open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჯონ ფოსტერ დალესი

**ჯონ ფოსტერ დალესი** (ინგლ. John Foster Dulles; დ. 25 ფურთუთა, 1888 — ღ. 24 მესი, 1959) — ამერიკალი პოლიტიკოსი, იურისტი, დიპლომატი, ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსე 1953-1959 წანეფს, დუაიტ ეიზენჰაუერიშ ადმინისტრაციას. დალესი რდჷ შანულამი ფიგურა რგილი ლჷმაშ ორდოიანი პერიოდის. დალესიშ ბაბუს, ჯონ უოტსონ ფოსტერს 1892-1893 წანეფს დო ბიძიას, რობერტ ლანსინგის 1915-1920 წანეფს უკინებუდეს სახენწჷფო მელამოსეშ პოსტი. ჯ. ფ. დალესიშ ჯიმა ალენ დალესი ნინალენდჷ ცენტრალური ოთოლორე სააგენტოშ დირექტორო 1953-1961 წანეფს.

ჯ. ფ. დალესი გურაფულენდჷ ჯორჯ ვაშინგტონიშ უნივერსიტეტიშ სამართალიშ სკოლას. გურაფაშ თებაშ უკულ მუშენდჷ იურიდიული კომპანიას *[[Sullivan & Cromwell]]*-ის. მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის დალესი მუშენდჷ ოურდუმე ინდუსტრიეფიშ სხუნუს (*WIB*). 1919 წანას რდჷ ააშ-იშ წჷმმარინაფალი პარიზიშ ოთინჩალე კონფერენციას. 1924 წანას დალესიქ მიშეღჷ შანულამი თია დოზიშ გეგმაშ ფორმირაფაშა. ჸათე გეგმაქ დასტაბილურჷ კონფლიქტური ჸოფირალა ევროპას. 

დალესი რდჷ რესპუბლიკარეფიშ საპრეზიდენტო კანდიდატიშ, ტომას ედმუნდ დიუიშ გალენური პოლიტიკაშ კონსულტანტი 1944 დო 1948 წანეფს. 1949 წანას დალესიქ გინირთჷ სენატორო. სენატის თინა მოღალენდჷ ხვალე ოთხი თუთაშ გოძვენას, მუშენდა 1949 წანაშ 28 მანგის, ნიუ-იორკიშ შტატიშ სპეციალური გიშაგორუეფს დემარცხჷ. დალესიქ მიპალუ ხონარეფიშ 48 %, თიში კონკურენტიქ ჰერბერტ ლემანქ 52 %. პრეზიდენტი ჰარი ტრუმენქ დალესი ქუდარინუ გალენური პოლიტიკაშ ელმაჩამალო. ჸათე პოსტიშ გერინაშ ბორჯის, თინა ფოკუსირაფილი რდჷ უმოსო ინდო-რჩქალი ოკიანეშ (*Indo-Pacific*) რეგიონიშა. 1950-1952 წანას, დალესიქ გინირთჷ სან-ფრანცისკოშ ხეკულუაშ არქიტექტორო. ჸათე ხეკულუაშ ნძალათ, ოფიციალურო გეთუ მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაქ აზიას. თაშნეშე, დალესიქ მიშეღჷ კაბეტი თია ააშ-იაპონიაშ ალიანსიშ დორსხუაფაშა დო ავსტრალიაშ, ახალი ზელანდიაშ დო ააშ-იშ თხილუაშ ხეკულუაშ გოჭყაფაშა. 

1953 წანას ეიზენჰაუერქ დალესი ქუდარინუ სახენწჷფო მელამოსეთ. დალესი რდჷ მოხუჯე აგრესიული პოლიტიკაშ კომუნიზმიშ მეხჷ. პოსტიშ გერინაშ ბორჯის, თინა ოცადუდჷ ოურდუმე ალიანსეფიშ, გიშაკერზაფილო ნატოშ განძალიერაფას. დალესი რდჷ ანტი-კომუნისტური ობჟათე-ბჟაეიოლი აზიაშ ხეკულუაშ ორგანიზაციაშ ართ-ართი თარი არქიტექტორი. დალესიქ ხე შეუნწყუ  გინორთას, ირანს 1953 წანას დო 1954 წანაშ გვატემალაშ გინორთას. დალესიქ ხუჯი დუკინჷ საფრანგეთის ინდოჩინეთიშ მაართა ლჷმაშ მიმალობას. ჯ. ფ. დალესიქ ღურუ 1959 წანაშ 24 მესის, 71 წანერქ. დასაფულებური რე არლინგტონიშ ნაციონალური სასაფლას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* 

კატეგორია:დუნაბადი 1888
კატეგორია:ნაღურა 1959
კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ამერიკალი დიპლომატეფი
კატეგორია:ამერიკალი იურისტეფი
კატეგორია:ააშ-იშ სახენწჷფო მელამოსეეფი
აჩეჰური ნინა

**აჩეხური ნინა** ვარ-და **აჩეხი** — ავსტრონეზიული ფანიაშ მალაიურ-პოლინეზიური ნინა. თე ნინაშ მორაგადეეფი თარო ოხორანა აჩეჰის (სუმატრაშ კოკი) დო  ბოტაშ ოლქის (პერაკიშ პროვინცია, მალაიზია).

## დიალექტეფი
აჩეჰურ ნინას რე არძაშ უკულაში 10 შხვადოშხვა დიალექტი (Pasè, Peusangan, Matang, Pidië, Buëng, Banda, Daya, Meulabôh, Seunagan დო Tunong).

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ethnologue report for Acehnese
* Writing sample
* Text sample in Unicode

## სქოლიო

კატეგორია:ავსტრონეზიული ნინეფი
კატეგორია:ბჟადალზონდური ნინეფი
კატეგორია:სუმატრაშ ნინეფი
აჩოლიური ნინა

**აჩოლიური ნინა**, **აჩოლი** (ჩინებული რე შხვადოშხვა ჯოხოთ: , , , , , , , , , , ) — აჩოლი ერიშ ნინა, ნამუეფჷთ ოხორანა უგანდაშ ოორუეშე ჰულუშ, კიტგუმიშ დო პადერიშ რაიონეფს (ართო ჩინებული რე მუჭოთ აჩოლილენდი). თაშნეშე მორაგადეეფი ოხორანა ობჟათე სუდანიშ ოპარიშ რაიონიშ ობჟათეშე. აჩოლიური ნინა ჯგიროარჩქილენა გეჸვენჯი ნინეფშა მორაგადეეფსჷთ: ალური დო უგანდური ლანგო.

## ლიტერატურა
* Crazzolara, J.P. (1938) *A study of the Acooli language. Grammar and Vocabulary.* International Institute of African Languages and Cultures. London/New York/Toronto: Oxford University Press.
* Kitching, Arthur Leonard (1932) *An outline grammar of the Acholi language* (first published 1907). London: Sheldon Press / Kampala: The Uganda Bookshop.
* Ladefoged, Peter; Ruth Glick; Clive Criper; Clifford H. Prator; Livingstone Walusimbi (1972) *Language in Uganda* (Ford Foundation language surveys vol. 1). London/New York etc. Oxford University Press. ISBN 0-19-436101-2
* Malandra, Alfred (1955) *A new Acholi grammar*. Kampala: Eagle Press.
* Okidi, Festo (2000) *Acholi for beginners: grammar, Acholi-English, English-Acholi*. London: Pilato Books. ISBN 0-9539913-0-X
* p’Bitek, Okot (1985) *Acholi proverbs*. Nairobi: Heinemann Kenya.
* p’Bitek, Okot (1984) *Songo of Lawino and Song of Ocol*. (African writers series, 266). London: Heinemann Educational.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Audio recordings of Acholi
* PanAfrican L10n page on Acholi
* IRIN Radio — Radio programming from northern Uganda in Luo

კატეგორია:ნილოსური ნინეფი
კატეგორია:უგანდაშ ნინეფი
კატეგორია:ობჟათე სუდანიშ ნინეფი
აფარული ნინა

**აფარი**, **აფარული ნინა** (მუშჯოხოდვალა — Qafaraf) — აფრაზიულ ნინეფიშ მაკრო ფანიაშ, ქუშიტური ნინეფიშ ჸაშ, ბჟაეიოლ-ქუშიტური ბუნაშ, საჰო-აფარული გიმენბუნაშ ნინა. თე ნინაშ მორაგადეეფი ოხორანა გეჸვენჯი ქიანეფს: ჯიბუტი, ერიტრეა დო ეთიოპია.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Qafar
*აფარული ნინაშ დაგურაფალი ვებ-ხასჷლა
*Omniglot - Afar (ʿAfár af)


კატეგორია:აფრაზიული ნინეფი
კატეგორია:ჯიბუტიშ ნინეფი
კატეგორია:ერიტრეაშ ნინეფი
კატეგორია:ეთიოპიაშ ნინეფი
ბალიური ნინა

**ბალიური ნინა** (ბალი.  *Basä Bali*, ) — ბალიარეფიშ ნინა, ნამუეფჷთ ოხორანა ინდონეზიაშ კოკი ბალის დო გოხოლუაშ კოკეფს. ორხველჷ ავსტრონეზიული ნინეფიშ ფანიას. ნინას უღჷ ჟირი დიალექტი, ნამუსჷთ მორჩქვენეფი პარალელურო ხვარენა: „მაღალი“, , უმენტაშო რელიგიას გჷმირინუაფუ, „დაბალი“, , — ირდღარი რაგადის. ბალიურ ნინაშა მორაგადეეფიშ უმეტაშობას თაშნეშე უჩქუ ინდონეზიური ნინა, მერკეთ იავური ნინა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* 
* The Balinese Digital Library.
* Widiadana R. A. & Erviani N. K. (29 January 2011). Ancient 'lontar' manuscripts go digital . *[[The Jakarta Post]]*.
* Erviani N. K. (14 January 2011). US scholar brings ancient Balinese scripts to digital age . *[[The Jakarta Post]]*.
* Paradisec open access recording of Balinese song.
* Kaipuleohone's Blust collection includes materials on Balinese, including RB2-006,RB2-009.


კატეგორია:ბალიური კულტურა
კატეგორია:ავსტრონეზიული ნინეფი
კატეგორია:მალაიურ-პოლინეზიური ნინეფი
გაანდულებური ჩინური იეროგლიფეფი

**კუნტა შანი** (簡體字 / 简体字 [ *jiǎntǐzì* ]) — წჷმარინუანს ჩინური ჭარალუაშ კუნტა, ანუ *გაანდულებურ* ვერსიას *ტრადიციული*, ანუ  ფირჩა შანეფიში. 


