ გოხოლუაშ აგლომერაციას. იდვალუაფუ ვაშინგტონიშ ცენტრიშე 42 კილომეტრიშ მეძენას, ოორუე კაროლინას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Footage of the Dedication of Dulles International Airport in 1962 

## სქოლიო

*
კატეგორია:ვირჯინიაშ შტატიშ ეროპორტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ერეფოშქაშე აეროპორტეფი
არნოლდ რუიტელი

**არნოლდ რუიტელი** (ესტ. Arnold Rüütel, დ. 10 მესი, 1928 — ღ. 31 ქირსეთუთა, 2024) — ესტონარი პოლიტიკოსი, ესტონეთიშ პრეზიდენტი 2001-2006 წანეფს.

გურაფულენდჷ იანედაშ აგრარული კოლეჯის, ნამუთ გათუ 1949 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ აგრონომო დო უკულ მაგურაფალო ტარტუშ აგრარული მექანიზაციაშ სკოლას. 1950-იან წანეფს ნინალენდჷ სხუნუეთიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. ჯარიშ თებაშ უკულ ქუდარინეს ვეტერინარული რკვიებეფიშ ინსტიტუტიშ დირექტორო. რუიტელქ, 1964 წანას გათუ ესტონეთიშ აგრარული აკადემია. 1969-1977 წანეფს მუშენდჷ ჸათე აკადემიაშ რექტორო. 1983-1990 წანეფს რდჷ ესტონეთიშ სსრ-შ უმაღალაში სხუნუშ პრეზიდიუმიშ დუდმახვენჯი. 1990 წანას ესტონეთის იმანჯჷ მაართა დუდიშული გიშაგორუეფქ. თე წანაშ 29 მელახის, რუიტელქ გიშაგორილქ იჸუ უმაღალაში სხუნუშ დუდმახვენჯო (პარლამენტიშ დუდმახვენჯი). 1991 წანაშ 20 მარაშინათუთას ესტონეთიქ მიპალუ ზოხორინელობა. დუდიშული ესტონეთის, რუიტელი, 1991-1992 წანეფს რდჷ მაკათური კონსტიტუციური ასამბლეაშ, ნამუქჷთ აკიმუშუ ესტონეთიშ კონსტიტუცია. 1992 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს რუიტელქ ლენარტ მერიწკჷმა დემარცხჷ. 1996 წანაშ გიშაგორუეფს რუიტელქ კინ დემარცხჷ მერიწკჷმა. 2001 წანას, ესტონეთიშ ელექტორული კოლეგიაქ ხუჯი დუკინჷ რუიტელიშ კანდიდატურას დო თინა გეგშაგორჷ ქიანაშ გეჸვენჯი პრეზიდენტო.

## ქოძირით თაშნეშე
* ესტონეთიშ პრეზიდენტი

კატეგორია:დუნაბადი 1928
კატეგორია:ნაღურა 2024
კატეგორია:ესტონარეფი
კატეგორია:ესტონარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ესტონეთიშ პრეზიდენტეფი
მამაო ჩვენო

მინი|281x281პქ|იესო
**მუმა ჩქინი**

მუმა ჩქინი, ნამუთ რექ ცას, წიმიდე რდას სახელი ჩქანი, დო მორთას ზოჯვა სქანი, დო რდას ნება სქანი ქვეყანას, მუჭოთ ცას რე, ქობალი გაჭირებას ქომუჩით ჩქი ათე დღას, დო ქმომინტეეთ ვალი ჩქინი, მუჭოთ ჩქი მიუტეენთ მოვალეს ჩქინს, დო ნუ მემჩანთ ჩქი უბადო საქმეს, ათეშენი მირსხით ჩქი უბადო შე.{{ჩანართი|გასწორება=|სიგანე=94%|სიმაღლე=|სათაური=|ფონი=#f6f7ff|ჩარჩოს ფერი=#b9bbd4|სათაური ქვევით=|შიგთავსი=:ܐܒܘܢ ܕܒܫܡܝܐ
მელისა ჯოან ჰარტი

**მელისა ჯოან ჰარტი** (; დ. 18 პირელი, 1976, ნიუ-იორკი, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 1976
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
სიდნი ჩენდლერი

**სიდნი ჩენდლერი** (; დ. 13 ფურთუთა, 1996, ოსტინი, ტეხასი, ააშ)  — ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 1996
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
დიკ ჩეინი

**რიჩარდ ბრიუს "დიკ" ჩეინი** (ინგლ. Richard Bruce "Dick" Cheney; დ. 30 ღურთუთა, 1941 — ღ. 3 გერგობათუთა, 2025) — ამერიკალი პოლიტიკოსი დო ბიზნესმენი, ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტი ჯორჯ უოლკერ ბუშიშ ადმინისტრაციას 2001-2009 წანეფს. შხვადოშხვა ბორჯის უკინებუდჷ შხვადოშხვა შანულამი პოსტეფი: 1975-1977 წანეფს რდჷ ჩე ჸუდეშ შტაბიშ უნჩაში პრეზიდენტი ჯერალდ ფორდიშ ადმინისტრაციას, 1989-1993 წანეფს რდჷ ააშ-იშ დუდთხილუაშ მელამოსე ჯორჯ ჰერბერტ უოლკერ ბუშიშ ადმინისტრაციას. დიკ ჩეინი მერჩქინელი რდჷ ართ-ართი გოლინიანი დო ნძალიერი ვიცე-პრეზიდენტო ააშ-იშ ისტორიას.

## ქოძირით თაშნეშე
* ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიზნესმენეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ვიცე-პრეზიდენტეფი
სოფია კარსონი

**სოფია კარსონი** (; დ. 10 პირელი, 1993, ფორტ ლოდერდეილი, ფლორიდა, ააშ) — ამერიკალი არტისტი დო მობირე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1993
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ლეშნო

**ლეშნო** (; , ) — ისტორიულ ნოღა ბჟადალ პოლონეთის, ლეშნოშ პოვიატიშ ადმინისტრაციულ ცენტრი, ველიკოპოლსკიშ სავოევოდეს. 2021 წანაშ მუნაჩემეფით, ლეშნო სავოევოდეს სიკაბეტაშ მეჯინათ მაშკვითა ნოღა რე, ნამუშ მახორობა მეხოლაფირო 62 200 ადამიერს აკმადგინანს.

ლეშნო რდჷ პოლონეთიშ გაულამ ლეშჩინსკეფიშ დო სუუკოვსკეფიშ ფანიაშ ჸოფირ ნოღა, თინეფს შქას მაფა სტანისუავ ლეშჩინსკი, ნამუშ გამაგალაშის ნოღა პეულანდჷ დო გჷნირთუ ველიკოპოლსკიშ თარ ეკონომიკურ დო კულტურულ ცენტრო, ნამუთ მიშეძირე ოქინაფუეფიშ ანდაკორობუანობას, გიშაკერზაფილო ბაროკოშ ბორჯის.

ნოღა იდვალუაფუ ართ-ართ შანულამ ავტომაგისტრალურ დო რკინაშარაშ ღოზის, მეხოლაფირო ართნერო ჩათხინაფილ რე ბჟადალ პოლონეთიშ თარ ჟირ ნოღას პოზნანს დო ვროცლავს, სავოევოდეშ ობჟათე ნორთიშ უშხუაშ ნოღა დო შანულამ ოხერეჭე, ონინალე დო ტურისტულ აბან რე.

