open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gérard Lenorman

Hi **Gérard Christian Éric Lenormand** (natawo 9 Pebrero 1945) nga más kilalado ha ngaran nga **Gérard Lenorman** usá nga Franses nga magkaranta.

Natawo hi Lenorman ha Château de Bénouville, Calvados (Normandya) hadton panahon nga usá ini nga maternity nga hospital. Anak hiyá ni Madeleine Lenormand ngan hin waray-makilal-i nga sundalo nga Aleman. Mayda upat nga anak hi Lenorman: hira Mathieu, Justine, Clémence ngan Victor. Nagpagawás hiyá han iya syahan nga album han 1969.

Han 1988, nagrepresenta hiyá han Fransya didâ han Eurovision Song Contest ha Dublin, Irlanda, nga diin nakaabot hiyá hin ika-napulò nga puwesto pinaagi han iya kanta nga "Chanteur de charme". Sikat hin duro hi Lenorman ha Fransya ngan ha Francophonie, didâ han dekada han mga 1970 ngan ha syahan nga bahin han dekada han mga 1980. Han 1994, usá nga tinirok han iya mga hit nga kanta *Vos plus belles chansons* inmabot hin ranggo nga bulawan ha Fransya. Han 2007, nagpagawás hiyá hin biyograpiya nga gintítulo nga *Je suis né à vingt ans* ("Natawo hi akó ha panuigon nga 20") nga diin an magkaranta nagpahayag han waray masabti nga identidad han iya amay.

## Diskograpiya

### Mga album

* *Gérard Lenorman *(1969)
* *Les matins d'hiver *(1972)
* *Quelque chose et moi *(1974)
* *Caroline *(1975)
* *Olympia 75 *(1975)
* *Drôles de chansons *(1976)
* *Noëls du monde *(1976)
* *Au-delà des rêves *(1977)
* *Nostalgies *(1978)
* *Boulevard de l'océan *(1979)
* *Olympia 79 *(1979)
* *La clairière de l'enfance *(1980)
* *...D'amour *(1981)
* *Paris sur Scène – Palais des congrès *(1982)
* *Le soleil des tropiques *(1983)
* *Fière et nippone *(1985)
* *Heureux qui communique *(1988)
* *Bravo à Gérard Lenorman *(1989)
* *Il y a... *(1993)
* *Vos plus belles chansons *(1994)
* *Les plus belles chansons françaises *(1996)
* *Le monde de Gérard Lenorman* (Triple compilation) 1998)
* *La raison de l'autre *(2000)
* *Gérard Lenorman en concert *(2003)
* *Le Best Of *(2007)
* *Duos de mes chansons* (2011)

### Mga kanta
* "Si j'étais président"
* "Gentil dauphin"
* "Michèle"
* "Si tu ne me laisses pas tomber"
* "Soldats, ne tirez pas"
* "L'enfant des cathédrales"
* "Je vous écris"
* "Le Petit Prince"
* "Nicolas"
* "Voici les clés" (upod kan Tina Arena)
* "La ballade des gens heureux"
* "Montfort-L'Amaury"

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
*
Radyo ha Pilipinas

Nagtikang an **Radio ha Pilipinas** han tuig 1924 han pagkatukod han KZKZ (AM) ha Manila, Pilipinas ni Henry Herman Sr., tag-iya han Electrical Supply Company ha Manila. Hiya in usa ka Amerikano ngan nagin sundalo nga kinmanhi ha Pilipinas para magserbisyo ha Gera han Pilipinhon-Amerikanhon. Nag-ukoy hiya ha Pilipinas katima la niya matanggal ha serbisyo.

Diri man kuno ini an syahan nga pagtesting. An mga arkibo nagsesering nga usa ka Amerikana nga nag-ngagaran kan Mrs. Redgrave in ginmamit hin lima-ka-watt nga transmitter para han usa ka test broadcast tikang ha Nichols Field (nga pagkayanan amo na an Villamor Airbase). Ini nga pagtesting in possible nga syahan nga radio broadcast ha Asya. This test is possibly the first radio broadcast in Asia.

## Pinanbasaran
August Ames

Hi **August Ames** (23 Agosto 1994 – 5 Disyembre 2017) in usa nga Kanadyano nga aktris han pornograpiya ngan model.
Vajiralongkorn

Hi **Vajiralongkorn** (; RTGS: **Wachiralongkon**), título hin paghadì **Phrabat Somdet Phra Vajira Klao Chao Yu Hua** (; natawo 28 Hulyo 1952), amo an Hadì han Thailand, tikang han 2016. Hiyá an amo là nga anak-nga-lalaki nira Hadì Bhumibol Adulyadej ngan Hadá Sirikit. Han 1972, ha panuigon nga 20, ginhimò hiyá han iya amay nga prinsipe han korona. Katapos han kamatay han iya amay didâ han 13 Oktubre 2016, ginpamulat hiyá nga sumuod ngadto han trono han Thailand kundi nangarò hin panahon hin pamat-ad ugsa kuhaon an trono. 

Ginkaráwat niya an trono han gab-i han 1 Disyembre 2016. An kremasyon han iya amay nahinabo dida han 26 Oktubre 2017. An pagkoronar ha iya nahinabo tikang han 4–6 Mayo 2019. Gindeklara hin retroaktibo han Thai nga gobyerno nga an iya paghadi nagtikáng didâ han 13 Oktubre 2016, han kamatay han iya amay. Komo ika-napulò nga monarka han Chakri nga dinastiya, gintatawag gihapon hiya nga **Rama X**. An iya panuigon 64 hadto nga panahon, nga diin hi Vajiralongkorn amo an nagin gilagasi nga Thai nga monarka nga sinmaka han trono.

## Mga tigaman

## Mga kasarigan

## Dugang nga barasahon
* 
*
Akihito

Hi  usá nga api han Imperial nga Panimalay han Hapon nga naghadi nga ika-125 nga Emperador han Hapon, sumala han sumala han nahig-araan nga pagsunodsunod ha pagsunod, tikang 7 Enero 1989 kutob iya pag-abdikar han 30 Abril 2019. Sinmunod hiyá han Trono han Crisantemo didâ han kamatay han iya amay nga hi Emperador Showa (Hirohito). Nagpasangyaw an gobyerno nga Hapones dida han Disyembre 2017 nga ma-abdikar hi Akihito hiton Abril 30, 2019. Didâ han iya pag-abdikar tungod han iya panuigon ngan pagluya hin panlawas, nahimo hiya nga emperador nga emerito. Ginsundan hiyá han iya suhag nga anak nga hi Naruhito.

## Ngaran
Ha Hapon, diri gintatawag it Emperador hit inihátag ha iya nga ngaran, kundi tinatawag nga  nga puyde igpahalipot nga . Ha pagsurat, gintatawag gihapon hin pormal an Emperador nga . An Era han paghadi ni Akihito's nagdadara han ngaran nga , ngan sumala han nahigharaan babag-ohan hiyá hin ngaran nga  ha tugon han Gabinete katapos han iya kamatayan. Ha hiton gihapon nga panahon, igtutukod an ngaran han sunod nga era ha ilarom han masunod ha iya. Kon mag-abdikar it Emperador, makakarawat hiyá han titulo nga , usá nga pagpahalipot han , ngan in bag-o nga era igtutukod.

## Mga kasarigan
Ananda Mahidol

Hi **Ananda Mahidol** (; ; 20 Septyembre 19259 Hunyo 1946) amo an ikawaló nga monarka han Thailand tikang han Chakri nga dinastiya komo **Rama VIII**. Hadto nga panahon nga ginkilala hiyá nga hadì han Nasodnon nga Katitirok han Marso 1935, siyam-ka-tuig nga batà hiyá nga naukoy ha Swiza. Binmalik hiyá ha Thailand han Disyembre 1945, pero mga unom ka bulan tikang hini han Hunyo 1946, nabilngan hiyá nga patay nga ginpusil ha iya higdaan. Bisan man kun ginhuhanhuna anay nga aksidente ini, an iya kamatayan gindeterminar hin mga medical examiner nga tinuyo nga pagpatay o *murder*, ngan tulo nga mga *royal page* ginbitay katapos hin mga diri-regular nga mga trial. An misteryoso nga mga sirkumstansya nga napalibot han iya kamatayan nagin durot hin damo nga kontrobersya.

## Ngaran
It "Ananda Mahidol" () uusá là nga pulong ha Thai ngan amo it iya ngaran. An iya batâ o tío nga hi Hadi Vajiravudh, nagpadara hin telegrama dida han 13 Oktubre 1925 nga naghatag ha iya hini nga ngaran. Ginluluwas ini nga "Ananta Mahidon" ngan nangangahulogan nga "an kalipay ni Mahidol" (an iya amay). Han pagkapot niya han ranggo ha pagkatawo nga "mom chao"—an gihamuboi nga ranggo hin mga prinsipe nga Thai—ginmamit hiyá han apelyido nga "Mahidol", an ngaran han iya amay. An iya bug-os nga ngaran ngan título sugad man, amo an, "Mom Chao Ananda Mahidol Mahidol" (). An iya bug-os nga royal nga ngaran amo an "Phra Bat Somdet Phra Poramenthra Maha Ananda Mahidol Phra Atthama Ramathibodindara" (); RTGS: *—Ananthamahidon Phra Atthamaramathibodin*), o kundi man "Rama VIII".

## Mga sumpay ha gawas
* 
*
Angry Grandpa

Hi **Charles Marvin Green, Jr.** (Oktubre 16, 1950 – Disyembre 10, 2017) in usa nga Amerikano nga komedyante ngan aktor.
ʻOumuamua

An **&#x02BB;Oumuamua** syahan nga nakilal-an nga butang interestelar nga inmagi ha Sistema Solar. Pormal nga gintagan hin ngaran nag 1I/2017 U1, syahan ini nahiagian ni Robert Weryk han paggamit niya han teleskopyo Pan-STARRS dida han ika-19 han Oktubre tuig 2017, 40 ka adlaw kahuman la ini linmabay ha pinakaharani nga punto pakadto ha Adlaw. Han syahan ini nakit-an, may-ada ini mga 33,000,000 km (21,000,000 mi; 0.22 AU) tikang ha Kalibutan (ginbabanabanahan 85 ka pilo kahirayo pakadto ha Bulan), ngan paharayo na ha Adlaw. Hunâ syahan nga kometa, ini in ginreklasipikar nga usa ka asteroid usa la ka semana ang naglabay, ngan nagin bag-o liwat nga klase hin mga butang astronomical.
Murón

:*Iton* "muron" *ngan* "moron" *naredirekta nganhi.  Para hin iba nga mga paggamit han pulong nga "muron" ngan "moron" pakadto han* Muron (pansayod) *ngan* Moron (pansayod)

An **murón** nga agsob liwat nga sinusurat nga **moron**, **muron**, o **morón**,  usá nga pagkaon ha Sinirangan nga Kabisay-an nga may pagkaparehos hit suman. Usá iní nga tuminongnong nga karaonon ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas labi na ha syudad han Tacloban ha lalawigan han Leyte ngan ha lalawigan han Eastern Samar.  Tinatawag liwat iní hin agsob nga **chocolate nga moron** o **murón nga tsokolate**.

## Mga kasarigan
Muron (pansayod)

An **muron** puyde mangahulogan nga

## Pagkaon
*murón, usá nga tuminongnong nga karaonon ha Sinirangan nga Kabisay-an

## Mga lugar
*Muron, Charente-Maritime, usá nga komyun han Fransya ha departamento han Charente-Maritime
Moron (pansayod)

An **moron** puyde mangahulogan nga

**Pagkaon**:
*Morón usá nga tuminongnong nga pagkaon ha Sinirangan nga Kabisay-an nga puyde liwat igsurat nga "murón"

**Mga lugar**:
* Moron (kahadto nga syudad), nga ginsumat han Griyego nga heograpiko nga hi Strabo
* Morón, Buenos Aires, usá nga syudad ha Metropolitano nga dapit han Buenos Aires, Argentina
* Katoliko Romano nga Diosesis han Morón, Argentina
* Morón Partido, usá nga distrito ha Buenos Aires Province
* Morón, Cuba, usá nga syudad ha Cuba
* Moron, Grand'Anse, usá nga komyun han Haiti
* Mörön, usá nga bungto han Mongolia
* Mörön, Khentii, usá nga distrito han Lalawigan han Khentii ha sidlangan nga Mongolia
* Morong, Bataan, usá nga bungto ha Bataan, ha Pilipinas nga ginkilala han uná ha ngaran nga Moron
* Morón, Venezuela, usá nga bungto ha amihan nga Venezuela
* Moron, usá nga syudad ha California nga ginbag-ohan nga ngaran nga Taft
* Moron (bukid), ha Kabugkiran han Jura 
* Morón Air Base, ha Morón de la Frontera, Espanya
* Moron Lake, usá nga danaw ha Alaska
* Lac de Moron, usá nga danaw ha linea han Fransya ngan Swiza

**Mga mananap**
*Moron, usá nga genus hin insekto han pamilya Cerambycidae ha orden han Coleoptera. 
*Moron distigma an uusá la nga espesye hin insekto ha ilarom han genus nga Moron.

**Iba nga mga paggamit**:
* Moron (sikolohiya), usá nga diri-na-ginagamit nga pagtawag hin tawo nga mayda edad-ha-panhunahuna nga namumutnga hin 8 ngan 12
* Morón (apelyido), mga tawo nga amo an apelyido
* Moron Phillip (natawo 1992), Grenadian nga futbolista
* "Moron" (Sum 41 nga kanta)
* "Moron" (KMFDM nga kanta)
* Moron, usá nga extra nga gene ha prophage genomes waray phage function ha lysogenic cycle
* Moron (Libro ni Mormon), usá nga ngaran nga lugar ha Book of Mormon
* *[[The Daily Mirror]]*, usá nga Britániko nga periódiko nga gin-agnayan nga *The Moron* ni *Private Eye*
Mga administratibo nga pagbahin-bahin han Fransya

An Republika Franses ginbahin ngadto ha 18 ka rehiyon: 13 ha metropolitana Fransya ngan 5 ha tabok-han-dagat Fransya.
Rémalard-en-Perche

An **Rémalard-en-Perche** usa nga komyun ha departamento han Orne, norte-katundan Fransya. Ini nga munisipyo gintukod hadin 1 Enero 2016 ha pagtampo han anay mga komyun Bellou-sur-Huisne, Dorceau pati liwat an Rémalard (an lingkuran).
## Kasarigan
Bourgogne-Franche-Comté

An **Bourgogne-Franche-Comté** (, nga agsob ginpapahalipot nga **BFC**; nga buot sidngon *Borgonya–Franco Kondado*) usá nga rehiyon han Fransya nga ginhimò han pagreporma hin teritoryo han mga Franses nga mga Rehiyon han 2014, tikang hin merger o pag-usá han Borgonya (Bourgogne) ngan Franco Kondado (Franche-Comté). Nagkaada han bag-o nga rehiyon dida han 1 Enero 2016, katapos han pinili-ay han mga rehiyon han Disyembre 2015.  

Naglalakip an rehiyon hin langyab nga , ngan mayda ini mga 2,816,814 ka molupyo.

## Mga dagko nga komunidad

* Dijon (151,212; pamunuan han prefektura han rehiyon)
* Besançon (116,914; pamunuan han konseho han rehiyon)
* Belfort (50,078)
* Chalon-sur-Saône (44,985)
* Nevers (36,762)
* Auxerre (34,869)
* Mâcon (33,865)

## Kitaa gihapon
* Bourgogne
* Franche-Comté
* Mga rehiyon han Fransya

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas

*Merger hin mga rehiyon - France 3
Kapurupod-an Hébridas

An **Hebridas** kapuropod-an ha katundan nga baybayon han Scotland. Gintutunga ini ha duduha ka grupo: an  Inner ngan Outer Hebrides.
Mga pinulongan Keltiko

An **mga pinulongan Keltiko** usa nga pamilya hin lingguwahe ha sakob han Indo-Europeo nga pinulongan. May-ada pa unom nga mga pinulongan Keltiko nga gingagamit yana. Ginbahin ini ha duha ka grupo an Goidelica o Gaelica ngan Britonica.
Ismael

An **Ismael** usa nga tawo hin Tanakh nga Koran ha Abraham han Sarah nga basahan han Genesis han Bibliya.
Tenochtitlan

An **Tenochtitlan** (, ), nga orihinal nga tinawag nga **México-Tenochtitlan** (Klasikal nga Nahuatl: *Mēxihco-Tenōchtitlan* [meːˈʃíʔ.ko te.noːt͡ʃ.ˈtí.t͡ɬan]), usá nga dako nga Mexica nga syudad-nga-estado didâ hin purô ha Danaw Texcoco ha Siong han Mexico. Gintukod han Hunyo 20, 1325, amo ini an pamunuan o kapital han nagtitikadako nga Imperyo Azteca ha ika-15 nga gatostuig tubtub han kadakop hiní han mga Espanyol han 1521.

Ha gihataasi nga takna hini, amo ini an gidako-i nga syudad ha Pre-Columbiano nga mga Amerika. Nahimo ini ha sunod nga usá nga *[[Mga munisipyo han Mexico|cabecera]]* han Virreinato han Bag-o nga Espanya.  Yanâ, an mga naguba han Tenochtitlan nahamutang ha historico nga sentro han Syudad han Mexico.

An Tenochtitlan usá han duhá nga mga Nahua nga *[[altepetl|āltēpetl]]* (mga syudad-nga-estado) didâ han purô, ngan an ikaduha amo an Tlatelolco.

## Mga kasarigan
Malinak lay Labi

An **Malinak lay Labi** (o **Malinak la'y labi** o **Malinac lay labi**)  usá nga kanta ha Pinanggasinan nga pamulong.

## Mga laray
*Malinak la'y labi oras la'y mareen*
*Mapalpalna'y dagem katekep to'y linaew*
*Samit da'y kugip ko binangonan kon tampol*
*Lapu'd say limgas mo sikan sika'y amamayoen*

*Lalo la bilay no sika la'y nanengneng*
*Napunas lan amin so ermen ya akbibiten*
*No nanonotan ko la'y samit day ugalim*
*Ag ta ka nalingwanan angga'd kauyos na bilay*

## Mga sumpay ha gawas
* YouTube video "Malinak lay Labi" - bersyon ni Kristela De Guzman
Boudica

Hi **Boudica** o **Boudicca** (ginlatinisar nga **Boadicea** o **Boudicea** , ngan kilalado ha Welsh nga **** ) usá nga hadá o reyna han Briton nga Celta nga Iceni nga tribo nga namuno hin pag-alsa patok han mga na-okupa nga mga puwersa han Imperyo Romano han AD 60 o 61, ngan namatay hin diri la maiha katapos han waray pagkamalinamposon hiní. Ginkikita hiya nga Britaniko nga bayani han katawhan.

## Mga kasarigan
Robert Guillaume

Hi **Robert Peter Williams** (November 30, 1927 – October 24, 2017) in usa nga Amerikano nga komedyante ngan aktor.
Georges Bizet

Hi **Georges Bizet** (Oktubre 25 1838 - Hunyo 3 1875) natawo nga **Alexandre César Léopold Bizet**, usa ka Pranses nga kompositor hin Romantiko nga musika.
Panahon han Pandidiskubre

Damo nga katunaan han waray pa kasasabtan han mga Europeo in nabilngan nira hinin nga mga panahon, bisan an kadam-an hini in may nangungukoy na. Ha paglantaw han kadam-an nga diri Europeo, an **Panahon han Pandidiskubre** in nagmamarka han pag-abot han mananakop tikang han diri pa kilala nga kontinente.
Gera Kontra Terrorismo

An **Gera Kontra Terrorismo** usa nga internasyunal nga kampanya militar nga ginlansar han gobyerno han Estados Unidos kahuman han mga pag-atake mga pag-atake hadton Septyembre 11 ha Estados Unidos han tuig 2001.
Ginkasaragbutan ha Varsovya

An **Ginkasaragbutan ha Varsovya** usa nga tratado hin kolektiba hin pagdepensa nga ginpirmahan ha Warsaw han Soviet Union ngan pito nga Soviet satellite states ha Butnga ngan Sinirangan Europa ha panahon han matugnaw nga gera.
Rose Marie

Hi **Rose Marie Mazzetta** (August 15, 1923 – December 28, 2017) in usa nga Amerikano nga komedyante ngan aktor.
Gyera Pankalibutan

An **Gera Pankalibutan** usa nga dako nga gera nga nanginginlabot han kadam-an han nasod han kalibutan, o kadam-an ha mga makagarahom nga nasod ngan an may damo nga populasyon.
Sinirangan nga Bloke

An **Eastern Bloc** amo an hugpo han mga estado sosyalista ha Butnga ngan Sinirangan Europa, nga amo an Unyon Sovyetika ngan mga nasod han Ginkasaragbutan ha Varsovya.
Butnga ngan Sinirangan nga Europa

An **Butnga ngan Sinirangan nga Europa** usa nga termino herenika para han paghuhugpo han mga nasod ha Butnga nga Europa (an Visegrad), Salatan-Sinirangan nga Europa (an Balkaniko), Amihanan-Sinirangan nga Europa (an mga estado nga Baltiko), ngan Sinirangan nga Europa, agsob may kasirigngon nga mga anay komunista nga estado ha Europa. Gingamit hini kahuman la han pagkarumpag han Puthaw nga Kurtina ha 1989–90.
Mga estado nga Baltiko

An **mga estado nga Baltiko** tulo nga mga nasod ha Amihanan nga Europa han sinirangan nga baybayon han Dagat Baltiko: Estonia, Latvia ngan Lithuania.
Puthaw nga Kurtina

An **Puthaw nga Kurtina** an ngaran han katubtuban nga nagtutunga han Europa ngadto ha duha nga magkalain nga lugar tikang han kahuman han Gera Pangkalibutan II ha 1945 tubtob han katima han Matugnaw nga Gera ha 1991. An termino in nagsisimbolo han mga panalimbasug han Soviet Union nga maharang an kalugaringon ngan an iya mga satelayt nga estado tikang ha abre nga pakikipagharampang ha Katundan ngan an diri-kontrolado-han-Soviet nga mga lugar. An aada ha sinirangan nga bahin han Puthaw nga Kurtina in mga nasod nga nakasumpay o naiimpluwensiyahan han Soviet Union.
Grupo Visegrád

An **Hugpo Visegrád** amo an kultural ngan pulitikal nga alyansa han uupat nga Butnga nga Europa nga nasod – an Czech Republic, Hungary, Poland ngan Slovakia nga mga api han European Union (EU).
Guy de Maupassant