Image:為-order.gif|ფირჩა შანი wèi  (= კეთება, ქიმინუა)
Image:爲-order.gif|ფირჩა შანი wèi  (ნაჭარა ვარიანტი)
Image:为-order.gif|კუნტა შანი wèi  (9 ღოზიშ მანგიორო 4)


## რესურსეფი ინტერნეტის

* babelstone.co.uk – Second Stage Simplifications

კატეგორია:ჩინური ნინა
კორსიკული ნინა

**კორსიკული ნინა** (მუშჯოხოდვალა **Corsu**, **Corso**, **Corse**, **Corsi**) — იტალიური ნინაშ დიალექტი. გოფაჩილი რე კოკეფს: კორსიკაშ (საფრანგეთი) დო ოორუე სარდინიას.

კატეგორია:საფრანგეთიშ ნინეფი
კატეგორია:იტალიური დიალექტეფი
ხაკობო არბენს გუსმანი

**ხუან ხაკობო არბენს გუსმანი** (ესპ. Juan Jacobo Árbenz Guzmán; დ. 14 ეკენია, 1913 — ღ. 27 ღურთუთა, 1971) — გვატემალარი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, გვატემალაშ პრეზიდენტი 1951-1954 წანეფს, გვატემალაშ რევოლუციაშ ართ-ართი ცენტრალური ფიგურა.

არბენსიქ დებადჷ 1913 წანას, შვეიცარიალ-გერმანალი მუმაშ დო გვატემალარი დიდაშ ფანიას. 1935 წანას გათუ ოურდუმე აკადემია დო ქაკათჷ გვატემალაშ არმიას, სოდეთ 1944 წანაშახ ნინალენდჷ. არბენსი მუში თოლით ორწყედჷ ჸეთი რეპრესიული პოლიტიკას, ნამუსჷთ გვატემალაშ დიქტატორი ხორხე უბიკო აწარმენდჷ გვატემალარი მუშეფიშ მეხჷ. 

არბენსიქ 1938 წანას ოსურო ქიმიჸონჷ მარია ვილანოვა, ნამუქჷთ არბენსიშ არზუანობაშა კაბეტი იდეოლოგიური გოლინა იღვენუ. არბენსი მაჸალენდჷ კომუნისტი მოღალე ხოსე მანუელ ფორტუნიწკჷმა.

1944 წანაშ გჷმათუთას, ოჯარალე ბუნეფქ დო ოურდუმე ნძალეფქ, არბენსიშ დო ფრანსისკო ხავიერ არანაშ ხემანჯღვერობათ, ეარყეს უბიკოშ რეპრესიული რეჟიმიშ მეხჷ. პრო-დემოკრატიული ნძალეფქ უბიკო გეგთარაგვეს დო ქუდანიშნეს გიშაგორუეფი. ჸათე ბორჯიშე დიჭყჷ გვატემალაშ რევოლუციაშ პერიოდიქ, ნამუთ ვითი წანაშ გოძვენას იგინძარებუდჷ. გიშაგორუეფს გემორძგუ ხუან ხოსე არევალოქ დო გინირთჷ გვატემალაშ მაართა დემოკრატიულო გიშაგორილი პრეზიდენტო, 1945 წანას. არევალოშ ადმინისტრაციას არბენსის უკინებუდჷ დუდთხილუაშ მინისტრიშ პოსტი. არბენსიქ არსულჷ კაბეტი როლი 1949 წანაშ ოურდუმე გინორთაშ მოჯალაგუას. 

1950 წანაშ საპრეზიდენტო გიშაგორუეფს არბენსიქ გემორძგუ. თიქ, ოპონენტის მიგელ იდიგორას ფუენტესის ორჯგინუ დო ქიანაშ პრეზიდენტო გინირთჷ. არბენსიქ ატარჷ შანულამი სოციალური რეფორმეფი. ჸათე რეფორმეფიშე ეიოშანალი რე აგრარული რეფორმაშ კანონი, ნამუქჷთ 1952 წანაშ 17 მანგის დენტკიცინჷ დო ნამუშ ნძალათ, დიხეფქ, ნამუეფით დამუშებული ვარდჷ გლეხეფს გეგნაჩჷ. ჸათე კანონით სარგებელი მიღუ დოხოლაფირო 500,000 ადამიერქ. 

არბენსიშ პოლიტიკა ძალამს ვამოწონდჷ ხილით მოვაჭარე ამერიკული კომპანიას United Fruit Company-ის. თაშნეშე, არბენსით უკმაყოფილე რდჷ ააშ, მუშენდა არბენსიშ ადმინისტრაციას ბრელი კომუნისტი ოკათუდჷ. 1954 წანაშ 18-27 მანგის, ცენტრალური ოთოლორე სააგენტოქ მანწყუ ოპერაცია, კოდური ჯოხოდვალათ "PBSuccess" დო ქუდახუ დემოკრატიულო გიშაგორილი არბენსიშ თარობა. ხეშულობაშა ქუმორთჷ ოურდუმე დიქტატურაქ, ავტორიტარი კარლოს კასტილიო არმასიშ ლიდერობათ. არბენსიქ, მუში ფანიათ გვატემალა ქიდიტუ დო ურცხოეთიშა მიდართჷ. არბენსიქ ღურუ მექსიკაშ ნანანოღა მეხიკოს, 1971 წანაშ 27 ღურთუთას. ართ-ართი ვერსიათ თიქ დუდი დიჸვილუ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1913
კატეგორია:ნაღურა 1971
კატეგორია:გვატემალარეფი
კატეგორია:გვატემალარი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:გვატემალარი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გვატემალაშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
კატეგორია:გვატემალაშ პრეზიდენტეფი
Google-იშ ანგარიში

**Google-იშ ანგარიში** (**Google Account**) — ანგარიშიშ ტიპი, ნამუთ ირზენს ჭირინაფაშ საშველს Google-იშ შხვადოშხვა სერვისეფშა, თინეფს შქას Blogger, YouTube დო Google Groups.

ანგარიშიშ გოჭყაფა შილებე Gmail ელექტრონულ ფოსტას რეგისტრაციათ. თიშ უკული, მუთ ანგარიში გიჭყაფუნ შილებე თის Google-იშ შხვადოშხვა სერვისეფიშ აკოკათუა. პარამეტრეფიშ დარეგულირება ართბორჯულო შილებე არძა სერვისიშო, მარა არძა სერვისის თაშნეშე უღუ მუშ ზოხო პარამეტრეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
* OpenID

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:Google-იშ სერვისეფი
ტრადიციული ჩინური იეროგლიფეფი

**ფირჩა**, ანუ **ტრადიციული შანი** — წჷმარინუანს თ.ჯ. ვაგაანდულებური ჩინურ შანეფს. ვაგაანდულებური, ტრადიციული, კჷნე ფირჩა ჩინური შანეფი ასეშა გჷმირინუაფუ ტაივანიშ დო ჰონგ-კონგიშ ოგანაგე ადმინისტრაციულ ზონას, თაშნეშე ჰუაციაოშ, ანუ ზუღაშმელენი ჩინარეფიშით.

## '''ფირჩა დო კუნტა შანი'''
ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკას შანეფიშ გაანდულებაშ პროცესი მუსხირენ ბიჯგო იმანჯჷ. თე გაანდულებური ოჭარალე შანეფი გჷმირინუაფუ ჩინეთის დო სინგაპურს. ტაივანს ფირჩა შანეფს 正體字 [*zhèngtǐzì*] ჯენტიზის დო ჩინეთიშ ოკათე რესპუბლიკას— 繁体字 [*fèngtǐzì*] ფანტიზის უძახჷნა.

[thumb|სიტყვა [Hanzi] (ჩინური შანი) "ჰანძი" კუნტას](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98:Hanzi_%28simplified%29.png)
[thumb|სიტყვა [Hanzi] "ჰანძი" (ჩინური შანი) ფირჩას](https://xmf.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98:Hanzi_%28traditional%29.png)

## რცხილი
ელაზჷმაფაშ ღანკო, თე რცხილს სამანგათ მოჸონაფილი რეასოეფიშ შანეფშე ხვალე მუსხირენი გაანდულებური იეროგლიფი, სოდე გაანდულებეფი, ვარ-და გიშატებული ღოზეფი თოლოძირე რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Evolution of Chinese Characters
* Chinese Characters and Cultures
* Traditional Chinese Flashcards

კატეგორია:ჩინური შანეფი
Google Chrome

**Google Chrome** — ინტერნეტ-ბრაუზერი, გოჭყაფილი Google Inc.-იშით. თიშა მიშაღალირი რე შხვა ჩინებული ბრაუზერეფიშ ელემენტეფი, თინეფს შქას WebKit-იშ დო Mozilla-ში. პროგრამაშ ბეტა ვერსიაქ Microsoft Windows-ში გიშართჷ 2008 წანაშ 2 ეკენიას, 43 ნინაშა. Mac OS X-იშ დო Linux-იშ ვერსიეფიშ ალფა ვარიანტეფქ მოგვიანებათ გიშართჷ. 2009 წანაშ მელახის, Chrome-ქ გინირთჷ პოპულარობათ მაანთხა ბრაუზერქ მოსოფელს, 1,23%-ით.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Google Chrome
* Chrome ფორუმი
* Chromium პროექტეფიშ ერკებული
* Google Chrome-იშ შილებუანობეფი
* Google-იშ გეშა

## სქოლიო

კატეგორია:ბრაუზერეფი
კატეგორია:Google-იშ სერვისეფი
ერიხ ჰონეკერი

**ერიხ ერნსტ პაულ ჰონეკერი** (გერმ. Erich Ernst Paul Honecker; დ. 25 მარაშინათუთა, 1912 — ღ. 29 მესი, 1994) — გერმანალი კომუნისტი პოლიტიკოსი, გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ (გდრ) მადუდე 1971-1989 წანეფს. პოლიტიკური კარიერაშ გოძვენას უკინებუდჷ შხვადოშხვა პოსტეფი.  რდჷ სოციალისტური ართოიანობაშ პარტიაშ (გსაპ) გენერალური მელამოსე, ერუანული დუდთხილუაშ სხუნუშ დუდმახვენჯი, 1976 წანას ჰონეკერქ დოთირუ ვილი შტოფი დო გინირთჷ სახენწჷფო სხუნუშ დუდმახვენჯო (ოფიციალური სახენწჷფო მადუდე). ჰონეკერს ფშხირას მიშინუანდეს მუჭოთ ავტორიტარი მამართალს დო დიქტატორს.

ჰონეკერქ პოლიტიკური კარიერა დიჭყჷ 1930-იან წანეფს. რდჷ გერმანიაშ კომუნისტური პარტიაშ მაკათური. ჸათეშ გეშათ თინა ნაცისტეფქ ოჭოფეს დო ჯიხას ქუდახუნეს. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის, მუჟამსჷთ სხუნუეთიშ ჯარეფქ გერმანიაშა გემშეჭკირესინჷ, ჰონეკერი ჯიხაშე გადუდიშულეს. უკულ მალას, ჰონეკერქ გაგინძორჷ პოლიტიკური აქტივობა დო 1946 წანას ქუდარსხუ ორგანიზაცია დუდიშული გერმანალი ახალნორდობა. ჸათე ორგანიზაციაშ მადუდეთ ჰონეკერი მოღალენდჷ 1955 წანაშახ. მუჭოთ გსაპ-იშ უშქურანჯობაშ მელამოსე, ჰონეკერი რდჷ ართ-ართი შანულამი ორგანიზატორი ბერლინიშ კიდაშ ეგაფაშ, 1961 წანას.

1970 წანას ჰონეკერი აქტიურო მონაწილენდჷ ხეშულობაშო ლჷმას. ლეონიდ ბრეჟნევიშ ალარინათ, ჰონეკერქ გემორძგუ დო თიქ დოთირუ ვალტერ ულბრიხტი დო გინირთჷ გსაპ-იშ გენერალური მელამოსეთ დო ერუანული დუდთხილუაშ სხუნუშ დუდმახვენჯო. ჰონეკერიშ მართუალაშ ბორჯის, გდრ-ქ გაუჯგუშჷ ურთიართალა გფრწკჷმა დო გინირთჷ გოეროშ რსული მაკათურო, ნამუთ სერიოზული პოლიტიკური მეჭირინაფა რდჷ. 1980-იან წანეფს, მუჟამსჷთ სხუნუეთიშ ლიდერქ, მიხეილ გორბაჩოვქ აკიმუშუ ლიბერალური რეფორმეფი, პერესტროიკა დო გლასნოსტინჷ, ჰონეკერქ ჸათე რეფორმეფი ვემიღუ, ხვალე კოსმეტიკური თირუეფი ჩუტარჷ გდრ-შ პოლიტიკური სისტემას დო სერიოზულო მუთუნი ვაუთირუ. 1989 წანაშ გჷმათუთას, გსაპ-იშ პოლიტბიუროქ ჰონეკერი გეგნარინუ. ჸათე გინოჭყვიდირიშ ღანკი რდჷ თარობაშ პოზიციეფიშ გაუჯგუშება. მარა გეჸვენჯი თუთას, გდრ-შ კომუნისტური რეჟიმქ აკოცუ დო მალას, გერმანიაქ აკიართიანჷ.

გერმანიაშ გოართოიანაფაშ უკულ, ჰონეკერს ოჸურჩე ქიმეჩჷ ჩილეშ საელჩოქ მოსკოვს, მარა 1992 წანას რუსეთიშ თარობაქ ჰონეკერი გეგნოჩჷ გერმანიას, სოდეთ აპირენდეს თიში გასამართებას. მარა სასამართლო პროცესიქ მეჭყორდჷ დო დათებუშა ვემუჸონაფუნა, მუშენდა პროცესეფიშ მიმალობას ჰონეკერიშ სინთელექ გეუფრაშჷ. თინა გადუდიშულეს დო ჩილეშა ულაშ ნება ქიმეჩეს. ჰონეკერქ ღურუ ჩილეშ ნანანოღა სანტიაგოს, 1994 წანაშ მესის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1912
კატეგორია:ნაღურა 1994
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანალი კომუნისტი პოლიტიკოსეფი
ვალტერ ულბრიხტი

**ვალტერ ერნსტ პაულ ულბრიხტი** (გერმ. Walter Ernst Paul Ulbricht; დ. 30 მანგი, 1893 — ღ. 1 მარაშინათუთა, 1973) — გერმანალი კომუნისტი პოლიტიკოსი. თიქ მიშეღჷ კაბეტი თია გერმანიაშ კომუნისტური პარტიაშ (გკპ) დორსხუაფაშა დო გერმანიაშ დემოკრატიული რესპუბლიკაშ (გდრ) გოჭყაფაშა. 

ვალტერ ულბრიხტიქ პოლიტიკური კარიერა 1910-იან წანეფს დიჭყჷ. 1912 წანას ქაკათჷ გერმანიაშ სოციალ-დემოკრატიული პარტიას (გსდპ). 1917 წანას, გინირთჷ გერმანიაშ დუდიშული სოციალ-დემოკრატიული პარტიაშ (გდსდპ) მაკათურო. ულბრიხტი 1915 წანაშე მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას, მარა 1918 წანაშე თიქ გერმანული არმია ქიდიტუ დო ხუჯი დუკინჷ გერგობათუთაშ რევოლუციას. 1920 წანას ულბრიხტიქ გერმანიაშ კომუნისტური პარტიას ქაკათჷ დო პარტიაშ დინახალე ხელათ მიპალუ პოპულარობა. 1923 წანაშე ნინალენდჷ პარტიაშ ცენტრალური კომიტეტის. გერმანიაშ თარობაშა ნაცისტეფიშ მულაშ უკულ, ულბრიხტიქ ქიანა ქიდიტუ დო ოცხოვრებშა ურცხოეთიშა მიდართჷ. ურცხოეთის თინა დიო პარიზის ცხოვრენდჷ, უკულ პრაღას. 1937-1945 წანეფს სხუნუეთის რდჷ. 

მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ, გერმანიაშა დირთჷ დო კინ გაგინძორჷ პოლიტიკური აქტივობა სხუნუეთიშ საოკუპაციო ზონას. თიში ინიციატივათ, 1946 წანას აკიართიანჷ გკპ-ქ დო გსდპ-ქ. ჸათე პარტიეფიშ გოართოიანაფათ იფორმირჷ გერმანიაშ სოციალისტური ართოიანობაშ პარტიაქ (გსაპ). ულბრიხტიქ გინირთჷ გსაპ-იშ მაართა მელამოსეთ დო 1950 წანაშე — გდრ-შ ეფექტური ლიდერო. 1953 წანაშ 16-17 ივანობას, მუჟამსჷთ არდგილი უღუდჷ ანტი-სხუნუური არყებეფს, ულბრიხტიქ სხუნუეთიშ არმიაშ შტაბ-ორენს, კარლსჰორსტის დიტყობუ. სხუნუეთიშ ტანკეფქ არყება ზისხირს ქინაშკვიდეს. ჟირი წანაშ უკულ, გდრ-ქ გინირთჷ ვარშავაშ პაქტიშ მაკათური ქიანათ. 

ულბრიხტი მეთხოზუდჷ ინდუსტრიაშ ნაციონალიზაციაშ პოლიტიკას. ჸათე პოლიტიკაშ შედეგო გეუფრაშჷ ცხოვრებაშ დონექ დო ქიმიძინჷ ემიგრაციაქ. ოში ანთასობათ ადამიერქ გდრ ქიდიტუ დო გფრ-შა ინტუ. ჸათე პრობლემაშ გინაჭყვიდალო 1961 წანას ეიოგეს ბერლინიშ კიდა, ნამუშ ართ-ართი თარი ორგანიზატორი ულბრიხტი რდჷ. ბერლინიშ კიდაქ გიმიჭანუ დიპლომატიური კრიზისი, მარა ემიგრაცია ეფექტურო გაჩერჷ. 1960-1970-იან წანეფს, ულბრიხტიშ წჷმოჭყაფილი ახალი ეკონომიკური სისტემას დო სოციალიზმიშ ეკონომიკური სისტემას გდრ-შო მუთუნნერი წჷმოძინეფი ვამუღალუ. ჸათე ნეგატიური შედეგეფიშ გეშა, თინა მაართა მელამოსეშ პოსტიშე გეგნარინეს, 1971 წანას. სხუნუეთიშ ალარინათ, ულბრიხტი დოთირუ ერიხ ჰონეკერქ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1893
კატეგორია:ნაღურა 1973
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანალი კომუნისტი პოლიტიკოსეფი
კარლ დენიცი

**კარლ დენიცი** (გერმ. Karl Dönitz; დ. 16 ეკენია, 1891 — ღ. 24 ქირსეთუთა, 1980) — გერმანალი სახენწჷფო დო ოურდუმე მოღალე, გროსადმირალი, გერმანიაშ ოზუღე ნძალეფიშ თარსარდალი 1943-1945 წანეფს. ადოლფ ჰიტლერიშ ღურაშ უკულ, ჭიჭე ხანს უკინებუდჷ გერმანიაშ რაიხსპრეზიდენტიშ პოსტი.

ოურდუმე კარიერა დიჭყჷ კაიზერლიხმარინეს (გერმანიაშ იმპერიაშ ოზუღე ნძალეფი). 1918 წანაშო დუდენდჷ წყართუდო ნიშის *[[SM UB-68]]*-ს. ჸათე წყართუდო ნიშით დენიცი ბრიტანალეფს ოლიმუდჷ სქირონაშქა ზუღას. ართ-ართი რეიდიშ ბორჯის ბრიტანალეფქ დენიცი ტყვეთ ხეშა ქაშეჸოთეს. მაართა მოსოფელიშ ლჷმას მარცხიშ უკულ, ვერსალიშ ხეკულუაშ ნძალათ, გერმანიას წყართუდო ნიშეფიშ ეგაფაშ ნება ვაუღუდჷ. მარა ადოლფ ჰიტლერიშ ხეშულობაშა მულაშ პერიოდიშე დენიცი ხემანჯღვერენდჷ U-boat-იშ ფლოტიშ პროექტის. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას, U-boat-ეფიშ ფლოტიშ გიმორინაფათ, დენიციქ შანულამი ზარალი მიორინუ მორსხუეეფიშ ოზუღე ნძალეფს. 1943 წანას დენიციქ დოთირუ ერიხ რედერი დო გინირთჷ ნაცისტური გერმანიაშ ოზუღე ნძალეფიშ თარსარდალო. თიქ მუში ლოიალურობათ ჰიტლერიშ ნდობა მალას მიპალუ. 1945 წანაშ აპრილს, ჰიტლერქ, დუდიშ ჸვილუაშახ, მუში მონძეთ, რაიხიშ პრეზიდენტო, ოურდუმე მინისტრო დო აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ მანჯღვერთარო დენიცი ქჷმწარინუ. მარა ჸათე პოსტეფი დენიცის ხვალე ჭიჭე ბორჯიშ გოძვენას უკინებუდჷ. მუჟამსჷთ მორსხუეეფქ გერმანიას ორჯგინეს დო გერმანიაქ კაპიტულაცია გეგმაცხადუნჷ, დენიცი ოჭოფეს დო 1946 წანას ნიურნბერგიშ პროცესის გასამართეს. თის ქიმუსაჯეს ვითი წანათ ჯიხას დოხუნა. ჯიხაშე დენიცი 1956 წანას გადუდიშულეს. უკულიანი პერიოდის ხვალე პენსიათ ცხოვრენდჷ ჰამბურგიშ გოხოლუას. დენიციშ მემუარეფქ *"მემუარეფი: ვითი წანა დო ეჩი დღა"* გიშართჷ 1958 წანას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1891
კატეგორია:ნაღურა 1980
კატეგორია:გერმანალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:გერმანიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ოურდუმე მინისტრეფი
ელბასანი

**ელბასანი** () — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ალბანეთის. ელბასანიშ ოლქიშ დო რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. სიკაბეტაშ მეჯინათ ქიანაშ მასუმა ნოღა რე. იდვალუაფუ წყარმალუ შკუმბინიშ მარძგვანი წყარპიჯის, ქიანაშ ნანანოღა ტირანაშ ობჟთე-ბჟაეიოლშე 54 კმ-შ მეძენას. მახორობა 78 703 ადამ., აგლომერაციას — 141,714 ადამ. (ეჭარუა, 2011).

