Laon (demonio)

**Laon**, nga kilala gihapon nga **Kanlaon** o an demonio nga **Lalahon**, usa nga mabaskog nga espiritu tikang ha **Bulkan Kanlaon** ha isla han **Negros**. Usahay, nakikita hiya nga usa nga **dios** han **kalayo** ngan **ani**, ngan usahay liwat nga usa nga makalilisang nga **demonio**. Pwede hiya maghatag hin maopay nga ani o magparusa ha mga tawo pinaagi han mga katalagman sugad han salot han balang o pagputok han bulkan. Ha iba nga mga istorya, an **Laon** nakikita nga lalaki, ngan ha iba liwat nga mga istorya nga babayi.     

## Magkadurudilain nga Pag-interpretar kan Laon / Lalahon

### Lalahon: An Diyosay han Kalayo ngan Ani ha Negros
Ha mga temprano nga ulat han Espanyol nga kolonyal, hi Lalahon gindeskripsyonan nga babaye nga diyosay nga may kalabotan ha kalayo ngan agrikultura. Sumala kan Miguel de Loarca ha iya *Relación de las Yslas Filipinas* (1582), ginkukonsidera hiya nga naukoy ha usa nga bulkan ha Isla han Negros (nga kilala hadto nga Buglas). Gintatawag hiya para hin maupay nga ani, pero kon masina, nagpapadara hiya hin mga apis nga nagwawara han tanom:

“El dios Lalahon dicen que reside en un volcán que está en la isla de Negros que hecha fuego… A este Lalahon invocan para sus sementeras y cuando no quieren dárselas buenas, échales la langosta…”
— *Loarca, 1582*
Ginsuportahan ini ni istoryador William Henry Scott, nga nagsiring:"Hi Lalahon amo an diyosa nga nagbubuga hin kalayo tikang ha Bukid Canlaon nga gin-aampoan para hin maupay nga tanom pero nagdadara hin mga apis kon masina."

— *William Henry Scott, Barangay: Sixteenth-Century Philippine Culture and Society*

### Laon: Ginoo nga Diyos han mga Visayan
Ha mas urhi nga ulat, ginkilala ni Padre Pedro Chirino (1604) hi Laon komo puno ngan ngatanan nga labaw nga diyos han mga Visayan, nga iya ginkumpara kan Bathala Maykapal han mga Tagalog. Ginhisgotan niya nga an pulong nga "Laon" nangangahulogan hin kadugayon han panahon, nga nagpapakita hin daan ngan respetado nga kahimtang ha kosmolohiya han mga Visayan:“Laon denotes antiquity and was the name of the chief and superior god of the Visayas.”

— *Chirino, 1604*According to the *Mythological Dictionary of the Philippines*, Laon was widely venerated throughout the Visayas, particularly on Negros Island, where he was believed to reside in the Malaspina Volcano, now known as Mount Kanlaon.
Sumala ha *Mythological Dictionary of the Philippines*, hi Laon ginssingba ha bug-os nga Visayas, labi na ha Isla han Negros, diin gintotoohan nga naukoy ha Bulkan Malaspina, nga yana kilala komo Bukid Kanlaon.

### Kanlaon: Bulkan ngan Diyos
An ngaran nga Kanlaon nagtutudlok ha aktibo nga bulkan ha Isla han Negros ngan ha diyos nga gintotoohan nga naukoy dida hito. Ha damo nga mga asoy, hi Kanlaon usa nga espirito nga nagpapakita ha lalaki nga anyo komo Laon, diyos han kalayo, o ha babaye nga anyo komo Lalahon, espirito han agrikultura ngan kabungkagan. Ini nga dualidad nagpapakita han animismo nga panan-aw nga an mga diyos puydi magpakita ha lalaki, babaye, o bisan espiritu o demonyo.

Ha panahon yana, mayda gihap mga istorya ha Negros nga naglalarawan kan Lallaon komo demonyo nga naukoy ha bulkan ngan nagdadara hin katalagman kon diri hiya nasusupay:"Hi Lalahon, o Laon o Lauon… usa nga babaye nga naukoy ha bulkan han Alalaspina (Isla han Negros)... Yana, an mga parag-uma ha Visayas ha Negros nasiring nga an demonyo nga Lallaon naukoy ha bulkan Malaspina."

— *Ferdinand Blumentritt*

### KanLaon ha Mitolohiya han Bicolano: Diyos han Kalayo ngan Kabungkagan
Ha gawas han Visayas, partikular ha mitolohiya han Bicolano, lain an interpretasyon kan Laon — usa nga lalaki nga diyos han kalayo ngan kabungkagan. Ha ini nga mga tradisyon, hi Laon may gahum han bulkan para magkastigo o maglimpyo, ngan kasagaran nga iginkakabig ha mga pagbuto han bulkan ngan iba pa nga katalagman ha kalibutan:"Hi Laon o Kanlaon ginsisingba komo diyos han kalayo ngan kabungkagan.""

— *Bicolano oral tradition*"

## Mga reperensya