Divata

An **Divata** (usahay nasusurat nga Duwata, Dewata, Ruwata, Diya, Dewa, ngan iba pa nga kaurugan) usa nga daan nga termino para ha **Diwata**, usa nga pangkalahatan nga pulong nga ginagamit ha Pilipinas para ha mga diyos, diyosa, espiritu han kinaiyahan, nympha, ngan mga fairies. An iba nga espiritu nga waray pa nahimo nga tawo lahi an pagtawag ha pipira nga etnolinguistic nga grupo sugad nga **diwata**, nga puydi magtikang ha yano nga mga espiritu nga nagbabantay hin mga butang, tanum, hayop, o lugar, tubtob ha mga diyos nga nagrerepresentar han abstrakto nga konsepto ngan natural nga mga panghitabo, pati na gihapon an mga banal nga binuhat nga kabahin han pantheon.

## Etimolohiya
An pulong nga *divata* (ngan an mga katugbang hini sugad han *dewatu*, *duwata*, *diya*, *dwata* ) ginkuha tikang han sinanskrit nga pulong nga *devatā* (देवता) o *deva* (देव), nga nangangahulogan "kadiyosan" o "diyosnon nga pagkatawo".  Ini nga lingguwistiko nga panurundon gin-aatribwir ha diri diretso nga pagbalyuay hin kultura ha butnga han Pilipinas ngan Salatan nga Asya, nga ginpatunga pinaagi hin mga palisiya hin Hindu-Budhista ha kadagatan Salatan-Sinirangan nga Asya sugad han Imperyo Srivijaya ngan Imperyo Majapahit .  Ha Tinag-alog, an may kalabutan nga pulong *nga diwa* nangangahulogan nga "espiritu" o "esensya", nga nagpapabug-at han espirituhanon nga konotasyon. 

## Mga Kinaiya
An mga *Divata* tinotoohan nga nag-uokoy ha iba-iba nga mga kalibutan ngan dapit han natural ngan espirituhanon nga kalibutan. An ira mga katungdanan ngan mga kinaiya nagkakalain-lain:
*Mga espiritu han kinaiyahan: mga magtitimaan o magbabantay han mga kahoy, salog, kabugkiran, o mga hayop.
*Mga engkantada engkantado: Ha moderno nga Tagalog, an *diwata* nangangahulogan hin engkantada o engkantado o nimfa. Nagtutudlok ini labi na ha mga espiritu han kinaiyahan ngan mga engkanto nga may talagsaon nga kapawa o katahom, sugad kan Maria Makiling.
*Mga diyos han mga abstract nga konsepto: sugad han pagkamabungahon, girra, o kahimsog.
*Mga sakop han pantheon — mas hitaas nga mga diyos nga ginkikilala han pipira nga mga etniko nga grupo, nga kadam-an may mas komplikado nga mga ritwal ngan mga halad.

Samtang an iba nga *divata* mapinaura ngan ginhahagad para ha panalipod ngan bendisyon, an iba mga waray kasiguroan o maraot, ngan kinahanglan pasagopon pinaagi hin mga ritwal nga halad.

## Ha Mitolohiya han Pilipinas

Ha Philippine mythology, an mga Diwata nagtutudlok ha mga engkantada, engkantado, mga espiritu han kinaiyahan, mga langitnon nga binuhat, ngan mga diyos ha mitolohiya. Ha relihiyong-bayan, nagtutudlok ini ha mga langitnon nga espiritu ngan mga espiritu han kinaiyahan nga diri pa tawo. Ini nga mga espiritu mahimo nga mga magbabantay han mga butang, tanom, hayop, o mga diyos nga nagsus representara han mga natural nga pwersa, mga abstract nga konsepto, o mga diyos ha pantheon.
An **Pag-Diwata** amo an ritwal han pagdayeg, pagtahod, ngan pagsingba ha mga diyos ngan mga espiritu han kinaiyahan.

An moderno nga pagsabot han mga Filipino bahin han “diwata” naglalakip hin mga kahulugan sugad han engkantada o engkantado, musa, nimfa, o bisan diyos (lalaki o babaye). An pulong gintuohan nga tikang ha Sanskrit nga “devata” (diyos).
Ha mga sugilanon ngan mitolohiya, an mga Diwata kasagaran nga may kabug-osan o ginhihimo nga pareho han mga engkanto nga gintatawag nga lambana.
Ha moderno nga Tagalog, an *diwata* nangangahulogan hin engkantada o nimfa. Nagtutudlok ini labi na ha mga espiritu han kinaiyahan nga may talagsaon nga katahom, sugad kan Maria Makiling.