## გონათუა
* ელბასანიშ უნივერსიტეტი.

## ჩინებული კათა
ნოღას დებადეს:
* ალექს ბუდა (1910 — 1993), ალბანარი მენცარი-ისტორიკოსი;
* ალექსანდერ ჯუვანი (1888 — 1961), ნინეფიშმენცარი;
* ლეფ ნოსი (1877 — 1946) — ალბანარი პოლიტიკოსი;
* პანაიოტ პლაკუ (1919 — 1957), გენერალ-კომუნისტი, ენვერ ხოჯაშ რეჟიმიშ მეხჷ პოლიტიკური გიშულეფიშ მაკათური;
* ტოდი ლუბონია (1923 — 2005), კომუნისტური პერიოდიშ ჩინებული პარტიული მოღალე, RTSH-შ გენდირექტორი, რეპრესირებულქ იჸუ „ლიბერალური გინორთეფიშ“ გეშა.
* ბუკუროშ სეიდინი (1916 — 1991), ხანტუ, სცენოგრაფი, ოჯარალე მოღალე. ალბანეთიშ დოინალაფირი პედაგოგი (1969), ალბანეთიშ დოინალაფირი  ხანტუ (1979). ნოღა ელბასანშ პატჷცემული მენმოღალე.
* დიმიტიორ შუტერიკი (დ.род. 1945) – ალბანარი ხანტუ.

თაქ გურაფულენდჷ მენცარი-გეოლოგი ტეკი ბიჩოკუ (1926 — 2009). ჟირხოლო რდეს ალბანეთიშ მენცარობეფიშ აკადემიაშ, მიგერ დომიშ პრეზიდენტი (1915—2000), ალბანარი ლინგვისტი, აკადემიკოსი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* City of Elbasan 

კატეგორია:ალბანეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
კორჩა

**კორჩა** () — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ალბანეთიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. კორჩაშ ოლქიშ დო რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. სიკაბეტაშ მეჯინათ ქიანაშ მაბრუო ნოღა რე. იდვალუაფუ მორავაშ გვალეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* City of Korçë

კატეგორია:ალბანეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
სარანდა

**სარანდა** () — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ალბანეთიშ ობჟათე-ბჟაეიოლშე. სარანდაშ რაიონიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ იონიაშ ზუღაპიჯის, საბერძნეთიშ კოკი კორფუშ ბონას. სარანდაშ ონიშოლშა შხირას უჯოხონა „ალბანეთიშ ობჟათე კარმინალი“

## რესურსეფი ინტერნეტის

* City of Sarandë

კატეგორია:ალბანეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
ბერატი

**ბერატი** () — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ალბანეთიშ ცენტრალურ-ობჟათეშე. ბერატიშ რაიონიშ დო მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* City of Berat

კატეგორია:ალბანეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
ვილჰელმ კაიტელი

**ვილჰელმ ბოდევინ იოჰან გუსტავ კაიტელი** (გერმ. Wilhelm Bodewin Johann Gustav Keitel; დ. 22 ეკენია, 1882 — ღ. 16 გჷმათუთა, 1946) — გერმანალი ოურდუმე მოღალე, გენერალ-ფელდმარშალი, ვერმახტიშ თარსარდალი 1938-1945 წანეფს. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ, ოჭოფეს დო გასამართეს ნიურნბერგიშ პროცესის. კაიტელს ღურაშ განჩინება გეგშუღეს დო გეგთაშქვიდეს 1946 წანაშ 16 გჷმათუთას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1882
კატეგორია:ნაღურა 1946
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ოურდუმე მოღალეეფი
კატეგორია:ვერმახტიშ თარსარდალეფი
პეშკოპია

**პეშკოპია** () — ნოღა ალბანეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე. დიბრაშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* City of Peshkopia

კატეგორია:ალბანეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
კავაია

**კავაია** () — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ცენტრალური ალბანეთის, ნოღა დურესიშ ობჟათეშე 20 კმ-შ მეძენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* City of Kavajë

კატეგორია:ალბანეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
პოგრადეცი

**პოგრადეცი** () — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ალბანეთიშ ბჟაეიოლშე, პოგრადეციშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. იდვალუაფუ ოჰრიდიშ ტობაშ ობჟათე-ბჟადალი წყარპიჯის.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* City of Pogradec

კატეგორია:ალბანეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
მარტინ ბორმანი

**მარტინ ლუდვიგ ბორმანი** (გერმ. Martin Ludwig Bormann; დ. 17 მანგი, 1900 — ღ. 2 მესი, 1945) — გერმანალი სახენწჷფო მოღალე, ნაცისტური პარტიაშ პარტიული კანცელარიაშ ხემანჯღვერი დო ადოლფ ჰიტლერიშ პერსონალური მელამოსე. ჰიტლერიშ მელამოსეშ პოსტიშ გიმორინაფათ, ბორმანქ მიპალუ შანულამი პოლიტიკური გოლინა. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას, ბორმანი რდჷ ართ-ართი თარი ადვოკატი რეპრესიული დო კონწარული პოლიტიკაშ ურიეფიშ დო სლავეფიშ მეხჷ. ჰიტლერიშ ღურაშ უკულ, ნორმანქ ბერლინიშე ნტება მინდომუ, მარა უშედეგეთ. 1945 წანაშ მესის, ბერლინიშ ცენტრალური დგჷმილიშ გოხოლუას, თიქ დუდი დიჸვილუ. 1946 წანას, ნიურნბერგიშ პროცესის, ბორმანი დაუსწრებელო გასამართეს, შხვადოშხვა დანაშურეფი ქეკადვეს დო ღურაშ განჩინება გეგშუღეს.

1960-იანი წანეფიშ ართ-ართი ინფორმაციული ვერსიათ, ბორმანს დუდი ვაუჸვილუ, პარაგვაიშა უნტებუ დო თექ ნოცხოვრებუე. მარა, 1973 წანას, ბერლინიშ სასამართალო ექსპერტიზაქ დადგინჷ ნამდა ჩონჩხი, ნამუსჷთ ბჟადალი ბერლინს 1972 წანაშ ქირსეთუთას მიოგორუეს, ბორმანიშ რდჷ. 1973 წანას, გფრ-შ ხეშულობაქ ბორმანი ოფიციალურო ღურელო გეგმაცხადჷ. 1998 წანას, დნბ რკვიებეფით ოფიციალურო დენტკიცინჷ, ნამდა ჩონჩხი მართალო ბორმანიშ რდჷ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1900
კატეგორია:ნაღურა 1945
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ნაცისტი პოლიტიკოსეფი
ვალტერ ფუნკი

**ვალტერ იმანუელ ფუნკი** (გერმ. Walther Immanuel Funk; დ. 18 მარაშინათუთა, 1890 — ღ. 31 მესი, 1960) — გერმანალი ეკონომისტი, ნაცისტური გერმანიაშ ეკონომიკაშ მინისტრი 1938-1945 წანეფს დო რაიხსბანკიშ პრეზიდენტი 1939-1945 წანეფს.

ფუნკი გურაფულენდჷ ბერლინიშ დო ლაიფციგიშ უნივერსიტეტეფს. მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას. უკულიანი პერიოდის მუშენდჷ ჟურნალისტო. 1922 წანას ფუნკიქ გინირთჷ გერმანული ფინანსური გიშაშქუმალაშ *Berliner Boersen Zeitung*-იშ რედაქტორო. 1920-იან წანეფიშე ფუნკიქ ქაკათჷ ნაციონალ-სოციალისტური გერმანული მუშეფიშ პარტიას. 1931 წანაშე ფუნკი რდჷ ადოლფ ჰიტლერიშ შტაბიშ ეკონომიკური კონსულტანტი. 1938 წანას ფუნკიქ ქიდეკინჷ ეკონომიკაშ რაიხსმინისტრიშ პოსტი. 1939 წანას, თიქ გინირთჷ რაიხსბანკიშ პრეზიდენტო. მუჟამსჷთ ნაცისტური გერმანია იხაზირებუდჷ სხუნუეთიშა გენთხაფაშო, ფუნკი მონაწილენდჷ ოურდუმე ოპერაციეფიშ ეკონომიკური დოგეგმუას. ფუნკი, თაშნეშე აქტიურო ადვოკატირენდჷ რეპრესიული პოლიტიკას ურიეფიშ მეხჷ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას გერმანიაშ მარცხიშ უკულ, ფუნკი ამერიკალეფქ ოჭოფეს დო გასამართეს ნიურნბერგიშ პროცესის. პროცესის, ფუნკი დუს ითხილანდჷ დო ანტკიცენდჷ ნამდა თის ვაჸულაფინჷ შანულამი როლი გერმანიაშ ნაცისტური თარობას. ნიურნბერგიშ საირქიანო ოურდუმე ტრიბუნალქ ფუნკის ქეკადვუ ოურდუმე დანაშურეფი, თაშნეშე დანაშურეფი კოჩიშობაშ მეხჷ დო ქიმუსაჯჷ ჯიხას სადღამუშოთ დოხუნა. 1957 წანაშ 16 მესის, ფუნკი ჯიხაშე გადუდიშულეს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1890
კატეგორია:ნაღურა 1960
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ნაცისტეფი
კატეგორია:გერმანალი ეკონომისტეფი
კატეგორია:გერმანალი ჟურნალისტეფი
კატეგორია:გერნანიაშ ეკონომიკაშ მინისტრეფი
კატეგორია:რაიხსბანკიშ პრეზიდენტეფი
ფიერი

**ფიერი** () — ნოღა დო მუნიციპალიტეტი ალბანეთიშ ცენტრალურ ნორთის. ფიერიშ რაიონიშ დო ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ქიანაშ სიკაბეტათ მეჯინათ მაშკვითა ნოღა. იდვალუაფუ ადრიატიკაშ ზუღაშე 15 კმ-შ მეძენას დო ანტიკური ნოღა აპოლონიაშ აკნაცჷმეფშე 11 კმ-ს. ნოღაქ გიჭყჷ XVIII ოშწანურას, მუჭოთ ოლქიშ სავაჭრო ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* City of Fier

კატეგორია:ალბანეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ევროპაშ ნოღეფი
იალმარ შახტი

**ჰორას გრილი იალმარ შახტი** (გერმ. Horace Greeley Hjalmar Schacht; დ. 22 ღურთუთა, 1877 — ღ. 3 მანგი, 1970) — გერმანალი ბანკირი, ეკონომისტი, პოლიტიკოსი, გერმანიაშ დემოკრატიული პარტიაშ ართ-ართი დუმარსხუაფალი, რაიხსბანკიშ პრეზიდენტი 1923-1930 დო 1933-1939 წანეფს, ეკონომიკაშ რაიხსმინისტრი 1934-1937 წანეფს.

