open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ibn Muqlah

Hi **Abu 'ali Muhammad Ibn 'ali Ibn Muqlah Shirazi** (Pinersyano: ابن مقله شیرازی) han Irano nga ginikangan (natawo 886 ha Baghdad—namatay 20 July 940 ) usa nga Muslim nga Kaligrapo, nangunguna ha panahon Abbasid.
Johannes Vermeer

Hi **Johannes**, **Jan** o **Johan Vermeer** (ginbunyag ha Delft ha 31 Oktubre 1632 nga Johannis, ngan ginlubong ha kapareho nga ngaran nga syudad ha ilarom han ngaran nga Jan ha 16 Disyembr 1675) usa ka taga Nederlandes nga pintor ng Barrocco.
Merit Ptah

Hi **Merit Ptah** (c. 2700 BCE) usa ha mga uruunhan nga dokor ha kahadtoan nga Ehipto.  Hiya an syahan nga babaye nga ginkikilala han iya ngaran ha kaagi han medisina ngan posible nga syahan nga babaye han ngatanan nga syensya.
Leizu

Hi **Leizu** (Tsino: 嫘祖; pinyin: Léi Zǔ) usa nga emperatress nga nakadiskubre han silk o seda ngan nakaimbento han hablon han pagproseso han silk ha ika 12 siglo BC.
Ptolemy

Hi **Claudius Ptolemaeus** (Grineyego: Κλαύδιος Πτολεμαῖος Klaúdios Ptolemaîos; c. AD 90 – c. 168), ginkikilala ha Iningles nga Ptolemy (kaluwas /ˈtɒləmɪ/), usa nga monupyo nga Romano nga may dugo nga Griyego o Ehipto. Usa hiya nga matematiko, astronomo, heyograpo, astologo, ngan maniriday.
Zu Chongzhi

Hi **Zu Chongzhi** (Tsino Yano: 祖冲之; Tsino Nahigaraan: 祖冲之; pinyin: Zǔ Chōngzhī; Wade-Giles: Tsu Ch'ung-chih, 429–500), pantahod nga ngaran Wenyuan (文遠), usa ka sikat nga matematiko ngan astromo Tsino han mga Dinastriya Liu Song ngan Salatan Qi.
Amir Khusrow

Hi **Ab'ul Hasan Yamīn al-Dīn Khusrow** (1253-1325 CE) (Pinersyano: ابوالحسن یمین‌الدین خسرو; Hindi: अबुल हसन यमीनुद्दीन ख़ुसरौ ) , mas ginkikilala nga Amīr Khusrow (o Khusrau) Dehlawī (امیر خسرو دہلوی; अमीर ख़ुसरौ दहलवी ), usa nga Indyan nga magturugtog, mag-aaram ngan maniriday.
Aryabhata

Hi **Aryabhata** (IAST: Āryabhaṭa; Sanskrit: आर्यभट) (476–550 CE) amo an syahan ha mga sumunod nga mga magkarit nga matematiko-astronomo tikang han panahon klasikal han matematiko Indyano ngan astronomo Indyano. An gisisikati nga mga buhat niya amo an Aryabhatiya (499 CE, han 23 an iya edad) ngan an Arya-siddhanta.
Rhazes

Hi **Abū Bakr Muhammad ibn Zakariyā Rāzī** (Mohammad-e Zakariā-ye Rāzi: Pinersyan: محمد زکریای رازی), ginkikilala nga Rhazes o Rasis (Agosto 26, 865, Rayy— 925, Rayy) usa nga Persyano nga alkimiko, kimiko, magtarambal, pilosopo ngan mag-aaram.
Francis Bacon

Hi **Francis Bacon** (22 Enero 1561 – 9 Abril 1626), anak ni Nicholas Bacon ha iya ikaduha nga asawa Anne (Cooke) Bacon, usa nga Ingles nga pilosopo, tawo han estado, syentipiko, abogado, hurista ngan manunurat.
Antonie van Leeuwenhoek

Hi **Antonie Philips van Leeuwenhoek** (natawo Oktubre 24, 1632 ngan namatay ha Agosto 26, 1723 – ginlubong Agosto 30), hiya an ginkikilala nga "Amay han Microbiyolohiya" ngan hiya an syahan nga microbiyolohiya.
Mikhail Lomonosov

Hi **Mikhail (Mikhaylo) Vasilyevich Lomonosov** (Rinusyan: Михаи́л Васи́льевич Ломоно́сов; Nobyembre 19, 1711– Abril 15, 1765), hiya an usa ka makarit nga Rusyano, syentipiko, manunurat, nga dako an naging contribyusyon ha literatura, pag-aram ngan syensya. Upod an iya mga nadiskubre amo an atmospera han Benus. An iya nababaroan ha syensya amo an syensya naturales, kimika, pisika, mineralohiya, kaagi, arte, philolohiya, gamit optikal ngan iba pa. Usa liwat hiya nga magsiriday, nga naging basehan han kabag-ohan nga literatura lingwahe han Rusya.
John Dalton

Hi **John Dalton** (6 Septyembre 1766 – 27 Hulyo 1844) usa nga Ingles nga kimiko, meteorolohiyo, ngan pisiko.  Naging kilala hiya tungod han iya mga ginpatikang ha pagpauswag han kabag-ohan nga teyorya atomiko, ngan an iya panhalikwat mahitungod han color blindness.
Werner Heisenberg

Hi **Werner Heisenberg** (5 Disyembre 1901 – 1 Pebrero 1976) usa nga Aleman nga pisiko teyoretikal nga naghatag hin pantukod nga kontribusyon ha mekanika kwantum ngan ginkikilala tungod han iya pagdig-on han waray kasiguradohan nga prinsipyo han teyorya kwantum. Ha kadugangan, damo an iya dagko nga kontribusyon ha pisiko nukleyar, teyorya han kwantum field ngan ha pisiko partikulo.
Mahavira

Hi **Mahavira** (महावीर lit. "Harangdon nga Bayani", Nahiaraan 599 – 527 BCE) amo an ngaran nga gingiginamit ha makarit nga Indyan Vardhamana (Sanskrit: वर्धमान "nagdidinugang") nga nagtukod nga ha yana tinatawag nga sentral nga pag-aram han Jainismo.
Ananda

Hi **Ānanda** amo an usa ha damo nga pangunahon nga disipolo ngan deboto kabulig ni Buddha.  Ha damo nga mga disipolo ni Buddha, hi Ānanda an may giuupayi nga panhinumduman ngan haros ngatan nga sutta ha Sutta Pitaka tikang han iya paghinumdom han mga tudlo ni Buddha han Syahan nga Konseho han Buddhista.  Tungod hito, ginkikilala hiya nga "Tigbantay han Dharma".
Zhuangzi

Hi **Zhuangzi** (Tsino Yano: 庄子; Tsino Nahiaraan: 莊子; pinyin: Zhuāng Zǐ; Wade-Giles: Chuang Tzŭ) usa nga maimpluwensya nga pilosopo nga Tsino nga nabuhi han ika 4 siglo BCE han panahon han nagigiyera nga mga estado.
Mozi

Hi **Mozi** (Tsino: 墨子; pinyin: Mòzǐ; Wade-Giles: Mo Tzu, Lat. Micius, ca. 470 BCE–ca. 391 BCE), orihinal nga ngaran Mo Di (墨翟), usa nga pilosopo nga nabuhi ha Tsina ha uruunhan han Panahon nga nagigiyera an mga estado, natawo ha Tengzhou, Lalawigan han Shandong.  Hiya an nagtukod han Mohismo ngan makusog an iya pagtipa ha Confucianismo ngan Daoismo.
Antoine Lavoisier

Hi **Antoine-Laurent de Lavoisier** (26 Agosto 1743 – 8 Mayo 1794); Frinanses nga kaluwas: [ɑ̃ˈtwan lɔˈʁɑ̃ də la.vwaˈzje]), amo an "Amay han Kabag-ohan nga Kimika", usa nga Franses nga sikat ha mga kaagi han kimika ngan biyolohiya.
Akiva ben Joseph

Hi **Akiba ben Yossef** (ca.50–ca.135 CE) (Hinebro: רבי עקיבא) o simpli Rabbi Akiva, usa nga taga Judea nga tanna, nga ginkikilala han iya mga naadman ha tradisyon han Judaismo.  Ginkikilala hiya ha Talmud nga "Rosh la-Chachomim" (Nangunguna han ngatanan nga mga Magkarit).  Damo nayakan nga usa hiya han mga nauna nga nagtukod han Rabbinismo nga Judaismo.
Patricio han Irlanda

Hi **San Patricio** (Linatin: *Patricius*, Iningles: *Patrick*) (c. 387 – 493) (Yinaknan ha Irlanda: Naomh Pádraig) usa nga Romano-Briton ngan Kristiyano nga misyonaryo, nga ginkikilala nga santo patron han Irlanda.
Adi Shankara

Hi **Adi Shankara** (gintatawag gihap nga Shankaracharya) (788 - 820) usa nga Indyano nga pilosopo relihiyoso.  Natawo hiya ha Kalady, ha estado han Kerala ha Indya.  Kumadto hiya ha dirudilain nga bahin han Kahadtoan nga Indya.  Damo an iya ginsurat nga libro nga sinanskrit.  Iya gintukod an sanga han hinduismo nga panhunahuna nga tinatawag nga Advaita.  Naghatag hi Shankara hin mga baton mahitungod han Brahma Sutra, Bhagavat Geeta, ngan iba pa.
Kūkai

Hi **Kūkai** (空海), ginkikilala gihap nga Kōbō-Daishi (弘法大師?), 774–835, usa nga Hapon nga mongha, mag-aaram, magsiriday ngan artista, ngan nagtukod han Shingon o "Tinuod nga Pulong", nga pag-aram han Buddhismo.
Muhammad Shah

Hi **Muhammad Shah** (محمد شاه) (1748 – 1702) ginkikilala liwat nga **Roshan Akhtar** amo an usa ka Mogul nga emperador han Indya ha kabutngaan han 1719 ngan 1748.
Ramakrishna

Hi **Sri Ramakrishna Paramahamsa** (Bangla: রামকৃষ্ণ পরমহংস Ramkṛiṣṇo Pôromôhongśo) (Pebrero 18, 1836 - Agosto 16, 1886), natawo nga Gadadhar Chattopadhyay (Bangla: গদাধর চট্টোপাধ্যায় Gôdadhor Chôţţopaddhae), usa ka sikat nga mistiko han ika 19 siglo Indya.
Harkhuf

Hi **Harkhuf** usa ka gobernador han Uruigbaw Ehipto han ika 23 siglo BC.  Damo an iya ginkadtoan nga lugar.
Narayana Guru

Hi **Sri Nārāyana Guru** (Malayalam: നാരായണ ഗുരു) (1855–1928), ginkikilala liwat nga Sree Nārāyana Guru Swami, amo an usa ka santo han Hinduismo, magturutdo, propeta ngan nagsulong hin reporma sosyal ha Indya.
Zhang Qian

Hi **Zhang Qian** (Tsino Nahiaraan 張騫; Tsino Yano 张骞; Wade-Giles Chang Ch'ien) usa nga diplomatiko han emperador ha gawas han Tsina  han ika 2 siglo BC, han panahon han Dinastiya Han.
Wang Anshi

Hi **A Wang** (Tsino: 王安石; pinyin: Wáng Ānshí; Wade-Giles: Wang An-shih) (Disyembre 8, 1021 - Mayo 21, 1086 ) amo an usa nga Tsino nga ekonomista, tawo han estado, kansiler, ngan magsiridiay han Dinastiya Song.
Aretas III

Hi **Aretas III** usa nga hadi han ginhadian han Nabatea tikang 87 kutob 62 BCE.  Sumaka hiya ha trono han pagkamatay han iya amay na hi Obodas I, han 87 BCE. Han iya pamumuno, iya ginpahaluag an iya ginhadian nga yana upod an amihanan han Jordan, salatan han Syria, bahin han Saudi Arabia.  An iya gidadakoi nga ginbuhat amo an pagsulong ha Damascus, nga naghatag ha iya nasod hin makusog nga gahom politikal han iya panahon.  Umabot ha gihahaluagi nga tuna an Nabatea han pamumuno ni Aretas.
Richard Whittington

Hi **Richard Whittington** (danay Richard Whytyngdone) (c. 1354–1423), usa nga negosyante ngan politiko han Kabutngaan nga Panahon.
Enrico Dandolo

Hi **Enrico Dandolo** (1107? – 21 June 1205) — Gininingles nga Henry Dandolo ngan ginlinatin nga Henricus Dandulus amo an ika 41 nga dogo han Venesya tikang 1195 kutob ha iya kamatay.
Thomas Roe

Hi **Thomas Roe** (o Row) (c. 1581 – 6 Nobyembre 1644) usa nga Ingles nga diplomatiko han panahon nira Reyna Elizabeth I ngan Hadi James I.  Damo an iya naadman ngan hiya an usa ka patron han pag-aram.
Anthony van Diemen

Hi **Anthony van Diemen** (danay Antonie, Antonio, Anton, Antonius) (Culemborg, 1593– Batavia, 19 Abril 1645), usa nga gobernador kolonyal han Nederlandes, anak nira Meeus Anthonisz van Diemen ngan Christina Hoevenaar.
John Stuart Mill

Hi **John Stuart Mill** (20 Mayo 1806 – 8 Mayo 1873), usa nga Ingles nga pilosopo, teyorista politikal, nagtratrabaho ha gobyerno, miyembro han Parliamento, ngan maimpluwensya nga klasikal liberal nga nanhuhunahuna nga Briton han ika 19 siglo kun diin an iya mga buhat han libetad nagpapadig-on ha katalwasan han tagsatagsa nga tawo, kabaliktaran han waray udang nga kontrol han estado.
Alexander Mackenzie (explorador)

Hi **Alexander Mackenzie** (1764 – Marso 12, 1820) usa nga Escotto nga explorador. Natawo hiya ha Stornoway ha sulod han puro han Lewis ha Gurugawas Hebrides, Escocia.
John D. Rockefeller

Hi **John Davison Rockefeller** (Hulyo 8, 1839 – Mayo 23, 1937) amo an usa ka Amerikano nga industrialista. Iya ginbag-o an industriya han lana ngan ginpatikangan niya an istruktura han kabag-ohan nga philanthropiya.
Konserbasyon han enerhiya

An balaud han **konserbasyon han enerhiya** amo an usa ka balaud empiriko han pisika. Sumala han balaod, an ngatanan nga enerhiya nga ginbulag nga sistem nagpapabilin nga konstant o waray pagbabag-o han pag-agi han panahon. Ginpapasabot hini nga balaod, nga an enerhiya diri nahihimo o naruruba. An puydi la mahitabo ha enerhiya ha sarado nga sistema amo la an pagbalyo an porma sugad han pagbalyo tikang ha kimikal nga enerhiya pakadto ha thermal nga enerhiya.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya

### Mga moderno nga akawnt
* Goldstein, Martin, and Inge F., (1993). *The Refrigerator and the Universe*. Harvard Univ. Press. A gentle introduction.
* 
* 
* 
* 
* 
* Stenger, Victor J. (2000). *Timeless Reality*. Prometheus Books. Especially chpt. 12. Nontechnical.
* 
* 

### Kasaysayan hin mga ideya
* 
* 
* 
* 
* Kuhn, T.S. (1957) "Energy conservation as an example of simultaneous discovery", in M. Clagett (ed.) *Critical Problems in the History of Science* *pp.*321–56
* 
* 
* 
* , Chapter 8, "Energy and Thermo-dynamics"

## Mga sumpay ha gawas
* <small>MISN-0-158</small> ''The First Law of Thermodynamics'' (PDF file) by Jerzy Borysowicz for Project PHYSNET.
Kapasitor

An **kapasitor** usa nga butang elektronika nga nagtitirok hin kusog han kuryente.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
*
*Philosophical Transactions of the Royal Society LXXII, Appendix 8, 1782 (Volta coins the word *condenser*)
*
*
* 

## Mga sumpay ha gawas

*Capacitors: Interactive Tutorial National High Magnetic Field Laboratory
*
*
*Howstuffworks.com: How Capacitors Work
*CapSite 2015: Introduction to Capacitors
*Capacitor Tutorial  – Includes how to read capacitor temperature codes
* Introduction to Capacitor and Capacitor codes 
* Low ESR Capacitor Manufacturers
* How Capacitor Works – Capacitor Markings and Color Codes
Lapinig

:*Para han bungto ha Northen Samar, kitaa [[Lapinig, Northern Samar]].*

An **lapinig**  amo an mga mananap ha sulod han orden Hymenoptera ngan ubos-orden Aprocrita nga diri bubuyog o tubak.

## Mga kasarigan
Kapuropod-an Cook

An **Kapuropod-an Cook** usa nga may naglulugaring-pangobyernohan parliamentaryo demokrasya nga may talwas nga pakikipagkatig-uban ha New Zealand. An napulo kag lima ka mga puro ha sulod hini nga Salatan Kalawdan Pasipiko nga nasod may kahaluag nga 240 kilometro kwadrado (92.7 milya kwadrado). An nasodnon nga kapital amo an Avarua.
Kapuropod-an Turks ngan Caicos

An **Kapuropod-an Turks ngan Caicos** usa nga tabuk-ha-dagat nga teritoryo han Britanya. An kapital hini amo an Cockburn Town.
Kapuropud-an Cayman

An **Kapuropud-an Cayman** amo an usa ka tabok-han-dagat nga teritoryo Britaniko nga nahimutang ha katundan dagat Caribe. An kapital hini amo an Georgetown.
Kapuropod-an Pitcairn

An **Kapuropod-an Pitcairn**, opisyal nga ngaran ha Iningles "the Pitcairn, Henderson, Ducie and Oeno Islands", amo an grupo han bulkanon nga mga puro ha salatan Kalawdan Pasipiko.  An kapuropod-an mga tabok-han-dagat nga teritoryo han Britanya (an una, mga kolonya Briton), an mga urhi nga nagpapabilin ha Pasipico.  An kapital hini amo an Adamstown.
Wallis ngan Futuna

An **Wallis ngan Futuna** usa nga polynesia nga kapuropud-an nga teritoryo han Fransya ha salatan Pasipiko nga napapabutngaan han Fiji ngan Samoa. An ulohan hini amo an Mata-Utu.
Pago Pago

An **Pago Pago** amo an kapital nga syudad han American Samoa pero diri an linkuran pangobyernohan nga amo an Fagatogo.
Brades

An **Brades** amo an de facto nga ulohan han Montserrat tikang 1998.  An opisyal nga ulohan nga Plymouth han Montserrat amo an ginbayaan tungod han pagbuto han bulokan han 1997 kun diin nalubong an Plymouth.
Ramallah

An **Ramallah** amo an usa ka syudad Palestina nga sapit ha al-Bireh nga mayda 25,500 nga katawhan. Mayda ini 10 kilometro (6 milya) ha Jerusalem ngan yana amo an ulohan han Nasodnon nga Otoridad han Palestina.
Saint Pierre ngan Miquelon

**Saint-Pierre ngan Miquelon (''Territorial Collectivity of Saint Pierre and Miquelon-Collectivité territoriale de Saint-Pierre-et-Miquelon**''). An ulohan hini amo an Saint-Pierre.
Kapuropud-an Birhen han Estados Unidos

An **Kapuropud-an Birhen han Estados Unidos** (Iningles:*United States Virgin Islands*) amo an kapuropud-an ha Dagat Caribe nga gintatag-iyahan ngan ilarom han otoridad han kagamhan han Estados Unidos. An ulohan hini amo an Charlotte Amalie.
Salatan nga Georgia ngan an Salatan Kapurupod-an Sandwich

An **Salatan nga Georgia ngan an Salatan Kapurupod-an Sandwich** (ha Iningles: *South Georgia and the South Sandwich Islands*) amo an usa ka tabok-ha-dagat nga teritoryo han Britanya. An ulohan hini amo an Grytviken.
Saint Barthélemy

An **Saint Barthélemy** amo an usa ha mga tabok-han-dagat colectibidad han Fransya. An ulohan hini amo an Gustavia.
Bermuda

An **Bermuda** usa nga Tabok-han-dagat nga teritoryo han Britanya ha Amihanan han Kalawdan Atlantiko. An ulohan hini amo an Hamilton.
Somaliland

An **Somaliland** (Somali: Soomaaliland, Inarabo: أرض الصومال‎ Arḍ aṣ-Ṣūmāl) usa nga naglulugaring nga rehiyon nga pagkita han ngatanan nga nasod bahin ini han Somalia nga nakabutang ha Sungay han Africa. An ulohan hini amo an Hargeisa.
Saint Helena

An **Saint Helena** ngaran tikang ha St Helena han Constantinople, usa nga puro nga may bulkan nga tinikangan ha Salatan Kalawdan Atlantiko. An ulohan hini amo an Jamestown.
Netherlands Antilles

An **Netherlands Antilles** amo an mga kapuropud-an ha Caribe nga naglulugaring nga bahin han Ginhadian han Nederlandes. An ulohan hini amo an Willemstad.
Aruba

An **Aruba** usa han mga nasod nga naghihimo han Ginhadian han Nederlandes. An ulohan hini amo an Oranjestad.
Katundan Sahara

An **Katundan Sahara** usa ka teritoryo ha Amihanan Africa, nga ginsasapitan han Morocco ha amihanan, Algeria ha amihanan-sidlangan, Mauritania ha sidlangan ngan salatan, ngan Kalawdan Atlantiko ha katundan. Mayda ini kahaluag nga 266,000 kilometro kwadrado (103,000 milya kwadrado). An gidadako-i nga syudad amo an El Aaiún.
Amihanan Cyprus

An **Amihanan Cyprus** amo an usa ka de facto nga republika ha amihanan han Cyprus.