## კომენტარეფი


## რესურსფი ინტერნეტის

* ნოღაშ ოფიციალურ ვებ-ხასლა
* ლეშნოშ შარაგემაწურაფუ ინგლისურ ნინაშა

## სქოლიო


კატეგორია:ველიკოპოლსკიშ სავოევოდეშ ნოღეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი პოვიატიშ ნებეფით
კატეგორია:ჰოლოკოსტიშ აბანეფი პოლონეთის
კატეგორია:პოლონეთიშ ნოღეფი
ბუგენვილიშ ავტონომიური რეგიონი

**ბუგენვილიშ ავტონომიურ რეგიონი** () — პაპუა-ახალ გვინეაშ ავტონომიურ რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრ რე ნოღა ბუკა, მარა ულამჷნა ნანანოღაშ გინოღალა არავაშა. არძაშ უკაბეტაშ კოკ რე ბუგენვილი, ნამუთ თაშნეშე იკათუანს კოკ ბუკას დო შხვადოშხვა უმოს მორჩილ კოკეფს, კილინაილაუშამო.

გეოგრაფიულო დო ეკოლოგიურო კოკეფ ორხველჷნა სოლომონიშ არქიპელაგის, მარა იდვალაუფჷნა პაპუა-ახალ გვინეაშ აკოდგინალუას. ავტონომიურ რეგიონს ონიერ გაულა უღჷნა სეპარატისტეფს.

## ეტიმოლოგია
კოკის ჯოხოქ გიადჷ ფრანგ მეშარეშ, პირველ ფრანგულ დიხაუჩაშ მუკი-მუკ მუკმალუ ექსპედიციაშ მადუდეშ ლუი ანტუან დე ბუგენვილიშ (1729—1811) პატიოცემელო.

## სქოლიო

კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეაშ პროვინციეფი
კატეგორია:ავტონომიური რეგიონეფი
კატეგორია:მელანეზიაშ გეოგრაფია
კატეგორია:სეპარატიზმი პაპუა-ახალი გვინეას
კატეგორია:სოლომონიშ არქიპელაგი
კატეგორია:მერზიებული ქიანეფი
პიტკერნიშ კოკეფი

**პიტკერნიშ კოკეფი** , ოფიციალურ ჯოხოდვალა **პიტკერნიშ ბუნაშ კოკეფი** () — ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენ ტერიტორია (ჸოფირ ბრიტანეთიშ კოლონია), ნამუეფჷთ იდვალუაფჷნა რჩქალ ოკიანეშ ბჟადალშე დო მუზმარენ ოშობათ კილომეტრით რე მოჩილათერ კონტინენტის. ბჟადალშე უხურგანს საფრანგეთიშ პოლინეზია. პიტკერნიშ კოკეფს მიოგორჷ ფილიპ კარტერეტქ 1767 წანაშ 2 კვირკვეს.

## კომენტარეფი


კატეგორია:კაბეტი ბრიტანეთიშ ზუღაშმელენი ტერიტორიეფი
კატეგორია:ოკიანეთიშ ქიანეფი
კატეგორია:ქიანეფი ანბანიშ მეჯინათ
კუკიშ კოკეფი

**კუკიშ კოკეფი**(; ) — კოკ სახენწჷფო პოლინეზიას, ოკიანეთიშ ნორთის, რჩქალ ოკიანეშ ობჟათეშე. აკმოდირთუ 15 კოკშე, ნამუშ ედომუშამ ფართობ რე 236.7კმ2. კუკიშ კოკეფიშ ექსკლუზიურ ეკონომიკურ ზონაშა (EEZ) მიშმურს 1,960,027კმ2. ნანანოღა რე ავარუა, ნამუთ იდვალუაფუ თარ კოკ რაროტონგას.

კუკიშ კოკეფი დუდგამაგე რე ახალ ზელანდიაწკჷმა დუდიშულ ასოციაციათ. XXI ოშწანურაშ დაჭყაფუშე, კუკიშ კოკეფი მანჯენს მუშ დუდიშულ გალენურ დო ოურდუმე პოლიტიკას, თაშნეშე უღჷ დორხველ საბაჷო წესეფი. მუჭოთ რჩქალ ოკინაეშ კოკეფიშ ფორუმიშ მაკათურ ქიანეფსჷნ, კუკიშ კოკეფსჷთ ვა ჸუნს ოურდუმე აკოანჯარაფილ ნძალეფი, მარა კუკიშ კოკეფიშ პოლიციას უღჷ Guardian-იშ კლასიშ საპარტულო ხვამარდეფი, CIPPB Te Kukupa II, ნამუთ ავსტრალიაქ გინოჩჷ კოკეფიშ ტერიტორიულ წყარეფიშ პატრულირებაშო. ეკონია ვითწანურეფიშ განწეხანს, კუკიშ კოკეფქ ხოლო უმოს დუდგამაგელ დო ზოხორინელ გალენურ პოლიტიკას მანჯენს, აიწორო კუკიშ კოკეფიშ მენმოღალე ჰენრი პუნა, 2021 -2024 წანეფს რჩქალ ოკიანეშ კოკეფიშ ფორუმიშ გენერალურ  მელამოსეშ პოსტის იკენდჷ. კუკიშ კოკალეფიშ უმენტაშობას უღჷ ახალ ზელანდიაშ მენმოღალობა, თაშნეშე კუკიშ კოკეფიშ მენმოღალეშ სტატუსი, ნამუთ ვეგჷნმიაჩამუ ახალ ზელანდიაშ შხვა მენმოღალეეფს. 1980 წანაშე, კუკიშ კოკეფი, კინოხ ჩინებულ ობჟათე რჩქალ ოკიანეშ კომისიაშ დო ასეშო ჯოხოდვალირ რჩქალ ოკიანეშ ჯარალუაშ აქტიურ მაკათურ რე.

კუკიშ კოკეფიშ თარ დოხორელ პუნქტეფი რაროტონგას რე (10,863 ადამიერი, 2021 წანა), თაშნეშე თაქ იდვალუაფუ რაროტონგაშ ერეფოშქაშე აეროპორტი, ნამუთ ქიანაშ თარ ერეფოშქაშე ფარდიკარ რე. 2021 წანაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, მახორობაშ ართამ მუდანობა 14 987 ადამიერს აკმადგინანდჷ. ახალ ზელანდიას დო ავსტრალიას თაშნეშე ოხორანა კუკიშ კოკეფიშ მახორუეფიშ კაბეტ მუდანობა: 2018 წანაშ ახალ ზელანდიაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, 80 532 ადამიერქ მუნეფიშ დუდ კუკიშ კოკეფიშ მახორუეფო ვარ-და კუკიშ კოკეფიშ გოჭყაფაშ მოღვენო ჯოხოგიდვეს. ავსტრალიაშ მახორობაშ უახალაშ ეჭარუაშ მუნაჩემეფით, ავსტრალიას კუკიშ კოკეფიშ 28 000 ჯინჯარ ოხორანს, ნამუეფშე ბრელს ავსტრალიაშ მენმოღალობა უღჷ. 2018 წანას კოკეფს 168 000-შე უმოს ვიზიტორიშ მუდანობათ, ტურიზმი ქიანაშ თარ ინდუსტრია დო ეკონომიკაშ დუდ ელემენტ რე, ნამუთ ოფშორულ საბანკო საქვარუას, მირგატიშ მოპალუას, ზუღაშ პროდუქტეფიშ დო ხილიშ ექსპორტის უწორუანს.

## სქოლიო


კატეგორია:ასოცირებულ სახენწჷფოეფი
კატეგორია:პოლინეზიურ სახენწჷფოეფი
კატეგორია:კოკ სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ახალ ზელანდიაშ ომაფე
უოლისი დო ფუტუნა

**უოლისი დო ფუტუნა**, ოფიციალურ ჯოხოდვალა **უოლისი დო ფუტუნაშ კოკეფიშ ტერიტორია** ( ვარ-და **, უოლისურ დო ფუტუნურ ნინეფშა: *ʻUvea mo Futuna*) — საფრანგეთიშ კოკ ჯარალუა რჩქალ ოკიანეშ ობჟათეშე, იდვალაუფუ ტუვალუშ ოორუე-ბჟეიოლიშ, ფიჯიშ ოორუე-ბჟაეიოლიშ, ტონგაშ ოორუე-ბჟადალიშ, სამოაშ ბჟადალიშ დო ტოკელაუშ ობჟათე ბჟადალიშ ოშქაშეთ.

მატა-უტუ რე ნანანოღა დო უკაბეტაშ ნოღა. უოლისი დო ფუტუნა ევროპაშ რსხუწკჷმა ასოცირებულ რე, მუჭოთ ზუღაშმელენ ქიანა დო ტერიტორია (OCT). ტერიტორიაშ ფართობ რე 142.42 კმ². 2023 წანაშ ეჭარუაშ (კვირკვე) მუნაჩემეფით, ტერიტორიაშ მახორობა 11 151 ადამიერს აკმადგინანდჷ (დერკჷ 2003 წანაშ ეჭარუაშ, 14 944 ადამიერწკჷმა ელაზჷმაფათ). ტერიტორია აკმოდირთუ სუმ თარ ვულკანურ ტროპიკულ კოკშე დო მუზმარენ მორჩილ კოკიაშე. ტერიტორია ირთუ კოკეფიშ ჟირ ბუნათ, ნამუეფჷთ ართიანშე დოხოლაფირო 260 კმ-შ (160 მილი) მოჩილათას იდვალუაფჷნა: ოორუე-ბჟაეიოლშე იდვალუაფუ უოლისიშ კოკეფი (თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ უვეა) დო ობჟათე-ბჟადალშე იდვალაუფუ ქაშ კოკეფი (თაშნეშე ჩინებული მუჭოთ ფუტუნაშ კოკეფი), თინეფს შქას ფუტუნაშ კოკეფი დო თარო უდუხორუ კოკი ალოფი.

2003 წანაშ 28 მელახშე, უოლისი დო ფუტუნა რე საფრანგეთიშ ზუღაშმელენ ჯარალუა ( ვარ-და ). 1961-2003 წანეფს თის უღუდჷ საფრანგეთიშ ზურაშმელენ ტერიტორიაშ ( ვარ-და ) სტატუსი. კოკეფიშ ოფიციალურ ჯოხოდვალა სტატუსიშ თირუაწკჷმა ართო ვათირე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*Official website of the French Administrateur supérieur de Wallis-et-Futuna  (ფრანგ.)
*''Wallis-et-Futuna La 1ère'' – Online news
*GigaCatholic
*Map of Wallis and Futuna, with district boundaries 
*Information about Wallis and Futuna (ფრანგ.)

## სქოლიო


კატეგორია:დოჸუნელ ტერიტორიეფი პოლინეზიას
კატეგორია:საფრანგეთიშ ზუღაშმელენ ჯარალუეფი
ბრილიანტი ფლორენციალი

მინი|250პქ|ბრილიანტიშ ანგი
**ფლორენციალი** (კჷნე „ტოსკანაშ კაბეტ ჰერცოგი“ დო „ავსტრიაშ ჸვინთელ ბრილიანტი“) — ევროპულ ისტორიაშ უკაბეტაშ ბრილიანტი. ოშწანურაშ უმოს ხანით დინაფილო იკოროცხუდჷ, სოიშახ 2025 წანაშ გერგობათუთას თიშ ორენს ვიმიოგორჷ კარლ ჰაბსბურგ-ლოთარინგალქჷნ. თინა რე ჸვინთელ გინმიწვანუანსფერ ალმასი. წონა — 137,45 კარატი.

ბრილიანტ პირველო ეჭარუა ჟან ბატისტ ტავერნიექ, ნამუქჷთ 1657 წანას ძირჷ თინა ფლორენციას მედიჩეფიშ ანჯოჩუაშეს. მედიჩეფიშ უკულ  ჰაბსბურგეფიშ დორხხველუას რდჷ. თინეფიშ გითოხუაფაშ უკულ ქუაქ მედინჷ დო ორჩანიეთ ამერიკაშა რე გინოღალირჷ, სოდე მუზმარენ ნორთო გოტახეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

## სქოლიო

კატეგორია:ალმასეფი
საფრანგეთიშ პოლინეზია

**საფრანგეთიშ პოლინეზია** (; ) — საფრანგეთიშ კოკ ზუღაშმელენ ჯარალუა დო თიშ აკა ზუღაშმელენ ქიანა. აკმოდირთუ 121 გეოგრაფიულო ართიანშე ჩათხინაფილ კოკშე დო ატოლშე, ნამუეფჷთ რჩქალ ოკიანეშ ობჟათეშე გჷნოზინდილ რენა 2000 კილომეტრის. საფრანგეთიშ პოლინეზია ევროპაშ რსხუწკჷმა მუჭოთ, ზუღაშმელენ ქიანა დო ტერიტორია (OCT). საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ ფართობ რე 3,521კმ2, მახორობა — 282,596 ადამიერი (2025 წანაშ ეკენიაშ მუნაჩემეფით), ნამუეფშე 205,000 ოხორანს ჯარალუაშ კოკეფს დო დოსქილადირ ოხორანს — არქიპელაგიშ შხვა ნორთის.

საფრანგეთიშ პოლინეზია დორთილ რე ხუთ კოკურ ბუნათ: ავსტრალიშ კოკეფი; გამბიეშ კოკეფი; მარკიზიშ კოკეფი; ჯარალუაშ კოეკფი (ლივარდიშ დო უინუარდიშ კოკეფიშამო) დო ტუამოტუშ კოკეფი. ტერიტორიაშ 121 კოკშე დო ატოლშე, 2017 წანაშ ეჭარუათ, დოხორელ რე ხვალე 75 კოკი. ტაიტი, ნამუთ ჯარალაუშ კოკეფიშ ბუნას იდვალუაფჷნ, არძაშე დოხორელ კოკ რე, სოდე საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ მახორობაშ 69% ოხორანს . პაპეეტე, ნამუთ კოკ ტაიტის იდვალაუფჷნ, საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ ნანანოღა რე. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და კოკ კლიპერტონ საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ უგურთუ ნორთჷ ვარდჷნ, 2007  წანაშახ საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ გამაგალაშ გიმე რდჷ.

კაბეტ პოლინეზიურ მიგრაციაშე ოშობათ წანაშ უკულ, ევროპალ მარკვიალეფქ რეგიონშა შარალუა დიჭყეს დო ანდაშა ძირეს საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ კოკეფი. თაშნეშე ოსურუდეს ვაჭარეფ და ვერშაპეფშა ჯინორ ნიშეფჷთ. 1842 წანას, ფრანგეფქ კოკ გეჭოფეს დო ფრანგულ პროტექტორატ გაჭყეს, ნამუსჷთ ჯოხოთ გიოდვეს ** (EFO) (ოკიანეთიშ ფრანგულ ხორუეფი/გჷნაჭყეფი).

1946 წანას, საფრანგეთიშ მაანთხა რესპუბლიკაშ კონსტიტუციაშ მეჯინათ, EFO-ქ ზუღაშმელენ ტერიტორიათ გჷნირთუ დო პოლინეზიარეფს მენმოღალობაშ მეღებაშ რზათ ხონარიშ მეჩამაშ ნებაქ მიაჩეს. 1957 წანას, ტერიტორიას ჯოხოქ დათირჷ დო საფრანგეთიშ პოლინეზია გიადჷ. 1983 წანას რეგიონულ წუმოძინაშ ორგანიზაციაშ, რჩქალ ოკიანეშ ჯარალუაშ მაკათურო გჷნირთუ. 2003 წანაშ 28 მელახშე, საფრანგეთიშ პოლინეზიაქ საფრანგეთიშ რესპუბლიკაშ ზუღაშმელენ ჯარალუათ გჷნირთუ 74-ა ბირგულიშ კონსტიტუციურ გინოჯინაშ ომანგეთ, მოგვიანეთ, 2004 წანაშ 27 ფურთუთაშ 2004-192 კანონით, მიპალჷ ადმინისტრაციულ ავტონომია, ნამუშ ჟირ სიმბოლურ შან რე საფრანგეთიშ პოლინეზიაშ პრეზიდენტიშ ტიტულ და თიშ გეძინეთ ეშანუა, მუჭოთ ზუღაშმელენ ქიანა.

## კომენტარეფი


## რესურსეფი ინტერნეტის

; სათარობო ვებ-რესურსეფი
* High Commission of the Republic in French Polynesia 
* Presidency of French Polynesia
* Assembly of French Polynesia
* Legal publication service in French Polynesia 
* Administrative Subdivisions of French Polynesia
* 
; ართამ ინფორმაცია
*  Encyclopédie collaborative du patrimoine culturel et naturel polynésien
* French Polynesia . *[[The World Factbook]]*. Central Intelligence Agency.
*French Polynesia at *UCB Libraries GovPubs*
*

; ოშარალე ვებ-რესურსეფი
* Official Tourism Website

## სქოლიო


კატეგორია:დოჸუნელი ტერიტორიეფი პოლინეზიას
კატეგორია:დოჸუნელი ტერიტორიეფი ოკიანეთის
კატეგორია:ევროპული კოლონიზაცია ოკიანეთის
კატეგორია:კოკი სახენწჷფოეფი
კატეგორია:საფრანგეტიშ ზუღაშმელენი ჯარალუეფი
ელ ფენინგი

**მერი ელ ფენინგი** (; დ. 9 პირელი, 1998, კონიერსი, ჯორჯია, ააშ)  — ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 1998
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
დონალდ რამსფელდი

**დონალდ ჰენრი რამსფელდი** (ინგლ. Donald Henry Rumsfeld, დ. 9 კვირკვე, 1932 — ღ. 29 მანგი, 2021) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, ბიზნესმენი, ოურდუმე მოღალე, ააშ-იშ დუდთხილუაშ მელამოსე 1975-1977 დო 2001-2006 წანეფს. თის თაშნეშე, შხვადოშხვა ბორჯის უკებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი: 1963-1969 წანეფს რდჷ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათური ილინოისიშ შტატიშე, 1969-1973 წანეფს პრეზიდენტიშ ელმაჩამალი, 1973-1974 წანეფს ააშ-იშ ელჩი ნატოშ ქიანეფს, 1974-1975 წანეფს ჩე ჸუდეშ შტაბიშ უნჩაში.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიზნესმენეფი
კატეგორია:ამერიკალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ააშ-იშ დუდთხილუაშ მელამოსეეფი
პედრო პასკალი

**ხოსე პედრო ბალმასედა პასკალი** (; დ. 2 პირელი, 1975, სანტიაგო, ჩილე)  — ჩილეშ დო ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 1975
კატეგორია:ჩილეშ არტისტეფი
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
ჯეიმს უოტსონი

**ჯეიმს დიუი უოტსონი** (ინგლ. James Dewey Watson, დ. 6 პირელი, 1928 — ღ. 6 გერგობათუთა, 2025) — ამერიკალ მოლეკულურ ბიოლოგ, გენეტიკოს დო ზოოლოგი. 1953 წანას, უოტსონქ დო ფრენსის კრიკიქ ჟურნალი *[[Nature (ჟურნალი)|Nature]]*-ს გჷმაბჟინეს ომენცარე სტატია დნბ-შ მოლეკულაშ ჟირულ სპირალურ სტრუქტურაშ გეშა. თინეფიშ ათე რკვიება გერსხილ რდჷ როზალინდ ფრანკლინიშ დო რეიმონდ გოსლინგიშ იდეეფს. 1962 წანას, უოტსონს, კრიკის დო მორის უილკინსის გინოჩეს ნობელიშ პრემია ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის, ნუკლეინიშ ბჟეშ მოლეკულურ სტრუქტურაშ დო შურდგჷმილ ორგანიზმეფს ინფორმაციაშ გინოჩამაშ ფუნქციაშ მენცარულ რკვიებაშ გეშა.

ჯეიმს უოტსონი გურაფულენდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1947 წანას. ოდოქტორე დისერტაცია თხილჷ 1950 წანას ინდიანაშ უნივერსიტეტის. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კემბრიჯიშ უნივერსიტეტიშ კავენდიშიშ ლაბორატორიას, სოდეთ გეჩინებაფუ მუშ მუმალ კოლეგა ფრენსის კრიკი. 1956-1976 წანეფს უოტსონი მუშენდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტიშ ბიოლოგიაშ დეპარტამენტის, სოდე უმოსო მოღალენდჷ მოლეკულური ბიოლოგიაშ დარგის. 1968 წანაშე, უკინებუდჷ კოლდ-სპრინგ-ჰარბორიშ ლაბორატორიაშ დირექტორიშ პოსტი. ჯეიმს უოტსონი რდჷ ავტორ შხვადოშხვა შანულამი ომენცარე-პოპულარულ კჷრიბეფიშ: *"გენიშ მოლეკულურ ბიოლოგია"* (1965) დო *"ჟირულ სპირალი"* (1968), ნამუეფქჷთ ბესტსელერეფო გინირთჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* უოტსონი nobelprize.org-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მოლეკულური ბიოლოგეფი
კატეგორია:ამერიკალი გენეტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ზოოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ფიზიოლოგიაშ დო მედიცინაშ დარგის
იონ ანტონესკუ

**იონ ანტონესკუ** (რუმ. Ion Antonescu, დ. 14 მანგი [ჯვ.სტ. 2 მანგი], 1882 — ღ. 1 მანგი, 1946) — რუმინალი ოურდუმე მოღალე, მარშალი, პოლიტიკოსი, რუმინეთიშ კონდუკეტორი (ფიურერიშ დო დუჩეშ ანალოგი) დო პრემიერ-მინისტრი 1940-1944 წანეფს.

ნინალენდჷ რუმინეთიშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს დო მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას. მუჭოთ ანტისემიტი ანტონესკუ იზიარენდჷ ულტრა-მემარძგვანეეფიშ დო ფაშისტური პოლიტიკური იდეეფს. შხვადოშხვა ბორჯის უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი. რდჷ ოურდუმე ატაშე საფრანგეთის, რუმინეთიშ არმიაშ გენერალური შტაბიშ უნჩაში, დუდთხილუაშ მინისტრი. 1930-იან წანეფს მუში პოლიტიკური იდეეფიშ გეშა ფშხირას უღუდჷ კონფლიქტური ურთიართალა რუმინეთიშ მაფა კაროლ II-წკჷმა. ართი პერიოდის ანტონესკუ ჭოფილ ხოლო რდჷ. ანტონესკუქ შანულამი პოპულარობა მიპალუ 1940-იან წანეფიშ პოლიტიკური კრიზისიშ მიმალობას. 1940-1941 წანეფს თინა დუდენდჷ ნაციონალურ-ლეგიონური ხეშულობას, ნამუთ იხასიათებუდჷ ტოტალიტარიზმით, ანტიკომუნიზმით დო ულტრა-ნაციონალიზმით. ნაციონალურ-ლეგიონური ხეშულობა ალიანსის რდჷ რევოლუციურ-რელიგიურ-ფაშისტური იდეოლოგიაშ რკინაშ გვარდიაწკჷმა, ნამუშ ლიდერი ჰორია სიმა რდჷ. 1941 წანაშ რკინაშ გვარდიაშ მაკათურეფიშ არყებაშ მარცხიშ უკულ, ანტონესკუქ მუში პოზიციეფი განძალიერჷ. პრემიერ-მინისტრობაშ მოხ, თიქ ქიდეკინჷ გალენური საქვარეფიშ მინისტრიშ დო დუდთხილუაშ მინისტრიშ პოსტეფი. ანტონესკუშ მართუალაშ მიმალობას, რუმინეთიქ დეხოლჷ ნაცისტური გერმანიას დო ხუჯი დუკინჷ ოპერაცია ბარბაროსას. რუმინეთიქ დირთინუ ბესარაბია დო ოორუე ბუკოვინა. ანტონესკუქ გინირთჷ რუმინეთიშ მარშალო. 

ანტონესკუქ გაჭყჷ დიქტატორული დო ტოტალიტარული ხეშულობა. თინა კონწარო თხოზუდჷ ურიეფს, უკრაინალეფს, ჩაჩანეფს. 1944 წანას მორსხუეეფქ წიმიჭყეს რუმინეთიშ ოჰეერე ბომბუა. შედეგო, ანტონესკუქ გინოჭყვიდჷ მორსხუეეფიწჷმა ოთინჩალე მორაგადაფეფიშ დოჭყაფა. 1944 წანაშ 23 მარაშინათუთას, მაფა მიჰაი I-ქ მანწყუ პუტჩი ანტონესკუშ ხეშულობაშ მეხჷ. ანტონესკუ ქუდახუეს, ოჭოფეს დო უკულ გასამართეს, ქეკადვეს  ლჷმაშ დანაშურეფი დო ღურაშ განჩინება გეგშუღეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1882
კატეგორია:ნაღურა 1946
კატეგორია:რუმინალეფი
კატეგორია:რუმინალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:რუმინალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:რუმინეთიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:რუმინეთიშ დიქტატორეფი
კაროლ II

**კაროლ II** (რუმ. Carol al II-lea; დ. 15 გჷმათუთა [ჯვ.სტ. 3 გჷმათუთა], 1893 — ღ. 4 პირელი, 1953) — რუმინეთიშ მაფა 1930-1940 წანეფს, ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი.

კატეგორია:დუნაბადი 1893
კატეგორია:ნაღურა 1953
კატეგორია:რუმინალეფი
კატეგორია:რუმინეთიშ მაფეფი
ოსვალდ მოსლი

**სერ ოსვალდ ერნალდ მოსლი, მა-6 ბარონეტი** (ინგლ. Sir Oswald Ernald Mosley, 6th Baronet; დ. 16 გერგობათუთა, 1896 — ღ. 3 ქირსეთუთა, 1980) — ბრიტანალი პოლიტიკოსი. შანულამი პოპულარობა მიპალუ 1920-1930-იან წანეფს. მოსლი რდჷ პარლამენტიშ მაკათური 1918-1924 დო 1926-1931 წანეფს. დუდშე წჷმარინუანდჷ კონსერვატიული პარტიას დო უკულ ლეიბორისტული პარტიას.

ოსვალდ მოსლიქ, 1932 წანას დარსხუ ფაშისტეფიშ ბრიტანული რსხუ (ფბრ), ნამუთ ანტისემიტური იდეოლოგიათ იხასიათებუდჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას მოსლი ოჭოფეს, მარა მალას გადუდიშალეს. ბრიტანეთიშ თარობაქ ფბრ ვალეგალურო გეგმაცხადჷ. მოსლიქ პოლიტიკური შანულობა მიოდინუ დო 1950-იან წანეფიშე ურცხოეთის (საფრანგეთი, ირლანდია) ცხოვრენდჷ. უკულიანი პერიოდის, მოსლი ადვოკატირენდჷ პანევროპული ნაციონალიზმის დო ევროპული ნაციაშ იდეოლოგიას. რდჷ ავტორი შხვადოშხვა ესეეფიშ დო წინგეფიშ, სოდეთ მუში პოლიტიკური იდეეფს თხილანდჷ. თიში ნაჭარეფიშე ეიოშანალი რე: "*უმოს კაბეტი ბრიტანეთი*" (1932) დო "*ალტერნატივა*" (1947). თიში ავტობიოგრაფიული ხასიათიშ ნახანდიქ *"ჩქიმი რინა"* გიშართჷ 1968 წანას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1896
კატეგორია:ნაღურა 1980
კატეგორია:ბრიტანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ფაშისტი ბრიტანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ანტისემიტი პოლიტიკოსეფი
ალბერტ შპეერი

**ბერტოლდ კონრად ჰერმან ალბერტ შპეერი** (გერმ. Berthold Konrad Hermann Albert Speer; დ. 19 მელახი, 1905 — ღ. 1 ეკენია, 1981) — გერმანალი არქიტექტორი, აკოანჯარაფაშ დო ოლჷმე მოხაზირაფაშ რაიხმინისტრი 1942-1945 წანეფს. რდჷ ადოლფ ჰიტლერიშ მაჸალე დო მოხუჯე. გასამართეს ნიურნბერგიშ პროცესის დო ეჩი წანათ ჯიხას ქუდახუნეს.

გურაფულენდჷ კარლსრუეს, მიუნხენს დო ბერლინს. 1927 წანას მიპალუ არქიტექტორიშ ლიცენზია დო თე სპეციალობათ მუშენდჷ. 1931 წანას ქაკათჷ ნაცისტური პარტიას დო მალას ადოლფ ჰიტლერიშ ართ-ართ სანდო მოხუჯეთ გინირთჷ. ჰიტლერიშ ზოჯალათ, შპეერქ ეიოგჷ რაიხსკანცელარია დო ცეპელინფელდიშ სტადიონი ნიურნბერგის, სოდეთ პარტიაშ დემონსტრაციეფი იტარებუაფუდჷ. 1942 წანას ჰიტლერქ შპეერი ქუდარინუ აკოანჯარაფაშ დო ოლჷმე მოხაზირაფაშ რაიხმინისტრო. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას შპეერიშ სამინისტრო დოლმახორეეფიშ ხანდას აქტიურო ირინუანდჷ. შპეერიშ დუდალათ შანულამო გედიდჷ ოლჷმე პროდუქტეფიშ დო ანჯარეფიშ წარმებაქ, ნამუსჷთ "აკოანჯარაფაშ სასწაულს" უძახუდეს. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ, შპეერი ოჭოფეს, გასამართეს, ქეკადვეს ლჷმაშ დანაშურეფი დო გეგშუღეს ეჩი წანათ ჯიხას დოხუნაშ განჩინება. შპეერი ჯიხაშე 1966 წანას გადუდიშულეს. ალბერტ შპეერი რე ავტორი ავტობიოგრაფიული ნახანდეფიშ: "მასუმა რაიხიშ დინახალე" (1969), "შპანდაუ: ნაფულა დღარეფი" (1975), "ინფილტრაცია" (1981), ნამუეფქჷთ შანულამი პოპულარობა მიპალუ დო ბესტსელერეფო გინირთჷ. შპეერი ანტკიცენდჷ ნამდა ჰოლოკოსტიშ გეშა მუთუნ ვაუჩქჷდჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1905
კატეგორია:ნაღურა 1981
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი არქიტექტორეფი
ერიხ რედერი

**ერიხ იოჰან ალბერტ რედერი** (გერმ. Erich Johann Albert Raeder; დ. 24 პირელი, 1876 — ღ. 6 გერგობათუთა, 1960) — გერმანალი ოურდუმე მოღალე, გროსადმირალი, ვაიმარიშ რესპუბლიკაშ დო მასუმა რაიხიშ ოზუღე ნძალეფიშ თარსარდალი. 1943 წანას რედერქ გეგნოდირთჷ დო თინა დუთირუ კარლ დენიციქ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმათ თებაშ უკულ, ნიურნბერგიშ პროცესის რედერი გასამართეს, ქეკადვეს შხვადოშხვა დანაშურეფი დო ჯიხას ქუდახუნეს. რედერი ჯიხაშე 1955 წანას გადუდიშულეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1876
კატეგორია:ნაღურა 1960
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ოზუღე ნძალეფიშ თარსარდალეფი
ფერდინანდ I (რუმინეთი)

**ფერდინანდ I** (რუმ. Ferdinand I, დ. 24 მარაშინათუთა, 1865 — ღ. 20 კვირკვე, 1927) — რუმინეთიშ მაფა 1914-1927 წანეფს, ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი, ლეოპოლდ ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენიშ დო ანტონია პორტუგალიარიშ მაჟირა ქომოლსქუა.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედიური ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1865
კატეგორია:ნაღურა 1927
კატეგორია:რუმინალეფი
კატეგორია:რუმინეთიშ მაფეფი
პაულ შერერი

**პაულ ჰერმან შერერი** (გერმ. Paul Hermann Scherrer, დ. 3 ფურთუთა, 1890 — ღ. 25 ეკენია, 1969) — შვეიცარიალი ფიზიკოსი. შერერიქ, პეტერ დებაიწკჷმა ართო მიშეღჷ კაბეტი თია რენტგენული დიფრაქციაშ ანალიზიშ მეთოდიშ გოვითარაფაშა. დებაი-შერერიშ მეთოდი ფართას გიმირინუაფჷ ჸეთი მასალეფიშ იდენტიფიკაციაშო, ნამუეფით დიდი დო რსულჸოფილი კრისტალეფს ეფას ვამწჷმოქიმინუნა.

პაულ შერერი გურაფულენდჷ შვეიცარიაშ ფედერალური პოლიტექნიკუმს (ციურიხიშ ფედერალური ტექნოლოგიეფიშ ინსტიტუტი). უკულ გურაფა გაგინძორჷ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. თიში ოდოქტორე დისერტაციაშ თემა რდჷ ფარადეიშ ეფექტი წყარბადიშ მოლეკულეფს. 1916 წანას შერერიქ გეჩინებაფუ პეტერ დებაი, ნამუწკჷმა ართო თიქ აკიმუშუ კრისტალეფიშ სტრუქტურული ანალიზიშ მეთოდი რენტგენიშ გჷმოჩხორიაფაშ გჷმორინაფათ. შერერი რდჷ ციურიხიშ უნივერსიტეტიშ ფიზიკაშ პროფესორი 1916-1960 წანეფს დო ფიზიკაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი 1920-1960 წანეფს. 1946 წანას, შერერი ქუდარინეს შვეიცარიაშ ბირთვული ენერგიაშ კომისიაშ პრეზიდენტო. პაულ შერერიშ ჯოხონობაშ რე მიარედისციპლინური რკვიებეფიშ ცენტრი, ნამუქჷთ დირსხუ 1988 წანას ფედერალური რეაქტორული რკვიებეფიშ ცენტრიშ (დირსხუ 1960 წანას) დო შვეიცარიაშ ბირთვული ფიზიკაშ ინსტიტუტიშ (1968) გოართოიანაფაშ შედეგო.

## ქოძირით თაშნეშე
* პაულ შერერიშ ინსტიტუტი

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:შვეიცარიალეფი
კატეგორია:შვეიცარიალი ფიზიკოსეფი
მიჰაი I

**მიჰაი I** (რუმ. Mihai I; დ. 25 გჷმათუთა, 1921 — ღ. 5 ქირსეთუთა, 2017) — რუმინეთიშ ეკონია მაფა, ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენეფიშ დინასტიაშ წჷმმარინაფალი, კაროლ II-შ დო ელენეშ სქუა. მიჰაი I-ს ომაფე ხვისტა ჟირშა უკინებუდჷ. მაართაშა 1927-1930 წანეფს დო მაჟირაშა 1940-1947 წანეფს. 1944 წანას მიჰაი I-ქ ხუჯი დუკინჷ მორსხუეეფს დო ლჷმა გეგმუცხადჷ ნაცისტური გერმანიას. სუმი წანაშ უკულ, რუმინეთიშ კომუნისტური ხეშულობაქ აძვილჷ მიჰაი I ხვისტაშე გეგნურინუდუკონჷ. თინა შვეიცარიაშა გეგნახორეს დო რუმინეთიშა დორთაშ ნება ვემეჩეს. მონარქიქ რუმინეთიშ მენოღალობა ხვალე 1997 წანას დირთინუ.

## ქოძირით თაშნეშე
* რუმინეთიშ მაფეფიშ ერკებული
* რუმინეთიშ ომაფე

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1921
კატეგორია:ნაღურა 2017
კატეგორია:რუმინალეფი
კატეგორია:რუმინეთიშ მაფეფი
იტო ჰირობუმი

მაფასქირი **იტო ჰირობუმი** (იაპ. 伊藤 博文, დ. 16 გჷმათუთა, 1841 — ღ. 26 გჷმათუთა, 1909) — იაპონარი სახენწჷფო მოღალე, იაპონიაშ პრემიერ-მინისტრი 1885-1888, 1892-1896, 1898 დო 1900-1901 წანეფს.

## ქოძირით თაშნეშე
* იაპონიაშ პრემიერ-მინისტრი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:იაპონარეფი
კატეგორია:იაპონარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:იაპონიაშ პრემიერ-მინისტრეფი
რობერტ მაკნამარა

**რობერტ სტრეინჯ მაკნამარა** (ინგლ. Robert Strange McNamara; დ. 9 მანგი, 1916 — ღ. 6 კვირკვე, 2009) — ამერიკალი ბიზნესმენი დო პოლიტიკოსი, ააშ-იშ დუდთხილუაშ მელამოსე 1961-1968 წანეფს, ჯონ კენედიშ დო ლინდონ ჯონსონიშ ადმინისტრაციეფს. რდჷ ვიეტნამიშ ლჷმაშ იდეოლოგი.

მაკნამარა გურაფულენდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის დო ჰარვარდიშ ბიზნესიშ სკოლას. ნინალენდჷ ააშ-იშ არმიაშ ოჰეერე ნძალეფს მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას. ლჷმაშ თებაშ უკულ, მუშენდჷ ფორდიშ კომპანიას. ბორჯიშ კუნტა პერიოდიშ გოძვენას, მაკნამარას უკინებუდჷ ფორდიშ პრეზიდენტიშ პოსტი. უკულ, პრეზიდენტი ჯონ კენედიქ მაკნამარა ქუდარინუ დუდთხილუაშ მელამოსეთ. ჸათე პოსტი თის ლინდონ ჯონსონიშ ადმინისტრაციას ხოლო უკებუდჷ. 1968 წანას მაკნამარაქ გეგნოდირთჷ. 1968-1981 წანეფს მოღალენდჷ მოსოფელიშ ბანკიშ პრეზიდენტო.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ბიზნესმენეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ დუდთხილუაშ მელამოსეეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ ბანკიშ პრეზიდენტეფი
ნატალია დაიერი

**ნატალი დანიელ დაიერი** (; დ. 13 ღურთუთა, 1995, ნეშვილი, ტენესი, ააშ) — ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 1995
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
სეიდი სინკი

**სეიდი ელიზაბეტ სინკი** (; დ. 16 პირელი, 2002, ბრენჰემი, ტეხასი, ააშ)  — ამერიკალი არტისტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:დუნაბადი 2002
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
მაია ჰოუკი

**მაია რეი თურმან ჰოუკი** (; დ. 8 კვირკვე 1998,  ნიუ-იორკი, ნიუ-იორკი, ააშ) — ამერიკალი არტისტი დო მობირე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*
*
*

კატეგორია:ამერიკალი მობირეეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1998
კატეგორია:ამერიკალი არტისტეფი
მუცუჰიტო

**მუცუჰიტო** (იაპ. 明治天皇, დ. 3 გერგობათუთა, 1852 — ღ. 29 კვირკვე, 1912) — იაპონიაშ იმპერატორი 1867-1912 წანეფს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:იაპონარეფი
კატეგორია:იაპონიაშ იმპერატორეფი
ვასილი ლეონტიევი

**ვასილი ვასილიშ სქი ლეონტიევი** (რუს. Василий Васильевич Леонтьев; დ. 5 მარაშინათუთა, 1905 — ღ. 5 ფურთუთა, 1999) — რუსი დო ამერიკალი ეკონომისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის 1973 წანას.

გურაფულენდჷ ლენინგრადიშ დო ბერლინიშ უნივერსიტეტეფს. 1931 წანას ოცხოვრებშა ამერიკაშა გეგნორთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის. 1948-1975 წანეფს რდჷ ჰარვარდიშ ეკონომიკური რკვიებეფიშ ცენტრიშ დირექტორი. 1975 წანაშე ღურაშახ - რდჷ ეკონომიკაშ პროფესორი ნიუ-იორკიშ უნივერსიტეტის. 1978 წანაშე უკებუდჷ უნივერსიტეტიშ ეკონომიკური ანალიზიშ ინსტიტუტიშ დირექტორიშ პოსტი. ნობელიშ პრემიაშ მოხ, ლეონტიევი რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* ლეონტიევი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ეკონომისტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის
გუნარ მიურდალი

**კარლ გუნარ მიურდალი** (შვედ. Karl Gunnar Myrdal; დ. 6 ქირსეთუთა, 1898 — ღ. 17 მესი, 1987) — შვედი ეკონომისტი დო სოციოლოგი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის 1974 წანას (ფრიდრიხ ჰაიეკიწკჷმა ართო). თიში ალმასქუ რდჷ ალვა მიურდალი, შვედი სოციოლოგი დო დიპლომატი, ნამუქჷთ მიპალუ ნობელიშ პრემია თინჩალაშ დარგის 1982 წანას.

გურაფულენდჷ იურისპრუდენციას სტოკჰოლმიშ უნივერსიტეტის, ნამუთ გათუ 1923 წანას. 1927 წანას თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია ეკონომიკას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ საირქიანო ურთიართობეფიშ ჟენევაშ ინსტიტუტის. 1933-1950 დო 1960-1967 წანეფს რდჷ სტოკჰოლმიშ უნივერსიტეტიშ პოლიტიკური ეკონომიკაშ დო საირქიანო ეკონომიკაშ პროფესორი. 1967 წანაშე რდჷ პროფესორი-ემერიტუსი. გუნარ მიურდალი მერჩქინელი რე საირქიანო ურთიართობეფიშ დო გოვითარაფონი ეკონომიკაშ ართ-ართ უშანულამაში თეორისტო.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* მიურდალი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:შვედეფი
კატეგორია:შვედი ეკონომისტეფი
კატეგორია:შვედი სოციოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:შვედი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის
მეღვინალა

thumb|ჸურზენ გვადელუპეშ ლეხერშე, ენსენადა, თუდოლენ კალიფორნია, მექსიკა

**მეღვინალა** — ღვინიშ წარმება, დოჭყაფილ ხილიშ გიშაგორუაშე, თიშ ალკოჰოლშა გინოფუნა დო ზათ ქვანთიშ ბოთილეფშა გინობუნა. მეღვინალაშ ისტორია ვითოშწანურეფს მოკოროცხუნს. რე ბეჭედუა, ნამუთ უზურენს, ნამჷ-და არძაშე ორდოიან ღვინიშ წარმება საქორთუოს დო ირანს მიშჷ დოხოლაფირო ჯვ. წ. 6000 წანაშე 5000 წანაშახ. მენცარობა, ნამუთ დითმიგურუანს ღვინს დო მეღვინალასჷნ ჯოხო ენოლოგია. მეღვინე შილებე თაშნეშე ჯოხოდას მებინეხეს. ჸურზენის მოჸონაფას მებინეხალა ჯოხო, მოსოფელს რე ანდა ჸურზენიშ გვარობა.

მეღვინალაქ შილებე დირთას ჟირ ზოგად კატეგორიათ: უყარუ ღვინიშ წარმება (კარბონაციაშ უმუშო) დო ცხურცხინა ღვინიშ წარმება (კარბონაციათ - ნატურალურ ვარ-და ინექციური). ჭითა ღვინი, ჩე ღვინი დო ვარდიშფერ ღვინი მეღვინალაშ შხვა თარ კატეგორიეფ რენა. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ღვინიშ უმენტაშობა დითმიდგუმუაფუ ჸურზენშენ, შილებე შხვა ჩანარეფშეთ იკეთინასჷნ. (ქძ. ხილიშ ღვინი.) შხვა მოგვენ ქექე ალკოჰოლურ ოშუმალეფშა (ლუდიშ დო ალკოჰოლურ ოშუმალეფშე გინორთ) მიშმურს თოფურშიშ დო წყარიშ ფუნაშ შედეგო მეღებულ ქვანთი — თოფურწყარი, სიდრი („უშქურიშ სიდრი“) — უშქურიშ წვენიშ ფუნაშ შედეგო, პერრი („სხულიშ სიდრი“) — სხულიშ წვენიშ ფუნაშ შედეგო დო კუმისი — ცხენიშ ფერმენტირებულ ბჟაშე.

## ლიტერატურა
*ბაღათურია ნ., ქართული მეღვინეობა, 2013
**გილაშვილი ნ.,* მეღვინეობა, ნაწ. 1-2, თბ., 1961;
**ლაშხი ა.,* ენოქიმია, თბ., 1970;
**სირბილაძე ა.,* ხარისხოვანი ღვინის დაყენება და მოვლა, თბ., 1964;
**Беридзе Г. И.,* Вина и коньяки Грузии, Тб., 1965;
**Герасимов М. А.,* Технология вина, 3 изд., М., 1964;
**სირბილაძე ა.,* ქსე, ტ. 6, გვ.635-636, თბ., 1983
*''R Jackson (2014) Wine Science (4th Edition). Principles and Applications. Academic Press, ISBN :9780123814685

## სქოლიო

*
დანიელ კანემანი

**დანიელ კანემანი** (ურ. דניאל כהנמן; დ. 5 მელახი, 1934 — ღ. 27 მელახი, 2024) — ისრაელარ-ამერიკალი ფსიქოლოგი. თიქ მიშეღჷ კაბეტი თია ფსიქოლოგიური რკვიებეფიშ ინტეგრაციაშა ეკონომიკური მენცარობას. ჸათეშ გეშათ კანემანქ, 2002 წანას, ვერნონ სმითიწკჷმა ართო მიპალუ ნობელიშ პრემია ეკონომიკაშ დარგის. კანემანი შინელი რე მუჭოთ "რჯებეფიშ ეკონომიკაშ მორდია".

დებადჷ თელ-ავივს, 1934 წანას. გურაფულენდჷ ფსიქოლოგიას იერუსალიმიშ ურიული უნივერსიტეტის დო უკულ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი). გურაფაშ თებაშ უკულ, მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს: იერუსალიმიშ ურიული უნივერსიტეტის (1961-1977), სტენფორდიშ უნივერსიტეტის (1972-1973), ბრიტანეთიშ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის (1978-1986), კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი) (1986-1993) დო პრინსთონიშ უნივერსიტეტის (1993-2004). ნობელიშ პრემიაშ მოხ, რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული ჯილდოეფიშ ლაურეატი დო საირქიანო ომენცარე ჯარალუეფიშ მაკათური.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ურიეფი
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფსიქოლოგეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის
ჯონ ჰიკსი

**ჯონ რიჩარდ ჰიკსი** (ინგლ. John Richard Hicks; დ. 8 პირელი, 1904 — ღ. 20 მესი, 1989) — ინგლისარი ეკონომისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის 1972 წანას. მერჩქინელი რე XX ოშწანურაშ ართ-ართი შანულამი დო გოლინიანი ეკონომისტო.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:ინგლისარეფი
კატეგორია:ინგლისარი ეკონომისტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის
კატეგორია:ინგლისარი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
ჰერბერტ საიმონი

**ჰერბერტ ალექსანდერ საიმონი** (ინგლ. Herbert Alexander Simon; დ. 15 მანგი, 1916 — ღ. 9 ფურთუთა, 2001) — ამერიკალი მენცარი, ნამუთ მოღალენდჷ ინფორმატიკას, ეკონომიკას, პოლიტოლოგიას დო კოგნიტური ფსიქოლოგიას, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის 1978 წანას. გურაფულენდჷ ჩიკაგოშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1943 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ კარნეგი-მელონიშ უნივერსიტეტის. ნობელიშ პრემიაშ მოხ, რდჷ შხვადოშხვა პრესტიჟული ჯილდოეფიშ დო პრემიეფიშ ლაურეატი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* საიმონი Nobelprize.org-ის

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ტიურინგიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
იან შჩეპანიკი

**იან შჩეპანიკი** (; დ. 13 მანგი, 1872 – ღ. 18 პირელი, 1926) — რდჷ პოლონარ გჷმმოგონე, ნამუქჷთ მუზმარენ ოშობათ პატენტი დარეგისტრირჷ დო 50-შე უმოს მეგორაფა აკეთჷ, ნამუეფშე ანდა ასეთ გჷმირინუაფუ, გიშაკერზაფილო კინოინდუსტრიას, თაშნეშე ფოტოგრაფიას დო ტელევიზიას. თიშ კანკალე კონცეფციაქ, მუჭომით რე ტელექტროსკოპი (ელექტროენერგიაშ გჷმორინაფათ ემნახანტიშ დო ხონარიშ დისტანციურო რეპროდუცირებაშ აპარატი) ვარ-და უსადენე ტელეგრაფი, კაბეტ გაულა იღვენუ ტელეკომუნიკაციეფიშ წჷმოძინაშა. თიშა, ანდაჸურენ დო შედეგამ საქვარუეფიშ გეშა, უჯოხოდეს „პოლონარ ედისონ“ დო „გალიციარ გენიოსი“. იან შჩეპანიკიქ ღურჷ ტარნუვს, პოლონეთიშ მაჟირა რესპუბლიკას.

## რესურსეფ ინტერნეტის
*
* შჩეპანიკი კორობა ფილმეფიშ ქრონოლოგიაშ გეშა პირველურ დო მაჟირულ წყუეფით.

## სქოლიო

კატეგორია:კინემატოგრაფიაშ პიონერეფი
კატეგორია:პოლონარ გჷმმოგონეფი
კატეგორია:პოლონარ მარწაფალეფი
თეოდორ შულცი

**თეოდორ უილიამ შულცი** (ინგლ. Theodore William Schultz; დ. 30 პირელი, 1902 — ღ. 26 ფურთუთა, 1998) — ამერიკალი აგროეკონომისტი, ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ეკონომიკაშ დარგის 1979 წანას.

## ქოძირით თაშნეშე
* ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკას

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* შულცი Nobelprize.org-ის
* 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ეკონომისტეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი ეკონომიკაშ დარგის
კატეგორია:ამერიკალი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი