open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Константиновск балһсн

**Константиновск** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ростова төгәлң. Ростов-на-Донус 169 километр бәәдг.

## Заалт
Семикаракорск балһсн

**Семикаракорск** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ростова төгәлң. Ростов-на-Донус 119 километр бәәдг.

1672 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 22 710 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт администрации города 

Әәшл:Ростова төгәлң
Белгород балһсн

**Белгород** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Белгорода төгәлң. Москвас 700 километр бәәдг.

1596 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 384.425 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Белгород// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 39-41. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Белгород// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Петин А. Н. География Белгородской области. Учебное пособие для 8-9-х классов общеобразовательной школы. — М.: «Издательство Московского университета», 2008. — 136 с. — ISBN 978-5-211-05608-4.
* Официальный сайт администрации города

Әәшл:Белгорода төгәлң
Алексеевка балһсн (Белгорода төгәлң)

**Алексеевка балһсн** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Белгорода төгәлң, Алексеевск район. Белгородас 180 километр бәәдг.

1685 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 38.626 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт администрации города 
* Алексеевка // Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 17-18. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Петин А. Н. География Белгородской области. Учебное пособие для 8-9-х классов общеобразовательной школы. — М.: «Издательство Московского университета», 2008. — 136 с. — ISBN 978-5-211-05608-4.

Әәшл:Белгорода төгәлң
Грайворон балһсн

**Грайворон** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Белгорода төгәлң, Грайворонск район. Белгородас 78 километр бәәдг.

1678 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 6.413 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт администрации города 
* Историческая информация о городе Грайворон
* Грайворон // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Петин А. Н. География Белгородской области. Учебное пособие для 8-9-х классов общеобразовательной школы. — М.: «Издательство Московского университета», 2008. — 136 с. — ISBN 978-5-211-05608-4.

Әәшл:Белгорода төгәлң
Новочеркасск балһсн

**Новочеркасск** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн. Ростова төгәлң. Ростов-на-Донус 40 километр бәәдг.

1805 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 173 464 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт 

Әәшл:Ростова төгәлң
Волгодонск балһсн

**Волгодонск** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн. Ростова төгәлң. 

1950 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2024 җилд балhснд бәәдг күүнә то 164 000 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Ростова төгәлң
Гуково балһсн

**Гуково** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн. Ростова төгәлң. Ростов-на-Донус 123 километр бәәдг.

1878 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 62 264 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Ростова төгәлң
Донецк балһсн (Орсин Ниицән)

**Донецк** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсн. Ростова төгәлң. Ростов-на-Донус 171 километр бәәдег.

1681 җилд балhсн тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 49 170 курсан билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации 

Әәшл:Ростова төгәлң
Зверево балһсн

**Зверево** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн. Ростова төгәлң. Ростов-на-Донус 110 километр бәәдг.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации
Цимлянск балһсн

**Цимлянск** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсн. Ростова төгәлң. Ростов-на-Дону 236 километр бәәдег.

## Заалт
Апрелевка балһсн

мини|left|250px
**Апрелевка** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Нарофоминск район, Москова төгәлң. Москвас 42 километр бәәдг.

## Заалт


## Заалһуд
* Апрелевка // Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — 559 с. — 50 000 экз. —ISBN 5-85270-026-6.. — С. 22.
* Официальный сайт городской администрации 
* Карта города

Әәшл:Москова төгәлң
Высоковск балһсн

**Высоковск** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Клинск район, Москова төгәлң. Москвас 70 километр бәәдг.

## Заалт


## Заалһуд
* Города Подмосковья. Кн. 2. — М.: Московский рабочий, 1980. — 608 с.

Әәшл:Москова төгәлң
Балашиха балһсн

**Балашиха** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Москова төгәлң. Москвас 20 километр бәәдег.

## Заалта


## Линкс
* Балашиха, Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 35. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.

Әәшл:Москова төгәлң
Верея балһсн

**Верея** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Нарофоминск район, Москова төгәлң. Москвас 95 километр бәәдг.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации
* Токмаков И. Краткий историко-археологический и этнографический очерк города Вереи Московской губернии — М., 1889.
* Некрасов А. И. Художественные памятники Москвы и городов Московской губернии. — М., 1928. — С. 84-87.
* Поспелов С. А. Верея и окрестности. — М., 1971.
* Памятники архитектуры Московской области. Т. 2. — М.: Искусство, 1975. — С. 45-51, 349—350.
* Города Подмосковья. Кн. 3. — М.: Московский рабочий, 1981. — 736 с., ил. — 35 000 экз.
* Комаровский Ю. В., Комаровская И. С. Верея: культурные традиции и современность. 2008. — ISBN 978-5-903455-21-8.
* Город Верея и храмы Наро-Фоминского района / Сост. О. Пэнэжко. — М.: 2002. — ISBN 5-93350-054-2.
* Верея: люди, история, культура, экономика / Автор-сост. Ю. В. Комаровский. — 2007. — ISBN 5-98006-011-1.
* Лискин Ю. А. Тайники, сокрытия, клады 1812 года. Записки краеведа. — М., 2007. — ISBN 978-5-364-00706-3.
* Лискин Ю. А. Четыре века Подмосковья. Загадочный Юго-Запад. Записки краеведа. М., 2008. — ISBN 978-5-9973-0039-5.

Әәшл:Москова төгәлң
Видное балһсн

**Видное** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ленинск район, Москова төгәлң. Москвас 4 километр бәәдг.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации
* Города Подмосковья. Кн. 1. — М.: Московский рабочий, 1979. — 640 с., ил. — 35 000 экз.

Әәшл:Москова төгәлң
Волоколамск балһсн

**Волоколамск** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Волоколамск район, Москова төгәлң. Москвас 100 километр бәәдег.

## Заалт


## Линкс
* Официальный сайт городской администрации
* Волоколамск, Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Онуфриев И. М. Волоколамск и окрестности. — М.: Московский рабочий, 1974. — 136 с. — 35 000 экз. (обл.)
* Города Подмосковья. Кн. 3. — М.: Московский рабочий, 1981. — 736 с., ил. — 35 000 экз.

Әәшл:Москова төгәлң
Кашира балһсн

**Кашира** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Москова төгәлң. Москвас 115 километр бәәдг.

1356 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Заалт


## Заалһуд
* Города Подмосковья. Кн. 3. — М.: Московский рабочий, 1981. — 736 с., ил. — 35 000 экз.
* Кашира,  Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907

Әәшл:Москова төгәлң
Клин балһсн

**Клин** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Клинск район, Москова төгәлң. Москвас 65 километр бәәдег.

1317 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Заалт


## Сайты
* Официальный сайт городской администрации
* Города Подмосковья. Кн. 3. — М.: Московский рабочий, 1981. — 736 с., ил. — 35 000 экз.
* Клин, уездный город Московской губернии// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Москова төгәлң
Королёв балһсн

**Королёв** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Москова төгәлң. Москвас 6 - 7 километр бәәдг.

1938 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдг күүнә то 188 435 курсн билә.

## Заалт


## сайт
* Официальный сайт городской администрации
* Города Подмосковья. Кн. 3. — М.: Московский рабочий, 1981. — 736 с., ил. — 35 000 экз.

Әәшл:Москова төгәлң
Ликино-Дулёво балһсн

**Ликино-Дулёво** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Орехово-Зуевск район, Москова төгәлң. Москвас 78 километр бәәдег.

1930 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 30 863 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Официальный сайт городской администрации
* Города Подмосковья. Кн. 3. — М.: Московский рабочий, 1981. — 736 с., ил. — 35 000 экз.

Әәшл:Москова төгәлң
Углегорск балһсн

**Углегорск** —  Украинмудин Орнә  хотл балһсн, Артёмовск район, Донецка төгәлң. 

1879 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 7 061 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации
Пушкино балһсн

**Пушкино** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Пушкинск район, Москова төгәлң. Москвас 14 километр бәәдг.

1499 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 106 121 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Города Подмосковья. Кн. 1. — М.: Московский рабочий, 1981. — 736 с., ил. — 35 000 экз.
* Китайгородский Г. Б. Город Пушкино. — Б. м.: Изд-во ФГНУ «Росинформагротех», 2005. — 408 с. — ISBN 5-7367-0544-3.
* Бойко О. Н. Пушкино: между прошлым и будущим.- М.: Эко-Пресс, 2010.-144с.

Әәшл:Москова төгәлң
Дрезна балһсн

**Дрезна** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Орехово-Зуевск район, Москова төгәлң. Москвас 80 километр бәәдг.

1897 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 11 767 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации
* Города Подмосковья. Кн. 2. — М.: Московский рабочий, 1981. — 736 с., ил. — 35 000 экз.

Әәшл:Москова төгәлң
Бутурлиновка балһсн

thumb|left|250px
**Бутурлиновка** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бутурлинск район, Воронежа төгәлң. Воронежас 180 километр бәәдг.

1740 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 25 230 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный портал городской администрации
* Воронежская энциклопедия: В 2 т. / Гл. ред. М. Д. Карпачёв. — Воронеж: Центр духовного возрождения Чернозёмного края, 2008. — Т.1: А—М. — 524 с., ил., карты. — ISBN 978-5-900270-99-9.

Әәшл:Воронежа төгәлң
Усмань балһсн

**Усмань** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Усманск район, Липецка төгәлң. Липецкас 75 километр бәәдг.

1645 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 19 739 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный портал городской администрации
* Земля Липецкая: историческое наследие, культура и искусство. — М.: НИИцентр, 2003. — С. 218—231. — 336 с.: ил, карты, портр.; 26. с. — (Наследие народов Российской Федерации). — 3500 экз. — ISBN 5-902156-03-3.

Әәшл:Липецка төгәлң
Жердевка балһсн

**Жердевка** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Жердевск район, Тамбова төгәлң. Тамбовас 128 километр бәәдг.

1745 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 14 585 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Тамбова төгәлң
Анапа балһсн

**Анапа** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Краснодарин зах улс. Краснодарас 170 километр бәәдг, Москвас 1691 километр бәәдг.

1781 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 66 776 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации
*  Анапа// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 20-21. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Анапа / Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Алексеева Е. М. Античный город Горгиппия. — М.: УРСС, 1997. — 560 с. — ISBN ISBN 5-901006-12-7.
* Баклыков Л. И. История курорта Анапа. — Краснодар: Советская кубань, 2002.
* Константинов В. А. Анапа: путешествие в прошлое. — Анапа, 2009. — 140 с. — ISBN 978-5-9901634-1-6.
* Кругликова И. Т. Синдская гавань. Горгиппия. Анапа. — М.: Наука, 1978. — 104 с.
* Янишогло Ф. Е. Анапа от военной крепости до российского курорта. — Анапа, 2003.

Әәшл:Краснодарин зах улс
Армавир балһсн

thumb|left|250px
**Армавир** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Краснодарский край. Краснодарас 202 километр бәәдег.

1839 җилд балhсн тосхугдасын билә. 

## Олын-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 191 799 курсан билә.

## Заалт


## Сайты
*  Официальный сайт городской администрации
*  Армавир// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 20-21. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Армавир // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Краснодарин зах улс
Геленджик балһсн

**Геленджик** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Краснодарин зах улс, Белореченск район. 

1915 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 65 059 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации
* Колесникова А. А., Костюк Н. Г., Черномуровой В. М., Щеглов Д. Е. Геленджик и его окрестности. — Краснодар: Краснодарское кн. изд-во, 1964. — 78 с.

Әәшл:Краснодарин зах улс
Краснодар балһсн

**Краснодар** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Краснодарин зах улс. Москвас 1340 километр бәәдг.

1793 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

Кечывалвел да йӱдвел кавказ федерал йырвел кугу ола-влак, историй-влак рӱдер-кубань кундемыште географий. Рӱдӧ неофициально лӱмдалтын кугарнян, тыгак российын рӱдолаже. 

Олан калыкчотшо — 1 154 885 (2025) еҥже-влак, олан калыкчот шотышто российыште латкумшо.

## Экономике
Лушмара — российыште ик эн кугу рӱдержылан шотлалтше европышто эн кушшан рейтинг индешымше ола. Тиде годым, утларакше кугу олаш подавляющий деч ойыртем, экономика Лушмара постиндустриальный семын сӱретлалтеш. Кугу потребитель-влак секторышто ужына негызлалтын, суаплыкым сферыште, экономикыште сектор кугу структурлан мсп лушмара уждымо улыда.

## Транспорт
Лушмара — кугу транспорт российыште. Территорий ныл направлений ола кӱртньӧ корно вончаш, кок зеленодольск федеральный значениян, грузовой транспорт да эҥер пӧртшӧ лийын. Аэропортышто чоҥештен ола российыште гыч шукыжо шукталтын, лишыл да мӱндыр йотэлла эл. Лушмара тыгай транспорт пашам ыштеныт: южыштак, кӱртньыгорно, эҥерысе, автобус, оласе электротранспорт — да трамвай троллейбус.

Лушмара йогын почеш транспорт эскерыше видеокамерым январь 2012 ийлаште 117 йодмашыже кугу. Лушмара олаште камера дене кучем верч чот кугемдаш шонен улмаш обстановкышто 2014 ий марте 117 видеонаблюдение 380 единица.

Мер троллейбус транспорт пуа Лушмара (12 маршрутыш), трамвай (16 маршрут), автобус (93 кушкеш, нунын кокла гыч оласе 55, 26 турысо, турысо тургымжым 12). Мер транспорт ак олаште — 30 теҥ (ий гыч 12 май 2021). 2021 декабрь частный шупшыктышо автобус маршрут-влак дене возалтме ак 35 теҥге.

Лушмара ола элыште лийме пытартыш ончычсо СССР, могай поезд дене кок машинам кучылтын дене троллейбус 1992 ий гыч шогышо владимир 2013 веклич ЗиУ-682.

Автобус ден маршрутко обслуживатлыше кузе олаште, тыгак корно тӱрысӧ.

Ончыкылык электрон системым ышташ. Мер транспорт системым виян навигация спутникысе шыҥдаралтеш. Ола гыч автобусыш икмыняр игорьевич 2010-2012 ий йӧршан (экобус), конденсатор электрохимический пойдарен. 2 вара мӧҥгӧш колтат гыч нуно заводышто «Тролза», а молышт депо тошкемыште шогышо.

Каҥашымаш метрополитен олаште чоҥымо йӧн, монорельс, тыгак каныш вапш корно.

Кубань эҥер ола адыгей республикын деч ойыро район. Эҥер гоч кӱварым ыштыме кум (Тургеневский, Яблоновский, кӱртньыгорно), тыгак семын кучылталтше автодорожный вӱдаралымверла краснодар плотина куснен. Эше кок тын кӱварым чоҥа.

## Олн-күмн
2025 җилд балhснад байдаг күүнә то 1 154 885 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Официальный сайт городской администрации
* Екатеринодар// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Краснодарин зах улс
Абинск балһсн

**Абинск** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Абинск район, Краснодарин зах улс. Краснодарас 80 километр бәәдег.

1863 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 36 607 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Официальный сайт городской администрации
* Абинск// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 13. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.

Әәшл:Краснодарин зах улс
Гулькевичи балһсн

**Горячий Ключ** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Краснодарин зах улс, Гулькевичск район. Краснодарас 176 километр бәәдг. 

1875 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 34 479 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Краснодарин зах улс
Ейск балһсн

**Ейск** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсн, Краснодарин зах улс, Ейск район. Краснодарас 247 километр бәәдег. 

1848 җилд балhсн тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 85 855 курсан билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации
* Yeisk Үл хөдлөх хөрөнгийн алба

Әәшл:Краснодарин зах улс
Новороссийск балһсн

**Новороссийск** — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Краснодарин зах улс. Краснодарас 149 километр бәәдег. 

1838 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 256 580 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Официальный сайт городской администрации
* Новороссийск // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). —СПб., 1890—1907.

Әәшл:Краснодарин зах улс
Кропоткин балһсн

**Кропоткин** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Краснодарин зах улс, Кавказск район. Краснодарас 136 километр бәәдег. 

1879 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 80 030 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Романовский хутор // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Краснодарин зах улс
Сочи балһсн

**Сочи** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Краснодарин зах улс. Москвас 1 700 километр бәәдг, Краснодарас 172 километр бәәдг. 

1838 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 399 673 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Краснодарин зах улс
Темрюк балһсн

**Темрюк** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Краснодарин зах улс, Темрюкск район. Краснодарас 130 километр бәәдг. 

1860 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 38 780 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт районной администрации

Әәшл:Краснодарин зах улс
Тимашёвск балһсн

**Тимашёвск** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Краснодарин зах улс, Тимашёвск район. Краснодарас 130 километр бәәдег. 

1794 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 52 953 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Краснодарин зах улс
Адыгейск балһсн

**Адыгейск** (Адыгэкъалэ) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Адъгудин таңһч. Майкопас 85 километр бәәдг.

1969 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 12 659 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации.
* Адыгейск// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 13-14. — 559 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.

Әәшл:Адъгудин таңһч
Благодарный балһсн

**Благодарный**  —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ставрополин зах улс. Ставрополәс 150  километр бәәдг.

1782 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 31 959 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Ставрополин зах улс
Георгиевск балһсн

**Георгиевск**  —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Ставрополин зах улс, Георгинвск район. Ставрополәс 210 километр бәәдг.

1777 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 71 017 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации
* Георгиевск. Географо-кравеедческое описание города. Елисеев А. В. Георгиевск, 2005
* Георгиевск и Георгиевский район. Путеводитель. «Картинформ, 2004».
* М. И. Федькин. История Георгиевска в названиях улиц и площадей, 2006.

Әәшл:Ставрополин зах улс
Ессентуки балһсн

**Ессентуки**  —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Ставропольский край. Ставрополь 197 километр бәәдег.

1825 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 103 093 курсан билә.

## Заалт


## Сайты
* Официальный сайт городской администрации
*.Ессентуки Ессентуки// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Ставрополин зах улс
Железноводск балһсн

**Железноводск**  —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Ставрополин зах улс. Ставрополәс 191 километр бәәдег, Пятигорск 12 километр бәәдег,

1810 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 24 438 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Ставрополин зах улс
Усть-Лабинск балһсн

**Усть-Лабинск** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Краснодарин зах улс, Усть-Лабинск район. Краснодарас 62 километр бәәдг. 

1794 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 42 355 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации
* Усть-Лабинская// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Краснодарин зах улс
Зеленокумск балһсн

**Зеленокумск**  —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Ставрополин зах улс, Советск район. Ставрополәс 265 километр бәәдег.

1781 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 35 625 курсан билә.

## Заалт


Әәшл:Ставрополин зах улс
Невинномысск балһсн

**Невинномысск**  —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсн, Ставрополин зах улс. Ставрополәс 55 километр бәәдег.

1825 җилд балhсн тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдг күүнә то 117 638 курсан билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Ставрополин зах улс
Новопавловск балһсн

**Новопавловск**  —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Ставрополин зах улс, Кировск район. Ставрополәс 220 километр бәәдег.

1777 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 26 293 курсан билә.

## Заалт
Дубовка балһсн

**Дубовка балһсн**  —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Аһша төгәлң. Аһшас 53 километр бәәдг.

1734 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 14 219 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Аһша төгәлң
Калач-на-Дону балһсн

**Калач-на-Дону балһсн**  —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Аһша төгәлң, Калачеевск район. Аһшас 80 километр бәәдг.

1708 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 25 629 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Аһша төгәлң
Владикавказ балһсн

thumb|left|250pxthumb|left|250px
**Владикавказ балһсн** (Владикавказ, Дзæуджыхъæу) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсн, Оседин таңһч. Волгоград 1504 километр бәәдег.

1754 җилд балhсн тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 307 310 курсан билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Оседин таңһч
Алагир балһсн

**Алагир балһсан**  —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Оседин таңһч, Алагирск район. Владикавказас 54 километр бәәдег.

1850 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 20 399 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Алагир// Новый энциклопедический словарь: В 48 томах (вышло 29 томов). — СПб., Пг.: 1911—1916.
* Алагир// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 15. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Топографические карты, Лист карты K-38-29 Алагир. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1984 год. Издание 1988 г.
Ардон балһсн

**Ардон балһсн**  —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Оседин таңһч, Ардонск район. Владикавказас 39 километр бәәдг.

1823 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 19 201 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Ардон// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 23. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Ардонское// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Топографические карты, Лист карты K-38-29 Ардон. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1984 год. Издание 1988 г.

Әәшл:Оседин таңһч
Беслан балһсн

**Беслан балһсн**  —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Оседин таңһч, Правобережин район. Владикавказас 16 километр бәәдг.

1847 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 36 991 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Оседин таңһч
Дигора балһсн

**Дигора балһсн**  —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Оседин таңһч, Дигоринск район. Владикавказас 52 километр бәәдг.

1852 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 10 355 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Оседин таңһч
Моздок балһсн

**Моздок балһсн**  —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Оседин таңһч, Моздокин район. Владикавказас 92 километр бәәдг.

1763 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 39 432 курсн билә.

## Заалт

* Историческая информация о городе Моздок

Әәшл:Оседин таңһч
Магас балһсн

thumb|left|250px
**Магас балһсан**  —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Ингушетия таңһч. Назрань 4 километр бәәдег.

1995 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 4 756 курсан билә.

## Заалт


## Сайты
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Иңһушин таңһч
Нальчик балһсн

**Нальчик балһсан** (Нальчик, Налшык, Налчыкъ) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Кабардино-Балкар таңһч. Москва 1430 километр бәәдег.

1724 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 264 502 курсан билә.

## Заалт


## Сайт
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Кавардин болн Балкармудин таңһч
Малгобек балһсн

**Малгобек балһсн** (Малгобек, МагӀалбике) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Иңһушин таңһч, Малгобекск район. Магасас 40 километр бәәдг.

1934 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 34 385 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Иңһушин таңһч
Назрань балһсн

**Назрань балһсн** (Назрань, Нана-Наьсаре) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсн, Иңһушин таңһч, Назранин район. Магас 40 километр бәәдег.

1781 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 105 823 курсан билә.

## Заалт
Баксан балһсн

**Баксан балһсн** (Баксан, Бэхъсэн) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Кавардин болн Балкармудин таңһч, Баксанск район. Нальчикас 24 километр бәәдг.

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 37 373 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Кавардин болн Балкармудин таңһч
Майский балһсн (Кавардин болн Балкармудин таңһч)

**Майский балһсан** (Баксан, Бэхъсэн) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Кавардин болн Балкармудин таңһч, Майск район. Нальчикас 24 километр бәәдег.

1824 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 26 493 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Кавардин болн Балкармудин таңһч
Прохладный балһсн

**Прохладный балһсн** —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Кавардин болн Балкармудин таңһч. Нальчикас 59 километр бәәдг.

1765 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 57 934 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Кавардин болн Балкармудин таңһч
Терек балһсн

**Терек балһсн** (Терек, Тэрч къалэ)—  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Кавардин болн Балкармудин таңһч, Терск район. Нальчикас 53 километр бәәдг.

1876 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 19 446 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
*  Официальный сайт районной администрации

Әәшл:Кавардин болн Балкармудин таңһч
Черкесск балһсн

thumb|left|250px
**Черкесск балһсн** (Черкесск, Черкесск шахар, Шэрджэс къалэ)—  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Карачаево-Черкесск таңһч.  Москва 1491 километр бәәдег, Нальчик 149 километр бәәдег, Ставрополь 91 километр бәәдег 

1825 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 124.217 курсан билә.

## Заалт


## Сайты
* Официальный сайт городской администрации
* Баталпашинск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Кәрәчәс Шеркс таңһч
Карачаевск балһсн

**Карачаевск балһсн** (Карачаевск, Къарачай шахар, Къарча къала) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, . Кәрәчәс Шеркс таңһч.  Черкесскас 58 километр бәәдг.

1926 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 20.357 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации
* Лист карты K-37-12, Карачаевск. Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1990 год. Издание 1995 г.

Әәшл:Кәрәчәс Шеркс таңһч
Теберда балһсн

**Теберда балһсн** (Теберда, Теберди) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, . Кәрәчәс Шеркс таңһч.  Черкесскас 22 километр бәәдг.

1868 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 8 776 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Кәрәчәс Шеркс таңһч
Вуктыл балһсн

**Вуктыл балһсн** — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Комигуд таңһч.  Сыктывкарс 530 километр бәәдг.

1964 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 10 729 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Комигуд таңһч
Чегем балһсн

**Чегем балһсн** (Чегем, Шэджэм)—  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Кавардин болн Балкармудин таңһч, Чегемск район. Нальчикас 3 километр бәәдг.

1822 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 17 820 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Кавардин болн Балкармудин таңһч
Емва балһсн

**Емва балһсан** — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Комигуд таңһч.  Сыктывкарс 122 километр бәәдег.

1941 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 10 729 курсан билә.

## Заалт


Әәшл:Комигуд таңһч
Сыктывкар балһсн

**Сыктывкар балһсан** — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Комигуд таңһч.  Москвас 1004 километр бәәдег.

1780 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 242 718 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Официальный сайт городской администрации
* А. Фоменко. Память в металле и камне. Памятники, памятные знаки, мемориальные доски г. Ухты. — [Сыктывкар]: 2005.ISBN 5-7934-0082-6

Әәшл:Комигуд таңһч
Саранск балһсн

thumb|left|250px
thumb|left|250px
**Саранск балһсан** (Саранск, Саран, Саранкой, Саранск Ош)— Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Мордовия таңһч.  Москвас 642 километр бәәдг.

1641 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 299 195 курсан билә.

## Заалт


## Сайт
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Мордин таңһч
Ардатов балһсн

**Ардатов балһсн** (Ардатов, Орданьбуе) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Мордин таңһч, Ардатовск район.  Саранскас 114 километр бәәдг.

1671 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 8 976 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Ардатов, Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 22-23. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Ардатов // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Мордин таңһч
Инсар балһсн

**Инсар балһсн** (Инсар, Инсара Ош) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Мордин таңһч, Инсарск район.  Саранскас 77 километр бәәдг.

1648 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 8 555 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Энциклопедия Мордовия, В. П. Ковшов, В. Б. Махаев, А. С. Тувин.

Әәшл:Мордин таңһч
Ковылкино балһсн

**Ковылкино балһсан** (Инсар, Лашма Ош) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Мордовин таңһч, Ковылкин район.  Саранскас 116 километр бәәдег.

1892 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 20 820 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Официальный сайт районной администрации
* Шмырёв Н. П. Ковылкино. — Саранск, 1969;
* Энциклопедия Мордовия, В. П. Ковшов, А. С. Тувин.

Әәшл:Мордин таңһч
Рузаевка балһсн

**Рузаевка балһсн** (Рузаевка, Орозай, Оразай ош) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Мордин таңһч, Рузаевск район.  Саранкас 25 километр бәәдг.

1631 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 46 437 курсн билә.

## Заалт
Агидель балһсн

**Агидель балһсан** (Агидель, Ағиҙел) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Башкортостан таңһч. Уфа 221 километр бәәдег болын Нефтекамск 45 километр бәәдег.

1980 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 15 740 курсан билә.

## Заалт


## Сайт
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Иштгудин таңһч
Баймак балһсн

**Баймак балһсан** (Баймак, Баймаҡ) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Башкортостан таңһч, Баймакск район. Уфас 447 километр бәәдег.

1748 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 17 440 курсан билә.

## Заалт


## Сайты
* Официальный сайт городской администрации
* Баймак// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 32. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Баймакская энциклопедия / Научно-ред. коллегия: И. Х. Ситдиков (председ.), К. И. Аглиуллина, А. З. Асфандияров и др. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2013. — 640 с. — 3100 экз. — ISBN 978-5-88185-084-5. (в пер.)

Әәшл:Иштгудин таңһч
Темников балһсн

**Темников балһсн** (Темников, Темникав, Төмән) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсн, Мордовин таңһч, Темниковск район.  Саранкас 158 километр бәәдег.

1536 җилд балhсн тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 6 689 курсан билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Мордин таңһч
Белебей балһсн

**Белебей балһсан** (Белебей, Бәләбәй) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Башкортостан таңһч, Белебеевск район. Уфа 180 километр бәәдег.

1757 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 59 456 курсан билә.

## Заалт


## Сайты

* Официальный сайт городской администрации
* Белебей// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Федоров В.К.. Белебей - Филокартия, 2010, № 1(16). - с. 9-13

Әәшл:Иштгудин таңһч
Бирск балһсн

**Бирск балһсан** (Бирск, Бөрө) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Башкортостан таңһч, Бирск район. Уфа 99 километр бәәдег.

1663 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 44 679 курсан билә.

## Заалт


## Сайты

* Официальный сайт городской администрации
* Бирск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Иванов М. И., Ахияров К. Ш., Кузнецов Ю. Ф., Сафиуллин А. З. Бирск / Иванов М. И.. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1989. — 96 с. — 7000 экз. — ISBN 5-295-00408-2.
* Городок старинный Бирск (буклет). Бирск 2007 г.
* Бирск: история и современность (история города с 1663 по 2009год), Бирск 2010, Белоглазов В. С.

Әәшл:Иштгудин таңһч
Белорецк балһсн

thumb|left|250px
**Белорецк балһсан** (Белорецк, Белорет) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Башкортостан таңһч, Белорецк район. Уфа 245 километр бәәдег.

1762 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 66 591 курсан билә.

## Заалт


## Сайты
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Иштгудин таңһч
Благовещенск балһсн (Иштгудин таңһч)

**Благовещенск балһсн** (Благовещенск, Благовещен) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Благовещенск район. Уфас 42 километр бәәдг.

1756 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 34 994 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт районной администрации

Әәшл:Иштгудин таңһч
Давлеканово балһсн

**Давлеканово балһсан** (Благовещенск, Благовещен) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Башкортостан таңһч, Давлекановск район. Уфа 42 километр бәәдег.

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 23 978 курсан билә.

## Заалт


## Сайт

* Официальный сайт районной администрации

Әәшл:Иштгудин таңһч
Дюртюли балһсн

**Дюртюли балһсан** (Дюртюли, Дүртүли) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Башкортостан таңһч, Дюртюлин район. Уфа 124 километр бәәдег.

1795 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 31 152 курсан билә.

## Заалт


## Сайт

* Официальный сайт районной администрации

Әәшл:Иштгудин таңһч
Кумертау балһсн

**Кумертау балһсн** (Кумертау, Күмертау) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Иштгудин таңһч. Уфас 259 километр бәәдг болн Стерлитамакас 102 километр бәәдг.

1947 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 61 943 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Иштгудин таңһч
Ишимбай балһсн

**Ишимбай балһсан** (Ишимбай, Ишембай) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Башкортостан таңһч, Ишимбайск район. Уфа 160 километр бәәдег.

1815 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 66 234 курсан билә.

## Заалт


## Сайты

* Официальный сайт районной администрации
*  Агафонов М. А., Кутимов Б. П., Фёдоров И. Г. Ишимбай. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1968. — 76 с. —10 000 экз.
* Мангушев К. И., Поляков В. Н., Уткин Ю. В. Чудесный клад. — М.: Советская Россия, 1985. — 144 с. — 20 000 экз.
* Уткин Ю. В. Ишимбай. — Уфа: Издательство Башкирского обкома КПСС, 1985. — 62 с. — 9000 экз.
* Будков А. Л., Будков Л. А. Нефтяная промышленность СССР в годы Великой Отечественной войны. — М.: Недра, 1985. — 248 с. — 5000 экз.
* Вайсман С. Я. Первенец башкирской нефтепереработки. — Уфа: Издательство Башкирского обкома КПСС, 1987. — 19 с. — 2000 экз.
* Альмухаметова Г. А., Артюхина Л. Н., Зулькарнаев И. Ф., Саитов М. М. Ишимбай / Администрация города Ишимбая. —Уфа: Слово, 2000. — 96 с. — 1000 экз. — ISBN 5-87308-196-4.
* Игнатьев В. Л. Ишимбай: век ХХ / Администрация города Ишимбая. — Уфа: Информреклама, 2005. — 528 с. —1500 экз. — ISBN 5-94780-059-4.
* Парамонов В. Динамика промышленности РСФСР в 1941—1945 гг. Учебное пособие. — Самара: «Самарский университет», 2005. — 156 с. — 150 экз.

Әәшл:Иштгудин таңһч
Печора балһсн

**Печора балһсан** — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Комигуд таңһч.  Сыктывкарс 588 километр бәәдег.

1940 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 40 910 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Комигуд таңһч
Нефтекамск балһсн

**Нефтекамск балһсн** (Нефтекамск, Нефтекама) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Иштгудин таңһч. Уфас 200 километр бәәдг.

1963 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 124 005 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт районной администрации
* [Лист карты O-40-133](https://web.archive.org/web/20150610220001/http://www.g151.ru/content/maps/disk10/O-40%20%20%20144%20%D0%BB%20%20(%D0%A0%D0%A4%20(%D0%9F%D0%95%D0%A0%D0%9C%D0%AC))/O40-133%20%20%2082-83.jpg), Масштаб: 1 : 100 000. Состояние местности на 1982 год. Издание 1983 г.

Әәшл:Иштгудин таңһч
Стерлитамак балһсн

**Стерлитамак балһсан** (Стерлитамак, Стәрлетамаҡ) — Орсин Ниицәнә  балһсан, Иштгудин таңһч, Стерлитамакск район. Уфа 121 километрлік бәәдег.

1766 җилд балhсан тосхугдасын билә.

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 278 925 курсан билә.

## Заалт


## Сайты

* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Иштгудин таңһч
Туймазы балһсн

**Туймазы балһсн** (Туймазы, Туймазы) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Туймазин район. Уфас 200 километр бәәдг.

1912 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 68 157 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Иштгудин таңһч
Янаул балһсн

**Янаул балһсн** (Янаул, Яңауыл) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Янаульск район. Уфас 209 километр бәәдг.

1914 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 26061 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Официальный сайт районной администрации

Әәшл:Иштгудин таңһч
Бабушкин балһсн

**Бабушкин балһсн** — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бурядин таңһч, Кабанск район. Улан Үдәc 170 километр бәәдг.

1760 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 4 712 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Бабушкин (город)// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 32. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Безбожный В. Т. Страницы истории города Бабушкин. — М.: ПП «Вымпел», 2011, 424 стр., илл. — 2000 экз. ISBN 978-5-905254-04-8.

Әәшл:Бурядин таңһч
Гусиноозёрск балһсн

**Гусиноозёрск балһсн** — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бурядин таңһч, Селенгин район. Улан Үдәc 110 километр бәәдг.

1939 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 23 436 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт городской администрации
* Лист карты M-48-XI
* Черных В. М. «Гусиноозёрск: хроника событий». Республиканская типография, Улан-Удэ, 2003.

Әәшл:Бурядин таңһч
Учалы балһсн

**Учалы балһсн** (Учалы, Учалы) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Иштгудин таңһч, Учалин район. Уфас 356 километр бәәдг.

1955 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 31 367 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт городской администрации
* Белебей// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Федоров В.К.. Белебей - Филокартия, 2010, № 1(16). - с. 9-13

Әәшл:Иштгудин таңһч
Кяхта балһсн

**Кяхта балһсн** (Кяхта, Хяагта) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бурядин таңһч, Кяхтин район. Улан Үдәc 228 километр бәәдг.

1727 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 20 076 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт городской администрации
* Лист карты M-48-XVII
* Кяхта// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Силин, Е. П. Кяхта в XVIII веке. Из истории русско-китайской торговли. Иркутск, 1947.
* Обручев В. А. «От Кяхты до Кульджи». Москва, 1956
* Паллас П. С. «Путешествие по разным провинциям Российского государства» // Россия XVIII в. глазами иностранцев. Ленинград, 1989
* Кяхта. Памятники истории и культуры: путеводитель. Москва, 1990
* Бестужев М. А. «Поездка в Кяхту»// Дум высокое стремленье. Иркутск, 1975
* Старицкий А. К. Река Селенга в Забайкальской области. — СПб, 1913
* Силин Е. П. «Город на границе. Кяхта»

Әәшл:Бурядин таңһч
Закаменск балһсн

**Закаменск балһсан** (Закаменск,  Захаамин) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсн, Бурядин таңһч, Закаменск район. Улан-Удэ 480 километр бәәдег.

1934 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 11 455 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Бесова, Мария. Как мы открывали Джиду// журнал «Байкал». Улан-Удэ. 1972, № 1 стр.110-127
* Лист карты M-48-XIV

Әәшл:Бурядин таңһч
Саратов балһсн

**Саратов балһсан** (Саратов) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Саратова төгәлң. Москвас 858 километр бәәдег.

1590 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 842 097 курсан билә.

## Заалт


## Сайты

* Большая Саратовская энциклопедия

Әәшл:Саратова төгәлң
Северобайкальск балһсн

**Северобайкальск балһсн** (Северобайкальск, Хойто Байгалай хото) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бурядин таңһч. Улан Үдәc 440 километр бәәдг болн Иркутскас 500 километр бәәдг

1974 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 24209 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Бурядин таңһч
Балаково балһсн

**Балаково балһсан** (Балаково) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Саратова төгәлң. Саратовас 176 километр бәәдег.

1762 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 193.533 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Балаково// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 33. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Саратова төгәлң
Балашов балһсн

**Балашов балһсн** (Балашов) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Саратова төгәлң, Балашовск район. Саратовас 210 километр бәәдг.

## Олн-күмн
2023 җилд балhснд бәәдг күүнә то 72.900 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Балашов// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 35-36. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Кавунов П. А. Города Саратовской области. — 2-е изд. — Саратов, 1963.

Әәшл:Саратова төгәлң
Аткарск балһсн

**Аткарск балһсн** (Аткарск) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Саратова төгәлң, Аткарск район. Саратовас 92 километр бәәдг.

1780 җилд балhсн тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 25 841 курсан билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Аткарск// Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 30-31. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Аткарск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Большая Саратовская энциклопедия

Әәшл:Саратова төгәлң
Салават балһсн

**Салават балһсн** (Салават, Салауат) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Иштгудин таңһч. Уфас 160 километр бәәдг.

1948 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 155 390 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт городской администрации
* Калимуллин Б. Г., Салават. Планировка и застройка города, ред. Н. А. Пекарева ; Акад. строительства и архитектуры. СССР М. Госстройиздат, 1962. 60 с.
* Города России. Энциклопедия — М.: Большая Российская Энциклопедия. И. Кондратьева. 1994.
* Город Салават / кол. авт. Администрация г. Салавата; Авт.- сост. Зыкина Раиса Фаритовна. — Уфа: Слово, 1998. — 80 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-87308-120-4.
*  «Любимый город Салават», 2009 год, 2000 экс. К 60-летию города Салават.

Әәшл:Иштгудин таңһч
Красный Кут балһсн

**Красный Кут балһсн** (Вольск) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Саратова төгәлң, Краснокутск район. Саратовас 117 километр бәәдг.

1837 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 14.619 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Красный Кут// Большая Саратовская энциклопедия

Әәшл:Саратова төгәлң
Пугачёв балһсн

**Пугачёв балһсан** (Вольск) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Саратова төгәлң, Пугачёвск район. Саратовас 246 километр бәәдег болн Самарас 170 километр бәәдег.

1764 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 41.356 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Николаевск, уездный город Самарской губернии// // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Саратова төгәлң
Ртищево балһсн

**Ртищево балһсн** (Вольск) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Саратова төгәлң, Ртищевск район. Саратовас 214 километр бәәдг.

1666 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 40.043 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Саратова төгәлң
Ершов балһсн

**Ершов балһсн** (Ершов) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Саратова төгәлң, Ершовск район. Саратовас 178 километр бәәдг.

1893 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 20.557 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Саратова төгәлң
Красноармейск балһсн (Саратова төгәлң)

**Красноармейск балһсн** (Красноармейск) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Саратова төгәлң, Красноармейск район. Саратовас 75 километр бәәдг.

1765 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 23.736 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Саратова төгәлң
Хвалынск балһсн

**Хвалынск балһсн** (Хвалынск) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Саратова төгәлң, Хвалынск район. Саратовас 232 километр бәәдг.

1556 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 12.814 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Хвалынск// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Хвалынск, Большая Саратовская энциклопедия

Әәшл:Саратова төгәлң
Новоузенск балһсн

**Новоузенск балһсн** (Новоузенск) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Саратова төгәлң, Новоузенск район. Саратовас 202 километр бәәдг болн Хасгудинас Орнас 20 километр бәәдг.

1760 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 16.331 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Саратова төгәлң
Шиханы балһсн

**Шиханы балһсн** (Шиханы) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Саратова төгәлң. Саратовас 120 километр бәәдг.

1928 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 5.834 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Саратова төгәлң
Махачкала балһсн

**Махачкала балһсан** (Махачкала, Магьачкъала, Анжи, Мягьячгъала, ГIянжи-Къала, МяхIячкъала, Анжикъала, Магьачкъала, МахІачкъала, Анжи) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Дагъсин таңһч. Москвас 1825 километр бәәдег.

1844 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 583.233 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Д. Атаев, К. Гаджиев. Путеводитель по Дагестану. — Махачкала, 1969.
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Дагъсин таңһч