open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Urdu

Ang **Urdu** ang ngalan sa usa sa mga pinulongan nga gigamit sa South Asia. Kini ang nasyonal nga pinulongan sa Pakistan. Gisulti kini sa Pakistan ug sa Kashmir nga gipangalagaran sa India ug opisyal nga pinulongan sa nasud. Kini usa usab ka opisyal nga pinulongan sa India. Gisulti kini sa tibuok India, labi na sa mga estado sa Andhra Pradesh, Delhi, Bihar ug Uttar Pradesh.
Kabubkiran Taurus

An **Bukid Taurus** in gihahataasi nga bukid han yana ha rehiyon nga Dagat Mediteraneo ha amihanan nga Turkeya.
Daan nga Ginhadian han Ehipto

An **Daan nga ginhadian han Ehipto** in panahon han hadton kasaysayan han Ehipto nga namumutnga 2686-2181 UC nga naglalakip mga dinastiya han Ehipto.
Yinaknan Mandarin

An **Yinaknan Mandarin** (官话; 官話; *Guānhuà*) amo in grupo hin mga nahanunungod, kundi ha damo nga mga kaso diri nagkakaintindihan, nga mga variedad hin pinulongan ha rehiyon han amihanan Tsina, nga naghihimo hin sanga han Cantones nga Wu ha pamilya hin pinulongan. Haros 836 ka bilyon nga katawhan nayakan hin porma hin Mandarin nga ira syahan nga pinulongan.
Erich Honecker

Hi **Erich Honecker** (25 Agosto 1912 – 29 Mayo 1994) in usa nga Aleman nga politiko ginkhimo ha sekretaryo heneral han sosyalista pagunidad partido han Alemanya.
Kabutngaay nga Ginhadian han Ehipto

An **Kabutngaay nga Ginhadian han Ehipto** in panahon han hadton kasaysayan han hadton Ehipto nga namumutnga 2050-1650 UC nga naglalakip mga ika-11 nga ika-12 dinastiya han Ehipto.
Helmut Kohl

Hi **Helmut Josef Michael Kohl** (3 Abril 1930 – 16 Hunyo 2017) in usa nga Aleman nga politiko ngan estadista dida han kansilyer han Alemanya tikang 1982 tubob 1998.
Adrenalin

An **adrenalin** usa ka hormon nga neurotransmitter hin usa o labaw pa nga mga medisina nga daluyan nga dugo o han mga glandula adrenal han iba nga neuron.
Baso nga dugo

An **baso nga dugo** amo an komponente nga nabibilngan ha kadam-an han mga sistema sirkulatoryo nga palibot ha dugo han lawas han tawo. An baso nga dugo ha sustansya nahatag hin arterya ngan kasingkasing ngada ha mga bena ngan gintatanggal an mga sig-ot ngan carbon dioxide tikang ha tisyu.
Lympha

An **lympha** amo an sistema sirkulatoryo nga nagdadara hin mga likido, kapilaryo, baso han dugo tikang ngan pakadto han tisyu han lawas han mga tagan hin nga protina ngan lipido an lawas.
Mode Gakuen Cocoon Tower

**Mode Gakuen Cocoon Tower**(Hinapon:モード学園コクーンタワー) usa in usa nga tukodlangit ha Tokyo, Hapon.

## Gallery

Image:モード学園コクーンタワー810.JPG|August 2007
Image:Cocoontower200712.JPG|December 2007
Image:Cocoon tower 084.JPG|April 2008
Image:モード学園コクーンタワー.JPG|August 2008
Sneferu

An **Sneferu** in usa nga Pharaoh han Daan nga Ginhadian han upat nga dinastiya han Ehipto hari nira 2614 ngan 2579 UC.
Jean-Marc Ayrault

An **Jean-Marc Ayrault** (natawo han enero 25 1950) usa ka Pranses nga politiko dida han serbisyo ha Primero Ministro han Pransya tikang Mayo 16 2012 tubob Abril 1 2014.
Benito Pérez Galdós

An **Benito Pérez Galdós** (Mayo 10 1843 – Enero 4 1920) in usa nga Espanyol han realista ha dramaturgo ngan nobela.
Kolesterol

An **kolesterol** amo an kompwesto organiko han tawo ngan hayop nga mayda lipido ha membrana nga selula.
Kapilaryo

An **kapilaryo** amo an bahin han baso nga dugo aton 5 ngan 10 mikrometro ha diametro nga  nabobomba hin dugo nga naagi ha lawas mga ugat ha arteriole nga venule.
Leukocyte

Iton **leukocyte** in uska selula hin sistema inmuno ha organismo ngan sustansya nga infesyon ha sakit may ada dugo ka kordon espinal ngan sistema linfatiko.
Hemoglobin

Iton **hemoglobin** in pula hin selula nga dugo hin oksiheno nga hinihimo han tisyu ha sistema respiratoryo ngan carbon dioxide.
Biseksuwalidad

Iton **biseksuwalidad** han binubuhat seksuwal hin tawo an atraksyon seksuwal in kapas ha makaeksperyensya hin lalaki ngan babaye.
Lech Kaczyński

Ha **Lech Aleksander Kaczyński** (Hunyo 18 1949 - Abril 10 2010) usa nga Polako nga politiko, usa nga pagserbisyo ha Alkalde han Warsaw tikang 2002 tubob 2005 an Mangulo han  han Polonya hadton 2005 an syahan nga kamatayon han 2010.
Salog Ulot

An **Salog Ulot** usa nga salog ha Pilipinas. Namumutang ini ha isla han Samar, ha Sinirangan Bisayas nga bahin han nasod.

'
Hipotesis

Iton **hipotesis** in eksplikasyon nga pagfenomeno nga diri masasabtan kun sayantista may-ada ba siyentipiko nga paagi ha hipotesis.
Luis I, Baraan nga Emperador Romano

Hi **Louis I** (778 – Hunyo 20, 840) anay hadi han mga Franko ngan igkasi-emperador lakip an iya amay na hi Carlomagno tikang han 813. Hiya liwat an Hadi han Aquitania tikang han 781.
Inflamasyon

Iton **inflamasyon** in pagparte kun diin it mga tisyu hin lawas in nagbabalhin han sakit mga organo hin selula ngan dugo.
Bad Cat

An ***Bad Cat*** (tinurko: *Kötü Kedi Şerafettin*) in usa 2016 nga Turko nga animasyon nga pelikula ginpagawas han *Anima Istanbul*.

## Mga reperensya

## Mga sumpay ha gawas

* Opisyal nga websayt  
* Opisyal nga websayt 
*
Flavius Josephus

Hi **Titus Flavius Josephus** (37 - c. 100) natawo han **Yosef ben Matityahu**, amo an usa ka Hudeyo nga manunurat nga kasaysayan.
Salmanaser V

Hi **Salmanaser V**  o **Salmaneser** **V** amo an hadi han Asirya ngan Babylon tikang 727 kutob 722 BC. Nagpakita anay hiyá nga gobernador han Zimirra ha Phoenicia han paghadi han iya amay nga hi, Tiglat-pileser III. Kulang an ebidensya mahiunong han iya pag-hadi.

Han kamatay ni Tiglat-pileser, sinmunod hiyá han trono han Asirya han ika-25 nga adlaw han Tebet 727 BC, ngan ginbalyoan niyá an iya orihinal nga ngaran nga **Ululayu** ngadto han Akkadian nga ngaran nga kilalado hiyá. Bisan man kun may nagsiring nga nagpadayon hiyá paggamit han ngaran nga *Ululayu* nga iya ngaran ha trono komo hadi han Babylonia, waray iní mabilnga hin mga tinuod nga opisyal nga mga kinuha.

Ha Bibliya, gingagamit para ha iya an ngaran nga *Salmanaser* (ha 1978 nga Bibliya) o *Salmaneser* (ha 1983 nga Bibliya) o *Shalmaneser* (ha Iningles nga Bibliya) nga diin hiyá an gintukoy nga amo an nagbuhat han kataposán nga pagsakop han ginhadi-an han Samaria (Israel) ngan han pagdará hin destierro han mga Israelitanhon. Sumala han 2 Mga Hadi, ha mga kapitulo 17-18, ginsaypan ni Salmanaser hi Hoshea, nga Hadi han Israel, hin pagplano patok ha iya ha pagpadara hin mga mensahe ngadto kan Faraon Osorkon IV han Ehipto, ngan ginbihag ni Salmanaser hi Hoshea. An mga Ehiptohanon nagsari pagkuha hin tamakan ha Israel, nga gidudumara hin dako nga bahín han mga vasalyo nga mga hadi, pinaagi hin pag-aghat ha ira mga rumebelde patok han Assyria ngan paghatag ha ira hin pira pira nga suporta nga militar. Katapos hin tuló ka tuig hin paglikos, nakuha niyá an syudad han Samaria. An mga kamolupyohan nga iya gindara ngadto han mga dirudilain nga mga lugar han imperyo, (upod han mga pinandara hin mga napulo ka tuig hin sayo ni Tiglat-pileser III) tinatawag nga mga "Napulo nga mga Nawará nga Tribo" han Israel. An mga kamolupyohan nga iya ginpangada ha Samaria amo lugod an naghimo han mga tinikangan han mga Samaritano, sumala hin komentaryo didá han Bibliya. Ginsiring liwat dida han Basahán ni Tobit ha kapitulo 1 bersikulo 2 ngan 15. Namatay hi Salmanaser han amo gihapon nga tuig ngan posible nga an mga pagbalhin hin mga kamolupyohan ginbuhat han nagsunod ha iya nga hadi nga hi Sargon II.

Didâ han basahán ni Tobit, kapitulo 1, an gin-exilyo nga Tobit naipakita nga mayda pabor ha korte ni "Enemessar", kundi mawawad-an hin impluwensya ha ilarom ni Sennacherib.

## Kitaa gihapon

* Talaan hin mga tawo ha Bibliya nga ginngaranan ha mga kuruhaon ha gawas han Bibliya

## Mga tigaman
Naruhito

Hi  amo an Emperador han Hapon. Sinmunod hiyá han Trono han Crisantemo han 1 Mayo 2019, nga nagtikáng an panahon nga Reiwa, ha pagsunod han pag-abdikar han iya amay nga hi Emperador Akihito, han 30 Abril 2019. Hiyá an ika-126 nga monarka sumala han nahig-araan nga pagsunod.

## Ngaran
Ha Hapon, diri tinatawag it Emperador hit iya ngaran, kundi tinatawag hiyá nga  nga puyde  igpahalipot nga . Ha pagsurat, tinatawag gihapon an Emperador hin pormal nga . An panahon hit paghadi ni Naruhito nagdadara han ngaran nga , ngan sumala han nahig-araan, babag-ohan hiyá hin ngaran nga  ha tugon hit Gabinet katapos hit iya kamatay. It ngaran hit sunod nga panahono ha ilarom han masunod ha iya igtutukod katapos hit iya kamatay o kundi man ugsa hit iya pag-abdikar.

## Mga kasarigan
Shinzō Abe

Hi **Shinzo Abe** (, *Abe Shinzō* ; 21 Septyembre 1954 - 8 Hulyo 2022) usá nga Haponés nga polítiko nga nag-alágad nga Primer Ministro han Hapon ngan Mangulo han Partido Liberal Demokratiko (PLD) tikang 2006 tubtob 2007 ngan tikang han 2012 kutob 2020. Hiyá an gima-iha-i-nga-nagsirbe nga primer ministro ha kaagi han Hapon. Nagsirbe gihapon hi Abe nga Chief Cabinet Secretary tikang han 2005 kutob 2006 han hin madaliay nga panahon amo an Nanguna han Oposisyon han 2012.

Hi Abe nátíkang hin prominente nga pamilya ha polítikan ngan syahan anay nga napilì nga Primer Ministro hin ispisyal nga pagtirok han Dieta Nasodnon han Septyembre 2006. Hadto, nga an iya panuigon 52, hiyá an nagin pinakabatan-on nga katapos-han-gera nga Primer Ministro han Hapon ngan syahan nga natawo katapos han Gyera Pankalibotan II. Nagbiya hin puwesto hi Abe han 12 Septyembre 2007 hin mga rason han iya pamati hin lawas katapos malupigan an iya partido dida han piniliay han Balay hin mga Konsehal hadto nga tuig. Ginsaliwanan hiyá ni Yasuo Fukuda, an syahan hin nagsunodsunod nga limá nga mga Primer Ministro nga waray makapadayon pagkapot han puwesto hin labaw hin napulo kag unom ka bulan.

Nagbuhat hin pagbalik ha politika hi Abe, ngan han 26 Septyembre 2012 nalupig niyá an kasanhi nga Ministro hin Depensa nga hi Shigeru Ishiba para han pagkamangulo han PLD. Katapos han landslide nga pagdaog han PLD didâ han 2012 nga piniliay ha kasahiran, hiyá an nagin syahan nga kasanhi nga Primer Ministro nga nakabalik ha puwesto tikang kan Shigeru Yoshida han 1948. Na-otro hiyá kapili didâ han 2014 nga piniliay ha kasahiran, nga diin nagpabilin an iya duha ka kat-tulo ka bahin nga mayoriya upod han kapadis ha koalisyon nga partido Komeito, ngan dida gihapon han 2017 nga piniliay ha kasahiran.

Hi Abe usá nga konserbador nga ginsiring hin damo mga komentarista ha politika nga pan-tuo nga nasyonalista. Api hiyá han revisyonista nga Nippon Kaigi ngan nagdadara hiyá hin revisyonista nga mga paglantaw han kasaysayan han Hapon, nga diin upod an diri pag-angkon han papel han pagpirit han gobyerno han pagkuha hin panhayahay nga kababayin-an o ''comfort women'' ha Gyera Pankalibotan II, nga diin ini nga posisyon nagdangat hin tensyon upod han harani nga nasod han Salatan nga Korea. Ginkikitâ hiyá nga madig-on nga pagtindog ha pag-atubang han Amihanan nga Korea, ngan nagbabandilyo  hiyá nga liwatón an Artikulo 9 han pasipista nga konstitusyon nga magtugot han Hapon nga magmantener hin mga puwersa militar. Kilalado ha langyaw hi Abe tungod han mga polisiya ha ekonomiya han iya kagamhanan, nga gin-agnayan nga *[[Abenomics]]*, nga nagsusunod hin *[[monetary easing]]*, *[[fiscal stimulus]]*, ngan mga reporma ha istruktura.

Han 8 Hulyo 2022, gin-asasinar hi Abe hin kasanhi nga Japan Maritime Self-Defense Force nga tripulante samtang naghahatag hiya hin pamulung ha pagkampanya ha Nara. Sumala han mga pag-imbestiga han pulis, gintarget hi Abe han suspechado tungod han sinisiring nga mga koneksyon ni Abe ngan han Unification Church, usá nga bag-o nga relihiyoso nga pangiwa nga gintukod ha Salatan nga Korea.

## Mga kasarigan
Bag-o nga Irlanda

An **Bag-o nga Irlanda** (*Niu Ailan*) in gidadakoi nga puro hi 8.650 km² han kapuropod-an Bismarck han Papua New Guinea.
Puro han Bougainville

An **puro nga Bougainville** in ikaduha nga gidagkoi nga puro han Autonomo nga Rehiyon han Bougainville ha kapuropod-an Solomon han Papua New Guinea hin 9318 km².
Pietro Mascagni

Hi **Pietro Antonio Stefano Mascagni** o kun ha halipot **Pietro Mascagni** (7 Disyembre 1863 – 2 Agosto 1945) usá nga Italyano nga kompositor nga kilalado tungod han iya mga opera. An iya obra maestra han 1890 nga *[[Cavalleria Rusticana]]* nagdangat hin usá han mga gidako-i nga pagkasikat ha kaagi han opera ngan nag-usaan nga nagdangat han *[[Verismo]]* nga kagiusan ha Italyano nga musika nga dramatiko. Samtang agsob nga ginsisiring nga hi Mascagni, sugad kan Ruggiero Leoncavallo, "usa-nga-opera nga tawo" là nga diri naka-otro han iya syahan nga pagkamalinamposon, an *[[L'amico Fritz]]* ngan *[[Iris (opera)|Iris]]* nagpabilin dida han repertoire ha Europa (labi na ha Italya) tikang han ira mga premiere. 

## Mga tigaman

## Mga kasarigan
Intramuros

An **Intramuros** usa nga makasaysayan nga binungbongan nga lugar ha sulod han moderno nga syudad han Manila ha Pilipinas.
Strabo

Hi **Strabo**  o **Estrabón** (Griyego: Στράβων *Strábōn*; 64 o 63 UC – c. 24) in uska Griyego nga heyograpo, filosofo ngan historyador. Nag-ukoy hiyá ha Asia Minor didâ han panahon nga pagbalhin han Republika Romana ngadto han Imperyo Romano.
Geodia carcinophila

An ***Geodia carcinophila*** in uska species han Porifera nga ginhulagway ni Lendenfeld hadton 1897. An *Isops carcinophila* in nahilalakip ha genus nga *[[Geodia]]*, ngan familia nga Geodiidae.

## Mga kasarigan
Tigtulidong

Iton **tigtulidong** usa nga opsyunal nga elemento hin phrase structure o clause structure. Ini nagbabalyo han kasirigngon han usa ka elemento han istruktura kun diin ini nakadepende. An duduha nga tigtulidong amo an adhetibo ngan adberyo.
Mauna Kea

An **Mauna Kea** in usa ha lima nga mga bulkan han Isla han Hawaii ha altitud nga 4.207 m ha estado han Hawaiʻi.
Mario Puzo

Hi **Mario Gianluigi Puzo** (Oktubre 15, 1920 – Hulyo 2, 1999) usá nga Amerikano nga manunurat, manunurat-hin-pelikula ngan peryodista. Kilalado hiyá tungod han iya mga nobela hin krimen mahitungod han Italyano-nga-Amerikano nga mafia, an pinakasikat hiní amo an *[[The Godfather (nobela)|The Godfather]]* (An Padrino o An Ninong) (1969), nga iyá ha urhe nga bahin ginhimo-hin-upod ngadto hin usá nga saga hin pelikula nga tuló an bahin nga gindirekta ni Francis Ford Coppola. Nakakarawat hiyá han Academy Award for Best Adapted Screenplay tungod han syahan nga pelikula han 1972 ngan han *[[The Godfather Part II|Part II]]* han 1974. Ginsurat gihapon ni Puzo an orihinal nga screenplay para han 1978 nga pelikula nga *[[Superman (1978 film)|Superman]]*. An iya kataposan nga nobela an *[[The Family (nobela ni Puzo)|The Family]]* (An Pamilya o An Banay) ginpagawás katapos han iya kamatay dida han 2001.

## Mga pinanbasaran
Kashmar

An **Kashmar** usa nga syudad ngan ulohan han Condado han Kashmar ha Probinsya han Razavi Khorasan, Iran.
Eoraptor

An ***Eoraptor*** in uska species han dinosauro nga theropoda nga ginhulagway ni kinabuhi 231-228 milyon tuig in nahilalakip ha Triassic panahon ha Argentina.
Emperador Taishō

Hi  amo an ika-123 nga Emperador han Hapon, sumala han minat-an nga pagsunod hin sumurunod, nga naghadi tikang han 30 Hulyo 1912 kutob han iya kamatay han 25 Disyembre 1926.

 an personal nga ngaran han Emperador. Sumala hin nahig-araan han mga Hapones, han panahón han iya paghadi, tinatawag an Emperador nga "an Emperador". Katapos han iya kamatay, tinatawag hiya hin posthumo nga ngaran, nga amo an ngaran han panahón nga nahahanungod han iya paghadi. Tungod kay naghadi hiya han panahón nga Taishō, kilalado hiyá nga "Emperador Taishō".
Herrerasaurus

An ***Herrerasaurus*** amo an mga species nga genus ha dinosauro theropoda an kunabuhi tikang han panahon Triassic ha 231 milyones tuig an nahitabo nga natanan ha Argentina.
Java (pansayod)

Iton **[[Java]]** usa nga isla ha Indonesia.

Puydi gihapon ini tinmudlok ha:

## Kompyuter
* Java (programming language)

## Lugar
*Java (distrito)
*Java, Georgia

## Kitaa Gihapon
*Tawo nga Java
Donald Tusk

Hi **Donald Franciszek Tusk** (natawo han Abril 22, 1957) in usa nga Polako nga politiko hin Mangulo nga Konseho Europeo tikang 2014 ka pagserbisyo ha Primero Ministro han Polonya tikang 2007 tubob 2014.
Penelope (mitolohiya)

Hi **Penelope** (Griyego:Πηνελόπη, *Pēnelópē*) in mitolohiya Griyego nga asawa han Odiseo ngan bayani han kan Homer epiko nga siday, an Odisea.
Diatomea

An **diatomea** in usa nga grupo ha alga na kaapi san mga 20.000 species pangita an kalawdan ngan tuna ha kalibutan.
Stendhal

Hi **Marie-Henri Beyle** (23 Enero 1783 – 23 Marso 1842) ginhimo komo **Stendhal**, in usa Franses nga Romantiko nga manunurat.
Maui

An **Maui** in uska purô ha kapuropod-an ha Hawaii han Estados Unidos. Mahitungod nga an kahaluag in 727.2 milya kwadrado (1,883 km²). An Condado han Maui ha sulod ha estado han Hawaii.
Herrera

Iton **Herrera** puydi gihapon ini tinmudlok ha:

## Lugar
* Espanya
**La Herrera
**Herrera de Alcántara
**Herrera de Pisuerga
**Herrera de Soria
**Herrera de Valdecañas
**Herrera del Duque
**Herrera de los Navarros
**Herrera, Seville
* Panama
**Herrera (lalawigan)

## Kitaa Gihapon
*Herrera (awtor)
Kīlauea

An **Kīlauea** in usa ha lima nga mga bulkan nga pagaktibo han Isla han Hawaii ha estado han Estados Unidos han Hawaii.
Amedeo Modigliani

Hi **Amedeo Clemente Modigliani** (Hulyo 12, 1884 – Enero 24, 1920) amo an usa ka Italyano nga pintor ngan iskultor.
Paranthropus boisei

An ***Paranthropus boisei*** in uska species han Hominidae nga ginhulagway ni Mary Leakey hadton 1959. In nahilalakip ha kinabuhi ha Sinirangan nga Aprika ngan Plesitocene panahon ha 2.3 - 1.2 mga milyon tuig.
Paranthropus robustus

An ***Paranthropus robustus*** in uska species han Hominidae nga ginhulagway ni Robert Broon hadton 1938. In nahilalakip ha kunabuhi nga Kasalatan nga Aprika ngan Pleistocene panahon nga 2-1.2 mga milyon tuig.
Paranthropus aethiopicus

An ***Paranthropus aethiopicus*** in uska species han Hominidae nga ginhulagway ni Arambourg ngan Coppens hadton 1968. An *Paranthropus aethiopicus* in nahilalakip ha kinabuhi nga Sinirangan nga Aprika ngan Pleistocene panahon nga 2.6 - 2.2 milyon tuig.
Australopithecus anamensis

An ***Australopithecus anamensis*** in uska species han Hominidae nga ginhulagway ni Meave Leakey hadton 1995. In nahilalakip ha fossil ha kinabuhi nga 4 milyon tuig ha Kenya ngan Ethiopia.
Catherine Zeta-Jones

Hi **Catherine Zeta-Jones** (natawo Septyembre 25, 1969) in usa nga Welsh nga aktres, mag-aawit ngan sayaw.
William Golding

Hi **William Gerald Golding** (Septyembre 19, 1911 - Hunyo 19, 1993) usa nga Britaniko nga nobelista, dramaturgo ngan maninday, nagdaog hiya hin Pasidungog Nobel ha Literatura han 1983.
Joseph Conrad

Hi **Joseph Conrad** (natawo han **Józef Teodor Konrad Korzeniowski**; 3 Disyembre 1857 – 3 Agosto 1924) in usa nga Ingles-Polako han nobelista nga manunurat.
Graham Greene

Hi **Henry Graham Greene** (Oktubre 2, 1904 - Abril 3, 1991) usa nga Britaniko nga manunurat ha senaryo ngan kritiko.
Alfonso X han Castilla

Hi **Alfonso X han Castilla** (Nobyembre 23, 1221 - Abril 4, 1284) amo an hadi han Castilla nga León ngan Galicia tikang Mayo 30, 1252 ginkoronahan hiya nga namatayon ha 1284.
D. H. Lawrence

Hi **David Herbet Lawrence** (11 Septyembre 1885 – 2 Marso 1930) in usa Ingles nga manunurat nga maninday.
Ayrton Senna

Hi **Ayrton Senna da Silva** (Marso 21, 1960 - Mayo 1, 1994) usa nga Brasiliano nga paarumbay hit mg awto nga Formula One para han McLaren han 1988, 1990 ngan 1991.
Bukid han mga Olibo

An **Bukid han mga Olibo** (Hebreo: הַר הַזֵּיתִים, *Har ha-Zeitim*; Arabo: جبل الزيتون, الطور‎, *Jabal al-Zaytun*, *Al-Tur*) in uska bukid ha syudad han Jerusalem ha nasod han Israel.
Jacqueline Kennedy Onassis

Hi **Jackie Onassis**(Hulyo 28, 1929 - Mayo 19, 1994) amo an asawa han ika-37 nga Mangulo han Estados Unidos na hi John F. Kennedy ngan Primera Dama han Estados Unidos.
Gera ha Crimea

An **Gera ha Crimea** may kasirigngon ha kasundalohan nga gyera han rawis nga Crimea, nga nagtikang ha Imperyo Ruso, Imperyo Otomano, Pransya, Gran Britanya ngan Sardinya nga nangadto ha pulong nga ginpirmahan ha 1853 ngan 1856.
Swiderian Culture

"Swiderian culture", usa na kultura sadton *[[Paleolitiko|Upper Palaeolithic/Mesolithic]]* na nasentro ha lugar yana Poland.
Hedy Lamarr

Hi **Hedy Lamarr** (natawo **Hedwig Eva Maria Kiesler**; Nobyembre 9, 1914 – Enero 19, 2000) in usa nga Austryano-Amerikana ha pelikula nga aktres ngan inbentor.
Rosalind Franklin

Hi **Rosalind Elsie Franklin** (25 Hulyo 1920 – 16 Abril 1958) in uska kristalograpiya ha rayos-equis nga Ingles nga kimiko.
Cameron Diaz

Hi **Cameron Michelle Diaz** (natawo Agosto 30, 1972) in usa ka aktres nga Amerikano ha pelikula ngan modelo.
Évariste Galois

Hi **Évariste Galois** (25 Oktubre 1811 – 31 Mayo 1832), in uska pagaktibista nga Pranses nga matematiko.
Johann Bernoulli

Hi **Johann Bernoulli** (27 Hulyo 1667 – 11 Enero 1748), para ginhimo nga **Jean** o **John** in usa ka Swiso nga matematiko ha natawo han Basel.
Disyerto Namib

An **Disyerto Namib** in uska disyerto han kasalatan nga Aprika nga baybayon ha Namibia, Angola ngan Salatan nga Aprika.
Macaronesia

An **Macaronesia** usa nga koleksyon upat-nga-kapuropod-an ha amihanan han Kalawdan Atlantico mga baybayon nga kontinente nga Europa ngan Aprika.
Guillaume Apollinaire

Hi **Guillaume Apollinare** (natawo han **Wilhelm Albert Vladimir Apollinaris de Wąż-Kostrowitcki**; Agosto 26, 1880 – Nobyembre 9, 1918) amo an usa ka Pranses nga maninday, sanaysay han nobelista han haglipot nga susumaton.
Georg Cantor

Hi **Georg Ferdinand Ludwig Philipp Cantor** (Marso 3, 1845 – Enero 6, 1918) amo an usa ka Ruso nga matematiko. Damo an nayakan nga usa hiya ha teyorya set nga matematika.
Marquis de Sade

Hi **Donatien Alphonse François, marquis de Sade** (2 Hunyo 1740 – 2 Disyembre 1814) usa ka Franses nga pilosopo ngan manunurat.
Liu Yifei

**Liu Yifei**  (natawo augusti 25, 1987), in usa nga Tsino nga aktris.

## Film

* 2002: The Story of a Noble Family (TV)
* 2003: Demi-Gods and Semi-Devils (TV)
* 2004: Love of May
* 2004: The Love Winner
* 2005: Chinese Paladin (TV)
* 2006: The Return of the Condor Heroes (TV)
* 2006: Abao's Story
* 2008: The Forbidden Kingdom
* 2010: Love In Disguise
* 2011: White Vengeance
* 2011: A Chinese Ghost Story
* 2012: The Four
* 2012: Assassins
* 2013: The Four II
* 2014: The Four III
* 2014: Outcast
* 2015: The Third Way of Love
* 2015: Night Peacock
* 2016: So Young 2: Never Gone
* 2017:The Chinese Widow
* 2017: Hanson and the Beast
* 2017: Once Upon a Time
* 2020: Mulan

## Pinanbasaran
Protagoras

Hi **Protagoras** (Griyego: Πρωταγόρας;, *Protagóras*) (490 UC – 420 UC) usa nga pre-Sokratiko nga pilosopo Griyego ha ika-5 nga gatostuig UC.
Salog Gambia

An **Salog Gambia** in uska salog ha katundan nga Aprika ha 1,120 kilometro (700 mi) nga amihanan han Guinea ha syudad han Banjul (Gambia) ha kalawdan Atlantico.
Jan Hus

Hi **Jan Hus** (c. 1369 – Hulyo 6, 1415) ginhimo komo **John Hus** o **John Huss**, amo an usa ka Tseko nga teologo ngan pilosopo han ngatanan nga rektor ha Unibersidad Charles ha Praga.
Huldrych Zwingli

Hi **Huldrych Zwingli** o **Ulrich Zwingli** (Enero 1, 1484 – Oktubre 11, 1531) in usa nga Swiss nga Repormasyon Protestatehanon, an syahan nga swiss ha sistema nga mersenaryo ha sentro nga iskolar ha humanismo han renasentista.
Kawil

Iton **kawil** usa nga higamit pagdakop hin isda pinaagi hin pagtusok hit baba hit isda o bug-os nga lawas it nadadara hin tusok.
John Knox

Hi **John Knox** (c. 1513 – Nobyembre 24, 1572) in usa nga Scotish nga manministro, teyoloho ngan manunurat, an pinuno nga Scotish han Repormasyon nagtukod ha Presbiterianismo.
André Breton

Hi **André Breton** (18 Pebrero 1896 – 28 Septyembre 1966) in usa Franses nga manunrat, sanaysay nga man-teyoriko ha Surrealismo.
Hastings

An **Hastings** amo an bungto nga borough ha condado han East Sussex ha amihanan han Inglatera ha nasod han Reino Unido.
Harold Godwinson

Hi **Harold Godwinson** (1022 – 14 Oktubre 1066), kilala ginhimo **Harold II**, in Hadi han Inglaterra ha Anglo-Saxon tikang Enero 6 tubob Oktubre 14 1066.
C. S. Lewis

Hi **Clive Staples Lewis** (29 Nobyembre 1898 – 22 Nobyembre 1963) usa ka Britaniko nga manunurat ngan nobelista.
Ursus spelaeus

An ***Ursus spelaeus*** in uska species ha familia han Ursidae, nabuhi ha Europa ngan Asia hadton Pleistoce, ugaring la nagkaiimod pagkamatay 24,000 tuig han nakalabay tikang ha yana.
G. K. Chesterton

Hi **Gilbert Keith Chesterton** (Mayo 29, 1874 - Hunyo 14, 1936) in usa nga Ingles nga manunurat, maninday ngan peryodista.
Vesta

Iton **Vesta** in poyde tinmudlok ha:

## Mitolohiya
*Vesta (mitolohiya), an diyosdiyos han lutuan, panimalay ngan pamilya.

## Astronomiya
*4 Vesta, usa ka mga dako na bato sa asteroyd.
Margaret Mitchell

**Margaret Munnerlyn Mitchell** (8 Nobyembre 1900 – 16 Agosto 1949) in usa ng Amerikano nga manunurat ngan peryodista, nga syudad ha natawo han Atlanta iya mg trabaho nga nobela na *Gone with the Wind*.
Kubo

An **kubo** amo an may hitsura nga heyometriya ka solido it sukol nga bagis ha ligid ngan unom ka kwadrado nga ngatanan may hexahedron.
Romano nga ihap

An **Romano nga ihap** usa nga ha pag-ihap ngan buhat ha Hadton Roma. Iton simbolo nga ginagamit nga ihap ha pagrepresenta hin agi han alpabeto romano: I (1), V (5), X(10), L (50), C (100), D (500), M (1,000).
Henry Tureman Allen

Si Major General **Henry Tureman Allen** (Abril 13, 1859 – Agosto 29, 1930) usá nga opisyal san United States Army nga kilalado para san pag-explorar san Salog Copper sa Alaska san 1885 ngan an mga salog san Tanana ngan Koyukuk sa pagtabok sin 1,500 ka milyas (2,400 ka kilometro) sin kamingawan. An iya pagbaktas ginkumparar ni Nelson A. Miles san paglakat nira Lewis ngan Clark.

Natawo si Henry sa Sharpsburg, Kentucky. Naggradwar siya tikang san United States Military Academy san 1882, ngan ginkomisyon siya nga ikaduha nga tenyente didâ san cavalry. Nagsirbe siyá didâ san staff ni Heneral Nelson Miles. Sa urhe nga bahin nagsirbe siya nga military attaché sa Rusya (1890–1895) ngan Alemanya (1897–1898). Nagsirbe gihapon si Allen sa Gyera Espanyol-Amerikano sa Pag-awayan san El Caney.

Ginpakadto si Allen sa Pilipinas nga magsirbe nga gobernador militar san Leyte san 1901. Sa urhe, nag-organisar siya ngan namuno san Konstabularyo Pilipino, ugsa magpadayon san 1904 nga usá nga magkirita upod san Hapones nga Army sa Korea.

San Agosto 1917, dida san Syahan nga Gera han Kalibotan, ginpasaka si Allen nga brigadier general ngan gintagaan sin command san ika-90 nga Infantry Division, usá nga Nasodnon nga Army (nga yana-nga adlaw United States Army Reserve) nga dibisyon nga nahibase sa Texas. An mga tugon sa iya nga igdara an iya dibisyon sa bug-os nga kusog ngan dad-on sa Katundan nga Frente san Hunyo 1918.

Nagsunod si Allen kan Pierrepont Noyes nga U.S. Commissioner didâ san Inter-Allied Rhineland High Commission.

Ginlubong si Allen sa Arlington National Cemetery sa ilarom sin istatuwa nga gindisenyo san iskultor nga si Albert Jaegers.

An bungto san Allen, Northern Samar ginngaranan sa iya dungog.

## Mga pinanbasaran

## Mga barasahon
*
Kalendaryo Tsino

An **Kalendaryo Tsino** usa ha lunisolar nga kalenadryo ka tuig nga ika-12 bulan han mga adlaw nga aada ha Tsino nga zodyak nga nahisumpay ha kalendaryo solar.
Scipio Africanus

**Publius Cornelius Scipio Africanus** o kundi man **Scipio Africanus** (236-183 BC) nga amo an usa ka heneral nga politiko han Romano nga ginkikilala nga consul usa ha gikakariti nga ikaduha nga Gera han Punic.
Catalina han Aragón

Hi **Catalina nga Aragón**, natawo han 16 Disyembre 1485, namuno nga usa nga Reyna han Inglatera tikang 1509 kutob 1533 una asawa na hadi Henry VIII iya kamatayon han 7 Enero 1536.
Australopithecus bahrelghazali

An ***Australopithecus bahrelghazali*** in uska species han Hominidae in kinabuhi ha rehiyon han Bahr el Ghazal hi butnga nga Aprika ha 3.6 milyon naubos tuig.
Kalendaryo Hebreo

An **Kalendaryo Hebreo** in lunisolar nga kalendaryo han syahan nga bulan nga basahan ha kalibotan han relihiyon Hudiyo.
Manuskrito

An **manuskrito** amo an pagbutang han ipasabot mga dokumento para mabasa ngan pagpapatik ha iba, ha tiarabot nga makinilya.
Tertullianus

Hi **Tertullianus** (gintatawag ngaran nga **Quintus Septimius Florens Tertullianus**; c. 155 - c. 240) in uska anay nga simbahan ha manunurat han Cartago.
Negev

An **Negev** (Hebreo נֶגֶב, Arabo النقب, *an-Naqab*) amo an disyerto nga rehiyon ha salatan han Israel.
Habsburg

An **Balay ha Habsburg** (**Hapsburg**, **House of Habsburg**) amo an dinastiya han Europa nga Baraan nga Imperyo Romano tikang 1438 kutob 1740. It balay han mga emperador han hadi nga Bohemia, Hungarya, Kroasya, Galicia, Portugal ngan Espanya iba pa nga kolonya.
Ashurbanipal

Hi **Ashurbanipal** (; 'hi Ashur amo an naghimo hin masurunod'), nga an ngaran ginsusurat gihapon nga **Asulbanipal**, **Asurbanipal**, **Assurbanipal** o **Ashshurbanipal**, amo an Hadi han Imperyo nga Neo-Asiryano tikang 668 BC kutob c. 627 BC, an anak ni Esarhadon ngan an kataposán nga makusog nga naghadi han imperyo, nga agsob gintagaan hin pitsa ha panahon tikan han 934 kutob 609 BC. Kilalado hiyá hin pagtipig hin dako nga tinirok nga mga dokumento nga cuneiform para han iya palasyo hin hadì ha Nineveh. Ini nga mga tinipig, nga kilalado nga Bibliyoteka ni Ashurbanipal, ada na yanâ ha British Museum, nga diin didâ gihapon an kilalado nga *[[Lion Hunt of Ashurbanipal]]* nga tinirok nga mga Assyrian palace reliefs.

Didâ han Hebreo nga Bibliya tinatawag hiyá nga **Osnapar** o kundi man **Asenappar** (. An historyador nga Romano nga hi Justinus ginkiala hiyá nga Sardanapalus, bisan man kun an fiksyonal nga hi Sardanapalus ginpapakita nga amo an kataposan nga hadì han Asirya ngan waray pulos, maluya ngan waray pamatasan, samtang upat pa nga mga hadì nagsunod kan Ashurbanipal nga usá nga edukado, maabtik, hataas in abilidad ngan mayda ambisyon nga manggugubat nga hadì.

## Mga pinanbasaran
Federico I, Baraan nga Imperyo Romano

Hi **Federico I** (Aleman:*Friedrich I.*, Italyano:*Federico I*; 1122 - Hunyo 10 1190), ginngaranan gihap nga **Frederick Barbarossa**, nga usa nga Baaran nga Emperador Romano tikang 2 Enero 1155 kutob han iya kamatayon.
Frigia

An **Frigia** (Griyego: Φρυγία *Phrygía*) amo an ginhadian nga rehiyon hin Anatolia mga teritoryo ha nasod han Turkeya.
Kabbalah

An **Kabbalah** in usa ka metodo nga esoterismo nga gingamit tikang han butnga hanika-12 gatostuig na ika-13 gatostuig ha Espanya nga amihanan han Fransya nga relihiyon han Hudeyo hin uska mistisismo hin tradisyon.
Estratigrapiya

Iton **estratigrapiya** in larangan hin heyolohiya nga nanginginlabot hi sedimentaryo, metamorfiko ha bato han stratum ngan bulkaniko ha bato.
Pyrrhus han Epirus

Hi **Pyrrhus Ι** o **Pyrrhos I ** o kundi man **Pirro I** (Griyego: Πύρρος, *Pyrrhos*; 319/318–272 BC) usá nga Griyego nga heneral ngan tawo hin estado han Hellenistiko nga panahon. Hadi hiya han Griyego nga tribo han Molosso, han hadianon nga panimalay nga Aeacid (from c. 297 BC), ngan ha urhe nagin hadi (hi Malalas nagtawag gihapon ha iya nga toparch) han Epirus (naghadi 306–302, 297–272 BC). Usá hiya han mga gimakusogi nga kapatok han sarusayo nga Roma. Pipira han iya mga pag-awayan nga diin hiya an nagdaog dinmangat hin mga dagko nga mga pagkawad-an, nga diin an pamulong nga *[[Pyrrhico nga pagdaog]]* nakuha. Hiya an ginhihisgotan hin usa han kan Plutarch *[[Mga Kinabuhi nga Paralela]]*.

## Pinanbasaran
Patrick Swayze

**Patrick Wayne Swayze** (18 Agosto 1952 – 14 Septyembre 2009) in uska Amerikano nga aktor, sayaw, mag-aawit ngan  parakanta.
Ed Harris

Hi **Edward Allen Harris** (natawo han Nobyembre 28, 1950) usa ka Amerikano nga aktor hin produser ngan direktor.
Plotinus

Hi **Plotinus** (Griyego: Πλωτῖνος, *Plōtinos*; c. 205 – 270 AD), in uska Griyego nga pilosopo han awtor nga Enneades.
Bayinnaung

Hi **Bayinnaung Kyawhtin Nawrahta** ( ; , ; 16 Enero 1516 – 10 Oktubre 1581) hadí han Toungoo nga Dinastiya han Birmania o Burma (Myanmar) tikang 1550 kutob 1581. Dida han iya 31-ka-tuig hin paghadì, nga gintawag nga "gidakoi nga pagbutó hin kusog hin tawo nga nakit-an ha Burma", gintukod ni Bayinnaung an posible amo an gidako-i nga imperyo ha kaagi han Timugan nga Asya, nga naglakip hin dako nga bahin han yana-nga-adlaw nga Burma, an Tsino nga Shan nga mga estado, Lan Na, Lan Xang, Manipur ngan Siam.

Bisan man kun nahinumdoman hiyá tungod han iya paghimo hin imperyo, an gidako-i nga naipabilin ni Bayinnaung amo an iya paglakip hin dig-on o pag-integrar han Shan nga mga estado ngadto han mga ginhadi-an nga nahibasi ha siong han Irrawaddy. Katapos han pagsakop han mga Shan nga estado han 1557–1563, nagbutang an hadi hin sistema hin pagdumara nga nag-iban han gahom han mga heredero nga mga Shan nga *[[saopha]]*, ngan ginbalhin an mga custombre han mga Shan nga sumunod han mga pamatasan ha kapatagan. Natanggal dinhi an kataragman hin mga panalakay hin mga Shan ngadto han Igbaw nga Burma, nga usá nga maiha nga kinabarak-an han Igbaw nga Burma tikang han urhe nga ika-13 nga gatostuig. An polisiya niya han mga Shan ginsunod hin mga Birmano nga mga hadi kutob han kataposan nga kahulog tikangha poder han ginhad-ian ngadto han mga Britaniko han 1885.

Bisan pa man, waray mahiutro ni Bayinnaung ini nga administratibo nga polisya ha tanan nga dapit han iya hirayo nga imperyo. An iya imperyo usá nga katitirok hin mga kasanhi nga mga soberano nga mga ginhadi-an, nga diin an mga hadi nasunod ha *iya* nga *[[Chakravartin|Cakkavatti]]* (Unibersal nga Manguna), diri an Ginhadi-an han Toungoo. Ha matuod, an Ava ngan Siam nanrebelde hin mga duha là ka tuig katapos han iya kamatayan. Pag 1599, tanan nga mga basalyo nga mga estado nanrebelde, ngan an Imperyo Toungoo nabungkag hin bug-os.

Ginkikita hi Bayinnaung nga usá han tulo nga pinakaharangdon nga mga hadi han Birmania, upod kan Anawrahta ngan Alaungpaya. Pipira han mga pinakaprominente nga lugar ha yana nga Myanmar ginngaranan ha iya dungog. Kilalado gihapon hiyá ha Thailand nga *Phra Chao Chana Sip Thit* (พระเจ้าชนะสิบทิศ, "Madaog han Napulo ka Direksyon").

## Mga pinambasaran
### Mga kinutlo

### Mga kasarigan

* 
*
Alaungpaya

Hi **Alaungpaya** (, ; ginsusurat gihapon nga **Alaunghpaya** o kundi man **Alaung Phra**; 11 Mayo 1760) amo an nagtukod han Konbaung nga dinastiya han Birmania (Burma o kundi man, Myanmar). Ha panahon han iya kamatay tikang hin sakit dida han iya kampanya ha Siam, iní nga kasanhi nga namuno hin guti-ay nga baranggay ha Igbaw nga Burma naghiusa han Burma, naglupig han Manipur, naglupig han Lan Na ngan nakapaiwas han Franses ngan han Britaniko nga naghatag hin bulig han Mon Nahibalik nga Ginhadi-an han Hanthawaddy. Gintukod gihapon niya an Yangon han 1755.

Ginkikita hiyá nga usá han tuló nga harangdon nga monarka han Burma upod kanda Anawrahta ngan Bayinnaung tungod han iya papel han ikatulo nga paghiusa han Burma ha kaagi han Burma.

## Mga pinanbasaran

## Mga basahonon
*
Anglikanismo

Iton **Anglikanismo** usa nga relihiyon nga Singbahan Katoliko ha Reporma Protestantehanon ngan panutduan ni tradisyon nga ginhulagway han liturhiya.
Heraclius

Hi **Heraclius** (Latin: *Flavius Heraclius Augustus*, Griyego: Φλάβιος Ἡράκλειος, *Flavios Iraklios*; c. 575 – Pebrero 11, 641) amo an emperador ha Imperyo Bizantino tikang 610 kutob 641.
Australopithecus sediba

An ***Australopithecus sediba*** in uska species han Hominidae naubos pagkamatay hi kinabuhi ha Pleistocene panahon ni 2 milyon tuig ha Salatan nga Aprika.
Australopithecus garhi

An ***Australopithecus garhi*** in uska species han Hominidae naubos pagkamatay hi kinabuhi ha 2.5 milyon tuig ha Etiyopiya.
Tiglatpiliser III

Hi **Tiglatpiliser III** o kundi man **Tiglat-pileser III**  (kuneiporme:  TUKUL.TI.A.É.ŠÁR.RA; Akkadian: *Tukultī-apil-Ešarra*, "an akon pagtapod aada han anak han Ešarra";  *Tiglat Pil’eser*; ) usá nga prominente nga hadi han Asiria han ika-8 nga gatos tuig UC (naghadi 745–727&nbsp;UC) nga nagbutang hin mga nangunguna nga mga sistema nga sibil, militar ngan politika han Imperyo nga Neo-Asiriahanon.

Gin-agaw ni Tiglatpiliser III an trono han Asiria dida hin gera sibil ngan ginpatay an hadianon nga pamilya. Naghimo hiya hin dagko nga mga pagbag-o han Asiriahanon nga kagamhanan nga diin gin-upay niya an pagka-epektibo ngan seguridad hiní. Ginhimo niya an syahan nga permanente nga army han Asiria.

Ginlupig ni Tiglatpiliser III an kadam-an han Harani nga Sidlangan mga rehiyon; ha salatan, an iya mga igkasi Mesopotamiahanon ha Babilonya ngan Chaldea, ngan ha hiruhirayo ha salatan, an mga  Arabo, Magan, Meluhha, ngan Dilmunita han Rawis Arabyano. Ha habagatan, nalupig an Israel, Judah, Philistia, Samarra, Moab, Edom, an mga Sutean ngan an Nabatea. Ha amihan, nalupig an Urartu, Armenia ngan Scythia ha Kabugkiran Caucasus, Cimmeria ha Dagat Itom, ngan an Nairi, ngan ha kanawayan, an kadam-an han sinirangan ngan habagatan nga Asia Minor, upod an mga Hittite, Phrygia, Cilicia, Commagene, Tabal, Corduene ngan Caria. Ha katundan, nasakop an mga Griyego han Cyprus ngan Aram (moderno nga Sirya), ngan an mga Mediterraneo nga mga syudad-nga-estado han Phoenicia/Caanan nagkalulupig. Ha sinirangan, nalupig niya an Persia, Media, Gutium, Mannea, Cissia ngan Elam. Ha urhe nga bahin han iya paghadi, ginkorona hiyá nga hadi ha Babilonya.

Ginpugong ni Tiglatpiliser III in mga rebelyon patok han Asiryahanon nga paghadi pinaagi han paggamit hin pagpirit hin pagpabalhin hin lugar hin mga yukut nga tawo han bug-os nga imperyo. Usá hiya han mga pinakamalinamposon nga mga komandante militar ha kaagi han kalibutan nga naglupig an kadam-an han kalibutan nga nasabtan han mga Asiryahanon ugsa han iya kamatayan.

## Mga tigaman
Sargon II

Hi **Sargon II** o kundi man **Sargón II** (Asiryahanon ; Aramaic  ; nga naghadi han 722–705 UC) usa nga Asiryahanon nga hadi.

Anak hiya ni Tiglatpiliser III, ngan inmabot hiyá ha poder hin uruurhe nga bahin ha kinabuhi, posible ha pag-agaw han trono tikang han iya magurang nga bugto nga hi Salmanaser V. Ginpirde ni Sargon II in mga rebelyon, ginlupig an Ginhadi-an han Israel, ngan, han 710 UC, naglupig han Ginhadi-an han Babilonya, nga diin nahibalik paghiusa han Asirya han ka-ribal hini ha salatan, an Babilonya.

An Neo-Asiryahanonn nga pagluwas han ngaran bangin    /sargi:n(u)/ or /sarga:n(u)/;  an kasurat nga *Sargon* nahibase han porma ha Bibliya han ngaran (סרגון), nga ginsumat ha Isaias 20:1.
An ihap hin paghadi yana-na-nga-adlaw, nga ginbutang basi pansayod tikang han Kahadto nga Asiryahanon nga hadi nga hi Sargon I ngan an haruhadto pa nga Akkadian nga hadi nga hi Sargon nga Magurang.

## Mga pinambasaran
Herodes nga Harangdon

Hi **Herodes** (; , Griniyego: , *Hērōdēs*; 74/73 UC &ndash; c. 4 UC),  nga kilalado gihapon nga **Herodes nga Harangdon** ngan **Herodes I**, usá nga Romano nga kliyente nga hadi han Judea, nga gintawag nga Ginhadi-an ni Herodes. An kaagi han iya naipabilin nagbulag hin mga opinyon, kay kilalado hiyá tungod han iya dagko nga mga proyekto hin pagtukod ha bug-os nga Judea, upód han iya pagpahaluag han Ikaduha nga Templo ha Jerusalem (Templo ni Herodes), an paghimo han daungan ha Caesarea Maritima, an fortress han Masada, ngan an Herodium. An mga importante nga detalye han iya kinabuhi nahitalaan han mga sinurat han syahan nga gatostuig nga AD nga Romano-Hudeo nga historiador nga hi Josephus. Aada gihapon hi Herodes ha Cristohanon nga Maupay nga Sumat ni Mateo komo hadi han Judea nga nagsugo han Pamatay han mga Inosente han panahon han pagkatawo ni Jesus. Bisan pa man han iya mga pagkamalinamposon, upod hin paghimo hin nag-uusaan nga bag-o nga aristokrasya tikang hin haros waray, nagkaada pa gihapon hiya hin kritisismo tikang hin pipira nga mga historiador. An iya paghadi nagtutunga hin opinyon ha mga iskolar ngan mga historiador, nga diin mayda nagkikita han iya naipabilin nga pagpamatuod hin pagkamalinamposon, ngan mayda liwat iba nga nagkikita hini nga paghinomdom han iya pagkatirano nga paghadi.

Han kamatay ni Herodes, ginbahinbahin ha mga Romano an iya ginhadi-an ha tulo han iya mga anak nga lalaki ngan han iya bugto nga babaye—hi Arquelao nagin ethnarko han tetrarkiya han Judea, hi Herodes Antipas nagin tetrarka han Galilea ngan Peraea, hi Felipe nagin tetrarka han mga teritoryo ha amihan ngan sidlangan han Jordan, ngan hi Salome I gintagaan hin toparkiya upod an mga syudad han Jabneh, Ashdod, ngan Phasaelis.

## Mga tigaman

## Mga pinambasaran
Pontius Pilatus

Hi **Pontius Pilatus** (Latin: *Pontius Pīlātus*; Griyego: Πόντιος Πιλάτος, *Pontios Pilatos*) pagserbisyo ubos ha Emperador Tiberius tikang 26
kutob 36, usa nga Romano nga
gobernador nga probinsya han Judea nagbutang hin mga
nangunguna nga mga pagsulay nga opisyal ha krusipisyon nga Jesus.
Macedonia (rehiyon)

An **Macedonia** usa ka heyograpikal nga kasaysayan ha rehiyon hin Balkan ha sinirangan-amihanan han Europa.
Kenyanthropus platyops

An ***Kenyanthropus platyops*** in uska species han Hominidae naubos pagkamatay ha kinabuhi nga 3.5 milyon tuig ha Danaw Turkan han Kenya.
Surrealismo

An **surrealismo** usa ka malarang nga kultural nga naging sikat ha iya mga kakaiba nga trabaho nga ginagamit ha pagarte nga literatura.
James I han Inglatera

Hi **James VI ngan I** (James Charles Stuart; Hunyo 19 1566 – Marso 27 1625) in Hadi han Scotland ha **James VI** tikang 24 Hulyo 1567 ngan Hadi han Inglatera ngan Irlanda ha **James I** tikang 24 Marso 1603 ngada han iya kamatayon.
Franz Joseph I han Austrya

Hi **Franz Joseph I** (18 Agosto 1830 – 21 Nobyembre 1916) in Emperador han Austrya, hadi han Hungarya ngan hadi han Bohemia tikang Disyembre 2 1848 ngada han iya kamatayon.
Orpheus

Hi **Orpheus** (Griyego: Ὀρφεύς)  in uska mitolohiko nga Griyego ha anak han Apollo ngan Calliope.
Chulalongkorn

Hi **Chulalongkorn**, nga tinatawag gihapon nga **Hadi Rama V**, nga an título hin paghadi **Phra Chula Chom Klao Chao Yu Hua** (Thai: จุฬาลงกรณ์; RTGS: **Chunlalongkon;** 20 Septyembre 1853 – 23 Oktubre 1910), amo an ikalima nga monarka han Siam ha ilarom han Panimalay han Chakri. Kilalado hiyá han Siames han iya panahón nga *Phra Phuttha Chao Luang* (พระพุทธเจ้าหลวง, an Hadianon nga Buddha). An iya paghadi nagkaada hin pagkinaiya hin pagmodernisar han Siam, mga reporma ha gobyerno ngan katiringban, ngan mga pagbul-iw hin teritoryo ngado han British ngan French. Ha pag-atubang han Siam han kataragman han pagpahaluag han Katundan, hi Chulalongkorn, pinaagi han iya mga polisiya ngan mga buhat, nakatalwas han Siam tikang hin kolonyalismo. An tanan han iya mga reporma ginpanuyo nga masiguro nga magpabilin an Siam ha pag-atubang han kolonyalismo tikang ha Katundan, amo nga hi Chulalongkorn nakakuha han pagtáwag nga *Phra Piya Maharat* (พระปิยมหาราช, an Harangdon nga Hinigugma nga Hadi).

## Mga tigaman

## Mga pinambasaran
Vajiravudh

Hi **Vajiravudh**, nga tinatawag gihapon nga **Hadi Rama VI**, título hin paghadi **Phra Mongkut Klao Chao Yu Hua** (; ; 1 Enero 1880 – 26 Nobyembre 1925), amo an ika-unom nga monarka han Siam ha ilarom han Chakri nga Dinastiya, nga naghadi tikang 1910 kutob han iya kamatayan. Kilalado hi Hadi Vajiravudh tungod han iya mga paningkamot hin paghimo ngan pagbandilyo hin Siames nga nasyonalismo. An iya paghadi natigamnan han pagkiwa han Siam ngadto hin demokrasya ngan hin gamay nga pag-api han Syahan nga Gera han Kalibotan.

## Mga tigaman

## Mga pinambasaran
Prajadhipok

Hi **Prajadhipok** (; RTGS: **Prachathipok**; 8 Nobyembre 1893&nbsp;– 30 Mayo 1941), título hin paghadi **Phra Pok Klao Chao Yu Hua**, tinatawag gihapon nga **Rama VII**, amo an ikapitó nga monarka han Siam han Chakri nga Dinastiya. Hiyá an kataposán nga absoluto nga monarka ngan syahan nga konstitusyonal nga monarka han násod. An iya paghadi panahon hin kasamokan para han Siam tungod hin mga pagbabag-o ha politika ngan sosyudad didâ han Rebolusyon han 1932. Hiyá ha yanâ, an amo la nga Siames nga monarka han Chakri nga Dinastiya nga nag-abdikar.
Iapetus (mitolohiya)

Hi **Iapetus**  (Griyego: Ἰαπετός *Iapetos*) in usa nga titano ha anaw han Urano ngan Gaia ha Greko nga mitolohiya.
Oceanus

Hi **Oceanus** (Griyego: Ὠκεανός *Ōkeanós*) in pinuno ngan pinakaputo han mga Titano nga anak ni Gaia ngan Urano ha kalawdan ngan gibabantogi ha salog nga kalibutan han Greko ngan Romano mitolohiya.
Taksin

Hi **Taksin nga Harangdon** (, , ) o kundi man **Hadi han Thonburi** (, ; ; Teochew: Dên Chao; Vietnames: *Trịnh Quốc Anh* ; Abril 17, 1734 – Abril 7, 1782) amo an uusa là nga Hadi han Ginhadi-an han Thonburi. Usá hiyá nga nasunod kan Ekkathat ngan nagin namuno hiyá han pagpagawás han Siam tikang han pag-okupar han Birmano katapos han Ikaduha nga Kahulog han Ayutthaya han 1767, ngan han sinmunod nga paghiusa han Siam katapos ini mailarom hin pipira nga mga warlord. Gintukod niya an syudad han Thonburi nga amo an bag-o nga pamunuan o kapital, kay an syudad han Ayutthaya haros kompleto nga ginbungkag han mga nagsalakay. An iya ginhadi-an mayda damo nga mga gera; nag-away hiya nga hunongon in mga bag-o nga pag-invadir han mga Birmano ngan paglupig han amihan nga Thai nga ginhadi-an han Lanna, an mga Lao nga prinsipalidad, ngan in naghahatag hin kataragman nga Cambodia.

Bisan man kun gera an nakakaon han dako nga bahin han panahon ni Taksin, dako gihapon an iya pag-atupag ha politika, pagdumara, ekonomiya, ngan an kaupayan han nasod. Nagbandilyo hiya hin negosyo ngan nagpadukwag hin mga relasyon ha langyaw nga mga kanasoran upod hini an Tsina, Bretanya, ngan an Nederlandes. Nagpahimo hiyá hin mga dalan ngan nagpa-ukab hin mga kanal. Gawas hin pag-ayad ngan pagbalik hin mga templo, naningkamot gihapon an hadi nga banhawon an literatura, ngan pipira nga mga sanga hin arte sugad han drama, pintura, arkitektura ngan mga *handicraft*. Nagpagawás gihapon hiyá hin mga surundon para han pagkolekta ngan pag-arreglo hin mga pipira nga mga sinurat basi maipadayag an edukasyon ngan mga pag-aram ha relihiyon.

Nabihag hiya hin kudeta ngan ginbitay hiya ngan ginsundan han iya sangkay nga hi Maha Ksatriyaseuk nga linmingkod han trono ngan nagtukod han Ginhadi-an han Rattanakosin ngan han Chakri nga Dinastiya, nga tikang hadto amo an naghadi han Thailand. Ha pagkilala han iya ginbuhat para han mga Thai, gintaga-aan hiya han titulo nga *Maharat* (An Harangdon).

## Mga anak
Hi Hadi Taksin mayda 21 ka anak nga lalake ngan 9 ka anak nga babaye nga an mga ngaran hira

## Mga tigaman

## Mga kinutlo

## Mga pinambasaran

*
*
*
*
*
*
*
*; Siamese/Thai history and culture–Part 4
*
*
*
*
*
*
*
*
*Prida Sichalalai. (December 1982). "The last year of King Taksin the Great". *Arts & Culture Magazine*, (3, 2).
*
*
*
*
Uthong

Hi **Hadi U-thong**' () o kundi man **Hadi Ramathibodi I** (; 1314–1369) amo an syahan nga hadi han ginhadi-an han Ayutthaya (yana kabahin han Thailand), nga naghadi tikang 1350 kutob1369. Gintáwag hiyá nga Prinsipe U Thong (nga nangangahulogan "Bulawan nga Puyot") ugsa hiya linmingkod han trono han 1350.  Sinisiring nga hiya usá han katulinan nga sumunod kan Mangrai.

Nagtukod ni Ramathibodi I hin upat nga Dagko nga mga Opisyal hin Estado.  Ini hirá amo an Ministro han Interior (*Wieng*), an Ministro han Salapi (*Klang*), an Ministro para han Panimalay han Hadi (*Wang*), ngan an Ministro hin Pag-uma (*Na*).  Gintirok hin pagsurat gihapon niya an mga balaod han T'ai.  Ha kataposan, naghimo hiyá hin alyansa upod han Dinastiya Ming.

Nagtukod hiyá han iya kalugaringon nga pamunuan o kapital dida han bag-o nga syudad han Ayutthaya.  An paghadi ni Hadi Ramathabodi naglakip han Korat, Chantaburi, Tavoy, Tenasserim, ngan mga dagko nga bahin han Malaya.

Sumala hin mas kilalado nga kinuhaan hin impormasyon, usá nga sumat ha ika-napulo-kag-pito nga gatostuig han Olandes nga hi Jeremias Van Vliet, usa nga *Renowned Legend* nagsiring nga hi Ramatibodi usá nga ethniko nga Tsino nga naglayag tikang ha Tsina. Katapos hin pagkamalinamposon ha negosyo, nagkaada hiyá hin impluwensya nga mamuno han syudad han Phetchaburi, usá nga bungto ha baybayon han Golfo han Thailand, ugsa kumadto ha Ayutthaya. 

Han 1352 ginsalakay ngan ginpalibotan niya an Yasodharapura.  Nagin malinamposon hiyá han sunod nga tuig ngan ginbutáng niya an usá han iya mga anak nga lalake didâ han trono..  Kundi, an trono nakaptan la nira kutob han 1357, nga diin an mga Khmer nakabawi hini.

An kamatay ni Hadi Ramathibodi's nagdangat hin pagkadilito kun hin-o an masunod ha iya hin paghadi. Ha pagtikang, an iya anak nga lalaki nga hi Hadi Ramesuan mo an nagin hadi han Ayutthaya, kundi hi Hadi Ramesuan ha urhe nag-abdikar para han bayaw ni Hadi Ramathibodi nga hi hadi Borommaracha I.  Ini nga pagkaribal para han trono posible mahurawon o kundi man madugo.

## Mga pinanbasaran

## Bibliyograpiya
*Wyatt, David K., *Thailand: A Short History*, New Haven (Yale University), 2003.  
*Srisak Vallipodom, *Sheikh Ahmad Qomi and the History of Siam,* Cultural Center of the Islamic City, Republic of Iran, Bangkok 1995, page 209
*Plubplung Kongchana, *The Persians in Ayutthaya,* Institute of Asia Pacific Studies, Srinakharinwirot University.

## Kitaa gihapon
*Ginhadi-an han Lavo
*Ginhadi-an han Ayutthaya
*Kaagi han Lopburi