open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ტყვაცი დო გურგინი

მინი|მარცხნივ|220პქ|ტყვაცი დო გურგინი
**ტყვაცი დო გურგინი** — ატმოსფერული მოლინა, ნამუშ ბორჯისჷთ ფსქელ გორგოთია-ჭვემაშ მუნაფეფს დო დიხაუჩაშ ჟინპიჯიშ შქას წჷმიქიმინუაფუ ჭყანიერი ელექტრული გონმუხტუა — ვალუა, ნამუსთ გეჸუნს გურგინი. თე ბორჯის, რჩქვანელობურო, გემანტირეთ ჭვენს (კანკალეშა კირცხით), ინძალიერებუ ბორია.

გოვითარაფაშ მეჯინათ ართიანშე გიშმაგორჷნა დინოხოლენმასურ დო ფრონტულ ტყვაცი დო გურგინეფს. ტყვაცი დო გურგინი [დიხაუჩაშ შხვადოშხვა აბანს შხვადოშხვა სიშხირათ იმაჟირებუ: არქტიკას მუსხირენ წანმოწანაშა ართშა მუთმოხვადუ, ზჷმიერ ორტყაფუს, ირ ზოხო პუნქტის წანმოწანას თეჯგურა რე მუსხირენ ვითობათ დღა. ტყვაცი დო გურგინიშ მოსოფელიშ ცენტრეფს (ინდონეზია, ცენტრალური ამერიკა დო შხვა) თეჯგურა დღალეფიშ რიცხუ წანმოწანას 200-შე უმოსი რე.

ტყვაცი დო გურგინამი დღალეფიშ სიშხირათ საქორთუოს მაართა აბანს რე საქორთუოშ ობჟათე გვალონა (წანმოწანას ოშქაშეთ 50-56 დღა, მაქსიმალური — 82 დღა).

ტყვაცი დო გურგინი გიშაკერძაფილ გოლინას იღვენუანს ადამიერშა. ტყვაცი დო გურგნი ქვერსემი ენერგიაშ მაღვენი გიგანტური „ნაპერწკალი“ რე. თის შეულებუ დაზიანას ელექტროგნმაჩამუ ღოზეფი, გიმიჭანუას დაჩხირი, დარღვიას რსხუგობუნელობა, მოჯალაგუას ცორცხალი არსებეფი. დიხაუჩას ირწანურო 100 მილიარდშახ ტყვაცი დო გურგინი დო ვალუა ივითარებუ, მუსჷთ ოშობათ ადამიერიშ თელარა ეწირებუ. ტყვაცი დო გურგინიშ მალობა ვაშილებე გოფაჩილ, ღილე აბანს გერინა ვარდა ზოხოთ გემაჩანუ ჯაშ დუდიშმიოფორაფალო გჷმორინაფა, ემაღალაფირ აბანეფშა ეშულა დო თ.უ.
## ლიტერატურა

კატეგორია:მეტეოროლოგია
მაგნიტუდა

**[[დიხაშნწალუა]]შ მაგნიტუდა** — ართული, ენერგიაშ მახასიათაფალი, ნამუთ დიხაშნწალუაშ ბორჯის გიშმურს სეისმიური რეღმეფიშ სახეთ. მაგნიტუდაშ მაართა სკალა 1935 წანას წჷმარინუ ამერიკელ სეისმოლოგიქ ჩარლზ ფრენსის რიხტერქ, თეშენ რჩქვანელობურო მაგნიტუდას "რიხტერიშ სკალას" უძახჷნა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Measuring Earthquake Magnitudes 

კატეგორია:სეისმოლოგია
სეისმოგრამა

მინი|სეისმოგრამაშ მინუში

**სეისმოგრამა** (ბერძნ. seismos – დიხაშნწალუა დო gramma – დინნაჭარა, ოჭარალი შანი) — სეისმოგრაფიშ მეშქაშობათ რსულებური დინნაჭარა დიხაშნწალუაშ ბიჯგეფიშ გეშა. დინოჭარუაშ ტექნიკა შხვადოშხვანერი რე. სეისმოგრამიშ ეიოჭარალო მეღებული რე საირქიანო ეშანუეფი, ნამუთ ლათინურ ჯოხოდვალეფს გერსუ.

## სქოლიო

კატეგორია:სეისმოლოგია
ჰარაპა

220პქ.px|მინიატიურა|ჰარაპაშ ცივილიზაცია
220პქ.px|მინიატიურა|მარჯვნივ|მეკონეფი ჯვეში ჰარაპაშე

**ჰარაპა** (ინგ."Harappa") — ჯვეშინდური ნოღა. ჰარაპაშ ცივილიზაციაშ (ჯვ.წ. 3 ვითოში — მა-XVII/მა-XVI ო.ო.) ართ-ართი თარი ცენტრი. იდვალუაფუ წყარმალუ რავიშ ჯვეშ კალაპოტწკჷმა პაკისტანს, საჰივალიშ ოლქის (თეხანური პენჯაბიშ ტერიტორია).

„ჰარაპა“ ვა წჷმარინუანს ნოღაშ დუდმაართა ჯოხოდვალას. თე ჯოხო თიქ მიღჷ თეხანურ ნოღა ჰარაპაშე, ნამუთ იდვალუაფუ ნონანოღაშე 6 კმ. გოძვენას. თეხანური ჰარაპა რე ბრიტანული კოლონიზაციაშ ბორჯიშე ასქილადირი ორკინაშარე დგჷმილი, ნამუშ მახორობა აკმადგინანს დოხოლაფირო 15 ვითოშ ადამიერს.

ჯვეშ ჰარაპას მიოგორეს 1920-იან წანეფს დო თიმ ბორჯიშე ასეშა თაქ მეურს არქეოლოგიური გონთხორუეფი. ნოღაშ აკნაცჷმეფი ბრინჯაოშ ეპოქაში რე. თინა მუშ ბორჯის ართ-ართი გომანგარაფილი დო ჭყანიერი ნოღა ჸოფე, ნამუშ მახორობა აკმადგინანდჷ დოხოლაფირო 23,5 ვითოშ ადამიერს. ჯვეში ნოღა ძალამ დოღამაკელი რე ბრიტანეთიშ კოლონიზაციაშ პერიოდშე, მუჟამსჷთ თიშ ანგურეფი გჷმირინუაფუდჷ ლაჰორ—მულტანიშ რკინაშარაშ აკოგაფას.

თე აბანს იგეგმებუდჷ კაბეტი ბორჯოღალი პარკიშ აკოგაფა, ნამუქჷთ 2005 წანას გეგნიდჷ, თიშ უკული, მუთ აკოგაფაშ ორდოიან ეტაპის ანდა არქეოლოგიური არტეფაქტიქ იჸუ მეგორაფილქჷნ. გიშარჩქინელი პაკისტანარი არქეოლოგიშ აჰმედ ჰასან დანიშ მემართუაშ შედეგო პაკისტანიშ კულტურაშ სამინისტროქ მიღჷ გჷნოჭყვიდირი ნოღაშ აკოდგინუაშ გეშა.

## თშნეშე ქოძირით
* მოჰენჯო-დარო

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Fagan Brian People of the earth: an introduction to world prehistory. — Pearson, 2003. — P. 414. — ISBN 978-0-13-111316-9
* ჰარაპაშ პარკი
* ჰარაპა
* ჰარაპაშ გეოგრაფია
* მოსოფელიშ ისტორია
* პაკისტანიშ ცივილიზაციეფი

კატეგორია:ჰარაპაშ ცივილიზაცია
კატეგორია:აზიაშ დინაფილი ნოღეფი
კატეგორია:პაკისტანი
ნეოლითი

მინი|250პქ|ნეოლითური არტეფაქტეფი
[მინი|250პქ|ნელოითიშ ნოხორი [ორკნეიშ ნეოლითური ოხორუ|ორკნეიშ კოკეფს]]
**ნეოლითი** (ნეო – ბერძენ. neos - ახალი, რთული ზიტყვაშ აკმადგინალი ნორთი, შანენს ახალს,
გოახალაფირს; ლითი, ლითო – ბერძენ. lithos – ქუა, რთული ზიტყვაშ ნორთი, შანენს ქუაწკჷმა, ქანეფწკჷმა დოჸუნალობას) — ახალი ქუაშ ხანა, ქუაშ ხანიშ ბოლო ეშალი, ნამუთ დოთირუ ენეოლითიქ. ტერმინი „ნეოლითი“ მენცარობას 1865 წანას მიშეღჷ ჯ. ლაბოკიქ თიმ პერიოდიშ ეიოშინალო, მუჟამსჷთ ადამიერი მუშ ოჭკომალს ბწკარულიშ კულტივაციაშ დო ჩხოლარეფიშ დოჭყანაფათ მიპალუანდჷ, მარა ანჯარიშ ოკეთებელო (ჯაშ დო ძვალიშ მოხ) დიო ხოლო ხვალე ქუას გჷმირინუანდჷ. ნეოლითიშ გჷმათანჯალი შანეფი რე: შხვაშ მეურნობაშ მიდაღალაშე (მაჯინობა, ჩხომჭოფუა, შაყარუაფა) მაწარმაფალ მეურნობაშა (დიხაშხანდუა, მეჩხოლარობა) გინულა, დიხაჭაბუშ ჭკუდიშ გორჩქინა, ქუაშ ანჯარიშ გოვარვალაფა, გორხუალა. კულტურულ–სამეურნო შანეფიშ მეჯინათ ნეოლითიშ კულტურეფი ჟირ თარ ბუნათ ირთუ: 1. დიხაშმოხანდე–მეჩხოლარე ტომეფით დო 2. მაღალგოვითარაფილ მაჯინეეფიშ მეჩხომეეფიშ.