An **Guy de Maupassant** (Agosto 5 1850 - Hulyo 6 1893) usa ka Pranses manunurat han literatura nga naturalismo.
Gustave Flaubert

An **Gustave Flaubert** (Disyembre 12 1821 - Mayo 8 1880) natawo usa ka Pranses nobelista han realismo nga literaryo.
Kabug-osan nga produkto han nasod

An **gross national product (GNP)** o **kabug-osan nga produkto han nasod** an balor ha merkado han ngatanan nga mga produkto ngan serbisyo nga nahihimo ha usa nga tuig pinaagi han trabaho ngan propertidad nga ginsusuplay han mga molupyo ha usa ka nasod.
Pagsukolsukol han kakusog han pamalit

An **purchasing power parity (PPP)** o **pagsukolsukol han kakusog han pamalit** usa nga teyorya ekonomika nga nagsesering nga an exchange rate ha butnga han duha nga salapi in natupong ha ratio han tagsa-tagsa salapi nga gahom hin pagpalit.
Vercingetorix

Hi **Vercingetorix** (c. 82 UC - 46) usá nga hadi han mga Galo han Arverni nga tribo han panahon han Romano nga Republika Romano tubtob han mga Gera nga mga Galico ni Julio Cesar.
Kabug-osan nga produkto han pansakob

An **gross domestic product (GDP)** o **kabug-osan nga produkto han pansakob** sukol han kwarta han balor ha merkado han ngatanan nga katapusan nga pagnegosyo han produkto ngan serbisyo nga nahihimo ha usa ka takna han oras.
Kabug-osan han kinita han nasod

An **gross national income (GNI)** o **kabug-osan han kinita han nasod** amo an ngatanan nga kinikita han pansakob ngan langyaw han mga residente han usa ka nasod, naglalakip han kabug-osan han pansakob nga produkto, dugngan hin factor income nga kinita han residente nga langyawanon, ibanan han kinita ha pansakob nga ekonomiya han mga diri-residente.
John Mahoney

Hi **Charles Jonathan** "**John**" **Mahoney** (June 20, 1940 – February 4, 2018) in usa nga Amerikano nga komedyante ngan aktor.
Unibersidad han Washington

An **Unibersidad han Washington** in usa nga nanhahalikwat hin panginsayod nga unibersidad panpubliko nga namumutang ha Seattle, Washington, Estados Unidos. Gintukod han tuig 1861, ini an nangunguna nga institusyon ha unom ka unibersidad panpubliko ha Washington ngan usa ha gidadaani nga unibersidad ha Katundan nga baybayon han Estados Unidos.
Kantidad hin pagbalyo

Ha larangan han pananalapi, an **exchange rate** o **kantidad hin pagbalyo** an kantidad kun diin an usa nga salapi mababalyo ha iba. Senesering liwat ini nga balor han usa ka nasod nga salapi ha relasyon ha iba nga salapi. Pananglitan, an exchange rate han pagbalyo han bangko in nagkakantidad hin 114 yen han Hapon ngadto ha dolyar han Estados Unidos in may kasirigngon nga ¥114 an mababalyo ha tagsa US$1 o an US$1 in puydi mabalyuan hin ¥114 kada usa.
Apir

Iton **pag-apir** nahihitabo kun an duha nga tawo durungan naalsa ito tagsa usa ka kamot, tubtob ha ulo iton kahitaas, ngan naduso, napadalanas iton palad ha palad liwat han padis nga tawo.
3D printing

Iton **3D printing** o **additive manufacturing**, natudlok ha proseso hin paghimo hin three-dimensional nga butang kun diin iton materyales (sugad hin likido nga molekula o pulbos nga grano) in gindudugtong o ginpapabug-os ha ilarom han pagkontrol han computer ha paghimo hin butang. An mga butang puydi magin bisan ano nga hitsura o heyometriya nga agsob ginhihimo gingagamit an digital model data tikang ha usa ka 3D model o iba pa nga mga electronic data source sugad han Additive Manufacturing File (AMF) file (agsob pinaagi han sagunson nga pagpatongpatong).
Pedro Calderón de la Barca

Hi **Pedro Calderón de la Barca** usa nga maniniday ngan dramaturgo ha manunurat nga Espanyol. Ginsuponer nga natawo hiya han Enero 17 han 1600 ha Madrid ngan namatay han Mayo 25 han 1681 ha Madrid.
Percy Bysshe Shelley

Hi **Percy Bysshe Shelley** (Agosto 4 1792 - Hulyo 8 1822) usa nga maniniday ngan romantisismo nga Ingles.
Marcus Antonius

Hi **Marcus Antonius** (puyde liwat tawagon ha Winaray nga **Marco Antonio**, Enero 14, 83 UC - Agosto 1, 30 UC) in usa ka Romano nga politiko nga heneral hin Imperyo Romano.
Solon

An **Solon** (Griyego: Σόλων, *Sólōn*; c. 638 - 558 UC) in usa ka nga politiko nga maniniday hin balaud han Hadton Gresya.
Samuel Beckett

Hi **Samuel Beckett** (Abril 13, 1906 - Disyembre 22, 1989) usa nga maniniday han nobelista ngan dramaturgo nga Irlandes.
Walter Scott

Hi **Sir Walter Scott** (Agosto 15, 1771 - Septyembre 21, 1832) usa ka nobela ngan dramaturgo ha maniniday nga Scotish.
Enid Blyton

Hi **Enid Mary Blyton** (11 Agosto 1897&nbsp;– 28 Nobyembre 1968) usá nga Ingglesa nga manunurat para hin kabataan nga an iya mga libro mga lakip han mag-upay-nga-nanhibaligya nga mga libro han kalibutan tikang han dekada han mga 1930, nga nagbaligya hin labaw 600 ka ribo o 600 ka milyon nga kopya. Popular pa gihapon an mga libro ni Blyton, ngan ginhubad ngadto hin 90 ka mga pinulongan; an iya syahan nga libro, *[[Child Whispers]]*, usá nga 24-ka pakli nga tinirok hin mga siday, ginmantala han 1922. Nagsurat hiyá hin dako nga katubtuban nga mga topiko, upod in edukasyon, natural nga kaagi, fantasya, misteryo, ngan susumaton tikang han Bibliya ngan nahihinumdoman hiyá yana tungod han iya mga serye hin libro nga Noddy, Famous Five, ngan Secret Seven.
Hassanal Bolkiah

Hi **Hassanal Bolkiah**, GCB GCMG (bug-os nga ngaran: Sultan **[[Hajj|Haji]] Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah** ibni Al-Marhum Sultan Haji Omar Ali Saifuddien Sa'adul Khairi Waddien Sultan ngan Yang Di-Pertuan han Brunei Darussalam; natawo 15 Hulyo 1946) amo an ika-29 ngan yanâ nga Sultan ngan Yang Di-Pertuan han Brunei. Hiyá gihapon an syahan ngan yanâ-nga-nalingkod nga Primer Ministro han Brunei. Hiyá an suhag nga anak-nga-lalaki ni Sultan Omar Ali Saifuddien III ngan *Raja Isteri* (Hada) Pengiran Anak Damit, nagsunod hiyá han trono nga Sultan han Brunei,, sunod han pag-abdikar han iya amay didâ han 5 Oktubre 1967.

Ginranggo an Sultan nga usá han mga girikohi nga mga tawo ha kalibotan; Ginbanabana han *Forbes* an bug-os nga kahitas-an nga net worth han Sultan nga US$20 ka bilyon han 2008. Sunod han kamatay han Thai nga Hadi nga hi Bhumibol Adulyadej han 2016, an Sultan amo an girikohi nga monarka ha kalibutan. Han 5 Oktubre 2017, ginsalin-urog han Sultan an iya Bulawanon nga Jubilee nga nagtigaman han ika-50 ka tuig han iya paghadì didâ han Trono.

## Syahan nga mga tuig ngan edukasyon
Natawo an Sultan han 15 Hulyo 1946 ha Brunei Town (nga yanâ Bandar Seri Begawan) ha ngaran nga *Pengiran Muda* (Prinsipe han Korona) Hassanal Bolkiah. Nakakuha an Sultan hin sekondarya nga edukasyon ha Victoria Institution ha Kuala Lumpur, ngan katapos hiní tinmambong hiyá han Royal Military Academy Sandhurst ha Reino Unido, ngan naggradwar hiyá han 1967.

## Pagsaka han trono
Nagin Sultan han Brunei Darussalam hiyá han 5 Oktubre 1967, katapos mag-abdikar an iya amay. An pagkoronar ha iya ginbúhat didâ han 1 Agosto 1968, ngan naghimo ini ha iya nga *[[Yang di-Pertuan Negara|Yang di-Pertuan]]* (Mangulo hin Estado) han Brunei. Sugad han iya amay, ginhimo hiyá nga kabalyero ni Reyna Elizabeth II han Reino Unido, nga diin usá nga protectorado an Brunei tubtub 1984.

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas

* Kagamhanan han Brunei
Abdul Aziz Juned

Hi **Pehin Datu Seri Maharaja Dato Paduka Seri Setia** Ustaz Dr. Haji **Awang Abdul Aziz bin Juned** () usá nga Muslim nga iskolar ngan an yanâ nga  Gran Mufti han Brunei. Komo usá nga Gran MUfti, hiyá an giunahi ngan gidako-i hin impluwensya nga Sunni Muslim nga kagamhanan ha relihiyon ngan balaod han nasod. Usá hiyá han mga diri-ministeryo nga mga nakapot-hin-puwesto (tikang han 22 Oktubre, ginkikita iní nga puwesto hin ministro) didâ han Gabinete han Brunei.

## Mga kasarigan


## Mga sumpay ha gawas
*
Richard Strauss

Hi **Richard Georg Strauss** (11 Hunyo 1864 – 8 Septyembre 1949) usá nga nangunguna nga Aleman nga kompositor han urhe nga Romantico ngan syahan nga moderno nga mga panahon. Kilalado hiyá tungod han iya mga opera, sugad han *[[Der Rosenkavalier]]*, *[[Elektra (opera)|Elektra]]*, *[[Die Frau ohne Schatten]]* ngan *[[Salome (opera)|Salome]]*; an iya Lieder, labi na an iya *[[Vier letzte Lieder]]*; an iya mga siday ha tunog, upod an *[[Don Juan (Strauss)|Don Juan]]*, *[[Tod und Verklärung]]*, *[[Till Eulenspiegels lustige Streiche]]*, *[[Also sprach Zarathustra (Strauss)|Also sprach Zarathustra]]*,   *[[Ein Heldenleben]]*, *[[Symphonia Domestica]]*, ngan *[[Eine Alpensinfonie]]*; ngan iba nga mga instrumental nga mga sinurat sugad han *[[Metamorphosen]]* ngan an iya Oboe nga Concerto. Hi Strauss usá gihapon nga prominente nga konduktor ha Katundan nga Europa ngan ha mga Amerika, nga nakatilaw hin quasi-celebrity nga status han kahimo nga mga standard hin orkestra ngan operatiko nga mga repertoire an iya mga ginkumposo.

Hi Strauss, upod kan Gustav Mahler, narepresenta han urhe nga pagbukad han Aleman nga Romantisismo katapos kan Richard Wagner, nga diin an pagpanguna nga mga pagpaaliday ha pag-orkestrar ginkombinar hin avansado nga estilo ha harmoniya.
Gioachino Rossini

Hi **Gioachino Antonio Rossini** (natawo 29 Pebrero 1792; namatay 13 Nobyembre 1868 usa nga Italyano nga kompositor nga nakasurat hin 39 nga opera, sugad liwat han pipira nga mga sagrado nga musika, kanta, musika pankamara ngan piyesa han piano.

Bata pa hini han nagtikang hiya panurat para hin opera. Ha edad nga dise-otso sinurat niya an La cambiale di matrimonio. An iya mga bantog nga opera amo an Initalyano nga komedya Il barbiere di Siviglia (An parag-arot ha Seville), L'italiana in Algeri (An Italyana ha Algiers) ngan La Cenerentola (Cinderella). Nagsurat liwat hiya hin mga Initalyano nga seryoso nga opera sugad han Tancredi, Otello ngan Semiramide.
Butse Kik

An** Butse Kik** (nga ginsurat gihapon nga "**Butsikik**",  "**Buchikik**" o "**Abuchikik**") usa han mga novelty nga kanta ni Yoyoy Villame nga ginkikita nga usá han iya mga hit ha Pilipinas, ngan nagin masurong nga gintutukar ha radyo. An titulo nga orihinal han kanta han pagpagawas hin syahan hini ni Yoyoy Villame **Vietcong Palagdas** nga ginpasundayag ni Villame upod han mga Embees ngan han MB Rondalla Band pinaagi han Kinampay Records.

An kanta nahihimo hin ano-ano la nga waray-kahulogan nga mga laray nga maypagka parehos hin tunog hin Tsinino. Mayda mga tawo han komunidad nga Tsino ha Sugbo nga nagdemanda nga tanggalon ini tikang han mga jukebox kundi, sumala kan Villame, in plano nga magdara hin kiha ha korte waray magmalinamposon kay an mga nagkiha waray makabiling hin bis usa nga Tsino nga pulong dida han kanta. An musika ngan han konsepto mismo usá nga parodiya han kanta nga "Baby Cakes" han Afrikana-Amerikana nga magkaranta nga hi Dee Dee Sharp, nga ginpagawas han 1962. An "Butse Kik" ("*buche cake*") usá nga paaliday han título nga "Baby Cakes". Ha Pilipino nga pagluto, an "*butse*", "*buche*" "*butsi*" o "*buchi*" usá nga karaonon nga *deep fried pastry* nga hinimo tikang hin malagkit nga harina hin bugas nga mayda sinulod nga magtam-is nga pula nga bean nga *filling*. Posible nga kinuha ini tikang han Franses nga karaonon nga *bûche cakes*, nga mga minat'an nga karaonon hin pag-snack nga an kahimo baga hin gagmay nga log hin kahoy nga hinimo tikang hin *sponge cake*.

## Mga kasarigan
* Yoyoy Villame passes away  - tikang han Philippine Daily Inquirer
* Novelty Singer Yoyo Villame passes away - tikang han GMA 7 News

## Mga sumpay ha gawas
* Butse Kik, Yoyoy Villame, YouTube
* Vietcong Palagdas, Yoyoy Villame, YouTube
* Baby Cake ni Dee Dee Sharp, YouTube
Samuel Taylor Coleridge

Hi **Samuel Taylor Coleridge**  (Oktubre 21, 1772 – Hulyo 25, 1834) amo an usa ka Ingles nga maniniday ngan pilosopo ha literaryo han kritiko.
Djoser

Hi **Djoser** usa ka hari han Hadton Ehipto ha faraon nga tulo ha dinastiya nga Daan ha Imperyo nga panahon han ika-27 nga gatostuig UC.
Justin Trudeau

Hi **Justin Trudeau** (natawo Disyembre 25, 1971) in usa nga Kanadyano nga politiko, serbisyo ha Primer Ministro han Kanada. Hiya an yanâ ngan ika-23 nga Primer Ministro han Kanada tikang 2015.
Pompeyo

Hi **Pompeyo** (Linatin: *Gnaeus Pompeius Magnus*; 29 Septyembre 106 UC – 28 Septyembre 48 UC) usa ka kasundalohan han politiko nga panahon han Republika Romano.
Mikhail Lermontov

Hi **Mikhail Yuryevich Lermontov** (Oktubre 15, 1814 – Hulyo 27, 1841), hya an usa ka Rusyano ng manunurat han maniniday han Romantiko.
E. T. A. Hoffmann

Hi **Ernst Theodor Amadeus Hoffmann** (Enero 24, 1776 – Hunyo 25, 1822), hya an usa ka Prusyano ng manunurat han kompositor ngan awtor nga fantasya han Romantiko.
Mikhail Bakunin

Hi **Mikhail Alexandrovich Bakunin** (Mayo 30, 1814 – Hulyo 1, 1876) amo an usa ka Rusyano nga rebolusionaryo ngan anarkista.
Plinio nga magurang

Hi **Plinio an magurang** (natawo **Gaius Plinius Secundus**, 23 – 79) usa nga awtor, naturalista, manunurat han kasundalohan nga Romano.
Empedocles

An **Empedocles** (Griyego: Ἐμπεδοκλῆς, *Empedoklēs*; c. 490 - 430 UC) in usa ka nga pilosopo, politiko nga maniniday han Hadton Gresya.
Marcha han mga Boluntaryo

An **"Marcha han mga Boluntaryo"** nga ha pagtikang gintitulo anay nga "**Marcha han Anti-Manchukuo Kontra-Hapon nga mga Boluntaryo**", amo an nasodnon nga awit han Kanan Katawhan Republika han Tsina tikang han 1978, upod han duhá nga mga pinaurog nga rehiyon pagdumarahan han Hong Kong (1997) ngan Macau (1999). An pagkaiba tikang han kadam'an nga nanguna nga mga Tsino nga anthem, ginsurat iní hin bug-os ha vernacular, imbes nga ha Klasikal nga Tsinino.

Ginkumposo an mga laray hiní nga dramático nga siday han maniniday ngan dramaturgo, an nag-aram-ha-Hapon nga hi Tian Han han 1934 ngan gin-angay hin musika ni Nie Er han sunod nga tuig ha Hapon para han pelíkula nga *[[Mga Anak hin Bagyo]]*. Ginpili ini nga probisyonal nga anthem han KKRT han 1949 nga pagsaliwan han *[[Nasodnon nga Awit han Republika han Tsina|Tuló nga Prinsipyo han Katawhan]]* han Republika han Tsina  ngan han Komunista nga ''"Internationale"''. Han pagprisoha kan Tian Han didâ han Rebolusyon Kultural han dekada han mga 1960, ginsaliwanan hin madali ngan diri opisyal an marcha han "Pula an Sinirangan", sunod gintokar nga waray mga laray, sunod gintokar hin mga ginbag-o nga mga pulong.  Ginbalik iní han orihinal nga bersyon, ngan an "Marcha han mga Boluntaryo" gintagaan hin opisyal nga status han 1982, ngan gin-adopt han Hong Kong ngan Macau han ira paghibalik ngadto han Tsina han 1997 ngan han 1999, ha tinagsa, ngan ginlakiip didâ han Artikulo 136 Konstitusyon han Kanan Katawhan Republika han Tsina han 2004.

## Mga laray

## Mga tigaman

## Mga kasarigan
Anaxagoras

An **Anaxagoras** (Griyego: Ἀναξαγόρας, *Anaxagoras*; c. 510 - 428 UC) in usa ka nga pilosopo nga Atenas, natawo han Clazomenae ha Imperyo Akemenida han Hadton Gresya.
Palibot nga Kalayo ha Pacifico

An **Ring of Fire** usa nga arko palibot han Kalawdan Pacifico kun diin kadam-an nga bulkan ngan linog nahihimo.
Bulkan Taal

An **Bulkan Taal** usa nga bulkan nga namumutang ha puro han Luzon ha Pilipinas. An Bulkan Taal amo in usa san mga gintatatwag nga *16 Decade Volcanoes*.

## Ngaran
An Bulkan Taal gintawag gihapon nga *Bombou* han 1821.

## Geograpiya

An Bulkan Taal ngan an Lawa Taal o Danaw Taal amo in mahihiagian san probinsya san Batangas.  An katunga san bulkan-isla o bulkan-nga-purô nahihiilarum san bungto san Talisay, ngan an katunga sa katimugan sakop naman san bungto san San Nicolas. An iba pa na mga kumyunidad na nakapalibot san Lawa Taal amo an mga syudad san Tanauan, ngan Lipa, ngan mga municipalidad san Talisay, Laurel, Agoncillo, Santa Teresita, Alitagtag, Cuenca, Balete ngan Mataas na Kahoy.

## Kasaysayan san mga pagputok o pagbuto

May ada na an Bulkan taal naitala na 33 nga pagbuto o erapsyon o pagputok magtikang sadton tuig 1572. Naitala liwat an mga pagbuto sadton 1634, 1635, 1641, 1645, 1790, 1825, 1842, 1873, 1885, 1903, 1966, 1967, 1968, 1969, 1970, 1976 and 1977.   An mga dumagko na erapsyon an mga nasunod: 

**1754 nga pagbuto**

Amo ini an naitala na pinakadarako na pagputok na nagtikang sa Mayo 15 tubtob Desyembre 1. Naobserbahan ini ni Padre Buencuchillo, an padi-parokya san Sala, ngan nakaistsyon sa Taal sa mga panahon na iton. 

**1911 nga pagbuto**

Usa san mga pinakamakusog na pagputok nahitabo sadton Enero 1911. An tunog san pagputok nabatian sa maabot 600 ka-milya an kahirayo (970 km). Nagtala ini sin 1,335 na patay ngan maabot 199 na habol. Pito na mga barangay na aadto sa isla an ginpara sini na pagputok.

**1965-1977 nga pagbuto**

Nagkayaon aktibidad an taal sadton 1965 tubtob 1977 san bisinidad san Mount Tabaro. Gin-klaklasipika na *phreatomagmatic* inin pagputok sadton 1965. Pagkaagi sin siyam na bulan na pagpahuway, nagkayaon otro aktibidad sadton Hulyo 5, 1966, usa na *phreatomagmatic* sa Mount Tabaro, ngan ginsundan pa otro sadton Agusto 16, 1967. An urhi na pagputok nahitabo sadton 1976 ngan 1977. Usa na *phreatic eruption*.

**2020 nga pagbuto**

Pinutok otro an Taal sinin Enero 12, 2020, pagkalabay sin 43 katuig na pagpahuway. Ginhitaas san *Philippine Institute of Volcanology and Seismology* an *Alert Level 2* ngadto san * Alert Level 4*.  Nagtitikang an pagputok sa *main crater*. Nagbuga sin abo an pagputok ngadto sa Calabarzon, Metro Manila, ngan iba na parte san Central Luzon, ngan nakansela an mga klase ngan *work schedules*, ngan byahe san eroplano.

## Mga Kasarigan
Bukid Pangasugan

An **Bukid Pangasugan** usa nga bukid nga namumutang ha lalawigan han Leyte ha Pilipinas. May-ada ini ginbabanabanahan 1,150 metros (3,770 piye) kahitaas, ngan namumutang ha norte nga dapit han syudad han Baybay. Ini nga bukid may-ada magrarabong nga kagurangan, maparik ngan tinuturukan hin pipira nga mga bantog nga species nga tanaman ngan hayop. Ini gintawag gihap nga katapusan nga kuta hin kagurangan ha Sinirangan Bisayas. An Bukid Pangasugan Ecopark in namumutang ha sulod hin birhen nga mauran-uran nga kagurangan han mao nga bukid.

## Dibersidad pan-ekolohiya
Ha usa nga pag-aram han Visayas State University (VSU) ha Baybay City, Leyte, mabibilngan an damo nga species han kahayopan nga nahilakip ha World Conservation Union han Pula nga listahan han nangangarat-an, sugad han Pilipinhon nga Mago, Philippine flying fox ngan Fischer's pygmy fruit bat.
Marc Chagall

Hi **Marc Zakharovich Chagal**l (6 Hulyo 1887 – 28 Marso 1985) in usa nga Franses nga man-arte ha orihen nga Biyeloruso.
Hiparco han Nicea

Hi **Hiparco han Nicea** (Griyego: Ἵππαρχος, *Hipparkhos*; c. 190 - 120 UC) in usa ka Griyego nga astronomo, heyograpo ngan matematiko.
Alberto Fujimori

Hi **Alberto Kenya Fujimori** (Hulyo 26, 1938 – Septyembre 11, 2024) in usa ka Mangulo nga Peru tikang 28 Hulyo 1990 tikang 22 Nobyembre 2000.
Minat-an nga agi Tsinino

An **Nahigaraan nga agi Tsinino** o **Minat-an nga agi Tsinino** mga Tsino nga agi nga diri naglalakip han bag-o hinimo nga mga agi o pansaliwan nga agi nga hinimo kahuman han 1946. Hira an sukot gamiton nga mga agi ha Taiwan, Hong Kong ngan Macau o ha Diksyunaryo Kangxi.

## Kitaa Gihapon
* Yano nga agi Tsinino
Yano nga agi Tsinino

An **yano nga agi Tsinino** amo an kasurat nga Tsino nga ginpapatuman ha Taramdan han Kasahiran nga Istandarte nga Kasurat Tsino pan-gamit ha sulod han panguna-nga-tuna han Tsina. Upod an Minat-an nga agi Tsinino, ini nga an usa ha duha nga istandarte nga kasurat han pagkayana nga kasurat han Tsino nga pinulongan. An gobyerno han Kanan Katawhan Republika han Tsina ginpapadukwag han paggamit hini ha pamatik tikang pa han dekada 1950 ngan 1960 para makaaghat hin pag-aram. Ini an opisyal nga ginagamit ha sulod han Kanan Katawhan Republika han Tsina ngan Singapore.

## Kitaa Gihapon
* Minat-an nga agi Tsinino
Baybayin

An **baybayin** usa nga kadaan nga Pilipinhon nga kasurat nga nagtikang ha Bramiko nga agi han India nga syuhan nahipatik ha ika-16 siglo. Padayon ini gingamit han uruunhan nga bahin han pananakop han Espanyol tubtob ini nasaliwanan han Latin nga abakadahan.
Katakana

An **katakana** usa nga Hinapon nga kasurat para han mga hinuram nga pulong tikang ha iba nga pinulongan. Mas masyon ini basahon kaysa ha kanji.
Pinyin

An **Hanyu Pinyin nga Romanisasyon** (Ginyano nga Tsino: 汉语拼音; Minat-an nga Tsino: 漢語拼音; literal nga kasirigngon: "Tsino Han nga pagbaybay han mga tunog"), opisyal nga sistema han romanisasyon para han panupungan Tsino nga pinulongan ha kadak-an nga Tsina ngan ha pipira nga bahin ha Taiwan.

## Kitaa gihapon
*Wade–Giles
Kalburo

Iton **kalburo** usa nga kompuwesto kimikal nga mayda chemical formula nga CaC2. An panguna nga gamit ini ha industriya amo an paghimo hin acetylene ngan calcium cyanamide.
Wade–Giles

An **Wade–Giles** (), usá nga sistema hin pagromanisar para han Minandarin nga Tsino. Naipadukwag iní tikang hin sistema nga ginpagawas ni Thomas Wade, han butnga-nga-ika-19 nga gatostuig, ngan nahatagan hin hingpit nga kahimo didâ han kan Herbert A. Giles *[[A Chinese-English Dictionary|Chinese–English Dictionary]]* han 1892.

An Wade–Giles amo an sistema hin pagtranscribir o pagbalhin-hin-pagsurat ha na-Ininggles nga kalibotan han dako nga bahin han ika-20 nga gatostuig, nga gin-gamit ha mga *standard* nga dinadapigan nga barasahon ngan ha mga barasahon ha Ininggles nga ginmantala ugsa han 1979. Nagsaliwan iní han nahibase-han-Nanking nga yinaknan nga mga sistema hin pagromanisar nga mga sahid kutob han urhe nga ika-19 nga gatostuig, sugad han Postal nga pagromanisar (nga ginagamit pa gihapon ha pipira nga mga ngaran hin lugar). Ha Kanan Katawhan Republika han Tsina nasaliwanan na ini hin kumpleto han sistema nga Hànyǔ Pīnyīn nga gin-aproba han 1958. Ha gawas han kontinental nga Tsina, nahisaliwanan na iní hin kadam-an han Pinyin, bisan pa man kun an Taiwan nag-iimplementa hin pipira nga mga sistema hin pagromanisar ha inadlaw-adlaw nga kinabuhi.  Dugang pa, an paggamit hini makikita ha mga Ininggles nga ngaran hin mga pipira nga nga mga tawo ngan lugar sugad kan Chiang Ching-kuo.

## Kitaa gihapon
*Pinyin
Mesíyas

Hi **Mesíyas** (Hebreyo: מָשִׁיחַ‎, māšîaḥ; Griyego: μεσσίας), kilala liwat nga relihiyon nga Abrahamiko amo an mga tawo han Hebreyo nga Hudeyo. Importante liwat Hiya ha iba nga relihiyon nga Kristianismo.
Pankanasoran Abakadahan Fonetiko

An **Pankanasoran Abakadahan Fonetiko** usa nga alpabetiko nga sistema hin pagsurat hin mga tunog nga nakabasar ha Latin nga abakadahan. Ini ginhimo ngan ginpadukwag han  International Phonetic Association ha banda urhi han  ika-19 siglo komo usa nga standard nga representasyon ha mga tunog han ginluluwas nga pinulongan. An Pankanasoran Abakadahan Fonetiko gingagamit han mga lexicograpo,mag-aaram ngan magturutdo hin pinulongan langyaw, linguistiko, speech-language pathologists, magkaranta, mga aktor, maghirimo ngan manhihumad hin hinimo nga pinulongan.

## Mga pinanbasaran
Stone Town

An **Stone Town** an durudaan nga dapit han Syudad han Zanzibar, an panguna nga syudad han Zanzibar, ha Tanzania. An burubag-o nga dapit han syudad kilala ha ngaran nga Ng'ambo, Kasirigngon ha Pinulongan Swahili para han (kalingit na dapit').
Ng'ambo

An **Ng'ambo** (literal nga may kasirigngon nga, "An kaluyo nga Dapit"; danay liwat gintatawag nga an "Bag-o nga Syudad") usa ha duha nga bahin han Zanzibar, an usa amo an Stone Town.

## Mga sumpay ha gawas
* *Ng'ambo Atlas. Historic urban landscape of Zanzibar town's "other side"*. Ed. by Antoni Folkers & Iga Perzyna. Department of Rural and Urban Planning, Zanzibar & African Architecture Matters. LM Publishers, 2019. ISBN 9789460225178 Digital edition
Fulgencio Batista

Hi **Fulgencio Batista y Zaldívar** (; natawo ha ngaran nga **Rubén Zaldívar**; Enero 16, 1901 – Agossto 6, 1973) napili nga mangulo han Cuba tikang 1940 tubob 1944, ngan namuno hin pagkadiktador tikang 1952 tubtob 1959; san-o napatalsik han Rebolusyon Cubana.

## Mga kasarigan
Rebolusyon Cubana

An **Rebolusyon Cubana** usa nga nakaarmas nga pagrerebelde nga ginbuhat han kan Fidel Castro Pagkiwá nga 26 han Hulyo ngan han mga kaalyado kontra han gobyerno authoritaryanismo ni Mangulo Fulgencio Batista.
Paksiw

Iton **paksiw** usa nga istilo han Pilipinhon nga pagluto nga an ngaran may kasirigngon nga ginluto ha suoy o suka..
Adobo

Iton **adobo** usa nga sikat nga pagkaon ngan pamaagi hin pagluto han Pilipinhon nga pagkaon nga may panginlabot han karne, pagkaon nga tikang ha dagat o utanon, nga ginpahurom ha suoy, tuyo, lasona ngan  paminta, ngan ginluluto ha asyete, ngan pinapakaladkad ha hinurom nga panakot. Ini danay senesering nga diri-opisyal nga sura han Pilipinas.
Porkyupayn

An **porcupine** mga mamalya ha orden rodentia nga may-ada magtais nga tusok nga nagpapanalipod kontra ha mga predatora.
Pugo (tamsi)

**Pogo**, tamsi na naingun sa manok kudi mas digto ilarum san ordo Galliformes.
Iton **pugo** usa nga kolektiba nga ngaran para han pipira nga genera han butnga-nga-kadako nga katamsihan agsob aada ha orden Galliformes.
Homoseksuwalidad

An **homoseksuwalidad** usa ka atraksyon romatiko, atraksyon nga seksuwal ngan binubuhat seksuwal hin tawo pamaagi it miyembro ngan sekso hin henero.
Piranha

Iton **Piranha** tunokon nga isda nga aada ha banay nga miyembro han ordo Characiformes nga pamilya Characidae.
Homininae

Iton **Homininae** usa nga ubosbanay han pamilya Hominidae. Duha ka mga tribo nalalakip dinhi, upod na an mga buhi pa ngan nawara na nga mga species: an tribu hominini (nga naglalakip han genus Homo upod an moderno nga tawo, an Australopithecina, nga naglalakip han diri maubos hin tulo nga nawara nga genera ngan an genus Pan nga naglalakip han chimpanzee ngan bonobo), ngan an tribu Gorillini (gorilla).
Hominini

Iton **Hominini** naporma hin usa nga taxonomiko nga tribo han Homininae. An Hominini naglalakip han genus Homo (mga tawo), oeri diri lakip an genus Gorilla (gorillas). Ha pagkayana waray consensus kun ginlalakipan ba ini han genus Pan (an mga chimpanzee). 

## Mga taxonomiya
Gorillini

An **Gorillini** usa nga tribu taxonomico nga naglalakip hin duha ka genera: an Gorilla ngan an nawara nga Chororapithecus.

## Mga kasarigan
Felinae

An **Felinae** usa nga ubosbanay han pamilya Felidae nga naglalakip han genera ngan species ha ubos.

## Genera
Olinguito

Iton **olinguito** (Pinulongan Katsila para han "gutiay nga Olango", *Bassaricyon neblina*, gintatawag liwat ha ira nga "kitty bear") usa nga mamalya ha raccoon nga pamilya Procyonidae nga nangungukoy ha mabukid nga kagurangan ha Andes han katundan Colombia ngan Ecuador.
Tino Insana

Hi **Silvio Peter** "**Tino**" **Insana** (Febrero 15, 1948 – Mayo 31, 2017) in usa nga Amerikano nga komedyante ngan aktor.
Geodia angulata

An ***Geodia angulata*** in uska species han Porifera nga ginhulagway ni Lendenfeld hadton 1910. An *Geodia angulata* in nahilalakip ha genus nga *[[Geodia]]*, ngan familia nga Geodiidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Marcel Duchamp

Hi **Henri-Robert-Marcel Duchamp** (28 Hulyo 1887 – 2 Oktubre 1968) in usa Franses-Amerikano nga mga-arte, iskultura ngan ahedres.
Andres (apostol)

:*Para hit lain nga kagamit hit San Andres, kitaa [[San Andrés (pansayod)]].*

An **Andres** nga Apostol amo in usa ka Kristiyanon ha apostol han bugtu ngan lalaki ha San Pedro han Bag-o nga Ginsabutan han Bibliyá.
Manetho

Hi **Manetho** in uska kadaan nga Ehiptano nga padi han natawo han Sebennythos nga Dinastiya han Ptolemaiko han sayo han ika 3 gatostuig UC.
Khafra

Hi **Khafra** in uska kadaan nga Ehiptano nga hadi han faraon han upat nga Dinastiya han Daan nga Imperyo han sayo han ika 3 yukottuig UC.
Ursula K. Le Guin

Hi **Ursula Kroeber Le Guin** (Oktubre 21, 1929 – Enero 22, 2018) in usa nga Amerikano nga manunurat ngan nobelista.
Pinulongan Cantones

An **Pinulongan Cantonese** usa nga pinulongan Tsino nga ginluluwas ha Guangdong ngan hagrani nga lugar ha timugan Tsina.
Jericó (syudad)

An **Jericó** amo in usa ka syudad ngan teritoryo han West Bank ha salog nga Jordan ha nasod han Palestina.
Hun Sen

Hi **Hun Sen** (; natawo 5 Agosto 1952) amo an Primer Ministro han Camboya, Mangulo han Partido han Katawhan Camboyano (PKC), ngan Api han Parlamento (AP) para han Kandal. Nag-alagad hiyá nga Primer Ministro tikang han 1985, nga amo an naghimo ha iya nga gima-iha-i nga nag-alagad nga primer minitro han kalibutan, an gima-iha- nga nag-alagad nga mangulo hin kagamhanan han Camboya, ngan usá han gima-iha-i nga nag-alagad nga namumo han kalibutan. Tikang 1979 tubtub 1986 ngan dida gihapon na liwat tikang 1987 tubtub 1990, nag-alagad hi Hun Sen nga amo an ministro panlangyaw han Camboya. An iya bug-os nga titulo hin pasidungog: **Samdech Akka Moha Sena Padey Techo Hun Sen** (; nga nangangahulogan "Ginoó Primer Ministro, Supremo nga Komandante Militar Hun Sen"). Natawo hiya ha ngaran nga **Hun Bunal**, ginbalyo-an niya an iya ngaran ngadto hin Hun Sen han 1972 duha ka tuig katapos umapi han Khmer Rouge.

## Mga kasarigan
Czesław Miłosz

Hi **Czesław Miłosz** (Hunyo 30, 1911 - Agosto 14, 2004) in usa ka maniniday, prosa ngan pahugbad nga Pinolako.
Morpolohiya (biyolohiya)

Iton **morpolohiya** usa nga sanga han biyolohiya nga nanginginano han pag-aram han mga porma ngan istruktura han mga organismo ngan ira mga ispisipiko nga gamit.
Pamumuno

Iton **pamumuno** usa nga larangan hin pag-aram ngan praktikal nga abilidad han usa nga indibiduwal o organisasyon nga mamuno o magtugway  han igkasi tawo, grupo, o bug-os nga organisasyon.
Estratehiya

Iton **estratehiya** in usa nga hitaas nga nebel nga plano para makaabot han usa o damo pa nga mga panuyuan ha ilarom han kondisyon hin diri pagkasegurado.