An mga espiritu nga diri pa tawo ginkikilala ha iba nga mga etniko nga grupo nga *diwata*. Ini nga mga espiritu mahimo nga simple nga espiritu han mga butang, tanom, hayop, o lugar, ngadto ha mga diyos nga nagpapakatawo han mga abstract nga konsepto ngan mga natural nga hitabo, ngadto ha mga diyos nga sakop han tinuod nga pantheon.

Ginkikilala liwat hira nga *dewatu*, *divata*, *duwata*, *ruwata*, *dewa*, *dwata*, *diya*, ngan iba pa, ha lain-lain nga mga pinulongan han Pilipinas (upod an Tagalog *diwa*, “espiritu” o “esensya”); nga tanan tikang ha Sanskrit *[[devata]]* () o **' (), nga nangangahulogan “diyos”. Ini nga mga ngaran resulta han [[Religious syncretism|pagsagol]] han mga Hindu-Budista nga tinuohan tungod han diri direkta nga kultura nga pagbayloay (pinaagi ha [[Srivijaya]] ngan [[Majapahit]]) tali han Pilipinas ngan [[South Asia]].

Kundi, an mga entidad nga gintotoohan nga ''diwata'' nagkakalain depende han etniko nga grupo. Ha pipira sugad han [[B'laan people|B'laan]], [[Cuyonon people|Cuyonon]], [[Visayans]], ngan [[Tagalog people|Tagalog]], an ''Diwata'' nagtutudlok han [[Creator deity|labing hataas nga magburuhat]] ha ira pantheon, ngan may lain nga mga termino para ha mga diri-tawo nga espiritu.
Sugad han mga espiritu han mga kaapoy-apoyan, an ''diwata'' gintatawag ha magtahuron nga mga pulong ha [[Kinship terminology|pagka-paryente]] kon tinatawag diretso, sugad han ''apo'' (“tigulang”) o ''nuno'' (“apoyan”).

== Bago nga Paggamit ==
An moderno nga panhunahuna han mga Pilipino mahitungod han diwata nagsasakob hin mga kahulogan sugad han musa, enkantada, nimpa, diyosa han kaguguban, o bisan diyos o diyosa. Tinutuoan nga an pulong nagtikang ha yinaknan nga Sanskrit nga devata (diyos o diyosa).

Ha mga alamat ngan mitolohiya, an mga diwata agsob nga ginhihisumpay o ginpapantay ha mga [[Diwata (Ada)|enkantada]] nga gintatawag nga lambana.

Ha moderno nga Tagalog, an ''diwata'' nangangahulogan hin enkantada o nimpa. Nagtutudlok ini labi na ha mga espiritu han kinaiyahan nga may talagsaon nga kapawa, sugad kan [[Maria Makiling]].

Tungod kay an mga diwata amo an mga espiritu han kinaiyahan o mga diyos, mas sayon hira nga naisumpay ha mga ideya han Katolisismo mahitungod han mga santo o anghel. An ira mga buruhaton ha pag-ayad, pagkamabungahon, ngan kinaiyahan naghatag hin impresyon nga diri hira peligro ha simbahan. Ha urhi, ginromantisa hira sugad nga mga mahiwagang linalang (enkantada) nga may Europeo nga hitsura, nga angay ha kolonyal nga pamantayan han kaanyag ngan kaopayan.

Ha kontemporaryo nga paggamit, agsob nga gintutudlok an ''divata'' ngan ''diwata'' nga pareho han “enkantada” ha popular nga imahinasyon. Han panahon han mga misyonerong Kastila ngan mga manunurat ha kolonyal nga panahon, agsob nga ginbinisaya an pulong sugad nga “duwende” o “fairy” nga katumbas ha mga alamat han Europa.

Ginpalig-on pa ini han ika-19 ngan ika-20 nga siglo pinaagi han panitikan, mga kolonyal nga kasuratan, ngan ha urhi han midya nga naghulagway han mga diwata sugad hin mahigugmaon, may mga pakpak, ngan pareho han mga enkantada ha Europa, imbes nga an ira mas komplikado nga papel sugad nga mga diyos ngan espiritu han kinaiyahan ha katutubong kosmolohiya.

Ginsaysay han antropolohista nga hi Alicia Magos nga an pagtawag ha ira nga “fairy” usa nga Kanluranon nga pag-imponer nga sobra an pagpayano han papel han diwata ha katutubong panan-aw sugad nga mga tig-agtang nga tagapamagitan han tawo ngan han kalibotan han mga espiritu.

== Rehiyonal nga mga baryasyon ==
An konsepto han ''divata'' may kalabotan ha mas haluag nga tradisyon ha Timugan nga Asya bahin han mga espiritu han kinaiyahan ngan mga diyos nga may mga ngaran tikang ha Sanskrit:  
* Ha [[Indonesia]], an mga ''Dewata'' amo an mga diyos ngan espiritu ha Balinese Hinduismo, gin-aampo ha mga ritwal ngan may koneksyon ha natural nga mga lugar.  
* Ha [[Java]] an mga ''Dewi'' amo an mga diyosa (pananglitan hi Dewi Sri, an diyosa han humay) nga may kalabotan ha abunda ngan agrikultura.  
* Ha [[Malaysia]] ngan Brunei, an pulong nga ''Dewa'' nagtutudlok ha mga diyos ngan sobrenatural nga mga linalang, agsob nga may kalabotan ha pre-Islamiko nga animismo ngan impluwensya han Hindu-Budismo.  

Ini nga mga kapareho nagpapakita han pan-uring Austronesian ngan Indic nga mga ugat han kosmolohiya han Pilipino nga ''divata'', samtang ginpapasundayag an ira kalugaringon nga pag-uswag ha lokal nga mga mitolohiya.

== Sincretismo ==
Han pag-abot han mga ideya han Hindu-Budismo ha prekolonyal nga Pilipinas, an pulong ''divata'' nag-angkon han mga impluwensya han kosmolohiya han Timugan ngan Timog-Sidlangan nga Asya. Katapos han pag-abot han Islam ha Mindanao ngan han Kristiyanismo han panahon han mga Katsila, damo nga ''diwata/divata'' an ginbag-o an kahulogan, ginpaka-demonyo, o gin-usa ha mga Katoliko nga santos ngan katawhanon nga mga pagtoo.
Han panahon han mga Katsila, an mga ''diwata'' [[Religious syncretism|gin-usa]] ha mga [[elf|duwende]] ngan [[fairy|engkanto]] han mitolohiya ngan folklore ha Europa, ngan gintawag hin mga ngaran sugad han ''[[duende]]'' (demonyito o diwende), ''encantador'' o ''[[Engkantada|encanto]]'' ("[[Spell (paranormal)|mga magikero]]"), ''hechicero'' ("mangkukulam"), ''sirena'' ("[[mermaid]]"), o ''maligno'' ("maraot nga espiritu"). Ha mga [[Moro people|Islamisado nga mga grupo etniko]] han Pilipinas, ini nga mga espiritu han kinaiyahan agsob nga gintatawag nga ''[[jinn]]'' o ''[[shaitan|saitan]]'', tungod han impluwensya han [[Islamic mythology]].

== Ha sikat nga kultura . ==

* ''Sige Ka, Engkanto Ko!'', ( <abbr>hubad.</abbr> okay ka la, akon engkanto!)  usa nga pantasya ha telebisyon nga sitwasyonal nga komedya nga serye (nga may mga adaptasyon ha pelikula) nga naglilibot ha usa nga mortal nga lalaki nga inasaw-an hin ''diwata'' . 
* ''Amaya'', usa ka makasaysayan nga serye ha telebisyon mahitungod han ugsa-kolonyal nga Pilipinas. Ginhuhulagway hini ''an mga diwata'' sugad nga mga diosa. 
* ''One Day Isang Araw ,'' fantasy anthology series episode titled "Ang Huling Diwata" (The last fairy) mahitungod hin usa nga engkanto komo diyos-diyosan hin usa nga salog ngan linaw  
* An Encatadia, usa nga [[Pilipinas|Pilipino]] nga pantasya nga prangkisa hin mga serye ha tv naghuhulagway han mga diwatas komo usa nga lahi hin matriarkal nga mahusay nga mga engkanto 
* Elemento, television docudrama horror anthology series nagpakita hin usa nga diwata hin usa nga salog nga ginsumpa tungod han paghigugma hin usa nga mortal nga tawo 
* ''Diwata'' (1987), usa nga pelikula nga gindirehir ni Tata Esteban ngan ginsurat ni Rei Nicandro nagpakita han mitolohiya nga kinabuhi han mga diyosdiyos. An aktres nga hi Olga Miranda an nag-play han panguna nga papel, upod han iba nga cast nga hi Lala Montelibano, hi Dick Israel ngan hi George Estregan. 
* ''Indio'', usa ka serye ha telebisyon nga mayda bida nga anak hin mortal nga lalaki ngan usa nga ''diwata'' nga babaye. 
* ***An Super Ma'am**' (internasyonal nga titulo: *Akon Magturutdo, Akon Bayani'' ) in usa ka Pilipinas nga telebisyon nga drama hin aksyon nga pantasya nga serye nga nagpapakita hin usa ka diwata han usa ka diosa nga gindemote komo usa ka engkanto ngan komo usa nga espiritu nga giya para han nangunguna nga bayani .
*Juan Dela Cruz (2013) nga serye ha telebisyon Pilipino nagpakita han mga anito komo mga maraot nga diyos, ngan han mga diwata komo mga maupay nga enkantada 

## Mga reperensya