## ლიტერატურა
* თ. კიღურაძე, ნეოლითის ხანა, ნუმიზმატისა და ბონისტის განმარტებითი ლექსიკონი .

კატეგორია:ისტორიული პერიოდეფი
კატეგორია:არქეოლოგიური პერიოდეფი
*
ლინჯი

მინი|მარჯვნივ|მუშითნაბადი ლინჯი (დოხოლ. 4 სმ სიგჷრძაშ)
**ლინჯი** — ქიმიური ელემენტი, ნამუთ იშანუაფუ სიმბოლოთ **Cu** (, კოკი კვიპროსიშ ჯოხოდვალაშე მოურს) დო თიში ატომური ნომერი რე 29. ინორე ქიმიურ ელემენტეფიშ პერიოდული სისტემაშ მავითაართა ბუნას. სუფთა ლინჯი გალეშე მოჭითე-მოვარდიშფერო რე მორჩილი ორქოშფერი რწკინუათ, ლიბუ დო ჯგირო გიშაჭკადალი ლითონი რე. თინა ჯგირი ელექტრო- დო სიტიბაგჷმატარე ხოლო რე, მუშ გეშათ თინა გჷმირინუაფუ ელექტროგჷმატარეეფიშ (მავთულეფიშ, კაბელეფიშ) დო სიტიბაგჷმატარობაშ ოკეთებელო. თაშნეშე გჷმირინუაფუ აკაგაფალ მასალათ დო მიარე მიშნანდღულაფუშ ართ-ართი თარი აკმადგინალი რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ლინჯიშ რესურეფიშ ხასჷლა იკათუანს 12 ფაილს PDF ფორმატის, ნამუთ ოძირანს შხვადოშხვანერი ლინჯიშ ფიზიკურ (მატერიალურ) მუშობურობეფშ დო თაშნეშე თიში წჷმოულობაშ ოხეონჯღვერუეფს.
* ლინჯიშ გოვითარაფაშ ასოციაცია გოფართაფილი საიტი ლინჯიშ მუშობურობეფიშ დო გჷმორინაფაშ გეშა.
* The Third Millennium Online - ლინჯი
* WebElements - ლინჯი

## სქოლიო

კატეგორია:ქიმიური ელემენტეფი
კატეგორია:ლითონეფი
კატეგორია:მასალეფი
ტყვია

thumb|right|ტყვია მანგარშე თხიერ დგომარობაშა გინულაშ ბორჯის
**ტყვია** — ქიმიური ელემენტი, ნამუთ იშანუაფუ სიმბოლოთ **Pb** ( - ჯოხოდვალაშ გოჭყაფა უჩინებუ რე) დო თიში ატომური ნომერი რე 82. ინორე ლითონეფიშ თარ ბუნაშ მავითაანთხა ბუნას ქიმიურ ელემენტეფიშ პერიოდულ სისტემას. ტყვიას უღუ არძაშე დიდი ატომური ნომერი მანგარ ელემენტეფს შქას, მარა გეჸვენჯ უმონკაშ ელემენტის, ბისმუტის,  გვერდო აკოცჷმაშ პერიოდი უღუ, ნამუთ თიჯგურა ხანგჷრძე რე, ნამჷ-და შილებე იკოროცხას მანგარ ელემენტო. ტყვიაშ ოთხ მანგარ იზოტოპის უღუ 82 პროტონი, "მაგიური რიცხუ" ატომიშ ბირთვიშ მუნაფაშობურ მოდელს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ტყვიაშ ტოქსიკურობა  ააშ-შ ჯანთხილუაშ დო სოციალური ნინალაშ დეპარტამენტი
* Lead-Free Wheels 
* National Lead Free Wheel Weight Initiative| Waste Minimization|Wastes|US EPA
## სქოლიო

კატეგორია:ქიმიური ელემენტეფი
კატეგორია:ლითონეფი
კალა (ელემენტი)

thumb|left|200px|კალაშ ატომის სქემა
**კალა** — ქიმიური ელემენტი, ნამუთ იშანუაფუ სიმბოლოთ **Sn** ( - მანგარი, ჸონიერი) დო თიში ატომური ნომერი რე 50. ინორე ლითონეფიშ თარ ბუნაშ მავითაანთხა ბუნას ქიმიურ ელემენტეფიშ პერიოდულ სისტემას. კალა ამჟუენს ქიმიურ მოგვენობას თიში ბუნაშ ჟირხოლო მოხურგე ელემენტწკჷმა: გერმანიუმწკჷმა დო ტყვიაწკჷმა, მუთ გმიხანტუ ჟანგუაშ ჟირი შელებუამობათ, +2 დო +4 (ვალენტობა). კალა 49-ა არძაშე გოფაჩილი ელემენტი რე დო უღუ ვითი ჸონიერი იზოტოპი, მუთ იზოტოპეფიშ მუდანობაშჸუე უდიდაში რიცხუ რე პერიოდულ სისტემას. კალა თარო მიპალუაფუ მინერალ კასიტერიტშე, ნამუთ იკათუანს კალას, კალაშ დიოქსიდიშ (SnO2) სახეთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* WebElements.com&nbsp;– კალა
* ლითონეფიშ მუნაჩემეფიშ ბაზა: კალა 

## სქოლიო

კატეგორია:ქიმიური ელემენტეფი
კატეგორია:ლითონეფი
გჰაგჰრა

**გჰაგჰრა** (***გოგრა***) — წყარმალუ ინდოეთის, ნეპალს დო ჩინეთის, განგიშ კვარჩხანი, არძაშე წყარხვეიანი ნადუ. სიგჷრძა 950 კმ. ოდუდეს ეთემჭოფუნს ტიბეტიშ გვალონაშ ობჟათე ნორთის. ტომბა ლეხერით კვათუნს ჰიმალაის (თაქ უჯოხონა კარნალიშ), გიმე - ინდგანგიშ ვეს მეურს. დუდს ეთმიჯუმანს თირიშ, ჸინიშ დო ჭვემაშ წყარით. წყარალა უჩქუ აფუნს დო ზარხულს. სანიშო რე ნოღა აიოდჰიაშე. წყარმალუს ოწყარალო გჷმირინუანა. გჰაგჰრიშ წყარპიჯის იდვალუაფუ ნოღა ფაიზაბადი.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ინდოეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ნეპალიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ წყარმალუეფი
სეისმოგრაფი

thumb|right|სეისმოგრაფი

**სეისმოგრაფი** (სეისმო...დო ბერძნ. graphō - ბჭარუნქ) (ვარდა *სეისმომეტრა*, ''ბერძენ.'' seismos = დიხაშნწალუა, დო metero = ბზიმუნქ) — დიხაშნწალუაშ დო სეისმოგორუაშ ბორჯის დიხაუჩაშ ქერქიშ ყარაფეფიშ დინაჭარალი ხეჭკუდი.

თეხანური (ცირფული) სეისმოგრაფი აკმოდირთუ 2 ნორთშე: სეისმო მემაღებელი (სენსორი) დო ანალოგური სიგნალიშ ცირფულო გჷნმაქიმინალი (მუნაჩემეფიშ გეჸვენჯი შაყარუაშ დო გჷნოჩამაშ საშუალებათ).

მაართა ქორთული წარმებაშ სეისმოგრაფიქ ”ტურა-1” აკიქიმინჷ 2004 წანას, საქორთუოშ ართიანი სეისმური თხილუაშ ონინალეს, ინჟინერეფიშ ბუნაშით დავით ჩხაიძეშ ხემანჯღვერობათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* www.seismo.ge სეისმური მონიტორინგიშ ცენტრი

კატეგორია:სეისმოლოგია
მერგარჰი

220px|მინიატიურა|მარგარჰიშ ორენი პაკისტანიშ რუკას
220px|მინიატიურა|ოსურიშ სტატუა მერგარჰიშე
**მერგარჰი** ვარდა მერგარი (ინგ . Mehrgarh, ურდ. م‍ﮩ‍رگڑھ) — ნეოლითიშ ხანიშ (ჯვ.წ. 7000 — 3200) პაკისტანიშ ართ-ართი უშანულამაში არქეოლოგიური ძეგლი. იდვალუაფუ კაჩიშ ვეს პაკისტანიშ ბელუჯისტანს. თენა რე ობჟათე აზიას ართ-ართი მაართა აბანი, სოდე გევითარ ოფუტეშ მეურნობაქ: ქობალკაკალიშ დო ქერიშ მოჸონაფა დო შხუკუჩხამი დო ჭიფეკუჩხამი (შხური, თხა..) ორინჯიშ დოჭყანაფა. 

მერგარჰის 1974 წანას მიოგორუ ფრანგი არქეოლოგეფიშ ბუნაქ ჟან-ფრანსუა ჟარიჟიშ ხემანჯღვერობათ. გონთხორუეფი მიშჷ 1974-1986 წანს გამწას. მერგარჰის არძაშე ორდოშიანი ოხორინალი ჸოფე მორჩილი ოფუტე, ნამუთ ითარიღებუ 7 000 — 5 500 წანათ ჩქინ ეე-შახ. 

მერგარჰიშ კულტურა ამდღარშო ისხუნუაფუ მუჭოთ ჰარაპაშ ცივილიზაციის ნოგორი. "მერგარჰიშ მეგორაფაქ გოთირუ ედომუშამი წჷმორინაფა ინდიშ ლეხერიშ ცივილიზაციაშენ", ჭარუნს აჰმად ჰასან დანი, ისლამაბადის კუაიდ-ი-აზამიშ უნივერსიტეტიშ არქეოლოგიაშ პროფესორი. "ასე ჩქი აკვადგინით მაართა ოხორუეფიშ წჷმოქიმინუაშე დოჭყაფილი წოროგეჸვენჯობა." 
 
მერგარჰიშ ორდოშიანი მახორუეფი ოხორანდეს ანგურათ აკოგაფილ ჸუდეეფს, სპეციალურ ბწკარეფიშ ოჩუალარს ჩუანდეს ბწკარს, აკეთენდეს ლინჯიშ ანჯარეფს, მოჸუნდეს ქერი, ქობალკაკალი, ფინიკი. ჭყიშუნდეს შხურეფს, თხალეფს, შხუკუჩხამ ქამ ორინჯის დო თ.უ. გვიანიშ ხანს (5 500 — 2 600 წანეფს ჩქ. ეე-შახ) ივითარებუდჷ ხელოსანობა, თინეფს შქას რეწუა, კაჟიშ დამუშება, ძიეფიშ კეთება, ლითონიშ გჷნომუშება. მერგარჰი ჩქ. ეე-შახ 2 600 წანაშე გამწას იჸუ დოხორელქ ადამიერეფით.  

## იხილეთ აგრეთვე

* ინდური ცივილიზაცია
* ჰარაპა
* მოჰენჯო-დარო

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჰარაპა
* ქუაშ ხანიშ სტომატოლოგიური ანჯარეფი
* მერგარჰიშ არქეოლოგია 
* მერგარჰიშ მეგორაფეფიშ გეშა
* პაკისტანიშ ცივილიზაციები

კატეგორია: არქეოლოგია პაკისტანს
კატეგორია: არქეოლოგია ინდოეთს
კატეგორია: აზიაშ ნეოლითი
კატეგორია: ბელუჯისტანი
სარასვატი (წყარმალუ)

**წყარმალუ სარასვატი** ( ) — წყარმალუ პაკისტანს დო ინდოეთის, ნამუთ ეჭარილი რე ინდუიზმიშ წიმინდე ჭარილეფს დო „რიგვედას. სარასვატი ვედურ შკვითწყარმალონაშე ართ-ართი შანულამი წყარმალუ რე. რიგვედაშ ჰიმნს „ნადისტუტის“ (10.75) რაგადი რე, ნამჷ-და წყარმალუ სარასვატი იდვალუაფუ წყარმალუ იამუნაშ ოორუეშ დო წყარმალ შატადრუშ ბჟადალიშ შქას. ჩინებული რე, ოსურღორონთი სარასვატი თე წყარმალუშ პერსონიფიცირაფილი ფორმა რდჷ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Is River Ghaggar, Saraswati? by Tripathi,Bock,Rajamani, Eisenhauer
* Saraswati — the ancient river lost in the desert by A. V. Sankaran
* The Saraswati: Where lies the mystery by Saswati Paik

კატეგორია:წიმინდე წყარმალუეფი
კატეგორია:ინდუისტური მითოლოგიაშ წყარმალუეფი
ისტორიკოსი

[right|thumb|230px|[ჰეროდოტე, ისტორიაშ მუმა, დო ართ-ართი არძაშე ორდოშიანი ჩინებული ისტორიკოსი..]] 
**ისტორიკოსი** — პიჯი, ნამუთ გურაფულენს ისტორიას დო ჭარუნს თიშ გეშა ისტორიკოსეფი თარო გურაფულენა ადამიერეფიშ რასაშ მოლინეფს დო შვანეფს; თეშ მუჭოთ ჭარუაფონს, თაშნეშე უჭარელს. დო ისტორიკოსი დჷთმიგურუანს უჭარელ ისტორიას-და, თინა პრეისტორიას გურაფულენს. თიშ უმკუჯინალო, ნამჷ-და ზიტყვა ისტორიკოსის გჷმირინუანა პროფესიონალ დო ვაპროფესიონალ მოჸოროფეფიშ ეიოშინალო, თე ზიტყვაშ თარი ეშანუა რე ხვალე თინა, მისჷთ უღუ აკადემიური ხარისხი.

