open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Candida lyxosophila

An ***Candida lyxosophila*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Van der Walt, N.P. Ferreira ngan Steyn hadton 1987. An *Candida lyxosophila* in nahilalakip ha genus nga Candida, ordo nga Saccharomycetales, classis nga Saccharomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Candida rugosa

An ***Candida rugosa*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan. An *Candida rugosa* in nahilalakip ha genus nga Candida, ordo nga Saccharomycetales, classis nga Saccharomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *C. r. elegans*
* *C. r. rugosa*

## Mga kasarigan
Phaffomycetaceae

An **Phaffomycetaceae** in uska familia han Fungi. An Phaffomycetaceae in nahilalakip ha ordo nga Saccharomycetales, classis nga Saccharomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. An familia nga Phaffomycetaceae in naglalakip hin 0 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

## Mga kasarigan
Phaffomyces antillensis

An ***Phaffomyces antillensis*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Starmer, Phaff, Tredick, M. Miranda ngan V. Aberdeen, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Y. Yamada, H. Kawas., Nagats., Mikata och Tats. Se. An *Phaffomyces antillensis* in nahilalakip ha genus nga *[[Phaffomyces]]*, ngan familia nga Phaffomycetaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Phaffomyces

An ***Phaffomyces*** in uska genus han Fungi. An *Phaffomyces* in nahilalakip ha familia nga Phaffomycetaceae. 

## Mga kasarigan
Enteroramus dimorphus

An ***Enteroramus dimorphus*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni M.M. White, Lichtw., J.K. Misra ngan Matías J. Cafaro hadton 1999. An *Enteroramus dimorphus* in nahilalakip ha genus nga *[[Enteroramus]]*, ngan familia nga Pichiaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Hyphopichia burtonii

An ***Hyphopichia burtonii*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Boidin, Pignal, Lehodey, Vey ngan F. Abadie, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Josef Adolph von Arx och Van der Walt hadton 1976. An *Hyphopichia burtonii* in nahilalakip ha genus nga *[[Hyphopichia]]*, ngan familia nga Pichiaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Kazachstania exigua

An ***Kazachstania exigua*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Maximilian Friedrich Timotheus Ferdinand Maria Reess ngan Emil Christian Hansen, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Cletus P. Kurtzman hadton 2003. An *Kazachstania exigua* in nahilalakip ha genus nga *[[Kazachstania]]*, ngan familia nga Saccharomycetaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Bernie Mac

Hi **Bernard Jeffrey** "**Bernie**" **McCullough** (October 5, 1957 − August 9, 2008) in usa ka aktor nga Amerikano.
Wickerhamiella australiensis

An ***Wickerhamiella australiensis*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Lachance, C.A. Rosa, Starmer, Schlag-edl., J.S.F. Barker ngan J.M. Bowles hadton 1998. An *Wickerhamiella australiensis* in nahilalakip ha genus nga *[[Wickerhamiella]]*, ngan familia nga Trichomonascaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Camarops petersii

An ***Camarops petersii*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Miles Joseph Berkeley ngan Moses Ashley Curtis, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Johann Axel Nannfeld hadton 1972. An *Camarops petersii* in nahilalakip ha genus nga *[[Camarops]]*, ngan familia nga Boliniaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Catabotrydaceae

An **Catabotrydaceae** in uska familia han Fungi. An Catabotrydaceae in nahilalakip ha ordo nga Boliniales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. An familia nga Catabotrydaceae in naglalakip hin 0 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Calosphaeriophora pulchella

An ***Calosphaeriophora pulchella*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Réblová, L. Mostert, W. Gams ngan Pedro Willem Crous hadton 2004. An *Calosphaeriophora pulchella* in nahilalakip ha genus nga *[[Calosphaeriophora]]*, ngan familia nga Calosphaeriaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Jattaea

An ***Jattaea*** in uska genus han Fungi. An *Jattaea* in nahilalakip ha familia nga Calosphaeriaceae. 

## Mga kasarigan
Conidiotheca tympanoides

An ***Conidiotheca tympanoides*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Margaret E. Barr, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Martina Réblová och L. Mostert hadton 2007. An *Conidiotheca tympanoides* in nahilalakip ha genus nga Conidiotheca, ordo nga Calosphaeriales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Chaetosphaeria innumera

An ***Chaetosphaeria innumera*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Miles Joseph Berkeley, Christopher Edmund Broome, Louis René Tulasne ngan Charles Tulasne hadton 1863. An *Chaetosphaeria innumera* in nahilalakip ha genus nga *[[Chaetosphaeria]]*, ngan familia nga Chaetosphaeriaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Dictyochaeta botulispora

An ***Dictyochaeta botulispora*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Stanley John Hughes ngan William Bryce Kendrick, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Whitton, Mckenzie och Kevin D. Hyde hadton 2000. An *Dictyochaeta botulispora* in nahilalakip ha genus nga *[[Dictyochaeta]]*, ngan familia nga Chaetosphaeriaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Coniochaeta discoidea

An ***Coniochaeta discoidea*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Shun-ichi Udagawa ngan Kouhei F. Furuya, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Dania García, Stchigel och Josep Guarro Artigas hadton 2006. An *Coniochaeta discoidea* in nahilalakip ha genus nga *[[Coniochaeta]]*, ngan familia nga Coniochaetaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Bertia moriformis

An ***Bertia moriformis*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Heinrich Julius Tode, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni De Not. hadton 1844. An *Bertia moriformis* in nahilalakip ha genus nga *[[Bertia]]*, ngan familia nga Bertiaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *B. m. multiseptata*.

## Mga kasarigan
Amphilogia gyrosa

An ***Amphilogia gyrosa*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Miles Joseph Berkeley ngan Christopher Edmund Broome, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Gryzenh., H.F. Glen och Michael John Wingfield hadton 2005. An *Amphilogia gyrosa* in nahilalakip ha genus nga *[[Amphilogia]]*, ngan familia nga Cryphonectriaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Diaporthaceae

An **Diaporthaceae** in uska familia han Fungi. An Diaporthaceae in nahilalakip ha ordo nga Diaporthales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. An familia nga Diaporthaceae in naglalakip hin 0 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Diaporthe abdita

An ***Diaporthe abdita*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Pier Andrea Saccardo ngan Carlo Luigi Carlos Luis Spegazzini hadton 1878. An *Diaporthe abdita* in nahilalakip ha genus nga *[[Diaporthe]]*, ngan familia nga Diaporthaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Diaporthe arctii

An ***Diaporthe arctii*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Wilhelm Gottfried Lasch, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Theodor Rudolph Joseph Nitschke hadton 1870. An *Diaporthe arctii* in nahilalakip ha genus nga *[[Diaporthe]]*, ngan familia nga Diaporthaceae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *D. a. artemisiae*
* *D. a. achilleae*

## Mga kasarigan
Diaporthe perniciosa

An ***Diaporthe perniciosa*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Élie Marchal ngan Émile Jules Joseph Marchal hadton 1921. An *Diaporthe perniciosa* in nahilalakip ha genus nga *[[Diaporthe]]*, ngan familia nga Diaporthaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *D. p. pruni*.

## Mga kasarigan
Diaporthopsis

An ***Diaporthopsis*** in uska genus han Fungi. An *Diaporthopsis* in nahilalakip ha familia nga Diaporthaceae. 

## Mga kasarigan
Phomopsis leptostromiformis

An ***Phomopsis leptostromiformis*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Julius Gotthelf Kühn, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni František Bubák hadton 1913. An *Phomopsis leptostromiformis* in nahilalakip ha genus nga *[[Phomopsis]]*, ngan familia nga Diaporthaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *P. l. occidentalis*.

## Mga kasarigan
Apiognomonia errabunda

An ***Apiognomonia errabunda*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Michel Robert Roberge ngan Jean Baptiste Desmazières, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Franz Xaver von Höhnel hadton 1918. An *Apiognomonia errabunda* in nahilalakip ha genus nga *[[Apiognomonia]]*, ngan familia nga Gnomoniaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Melanconis juglandis

An ***Melanconis juglandis*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Job Bicknell Ellis ngan Benjamin Matlack Everhart, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni A.H. Graves hadton 1923. An *Melanconis juglandis* in nahilalakip ha genus nga *[[Melanconis]]*, ngan familia nga Melanconidaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *M. j. caryae*.

## Mga kasarigan
Anisomycopsis rosae

An ***Anisomycopsis rosae*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Iwao Hino ngan Ken Katumoto hadton 1964. An *Anisomycopsis rosae* in nahilalakip ha genus nga Anisomycopsis, ordo nga Diaporthales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Pseudovalsaceae

An **Pseudovalsaceae** in uska familia han Fungi. An Pseudovalsaceae in nahilalakip ha ordo nga Diaporthales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. An familia nga Pseudovalsaceae in naglalakip hin 0 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

## Mga kasarigan
Cyclodomella nigra

An ***Cyclodomella nigra*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni P.N. Mathur, V.V. Bhatt ngan Mandayani Jeersannidhi Thirumalachar hadton 1959. An *Cyclodomella nigra* in nahilalakip ha genus nga *[[Cyclodomella]]*, ngan familia nga Schizoparmaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Phaeoacremonium parasiticum

An ***Phaeoacremonium parasiticum*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Ajello, Georg ngan Chun Juan Kao Wang, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni W. Gams, Crous och Michael John Wingfield hadton 1996. An *Phaeoacremonium parasiticum* in nahilalakip ha genus nga *[[Phaeoacremonium]]*, ngan familia nga Togniniaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Leucostoma persoonii

An ***Leucostoma persoonii*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Theodor Rudolph Joseph Nitschke, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Franz Xaver von Höhnel hadton 1928. An *Leucostoma persoonii* in nahilalakip ha genus nga *[[Leucostoma]]*, ngan familia nga Valsaceae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *L. p. armeniacae*
* *L. p. avium*
* *L. p. cerasi*
* *L. p. insititiae*
* *L. p. mahaleb*
* *L. p. oeconomicae*
* *L. p. persicae*

## Mga kasarigan
Valsella

An ***Valsella*** in uska genus han Fungi. An *Valsella* in nahilalakip ha familia nga Valsaceae. 

## Mga kasarigan
Bionectria aurantia

An ***Bionectria aurantia*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Albert Julius Otto Albertus Giulio Ottone Penzig ngan Pier Andrea Saccardo, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Rossman, Samuels och Rosalind Lowen hadton 1993. An *Bionectria aurantia* in nahilalakip ha genus nga *[[Bionectria]]*, ngan familia nga Bionectriaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Metacordyceps brittlebankisoides

An ***Metacordyceps brittlebankisoides*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Zuo Y. Liu, Z.Q. Liang, Whalley, Y.J. Yao ngan Ai Ying Liu, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni G.H. Sung, J.M. Sung, Hywel-jones och Joseph W. Spatafora. An *Metacordyceps brittlebankisoides* in nahilalakip ha genus nga *[[Metacordyceps]]*, ngan familia nga Clavicipitaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Lecanicillium antillanum

An ***Lecanicillium antillanum*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Rafael F. Castañeda Ruíz ngan Günter Rudolph Walter Arnold, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Rasoul Zare och K.Walter Gams hadton 2001. An *Lecanicillium antillanum* in nahilalakip ha genus nga *[[Lecanicillium]]*, ngan familia nga Cordycipitaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Torrubiella arachnophila

An ***Torrubiella arachnophila*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan. An *Torrubiella arachnophila* in nahilalakip ha genus nga *[[Torrubiella]]*, ngan familia nga Cordycipitaceae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *T. a. pulchra*
* *T. a. arachnophila*
* *T. a. leiopus*

## Mga kasarigan
Hypocreaceae

An **Hypocreaceae** in uska familia han Fungi. An Hypocreaceae in nahilalakip ha ordo nga Hypocreales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. An familia nga Hypocreaceae in naglalakip hin 0 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Aphysiostroma stercorarium

An ***Aphysiostroma stercorarium*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Barrasa, A.T. Martínez ngan Gabriel Moreno hadton 1986. An *Aphysiostroma stercorarium* in nahilalakip ha genus nga *[[Aphysiostroma]]*, ngan familia nga Hypocreaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Hypocrea aureoviridis

An ***Hypocrea aureoviridis*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Charles Bagge Plowright ngan Mordecai Cubitt Cooke hadton 1880. An *Hypocrea aureoviridis* in nahilalakip ha genus nga *[[Hypocrea]]*, ngan familia nga Hypocreaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *H. a. macrospora*.

## Mga kasarigan
Albonectria rigidiuscula

An ***Albonectria rigidiuscula*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Miles Joseph Berkeley ngan Christopher Edmund Broome, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Amy Y. Rossman och Gary Joseph Samuels hadton 1999. An *Albonectria rigidiuscula* in nahilalakip ha genus nga *[[Albonectria]]*, ngan familia nga Nectriaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Allonectella

An ***Allonectella*** in uska genus han Fungi. An *Allonectella* in nahilalakip ha familia nga Nectriaceae. 

## Mga kasarigan
Fusarium aquaeductuum

An ***Fusarium aquaeductuum*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Gottlob Ludwig Rabenhorst ngan Ludwig Radlkofer, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Gustaf Lagerheim och Gottlob Ludwig Rabenhorst hadton 1891. An *Fusarium aquaeductuum* in nahilalakip ha genus nga *[[Fusarium]]*, ngan familia nga Nectriaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *F. a. medium*.

## Mga kasarigan
Fusarium oxysporum

An ***Fusarium oxysporum*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Diederich Franz Leonhard von Schlechtendal hadton 1824. An *Fusarium oxysporum* in nahilalakip ha genus nga *[[Fusarium]]*, ngan familia nga Nectriaceae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *F. o. cubense*
* *F. o. cucumerinum*
* *F. o. elaeidis*
* *F. o. lini*
* *F. o. melonis*
* *F. o. vasinfectum*
* *F. o. hebes*
* *F. o. fatshederae*
* *F. o. ranunculi*
* *F. o. aleuritis*
* *F. o. conglutinans*
* *F. o. tulipae*
* *F. o. cucurbitacearum*
* *F. o. bouvardiae*
* *F. o. chrysanthemi*
* *F. o. crotalariae*
* *F. o. radicis-lycopersici*
* *F. o. aechmeae*
* *F. o. albedinis*
* *F. o. cannabis*
* *F. o. carthami*
* *F. o. cassiae*
* *F. o. fragariae*
* *F. o. lagenariae*
* *F. o. opuntiarum*
* *F. o. rauvolfiae*
* *F. o. vanillae*
* *F. o. zingiberi*
* *F. o. lentis*
* *F. o. apii*
* *F. o. asparagi*
* *F. o. batatas*
* *F. o. cepae*
* *F. o. ciceris*
* *F. o. dianthi*
* *F. o. gladioli*
* *F. o. lycopersici*
* *F. o. medicaginis*
* *F. o. niveum*
* *F. o. pisi*
* *F. o. tracheiphilum*
* *F. o. phaseoli*
* *F. o. lilii*
* *F. o. narcissi*
* *F. o. sesami*
* *F. o. callistephi*
* *F. o. cyclaminis*
* *F. o. lupini*
* *F. o. tuberosi*
* *F. o. melongenae*
* *F. o. spinaciae*
* *F. o. passiflorae*
* *F. o. glycines*
* *F. o. perniciosum*
* *F. o. basilici*
* *F. o. betae*
* *F. o. cattleyae*
* *F. o. matthiolae*
* *F. o. nicotianae*
* *F. o. pini*
* *F. o. raphani*
* *F. o. rhois*
* *F. o. meniscoideum*
* *F. o. citri*
* *F. o. coffeae*
* *F. o. fabae*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Volutella ciliata

An ***Volutella ciliata*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Johannes Baptista von Albertini ngan Ludwig David von Schweinitz, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Fr. hadton 1832. An *Volutella ciliata* in nahilalakip ha genus nga *[[Volutella]]*, ngan familia nga Nectriaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *V. c. stipitata*.

## Mga kasarigan
Acremonium antarcticum

An ***Acremonium antarcticum*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Carlo Luigi Carlos Luis Spegazzini, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni David Leslie Hawksworth hadton 1979. An *Acremonium antarcticum* in nahilalakip ha genus nga Acremonium, ordo nga Hypocreales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Emericellopsis synnematicola

An ***Emericellopsis synnematicola*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni P.N. Mathur ngan Mandayani Jeersannidhi Thirumalachar hadton 1961. An *Emericellopsis synnematicola* in nahilalakip ha genus nga Emericellopsis, ordo nga Hypocreales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. Nag-uusahan nga subspecies: *E. s. magna*.

## Mga kasarigan
Gliomastix murorum

An ***Gliomastix murorum*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan. An *Gliomastix murorum* in nahilalakip ha genus nga Gliomastix, ordo nga Hypocreales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *G. m. felina*
* *G. m. murorum*

## Mga kasarigan
Ophiocordycipitaceae

An **Ophiocordycipitaceae** in uska familia han Fungi. An Ophiocordycipitaceae in nahilalakip ha ordo nga Hypocreales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. An familia nga Ophiocordycipitaceae in naglalakip hin 0 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Chaunopycnis ovalispora

An ***Chaunopycnis ovalispora*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni C. Möller ngan K.Walter Gams hadton 1993. An *Chaunopycnis ovalispora* in nahilalakip ha genus nga *[[Chaunopycnis]]*, ngan familia nga Ophiocordycipitaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Elaphocordyceps

An ***Elaphocordyceps*** in uska genus han Fungi. An *Elaphocordyceps* in nahilalakip ha familia nga Ophiocordycipitaceae. 

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Ceratocystis coerulescens

An ***Ceratocystis coerulescens*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Ernst Münch, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Bimal Kumar Bakshi hadton 1950. An *Ceratocystis coerulescens* in nahilalakip ha genus nga *[[Ceratocystis]]*, ngan familia nga Ceratocystidaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *C. c. douglasii*.

