open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Буйнакск балһсн

**Буйнакск балһсн** (Буйнакск, Шура, ЩурахӀи) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Дагъсин таңһч, Буйнакск район. Махачкалас 41 километр бәәдг.

1834 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 63.312 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Д. Атаев, К. Гаджиев. Путеводитель по Дагестану. — Махачкала, 1969.
* Темир-Хан-Шура// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Официальный сайт городской администрации
* Муниципалитеты Дагестана

Әәшл:Дагъсин таңһч
Дагестанские Огни балһсн

**Дагестанские Огни балһсн** (Дагестанские Огни, Дагъистала Цlуми, Дағыстан Ишиклари, Дагъустандин ЦIаяр, Дагъустнан ЦIаяр) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Дагъсин таңһч. Махачкалас 118 километр бәәдг.

1914 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 28.669 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт городской администрации 
*  Муниципалитеты Дагестана
* Лист карты K-39-61 Дагестанские Огни. Масштаб: 1 : 100 000

Әәшл:Дагъсин таңһч
Дербент балһсн

**Дербент балһсан** (Дербент, Dərbənd, Кьвевар,Дербенд, Дарубанди(დარუბანდი), Шагьур, Цур, Цалли, Чулли, Чяли, Дербенд, Дарбант, Чурул) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Дагъсин таңһч. Махачкалас 129 километр бәәдег.

438 җилд балһсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балһснад бәәдег күүнә то 121.251 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Д. Атаев, К. Гаджиев. Путеводитель по Дагестану. — Махачкала, 1969.
* Лист карты K-39-61 Дербент. Масштаб: 1 : 100 000
* Официальный сайт городской администрации
* Муниципалитеты Дагестана

Әәшл:Дагъсин таңһч
Хасавюрт балһсн

**Хасавюрт балһсн** (Хасавюрт, Хасу-Эвл,  Хасав) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Дагъсин таңһч, Хасавюртск район. Махачкалас 87 километр бәәдг.

1846 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 136.789 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Д. Атаев, К. Гаджиев. Путеводитель по Дагестану. — Махачкала, 1969.
* Лист карты K-38-34 Хасавюрт,  Масштаб: 1 : 100 000
* Официальный сайт городской администрации
* Муниципалитеты Дагестана

Әәшл:Дагъсин таңһч
Грозный балһсн

**Грозный балһсн** (Грозный, Соьлжа-ГӀала) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Чеченмудин таңһч. Москва 1848 километр бәәдег.

1818 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

* Заводск район
* Ленинск район
* Октябрьск район
* Старопромысловск район

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 280.263 курсан билә.

## Сайты


Әәшл:Чеченмудин таңһч
Аргун балһсн

thumb|left|250px
**Аргун балһсн** (Аргун,  Орга-ГІала, Устрада-ГІала) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Чеченмудин таңһч. Грозныйс 15 километр бәәдг.

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 33.207 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Аргун // Города России: энциклопедия. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 22. — 559 с. —50 000 экз. — ISBN 5-85270-026-6.
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Чеченмудин таңһч
Шали балһсн

**Шали балһсн** (Шали, Шела) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Чеченмудин таңһч, Шалинск район. Грозныйс 36 километр бәәдег.

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 50.412 курсан билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Шали, аул // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Чеченмудин таңһч
Гудермес балһсн

**Гудермес балһсн** (Гудермес, Гуьмсе, Гюнтиймес) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Чеченмудин таңһч. Грозныйс 40 километр бәәдг.

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 50.009 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Чеченмудин таңһч
Урус-Мартан балһсн

**Урус-Мартан балһсн** (Урас-Мартан, МартантIи, Хьалха-Марта) — Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Чеченмудин таңһч, Урус-Мартановск район. Грозныйс 31 километр бәәдг.

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 54.248 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Чеченмудин таңһч
Новый Оскол балһсн

**Новый Оскол балһсан** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Белгорода төгәлң, Новооскольск район. Белгородас 109 километр бәәдег.

1647 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 18.930 курсан билә.

## Заалт


## Линкс
* Петин А. Н. География Белгородской области. Учебное пособие для 8-9-х классов общеобразовательной школы. — М.: «Издательство Московского университета», 2008. — 136 с. — ISBN 978-5-211-05608-4.

Әәшл:Белгорода төгәлң
Орёл балһсн

thumb|left|250px
**Орёл балһсан** —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Орлова төгәлң. Москва 368 километр бәәдег.

1566 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 317.076 курсан билә.

## Заалт


## Сайты

* Владимир Матвеев. Орловская губерния. Летопись Орловского края на старинных открытках / Под общей редакцией заслуженного работника культуры Российской федерации А. П. Олейниковой. — Орёл, 2007.
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Орлова төгәлң
Ливны балһсн

**Ливны балһсн** (Ливны) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Орлова төгәлң, Ливенск район. Орёләс 140 километр бәәдг.

1586 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 48.996 курсн билә.

## Заалһуд

* Владимир Матвеев. Орловская губерния. Летопись Орловского края на старинных открытках / Под общей редакцией заслуженного работника культуры Российской федерации А. П. Олейниковой. — Орёл, 2007.
* Ливны// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Ливны. Книга-альбом о городе Ливны Орловской области / Альшанова Л. М., Булатников О. Н., Коростелкин Ю. В., Середа В. Г. —Ливны: Издательский Дом «Орлик», 2007. — 128 с. — ISBN 5-903259-09-X.
* Ковалёв Ф. В. Ливны. — Тула: Приокское кн. изд-во, 1980. — 144 с.
* Пясецкий Г. М. Исторические очерки города Ливен и его уезда в политическом, статистическом и церковном отношении. — Орёл: ОГТРК, 1999. — 208 с.

## Заалт


## Гадаад холбоос
* Историческая информация о городе Ливны

Әәшл:Орлова төгәлң
Жуковка балһсн

**Жуковка балһсн** (Жуковка) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Жуковск район. Брянскас 56 километр бәәдг.

1867 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 408.472 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

Әәшл:Бряна төгәлң
Брянск балһсн

**Брянск балһсан** (Брянск) — Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Брянск төгәлң. Москвас 350 километр бәәдег.

985 җилд балhсан тосхугдасын билә. 
## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 408.472 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Брянск, уездный город Орловской губернии// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Малеванов Н. Первые описания городов Брянщины (Брянск, Трубчевск, Севск). // Брянский рабочий, 1960, от 22 сентября.
* Пясецкий Г. Исторические очерки г. Брянска. — Орёл, 1884. — Часть 1.
*  Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Бряна төгәлң
Злынка балһсн

**Злынка балһсн** (Злынка) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Злынковск район. Брянскас 207 километр бәәдег.

1702 җилд балhсн тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 5.490 курсан билә.

## Заалт


## Заалһуд
* Населённые пункты Брянского края. Энциклопедический словарь. — Изд. 2-е, дополненное и исправленное. — Брянск: Десяточка, 2012. — С. 151-152. — 468 с. — 700 экз. — ISBN 978-5-91877-090-0..
* Комовский В. Ф. и др. . Уголок России (сборник историко-краеведческих очерков о Злынке и злынковчанах). — Брянск: Изд-во БГПУ им. И. Г. Петровского, 2000. — 179 с.
* Поддубный А. И. . Злынковская земля сквозь дымку времени. Исторические очерки. — Клинцы, 2000. — 192 с.

Әәшл:Бряна төгәлң
Карачев балһсн

**Карачев балһсн** (Карачев) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң, Карачевск район. Брянскас 44 километр бәәдг.

1146 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 18.392 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Населённые пункты Брянского края. Энциклопедический словарь. — Изд. 2-е, дополненное и исправленное. — Брянск: Десяточка, 2012. — С. 151-152. — 468 с. — 700 экз. — ISBN 978-5-91877-090-0..
* Карачев// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Официальный сайт районной администрации

Әәшл:Бряна төгәлң
Дятьково балһсн

**Дятьково балһсан** (Дятьково) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Брянск төгәлң, Дятьковск район. Брянскас 40 километр бәәдег.

1626 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 27.773 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Населённые пункты Брянского края. Энциклопедический словарь. — Изд. 2-е, дополненное и исправленное. — Брянск: Десяточка, 2012. — С. 151-152. — 468 с. — 700 экз. — ISBN 978-5-91877-090-0..
* Ободников И. В. Дятьково. Историко-экономический очерк. — Брянск: Брянский рабочий, 1956. — 80 с.

Әәшл:Бряна төгәлң
Сельцо балһсн

**Сельцо балһсн** (Сельцо) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Бряна төгәлң. Брянскас 22 километр бәәдг.

1870 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 16.957 курсн билә.

## Заалт


Әәшл:Бряна төгәлң
Сураж балһсн

**Сураж балһсан** (Сураж) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Бряна төгәлң, Суражск район. Брянскас 177 километр бәәдег.

1781 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 11.242 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Населённые пункты Брянского края. Энциклопедический словарь. — Изд. 2-е, дополненное и исправленное. — Брянск: Десяточка, 2012. — С. 151-152. — 468 с. — 700 экз. — ISBN 978-5-91877-090-0.
* Сураж, уездный город Черниговской губернии// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Suraż, Географический словарь Царства Польского и других славянских стран, т. XI, стр. 595
*  Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Бряна төгәлң
Фокино балһсн

**Фокино балһсн**:

* Фокино балһсн — Бряна төгәлң
* Фокино балһсн — Теңгс Өөрин зах улс
Пенза балһсн

**Пенза балһсн** (Пенза) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Пенса төгәлң. Москвас 629 километр бәәдег.

1663 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 522.823 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Пенса төгәлң
Белинский балһсн

**Белинский балһсн** (Белинский) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Пенса төгәлң, Белинск район. Пензас 129 километр бәәдг.

1708 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 8.151 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Чембар// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Пенса төгәлң
Городище балһсн (Пенса төгәлң)

**Городище балһсн** (Городище) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсн, Пенса төгәлң, Городищенск район. Пензас 48 километр бәәдег.

1681 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 8.027 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Городище, уездный город Пензенской области // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Пенса төгәлң
Каменка балһсн (Пенса төгәлң)

**Каменка балһсан** (Каменка) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Пенза төгәлң, Каменск район. Пензас 75 километр бәәдег.

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 37.530 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

Әәшл:Пенса төгәлң
Кузнецк балһсн

**Кузнецк балһсн** (Кузнецк) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Пенса төгәлң, Кузнецк район. Пензас 120 километр бәәдг.

1699 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 85.231 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Пенса төгәлң
Спасск балһсн (Пенса төгәлң)

**Спасск балһсн** (Спасск) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Пенса төгәлң, Спасск район. Пензас 111 километр бәәдг.

1663 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 7.232 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

Әәшл:Пенса төгәлң
Сурск балһсн

**Сурск балһсан** (Сурск) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Пенса төгәлң, Городищенск район. Городищес 20 километр бәәдег болн Пензас 75 километр бәәдег.

1849 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 6.674 курсан билә.

## Заалт


Әәшл:Пенса төгәлң
Рязань балһсн

**Рязань балһсан** (Рязань) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Рязана төгәлң. Москвас 180 километр бәәдег.

1301 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 532.772 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Зарубин В. Ф. Города и районы Рязанской области: Ист.-краевед. очерки. — Рязань, 1990. — С. 195.

Әәшл:Рязана төгәлң
Новомичуринск балһсн

**Новомичуринск балһсн** (Новомичуринск) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсн, Рязана төгәлң, Пронск район. Рязанәс 85 километр бәәдег.

1968 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 17.586 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Рязана төгәлң
Рыбное балһсн

**Рыбное балһсн** (Рыбное) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Рязана төгәлң, Рыбновск район. Рязанәс 3 километр бәәдг.

1597 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2014 җилд балhснд бәәдг күүнә то 18.969 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Рязана төгәлң
Сасово балһсн

**Сасово балһсан** (Сасово) —  Орсин Ниицәнә  хотол балһсан, Рязана төгәлң, Сасовск район. Рязанәс 184 километр бәәдг.

1642 җилд балhсан тосхугдасын билә. 

## Олын-күмин
2014 җилд балhснад бәәдег күүнә то 26.871 курсан билә.

## Заалт


## Линкс

* Сасово// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Официальный сайт городской администрации

Әәшл:Рязана төгәлң
Гия Канчели

**Гия Канчели** (нем. გია ყანჩელი, 10.08.1935, Тбилиси – 2.10.2019) —  композитор.

Әәшл:Күмн Әмтн
Лобез

**Лобез** — Польшин Орнә мөндр. Бүүрлсн әмтн: 10 066 күн (2019).
## Улс Әмтн

ImageSize = width:420 height:320
PlotArea = left:50 right:20 top:25 bottom:30
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = late
Colors =
  id:linegrey2 value:gray(0.9)
  id:linegrey value:gray(0.7)
  id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8)
  id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6)
DateFormat = yyyy
Period = from:0 till:11000
ScaleMajor = unit:year increment:11000 start:0 gridcolor:linegrey
ScaleMinor = unit:year increment:1000 start:0 gridcolor:linegrey2
PlotData =
  color:cobar width:20 align:center
  bar:1680 from:0 till:800
  bar:1740 from:0 till:1191
  bar:1749 from:0 till:1339
  bar:1831 from:0 till:2443
  bar:1861 from:0 till:4756
  bar:1895 from:0 till:5187
  bar:1925 from:0 till:5994
  bar:1933 from:0 till:6947
  bar:1939 from:0 till:7310
  bar:1945 from:0 till:1710
  bar:1946 from:0 till:4144
  bar:1957 from:0 till:6026
  bar:1970 from:0 till:7355
  bar:1990 from:0 till:10953

PlotData=
  textcolor:black fontsize:S
  bar:1680 at: 800 text: 0,8 shift:(0)
  bar:1740 at: 1191 text: 1,2 shift:(0)
  bar:1749 at: 1339 text: 1,3 shift:(0)
  bar:1831 at: 2443 text: 2,4 shift:(0)
  bar:1861 at: 4756 text: 4,8 shift:(0)
  bar:1895 at: 5187 text: 5,2 shift:(0)
  bar:1925 at: 5994 text: 6 shift:(0)
  bar:1933 at: 6947 text: 7 shift:(0)
  bar:1939 at: 7310 text: 7,3 shift:(0)
  bar:1945 at: 1710 text: 1,7 shift:(0)
  bar:1946 at: 4144 text: 4,1 shift:(0)
  bar:1957 at: 6026 text: 6 shift:(0)
  bar:1970 at: 7355 text: 7,4 shift:(0)
  bar:1990 at: 10953 text:11 shift:(0)
  

## Заалһуд
* Łobez  
* BIP Łobez
* Łobez - You Tube
Әәшл:Польш
Басё, Мацуо

**Мацуо Басё** 1644, Уэно, Ига, Ниxуудин Нутг — 1694, Кансай, Ниxуудин Нутг — Нипонмудин бичәчнр.

## Заалһуд

Янз:Ниxуудин Нутг
Википеди

160px|right|thumb|Википедин Герб
**Википеди** - суль, орҗе болым, олна кельнә тілінде, олын медрелтә толь бичиг. Терүнә нерень «Вики» (), «Суль медрелин бичиг» () хойрин сүүрәс экельнә тілінің. 

Икәр 13 сай зүүлс ( Хальмыгин кельнед) эврә дурар цуг нартә делкән орлацачнарар бичисын. Тер зүүльс болвычен Википеди орҗе болдыг чиклиҗ чадна. Википеди - суңһацин  толь бичиг болҗана.
Башанта

**[[Башанта]]** () — Хальмг Таңһчин балһсн (хөөн 1971). Городивиковин улусин мемлекеттік цутухлаң Хальмг Таңһч. Бүүрулсан әмтын: .

## Заалт


Янз:Хальмг Таңһч
Алтын

thumb|right|Алтын самородок

**Алтын** - 79-гче хем махбуд Менделеевин эвед.
Галдан-Бошигт хан

**Галдан-Бошигт хан** (мңһ. Галдан бошигт хаан) (1644-1697 он), 1671 җиләс Зүн һарин нутга хан, Эрдени-Баатар хун тәәҗин күн. Гелең болчакад, шагшавдан хәрү оркачкад, алсан ахинь төлә өшәһинь авчакад, нутугин хан болв. 

## Заалһа

* Галдан Бошигт-хан
* "Галдан Грозный" зүүл "Бумбин орын" ормыт

## Дегтер

### Шинҗилелһенә
* Златкин И. Я. История Джунгарского ханства. М.
Баһ Дербет

**Баһ Дербет** — Хальмг Таңһчин селән, Баһ Дербетә района төв болҗана. Бүүрүлсән әмтән: .

## Заалт


Янз:Хальмг Таңһч
Софи Кинселла

right|300px|мини|Софи Кинселла
**Софи Кинселла** (Инглишин Таңһч, 1969), бичәч.
Әәшл:Күмн Әмтн
Шипраге

**Шипраге** (Šiprage) je Босмудин болн Херцегудин oрн.
## Климат

## Популяцийн

## Заалтас


## Нет

* http://opstinakotorvaros.com/ 
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.maplandia.com/bosnia-and-herzegovina/republika-srpska/siprage/ Maplandia
*http://www.satellitecitymaps.com/europe-map/bosnia-and-herzegovina-map/federation-of-bosnia-and-herzegovina-map/%C5%A1iprage-map/
*http://www.distancesfrom.com/distance-from-Siprage-to-Banja-Luka-Bosna-i-Hercegovina/DistanceHistory/5243320.aspx
*http://www.udaljenosti.com/bosna/- Distances in B&H

## Галерија

|Plan (18,42 x 14.2 m) Roman basilica, 5. century
|One of two last stećak, 12. century
Анна Нетребко

**Анна Нетребко** - сопрано. 
## Ресми сайт
* Веб сайт

Әәшл:Күмн Әмтн
Майкл Джексон

thumb|right|Майкл Җексон
**Майкл Җозеф Җексон** (, 1958, Ноха сарин 29 - 2009, Мөчн сарин 25) нь Америкийн дуучин, җүҗигчин юм.

## Заалтс

## Заалһ

* Веб сайт
Торлҗн

220px|мини|справа|<font color="grey">Торлҗн</font >

**Торлҗн** (лат. *Erithacus rubecula*, , *Заря́нка*) — дуучі шовун.

## Заалтс

## Сайттың
* «Позвоночные животные России»: Зарянка
* Зооклуб. Мегаэнциклопедия о животных: Зарянка, или малиновка (Erithacus rubecula)

Т
Т
Халвһ

280px|мини|справа|<font color="grey">Халвh</font >
thumb|''Luscinia luscinia''
**Халвһ** (лат. *Luscinia luscinia*, ) — дуучі шовун.

## Заалтс

## Сайттың
* Позвоночные животные России: Обыкновенный соловей
* Обыкновенный соловей — Luscinia luscinia: описание и рисунки

Х
Х
Үкр хар

180px|мини|справа|<span style="color:grey;">Үкр хар</span>

**Үкр хар** (лат. *Stúrnus vulgáris*, ) — дуучі шовун.

## Заалтс

## Сайттың
* Позвоночные животные России: Обыкновенный скворец
* Скворцы — лучшие имитаторы среди птиц.

Ү
Ү
Алтн халвһ

200px|мини|справа|<font color="grey">Алтын халвһ</font >
thumb| ''Falco tinnunculus alexandri''

**Алтын Алтан халвһ** (лат. *Falco tinnunculus*, ) — махасаг шовун.

## Заалтс

## Сайттың
* База данных «Позвоночные животные России»: обыкновенная пустельга
* Полёт обыкновенной пустельги

А
А
Эңкт богшрһн

250px|мини|справа|<font color="grey">Эңкете богширһан</font >
thumb|''Bombycilla garrulus ''
**Эңкете богширһан** (лат. *Bombycilla garrulus*, ) — дуучі шовун.

## Заалтс

## Сайттың
* Позвоночные животные России: Свиристель

Э
Э
Цоклур

250px|мини|справа|<font color="grey">Цоклур</font >
**Цоклур** (лат. *Upupa epops*, ) — дууч шовун.

## Заалтс

## Заалһуд
* Позвоночные животные России — Upupa epops Linnaeus, 1758
* Музыкальный файл — пение удода

Ц
Ц
Цаст (шовун)

240px|мини|справа|<font color="grey">Цаст</font >
thumb|Pyrrhula pyrrhula

**Цаст** (лат. *Pyrrhula pyrrhula*, ) — дуучі шовун.

## Заалтс

## Сайттың
* Позвоночные животные России: Обыкновенный снегирь
* Обыкновенный снегирь

Ц
Ц
Башр цецг

250px|мини|справа|<font color="grey">Башр цецг</font >
**Башр цецг** (лат. *Diánthus chinénsis*, ) — кеерүлин ноһавтр урһмл. Зерлг болн хойр-һурвн җилә ноһан. Хальмпр төрлт.

## Галерей

Dianthus chinensis var senperflorens1.jpg|Башр цецг *"Semperflorens"*
Dianthus chinensis.jpg|Башр цецг
China Pink (Dianthus chinensis) 1.jpg|Башр цецг *"China Pink"*


## Заалтс

## Заалһуд
* Гвоздика

Б
Һонтг

200px|мини|справа|<font color="grey">Һонтг</font >

**Һонтг** (лат. *Erýsimum*, ) — зерләг эмин ноһавтар урһумул. Буг өвсын, болын нег җилә урһумул.

## Ноһан нерн
* Алтайин һонтг — (лат. *Erýsimum áltaicum*, )
* Манҗху һонтг — (лат. *Erýsimum cheiranthoídes*, )
* Маршаллын һонтг — (лат. *Erýsimum marschallianum*, )
* Саглар һонтг — (лат. *Erýsimum diffúsum*, )
* Шар урһмл, аль: шарлда — (лат. *Erýsimum canéscens*, )

## Галереясы

Erysimum cheiranthoides 2016-08-26 3622.jpg
Erysimum allionii.JPG
Erysimum scoparium.jpg
Жовтушник загострений. .jpg


## Заалтс

## Сайты
* Erysimums.org, webpage of a UK collector of erysimums
* Evoflor, a web page on Erysimum floral evolution

Һ
Хар толһат

220px|мини|справа|<font color="grey">Хар толһат</font >

40px|слева **Хар толһат**, аль: **улан залат** (лат. *Sanguisórba officinális*, , аль *Кровохлёбка апте́чная*) — эмин ноһавтр урһмл. Зерлг болн хойр-һурвн җилә ноһан.

## Галерей

Боомг:Sanguisorba officinalis (Kastelberg).jpg
Боомг:Sanguisorba officinalis 002.JPG
Боомг:Sanguisorba officinalis 1.JPG


## Заалтс

## Заалһуд
* Кровохлёбка лекарственная

Х
Шуура

250px|мини|справа|<font color="grey">Үкр келн</font >
280px|мини|справа|<font color="grey">Делгерүлүлhан</font >

**Шуура**, аль: **отлу**, **шалу**, **үкр келн** (лат. *Cárex*, ) — зерлг ноһавтар урһумул. Буг өвсн, болын нег җилә урһмл. Балын шүүстә урһумлумуд.

## Ноһан нерн
* Элсн шуура, аль: батлу, элсынә шалу — (лат. *Cárex arenaria*, )
* Бомбһр өлң шалу — (лат. *Cárex rostráta*, )
* Буһин зогдр шалу — (лат. *Cárex pediformis*, )
* Өргстә өлң, аль: килһ өлң, килһ шалу — (лат. *Cárex acuta*, )
* Көвәлдг өлң, аль: эргин өлң — (лат. *Cárex riparia*, )
* Мөлкәч өлң, аль: мөлкәч шалу — (лат. *Cárex reptabunda*, )
* Нәрхн хамтхаста шалу — (лат. *Cárex stenophylla*, )
* Орсин өлң, аль: орсин шалу — (лат. *Cárex caryophyllea*, )
* Өлң — (лат. *Cárex nigra*, , аль: )
* Өлң ширкг, аль: ширк — (лат. *Cárex duriuscula*, )
* Салу өлң, аль: батлу — (лат. *Cárex divisa*, )
* Усна өлң — (лат. *Cárex aquátilis*, )
* Үнгнә өлң, аль: үнгнә шалу — (лат. *Cárex vulpina*, )
* Хойр өцгтә өлң, аль: хойр өцгтә шалу — (лат. *Cárex bicolor*, )
* Хуҗрин шалу, аль: хуҗрин өлң — (лат. *Cárex salina*, )
* Цәәвр өлң — (лат. *Cárex pallescens*, )
* Шуура өвсн — (лат. *Cárex rhynchophysa*, )
* Эрт өлң — (лат. *Cárex praecox*, )

## Галереясы

CarexRiparia1.jpg| Эргин өлң
CarexAcuta.jpg| Килһ өлң
Carex.nigra.2.jpg| Өлң
Carex praecox1.JPG| Эрт өлң
Carex pediformis2.JPG| Буһин зогдр шалу


## Заалтс

## Сайты
* Осока
* Осока

Ш
Замбһа

280px|мини|справа|<font color="grey">Замбһа</font >

**Замбһа**, аль: **замбһ** (лат. *Magnólia*, ) — кеерүлин модн, болн баахн бут. Чимгн олн җилә урһмл.

## Модн нерн
* Модн цакрма — (лат. *Magnólia liliiflóra*, )
* Мөб цецг — (лат. *Magnólia grandiflóra*, )

## Галереясы

Magnolia grandiflora flower.JPG
Magnolienbluete freiburg.jpg
Magnolia x soulangeana.jpg
Sternmagnolie.jpg


## Заалтс

## Сайты
* Магнолия
* Magnolia Society

З
Ораңһ зел

220px|мини|справа|<font color="grey">Ораңһ зел</font >
**Ораңһ зел** (лат. *Wistéria*, , аль: *Висте́рия*) — чимгн, олн җилә модн урһмл. Балын шүүстә, болн оралддг урһмлмуд. Төрлт – бобан тохмта урһмлмуд (*Fabáceae*).

## Галерей

Wisteria sinensis, Gibraltar.JPG
Wist05.JPG
Glycine grappe FR 2012.jpg


## Заалтс

## Заалһуд
* Глициния на сайте Энциклопедия декоративных садовых растений
* Глициния на сайте USDA NRCS

О
Алтн миңһәд

280px|мини|справа|<font color="grey">Алтн миңһәд</font >
40px|слева **Алтн миңһәд** (лат. *Centáurium*, ) — зерлег, болын оошок цецегүдтә эмин урһумул. Олын җилә, болын балын шүүстә ноһавтар.

## Галереясы

Flickr - don macauley - Common Centaury.jpg
Centaurium erythraea (plant).jpg
Centaurium erythraea (subsp. erythraea) sl7.jpg


## Заалтс

## Сайты
* Алтын миңһәд
* Алтын миңһәд

А
Алтарһн

280px|мини|справа|<font color="grey">Алтарһан</font >

40px|слева **Алтарһн**, аль: **алтарһан**, **алтаһан** (лат. *Solidágo virgáurea*, , аль: *Золота́рник обыкнове́нный*) — зерләг, эмин өвсын урһумул. Олын җилә, болын балын шүүстә ноһавтар.

## Галереясы

Solidago virgaurea minuta0.jpg
Solidago virgaurea var. leiocarpa 01.jpg
Solidago virgaurea 001.JPG
Bombus cryptarum - Solidago virgaurea - Keila.jpg


## Заалтс

## Сайты
* Алтарһан

А
Банҗ

280px|мини|справа|<font color="grey">Банҗ</font >

40px **Банҗ** (лат. *Tropaéolum*, , аль: *Капуци́н*) — кеерүлин, болн иддг өвсн урһмл. Олн җил бәәдг, болн нег җилә саглр урһмлмуд.

## Галерей

Capucines au Parc floral.JPG
Nasturtium-Tropaeolum.jpg
Capucines jaunes.JPG
T. majus-mericar.-2.jpg


## Заалтс

Б
Йөркг

220px|мини|справа|<font color="grey">Йөркүг</font >

**Йөркг**, аль: **йөркүг**, **йүр**, **самн йүргүг** (лат. *Agropýron*, ) — зерләг, олын җилә урһумул. Буг өвсын, болын ноһавтар урһумул. Төрлет – буудян зүүтә урһумлумуд (*Poaceae*).

## Йилһулат
* Сиврин йөркг, аль: ноһан йөркг — (лат. *Agropýron frágile*, , аль: *Житня́к сиби́рский*)
* Цаһан йөркг, аль: йөркг залата — (лат. *Agropýron crístatum*, )

## Галереясы

Agropyron cristatum (3822208562).jpg| Цаһан йөркг (*Agropýron crístatum*)
Agropyron cristatum (3939421437).jpg| Йөркүг залата (*Agropýron crístatum*)
Agropyron cristatum, at the base of hillfort, Horgos, Serbia.JPG| Йөркүг залата (*Agropýron crístatum*)
Agropyron fragile plant.jpg| Сиврин йөркүг (*Agropýron frágile*)


## Заалтс

Й
Гуншах

220px|мини|справа|<font color="grey">Гуншах</font >

**Гуншах** (лат. *Orobanche*, ) — зерлг, шимгч ноһавтр урһмл. Буг өвсн, нег җилә, болн хойр-һурвн җилә урһмл.

## Галерей

Orobanche purpurea.jpg
Orobanche haenseleri (JAR).jpg
Orobanche uniflora 3335f.JPG


## Заалтс

## Заалһуд
* Гуншах

Г
Керән нүдн

280px|мини|справа|<font color="grey">Керән нүдн</font >

**Керән нүдн** (лат. *Páris*, ) — ө-модна, хорта ноһавтр урһмл. Буг өвсн болн зерлг, хойр-һурвн җилә урһмл.

## Галерей

Paris quadrifolia 1 beentree.jpg
Paris quadrifolia2 ies.jpg
Paris Quadrifolia Haukipudas 20070923.jpg


## Заалтс

## Заалһуд
* Керән нүдн

К
Аавин улан

260px|мини|справа|<font color="grey">Аавин улан</font >

**Аавин улан**, аль: **тавн салат**, **тавн сала**, **үүргүн** (лат. *Plantágo*, ) — зерлөг, ноһавтр урһмл. Буг өвүсән, ба хотын олн җилә ноһан.

## Йилһулат
* Ик биш тавн салата — (лат. *Plantágo média*, )
* Ик тавн салата — (лат. *Plantágo májor*, )
* Ханурта тавн салата — (лат. *Plantágo lanceoláta*, , аль: *Подоро́жник ланцетоли́стный*)

## Галереясы

20160418Plantago media2.jpg| Ик биш тавын салата (*Plantágo média*)
Plantago major.jpg| Ики тавн салата (*Plantágo májor*)
Plantago-media.JPG| Ики биш тавын салата (*Plantágo média*)
Plantago lanceolata 040807.jpg| Ханурта тавын салата (*Plantágo lanceoláta*)
Plantago major Sturm59.jpg| Ики тавн салата (*Plantágo májor*)


## Заалтс

## Сайты
* Аавин улан

А
Тарвһн шиир

260px|мини|справа|<font color="grey">Термопсис</font >

**Термопсис** (лат. *Thermópsis*, ) — зерлег ба эмин ноһавтар урһумул. Буг өвсын, болн хойр-һурвын җилә урһумул. Төрләт – бобан тохамта урһумлумуд (*Fabáceae*).

## Галереясы

Thermopsis rhombifolia, by Mary Vaux Walcott.jpg
センダイハギ(先代萩-千代萩)(Thermopsis lupinoides)-花 (5844565579).jpg
Thermopsis flowers have spots.jpg
Thermopsis rhombifolia.jpg


## Заалтс

## Сайттың
* Термопсис

Т
Залһус

280px|мини|справа|<font color="grey">Залһус</font >

**Залһус** (лат. *Melampýrum nemorósum*, , аль: *Марья́нник дубра́вный*) — зерлг, ба буг өвсн урһмл. Олн җилә, болн балын шүүстә ноһавтр. Төрлт – керсңгин зүстә урһмлмуд (*Chenopodiaceae*).

## Галерей

Pszeniec gajowy 0179.jpg
Melampyrum nemorosum in Estonia.jpg
Melampyrum nemorosum.jpg


## Заалтс

З
Багла цецгүдтә

280px|мини|справа|<font color="grey">Багла цецгүдтә</font >

**Багла цецгүдтә** (лат. *Scílla siberica*, ) — зерлг, җаһамл ноһавтр урһмл. Олн җилә, кеерүлин урһмл.

## Галерей

Проліски, Харківська область.jpg
Пролеска сибирская KR 02.jpg
Scilla siberica flower - Keila.jpg


## Заалтс

## Заалһуд
* Багла цецгүдтә

Б
Бүүргтә

260px|мини|справа|<font color="grey">Бүүргтә</font >

**Бүүргтә** (лат. *Pulicária*, ) — зерлг, болн нег җилә ноһавтр урһмл. Буг өвсн ба уснд дурта урһмл. Төрлт – цацг цецгүдтә (*Asteraceae*).

## Галерей

Pulicaria dysenterica0.jpg
Pulicaire odorante.jpg
PulicariaVulgaris2.jpg


## Заалтс

Б
Мөөрслү өвсн

220px|мини|справа|<font color="grey">Мөөрслү өвсн</font >

**Мөөрслү өвсн** (лат. *Chondrílla*, ) — зерлг, буг өвсн урһмл. Теегин, ба хойр-һурвн җилә урһмл. Төрлт – цацг цецгүдтә (*Asteraceae*).

## Галерей

Боомг:Chondrilla chondrilloides ENBLA04.jpg
Боомг:Chondrilla juncea (8349679166).jpg
Боомг:Chondrilla juncea kz03.jpg


## Заалтс

М
Зурмн өвсн

280px|мини|справа|<span style="color:grey;">Зурмн өвсн</span>

**Зурмн өвсн** (лат. *Eremopýrum*, ) — зерләг, болн теегин ноһавтар урһумул. Буг өвсын, ба нег җилә урһумул. Төрлөт – буудян зүүтә урһумлумуд (*Poáceae*).

## Галереясы

Eremopyrum triticeum (3735543200).jpg
Eremopyrum triticeum (3951861592).jpg
Eremopyrum triticeum (6180952581).jpg


## Заалтс

## Сайты
* Зурмн өвсн

З
Тесг

280px|мини|справа|<span style="color:grey;">Тесг</span>

**Тесг** (лат. *Kraschenínnikovia*,  аль: *Крашениннико́вия*) — зерлг, хотын баахн бутс. Теегин, ба олн җилә урһмл.

## Галерей

Krascheninnikovia lanata (3939384043).jpg
Krascheninnikovia lanata (3751490658).jpg
Krascheninnikovia ceratoides sl 8.jpg


## Заалтс

## Заалһуд
* Тесг

Т
Моңhл цә

280px|мини|справа|<span style="color:grey;">Моңhл цә</span>

**Моңhл цә** (лат. *Bergénia crassifólia*, , аль: *Монго́льский чай*) — зерләг, эмин ноһавтар урһумул. Уснад дурта, кеерүлин ба олын җилә урһумул.

## Галереясы

Dreyrasteinbroti.jpg
Bergenia crassifolia a2.jpg
BergeniaDriedLeaves.jpg


## Заалтс

## Сайты
* Моңhл цә

М
Ханур хамтхаст

300px|мини|справа|<span style="color:grey;">Ханур хамтхаст</span>

40px|слева **Ханур хамтхаст** (лат. *Caléndula officinális*, , аль: *Ноготки́ лека́рственные*) — зерләг, эмин ноһавтр урһмл. Нег җилә, үвл даадг, болн герлд дурта урһумул. Төрлөт – цацаг цецгүдтә (*Asteraceae*).

## Йилһулат
* Алтын ширк — (лат. *Caléndula arvénsis*, , аль: *Ноготки́ полевы́е*)

## Галереясы

Calendula officinalis 03-09-2005 15.21.56.JPG
Calendula officinalis 002.JPG
Calendula3.jpg
Calendula officinalis 004.JPG


## Заалтс

## Сайты

Х
Дурвалг

220px|мини|справа|<span style="color:grey;">Дурвалг</span>

**Дурвалг**, аль: **арҗанце өвсын** (лат. *Phléum*, , аль: *Аржане́ц*) — зерлг, буг өвсын урһумул. Теегин, ба ө-модна урһумул. Олн җилә, болын нег җилә хотын өвсын. Төрләт – буудян зүүтә урһумлумуд (*Poáceae*).

## Галереясы

Phleum phleoides sl2.jpg
Phleum pratense001.JPG
Illustration Phleum pratense0.jpg


## Заалтс

## Сайттың

Д
Шарһс

280px|мини|справа|<span style="color:grey;">Шарһс</span>
**Шарһс** (лат. *Halocnémum*, ) — зерлег, олын бүчүртә ноһавтар, ба баахан бут урһумул. Теегин, дуланд дурта, болын герелд дурта урһумул. Элистә һазрин, көдән урһумул.

## Галереясы

Halocnemum strobilaceum.jpg
Halocnemum strobilaceum 03.jpg
Halocnemum strobilaceum 04.jpg


## Заалтс

## Сайттың

Ш
Хамхул

300px|мини|справа|<span style="color:grey;">Хар хамхул</span>

**Хамхул**, аль: **хар хамхул** (лат. *Corispérmum*, ) — зерләг, теегин болын хуҗрин өвсын урһумул. Буг өвсын, болын нег җилә урһумул. Элистә һазрин, көдән урһумул.

## Галереясы

Corispermum intermedium plant (9a).jpg
Corispermum intermedium (plant).jpg
Illustration Corispermum intermedium0 clean.JPG


## Заалтс

## Сайты
* Flora of North America

Х
Хуҗрт

220px|мини|справа|<span style="color:grey;">Хуҗрт</span>
**Хуҗрт** (лат. *Salicórnia*, ) — зерлег, нег җилә ноһавтар урһумул. Буг өвсын, герелд дурта урһумул. Уснад дурта, ба хуҗурта һазрин урһумул.

## Галереясы

Salicornia europaea MS 0802.JPG
Samphire.jpg
Salicornia europaea en Bretagne.jpg


## Заалтс

## Сайттың

Х
Цаһан ирагур

220px|мини|справа|<span style="color:grey;">Цаһан ирагур</span>

**Цаһан ирагур** (лат. *Melilótus álbus*, ) — зерлег, цецег ноһавтар урһумул. Буг өвсын, ба хойр-һурвын җилә урһумул. Балын шүүстә өвсын. Төрләт – бобан тохмата урһумлумуд (*Fabáceae*).

## Йилһулат
* Мөрн зеергин — (лат. *Melilótus dentátus*, )
* Шар ирәңһү, аль: йозурт, алтылаг — (лат. *Melilótus officinális*, )

## Галереясы

Melilotus Albus Oulu 2007 07 22.JPG
Melilotus albus 002.JPG
Melilotus alba.jpg


## Заалтс

## Сайты

Ц
Хоңһр зул

280px|мини|справа|<span style="color:grey;">Көк цецег</span>
**Хоңһр зул**, аль: **көк  толһа**, **көк цецег** (лат. *Centauréa*, ) — зерлөг, теегин өвсын урһумул. Буг өвсын, болын нег җилә урһумул. Төрлөт – цацаг цецегүдтә (*Asteráceae*).

## Йилһулат
* Арвасан хоңһор зул — (лат. *Centauréa squárrosa*, )
* Девән хоңһор зул — (лат. *Centauréa jacéa*, )
* Көк хоңһор зул — (лат. *Centauréa cyánus*, )
* Сайхан хоңһор зул — (лат. *Centauréa bélla*, )

## Галереясы

Psephellus bellus kz01.jpg| Сайхан хоңһор зул (*Centauréa bélla*)
Centaurea cyanus 0003.JPG| Көк хоңһор зул (*Centauréa cyánus*)
Centaurea jacea 20060719 003.jpg| Девән хоңһор зул (*Centauréa jacéa*)
XN Centaurea cyanus 00.jpg| Көк хоңһор зул (*Centauréa cyánus*)
Knoopkruid RIMG0005.JPG| Девән хоңһор зул (*Centauréa jacéa*)


## Заалтс

## Сайты
* Хоңһор зул

Х
Чикаго

**Чикаго** (ингл. Chicago, 1837 җилин күтр — Нью Амстердам)  Америкин Ниицәтә Орн Нутугудин бәәдег йир ик балһсан.
Велико Търново балһсн

**Велико Търново** —  Болгармудин Орн  хотол балһсн (1185-1393).


Veliko Tarnovo002.JPG|
Constituent Assembly of Bulgaria.jpg|
Bulgaria Bulgaria-0893 - Trapezitsa (7433398084).jpg|
Former Post Hall Veliko Tarnovo 2.jpg|
20140620 Veliko Tarnovo 010.jpg|
Samovodska charshia 6.JPG|
Велико Търново - река Янтра и ж.к. "Света гора" - panoramio.jpg|
Лена Белкина

**Лена Белкина** - меццо-сопрано. 
## Заалһуд
* www.lenabelkina.com

Әәшл:Күмн Әмтн
Скопин балһсн

**Скопин балһсн** (Скопин) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Рязана төгәлң, Скопинск район. Рязанәс 109 километр бәәдг.

1597 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2020 җилд балhснд бәәдг күүнә то 25.748 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

Әәшл:Рязана төгәлң
Спасск-Рязанский балһсн

**Спасск-Рязанский балһсн** (Спасск-Рязанский) —  Орсин Ниицәнә  хотл балһсн, Рязана төгәлң, Спасск район. Рязанәс 55 километр бәәдг.

1629 җилд балhсн тосхгдсн билә. 

## Олн-күмн
2020 җилд балhснд бәәдг күүнә то 6.558 курсн билә.

## Заалт


## Заалһуд

* Спасский муниципальный район Рязанской области, Официальный сайт администрации
* Спасск, уездный город Рязанской губернии// Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

Әәшл:Рязана төгәлң
Улаанбаатар хот

Баянгол, Баянзүрх, Хан-Уул, Сонгинохайрхан, Чингэлтэй, Сүхбаатар, Багахангай, Багануур, Налайх гэсэн 9 дүүрэгтэй. Баянзүрх, Сонгинохайрхан дүүрэг олон хүн оршин суудаг. Багахангай, Багануур дүүргүүд 120-130 км зайтай оршдог алслагдсан дүүргүүд юм.
Яшкулин район

**Яшкулин район** () - Хальмг Таңһчин район. Терүнә хотол балһсан Яшкул селән болҗана.

## [[Һазр-зү]]

Района девсикар һазрин аһу 11 769 км² болсман. 14 900 бәәдег күүтә. Телефонды коды +7 84746

## Тогтац

Теден алват Хар Һазра район тогтасман:

* **12 селән**

Әәшл:Хальмг Таңһчин hардлhна хуваллhн
*
Шаран Дмион

**Шаран Бадма-Хаалһа**, (орс келн: *Шараев Дмитрий Сергеевич*, 1986-гч җилин туула сарин 9 төрсөмән) - хальмг көгҗомче, җанһарче, поп-, олн-әмтәнә-вокалист.
Тотти Гольдсмит

**Кэролайн „Тотти“ Голдсмит** (, 1962-гч җилин август 27 төрсмн) - австралия актриса, көгҗмч, поп-, рок-вокалист.
Омбадһа Эрдн-Басң

**Омбадһа Эрдн-Басң** (англь келн: Erdne-Basan Ombadykow, 1972-гч җилин октябрь 27 Филадельфия балһснд төрсмн) - XIX-гч Хальмг Таңһчин Шаҗн лам (1992-2023 җҗ.).
Негдгч хурлт хальмг улс

Көндөлөң сар хөөн лу сар хүвсүхүл 26-27 март сар, 1917 в Астрахани тогтох негдегче хурлут элче хальмг улус мемлекеттік-құқықтық. Өвсөнә иш орулҗе зуг хальмг Астрахань облыстық урул вопр бәәх олын хүв әңг улус мемлекеттік.

На хурлут одн шүүҗ авх һол тал дундук (күцәгче бүтәгче) комиссь с залалһа хальмг улус мемлекеттік (ЦК УКН,ЦИК УКН) в хадһалдаг һазыр тавын гешүн тавын кандидатурасын, ямаран болха сольх хан залалһан залвар хальмг улус мемлекеттік.

Былин белег авх эевләлһән о йовца за бүрдәх эврән хальмг таңһч, бүрдәгдәх суңһуварин уульнц и аймак теҗәх. герчелелһен, болҗ «һол төр бәәнә цугутнь эврән медедге, в үүлдәх залалһан хальмг улус мемлекеттік, улах в үүлдәх тууль күүчих көвә орлацан деегүр эврә орулҗе в губернаторы комиссиясының».

Гешүн комиссиясының уру алван үүрмүг, эцеке болалта суңһач депутат орн-нутуг мемлекеттік ухалалһан в 1906 җил, да цәәлһәҗ хойр урсахал в комиссь: «один, толһалх баян, модын за үнининь, иньг арчигдах хальмг келн-әмтын, күртүл ондан тәвх болын би.

Селвег өгәх тарихы Хальмг Таңһч.
Тарвс

Тарвс йирин, тарвс (Citrullus lanatus)-багац сойл өрк-бүл хаваг.

үүлдәх болвы нутуг мемлекеттік ас алдар нер герл. Д Украинаның орн-нутуг мемлекеттік хуучна төв нәәрүл багац өрк-бүл э гер таңһче республикасының, ө-шуһу җил цуглулач улум 50% урһуц тарвс өөр орн-нутуг мемлекеттік.
Шар альбом

**„Шар альбом“** - Манҗин Аркадин 1992-гч җилин альбом. Түрүн хальмг келнә поп- болн рок-альбом.

## Дуд
# Занда
# Күрәд ирич!
# Шог дун
# Хальмг күүкн
# Күргн
# Цаһан цасн
# Ээҗдән
# Сиврин дун (Декабрь сарин 28-нд)
# Мини һазр

## Көгҗмчнр
* Манҗин Аркадий - вокал, клавишмуд, пиано
* Лиҗин Валерий - гитар, бэк-вокал
* Әәдрхнә Савр - бас
* Александр Королёв - барабанмуд
* Эдняшин Савр - продюсер
Мини һазр

**„Мини һазр“** эс гиҗ **„Мини төрски“** - Манҗин Аркадин болн Шугран Веран 1992-гч җилин патриотическ дун.
Занда (дун)

**„Занда“** - Шугран Веран болн Манҗин Аркадин 1989-гч җилин дун. Түрүн хальмг келнә поп- болн рок-дун.
Белгородин туг

**Белгородин туг** — Белгород балһсна Белгородск областин Российск Федерацин алвн темдгүдин негнь (сүлдтә хамдан). Туг балһсна бәәрн әмтнә негдлин болн хамҗлһна темдг болҗана.

Эдлгдҗәх туг 1999 җилин июлин 22-т Белгородин балһсна Депутатнрин Советин № 321 шиидврәр батлгдла болн 2002 җилд Российск Федерацин Күрн геральдическ регистрат 978 бүртһлин тойг олһлһар орулгдла.

## Бичлһн

Туг эн - келдән хойр хувьд хувагдсн хойр өңгтә кевс: деед хувнь көк, дорд хувнь - цаһан. Тугин деед көк хувд хойр геральдическ аһурсн зургдсн. Деед хувин төвд хойр хөлдән бәәх алтн арслң бәәнә. Арслңгин деер делгсн җиврмүдтә цаһан бүргд зургдсн. 

## Эх сурвлҗс
Туркгудин Орн

**Туркгудин Орн** (Түрк келн: *Türkiye*) Ази тивән бәәд Европ тивән бәәд орн болн.

Әәшл:Туркгудин Орн
Хальмг Таңһчин өдр

**Хальмг Таңһчин Өдр** () — Хальмг Таңһчд 2019 җилд алвн йосар бәәһүлгдҗ, 1920 җилин июль сарин 5-гч өдр «» батлгдсн өдриг тохалдулад темдглдг Хальмг Таңһчин төрин байр. Өдгә цагт эн өдриг көдлх биш өдр гиҗ зарлсн бәәнә.

## Темдглл

Әәшл:Хальмгин байрин өдрмүд
Мэксика

мини|альт=Мэксика|Мэксика
**Мексика** () — Уйпал Америкаысь Дуннеысь_кунъёс.

Солэн бускельёсыз — Америкин Ниицәтә Орн Нутугуд, Белиз но Гватемала. Территориезлэн быдӟалаез — 1 972 550 км². Мексикаын ог 133 миллион адями улэ. Шоркарез — Мехико кар.

## Штатлар Булһавар

## Валэктонъёс

Әәшл:Мексика
Әәшл:Америкин
Юрий Гагарина көшг (Брянск)

мини
**Брянск балһснд босхсн Юрий Гагарина көшг** () 2014 җилин апрель сарин 12 Ю. А. Гагарина 80 җилин өөнд ирлцүлҗ секгдсмн.

Эн көшг Гагарина нертә бульвар деер тәвгдлә.

Гагаринд нерәдсн көшг тәвх зәңг Брянскд нидн җиллә, 2013 җилин апрель сарла һарсмн, сентябрь сарин 17д көшг босхх ормд зәңгтә темдг (капсула) дарулгдла. Зәңгтә темдгиг нарта делкән улсас ил сансрт сул һарсн түрүн күн, космонавт, Алексей Леонов залсмн. Көшг секлһнд бас нань чигн космонавтмуд Сергей Крикалёв и Виктор Афанасьев орлцсмн.

Көшгин түүрвәчнь — скульптор Равиль Юсупов. Түрүн саамд эн көшг Москван Внуково аэропортд тәвх шиидвр билә, зуг хөөннь тер шиидвр сольгдла.

Юрий Гагарин Брянск балһснд 1966-гч җилин май сарла ирсмн: тер цагт Деед Советин депутат болснас иштә, эн балһсна суңһачнртаһан харһлтс давулсмн.

## Темдглл

Әәшл:Цаһан толһан дараһар даралсн бумбс
Әәшл:Юрий Гагарина кщшъ
Әәшл:Брянскин кщшъ