## სქოლიო

კატეგორია:ისტორია
*
კატეგორია:პროფესიეფი
ანგურა

მინი|ანგურაშე აკოგაფილი კიდალა
**ანგურა** — მინერალური წჷმოულობაშ შხვადოშხვა მასალაშე დოყალიბაფილი, თინკუნთხუამი პარალელეპიპედიშ ფორმაშ ხელუანური აკაგაფალი ქუა; სიჸონიერე, ჸინორზება შხვა ტექნიკური მუშობურობეფი მეღებული აფჷ გჷშაჭუალათ, ვარდა მაღალი წნევაშ ორქით დამუშებაშ შედეგო. გიშაჭვილ ანგურაშ მასალაშო გჷმირინუანა: დიხაჭაბუს, ტრეპელს, დიატომიტის; სილიკატურაშო — კვარცის, ქვიშას დო კირს. ანგურა ძალამ გოფაჩილი აკაგაფალი მასალა რე, მარა თიშ გეშა, ნამჷ-და მერკეთ ინდუსტრიული რენ, თიში გჷმორინაფა ჭიეჭიეთ რკებულენს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ანგურა – ენციკლოპედია ბრეიტანიკა 

კატეგორია:აკოგაფა
კატეგორია:აკაგაფალი მასალეფი
ბრაზილიაშ სენატი

მინი|მარჯვნივ|250პქ|ბრაზილიაშ სენატიშ ხუნაშ დარბაზი
**ბრაზილიაშ ფედერალური სენატი** () –  ბრაზილიაშ  ერუანული კონგრესიშ ჟილენი პალატა. დირსხუ ბრაზილიაშ მაართა კონსტიტუციაშ მეჯინათ 1824 წანას, გოართოიანაფილი ომაფეშ ლორდეფიშ პალატაშობურო, მარა რესპუბლიკაშ გჷმოცხადაფაშ უკული 1889 წანას თინა მუშ ნებეფით უმოსო ააშ-იშ სენატის ქაგურჷ.  

სენატის 81 მაკათური რე, სუ-სუმი სენატორით რე წჷმორინაფილი 26-ხოლო შტატშე დო ფედერალურ ოლქშე.  

სენატიშ მოქიმინჯე პრეზიდენტი რე ქიანაშ ჸოფილი პრეზიდენტი ჟოზე სარნეი, ნამუთ 2009 წანას გიშაგორეს 2 წანაშ ხანით. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  ბრაზილიაშ სენატიშ ოფიციალური საიტი
*  ბრაზილიის სენატის  360º სურათები

კატეგორია:ბრაზილიაშ პოლიტიკა
დილმა რუსეფი

**დილმა რუსეფი** (; დ. 14 ქირსეთუთა, 1947, ბელუ-ორიზონტი) — ბრაზილიარი პოლიტიკოსი. ენერგეტიკაშ მინისტრი 2003-2005 წანეფს. ბრაზილიაშ პრეზიდენტიშ ადმინისტრაციაშ ხემანჯღვერი 2005-2010 წანეფს. ბრაზილიაშ პრეზიდენტი 2011 წანაშ 1 ღურთუთაშე. 2014 წანაშ 26 გერგობათუთას, საპრეზიდენტო გიშაგორუეფიშ მაჟირა ტურს, დილმა რუსეფიქ გიორჯგინჷ კონკურენტი სოციალ-დემოკრატიული პარტიაშე — აესიუ ნევეში დო მაჟირა ხანით გჷნირთჷ ბრაზილიაშ პრეზიდენტო.

## თაშნეშე ქოძირით
* ოსური პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 
*მინისტრ დილმა რუსეფიშ ბიოგრაფია
* ბრაზილიას მაართა ოსური პრეზიდენტი ჸუნს 
* ბრაზილიას ისტორიას მაართა ოსური პრეზიდენტი აჸვენუ

## სქოლიო

კატეგორია:ბრაზილიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ოსური პრეზიდენტეფი
ავტოკრატია

**ავტოკრატია** (ბერძენ. αυτός, სქნით დო ბერძენ. κρατέω, მართუა) — სახენწჷფოშ მართუალაშ ფორმა, ნამუშ ბორჯის ედომუშამი ნძალაუფლება ხვალე ართ ადამიერს უკებჷ.

## თაშნეშე ქოძირით
* ავტოტარიზმი
* დესპოტიზმი
* დიქტატურა
* მონარქია
* ტირანია

## სქოლიო

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
არისტოკრატია

**არისტოკრატია** ( „არისტენს“ — საუჯგუშო, დიდგვაროვანი;  „კრატოს“ — ნძალაუფლება) — მართუალაშ ფორმა, ნამუშ ბორჯისთ ნძალაუფლება უკებჷნა არისტოკრატეფს.

არისტოკრატია თაშნეშე შანენს არისტოკრატეფიშ ართობურობას.

## თაშნეშე ქოძირით
*თავადაზნაურობა
*ოლიგარქია

## ლიტერატურა
**History*, John Cannon (Editor), Oxford University Press, 1997, ISBN 978-0-19-866176-4

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:ანტიკური ხანა
თეოკრატია

*** თეოკრატია** (ოქსფორდიშ გოსხუნუაფონ ლექსიკონიშ მეჯინათ) — ხემანჭუაფაშ სისტემა, სოდე პაპობა გამაგენს ჟიღორონთიშ ვარ-და ღორონთიშ ჯოხოთ . 
*** თეოკრატია** ( „თეოს“ — ღორონთი დო  „კრატეინ“ — გამაგალა) — სახენწჷფო გამაგალაშ ფორმა, ნამუშ ბორჯისჷთ უმაღალაშ ხეშუულება გეპონუ ართ ვარ-და მუსხირენ რელიგიაშ დოქტრინას დო გამაგალა იმანჯებუ რელიგიურ პრინციპეფიშ მეჯინათ.

## სქოლიო

კატეგორია:რელიგია დო პოლიტიკა
კატეგორია:რელიგიური სამართალი
კატეგორია:თეოკრატიეფი
კატეგორია:ოლიგარქია
კატეგორია:თარობა
კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
ტირანია

**ტირანია** () — თეხანური შანულობათ რე დიქტატორული პოლიტიკური რეჟიმი, ნამუთ გიშეგორუაფუ მუშ სიკონწარეთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

*

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:ჯვეში საბერძნეთი
კატეგორია:ანტიკური ხანა
ანარქია

**ანარქია** (ბერძენ. αναρχία, უხეშუულებობა) შანენს ჯარალუას, ნამუთ ვემართუ ნამთინ პოლიტიკური ხეშუულებაშით. პოლიტიკურ თეორიას, ნამუთ ალურე თეჯგურა ჯარალუაშ არსებობაშა უჯოხონა ანარქიზმი.

შხვა შანულამობათ ანარქია შანენს არეულობას, უწესრიგობას.

## ლიტერატურა
*სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი — თბილისი, 2011, ISBN 978-9941-0-3354-4

კატეგორია:ანარქიზმი
კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
ბიუროკრატია

**ბიუროკრატია** (ფრანგ. bureau — ბიურო, კანცელარია დო ბერძ. κράτος — ნძალაუფლება) — სოციოლოგიაშ დო პოლიტიკური მენცარობეფიშ კონცეფცია, ნამუთ მიოწურუანს სოციალური ორგანიზაციაშ ადმინისტრაციული მართუალაშ დო ოკანონმადვალე წესეფი საშუალებეფშე. ოხანდე ორგანიზაცია იხასიათებუ სტანდარტიზებული პროცედურათ (კანონ-გეჸვენჯობა), გამამინჯალაშ ფორმალური დორთუალათ, იერარქიათ დო ვაპერსონალური ურთიართობეფით.

ირდღარი ბიუროკრატიაშ მინუშეფი რე თარობეფი, აკოანჯარაფილი ნძალები, კორპორაციეფი, სალეხოეფი, სასამართალოეფი, სამინისტროეფი დო სკოლეფი.

შხვა შანულამობათ ბიუროკრატია რე ჯარალუას მეღებული წესეფიშ, კანონეფიშ ზედმეტო მეჸუნა, მუთ ჯარალუაშ მაკათურეფიშ ურთიართობეფს ართულენს. 

კატეგორია:მარქსისტული თეორია
კატეგორია:ჯარალუა
კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
ტექნოკრატია

**ტექნოკრატია** ( „ტექნე“ — ხელობა დო  „კრატოს“ — გამაგალა, მაღვენჯობა) — ჯარალუა, სოდე ადამიერეფ გამაგე პოსტეფს იკენა თინეფიშ კვალიფიკაციაშ მეჯინათ (დო ვართ სამანგათ გიშაგორუეფიშ შარათ).

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
აბსოლუტური მონარქია

**აბსოლუტური მონარქია** — მონარქია, ნამუსჷთ მონარქის უგუხურგუე ნძალაუფლება უღუ.

თეხანური ფაქტობური აბსოლუტური მონარქიეფი რე: ბრუნეი, არაბეფიშ გოართოიანაფილი საამიროეფი, ომანი, საუდიშ არაბეთი, ესვატინი (ჸოფ. სვაზილენდი) დო კატარი. ვატიკანი რე აბსოლუტური თეოკრატიული მონარქია, ნამუშ მონარქი რე რომიშ პაპი.

## ასე რინელი ქიანეფი აბსოლუტური მონარქიათ

## თაშნეშე ქოძირით
* აბსოლუტიზმი

კატეგორია:მონარქია
კატეგორია:პოლიტიკური თეორიეფი
პლუტოკრატია

**პლუტოკრატია** (, plutos სიდიდარა დო kratos ნძალა, ნძალაუფლება) — პოლიტიკური ნწყილობა, ნამუშ ბორჯისჷთ სახენწჷფოს მართუნს გოპატჷნაფილი კლასიშ არძაშე დიდარ წჷმმარინაფალეფიშ მორჩილმუდანამი ბუნა, კათა - ედომუშამო ნებაშ უმუშო რე.

## თაშნეშე ქოძირით
*ანტიგლობალიზმი

## ლიტერატურა
*Howard, Milford Wriarson (1895).  ''The American plutocracy''.  New York: Holland Publishing.
*Norwood, Thomas Manson (1888).  ''Plutocracy: or, American white slavery; a politico-social novel''.  New York: The American News Company.
*Pettigrew, Richard Franklin (1921).  *[http://books.google.com/books?id=JULLSNa-aLEC Triumphant Plutocracy: The Story of American Public Life from 1870 to 1920.]*  New York: The Academy Press.
*Reed, John Calvin (1903).  ''The New Plutocracy''.  New York: Abbey Press.

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
ოლიგარქია

**ოლიგარქია** (;  „ოლიგონ“ — მორჩილი დო  „არქე“ — ხემანჭუაფა) — მართუალაშ ფორმა, ნამუშ ბორჯის ხემანჭუაფა უკებჷ ადამიერეფიშ ინწრო, ელიტურ წირეს (ოლიგარქეფს), ნამუეფჷთ ხემანჭუაფას გჷმირინუანა მუნეფიშ ინტერესეფიშ ომანგეთ.

ტერმინი მაართათ გჷმირინეს ჯვეშ ბერძენ ფილოსოფოსეფქ პლატონქ დო არისტოტელექ.

კატეგორია:სახენწჷფოშ მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:ანტიკური ხანა
გერონტოკრატია

**გერონტოკრატია** ( (geron), ) — *რჩინი* დო  (kratos) — *ხეშუულება, სახენწფო, ნძალაუფლება*) — მართუალაშ პრინციპი, ნამუშ ბორჯის ხეშუულება ორხველ უნჩაშ ხანიშ კათას (რჩინეფს).

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:პოლიტოლოგია
დემარქია

**დემარქია** (; **ლოტოკრატია**, ) — თენა რე ბონი დემოკრატიაშ დო ოკათე ნებაშგჷმოხანტუაშ ფორმა, მუჟამსჷთ შემთხვევით გიშაგორილი მენოღალეეფი, ედომუშამი მახორობაშ ჯოხოთ ღებულენა პოლიტიკურ გჷნოჭყვიდირს.

## სქოლიო
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Carson, Lyn; Martin, Brian (1999) Random Selection in Politics. PRAEGER Westport, Connecticut and London.
* Friedrich August von Hayek: *Law, legislation and liberty*, Volume 3, pp. 38–40.

კატეგორია:გიშაგორუეფიშ სისტემეფი
კატეგორია:პოლიტიკური სისტემეფი
იმიტაციური დემოკრატია

**იმიტაციური დემოკრატია** (**მართუაფონი დემოკრატია**, , **მანიპულირებაფონი დემოკრატია**, **დეკორატიული დემოკრატია**, **კვაზიდემოკრატია**, **ფსევდოდემოკრატია**) — სახენწჷფოეფიშ პოლიტიკური სისტემაშ მონწყუალაშ ფორმა, ნამუშ ბორჯის, ფორმალური დემოკრატიული კანონდვალუაშ დო არძა ოგიშაგორუე პროცედურეფიშ ფორმალური თხილუაშ უმკუჯინალო, ომენოღალე ჯარალუაშ სახენწფოშ მართუალას აქტიური კათაფაშ დო ჯარალუაშე ხეშუულაფაშა გაულა (უკურსხუ) მერკე ვარ-და მინიმალური რე. იმიტაციურ დემოკრატიას, მუჭოთ წესი, დომინირებაფონი პარტიაშ პოლიტიკური სისტემა უღუ. თეჯგურა „დემოკრატიაშ“ ჸოფაქ, შილებე გაჭყას ფორილი დიქტატურა. თაშნეშე თეჯგურა დემოკრატიაქ შილებე იჸუას მარიონეტულ სახენწჷფოს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Проблема 2008: общее и особенное в процессах перехода постсоветских государств  Лекция Дмитрия Фурмана
* Российский политолог: По степени имитационности демократии Россия находится в одном ряду с Нигерией и Иорданией
* Л. Шевцова «Крепость на песке. Россия идёт от имитационной демократии к имитационному авторитаризму»
* Р. Коулсон Ружьё висит на стене 

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:დემოკრატია
ლიბერალური დემოკრატია

**ლიბერალური დემოკრატია**  — სამართალებური სახენწჷფო, ნამუთ გერსხჷ წჷჷმარინაფონ დემოკრატიას, ნამუსჷთ უმენტაშალაშ ნება დო გიშაგორილ წჷმმარინაფალეფიშ ხეშუულაფაშ გოხორციალაფაშ მეშქაშალა გოხურგილი რე უმორჩილოშეფიშ ნებეფიშ დო ზოხოაინ მენოღალეეფიშ ნებეფიშ თხილუაშ ჯოხოთ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Что такое демократия  / Информационное агентство США

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:ლიბერალიზმი
კატეგორია:დემოკრატია
წჷმმარინაფონი დემოკრატია

**წჷმმორინაფონი [[დემოკრატია]]**  — პოლიტიკურ რეჟიმი, სოდეჷთ ხეშუულებაშ თარ წყუთ აღიარაფილ რე კათა, მარა სახენწჷფოშ გამაგალა დელეგირაფილ (გჷნოჩამილ) აფუ შხვადოშხვა წჷმმორინაფონ ორგანოეფშა, ნამუშ მაკათურეფს მენოღალეეფ გიშმაგორჷნა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Становление представительной демократии в постсоветской России как исследовательская проблема 
* Энциклопедический словарь конституционного права - Представительная демократия
* Самобалансируемая политическая система 

კატეგორია:დემოკრატია
კატეგორია:კონსტიტუციური სამართალი
ბონი დემოკრატია

**ბონი დემოკრატია** (**უმეშქაშო დემოკრატია**) — პოლიტიკური ორგანიზაციაშ დო ჯარალუეფიშ მონწყუალაშ ფორმა, ნამუშ ბორჯის თარი გჷნოჭყვიდირეფი იინიცირებუაფუ, მიღალუაფუ დო ირსულებუაფუ უმეშქაშეთ მენოღალეეფიშით; ზოგადი დო აბანური ხასიათიშ ოკითხირეფიშ გეშა კინ მახორობა უმეშქაშეთ გჷნმოჭყვიდუნს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Движение  Прямой Демократии 
* Группа  Прямая и Электронная Демократии
* Институт инициатив и референдумов в Европе
* Сопоставление процедур прямой и представительной демократии 
* Обзор законодательства России, регулирующего законодательную инициативу граждан 

კატეგორია:დემოკრატია
კატეგორია:მეკვარჩხანე იდეა
დესპოტიზმი

**დესპოტიზმი** () — უგუხურგუ ხეშუულება, ნძალაუფლება.

**დესპოტი** ( — პატჷნი) — რსხულძალაუფლებამი მამართალი (ვეშქოჩირთან მამართალ-უზურპატორწკჷმა — ტირანწკჷმა).

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:პოლიტიკური რეჟიმეფი
ჯამახირია

**ჯამახირია** () — ჯარალობური (კანკალე სპეციალისტიშ არზით, სახენწჷფობური) მონწყუალაშ ფორმა, ნამუთ იშხვებუ მონარქიაშე დო რესპუბლიკაშე, ნამუთ გერსხილი რე მუამარ კადაფიშ მოსოფელიშ მასუმა თეორიას დო ფართეთ რე გოსხუნილი წვანე წინგიშ მაართა ნორთის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Муаммар Каддафи — Зелёная книга
* «Социалистическая» Джамахирия, или о Ливии в зеркале теории перманентной революции  — троцкистская критика

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:ლიბია
კატეგორია:მუამარ კადაფი
დიარქია

**დიარქია** ჯვ.-ბერძენ. διαρχία из δι- — „ჟირი“ დო ἄρχων — „მამართალი, მაპატჷნალი“) — სახენწჷფოშ ჟირ უმაღალაშ პოსტიშ პიჯიშ სტატუსეფიშ მანგობა.

## სქოლიო

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:სახენწფოშ კოლეგიური მადუდეეფი
ელაიჯა ვუდი

**ელაიჯა ჯორდან ვუდი** (; დ. 28 ღურთუთა, 1976, აიოვა) — ამერიკალი არტისტი, ხონარიშ არტისტი დო პროდუსერი. არძაშე უმოსო ჩინებულ რე ფროდო ბეგინსიშ როლით პიტერ ჯექსონიშ ტრილოგიას მარწკინდეფიშ მაზოჯალი: მარწკინდიშ ოჯიმალე, ჟირი ჯიხა-ყორშის დო მარწკინდეფიშ მაზოჯალი: მაფაშ დორთინას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 

კატეგორია: დუნაბადი 1981
კატეგორია: ამერიკალი არტისტეფი
კრის ევანსი (არტისტი)

**კრისტოფერ რობერტ ევანსი** (; დ. 13 მანგი, 1981, მასაჩუსეტსი) — ამერიკალი არტისტი. ჩინებული რე Marvel-იშ კინოოქიანუშ დაჩხერიშ ნოთეშ როლით ფანტასტიკურ ოთხულს დო კაპიტანი ამერიკაშ როლით ფილმეფს კაპიტანი ამერიკა: მაართა ნჯარიშ ეშმაღალარი, კაპიტანი ამერიკა: ზოთონჯიშ ჯარიშკოჩი, ნჯარიშ ეშმაღალარეფი, ნჯარიშ ეშმაღალარეფი: ულტრონიშ ბორჯი დო კაპიტანი ამერიკა:ონოღერი ლჷმა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* 

კატეგორია:დუნაბადი 1981
კატეგორია: ამერიკალი არტისტეფი
მონიკა ბელუჩი

**მონიკა ანა მარია ბელუჩი** ( დ. 30 ეკენია 1964, ჩიტა-დი-კასტელო, იტალია) — იტალიარი კინოარტისტი დო ფოტომოდელი.

## ბიოგრაფია
მონიკა ბელუჩიქ დებადჷ 1964 წანაშ 30 ეკენიას იტალიაშ ართ-ართ პროვინციულ ნოღა ჩიტა-დი-კასტელოს. მუამუში ლუიჯი ბელუჩი რდჷ ოფუტე-ომეურნე სფეროს მოხანდე, დიამუში მარია გუსტინელი — პროფესიათ ხანტუ რე. 13 წანაშე მოდელო მუშენდჷ. 1986 წანას ბელუჩიქ ენირიცხჷ პერუჯიშ უნივერსიტეტიშ იურისპრუდენციაშ ფაკულტეტის. გურაფაშ ფარა ქუშიბუდუკონ 16 წანაშე მუშენდჷ მოდელო „Liceo Classico“-წკჷმა. ომოდელე რინათ ბელუჩიქ დეინტერესჷ. 1988 წანას მონიკა ბელუჩი ორინალო გინურს ნოღა მილანშა, სოდეთ კონტრაქტი გაფორმჷ „Elite Model Management“-წკჷმა. 1989 წანას ბელუჩი, მუჭოთ მოდელი, ჯოხოგოლაფირი რდჷ პარიზის დო ნიუ-იორკის.

## კინოკარიერა
ბელუჩიშ დებიუტიქ იტალიურ კინოს იჸუ 1990-იან წანეფს. კარიერას დუდშე ეპიზოდურ როლეფს იღენდჷ, მორო სიტუაცია დითირჷ თიში უკული, მუთი ბელუჩი იჭანეს ფრენსის ფორდ კოპოლაშ ფილმის — „დრაკულა“, სოდეთ დრაკულაშ მოჭყუდუშ როლი არსულჷ. უკულიანი წანეფს ფილმის ოლაჸაფეთ თის შხვა კინორეჟისორეფით იჭანუანა. გიშაკერძაფილო წჷმოძინას ბელუჩიქ მიოჭირინუ 1996 წანას, მუჟამსჷთ ილაყაფჷ ფილმის „ბინა“, სოდეთ თიში პარტნიორი რდჷ ვენსან კასელი. ათე ფილმის რსულებური როლიშო წჷმორინაფილი რდჷ სეზარიშ პრემიას ნომინაციას იმენდეფიშ მუმაჩამალი არტისტი. წორას ათე ფილმიშ გინოღალეფს გეჩინებაფუ არტისტი ვენსან კასელი, ნამუთ გვიანო თიში ალმასქუქ იჸუ. მონიკა ბელუჩი გურგინელი რდჷ კლაუდიო კარლოს ბასოწკჷმა, მორო ჭკობაქ ართიანს დეთხუ. 1999-2013 წანეფს რდჷ ფრანგი კინოარტისტიშ ვენსან კასელიშ ალმასქუ, ნამუშეთ ჟირი სქუა ჸუნს. უჩქუ იტალიურ, ფრანგულ, ინგლისურ დო სპარსულ ნინეფს.

## ფილმოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* მონიკა ბელუჩი 
* მონიკა ბელუჩი 
* მონიკა ბელუჩი   
* მონიკა ბელუჩი 

## სქოლიო




კატეგორია:იტალიარი არტისტეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1964
კატეგორია:იტალიარი მოდელეფი
დონ ჩიდლი

**დონალდ ფრენკ ჩედლი უკლაში** (დ. 29 გერგობათუთა, 1964, კანზასი) — ამერიკალი არტისტი, ჭარუ, პროდუსერი დო დირექტორი. ჩინებულ რე ფილმეფით: ოუშენიშ ვითაართი მაჸალე, ოუშენიშ ვითოჟირი მაჸალე, ოუშენიშ ვითოსუმი მაჸალე, რკინაშ კოჩი 2, რკინაშ კოჩი 3, ნჯარიშ ეშმაღალარეფი: ულტრონიშ ბორჯი, კაპიტანი ამერიკა: ომენოღალე ლჷმა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია: დუნაბადი 1964
კატეგორია: ამერიკალი არტისტეფი
ოურდუმე დიქტატურა

**ოურდუმე [[დიქტატურა]]** — მართუალაშ ფორმა, ნამუსჷთ ედომუშამი ხეშუულაფა უკებჷნა ოურდუმეეფს, მუჭოთ წესი, ხეშუულაფა ხეშა ეშაჸოთამილი რე სახენწჷფო გჷნორთაფაშ შედეგო. თინა მოგენს, მარა სტრატოკრატიაშ მოგვენი ვა რე, ნამუშ ბორჯის სახენწჷფოს მართჷნა უმეშქაშეთ ოურდუმეეფი. თეშ მუჭოთ არძანერი დიქტატურა, ოურდუმე დიქტატურა შილებე ორდას ოფიციალური დო ვაოფიციალური (კანკალე ოურდუმე დიქტატორი, თიჯგურეფი, მუჭოთ რე მანუელ ნორიეგა  პანამას, ნორმალურო დუთმოჸუნდეს ომენოღალე თარობას, რეჟიმიშ ჭყანიერი სტრუქტურაშ უმკუჯინალო), დო თეშ გეშა იკვალიფიცირებუ მუჭოთ სტრატოკრატია. თაშნეშე  მართუალაშ ესვარილი ფორმეფი ხოლო რე, ნამუსჷთ ოურდუმეეფი ძალამ ჭყანიერ გაულას იღვენუანა, მარა სიტუაციას ართხონარო ვაკონტროლენა.



## თაშნეშე ქოძირით
* დიქტატურა
* ტირანია
* მილიტარიზმი
* პოლიციური სახენწჷფო
* ოპერაცია „კონდორი“

## ლიტერატუტა
* Gabriel A. Almond, G. Bingham Powell, Robert J. Mundt (Hrsg.): *Comparative Politics. A theoretical framework.* HarperCollins, New York NY 1993, ISBN 0-673-52282-2.
* Raymond D. Duvall, Michael Stohl: *Governance by Terror.* In: Michael Stohl (Hrsg.): *The Politics of Terrorism* (= *Public administration and public policy* 18). 2nd edition, revised and expanded. Dekker, New York NY u. a. 1983, ISBN 0-8247-1908-5, S. 179—219.
* Samuel P. Huntington: *The third wave. Democratization in the late Twentieth Century* (= *The Julian J. Rothbaum distinguished lecture Series* 4). University of Oklahoma Press, Norman OK 1991, ISBN 0-8061-2346-X.
* Morris Janowitz, Roger W. Little: *Militär und Gesellschaft* (= *Praxeologie* 1). Boldt, Boppard am Rhein 1965.
* Hans Werner Tobler, Peter Waldmann (Hrsg.): *Staatliche und parastaatliche Gewalt in Lateinamerika* (= *Iberoamericana. Editionen der Ibero-Americana.* Reihe 5: *Monographien und Aufsätze* 31). Vervuert, Frankfurt am Main 1991, ISBN 3-89354-831-9.

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
პროლეტარიატიშ დიქტატურა

**პროლეტარიატიშ დიქტატურა** — მარქსიზმის პოლიტიკური ხეშუულაფაშ ფორმა, ნამუთ პროლეტარიატიშ კლასობურ ინტერესეფს გჷმოხანტუნს. მარქსიშ მეჯინათ, სოციალისტური რევოლუციაშ ბორჯიშ ხეშუულებაშო ტროგებაშ რევოლუციურ პერიოდიქ ოკო მოხვადას, მუჟამსჷთ კლასეფი დო სახენწჷფო დიო ხოლო არსებენსინ, თე სახენწჷფოს ხეშუულება პროლეტარიატის ორხველუდას ოკო, დო ხეშუულებაშ ფორმა იჸუაფუ დიქტატურა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ეტენ ბალიბარი «Диктатура пролетариата»
* ლენინი О ДЕМОКРАТИИ И ДИКТАТУРЕ
* Научный коммунизм: Словарь (1983) / Диктатура пролетариата
## სქოლიო

კატეგორია:მარქსიზმი
კატეგორია:კომუნიზმი
კატეგორია:სოციალიზმი
კატეგორია:რევოლუციეფი
კატეგორია:სხუნუური იდეოლოგია
ნაციონალ-სოციალიზმი

[მინი|მარცხნივ|ნაციონალ-სოციალიზმიშ "ფიურერი" [ადოლფ ჰიტლერი]]
**ნაციონალ-სოციალიზმი** ანუ **ნაციზმი** (გერმ. Nationalsozialismus) შანენს გერმანიაშ ნაციონალ-სოციალისტური მოხანდეეფიშ პარტიაშ პოლიტიკას. თაშნეშე გერმანიაშ ხეშუულებაშ პოლიტიკას 1933–1945 წანეფს, მუჟამსჷთ ხეშუულებას თე პარტია რდჷნ, ადოლფ ჰიტლერიშ დუდალათ.

ნაციონალ-სოციალისტური პოლიტიკა ფართო აღიარაფათ (დო მუშითგმოცხადაფათ) რდჷ გჷმოხანტილო რასისტული დო ანტისემიტური.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ჰიტლერიშ ნაციონალ-სოციალისტური პარტიაშ პლატფორმა
* NS-Archiv, ნაცისტეფიშ დოკუმენტეფიშს სკანირაფილი კოლექცია.
* მოარზოვნეეფი - ჟურნალ *[[Life (ჟურნალი)|Life]]*-იშ სლაიდშოუ
* გჷმოფინუა: ჰიტლერი დო გერმანია - *[[ნიუ-იორკ ტაიმზი (გაზეთი)|ნიუ-იორკ ტაიმზიშ]]* სლაიდშოუ.
* ხუან მედესი (1994): ჯერი ბილდინგი- ნაცისტური გერმანიაშ ეშმაკიშობური რელიკვიეფი (4 ნორთო)

კატეგორია:პოლიტიკური იდეოლოგიეფი
კატეგორია:რასიზმი
კატეგორია:გერმანიაშ ისტორია
იზოკრატია

**იზოკრატია** ( — მანგი +  — ხემანჭუაფა, სახენწჷფო) — მართუალაშ ფორმა, ნამუშ ბორჯის არძა მენოღალეს მანგი პოლიტიკური ნებეფი უღჷნ.

## თაშნეშე ქოძირთ

* დემოკრატია
* იზონომია
* დემარქია
* ანარქია

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კლეპტოკრატია

**კლეპტოკრატია** ( — ხირუა დო  — პატჷნალა, ნძალაშულობა; ზიტყვაზიტყვათ „მახინჯეფიშ ნძალაშულობა“) — იდეოლოგიური კლიშე, ნამუთ გჷმირინუაფუ თი თარობაშ ეიოშინალო, ნამუსჷთ აკონტროლენა აშხარეფი, ნამუეფით ნძალაშულობას გჷმირინუანა მუნეფიშ დორხველი სიდიდარაშ დო პოლიტიკური გოულაშ გაძინალო დო გამანგარაფალო, სახენწჷფო რესურსეფიშ მეშქაშალათ. კლეპტოკრატიაშ მაძირაფალი რე კორუფცია დო ლობიზმი.

კატეგორია:კორუფცია
კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:იდეოლოგიური კლიშეეფი
კორპორატოკრატია

**კორპორატოკრატია** ( — „კორპორაციაშ ნძალაუფლბა“) — სახენწჷფოშ მართუალაშ ფორმა ვარდა პოლიტიკური სისტეა, ნამუშ ბორჯის ხეშუულება იხორციელებუ ნძალაუფლებამი ვარდა დიდარი კორპორაციეფიშით.

## რესურსეფი ინტერნეტის
Интервью с Джоном Перкинсом

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:პოლიტოლოგია
მატრიარქატი

**მატრიარქატი** (, „ნანა, დიდა“ , „პატნალა, დაჭყაფუ, ნძალაუფლება“; თაშნეშე **გინეკოკრატია**) — ჯარალუაშ თიჯგურა ფორმა რე, ნამუსჷთ ლიდერიშ როლი ოსურს ორხველჷ, გიშაკერძაფილო თეჯგურა ჯარალუეფიშ ფანიეფიშ დიდალეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* *Бобринская С. А., Коротаев А. В.* Алгебра и гармония социальных структур — Антропогенез. Ru
* *Воробьёва М. Г.* Словарь гендерных терминов|109|Матриархат|Воробьёва М. Г.
* *Стелла Джоргуди*. Создание мифа о матриархате // История женщин на Западе: В 5 т. Т.1: От древних богинь до христианских святынь. — СПб.: ალეთეია, 2005. — С. 457-471.
* Семёнов Ю. И. «Социальная организация отношений между полами: Возникновение и развитие»

## სქოლიო

კატეგორია:ჯარალობური წყუალა
კატეგორია:სოციოლოგია
კატეგორია:ანთროპოლოგია
კატეგორია:ეთნოლოგია
კატეგორია:ოსური
მილიტოკრატია

**მილიტოკრატია** (ლათ. miles, militis — მალიმორი, ჯარიშკოჩი დო  — ხემანჭუაფა), **ყაზარმოკრატია** — ოურდუმეეფიშ ხემანჭუაფა, ოურდუმე დიქტატურა, ოურდუმე სტრუქტურაშე გიშნაველეფიშ გამაგალა.