## Mga kasarigan
Colletotrichum acutatum

An ***Colletotrichum acutatum*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni J.H. Simmonds hadton 1968. An *Colletotrichum acutatum* in nahilalakip ha genus nga *[[Colletotrichum]]*, ngan familia nga Glomerellaceae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *C. a. pineum*
* *C. a. hakeae*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Glomerella cingulata

An ***Glomerella cingulata*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Stoneman, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Spauld. och Hermann von Schrenk hadton 1903. An *Glomerella cingulata* in nahilalakip ha genus nga *[[Glomerella]]*, ngan familia nga Glomerellaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *G. c. camelliae*.

## Mga kasarigan
Acanthotheciella barbata

An ***Acanthotheciella barbata*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Narcisse Theophile Patouillard, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Franz Xaver von Höhnel hadton 1911. An *Acanthotheciella barbata* in nahilalakip ha genus nga Acanthotheciella, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Phyllachora dolichogena

An ***Phyllachora dolichogena*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan. An *Phyllachora dolichogena* in nahilalakip ha genus nga *[[Phyllachora]]*, ngan familia nga Phyllachoraceae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *P. d. atroinquinans*
* *P. d. phaseoli*
* *P. d. phaseolina*
* *P. d. pumila*
* *P. d. samoënsis*
* *P. d. circinata*
* *P. d. dolichogena*

## Mga kasarigan
Humicola fuscoatra

An ***Humicola fuscoatra*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Traaen hadton 1914. An *Humicola fuscoatra* in nahilalakip ha genus nga *[[Humicola]]*, ngan familia nga Chaetomiaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *H. f. longispora*.

## Mga kasarigan
Helminthosphaeriaceae

An **Helminthosphaeriaceae** in uska familia han Fungi. An Helminthosphaeriaceae in nahilalakip ha ordo nga Sordariales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. An familia nga Helminthosphaeriaceae in naglalakip hin 0 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Ceratosporium fuscescens

An ***Ceratosporium fuscescens*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Ludwig David von Schweinitz hadton 1832. An *Ceratosporium fuscescens* in nahilalakip ha genus nga *[[Ceratosporium]]*, ngan familia nga Helminthosphaeriaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Diplococcium

An ***Diplococcium*** in uska genus han Fungi. An *Diplococcium* in nahilalakip ha familia nga Helminthosphaeriaceae. 

## Mga kasarigan
Lasiosphaeria biformis

An ***Lasiosphaeria biformis*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Christiaan Hendrik Persoon, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Pier Andrea Saccardo hadton 1883. An *Lasiosphaeria biformis* in nahilalakip ha genus nga *[[Lasiosphaeria]]*, ngan familia nga Lasiosphaeriaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *L. b. terrestris*.

## Mga kasarigan
Pestalotiopsis funerea

An ***Pestalotiopsis funerea*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Jean Baptiste Desmazières, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni René Léopold Alix Ghislain Jules Steyaert hadton 1949. An *Pestalotiopsis funerea* in nahilalakip ha genus nga *[[Pestalotiopsis]]*, ngan familia nga Amphisphaeriaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *P. f. discolor*.

## Mga kasarigan
Monographella nivalis

An ***Monographella nivalis*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan. An *Monographella nivalis* in nahilalakip ha genus nga Monographella, ordo nga Xylariales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *M. n. neglecta*
* *M. n. nivalis*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Monographella stoveri

An ***Monographella stoveri*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Colin Booth, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Gary Joseph Samuels och I.C. Hallett hadton 1983. An *Monographella stoveri* in nahilalakip ha genus nga Monographella, ordo nga Xylariales, classis nga Sordariomycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Biscogniauxia capnodes

An ***Biscogniauxia capnodes*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan. An *Biscogniauxia capnodes* in nahilalakip ha genus nga *[[Biscogniauxia]]*, ngan familia nga Xylariaceae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *B. c. limonispora*
* *B. c. rumpens*
* *B. c. theissenii*
* *B. c. capnodes*

## Mga kasarigan
Stilbohypoxylon quisquiliarum

An ***Stilbohypoxylon quisquiliarum*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Mont., ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Jack David Rogers och Yu Ming Ju hadton 1997. An *Stilbohypoxylon quisquiliarum* in nahilalakip ha genus nga *[[Stilbohypoxylon]]*, ngan familia nga Xylariaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *S. q. microsporum*.

## Mga kasarigan
Xylaria sicula

An ***Xylaria sicula*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni Giovanni Passerini ngan Beltrani hadton 1882. An *Xylaria sicula* in nahilalakip ha genus nga *[[Xylaria]]*, ngan familia nga Xylariaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *X. s. major*.

## Mga kasarigan
Xylotumulus gibbisporus

An ***Xylotumulus gibbisporus*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni J.D. Rogers, Y.M. Ju ngan Don Evan Hemmes hadton 2006. An *Xylotumulus gibbisporus* in nahilalakip ha genus nga *[[Xylotumulus]]*, ngan familia nga Xylariaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Protoblastenia

An ***Protoblastenia*** in uska genus han Fungi. An *Protoblastenia* in nahilalakip ha familia nga Psoraceae. 

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Adelolecia pilati

An ***Adelolecia pilati*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Johann Adam Philipp Hepp, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Hannes Hertel och Joseph Josef Hafellner. An *Adelolecia pilati* in nahilalakip ha genus nga *[[Adelolecia]]*, ngan familia nga Ramalinaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Coenogoniaceae

An **Coenogoniaceae** in uska familia han Fungi. An Coenogoniaceae in nahilalakip ha ordo nga Ostropales, classis nga Lecanoromycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. An familia nga Coenogoniaceae in naglalakip hin 0 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Aderkomyces albostrigosus

An ***Aderkomyces albostrigosus*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Rolf Santesson, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Lücking, Sérus. och Vezda. An *Aderkomyces albostrigosus* in nahilalakip ha genus nga *[[Aderkomyces]]*, ngan familia nga Gomphillaceae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Amphorothecium occultum

An ***Amphorothecium occultum*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga ginhulagway ni P. M. Mccarthy, Kantvilas ngan John Alan Elix. An *Amphorothecium occultum* in nahilalakip ha genus nga Amphorothecium, ordo nga Ostropales, classis nga Lecanoromycetes, divisio nga Ascomycota, ngan regnum nga Fungi. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Porina borreri

An ***Porina borreri*** in uska species han Fungi in nahilalakip ha divisio nga Ascomycota, ngan nga syahan ginhulagway ni Vittore Benedetto Antonio Trevisan de Saint-Léon, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni David Leslie Hawksworth och Peter Wilfred James. An *Porina borreri* in nahilalakip ha genus nga *[[Porina]]*, ngan familia nga Porinaceae. Nag-uusahan nga subspecies: ''

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Atabay

*Atabay* (Iningles:Well) (Pambansa:Balon) uska istruktura tipailarum han tona, luhu ha tona nga may-ada tubig u likidu, guin-aalugan han mga tawo.

## Saysay

## An Paghimu

Ini in guin uukad ngan pag midyu hilarum na an luhu, ini in guin tutukuran ha ligid para diri marumpag han tubig an mga ligid nga tona, ngan mag-anas, dilikadu ha nag-uukad
Pilipino

*Pilipino*  (Iningles:Filipino) (Pambansa:Pilipino) uska lalaki nga mulupyu han nasud Pilipinas.
*Pilipina* (Iningles:Filipina) (Pambansa:Pilipina) uska babayi nga mulupyu han nasud Pilipinas.
Mingaw

**Mingaw** (Iningles:Silence) (Pambansa:Katahimikan) usa estadu nga wara tunug.

Kaarangay:Iliw

war.Mamingaw  :  tag.Tahimik

Kaarangay:

Mingaw: (Iningles:Hinahanap-hanap) usa ka pagbiling hit tawo ha iya hinigugma/bugtu/kag-anak/anak/sangkay/naruruyagan

Namimingaw ako ha imu. (I miss you) (Hinahanap-hanap kita)

Guinmimingaw (Bored) (Ewan ko :))
Baraka

**Baraka** (Iningles:Bother) (Pambansa:Alala) usa nga emosyon pagpasabut nga guinhuhuna-huna ka/mo niya/hiya,siya

Winaray: Nababaraka

Pambansa: Nag-aalala
Bitiis

**Bitiis** (Iningles:xxxxxxx) (Kapampangan:Bitis) (Pambansa:xxxxxxxx) parti han tiil, tikang ha tuhod tipakadtu ha bukong-bukongan.
Paa

**Páa** (Iningles: *thigh*) usa ka parti han tiil ada ha igbaw nga bahin hin masol, tikang tuhod ngadtu mga organo reproduktibo han tawo.
Bahin

**Bahin** (Iningles:Share/Part)   (Pambansa:Parte/Ambag) parti; an pagtungga-tunga

Kaarangay: Saru

Iksampulu:

Didtu nga bahin. Didi nga bahin {Doong lugar/lokasyon} {Parte dito} (On that place/location) (On this part)

An akun bahin. {Ang parte ko} (My Part)

Sunga : Pambansa=Bahin
Sunga

**Sunga** (Iningles:      (Pambansa:Bahin)  Hatsing!!, usa nga reaksyon han tawo kun naiiritibu an irung.
Unibersiyu

**Unibersiyu** (Iningles:Universe) (Pambansa:Unibersa) usa nga pagka-urusa han mga bitoon, mga bulan, ug mga planeta ug mga itum nga luhu.
Hambug

**Hambug** (Iningles:Boastful) (Pambansa:Hambog/Mayabang) uska tawo nga napakamaaram bisan maaram ka na han idiya/batun.
Dinhianun

**Dinhianun** (Iningles:Souvereign) (Pambansa:Tubong Nayon) usa ka tawo nga an ginikanan taga usa nga lugar pati hiya an iya pagkalagas didtu guihapon hito nga lugar.
Sagkahun

**Sagkahun** o Subidahun (Iningles:xxxx) (Pambansa:Subida) usa nga pagsagka han tawo tikang ha patag ngadtu mukidbukid o bukid, tikadtu ha igbaw tikang ha ubus. baliktad han lugsarun
Makatawo

**Makatawo** (Iningles:Humane) (Pambansa:Makatao) para han kalipayan han tawo. Para ha tawo. Para han kaupayan han tawo.
Manginginlawas

**Manginginlawas** (Iningles:Embody) (Pambansa:Mangangatawan) mantatag-iya han uska pagka-urusa, uska istruktura
Ungara

**Ungara** (Iningles:Ambition/Aspiration) (Pambansa:Ambisyon/Pangarap) usa nga estadu han tawo nga nagpapasabut nga siya/hiya may kinabuhi.
Kunsirbar

**Kunsirbar** (Iningles:Conserve) (Pambansa:Konserba) pag uli han guin-gamit nga butang ngadtu ha iya tinikangan.
Istablisar

**Istablisar** (Iningles:Establish) (Pambansa:Magtatag) ini ansya in pagtindug hin usa nga istruktura pan sosyedad, istruktura han pagka-urusa
Tinikangan

**Tinikangan** (Iningles:Roots/Beginning/Start) (Pambansa:Ugat/Simula/Umpisa) ginikanan ; an una han palabas ; an syahan
Pagkalalaki

**Pagkalalaki** (Iningles:Right of Being a Man) (Pambansa:Dangal) usa nga estadu han tawo nga siguru gud nga ini may sili.
Siguridad

**Siguridad** (Iningles:Insurance/Security) (Pambansa:Seguridad) usa nga paglantaw han masunud nga adlaw para mahibaru han bubuhatun yana.
Kaurhian

**Kaurhian** (Iningles:Coming Days/Years/Century) (Pambansa:Ang susunod na kabanata) usa nga oras nga nagpapasabut nga diri yana kundi sunud nga oras.
Lugaring

**Lugaring** (Iningles:Independent) (Pambansa:Nagsarili) usa nga kewa han tawo/urusa nga waray hiya magpabulig ha ibba.

**Lugầring** (Iningles:But) (Pambansa:Pero) usa nga yakan nga an imu idiya may-ada kaparihu u may-ada ibba nga pa-agi.
Bugtu

**Bugtu** (Iningles: blood brother/sister) (Iningles: kapatid) usa nga upud han paghimu han usa nga amay/iroy
**Utud** (Iningles: brother or sister) (Pambansa: kuya o ate) pagtahud ha bugtu nga maghurang u manghud san uska inahan ha pamilya ; an atup pamilya
Guinpapasamwak

**Guinapapasamwak** (Iningles:Announce) (Pambansa:Binabalita) usa nga pagpasabut diri la ha usa ka tawo kundi ha kadam-an (damu nga tawo)
Kundi

**Kundi** (Iningles:But) (Pambansa:Kundi) kun diri hiya an ibba; kun diri itun an adtu; kun diri adtu ini; kun diri itun adi
Konstitusyun

**Konstitusyun** (Iningles:Constitution) (Pambansa:Konstitusyon) usa nga balaud/taramdan han uska nasyun.
Liku

**Liku** (Iningles:Turn) (Pambansa:Liko) usa nga pagbalhin/balyu hin diriksiyun.

"Tiliku" tibalyu diriksiyun

"Naliku: nabalyu diriksiyun
Nurti-katundan

**Nurti-katundan**(Iningles:Northwest) (Pambansa:Hilagang-kanluran) an atubang han sur-sinirangan. Katungga han nurti ngan katundan
Sur-katundan

**Sur-katundan** (Iningles:Southwest) (Pambansa:Timog-kanluran) atubang han nurti-sinirangan, katungga han sur ngan katundan.
Nurti-sinirangan

**Nurti-sinirangan** (Iningles:Northeast) (Pambansa:Hilagang-silangan) atubangan han sur-katundan; katungga han nurti ngan sinirangan.
Sur-sinirangan

**Sur-sinirangan** (Iningles:Southeast) (Timog-Silangan) na atubang ha nurti-katundan; katungga han sur ngan sinirangan.
Tawo han Java

Iton **Tawo han Java** (*Pithecanthropus erectus*) in natudlok ha nawara nga ubosbanay han Hominidae lakip an duha nga banay nga nahasumpay ha mga primates.
Plesiosauro

Iton **Plesiosauro** (*Plesiosauria*) in usa ka order han sauropterygia nga sauropsida nga nag-ukoy han 200 tubtob 65 ka ribo nga tuig an naglabay.
Diplodocus

Iton **Diplodocus** in usa ka henus han sauropoda nga dinosauro nga nag-ukoy han 150 tubtob 147 ka ribo nga tuig an naglabay.
Escherichia coli

An ***Escherichia coli*** in uska species han bakterya nga syahan ginhulagway ni Theodore con Escherich hadton 1885.
Bagyo Yolanda

An **Bagyo Yolanda** (internasyunal nga ngaran: **Bagyo ''Haiyan***) usa nga [[bagyo]] nga inmagi ha [[Kabisay-an]] ngan butnga nga dapit han [[Pilipinas]] han Nobyembre 2013. Usa ini han gimakusogi nga mga bagyo nga naitala ha kalibutan.

==Mga pag-andam==
===Pilipinas===

Ginbutang han mga opisyal hin mga pulis ha [[Bicol nga Rehiyon]] ugsa han bagyo. Ha mga lalawigan han [[Samar (lalawigan)|Samar]] ngan [[Leyte (lalawigan)|Leyte]], ginsuspendir an mga klase ngan an mga nangungukoy ha mga lugar nga bangin magbaha o *landslide'' ginpa-evacuate. In pira han mga maiigo-han-bagyo naapektohan han nahauna nga linog ha Bohol. Naghangyo an Mangulo han Pilipinas han militar nga pag-andam hin mga idro ngan helikopter ngadto han rehiyon nga maapektohan. Tungod kay madagmit an dalagan han Bagyo Yolanda, nagpagawas an PAGASA hin mga notisya hin dirudilain nga mga level ha mga 60 han mga 80 nga mga lalawigan, upod an pamunuan nga Metro Manila. 

## Pag-igo

Ha Syudad han Surigao, mga  hin pag-uran naitalaan, nga an kadam-an hin naguran hin mga ubos hin 12 ka oras.

Syahan nga inmigô an Yolanda ha Guiuan, Eastern Samar ha 4:45 am (lokal nga oras)/2045 (UTC) nga may kakusgon hin hangin nga 196 ka milyas kada oras (315 km/h), ngan an bagyo amo an gimakusugi nga bagyo nga inmigo han kalibutan. Naitalaan gihapon han PAGASA nga an Yolanda inmigô han Kabisay-an hin maka-unom ka beses.  tulo nga mga patay nakonpirma han National Disaster Risk Reduction Management Council (NDRRMC) ngan pito nga mga nasamaran. Mga pagsaka han bagyo naitalaan gihapon hin damo nga mga lugar.  Ha mga purô han Leyte ngan Samar, naitalaan han PAGASA in 5-6 ka metro (15-19 ka pye) nga mga balod.

Narumpag an terminal han luparan han Tacloban hin pagsaka han bagyo kutob han ikaduha ka handana.  An pagsaka han bagyo ginbanabana nga 5.2 ka metro (17 ka pye)   Mayda dako nga nagkarun-og tungod han pagsaka han bagyo, nga diin damo nga mga building nagkabungkag.

Tinmabok an bagyo han Kabisay-an hin haros usa ka adlaw, ngan nagdangat ini hin damo nga mga pagbaha. Ha Sugbo ngan Iloilo, nga naigo hin linog hadton duha ka semana nga nauna, nagkabungkag an mga syudad.  Han aga han Nobyembre 8, nakapasamwak an mga estasyon han medya hin live an nabungkag han Yolanda. Kundi, ugsa han kulop, an tanan nga mga komunikasyon ha Kabisay-an nagka uutod.. Ginkuri-an hin pagkomunikar an Presidential Communications Department ni Mangulo Noynoy kan Maghirilom han Interyor nga Gobyerno Lokal nga hi Mar Roxas ngan han Maghirilom han Depensa nga hi Voltaire Gazmin ha Iloilo hin pagplano hin pagbulig.  Mga damo nga pagkautod hin koryente, mga landslide nga mga pagbaha ginpahayag gihapon. An mga dagko nga karsada nabalandrahan hin mga kakahoyan ngan diri maagian. 453 ka domestiko ngan panglangyaw nga mgapaglarga ginkansela. In pira nga mga luparan ginsira hadton Nobyembre 8 ngan 9. Naapiktohan an mga ferry. An mga pagbulig ngan pagreskatar nga mga panggios nagtikang han Nobyembre 9, pero mayda mga lugar nga mga isolated ngan waray komunikasyon tungod hin dako nga pagkabungkag. 

## Mga kasarigan
Momya

An mga **momya** pagkawara han butang nga nabubuhi pinaagi hin pagkaon panit han organo kinabuhi hin mga nabubuhi.
Milokoton

An **milokoton** amo in usa ka klase nga bunga tikang pruta ha puno han Amerika, espesye *Prunus persica* han pamilya Prunus nga Rosaceae.
Pinya

Iton **pinya** (Ananas cosmosus) in namumukad pruta nga tanaman nga nagtikang ha salatan nga Amerika. An pinya amo in membro ha pamilya *Bromeliaceae*.

Lain san prutas na pwede makunsumo, an dahon san pinya an ginagamit ha paghabi hin tela. 

## Pagtaga'uma

Nagnunguna an Pilipinas ha produksyon han pinya ha bug'os na kalibutan. May ada 2.198 milyones tolenada an gin'uma sadton 2009.insusundan an Pilipinas ha Thailand na may ada 1.89 milyones tolenda.
Karot

An **karot** (*Daucus carota*) in uska tanaman puno nga tuminongnong ha Europa nga Asya, nga ginkaarangay ha banay han namumukad nga tanom.
Antonio han Padua

Hi **Antonio han Padua**  (Kinatsila: ***Antonio de Padua***; Initalyano nga ngaran: **Antonio di Padova**; ngaran ha pagkatawo **António de Lisboa**) (natawo 1195 – 13 Hunyo 1231) usa nga prayle ngan nagtukod han Padua.

Hiya an patron nga santo han kahayopan, kalibungan ngan Lisboa.
Sibuyas

Iton **sibuyas** (tikang han Kinatsila nga *cebolla*, kun damo *cebollas*; ngaran siyentipiko: *Allium cepa*) in puydi tumudlok ha tanum o karaonon, ini an naturuk ha ilarum han tuna tag uska bug-os, an dahon nagawas, ini wara lisu para mapadamu bisan la han uska bungto. Ini in guin aadman pa kun pudi mapadamu u bisan mahimu an uska sibuyas nga duha nga ihap. An ***Allium cepa*** in uska species han Liliopsida nga ginhulagway ni Carl von Linné. An *Allium cepa* in nahilalakip ha genus nga *[[Allium]]*, ngan familia nga Amaryllidaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Ginagamit an sibuyas bilang usa na panakot han panluto.

## Mga kasarigan




## Mga ritrato


Onion.jpg
Allium cepa drying.jpg
Bawang Bombay Merah.jpg
Two colors of onions.jpg


## Mga sumpay ha gawas
Pipino

An **pipino** (*Cucumis sativus*) amo an usa ka tanaman nga tuminongnong nga natubo ha salatan nga Asya. An ***Cucumis sativus*** in uska species han Magnoliopsida nga ginhulagway ni Carl von Linné. An *Cucumis sativus* in nahilalakip ha genus nga *[[Cucumis]]*, ngan familia nga Cucurbitaceae. Nag-uusahan nga subspecies: *C. s. hardwickii*.

## Pinanbasaran





## Mga sumpay ha gawas
Isla han tikli

**Isla han Tikli** (Iningles:Tikli Island) (Pambansa:Isla ng Tikli) Uska puru nga nahihibubutnga han Isla han Samar ngan Sorsogon nga kaurusa han Luzon.
Duwende nga planeta

Sumala han International Astronomical Union, iton **duwende nga planeta** in langitnon nga lawas nga direkta nalibot ha Adlaw, ngan may sadang kadako para han iya hurma makokontrol han grabitasyon, pero diri sugad hit planeta nga waray nakakasulay nga rehiyon orbital han iba nga mga butang.
Higante nga gas

Iton **higante nga gas** in uska dako nga planeta, nga panguna diri hinimo hin bato o solido nga materya.
Hangin solar

Iton **hangin solar** in uska awas hin nakakarga nga mga partikulo (uska plasma) nga ginbubul-iw han uruigbaw nga atmospera han Adlaw.
Harry Potter

An ***Harry Potter*** in usa nga serye hin pito ka nobela nga sinurat ni J. K. Rowling. An istorya han mga nobela in naghihinabi han kinabuhi han batan-on nga hi Harry Potter ug an iya kasangkayan nga hira Hermione Granger ngan Ron Weasley, mga estudyante ha Hogwarts School of Witchcraft and Wizardry.

## Mga serye han ''Harry Potter''
**Harry Potter and the Philosopher's Stone* (26 Hunyo 1997)
**Harry Potter and the Chamber of Secrets* (2 Hulyo 1998)
**Harry Potter and the Prisoner of Azkaban* (8 Hulyo 1999)
**Harry Potter and the Goblet of Fire* (8 Hulyo 2000)
**Harry Potter and the Order of the Phoenix* (21 Hunyo 2003)
**Harry Potter and the Half-Blood Prince* (16 Hulyo 2005)
**Harry Potter and the Deathly Hallows* (21 Hulyo 2007)

## Mga padugang

## Mga kasarigan
Lorde

Hi **Ella Maria Lani Yelich-O'Connor** (natawo Nobyembre 7 1996 -), kilala han iya ngaran ha entablado komo Lorde, in usa nga New Zealand nga man-aawit.
Nebula

Iton **nebula** in uska dampog interstellar hin mga tapo-tapo, hidroheno, helium, ngan iba pa nga mga gas nga naka-ion.
Pantalan pan-tubig

**Pantalan Pan-Tubig** (Iningles:Marine Port/Pier/Terminal) (Pambansa:Pantalang Pang-Tubig) (Cebuano:Pantalan Pan-Tubig) usa nga duungan ngan guikanan han mga sarakyan pansalug u pandagat. Ini in danay may-ada rumpi.
Rumpi

**Rumpi** (Iningles:Marine Platform) (Pambansa:Rompe) (Cebuano:Lumpi) usa nga istruktura nga guinhimu han tawo para maka hirani an mga sarakyan pan-tubig ngadtu ha pantalan. Ini in naulwat tikang tona ngadtu ha tubig.
Pula nga higante

An **pula nga higante** in uska mapawa nga higante nga bituon hin hamubo o tunga-tunga nga masa ha urhi nga bahin han bitun-on nga ebolusyon.
Britney Spears

Hi **Britney Jean Spears** (McComb, United States, Disyembre 2 han 1981), in uska Amerikana nga man-aawit-magsusurat hin awit, aktris ngan kilala han iya ngaran.
Mga bagis ha Nazca

An **mga bagis ha Nazca** in mga kadaan nga heyoglipo nga namumutang ha Disyerto Nazca ha salatan Peru.

en:nazca Lines
Kagab-i

**Kagab-i** (Iningles:Last Night) (Pambansa:Kagabi) (Subuhanon:xxxxxxxxx) (Minuslim:xxxxxxx) uska oras nga naglabay; diri kakulop, diri man buwas, wara prisinsiya san adlaw, masirum, may bulan midyu naa lamrag.
Bungtu

**Bungtu** (Iningles:Town/County) (Pambansa:Bayan) (Sugbuhanon:xxxxxxx) (Minuslim:xxxxxxx) (Ilonggo:Banwa) durudaku san baryu/barangay/atigbang; duru-damu it tawo; duru-damu itun balay. Guruguti-ayay san siyudad.
Atigbang

**Atigbang** (Iningles:Village/Folk/) (Pambansa:Barangay) (Subuhanon:xxxxxxxx) (Minuslim:xxxxxxx) (Ilonggo:xxxxxxx) Iton atigbang (puydi liwat igsurat nga barangay) amo an giguti-ayi nga yunit han gobyerno lokal ha Pilipinas ug baga hin puroparehos hin barrio o village. Durudaku han purok, guruguti han bungto.

Hinuram nga laway/yakan sa gulang-gulang dapit sa cumadcad, castilla sa Sorsogon, huru-hirani sa Matnog/Matunog, Sorsogon.
Trapitsi

**Trapitsi** (Iningles:xxxxxxxx) (Pambansa:Asukarera) (Sugbuhanon:xxxxxxxx) (Minuslim:xxxxxxxx) (Bicolano:xxxxxxx) (Kapampangan:xxxxxxxx) uska giya/makina nga nagpupuga san tubu para makuha it duga.
Bukog

**Bukog** o **bukog** (Iningles: *Bone*) mao organo nga nagsusuporta han mga buhi nga butang. ha mga hayop, an kalabera amo an pinagsumpay nga mga bertebrado.
Posil

Iton **posil** in mga napreserba nga binaya o nasasalin han kahayopan, tanaman, nga iba nga mga organismo, han maiha nga naglabay nga panahon.
Ulod

An **ulod** (Iningles: *Worm*) amo an ngaran san mga hayop na pahilaba, ngan mali tubo an lawas ngan waray siki. An ulod pwede diri magkakaurpod san sayo la na klase sin mga hayop. Kaurugan san gintatawag na ulod an *invertebrate* kudi may'ada liwat mga ulod na *vertebrate* sugad han ampibyan na *caecilians*. 

Sa mga *invertebrate*, ada an *annelids* (wati), *nematodes* (oging, bitok), *platyhelminthes* (*flatworms*), ngan *larvae* san mga mananap sugad basol, ug ulod san langaw, ngan tinggad.

## Mga kasarigan
Nawung

An **dagway**  (Iningles: *face*) unhan nga bahin tawo nga hayup urog aada an sulang, kiray, mata, ngipon, panit, irung ngan baba.

"Nawung" (Iningles:Face) atubang ; printi ; parti han ulo
Glukosa

An **glukosa** usa ka pagkaon nga puydi igdugang asukar ha usa ka pagkaon prutas nga dugos para magmatam-is.
Aminoasido

An **aminoasido** amo an kompuwesto nga kun gintutunaw ha tubig, nahatag hin molekula organiko nga han protina nga ion nga mas labaw ha puro nga tubig, may hidroheno nga mas guti.
Bena (anatomiya)

In anatomiya an **bena** amo an dugo kinahanglanon nga organo han panhinga han mga kasingkasing naginhawa hin hangin nga mga baga.
Dapit

**Dapit** u **Lukasyun** u **yungud** u **lugar** (Iningles:Place/Vicinity/Location) (Pambansa:Lugar/Banda/Lokasyon) (Cebuano:xxxxxxxx) (Muslim:xxxxxxxx) nagtutudlok kun diin nga lugar. Puydi wala, puydi tuu, puydi igbaw, puydi luyu, puydi hirayu, puydi hirani; diri bisan diin.
Tudlok

**Tudlok** (Iningles:Point) (Pambansa:Turo) (Cebuano:xxxxxxxxx) (Muslim:xxxxxxx) (Ilonggo:xxxxxxxx) uska kewa nga naghahatag diriksyun han ka-isturya kun diin nga dapit pina-agi san tudlu.
Ya-un

= Ya-un (Iningles:Have) (Pambansa:Mayroon/Meron) (Cebuano:xxxxxxxx) (Minuslim:xxxxxxx) (Ilonggo:xxxxxxxxx) may-ada ; nahikakaputan, puydi sulidu, likidu, ayri ug anu pa. =
Ya-un ka katu? Do you have a mental illness? Sira ba ulo mo?
Katu

**Katu** (Iningles:Dumb/Freak/Bastard) (Pambansa:Sira Ulo) (Cebuano:xxxxxxx) uska kamutangan nga diri nahihisabutan san/han tawo kun kay annu; lurung-lurung; kaling ; pirdi an ulo.
Lurung-lurung

**Lurung-lurung** (Iningles:Freak) (Pambansa:Sira Ulo) (Cebuano:xxxxxxx) (Minuslim:xxxxxxxx) (Ilonggo:xxxxxxxx) (Kapampangan:xxxxxxxxx) may-katu ; may-kaling.
Kaling

**Kaling** (Iningles:Bastard) (Pambansa:Tarantado) (Cebuano:xxxxxxxx) (Minuslim:xxxxxxxxx) (Ilonggo:xxxxxxxxx) (Kapampangan:xxxxxxxxxx) may-katu ; lurung-lurung