open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bulang

An **bulang** o **sabong** kay an pag-aaway hin duha nga mga sunoy ngada hit ira kahibang o kamatay kun diin ginpupurustahan han mga magkurulaw kun hin-o iton magdadaug. Ini kay usa nga klasi hin huygo pero puydi liwat makonsidira nga panbansa nga mulay ha rason mga bantog ini nga buruhaton ha iba-iba nga parti han Pilipinas ngan bisan ha bug-os nga kalibutan. 

## Panhitabo
An bulang kay nahihitabo ha sakob hin usa nga *cockpit*, madanay ini malidong o kahon nga haligot nga *arena* para han duha nga sunoy. Ibubutang han mga tag-iya an ira sunoy ha butnga para patikangan an away han mga sunoy. Mayda usa nga tawo inin manginginano hini nga away para makit-an ngan mabantayan an mga panhitabo samtang nag-aaway an mga sunoy. 
Magdadaug it usa nga sunoy kun diri na maka-ato, makakiwa o patay na an usa nga sunoy. Tatagan hin primyo an tag-iya han sunoy nga nagdaug ngan an mga magkurulaw nga pumusta han nagdaog nga sunoy. 

## Ginkuhaan
Suman

An **suman** kay usa nga *[[:en:Rice_cake|rice cake]]* na nagtikang ha Pilipinas. Ginhimo ito tikang ha pilit na hinatokan, danay ginpuputos ha dahon hit saging. Ginkakaon ito na may padis na asukar o ginsasawsaw sa latik. Ha iba na ngadto ha Visayas, gintatawag ito na **budbod**. Mayda suman na ginhimo tikang ha bilanghoy.

## Mga klase
Damo an klase ha suman, depende ito ha lugar kun hain ito ginhimo or gintikangan. An iba kay nakabutang ha ubos:

*Binuo (o Suman sa Binuo) -* Danay nala nakikitan na kaluto hit suman, it pilit ginbababad, ngan ginsasagulan hin gatas hit lubi ngan asukar, nakaputos hin dahon hit Tagbak na tanom ngan ginluluto. It dahon an naparasa ngan naghahatag hin *minty* nga rasa para ha suma.

*Suman sa Ibus (o Ibus) -* An pilit kay ginhuhugasan, ngan ginsasagulan hin asin ngan gatas hit lubi. Ginsusulod hira ha mga coil na surudlan na tikang ha bata na *palm leaves* na gintatawag na *Ibus o Ibos,* ngan ginaayos gamit an butnga hit dahon. Ginluluto ito gamit hin tubig na may *"luyang dilaw" ([[:en:Turmeric|turmeric]])* - amo nahihimo na darag na kolor - ngan ginkakaon na may unod hit lubi ngan asukar o latik.

*Suman sa Inantala -* It panakot para hito kay parehas la hit *Ibus,* pero it nagpaiba la kay it pagsagol ha pagluto, tapos ginbubutangan hin dahon hit saging na gutiay.

*Sumang Kamoteng Kahoy -* It bilanghoy kay gindudurog tapos ginsasagulan hin gatas hit lubi, asukar, ginpuputos hin dahon hit saging, ngan ginluluto.

*Suman sa Lihiya -* ginbabad na pilit ha gatas hit lubi tapos ginbutangan hin *[[:tl:Lihiya|lihiya]] ,* nakaputos ha dahon hit saging tapos ginpapakaladkad nga duha na oras. Ginkakaon ito na may padis na duha nga klase nga latik - an bulaw na nagiritom kay tikang ha kaiha na pagluto, ngan it busag na mas makusog pa na rasa hin lubi.

*Sumang Wilmacale -* Bilanghoy na suman ngan mas matig-a ha iba na suman, na ginpatamis ha bulaw na asukar ngan lubi, ngan ginluluto ha dahon hit saging ngan ginkakaon na nakatusok.

*Sumang Inilonggo -* Ito ay *[[:tl:Biko|Biko]]* ha Hiligaynon/Ilonggo*.*

## Pagputos ha suman
An pagputos ha suman kay usa na nga makuri pero diri na makitan ha iba na sining, ngan naimpluwensya tikang ha mga Indian nga tradisyon. It gingagamit na putos kay nakadepende kun ano na dahon it aada, parehas ha *[[:en:Arecaceae|palm]]*, saging, anahaw ngan dahon hit kawayan, bagal hit lubi, ngan iba pa. Mayda mga simple la it kaputos na nakikitan ha *binuo* ngan it *kamoteng kahoy,* nga nahihimong kwadrado na suman. Mayda gihapon mga suman na pa igbaw it kaputos parehas ha *inantala* nga nahihimong *tubular* it itsura. Mayda liwat kaputos na pa-trianggulo, parehas ha *balisungsong.* An iba na suman kay ginkakaon na parehas ha sorbetes na it iya apa kay ginhimo tikang ha dahon hit saging. Ngan mayda gihapon mga kumplikado na pagputos parehas sa *pusu* ("heart"). 

## Kitaa gihapon
*Murón
* Puto
* Kalamay
* Espasol
* Sapin-sapin
* Kakanin
* Lepet
* Lontong
* Arem-arem
* Zongzi

## Kinuhaan
An Tinikangan han Hinundayan

An Hinundayan, usa ka munisipyo ha Southern Leyte nga makikita ha sinirangan nga parte han probinsya. Mayda duha ka istorya nga nagsisiring hin rason kung kay anu naging Hinundayan an ngaran hito nga munisipyo.

## Istorya nira Sinun ngan Dayan
Ha panahon han mga Kastila, may may usa nga lugar nga waray ngarani. Didi naukoy an magtiayon nga hira Sinun ngan Dayan. Usa nga adlaw, may nakita an mga mangurukoy nga usa ka grupo hin mga tawo nga iba an hitsura, badu ngan pinulungan. Ini hira an mga Kastila. Ginkadto nira Sinun ngan Dayan an ga inkampuhan han mga Kastila ngan nangawat hira hin mga alahas ngan pagkaon. Diri maaram an mga Kastila nga mayda nangawat ha ira mga gamit. Nasabtan ha mga tawo an ginbuhat han magtiayon. Pagkatapos adto, kumadto an mga Kastila ha sentro adto nga lugar. Nagpakiana an mga Kastila kun anu it ngaran adto nga lugar pero waray makaintindi it mga tawo ha ira pinulungan. Kahuna nira nga an ginpakiana ha mga Kastila kun hin-o an nagkawat ha ira mga gamit. Bumaton an mga tawo nga hira Sinun ngan hi Dayan.Diri masiring hin tuhay han mga Kastila an ngaran ni Sinun. An ira pagbati kay Hinun. Kahuna liwat nira nga an batun ha mga tawo kay an ngaran adto nga lugar. Asya naging tawag adto nga lugar, Hinundayan.

## Handayanan
Handayanan an dati nga ngaran han Hinundayan. Adto, ha Handayanan napahulay an mga biyahero tikang ha iba-iba nga mga bungto, amu sugad it ngaran adto nga lugar. Ha nagkaiha an panahon, naging iba na liwat an pinulungan han mga tawo. Tungod adto, nag-iba liwat an katawag han mga tawo adto nga lugar hangtod nga naging Hinundayan na an ngaran adto nga lungsod.
Lungon

An **lungon** (Ingles: coffin) kay usa nga kahon na nga pahalaba na kaurugan hinimo hin kahoy nga binubutangan han lawas hin namatay. An iya taklob ha igbaw kay nakatunga hin duwa, an usa kay guruguti ngan an usa huruhalaba. An guti nga tunga kay an naiigbaw nga asya an ginkikitaan han minatay han sulod han lungon.

=Guinkuhaan=
Tiyanak

Ha mitolohiya hit Pilipinas, an **Tiyanak**  (puydi **tianak** o **tianac**) kay iton nga nasubad hit itsura hit usa nga puyǎ. Nagtitinuok ngan nag nginginawa in Tiyanak sugad hit usa nga bag-o la nga anak nga bata para humarapit ngan malu-oy an mga tawo nga nagsusuroy-suroy ha mga kabanwaan ngan an mga biyahedor. 

Kun kuhaon na iton hiya, amo na it pagpakita hit iya tuod nga hitsura ngan diretso na it iya pagpatay. Labot la ha paglaslas iton tawo, nakaruyag gihapon iton Tiyanak pagminulayan iton mga biyahedor pati na it pagkawat hin mga kabataan. 

## Ginkuhaan
Bagasumbul

An **"Bagasumbul"** kay an una na ngaran ha usa ka lungsod ha Probinsiya han Biliran nga gintatawag na yana nga Naval. Yana, nabantog na ito na ngaran ha pista han Naval na nahihinabo kada una nga Sabado han Oktubre. Ini nga termino kay may ada damo nga paagi han pagsurat, Bagazumbo(Tantuico 198,136); Bagasumbol(Souvenir Program 1966; Chico 1957, 27-28); Bagasumbol(Artifas) 1914,320). 

## Tinikangan
It Bagasumbol kay tikang ha duha nga termino, "baga" ngan "sumbol", nga gin sumpay. An karuyag signgon ha baga kay pare-pareha, ngan it sumbol liwat kay simbolo han harangdon na kadaugan. Ini na iya mga gintinikangan kay usa sa mga rason kay kun anu ginbalyuan hiya han Naval. Baga man daw an Bagasumbol kun bation kay nagsusumat hin gubot, samok o away. Amo gin balyuan hiya han Naval na kun bation ka nagsusumat hin kamingaw. 

## Iba pa na Karuyag Signgon han Bagasumbul
It bagasumbol kay "baga hin barahibo"(Tantuico 1980, 136) ngan baga liwat hin "baga hin matais na lugar(paerce punta)"(Souvenir Program 1966).

## Gintikangan
Kalanggaman

An isla han Kalanggaman kay nahihimutang ha bungto han Palompon, ikaduha nga kategorya hin munisipalidad, ha probinsya han Leyte. Bantog an isla ha iya gintatag-iya na mabusag ngan pino nga baras ngan matin-aw ngan longhaw na tubig-dagat. An kahilabaon han isla kay maabot hin 753 na metro ngan ini kay diri gin-uukyan hin tawo. 

Kun kikitaon tikang ha kaigbawan, an isla han Kalanggaman kay baga hin tamsi nga nalupad. Samtang, an dalan nga baras kay baga naporma hit tuo nga pako han tamsi. Ini kay gintutuohan nga tinikangan han ngaran han isla, kun diin an karuyag signgon han termino na langgam kay tamsi ha lenggwahe nga Kana.

An higayon nga nagtikang han pagkakuha hin dako nga atensyon para han isla kay an higayon kun diin, ha tuig 2013, usa nga internasyonal nga barko na pan kruso an humunong ha isla  para han mga nakasakay didto kay magpamahuway ha ilarom han mga puno han lubi hin pira ka oras. Ngan ini kay nasundan pa hin usa pa nga barko na pan kruso nga nagtikang pa ha Europeo. 

Iginpaparayaw ha timog nga parte han isla an halaba ngan ginhuhusayi nga dalan nga mabusag ngan pino na baras. Samtang ha kasirangan, an banda nga naatubang ha bungto han Palompon, kay may ada interesado na mabato-bato nga baybayon. An mga bato kay naporma nga baga hin konkreto nga nakapatong ha usa’t usa ngan tungod hinin kay nagpadugang ha karisyo nga mga taran-awon ha isla. Ha pinakanorte naman kay makikit-an an baga baga hin bungkos nga mga kalubian. May pipira-pira nga mga balay han nipa nga nakatukod para ha mga bisita kun diin pwede hira magpamahuway. 

May ada unta usa pa nga dalan nga baras nga nasalamin ha usa nga nahihimutang ha katimugan nga banda han isla ngan ini an naporma ha wala nga pako han isla nga nakaporma nga baga hin tamsi. Takay, ini kay nawara han umagi ngan naghatag destroso an bagyo Yolanda ha rehiyon han Nobyembre han tuig 2013.
Parokya han San Jose, Syudad Tacloban

An San Jose, ha kabug-usan, kay sugad sugad hin halawig nga baryo nga ginbubug-os hin damulaay nga mga barangay. Bisan pa talagsa-ay kay gintatawag iton kabug-usan han San Jose nga Barangay San Jose, iba-iba la gihapon iton patron nga ginsasalin-urog hit kada barangay. An parokya han San Jose kay namumutang ha Barangay 85 kun diin ha ika-25 hiton bulan hit Mayo ha kada tuig iginsasalin-urog an kapatronan. Hi Senior San Jose nga patron han parokya kay inin amay ha tuna ni Hesu Kristo nga asya an nagpadako ngan nag-ataman han bata nga ha Katoliko nga panuuhan, kay inin anak han Amay nga magtatalwas han ngatanan tikang ha sala. Ha urog nga mga barasahon pahinungod kan San Jose, an iya gud kapatronan kay dida hiton 19 hit Marso ngan ha kinaiha, ginhimo nga Mayo 1 para kan San Jose an trabahador han hadto Santo Papa Pious XII.  Ha kun kay ano it piyesta ha San Jose, Tacloban City iginsasalin-urog ha ika-25 hiton Mayo, waray ha yana mga kasuratan nga makakag-hatag hin suporta.

Ha kasayo han ika-baynte nga siglo tuig 1904, nakatindog na an lagas nga simbahan han parokya han San Jose hirani han ha yana sentro nga aragian han simbahan pinaagi han malibsog ngan nakakahatag hin inspirasyon nga pangunguna ni Padre Jose de la Pena. An parokya kay gin himo nga patron an San Jose nga gin deklara han hadto Santo Papa Pius XII nga patron han simbahan ha kahul-usan, patron han mga amay, pamilya ngan mahimyang nga kamatayon sunod han iya kamatayon ha mga kamot han Birhen Maria ngan Hesu Kristo. An simbahan han San Jose kay hadto simple nga imprastaktura hin lidong nga magdig-on ngan gikakahuyi nga mga poste, GI nga atop ngan bungbong. An bungad han simbahan kay nakaatubang ha mahimyang nga katubigan han Cancabato hirani han dalan kun diin naagi an Letranco, an hadto dyip nga masasakyan tikadto ha bungto han siyudad han Tacloban. Ha butnga ha may to-o nga dapit han simbahan, aadto an lugar nga sinasak-an pa hit padi kun diin hiya naghahatag hiton iya sermon. Ha may to-o pa kay an kampanaryo nga ginbabagting ha kada adlaw para ha duru-dilain nga mga selebrasyon o kun may-ada taga didto nga minatay.
Ha panahon liwat hiton kapiyestahan, iton mga kabata-an kay magsusuralimpaparay ha gawasan hiton simbahan mintras nakaon hiton roscas ha magana nga pagsamsam. It mga kababayihan liwat kay aadto ha sakob hiton simbahan, nagpapaypay gamit it ira mga abaniko ngan namamati ha prinaktisan nga kanta han grupo hin kwayr hiton simbahan. Matitima iton misa ha pagkanta han pan-nasod nga himno hiton Pilipinas nga ginpapangunahan han banda kadungan han pagpabuto han kwitis ngan ini magse-senyas ha mga tag-balay nga tima na an misa ngan angay na mag-andam hin pagkaon ha lamesa.
Ha iba nga dapit, an mga relihiyoso nga mga kalalakihan nga nagpipintakasi kay nag-a-arte ha prente han simbahan han hadto away o samok ha butnga hiton mga Kristiyano ngan Moro nga gin-ngaranan nira nga Hadi-Hadi. Ini nga mga pag-arte kay naabot halos hiton kaumagahon.
Parmenides

Hi **Parmenides han Elea** (Παρμενίδης ὁ Ἐλεάτης, bnbn ika-6 nga ika-5 gatostuig UC), usa ka Griyego nga pilosopo tikang ha Elea ha Magna Graecia.
Maria Magdalena

Hi **Maria Magdalena** an usa ha napulo kag duha nga Kristohanon. Ginkikita hiya han Jesus nga amo an ira syahan nga bag- o nga Ginsabutan.
San José

Hi **San Jose** an usa ha napulo kag duha nga ebanhelyo ni bag-o nga  Ginsabutan. Ginkikita iroy han Maria nga Jesus  an ira syahan nga amay.
Nestlé Bear Brand

An **Bear Brand** usa nga tatak hin powdered nga gatas nga gintatag-iyahan han Nestlé. Ini nga produkto syahan gumawas han tuig 1976.
Star Trek

An **Star Trek** in fiksyon siyensya ha mga serye han telebisyon ngan pelikula nga hinimo ni Gene Roddenberry.
Frank Oz

Hi **Richard Frank Oznowicz** (natawo Mayo 25, 1944) in usa ka direktor nga pelikula, aktor nga Amerikano.
The Doors

An **The Doors** amo an usa ka Amerikano ngan rock nga hinatikang han 1965 ha Los Angeles.

## Mga album ha studio
* The Doors (1967)
* Strange Days (1967)
* Waiting for the Sun (1968)
* The Soft Parade (1969)
* Morrison Hotel (1970)
* L.A. Woman (1971)
* Other Voices (1971)
* Full Circle (1972)
*An American Prayer (1978)
Larry King

Hi **Lawrence Harvey Zeiger** (Nobyembre 19, 1933 – Enero 23, 2021) in usa nga Amerikano nga komedyante ngan aktor.
Hugh Jackman

Hi **Hugh Michael Jackman** (natawo **Hugh Jackman** han Oktubre 12 1968) in usa nga Australyano nga aktor ha parakanta nga produser.
Mickey Rourke

Hi **Philip Andre Michael Rourke Jr.** (Septyembre 16, 1952) maa-ighimo komo **Mickey Rourke** in usa ka aktor nga  Amerikano ha maa-manunurat nga boksingero.
Neopalpa donaldtrumpi

Iton ***Neopalpa donaldtrumpi*** usa nga marongparong nga espesyes han genus Neopalpa nga mabibilngan ha Salatan California ngan Norte han Mehiko. Ini in syahan ginhulagway han sayantista Canadiense na hi Vazrick Nazari hadin Enero 2017. Iya pinili ini nga ngaran tungod an natabon han ulo hinin nga marongparong in nagpapahinumdom ha iya han buhok ni Donald Trump ngan naghihingyap hiya nga ini nga ngaran in makahatag in kadugangan nga publisadad para hinin nga gutiay nga hayop.

## Han nahisabtan

An genus *Neopalpa* lakip an species nga *N. neonata* in syahan ginhulagway hadton 1998 ni Dalibor Povolný. Haros duha ka dekada an naglabay, han utro nga ginpanginano ni Vazrick Nazari an butang, lakip an pipira nga mga specimen nga ginkolekta tikang han syahan nga paghulagway hinin nga genus tikang ha Bohart Entomology Museum. Nasabtan niya nga an pipira hinin nga specimen in mahibubulag nga iba ngayan nga bag-o nga espesye, nga iya gintawag nga *Neopalpa donaldtrumpi* tungod han madarag ngan mabusag nga kolor han natatabon ha bawbaw hinin nga ulo, nga nagpapahinumdom ha iya kan Donald Trump istilo han buhok. Hiya liwat in naghihingyap nga makahatag hin kadugangan nga publisidad para hinin agsob diri nahibabatian nga gutiay ngan talagsaon mabilngan nga mga hayop

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas

* boldsystems.org. – Public Data Portal
Tom Lister, Jr.

Hi **Thomas Duane** "**Tom**" **Lister, Jr.** (June 24, 1958 – December 10, 2020) in usa nga Amerikano nga aktor.
Kim Basinger

Hi **Kimila Ann "Kim" Basinger** (natawo  Disyembre 8, 1953) in usa nga Amerikana nga aktres, man-aawit ngan parakanta.
Isla Lord Howe

An **Isla Lord Howe** usa nga irregular nga kresente it hitsura nga baya hin bulkan ha Dagat Tasman ha butnga han Australia ngan New Zealand, 600 kilometros (370 mi) diretso pasinirangan han kadak-an nga katunaan han Port Macquarie, ngan mga 900 kilometros (560 mi) salatan-katundan han Puro han Norfolk.
Township sibil

An **township sibil** in agsob gamiton nga yunit hit lokal nga pamunuan ha Estados Unidos, nga ilarom la han condado.
Neopalpa

***Neopalpa*** usa nga genus han marongparong ha familia han Gelechiidae. Mabibilngan an mga ini ha California, Arizona, ngan Norte han Mexico. An Neopalpa ginklasipikar ha tribu Gnorimoschemini  ngan an gihaharanii nga kauropdan amo an genera Ochrodia ngan Ephysteris.

## Espesye
Ini nga genus in may-ada duha ka species, nga amo an masunod:
* *[[Neopalpa donaldtrumpi]]*
* *[[Neopalpa neonata]]*

## Mga kasarigan
Neopalpa neonata

An ***Neopalpa neonata*** usa ka species hin Marongparong ha familia nga Gelechiidae. Mabibilngan ini ha salatan-katundan han Norte han America, kun diin naitala ini ha kadam-an han California, Arizona ngan an gikakatundani nga mga rehiyon han Norte han Mexico.

## Mga kasarigan
Lady and the Tramp

An **Lady and the Tramp** in usa 1955 nga Amerikano nga animasyon nga pelikula ginpagawas han Walt Disney.
Bill Murray

Hi **William James "Bill"** (natawo  Septyembre 21, 1950) in usa ka aktor ha komedyante ngan manunurat nga Amerikano.
Bambi

An **Bambi** in usa nga 1942 animasyon nga pelikula Amerikano. Hinimo ini han Walt Disney Productions ngan pinagawas han RKO Radio Pictures.
Oakwood, Ohio

**Oakwood** in ngaran hin masunod nga mga lugar ha Estado han Ohio han Estados Unidos:

*Oakwood, Condado han Montgomery, Ohio, usa ka syudad
*Oakwood, Condado han Cuyahoga, Ohio, usa ka baryo
*Oakwood, Condado han Paulding, Ohio, usa ka baryo
TRAPPIST-1

An **TRAPPIST-1**, kilala gihapon nga 2MASS J23062928-0502285, usa nga ultra-cool nga duwende nga bituon, nga namumutang 39.5 lamrag-tuig kahirayo tikang ha Kalibutan ha konstelasyon Aquarius.

## Mga reperensya
Brian Drummond

Hi **Brian Drummond** (natawo han Agosto 10, 1969) in usa ka aktor nga Canadiense nga pan-boses ngan anay aktor ha entablado. Nagserbi anay hiya ha board of directors han nakabase ha New Westminster Urban Academy upod an iya asawa nga hi Laura Drummond, usa gihapon nga artista hin boses. 

## Mga Sumpay ha Gawas
* Brian Drummond - Ingles
Christina Aguilera

Hi **Christina María Aguilera** (natawo han Disyembre 18, 1980) in usa ka musikero han aktres nga Amerikano.
Bill Paxton

Hi **William Bill Paxton**(natawo han Mayo 17, 1955 - Pebrero 25, 2017) in usa ka aktor nga Amerikano nga pelikula ngan telebisyon.
Samsung

**Samsung** — Ha naglabay nga 70 katuig, an Samsung kay napadayon la gihap pagbulig ha pagpapaupay han bug-os nga kalibutan gamit hin durudilain nga mga buhat na napapasamwak hin kaupayan gamit hin mga teknolohiya, semiconductor, skyscraper ngan plant construction, petrochemical, fashion, medisina, finance, hotel, ngan damo pa nga iba.

Nakagian inin Samsung hin usa ka Koreyano nga nagngangaran Lee Byung-chul han tuig 1938. Ha 30 kaanyos na katikangan puros pagpapaupay ha larangan hin paghimo hin pagkaon, textile, insurance, nga iba pa nga durdilain nga bruhaton it Samsung. Ha uruunhan hin tuig 1960, ginsakob nira an industriya hin dagisikan. Samtang ha uruunhan pa nga mga tuig umuswag it Samsung ha paghihimo hin iba pa nga mga Kompanya nga mapasamwak hit kaupayan gamit it teknolohiya. Pero ha tuig nga 1987, namatay hi Lee Byung-chul, rason kun kay ano natunga an kompanya ha upat ka grupo: Samsung Group, Shinsegae Group, CJ Group and Hansol Group.
Hitaas na Eskwelahan hit Pilipinas ha Syensya - Kampus hit Sirangan Bisayas

It **Hitaas na Eskwelahan hit Pilipinas ha Syensya – Kampus hit Sirangan Bisayas** (PSHS-EVC) kay usa ha mga kampus hit *Philippine Science High School System. *

## Lokasyon
Mabibilngan ini na eskwelahan ha Pawing, Palo ha probinsya han Leyte, Sinirangan Bisayas.

## Katinikangan
An pagkahimo han PSHS Kampus hit Sirangan Bisayas kay ginbalaud han ika-10 han Abril 1992 ha pamaagi han RA 7373 nga mas kilala na *An Act Establishing The Eastern Visayas Science High School.*

Tungod han RA 8057, an eskwelahan kay gin ngaranan nga usa ha opisyal na Kampus han PSHS System. Nagtikang pag-abre an eskwelahan han ika-4 han Hulyo 1994.

Han 1997, RA 8496 nga kilala na An Act To Establish The Philippine Science High School System And Providing Funds Therefor nag-usa han tanan na PSHS kampus han Pilipinas han ngada na tuig. Ini na pag-usa kay nagbutang han tanan na mga kampus ha usa nga pagdumara. It nagpapadalagan yana na Direktor hit kampus kay hi Dr. Reynaldo B. Garnace.

Parte han misyon han PSHS System nga an Kampus ha Sinirangan Bisayas kay maghatag hin libre na pangiskwela ha mga estudyante na maupay ha  Syensya ngan Matematika ha, "pagbulig ha nasud makakaabot hin damo nga maakarit ha larangan hit Syensya ngan Teknolohiya".

It mga estudyante kay tikang ha mga iba-iba na parte hit Sinirangan Bisayas. Ini nga mga estudyante kay tikang ha mga Probinsya han Biliran, Sinirangan Samar, Leyte, Amihanan Samar, Samar, ngan Habagatnon Leyte.

## Pan-gawas na link
* PSHS Eastern Visayas Campus  Opisyal na Website
Troye Sivan

**Troye Sivan Mellet** (gin-anak han ika-5 han Hunyo 1995), o mas kilala nga **Troye Sivan**(/trɔɪ sᵻˈvɑːn/) kay usa nga kantor, manunurat hin kanta, actor, ngan personalidad ha Youtube. Han iya pagka-actor, hiya an bata nga Wolverine ha pasalida nga X-Men (2009) ngan X-Men Origins: Wolverine (2009) tapos hiya liwat an bida han trilogy han salida nga Spud. Regular liwat nga naghihimo hin YouTube videos hi Sivan ngan dida han ika-2 han Abril, mayda na hiya sobra 4 ka-milyon nga subscribers ngan sobra 241 milyon ka-total nga views.

Han ika-15 hit Agosto 2014, gingawas ni Sivan an iya una nga major-label nga extended play (EP) nga an ngaran kay TRXYE nga naging ika-lima ha U.S. Billboard 200. An lead single tikang han EP, an "Happy Little Pill", kay umabot hin ika-10 han Australian charts. Gin-release liwat niya an iya ikaduha nga major-label EP, an "Wild", dida han ika-4 han Setyembre 2015. It iya debut studio album, an Blue Neighbourhood, kay gin-release han ika-4 han Disyembre 2015. An iya una nga single, an "Youth", kay naging una iya single nga na-api ha top 40 han Billboard Hot 100 chart, nga an pinaka-hataas nga na-abot kay ika-baynte tres nga posisyon.

An iya video nga "The 'Boyfriend' Tag", upod an usa pa nga vlogger nga hi Tyler Oakley, kay nakapadaug ha ira hin Teen Choice Award ha "Choice Web Collaboration" nga kategorya. Han Oktubre 2014, gin-ngaran hi Sivan han **'Time**' nga usa ha "25 Most Influential Teens of 2014".

= References =
Wi-fi

An **Wi-Fi** in pinahalipot nga termino han Wireless Fidelity. Ini hiya in usa nga klase hin teknolohiya para ha wireless local area networking nga base ha
IEEE 802.11 standard. Ini nga 802.11 an kinahanglan nga radio frequency para maipasa an Wi-Fi ha mga gumaramit. Ginhimo ini ni Vic Hayes nga asya gihapon an nagtindog han kumite han IEEE 802.11.
Mayda durudilain nga butang nga puydi gumamit hin Wi-Fi. Upod na nganhi an mga kompyuter, video game console, smartphone, digital nga camera, tablet nga kompyuter, ngan pati gihap mga kinabag-uhan nga mga printer.
Veronica Chan

**VERONICA F. CHAN**, usa nga edukado ngan siyahan nga miyembro han Philippine Virology and Immunology. Usa hiya nga taga-riserts han dengue birus 3 ngan 4 na amo an hinungdan han hemorrhagic fever.

Igin-anak hi Chan hadton Marso 24, 1933 ha Santa Lucia, Ilocos Sur, Pilipinas. Nakatapos hiya hin Batsilor han Syensya nga Hygiene digri hadton 1954 ha Unibersidad han Pilipinas, Manila. Usa hiya nga iskolar. Natapos niya ang sertipiko han Public Health hadton 1956 ha Unibersidad, Pilipinas. Hadton 1969, nakakarawat hiya han iya Ph.D. han Immunology/Virology tikang ha Unibersidad han Yale, usa hiya nga iskolar.

Hi Chan amo an siyahan nga dekano han Graduate School for Health Sciences ha UPM hadton 1994. Hadton 1995, iya ginpasinundan an Distance Learning in the College of Public Health for MPH ngan MHA digri programs, UP Manila.

Nagtrabaho hiya han dengue antigens, anti rubella ngan flavivirus antigens. Nag-istudyo liwat hiya han polyo virus, measles ngan han iba pa nga mga sakit nga nakakatapon. Usa hiya nga adbayser han daan nga sekretarya han Department of Health na hi Juan Flavier.

Hadton tuig 1979, nakakarawat hiya hin Research Award in Cardiology ng ASTRA/Tangco Memorial. Ha pareho nga tuig nakakarawat utro hi Chan hin award, Best Paper Award by the Philippine College of Physicians.An UP Alumni Association gintawag hiya nga Outstanding Professional Achievement in Public Health hadton 1974.

Damo an iya mga awards nga ginkarawat tikang han iba-iba nga organisasyon.  

Ha pagkayana nga panahon hi Chan ay usa ka direktor han World Health Organization National Influenza Center. Usa liwat hiya nga kunsultant han Virology ngan Immunology ha PGH, Department of Health. Usa liwat hiya nga propesor ha University of Sto. Tomas. Kinuha liwat hiya nga usa nga Associate Dean han Basic Sciences of Microbiology and Parasitology, han Emilio Aguinaldo College of Medecine.
Francis Fronda

Hi **Dr. Francisco Fronda**, ginkikila ha agnay nga «Amay ha Agham hin Manukan ha Pilipinas» kay ha durudilain nga buhat nga iya naihatag ha pagpapauswag hiton proseso hin paghihimo nga  pagsurat hin pira kaartikulo ha larangan hin pag-uuma, kay gin anak han ika-12 ha bulan hin Disyembre, tuig 1896 ha bungto hin Aliaga, Nueva Ecija.
Zalman Krause

## Kahibaro
Hi Zalman Krause usa nga kantor ngan parag-gitara nga ginpanganak ha probinsiya ha Marin, California tapos yana kay naka-ukoy ha Metro New York dapit. Na-specialize hiya ha folk/acoustic rock and blues. Nag-tikang hi Zalman ha pagmulay han gitara ha edad nga 14 tapos gin-kalimtan an iba nga mga bagay, nagtrinabaho nala paghimo hin mga kanta ha ilarum han ira balay. Bisan kulang hiya hin mga pangunahon nga gintututdo ha musika, nagmulay hiya han gitara gamit talinga, tapos nakahimo hin damo nga kanta nga may kakaiba nga duyog pati tingog. ﻿

Pira pala nga tu-ig kay nagtikakarit hi Zalman. Ha edad nga 17 nag-inapi na hiya hin mga serenata pati laban hin mga banda ha iba iba nga mga siyudad.﻿

Ha edad nga 19, nakag-lagda na hiya hin iya kaunahan nga record label. ,

Infidel Artists, LLC, usa nga subsidiary hin illustrious Water Music Studios in Hoboken, NJ, lugar hit mga magkarit nga musikero parehas ni Beyonce Knowles, Dave Matthews Band pati U2's Bono. Kumadto hi Zalman para mag-record hin iya kaunahan nga demos (nga puydi pa ha iTunes), pero an iya manager kay nakulangan han kan Zalman kakanta kay diri pa kuno makusog.﻿

Umuli hi Zalman iton nga adlaw nga nakaturaw, pero nakabiling hin pan-aghat para magtrabaho hin maupay para ha iya pagkanta. Nakadto hiya ha igbaw hin tiles hin tren hirani han iya balay, para hiya mag-usahan ngan waray makasamok ha iya. Nagtikang hiya pag-testing hin iba iba nga kakanta sugad hin blues, folk, rock, ngan rnb. An riles han tren an naging inspirasyon niya paghimo han kanta nga "The Place".

Nagtikang na pagkarit it iya pagkakanta ngan pagtikaiha, nagpagawas hiya hin demo CD ngan nagtikang na paghimo han iya kaunahan nga record. 

Nag-publish hi Zalman han iya kaunahan nga libro, "A Dreamer Among Them", nga nagsaysay han iya kinabuhi pati iya mga damdamin hadto nga panahon.

Ha edad nga 21, nagkaada hiya hin kumpiyansa nga kaya na niya umapi hin mga dagko nga serenata. Ha iya mismo kaadlawan, umapi hiya ha A Jewish Star International Singin Competition ngan nakaabot ha ka-kaurhian.

Tungod han pagkadaugan niya han palabas, nakilala na hiya han iba nga mga magkarit nga singers ha Jewish music industry pareho ni Lipa Schmeltzer, Yeedle Werdyger ngan Gad Elbaz tapos nagtikang na hiya pagtrabaho upod hin mga tagahimo han salida. Naging nawung hiya han ika-upat nga panahon han Jewish Kids Got Talent.  

Han Disyembre 2013, gin-abri ni Zalman an Annual Soulfarm Festival ha Highline Ballroom. Han Marso 2014, nag-abri hiya para ha Israeli music sensation Gad Elbaz ha Millenium Theater ha Brooklyn, usa ha naging pinakadako nga serenata hin Jewish han tuig!  

Yana kay usa na hiya nga parag-kanta ngan aktor ha salida ha Youtube nga ngaran ModelPrankstersTV ngan may ada na hiya iya sarili nga palatutduan ha Passaic, NJ, kun hain hiya nagtatrabaho para ha iya debut album!

## Iya mga kanta
* What Was It All For?
* Will You Be Mine?
* My Escape
* Miss Our Jams
* You Don't Want Me Around
* Mystery Girl
* A Moment With You
* Can We Just Be Friends?
* I Want You Bad
* Fruit Rap
* In My Mind
* Let You Go
* Too Long
* I Need Your Love
* You're The One

## Pan-gawas nga links
* Zalman Krause Info
Us the Duo

It **Us the Duo** kay usa nga American folk pop nga padis ngan mag-asawa nga hira Michael ngan Carissa Alvarado. An duha kay nagkakilala ha Los Angeles, California, United States, dida han 2011 ha usa nga set hin music video. Gin-kasal hira han 2012. Han 2013, nagtikang an duha nga mag-himo ngan mag-upload hin unom ka segundo nga cover versions hin mga kialla nga kanta dida han ira akawnt ha Vine, nga nakakuha hira hin sobra 4.8 ka-milyon nga followers han Agosto 2015. Han Marso 2014, nagka-kontrata hira ha Republic Records. Ginkikilala hira nga una nga musikero nga nagka-kontrata hin usa ka major record label kay han ira kasikatan ha Vine.

= Propesyon =
Han  han 206, umupod and Us the Duo han Pentatonix han ira 2016 World Tour nga nagbisita hin damo nga estado han Estados Unidos bag-o gumawas tikadto hin iba-iba ngan damo nga destinasyon sugad han London, Paris, Prague, Rome ngan Tokyo, ngan iba pa. Dugang han duha nga full-length albums, it Us the Duo kay regular nga nag-gagawas hin bag-o nga musika sugad han "(Stop) Just Love", ngan "Slow Down Time" ngan iba-iba nga cover, upod an "2015 Top HIts in 3.5 Minutes". Nag-book hi Oprah Winfrey hin tour han Nobyembre han 2014 para han duha pagkatapos niya makit-an an salida nga *The Book of Life* nga gin-feature an ira kanta nga "No Matter Where You Are". May-ada liwat hira Just Love Tour nga nasuporta hit ira album nga *Just Love* nga gin-gawas han ika-22 han Hulyo 2016.

= Miyembro =

### Carissa Alvarado
Hi **Carissa Alvarado** kay gin-anak ngan dumako ha Los Angeles, California. Usa hiya nga Filipino American. Nagtikang hiya pagkanta han edad nga 5 dida han usa nga church choir. May-ada hiya fashion blog nga tawag kay Wear I am.

### Michael Alvarado
Hi **Michael Alvarado** kay gin-anak ngan dumako ha North Carolina ngan umiskwela hiya ha Appalachian State University. It iya lahi kay tikang ha Puerto Rica. Nagtikang hiya hin piano lessons han edad nga 7, ngan nagtikang pag-kanta han n-upod hiya hin garage band han high school.

= Discograpiya =

### Studio Albums
* *Us* (2012)
* *No Matter Where You Are* (2014)
* *Just Love* (2016)

### Extended Plays
* *Public Record* (2016)

= References =
Transesterification

Usa ka proseso hin paghihimo han gikolekta nga asyete tikang ha mga tanom o pagkaon pakadto ha diesel nga nagpapaandar hin aton mga sarakyan. Danay liwat gintatawag nga **alcoholysis.**
Eastern Visayas Medical Center

An **Eastern Visayas Medical Center (EVMC)** kay ikatulo nga lebel nga ospital hin gobyerno ha Piliipinas.
Han Hunyo 18, 1966, an dati nga Speaker Daniel Z. Romualdez Memorial City Hospital  kay gintindog nga ospital para ha ngatanan  ha Tacloban ngan mayda serbisyong kapasidad hin 100 ka higdaan.Han Hulyo 22, 1972, an Speaker Daniel Z. Romualdez Memorial City Hospital ngan an Tacloban City Hospital kay an naging duwa nga ospital ha Tacloban. Han ini nga panahon, an kapasidad kay gingdugangan hasta 250 nga higdaan.  Waray pag-iha, ginbalyuan an ngaran ngadto ha Tacloban City Medical Center han November 12, 1986  ngan ngadto  ha yanâ nga ngaran Eastern Visayas Regional Medical Center han March 24, 1992.  Han 2009,ginpadugangan hasta 500 ka higdaan an ospital hin balaod nasyonal.

## Pinanbasaran
Lechon

It** Lechón** na putahe hit karne hit baboy na kilala ha iba-iba na lugar hit kalibutan, it Espanya ngan it iya mga sakop colonial han una ha kalibutan kay kilala gud na nagpatikang hini na putahe. It pulong na *lechón* kay nagitkang ha Espanyol, nga it karuyag sidngon, baboy nga nasuso na gin iihaw. It Lechón kay usa na kilala na pagkaon ha Pilipinas, Cuba, Puerto Rico, Dominican Republic, North Sulawesi Probinsya hit Indonesia, iba nga dila Espanya nga mga nasud ha Latin America, ngan Espanya. Ini nga putahe kay nagpapakita hin usa ka bug-os na baboy na inhaw ha igbaw hin uring. It Lechon kay it Nasyonal na Putahe hit Pilipinas. Gin ngaranan hin usa na Amerikano na manluluto na hi Anthony Bourdain na an Cebu kay an mayda pinakamaupay na baboy panlechon. It Lechon gihap kay it Nasyonal na putahe hit Puerto Rico.

Kadamuan ha Pilipinas, it lechón kay gin pre-prepara ha bug-os na tuig ha mga marisyo ngan espesyal na mga okasyon, mga piyesta ngan ha Pasko.

## Pagluto hit Lechon
Pagkatapos pagtimpla hit baboy, ginluluto hiya ha pamaagi hit pag-tusok hin hilaba na kawayan ha bug-os na lawas hit baboy, bago hiya igtusok, it tinae, tiyan ngan iba na parte ha iya sakob kay gin kukuha, pagkatapos igtusok gin dadara hiya ha usa na lechonan kun hain gin bubutang hiya ha igbaw hit mapaso na uring. It baboy kay gin lilibot na baga't *rotisserie* it iya aksyon.  It baboy kay gin luluto hin pira ka oras hasta tapos na. It proseso hit pag luto ngan pag-baste kay nagreresulta hin pagkarob hit panit hit baboy, na usa nga deskripsyon hit putahe. Mayda mga teyorya na nagsisiring na it pagluto hit lechon ha Pilipinas kay pareha han proseso han ira mga ninuno (Pre-Colonial Filipinos) kun hain gin iihaw gihap nira it baboy na natatad'an nira ha mga isla pira nga mga tuig bago umabot an mga Espanyol.

## Kitaa Gihap
* Lechon kawali
* List of barbecue dishes
* Pavochon
* Pig pickin'

## References
Asuncion K. Raymundo

## Isturya han Kinabuhi
Hi Dr. Raymundo, natawo han ika-15 han Agosto 1946, in uska nga Filipina na Molecular Microbiologist. Usa hiya nga magturutdo hin Microbiology ha University of the Philippines Los Baños (UPLB) kun hain hiya napadayon pagtutdo hin mga kahuman-nga-gradwar nga mag-aaram ngan pag-istudyo. Naging Dean hiya han College of Arts and Sciences hin lima katuig ngan naging Direktor han Institute of Biological Sciences, UPLB hin pito katuig. Nakumpleto niya an iya BS digri (cum laude) ha UP College of Agriculture, medyor ha Soil Microbiology. Iya nakarawat an iya MS digri ha University of Hawaii, ngan iya ha PhD digri University of Illinois han Urbana-­Champaign. Nuruniyan, nag-aram hiya hin post-doctoral ha microbial/molecular genetics ha IRRI ngan nagpadayon paghalikwat ha Monash University, Osaka University ngan ha Kansas State University. Myembro hiya hin kadam-an nga pagkilala ngan propesyonal na katiringban, sugad hin Philippine Society for Microbiology kun hain hiya nagkapot han puwesto nga ka-presidente ngan American Society for Microbiology. 

Nangunguna ha larangan hin microbial genetics ngan paggamit hin biotechnology ha pag-uuma ha nasud, hi Dr. Raymundo usa nga maduruto nga manhahalikwat, damo na an iya gin-implement-a nga panhalikwat ngan kaaraman,upod an iba nga gin-pundo-han pa hin Rockfeller Foundation, UNIDO, ngan han Australian Centre for International Agriculture. Usa hiya nga manunurat, nga may-ada gin-publish nga maabot usa ka gatus nga artikulo ha kilala na mga barasahon ngan pagpupulong, mapalokal man o internasyonal.

Tungod han iya ka-propesor, hi Dr. Raymundo nag-institute ngan nagtutdo hin kadam-an nga kurso ha microbiology ngan plant pathology, nagsurat hin mga laboratory manwals

ha magkaduru-dilain nga kurso ngan nag-mangno hin mga ilarom-ha-gradwar, masteral ngan doctoral nga mag-aaram. Iya gintindog an larangan han microbial genetics ha lokalidad. Aktibo nga ekstensyon, mapa organiser, koordinator o paragtutdo ha magkaduru-dilain nga pag-sanay hin kurso, workshops ngan mga pagpupulong.

= Pagkilala =
Ha pagkilala han iya mga buhat han microbiology, microbial genetics ngan ha biotechnology, hi Dr. Raymundo nakakarawat hin damo nga premyo: 
* National Research Council of the Philippines Distinguished Award in Biology 
* UPLB Outstanding Teacher and Researcher, 
* PCARRD Pantas Outstanding Researcher Award
* Crop Science of the Philippines Achievement Award in Research
* Outstanding Microbiologist Award iginhatag han Philippine Society for Microbiology
* Republica Award iginhatag han Commission of Higher Education 
* 2007 U.P. Outstanding Professional Award in Natural Sciences-biology (microbiology).

* Academician of the National Academy of Science and Technology (NAST)   

## References
* *FEED Inc.* (2 20, 2017). Ipinanumbalik mula sa fosteringeducationandenvironmentfordevelopment:
Jacob Lee

**Jacob Lee**(gin-anak nga Jacob Lee Christian Blowes, han ika-4 han Nobyembre 1994 ha Southport, Queensland) kay isa nga Australya nga kantor ngan manunurat hin kanta. Miyembro hiya han kan will.i.am top 6 han ika-tulo nga series han *The Voice* ngan kanan Sea FM nga boy band nga Oracle East han 2012.

Han Enero 2016, hi Lee nga ginsuportahan han Justice Crew han ira 'Live&Local Tour' ha New South Wales, Australia.

An kan Lee debut EP Sine Qua Non kay ig-gagawas hit ika-20 hit Pebrero.

= Kinabuhi ngan Propesyon =
An kan Lee una nga publiko nga pag-angat kay han na-api hiya han boyband nga "Oracle East" dida han 2012. Ginhimo han Gold Coast radio station Sea FM han ira pamiling hin"Gold Coast Boy band". Han 2011, umabot hi Lee ha boot camp han ika-tulo nga season han *The X Factor (Australian TV series),* pagkatapos waray tumuod an usa nga 17 anyos nga hi Guy Sebastian nga kaya niya. Han 2014, nakatapos hi Lee ha top 6 han kan Will.i.Am grupo.

Han Enero 2016, umupod hi Lee han Australian boyband nga Justice Crew na ha pag-libot han ira New South Wales tour tikang ha Coffs Harbour tikadto Sydney, Australia.

= Debut Single ngan Album =

### 2014 - 2015: Chariot
Ha Hunyo 2014, gin-gawas ni Lee an iya debut single nga "Chariot". Ha katinikangan han 2016, nagkamay-ada na ini hin 200,00 streams ha Spotify. An kanta kay umabot han debut ha HIT 105 Brisbane's hit number one station ngan gin play ha Gold Coast's Sea FM.

### 2016 hangtod yana: Sine Qua Non
An kan Lee debut EP, an "Sine Qua Non" kay ig-gagawas hit Pebrero 20, nga gin-upod an iya single nga "Chariot" didi. Upod gihap an "Slip", "Ghost" ngan "Heartstrings" ha iya EP.

= Discograpiya =

= References =
Mga balaud ha Volleyball

Pangunahon nga mga balaud ha mulay nga Volleyball.

## An Pag-serve
* An man-uuyag kay dapat mag-serve ha luyo hin katapusan nga linya
* An bola kay puydi ig-serve pa-underhand o pa-overhand
* An bola kay dapat nakikitan hin imo kakuntra bag-o mag-serve
* An gin-serve nga bola kay puydi maka-igo hin net tapos mahulog ha gilid han kakuntra para usa nga puntos
* Diri puydi mag-atake o mag-set hin serve tikang ha kakuntra

## An Pag-is-kor
* Rally nga pag-iis-kor it ginagamit
* Kada usa nga is-kor kay dagdag ha puntos
* It opensa kay mag-iis-kor kun waray depensa o out-of-bounds hit
* It depensa kay mag-iis-kor kun waray opensa o out-of-bounds hit o pag-serve nga waray nakalapos ha net
* It mulay kay tungod 25 na puntos
* Dapat duha ka puntos it lamang para dumaog

## An Pag-libot
* It kampo kay malibot kada makadaog hira hin serve
* It pag-libot kay pa-clockwise
* Dapat may 4-6 na man-uuyag kada kampo

## An pagmulay
* Tulo it pinakadamo nga pag-igo hin bola it puydi kada gilid
* It man-uuyag kay diri puydi pag-igo hin bula makaduha nga mag-sunod
* It bola nga naka-igo ha boundary line kay diri pa gawas
* Legal it pag-igo kun an na-igo kay ha igbaw na parte han lawas o ha hawak ngan kun diri mag-stop an pagkiwa han bola
* Kun duha nga man-uuyag kay naka-igo ha bola hin durungan, tinatawag ito nga usa nga play, ngan diri hira puydi makaapi ha sunod nga play
* It man-uuyag kay diri puydi mag-block o mag-attack hin serve
* Pagbabalyu hin pusisyon kay puydi la katapos hin pag-serve

## Mga Pangunahon nga Bawal na balaud
* Pagtamak o pag-gawas ha linya habang na-serve
* Waray makalapus an bola ha net han pag-serve
* Kun diri amo it pag-igo hin bola (pagdara, paglabog)
* Pagkaput han net gamit hin bisan ano nga parte han lawas. Kun it bola kay naka-igo ha net hin makusog tapos naduso an net ngan nakaputan an lawas han kamulay, waray tawag nga foul, ngan padayun an pagmulay
* Paglapos hin kamot ha net
* Mali nga pag-serve ha tama nga pagkasunod-sunod

## An Court
* Courts nga ada ha sulod o ha gawas hin building kay dapat 18m x 9m
* Courts nga ada ha sulod hin building kay may lugar pan-attack nga nakalinya 3m tikang ha butnga nga linya

## An Kahitaasan han Net
* It kahitaasan han net panlalaki, o co-ed kay 2.43 m
* It kahitaasan han net panbabayi kay 2.24 m

## External Links
* Basic Volleyball Rules
Bullet Dumas

Ginkikilala he** Bullet Dumas **nga usa na Filipino independent na musikero, paraghimo hin mga kanta, ngan paragkanta, pinakasakit hiya para ha iya contemporary folk na istilo nga ginyayakan hit mga hurado nga "raw, earthy", ngan Filipino hiya pamation. It iya musika kay sikat para ha iya makusog nga pagkaskas hit gitara. Diri la hiya naasenso ha musika, pero nagtututdo gihap hiya hin Math ha high school, ngan ginkikilalan gihap hiya para hit iya paggamit hit musika ha matematika.

Dumas first received major critical attention when he attended the first ever Elements National Music Camp in 2010, where his musical stylings caught the attention of camp mentors, which were major figures in the Filipino contemporary music scene, including Ryan Cayabyab, Trina Belamide, Joey Ayala and Francis Reyes.

Tikang han naging Elements alumnus hiya, nagkaayda he Dumas hin durodamo na awdyens na nasunod ha iya tikang la ha iya pagpinarayaw hit iya kakarit ha musika , nakigtrabaho na gihap hiya ha mga sikat na mga artista sugad kan Johnoy Danao, Ebe Dancel, Gary Granada, Gary Valenciano, ngan Clara Benin.

Han Mayo 2014, naggawas he Dumas hin EP, aadto an iya mga kanta na "Pssst!" ngan "Ninuno" (Filipino nga pulong hin 'ancestor'), nga naging mga single ha radyo, nga nagkaayda hin dako nga importansya ha pagpatukar hin musika ha radio na an genre kay indie folk music. Pagkatapos hin usa katuig hin mga salida na upod hira Johnoy Danao ngan Ebe Dancel nga ginsalida ha unga nga anibersaryo ha Music Museum ha San Juan ha Pebrero 2016, Ginpirmihan he Dumas han Filipino na ahensya hin pagmanage hin talent, Stagest Talents

## References
Black Pink

**Blackpink** (Hangul:  블랙핑크) nga ginsusurat na **BLACKPINK** or **BLΛƆKPIИK** in usa ka grupo hin mga Koreyana nga ginhimo han YG Entertainment ngan ini gihap an usa ka group hin babaye nga ginhimo pagkatapos han pagpagawas han sikat nga grupo nga 2NE1. Ini nga grupo kay ginbubuo hin upat ka miyembro nga may ngaran nga Jennie, Lisa, Jisoo, ngan Rosé. Siyahan hera na inpagawas ha medya hanin ika walo han Agosto, 2016 hanin usa ka album na nagngangaran na Square One.

## Kinatikangan
Han pag andam han era pag-debut nga nagtikang hanin August 2012, igin gawas an litrato ni Kim Eun-bi na damo an nagsuspetiya nga usa ha mga kandidato nga miyembro para ha bag-o na grupo na igagawas. Pero han pagka abot han June 29, 2016, igin pakita han YG Entertainment an opisyal na mga miyembro han bag o nga grupo. Inin Black Pink an una nga grupo hin babaye nga ig-papadebut ha ilarom han YG Entertainment ha pito nga tuig pagkatapos han 2NE1. Nag debut here hin usa ka album nga nagngangaran na Square One hanin ikaw walo han Agosto, 2016. An pinakauna na kanta ha album kay an "Whistle", na usa nga hip-hop na kanta ngan ginhimo ni Teddy Park ngan Future Bounce ngan an liriko liwat kay gin surat ni Teddy Park, iKON's B.I. ngan Bekuh BOOM. An ika duha liwat nga kanta nga nagngangaran na "Boombayah" kay ginhimo ni Teddy Park ngan ginsurat ni Bekuh BOOM ngan Teddy Park. An era bidyo para ha mga kanta hinin na duha kay igin himo ha direksyon ni Seo Hyun-seung.

## Ginkuhaan
Felix Arvid Ulf Kjellberg

**Felix Arvid Ulf Kjellberg** (/ˈʃɛlbɜːrɡ/ ***<span class="smallcaps"><span style="font-variant: small-caps; text-transform: lowercase;">SHEL</span></span>'''-burg'', ; gin anak han ika-24 Oktubre 1989, mas kilala ha iya online na ngaran '''PewDiePie''' (<span class="IPA nopopups">/<span style="border-bottom:1px dotted"><span title="/ˈ/ primary stress follows">ˈ</span><span title="'p' in 'pie'">p</span><span title="/juː/ long 'u' in 'cute'">juː</span><span title="'d' in 'dye'">d</span><span title="/i/ 'y' in 'happy'">i</span><span title="'p' in 'pie'">p</span><span title="/aɪ/ long 'i' in 'tide'">aɪ</span></span>/</span> ***PEW*'-dee-py*), usa hiya na Swedish web-based na komedyante ngan paraghimo hin video. Kilala hiya ha iya mga *Let's Play* na comentaryo nga vlogs ha YouTube.

Gin anak ha Gothenburg, Sweden, hi PewDiePie plano unto makakuha hin degree ha industrial economics and technology management ha Unibersidad hit Teknolohiya han Chalmers. Ha 2010, han iya pangingiskwela ha unibersidad, naghimo hiya hin YouTube account ha ngaran na PewDiePie. Ha kasunod nga tuig, nagpahulog hiya ha Unibersidad hit Chalmers tungod kay nauumay hiya ha iya degree field, nga nagresulta han pagkadismayado han iya mga magurang. Han pagpalpak niya makakuha hin apprenticeship ha usa na advertising agency ha in Scandinavia, tumungod hiya ha paghihimo hin mga contento para ha iya Youtube channel. Para makakuha hin pampunda ha iya mga bidyo, nagitkang hi PewDiePie magbaligya hin mga printa hit iya mga proyekto ha Photoshop ngan pagtrabaho ha usa na tindahan hit hotdog. Hi PewDiePie di maiha nakakuha hin damo na views ha iya mga hinihimo na bodyo, ngan ha Hulyo 2012, an iya channel umabot sobra usa ka milyon na mga suskritor.

## Notes

## References
William Singe

Hi **Liam Antony “William” Singe** (gin-anak han ika-2 han Hulyo 1992) kay usa nga Australian kantor, manunurat hin kanta ngan producer. Pinaka-kilala inin hiya kay hit iya mga online video nga may-ada views nga na-abot hin milyones ha YouTube ngan Facebook.

Nagtikang hi Singe han iya propesyon nga miyembro han The Collective, usa nga Australian boy band nga nabug-os dida han ika-upat nga season han *The X-Factor Australia* han 2012, tapos nag-tapos hin ika-tulo. An The Collective kay nag-pirma hin kontrata ha Sony Music Australia tapos naka-gawas hin pito nga singles ngan usa nga album nga naka-ngaran ha ira grupo. Nag-disband ini hira pagkatapos umiwas hi Singe han ira grupo han 2015.

Han 2014 ngan 2015, nag-record hi Singe hin damo nga R&B, pop, hip-hop ngan rap covers ha iya kalugaringon kwarto. Ha usa ka-tuig, nagkamay-ada hiya hin sobra duh aka-milyones nga nagi-idolo ha iya ha Facebook, ngan umabot hin numero uno nga posisyon ha Spotify, 20 milyon nga streams ha Spotify, ngan naka-kuha hin sobra 100 milyon nga views ha iya videos ngan us aka-milyon nga subscribers ha YouTube.

= Kinabuhi =
Hi Singe kay gin-anak ngan dumako ha Forestville, kilala gihapon nga 'Forry', usa nga suburb ha norte hit Sydney. It iya lahi kay Māori Australian.

Nagtikang hi William nga mag-record hin musika han bata pahiya, nakuha hin inspirasyon tikang ha iya amay, usa nga kantor ngan manunurat hin kanta tikang New Zealand.

Naging estudyante hiya ha St Augustine's College ha Brookvale ngan nagtrabaho nga bank teller ha COmmonwealth Bank ha Dee Why.

= References =