open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ესპანეთიშ მონარქეფიშ ერკებული

თუდო მოჩამილი რე **ესპანეთიშ მონარქეფიშ ერკებული**, ნამუთ რენა ესპანეთიშ მამართვალეფი ზიტყვაშ ალმახანური გაგებათ. ესპანეთიშ მონარქეფიშ ხვისტა, თეში მუჭოთ პორტუგალიაშ ხვისტა, რდჷ გეჸვენჯეფი:

*ვესტგუთეფიშ მაფეფი
*გალისიაშ მაფეფი
*ასტურიაშ მაფეფი
*არაგონიშ მაფეფი
*კასტილიაშ მაფეფი
*ლეონიშ მაფეფი
*ნავარაშ მაფეფი 

## ავსტრიალი ([[ჰაბსბურგეფი]]შ) საგვარეულო
ხუანაშ დო კარლ I-შ გიმე, კასტილიაშ დო არაგონაშ ხვისტაქ საბოლოთ აკიშქუ ართ მონარქო.

## [[ბურბონები]]შ საგვარეულო
1700 წანას კარლ II-ქ დოღურუ.  კარლი დოთირუ 16 წანერი ფილიპიქ, კარლიშ დაშ, მარია ტერეზაშ მოთაქ, მუჭოთ მუშ მონძექ.

## [[ბონაპარტეფი]]შ საგვარეულო
აკა მონარქი თე დინასტიაშე რდჷ ჟოსეფი, მუშ ჯიმაშ, იმპერატორ ნაპოლეონ I-შ დონძალაფათ. მუქ ქიანაშ ოდუდეშა მორთჷ კარლ IV-შ დო ფერდინანდ VII-შ ვარიაშ რაგადიშ უკული. ჟოსეფი ატარენდჷ წოდებას: "ესპანეთიშ დო ინდოეთიშ მაფა, გრაცია ღორონთი დო კონსტიტუციური დგომარობა". მუს უკული მეჩეს კონოხი მაფეფიშ არძა წოდება. 

## [[ბურბონეფი]]შ მაართა რესტავრაცია
კარლ IV-შ უნჩაშ სქუაქ მიღჷ ხვისტაშ მონძეობა. ატარენდჷ წოდებას: *კასტილიაშ, ლეონიშ დო არაგონიშ მაფა...გრაცია ღორონთიშე*

## [[სავოიაშ დინასტია]]
1868 წანაშ ესპანეთიშ რევოლუციაშ უკული გეგნოდირთჷ იზაბელა II-ქ, იფორმირჷ პროვინციული მართუალაქ დო რეგენტობათ დუდენდჷ ფრანცისკო სერანო ი დომინგუესი 1868 წანაშ 8 გჷმათუთაშე 1871 წანაშ 2 ღურთუთაშა, თეიშახ, სოიშა ახალი მონარქიქ ვეგორჷ. ამადეუსი ეშაგორილი რდჷ მუჭოთ მაფა დო მუს ახალი წოდება უღუდუ: *ესპანეთიშ მაფა, გრაცია ღორონთი დო ერიშ პიან-კორინი*

## [[ესპანეთიშ მაართა რესპუბლიკა]] (1873-1874)
*ქოძირით [[ესპანეთიშ პრეზიდენტი]]*

## [[ბურბონეფი]]შ მაჟირა რესტავრაცია
იზაბელა II-შ უნჩაში სქუაქ აღადგინუ ხვისტა. *ესპანეთიშ კონსტიტუციური მაფა*.

## [[ესპანეთი ფრანკოშ თუდო|ფრანკოისტური ესპანეთი]] (1936-1975)
1936 წანაშ 1 გჷმათუთას გენერალ ფრანცისკო ფრანკოქ გაგმაცხადჷ სახენწჷფო მადუდეობა ესპანეთიშ თი ნორთეფს, ნამუსუთ ნაციონალისტეფი აკონტროლენდეს ესპანეთიშ სამოქალაქო ლჷმაშ უკული. ლჷმაშ თებაშ უკული, 1939 წანაშ 1 პირელს გენერალ ფრანკოქ თელი ესპანეთიშ გოკონტროლაფა დიჭყჷ. 1947 წანას, ფრანკოქ გაგმაცხადჷ მონარქიაშ რესტავრაცია, მარა ვემეჩჷ ფარისოლ უნფანტე ხუანს ხვისტაშ გეხუნაშ პიანი. 1969 წანას, ფრანკომ გაგმაცხადჷ, ნამდა ხუან კარლოსი, ბარსელონაშ გრაფიშ სქუა, იჸიდ მუში მონძე. 1975 წანას, ფრანკოშ ღურაშ უკული ხუან კარლოსიქ მონძეობათ მიღჷ თიშე ესპანეთიშ მაფალა.

## [[ესპანეთის მაჟირა რესპუბლიკა]] (1931-1939)
*ქოძირით [[ესპანეთიშ პრეზიდენტი]]*

## [[ბურბონეფი]]შ მასუმა რესტავრაცია

## სქოლიო


კატეგორია:ესპანეთიშ მაფეფი
აკვიტანია

right|აკვიტანია
**აკვიტანია** (ფრ. Aquitaine, ოქც. Aquitania) — რეგიონი საფრანგეთიშ ობჟათე-ბჟადალს ატლანტიშ ოკიანეს დო პირენეეფს შქას, აკმოქიმინჷნს ორთაშობურ თანჯას ესპანეთიწკჷმა. აკმოდირთუ 5 დეპარტამენტიშე: დორდონი, ჟირონდა, ლანდი, ლო და გარონა, ატლანტიკური პირინეი.

* *ნოღეფი*: ბორდო, მონ-დე-მარსანი, პო, პერიგე, ლურდი.
* *ფართობი* - 41,4 ვითოში კვ.კმ.
* *მახორობა* - 2,9 მლნ.

რეგიონი წჷმარინუანდჷ რომიშ იმპერიაშ პროვინცია აკვიტანიას. შქა ოშწანურეფს საჰერცოგო რდჷ, ნამუთ 1137 წანას საფრანგეთიქ ქეშეართჷ. მა-13 ოშწანურაშე გიენი (Guyenne) ჯოხოდჷ. ჟირონდიშ დეპარტამენტის ახაზირენდეს საუჯგუშო ჭითა ღვინეფს – Margaux, St. Julien.

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
პიკარდია

right|პიკარდია
**პიკარდია** (ფრ. Picardie) — საფრანგეთიშ რეგიონი, იდვალუაფუ პარიზიშ ობჟათეშე. აკმოდირთუ 3 დეპარტამენტიშე: ენა, უაზა, სომა.

* *ფართობი* — 19,4 ვითოში კვ.კმ.,
* *მახორობა* — 1,8 მლნ.
* *ნოღეფი*: ამიენი, კომპიენი, ლაონი.

მა-13 ოშწანურას ჯოხო პიკარდია იფაჩუდჷ ჭიჭე რეგიონშე პარიზიშ ობჟათეშე. ოშწანამი ლჷმაშ ბორჯის ონირზე რდჷ ინგლისის დო საფრანგეთ შქას. 1477 წანას დეკინჷ ლუი XI-ქ. პიკარდია თაშნეშე რდჷ ბურჯაფიშ ვე მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Official regional council website 
*  Picardy, brief guide to the region and attractions
*  Pictures of Picardy
*  photos from Southern Picardy 

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
ობჟათე პირენეეფი

thumb|right|ობჟათე პირენეეფი
**ობჟათე პირენეეფი** (ფრ. Midi-Pyrenees, ოქც. Miegjorn-Pireneus) — რეგიონი ობჟათე  საფრანგეთიშ, ესპანეთიშ დო პირენეეფიშ გვალეფიშ გოხოლუას. აკმოდირთუ 8 დეპარტამენტიშე: არეჟი, ავერონი, ჟერი, ჟინი გარონა, ჟინი პირინეი, ლო, ტარნი, ტარნი და გარონა.

* *ფართობი*: 45,6 ვითოში კვ.კმ. ტერიტორიათ საფრანგეთიშ არძაშე დიდი რეგიონი რე
* *მახორობა* – 2,4 მლნ.
* *ნოღეფი*: ტულუზა, ტარბი, ოში, ალბი, მონტობანი, კაორი, როდესი, ფუა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Regional Council of Midi-Pyrénées 
*  Toulouse Tourist Office

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
ოვერნი

right|ოვერნი
**ოვერნი** (ფრ. Auvergne, ოქც. Auvernhe) რე რეგიონი ცენტრალურ საფრანგეთის. აკმოდირთუ 4 დეპარტამენტიშე: ალე, კანტალი, ჟინი ლუარა, პუი-დე-დომი.

* *ფართობი* - 26 ვითოში კვ.კმ.,
* *მახორობა* - 1,3 მლნ.
* *ნოღეფი*: კლერმონ-ფერანი, ორილაკი, ლე პუი-ან-ველე.

ჯოხოქ გიადუ ჯვეში გალური თური ავენიშე, ნამუშ მადუდე ვერსინგეტორიქსი ჯვ.წ. 54 წანას ხემანჯღვერენდჷ არყებას რომაალეფიშ წინაღმდეგ. მა-14 ოშწანურას გორთილქ იჸუ საჰერცოგოეფო დო საგრაფოეფო. 1615 წანას თინეფქ საფრანგეთიშ აკოდგინალაშა მიშელეს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Auvergne regional council website  
*Auvergne Web Tourist and general information about the Auvergne region.  and 
*  Regordane Info Independent portal for the Regordane Way or St Gilles Trail. The Regordane Way starts in Auvergne  and 
*Auvergne-tourism  

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
თუდოლენი ნორმანდია

right|თუდოლენი  ნორმანდია
**თუდოლენი  ნორმანდია** (ფრ. Basse-Normandie) რე რეგიონი საფრანგეთიშ ოორუე-ბჟადალს, ისტორიული ნორმანდიაშ ნორთი. აკმოდირთუ 3 დეპარტამენტიშე: კალვადოსი, მანში, ორნი.

* **ფართობი** - 17,6 ვითოში კვ.კმ.,
* **მახორობა** - 1,4 მლნ.
* **ნოღეფი**: კანი, შერბური, არჟენტანი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Conseil régional de Basse-Normandie 
*  Portail régional de l'INSEE
*  Voir  - Dossier thématique de l'INSEE, statistiques démographiques et sociales.

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
შამპან-არდენი

right|thumb|შამპან-არდენი
**შამპან-არდენი** (ფრანგ. Champagne Ardennes) — რეგიონი საფრანგეთიშ ბჟაეიოლ ნორთის, ლოთარინგიაშ დო პარიზიშ რეგიონს შქას; იკათუანს თაშნეშე შამპანიშ ჯვეშ პროვინციას, მარა თიშ თანჯეფს ზუსტას ვემეჸუნს; აკმოდირთუ 4 დეპარტამენტიშე: არდენი, ობი, ჟინი მარნა, მარნა.

## სტატისტიკა
* *ფართობი* - 25,6 ვითოში კვ.კმ.,
* *მახორობა* - 1,4 მლნ.
* *ნოღეფი*: შალონ-სიურ-მარი, რეიმსი, ტრუა, კომპიენი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Government of Champagne-Ardenne region 

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
საფრანგეთიშ ადმინისტრაციული გორთუალა

საფრანგეთი ირთუ 25 რეგიონო (), მუშ განშე რეგიონეფი ხოლო ირთუნა სპეციალურ ართურეფო დეპარტამენტეფო, საფრანგეთი აკმოდირთუ 96 დეპარტამენტიშე. თაშნეშე საფრანგეთის უღუ 21 მეტროპოლიტენი  დო ოთხი ზუღაშმელენი რეგიონი. კორსიკა რე საფრანგეთიშ კონტროლირაფადი ტერიტორია სქირონაშქა ზუღას. საფრანგეთიშ რეგიონეფს შქას ფართობით არძაშე დიდი რე ობჟათე პირენეეფი 45,6 ვითოში კვ.კმ, ზუღაშმელენ რეგიონეფს შქას არძაშე დიდი რე საფრანგეთიშ გვიანა 83,534 კმ²-ით.

## საფრანგეთიშ რეგიონეფიშ დო დეპარტამენტეფიშ ერკებული

right|thumb|250px|საფრანგეთიშ რეგიონეფი დო დეპარტამენტეფი

## რესუსრსეფი ინტერნეტის
* Local websites by region 

კატეგორია:საფრანგეთიშ გიმენგჷნორთეფი
კატეგორია:ადმინისტრაციული გორთუალა ქიანეფიშ მეჯინათ
ილ-დე ფრანსი

thumb|right|ილ დე ფრანსი
**პარიზიშ რეგიონი** - **ილ დე ფრანსი** (ფრ. Region parisienne - Ile de France) — რეგიონი ოორუე საფრანგეთის, ნანანოღა პარიზიშ მუკი-მუკის. რე არძაშე ძალიერი რეგიონი ეკონომიკურო დო ოხორანს არძაშ უმოსი კოჩი. თაქ დოხოლაფირო 10 მილიონი კოჩი ოხორანს. აკმოდირთუ 8 დეპარტამენტშე: ესონა, ო-დე-სენა, პარიზი, სენა და მარნა, სენა-სენ-დენი, ვალ-დე-მარნი, ვალ-დ'უაზი, იველინი.

* *ფართობი* - 12 ვითოში კვ.კმ.,
* *მახორობა* - 10,3 მლნ.
* *ნოღეფი* (ანთ.) – პარიზი, ვერსალი, სევრი, სენ-კლოდი.

ილ დე ფრანსი თი აბანი რე, სოჸურეშეთ ფრანკეფიშ მაფეფქ დიჭყეს მუნეფიშ ტერიტორიეფიშ გოფართაფა. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Econovista, The interactive economic map of Paris Region
* Regional Council of Île-de-France 

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
ნორ-პა-დე-კალე

right|მინი|ნორდ-პა-დე-კალე
**ნორ-პა-დე-კალე** (ფრ. Nord-Pas-de-Calais) — საფრანგეთიშ არძაშე უმოსო ოორუე რეგიონი, იდვალუაფუ ბელგიაშ თანჯაწკჷმა. აკმოდირთუ 2 დეპარტამენტიშე: ნორი დო პა-დე-კალე.

* *ფართობი* - 12,4 ვითოში კვ.კმ.,
* *მახორობა* - 3,9 მლნ.
* *ნოღეფი*: ლილი, ვალანსიენი, არასი, კალე, ბულონი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Official website: Tourism in Nord-Pas-deCalais  

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
რონა-ალპეფი

thumb|რონა-ალპეფი
**რონა-ალპეფი** (ფრანგ. Rhône-Alpes) — რეგიონი ობჟათე-ბჟაეიოლ საფრანგეთის, ალპეფიშ ბჟადალ ნორთის, კვათჷნს წყარმალუ რონა. აკმოდირთუ 8 დეპარტამენტიშე: ენი, არდეში, დრომი, ჟინი სავოია, იზერი, ლუარა, რონა, სავოია.

* *ფართობი* — 43,7 ვითოში კვ.კმ.,
* *მახორობა* — 5,3 მლნ.
* *ნოღეფი*: ლიონი, გრენობლი, შამბერი, ანესი, სენტ-ეტიენი, ვალანსი.

რონა-ალპეფი ეკონომიურო ართ-ართი ძალიერი რეგიონი რე. თაქ რე მეღვინალაშ ჩინებული ცენტრეფი — შენა, ფლერი დო ბუჟელე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*'''Rhône-Alpes sur the French Blend :'''  Français d'un Kiwi 
*'''Rhône-Alpes Enterprise Europe Network :''' Innovation, technologies transfer and partnership in Europe  
*Rhône-Alpes Official Travel Information 
*'''Espace Innovation des CCI de Rhône-Alpes''': news, agenda, services 
* Aerospace Cluster in Rhône-Alpes  - Network of Aerospace SMEs from the Rhône-Alpes Region, supported by the Regional Council 
*'''Airport transfers in the Rhône-Alpes'''  

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
პუატუ-შარანტი

right|პუატუ-შარანტი
**პუატუ-შარანტი** (ფრ. Poitou-Charentes) — რეგიონი ბჟადალ საფრანგეთის ატლანტიშ ოკიანეწკჷმა. აკმოდირთუ 4 დეპარტამენტიშე: შარანტა, ზუღაშპიჯა შარანტა, დიო-სევრი, ვიენა. თაქ იდვალუაფუ კონიაკი, სოჸურეშეთ ჯოხო მიღჷ ჩინებულ ოშუმალქ.

* *ფართობი* - 25,8 ვითოში კვ.კმ.,
* *მახორობა* - 1,6 მლნ.
* *ნოღეფი*: პუატიე, ლა-როშელი, ნიორი, ანგულემი.

რეგიონი რომაული პროვინცია აკვიტანიაშ ნორთი რდჷ. მა-5 ოშწანურას გოთეფქ გეჭოფეს, 507 წანას – ფრანკეფქ. ოშწანამი ლჷმაშ ბორჯის ონირზებელი რდჷ ინგლისის დო საფრანგეთიშ შქას. 1456 წანას საფრანგეთიშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*  Regional Council Website 
* Official Regional Tourist Board website 
* Short tourist guide to Poitou-Charentes 
*  Site de l'Observatoire Régional de l'Environnement de Poitou-Charentes
*  Site sur la biodiversité en Poitou-Charentes 
*  Youth portal for Poitou-Charentes 
* Pause Poitou-Charentes - property, lifestyle and leisure website 

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
ლუარაშ რეგიონი

right|ლუარაშ რეგიონი
**ლუარაშ რეგიონი** (ფრ. Pays de la Loire) — რეგიონი საფრანგეთიშ ოორუე-ბჟადალს ატლანტიშ ოკიანეშ ოწყარპიჯეს. აკმოდირთუ 5 დეპარტამენტიშე: ატლანტიაშ ლუარა, მენი და ლუარა, მაიენი, სარტა, ვანდეია. თე პროვინციეფშე ატლანტიკაშ ლუარა ისტორიულო უმოს ხოლოს რე ბრეტანწკჷმა, სარტი – პარიზიშ რეგიონწკჷმა. ვანდეას მუში კარაკანი ინდივიდუალობა უღჷ, თეში მუჭოთ დჷნოსქილედ ჟირ დეპარტამენტის, ნამუეფით ისტორიული ანჟუშ პროვინციაშ ნორთეფი ხოლო რე. 

* *ნოღეფი*: ნანტი, ანჟე, ლე-მანი, სენ-ნაზერი.
* *ფართობი* - 32,1 ვითოში კვ.კმ.,
* *მახორობა* - 3,2 მლნ.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official Pays de la Loire Website
*Pays de la Loire Tourism Website 
*Nantes Tourist Office 
*Le Mans Tourist Office 

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
ჟიმოლენი ნორმანდია

**ჟიმოლენი ნორმანდია** (ფრ. Haute-Normandie) — რეგიონი საფრანგეთიშ ოორუე-ბჟადალს, ისტორიული ნორმანდიაშ ნორთი. აკმოდირთუ 2 დეპარტამენტიშე: ერი დო  ზუღაპიჯიშ სენა.

* *ფართობი* – 12,3 ვითოში.
* *მახორობა* – 1,845 მლნ.
* *ნოღეფი*: რუანი, ჰავრი, ევრე.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
ლანგედოკი-რუსილონი

right|ლანგედოკი-რუსილონი
**ლანგედოკი-რუსილონი** (ფრ. Languedoc-Roussillon, ოქც. Lengadoc-Rosselhon) — ადმინისტრაციული რეგიონი საფრანგეთიშ ობჟათეს სქირონაშქა ზუღას დო პირენეეფს შქას. რეგიონი ომძღჷ ესპანეთის დო რე ჟირი პროვინციაშ, ოქციტანურნინამი ლანგედოკიშ დო კატალანურნინამი რუსილონიშ აკოშქუმალა. აკმოდირთუ 5 დეპარტამენტიშე: ოდი, გარი, ერო, ლოზერი, ბჟაეიოლ პირინეი

* *ფართობი* – 27,4 ვითოში.
* *მახორობა* – 2 მლნ.
* *ნოღეფი*: მონპელიე, ბეზიე, პერპინიანი, ნარბონი, კარკასონი, ნიმი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Languedoc-Roussillon Tourist Board  Official Tourism Committee Website for the Region (in English)
*  Regional Council of Languedoc-Roussillon 
*  Regordane Info - The independent portal for The Regordane Way or St Gilles Trail The Regordane Trail runs north-south through Languedoc-Roussillon. (in English and French)

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
ლოთარინგია

right|thumb|ლოთარინგია
**ლოთარინგია**, **ლორენი** (, ), რე რეგიონი ბჟაეიოლ საფრანგეთის, წყარმალუეფიშ მაასიშ დო მოზელიშ ჟინ მალობას. აკმოდირთუ 4 დეპარტამენტიშე:მიორტი დო მოზელი, მიოზი, მოზელი, ვოგეზი.

* *ფართობი* – 23,6 ვითოში.
* *მახორობა* – 2,3 მლნ.
* *ნოღეფი*: მეცი, ნანსი, ტიონვილი.

## ისტორია
ჯვეშო ლოთარინგიაშ ტერიტორიას კელტეფი ოხორანდეს. ჯვ. წ. I ოშწანურას რომაალეფქ გეჭოფეს. ჯვ. წ. V ოშწანურას ფრანკეფიშ ომაფეშ აკოდგინალაშა მიშელჷ. 855 წანას ფრანკეფიშ იმპერატორ ლოთარ I-ქ თე ტერიტორია მუშ სქუას, ლოთარს ქოუძღვინჷ (თე ბორჯიშე მოურს ჯოხოდვალა "ლოთარინგია"). ლოთარინგია 1766 წანაშა გერმანალი ერიშ საღმთო რომიშ იმპერიაშ ნორთი რდჷ, მუშ უკულით საფრანგეთიქ გეჭოფუ თე დიხა.
1871 წანას პრუსიაქ საფრანგეთიწკჷმა ლჷმაშ მოგებაშ უკული კინე ქეშეართჷ ლოთარინგია.

