Papa Francisco

Hi **Papa Francisco**,  nga natawo ha ngaran nga **Jorge Mario Bergoglio**   17 Disyembre 1936 - 21 Abril 2025) amo an papa han Singbahan Katoliko, tikang han Marso 13, 2013 kutob han iya kamatay han Abril 21, 2025.  Ugsa han iya kapili ha pagkapapa, api hiya han Katiringban ni Hesus o mga Heswita.  Nag-alagad hiya nga Arsobispo han Buenos Aires tikang han 1998. Nahimo hiya nga kardinal han 2001.  Hiya an syahan nga papa nga pinmili hin "Francisco" komo iya ngaran.  Hiya in syahan nga tuminongnong ha Amerikas nga napili nga papa.  Hiya liwat in nagin syahan nga diri-Europeo nga papa tikang han ika-8 gatostuig.

## Hadin burubata

Hi Jorge Mario Bergoglio in natawo ha Buenos Aires, usa ha lima nga anak han Italyano nga imigrante na hi Mario José Bergoglio, usa nga trabahador, ngan iya asawa Regina María Sívori, usa nga tagbalay. Han batan-on pa, gintanggal an usa nga baga ni Bergoglio tungod hin impeksyon.  Hiya in nag-aram ngan kinmarawat hin master's degree hin kimika ha University of Buenos Aires san-o hiya nagdesisyon nga pumadayon ha eklesyastiko nga kinabuhi.  Sumala liwat ha iba nga reperensya, hiya in nag-gradwar ha uska eskoylahan teknikal komo kimikal teknisyan ngan ha edad nga 21 in nagdesisyon nga magin padi.

## San-o magin papa

### Heswita
Hi Bergoglio in inmapi ha Katiringban ni Hesus hadton 11 Marso 1958 ngan nag-aram para magin padi ha seminaryo Heswita ha Villa Devoto. Han 1960, hi Bergoglio in kinwarat hin pagkalisesya hin pilosopiya tikang ha Colegio Máximo San José ha San Miguel; han 1964 ngan 1965, hiya in tinmutdo hin literatura ngan psikolohiya ha Colegio de la Inmaculada, uska segundarya nga eskoylahan ha lalawigan han Santa Fe, Argentina, ngan hadton 1966 hiya in tinmutdo hin pareho nga kurso ha Colegio del Salvador ha Buenos Aires.

Han 1967, hi Bergoglio in nakatima han iya pag-aram teyolohiko ngan naordinar ha pagkapadi hadton 13 Disyembre 1969, ni Arsobispo Ramón José Castellano. Hiya in inmatender ha Facultades de Filosofía y Teología de San Miguel (Pilosopikal ngan Teyolohikal nga Facultad han San Miguel), uska seminaryo ha San Miguel, lalawigan han Buenos Aires. Hi Bergoglio in kinmarawat hin novice master dida ngan nagin propesor hin teyolohiya.

Pinasaka hi Bergoglio han Katiringban ni Hesus ngan hiya in nagserbe komo probinsyal para han Arhentina tikang 1973 ngada 1979.  Hiya in nabalhin ha 1980 ngan nagin rektor han seminaryo ha San Miguel, ngan nagserbi ha ngada nga kapasidad tutob 1986. Hiya in nagbuhat han iya nagbuhat han doctoral dissertation ha Sankt Georgen ha Alemanya ngan binmalik ha Arhentina para magserbi komo manngongompisal ngan espirituwal direktor ha Córdoba.

### Pagka-obispo
Ginhimo hi Bergoglio nga Auxiliary nga Obispo han Buenos Aires han 1992 ngan gin-ordenar hiya dida han 27 Hunyo 1992 komo Titulado nga Obispo han Auca, nga diin hi Kardinal Antonio Quarracino, Arsobispo han Buenos Aires, amo an nangunguna nga nagkonsagrar. Han 3 Hunyo 1997, ginhimo hi Bergoglio nga Coadjutor nga Arsobispo han Buenos Aires nga mayda katungod hin automatiko nga pagsunod hin pagin-arsobispo. Han kamatay ni Quarracino dida han 28 Pebrero 1998, hi Bergoglio nagin Arsobispo ngan dungan nga nahimo nga ordinaryo para hin mga Sinirangan nga Katoliko ha Argentina, nga waray kalugaringon nga prelado. Komo Arsobispo han Buenos Aires, naghimo hi Bergoglio hin mga bag-o nga parokya ngan ginliwat an istruktura han mga lingkoranan hin pagdumara han arkidiosesis, nanguna hin ugop-hin-kinabuhi nga mga pan-gi-os, ngan naghimo hin komisyon para han mga butang ha divorsyo.

### Kardinal

Han konsistoryo hadton 21 Pebrero 2001, hi Arsobispo Bergoglio in hinimo nga kardinal ni Papa Juan Pablo II nga may titulo nga kardinal-padi han San Roberto Bellarmino.  Han pagbiyahi niya ha Roma para han seremonya, hiya ngan an iya bugto nga babaye Maria Elena in nagbisita ha baryo ha amihanan Italya kun diin natawo an ira amay.

Komo kardinal, hi Bergoglio in ginkapakot hin lima nga mga posisyon administratibo ha Curia Romano:

*Api han Kongregasyon para han Baraan nga Pag-ampo ngan an mga Disiplina han mga Sakramento
*Api han Kongregasyon para han Kapadian
*Api han Kongregasyon para han mga Instituto han Konsegrado nga Pankinabuhi ngan mga Sosyudad han Kinabuhi Apostoliko
*Api han Konseho Pontifico para han Pamilya
*Api han Komisyon para han Amerika Latina

Han uruurhi hiton nga tuig, han hi Kardinal Edward Egan binmalik ha New York kahuman han mga pag-atake hadin Septyembre 11, hi Bergoglio in nagsaliwan ha iya komo relator (nagrerekord nga maghirilom) han Konislyo han mga Obispo ngan, sumala han The Catholic Herald, in naghimo hin "uska naayunan nga impresyon komo uska tawo nga buklad han komunyon ngan dialogo.

Hi Kardinal Bergoglio in nakilala han iya personal nga pagpaubos, konserbatismo ha doktrina ngan panalimbasug ha hustisya pankatiringban.  Uska yano nga pankinabuhi in naghatag hin iya reputasyon han pagkamaubos.  Naukoy hiya ha uska gutiay nga apartment, imbes ha magarbo nga urukyan han obispo ha may Olivos.  Hiya in nasakay hin panakayan publiko ngan naluto hin iya kalugaringon pagkaon.  Iya ginlilimitahan an iya oras ha Roma para hin "bagakidlat nga mga pagbisita".

Han pagkamatay ni Papa Juan Pablo II, hi Bergoglio in kinonsidera nga usa ha mga papabile nga kardinal.  Hiya in tinmambong komo usa namimili nga kardinal han 2005 konklave Papa nga nagpili kan Papa Benedicto XVI.  Ha National Catholic Reporter, hi John L. Allen, Jr. in nagsumat nga hi Bergoglio in usa ha nangunguna han 2005 nga Konklave.  Han Septyembre 2005, an Italyano nga magasin in nagsumat nga hi Bergoglio in nasunod la kan Kardinal Ratzinger ha Konklave ngan hiya in kinmarawat hin 40 nga botos ha ikatulo nga balota, pero inmubos ha 26 ha ikaupat nga balota.  Ini daw in nakabasi ha uska diary nga gintatag-iyahan hin uska waray nagpakilala nga kardinal nga ada ha konklave.  An La Stampa in nagsumat nga hi Bergoglio ngan hi Ratzinger in magkadukot hadton nga piniliay, tubtob naghangyo hiya ha mga kardinal nga diri hiya botoson.  Han turutimprano, dida hiya han paglubong kan Papa Juan Pablo II.

Hadton 2005 Konsilyo han mga Obispo, hiya in napili komo uska api han kahuhuman-nga-konsilyo.

Komo uska kardinal, hi Bergoglio in nahisusumpay ha Komunyon ngan Liberasyon, uska konserbatibo nga katig-uban han mga Katoliko han mga nanonoo.  Hiya in danay nayakan han ira tinuig nga katitirok panmasa ha Rimini, Italya.

## Papado (2013-2025)

Hi Francisco amo an syahan nga papa nga Heswita. Usá iní nga dako hin kahulogan nga pagkada ha puwesto tungod han talagsa nga mga baga hin relasyon nga mayda tensyon han Katiringban ni Hesus ngan han Santa Sede. Hiyá gihapon an syahan nga papa tikang han mga Amerika, ngan an syahan tikang han Salatan nga Hemisferyo. Damo didâ han media nagsiríng nga hiyá an syahan nga dírì-Europeo nga papa, pero ika-11 hiyá, an urhe ugsa ha iyá hi Gregorio III tíkang ha Sirya nga namatay han tuig 741. Bisan man kun hi Francisco diri natawo ha Europa,  Europeo an iya ethniko nga katulinan; an iya amay ngan an iya mga apoy ha iroy tikang ha amihan nga Italya.

## Kamatayan
An kataposán nga pagpakítà ni Papa Francisco ha públiko didto ha Plaza San Pedro ha Syudad han Vaticano han Dominggo han Pagkabanhaw, 20 Abril 2025, nga diin nagykan hiyá, "Karúyag ko nga hi kitá nga tanan maglaom hin pag-o ngan balikon nga buhi an aton pagtápod ha iba, upod han mga nalalaín kaysa ha aton mga kalugaringon, o kundi man han mga natikang ha hagrayo nga mga dápit, nga nagdadará hin mga diri nahig-araan ha aton nga mga buruhatón, mga panginabúhì, ngan mga panhunahuna!". Namatay hi Francisco ha panuigon nga 88 han Lunes han Pagkabanhaw, 21 Abril 2025, ha 07:35 CEST (UTC+02:00) didto han iya urukyan ha Domus Sanctae Marthae. Ginpasamwak ni Kardinal Kevin Farrell an pagtalikod hin kadayonan ni Papa Francisco dida han TV channel han Vaticano ngan hin pamahayag ha video.

## Mga tigaman

## Mga pinambasaran

## Mga sumpay ha gawas

* 
* Vatican: an Santa Sede&nbsp;– Vaticano nga websayt ()
* (Opisyal nga Vaticano nga YouTube nga pakli, nga nagpapahayag mahitungod han Papa ngan han mga nahanunungod nga mga butang)

|-

|-

|-