1908 წანაშე რდჷ დრეზდნერ-ბანკიშ დირექტორი. 1916 წანას ქუდარინეს გერმანიაშ ერუანული ბანკიშ დირექტორო. 1923 წანაშე ნინალენდჷ ფინანსეფიშ სამინისტროს, ვალუტაშ კომისარო. შახტიქ აკიმუშუ ეფექტური მონეტარული პოლიტიკა, ნამუშ შედეგო გაჩენდჷ ინფლაციაქ დო დესტაბილურჷ  მარკაქ. 1923 წანაშ ქირსეთუთას, შახტი ქუდარინეს გერმანიაშ უშანულამაში ფინანსური ინსტიტუტიშ რაიხსბანკიშ პრეზიდენტო. ჸათე პოსტის თინა 1930-წანაშახ მოღალენდჷ. ადოლფ ჰიტლერიშ ხეშულობაშა მულაშ უკულ, შახტი კინ ქუდარინეს რაიხსბანკიშ პრეზიდენტო. 1934 წანას შახტიქ ქიდეკინჷ გერმანიაშ ეკონომიკაშ რაიხსმინისტრიშ პოსტი. შახტიშ ეკონომიკური პროგრამათ თარობაქ გეჭოფუ მონოპოლია ინდუსტრიას დო აგრარული სექტორს. პროფრსხუეფი დოთირუ ნაცისტური ოხანდე ფრონტეფქ. კანონგალეთ გინირთჷ გაფიცვეფქ. სახენწჷფოქ დაფინანსჷ შხვადოშხვა ახალი ეკონომიკური პროგრამეფი. ეიოგეს ავტობანეფი, 1938 წანაშე დიჭყჷ ფოლკსვაგენიშ მანქანეფიშ წარმებაქ. შახტი ოპონირენდჷ ჰიტლერიშ აკოანჯარაფაშ პოლიტიკას. თაშნეშე, შახტის გლახა ურთიართალა უღუდჷ ჰერმან გერინგიწკჷმა, ჸათეშ გეშათ შახტიქ მინისტრიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. 1939 წანას თის ქუდატებაფეს რაიხსბანკიშ პრეზიდენტიშ პოსტი ხოლო. 1944 წანაშ 20 კვირკვეს ჰიტლერს მუნწყის ტერორისტული აქტი. ჸათე აქტის შახტი ვაკათუდჷ, მარა გესტაპოქ თინა იშენით ოჭოფუ დო საკონცენტრაციო კარეს ქუდახუნუ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმას გერმანიაშ მარცხიშ უკულ, შახტი გასამართეს ნიურნბერგიშ პროცესის. სასამართალოქ თინა გამართჷ დო გადუდიშულჷ. უკულიანი პერიოდის შახტიქ მუში კერძო ბანკი ქუდარსხუ დიუსელდორფის. თინა, თაშნეშე მოღალენდჷ შხვადოშხვა ქიანეფიშ ფინანსური კონსულტანტო.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1877
კატეგორია:ნაღურა 1970
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი ეკონომისტეფი
კატეგორია:გერმანალი ბანკირეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ეკონომიკაშ მინისტრეფი
კატეგორია:რაიხსბანკიშ პრეზიდენტეფი
სკანდერბეგი

**გეორგ კასტრიოტი**, ფართოთ ჩინებულ მუჭოთ **სკანდერბეგი** (დ. 6 მესი, 1405, დიბრა — ღ. 17 ღურთუთა, 1468, ლეჟა) — ალბანეთიშ თარი. ალბანეთიშ ერუანულ გერგეზი.

## ბიოგრაფია
გეორგ კასტრიოტ ბაღანობას ოსმალეთიშ სულთან მურად II-შ ჭკორ რდჷ. მიოღებაფეს ისლამ დო ჩარიცხეს ოსმალეფიშ ლესქერს. მუჭოთ ჭკვერ ცხენენჯმადუდექ, ბეიშ ტიტულ მიღჷ დო ალექსანდრე მაკედონარიშ ჯოხო ისკანდერ-ბეი გიოდვეს. ირო უღუდჷ რსხუ ალბანარ პატრიოტეფწკჷმა. 1443 წანას, ბალკანეთის ოსმალურ არმიაშ აკოდგინალუს კათაფაშ ბორჯის, მიხუჯჷ რტინა წორომოარზეეფწკჷმა ართო დო ოსმალეფიშ მეხჷ ბურჯაფის ქეგუდირთჷ დუდო. ისკანდერ-ბეიქ გეგნორაჸჷ ოსმალურ გარნიზონეფ ალბანეთშე. 24 წანაშ ხანს, ღურაშახ თინა წჷმოძინელო დითმითხინუანდჷ თურქეფიშ მინოკათუეფს. თიშ ღურაშ უკულ ჟინოთეფს შქას უმუხუჯალაქ ჸოინიერო დასუსტჷ ალბანეთი. თეშ უმკუჯინალო, სულთანს ხოლო 11 წანაქ აჸუ ოხვილურქ ალბანეთიშ დაჸუნაფალო.

## შვენა
1953 წანას, სხუნუეფიშ რსხუს გინიღეს ფილმ ალბანეთიშ კაბეტ მელიმორ სკანდერბეგი (, ), ნამუქჷთ 1954 წანაშ კანიშ კინოფესტივალს სპეციალურ პრიზ მიღჷ. ფილმს სკანდერბეგიშ როლს აკაკი ხორავა არსულენდჷ.

## ლიტერატურა
*კოტე ანთაძე, ლალი ფირცხალავა, შუა საუკუნეების ისტორია, გამომცემლობა „კონა“ თბ., 2003

კატეგორია:დუნაბადი 6 მესი
კატეგორია:დუნაბადი 1405
კატეგორია:ნაღურა 17 ღურთუთა
კატეგორია:ნაღურა 1468
კატეგორია:ღურელი კათა
კატეგორია:ალბანეთიშ ისტორია
კატეგორია:კასტრიოტეფი
კატეგორია:ალბანეთიშ ერუანული გერგეზეფი
კატეგორია:მალარიათ ნაღურეფი
კატეგორია:სკანდერბეგი
ფრანც ფონ პაპენი

**ფრანც იოზეფ ჰერმან მიხაელ მარია ფონ პაპენი, ერბზელცერ ცუ ვერლ უნდ ნოივერკი** (გერმ. Franz Joseph Hermann Michael Maria von Papen, Erbsälzer zu Werl und Neuwerk; დ. 29 გჷმათუთა, 1879 — ღ. 2 მესი, 1969) — გერმანალი დიპლომატი, ოურდუმე მოღალე, ნაციონალ-კონსერვატორი პოლიტიკოსი, გერმანიაშ კანცლერი 1932 წანას დო გერმანიაშ ვიცე-კანცლერი 1933-1934 წანეფს.

დებადჷ დინდარი კათოლიკე არისტოკრატეფიშ ფანიას. 1898 წანაშე ნინალენდჷ პრუსიაშ არმიას. 1913-1915 წანეფს პაპენი რდჷ ოურდუმე ატაშე მექსიკას დო ააშს. მექსიკაშ რევოლუციაშ მიმალობას, გერმანიაშ თარობაშ დავალებათ, პაპენი აწარმენდჷ საბოტაჟიშ პოლიტიკას ამერიკას დო აფინანსენდჷ მექსიკაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს. ჸათეშ გეშათ თინა ააშ-იშ სახენწჷფო დეპარტამენტიქ პერსონა ნონ გრატათ გეგმაცხადჷ დო ამერიკაშ ტერიტორია ქუდატებაფუ, 1915 წანას. უკულ, პაპენი მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას დო რდჷ ბატალიონიშ მადუდე.

ლჷმაშ თებაშ უკულ, პაპენი აქტიურო ოკათუდჷ პოლიტიკური პროცესეფს. 1932 წანას, გერმანიაშ პრეზიდენტიქ პაულ ფონ ჰინდენბურგიქ პაპენი ქჷმწარინუ კანცლერო. კანცლერობაშ ბორჯის, 1932 წანაშ 20 კვირკვეს, პაპენქ მანწყუ *Preußenschlag* - გინორთა პრუსიას დო დოთირუ თექიანი სოციალ-დემოკრატიული კანონიერი თარობა. პაპენქ გინირთჷ პრუსიაშ რაიხსკომისარო. ჸათე გინოჭყვიდირით პრუსიაქ მიშელჷ გერმანიაშ კონდაკი მართუალაშა (*Direct rule*). 

პაპენს, რაიხსტაგის შანულამი ელარნა ვაუღუდჷ დო ვართ თიში პოლიტიკა რდჷ პოპულარული. ჸათე გეშათ თინა ჰინდენბურგიქ გეგნარინუ. პაპენი დოთირუ გენერალი კურტ ფონ შლაიხერქ.

პოსტიშ დოტებაშ უკულ, პაპენი ძალამს ოცადუდჷ ხეშულობაშა დორთას დო მუში პოლიტიკური ღანკეფშო ლჷმენდჷ. თის ჯერდჷ ნამდა, თარობას ქიჸიდუდა, მუს შეულებუდჷ ჰიტლერიშ დო ნაცისტური პარტიაშ კონტროლი. პაპენქ ქეშეხვადჷ ჰინდენბურგის დო თინა დარწუმჷ, ნამდა ქუდურინუაფუდუკო ჰიტლერი კანცლერო. ჰინდენბურგიქ კანცლერო ჰიტლერი ქუდარინუ. ვიცე-კანცლერო პაპენქ გინირთჷ. ჰიტლერქ, ხეშულობაშა მულაშ უკულ მალას ძალამს დადაღარჷ პაპენიშ დო თიში მოხუჯეეფიშ გოლინა. გჷნძე ხამუეფიშ სერიშ მიმალობას, ნაცისტეფქ გამათხოზეს პოლიტიკური ოპონენტეფს, ბრელი ოჭოფეს დო სასამართალო გინოჭყვიდირიშ უმუშო გორხვეს. ჸვილირეფს შქას რდეს პაპენიშ მოხუჯეეფი ხოლო. ჸათეშ უკულ, 1934 წანაშ მარაშინათუთას პაპენქ ვიცე-კანცლერიშ პოსტი ქიდიტუ. უკულიანი პერიოდეფს პაპენი მოღალენდჷ დიპლომატო. 1934-1938 წანეფს რდჷ გერმანიაშ ელჩი ავსტრიას დო 1939-1944 წანეფს გერმანიაშ ელჩი თურქეთის. პაპენქ, 1938 წანას ოფიციალური ქაკათჷ ნაცისტური პარტიას. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკულ, პაპენი ოჭოფეს დო ნიურნბერგიშ პროცესის გასამართეს. სასამართალოქ პაპენი გამართჷ. 1947 წანას, გერმანიაშ დენაციფიკაციაშ სასამართალოქ პაპენს შხვადოშხვა დანაშურეფი ქეკადვუ დო განჩინებათ გეგმუღჷ ჯიხას დოხუნა ვითი წანათ. 1949 წანაშ აპელაციათ პაპენი გადუდიშულეს. 1952-1953 წანეფს პაპენქ გჷმაბჟინუ მემუარეფი. თიქ ღურუ 1969 წანაშ 2 მესის, 89 წანერქ. დასაფულებური რე ვალერფანგენიშ მუნიციპალიტეტიშ სასაფლას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1879
კატეგორია:ნაღურა 1969
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი დიპლომატეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანიაშ კანცლერეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ვიცე-კანცლერეფი
კატეგორია:პრუსიაშ რაიხსკომისარეფი
კურტ ფონ შლაიხერი

**კურტ ფერდინანდ ფრიდრიხ ჰერმან ფონ შლაიხერი** (გერმ. Kurt Ferdinand Friedrich Hermann von Schleicher; დ. 7 პირელი, 1882 — ღ. 30 მანგი, 1934) — გერმანალი ოურდუმე დო პოლიტიკური მოღალე, გენერალი, გერმანიაშ კანცლერი 1932 წანაშ 3 ქირსეთუთაშე 1933 წანაშ 30 ღურთუთაშახ.

შლაიხერი გურაფულენდჷ პრუსიაშ ოურდუმე აკადემიას. უკულ ნინალენდჷ პრუსიაშ არმიას დო მონაწილენდჷ მაართა მოსოფელიშ ლჷმას. ლჷმაშ თებაშ უკულ, თის შანულამი პოსტეფი უკინებუდჷ ვაიმარიშ რესპუბლიკაშ აკოანჯარაფილი ნძალეფს დო 1926 წანაშე რდჷ პრეზიდენტი პაულ ფონ ჰინდენბურგიშ კონსულტანტი. 1928 წანას გერმანიაშ დუდთხილუაშ მინისტრო გინირთჷ ვილჰელმ გრენერქ, ნამუთ შლაიხერიშ მენტორი რდჷ. თიქ, 1929 წანას, შლაიხერი ქუდარინუ დუდთხილუაშ სამინისტროშ ომინისტრე საქვარეფიშ ოფისიშ მადუდეთ. 1932 წანაშე შლაიხერს უკინებუდჷ დუდთხილუაშ მინისტრიშ პოსტი, ფრანც ფონ პაპენიშ კაბინეტის. პაპენიშ პოსტიშე გინორინაფაშ უკულ, კანცლერო გინირთჷ შლაიხერქ. კანცლერობაშ ბორჯის თინა ოცადუდჷ ადოლფ ჰიტლერიშ დო ნაცისტური პარტიაშ ამბიციეფიშ დოდაღარაფას, მარა უშედეგეთ. პოლიტიკური პრობლემეფიშ გეშათ, 1933 წანაშ 28 ღურთუთას შლაიხერქ კანცლერიშ პოსტიშე გეგნოდირთჷ. უკულ, ჰინდენბურგიქ კანცლერო ჰიტლერი ქუდარინუ. გჷნძე ხამუეფიშ სერიშ მიმალობას, სს-არეფქ შლაიხერი დოჸვილეს, 1934 წანაშ 30 ივანობას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:დუნაბადი 1882
კატეგორია:ნაღურა 1934
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანიაშ კანცლერეფი
კატეგორია:გერმანიაშ დუდთხილუაშ მინისტრეფი
კატეგორია:ნაჸვილა გერმანალი პოლიტიკოსეფი
პაულ ფონ ჰინდენბურგი

**პაულ ლუდვიგ ჰანს ანტონ ფონ ბენეკენდორფ უნდ ფონ ჰინდენბურგი** (გერმ. Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg; დ. 2 გჷმათუთა, 1847 — ღ. 2 მარაშინათუთა, 1934) — გერმანალი ოურდუმე მოღალე დო პოლიტიკოსი, გენერალ-ფელდმარშალი, გერმანიაშ პრეზიდენტი 1925 წანაშე ღურაშახ (1934). ელმაჩამალეფიშ გოლინათ, ხე შეუნწყუ ნაცისტეფიშ მულას ხეშულობაშა.

პაულ ფონ ჰინდენბურგიქ დებადჷ პრუსიალი დიდებუანეფიშ ფანიას. გურაფულენდჷ პრესტიჟული პრუსიაშ ოურდუმე აკადემიას. ჰინდენბურგი მონაწილენდჷ ავსტრო-პრუსო-იტალიური ლჷმას დო საფრანგეთ-პრუსიაშ ლჷმას. 1885 წანას მიპალუ მაიორიშ ჩინი დო გინირთჷ გერმანიაშ გენერალური შტაბიშ მაკათურო. 1900 წანას გინირთჷ გენერალ-ლეიტენანტო. ჰინდენბურგიქ შანულამი წჷმოძინეფს მიოჭირინუ მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ მიმალობას. თინა ნინალენდჷ ბჟაეიოლიშ ფრონტის. ტანენბერგიშ ბურჯაფის ჰინდენბურგიქ დუდი გიმირჩქინჷ მუჭოთ ნიჭიერი მანჯღვერთარქ. ბურჯაფიშ მიმალობას, გერმანალეფქ დახე რსულას მოჯალაგეს რუსეფიშ მა-2 არმია დო უკულ მაზურიაშ ბურჯაფის სერიოზული ზარალი მიორინეს მა-1 არმიას. ჸათე გომორძგუეფიშ გეშა, ჰინდენბურგიქ გინირთჷ ერუანული გერგეზო გერმანიას. ჰინდენბურგიქ მიპალუ შანულამი პოპულარობა დო 1916 წანას თინა ქუდარინეს გენერალური შტაბიშ უნჩაშო. ჰინდენბურგიქ, გენერალი ლუდენდორფიწკჷმა ართო გაჭყჷ დე ფაქტო ოურდუმე დიქტატურა. თინეფქ მიპალეს სერიოზული გოლინა. თინეფიშ ლიდერობათ, ბჟაეიოლიშ ფრონტის გერმანალეფქ კონწარო დამარცხეს რუსეფი დო თაშნეშე, მიოჭირინეს შანულამი გომორძგუეფს ბჟადალიშ ფრონტის ხოლო. მარა უკულ, მარნიშ ბურჯაფის, 1918 წანაშ 15-18 კვირკვეს, ანტანტაშ ნძალეფქ ორჯგინეს გერმანალეფს. ოშდღამი მენტებაშ მიმალობას (1918 წანაშ 8 მარაშინათუთა - 11 გერგობათუთა) მორსხუეეფიშ მასიური ოურდუმე კამპანიაქ გიმიჭანუ გერმანიაშ კოლაფსი ბჟადალი ფრონტის. გერმანიაშ მარცხიშ დო კომპიენიშ ზეშ უკულ, ჰინდენბურგიქ გეგნოდირთჷ უჟინაში მანჯღვერთარიშ პოსტიშე. 

1925 წანას ჰინდენბურგიქ აქტიური პოლიტიკას ქაკათჷ. თე წანას თიქ გიშაგორილქ იჸუ ვაიმარიშ რესპუბლიკაშ პრეზიდენტო. მართუალაშ გოძვენას, თინა ძალამს აწურდჷ ადოლფ ჰიტლერს დო თიში ნაცისტური პარტიას. მარა ჰინდენბურგიშ მართუალა იხასიათებუდჷ ვასტაბილურობათ, ნამუქჷთ ხე შეუნწყუ ნაცისტეფიშ განძალიერაფას. 1932 წანას ჰინდენბურგიქ ჟირშა დეთხინუ რაიხსტაგი, მარა უკულ, ელმაჩამალეფიშ გოლინათ, ჰიტლერი კანცლერო იშენით ქუდარინუ. ჰინდენბურგიქ დოღურჷ ართი წანაშ უკულ. ჸათეთ ჰიტლერქ ქისარგებლუ, პრეზიდენტიშ დო კანცლერიშ პოსტეფი აკაართიანჷ, დუდი ფიურერო გეგმაცხადჷ დო გერმანია ტოტალიტარული სახენწჷფოთ გინაშქჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* 

კატეგორია:დუნაბადი 1847
კატეგორია:ნაღურა 1934
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანიაშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ვაიმარიშ რესპუბლიკა
ფეთონგთან ჩინავატი

მინი|267x267პქ|ფეთონგთან ჩინავატი პარტიაშ ლიდერო გიშაგორუაშ უკული
**ფეთონგთან ჩინავატი** (; თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოთ **უნგ ინგი** (); დ. 21 მარაშინათუთა, 1986) — ტაილანდარი პოლიტიკოსი, 2024 წანაშ  16 მარაშინათუთაშე 2025 წანაშ 29 კვირკვეშახ რდჷ ტაილანდიშ პერმიერ-მინისტრი. პარტია „ფია თაიშ“ მადუდე. პარტიაშ ლიდერი 2023 წანაშე. ტაილანდიშ ჸოფირი პრემიერ-მინისტრი ტაქსინ ჩინავატიშ ცირასქუა.

## კომენტარეფი


## სქოლიო

კატეგორია:ტაილანდიშ პრემიერ-მინისტრეფი
კატეგორია:XXI ოშწანურაშ პოლიტიკოსეფი
სტრუგა

**სტრუგა** (, ) — ნოღა ოორუე მაკედონიაშ ობჟათე-ბჟადალშე, ოჰრიდიშ ტობაშ ოორუე წყარპიჯის. მახორობა — 16 559  ადამიერი (2002). ჩინებული რე XI ოშწანურაშე.

## მაჸალე ნოღეფი
*  — ფამაგუსტა

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  

კატეგორია:ოორუე მაკედონიაშ ნოღეფი
კონრად ადენაუერი

**კონრად ჰერმან იოზეფ ადენაუერი** (გერმ. Konrad Hermann Joseph Adenauer; დ. 5 ღურთუთა, 1876 — ღ. 19 პირელი, 1967) — გერმანალი პოლიტიკოსი დო სახენწჷფო მოღალე, გერმანიაშ ფედერაციული რესპუბლიკაშ მაართა კანცლერი 1949-1963 წანეფს. ადენაუერი რდჷ გერმანიაშ ქირსიან-დემოკრატიული რსხუშ (გქდრ) მაართა ლიდერი. ადენაუერიშ მართუალაშ ბორჯის ჸათე პარტიაქ გინირთჷ დომინანტური დო უნძალიერაში პარტიათ გერმანიას.

გქდპ-შ დორსხუაფაშახ, ადენაუერი რდჷ ცენტრისტული პარტიაშ ართ-ართი შანულამი წჷმმარინაფალი. ვაიმარიშ რესპუბლიკაშ ბორჯის, მოღალენდჷ ნოღა კელნიშ მერო დო პრუსიაშ სახენწჷფო სხუნუშ დუდმახვენჯო. კანცლერიშ პოსტის გერინაშ პერიოდის, ოცადუდჷ გფრ-შ ეკონომიკური დო პოლიტიკური ჸოფირალაშ გაუჯგუშებას. ადენაუერიშ ლიდერობათ, გფრ-ქ გინირთჷ ევროპაშ ართ-ართი წჷმოძინელი ეკონომიკათ. მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმათ მოჯალაგერი ქიანაქ, მიოჭირინუ შანულამი სტაბილურობას დო ფინანსური წჷმოძინას.

გალენური პოლიტიკას, ადენაუერქ გაახალჷ ურთიართა ააშ-წკჷმა, საფრანგეთიწკჷმა დო ბრიტანეთიწკჷმა. რდჷ ანტი-კომუნისტი დო ობაზარე ეკონომიკას გერსხილი ლიბერალური დემოკრატიაშ პროპონენტი. ადენაუერქ მიშეღჷ კაბეტი თია გფრ-შ აკოანჯარაფილი ნძალეფიშ (ბუნდესვერი) გოჭყაფაშა დო ფედერალური ოთოლორე ნინალაშ (*BND*) დორსხუაფაშა. ადენაუერი დიპლომატიურო ვაჩინებულენდჷ გდრ-ს დო ოდერი-ნისაშ ღოზის, ნამუქჷთ იფორმირჷ მუჭოთ ოფიციალური სანძღოქ გერმანიაშ დო პოლონეთიშ შქას, მაჟირა მოსოფელიშ ლჷმაშ უკულ. ადენაუერიშ მართუალაშ ბორჯის, გფრ-ქ ქაკათჷ ნატო-შ ოურდუმე ალიანსის. მუჭოთ ევროპული ინტეგრაციაშ მოხუჯექ, ადენაუერქ ხე მაჭარჷ რომიშ ხეკულუას, 1957 წანას. კონრად ადენაუერი მერჩქინელი რე ევროპაშ რსხუშ ართ-ართი დუმარსხუაფალო.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ენციკლოპედიეფი ბრიტანიკა

## ქოძირით თაშნეშე
* გერმანიაშ კანცლერეფიშ ერკებული

კატეგორია:დუნაბადი 1876
კატეგორია:ნაღურა 1967
კატეგორია:გერმანალეფი
კატეგორია:გერმანალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:გერმანიაშ კანცლერეფი
კატეგორია:გერმანიაშ გალენური საქვარეფიშ მინისტრეფი
კავადარცი

**კავადარცი** () — ნოღა ოორუე მაკედონიაშ ობჟათეშე. ქიანაშ სიკაბეტათ მაანთხა ნოღა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  

კატეგორია:ოორუე მაკედონიაშ ნოღეფი
ველესი

**ველესი** () — ნოღა ოორუე მაკედონიაშ ცენტრის, წყარმალუ ვარდარპიჯის. ველესიშ თემიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  

კატეგორია:ოორუე მაკედონიაშ ნოღეფი
ბიტოლა

**ბიტოლა** () — ნოღა ოორუე მაკედონიაშ ობჟათე-ბჟადალშე. იდვალუაფუ პელაგონიაშ ლეხერიშ ობჟათეშე, ნამუსჷთ მუკი-მუკი ომძღჷ ბაბაშ, ნიჯეშ დო კაიმაკჩალანიშ გვალონა, საბერძნეთწკჷმა გინაულარი ხურგი მეჯიტლიია-ნიკიშ ოორუეშე 14 კილომეტრიშ (9 მილიშ) მეძენას.

## მაჸალე ნოღეფი
ბიტოლაშ მაჸალე ნოღეფი რე:

* ეპინალი, საფრანგეთი, 1976 წანაშე
* კრანი, სლოვენია, 1976 წანაშე
* პოჟარევაცი, სერბეთი, 1976 წანაშე
* ტრელებორგი, შვედეთი, 1981 წანაშე
* როკდეილი, ავსტრალია, 1985 წანაშე
* ბურსა, თურქეთი, 1995 წანაშე
* ესტერგომი, უნგრეთი, 1998 წანაშე
* პლევენი, ბულგარეთი, 1999 წანაშე
* პუშკინი, რუსეთი, 2005 წანაშე
* კრემენჩუკი, უკრაინა, 2006 წანაშე
* სტარი გრადი (ბელგრადი), სერბეთი, 2006 წანაშე
* ველიკო-ტარნოვო, ბულგარეთი, 2006 წანაშე
* ნიჟნი-ნოვგოროდი, რუსეთი, 2008 წანაშე
* რიეკა, ხორვატია, 2011 წანაშე
* ნინბო, ჩინეთი, 2014 წანაშე
* ცეტინიე, მონტენეგრო, 2020 წანაშე

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  

კატეგორია:ოორუე მაკედონიაშ ნოღეფი
კუმანოვო

**კუმანოვო** (; ) — ნოღა ოორუე მაკედონიაშ ოორუე-ბჟაეიოლშე. კუმანოვოშ თემიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ქიანაშ უკაბეტაში თემი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  

კატეგორია:ოორუე მაკედონიაშ ნოღეფი
ტეტოვო

**ტეტოვო** (; ) — ნოღა ოორუე მაკედონიაშ ოორუე-ბჟადალშე. ტეტოვო თემიშ ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  

კატეგორია:ოორუე მაკედონიაშ ნოღეფი
სილეზიური ნინა

**სილეზიური ნინა** (, , , ) — ნინა, ნამუშათ ჩეხეთი დო გერმანიაწკჷმა ართო, პოლონეთიშ ჟიმოლენი სილეზიაშ რეგიონიშ მახორუეფი რაგადანან. 2011 წანაშ ეჭარუათ, სილეზურ ნინაშა მორაგადეეფიშ მუდანობა 529 000 რდჷ, 2021 წანაშ ეჭარუაშ მუნჩემეფით – 458 000.

სილეზიური ნინა მეჭედელორ რე მერსხილი პოლონურ ნინაწკჷმა, თეშ გეშა კანკალე ლინგვისტი თის პოლონური ნინაშ დიალექტო მითმირჩქინანს.

### ანბანი

სილეზიური ანბანი რე მუსხინერი. ულირს სილეზიურ ნინაშა მორაგადეეფიი პოლონური ანბანს გჷმირინუანდეს, მარა 2006 წანას მიშაღალირქ იჸუ სილეზიურ ანბანქ, ნამუთ სილეზიური ჭარალუეფიშ ვითხოლო გვარობას გერსხჷ. თის ფართოთ გჷმირინუანა ინტერნეტის, თეშ მუჭოთ სილეზიურ ვიკიპედიას.

ასეიანი სილეზიური ანბანი აკმოდირთუ გეჸვენჯი ასო-შანეფშე:

Aa, Bb, Cc, Ćć, Čč, Dd, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Ńń, Oo, Pp, Rr, Řř, Ss, Śś, Šš, Tt, Uu, Ůů, Ww, Yy, Zz, Źź, Žž;

დო მუსხირენი დიგრაფიშე: Ch, Dz, Dź, Dž.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  სილეზიური ვიკიპედია
*  ახალი ამბეეფი სილეზიურ ნინაშა
*  Pů našymu — djalykt ślůnski kodyfikowůny 

## სქოლიო

კატეგორია:სლავური ნინეფი
შჩეცინიშ ლაგუნა

thumb|250px|ოდრაშ ლაგუნა - Landsat სატელიტური სურათი (დოხოლ. 2000 წანა)
[right|thumb|250px|გერმანული ჩხომჭოფუ ოფუტე [ალტვარპი ლაგუნას]]
[right|thumb|250px|შჩეცინიშ ლაგუნა, მიოჯინი პოლონეთიშ კოკი [კარსიბურიშე]]
**შჩეცინიშ ლაგუნა** (, ) ვარ-და **ოდერიშ/ოდრაშ ლაგუნა**, **შჩეცინიშ ჸუჯი**, **ოდერიშ/ოდრაშ ჸუჯი** (, **პომერანიაშ ლაგუნა** ()) — ლაგუნა ბალტიაშ ზუღას, გერმანიაშ დო პოლონეთიშ წყარპიჯიწკჷმა. ლაგუნაშ სიგჷნძა 23 კმ, სიგანა — 46 კმ. ჟინპიჯიშ ფართობი — 687 კმ². სიტომბა ფარვატერს 8,5 მ-შახ. ინმაკათუ წყარმალუ ოდრა (ოდერი). შანულამი ონიშოლი რე შჩეცინი (წყარმალუ ოდრას).

ბალტიაშ ზუღაშ პომერანიაშ ჸუჯიშე ლაგუნა გიშართილი რე უზედომიშ დო ვოლინიშ კოკეფით. 1880 წანას უზედომიშ კოკის გონთხორილქ იჸუ სვირქ კაიზერფარტი, ნამუქთ უზედომშე გეგშართჷ ახალი კოკი კარსიბური.

ლაგუნა ირთუ ჟირი ნორთო: ბჟადალი — მორჩილი ლაგუნა () დო ბჟაეიოლი — კაბეტი ლაგუნა (, ).

ლაგუნას ობჟატეშე ინმაკათუ ოდრაშ ანდა კილე, თაშნეშე მორჩილი წყარმალუეფი ციზა, პენე, ცარუვი, ოკერი დო ინა. ლაგუნა პომერანიაშ ჸუჯის არსხუაფუ პენეშტრომიშ, შვინაშ დო ჯივნაშ საროტეფით.

ლაგუნაშ წყარპიჯის იდვალუაფუ გეჸვენჯი ნოღეფი:
* პოლონეთი — შვინოუიშჩიე, პოლიცე, ვოლინი, ნოვე-ვარპნო
* გერმანია — იკერმიუნდე, უზედომი

## ლიტერატურა

კატეგორია:ევროპაშ ლაგუნეფი
კატეგორია:ბალტიაშ ზუღაშ ლაგუნეფი
კატეგორია:გერმანიაშ ლაგუნეფი
კატეგორია:პოლონეთიშ ლაგუნეფი
კატეგორია:ოდრა
რუსე

**რუსე** () — ნოღა ბულგარეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, დუნაიშ მარჯგვანი წყარპიჯის. რუსეშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ქიანაშ სიკაბეტაშ მეჯინათ მახუთა ნოღა. რუმინეთიშ ნოღა ჯურჯუშ მაჟირა განშე, რუმინეთიშ ნანანოღა ბუქარესტიშ ობჟათეშე დოხოლაფირო 67 კილომეტრიშ მეძენას, ვარნაშე — 172 კმ., სოფიაშე — 249 კმ. ბულგარეთიშ შანულამი ოწყარმალონე ონიშოლი რე დო ქიანაშ ერეფოშქაშე ვაჭრუაშ შანულამი ნორთის წჷმარინუანს. სიკაბეტაშ მეჯინათ, წყარმალუ დუნაის მადვალუ ნოღეფს შქას 12-ა რე.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* რუსეშ ოლქი
* რუსეშ ორენი Google maps-ის 
* რუსეშ დეტალური რუკა Bgmaps-ის


კატეგორია:რუსეშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:ბულგარეთიშ ონიშოლეფი
კატეგორია:ჯვეში რომაული ნოდგჷმეფი ბულგარეთის
კატეგორია:ბულგარეთ-რუმინეთიშ ხურგი
კატეგორია:დუნაიშ დოხორელი პუნქტეფი
კატეგორია:ბულგარეთიშ ნოღეფი
კატეგორია:ურიეფიშ ჯარალუეფი
დობრიჩი

**დობრიჩი** () — ნოღა ბულგარეთიშ ოორუე-ბჟაეიოლშე, უჩა ზუღაშ წყარპიჯიშე 30 კმ-შ მეძენას. დობრიჩიშ ოლქიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ქიანაშ სიკაბეტაშ მეჯინათ მაჩხორა ნოღა.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* 
* დობრიჩიშ ოლქი


კატეგორია:დობრიჩიშ ოლქიშ ნოღეფი
კატეგორია:ბულგარეთიშ ნოღეფი
სისტემა

**სისტემა** (ჯვ.ბერძენ. σύστημα — „მოგვენობა“) — გარკვიული წკანტილობა, ნამუთ გერსხჷ ნამდგაინ ნორთეფიშ გეგმაზჷმიერ გორთუალას დო ურთიართრსხუს.
* პრინციპეფიშ ართობურობა, ნამუეფჷთ ნამდგაინ მონძღვარუაშ ოსხირს წჷმარინუანს
* ბუჯგუა, კლასიფიკაცია (დამანგ. ლინეშ ბოტანიკური სისტემა)
* სტრუქტურა, ედომუშამობა, ნამუთ აკმოდირთუ ართიანწკჷმა კანონზმიერო მერსხილი ნორთეფშე (სამანგ. ბჟაშ სისტემა, ნერვული სისტემა)
* სტრუქტურა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* სისტემეფიშ დო მოდელეფიშ გოთანჯუა მაიკლ პიდვირნიშით, 1999–2007. 
* პუბლიკაცეფი ჯოხოთ „სისტემა“" (1600–2008)  რონალდ მიულერიშით. 
* ''Definitionen von "System" (1572–2002)''  რონალდ მიულერიშიტ, (უმენტაშო გერმანულო).  
*  Theory and Practical Exercises of System Dynamics ხუან მარტინიშით (თაშნეშე ესპანურადოთ).  

## ლიტერატურა
* Alexander Backlund (2000). "The definition of system". In: Kybernetes Vol. 29 nr. 4, pp. 444–451.
* Kenneth D. Bailey (1994). Sociology and the New Systems Theory: Toward a Theoretical Synthesis. New York: State of 

კატეგორია:სისტემა
კატეგორია:სტრუქტურა
მოსოფელიშ ბონდღი

[300px|მინი|მოსოფელიშ ბონდღიშ „ისტორიული“ ლოგო, ნამუთ [რობერტ კაიოქ 1990 წანას გაჭყჷნ. კაიოშ მეჯინათ, ლოგო აკმკოდირთჷ Optima Bold ფონტით რსულებური სუმი „W“ ასოშე.]]
**მოსოფელიშ ბონდღი** (; თაშნეშე: **ვები**, **W3**, **WWW**)  — დორთილი საინფორმაციო სისტემა, ნამუსჷთ დოკუმენტეფი დო შხვა ვებ-რესურსეფი იდენტიფიცირებუ რესურსეფიშ უნიფიცირებული ლოკატორით URL (Uniform Resource Locator), სამანგათ , ნამუთ შილებე ურთიართმერსხილი რდას ჰიპერტექსტწკჷმა დო ხემიოლუს რე ინტერნეტით. ბონრღიშ რესურსეფი გინიჩამუ ჰიპერტექსტიშ გინოცამაშ პროტოკოლით HTTP დო შილებე ხემიოლუს ორდას მახვარებუეფშო პროგრამული უნარღელჸუაშ გჷმორინაფათ, ნამუსჷთ ჯოხო ვებ-ბრაუზერი დო გჷმობჟინაფილი რე პროგრამული უნარღელჸუათ, ნამუსჷთ მუშჸურე ჯოხო ვებ-სერვერი.

ინგლისარი ინჟინერი, სერ ტიმოთი ჯონ ბერნერს-ლიქ მოსოფელიშ ბონდღი გჷმიგონუ 1989 წანს, დორხველი პირველი ვებ-ბრაუზერი — 1990 წანას, CERN-ს მუშობაშის ჭარჷ, შვეიცარიაშ ნოღა ჟენევას. ბრაუზერი CERN-იშ ფარგანეფს გალე პირველაშე გჷმიბჟინუ 1991 წანას, დიო შხვა რკვიებაშ ორგანიზაციეფშო 1991 წანაშ ღურთუთას, 1991 წანაშ მარაშინათუთას ფართო ჯარალუაშო. მოსოფელიშ ბონდღი რე ინფორმაციული ერაშ აკოგაფაშ ცენტრალური ნორთი დო თარი საშვალება, ნამუშით მილიონობათ ადამიერი ურთიართქიმინჯენს ინტერნეტის.

ვებ-რესურსი შილებე ორდას გიმოხარგელი ირნერი ტიპიშ მედია, ვებ-ხასჷლეფი რე ჰიპერტექსტური მედია, ნამუთ ფორმატირებული რე ჰიპერტექსტური მოღანკუაშ ნინათ (HTML). მოგვენი ფორმატირება საშვალებას ირზენს ინოგაფილქ იჸუას ჰიპერრსხილეფქჷნ, ნამუეფჷთ იკათუანა URL-ს დო მახვარებუეფს შხვა ვებ-რესურსეფშა გინულაშ საშვალებას არზენა. ტექსტიშ მოხ, ვებ-ხასჷლეფი შილებე იკათუანდან სურათის, აუდიო, ვიდეო დო პროგრამული კომპონენტეფიშ გეშა ჩინებეფს, ნამუეფჷთ მახვარებუშ ბრაუზერს გიშეძირე მულტიმედიიური მასალაშ მოღვენი მემარსხუაფალი ხასჷლეფიშ სახეთ.

## სქოლიო

კატეგორია:მოსოფელიშ ბონდღი
Internet protocol

**IP** (*Internet Protocol* —რშვილეფოშქაშე ოქმი) — მარშრუტიზაციაშ რშვილური ოქმი, ოსხირი TCP/IP ოქმეფიშ სტეკი.

IP ოქმი (RFC 791) გჷმირინუაფუ რშვილიშ ართი ჰოსტიშე მაჟირაშა მუნაჩემეფიშ უნდებელი (პაკეტეფო დორთილო) გინოჩამაშო. თენა შანენს, ნამჷ-და თე ოქმიშ დონეშა მუნაჩემეფიშ დოშანაფაშახ უთირეთ მეულაშ გარანტია ვა რე. პაკეტეფქ შილებე დუდშეიანი წოროგეჸვენჯალათ ვემერთან, დეღამაკან ვარ-და გვალე მადინან. საიმენდობაშ გარანტიას ირზენს თიჯგურა სატრანსპორტო ოქმი, მუჭოთ რე TCP, ნამუთ IP-ს ტრანსპორტო გჷმირინუანს.

ინტერნეტის გჷმირინუაფუ მაანთხა ვერსიაშ IP, ნამუთ თაშნეშე ჩინებული რე მუჭოტ IPv4. თე ვერსიაშ IP ოქმის, რშვილს რინელი ირი ჭურჭულს მიაჩამუ IP მიოწურაფუ, ნამუთ ოთხი ოქტეტიშე აკმოდირთუ. თეშნერო გიმერშვილეფს კომპიუტერეფი აკმიკათჷნა მიოწურაფუშ ართამი პირველი ბიტეფით. თე პირველ ბიტეფს თაშნეშე ჯოხო გიმერშვილიშ მარშიმი. 

## IP პაკეტიშ სტრუქტურა

## ლოკალური რშვილევფიშ დიაპაზონეფი

მახვარებუშ კომპიუტერიშ ინტერნეტშა ჩართებაშ უკული, IP მიოწურაფუ კომპიუტერს პროვაიდერიშით მიაჩამჷ. ლოკალური რშვილეფშო გიშართილი რე IP მიოწურაფუეფიშ გეჸვენჯი დიაპაზონეფი:

* 192.168.0.1 — 192.168.255.254
* 172.16.0.1 — 172.31.255.254
* 10.0.0.1 — 10.255.255.254

კომპიუტერეფს თეჯგურა მიოწურაფუეფით ინტერნეტწკჷმა ჭირინაფა შეულებჷნა პროქსი სერვერეფიშ ვარ-და NAT-იშ მეშქაშობათ.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* RFC 791 — IP
* RFC 3330 — IPv4-ს მიოწურაფუეფიშ სპეც დიაპაზონეფი.

კატეგორია:ინტერნეტი
კატეგორია:რშვილური ოქმეფი
კომუნიკაციური რშვილი

**კომუნიკაციური რშვილი** თაშნეშე **ტელეკომუნიკაციური რშვილი** — ფიზიკური რსხუეფიშ სვირეფიშ დო კომუტაციური მონწყილობაშ სისტემა, ნამუშით იმანჯებუ თე დო თი დაბალდონეშ მუნაჩემეფიშ გინოჩამაშ პროტოკოლი. რე სადენური, უსადენე (ნამუთ გჷმირინუანს რადიორეღმეფს) დო ოპტიკურ-ინჭკური რსხუშ სვირეფი. გინოჩამური სიგნალიშ ტიპიშ მეჯინათ გიშმართჷნა ცირფულ დო ანალოგურ რშვილეფს. კომუნიკაციური რშვილეფიშ დოშანაფა რე მუნაჩემეფიშ გინოჩამა მინიმალური მუდანობაშ ჩილათათ დო გაუფრაშებაშ უმუშო. კომუნიკაციური რშვილიშ ოსხირშა შილებე აკიგას ინფორმაციულ რშვილქ, სამანგათ, Ethernet-შ რშვილიშ ოსხირშა მუჭოთ წესი აკმიგაფუაფჷნა TCP/IP რშვილეფი, ნამუეფჷთ მუშჸურე გუთმაჭყანა გლობალური რშვილი ინტერნეტის. კომუნიკაციური რშვილეფიშ სამანგეფი რე:
* კომპიუტერული რშვილეფი,
* სატელეფონო რშვილეფი,
* ფიჭური რსხუშ რშვილეფი,
* სადენური ტელევიზიაშ რშვილეფი.

## ქოძირით თაშნეშე
* მუნაჩემეფიშ გინოჩამა
3G

**3G** (от  — მასუმა გამნარყი), **3-ა გამნარყიშ** მობილური რსხუშ ტექნოლოგია — ნინალეფიშ ნაკორობა, ნამუთ აკმოკათჷნს მუჭოთ ინტერნეტიშ რშვილიშ ნინალეფშა მაღალბიწორიშ მობილურ ჭირინაფას, თეშ რადიორსხუშ ტექნოლოგიეფს, ნამუთ გჷთმაჭყანს მუნაჩემეფიშ გინოჩამაშ სვირს.

## ქოძირით თაშნეშე
* HSDPA
* 1G

კატეგორია:მობილური ტელეფონიაშ სტანდარტეფი
კატეგორია:ინტერნეტიშ ბიწორი