მაართა მოსოფელიშ ლჷმაშ თებაშ უკული ლოთარინგიაქ ვერსალიშ აპიჯაფაშ მეჯინათ საფრანგეთის გეგნაჩჷ, ნამუშ უკულით დიჭყჷ თე რეგიონიშ მახორუ გერმანალეფიშ ნებეფიშ აკობორკუაქ, გერმანული ნინაშ სკოლას დოგურაფაშ ნება ვაუღუდეს.
მა–2 მოსოფელიშ ლჷმაშ ბორჯის გერმანიაქ კინე ქჷდეკინჷ ლოთარინგია დო ელზასი. გერმანიაშ მარცხიშ უკული ლოთარინგიაქ კინე საფრანგეთიშ აკოდგინალუაშა მიშელჷ.

## მახორობა

ამდღა ლოთარინგიაშ რეგიონს 2,300 000 ადამიერი ოხორანს. რეგიონიშ ობჟათე, ცენტრი დო ბჟადალი ფრანგულნინამი რე, ოორუე-ბჟაეიოლი –  გერმანული,სოდეთ მახორობა, გჷშაკერძაფილო ხანშამიშულირეფი, გერმანულო იჩიებუნა.

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
თურქეთიშ პრეზიდენტი

**თურქეთიშ პრეზიდენტი** — თურქეთიშ რესპუბლიკაშ სახენწჷფო მადუდე. 1982 წანაშ კონსტიტუციათ ეშმეგორუდჷ პარლამენტიშე 7 წანაშ ვადათ დო ართ კოჩის ვეშულებუდჷ ჟირშა ეშაგორუა. 2007 წანაშ ოკონსტიტუციე რეფერენდუმიშ უკული პრეზიდენტის ეშმაგორჷნს მახორობა 5 წანათ დო ართი კოჩიშ ეშაგორუა შილებე ჟირ ვადათ. 

## თურქეთიშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

## რესურსეფი ინტერნეტის
* თურქეთიშ ისტორიაშ ქრონოლოგია
* თურქეთიშ პრეზიდენტეფი
* თურქეთიშ პრეზიდენტიშ ოფიციალური საიტი

კატეგორია:თურქეთი
ლიმუზენი

right|ლიმუზენი
**ლიმუზენი** (ფრ. Limousin, ოქც. Lemosin) — რეგიონი ნოღა ლიმოჟიშ  გახო (მიმდებარე) ტერიტორიას, მილარე საფრანგეთიშ ცენტრალურ-ბჟადალ ნორთის. აკმოდირთუ 3 დეპარტამენტიშე: კორეზი, კრიოზი, ჟინი ვიენა.

* *ფართობი* – 16,9 ვითოში კვ.კმ.
* *მახორობა* – 736 ვითოში კოჩი.
* *ნოღეფი*: ლიმოჟი, გერე, ტიული, ბრივი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Limousin regional council website, with a presentation video in English.
* Art in the Limousin region
* History and Geography (University of Limoges) 

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
ცენტრი (საფრანგეთი)

thumb|მარჯვნივ|ცენტრი (საფრანგეთი)
**ცენტრი** (ფრ. Centre) რე რეგიონი საფრანგეთიშ ცენტრალურ-ბჟადალ ნორთის. აკმოდირთუ 6 დეპარტამენტიშე: შერი, ერი დო ლუარი, ენდრი, ენდრი დო ლუარა, ლუარე, ლუარი დო შერი.

* *ფართობი* - 39,2 ვითოში კვ.კმ.,
* *მახორობა* - 2,3 მლნ.
* *ნოღეფი*: ორლეანი, ტური, ბურჟი, ბლუა.

ლუარაშ ლეხერი მუში ანდა ჯიხაზურგათ ანდა ტურისტის მიკიჭოფანს წანმოწანაშ გოძვენას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Région Centre  Official website
*The Centre region of France Overview of the region and main attractions
*Centre Val de Loire region of France Information on the region and its departments

კატეგორია:საფრანგეთიშ რეგიონეფი
ყარაჩაი-ჩერქეზეთი

**ყარაჩაი-ჩერქეზეთი** — რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტი, მიშმურს ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოლქიშ აკოდგინალუაშა. ნანანოღა - ჩერკესკი. დირსხუ 1922 წანაშ 12 ღურთუთას.

## გეოგრაფია

ომძღჷ ბჟადალუშე - კრასნოდარიშ აკანი, ოორუეშე სტავროპოლიშ აკანი, ბჟაეიოლშე - ყაბარდო-ბალყარეთი, ობჟათეშე საქორთუო. აკმოდირთუ 10 მუნიციპალურ რაიონიშე. 

## მახორობა

## სქოლიო


## რესურსეფი ინტერნეტის

* Официальный сайт Карачаево-Черкесской Республики 
* Законодательство Карачаево-Черкесской Республики
* Информационный портал Карачаево-Черкесской Республики
* Карачаево-Черкесская Республика в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
* Карачаево-Черкесия в фотографиях
* Карачаево-Черкесия на Открытом портале Юга России

კატეგორია:ყარაჩაი-ჩერქეზეთი
კატეგორია:კავკასია
ალმერიაშ პროვინცია

thumb|250px|ალმერიაშ აბანდვალა ესპანეთის
**ალმერია** () — პროვინცია ობჟათე ესპანეთის. რეგიონი გოხურგილი რე გრანადაშ დო მურსიაშ პროვინციეფით. ობჟათეშე მოუძჷ სქირონაშქა ზუღა. ნანანოღა რე ალმერია.

პროვინცია გინოზინდილი რე 8,769 კმ²-ს. მახორობა აკმადგინანს 635.850 კოჩის (2006 წანაშ მუნაჩემეფი), მეჭედალა 62.32/კმ² რე. ანდალუსიას რე 101 მუნიციპალიტეტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*maps of Almería  
*Smart Insider Travel Guide to Almeria (ესპანურო)
*Diputación Provincial de Almería (Provincial government) (ესპანურო)
*Cabo de Gata - Níjar Natural Park (ესპანურო)
*Sierra María - Los Vélez Natural Park (ესპანურო)
*Sierra Nevada Natural Park (ესპანურო)

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
ბალეარიშ კოკეფი

right|მინი|ბალეარიშ კოკეფი
**ბალეარიშ კოკეფი** (ესპ. Comunidad Autonoma de Illes Balears) — ესპანეთიშ ავტონომიური გოართოიანაფა დო პროვინცია 1983 წანაშე. აკმოდირთუ 4 დიდი დო მუდგაზმარენი ჭიჭე კოკიშე (ფართობი კვ.კმ): მალიორკა (3.500), მენორკა (680), ივისა (572) დო ფორმენტერა (115). ტურიზმი თაქ ეკონომიკაშ თარი დარგი რე. კოკეფს ირწანურო 4-5 მლნ ურცხოალი სუმარენს, ძირითადო ბრიტანალეფი, გერმანალეფი, სკანდინავიარეფი.

* *ფართობი* - 5 ვითოში კვ.კმ.
* *მახორობა* – 700 ვითოში კოჩი.
* *ადმინისტრაციული ცენტრი* - პალმა-დე-მაიორკა.
* *ნინეფი* – ესპანური, კატალონიური. 

## ისტორია
უჯვეშაშ ბორჯის კართაგენალეფიშ კოლონია რდჷ, უკული რომაალეფიშ, არაბეფიშ. 1229-1235 – მალიორკა დო ივისა არაგონქ გეჭოფუ. 1287 – მინორკა დემორჩილჷ ალფონს III-ქ დო არაბეფი გორაჸჷ. 1708 – მინორკა ინგლისარეფქ დეკინეს. 1756 – კოკეფი ფრანგეფქ (ჰერცოგი რიშელიე) დეკინეს. პორტ-მაჰონიშ ეჭოფუაშ შინო, სპეციალურ სოუსის მაჰონეზი (უკული მაიონეზი) ქიგიოდვეს. 1936-1939 – მალიორკა დო ივისა ფრანკისტეფს ომორჩილჷდჷ, მინორკა – რესპუბლიკარეფს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Gobierno de las Islas Baleares
* Illes Balears - Portal oficial de turismo de las Islas Baleares
* Infraestructura de Datos Espaciales de las Islas Baleares (IDEIB).: Cartografía e información geográfica
* Espacios naturales de las Islas Baleares
* BalearesWeb - Directorio de sitios web de las Islas Baleares
* Fotos Antiguas de Baleares
* Puertos de Mallorca 
* Pueblos de Islas Baleares 
* Portal Baleares.com

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
კატეგორია:ესპანეთი
ბისკაიაშ პროვინცია

thumb|250px|ბისკაია
**ბისკაია** — პროვინცია ბასკეთის, ესპანეთის. ბისკაიას ოხორანს 1,133,444 კოჩი. მუში მახორობაშ 35% ოხორანს პროვინციაშ ნანანოღა ბილბაოს, 88% - მიტროპოლიტურ არეს. მეჭედალა - 512.34/კმ².

ბასკაიაშ შხვა დიდი ნოღეფი რე: ბარაკალდო, გეჩო, პორტუგალეტე, დურანგო, ბასაური, გალდაკაო დო ბალმასედა. პროვინციას 111 მუნიციპალიტეტი რე. 

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
გიპუსკოაშ პროვინცია

thumb|250px|გიპუსკოაშ აბანდვალა ესპანეთის
**გიპუსკოა** () — პროვინცია ოორუე ესპანეთის, ბასკეთის. მუს ომძღჷ ბისკაიაშ დო ალავაშ პროვინციეფი, ავტონომიური გოართამაფა ნავარა, საფრანგეთიშ პროვინცია ლაბურდანი დო ბისკაიაშ ჸუჯი (ყურე).

გიპუსკოაშ ფართობი აკმადგინანს 1,980 კვ.კმ-ს დო არძაშ უჭიჭაში პროვინცია რე ესპანეთის. პროვინციას რე 88 მუნიციპალიტეტი. მახორობა აკმადგინანს 700,392 კოჩის (2008 წანაშ მუნაჩემეფით), ნამუშ ნაოთხარი ოხორანს მუშ ნანანოღა სან-სებასტიანს.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Official site  (Information in Basque, Spanish, French and English)

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
ლერიდაშ პროვინცია

thumb|250px|ლერიდაშ აბანდვალა ესპანეთის
**ლერიდა**, თაშნეშე **ლეიდა** () — პროვინცია ოორუე-ბჟაეიოლ ესპანეთის, კატალონიაშ ბჟადალ ნორთის. მუს ომძღჷ ესპანეთიშ გეჸვენჯი პროვინციეფი: გირონა, ბარსელონა, სარაგოსა დო უესკა. რეგიონს თაშნეშე ომძღჷ საფრანგეთი დო ანდორა.

პროვინციას ოხორანს 414,015 კოჩი (2007 წანაშ მუნაჩემეფით), ნამუშ 30% ოხორანს მუშ ნანანოღა ლერიდას. პროვინციას რე 231 მუნიციპალიტეტი. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
*Patronat de Turisme
*Diputació de Lleida
*Xanascat the National Network of Youth Hostels of Catalonia

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
ლატინაშ პროვინცია

**ლატინაშ პროვინცია** (a) — პროვინცია იტალიას, ლაციოშ რეგიონს. ნანანოღა რე ლატინა. 

პროვინციაშ ფართობი 2 251 კმ² რე, მახორობა — 519 850 (2005). აკმოდირთუ 33 კომუნაშე. 

ლატინა არძაშე ჭიჭე პროვინცია რე ლაციოშ რეგიონს, მარა იკათუანს ანდაფერუან გეოგრაფიულ დო ისტორიულ არეალეფს. 

პროვინციაქ გიჭყჷ 1934 წანაშ 18 ქირსეთუთას დო იკათუანდჷ აგრო-პონტინოშ გინოხომაფილ არეალეფს, ნამუეფით თეიშა რომიშ პროვინციაშა მიშეშჷ. 

## კომუნეფი
ცხრილში მოჩამილი რე 10 არძაშე უდიდაში კომუნა მახორობაშ მუდანობაშ მეჯინათ:

## ქოძირით თაშნეშე
* იტალიაშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ოფიციალური ვებ-ხასჷლა

კატეგორია:იტალიაშ პროვინციეფი
ყაბარდო-ბალყარეთი

**ყაბარდო-ბალყარეთი** (ყაბ. *Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ*; ბალყ. *Къабарты-Малкъар Республика*) — რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტი, მიშმურს ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოლქიშ აკოდგინალუაშა. ნანანოღა რე ნალჩიკი. ოორუეშე უხურგანს სტავროპოლიშ აკანს, ობჟათეშე საქორთუოს, ბჟადალშე ყარაჩაი-ჩერქეზეთის.

დირსხუ 1921 წანაშ 1 ეკენიას.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რუსულო Official website of the President of the Republic 
* რუსულო KavkazWeb.net - Daily news from Kabardino-Balkaria
* რუსულო Adyga.org - Most popular website of Kabardian people 
*  Kabardino-Balkaria information and photo gallery 
*  Images of Kabardino-Balkaria
*  http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/country_profiles/4338292.stm
* რუსულო Kabardino-Balkaria News Portal 

## სქოლიო


კატეგორია:ყაბარდო-ბალყარეთი
კატეგორია:კავკაცია
პონტევედრაშ პროვინცია

thumb|250px|პონტევედრაშ აბანდვალა ესპანეთის
**პონტევედრა** () — პროვინცია ოორუე-ბჟადალ ესპანეთის, გალისიაშ ობჟათე-ბჟადალ ნორთის. რეგიონი გოხურგილი რე ლა-კორუნიაშ, ლუგოშ დო ორენსეშ პროვინციეფით. თაშნეშე მუს ომძღჷ პორტუგალია დო ატლანტიშ ოკიანე.

მახორობა აკმადგინანს 943,117 კოჩის (2006 წანაშ მუნაჩემეფით), ნამუშ 8% ოხორანს მუშ ნანანოღა პონტევედრას.

## დემოგრაფია

**მახორობა 1900 წანაშე**

წყუ: INE დო IGE 


## რესურსეფი ინტერნეტის
* Diputación de Pontevedra 

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
ხაენიშ პროვინცია

thumb|200px|ხაენიშ პროვინცია
**ხაენი** — პროვინცია ობჟათე ესპანეთის. მიშმურს ანდალუსიაშ ავტონომიური რეგიონიშ აკოდგინალუაშა. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ხაენი. ფართობი რე 13 489 კმ2, მახორობა - 660 ვითოში ადამიერი (2005 წანა). პროვინცია რე ზეთიშხილიშ დო ზეითუნიშ ზეთიშ წარმებაშ უშხუაში ცენტრი. პროვინციაშ ნოღა ლინარესის პერიოდულო ინწყუაფუ ოერეფოშქაშე ოჭადრაკე ტურნირეფი.

## რესურსეფი ინტერნეტის

* Despeñaperros Natural Park
* Sierra de Andújar Natural Park
* Sierra Mágina Natural Park
* Sierras de Cazorla, Segura y Las Villas Natural Park
* Cazorla, Segura y Las Villas
* Photo album from La Iruela Castle - Jaén - Andalusia 

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
ხერონაშ პროვინცია

thumb|250px|ხერონაშ აბანდვალა ესპანეთის

**ხერონა** — პროვინცია ოორუე-ბჟაეიოლ ესპანეთის, ავტონომიური რეგიონიშ, კატალონიაშ ოორუე-ბჟაეიოლ ნორთის. ადმინისტრაციული ცენტრი რე ნოღა ხერონა. რეგიონს ომძღჷ პროვინციეფი:ლერიდა დო ბარსელონა. თაშნეშე ომძღჷ სქირონაშქა ზუღა.

პროვინციაშ მახორობა აკმადგინანს 665 000 კოჩის (2005 წანაშ მუნაჩემეფით). პროვინციას რე 216 მუნიციპალიტეტი.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* news and information of the province of Girona
* Xanascat the National Network of Youth Hostels of Catalonia
* rural tourism in Girona
* Tourism guide of Girona province, Hotels, Rstaurants, Guides, Campings & more of Girona 
* An excentric guide to Girona province 

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
კიეტიშ პროვინცია

**კიეტი** () -— პროვინცია იტალიას, აბრუცოშ რეგიონს. კიეტიშ პროვინციას ოორუე-ბჟადალშე ომძღჷ პესკარაშ პროვინცია, ბჟადალშე — ლ'აკვილაშ პროვინცია, ობჟათე-ბჟაეიოლშე — მოლიზეშ რეგიონის კამპობასოშ პროვინცია, ობჟათეშე — მოლიზეშ რეგიონიშ იზერნიაშ პროვინცია. ადმინისტრაციულო კიეტი 104 კომუნათ ირთუ.
* ადმინისტრაციული ცენტრი — ტერნი;
* მახორობა — 381 993 ადამიერი (2001);
* ფართობი — 2 588 კმ ² 
* ადმინისტრაციული გორთუალა — 104 კომუნა ().

## ქოძირით თაშნეშე
* იტალიაშ პროვინციეფი

## რესურსეფი ინტერნეტის
* პროვინციაშ ვებ-ხასჷლა

## სქოლიო


კატეგორია:იტალიაშ პროვინციეფი
აბრაამ ლინკოლნი

200პქ||მინი|მარჯვნივ|აბრაამ ლინკოლნი
**აბრაამ ლინკოლნი** (*[[ინგლისური ნინა|ინგლ]].* Abraham Lincoln [ˈlɪŋkən]) (დ. 12 ფურთუთა, 1809 — გ. 15 პირელი, 1865) — ააშ-იშ რანწკით მა-16 პრეზიდენტი 1861-1865 წანეფს. თინა წჷმოძინელო ანჯღვერდჷ ქიანას არძაშ უმოს რთული დინოხოლენი კრიზისიშ ჟამს — ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმაშ ბორჯის. თიქ მახერხჷ ართოიანალაშ კჷნოტება დო დოლმახორეეფიშმაჸვენჯალაშ თება. 

პრეზიდენტალაშახ ლინკოლნი ილინოისიშ შტატის ადვოკატო მუშენდჷ, თაშნეშე ილინოისიშ შტატიშ კანონიშდუმადვალუ ორგანოშ დო წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათური რდჷ. თის ჟირშა უღუდჷ ააშ-იშ სენატიშ ეშაგორუაშ უწუმუძინუ ცადა. მუჭოთ დოლმახორეეფიშმაჸვენჯალაშ მოვარიე აქტიურ მალიმარქ, თიქ რესპუბლიკური პარტიაშ დინოხოლენი ეშაგორუეფი მიგჷ 1860 წანას დო თი წანას ოპრეზიდენტე ეშაგორუეფს ხოლო გიმორძგუ, მუთით თიქ მაართა რესპუბლიკარ პრეზიდენტო გინირთჷ. ეშაგორუეფს ლინკოლნიშ გომორძგუაშე ინაუგურაციაშახ ააშ-ს ობჟათე შტატეფქ გაგშერთეს დო ამერიკაშ კონფედერაციული შტატეფი აფორმირეს.

ომენოღალე ლჷმაშ ჟამს თინა პერსონალურო ანჯღვერდჷ ოლჷმარ მოქმენდალეფს კონფედერაციაშ წინაღმდეგ, მუქჷთ იუნიონიშ გომორძგუათ ითუ. ლინკოლნი თელი ლჷმაშ მალობას წჷმოძინელო ოცადჷდჷ ვა მოხვალამედუკო გოართოიანაფილი ომაფეშ დო შხვა ევროპული ქიანეფიშ ინტერვენცია. თიქ გაატარჷ რეფორმეფი, ნამუქჷთ გჷმიჭანუ დოლმახორეეეფიშმაჸვენჯალაშ გოუქვაფა. გიშაშქჷ ემანსიპაციაშ პროკლამაცია 1863 წანას, ნამუთ კონსტიტუციაშ მა-13 აშათინაფათ დენტკიცჷ. 1864 წანაშ ოპრეზიდენტე ეშაგორუეფს ლინკოლნი მაჟირა ვადათ ეშაგორეს პრეზიდენტო. 

ომენოღალე ლჷმას ამერიკაშ კონფედერაციული შტატეფიშ კაპიტულაციაშე მახუთა დღას, 1865 წანაშ 14 პირელს, თინა ობჟათარ მახუჯე ჯონ ბუთიქ ოღურალო დონჭყოლჷ. ლინკოლნიქ მაჟირა დღას ოჭმარეს აზრიშა უმურთუმუო დოღურუ. თინა ააშ-იშ ოთხ ჸვილირ პრეზიდენტეფს შქას მაართა რდჷ. მენცარეფქ თინა ააშ-იშ ართ-ართ არძაშე უჯგუშ პრეზიდენტო მირჩქინეს. ლინკოლნიშ პორტრეტი 5 დოლარამ ბანკნოტის რე გჷმოსახილი.

## ქოძირით თაშნეშე
* ააშ-იშ პრეზიდენტეფიშ ერკებული

კატეგორია:ამერიკალეფი
კატეგორია:ააშ-იშ წჷმმარინაფალეფიშ პალატაშ მაკათურეფი
კატეგორია:ნაჸვილა ამერიკალი პოლიტიკოსეფი
კატეგორია:ააშ-იშ პრეზიდენტეფი
კატეგორია:ამერიკაშ ომენოღალე ლჷმა
კატეგორია:დუნაბადი 1809
კატეგორია:ნაღურა 1865
ბრაგა (რაიონი)

**ბრაგაშ ოლქი** იდვალუაფუ ოორუე-ბჟადალ პორტუგალიას. ოლქიშ ცენტრი რე ნოღა ბრაგა. მიშმურს ოორუეშ რეგიონიშ აკოდგინალუაშა. მუს ომძღჷ გეჸვენჯი რაიონეფი: ვიანა-დუ-კაშტელუ ოორუეშე, ვილა-რეალი ბჟაეიოლშე დო პორტუ ობჟათეშე. მუში ფართობი რე 2,673 კვ.კმ. დო ოხორანს 831,368 კოჩი.

## მუნიციპალიტეტეფი
რაიონი გორთილი რე 14 მუნიციპალიტეტო:
* ამარეში
* ბარსელუში
* ბრაგა
* კაბესეირაშ-დე-ბაშტუ
* კალორიკუ-დე-ბაშტუ
* ეშპოზენდე
* ფაფე
* გიმარაინში
* პოვუა-დე-ლანოზუ
* ტერაშ-დე-ბორუ
* ვიეირა-დუ-მინუ
* ვილა-ნოვა-დე-ფამალიკაუ
* ვილა-ვერდე
* ვიზელა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* ბრაგაშ ოლქიშ სურათეფი

კატეგორია:პორტუგალიაშ რაიონეფი
ვიანა-დუ-კაშტელუ (რაიონი)

**ვიანა-დუ-კაშტელუშ რაიონი** იდვალუაფუ ოორუე-ბჟადალ პორტუგალიას. ოორუეშე უხურგანს ესპანეთი, ობჟათეშე ბრაგაშ რაიონით. მიშმურს ოორუე რეგიონიშ აკოდგინალუაშა. მუში ფართობი აკმადგინანს 255 კვ.კმ-ს. 2006 წანაშ მუნაჩემეფიშ მეჯინათ რაიონს ოხორანს 252,011 მახორუ, მეჭედალა აკმადგინანს 111,8 ადამიერს კვ.კმ-ს. რაიონიშ ცენტრი რე ნოღა ვიანა-დუ-კაშტელუ.

## მუნიციპალიტეტეფი

რაიონი გორთილი რე 10 მუნიციპალიტეტო:

* არკუშ-დე-ვალდევეში 
* კამინა 
* მელგასუ 
* მონსაუ 
* პარედეშ-დე-კორა 
* პონტე-და-ბარკა 
* პონტე-დე-ლიმა 
* ვალენსა
* ვიანა-დუ-კაშტელუ 
* ვილა-ნოვა-დე-სერვეირა 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* რაიონიშ ადმინისტრაციაშ საიტი 

კატეგორია:პორტუგალიაშ რაიონეფი
ხულო

**ხულო** — დაბა აჭარაშ ავტონომიურ რესპუბლიკას, ხულოშ მუნიციპალიტეტიშ ადმინისტრაციული ცენტრი. ხულო იდვალუაფუ წყარმალუ აჭარისწყალიშ ლეხერს, ახალციხე-ბათუმიშ ოავტომობილე შარას, ზუღაშ დონეშე 923 მ-ს, ბათუმიშე 88 კმ-ს. 2014 წანაშ ეჭარუათ ხულოშ მახორობა აკმადგინანს 1007 ადამიერს. დაბას რე ადმინისტრაციული, კულტურული, განათლებაშ, ჭყანათელობაშ თხილუაშ ცენტრეფი. თაშნეშე ხულოს რე წარმებეფი.

## ისტორია
ჯოხოდვალა „ხულოშ“ ჯვეში ფორმა რე „ხულა“, მუდგა შანენდჷ ოვაჭარე ჸუდეს. შქა ოშწანურეფს თაქ გიშმეშჷ ოვაჭარე-ოქარავანე შარა, ნამუთ სამცხე-ჯავახეთის გოდერძიშ ჸალაიბონით აჭარა-უჩა ზუღაშ პიჯიშ აკანწკჷმა მიორსხუანდჷ. ოსმალეფიშ პატჷნალაშ ბორჯის ჟიმოლე აჭარაშ პოლიტიკურ ცენტრიქ სხალთაშე ხულოშა გეგნორთჷ. დაბაშ სტატუსი მიღჷ 1964 წანას.

## სქოლიო

კატეგორია:აჭარაშ ავტონომიური რესპუბლიკაშ დაბეფი
მონტენეგროშ წყარმალუეფიშ ერკებული

თუდო მოჩამილი რე მონტენეგროშ წყარმალუეფიშ ერკებული:
[180პქ|მინი|მარჯვნივ|წყარმალუ მორაჩაშ ვე [პოდგორიცას]]
180პქ|მინი|მარჯვნივ|წყარმალუ ტარაშ კანიონი
* ბიელა
* ბისტრიცა
* ბუკოვიცა
* ბოიანა
* ციევნა
* ჩებოტინა
* გრნჩარი
* იბარი
* კომარნიცა
* ლიმი
* ლიეშნიცა
* ლიუბოვიდა
* ლიუჩა
* მალა რიეკა
* მორაჩა
* მრტვიცა
* ოსპანსიცა
* პივა
* რიბნიცა
* სიტნიცა
* შავნიკი
* ტარა
* ტრებიშნიცა
* ვერუშა
* ვრმოშა
* ზეტა

კატეგორია:მონტენეგროშ გეოგრაფია
ისლანდიაშ წყარმალუეფიშ ერკებული

200პქ|მინი|მარჯვნივ|წყარმალუ თიორსაუ
200პქ|მინი|მარჯვნივ|ჰერადსვიოთნი
**ისლანდიაშ წყარმალუეფი** — იხასიათებუ კუნტა სიგჷრძათ (230კმ-შა) დო ბიწორი მალობათ. წყარმალუეფიშ უმენტაშობა ოდუდეს ეთმეჭოფუნს ჯიშთეფშე, მაქსიმალური წყარიშ მუდანობა წყარმალუეფს რე ზარხულიშ პერიოდის, ჸინიშ ნდღულაფაშ ბორჯის. 

უდიდაში წყარმალუეფი:

* თიოურსაუ (230 კმ)
* იეკულსაუ-აუ-ფიედლუმი (206 კმ)
* იოლფუსა და ჰვითაუ (185 კმ)
* სკიაულფანდაფლოუთი (178 კმ)
* იეკულსაუ-აუ-დალი (150 კმ)
* ლაგარფლოუთი (140 კმ)
* ჰერადსვიოთნი (130 კმ)
* ბლანდა (125 კმ)
* ბჟადალი რანგა დო ბჟაეიოლი რანგა
* თვეროუ

კატეგორია:ისლანდიაშ წყარმალუეფი
ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოკრუგი

400px|thumb|right|ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოლქი
**ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოლქი** – გჷშერთჷ ობჟათეშ ფედერალურ ოლქიშე დიმიტრი მედვედევიშ 2010 წანაშ 19 ღურთუთაშ ზოჯუათ. აკმადგინანს ოორუე კავკაციაშ ცენტრალურ დო ბჟაეიოლ ნორთის. ოლქიშ ცენტრი რე ნოღა პიატიგორსკი, ტერიტორია – 172 360 კმ, მახორობა მეხოლაფირო– 9.5 მილიონიე. ფართობით არძაშ უჭიჭაშ ოლქიე, თაშნეშე კაკალი რეგიონი რე, სოდგა რუსეფი ვა აკმადგინანა უმენტაშობას. თინეფიშ მუდანობა 30% აკმადგინანს, მარა არძაშ უდიდაშ ეთნიკური ბუნა რე. 

## ოლქიშ სუბიექტეფი

### რესპუბლიკა
* დაღესტანი
* ჩეჩნეთი
* ინგუშეთი
* ორუმეშ ოსეთი
* ყაბარდო-ბალყარეთი
* ყარაჩაი-ჩერქეზეთი

### აკანი

* სტავროპოლიშ აკანი

## ერეფი

* რუსეფი — 2 743 000 (30,1 %)
* ჩეჩენეფი — 1 505 215 (17,0 %)
* ხუნძეფი — 785 314 (8,6 %)
* ყაბარდარეფი — 516 632 (5,6 %)
* დარგინეფი — 498 655 (5,4 %)
* ინგუშეფი — 483 152 (5,3 %)
* ოსეფი — 476 458 (5,2 %)
* ყუმიხეფი — 401 007 (4,3 %)
* ლეკეფი(ლეზგინეფი) — 359 547 (3,9 %)
* სომეხეფი — 260 055 (2,8 %)
* ყარაჩარეფი — 187 588 (2,0 %)
* ლაკეფი — 147 964 (1,6 %)
* თაბასარეფი — 117 732 (1,2 %)
* ბალყარეფი — 106 777 (1,1 %)
* აზერბაიჯანარეფი — 105 480 (1,1 %)
* ნოღარეფი — 100 000 (1,03 %)}
* აბაზეფი — 42 000 (0,4 %)
* ჩერქეზეფი - 50 000 

## რელიგია

* ისლამი– 64 %
* ქირსიანობა – 36 %

## რესურსეფი ინტერენტის
* SKFO.RU – regional information portal  (რუსულო)

კატეგორია:ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოლქი
დაღესტანი

**დაღესტანი** (ედომუშამი ჯოხო ** დაღესტანიშ რესპუბლიკა** , ) — რუსეთიშ ფედერაციაშ სუბიექტი, მიშმეშჷ ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოლქიშ აკოდგინალუაშა. ნანანოღა — მახაჩყალა.

ჯინჯიერი ტერიტორია ომძღჷ ობჟათეშე  აზერბაიჯანს, ობჟათე-ბჟადალუშე — საქორთუოს, თაშნეშე ბჟადალუშე —  ჩეჩნეთის, ოორუე-ბჟადალუშე — სტავროპოლიშ აკანს დო ოორუეშე — ყალმუხეთიშ რესპუბლიკას. უღუ 2 ანკლავი აზერბაიჯანიშ ტერიტორიას (ოფუტეეფი ხრახუბა დო ურიანობა).

გიჭყჷ 1921 წანაშ 20 ღურთუთას.

რუსეთიშ უდიდაში რესპუბლიკა ოორუე კავკაციას, მახორობათით დო ტერიტორიულოთ.

## ეტიმოლოგია
ზიტყვა „დაღესტანი“, ვარა „დაღსტანი“ შანენს „გვალაშ ქიანას“, მოურს თურქული სიტყვაშე dağ („დაღ“), მუთ შანენს გვალას დო სპარსული სუფიქსიშ შანულობაშე — „ქიანა“. სპარსულო დო არაბულო თიში ჯოხო რე  („დაღსთან“).

## ლიტერატურა
* ხუციშვილი ნ., დაღესტანი , «კავკასიური სახლი », თბილისი , 2002
* Народы Дагестана, Издательство Академии Наук СССР, Москва, 1995

## სქოლიო


კატეგორია:დაღესტანი
ოორუე ოსეთი

**ორუმეშ ოსეთიშ რესპუბლიკა — ალანია** (; ) — რუსეთის ფედერაციაშ სუბიექტი, მიშმურს ოორუე კავკაციაშ ფედერალური ოლქიშ აკოდგინალუაშა. ნანანოღა — ვლადიკავკაზი. დირსხუ 1924 წანაშ 7 კვირკვეს.

## გეოგრაფია

მინი|200პქ|ალანია ობჟათეშ ფედერალური ოლქიშ რუკას
thumb|200px|right
რესპუბლიკას ომძღჷ ბჟადალუშე – ყაბარდო-ბალყარეთი, ოორუეშე სტავროპოლიშ აკანი, ბჟაეიოლშე – ჩეჩნეთი დო ინგუშეთი, ობჟათეშე საქორთუო. აკმოდირთუ 8 რაიონშე.

## მახორობა

2002 წანაშ ეჭარუაშ მეჯინათ რესპუბლიკას ოხორანა:

მახორობაშ 48 % ოხორანს ვლადიკავკაზის.

## სქოლიო


## რესურსეფი ინტერნეტის

* ოსეთიშ ისტორია დო კულტურა
* Северо-Осетинский информационный портал «15-й регион»
* Официальный сайт Правительства Республики Северная Осетия-Алания 
* Республика Северная Осетия — Алания в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
* Постоянное представительство Республики Северная Осетия — Алания при Президенте РФ 
* fandag.ru Осетины, Осетия, Алания, Геральдика Алании, скифы, сарматы, история, Нартский Эпос, форум
* Медицинский портал РСО-Алания 
* Алания: история, культура, обычаи, люди
* ФК «Алания» Владикавказ: Официальный сайт
* Осетия на Открытом портале Юга России
* «Осетия-Алания» 
* Сайт «Осетины»
* Историко-этнографический справочник «Осетия» 

კატეგორია:ოორუე ოსეთი
კატეგორია:კავკაცია
რუსეფი

**რუსეფი** — ერი, რუსეთიშ ფედერაციაშ ჯინჯიერი მახორუეფი (111,02 მლნ). ოხორანა თაშნეშე უკრაინას — 8,33 მლნ, ყაზახეთის — 3,51 მლნ, უზბეკეთის — 750 ვითოში, ბელარუსის — 706,9 ვითოში, ლატვიას — 487,3 ვითოში, ყირგიზეთის — 344,9 ვითოში, ესტონეთის — 322,7 ვითოში, თურქმენეთის — 242,3 ვითოში, ლიეტუვას — 176,9 ვითოში, აზერბაიჯანის — 119,3 ვითოში, მოლდოვას — 111,7 ვითოში, ტაჯიკეთის — 34,8 ვითოში, საქორთუოს — 26,5 ვითოში, სომხეთის — 11,8 ვითოში, ოორუე ამერიკას (ჯინჯიერო ააშ-ს) დო ბჟადალ ევროპას. ორხველჷ ევროპეიდული რასაშ ბალტიურ, ბჟაეიოლევროპულ დო შხვა ტიპეფს.

* **ჯოხოდვალეფი**: მუშითჯოხოდვალა — русские; ფრანგული — russes.
* **ედომუშამი მუდანობა**: 134 მლნ.
* **ნინა**: რუსული.
* **მორწუმეეფი**: ჯინჯიერო მართლმადიდებელობა.

## ფოტოგალერეა

ფაილი:Ethnic russian girl.jpg|რუსი ცირა
ფაილი:Ethnic russian man.jpg|რუსი ქომოლკოჩი


## სქოლიო


კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
კატეგორია:ევროპაშ კათეფი
კატეგორია:აზიაშ კათეფი
კატეგორია:რუსეფი
ჩილეშ წყარმალუეფიშ ერკებული

თუდო მოჩამილი რე ჩილეშ წყარმალუეფი დო მუნეფიშ ნადუეფი რეგიონეფიშ მეჯინათ:

## [[ანტოფაგასტაშ რეგიონი|ანტოფაგასტა]]
200პქ|მინი|მარჯვნივ|წყარმალუ ლოა
* ლოა
**სან-პედრო
**სალადო
**სან-სალვადორი
*ტალტალი
**პეინეტა

## [[არიკა დო პარინაკოტაშ რეგიონი|არიკა დო პარინაკოტა]]
*კონკორდია
**გალინასოსი
*ლიუტა
220პქ|მინი|მარჯვნივ|წყარმალუ ლიუტაშ ლეხერი
*კებრადა-დე-ასაპა
**სეკო
**ტიგნამარი
**კაბრადა-ლა-იგუერა
*კებრადა-დე-ვიტორი
**უმპირა
**კებრადა-გარსა
*კოსაპილია
*სილალა
*ლაუკა
*კამარონესი
**ატახამა
**კარიტაია
**ჩისა - ტარაპაკა

## [[ატაკამაშ რეგიონი|ატაკამა]]
*პან-დე-ასუკარი
*სალადო (რჩქალი ოკიანე)
**სალადიტო
**სალინასი
*კოპიაპო
**ხორკერა
**პულიდო
**მამფლასი
**პაიპოტე
*უასკო
**ტრანსიტო
**კარმენი

## [[ტარაპაკა]]
*ტანა
**რეტამილია
**სორა

## [[კოკიმბოშ რეგიონი|კოკიმბო]]
*ელკი
**ტურბიო
**კოჩიგუასი
**კლარო
*ლიმარი
**ურტადო
**ლოს-მოლესი
**რიო-გრანდე
**კოგოტი
**კომბარბალა
*ჩოაპა
**ილიაპელი
**ჩალინგა
**საპალიარი
**ტოტორალი
*კილიმარი

## [[ვალპარაისოშ რეგიონი|ვალპარაისო]]
*პეტორკა
*ლა-ლიგუა
*აკონკაგუა
**პუტაენდო
**კოლორადო
**ხუნკალი
**რიო-ბლანკო
*მაიპო - სანტიაგო

## [[სანტიაგოშ რეგიონი|სანტიაგო]]
**მაპოჩო
***იებრა-ლოკა
***კოლინა
**იესო
**პუანკე
**ვულკანი
**რიო-კოლორადო
**ანგოსტურა
*რაპელი - სანტიაგო, ო'ჰიგინსი, ვალპარაისო

## [[ო'ჰიგინსიშ რეგიონი|ო'ჰიგინსი]]
**კაჩაპოალი
***კოია
***პანგალი
***კლარო
**ტინგირირიკა
***პორტილიო
***ლას-დამასი

## [[მაულეშ რეგიონი|მაულე]]
*მატაკიტო
**ტენო
***კლარო
***მალო
***ნასიმენტო
**ლონტუე
***კოლორადო
***ლოს-პატოს-დე-სან-პედრო
*მაულე
**კლარო
***ლირკაი
**ლონკომილია
***აჩიბუენო
****ანკოა
***ლონგავი
***კაუკენესი
***პერკალაუკენი - მაულე, ბიო-ბიო
****პურალელი
***პუტაგანი
**მელადო

## [[ბიო-ბიოშ რეგიონი|ბიო-ბიო]]
*იტატა
**ნიუბლე
***ჩილიანი
**დიგილინი
**ჩოლგუანი
*ანდალიენი
*ბიო-ბიო
**ლახა
***პოლკურა
**დუკეკო
**ლონკიმაი
**მულჩენი
**რენაიკო
**ვერგარა
***მალეკო - არაუკანია
***რაუე - არაუკანია
**კულენკო
***ტავოლევო
*ჩივილინგო
*ლარაკეტე
*კარამპანგუე
*ტუბული
*კიაპო
*ლებუ

## [[არაუკანიაშ რეგიონი|არაუკანია]]
*იმპერიალი
**კაუტინი
***ჩოლჩოსი
***ლუმაკო
***ტრაიგენი
*ტოლტენი
**ალიპენი
**ტრანკურა
*ლინგუე

## [[ლოს-რიოსიშ რეგიონი|ლოს-რიოსი]]
*ვალდივია
**კალე-კალე
***სან-პედრო
****ენკო
*****ლიანკიუე
******უაუმი
******ლიკინე
*****პულინკე
**კაუ-კაუ
**კრუსესი
**კუტიპაი
**ფუტა
*ბუენო - ლოს-რიოსი, ლოს-ლაგოსი
**პილმაიკენი - ლოს-რიოსი, ლოს-ლაგოსი

## [[ლოს-ლაგოსიშ რეგიონი|ლოს-ლაგოსი]]
**რაუე
***დამასი
***რიო-ნეგრო
*პეტროუე
*პუდიდი
*პუელო
**მანსო
*მაულინი
*რენიუე
*ელჩო
**ფუტალეუფუ
*პალენა
**ფრიო

## [[აისენიშ რეგიონი|აისენი]]
**ფიგეროა
*სისნესი
*აისენი
**მანიგუალესი
***კანიონი
***ნირეგუაო
**სიპპსონი
*ბაკერი
**იბანესი
**მურტა
**ჩაკაბუკო
**კოჩრანე
*ბრავო
*პასკუა

## [[მაგალიანესი დო ჩილეშ ანტარქტიკაშ რეგიონი|მაგალიანესი დო ჩილეშ ანტარქტიკა]]
*სერანო
**პაინე
**ვისკაჩასი
***ასენსიო
**დიკსონი
**გეიკე
**გრეი
**პინგო
**ტინდალი
*ჩიკო
*რიო-გრანდე
*ასოპარდო

## რესურსეფი ინტერნეტის
*riversofchile.com

კატეგორია:ჩილეშ წყარმალუეფი
კატეგორია:ობჟათე ამერიკაშ წყარმალუეფი
კატეგორია:წყარმალუეფი ქიანეფიშ მეჯინათ
ჩეჩენეფი

**ჩეჩენეფი** (ჩეჩენ. ნოხჩი/Noxçi) — ეთნიკური ბუნა ოორუე კავკაციას. მუნეფიშ დუდშა უჯოხონა „ნოხჩეფი“ (ხვალახონს „ნოხჩი“, მიარონს „ნოხჩო“).

იზოლირაფილი, გვალეფით გოხურგილი ტერიტორიაქ დო სტრატეგიულო ხემანწყუ ორენქ ქიმკიჭოფუ ჩეჩენეფი დო უკულნეშე ხე უნწყუ თინეფიშ, მუჭოთ ეთნოსიშ უნიკალური ერუანული ხასიათიშ ფორმირაფას.

## ჯოხოშ გოჭყაფა
ზიტყვა „ჩეჩენი“ წჷმოდრითჷ სპარსულიშე დო ჩეჩენურო ნოხჩის შანენს. თინა მაართათ მოშინაფილი რე მაბრუო ოშწანურაშ არაბულ წყუეფს. რუსეფს თე ეთნოსიშა წორეთ „ჩეჩენეფი“ უჯოხონა, ნამუთ მოურსჷ ჩეჩენურ ოფუტე ჩეჩენ–აულწკჷმა 1732 წანას მოხვამილაფირ მიშირაგვინშენ, სოდე რუსეფქ დემარცხეს. მარა, რუსულ წყუეფს თინა ეიშახ, 1692 წანაშე ფხვადუნა, მუთ ოეგებიეთ გოპიჯაფილიე თით, ნამდა ყაბარდალეფი ჩეჩენეფს „შაშნეფს“ უძახუდეს, ნამუთ რუსეფქ თინეფიშნერ ინტერპრეტაციათ გინიღეს.

## გინოხორაფა
ჩეჩენეფი ჩეჩნეთიშ ჯინჯიერი მახორობას აკმადგინანა. თაშნეშე ოხორანა ინგუშეთის, დაღესტანს დო მოსკოვს.

ჩეჩენური დიასპორეფი რე საქორთუოს, ყაზახეთის, თურქეთის დო არაბულ ოქიანუს (გჷშაკერზაფილო დიდი რე თინეფიშ მუდანობა იორდანიას დო სირიას) თე კათაშ ნორთიქ რუსეთ-ჩეჩნეთიშ ლჷმაშ ბორჯის დიტჷეს შურობუმუ დო ასეშა თხოზინელიშ სტატუსით ოხორანა შხვა ქიანეფს, ნორთიქ უმოს ორდო, 1850 წანას რუსეთიშ იმპერიაშით ჩეჩნეთიშ ანექსიაშ ბორჯის, დო დოსქილადირეფს 1944 წანას სტალინიშ ზოჯუათ აძვილაფათ ქუდატებაფეს შურობუმუ დო ყაზახეთშა გინახორუეს. 2002 წანაშე ვითი ვითოშობათ ჩეჩენი თხოზინელიშ სტატუსით ოხორანს ევროპაშ ქიანეფს.

კატეგორია:ევროპაშ კათეფი
კატეგორია:აზიაშ კათეფი
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
ხუნძეფი

thumb|250px|ხუნძეფიშ შილა
**ხუნძეფი**, *ავარეფი* (მუშითჯოხოდვალა  магIарулал *მაარულალ* „გვალენარეფი“), დაღესტანიშ არძაშე უმოსი მიარერიცხუანი კათა, ნამუთ ანდიალეფწკჷმა დო დიდოელეფწკჷმა ართო აკმადგინანა ართ ბუნას. ოხორანა დაღესტანიშ ბჟადალუ ნორთის, წყარმალუ სულაკიშ ღანჩოს. თინეფიშ ართი ნორთი ჭარ-ბელაქანს რე დოხორაფილი.

რუსეთიშ ფედერაციაშ ტერიტორიას მეხოლაფირო 814 500 კოჩი.

ხუნძეფიშ ბადებაშ (წარმოშობაშ) ოკითხუ ბოლოშა ვარე კჷლაგორილი. მინი თინეფიშ ეთნონიმს პტოლემეს (II ოშწანურა) „საკარეფის“ მიორსხუანს.

ხუნძური ნინა ორხველჸ კავკაციური ნინეფიშ დაღესტანურ ბუნას. ხუნძეფიშ ჯინჯიერი საქვარუა გვალას მეორინჯალა რდჷ, რზენს — დიხაშქიმინჯალა. მეორინჯალას თარი აბანი უკებუდუ შხურს. მეურნულ ხასიათიქ გჷმიჭანუ ხელობაშ თიშნერი დარგეფიშ გოვითარაფა, მუჭომით რე მონტყორიშ ნაწარმიშ გოხაზირაფა (ნაბადეფი, შალული, ნოხეფი, წინდეფი). ტყალამ ზონას მეთხოზჷდეს ჯაშ დამუშებას. შანულამი აბანი უკებუდუ ჭკადურობას. ოხორე ალპურ ზონას არგამათ გჷმოხანტილი გვალაშ ტიპიშ რდჷ, თიშო დჷმახასიათაფალი მაღალი მეჭედალათ, ტერასული ექსპოზიციათ დო მიარესართულამი ქუათ ნოგაფუ ოხორუ კომპლექსეფით, ნამუშ ვერტიკალურ გეგმას აბანდვალირი რდჷ სამეურნო დო ოლიმარი ელემენტეფი. საზოგადო ხორუაშ ჯინჯიერ უჯრედის წჷმარინუანდჷ ინდივიდუალური ფანია, მარა დიდი ფანიაშ გადმონაშთური ფორმეფი ხოლო არსებენდუ. მართუაშ უმაღალაშ ორგანო რდჷ ჯამაათი, რელიგია ისლამი (სუნიტეფი), უთხილანდეს ტრადიციეფს.

## სქოლიო


## ლიტერატურა
ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ალ. რობაქიძე, , ტ. XI, ხასჷლა 516, ქართი 1987 წანა.

კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
ყაბარდალეფი

thumb|300px|ყაბარდალეფი ოფოსტე ბარათის, XX ოშწანურაშ დაჭყაფუს
**ყაბარდალეფი** (დორხველი ჯოხოდვალა адыгэ *ადიღე*) — კათა, ნამუთ ოხორანს ჯინჯიერო ყაბარდო-ბალყარეთიშ რესპუბლიკაშ ოორუე დო ოორუე-ელახ ნორთის. ედომუშამი მუდანობა რუსეთიშ ფედერაციას 520 000 ადამიერი (2002). . რუსეთიშ გალე თაშნეშე ოხორანა ბჟაეიოლიშ კანკალე ქიანას. ყაბარდოული ნინა ორხველჷ  კავკაციური ნინეფიშ აფხაზურ-ადიღურ ბუნას.

ყაბარდალეფი რენა მუსლიმანეფი. თინეფ შქას XVIII ოშწანურაშახ გოფაჩილი რდჷ ქირსიანობა წჷმორთული რწუმაშ ელემენტეფით. ყაბარდალეფს  ეთნოგენეზი საართო უღჷნა შხვა ადიღეეფწკჷმა. თინეფიშ კათათ ფორმირაფა მერცხილი რე ფეოდალურ ურთიართალაშ გოვითარაფაწკჷმა (XII-XIV ოშწანურეფს). 1557 წანას აკიშკვეს რუსეთიწკჷმა. ყაბარდალეფიშ ჯინჯიერი საქვარეფი რდჷ: დიხასაქვარუა, მეორინჯალა, ხელობა (ჯაშ კვათუა, მეანჯარალა, მეონანგერალა, მექეალა, მენაბდალა, ორქოჭკადალა).

## სქოლიო


## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. X, ხს. 605, ქთ, 1985 წანა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Ethnologue

კატეგორია:ყაბარდო-ბალყარეთი
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
ოსეფი

**ოსეფი** (დორხველი ჯოხო* ირონი*, ოორუე ოსეთიშ ბჟადალუს *დიგორონი*) — ერი კავკაციას. ედომუშამი მუდანობა 700 ვითოში, თინეფ შქას 445,3 ვითოში ოხორანს რუსეთიშ ფედერაციაშ ოორუე ოსეთიშ რესპუბლიკას (2002 ეჭარუაშ მეჯინათ).

იჩიებუნა ოსურ ნინაშა, მუთ აკმოდირთუ ირონული დო დიგორული დიალექტეფშე დო ორველჷ ინდოევროპულ ნინეფიშ ფანიას ირანულ ნინეფიშ ოორუე-ბჟაეიოლ ბუნას. ოსეფიშ რუსული დო ევროპული ჯოხო ქორთული „ოსიშე“ („ოვსი“) მოურს.

ოსი კათაშ ფორმირაფაქ ჯვ. წ. VIII-IX ოშწანურეფიშე ქჷდიჭყჷ, მუჟამსჷთ კავკაციას მჷკორჩქინდჷ სკვითურ-სარმატულ-ალანურ ტომეფიქ, ნამუეფქჷთ აკიშქვეს კავკაციაშ აბორიგენულ მახორობაწკჷმა დო მოხვადჷ მუნეფიშ ნინობურ ასიმილაციაქ.

X-XIII ოშწანურეფს ოორუე კავკაციაშ ცენტრალურ ნორთის გიჭყჷ ოსეფიშ ძალიერ ფეოდალურ სახენწჷფოქ. XIII-XIV ოშწანურეფს თათარ-მონღოლეფიშ დო თემურლენგიშ მუშაცჷმეფიშ გეშა რზენიშ მახორობაქ კავკაციონიშ ქჷნდჷრიშ ლეხერეფს გინორთჷ დო მოხვადჷ თაგაურიშ, ქურთათიშ, ალაგირიშ დო დიგორიშ ჯარალუეფიშ ფორმირაფაქ. თიმ ჟამეფს დიჭყჷ ოსეფიშ დაკვიდრებაქ კავკაციონიშ ობჟათე კართეეფს დო გაგშერთჷ ოსი კათაშ ობჟათე ნოჸელაქ. ოსეფი ომორჩილჷდეს ქართლიშ ომაფე ხეშუულობას დო ზოხო სათარო ჸუდეეფს. 

VI ოშწანურეფშენ ოსეფს შქას გიფაჩჷ ქირსიანობაქ, XVII-XVIII ოშწანურეფს ოსეფიშ მორჩილ ნორთიქ ისლამი ქიმიღჷ. ოსეფიშ ჯინჯიერი საქვარი რდჷ დიხაშსაქვარუა დო მეორინჯალა, მეთხოზჷდეს ჯინორუას დო მესკალეობას. გოვითარაფილი რდჷ ჯას დო ძვალს ეშაკვათუა, ლითონიშ ხანტური დამუშება, ქარგუა დო შხვა. გიჭყეს დიდარული ოკათე სიტყვიერება, გჷშაკერძაფილო შანულამი რე ოსური ნართეფიშ გერგეზული ეპოსი.

## ფოტოგალერეა


სურათი:Osetino komXXjc.jpg|ოსი ოსურ ტრადიციულ მუკაქუნალს (XX ოშწანურიშ ოჭყარს)
სურათი:Osetia woman working.jpg|მუშაკი ოსურეფი(XIX ოშწანურა)
სურათი:Ramonov vano ossetin northern caucasia dress 18 century.jpg|ვანო რამონოვი (XIX ოშწანურა)
სურათი:Three ossetian teachers.jpg|ოსი მაგურაფალეფი (XIX ოშწანურა)
სურათი:Kosta XETAGUROV.jpg|კოსტა ხეთაგუროვი
სურათი:Ossetian girl 1883.jpg|ოსი ცირა (1883)
სურათი:South Ossetian performers.JPG|მასხაპალეფი მუშითღიარებული „ობჟათე ოსეთიშე“.
სურათი:Ruslan Karaev.JPG|რუსლან კარაევი, პროფესიონალი კიკბოქსიორი
სურათი:Gabulov.JPG|ვლადიმირ გაბულოვი, ოსი კუჩბურთელი
|ვერონიკა დუდაროვა, სიმფონიური დირიჟორი


## ლიტერატურა

* ზაქარია ჭიჭინაძე: '''„ოსების დასახლება ქართლში და ქართველების ამაგი და ღვაწლი მათზედ“''' (ისტორიული მიმოხილვა) ტფილისი 1916
* Роланд Топчишвили: '''Об осетинской мифологеме истории''' (Отзыв на книгу «Осетия и осетины») Тбилиси: «Эна да култура» 2005
* В.А. Шнирельман. Быть аланами. Интеллектуалы и политика на Северном Кавказе в XX веке. М., 2006. – 696 с. 

კატეგორია:ოსეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
ორენსეშ პროვინცია

thumb|250px|ორენსეშ აბანდვალა ესპანეთის
**ორენსე** (, ) — პროვინცია ოორუე-ბჟადალ ესპანეთის, გალისიაშ ობჟათე-ბჟაეიოლ ნორთის. მუს ომძღჷ ესპანეთიშ გეჸვენჯი პროვინციეფი: პონტევედრა, ლუგო, სამორა დო ლეონი. ობჟათეშე ომძღჷ პორტუგალია. 

პროვინციას ოხორამს 336.099 კოჩი (2008 წანაშ მუნაჩემეფით), ნამუშ 31,85% ოხორანს მუშ ნანანოღა ორენსეს. პროვინცია იკათუანს 92 მუნიციპალიტეტის. 

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Diputación Provincial de Orense 
* Página Oficial de Turismo de la provincia de Orense 
* [Página de [CRTVG] sobre la provincia de Orense]

კატეგორია:ესპანეთიშ პროვინციეფი
აზერბაიჯანალეფი

**აზერბაიჯანარეფი** — კათა, აზერბაიჯანიშ ჯინჯიერი მახორობა (8,1 მლნ). ოხორანა თაშნეშე ირანს (12-18.5 მლნ), რუსეთიშ ფედერაციას (2 მლნ.), საქორთუოს (284 ვითოში), ყაზახეთის (90 ვითოში), სომხეთის დო შხვა ქიანეფს. ირთუნა ეთნიკურ ბუნეფო: აირუმეფი, აფშარეფი, ბაიათეფი, ყარადაღალეფი, ყარაფაფახეფი, შახსევენეფი. ორხველჷნა ევროპეიდული რასაშ ობჟათე ნოჸელას.

* **ჯოხოდვალა**: დორხველი ჯოხო - Azərbaycanlılar; ფრანგულო - Azerbaidjanais; რუსულო - азербайджанцы. 
* **ედომუშამი მუდანობა**: 30 მლნ-იშ უმოსი 
* **ნინა**: აზერბაიჯანული. 
* **მორწუმეეფი**: ჯინჯიერო მუსულმანეფი - შიიტეფი.

## გალერეა


## ლიტერატურა
* Аляров С., Об этногенезе Азербайджанского народа, Баку, 1984
* Гейбулаев Г. А., К этногенезу Азербайджанцев (по данним топонимии), К проблеме этногенеза Азербайджанского народа, Баку 1984

კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი
*
ლეკეფი

thumb|300px|ლეკური, გინოღალირიე მეხოლაფირო მაეჩა ოშწანურაშ დოჭყაფუს
**ლეკეფი** — დაღესტანარეფიშ ტრადიციული ქორთული ჯოხო. ჯინჯიერო იგურიშხონარებუდეს დაღესტანიშ ობჟათეს (საქორთუოშ მოხურგე ტერიტორიას) ხორინელი დაღესტანარი ტომეფი.

## ლიტერატურა
* ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 6, ხასჷლა 163, ქართი, 1983

კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
კატეგორია:დაღესტანი
აბაზეფი

**აბაზეფი** (დორხველი ჯოხო — *აბაზა*, აფხაზურო — *აშვი* ) — აფხაზეფიშ ხოლას მოჯგირე  კათა, ოხორანა რუსეთიშ ფედერაციას (1989 წანაშ მუნაჩამეფით 33 ვითოში კოჩი , ედომუშამი მუდანობა — 43 ვითოში კოჩი). ჯინჯიერო, დოხორინელი  რენა ოორუე კავკაციას (ყარაჩაი-ჩერქეზეთის) — 27, 5 ვითოში კოჩი. მეხოლაფირო 10 ვითოში აბაზა ხოლო-ელახის (თურქეთის, სირიას, იორდანიას, ლიბანს) ოხორანს, სოდგათ თინეფი მუჰაჯირობაშ ჟამს, 1862-1864 წანეფს გინახორუეს. ხოლო-ელახის გინოხორელი აბაზეფიშ შანულამ ნორთიქ აფხაზეთშე დო ადიღეშე გინოხორელ მახორობაწკჷმა აკიშქუ. ოორუე კავკაციას აბაზეფიშ ოხორუ ტერიტორია აკმადგინანს დიდი დო ჭიჭე იენჯუგიშ, ყუბანიშ დო გუმიშ ოდუდეეფს. იჩიებუნა აბაზურ ნინაშა, ნამუთ ორხველჷ კავკაციური ნინეფიშ აფხაზურ-ადიღურ ანუ ოორუე-ბჟადალურ ბუნას.

ამდღანერ ტერიტორიას აბაზეფი XIV ოშწანურაშე ოხორანა, აბაზა კათაშ მაართა შურობუმუ დო ოხორუ  აბანი ობჟათე კავკაცია, საქორთუოშ უჩა ზუღაშპიჯეთი, ამდღანერი აფხაზეთიშ ტერიტორია დო ადლერი - სოჭიშ აკანი  რდჷ, თინეფი  თი  აფხაზეფიშ გამნარყეფი რენა, ნამუეფქჷთ XIV ოშწანურას აფხაზეთიშე ოორუე კავკაციაშა წყარმალუ  ყუბანიშ ლეხერშა გინიხორეს დო ჟამიშ ულაწკჷმა გიჭყჷ  მუჭოთ „აბაზა“ კათა. თინეფი ჟირი ეთნოგრაფიულ ბუნეფო  ტაპანთარეფო დო აშხარალეფო ირთუნა, ტაპანთარეფი ყარაჩაი-ჩერქეზეთიშ 9 პუნქტის რენა დოხორინელი. თე ოფუტეეფიე: ფსიჟი, ყუბინა, ინჯიქ-ჩკუნი, ელბურგანი, ტაფანთა, აბაზი-ხაბლი, კარაპაღო, კრასნო-ვოსტოჩნოე, კოიდანი. აშხარალეფი გვალო 3 ოფუტეს (აულს) სტარო-კუვინსკოე, ნოვო-კუვინსკოესი დო აფსუას ოხორანა. აბაზეფი მუსლიმი სუნიტეფი რენა.

## ლიტერატურა
*ანჩაბაძე ზ*., ქორთული სხუნუეფიშ ენციკლოპედია, ტ. 1, ხასჷლა 11, ქართი, 1975 წანა.

## რესურსეფი ინტერნეტის
*ანაიდ გოგორიანი*, სოხუმი. აბაზეფი აფხაზეთშა ირთუნა , ჟურნალი „ლიბერალი“ , 3 გერგობათუთა, 2009.

კატეგორია:ყარაჩაი-ჩერქეზეთი
*
კატეგორია:რუსეთიშ კათეფი
კატეგორია:კავკაციაშ კათეფი
ჩერქეზეფი

მინი|ადიღეშ შილა
მინი|ადიღეფი ნაციონალურ მუკაქუნალს
**ჩერქეზეფი** (დორხველი ჯოხო *ადიღე*) — ადიღარეფიშ ედომუშამი ჯოხო. ჭარილობაშ ქილინჯეფს მაართათ იშინუაფუ XIII ოშწანურას. ჩერქეზეფშა რუსეთის გეუძუნა ყარაჩაი-ჩერქეზეთიშ მახორობა (მ. შ. ყაბარდარეფიშ კჷნოხონეფსჷთ, ნამუეფქჷთ ყუბანშა გინიხორეს XIX ოშწანურას). იჩიებუნა ყაბარდულ-ჩერქეზულ ნინაშა , ნამუთ ორხველჷ კავკაციური ნინეფიშ აფხაზურ-ადიღურ ბუნას. ედომუშამი მუდანობა 50,8 ვითოში კოჩი. ოხორანა ყარაჩაი-ჩერქეზეთიშ 17 აულს. თაშნეშე ხოლო ბჟაეიოლს, სოდგათ გინახორუეს XIX ოშწანურიშ მაჟირა გვერდის. თაქი ჩერქეზეფს უძახჷნა ადიღეეფსჷთ, აფხაზეფსჷთ დო ოსეფსჷთ. 

## გენოციდი
რუსეთიშ იმპერიაქ მა-19 ოშწანურს, რუსეთ-კავკაციაშ ლჷმაშ ჟამს მანწყუ ადიღე-ჩერქეზეთიშ ეთნიკური წიმინდუა, გადუდიშულუ ტერიტორიეფი კაზაკეფიშ დო რუსეფიშ აშახორინიშ ღანკით. ედომუშამო თე მოლინეფს განადგურებულ დო გინახორაფილქ იჸუ მილიონ დო გვერდშახ, ჩერქეზული მახორობაშ 90%–იშ უმოს კოჩქ. ქართიშ სახენწჸფო უნივერსიტეტიშ პროფესორი, კავკაციოლოგ მერაბ ჩუხუაშ რკვიებეფიშ მეჯინათ, „დამპყრობლური ლიმეფიშ ჟამს ჩერქეზი კათაშ გენოფონდიშ ედომ დინაფაქ, ჸვილირეფიშ სახეთ აკადგინჷ თე კათაშ ედომუშამი მახორობაშ 20%–იშ უმოსი, მუშ გურშენით ექსპერტეფი თე ფაქტის გენოციდო აფასენა.

2011 წანაშ 21 მესის, საქორთუოშ პარლამენტიქ მიღჷ სპეციალური დოდგინალაფა, ნამუთ მა–19 ოშწანურას რუსეთიშ იმპერიაშე ჩერქეზი კათაშ ეთნიკური წიმინდუა „გენოციდიშ აქტო“ აღიარჷ. გინოჭყვადირუას ხუჯი დჷმაჭიშე 95 დეპუტატიშე არძოქ ართო ქჷდუკინჷ,მუთით საქორთუოქ მაართა ქიანათ გინირთჷ ჩერქეზეფიშ გენოციდიშ აღიარებაშე.

რუსეთიშ სახენწჷფო სხუნუშ ინტერნაციონალურ საქვარეფიშ კომიტეტიშ დუდმახვენჯიქ თე ფაქტი საქორთუოშ „კონიუქტურულ–პოლიტიკური“ ღანკეფით გენწყჷ დო ვართ ჩერქეზი კათაშ „ტრაგიკული ბედიშ“ ზიარებაშ კორინით.

## ქოძირით თაშნეშე
* ამჯად ჯაიმუხა

## რესურსეფი ინტერნეტის
* Всемирные Абаза-Адыгские (Черкесские) сайты

## სქოლიო


კატეგორია:რუსეთიშ ეთნიკური ბუნეფი
კატეგორია:მოსოფელიშ კათეფი