## Links
* North Cyprus Times 
* Northern Cyprus Almanac
Salatan Ossetia

An **Salatan Ossetia** usa nga ginaaragawan nga rehiyon han Salatan Caucasus nga ginkikilala nga estado ha pipira nga nasod. An ulohan hini amo an Tskhinvali.
Anguilla

An **Anguilla** amo an usa nga tabok-han-dagat nga teritoryo han Britanya.  An ulohan hini amo an The Valley.
Kapuropud-an Cocos (Keeling)

An **Teritoryo han Kapuropud-ad Cocos (Keeling)**, gintatawag liwat nga Kapuropud-an Cocos ngan Kapuropud-an Keeling, usa nga teritoryo han Australia. An ulohan hini amo an West Island
Bag-o nga Caledonia

An **Bag-o nga Caledonia** usa ka "sui generis colectibidad" han Fransya nga nakabutang ha ubos-rehiyon han Melanesia ha salatan-katundan Pacifico. An ulohan hini amo an Nouméa.
Polinesya Fransesa

An **Polinesya Fransesa** (Ininggles: *French Polynesia*;  ; ) amo an usa ka tabokhan-dagat colectibidad han Fransya ha salatan Kalawdan Pasipiko. An ulohan hini amo an Papeete.
American Samoa

An **American Samoa** amo an usa ka teritoryo han Estados Unidos ha Kapuropud-an Sania, ha Salatan Kalawdan Pasipiko. An kapital nga syudad amo an Pago Pago pero an linkuran han pangobyernohan amo an Fagatogo.
Nasodnon nga Otoridad han Palestina

An **Nasodnon nga Otoridad han Palestina** amo an usa nga organisasyon administratibo nga gintukod para mangulohan an mga bahin han West Bank ngan Gaza Strip. An ulohan hini amo an Ramallah.
Amihanan Kapuropud-an Mariana

An **Amihanan Kapuropud-an Mariana** usa ka komonwelt nga politikal nga nakipagkaurusa ha Estados Unidos nga nakabutang ha katundan Kalawdan Pasipiko. An ulohan hini amo an Saipan.
British Virgin Islands

An **British Virgin Islands (BVI)**, gintatawag gihap nga Virgin Islands, amo an usa nga tabok-han-dagat nga teritoryo han Britanya, nga nakabutang ha Caribe sidlangan han Puerto Rico. An ulohan hini amo an Road Town.
Puro han Christmas

An **Teritoryo han Puro han Christmas** (Iningles: Territory of Christmas Island) amo an usa ka teritoryo han Australia ha Kalawdan Indyano.
An ulohan hini amo an Flying Fish Cove.
Kapuropud-an Falkland

An **Kapuropud-an Falkland** (), nga tinatawag nga **Falkland Islands** ha Ininglis, ngan ha Kinatsila nga *Islas Malvinas* (; Winaray: *Kapuropod-an Malvinas*) amo an mga grupo nga isla ha Salatan Kalawdan Atlantiko. Nahamutang ini hin mga 300 ka milyas (480 ka kilometro) tikang han labnasan han *mainland* han Salatan nga Amerika; mga 700 ka milya (1,100 ka km) tikang ha Antartika, ngan 3,800 ka milya (6,100 ka km) tikang ha Afrika. An duha nga dagko nga isla amo an Sinirangan nga Falkland ngan Katundan nga Falkland ngan mayda 776 nga mga gudti-gudti nga mga puro o isla. An kapuropod-an usa nga Teritoryo ha Tabok-han-Dagat han Reino Unido. An ulohan hini amo an Stanley.

Tikang han pagreestableser han pagdumara han Bretanya han 1833 an Argentina nag-angkon hin soberaniya. Ha pagporsegir hini nga pag-angkon, nga diri ginkakarawat han mga islahanon, nag-okupar an Argentina han Kapurupud-an Falkland han 1982. Nagdangat ini hin duha-ka-bulan nga waray-gindeklara nga Falkland nga Gyera nga diin an Argentina ngan Reino Unido nag-aragway ngan nagresulta han kapirde ngan pag-iwas han mga puwersa Argentino.

## Ngaran
An ngaran ha Ininglis para han kapurupod-an nga *"Falkand Islands"* (Kapuropod-an Falkland) tikang han maglalayag nga Ingles nga hi John Strong, nga dida han 1690 nag-ngaran han katubigan nga namumutnga han duha nga dagko nga isla o puro nga "Falkland Sound" ha dungog han iya patron nga hi Anthony Cary, ika-5 nga Viscount Falkland ngan ini nga ngaran ha urhe naglakip han kapuropod-an.  An ngaran ha Kinatsila nga *"Islas Malvinas"* (Kapurupod-an Malvinas), tinmikang tikang han Frinanses nga ngaran, *"Îles Malouines"*, nga ginngaran ni Louis Antoine de Bougainville han 1764 tungod han mga syahan nga nasabtan nga mga nangukoy, mga mananagat ngan mangingisda tikang ha Breton nga daungan han Saint-Malo ha Fransya.. An ISO nga pagdesignar han kapuropod-an "Falkland Islands (Malvinas)" .

Tungod han nagpapadayon nga pagdebate han soberanya hini nga kapuropod-an, an paggamit hin damo nga mga Espanyol nga mga ngaran ginkakadiri ha Kapuropod-an Falkland, labi na an mga nanginginlabot han 1982 nga pag-okupar han Kapuropod-an Falkland. HI General Sir Jeremy Moore waray tinmugot han paggamit han ngaran nga *Islas Malvinas* dida han dokumento han pagsurender, nga iya ginbale-waray nga propaganda la nga pulong.

## Mga kasarigan
Transnistria

An **Transnistria**, ginkikilala liwat nga Trans-Dniester o Transdniestria usa ka nagbulag nga teritoryo nga nakabutang de jure ha Sidlangan Moldova nga usa ka naglulugaring nga rehiyon **Stînga Nistrului**. An ulohan hini amo an Tiraspol.
Fagatogo

An **Fagatogo** amo an linkuran pangobyernohan han American Samoa pero diri ini an kapital nga syudad nga amo an Pago Pago.
Pagdaba

An **daba** amo an mga butang seramiko nga ginhihimo han mga magdaraba.  An **Tibod** in kadaan nga gamit han mga Waray. Amo ini an burutangan nira han tubig. It iba nga mga Waray tinatawag liwat ini nga Tibodyeder kay matugnaw it tubig pagkaaga.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
*ASTM Standard C 242-01 *Standard Terminology of Ceramic Whitewares and Related Products*
*Ashmore, Wendy & Sharer, Robert J., (2000). *Discovering Our Past: A Brief Introduction to Archaeology Third Edition*. Mountain View, California: Mayfield Publishing Company. ISBN 978-0-07-297882-7
*Barnett, William & Hoopes, John (Eds.) (1995). *The Emergence of Pottery*. Washington: Smithsonian Institution Press. ISBN 1-56098-517-8
*Childe, V. G., (1951). *Man Makes Himself*. London: Watts & Co.
*Rice, Prudence M. (1987). *Pottery Analysis – A Sourcebook*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-71118-8.
*Historynet.com 
*Tschegg, C., Hein, I., Ntaflos, Th., 2008. State of the art multi-analytical geoscientific approach to identify Cypriot Bichrome Wheelmade Ware reproduction in the Eastern Nile delta (Egypt). Journal of Archaeological Science 35, 1134-1147.

## Mga sumpay ha gawas

*How pottery is made
*Neolithic Pottery Manufacture
*Pottery manufacture in recent past
*Pottery-related objects and photographs to explore online 
*Ceramic Collection at the Royal Military College of Canada Museum 
*Customs and Working Practices of a Victorian Pottery
*Ancient pottery in Canada
*The Traditional Process of Making Moroccan Ceramics
Pruweba panmatematika

An **pruweba panmatematika** amo an pamaagi han pagpakita nga amo an mga teyorya matematika.
Ha matematika, iton pruweba usa nga argumento inferensya para hin usa nga pamulong pan-matematika. Ha sulod hiton nga argumento, an iba nga napamatud-an nga mga pamulong sugad han theorem, in puydi magamit. Ha prinsipyo, iton pruweba puydi subayon pabalik ngadto ha lugaring-nga-nasarig nga mga pamulong, nga tinatawag nga axiom, dugangan hin kinarawat nga mga balaod han inferensya.

## Pinanbasaran
Kalkulo

An **Kalkulo** amo an bahin han matematika nga nagkikita han pagbalyo han butang  ha pag-agi han panahon.
Kasahiran nga relatibidad

An **Kasahiran nga teyorya han relatividad** (Iningles: *General relativity* o *general theory of relativity*) amo an teyorya nga han espasyo ngan oras nga nahunahunaan ni Albert Einstein.

## Pinanbasaran
Lugas

An **lugas** o **grano**, mga banwa (miyembro han banay nga monocot Poaceae o Gramineae) nga gintatamnan para han ira puydi kaonon nga bahin han mga bunga nga liso.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* Home Grown Cereals Authority website 
* Cereal Recipes 
* Cereals  by the Vegetarian Society
* Lost Crops of Africa : Grains
Belen

An **Belen** o **Betlehem** (literal nga kasirigngon "Balay hin Tinapay" o "Balay hin Pagkaon" o "Balay han Karne"; Kinatsila: *Belén*; Ininggles: *Bethlehem*) usa nga syudad ha butnga han West Bank, mga 10 kilometro salatan han Jerusalem.


Betlehem-Geburtskirche-02-2010-gje.jpg
Betlehem-Geburtskirche-10-Ikonostase-2010-gje.jpg
Betlehem-Geburtskirche-24-Grotte-Stern-2010-gje.jpg
Betlehem-Geburtskirche-34-Saeulen-2010-gje.jpg
Betlehem-Geburtskirche-44-Mosaik-2010-gje.jpg
Bethlehem-08-Markt-1985-gje.jpg
Betlehem-Katharinenkirche-02-2010-gje.jpg
Betlehem-Katharinenkirche-08-Hieronymusgrotte-2010-gje.jpg


## Mga pinambasaran
Colombo

An **Colombo** amo an gidadako-i nga syudad ngan sentro han pan-negosyohan han Sri Lanka. Nakabutang ini ha katundan nga baybayon han puro, ngan sapit la ini an Sri Jayawardenepura Kotte nga amo an ulohan han Sri Lanka.


Colombo-02-Parlament-1976-gje.jpg
Colombo-04-Moschee-1976-gje.jpg
SL Colombo asv2020-01 img08 Lankem Plantation House.jpg
Colombo-06-Strasse-1976-gje.jpg
Colombo-08-weiss-roter Palast-1976-gje.jpg
Frankfurt am Main

An **Frankfurt am Main** amo an gidadako-i nga syudad han estado han Hesse han Alemanya ngan ikalima nga gidadko-i nga syudad han nasod.
Jeddah

An **Jeddah** ( ), nga ginsusurat gihapon nga **Jedda**, **Jiddah** o kundi man **Jidda** ( ; , ), usá nga syudad ha Hejaz nga rehiyon han Saudi Arabia ngan sentro hin komersyo han nasod. Mayda iní kamolupyohan hin mga upat ka milyon nga tawo (), an Jeddah amo an gidako-i nga syudad ha lalawigan han Makkah, an ikaduha nga gidako-i ha Saudi Arabia (sunod han pamunuan nga syudad han Riyadh), ngan an ikanapulo nga gidako-i ha Arabo nga kalibotan. An Islamiko nga Daungan han Jeddah, nga nahamutang ha Dagat Pula, amo an ikaduha nga gidako-i ngan ikaduha nga gidamo-i hin trabaho ha Arabo nga kalibutan (sunod han Daungan han Jebel Ali ha Dubai).

An Jeddah amo an prinsipal nga pagsulod ngadto ha Mecca, an pinakabaraan nga syudad ha Islam, nga nahamutang hin mga 65 ka kilometro (40 ka milyas) ha sinirangan, samtang an Medina, an ikaduha nga pinakabaraan nga syudad, nahamutang hin mga 360 ka kilometro (220 ka milyas) ha amihan.

Ha ekonomiya, nag-aatupag an Jeddah hin dugang nga pagpadukwag han investment hin kapital ha siyensiya ngan inhenyeriya ha sulod han Saudi Arabia, ngan ha Butnga nga Sinirangan. Ginranggo an Jeddah nga ika-upat ha Aprica – Butnga nga Sinirangan nga rehiyon ha innovation han 2009 dida han Innovation Cities Index.

An Jeddah usá han mga nangunguna nga syudad nga resort ha Saudi Arabia ngan ginngaranan iní nga Beta nga syudad han kalibutan han Globalization and World Cities Study Group and Network (GaWC). Tungod han kaharani han syudad ha Dagat Pula, an panagat ngan an pagkaon tikang ha kadagatan nangunguna han kultura hin pangaon hin diri sugad han iba nga mga dapit han nasod. Ha Inarabo, an darahonon han syudad "Jeddah Ghair", nga mahuhubad nga "An Jeddah naiba". Iní nga lema o darahonon masurong gamiton han mga lokal ngan han mga bisita tikang ha langyaw. An syudad ginkita na nga daan nga amo an "pinakabuklad" nga syudad ha Saudi Arabia.

## Mga pinambasaran
San Francisco

:*Para han lain nga mga kagamit, kitaa an [[San Francisco (pansayod)]].*

An **San Francisco** in usa ka syudad han California, Estados Unidos.
Tel Aviv

An **Tel Aviv-Yafo** (Pinulongan Hebreo: תֵּל אָבִיב-יָפוֹ‎, [tel a'viv jafo], Pinulongan Arabo: تل أَبيب-يافا‎‎) usa nga dako nga syudad ha Israel, nga nagmumutang han kanan nasod Mediterrano nga baybayon. Kilala ini nga sentro pan-finansyal ngan technology hub han Israel, nga may-ada popyulasyon nga 432,892, nahimo nga kanan Israel ikaduha nga gidadakoi nga syudad. An Tel Aviv an gidadakoi nga syudad ha rehiyon Gush Dan han Israel. An Tel Aviv liwat an namumutnga han konsentrasyon han mga high-tech nga ginkikilala nga "Silicon Wadi".

Pinamumunuan an Tel Aviv han Munisipyo han Tel Aviv-Yafo, nga hi Ron Huldai an mangulo. Namumutang dinhi an kadam-an nga langyawanon nga embahada. An Tel Aviv in usa nga global city, ngan ika katloan kag walo nga mahinungdanon nga sentro pan-finansyal ha kalibutan. An Tel Aviv kilala nga may-ada ikatulo ha gidadakoi nga ekonomiya ha bisan ano nga syudad ha Butnga Sinirangan nasunod la ha Abu Dhabi ngan Kuwait City, ngan may-ada ika katloan kag usa ha pinakamahal mabuhi nga syudad ha kalibutan. Ginduduaw an syudad hin sobra uska milyones nga langyawanon nga bisita kada tuig. Kilala nga "An Syudad nga Diri Nakaturog" ngan usa nga "party capital", may-ada ini marisyo nga kinabuhi ha gab-i ngan 24-oras nga kultura. 

An syudad in natukod ha tuig 1909 han mga Hudeo nga dayaw ha ligid ligid han kadaan nga duungan nga syudad han Jaffa (Pinulongan Hebreo: יָפוֹ‎ Yafo). Ginngaranan ini kahuman han Hebreo nga paghubad han kan Theodor Herzl 1902 nga nobela, Altneuland, kasirigngon "Daan nga Bag-o nga Tuna". An kanan syudad moderno nga kabablayan in nahitukod na han tig 1886, an syahan amo an Neve Tzedek. An mga dayaw nga kasagaran mga Hudeo nga refugee an nagpalaksi han pagdako han Tel Aviv nga nabayaan lugod an Jaffa, nga an kadam-an han popyulasyon in mga Arabo. An Tel Aviv ngan Jaffa in gintampo ngan nagin usa nga munisipyo han tuig 1950, duha la katuig kahuman natukod han Estado han Israel. Sinisiringa nga kanan Tel Aviv Busag nga Syudad, ginkilala nga UNESCO World Heritage Site hadton 2003, ini in pinanmumutangan han gidadako nga konsentrasyon hin Istilo Pan-internasyonal nga mga Istruktura (Bauhaus ngan iba nga may pagkahisumpay nga mga istilo pan-arkitektura).
ther related modernist architectural styles).

## Etimolohiya ngan pinantikangan
 

## Mga kasarigan
Bloemfontein

An **Bloemfontein** amo an usa ka syudad han Salatan nga Aprika. Usa ini han tulo nga mga ulohan o kapital han Salatan nga Aprika upod han Pretoria ngan han Cape Town. An Pretoria amo an ulohan nga ehekutibo samtang an Cape Town amo an kapital han lehislatura. An Bloemfontein amo an ulohan han hukmanan o hudikatura.
Porto

An **Porto,** nga tinatawag gihapon nga **Oporto** ha pipira nga mga yinaknan, amo an ikaduha-nga-gidako-i nga syudad ha Portugal, usá han mga dagko nga urbano nga langyab han Rawis Iberico. Amo ini an ulohan han distrito han Porto. An syudad han Porto mayda kamolupyohan nga 287,591 ngan hin metropolitano nga kahaluag nga mayda 2.3 ka milyon nga tawo= (2011) hin langyab nga , nga diin naghihimo han syudad nga ikaduha nga gidako-i nga urbano nga kahaluag ha Portugal. Ginkikilala ini nga gamma-level nga global nga syudad han Globalization and World Cities (GaWC) Study Group, ngan amo la an Portuges nga syudad gawas han Lisboa nga ginkilala nga global nga syudad.

Nahamutang an Porto ha daplin han estuaryo han Salog Duero ha amihan ha Portugal, ngan usá ini han mga gima-iha-i nga mga sentro ha Europa, ngan an kamutngaan hiní ginproklamar nga World Heritage Site han UNESCO han 1996, nga "Makasaysayan nga Kamutngaan han Oporto, Tulay ni Luiz I ngan Monasteryo han Serra do Pilar". An makasaysayan nga lugar usá gihapon nga Nasodnon nga Monumento han Portugal. An katundan nga bahin han kahaluag han sawang hiní naabot ngadto han baybayon han Kalawdan Atlantico. An panimungto han syudad nagtikang hin damo nga mga gatostuig ha kahadto,  han usá iní nga oupost han Imperyo Romano. An gindugtong nga Celtico-Latin nga ngaran hiní, Portus Cale, amo an tinutudlok nga gintikangan han ngaran nga *Portugal*, pinaagi ha pagtransliterar ngan hin hinayhinay nga pagbalhin hin pagluwas tikang ha Linatin. Ha Pinortuges, an ngaran han syudad nag-uupod hin tigpananglit: * *'o*' Porto* ("an porto" o kundi man "an pwerto" o "an duruungan") nga diin nakuha an kasanhi nga ngaran ha Ininglis nga "Oporto".

An Port nga vino, usá han mga kilalado nga mga export han Portugal, ginngaran tikang han Porto, kay an metropolitano nga kahaluag, ngan labi na an mga cava o bodega han Vila Nova de Gaia, amo an responsable han pag-empake, pagdul-ong ngan pag-export han vino nga fortifikado. Han 2014 ngan han 2017, napili an Porto nga *An Gimaupayi nga Destinasyon nga Europeo* han Best European Destinations Agency. Nahamutang an Porto dida han Portuges nga Agi-an nga baktasan han Camino de Santiago.


Porto-Douroufer-02-2011-gje.jpg
Porto-106-Ponte Dom Luis-Douro-1983-gje.jpg
Porto-254-aus Hotel da Bolsa-2011-gje.jpg
Porto-Almeida Garret-02-2011-gje.jpg
Porto-Bahnhof Sao Bento-08-2011-gje.jpg
Porto-Kathedrale-22-Kreuzgang-Tuerme-2011-gje.jpg
Porto-Kathedrale-30-Kreuzgang-2011-gje.jpg
Porto-Sandeman-10-Fuehrung-2011-gje.jpg


## Mga tigaman

## Mga pinambasaran
Colonia

An **Cologne** o kundi man **Colonia** (ha Inaleman: **Köln** ;  ; Frinanses ngan Iningles: *Cologne* kaluwás ha Iningles:  ; Kinatsila: *Colonia*; ) amo in uska syudad han Alemanya.
Belfast

An **Belfast** amo an ulohan ngan gidadako-i nga syudad han Amihanan nga Irlanda, nga usa nga kaupod nga nasod han Reino Unido.
Leipzig

An **Leipzig** () amo an gidako-i nga syudad ha federal nga estado han Sachsen, Alemanya. Upod hin populasyon nga 570,479 nga mga mulupyo (1,001,220 nga mga mulupyo dida han darudako nga zona urbana) an Leipzig, usa han igbaw nga 10 nga syudad ha populasyon han Alemanya, nahamutang hin mga  ha habagatan tikang ha Berlin ha pagtapo han Busag nga Elster, Pleisse, ngan Parthe nga mga salog ha salatan nga dapit han Amihan nga Aleman nga Patag.

## Mga kasarigan
Dalian

An **Dalian** (Tsino: 大连; Nahigaraan nga Tsino: 大連; pinyin: Dàlián)amo an usa ka syudad han Kanan Katawhan Republika han Tsina
Sevilla

:*Para han iba nga kagamit, kitaa [[Sevilla (pansayod)]].*

An **Sevilla** (nga tinatawag ha Ininglis nga **Seville**) amo an usa ka syudad ha Andalucía, Espanya nga amo an sentro hin arte, kultura ngan panalapi ha salatan nga dapit han Espanya. Amo ini an kapital han komunidad autonoma han Andalucía ngan han lalawigan han Sevilla. Nahimutang ini ha patag han Salog han Guadalquivir nga mayda *average* nga kahitaas hin 7 ka metros ha igbaw han nivel han dagat. An mga nangungukoy tinatawag nga mga *Sevillanos* (kon kababayin-an *Sevillanas*) o *Hispalensis*. An populasyon han syudad han Sevilla mga 703,206 han 2009 (INE), ngan amo an nakahimo han Sevilla nga ika-upat nga gidako-i nga syudad han Espanya. An katawhan han metropolitano nga kahaluag (urban nga kahaluag upod an mga hagrani nga kabungtoan) mga 1,493,416 dida han 2009 (INE nga pag-estimar).
Buffalo, New York

An **Buffalo** in usa ka syudad han New York.


Buffalo-02-Town Hall-1980-gje.jpg
Buffalo-04-zwei Gebaeude-1980-gje.jpg
Buffalo-06-Kuenstlerdomizil-1980-gje.jpg
El Niño

An **El Niño** amo an usa nga panhitabo ha Kalawdan Pasipiko. Tikang ini ha kinatsila nga may kasirigngon nga "bata nga lalaki". Mayda ini kinalaman ha pag-iiba han temperatura ha babaw han katubigan han Kalawdan Pasipiko.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* International Research Centre on El Niño-CIIFEN
* PO.DAAC's El Niño Animations 
* National Academy of Sciences El Niño/La Niña article 
* Latest El Niño/La Niña Data from NASA 
* Economic Costs of El Niño / La Niña and Economic Benefits from Improved Forecasting  from "NOAA Socioeconomics" website initiative
* El Niño and La Niña from the 1999 International Red Cross World Disasters Report by Eric J. Lyman.
* NOAA announces 2004 El Niño
* NOAA El Niño Page 
* Ocean Motion: El Niño
* The Climate of Peru 
* What is El Niño?
* Kelvin Wave Renews El Niño — NASA, Earth Observatory image of the day, 2010, March 21
* Google Map of the El Niño Zone Zoom in on the ocean currents, wind currents, hydrothermal vents, volcanoes, tectonic plates, and weather related to the El Niño Zone.
Pakse

An **Pakse**, or **Pakxe** (French: **Paksé**; Lao: ປາກເຊ  "ganghaan han salog"; ), amo an pamunuan ngan gidamoi hin molupyo han salata nga Lao nga lalawigan han Champasak, ngan amo iní an ikaduhá nga gidamoi hin molupyo ha Laos. Nahamutang iní ha pag-ultan han mga salog han Se Don ngan Mekong, mayda iní kamolupyohan hin mga 88,000. Amo gihapon iní an pamunuan han Ginhadi-an han Champasak kutob han mahiusa iní han iba nga dapit han Laos han 1946.

## Kaagi
Gintukod an syudad han mga Franses nga usá nga outpost hin pagdumara han 1905, ngan amo iní anay an pamunuan han Lao nga Ginhadi-an han Champasak kutob 1946 han kahimo han Ginhadi-an han Laos. Dida han Franco-Thai nga gera ginhatag han Franses an Preah Vihear nga Lalawigan tikang han Cambodia ngan an cis-Mekong nga bahin han lalawigan han Champasak tabok han Pakse tikang han Laos ngadto ha Thailand.

An syudad amo an una nga lingkoran ngan urukyan ni Prinsipe Boun Oum Na Champasak, usá nga importante nga tawo ha Lao nga Gera Sibil. Ginpahimo niya an Palasyo han Champasak, pero kinmalagiw hiyá han 1974 ugsa ini matapos. Han Mayo 1975, nakuha ini han Pathet Lao nga mga puwersa. Tikang han 1975, an Pakse nagin usá nga kusog hin ekonomiya ngan importante ha rehiyon. An pagtukod hin tulay nga natabok han Mekong, nga ginhimo pinaagi hin Hapones nga pagbulig, nagtugot hin traffic ngadto ha Ubon Ratchathani ha Thailand, ngan nag-integrar han syudad upod ha mga hagrani nga mga kanasoran. 

## Demograpiko
It Pakse amo an balayan hin damo nga mga ethniko nga Tsino. Han 1943, 62 % han kamolupyohan han Pakse mga Vietnames.

## Relihiyon
An kamolupyohan mayoriya nga Buddhista ngan damo an mga templo dida hit syudad. Upod hiní nga mga templo an: Wat Luang, nga gintukod han 1935 ngan nagpapabilin nga amo an gidako-i nga templo ha Pakse ngan an Tsino nga templo nga Wat Sopsé. An Pakse amo gihapon an lingkoran han Katoliko Romano nga Vikaryato Apostoliko han Paksé nga pinamunuan ni Kardinal Louis-Marie Ling Mangkhanekhoun.

## Mga pinambasaran
Muang Phôn-Hông

An **Muang Phôn-Hông** amo an ulohan han lalawigan han Vientiane ha nasod Laos.

Muang Phon Hong-02-Wat-gje.jpg
Muang Phon Hong-04-Wat-Naga-gje.jpg
Muang Phon Hong-10-Wat-Moench streicht-gje.jpg
Muang Phon Hong-26-Wat-Sim-gje.jpg
Muang Phon Hong-28-Wat-Sim-Naga-gje.jpg
Muang Phon Hong-34-Wat-Sim-Buddha-gje.jpg
Muang Phon Hong-42-Wat-Graeber-gje.jpg
Muang Phon Hong-50-Strasse-Holztransport-gje.jpg
Scotland

An **Escocia** (Iningles *Scotland*; Ineskoses nga Gaelico: *Alba*) amo an usa ha upat nga nasod han Reino Unido. An ulohan hini amo an Edinburgh.
Amihanan nga Irlanda

An **Amihanan nga Irlanda** amo an usa ha upat nga nasod han Reino Unido. An ulohan hini amo an Belfast.
Guadalajara

:*Iní nga barasahon mahiunong han syudad han [[Mehiko]]. Para han iba nga mga paggamit pakadto ha [[Guadalajara (pansayod)]]*.

An **Guadalajara** amo an ulohan han estado han Jalisco han nasod nga Mehiko.
Kaulangan ha pan-gios

An **Kaulangan** amo an aspeto han tawo may deperensya ha pisikal nga panlawas, sugad han mga diri nakakalakat, ngan puydi liwat an mga may deperensya han panhunahuna.

## Pinanbasaran

## Mga pagkukuhaan

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas
* 
* 
* 
*
Radyasyon elektromagnetiko

An **Radyasyon elektromagnetiko** amo an mga balud electromagnetiko nga nakiwa ha kalaksi han lamrag. Mayda ini lakip nga electric field ngan magnetic field ngan nagdadara hin durudilain nga kadamo hin enerhiya.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* Electromagnetism  – a chapter from an online textbook
* Electromagnetic Radiation  – an introduction for electrical engineers
* '' Electromagnetic Waves from Maxwell's Equations '' on Project PHYSNET.
* Radiation of atoms? e-m wave, Polarisation, ... 
* An Introduction to The Wigner Distribution in Geometric Optics
* The windows of the electromagnetic spectrum, on Astronoo 
* Introduction to light and electromagnetic radiation course video from the Khan Academy 
* Lectures on electromagnetic waves  course video and notes from MIT Professor Walter Lewin
Kusog

Ha pisika, an **kusog** o **force**, **pwersa** (Pambansa:Lakas) amo an nagpapabalyo o may kapas magbalyo han estado han diri pagkiwa o kiwa han usa ka butang.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* Video lecture on Newton's three laws  by Walter Lewin from MIT OpenCourseWare
* A Java simulation on vector addition of forces
* Force demonstrated as any influence on an object that changes the object's shape or motion (video)
Palibot han batobarani

An **kalikopan han batobarani** amo an palibot han batubarani nga nagpapakita hin magnetic force.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Mga sumpay ha gawas

### Impormasyon
*"*[https://nationalmaglab.org/education/magnet-academy Magnet Academy]*" Educational tutorials, articles and videos of about magnetism and electricity, from the National High Magnetic Field Laboratory.
*Crowell, B., "*[http://www.lightandmatter.com/html_books/0sn/ch11/ch11.html Electromagnetism] *".
*Nave, R., "*[http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/magnetic/magfie.html Magnetic Field]*". HyperPhysics.
*"*Magnetism*", The Magnetic Field . theory.uwinnipeg.ca.
*Hoadley, Rick, "*[http://my.execpc.com/~rhoadley/magfield.htm What do magnetic fields look like] ?*" 17 Hulyo 2005.

### Field density
*
*

### Nalibot nga magnetic fields
*"*[http://www.tpub.com/neets/book5/18a.htm Rotating magnetic fields]*". Integrated Publishing.
*"*Introduction to Generators and Motors*", rotating magnetic field . Integrated Publishing.
*"*[https://web.archive.org/web/20050929102550/http://www.egr.msu.edu/~jurkovi4/Experiment4.pdf Induction Motor &ndash; Rotating Fields]*".

### Mga diagrama
* "*AC Motor Theory*" Figure 2 Rotating Magnetic Field . Integrated Publishing.
* "*Magnetic Fields*" Arc & Mitre Magnetic Field Diagrams . Magnet Expert Ltd.
Makina nga aada ha sulod it paglarab

An **Makina nga aada ha sulod it paglarab** amo an makina kun diin an pagsusunog han sungo aada nahihitabo ha sulod.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
*
*
*
*
*
*Patents:
**
**
**
**

## Padugang nga barasahon
*
*
*
*
*

## Mga sumpay ha gawas

*Combustion video - in-cylinder combustion in an optically accessible, 2-stroke engine
*Animated Engines - explains a variety of types
*Intro to Car Engines - Cut-away images and a good overview of the internal combustion engine
*Walter E. Lay Auto Lab  - Research at The University of Michigan
*youtube - Animation of the components and built-up of a 4-cylinder engine
*youtube - Animation of the internal moving parts of a 4-cylinder engine
*Next generation engine technologies  retrieved May 9, 2009
*MIT Overview - Present & Future Internal Combustion Engines: Performance, Efficiency, Emissions, and Fuels
*Engine Combustion Network  - Open forum for international collaboration among experimental and computational researchers in engine combustion.
*Automakers Show Interest in ffan Unusual Engine Design
* How Car Engines Work
*A file on unusual engines http://www.douglas-self.com/MUSEUM/POWER/unusualICeng/unusualICeng.htm
*Aircraft Engine Historical Society -AEHS http://www.enginehistory.org
Hulog-bug-át

An **hulog-bug-át** o **grabidád** amo in usa han mga mahinungdan nga interaksyon ha kalibungan ngan amo an paagi nga diin an ngatanan nga butang nga may masa in tagsa-tagsa naglulugaring pagharani.

**Grabitad** (Iningles:Gravity) (Pambansa:Gravitad) usa nga puwirsa nga nabutung han ngatanan nga butang diri api an ayri tipa-ubus ngadtu tona/kalibutan.

**Gravitad** (Iningles:Gravity) (Pambansa:xxxxxx) usa ka puwirsa nga nabutung han ngatanan nga butang tipa-sintru han planeta sugad han kalibutan, ibba pa nga planeta ug bulan. An ritratu adi ha tuu

## Pinanbasaran

## Mga reperensya

*
*
*

## Padugang nga barasahon
* 

## Mga sumpay ha gawas

* 
*
Nuwes (bunga)

An **liso** amo in matig-a nga panit nga bunga hit pipira nga tanom.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
Albala, Ken  2014. *Nuts A Global History*. The Edible Series. ISBN 978-178023-282-9

## Mga sumpay ha gawas

* Linus Pauling Micronutrient Information Centre Nuts
* American Journal of Clinical Nutrition Nuts and their bioactive constituents: effects on serum lipids and other factors that affect disease risk
* Nut research
Komplikado nga ihap

An **complex number**, ha matematika, amo an numbero nga kalakip an usa ka tinu-od nga ihap (*real number*) ngan ginhunahunaan nga ihap (*imaginary number*).  Puydi ini igsurat ha pamaagi han  a + bi, kun diin an a ngan b amo an mga tinu-od nga ihap, ngan i an ginhunahunaan nga ihap nga may kinaaiya nga i2 = −1. Gingagamit it simbolo nga \mathbb C o  para dinhi. Bisan pa ginhunahunaan nga ihap iton ngaran hini, may-ada ini hiya gamit o aplikasyon ha tinuod nga kinabuhi

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
Buok

An mga **buok** o **ihap entero** amo an mga bug-os nga ihap.

Amo ini an mga bu-ok: 

{...-4, -3, -2, -1, 0, +1, +2, +3, +4,...}\,\!
Ihap rasyonal

Ha matematika, an **ihap rasyonal** (Iningles: Rational number) amo an ihap nga puydi igsurat nga usa ka bug-os nga ihap ginbabahin hin usa liwat nga bug-os nga ihap.
Inductor

An **inductor** usa nga butang pan-elektrisidad nga aada ha sirkito han elektrisidad tungod han iya karga magnetiko.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

; Kasahiran
* How stuff works The initial concept, made very simple
* Capacitance and Inductance  – A chapter from an online textbook
* Spiral inductor models . Article on inductor characteristics and modeling.
* Online coil inductance calculator. Online calculator calculates the inductance of conventional and toroidal coils using formulas 3, 4, 5, and 6, above.
* AC circuits
* Understanding coils and transforms
*
Diodo

Ha elektronika, an **diode** (Ininglis) o **diodo** (Kinatsila) (tikang han Griyego nga nangangahulogan hin "*duha nga dalan*") amo an usa ka duha-ka-terminal nga sangkap elektronko nga naagi an kuryente elektrika ha uusa la nga direksyon. Agsob gamiton ini ha pagtawag hin **semikonduktor nga diodo** nga amo an masurong nga tipo ha yana, nga amo in duha nga semikonduktor nga dinugtong hin duha nga terminal, nga p-n nga kadugtong. Ini tubo hin vasiyo nga diodo o valvula termoyonika nga diodo nga talagsa na la gamiton amo in tubo hin vasiyo o valvula termoyonika nga duha an elektrodo, in anodo ngan catodo.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*Diodes and Rectifiers – Chapter on All About Circuits
*Structure and Functional Behavior of PIN Diodes  – PowerGuru

;Interactive ngan mga animasyon
*Interactive Explanation of Semiconductor Diode, University of Cambridge
*Schottky Diode Flash Tutorial Animation 

;Mga datasheet
* Discrete Databook (Historical 1978), National Semiconductor (now Texas Instruments)
* Discrete Databook (Historical 1982), SGS (now STMicroelectronics)
* Discrete Databook (Historical 1985), Fairchild
Baya nga sungo

An **baya nga sungo** amo an pansungo nga tikang ha mga maiha na nga mga nabayaan han anay mga buhi. Pananglitan uring, lana, ngan natural nga gas.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
* "The Coming Energy Crisis?"  – essay by James L. Williams of WTRG Economics and A. F. Alhajji of Ohio Northern University
* "Powering the Future"  – Michael Parfit (*National Geographic*)
* "Federal Fossil Fuel Subsidies and Greenhouse Gas Emissions" 
* Fossil Fuel Subsidies in Europe 
* Oil companies hit by 'state' cyber attacks

**Debate**
* The Origin of Methane (and Oil) in the Crust of the Earth – Thomas Gold (Internet Archives)
* Abiotic theory debunked "fossil fuel" myth
Brachyura

An **Brachyura** amo an aada ha ubosklase han phylum Crustacea.  Mayda ini napulo nga tiil, kapareho han mga tapusok ngan pasayan.  Hira an tinatawag nga Brachyura nga usa ka orden ha ilarom han decapods.  An ira halipot nga lalawas, napapalibutan hin madakmol nga tul-an ha gawas.

## Mga kasarigan
Buaya

An **buaya** amo an espesye nga kaupod han banay Crocodylidae. 

## Taxonomiya
May'ada tulo na *extant genera* an pamilya Crocodylidae, sakob sini an 15 *species*, kaupod an *desert crocodile*; na bag'o la na ginakseptar na tunay na specie ngan diri *subspecie* san *Nile crocodile*. Sa bag'o na mga pag'aram, nahibaruan na an *dwarf crocodile*, Osteolaemus tetraspis, diri sayuan, kundi duha o tulo na *species*. Kun susundan ini, maabot 16 o 17 na specie may ada pamilya Crocodylidae, ngan an *extant crocodylian species* maabot sa 26 imbes na 24.

## Lolong

Si Lolong an gidakui na buaya na nadakop. Nadkop ini sa Bunawan Creek, sa Agusan del Sur, Pilipinas. Sayo ini na *Indo-Pacific o saltwater crocodile*, Crocodylus porosus, ngan may kaholaba na 20 pye 3 pulgadas (6.17 metros) ngan nabug'at 2,370 lbs (1,075 kg). 

## mga kasarigan
Tapusok

An mga **tapusok** amo an hayop nga aada ha banay Nephorpidae, nga danay gintatawag gihapon nga Homaridae. **Banagan**, (Eng. lobster) usa nga klase hin crustacea ha pamilya Nephropidae. An ***Nephropidae*** in uska familia han Malacostraca. An Nephropidae in nahilalakip ha familia nga Nephropoidea, ordo nga Decapoda, classis nga Malacostraca, phylum nga Arthropoda, ngan regnum nga Animalia. An familia nga Nephropidae in naglalakip hin 43 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas