Tëjte

Tëj:

Ñu tëje ko ci waxtaane lenn ci li ko Yàlla may ciy xéewal yu kawe njort, ginaaw bi Yàlla sooyalee seen ñatti pexe ya,muy ray ak tëj gu sax,ak tumbrànkeel gu sax .
Bokk na ci li ko Yàlla xéewalee ci safaanub ñatt yooyu - Sëñ bi nee na - def gi mu def ati tumbrànkeem di lu juge ci nattub yonnant yi ak seeni balaa,yi leen seeni noon daa teg,mi ngi wax ci loolu:
((bokk na ci xarbaaxi Yonnant bu nu gënal bi,yal na xéewali aji kawe jiy gënale nekk ci moom)
(bokk na ci xarbaaxam yooyu:nekkug sama ati tumbrànke gi di lu nu génnee ci jamono ju jàll )
(ñu niroole ko ak la  xewoon ca diggante yonnant ya ak ña nga xam ne ñoom ñépp ay kàccoor lanu)
(yal na xeewal ak mucc sax ci ñoom,ni Yàlla dàqe ak lëndëm ci yonni gi mu leen yonni)
(ag kéemtaan dey feeñ na ci sama tumbrànke gi,ni mu feeñe  woon ci Yonnant bi moom mi gindee)
(loolu mooy ñi sabablu woon tumrànke gi de)
(ñee nañu ñi ko sababluwutoon ci noon yi,te Yàlla notal na ma leen )
( ñi ko sabablu woon de dunu tàbbi àjjana te sawara lanu jëm )
(te du nu am li feek tuubunu,lu dul ngën jaa saxi njàqare).

Mu bëgg a wax ne Yàlla màg na te kawe,niroole  na ci ngënéelam, li amoon ci sama diggante ak noon yi,niroole na ko ak li xewoon diggante yonnant yi ak seeni noon,ciy nattu,mu niroole la nu ca ame ciy xéewal aki njariñ lu nëbbu ak lu feeñ,fii ak fa nu jëm,mu niroole loolu ak li ma ci ame ciy xeewal aki njariñ .

Mu tollale loraangey àdduna ak ju allaaxira ju noonam yi tuubul ak loraangey ña tuubutoon ca seen noon ya. Te ña sababoon nattu yooyu ak fitna yooyu,ñee nanu ñi ci àndutoon ak ñoom ,li Yàlla di wax naan: ((wa yawma yahaddus zaalimu halaa yadayhi,yaqoolu yaalaytaniit taxaztu mahar rasuuli sabiilan,yaawaylataa,laytanii lam attaxis fulaanan xaliilan,laxad adallanii hanis zikri bahda isjaa anii wa kaanas shaytaanu lil insaani xazuulan) muy ci maanaa : bis ba nit di màtt loxoom wiccax,naan aka neexoon ma topp Yonnant bi,aka neexoon ma bañ a def diw xarit,moo tax na ba ma réere alxuraan ,ginaaw bi mu ma dikkalee,te shaytaane dey day gàccaal nit rekk. Mu ne moom aaya woowu seere la ci Yonnant bi (j.y.m) ak yonnant yi jàmm yal na nekk ci ñoom, tey kéemtaan,waaye di seere ñeel ma tey karaama,kon alhamdu liilaah,sant naa ko te gërëm ko,ci dëppale gi.

Bokk na ci mbóoti sama tukki bi,xéewal gi ma Yàlla defal muy juroom ñaari karaama,tolloo’k kiimaani Yonnant bi (j.y.m),ñooy: Yàlla notal na ma samay noon njëkk samag feeñ, may ma xam-xam bu jugewul ci njàng, Yonnant bi (j.y.m) puukarante ak yonnant yi ci sama tumbrànkeg fukki at yi ak ligéey bi ma ko ci ligéeyal muy ligéey bu sell, Yàlla def ma may koo xam ne képp ku texe da na ko sopp,te naagul ibliis ci man ak képp ku nu rëbb, mu def ma may ku malaaka yi sopp,ak way gëmi  jinne yi,def it julliti jinne yépp aju ci man ngir jëmmi Yàlla,mi ngi wax sax ci loolu naan:

(( juroom ñaari kéemtaan ci yu Yonnat bi,feeñ nanu ci man,te am naa samag ñaan ca seenug njëkk))
((sama boroom ci barkeb ku nu tànn ki ,notal na ma noon yi,njëkk samag feeñ,te du ma dajeek kuy noonu))
((Yàlla may na ma xam-xam bu jugewul ci njàng,te indil ma Kun (mooy  nekkal mu nekk) ))
(( Yonnant bi puukarante na ak yonnant yi yépp,yal na xéewalug Yàlla nekk ci ñoom))
(( ci sama tumbrànkeg fukki at yi,ñu ànd ak ligéey bu sell ñeel boroom nekk gi ak jiitu gi (Yàlla) ))
((képp ku texe da nga ma sopp ba fàww,ngir jëmmi sama boroom miy aji delloo,sopp gu àndul ak ag mbañeel))
(( Yàlla miy aji dimblee,naagul na ci man ibliis ak képp ku nu rëbb ))
((malaakay aji tedd jiy aji des,danu may bëgg ngir jëmmam ja,ànd ak texe gu dul dagg))
((ñi gëm ci jinne yi,sopp nanu ma ngir jëmmi aji des ju may defali xéewal))

Mu waxaat ci beneen barab:

((jinne yi gëm ci sama jamono jii aju nanu ci man,waxu ma, ñi gëmul))

mu neeti:

(( mayal ñi ma ligéeyal lu rafet,moo xam malaaka la,mbaa ku nu làq (jinne) walla nit))

Nu xame ci loolu ne moom kat am na ñeneen ñu dul nit ñu koy ligéeyal,mu waxati ci beneen barab:

((Muhammad may na ma ag not,képp ku dëkkaale ak moom du nu ko not))
((samag texe day des ci lu dul rékki,Yàlla notal na ma mbooleem ay noonam))

Mu waxati:

((kuy léewtoo jubluwu ma,bëbbug (xeewali)sama boroom lu feeñ la,ibliis de du léewtoo’k soldaari aji tedd jiy  kenn))

Mu neeti:

(( wattu naa lu nu ñogal wëlif téere yi,kon bul tàyyeel ci ligéeyal ma))
(( Yàlla màngal na ma mbooleem xam-xam yi,aji tedd jii de baax na ,
mooy aji dañ ji kumpa,tey aji xam ji))
((kiy def lu ko soob de nocci na xam-xam yi ak seeni barke ñeel ma,ci nekk ngi mu nekk di aji xam))
((ki nga xam ne wommatal na ma aw yiw,wuy sellal xol,te yiw wa wommatu de,déeyaale na ak man))
((Yàlla xéewale na ma jàngale,di naa gindi ku réer ak ku am xam-xam)).

Bu dee ni mu bëgge ñi gëm nag ak ni ko ñooñu bëgge,loolu moom jarul sax nu ciy wut lu ko seere,ndax mbir la mu niy gis,di jàkkaarloo ak moom,muy barig jariñ gi mu leen di jariñ ,ci xam-xamam ak alalam,aki mbóotam,aki ñaanam, du amadi solo ñu tudd cis lëf ngir barkeelu ci,am na fu mu naan:

(( jéggalal jépp aji gëm ju góor ak ju jigéen,jéggal guy saxal wépp yiw))
((jéggalal bépp jullit bu góor ak bu jigéen,jéggal gu leen di musal ci tooñkat yi))
((jéggalal jépp aji rafetal ju góor ak ju jigéen,jéggal gu leen di wommatal lu rafet)) .

Mu neeti ci Matlabus Shifaayi:

(( na nga saafara  mbooleem jullit ñi,ci fii,te nga fegal leen tiit ak njàqare ca fee))
(( na nga leen musal te jàmmal leen,te ñeewant leen,te bul fayyoonte ak ñoom ngir barig seeni bàkkaar ))
((ndax ñoom kat bu nu la moyee ngir  sàggan,du nu la bokkaale ak kenn))
(( te seeni yaram àttanuñu sab nattu ,ngir seenug doyadi))
((seeni xol de du jéng jëm ci ku dul yaw,ba fàww, ci fii ak ëlëg ))
((waaye nekk gi cér yi nekk di ban,bijj na leen ,yobb leen ci gën jaa boni bon-bon yi))
((bul fayyoonte ak ñoom ci lu la dul wàññi,may leen li leen amal njariñ,te amalu la njariñ )) .

Mu waxati ca xasidaam ga tudd (Fastajaaba lahum rabbuhum):

(( ci darajay Mustafaa,wuññilal xeetam wi njàqare,yaw mi génne sa jaam bii ca njàqareem la))
((bindalal Yonnant bi xéewal ak mucc,ak ñoñam aki saabaam yiy boroomi teet lu bon ))
((musalal aw xeetam ci darajaam ak seen daraja ñoom ñépp,yaw kenn ki ma notal))
((wuññilal njàqare ñi di boroomi gëm,yaw miy kiy maye ag koolute))
((yaw aji rafet ji,àggaleel ci mbooleem jullit ñu góor ñeek ñu jigéen ñi,jàmmi boroom mbindéef yi))
(( bindal ag sell ñeel mbooleem way rafetal yu góor yi ak yu jigéen yi,yaw mi méngoo way gëm yi)) .

Ak lu bokkul ak loolu  lépp ci li nu manul a lim,ci lii di wone bëgg gi mu bëggal xeetu Yonnant bi (j.y.m) li mu bëggal boppam,mu jagleel ci boroom jagle yi,geneen bëgg gu gën a tar .

Dégg naa ko bis (g.y.m) mu naan :man dey jamonoy samag ndaw,dama daan tànn ci giir gu ne ab xarit,daan ko jagleel ci sama xol ag cofeelug boppam,ni ma tànne woon ci giirug Daymaan,Muhammad Yaddaali,boroom téere bi nuy wax (Zahabul Ibriiz),ci giirug Tandax ma tànn fa Muhammad FALL mom Mutaali,ci ñoñ Haaj ñi, ma tànn fa Ahmadu doomi Muhammad,boroom (Jawharul Munazzam).

Bokk na ci li mu nu nettali ci cofeelam gu yéeme gi ak mbëgéelam  gu tar gi ñeel ñennat ñi ci jullit ñi; nee na bi mu nekkee ca tumbrànke ga ca géej ga,daa yëggoon ne sunu mbokk mi Muhammad SEKK,mi nu gënoon axame ci turu sëriñ Làmbañ,ak sunu mbokk mi Muhammad JOOB,ñu gënoon koo xam ci turu Majoob Aram Seriñ Fittu, tubaab bi da leen a yobbu woon ngir tumbrànkeel leen,xawma fan nag,bi mu ko defee mu amoon lu ko naqari lool,nee na àdduna dal di lëndëm fi  man,sama jamono nëx ngir ñeewant leen,ndax kat bëgguma ñu nattoo leen lu leen di tax a ñàkk seenig gëm,mbaa mu koy rékki ci ñoom,yal na nu ci Yàlla musal,ma dal di ñaan Yàlla ci seen mbir moomu ne:
(( yaw gën ji aji jéggaley bàkkar,tey gën ji ku man a musal ku nu jàpp))
((na nga dindi jullit ñi cig njàpp,te musal leen ci luy waral sikk )) .

Ñaari bëyit yooyu ñi ngi ci xasida gi tudd ((wa àmmaa maayanfahun naasa fayamkusu fiil ardi)),man naa am bi muy bind xasida gi la ko seenub xibaar dikkal,mu dal di def ñaan gi. 

Bu dee bëgg gi ko ñi gëm te di boroom jagle bëgg ,loolu moom lu nu xam la te siw,seereel nanu ko yiw wu nekk,ak wilaaya gu nekk ci barab bu nekk .

Wàll:Dundug Seex Ahmadu Bamba