open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი

**დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალი** (ინგლ. Presidential Medal of Freedom) რე ჯილდო, ნამუსჷთ ააშ-იშ პრეზიდენტი გინმოჩანს ადამიერს, ნამუქჷთ მიშეღჷ დიდი თია ააშ-იშ უშქურანჯობაშ, ერუანული ინტერესეფიშ გონტკიცაფაშა, ვარდა მოსოფელიშ შვიდობაშ, კულტურაშ დო შხვა დარგეფიშ გოვითარაფაშა. ჯილდო დარსხუ ამერიკაშ პრეზიდენტიქ ჯონ ფიცჯერალდ კენედიქ, 1963 წანას. ჸათე ჯილდოქ დოთირუ წოხოლიან დუდიშალაშ მენდალიშ ჯილდო, ნამუთ დარსხუ 1945 წანას, ჰარი ტრუმენქ. დუდიშალაშ ოპრეზიდენტე მენდალქ შილებე მიაჩას ადამიერს ართიშ მეტიშა ხოლო. მაგალთო კოლინ პაუელი რდჷ ჯილდოშ ლაურეატი ჟირშა. ჯილდო შილებე  მიაჩას ადამიერს ღურაშ უკულ ხოლო. მაგალთო, ღურაშ უკულ გინოჩეს ჯილდო ჯონ ფიცჯერალდ კენედის, ლინდონ ჯონსონს, სესარ ჩავესის, გრეის ჰოპერს, ელვის პრესლის დო შხვეფს.

## გალერეა

File:A. Philip Randolph Medal of Freedom.jpg|ლინდონ ჯონსონი გინმოჩანს მედალს ასა ფილიპ რენდოლფის. 1964 წანა
File:Richard Nixon and Duke Ellington 1969.jpg|რიჩარდ ნიქსონი გინმოჩანს მენდალს დიუკ ელინგტონს. 1969 წანა
File:Jimmy Carter presents the Presidential Medal of Freedom to Arthur Goldberg. - NARA - 180483.tif|ჯიმი კარტერი გინმოჩანს მენდალს არტურ გოლდბერგის. 1978 წანა
File:President Ronald Reagan presents Mother Teresa with the Medal of Freedom at a White House Ceremony in the Rose Garden.jpg|რონალდ რეიგანი გინმოჩანს მენდალს დიდა ტერეზას. 1985 წანა
File:Margaret Thatcher awarded Presidential Medal of Freedom.jpg|ჯორჯ ჰერბერტ უოლკერ ბუში გინმოჩანს მენდალს მარგარეტ ტეტჩერს. 1991 წანა
File:President Bill Clinton presents Rosa Parks with the Presidential Medal of Freedom in the Oval Office.jpg|ბილ კლინტონი გინმოჩანს მენდალს როზა პარქსის. 1996 წანა 
File:President George W. Bush Presents the Presidential Medal of Freedom Award to Fred Rogers.jpg|ჯორჯ უოლკერ ბუში გინმოჩანს მენდალს ფრედ როჯერსის. 2002 წანა
File:Oprah Winfrey receives 2013 Presidential Medal of Freedom.jpg|ბარაკ ობამა გინმოჩანს მენდალს ოპრა უინფრის. 2013 წანა
File:President Trump Presents the Medal of Freedom to Tiger Woods (33919289198).jpg|დონალდ ტრამპი გინმოჩანს მენდალს ტაიგერ ვუდსის. 2019 წანა


## რესურსეფი ინტერნეტის

* "Presidential Medal of Freedom" , an article (undated) from jfklibrary.org, the John F. Kennedy Presidential Library and Museum's official website. Accessed August 22, 2009.
* "Presidential Medal of Freedom Recipients", a list of recipients from May 5, 1993, through August 19, 2009, from senate.gov, the U.S. Senate's official website. Accessed August 22, 2009.

კატეგორია:ააშ-იშ ჯილდოეფი
ბარბადოსიშ პრეზიდენტი

**ბარბადოსიშ პრეზიდენტი** — ბარბადოსიშ სახენწჷფო მადუდე. ბარბადოსიქ რესპუბლიკათ გჷმიცხადჷ 2021 წანაშ 6 გჷმათუთას, საპრეზიდენტე გიშაგორუეფქ იმანჯჷ თიმ წანაშ 20 გერგობათუთას. ქიანაშ პირველ პრეზიდენტო გიშაგორეს სანდრა მეისონი, ნამუქჷთ პოსტი დიკჷ 2021 წანაშ 30 გერგობათუთაშე. პრეზიდენტის გიშმაგორუნს პარლამენტი 4 წანაშ ხანით.

## ბარბადოსიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## სქოლიო

კატეგორია:ბარბადოსი
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ ქიანეფიშ პრეზიდენტეფი
*
ალბერტ გიორსო

**ალბერტ გიორსო** (ინგლ. Albert Ghiorso; დ. 15 კვირკვე, 1915, ვალეხო, კალიფორნია, ააშ — ღ. 26 ქირსეთუთა, 2010, ბერკლი, კალიფორნია, ააშ) — ამერიკალი მენცარი. 

## ბიოგრაფია დო მენცარული რკვიებეფი
ალბერტ გიორსოქ დებადჷ 1915 წანაშ 15 კვირკვეს, კალიფორნიაშ ნოღა ვალეხოს. გურაფულენდჷ ინჟინერიას, კალიფორნიაშ უნივერსიტეტის (ბერკლი). გურაფაშ თებაშ უკულ გეჩინებაფუ გიშარჩქინელი ქიმიკოსი გლენ თეოდორ სიბორგი, ნამუთ ჸათე პერიოდის მუშენდჷ კალიფორნიაშ უნივერსიტეტიშ რადიაციულ ლაბორატორიას. 1940-იან წანეფს სიბორგიქ ომუშებუშა ჩიკაგოშა გეგნორთჷ, სოდეთ მანჰეტენიშ პროექტიშო მუშენდჷ. სიბორგიქ ომუშებუშა გიორსო ხოლო მიდეჸონჷ. ჸათე პერიოდის ალბერტ გიორსოქ ძირუ დო გიმირკვიუ ელემენტეფი ამერიციუმი დო კიურიუმი. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ, სიბორგიქ დო გიორსოქ ბერკლიშა გინილეს. ბერკლიშ უნივერსიტეტიშ ლაბორატორიას ციკლოტრონეფიშ გიმორინაფათ, 1949-1950 წანეფს, მეღებულქ იჸუ ელემენტეფქ ბერკელიუმიქ დო კალიფორნიუმიქ. 1953 წანას გიორსოქ დო თიშ კოლეგეფქ მიოგორეს ელემენტეფს აინშტაინიუმის დო ფერმიუმის. 1955 წანას ციკლოტრონიშ გიმორინაფათ მეღებულქ იჸუ ახალი ელემენტიშ მენდელევიუმიშ 17 ატომქ. 1950-იან წანეფს გიორსოშ ხემანჯღვერობათ ბერკლის აკიგჷ მონკა იონეფიშ ღოზოვან აქსელერატორქ (HILAC). ჸათე აქსელერატორიშ გიმორინაფათ უკულ იკეთინჷ ელემენტეფიშ ნობელიუმიშ, ლოურენსიუმიშ, რეზერფორდიუმიშ, დუბნიუმიშ დო სიბორგიუმიშ დიო მეღებაქ დო უკულ იდენტიფიკაციაქ. 1970-1980-იან წანეფს ბერკლის, მენცარულ რკვიებეფქ დერკუ. მარა 1990-იან წანეფშე ბერკლიშ ლაბორატორიაქ დიჭყჷ მენცარული კოლაბორაცია დარმშტადტიშ ლაბორატორიაწკჷმა, გერმანიას. ბერკლიშ დო დარმშტადტიშ ლაბორატორიეფიშ მენცარული კოლაბორაციათ, მეღებულქ იჸუ დო იდენტიფიქირებულქ ელემენტეფქ: დარმშტადტიუმიქ, რენტგენიუმიქ დო კოპერნიკიუმიქ. ალბერტ გიორსოქ აკიმუშუ შხვადოშხვა მეთოდეფი ახალი ელემენტეფიშ იზოლაციაშო დო იდენტიფიკაციაშო. ართ-ართი ტექნიკა რდჷ მულტიფუნქციური ანალიზატორი. გიორსოქ აკიმუშუ ახალი ტიპიშ აქსელერატორიშ ომნიტრონიშ კონცეფცია ხოლო, მარა ომნიტრონიშ პროექტიქ ბერკლის ვეკეთინჷ, 1970-იან წანეფს ამერიკაშ პოლიტიკური ლანდშაფტიშ თირუაშ გეშა. ჸათე პერიოდის ამერიკაშო ბირთვული რკვიებეფი პრიორიტეტი ვარდჷ.

## ელემენტეფი
ელემენტეფი, ნამუეფიშ ძირაფაშა დო იდენტიფიკაციაშა ალბერტ გიორსოქ, დიდი თია მიშეღჷ
* *[[ამერიციუმი]]* 1945 წანას (ელემენტი 95)
* *[[კიურიუმი]]* 1944 წ. (ელემენტი 96)
* *[[ბერკელიუმი]]* 1949 წ. (ელემენტი 97)
* *[[კალიფორნიუმი]]* 1950 წ. (ელემენტი 98)
* *[[აინშტაინიუმი]]* 1952 წ. (ელემენტი 99)
* *[[ფერმიუმი]]* 1953 წ. (ელემენტი 100)
* *[[მენდელევიუმი]]* 1955 წ. (ელემენტი 101)
* *[[ნობელიუმი]]* 1958-59 წწ. (ელემენტი 102)
* *[[ლოურენსიუმი]]* 1961 წ. (ელემენტი 103)
* *[[რეზერფორდიუმი]]* 1969 წ. (ელემენტი 104)
* *[[დუბნიუმი]]* 1970 წ. (ელემენტი 105)
* *[[სიბორგიუმი]]* 1974 წ. (ელემენტი 106)

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ალბერტ გიორსო - ვებსაიტი
* ბიოგრაფიული დო მენცარული ფაქტეფი 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი მენცარეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1915
კატეგორია:ნაღურა 2010
ლოთარ მაიერი

**იულიუს ლოთარ მაიერი** (გერმ. Julius Lothar Meyer; დ. 19 მარაშინათუთა, 1830, ფარელი, ოლდენბურგიშ ოჰერცოგე — ღ. 11 პირელი, 1895, ტიუბინგენი, ვიურტემბერგიშ ომაფე) — გერმანალი ქიმიკოსი, ნამუქჷთ მიშეღჷ დიდი თია ქიმიური ელემენტეფიშ პერიოდული სისტემაშ ადრეიან ვერსიაშ გოვითარაფაშა. 

## ბიოგრაფია დო მენცარული რკვიებეფი
ლოთარ მაიერი გურაფულენდჷ მედიცინას ციურიხიშ უნივერსიტეტის 1851 წანას. ჟირ წანაშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ ვიურცბურგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ პათოლოგიას გურაფულენდჷ. ვიურცბურგიშ უნივერსიტეტის მაიერი გურაფულენდჷ შინელი გერმანალი მენცარიშ დო ექიმიშ რუდოლფ ვირხოვიშ ხემანჯღვერობათ. 1854 წანას მაიერიქ მიპალუ მედიცინაშ დოქტორიშ ხარისხი. 1854 წანაშე მაიერიქ გურაფა გაგინძორჷ ჰაიდელბერგიშ უნივერსიტეტის რობერტ ბუნზენიშ ხემანჯღვერობათ. 1858 წანას მაიერიქ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი ბრესლაუშ უნივერსიტეტიშე. ოდოქტორე დისერტაციაშ თემა რდჷ ნოშქერბადიშ მონოოქსიდიშ ეფექტეფი ზისხირს. 1859 წანას მაიერი გურაფულენდჷ მათემატიკურ ფიზიკას კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თიში ომენცარე ხემანჯღვერი რდჷ ფრანც ერნსტ ნეიმანი. გურაფაშ თებაშ უკულ მაიერი მუშენდჷ კარლსრუეშ ტექნოლოგიურ ინსტიტუტის. საფრანგეთ-პრუსიაშ ლჷმაშ ბორჯის მაიერი მუშენდჷ კარლსრუეშ ჰოსპიტალიშ ექიმო. 1876 წანაშე ღურაშახ, რდჷ ტიუბინგენიშ უნივერსიტეტიშ ქიმიაშ პროფესორი. ლოთარ მაიერიქ 1864 წანას გჷმაბჟინუ მენცარული ნახანდი *Die modernen Theorien der Chemie*, სოდეთ მიშულირი რე ქიმიური ელემენტეფიშ პერიოდული სისტემაშ მაიერიშ ვერსია. ჸათე ვერსიას ოკათუდჷ 28 ელემენტი დო ელემენტეფი გორთილი რდჷ 6 ფანიათ. 1864 დო 1870 წანეფს მაიერიქ გჷმაბჟინუ ელემენტეფიშ კლასიფიკაციაშ სისტემა, სოდეთ ელემენტეფი გორთილი რდჷ ჰორიზონტალური დო ვერტიკალური ფორმეფით. 1869 წანას რუსი მენცარქ დიმიტრი მენდელეევქ გჷმაბჟინუ ჸათე პერიოდიშო ჩინებული არძო ელემენტეფიშ პერიოდული სისტემა. მალას მაიერიქ გჷმაბჟინუ მუში სისტემა, სოდეთ მიშაღალირი რდჷ არძო ელემენტი. 1882 წანას ჟირხოლო მენცარს მაიერის დო მენდელეევს ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ გეგნოჩჷ დეივიშ მენდალი ქიმიური ელემენტეფიშ პერიოდული სისტემაშ გოვითარაფაშ გეშა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Periodic table according to Lothar Meyer (1870)
* Video of a talk by Michael Gordin titled "Periodicity, Priority, Pedagogy: Mendeleev and Lothar Meyer" 
* The Internet Database of Periodic Tables. Chemogenesis web book.

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1830
კატეგორია:ნაღურა 1895
რუდოლფ ვირხოვი

**რუდოლფ ლუდვიგ კარლ ვირხოვი** (გერმ. Rudolf Ludwig Carl Virchow; დ. 13 გჷმათუთა, 1821, სვიდვინი, პომერანია, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ კონფედერაცია — ღ. 5 ეკენია, 1902, ბერლინი, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია) — გერმანალი ექიმი, ბიოლოგი, პათოლოგი, ციტოლოგი, ანთროპოლოგი, ჭარუ დო პოლიტიკოსი, შინელი რე მუჭოთ პათოლოგიაშ მუმა დო სოციალური მედიცინაშ დუმარსხუაფალი.

## ბიოგრაფია დო მენცარული რკვიებეფი
რუდოლფ ვირხოვი გურაფულენდჷ მედიცინას ბერლინიშ უნივერსიტეტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია 1843 წანას იოჰან პეტერ მიულერიშ ხემანჯღვერობათ. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შარიტეშ ჰოსპიტალს. 1847-1848 წანეფს ვირხოვიქ გიმირკვიუ ტიფიშ პანდემია ჟინ სილეზიას. მალას, 1848 წანას, გერმანიაშ რევოლუციას ქაკათჷ. ჸათეშ გეშათ ვირხოვი შარიტეშ ჰოსპიტალშე გუტეს. (ხუთ წანაშ უკულ შარიტეშ ჰოსპიტალშა კინ დართინეს). 1848 წანას ვირხოვიქ ბერლინი ქიდიტუ დო გეგნორთჷ ვიურცბურგიშ უნივერსიტეტიშა, სოდეთ რდჷ პათოლოგიური ანატომიაშ პროფესორი. 1856 წანას ვირხოვიქ კინ ბერლინშა დირთჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ ბერლინიშ უნივერსიტეტის დო შარიტეშ პათოლოგიაშ ინსტიტუტის. რდჷ პათოლოგიაშ ინსტიტუტიშ დირექტორი. ჸათე პოსტი უკებუდჷ 20 წანას. ვირხოვი რდჷ მაართა მენცარი ნამუქჷთ გიმირკვიუ შხვადოშხვა ლახარეფი: ლეიკემია, ქორდომა, ემბოლია, თრომბოზი. ვირხოვიქ მიშეღჷ ბიოლოგიური ტერმინეფი: ქრომატინი, ნეიროგლია, პარენქიმა, ამილოიდოზი, სპინა ბიფიდა დო შხვეფი. ვირხოვიქ დარსხუ აუტოპსიაშ მაართა სისტემური მეთოდი. ვირხოვი რდჷ თოლური თეორიაშ დუმარსხუაფალი. 1892 წანას ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაქ რუდოლფ ვირხოვის გინოჩჷ კოპლიშ მენდალი. ვირხოვი რე 2000-შე უმოსი მენცარული სტატიაშ დო პუბლიკაციაშ ავტორი. ვირხოვი რდჷ ჩარლზ დარვინიშ ევოლუციაშ თეორიაშ ოპონენტი. რუდოლფ ვირხოვი ოკათუდჷ პოლიტიკას ხოლო დო ართ პერიოდის რდჷ პრუსიაშ პარლამენტიშ მაკათური.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* Students and Publications of Virchow 
* A biography of Virchow by the American Association of Neurological Surgeons that deals with his early work in Cerebrovascular Pathology
* Article on Rudolf Virchow in Nautilus  retrieved on 28 January 2017.

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი მენცარეფი
ვაჰაბიზმი

**ვაჰაბიზმი** — სუნიტური ისლამიშ ართ-ართი გემაჸვენჯალა. თინა XVIII ოშწანურაშ შქა პერიოდის ასეიანი საუდიშ არაბეთიშ ტერიტორიას მოღალე თეოლოგიქ, მუჰამედ იბნ აბდ-ალ-ვაჰაბიქ გაჭყჷ. თიქ დო თიშ გემაჸვენჯეეფქ უკიდაშობაშა გავითარეს XIV ოშწანურაშ რელიგიური მოღალეშ, იბნ ტეიმიშ იდეეფი ისლამიშ გიშახალიწუაშ დო რეტროგრადული გოახალაფაშ გეშა. მუთუნნერი წიმინდე აბანეფი დო წიმინდანეფი, რიტუალეფიშ მაქსიმალური გაუბრალება დო ჯვეში (მუჰამედიშ ბორჯიშიანკ) ისლამური „უმა-თემიშ“ წესეფით რინა — თენა რდჷ თარი ოსხირეფი აბდ ალ-ვაჰაბიშ ქადაგუაში, ნამუშ გემაჸვენჯეეფს მუნეფიშ დუდშა შუროთ ვა უჯოხოდეს „ვაჰაბიტეფი“, უმოსო ემეთ მუსლიმეფს, რწუმათ გოართოიანაფილეფს („ალ-მუვაჰიდენ“).

ვაჰაბიტური იდეოლოგიაშ თარ ჩინებას წჷმარინუანს პრინციპი ართმორწუმუაშ გეშა. ხვალე ალაჰი რე ღირსი პატიცემაში დო, თაურეშე გიშნაველი, ვა რე მუთუნნერი წიმინდე აბანეფი დო წიმინდანეფი - ანტკიცდნა ვაჰაბიტეფი. ყურანი ოკო რდას არძა მუსლიმიშო ეშმაულარი ჭურჭული. თაშნეშე ვარებული რე მუჰამედიშ კულტი, თიშენ, ნამჷ-და კათას დო ღორონთს შქას მუთინნერი შქამალი ვა რდას ოკო. მანგიორო ვაჰაბიზმი აღიარენს ხვალე ართღორონთალას (ანუ „ტავხიდ“-ის), ნამუშ მეჯინათ ხვალე ალაჰი რე დუდიშ დოჩანაფაძ სიმბოლო. „ტავხიდიშ“ ოსხირი რე ჩინება „ლა ილაჰა ილლალლაჰი”, ანუ მითინ ვა რე ღირსი დუდიშ დოჩანაფაში ალაჰიშ მოხ. ვაჰაბიტური ართ-ართი სალიტერატურე-ოხემანჯღვერუე წყუშ მეჯინათ, ნამუქჷთ გიფაჩუ ოორუე კავკაციას დო წჷმარინუანდჷ ათე რელიგიური გემაჸვენჯალაშო ოხვილურ კონსპექტის, ბონას რე აღიარაფილი გეჸვენჯი: „..მუსლიმქ ოკო მიღას ისლამიშ დოგურაფა, ნამუთ მოჸონაფილი რე წიმინდე ყურანს — ალაჰიშ ზიტყვას დო სუნას — ოწმახმორაგადე მუჰამედიშ გჷმნარაგადებს. ისლამი არძა თექიანურ დო თიქიანურ ოკითხირეეფს გამას არზენს. უჟინაში ალაჰი ვემიღენს აკა შხვა რელიგიას დო შხვა კონსტიტუციას შარიათიშ მოხ. თინჩალა დო სინთელუანობა თის, მით გეჸუნს ემეთ რზას დო გეჸუნს ოწმახმორაგადეშ ქადაგუეფს. ირი მუსლიმი ვალდვალირი რე მუში რინა ეიონწყუას ყურანიშ დო სუნაშ მეჯინათ. ისლამი მოუჭანუანდ მუში მაქადაგებელეფს მიღან რჩქინა დო გონათუა. ისლამი ჩინებულენს სამართალამი რზათ მოპალირჷ სიდინდარეს. ისლამი სამართლიანუაშ რელიგია რე. ალაჰის უჸორს სამართალამი კათა. ისლამი ჯიჰადიშ დო რინაშ რელიგია რე. ისლამი მოუჭანუანს არძა თიშ გემაჸვენჯის ვედინარღას მუში ოღვენი, ხემანჭუაფა დო თელარათ ისლამიშ გომორძგუაშო. ისლამი ივარენს პრაგმატიზმის დო თი იდეეფიშ მიშაღალას, ნამუეფჷთ გილმალუანა სიწიმინდეს დო სისქვამეს, კერძოთ შხვადოშხვა სახეშ სიახალეეფს დო რცურწუმეფს.“

## ლიტერატურა
*ვახტანგ მაისაია. თანამედროვე ისლამის როლი მსოფლიო გეოპოლიტიკაში: (რეგიონული პროცესების მაგალითზე), – ფრიდრიხ ებერტის ფონდი*

კატეგორია:ისლამი
კატეგორია:ვაჰაბიზმი
ლუი დე ბროილი

**ლუი დე ბროილი** (ფრანგ. Louis de Broglie; დ. 15 მარაშინათუთა, 1892, დიეპი, საფრანგეთი — ღ. 19 მელახი, 1987, ლუვესიენი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფიზიკოსი, ნამუთჷ უმოსო მოღალენდჷ კვანტურ თეორიას. ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატი ფიზიკაშ დარგის 1929 წანას.

## ბიოგრაფია

## მენცარული რკვიებეფი

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი

## პრემიეფი დო ჯილდოეფი

## ლიტერატურა

## რესურსეფი ინტერნეტის

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:ფრანგი ნობელიშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1892
კატეგორია:ნაღურა 1987
პასკუალ იორდანი

**ერნსტ პასკუალ იორდანი** (გერმ. Ernst Pascual Jordan; დ. 18 გჷმათუთა, 1902, ჰანოვერი, პრუსიაშ ომაფე, გერმანიაშ იმპერია — ღ. 31 კვირკვე, 1980, ჰამბურგი, გერმანია) — გერმანალი ფიზიკოსი, ნამუქჷთ კაბეტ თიქ მიშეღჷ კვანტური მექანიკაშ გოვითარაფაშა. რე ავტორი შხვადოშხვა მენცარული პუბლიკაციეფიშ მაქს ბორნი დო უერნერ ჰეიზენბერგიწკჷმა ართო. გურაფულენდჷ ჰანოვერიშ დო გეტინგენიშ უნივერსიტეტეფს. 1933 წანას გინირთჷ ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტიაშ მაკათურო. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ რდჷ გერმანიაშ პარლამენტიშ დეპუტატი ქრისტიან-დემოკრატიულ პარტიაშე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პასკუალ იორდანი

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1902
კატეგორია:ნაღურა 1980
მაქს პლანკიშ მენდალი

**მაქს პლანკიშ ჯოხონობაშ მენდალი** (გერმ. Max-Planck-Medaille) რე გერმანიაშ ფიზიკაშ ჯარალუაშ უმაღალაში ჯილდო, ნამუთჷ გინმაჩამუ თეორიული ფიზიკაშ დარგის მოხანდე მენცარეფს. ჯილდოქ დირსხუ 1929 წანას. ჯილდო გერმანალი ფიზიკოსიშ მაქს პლანკიშ ჯოხონობაშ რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მაქს პლანკიშ მენდალიშ ლაურეატეფიშ ოფიციალური ერკებული

კატეგორია:გერმანიაშ ფიზიკაშ ჯარალუაშ ჯილდოეფი
ედვინ კლებსი

**თეოდორ ალბრეხტ ედვინ კლებსი** (გერმ. Theodor Albrecht Edwin Klebs; დ. 6 ფურთუთა, 1834, კენიგსბერგი, პრუსიაშ ომაფე — ღ. 23 გჷმათუთა, 1913, ბერნი, შვეიცარია) — გერმანალი პათოლოგი დო მიკრობიოლოგი, უმოსო გურაფულენდჷ ინფექციურ ლახარეფს. კლებსი რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ აკეთჷ Corynebacterium diphtheriae-შ, დიფტერიაშ გჷმმაჭანაფალი ბაქტერიაშ იდენტიფიკაცია. ჸათე ბაქტერიას კლებს-ლეფლერიშ ბაცილას ხოლო უძახუნა.

## ბიოგრაფია
ედვინ კლებსიქ დებადჷ 1834 წანაშ 6 ფურთუთას, კენიგსბერგის. გურაფულენდჷ ვიურცბურგიშ უნივერსიტეტის, რუდოლფ ვირხოვიშ ხემანჯღვერობათ. 1858 წანას კლებსიქ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი ბერლინიშ უნივერსიტეტიშე. ბერლინიშ უნივერსიტეტიშ უკულ გურაფა გაგინძორჷ კენიგსბერგიშ უნივერსიტეტის. 1861 წანაშე ედვინ კლებსი რდჷ ვირხოვიშ ასისტენტი შარიტე ჰოსპიტალს, ბერლინს. 1866 წანას კლებსიქ მუშობა ქიდიჭყჷ ბერნიშ უნივერსიტეტის, შვეიცარიას, პათოლოგიაშ პროფესორო. საფრანგეთ-პრუსიაშ ლჷმაშ ბორჯის კლებსი ოკათუდჷ პრუსიაშ არმიას, ოურდუმე ექიმო. 1872-1873 წანეფს კლებსი მუშენდჷ ვიურცბურგიშ უნივერსიტეტის, 1873-1882 წანეფს კლებსი ოგურუანდჷ კარლიშ უნივერსიტეტის (პრაღა), 1882-1892 წანეფს რდჷ ციურიხიშ უნივერსიტეტიშ პროფესორი. 1893 წანას კლებსიქ კოლეგეფწკჷმა კონფლიქტიშ გეშა ციურიხიშ უნივერსიტეტი ქიდიტუ დო ქიდიჭყჷ კერძო ბიზნესი დიო კარლსრუეს დო უკულ სტრასბურგის. 1896 წანას კლებსიქ ამერიკაშა მიდართჷ დო მუშობა ქიდიჭყჷ რაშიშ მედიცინაშ კოლეჯის, ჩიკაგოს. მალას კინ შვეიცარიაშა დირთჷ, სოდეთ დიო ლოზანას ცხოვრენდჷ დო უკულ ბერნის. კლებსიქ ღურუ 1913 წანაშ 23 გჷმათუთას, 79 წანერქ.

## მენცარული რკვიებეფი
1883 წანას ედვინ კლებსიქ აკეთჷ *Corynebacterium diphtheriae*-შ, დიფტერიაშ გჷმმაჭანაფალი ბაქტერიაშ იდენტიფიკაცია. კლებსიქ შხვა გიშარჩქინელ მენცარეფიშე უმოს ადრე გიმირკვიუ შხვადოშხვა ლახარეფი. კლებსიქ 1884 წანას გიმირკვიუ დო ეჭარუ აკრომეგალია პიერ მარიშე ჟირ წანათ ადრე. 1878 წანას კლებსიქ მაიმუნეფიშ ორგანიზმიშა სიფილისიშ ბაქტერია გემშეჸონჷ, ილია მეჩნიკოვიშე დო ემილ რუშე 25 წანათ ადრე. ედვინ კლებსიქ აკეთჷ ბაქტერიეფიშ კოლონიეფიშ იზოლაცია რობერტ კოხიშე ჩხორო წანათ ადრე. კლებსი რდჷ მაართა მენცარი, ნამუქჷთ შელებუ ტუბერკულოზიშ გჷმოჭანაფა ექსპერიმენტეფიშ გიმორინაფათ. კლებსიქ აკეთჷ ტიფიშ ბაცილაშ იდენტიფიკაცია კარლ იოზეფ ებერტიშე უმოს ადრე. კლებსის მენცარული ჩილათეფი ხოლო უღუდჷ. კლებსი ანტკიცენდჷ ნამდა მალარიაშ ბაძაძი ბაქტერია რდჷ. კლებსიშ აზრით ჸათე ბაქტერია რდჷ *Bacillus malariae*.  1880 წანას ფრანგი შარლ ლუი ალფონს ლავერანიქ ოძირუ ნამდა მალარიაშ ბაძაძი რდჷ პარაზიტი, ნამუსჷთ ლავერანქ გიოდჷ *Oscillaria malariae* (ასეიან ჯოხო - Plasmodium falciparum). ლავერანიშ იდეას მენცარეფქ იგნორირაფა გუკეთეს. უკულ 1881 წანას ამერიკალ ჯორჯ მილერ სტერნბერგიქ, ოძირუ ნამდა მალარიაშ ბაძაძი რდჷ პარაზიტი დო ვართ ბაქტერია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Bio at the University of Würzburg  
*Biography at Encyclopædia Britannica

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი მიკრობიოლოგეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1834
კატეგორია:ნაღურა 1913
უნიტარიზმი

**უნიტარიზმი** — სახენწჷფოშ ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული მართუაშ თოლწონუათ მოსოფელიშ ქიანეფი თარო ჟირ ბუნათ ირთჷნა: უნიტარულ დო ფედერაციულ სახენწჷფოეფო.

უნიტარულ ქვეყნეფს რინელი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ართულეფი უშქაშეთ დოჸუნა ცენტრალურ ხეშუულაფას. ათე ქიანეფს აკა თიშ ნორთის დახე მუთუნნერი სახენწჷფობური გუნაჭყაფუშ სტატუსი ვაუღჷ. თაქ რე ართოიანი კონსტიტუცია, მენოღალუა დო უმაღალაში ორგანოეფიშ ართოიანი სისტემა. ქიანაშ უშანულამაში აკმადგინალი ნორთი რე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დჷნართი, ნამუთ თარო 
იმართჷ ცენტრალური თარობაშით მენაღებჷ კანონიშ ოსხირშა.

უნიტარულ სახენწჷფოს ადმინისტრაციული დორთუალა ადმინისტრაციული ფუნქციაშ გახორციალაფარო გჷმირინუაფუ. თეხანურ სახენწჷფოეფს უნიტარული დორთუალაშის კანკალე ართულს შილებე გინორთელი სამართლებური სტატუსი უღუდას ვარ-და ავტონომიათ რგებულენდასჷნ. თეჯგურა ართულეფი ტერიტორიულ ავტონომიეფო მიშინუაფჷნა.

გიშმართჷნა ცენტრალიზაფილ დო დეცენტრალიზაფილ უნიტარულ სახენწჷფოეფს.

უნიტარული ქიანეფი რე: ფინეთი, საბერძნეთი, ისლანდია, შვედეთი, ჩეხეთი, ირლანდია, ირანი, ობჟათე კორეა, სომხეთი დო. თ.უ. უნიტარულ სახენწჷფოეფს შქას ეიოშინალი რე კანკალე ქიანა, ნამუთ ხეშუულაფაშ მართუალაშ მაღალი დეცენტრალიზაციათ იხასიათებჷ. სამანგ. უკრაინა, ფილიპინეფი, პალაუ დო თ.უ.

## ლიტერატურა
* *L' Unitarisme*, Bernard Roussel, 1995

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
ტოტალიტარიზმი

**ტოტალიტარიზმი** ( - *ნთელი, გოფშა*; *“Totаlitas” – უგურახუაფა, გოფშა*) — ტერმინი პოლიტიკურ მენცარობას, ნამუსჷთ გჷმირინუანა პოლიტიკური რეჟიმეფიშ ეიოჭარალო, სოდე სახენწჷფოს აბსოლუტური კონტროლი უღჷ რინაშ არძა ასპექტიშა, იჸუაფუ თენა საჯარო დო კერზო. ტოტალიტარიზმი უჯოხონა პოლიტიკურ სისტემაშა ვარ-და მართუალაშ ფორმაშა, ნამუთ გჷთმოხურგანს პარტიულ ვარ-და ინდივიდუალურ ოპოზიციას სახენწჷფოშო დო თიში რწუმაშოთ, თეშ გეშა თინა მერჩქინელი რე ავტორიტარიზმიშ უკიდაშ ფორმათ. ტოტალიტარულ სახენწჷფოეფს, პოლიტიკური ხემანჭუაფა თარო ავტოკრატეფიშ ხეს რე, ნამუეფჷთ საარძო პროპაგანდას თინეფიშ ხეს რინელი მედია დო შხვა საკომუნიკაციე მეშქაშაფეფით ახორციელენა. 

## ქოძირით თაშნეშე
*ავტოკრატია
*ავტორიტარიზმი
*დიქტატურა
*პოლიციური სახენწჷფო

## სქოლიო

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:სტალინიზმი
კატეგორია:მარქსიზმ-ლენინიზმი
ავტორიტარიზმი

**ავტორიტარიზმი** — მართუალაშ სისტემა, ნამუთ უნარღელჸვენს კათაშ აბსოლუტურ დოჸუნალას. მახორობაშ უშურიშქალე დოჸუნაფაშა ნჭაფაშ გეშა ავტორიტარიზმის შხირას „დესპოტიაშ“ შანულობათ ხვარენა. ავტორიტარიზმი, მუჭოთ სისტემა, თარო პოლიტიკურ სფეროს იკათუანს - თხოზუ ოპოზიციურ პოლიტიკურ პარტიეფს დო ლიდერეფს. თეწკჷმა ართო, ტოტალიტარიზმიშე გინორთი, ავტორიტარიზმი მახორობას დუდიშული მოღალუაშ ელაზჷმაფათ უმოსი ფართე არანს უტენს. თენა გიშაკერზაფილო ირაგადე ეკონომიკაშ სფეროს, მუჟანსჷთ მართუალაშ ავტორიტარული წესი მეთმიარჩქვანჷ ეკონომიკურ ლიბერალიზმის დო ვაგჷმოხურგანს კერზო სამეწარმე დო კომერციულ საქვარუას. ფრანკოშ მართუალა ესპანეთის (1939-1975) ვარ-და პინოჩეტიშ რეჟიმი რგილი ლჷმაშ პერიოდის ჩილეს (1973 წანაშე) ზუსტას მართუალაშ თეჯგურა წესიშ მინუში რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Not The End Of History? Democracy vs Authoritarianism Debated
*Growth of Authoritarianism in America
*Are we entering the age of the autocrat?
*პოლიტიკური იდეოლოგიეფი დო რეჟიმეფი
*პოლიტიკურ სისტემეფიშ ტიპეფი

## სქოლიო

*
კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:მარქსიზმ-ლენინიზმი
კატეგორია:ხეშუულაფა
კატეგორია:კომუნიზმი
კატეგორია:ფაშიზმი
კატეგორია:პოლიტიკური კულტურა
კატეგორია:პოლიტიკური თეორიეფი
კატეგორია:სოციალური თეორიეფი
კატეგორია:სოციოლოგიური ტერმინეფი
მედია

**მედია** (მასმედია) — მასობური კომუნიკაციაშ ობეშტალი ვარ-და ელექტრონული მეშქაშაფეფიშ ართობურალა, მუჭოთ რე ჟურნალ-გაზეთები, რადიო, ტელევიზია, კინო, ინტერნეტი, რეკლამა დო. თ.უ მედიაშ მეშქაშალათ მუთმოხვადჷ ჯარალუაშ რეგულარული ინფორმირაფა მიმალი პროცესეფიშ გეშა. დუდმაართაშე მასობური კომუნიკაციაშ მეშქაშაფეფიშ ანალოგო მირჩქინუაფუდჷ ტერმინი „პრესა“, ნამუთ ბეშტურ მედიას შანენდჷ. თენა ორთაშობური რე, თიშ გეშა, ნამჷ-და ბეშტურ პრესაქ გიჭყჷ XIX ოშწანურად, მუჟანსჷთ შხვა ტიპიშ მედია-მეშქაშაფეფი ვარდჷნ. მედიაშ გეჸვენჯი გოვითარაფა მერსხილი რე ომენცარე-ტექნიკურ პროგრესწკჷმა.

მედიაშ სპეციფიკაშა მიშმურს შხვადოშხვანერ აუდიტორიაშა ართბორჯული ჟიგაულა, თაშნეშე, ინფორმაციაშ გინოჩამაშ სიშხირა დო რეგულარულარა. თეხანურ ეტაპის მედია, მასობური კომუნიკაციაშ ტრადიციულ მეშქაშაფეფწკჷმა ართო, იკათუანს უახალაშ ტექნოლოგიაშ ფართო სპექტრის კომპიუტერეფიშ, ვიდეო მეშქაშაფეფიშ, ელჷმაშარულ ტელევიზიაშ დო ინტერნეტიშამო.

## ლიტერატურა

* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

*
კატეგორია:სტიმულირაფა დო მარკეტინგული კომუნიკაციეფი
კატეგორია:ვიკიპედიაშ უციო სტატიეფი ოკუჩხალე 2
კიბერნეტიკა

მარჯვნივ|87პქ
**კიბერნეტიკა** — მენცარობა, ნამუთ გურაფულენს მანქანეფიშ დო თელი ორგანიზმეფიშით ინფორმაციაშ მეღებას, ჩუალას დო გინოჩამას, თაშნეშე ათე ინფორმაციაშ გიმორინაფას მართვუაშო.

ტერმინი გაჭყჷ ამერიკაკ მენცარ ნორბერტ ვინერქ.

## ქოძირით თაშნეშე
*სემიოტიკა

## ლიტერატურა
* 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Reading List for Cybernetics 
* ''Principia Cybernetica Web''
* Web Dictionary of Cybernetics and Systems 
* Glossary Slideshow (136 slides) 
* Basics of Cybernetics 

*
ოსკარ შინდლერი

**ოსკარ შინდლერი** (; დ. 28 პირელი, 1908 — ღ. 9 გჷმათუთა, 1974) — გერმანალი ინდუსტრიალისტი, ნამუქჷთ მუშ საწარმეეფს მოხანდე 1200-შახ ურია ჰოლოკოსტის გინატჷ. შინდლერიშ გეშა გინოღალირი რე ფილმი „შინდლერიშ ერკებული“ (1993).

## ორდოიანი წანეფი დო კარიერა
ოსკარ შინდლერქ დებადჷ 1908 წანაშ 28 პირელს, ეთნიკური გერმანალიშ ფანიას, მორავიას, ნამუთ ავსტრია-უნგრეთიშ დორხველუას რსჷ (მორავია ასე ჩეხეთიშ რესპუბლიკაშ ტერიტორიულ აკოდგინალუაშა მიშმურს). მუჟამსჷთ ოსკარი 27 წანერი რდჷნ, თიშ მასქერეფქ ჰანს შინდლერქ დო ფრანცისკა ლუზერქ ართიანს ჩეთხუეს. ოსკარი ირდუდჷ კათოლიკურო, მარა მორწუმე ვა რდჷ. სკოლაშ თებაშ უკული მუშენდჷ მაღაზიაშ ნოქარო. 1928 წანაშ 6 მელახის, ოსკარ შინდლერქ დეგურგინჷ დინდარ ფერმერიშ, ეთნიკური გერმანალეფიშ ფანიაშ ცირასქუაშა, ემილი პელზიშა (1907–2001). 30-იან წანეფს, ოსკარ შინდლერქ ანდაშა დითირჷ სამუშა, ოცადუდჷ მუში ბიზნესიშ წჷმოჭყაფას, მარა კაბეტი დეპრესიაშ პერიოდის თიშ ბიზნესიქ ვაგამართჷ.

## ლიტერატურა
* David M. Crowe: Oskar Schindler: The Untold Account of His Life, Wartime Activities, and the True Story Behind the List. Westview Press, Boulder Colorado 2004, ISBN 0-8133-3375-X. 
* Thomas Keneally: Schindlers Liste. Bertelsmann, München 1983 (პირველი გერმანული გამოცემა), ISBN 3-570-00489-9 
* Mieczysław Pemper: Der rettende Weg. Schindlers Liste – die wahre Geschichte. Hoffmann und Campe, Hamburg 2005, ISBN 3-455-09493-7. 

## რესურსეფი ინტერნეტს

* შინდლერიშ ერკებული.
* ოსკარ შინდლერიშ კუნტა ბიოგრაფია  

## სქოლიო

კატეგორია:გერმანალი მეწარმეეფი
კატეგორია:ჰოლოკოსტი
ფედერალიზმი

**ფედერალიზმი** ( — აპიჯალა, ხეკულუა) — სახენწჷფოშ მონწყუალაშ ფორმა, ნამუშ ბორჯის ქიანაშ ზოხოიან ნორთეფს გინოჩამილჷ აფჷნა  ოძირაფე მუშითმართუალა.

ფედერალიზმიშ სააწმარენჯო ჩინება რე უნიტარიზმი.

უმოსი ფართე გაგებათ ფედერალიზმი შანენს მუდგაინ ართოიან სისტემაშ თიშნერო ორგანიზაფას, ნამჷ-და ათე სისტემაშ ზოხოიან ნორთეფს ოძირაფე დუდიშულა ასქიდჷნა.

ფედერაციული სახენწჷფო აკმოდირთჷ მუსხირენ სახენწჷფობური გჷნაჭყაფუშე, ნამუეფჷთ გორკვიაფილი 
პოლიტიკური დო ეკონომიკური მუშითმართუალათ რგებულენა. თინეფს უღჷნა დორხველი კონსტიტუცია, ოკანონმადვალე,
ემაჸონაფალი დო სასამართალე ორგანოეფი დო შხვა სახენწჷფობური ატრიბუტეფი. მუნეფიშ აკოდგინალუას რინელ გჷნაჭყაფუეფს მიშინუანა მუჭოთ ფედერაციაშ ობიექტეფს. სამანგ. შტატეფი, დიხეფი, პროვინციეფი.

ფედერაციული ქიანეფი რე: ააშ, კანადა, გერმანია, ბელგია, მალაიზია, ინდოეთი, სუდანი დო თ.უ.

## ქოძირით თაშნეშე
*ფედერალური რესპუბლიკა
*კონფედერაცია
*ფედერაციული სახენწჷფო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  A Comparative Bibliography: Regulatory Competition on Corporate Law
*  A Rhetoric for Ratification: The Argument of the Federalist and its Impact on Constitutional Interpretation
* National  

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
*
ჰეგემონია

**ჰეგემონია** — სიტუაცია, ნამუსჷთ ართი სახენწჷფო პოლიტიკურო, ეკონომიკურო დო ოურდუმე პოტენციალით ორჯგინანს შხვა სახენწჷფოეფს დო აკონტროლენს თის.      ჯვეშ საბერძნეთის (ჯვ. წ. VIII ოშწანურა - ჯვ.წ. VI ოშწამურა), ჰეგემონია შანენდჷ ართი ნოღა-სახენწჷფოშ პოლიტიკურ-ოურდუმე პატჷნალას შხვა ნოღა-სახენწჷფოეფშა.  დომინანტი სახენწჷფო ჩინებული რე, მუჭოთ *ჰეგემონი* .  XIX ოშწანურას ჩინება ჰეგემონიაქ მიდვჷ, გეუჭარუდეკონ "სოციალური ვარ-და კულტურული რჯგინალა ვარ-და ადორია; ართი ბუმაშით გოპატჷნაფა ჯარალუას". მოგვიანაფათ, თე ტერმინქ გიმორინაფილქ იჸუ გეჸვენჯი დეფინიციათ: "ბუნა ვარ-და რეჟიმი, ნამუსჷთ ჯარალუაშა უხუჯური გაულა უღჷნ".  თაშნეშე, თინა შილებე გიმორინაფილქ იჸუას ართი ქიანაშ გეოპოლიტიკური დო კულტურული დომინანტალაშ გასხუნალო შხვა ქიანეფშა, სოიშეთ რეალურო გიჭყჷ ტერმინქ *ჰეგემონიზმი*, ნამუსჷთ კაბეტი ნძალეფიშ ევროპული ჰეგემონიაშ მიშაღალას გურიშხონარენდეს აზიაშა დო აფრიკაშა.

კულტურულ იმპერიალიზმის, ლიდერი სახენწჷფო დოჸუნაფილჷ სახენწჷფოეფს ალმარაგადანს დინოხოლენ პოლიტიკას დო თიშ სოციალურ ხასიათის, ნამუეფჷთ ჰეგემონიური გაულაშ სფერო რე. თინა გუთმოთანჯჷნს ხუჯდოკინელი თარობაშ ვარ-და ბონას, თიშით დორინაფილი თარობაშ მეშქაშალათ. 

ოერეფოშქაშე ურთიართობეფიშ თეორიას, ჰეგემონია შანენს (i) კაბეტი მატერიალური ასიმეტრიაშ დგომარაფას ართი სახენწჷფოშ ორგებელო, ნამუსჷთ უღჷ (ii) ობაღური ოურდუმე ნძალა სისტემურო გიორჯგინას ირნერი პოტენციური კონკურენტი სისტემას, (iii) აკონტროლენს ნედლეულიშ ოზირუეფს, (ორთაშობური რესურსეფი, კაპიტალი დო ბაზარეფი) (iv) უღჷ კონკურენტული უმოსობა გეძინელი ღებაშ მეკონ-მოკონიშ წარმაფას, (v) აკმოქომინჷნს  იდეოლოგიას, ნამუთ ოძირანს ათე სტატუს კვოს. დო (vi) ფუნქციურო გინორთი უღჷ სისტემაშ შხვა სახენწჷფოეფშე, თიშ გეშა, ნამჷ-და მოსალინე რე უმარღელჸუას გორკვიაფილი ჯარალობური მეკონ-მოკონი, მუჭოთ რე უშქურანჯალა, ვარ-და კომერციული დო ფინანსური სტაბილურალა.  

კულტურული ჰეგემონიაშ მარქსისტული თეორია, ნამუთ იასოცირებუ ანტონიო გრამშწკჷნა, რე მოარზაფა, ნამჷ-და მამართალ კლასის შეულებჷ იღვენუას მანიპულირაფა ჯარალუაშ ღებეფიშ სისტემაშა დო ზჷმეფშა, თინეფიშ მეჯინაქ გჷნირთას იქცეს მოსოფელიშ მეჯინათჷნ ( *[[ Weltanschauung |Weltanschauung]]* ): ტერი ეგლეტონიშ ზიტყვეფით. ”გრამში რჩქვანელობურ ზიტყვა ჰეგემონიას ხვარენს, მუჟანსჷთ გურიშხონარენს მამართალ ნძალას, ნამუსჷთ ხემანჭუაფა უღჷ მუშ დოჸუნაფილეფშა.”  ავტორიტარული მართუალაშე გინორთი, კულტურული ჰეგემონია "რე ჰეგემონიური ხვალე თი შვანს, დო თიშა დოღამაკილეფი დაზარალებულები თაშნეშე ალობას არზენა თიშ უბადობას დო მუნეფიშ დუდშა იწისუანა თიშ არძა გლახა გუმოლინაფას".  
[მარჯვნივ|მინი| [ჯვეში საბერძნეთი თებეშ ჰეგემონიაშ გიმე, ქ.ბ 371-362 ]]

## რესურსეფი ინტერნეტის

* "Hegemony"  . ენციკლოპედია Britannica . 13 (მა-11 რედ.). 1911. ხს.   208. 
*    
* მაიკ დორშერი, დოქტორი, ''ჰეგემონია ინტერნეტი: სიჸონიერეშ, კულტურაშ დო კომპიუტერეფიშ თინჩალი კონვერგენცია'' 
* ჰეგემონია დო ტყობინაფი პერსადერეფი &nbsp; - ურჩქვანუ გინაფაშ ნძალა 
* პარაგ ხანანა, ''შვიდობა ქჷდუჩინი ჰეგემონიას''

## სქოლიო

კატეგორია:მარქსისტული თეორია
კატეგორია:ოერეფოშქაშე ურთიართობეფიშ თეორია
კატეგორია:სახენწჷფოშ მართუაშ ფორმა
კატეგორია:ჰეგემონია
კატეგორია:სახენწჷფო ჰეგემონიაშ ისტორია
პუნიკური ლჷმეფი

**პუნიკური ლჷმეფი** (ჯვ. წ. 264 - ჯვ. წ. 146) — ლჷმეფი რომიშ დო კართაგენიშ შქას. რომაალეფს კართაგენალეფშა პუნეფი უჯოხოდეს. თაურეშე მოჸურს ზიტყვა „პუნიკური“.

მაართა პუნიკური ლჷმაშ (ჯვ. წ. 264 - ჯვ. წ. 242) დოჭყაფაშ სამანჯელი რდჷ ბჟადალ სქირონაშქაზუღაპიჯის ჰეგემონალა. მოჩამილ ბორჯის რომაალეფქ უკვე ედომუშამო გათუეს იტალიას ექსპანსია დო ოკოდეს ზუღაშა პატჷნალაშ მოპალუა, მარა თინეფს ვართ გჷმოცადაფა უღჷდეს, დო ვართ ფლოტი, მუჟანსჷთ კართაგენი უკვე აკონტროლენდჷ ბჟადალ სქირონაშქაზუღაპიჯიშ კაბეტ ნორთის. თის ეჭოფილჷ აფუდჷ სიცილია, სარდინია, კორსიკა დო ობჟათე ესპანეთი. თეშ უმკუჯინალო, რომაალეფქ ათე ლჷმას მიპალუეს გომორძგუა, ნამუშ შედეგო ქჷდიჸუნუეს სიცილია, კჷნე კართაგენს ათე მარცხიშ გეშა თეშ ებორჯჷ სიტუაციაქ, ნამჷ-და რომაალეფქ უპრობლემეთ გეჭოფეს სარდინიათ დო კორსიკათ.

მაჟირა პუნიკური ლჷმა (ჯვ. წ. 218 - ჯვ. წ. 202) კართაგენს ვაულამუდჷ მარცხიშა დუდიშ მედვალა. ზუღას დინაფილი კოკეფიშ მანგიორო კართაგენქ ახალი ესპანური ოლქეფი გეჭოფჷ. ჯვ.წ.226/225 წანეფს რომქ დო კართაგენქ პირინეშ ჩქონს მუნეფიშ გაულაშ გუმართალ ღოზო წყ. ებრო გჷნართინეს. ათე აპიჯალა რომაალეფქ აკარცუეს, მუჟანსჷთ კართაგენიშ ზონას მადვალუ ნ. საგუნტუმი მუნეფიშ ოპალუეშა გენიშეჸონესჷნ. თექ გჷნირთჷ რომიშ დო კართაგენიშ შქას ახალი ლჷმაშ სამანჯელო. ჯვ. წ. 219 წანას, 25 წანერ კართაგენალ სარდალ ჰანიბალქ გეჭოფჷ საგუნტუმი. ოგამეთ რომქ კართაგენს ბურჯაფი გეგმუცხადჷ. თაშ ქჷდიჭყჷ მაჟირა პუნიკურ ლჷმაქ. ჰანიბალქ გეგნოჭყვიდჷ ნტერიშ ტერიტორიას ულჷიმუდუკონ. ჯვ. წ. 218 წანას, თიქ 40 000-იანი ჯარით ალპეფი გეგნორთჷ დო ოორუე იტალიაშა გენშართჷ. რომიშ მაჯოგუ გალიური ტომეფი, ნამუეფსჷთ ჰანიბალი გჷმადუდიშულაფარო მიოჩქუდესჷნ, თიშ მალიმორეფიშ რანწკეფს ქაკათეს. რომი ბურჯაფის ბურჯაფშა აგენდჷ. რომიშ ორგებელო სიტუაციაქ დითირჷ ხვალე ჯვ. წ. 210 წანაშე, თიშ უკული, მუთ რომიშ თარსარდალო ქჷდარინეს პუბლიუს კორნელიუს სციპიონი. სციპიონქ დიო ესპანეთის მიანტჷ კართაგეალეფს, უკული ოორუე იტალიას, გვალე ბოლოს ბურჯაფეფი აფრიკაშა გეგნიღჷ. ჯვ. წ. 202 წანას სციპიონქ დო ჰანიბალქ ქეშეხვადეს ზამასწკჷმა. ათე ბურჯაფის ნუმიდიალეფიშ ცხენენჯეფქ უღალატჷ ჰანიბალს დო რომაალეფიშჸურე გეგნორთჷ. ჰანიბალქ დემარცხჷ. თაშ გეთუ მაჟირა პუნიკურ ლჷმაქ. კართაგენქ მიოდინუ ოპლაუეფი ესპანეთის, ქეგიადჷ კონტრიბუციაქ 10000 ტალანტიშ მუდანობათ, გეხურგჷ ოურდუმე ფლოტიშ დო ობურჯაფე მუნჭყვეფიშ ჸუნაქ.

მასუმა პუნიკური ლჷმა (ჯვ. წ. 149 - ჯვ. წ. 146) - მაჟირა პუნიკურ ლჷმას მარცხიშ უკული, კართაგენქ მანგარო დეღამაკჷ, მარა რომს ჰანიბალიშ მოძირაფა ვასვანჯუანდჷ. სენატორი კატონ უნჩაში სენატიშ ირ ხუნას ართნერს რაგადანდჷ: „კართაგენქ ოკო აკოცუას“!  ჯვ.წ. 149 წანას რომაალეფქ კართაგენი ქართას ქენახუნეს. ასე რომაალეფს დუდენდჷ სციპიონ აფრიკალ უკულაში, ნოგორი ჯოხოგოლაფირი პუბლიუს კორნელიუს სციპიონიში. ჯარიშ უმუშო დოსქილადირი კართაგენიშ მახორობა 3 წანაშ გოძვენას ქომოლურო უთხილანდჷ დუდს, ახაზირენდჷ ირ ჸუდეს. ქართაქ 3 წანას გეგჷნძორჷ. ბოლოს რომაალეფქ გეჭოფეს კართაგენი, დიო აკარღვეს, უკული გეგნოხონეს დო ჯიმუ დოთასეს, თე დიხას მუთუნს ვაგუფალუდუკონ. კართაგენიშ ოპალუეფქ რომიშ ხეშა გეგნორთჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ვიკიწინგეფი, ჯვეში რომიშ ისტორია, V დუდი - პუნიკური ლჷმეფი
* პუნიკური ლჷმეფიშ ქრონოლოგია (ინგლისურ ნინაშა)

კატეგორია:პუნიკური ლჷმეფი
დაკიური ლჷმეფი

**დაკიური ლჷმეფი** (თაშნეშე **დაკიურ-რომაულ ლჷმეფი**) — I დო II ოშწანურეფიშ ოურდუმე კამპანიეფიშ აკოკათელი ჯოხოდვალა, ნამუშ ბორჯისჷთ ართიანს ობურჯუდეს რომიშ იმპერიაშ დო დაკიაშ ოურდუმე ნძალეფი, წყარმალუ დუნაიშ გიმენ მალობაშ ლეხერს.

კატეგორია:დაკია
კატეგორია:I ოშწანურაშ ლჷმსფი
კატეგორია:ჯვეში რომიშ ლჷმეფი
*
ფრიდრიხ ჰუნდი

**ფრიდრიხ ჰერმან ჰუნდი** (გერმ. Friedrich Hermann Hund; დ. 4 ფურთუთა, 1896, კარლსრუე, ბადენიშ დიდი ოჰერცოგე — ღ. 31 მელახი, 1997, გეტინგენი, გერმანია) — გერმანალი ფიზიკოსი.

## ბიოგრაფია დო მენცარული რკვიებეფი
ფრიდრიხ ჰუნდიქ დებადჷ 1896 წანაშ 4 ფურთუთას, ნოღა კარლსრუეს. გურაფულენდჷ მარბურგიშ დო გეტინგენიშ უნივერსიტეტეფს. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ შხვადოშხვა ომენცარე ინსტიტუტეფს: 1925 წანაშე გეტინგენიშ უნივერსიტეტის, 1927 წანაშე როსტოკიშ უნივერსიტეტის, 1929 წანას ლაიფციგიშ უნივერსიტეტის, 1946 წანაშე იენაშ უნივერსიტეტის, 1951 წანაშე ფრანკფურტიშ უნივერსიტეტის დო 1957 წანაშე კინ გეტინგენიშ უნივერსიტეტის. ფრიდრიხ ჰუნდი ართ პერიოდის (1926 წ.) მუშენდჷ კოპენჰაგენიშ უნივერსიტეტის, ნილს ბორიწკჷმა დო 1928 წანას, ოგურუანდჷ ჰარვარდიშ უნივერსიტეტის ხოლო. ჰუნდი მუშენდჷ გიშარჩქინელი მენცარეფიწჷმა: ერვინ შრედინგერი, პოლ დირაკი, უერნერ ჰეიზენბერგი, მაქს ბორნი, ვალტერ ბოთე დო შხვეფი. ფრიდრიხ ჰუნდი რობერტ სანდერსონ მალიკენიწკჷმა ართო რე მოლეკულური ორბიტალური თეორიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი. მოლეკულურ-ორბიტალურ თეორიას ჰუნდი-მალიკენიშ თეორიას ხოლო უძახჷნა. ატომური ფიზიკას შინელი რე ჰუნდიშ კანონი, ნამუთ ჰუნდიქ აკიმუშუ 1927 წანას. ჰუნდი რდჷ მაქს პლანკიშ მენდალიშ დო ოტო ჰანიშ პრემიაშ ლაურეატი. ფრიდრიხ ჰუნდი რე 250-შე უმოსი მენცარული სტატიაშ დო პუბლიკაციაშ ავტორი. ჰუნდიშ მენცარული კონტრიბუცია უმოსო ორხველუდჷ კვანტურ თეორიას, გიშაკერზაფილო მოლეკულეფიშ დო ატომეფიშ სტრუქტურას. ფრიდრიხ ჰერმან ჰუნდიქ ღურუ 1997 წანაშ 31 მელახის, 101 წანერქ. ნთხორილი რე მიუნხენიშ ვალდფრიდჰოფიშ სასაფლას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* curriculum vitae of Friedrich Hund, papers by Friedrich Hund, diploma, honours, medals and decorations, photography, films and cassettes by Gerhard Hund

კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1896
კატეგორია:ნაღურა 1997
ოტო ჰანიშ პრემია

**ოტო ჰანიშ პრემია** (გერმ. Otto-Hahn-Preis) რე გერმანალი ქიმიკოსეფიშ ჯარალუაშ, გერმანიაშ ფიზიკური ჯარალუაშ დო ნოღა მაინიშ ფრანკფურტიშ ჯილდო, ნამუთ გინმაჩამუ ქიმიაშ, ფიზიკაშ დო ინჟინერულ მენცარობეფიშ დარგეფს მოხანდე გიშარჩქინელ მენცარეფს. პრემიაქ დირსხუ 2005 წანას წოხოლიან ოტო ჰანიშ ჯოხონობაშ პრემიაშ დო მაინიშ ფრანკფურტიშ ოტო ჰანიშ პრემიაშ გოართოიანაფათ. პრემია იკათუანს ორქოშ მენდალს დო ფარას - 50,000 €-შ მუდანობათ.  პრემია გერმანალი ქიმიკოსიშ ოტო ჰანიშ ჯოხონობაშ რე. პრემია გინიჩამუ ირ მაჟია წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოტო ჰანიშ პრემია

კატეგორია:გერმანალი ქიმიკოსეფიშ ჯარალუაშ ჯილდოეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ფიზიკური ჯარალუაშ ჯილდოეფი
კატეგორია:მაინიშ ფრანკფურტიშ ჯილდოეფი
უილიამ ტომსონი

**უილიამ ტომსონი, ბარონი კელვინი** (ინგლ. William Thomson, 1st Baron Kelvin; დ. 26 მანგი, 1824, ბელფასტი, ირლანდია — ღ. 17 ქირსეთუთა, 1907, ლარგსი, აირშირი, შოტლანდია) — ბრიტანალი ფიზიკოსი, მათემატიკოსი დო ინჟინერი. დებადჷ ბელფასტის, გურაფულენდჷ გლაზგოშ უნივერსიტეტის დო კემბრიჯიშ პიტერჰაუსიშ კოლეჯის. ტომსონი რდჷ გლაზგოშ უნივერსიტეტიშ ორთაშობური ფილოსოფიაშ პროფესორი 53 წანას. უილიამ ტომსონქ დიდი თია მიშეღჷ ელექტრობაშ მათემატიკური ანალიზიშ მენცარულ რკვიებაშა დო თერმოდინამიკაშ მაართა დო მაჟირა კანონეფიშ ფორმულაციაშა. ტომსონიშ ჯოხონობაშ რე თერმოდინამიკური ტემპერატურაშ ოზიმალი ართული კელვინი დო ჯოულ-ტომსონიშ ეფექტი. უილიამ ტომსონი, მუჭოთ ინჟინერი დო გჷმმაგონებელი მოღალენდჷ ელექტრონული ტელეგრაფიაშ დარგის ხოლო. ტრანსატლანტიკური ტელეგრაფიშ პროექტიშ გოვითარაფაშა მიშაღალირი თიაშ გეშა, ტომსონს რაინდიშ ტიტული გინოჩჷ დიაფალი ვიქტორიაქ,  1866 წანას. 1892 წანას ტომსონს გინოჩეს კელვინიშ ბარონიშ ტიტული. (კელვინი რე წყარმალუ, ნამუთ გიშმურს გლაზგოშ უნივერსიტეტიშ ლაბორატორიაშ გოხოლუას). 1904-1907 წანეფს ტომსონი რდჷ გლაზგოშ უნივერსიტეტიშ კანცლერი დო 1890-1895 წანეფს ლონდონიშ ომაფე ჯარალუაშ პრეზიდენტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* ''Heroes of the Telegraph'' at The Online Books Page
* William Thomson: king of Victorian physics  at Institute of Physics website
* *[http://zapatopi.net/kelvin/quotes/ Quotations. This collection includes sources for many quotes.]*

კატეგორია:ბრიტანალეფი
კატეგორია:ბრიტანალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ბრიტანალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1824
კატეგორია:ნაღურა 1907
ჯვ. წ. 509

კატეგორია:

## მოლენეფი
* 13 ეკენია : ოსხირ გუჭყეს იუპიტერიშ ოხიდას. 
* გეთუ რომიშ ომაფეშ ისტორიაქ, ქჷდიჭყუ რესპუბლიკურ ეპოქაქ. 
* რომს კონსულეფიშ პირველ გიშაგორუეფქ იმანჯჷ. გიმორძგუეს ლუციუს იუნიუს ბრუტუსიქ დო ლუციუს ტარკვინიუს კოლატინუსიქ
* რომიშ კონსულეფი: პ. ვალერიუს ვოლუსი ფ. პუბლიკოლა, სპ. ლუკრეციუს ტრიციპიტინუს, მარკუს ჰორაციუს პულნუსი.

## დუნაბადი

## ნაღურა
* ლუციუს იუნიუს ბრუტუსი — რომიშ კონსული დო რომიშ რესპუბლიკაშ დჷმარსხუაფალი.
* არუნს ტარკვინიუსი — რომიშ ომაფეშ ეკონია მაფაშ ლუციუს სუპერბუს ტარკვინიუსიშ სქუა.
* სპურიუს ლუკრეციუს ტრიციპიტინუსი — რომიშ კონსულ-სუფექტი.

*
1911

## მოლინეფი
### ღურთუთა
### ფურთუთა
### მელახი
### პირელი
### მესი
### მანგი
### კვირკვე
### მარაშინათუთა
### ეკენია
### გჷმათუთა
### გერგობათუთა
### ქირსეთუთა

## დუნაბადი

### ღურთუთა
### ფურთუთა
### მელახი
### პირელი
### მესი
### მანგი
### კვირკვე
### მარაშინათუთა
### ეკენია
### გჷმათუთა
### გერგობათუთა
### ქირსეთუთა

## ნაღურა

### ღურთუთა
### ფურთუთა
### მელახი
### პირელი
### მესი
### მანგი
### კვირკვე
### მარაშინათუთა
### ეკენია
### გჷმათუთა
### გერგობათუთა
### ქირსეთუთა

## დღახუეფი

კატეგორია:
ჯონ ფრიციშ მენდალი

**ჯონ ფრიციშ მენდალი** (ინგლ. John Fritz Medal) რე 1902 წანას დორსხუაფილი ამერიკაშ ინჟინერული ჯარალუეფიშ ასოციაციაშ ჯილდო, ნამუთ გინმაჩამუ მენცარეფს, მენცარული დო ინდუსტრიული კონტრიბუციაშ გეშა. ჯილდო გიშარჩქინელი ამერიკალი მენცარიშ, რკინაშ დო ფულანდიშ ტექნოლოგიეფიშ პიონერიშ, ჯონ ფრიციშ (1822-1913) ჯოხონობაშ რე. ჯონ ფრიციშ მენდალი რე პრესტიჟული ჯილდო დო თის "ინჟინერიაშ ნობელიშ პრემია"-ს ხოლო უძახუნა. ჯილდო გინმიჩამუ ირ წანას დო შილებე მიაჩას მენცარს ღურაშ უკულ ხოლო. ჯონ ფრიციშ მენდალიშ ლაურეატეფი რენა შინელი მენცარეფი: ტომას ალვა ედისონი, უილიამ ტომსონი, ალექსანდერ გრეიამ ბელი, ჩარლზ კეტერინგი, კლოდ შენონი, რობერტ ნოისი, გორდონ მური დო შხვეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯონ ფრიციშ მენდალიშ ლაურეატეფიშ ერკებული

კატეგორია:ამერიკაშ ინჟინერული ჯარალუეფიშ ასოციაციაშ ჯილდოეფი
რომიშ რესპუბლიკა

**რომიშ რესპუბლიკა** () — ფაზა ჯვეში რომიშ ცივილიზაციას, ნამუშო რჩვანელი რდჷ მართუალაშ რესპუბლიკური ფორმა. თე პერიოდიქ დიჭყჷ ჯვ. წ. 510 წანას მონარქიაშ გინოჸოთამათ დო რდჷ სოიშახ ომენოღალე ლჷმეფიშ სერიეფიშ შედეგო იმპერიათ გეგნიქიმინჷ. იმპერიათ გინორთაშ ზუსტი თარიღი კანკალე მოლინეფიშ ინტერპრეტაციაშ ოკითხირე რე, ნამუეფიშ შქას მიარზებუ იულიუს კეისარიშ იროიან დიქტატორო დორინაფაშ (ჯვ. წ. 44) თარიღი, აქციუმიშ ბურჯაფი (ჯვ. წ. 31) დო რომიშ სენატიშით ოქტავიანეშო „ავგუსტუსიშ“ ტიტულიშ მეჩამა (ჯვ. წ. 27).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ჯვეში რომიშ ისტორია (რუს.)
* Encyclopaedia Romana 
* რომიშ იმპერია
* ბიბლიოთეკა ლათინურ ნინაშა
* ციცერონიშ ნაწარმეფი

კატეგორია:ჯვეში რომი
კატეგორია:ისტორიული სახენწჷფოეფი
მატეუჩიშ მენდალი

**მატეუჩიშ მენდალი** (იტალ. Medaglia Matteucci) რე იტალიარი ფიზიკოსიშ კარლო მატეუჩიშ ჯოხონობაშ ჯილდო, ნამუთ გინმაჩამუ ფიზიკაშ დარგის მოხანდე მენცარეფს ფუნდამენტური მენცარული კონტრიბუციაშ გეშა. ჯილდოშ მაართა ლაურეატი რდჷ გერმანალი მენცარი ჰერმან ჰელმჰოლცი, 1868 წანას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მატეუჩიშ მენდალი იტალიაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ ვებსაიტის.

კატეგორია:იტალიაშ მენცარობეფიშ ერუანული აკადემიაშ ჯილდოეფი
კლოდ შენონი

**კლოდ ელვუდ შენონი** (ინგლ. Claude Elwood Shannon; დ. 30 პირელი, 1916, პეტოსკი, მიჩიგანიშ შტატი, ააშ — ღ. 24 ფურთუთა, 2001, მედფორდი, მასაჩუსეტსი, ააშ) — ამერიკალი მათემატიკოსი, კრიპტოგრაფი დო ინჟინერი, შინელი რე მუჭოთ ინფორმაციაშ თეორიაშ მუმა. კლოდ შენონიქ 1948 წანას გჷმაბჟინუ ფუნდამენტური სტატია "კომუნიკაციაშ მათემატიკური თეორია", ნამუსჷთ გიარსხუ ინფორმაციაშ თეორიაშ პრინციპეფქ. კლოდ შენონი გურაფულენდჷ მიჩიგანიშ უნივერსიტეტის. ჸათაქ შენონიქ მიპალუ ბაკალავრიშ ჟირი ხარისხი: ართი ელექტროტექნიკაშ დარგის დო მაჟია მათემატიკას. უკულ შენონიქ გურაფა გაგინძორჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოდეთ თხილუ ოდოქტორე დისერტაცია. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტი დო ბელიშ ლაბორატორიას. რდჷ შხვადოშხვა პრემიეფიშ, ჯილდოეფიშ ლაურეატი დო მენცარული სტატიეფიშ დო პუბლიკაციეფიშ ავტორი.

## ბიოგრაფია

## ჯილდოეფი დო პრემიეფი
* 1939: ალფრედ ნოუბლიშ პრემია
* 1949: მორის ლიბმანიშ პრემია
* 1955: სტიუარტ ბალანტაინიშ მენდალი
* 1956: რკვიებეფიშ კორპორაციაშ პრემია
* 1956: ამერიკაშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ მაკათური
* 1962: მარვინ კელიშ პრემია
* 1963: გიბსიშ ლექციაშ პრემია
* 1966: მენცარობაშ ერუანული მენდალი
* 1966: ღრისებაშ მენდალი (IEEE)
* 1967: Golden Plate Award 
* 1972: ჰარვიშ პრემია
* 1972: შენონიშ პრემია
* 1975: ნიდერლანდეფიშ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ ომაფე აკადემიაშ მაკათური
* 1978: ჟოზეფ მარი ჟაკარიშ პრემია
* 1978: ჰაროლდ პენდერიშ პრემია
* 1983: ჯონ ფრიციშ მენდალი
* 1985: აუდიო ინჟინერიაშ ჯარალუაშ ორქოშ მენდალი
* 1985: კიოტოშ პრემია
* 1991: ედუარდ რეინიშ ფონდიშ პრემია
* 2000: მარკონიშ ჯოხონობაშ ჯარალუაშ პრემია

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი
* Claude E. Shannon: *A Symbolic Analysis of Relay and Switching Circuits*, master's thesis, MIT, 1937.
* Claude E. Shannon: "A Mathematical Theory of Communication", *Bell System Technical Journal*, Vol. 27, pp.&nbsp;379–423, 623–656, 1948 (abstract).
* Claude E. Shannon and Warren Weaver: *The Mathematical Theory of Communication.* The University of Illinois Press, Urbana, Illinois, 1949.

## ქოძირით თაშნეშე
* ინფორმაციაშ თეორია
* კომუნიკაციაშ მათემატიკური თეორია
* შენონიშ პრემია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Guide to the Claude Elwood Shannon papers at the Library of Congress
* 
* Claude Elwood Shannon (1916–2001) at the *Notices of the American Mathematical Society*

კატეგორია:ამერიკალი
კატეგორია:ამერიკალი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ინჟინერეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1916
კატეგორია:ნაღურა 2001
კიოტოშ პრემია

**კიოტოშ პრემია** (იაპ. 京都賞) რე იაპონიაშ ართ-ართი უმაღალაში ჯილდო, ნამუთ გინმიჩამუ მენცარობეფიშ დო ხელუანობეფიშ შხვადოშხვა დარგეფს (ტექნოლოგიეფი, ბაზისური მენცარობეფი, ხელუანობა დო ფილოსოფია). პრემია დარსხჷ 1985 წანას ინამორიშ ფონდიქ, შინელი იაპონარი ფილანთროპიშ კაძუო ინამორიშ ფინანსური ხეშენწყუალათ. პრემია ირწანიანი რე დო პრემიაშ გინოჩამაშ ცერემონიალი იმანჯებჷ იაპონიაშ ნოღა კიოტოს. ჯილდო იკათუანს 20 კარატიან ორქოშ მენდალს დო 100 მილიონი იენაშ მუდანობაშ ფინანსურ პრემიას. 2015 წანაშ მუნაჩემეფით არძოშე უმოსი ლაურეატი ჸუნს ააშ-ს (44), იაპონიას (19), გოართოიანაფილ ომაფეს (12) დო საფრანგეთის (8). კიოტოშ პრემია იაპონიაშ ართ-ართი პრესტიჟული ჯილდო რე დო თის ნობელიშ პრემიაშ იაპონურ ვერსიას ხოლო უძახუნა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* კიოტოშ პრემიაშ ლაურეატეფი წანეფიშ მეჯინათ
* ინამორიშ ფონდი
* კიოტოშ პრემიაშ სიმპოზიუმი

კატეგორია:იაპონიაშ ჯილდოეფი
კატეგორია:იაპონური პრემიეფი
კატეგორია:ომენცარე პრემიეფი
რობერტ ნოისი

**რობერტ ნორტონ ნოისი** (ინგლ. Robert Norton Noyce; დ. 12 ქირსეთუთა, 1927, ბერლინგტონი, აიოვა, ააშ — ღ. 3 მანგი, 1990, ოსტინი, ტეხასი, ააშ) — ამერიკალი ფიზიკოსი დო ინჟინერი, კორპორაციეფიშ Fairchild Semiconductor-იშ დო Intel-იშ დუმარსხუაფალი. მიშეღჷ დიდი თია ინტეგრირებული მიკროსქემაშ გოვითარაფაშა. 

რობერტ ნოისი გურაფულენდჷ გრინელიშ კოლეჯის, აიოვას დო უკულ მასაჩუსეტსიშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ დოქტორიშ ხარისხი ფიზიკას, 1953 წანას. 1953 წანას ნოისიქ მუშობა ქიდიჭყჷ ინჟინერო Philco-შ კორპორაციას. 1956 წანას ნოისიქ კომპანია ქიდიტუ დო გეგნორთჷ Shockley Semiconductor Laboratory-შა, სოდეთ ტრანზისტორიშ გჷმმაგონებელი უილიამ ბრედფორდ შოკლიწკჷმა მუშენდჷ. მალას ნოისიქ შოკლიშ ლაბორატორია ქიდიტუ დო კოლეგეფწკჷმა ართო დარსხუ კორპორაცია Fairchild Semiconductor 1957 წანას. 1968 წანას ნოისიქ დო გორდონ მურიქ დარსხუეს კომპანია Intel.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*ოფიციალური ვებსაიტი 
*Noyce biography on IdeaFinder.com
*ნოისიშ ფონდიშ ვებსაიტი
*Guide to the Robert Noyce Papers at Stanford University 

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი ფიზიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ინჟინერეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1927
კატეგორია:ნაღურა 1990
ანდრე ვეილი

**ანდრე ვეილი** (ფრანგ. André Weil; დ. 6 მესი, 1906, პარიზი, საფრანგეთი — ღ. 6 მარაშინათუთა, 1998, პრინსტონი, ნიუ-ჯერსი, ააშ) — ფრანგი მათემატიკოსი. მიშეღჷ დიდი თია რიცხუეფიშ თეორიაშ დო ალგებრული გეომეტრიაშ გოვითარაფაშა.

## ბიოგრაფია

## მენცარული რკვიებეფი

## გიშნაგორა პუბლიკაციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის

* André Weil, by A. Borel, Bull. AMS 46 (2009), 661–666.
* A 1940 Letter of André Weil on Analogy in Mathematics
* 

კატეგორია:ფრანგეფი
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1906
კატეგორია:ნაღურა 1998
ტექნოლოგიაშ დო ინოვაციაშ ერუანული მენდალი

**ტექნოლოგიაშ დო ინოვაციაშ ერუანული მენდალი** (ინგლ. National Medal of Technology and Innovation; ორდოიან ჯოხოდვალა - National Medal of Technology) — ჯილდო, ნამუსჷთ ააშ-იშ პრეზიდენტი გინმოჩანს გჷმმაგონებელეფს დო ინოვატორეფს, ნამუეფს აფუ მიშნაღელი კაბეტი კონტრიბუცია ახალი ტექნოლოგიეფიშ გოვითარაფაშა. ჯილდოქ შილებე მიაჩას ართ ადამიერს, ადამიერეფიშ ბუნას, თაშნეშე ორგანიზაციეფს დო კორპორაციეფს ხოლო. ტექნოლოგიაშ ერუანული მენდალი დარსხუ ააშ-იშ კონგრესიქ, 1980 წანას. ტექნოლოგიაშ დო ინოვაციაშ ერუანული მენდალიშ ლაურეატეფი რენა გიშარჩქინელი ინოვატორეფი: სტივ ჯობსი, სტივ უოზნიაკი, რობერტ ნოისი, კლარენს ჯონსონი, სტენლი ნორმან კოენი, ჯეკ კილბი, ბილ გეიტსი, პოლ ბერენი, ტომას ჯეიმს ფოგარტი დო შხვეფი. თაშნეშე კომპანიეფი დო კორპორაციეფი: Amgen, Johnson & Johnson, Xerox, DuPont, IBM დო შხვეფი. 2005 წანაშ მუნაჩემეფით მენდალი გინოჩამილი რე 135-შე უმოსი ადამიერიშა დო 12 კომპანიაშა.

## ქოძირით თაშნეშე
* ხელუანობეფიშ ერუანული მენდალი
* მენცარობაშ ერუანული მენდალი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებსაიტი
* National Science & Technology Medals Foundation
* ლაურეატეფიშ ერკებული

კატეგორია:ამერიკული ჯილდოეფი
კატეგორია:ააშ-იშ ჯილდოეფი ტექნოლოგიაშ დარგის
პელოპონესიშ ლჷმა

**პელოპონესიშ ლჷმა** — ლჷმა ათენიშ დო სპარტაშ მუკი-მუკი ბუჯგუა პოლისეფიშ – დელოსიშ დო პელოპონესიშ რსხუეფს შქას. ლჷმა გოთანჯჷ ეკონომიკური, პოლიტიკური დო სოციალური ხასიათიშ ბაძაძეფქ, თაშნეშე ათენს დო სპარტაშ შქას აწორინალაქ საბერძნეთის ჰეგემონიაშო. თეშ მოხ, ოვაჭარე რზეფიშ დო ბაზარეფიშო ართიანს ოდაუდეს ართ განშე ათენი დო, მაჟირა განშე პელოპონესიშ რსხუშა მიშმალი კორინთო დო მეგარა. ბერძენული პოლისეფი ოცადუდეს დორხველი უგურღუ ოპალუეთ გჷნურთინუაფუდესკო ქობალით დინდარი სიცილიაშ დო იტალიაშ ოლქეფი, სპარტალეფი სქორონას რდეს გომანგარაფილი, ათენალეფი – ზუღას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* LibriVox: The History of the Peloponnesian War (Public Domain Audiobooks in the USA - 20:57:23 hours, at least 603.7 MB)
* Richard Crawley, ''The History of the Peloponnesian War'' (Translation of Thukydides' books – in Project Gutenberg)
* Peloponnesian war 
* Peloponnesian war on Lycurgus.org

კატეგორია:პელოპონესიშ ლჷმა
კატეგორია:საბერძნეთიშ ისტორია
კატეგორია:ჯვეში საბერძნეთიშ ლჷმეფი
კორინთიშ ლჷმა

**კორინთიშ ლჷმა** — ლჷმა ბერძენულ ნოღა-სახენწჷფოეფიშ კოალიციაშ (თებე, არგოსი, კორინთი, ათენი, მეგარა დო შხვ.) დო პელოპონესიშ რსხუშ (სპარტაშ დუდალათ) შქას. ლჷმა მიშჷ ჯვ. წ. 395-387 წანეფს. მეწურაფილი რდჷ სპარტაშ ჰეგემონიაშ სააწმარენჯოთ. დუდშე ბერძენული პოლისეფიშ კოალიციას ალურედჷ სპარსეთი, ნამუთ ჯვ. წ. 399 წანაშე სპარტას ოლიმუდჷ. სპარსეთიშ ჭყოლოფუათ აკოგაფილჷ ფლოტიქ ათენალი კონონიშ სარდალუათ ჯვ. წ. 394 წანას კოკი კნიდოსწკჷმა დამარცხჷ სპარტალეფი. თიმ წანას კოალიციაქ წჷმოძინაფეფს მიოჭირინჷ კორონეაწკჷმა დო ისთმოსიშ ბურჯაფეფს. ათენიშ გამანგარაფათ შონთაფილ სპარსეთიქ ორიენტაცია დოთირჷ დო სპარტაშ ჸურე გეგნორთჷ. კორინთიშ ლჷმაქ ანტალკიდაშ ზეთ გეთუ.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ჯვეში საბერძნეთიშ ლჷმეფი
Regency Enterprises

**Regency Enterprises**, **Arnon Milchan Enterprises**, **Monarchy Enterprises S.á.r.l.**, **Regency Entertainment (USA), Inc.** — ამერიკული კომპანია კინოფილმეფიშ პროდიუსირებაშ დარგის.

## ფილმოგრაფია
* *[[ართიშა ამერიკას]]* (*Once Upon a Time in America* / *C'era una volta in America*; 1984)
* *[[მალჷმორეფიშ კლუბი (ფილმი)|მალჷმორეფიშ კლუბი]]* (*Fight Club*; 1999)
* *[[ჭკორალაშ 12 წანა (ფილმი)|ჭკორალაშ 12 წანა]]* (*12 Years a Slave*; 2013)
* *[[დინაფილი ძღაბი (ფილმი)|დინაფილი ძღაბი]]* (*Gone Girl*; 2014)
* *[[გინოსქილადირი (2015 წანაშ ფილმი)|გინოსქილადირი]]* (*The Revenant*; 2015)
* *Deep Water* (2022)
* *The Northman* (2022)
* *Untitled David O. Russell project* (2022)
* *Artemis* (TBA)

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:კინოსტუდიეფი
Lakeshore Entertainment

**Lakeshore Entertainment Group, LLC** — ამერიკული კომპანია კინოფილმეფიშ პროდიუსირებაშ დარგის.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:კინოსტუდიეფი
Spyglass Media Group

**Spyglass Media Group, LLC** — ამერიკული კომპანია კინოფილმეფიშ პროდიუსირებაშ დარგის.

## სქოლიო

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია:კინოსტუდიეფი
ალფრედ კნუდსონი

**ალფრედ ჯორჯ კნუდსონი უკულაში** (ინგლ. Alfred George Knudson, Jr.; დ. 9 მარაშინათუთა, 1922, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, ააშ — ღ. 10 კვირკვე, 2016, ფილადელფია, პენსილვანია, ააშ) — ამერიკალი გენეტიკოსი დო ონკოლოგი, კანცეროგენეზიშ მუტაციური თეორიაშ დუმარსხუაფალი. ჸათე თეორიას კნუდსონიშ ჰიპოთეზას ხოლო უძახუნა. კნუდსონქ ჰიპოთეზა აკიმუშუ 1971 წანას. ალფრედ კნუდსონი გურაფულენდჷ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, სოდეთ მიპალუ ბაკალავრიშ ხარისხი 1944 წანას. უკულ გურაფა გაგინძორჷ კოლუმბიაშ უნივერსიტეტის, სოდეთ მიპალუ მენცარობაშ მაგისტრიშ ხარისხი 1947 წანას. კნუდსონქ ოდოქტორე დისერტაცია თხილუ კალიფორნიაშ ტექნოლოგიაშ ინსტიტუტის, 1956 წანას. გურაფაშ თებაშ უკულ კნუდსონი მუშენდჷ დიო სიტი-ოვ-ჰოუპიშ ერუანულ მედიცინაშ ცენტრის დო უკულ ნიუ-იორკიშ შტატიშ უნივერსიტეტიშ სტოუნი ბრუკიშ მედიცინაშ სკოლას, სოდეთ რდჷ ბაზისური მენცარობეფიშ ასოცირებული დეკანი. 1970-1976 წანეფს კნუდსონი მუშენდჷ ტეხასიშ მედიცინაშ ცენტრის. 1976 წანაშე ღურაშახ კნუდსონი მუშენდჷ ფოქს ჩეიზიშ ონკოლოგიურ ცენტრის, ფილადელფიას. ალფრედ კნუდსონი რდჷ ალბერტ ლასკერიშ, უილიამ ალანიშ დო კიოტოშ პრემიეფიშ ლაურეატი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Oncology Luminaries: Dr. Alfred G. Knudson
* Interview on March 5, 2013
* Commentary on Alfred G. Knudson, Jr.

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი გენეტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი ონკოლოგეფი
კატეგორია:კიოტოშ პრემიაშ ლაურეატეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1922
კატეგორია:ნაღურა 2016