## სქოლიო

კატეგორია:სახენწჷფო მართუალაშ ფორმეფი
კატეგორია:პოლიტოლოგია
არიალეფი

**არიალეფი**, ვარდა **არიედი** — ინდოევროპული (პროტოინდოირანული) ბუნაშ ერეფიშ ჯოხოდვალა, ნამუეფით ბრინჯაოშ ხანას ოხორანდეს ევრაზიაშ სტეპეფიშ ტერიტორიას დო უკულ ჩქინ წანეფიშეჭარუაშახ მაჟირა ვითოშწანურას გჷნიხორეს ირანშა დო ინდოეთშა. 

## ტერმინიშ გოჭყაფა
ტერმინი მოურს სანსკრიტული დო ირანული ზიტყვა **ari-**–შე (**arya|arya-**, **ārya-**). კინ მუ ზიტყვა ირანი ეტიმოლოგიურო მერსხილი რე არიალეფიშ ჯოხოდვალაწკჷმა.

ტერმინ "არიალეფქ" ევროპალ მენცარეფიშ ნახანდეფს გიშარჩქინდჷ მა–19 ოშწანურაშ ბოლო ნაანთხალს. კინ თი პერიოდშე ტერმინი ელუზჷმეს ევროპულ ერეფს, თიშ უკულ მუთ მა–19 ოშწანურაშ დაჭყაფუს მენცარულო დედასურუ ინდოევროპული ნინეფიშ გენეტიკურ ართიანობაქ. 

ფართოთ რე გოფაჩილი ჩილათირი არზი თიშ გეშა, ნამჷ-და ითამ ტერმინქ აკიქიმინჷ ნაცისტური გერმანიაშ იდეოლოგეფიშით.

ამდღანერ დღას მენცარობას არძა ინდოევროპულ ერეფწკჷმა ტერმინი "არიული" ვა გჷმირინუაფუ. ინდოევროპული ნინეფიშ მოჯგირე ბუნას, ნამუშათ მიშმურს ინდური ნინეფი (სანსკრიტი, ჰინდი, ბენგალი, გუჯარათი), თაშნეშე ჩაჩანეფიშ ნინა ჯოხო ინდოარიული ნინეფი.

## თაშნეშე ქოძირით
* ვედური ცივილიზაცია
* ინდოარიული ნინეფი

## ლიტერატურა

* .
*.
*.

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
მაჰაჯანაპადეფი

220პქ|მინიატიურა|ანტიკური ინდოეთი. მაჰაჯანაპადეფი
**მაჰაჯანაპადეფი** (სანსკრიტულ ნოთანგის:„კაბეტი ქიანეფი“)    — ბუდისტურ წყუეფს თაშ ჯოხოდჷ ინდოეთიშ ოორუე დო ოორუე-ბჟადალ ქიანეფს.

მაჰაჯანაპადეფიშ ჩინება მოურს „ჯანაპადშე“  – თაშ ჯოხოდჷ ტომეფიშ ტერიტორიას ჯვ. წ. 600-ანი წანეფშე, ნამუეფქჷთ უკულ აკიართიანეს ტომეფიშ რსხუეფო.

ბუდისტური წყუეფი ოშინუანა 16 მაჰაჯანაპადის – ბუდაშ დაბადებაშახ რინელ ქიანეფს.

ანგუტარა-ნიკაიას მოჸუნს გეჸვენჯი ერკებული:

#ქაში 
#ქოსალა
#ანგა
#მაგადჰა
#ვაჯი (ვრიჯი)
#მალა
#ვამშა
#ჩედი
#კურუ
#პანჩალა
#მატსია
#შურასენა
#ასაკა
#ავანტი
#განდჰარა
#კამბოჯა

ჩულა-ნირდეშა თე ერკებულს გეთმუძინანს სახენწჷფო კალინგას.

თეშნერ ერკებულს ონდეთ გინორთელს მუთმოჭირინუანა ჯაინისტური წყუეფი ხოლო.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ინდოეთი დო ინდოარი კათა

კატეგორია:მაჰაჯანაპადეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ისტორია
ინდ-განგიშ რზენი

220px|მინიატიურა|ინდ-განგიშ რზენი
220px|მინიატიურა|ინდ-განგიშ რზენიშ ბჟაეიოლი ნორთი. ბენგალიშ ჸუჯიშ წყარპიჯი.
**ინდ-განგიშ რზენი** (ბენგ. সিন্ধু-গাঙ্গেয় সমভূমি) — რზენი, ნამუთ იდვალუაფუ ინდოეთიშ, პაკისტანიშ დპ ბანგლადეშიშ ტერიტორიეფს, ოორუეშე ჰიმალაიშ გვალეფს დო ობჟათეშე დეკანიშ გაბარიშ შქას. თიში სიგჷრძა აკმადგინანს დოხოლაფირო 3 000 კმ.,სიგანა — 250-300 კმ. წჷმარინუანს მოსოფელიშ ცივილიზაციაშ ართ-ართ უჯვეშაშ ცენტრის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* დიდი სხუნუეფიშ ენციკლოპედია 
* თეხანრი გეოგრაფიული ჯოხოდვალეფიშ ლექსიკონი 

კატეგორია:ინდოეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:პაკისტანიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ბანგლადეშიშ გეოგრაფია
ჰიმალაი

**ჰიმალაი** (,  „თირიშ ორენი“, , , ) — მოსოფელიშ უმაღალაში გვალეფიშ სისტემა აზიას. გოფაჩილი რე ავღანეთიშ, პაკისტანიშ, ინდოეთიშ, ჩინეთიშ, ნეპალიშ, ბჰუტანიშ დო მიანმარიშ ტერიტორიეფს. ეშახე ტიბეტიშ გვალონაშ დო ინდ-განგიშ რზენიშ შქას. სიგჷრძა 2400 კილომეტრშე უმოსი, სიგანა - 180 კილომეტრშე 350 კილომეტრშახ. ფართობი დოხოლაფირო 650 ვითოში კმ². ოშქაშე სიამაღალა დოხოლაფირო 6000 მ. ჰიმალაის იდვალუაფუ დიხაუჩაშ უმაღალაში კონკა ევერესტი (8848 მ). 11 კონკაშ სიმაღალა 8000 მ-ს ოჭირინუანს, ნამუეფსჷთ შხვანერო ბრუოვითოშიანეფს უძახჷნა. ჰიმალაი რე დიდი ოროგრაფიული, კლიმატური დო ფლორისტიკული ხურგი ცენტრალური აზიაშ ტიოზეფს დო ობჟათე აზიაშ ტროპიკულ ლანდშაფტეფს შქას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* ტრეველ-ჰიმალაი
* The making of the Himalaya and major tectonic subdivisions 
* Geology of the Himalayan mountains 
* Birth of the Himalaya
* Some notes on the formation of the Himalaya 
* Pictures from a trek in Annapurna (film by Ori Liber)
* Geology of Nepal Himalaya 
* South Asia's Troubled Waters Journalistic project at the Pulitzer Center for Crisis Reporting

კატეგორია:ინდოეთიშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:ნეპალიშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:ბჰუტანიშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:მიანმარიშ ქჷნდჷრეფი
კატეგორია:ავღანეთიშ ქჷნდჷრეფი
დეკანიშ გაბარი

thumb|right|250px|ინდოეთიშ ტოპოგრაფიული რუკა, ცენტრის იდვალუაფუ დეკანიშ პლატო.
**დეკანიშ გაბარი** () — გაბარი ინდოსტანიშ ჩქონს, თეხანურ ინდოეთიშ ტერიტორიას. გაბარი იდვალუაფუ ინდოსტანიშ ჩქონიშ დინოხოლენ ნორთის, თის ოორუეშე უხურგანს წყარმალუ ნარმადა, ობჟათეშე - კავერი. გაბარიშ ედომუშამი ფართობი 1 მლნ კმ²-ს აკმადგინანს. სუმკუნთხურაშ ფორმაშ დეკანიშ გაბარი გერთელი რე ბჟაეიოლიშჸურე, მუშ გეშათ წყარმალუეფიშ უმენტაშობა ბენგალიშ ჸუჯიშა მეურს. პლატოშ ოორუეშე იდვალუაფუ ინდ-განგიშ რზენი. დეკანი რე პრაკრიტიშ ზიტყვა *დაკჰინ* ანგლიფიცირაფილი ვარიანტი, პრაკრიტშა - ზიტყვაქ მუშართჷ სანსკრიტიშე, ნამუსჷთ दक्षिण (*დაკშინა*) ობჟათეს შანენს

## სქოლიო

კატეგორია:ინდოეთიშ გეოგრაფია
კატეგორია:ინდოეთიშ გაბარეფი
სუბკონტინენტი

**სუბკონტინენტი** — ნამდგაინ კონტინენტიშ აკმადგინალი სქირონაშ კაბეტი ნორთი, ნამუსჷთ ისტორიული ვარ-და გეოტექტონიკური ბაძაძეფით გიშმაგორჷნა „დიდაშურ“ კონტინენტიშ დოსქილადირ დიხეფშე.

თიმ შვანეფს, მუჟამსჷთ ოორუე დო ობჟათე ამერიკას ვაგჷმოსხუნჷნა, მუჭოთ ზოხოიან კონტინენტეფს, თინეფშა უჯოხონა ამერიკაშ კონტინენტიშ სუბკონტინენტეფი.

## ლიტერატურა
* ინდოეთიშ ისტორია –  ჯონ მაკლეოდიშე

*
კატეგორია:ფილაქანეფიშ ტექტონიკა
მაგადჰა

[მინი|250პქ|მაგადჰაშ სახენწჷფოშ ხურგეფი [ჯვ. წ. 500 წანას.]]
**მაგადჰა** () — ისტორიული ოლქი დო სახენწჷფო თეხანურ ინდოეთიშ ტერიტორიას. იდვალუაფუდჷ წყარმალუ განგიშ შქა წელიშ ობჟთეშე. თიშ გოპეულუაქ დიჭყჷ ჯვ. წ. VII ოშწანურაშე, გიშაკერძაფილო გემანგარ ჯვ. წ. VI ოშწანურას, ბამბისარაშ დო აჯატაშატრიშ მაფობაშ პერიოდის. თე პერიოდის ძალიერას გეფართუ სახენწჷფშ ხურგეფქ დო წჷმარინუანდჷ ნანდეფიშ იმპერიაშ (ჯვ. წ. IV ო.), მაურიეფიშ (ჯვ. წ. IV-II ოო.) დო გუპტეფიშ სახენწჷფოშ ბირთვის. მაგადჰა ჯვეში ინდოეთიშ უდიდაში ეკონომიკური დო კულტურული ცენტრი, ბუდიზმიშ დო ჯაინიზმიშ გოფაჩუაშ აბანეფი. X ოშწანურას ჯოხოდვალა „მაგადჰაქ“ გჷმორინაფაშე გეგშართჷ.

სახენწჷფოშ ნანანოღა რდჷ რაჯაგრიჰა, უკული - პატალიპუტრა.

## თაშნეშე ქოძირით
* ჰარიანტაშ დინასტია

## ლიტერატურა
* ძველი აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორია, თბ., 1971 

კატეგორია:მაგადჰა
კატეგორია:ინდოეთიშ ისტორია
კატეგორია:ჸოფილი იმპერიეფი
კატეგორია:აზიაშ ისტორიული სახენწფოეფი
კატეგორია:სახენწფოეფი ინდოეთიშ ისტორიას
პრაკრიტი

**პრაკრიტი** (სანსკ.  प्रकृति prakṛti ”აკნაქიმინუ”) — ჩინება ინდუიზმის, მატერიალური ორენი დო თიშ ბაძაძი, თაშნეშე ირფელი თინა, მუთ თის არსებენსინ. 
პრაკრიტი ანუ ორთა დადული რე, თოშ გონოჸოფიერებაშო ირზუნჷ მუმულ დაჭყაფუქ პურუშაქ - ღორონთიქ ვიშნუქ, მუშ უკული უშურე ორთას თელარაქ ინისახჷ.

კატეგორია:ინდუისტური ფილოსოფიაშ კონცეფციეფი
კატეგორია:სანსკრიტული ზიტყვეფი დო ფრაზეფი
დარიოს I

მინი|250პქ|დარიოს მაართაშ პორტრეტი

**დარიოს I** (ჯვ.-სპ. *დარაიავაჰუშ*, ჯვ. წ. 550 — ჯვ. წ. 486) — სპარსი მაფა, ნამუთ ირანს ჯვ. წ. 522–486 წანეფს მართჷნდ. რე აქემენიანეფიშ ელახიანი ჸაშ დჷმარსხუაფალი, დარიოსიქ ხვისტაშა ეშართჷ ვათანძარა გაუმატაშ ჸვილუაშ უკული. ჯვ. წ. 522-521 წანეფს აჯანყაფეფი ქჷნაშკვიდუ ელამს, ბაბილონს, მიდიას, მარგიანეს, ეგვიპტეს დო შხვადო. შქა აზიას ქჷდიჸუნუ საკეფიშ ტომი. თაშნეშე ჩინებული რე თიში მარცხიანი ლესქერობეფი ოორუე უჩაზუღაპიჯეთის მახორუ სკვითეფიშ სააწმარენჯოთ. დარიოს I-ქ გაფართოუ სახენწჷფოშ ხურგეფი ბჟადალშე დო ბჟაეიოლშე. თიშ ბორჯის დიჭყჷ ბერძენ-სპარსალეფიშ ლჷმეფქ, ჟირშა ილესქერჷ საბერძნეთშა, მარა ჟირხოლოშა დემარცხჷ. აგჷნძორენდჷ აქემენიანეფიშ დინასტიაშ დმარსხუაფალიშ კიროს II-იშ პოლიტიკას - ღებულენდჷ აბანობური მაფეფიშ ტიტულეფს დო ანგარიშის უწიენდჷ აბანობურ რელიგიურ კულტეფს.

## ლიტერატურა

კატეგორია:სპარსეთიშ მონარქეფი
კატეგორია:აქემენიდეფი
კატეგორია:ეგვიპტეშ ეჩდომაშკვითა დინასტიაშ ფარაონეფი
ბიასი (წყარმალუ)

220px|მინიატიურა|წყარმალუ ბიასი
220px|მინიატიურა|ბიასიშ წყარპიჯი
**ბიასი** თაშნეშე ბეასი (ჰინდი ब्यास, ურდუ بیاس, სანსკ. विपाशा, ინგლ. Beas) — ართ-ართი ხუთი წყარმალუშე, მუშ გეშათ მიღჷ მუშ ჯოხოდვალა პენჯაბიქ ("ხუთწყარმალონა''). შხვა ამშვი წყარმალუწკჷმა ართო (სარასვატი, სინდჰუ, შატადრუ, პარუშნი, ვიტასტა, ასიკნი) აკმადგინანს ვედურ შკვითწყარმალონას. წყარმალუს ოდუდე უღუ ჰიმალაიშ ცენტრალურ ჰიმაჩალ-პრადეშის, (ინდოეთი), მეურს 470 კმ, სატლეჯიშახ დო ინმაკათუ თის პენჯაბის.

## რესურსეფი ინტერნეის
* ბიასი 
* რიგვედაშ გეოგრაფია 
* ჰიმაჩალ-პრადეში 
* ბიასიშ წყარპიჯი

კატეგორია:ინდოეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ინდიშ ნადუეფი
კატეგორია:პენჯაბიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ჰიმაჩალ-პრადეშიშ წყარმალუეფი
სატლეჯი

**სატლეჯი** გიმენი მალობა პანჯნადი (პენჯ. ستلج, ਸਤਲੁਜ, ურდუ ستلج, ჰინდი सतलुज, სანსკრ. शतद्रु ვარდა सुतुद्री) — წყარმალუ აზიას. ინდიშ ვეშ ჸონიერი ნადუ. წყარმალუ მეურს ჩინეთიშ, ინდოეთიშ დო პაკისტანიშ ტერიტორიეფს. ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ტიბეტიშ გვალონას 4630 მ. სიმაღალა ზეკაილაშ გვალაშ დო მანასაროვარიშ ტობაშ გოხოლუას, ტობა ლანგა–ცოშ ბჟადალ წყარპიჯიშ გოხოლუას. წყარმალუშ სიგჷრძა აკმადგინანს დოხოლაფირო 1536 კმ. (თაჸურეშე 1050 კმ. მეურს ინდოეთის), ღანჩოშ ფართობი - 395 ვითოში კვ. კმ. (თაურშე, 24 ვითოში კვ. კმ. იდვალუაფუ ინდოეთის)
სატლეჯი მუჭოთ შკვითწყარმალონაშე ართ–ართი მიშინუაფუ "ვედეფს" შუტუდრიშ ვარდა შატადრუშ ჯოხოთ.

## შხუ ნოღეფი
წყარმალუ სატლეჯიშ წყარპიჯეფს იდვალუაფუ მუსხირენი შხუ ნოღა. კერზოთ,
* ჩინეთის: ტოლინგი
* ინდოეთის: ნანგალი, რუპარი, პჰილაური
* პაკისტანს: ისლამი, ბაჰავალპური

## ლიტერატურა
* Булич С.К. , Шатадру // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სატლეჯი დიდ სხუნუეფიშ ენციკლოპედიას 
* წყარმალუ სატლეჯი ტობა რაკშას ტალიშ ოორ./ბჟად. წყარპიჯწკჷმა 

კატეგორია:პენჯაბიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ჰიმაჩალ-პრადეშიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:პაკისტანიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ჩინეთიშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ინდიშ ნოდუეფი
ჯალანდჰარი

**ჯალანდჰარი** (პენჯ.. ਜਲੰਧਰ, ინგლ. Jalandhar) — ნოღა ინდოეთის, პენჯაბიშ შტატის. ჯალანდჰარაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ ამრისტარიშე  90 კმ. გოძვენას, ჩანდიგარჰიშე 114 კმ. გოძვენას დო დელიშე 375 კმ. გოძვენას. 2011 წანაშ ეჭარუათ, ნოღაშ მახორობა აკმადგინანდჷ 873 725 ადამიერს. მახორობაშ თარი ნინა რე პენჯაბური. თშნეშე ძალამ პოპილარული რე ინგლისური. მახორობაშ 54,54% ინდუიზმიშ გემაჸვენჯი რე; 45,46% სიქიზმიშ. ნოღას იდვალუაფუ სპორტული მეკონ-მოკონიშ, ელექტრონიკაშ დო შხვა წარმება. 

ნოღას უღუ ლამე სუბტროპიკული კლიმატი რგილი ზოთონჯით დო ჩხე ზარხულით. ზარხულიშ მაქსიმალური ტემპერატურა აკმადგინანს +48°С, მინიმუმი - +25 °С. ზოთონჯს მაქსიმალური ტემპერატურა — 19 °С, მინიმალური —  -5 °С. ნოლექეფიშ წანმოწანური ოშქაშე მუდანობა დოხოლაფირო 70 მმ რე. თიში დიდი ნორთი მოურს ხვალე მუსონურ სეზონს — კვირკვე-მარაშინათუთას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  2011 წლის აღწერის მონაცემები

## სქოლიო

კატეგორია: ინდოეთიშ ნოღეფი
კატეგორია: პენჯაბიშ ნორეფი
ნანდაშ იმპერია

220px|მინიატიურა|ნანდაშ იმპერია
**ნანდაშ იმპერია** — სახენწფო ინდოეთის (მაგადჰა), ნამუსთ კინოხ მართუნდჷ — შიშუნაგიშ დინასტაშ მაფა მაჰანანდინაშ უკანონე სქიშ დინასტია.

## თაშნეშე ქოძირით
* ინდოეთიშ ისტორია

კატეგორია: აზიაშ იმპერიეფი
კატეგორია: ჯვეში ინდოეთი
კატეგორია: ინდური დინასტიეფი
კატეგორია: ინდოეთიშ ისტორია
კატეგორია: ჯვეში მოსოფელიშ ისტორიული სახენწჷფოეფი
კატეგორია: აზიაშ ისტორიული სახენწჷფოეფი
კატეგორია:სახენწჷფოეფი ინდოეთიშ ისტორიას
შიშუნაგიშ დინასტია

[thumb|300px|[მაგადჰაშ ომაფეშ ტერიტორიეფი.]]

**შიშუნაგიშ დინასტია** — დინასტია, ნამუთ მართჷნდ ჯვეშინდურ მაგადჰაშ ომაფეს 413 — 345 ჯვ. წანეფს.

კატეგორია:ჯვეში ინდოეთი
ჰარიანტაშ დინასტია

[მინი|250პქ|[მაგადჰაშ ომაფეშ ტერიტორიეფი]]
**ჰარიანტაშ დინასტია** — დინასტია, ნამუთ მართჷნდ ჯვეშინდურ მაგადჰაშ ომაფეს დო ნამუთ დოთირუ ბარდაჰრათჰაშ დინასტიაქ. 

კატეგორია:ჯვეში ინდოეთი
რაჯგირი

**რაჯგირი** (, , ) — ნოღა ინდოეთიშ შტატი ბიჰარიშ ნალანდაშ ოლქის. ნოღაშ ჯვეში ნჯოხოდვალა — **რაჯაგრიჰა**, პალიშ ნინაშა — **რაჯაგრაჰა**. რაჯგირი მაგადჰაშ ომაფეშ მაართა ნანანოღა რდჷ, ნამუშ ტერიტორიას უკულ გორჩქინდჷ მაურიეფიშ სახენწჷფოქ. ნოღაშ დორსხუაფაშ თარიღი უჩინებუ რე. რაჯგირი იდვალუაფუ ლეხერს, ნამუშ ანდოგანი გოხურგელი რე კირდეამი ქჷნდჷრეფით, ბიჰარიშ ნანანოღაშე - პატნაშე დოხოლაფირო 100კმ-შ გოძვენას.

## გალერეა

image:Vulturepeak.jpg|
Image:Pipphali.jpg|
Image:Venuvana.jpg|

Image:Vulturepeak1.jpg|
Image:jivakambavana.jpg|

Image:Bimbisarajail.jpg|
File:New Excavated Stupa - Rajgir - 1.jpg|
File:New Excavated Stupa - Rajgir - 2.jpg|


## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* Bihar state tourism development corporation — Rajgir 
* Rajgir Nalanda

კატეგორია:ტურიზმი ბიჰარს
კატეგორია:ბიჰარიშ ნოღეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ნოღეფი
მაურიეფიშ იმპერია

220px|მინიატიურა|მაურიეფიშ იმპერია მაფა აშოკაშ ბორჯის
**მაურიეფიშ იმპერია** — სახენწფო ჯვეშ ინდოეთის ჯვ.წ. 317-180 წანეფს ნანანორათ პატალიპუტრას (ასე პატნა)

მაურიეფიშ სახენწჷფოშ ისტორიული შანულამობა იღვენუ ალექსანდრე მაკედონარიშ ლესქერობეფიშ უკული ნანდაშ იმპერიაშ მეფეფწკჷმა ჩანდრაგუპტა მაურიაშ ტროგებაშ შედეგო. ჩანდრაგუპტა ბერძენი ავტორეფიშით მოშინაფილი რე, მუჭოთ *სანდრაკოტი* უმწუძინუეთ ცადენდჷ ალექსანდრე მაკედონეარიშ ხვილაფაშ მუშა მოპყრობას დო საბოლოოთ ბერძენეფიშ უდუხვარებუო შილებუ მუშ ომაფეშ გოფართინაფა.

თიშით აკოქიმინელი მაურიეფიშ იმპერია ირო კონტაქტის რდჷ სელევკიდებიშ სირიაწკჷმა დო ბერძენულ-ბაქტრიულ ომაფეწკჷმა.

მაურიეფიშ იმპერიაქ იმპერატორ აშოკაშ ბორჯის უმაღალაშ გოვითარაფას მიოჭირინუ, მუჟამსჷთ ქჷდიჸუნუ ქვერსემი ტერიტორია დო გობაჩუ ბუდიზმი.

იმპერიაქ ქჷდანთხუ აშოკაშ ღურაშე 50 წანაშ უკული შუნგაშ აჯანყაფაშ შედეგო, მუჟამსთ ქიანას ახალი დინასტიაშ მართუალაქ ქჷდიჭუნ.

## მაურიეფიშ იმპერიაშ მაფეფი

## ლიტერატურა

* Лелюхин Д.Н.Структура державы Маурьев по сведениям эдиктов Ашоки // Вестник древней истории. 1998, № 2.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მაურიეფიშ იმპერია — ინდოეთიშ ისტორია
* ბუდიზმი დო მაურიეფიშ სახენწჷფო 

კატეგორია:ჯვეში ინდოეთი
კატეგორია:მაურიეფიშ დინასტია
კატეგორია:ინდოეთიშ დინასტიეფი
კატეგორია:აზიაშ ისტორიული სახენწჷფოეფი
კატეგორია:სახენწჷფოეფი ინდოეთიშ ისტორიას
ჩანდრაგუპტა მაურია

მინი|250პქ|ჩანდრაგუპტაშ იმპერია თიში გოპეულუაშ ხანს.
**ჩანდრაგუპტა მაურია** () — ინდოეთიშ მაარტა გჷმაართიანაფალი, მაურიეფიშ იმპერიაშ მაართა მაფა.  იმპერიას მართუნდჷ ჯვ. წ. 322—298 წწ. 

ჩანდრაგუპტა იკოროცხუ ქშატრიაშ ვარანიშ მაართა მაფათ, ნამუთ მაგადჰაშე რდჷ წჷმოულობათ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Shepherd boy Chandragupta Maurya
* 1911encyclopedia.org article on Chandragupta Maurya
* Chandragupta Maurya by Purushottam Lal Bhargava (BTM format) 

კატეგორია:ნაღურა ჯვ. წ. 298
კატეგორია: მაურიეფიშ დინასტია
ბრაზილიაშ პრეზიდენტი

მინი|250პქ|ბრაზილიაშ პრეზიდენტიშ შტანდარტი
**ბრაზილიაშ პრეზიდენტი** () — ბრაზილიაშ ფედერაციული რესპუბლიკაშ თარობაშ დო სახენწჷფოშ მადუდე. პრეზიდენტის გიშმაგორუნს მახორობა ოთხი წანაშ ხანით. პრეზიდენტიშ დოფუჩაფას დუთმოდვანს 1 ღურთუთას.

ბრაზილიას საპრეზიდენტო მართუალა მიშეღეს 1889 წანას, პედრუ II-აშ სააწმარენჯოთ მონწყილი სახენწჷფო გჷნორთაშ შედეგო. რესპუბლიკური სისტემაშ დომყარებაშ უკული ბრაზილიას დითირუ ამშვი კონსტიტუციაქ, ართიანს ოთირუდჷ ჟირი დიქტატურა დო სუმი დემოკრატიული პერიოდი.

სახენწჷფოშ ასეიანი პრეზიდენტი რე ლუის ინასიუ ლულა და სილვა.

## პრეზიდენტიშ ნებეფი
#მინისტრეფს დუთმარინუანს დო გინმარინუანს პოსტიშე;
#ნორთობურ ვარდა ედომუშამ ვეტოს გეთმედვანს კანონპროექტეფს;
#წჷმარინუანს მუშ ქიანას ხურგაშგალე;
#ღებულენს კანონიშ ნძალაშ ბორჯიშიან ზჷმეფს;
#არსხულენს კონსტიტუცათ გოთოლისწორაფილ შხვა მოვალეობეფს.

## თაშნეშე ქოძირით

* ბრაზილიაშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის

*Official website of the Presidency of the Republic  
*Official website of the National Archives of Brazil, featuring detailed information on every presidential administration   
*Museum of the Republic   
*Presidents of Brazil 1889-2006

კატეგორია:ბრაზილიაშ პოლიტიკა
*
დჰანა ნანდა

მინი|250პქ|დჰანა ნანდაშ იმპერია
მაჰაბოდჰივამსაშ მეჯინათ, **დჰანა ნანდა** (სანსკრიტი: धनानन्द) ნანდაშ დინასტიაშ ბოლო მამართალი რდჷ. თინა რდჷ მაჰაპადმა ნანდაშ ჩხორო სქუაშე ართ-ართი.

კატეგორია:ალექსანდრე მაკედონარი
კატეგორია:ნანდაშ იმპერია
ბინდუსარა

**ბინდუსარა** — მაურიეფიშ სახენწჷფოშ მაჟრა იმპერატორი, მაფენდჷ ჯვ. წ. 298—272 წანეფს ჩანდრაგუპტა მაურიაშ უკული. ბერძენულ წყუეფს თინა მიშინუაფუ ჯოხოთ — ამიტროჰატი (ინდურო ამიტრაგჰატა) თიში ტიტულიშ მეჯინათ, ესე იგი "დორხველურ ნტერეფიშ მაჸვილარი". 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* მაურიეფიშ იმპერია — ინდოეთიშ ისტორია (კ.ა.ანტონოვა, გ.მ.ბონგარდ-ლევინ, გ.გ.კოტოვსკი )
     
კატეგორია:მაურიეფიშ დინასტია
ტილ შვაიგერი

**ტილმან ვალენტინ შვაიგერი** (; 19 ქირსეთუთა, 1963, ფრაიბურგი)  — გერმანალი არტისტი, რეჟისორი დო პროდიუსერი. რე ართ-ართი არძაშე წჷმოძინელი გერმანალი რეჟისორი. ბერლინს უღუ მუში ოპროდიუსერე კომპანია Barefoot Films.

## ფილმოგრაფია

## რესურსეფი ინტერნეტის

*
*ფოტოეფი დო ბიბლიოგრაფია 

კატეგორია:გერმანალი არტისტეფი
კატეგორია:გერმანალი კინორეჟისორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1963
კალინგაშ ომაფე

220px|მინიატიურა|კალინგაშ ომაფე ჩქ.წ.ეე-შახ. 265 წანა
**კალინგა** — ჯვეში სახენწჷფო ინდოეთიშ ბჟაეიოლ ნორთის, თეხანურ ორისაშ შტატიშ ტერიტორიას. ჩინებული რე ჯვ. წ. VII ოშწანურაშე დოხოლაფირო ჯვ. წ. 260 წანაშახ. კალინგა ზისხირობუნუ ლჷმაშ უკული ქჷდიჸუნუ აშოკაშ დო ქინკურსხუ მაურიეფიშ იმპერიას. დოხოლაფირო ჯვ. წ. 220 წანაშო კალინგაქ აკადგინჷ ზოხორინალა. უმაღალაშ გოვითარაფას მიოჭირინუ კარაველაშ მართუალაშ ბორჯის (ჯვ. წ. II ვარდა I ოშწანურას), ნამუქჷთ ახორციელჷ რანწკი წჷმოძინელი ლესქერობეფი დო ქჷდიჸუნუ  მაგადჰა. კარაველაშ გამნარყეფქ მიოდინეს სინძალიერე. კალინგა ჭიეჭიეთ იდაღარებუდჷ. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* კალინგაშ დოყუნალა აშოკაშით

კატეგორია:სახენწჷფოეფი ინდოეთიშ ისტორიას
კატეგორია:აზიაშ ისტორიული სახენწჷფოეფი
კატეგორია:ინდოეთიშ ისტორია
კატეგორია:ორისაშ ისტორია
როლანდ ემერიხი

**როლანდ ემერიხი** (), (დ. 10 გერგობათუთა, 1955 ) — გერმანალი კინორეჟისორი, სცენარისტი დო პროდიუსერი. თიში ფილმეფიშ უმოსობა გინოღალირი რე ჰოლივუდის ინგლისურ ნინაშა. გინიღანს მაღალბიუჯეტამი დო მაღალმიშმალუამი ფილმეფს. რე გეი დო ლგბტ თემაშ უფლებეფიშ აქტივისტი.

## ფილმოგრაფია
*1996: დუდიშულაშ დღა (*ndependence Day*)
*2000: პატრიოტი (*The Patriot*)
*2004: გეღანი (*The Day After Tomorrow*)
*2009: 2012  (2012)
*2013: ჩე ჸუდეშ დონთხაფა (*White House Down*)
*2015: სტოუნვოლი (*Stonewall*)

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 

კატეგორია:გერმანალი კინორეჟისორეფი
კატეგორია:დუნაბადი 1955