open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Plaza de soberanía

An mga **plaza de soberanía** amo an pulong nga ha kaagi (mga siglo XIX ngan XX) iginhatag ha mga teritoryo espanyol ha amihanan han Africa (ha kontraposisyon nga nahimo han protectorado español ha Marruecos). Ha yana, an pagtawag waray na mahigamiti, bisan man kon ha talagsaon ginagamit ini nga pagtawag hin impormal han mga teritoryo Espanyol ha amihanan nga Afrika.

## Kahulogan

Lilima an mga plazas de soberanía, nga ginbahin ngadto han mga plazas mayor ngan han mga plazas menor. An mga plaza mayor amo an yana nga mga syudad autonoma han Ceuta ngan Melilla, ngan an mga plaza menor amo an mga islas Chafarinas, an Peñón de Alhucemas ngan an Peñón de Vélez de la Gomera. Gawas han mga ini, an isla de Perejil, usa nga guti-ay nga islote nga waray may naukoy nahamutang harani han syudad han Ceuta, mga pira ka metros tikang han labnasan han Marruekos, nga nagin obheto hin usa nga konfrontasyon han Espanya ngan Marruekos han 2002. An Isla de Perejil agsob nga tinatawag nga usa nga plaza de soberanía. Diri udog ini ha kaagi, kundi usa nga "tuna hin waray". Ha sugad gihapon nga porma, an isla de Alborán tinatawag liwat nga agsob nga plaza de soberanía, kundi diri liwat udog ini ha kaagi, kundi ha pagdumara, kabahin ini han termino munisipal han Almería.

## Kahamutang
 
An mga plazas de soberanía nahamutang ha amihanan han Afrika, ha Dagat Mediterraneo. Mayda pira hini (an Ceuta ngan Melilla) nga mayda frontera upod han Marruecos. Mahitungod han kaso han Peñón de Vélez de la Gomera, ha pagtikang usa ini nga isla, kundi tungod hin linog han tuig 1930, an islote nahimo nga yana nahadugtong han dig-on nga tuna o *tierra firme* o *mainland*.

## Estatus yana

An mga **plazas mayor**, Ceuta ngan Melilla, nabalhin han 1995 ngadto hin mga **syudad autonoma** (baga hin sugad han mga komunidad autonoma), nga mayda mga labaw nga katungdanan kaysa hin munisipyo (puyde ini hira maghimo hin mga regulasyon ehekutiba, upod hin mga labaw pa nga mga katungdanan kaysa hin munispyo) kundi ubos iton ira kamutang kaysa hin komunidad autonoma (waray hira mga kalugaringon nga mga kamara lehislatiba). Ha yana, an pulong nga "plazas de soberanía" talagsaon ginagamit ha pagtawag haan duha nga mga syudad autonoma.

An mga **plaza menor** mga gudti nga mga puro o islote nga nahamutang tapad han labnasan amihanan han Marruecos. Waray ini sibil nga populasyon kundi mayda nira mga nahamutang nga mga militar. Tungod hin kawaray populasyon ngan kagudti-ay hin kadako, ini direkta nga gindudumara han Gobyerno han Espanya, ngan ini hira usa nga nalain nga kaso han nasod nga diin an mga nasabi nga islote diri gintatag-iyahan hin bisan ano nga lalawigan (gawas han Alborán, nga gintatag-iyahan han lalawigan han Almería), ngan diri liwat ini nanhilakip ha Ceuta o han Melilla, kundi mayda hira mga ispisyal nga istatus.

## Mga sumpay ha gawas
* Mga Isla ngan Peñon ha Amihanan nga Afrika , ha web han Ingenieros Militares de España.
* An mga plaza menores de soberanía: Chafarinas, Vélez ngan Alhucemas
Katungod pantawo

An **katungod pantawo** amo an kinahanglanon nga katungod ngan katalwasan nga mayda ngatanan nga tawo. Pananglitan ha katungod pantawo, upod dinhi an katungod sibil ngan pulitika, sugad han katungod mabuhi ngan matalwas, katalwasan makapagyakan, ngan patas ha atubangan han balaod; ngan pansosyodad, pankultura ug pagpakabuhi nga mga katungod, kaupod dinhi an katungod magbulig ha kahiaraan o kultura, an katungod makakaon, katungod makapagpakabuhi, ngan katungod makapag-aram.

:"Ngatanan nga tawo natawo nga talwas ug pareho ha dignidad ngan katungod. Mayda hira panhunahuna ug pamurootboot nga dapat magbuhat ha igkasitawo hin may hinongdan nga pagkamagburugto.

::--Artikulo 1 han **Sangkalibutan Nga Pag-Asoy Bahin Han Kanan Tawo Mga Katungod** nga ginpadig-on han Nagkaurusa nga mga Nasod--

## Kitaa Gihapon
* Sangkalibutan Nga Pag-Asoy Bahin Han Kanan Tawo Mga Katungod
* Human Rights Day - Disyembre 10

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
### Mga libro
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Keys, Barbara J. (2014). *Reclaiming American Virtue: The Human Rights Revolution of the 1970s.* Cambridge, MA: Harvard University Press.
* 
* 
* 
* 
* http://www.hrea.org/erc/Library/display_doc.php?url=http%3A%2F%2Fwww.hrc.upeace.org%2Ffiles%2Fhuman%2520rights%2520reference%2520handbook.pdf&external=N 
* 

### Mga artikulo
* 
* 
* 

### Online
* 
* 

### Miscellaneous
* 
* 

## Mga sumpay sa gawas
* Amnesty International
* Katungod pantawo - Rusya
* Katungod pantawo - Tsina

* United Nations: Human Rights
* UN Practitioner's Portal on HRBA Programming  UN centralised webportal on the Human Rights-Based Approach to Development Programming
* Simple Guide to the UN Treaty Bodies  (International Service for Human Rights)
* Country Reports on Human Rights Practices U.S. Department of State.
* International Center for Transitional Justice (ICTJ)
* The International Institute of Human Rights
* IHRLaw.org International Human Rights Law – comprehensive online resources and news
*
Ceuta

An **Ceuta** usa nga syudad autonoma han Espanya, nga nahamutang ha mga labnasan han Dagat Mediterraneo. Nahamutang ini ha labnasan han Afrika ha may sinirangan nga ganghaan han estrecho han Gibraltar. Ginsasapitan ini ha amihanan, sidlangan, ngan ha salatan han Dagat Mediterraneo ngan ha katundan han Marruecos. An nasod han Marruecos nagbanhaw han pag-angkon hini komo kabahin han teritoryo hini ngan tungod han kaharani ha heyograpiya (upod han Melilla ngan iba nga mga Espanyol nga teritoryo nga gudti nga mga entidad ha amihanan han Afrika). An Gobyerno han Espanya waray makignegosyar hin bisan ano nga tipo mahitungod han istatus hini, ngan ini kabahin han ginhadi-an iberiko tikang han siglo XV, konkretamente tikang han 1415 upod han pagconquistar han Ceuta komo kabahin han Ginhadi-an han Portugal.

An syudad han Ceuta nakakuha hin kalugaringon nga autonomiya han 1995, bisan man kon ini ginkilala nga syudad autonoma dida han Konstitusyon Espanyola han 1978. An katawhan hini han tuig 2008 mga 78,320 ka molupyo , ngan mayda densidad hin 4,101 ka molupyo ha tagsa km², hin teritoryo nga 19.3 ka km2 hin kahaluag nga diin nangungukoy mga Kristohanon, Muslim, Hudiyo, ngan mga Pakistani ngan Indio. An mga nangungukoy nahamutang dida han istmo ngan kabahin han Campo Exterior. An nukleo han sentro nahamutang harani han puerto ngan harani han Bukid Hacho. Tungod han estratehika nga kamutang han puerto han Ceuta, mayda ini importante nga papel dida hit agi-an han Estrecho, komo ha pagdugtong han Dagat Mediterraneo ngan han Kalawdan Atlantico.

## Etimolohiya ngan toponomiya
An katinikangan han ngaran nga Ceuta puyde makita han pagtawag nga ginhatag han mga Romano han pito nga mga bukid han rehiyon (*Septem Fratres*). De Septem > Septa > Ceita > Ceupta > Ceuta.
An mga heyografo ngan historyador han Kahadto waray magkutlo han toponimo han populasyon kundi usa ha ira, hi Pomponio Mela, naghatag hin pagpahibaro han pekulyaridad nga orografika han Katundan han Almina upod han pito nga mga montikulo nga simetriko nga tinawag nga mga Pito nga Magbugto. Tungod han kaharani ha fonetika, mayda nasiring nga an ngaran tikang han ihap nga *Septem* (Linatin para hit *pito*) nga ginkuha an toponimo nga Ceuta.
Bumthang (distrito)

An **Bumthang** amo an usa ka distrito o dzongkhag ha nasod han Butan.

Bumthang-Jakar-12-abgeerntetes Reisfeld-2015-gje.jpg|
Bumthang-82-Landschaft-2015-gje.jpg|
Bumthang-62-Baustelle-2015-gje.jpg|
Bumthang-Jakar-04-Valley Resort-2015-gje.jpg|
Bumthang-Jakar-06-Valley Resort-Herr und Hund-2015-gje.jpg|
Bumthang-Jakar-08-Valley Resort-Zimmer-2015-gje.jpg|
Bumthang-Mebar Tsho-24-Butterlampen-2015-gje.jpg|
Bumthang-Kurjey Lhakhang-14-Totenfahnen-2015-gje.jpg|
Fernanda Takai

Hi **Fernanda Barbosa Takai** (Serra do Navio, Agosto 25, 1971) usa mga musikista ngan magkaranta nga Brasilenya. Usa gihapon hiya nga vocalista han banda nga Pato Fu. Gintikang ni Fernanda han 2007 an iya pag-solo nga karera nga maupay an pagkarawat han publiko. Dugang hit pagkanta, hi Fernanda napatunog han sista, violin ngan nagkukumposo para han banda. 

Han 2011, nagkolaborar hiyá upod kan Atom™, Toshiyuki Yasuda, ngan Moreno Veloso didâ han track nga "Águas de Março" para han gibag-ohi nga album ha charity han Red Hot Organization nga *Red Hot+Rio 2.* Usá nga pagsunod an album han 1996 nga *[[Red Hot + Rio]]*. An mga ganansya tikang han pagbaligya hini ighahatag basi magpadako hin paghibaro ngan salapi para han pagtratar hin AIDS/HIV ngan pagbulig ha mga nahahanungod nga mga sosyal ngan pankalawasan nga mga asunto.

## Kinabuhi ngan karera
Natawo hi Fernanda Takai h Serra do Navio, Amapá.  Nagtubô hiyá ha Belo Horizonte, Minas Gerais. Usá hiyá nga katunga nga Hapones hin katulinan tikang han iya amay nga dapit ngan katunga nga Portuges hin katulinan tikang han iya iroy nga dapit. Tikang han tuig 2007, nagtrabaho hiyá hin usá nga solo nga karera, pero api pa gihapon hiyá han Pato Fu.

## Filmograpiya
### Mga buhat ha telebisyon
*2002 - *[[Ilha Rá-Tim-Bum]]* .... Tim
### Mga film o pelikula
*2003 - *[[O Martelo de Vulcano|Ilha Rá-Tim-Bum - O Martelo de Vulcano]]* .... Suzana
## Diskograpiya
;Solo
*2007: *[[Onde Brilhem os Olhos Seus]]*

;Upod han Pato Fu
*1993: *[[Rotomusic de Liquidificapum]]* 
*1994: *[[Gol de Quem?]]* 
*1996: *[[Tem Mas Acabou]]* 
*1998: *[[Televisão de Cachorro]]* 
*1999: *[[Isopor (álbum de Pato Fu)|Isopor]]* 
*2001: *[[Ruído Rosa (álbum)|Ruído Rosa]]* 
*2002: *[[MTV ao Vivo Pato Fu: no Museu de Arte da Pampulha]]*
*2005: *[[Toda Cura Para Todo Mal]]* 
*2007: *[[Daqui Pro Futuro]]*

;Mga pintakasi

* - Herbert Vianna - 2000
*"O Ritmo da Chuva" - Um Barzinho um Violão: Jovem Guarda - (upod kan Rodrigo Amarante)
*"Amuo" - Clã (2007)
*"Maracaturama" - Projecto Fuga (2008)
*Renato Russo - Uma Celebração Multishow - Ao Vivo (DVD)
*"Pavão Mysteriozo" - Um Barzinho um Violão: Novela 70 - 2008

## Videografia

;Mga DVD upod han Pato Fu

*2002: *[[MTV ao Vivo Pato Fu: no Museu de Arte da Pampulha (DVD)|MTV ao Vivo Pato Fu: no Museu de Arte da Pampulha]]* 
*2004: *[[Video Clipes (Pato Fu)|Video Clipes]]* 
*2007: *[[Toda Cura Para Todo Mal (DVD)|Toda Cura Para Todo Mal]]* 

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas

* Opisyal nga websayt ni Fernanda Takai
* Opisyal nga websayt han Pato Fu 
* Pagsubay han "Nunca Subestime uma Mulherzinha" ha websayt han Panda Books
* Entrevista upod kan Takai mahitungod han ''Onde Brilhem os Olhos Seus'', ni Rubinho Vitti
Punakha (distrito)

An **Punakha** amo an usa ka distrito o dzongkhag ha nasod han Butan.

Punakha-Lobesa-24-Morgenlicht-2015-gje.jpg|Punakha
Punakha-Dzong-08-2015-gje.jpg|Dzong
Punakha-Dzong-94-Regenbogen-2015-gje.jpg|Dzong
Punakha-Lobesa-22-Morgenlicht-2015-gje.jpg|Lobesa
Punakha-Lobesa-14-Schmetterling auf Tagetes-2015-gje.jpg|Butterfly
Punakha-Lobesa-10-Reisstroh-2015-gje.jpg|Lobesa
Punakha-Sopsokha-28-Haus mit Phallus-2015-gje.jpg|Sopsokha
Punakha-Chime Lhakhang-24-Gebetsmuehle-Fahnen-2015-gje.jpg|Chime Lhakhang
Thimphu (distrito)

An **Thimphu** amo an usa ka distrito o dzongkhag ha nasod han Butan.

Thimphu-Buddha Dordenma-04-2015-gje.jpg|
Thimphu-Buddha Dordenma-44-Halle-2015-gje.jpg|
Thimphu District-30-Haus-2015-gje.jpg|
Thimphu District-34-Rhizinus-2015-gje.jpg|
Dochu La-108 Choerten-30-2015-gje.jpg|
Dochu La-Druk Wangyel-Cafe-02-2015-gje.jpg|
Dochu La-View-06-2015-gje.jpg|
Trongsa (distrito)

An **Trongsa** amo an usa ka distrito o dzongkhag ha nasod han Butan.

Trongsa-Dzong-114-Wachturm-2015-gje.jpg|
Trongsa-Dzong-132-Muellmann-Baumriese-2015-gje.jpg|
Trongsa-Dzong-214-Hof-zwei Lehrer-Moenche-2015-gje.jpg|
Trongsa-Dzong-242-Rad des Lebens-Kreis 3-Hungrige Geister-2015-gje.jpg|
Trongsa-02-Strasse-2015-gje.jpg|
Bhutan-Straßenbau-160-Bezirk Trongsa-Radlader-LKW-gje.jpg|
Trongsa-06-2015-gje.jpg|
Wangdue Phodrang (distrito)

An **Wangdue Phodrang** amo an usa ka distrito o dzongkhag ha nasod han Butan.

Wangdue Phodrang-42-Landschaft-2015-gje.jpg|
Bhutan-Straßenbau-142-Bezirk Wangdue Phodrang-gje.jpg|
Wangdue Phodrang-Chazam-02-Norbu Yangphel Restaurant-2015-gje.jpg|
Wangdue Phodrang-Chazam-08-Norbu Yangphel Restaurant-Lunch-2015-gje.jpg|
Wangdue Phodrang-Yaks-06-2015-gje.jpg|
Wangdue Phodrang-Yaks-08-Treiber-2015-gje.jpg|
Banteay Meanchey (lalawigan)

An **Lalawigan han Banteay Meanchey** amo an usa ka probinsya ha nasod han Cambodia. An kapital hini amo an Sisophon.
Kandal (lalawigan)

An **Lalawigan han Kandal** amo an usa ka probinsya ha nasod han Cambodia.  An kapital hini amo an Ta Khmau.
Kratié (syudad)

An **Kratié** amo an kapital ha lalawigan han Kratié ha nasod han Cambodia.


File:Budizam u Kratieu, Kambodža.jpg
File:U Kratieu slikarije siječnja 2018.jpg
File:Budističke slikarije, Kratie 25. siječnja 2018.jpg
File:Prikaz slona u Kratieu.jpg
File:Kratie, Kambodža u siječnju 2018.jpg
File:Arhitektura kmerskog grada Kratiea.jpg
File:Prizor iz Kratiea 26. siječnja 2018.jpg
File:Kmerskom provincijom Kratie 26.1.2018.jpg
File:Kambodža.jpg
File:Kratie, kmerski grad na obalama Mekonga 26.1.2018.jpg
Banlung

An **Banlung** amo an kapital ha lalawigan han Ratanakiri ha nasod han Cambodia.


File:Banlung 2018.jpg
File:Banlung.jpg
File:Budizam u provinciji Ratanakiri.jpg
File:Budističko svetište u Banlungu 24.1.2018.jpg
File:Prikaz Bude u Banlungu.jpg
File:Crkva u Banlungu.jpg
File:Banlung u siječnju.jpg
File:Banka u Banlungu.jpg
File:Jezero u Banlungu.jpg
File:Kmerski grad Banlung, u sumrak.jpg
Melilla

An **Syudad Autonoma han Melilla** (ha Kinatsila: **Ciudad Autónoma de Melilla**; ha Bereber: *Mritch* o *Mrič*; ha Inarabo: مليلية) usa nga enclave han Espanya, nga nahamutang ha rehiyon han Rif, ha amihanan nga África, ha mga labnasan han Dagat Mediterraneo, atbang han salatan nga labnasan han península Ibérica. Ginsasapitan ini han Marruecos ngan harani ini han Alherya.

An syudad ngan an teritoryo nga dependyente hini mga 12.3 ka km2 hin kahaluag ha sidlangan nga dapit han cabo de Tres Forcas ngan mayda ini kadamo hin katawhan nga 67,000 ka molupyo ngan mayda ini damo nga partikularidad nga nadangatan hini komo han kamutang hini ha heyograpiya ngan ha kaagi, sugad han kahimo han populasyon hini, an mga buruhaton ekonomika, an kultura nga diin nagpapanguna an impluwensya han Muslim, Hudiyo, ngan Hindu o an paggamit han Bereber, sugad komo han patrimonio arkitektnoiko nga sinisiring nga sugad han kanan Barcelona, usa han mga nagpapanguha han estilo modernista Espanyol han pagtikang han siglo XX.

## Mga reperensya
Vientiane (lalawigan)

An **Vientiane** (ha Lao **ວຽງຈັນ**) usa nga lalawigan han Laos, nga nahamutang ha kanawayan nga dapit han nasod.

Han 1989 gintunga an lalawigan ngadto hin duha - an prefektura han Vientiane nga diin nahamutang an syudad han Vientiane ngahaw, ngan an nahabilin nga lalawigan.

## Administratibo nga mga pagbahinbahin

An lalawigan nahimo han mga nasunod nga mga distrito:

# Feuang (10-06) 
# Hinhurp (10-09) 
# Hom (10-11) 
# Kasy (10-04) 
# Keo Oudom (10-03) 
# Mad (10-08) 
# Phonhong (10-01) 
# Thoulakhom (10-02) 
# Vangvieng (10-05) 
# Viengkham (10-10) 
# Xaisomboun (10-12) 
# Xanakharm (10-07)

An mga distrito han Hom ngan Xaisomboun igindugang tikang han yana nga ginwara nga zona ispisyal han Xaisomboun han 2004 ngan han 2006 respectivamente.

## Dugang nga mga barasahon

* Ayabe, Tsuneo. *The Village of Ban Pha Khao, Vientiane Province: A Preliminary Report*. Laos project paper, no. 14. Los Angeles: Dept. of Anthropology, University of California, 1961. 
* Kaufman, Howard Keva. *Village Life in Vientiane Province (1956-1957)*. [S.l: s.n, 1964. 
* Mukherjee, Chandan, and A. V. Jose. *Report of a Survey of Rural Households in the Hat Xai Fong District in Vientiane Province of the Lao People's Democratic Republic*. Bangkok: Asian Employment Programme (ILO-ARTEP), 1982. ISBN 9221032795
* Ovesen, Jan. *A Minority Enters the Nation State: A Case Study of a Hmong Community in Vientiane Province, Laos*. Uppsala, Sweden: Dept. of Cultural Anthropology, Uppsala University, 1995. ISBN 9150610988 
* Poling, Fletcher H. *Business Operations in Villages of the Vientiane Plain*. [S.l: s.n, 1971. 
* Wulff, Robert M. *A Survey of Long-Established Villages of the Vientiane Plain*. [Vientiane?]: Embassy of the United States of America, USAID Mission to Laos, 1972.
Sekong (lalawigan)

An **Sekong** o **Xekong** (ha Lao **ເຊກອງ**) usa nga lalawigan han Laos, nga nahamutang ha timugan nga dapit han nasod. Nahimo an Sekong han 1984, han pagbulaga hini tikang han lalawigan han Salavan. Ginsasapitan ini han Vietnam ha sidlangan, han lalawigan han Attapeu ha salatan, han lalawigan han Salavan ha amihanan ngan han Champasak ha katundan. An Sekong amo an ikaduha nga giguti-ayi nga lalawigan ha Laos (7,665 ka km²); ini gihapon an lalawigan nga mayda han giguti-ayi nga populasyon (mga 83,000) ngan an giguti-ayi nga densidad hin populasyon hin bisan ano nga lalawigan han Laos. 

## Mga distrito

An lalawigan nahimo han mga nasunod nga mga distrito:

# Dakcheung (15-03) 
# Kaleum (15-02) 
# Lamam (15-01) 
# Thateng (15-04)
Xieng Khuang

An **Xieng Khuang** o **Xiangkhoang** (puyde liwat **Sieng Khuang**; ha Lao: **ຊຽງຂວາງ**) usa nga lalawigan han Laos, nga nahamutang ha dumagsaan nga dapit han nasod. Ginbinumbahan ini hin duro han panahon han Gyera ha Vietnam.

An syahan nga ngaran hini **Muang Phuan**, ngan an kilalado nga Patag hin mga Tadjaw nahamutang dinhe.

## Mga distrito

An lalawigan nahimo han mga nasunod nga mga distrito:

# Kham (9-02) 
# Khoune (9-04) 
# Morkmay (9-05) 
# Nonghed (9-03) 
# Pek (9-01) 
# Phaxay (9-07) 
# Phookood (9-06)
# Thatom (9-08)

An distrito han Thatom ginbalhin ngada tikang han ispisyal nga zona han Xaisomboun han pagwara hini han Enero 2006.

## Mga kilalado nga molupyo

* Vang Pao Tawo militar han Ginhadi-an han Laos

## Kitaa gihapon
* Meseta han Xieng Khuang
* Tragic Legacy: Profound Mystery - The Unknown Story of Xieng Khouang by Mike Matsuno
Vientiane (prefektura)

An **Vientiane** o **Wieng Jan** (ha Lao **ວຽງຈັນ**) usa nga prefektura (*kampheng nakhon*) han Laos, nga nahamutang ha kanawayan nga dapit han nasod.  An kapital han nasod, nga an ngaran liwat Vientiane, nahamutang dinhe nga prefektura.  Nahimo an prefektura han 1989, han pagbulaga hini tikang han lalawigan han Vientiane.

## Administratibo nga mga pagbahinbahin

An lalawigan nahimo han mga nasunod nga mga distrito.  An mga distrito ha **bold** nga mga agi kabahin han syudad han Vientiane, nga kilalado ha opisyal nga Kapital han Vientiane.

# **Chanthabuly** (1-01)
# **Hadxayfong** (1-07)
# Mayparkngum (1-09)
# Naxaithong (1-05)
# Sangthong (1-08)
# **Sikhottabong** (1-02)
# **Sisattanak** (1-04)
# **Xaysetha** (1-03)
# Xaythany (1-06)

## Dugang nga barasahon
* Khonthapane, Sirivanh. *Women's Migration into Vientiane Municipality*. [Vientiane]: National Economic Research Institute, 2002. 

## Mga sumpay ha gawas
Espesyal nga Sona han Saisombun

An **Saisombun Khetphiset** o **Xaisomboun** (puyde liwat **Saysomboun**, ha Lao ໄຊສົມບູນ) amo an ispisyal nga zona (*khetphiset*) han Laos, nga nahamutang ha amihanan han nasod harani han kapital nga syudad han Vientiane. Ini nga ispisyal nga zona ginhimo han 1994 hin katunaan nga ginbulag tikang han mga lalawigan han Vientiane, ngan Xieng Khuang. Gindisolver ini han Enero 13, 2006.

## Mga pagbahinbahin nga administratibo

An lalawigan ha pagtikang nahimo han mga nasunod nga mga distrito:
# Hom (18-03)
# Longsane (18-04)
# Phun (18-05)
# Thathom (18-02)
# Xaysomboun (18-01)

## Kaagi
* Septyembre 23, 2004 - An mga distrito han Hom ngan Longsane gin-usá. An bag-o nga distrito nga ginngaranan pa gihapon nga Hom, ginbalhin ngadto han lalawigan han Vientiane.
* Hunyo 27, 2005 - An mga distrito han Phun ngan Xaysomboun (Saisombun) gin-usá, nga an bag-o nga distrito ginngaranan pa gihapon nga Saisombun.
* Enero 13, 2006 - An Distrito han Saisombun ginbalhin hin pag-angay ngadto han lalawigan han Vientiane samtang an Distrito han Thathome nahingado han lalawigan han Xieng Khuang. Amo nga an espesyal nga sona han Saisombun gindisolver. 

## Kitaa gihapon
*Saisombun
Aragatsotn (lalawigan)

An **Lalawigan han Aragatsotn** amo an usa ka probinsya ha nasod han Armenya. An kapital hini amo an Ashtarak.
Sainyabuli (lalawigan)

An **Sainyabuli** o **Sayaboury** (ha Lao **ໄຊຍະບູລີ**) usa nga lalawigan han Laos, nga nahamutang ha kanawayan nga dapit han nasod. An kapital hini amo an syudad han Sainyabuli

## Administratibo nga pagbahinbahin

An lalawigan nahimo han mga nasunod nga mga distrito:

# Boten (8-09) 
# Hongsa (8-03) 
# Kenthao (8-08) 
# Khop (8-02) 
# Ngeun (8-04) 
# Paklai (8-07) 
# Phiang (8-06) 
# Thongmixai (8-10) 
# Sainyabuli (8-01) 
# Xianghon (8-05)
Vanadzor

An **Vanadzor** (Inarmenia: Վանաձոր), amo an ikatulo ha gidadakoi nga syudad han Armenia ngan an ulohan han Lalawigan han Lori ha amihanan nga dapit han nasod. Ini in namumutang ha sugad sugad 128 kilometro (80 milya) paamihanan han ulohan Yerevan. Sumala han 2011 nga senso, an syudad in may popyulasyon nga 86,199, nag-ubos tikang ha 148,876 sumala ha sumat han 1979 opisyal nga senso. An syudad in ginkilala komo Gharakilisa (Karakilisa) han pamumuno han Ruso. Kahuman han Sovietizasyon han Armenia, an syudad in ginngaranan nga Kirovakan (Inrmenian: Կիրովական) ha 1935, kahuman an Bolsevik nga pinuno na hi Sergey Kirov. Kataliwan han paglulugaring han Armenia, an Kirovakan in ginngaranan nga Vanadzor ha 1992.
Gyumri

An **Gyumri** (Inarmenia: Գյումրի), amo an ikaduha ha gidadakoi nga syudad ha Armenia ngan an kapital han Lalawigan han Shirak ha amihanan-katundadn nga dapit han nasod. Ini in may kahirayo nga sugadsugad hin 126 km tikang ha kapital Yerevan. Sumala han 2011 nga senso, an syudad in may popyulasyon nga 121,976, nga nag-ubos tikang ha 150,917 sumala han sumat han 2001 nga senso.

Nakadamo kabalyo-i an nagaran hini. An pagkatukod nga ngaran amo an **Kumayri**, utro ini gintukod komo **Alexandropol** (Rinuso: Александрополь; Inarmenia: Ալեքսանդրապոլ) ha butnga han 1837 ngan 1924 han panahon han pamumuno han Ruso, ngan **Leninakan** (Inarmenia: Լենինական; Rinuso: Ленинакан) ha butnga han 1924 ngan 1990, ngan ha pagkayana amo an Gyumri na.
Famagusta (distrito)

An **Distrito han Famagusta** amo an usa ha unom ka distrito ha nasod han Tsipre.  An kapital hini amo an Famagusta.
Cuando Cubango (lalawigan)

An **Lalawigan han Cuando Cubango** amo an usa ka probinsya ha nasod han Angola. An kapital hini amo an Menongue.
Islas Chafarinas

An **Islas Chafarinas** o **Kapuropod-an Chafarinas** usa nga kapuropod-an han Espanya ha Dagat Mediterraneo, nga nahamutang ha atbang han mga baybayon han amihanan han Afrika hin mga 4 ka km hin kahirayo.  An Islas Chafarinas usa han mga sinisiring nga plaza de soberanía.

Nahimo ini hin tulo nga prinsipal nga mga isla o puro (upod han ira kahaluag ha hektarya):

*Isla del Congreso                        25.6 ka hektarya
*Isla Isabel II                          15.3 ka hektarya (upod hin naha-estasyon nga militar)
*Isla del Rey   11.6 ka hektarya

Ginpanalipdan ini nga mga isla komo *Reserva Nacional*.  Nahailarom ini nga mga isla han pagdumara han Espanya tikang han 1847. Mayda 190 ka tawo nga estasyon militar ha Isla Isabel II, nga amo la an naha-estableser nga populasyon ha kapuropod-an, nga ubos tikang hin 426 ka tawo han 1900 ngan 736 ka tawo han 1910.
Peñón de Alhucemas

An **Peñón de Alhucemas** usa nga guti-ay nga puro o islote ha katundan nga dapit han Dagat Mediterraneo.  Kabahin ini han Espanya ngan nahamutang ha Bahia han Alhucemas, mga 300 ka metro tikang han baybayon han Marruecos ngan mga 84 ka km tikang han giharanii nga teritoryo Espanyo, an autonoma nga syudad han Melilla. Api han Islas Alhucemas ini, upod hin duha nga mga islote nga waray may nangungukoy (an Isla de Tierra ngan Isla de Mar), nga nahamutang hin mga 50 ka metro tikang han baybayon, ngan mga 800 ngan 900 ka metro hin kahirayo tikang han peñón.
Isla Perejil

An **isla de Perejil** (ha Inarabo **ليلى**, **Laila** o **Leila**; tinatawag gihapon nga ** تورا Tura**) usa nga guti-ay nga puro o islote nga waray may naukoy nga nahamutang ha estrecho han Gibraltar (butnga han Dagat Mediterraneo ngan han Kalawdan Atlantico), mga 200 ka metro tikang han labnasan kontinental han Afrika ngan mga 8 ka km ha dumagsaan tikang han nukleo urbano han syudad Espanyola han Ceuta.

## Mga kasarigan
Eisenstadt-Umgebung (distrito)

An **Eisenstadt-Umgebung** amo an usa ka distrito ha Estado han Burgenland ha nasod han Austrya. An kapital ini amo an Eisenstadt.
Eisenstadt

An **Eisenstadt** amo an kapital ha distrito han Eisenstadt-Umgebung. Amo gihap ini an kapital han estado han Burgenland ha nasod han Austrya.
Provincia de Almería

An **Almería** usa nga probinsya o lalawigan han komunidad autonoma han Andalucía ha Espanya.  Nahamutang ini ha dumagsaaan nga dapit han Espanya.  Ginsasapitan ini han  mga lalawigan han Granada ngan Murcia. An kapital han lalawigan amo an syudad han Almería, nga nahamutang ha daplin han butnga han bahia han Almería. 

An gobyerno o kagamhanan ngan pagdumara han lalawigan nahabutang han Diputación Provincial de Almería.

## Kitaa gihapon
* Lista han mga munisipyo han Almería

## Mga sumpay ha gawas
* Mga Ritrato han Almería ni Dleiva
* Mga mapa han Almería 
*  Diputación Provincial de Almería (Kagamhanan han lalawigan)
*  Cabo de Gata - Níjar Natural Park
*  Sierra María - Los Vélez Natural Park
*  Sierra Nevada Natural Park
* Symbol of Almería
Carinthia (estado)

An Estado han **Carinthia** (in inaleman na pag sabot **Kärnten**) amo an usa ka estado ha nasod han Austrya. An kapital hini amo an Klagenfurt.
Uruubos nga Austria

An **Estado han Uruubos nga Austrya** (Iningles: *Lower Austria*; Inaleman: *Niederösterreich*) amo an usa ka estado ha nasod han Austrya. An kapital hini amo an Sankt Pölten.
Uruigbaw nga Austria

An **Estado han Uruigbaw nga Austrya** (Iningles: *Upper Austria*; Inaleman: *Oberösterreich*) amo an usa ka estado ha nasod han Austrya. An kapital hini amo an Linz.
Burgenland

An **Estado han Burgenland** amo an usa ka estado ha nasod han Austrya. An kapital hini amo an Eisenstadt.
Merkuryo (planeta)

*[[Mercury (element)]]*

An **Merkuryo** (Iningles:*Mercury*; simbulu: ) amo an usa ka planeta ha sistema solar. Amo ini an syahan nga planeta tikang ha adlaw.

## Mga sumpay ha gawas

* Mariner 10 Atlas of Mercury – NASA
* Mercury nomenclature and map with feature names from the USGS planetary nomenclature page
* MESSENGER Mission web site
* Mercury QuickMap from MESSENGER web site 
* SolarViews.com – Mercury
* Astronomy Cast: Mercury
* Geody Mercury World's search engine that supports NASA World Wind, Celestia, and other applications.
* A Day On Mercury  flash animation
* Mercury articles in Planetary Science Research Discoveries
* 'BepiColombo', ESA's Mercury Mission 5 June 2013
* 
* MESSENGER False Color Mercury Globe Spin – APOD
Sistema solar

An **Adlawnon nga Sistema** amo an adlaw kaupod han mga langitnon nga butang nga nalibot.

An bag-u nga **Adlawnon nga [[Sistema]]** 

Urusa nga mga langitnon nga ilimintu nga pinapangunahan han bitoon nga adlaw ngan sinusundan han mga planeta. An adlaw u solar ansya an siyahan nga nalibut ha mga bilin han bumutu nga durudaku nga bitoon. An pagbutu hini nga durudaku nga bitoon ansya an naghatag hin puwirsa ha anay lidung nga libutan han sistema. Yana ini nga lidung in pilidong na napuruparihu han bunay.

### Mga [[Planeta]]

1. Merkuryo

2. Venus

3. Kalibutan

4. Mars

5. Jupiter

6. Saturn

7. Uranus

8. Neptune

9. Pluto

## Mga sumpay ha gawas

* Solar System Profile  by NASA's Solar System Exploration 
* NASA's Solar System Simulator
* NASA/JPL Solar System main page 
* A Cosmic History of the Solar System
Provincia de Burgos

An **Burgos** usa nga probinsya o lalawigan han Castilla y León, Espanya nga kabahin han komunidad autonoma han Castilla y León. Nahamutang ini ha amihanan han Península Ibérica.

An kapital hini amo an syudad han Burgos. An katubtuban hini ha amihanan amo an mga bukid-bukid ha sinirangan han Cordillera Cantábrica, nga amo an nagbubulag han mga komunidad autonoma han Cantabria ngan han País Vasco; ha sinirangan, an katubtuban amo an igbaw nga katubtuban han Cordillera Ibérica nga nagbubulag han komunidad autonoma han La Rioja ngan han lalawigan han Soria; ha salatan, an katubtuban amo an lalawigan han Segovia; ngan ha katundan amo an mga lalawigan han Valladolid ngan Palencia.

Gintatawag ini nga lalawigan nga *Cabeza de Castilla* (*Ulo han Castilla*) kay dinhi igintukod an Ginhadi-an han Castilla. An kapital hini, mayda importante nga patrimonio ha kaagi ngan ha arte ngan upod hini amo an catedral. Gawas han syudad han Burgos, may-ada duha nga importante nga nukleo hin industriya: amo an kanan Aranda de Duero ngan an kanan Miranda de Ebro, ngan an ikaduha hini amo an ikaduha nga pinaka-importante han lalawigan sunod han kapital. 

## Kitaa gihapon
* Lista han mga munisipyo han Burgos
Provincia de Cáceres

An **Cáceres** usa nga probinsya o lalawigan han Espanya, ha salatan o habagatan nga dapit han komunidad autonoma han Extremadura. An ulohan hini amo an Cáceres.

## Kitaa gihapon
* Lista han mga munisipyo han Cáceres
Provincia de Cádiz

An **Cádiz** usa nga probinsya o lalawigan han Andalucía, Espanya. An ulohan han probinsya amo an Cádiz.

## Kitaa gihapon
* Lista han mga munisipyo han Cádiz
Provincia de Castellón

An **Castellón** (ngaran ha Kinatsila) o **Castellò** (ngaran ha Kinatalan) usa nga probinsya o lalawigan han Comunidad Valenciana, Espanya. An ulohan hini amo an syuadad han Castellón de la Plana.

## Kitaa gihapon
* Lista han mga munisipyo han Castellón
Julius Caesar

Hi **Gaius Julius Caesar** o **Cayo Julio César** (ha Linatin: **Gaius Iulius Caesar**) (13 Hulyo 100 BC - 15 Marso 44 BC) amo an usa ka naglabay nga mayur han kasundaluhan ngan politiko han mga Romano. Dako an iya naibulig ha pagliwan tikang ha Republika Romano, ngadto ha paging Imperyo Romano.

## Pinanbasaran

### Primarya nga ginkuhaan
#### kalugaringon nga sinurat

* Forum Romanum Index to Caesar's works online in Latin and translation
* omnia munda mundis Hypertext of Caesar's De Bello Gallico
* 

#### Hadton mga historyano nga pinanurat

* Appian, Book 13 (English translation)
* Cassius Dio, Books&nbsp;37–44 (English translation)
* Plutarch on Antony (English translation, Dryden edition)
* Plutarch: The Life of Julius Caesar (English translation)
* Plutarch: The Life of Mark Antony (English translation)
* Suetonius: The Life of Julius Caesar. (Latin and English, cross-linked: the English translation by J.&nbsp;C.&nbsp;Rolfe)
* Suetonius: The Life of Julius Caesar  (J.&nbsp;C.&nbsp;Rolfe English translation, modified)

### Segundarya nga kinuhaan

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Mga sumpay ha gawas

*C. Julius Caesar  Jona Lendering's in‑depth history of Caesar (Livius. Org)
*Guide to online resources 
*History of Julius Caesar 
*Julius Caesar at BBC History
*Grey, D. The Assassination of Caesar , Clio History Journal, 2009.
Klagenfurt am Wörthersee

An **Klagenfurt am Wörthersee** amo an kapital ha distrito han Klagenfurt-Land. Amo gihap ini an kapital han estado han Carinthia ha nasod han Austrya.
Güssing (distrito)

An **Güssing** amo an usa ka distrito ha Estado han Burgenland ha nasod han Austrya. An kapital ini amo an Güssing.
Sankt Veit an der Glan

An **Sankt Veit an der Glan** amo an kapital ha distrito han Sankt Veit an der Glan ha Carinthia, Austrya.
Feldkirch, Vorarlberg

An **Feldkirch** amo an kapital ha distrito han Feldkirch ha Vorarlberg, Austrya.


Feldkirch-04-Schattenburg-2006-gje.jpg
Feldkirch-08-Marktplatz-2006-gje.jpg
Feldkirch-12-Marktplatz-2006-gje.jpg
Feldkirch-16-Gasthof Lingg-2006-gje.jpg
Feldkirch-18-St Nikolaus-zum Chor-2006-gje.jpg
Feldkirch-22-St Nikolaus-eiserne Kanzel-2006-gje.jpg
Imst

An **Imst** amo an kapital ha distrito han Imst ha Tyrol, Austrya.


Imst-02-Hotel Post-2006-gje.jpg
Imst-04-Johanneskirche-2006-gje.jpg
Imst-Pfarrkirche Mariae Himmelfahrt-02-2006-gje.jpg
Imst-Pfarrkirche Mariae Himmelfahrt-08-gje.jpg
Imst-Pfarrkirche Mariae Himmelfahrt-14-Friedhof-2006-gje.jpg
Imst-Pfarrkirche Mariae Himmelfahrt-24-Fresko-2006-gje.jpg
Imst-08-Berge-2006-gje.jpg
Schwaz

An **Schwaz** amo an kapital ha distrito han Schwaz ha Tyrol, Austrya.

WAR: 

Schwaz-02-Ansitz-Mitterhart-Stadtpfarrkirche-und-Friedhofsturm-2006-gje.jpg
Schwaz-10-Strasse-2006-gje.jpg
Schwaz-Franiskanerkirche-02-2006-gje.jpg
Schwaz-Franiskanerkirche-12-Kreuzgang-2006-gje.jpg
Schwaz-Mariae Himmelfahrt-06-2006-gje.jpg
Schwaz-Mariae Himmelfahrt-10-Grabkreuze-2006-gje.jpg
Schwaz-Mariae Himmelfahrt-14-2006-gje.jpg
Schwaz-Mariae Himmelfahrt-22-2006-gje.jpg
Bad Radkersburg

An **Bad Radkersburg** amo an kapital ha distrito han Radkersburg ha Styria, Austrya.


20200713 Bad Radkersburg Hauptplatz (II).jpg
20200713 Bad Radkersburg Dechanthofgasse Dechanthof Stadtpfarrkirche.jpg
20200713 Bad Radkersburg Langgasse (I).jpg
20200713 Bad Radkersburg Langgasse (II).jpg
20200713 Bad Radkersburg Christuskirche (II).jpg
20200713 Bad Radkersburg Quellenhaus (I).jpg
Braunau am Inn

An **Braunau am Inn** amo an kapital ha distrito han Braunau am Inn ha Uruigbaw nga Austrya, Austrya.


Braunau-02-Markt-2006-gje.jpg
Braunau-04-Rathaus-2006-gje.jpg
Braunau-12-2006-gje.jpg
Braunau-St. Stephan-02-Turm-2006-gje.jpg
Braunau-St. Stephan-10-Grabmal-2006-gje.jpg
Braunau-St. Stephan-18-2006-gje.jpg
Braunau-St. Stephan-26-2006-gje.jpg
Braunau-16-Inn-2006-gje.jpg
Freistadt

An **Freistadt** amo an kapital ha distrito han Freistadt ha Uruigbaw nga Austrya, Austrya.


Freistadt-02-Linzertor-2006-gje.jpg
Freistadt-08-Marktplatz-2006-gje.jpg
Freistadt-14-Marktplatz-2006-gje.jpg
Freistadt-18-Marktplatz-2006-gje.jpg
Freistadt-04-Heilige-2006-gje.jpg
Freistadt-Katharinen-Muenster-02-zum Chor-2006-gje.jpg
Freistadt-Katharinen-Muenster-08-zur Empore-2006-gje.jpg
Freistadt-Katharinen-Muenster-12-Orgel-2006-gje.jpg
Bezirk Freistadt-08-Kuehe-2006-gje.jpg
Schärding

An **Schärding** amo an kapital ha distrito han Schärding ha Uruigbaw nga Austrya, Austrya.


Schaerding-02-2006-gje.jpg
Schaerding-08-Silberzeile-2006-gje.jpg
Schaerding-Silberzeile 12 bis 6-gje.jpg
Schaerding-10-St Georg-zum Chor-2006-gje.jpg
Rohrbach in Oberösterreich

An **Rohrbach in Oberösterreich** amo an kapital ha distrito han Rohrbach ha Uruigbaw nga Austrya, Austrya.
Provincia da Coruña

An **A Coruña** (ha Galego: **A Coruña**; ha Kinatsila: **La Coruña**; ha literal nga Winaray: **An Coruña**) usa nga probinsya o lalawigan han Galicia, Espanya. An ulohan hini amo an A Coruña.

## Kitaa gihapon
* Lista han mga munisipyo han A Coruña
Provincia de Huesca

An **Huesca** usa nga probinsya o lalawigan han Aragón, Espanya. An ulohan hini amo an syudad han Huesca.

## Kitaa gihapon
* Lista han mga munisipyo han Huesca
Provincia de Guadalajara

An **Guadalajara** usa nga probinsya o lalawigan han Castilla-La Mancha, Espanya.  An ulohan hini amo an syudad han Guadalajara.

## Kitaa gihapon
*Lista han mga munisipyo han Guadalajara
Provincia de Jaén (Espanya)

An **Jaén** usa nga probinsya o lalawigan han Andalucía, Espanya.  An ulohan han probinsya amo an syudad han Jaén.

## Kitaa gihapon
*Lista han mga munisipyo han probinsya han Jaén (Espanya)
Lalawigan han Ourense

An **Orense** (ngaran ha Kinatsila) o **Ourense** (ngaran ha Galego) usa nga probinsya o lalawigan han Galicia, Espanya.  Nahamutang ini ha kanawayan ng dapit han Espanya, didto han dapit nga timugan han komunidad autonoma han Galicia. Ginsasapitan ini han mga lalawigan han Pontevedra ha katundan, han Lugo ha amihanan, han León ngan Zamora ha sidlangan, ngan han nasod han Portugal ha salatan.

An kapital hini amo an syudad han Ourense.

Mayda ini kahaluag nga 7.273 ka km² ngan amo la ini an lalawigan han Galicia nga waray garawsan ngadto ha dagat.

An katawhan han lalawigan mga 336,099 ka molupyo (INE 2008), ngan tikang hini, mga 31.85% nangungukoy didto han kapital. Mayda 92 ka munisipyo ha lalawigan han Ourense.

## Pag-ngaran

* ***Orense*** an ngaran ngan tradisyonal nga kasurat ha Kinatsila, nga iginrekomenda han Real Academia Española ngan agsob gamiton han mga nayakan hin Kinatsila.
* ***Ourense*** an ngaran ha Galego ngan opisyal nga pagtawag nga gin-aprobahan han Cortes Generales han Espanya, ha ilarom han Balaod 2/1998.

## Kitaa gihapon
* Lista han mga munisipyo han Ourense

## Mga kasarigan
Amstetten (distrito)

An **Amstetten** amo an usa ka distrito ha Estado han Uruubos nga Austrya ha nasod han Austrya. An kapital hini amo an Amstetten.
Beja (distrito)

An Distrito han **Beja** usa nga distrito han Portugal. Nahamutang ini ha salatan han Portugal. An kapital han distrito amo an syudad han Beja.

## Mga munisipyo

An distrito nahimo hin napulo kag upat (14) nga mga munisipyo:

* Aljustrel
* Almodôvar
* Alvito
* Barrancos
* Beja
* Castro Verde
* Cuba
* Ferreira do Alentejo
* Mértola
* Moura
* Odemira
* Ourique
* Serpa
* Vidigueira

## Mga sumpay ha gawas
* Mga Ritrato han Distrito han Beja
Bruck an der Leitha

An **Bruck an der Leitha** amo an kapital ha distrito han Bruck an der Leitha ha Uruubos nga Austria, Austria.
Melk

An **Melk** amo an kapital ha distrito han Melk ha Uruubos nga Austria, Austria.


Melk-02-2006-gje.jpg
Melk-04-2006-gje.jpg
Stift Melk-08-2006-gje.jpg
Stift Melk-14-2006-gje.jpg
Stift Melk-Bibliothek-06-2006-gje.jpg
Stift Melk-Bibliothek-08-2006-gje.jpg
Stift Melk-Kirche-02-2006-gje.jpg
Stift Melk-Kirche-10-2006-gje.jpg
Wiener Neustadt

An **Wiener Neustadt** amo an kapital ha distrito han Wiener Neustadt-Land ha Uruubos nga Austria, Austria.
Pagpaso han kalibutan

An **pagpaso han kalibutan** amo an pagdugang han kapaso ha bawbaw han tuna ngan kadagatan tikang ha butnga han ika-20 siglo, ngan an mga nakikit-an nga pagpadayon hini.

## Mga pabaro

## Pinanbasaran

## Mga reperensya

*, p.&nbsp;14. Report website.

*, Secretariat: TWAS (the Academy of Sciences for the Developing World), Trieste, Italy.

* 

* . Archived

* . Climate Change 2013 Working Group 1 website.

* . Summary for Policymakers available in Arabic, Chinese, French, Russian, and Spanish.
* 
*  (pb: )
*    (pb: )
*    (pb: )
*    (pb: )
*    (pb: )
*    (pb: )
*  pdf . The "Full Report", consisting of "The IPCC Second Assessment Synthesis of Scientific-Technical Information Relevant to Interpreting Article 2 of the UN Framework Convention on Climate Change" and the Summaries for Policymakers of the three Working Groups.
*  (pb: ) pdf .

*

*
* 
*. Report website. 

*. Report summary. 

* 
* 
* . Also available as PDF

*. First published online as a Review in Advance on 3 Enero 2012.

## Dugang nga barasahon

*  
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
*   (pb: )
*. Paper at IDEAS.
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (see Chapter 8)
*  
* 
*  
* 
* 
* 
* *(online version requires registration)*
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

;Panhalikwat
* NASA Goddard Institute for Space Studies – Global change research
* NOAA State of the Climate Report – U.S. and global monthly state of the climate reports
* Climate Change at the National Academies &nbsp;– repository for reports
* Nature Reports Climate Change – free-access web resource
* Met Office: Climate change  ;– UK National Weather Service
* Educational Global Climate Modelling  (EdGCM)&nbsp;– research-quality climate change simulator
* Program for Climate Model Diagnosis and Intercomparison  Develops and releases standardized models such as CMIP3 (AR4) and CMIP5 (AR5)

;Pan-aramnan
* What Is Global Warming?&nbsp;– by National Geographic
* Global Climate Change Indicators – from NOAA
* NOAA Climate Services  – from NOAA
* Skeptical Science: Getting skeptical about global warming skepticism
* Global Warming Art, a collection of figures and images 
* Global Warming Frequently Asked Questions&nbsp;– from NOAA
* Understanding Climate Change – Frequently Asked Questions &nbsp;– from UCAR
* Global Warming: Center for Global Studies at the University of Illinois 
* Global Climate Change: NASA's Eyes on the Earth  – from NASA's JPL and Caltech
* OurWorld 2.0&nbsp;– from the United Nations University
* Center for Climate and Energy Solutions – business and politics
* Climate change - EAA-PHEV Wiki Electric vehicles fueled with electricity from wind or solar power will reduce greenhouse gas pollution from the transportation sector.
* Climate Change Indicators in the United States Report by United States Environmental Protection Agency, 80 pp.
* The World Bank - Climate Change - A 4 Degree Warmer World - We must and can avoid it
* A world with this much CO²: lessons from 4 million years ago
* Global Sea Level Rise Map
Frinanses

An **Frinanses** (lumad o tuminongnong nga ngaran: ***Français***) amo an usa ka Romanses nga yinaknan, nga gintikangan paggamit ha Fransya, Belgium, Luxembourg ngan ha Switzerland. Mayda 300 milyones ka tawo it nakakayakan hin **Frinanses**.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
* Nadeau, Jen-Benoît, and Julie Barlow (2006). *The Story of French*. First U.S. ed. New York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-34183-0

## Mga sumpay ha gawas

### Mga organisasyon
* Académie française (ha Fransya)
* Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique (ha Belhika)
* Office québécois de la langue française (ha Quebec)
* Fondation Alliance française: an international organization for the promotion of French language and culture 
** Annuaire du réseau mondial: Directory of international network 
* Agence de promotion du FLE : Agency for promoting French as a foreign language

### Mga kurso ngan pagtututdo
* Français interactif: interactive French program, University of Texas at Austin
* Tex's French Grammar, University of Texas at Austin
* Free online French grammar
* Learn French at About 
* French lessons at Wikiotics : podcasts, vocabulary quizzes, and more
* FSI French language course: Free written and audio course made by the U.S. Foreign Service.

### Mga aada-ha-linya nga pagpurulongan
* Collins Online English↔French Dictionary
* Centre national de ressources textuelles et lexicales: monolingual dictionaries (including the Trésor de la langue française), language corpora, etc.

### Bokabularyo
* Swadesh list in English and French

#### Mga ihap
* 

#### Mga libro
* La langue française dans le monde 2010  (Full book freely accessible)
Luxemburgo

An **Luxemburgo** o **Luxemburg** nga an opisyal nga ngaran **Gran Dukado han Luxemburgo** o **Dako nga Dukado han Luxemburgo** (ha Frinanses: ***Grand-Duché de Luxembourg***; ha Inaleman: ***Großherzogtum Luxemburg***; ha Linuxemburgo: ***Groussherzogdem Lëtzebuerg***; Kinatsila: *Gran Ducado de Luxemburgo*; Ininglis: *Grand Duchy of Luxemburg*) amo an usa ka gutiay nga waray-dagat nga nasod ha katundan Europa. An kapital hini amo an syudad han Luxemburgo.
Futbol

An **futbol** o **futból** nga tinatawag gihapon nga **soccer** (kaluwas ha Winaray nga fonetika: *SA-ker*) usa nga Paugnat-ha-Kusog nga ginmumulayan han duha ka kampo nga mayda napulo kag-usa (11) nga magmurulay kada kampo. Damo an nayakan nga amo ini an gisisikati nga Paugnatay-ha-Kusog.

## Mga sumpay ha gawas

* Federation Internationale de Football Association (FIFA)
* The Laws of the Game (LOTG) 
* The Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation (RSSSF)
*
Barbados

An **Barbados** nakabutang ha sidlangan han Dagat Caribe, amo an usa ka nasod ha katundan Kalawdan Atlantico. An kapital hini amo an Bridgetown.
Comoros

An **Comoros** amo an usa ka nasod ha may Kalawdan Indyan, nakabutang ha tabok han sidlangan nga ilawod han Africa. An kapital hini amo an Moroni.
Mauritania

An **Republika Islamica han Mauritania** amo an usa ka nasod ha Amihanan Katundan han Africa. An kapital hini amo an Nouakchott.
Morocco

An **Morocco** o **Marruecos** (alternatibo nga kasurat **Marruekos**) nga an opisyal nga ngaran **Kahadian han Morocco** amo an usa ka nasod ha Amihanan Africa. An kapital hini amo an Rabat.
Fiyi

An **Fiyi** o **Fiji** nga an opisyal nga ngaran **Republika han Kapurupod-an han Fiyi** (Iningles: *Republic of the Fiji Islands*) amo an usa ka nasod ha Salatan Kalawdan Pacifico. An kapital hini amo an Suva.
Republika han Butnga nga Aprika

An **Republika han Butnga nga Aprika** amo an usa ka nasod ha butnga Africa. An kapital hini amo an Bangui.
Zimbabwe

An **Republika han Zimbabwe** amo an usa ka nasod ha salatan Africa. An kapital hini amo an Harare.

President : Emmerson Mnangagwa (2017-)
Eswatini

An **Kahadian han Eswatini** o **Ginhadian han Eswatini** (Iningles: *Kingdom of Eswatini*) amo an usa ka waray-dagat nga nasod ha salatan nga dapit han Aprika.  An kapital hini amo an syudad han Mbabane.
Kinatalan

An **Catalan** o **Katalan nga yinaknan** o **Kinatalan** (lumad ngan tuminongnong nga ngaran ***Català***) usa nga Romanses nga yinaknan. Amo ini an nasodnon ngan opisyal nga yinaknan han Andorra, ngan usa nga igkasi-opisyal nga yinaknan han mga komunidad autonoma han Islas Baleares, Catalunya ngan Komunidad Valenciana. Ha Komunidad Valenciana, tinatawag an yinaknan nga ***Valencià*** (Vinalensya) ngan ha syudad han Alghero ha Italyano nga isla han Sardinya. Gin-gagamit liwat ini, bisan waray ini opisyal nga pagkilala, didto han mga komunidad autonoma han Aragón (ha La Franja) ngan Murcia (ha Carche) ha Espanya, ngan gintaga-an hin opisyal nga pagkilala nga may katubtoban, ha rehiyon-ha-kaagi han Roussillon ha salatan nga Fransya, nga nahahanungod yana han *[[Mga departamento han Fransya|département]]* han Pyrénées-Orientales (Amihanan nga Catalunya).
Pangasinense nga yinaknan

An **Pangasinense nga yinaknan** o **Pangasinese nga pinulongan** o **Pinanggasinan** (lumad ngan tuminongnong nga pag-ngaran: **Salitan Pangasinan**) usa nga Austronesyano nga yinaknan. Amo ini an tuminongnong nga yinaknan ha lalawigan han Pangasinan.
Papúa Nueva Guinea

An **Papua New Guinea** o **Papúa Nueva Guinea** o **Papua Bag-o nga Guinea** nga an opisyal nga ngaran **Talwas nga Estado han Papua New Guinea** (Ininglis: *Independent State of Papua New Guinea*) amo an usa ka nasod ha Salatan-Katundan han Kalawdan Pacifico. An kapital hini amo an Port Moresby.
Lesoto

An **Ginhadian han Lesoto** (Iningles:*Kingdom of Lesotho*) amo an usa nga waray-dagat nga nasod han Africa. An kapital hini amo an Maseru.
San Vincente ngan an Grenadines

An **San Vincente ngan an Grenadines** amo an usa ka nasod ha Dagat Caribe. An kapital hini amo an Kingstown.
Initalyano

An **Italyano nga pinulongan** o **Italyano nga yinaknan** o **Initalyano** (lumad ngan tuminongnong nga ngaran: ***italiano*** o ***lingua italiana***) usa nga Romanse nga yinaknan. Mga 60 ka ribo o milyon ka tawo an nayakan hin Initalyano ha Italya ngan 61.5 ka ribo o milyon ha iba nga dapit han kalibutan.  Ha Swiza, it Initalyano, usa han upat nga mga opisyal nga yinaknan. Amo gihapon ini an opisyal nga yinaknan han San Marino, ngan amo gihapon an nangunguna nga pinulongan ha Syudad han Vaticano.

Map Italophone World - updated.png|
Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|Magsurat hin cursive ha eskwelahan ha Italya
Idioma%20italiano.png

## Mga kasarigan

## Padugang nga barasahon
* 
* 
*
Marol

An **marol** (alternatibo nga kasurat **maról**) usa nga klase hin bukad.  An siyentipiko nga ngaran hini ***Jasminum sambac*** (syn. *Nyctanthes sambac*) ngan ini usa nga espesye hin hasmin nga lumad o tuminongnong ha salatan nga Asya, ha Indya, Pilipinas, Myanmar ngan Sri Lanka.   Tinatawag liwat ini ha iba nga dapit han Pilipinas nga **sampaguita**.

Ini in usa ha tulo nga nasodnon nga bukad ha Indonesya, kun diin kilala gihapon ini komo **melati putih**.

Ha Sri Lanka ini in mas kilala ha ngaran nga "Pichcha" or "Geta pichcha". An mga bukad in gingagamit ha mga templo Buddhista.  An ngaran nga Sithapushpa in gingamit liwat para ha "pichha" ngan "Katarolu" liwat ha mga kadaan nga mga kasurat.

## Taksonomiya ngan mga ngaran

An *Jasminum sambac* in klasipikado ha ilaraom han genus Jasminum ha ilarom han tribu Jasmineae. Ini in nahihilakip ha banay Oleaceae. Bisan an ngaran ha Ingles in "Arabian jasmine", an *Jasminum sambac* in diri orihinal nga tuminongnong ha Arabia.

## Panhulagway

## Kahinungdanon

### Pilipinas

### Indonesya

### Cambodya

### Tsina

### Hawaii

### Indya ngan Butnga Sinirangan

## Kitaa gihapon

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
Saint Kitts ngan Nevis

An **Saint Kitts ngan Nevis**, o **San Kristobal ngan Niebes**, amo an usa ka nasod nga nakabutang han Kapurupod-an han Leeward ha may Dagat Caribe. An kapital hini amo an Basseterre
Burak

An **burak** usa nga klase hin bukad tikang hin kahoy nga ginagamit hin paghimo hin pahamot.  Tinatawag ini ha iba nga dapit han Pilipinas nga **ilang-ilang** (lain nga kasurat: **ylang-ylang**).  An siyentipiko nga ngaran hini ***Cananga odorata***, uga usa ini nga guti-ay nga bukad han cananga nga kahoy.

## Mga kasarigan