open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pakwan

An ***Citrullus lanatus*** in uska species han Magnoliopsida nga syahan ginhulagway ni Carl Peter Thunberg, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Matsumura &amp; Nakai. An *Citrullus lanatus* in nahilalakip ha genus nga *[[Citrullus]]*, ngan familia nga Cucurbitaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

Iton **pakwan** o **sandiya** (Citrullus lanatus)  in namumukad nga tanaman nga nagtikang ha salatan nag Aprika.

## Pinanbasaran




## Mga sumpay ha gawas
Ananke (mitolohiya)

Ha Greko nga mitolohiya, hi **Ananki**, in usa ha mga syahan nga kadaan nga Greko nga diyosdiyos hin diri mapupugngan, an personipikasyon hin kakadtoan, kinahanglanon ngan kapalaran.
Chronos

Ha Greko nga mitolohiya, hi **Chronos** in san-o kan Socrates nga buhat pilosopiya nga ginsisiring nga personipikayon hin oras.
Kalibutan nga bunay

An **kalibutan nga bunay** in mitolohikal nga susumaton nga mabibilngan ha mga mito hin pahimo han kadam-an nga kultura ngan sibilisasyon.
Phanes (mitolohiya)

**Phanes** o **Protogonos** in mistiko nga usa ka mga unhan nga mga diyosdiyos han pagpadamo ngan henerasyon hin bag-o nga kinabuhi.
Thalassa (mitolohiya)

Ha Greko nga mitolohiya, hi **Thalassa**, in unhan nga diyosa hin kadagatan, anak nira Aether ngan Hemera.
Tartarus

Ha klasika nga mitolohiya, ubos hin Urano (kalangitan), Gaia (kalibutan), ngan Pontus (kadagatan) amo an **Tartarus**, o **Tartaros**.
Adriana Esteves

Hi **Adriana Esteves Agostinho Brichta** (Rio de Janeiro, Disyembre 15, 1969) usa nga Brasilenya nga aktriz.
Aether (mitolohiya)

Ha Greko nga mitolohiya, hi **Aether** in usa ha mga syahan nga mga diyosdiyos, an syahan nga natawo nga elemental.  Aether in personipikasyon ngan diyosdiyos nga elemental han "an mapawa, nasilhag nga uruigbaw nga kahangian han kalangitan -- an sustanya han kapawa".
Hemera

Ha Greko nga mitolohiya, hi **Hemera** in personipikasyon han adlaw ngan usa ha mga syahan nga Greko nga diyosdiyos.
Aringasa

Iton **aringasa** in bisan ano nga diri ginaayunan nga tingog.Ilimintu nga diri malilikay an ; liya ; luyaw

(Iningles:White Noise)
Kidlat

Iton **kidlat** u **linti** (Iningles:Lightning) (Pambansa:Kidlat)  in pagdiskarga hin kuryente ha kahanginan, agsob inuupdan hin pagdalugdog
Pontificia Universidad Católica de Valparaíso

An **Pontificia Universidad Católica de Valparaíso** in us'ka unibersidad nga nahamutang ha Valparaíso, Chile.

## Mga Sumpay ha Gawas
* www.pucv.cl {es}
Apatosaurus

Iton **Apatosaurus** in usa ka henus han sauropoda nga dinosauro nga nag-ukoy han 154 tubtob 150 ka ribo nga tuig an naglabay.
Archaeopteryx

Iton **Archaeopteryx** in henus han theropoda nga dinosauro nga harani nga kasumpay ha mga tamsi. Nabubuhi an Archaeopteryx sadton *Late Jurassic* mga 150 milyones katuig an nakalabay, sa Germany na sa panahon na iton, an Europa usa pa na *archipelago* san usa na mababaw na tropikal na dagat. 

An Archaeopteryx may ada sulang na may mga magtarum na ngipon, tulo na kuramoy, hilaba na ikog na may tul'an, *hyperextensible* na ikaduha na kuramoy *("killing claw")*, barahibo na pantamsi, ngan magkadurudilain na *features* san iya *skeleton*.  Ini na mga kinaiya amo in nagsisiring na an Archaeopteryx usa na *transitional fossil* san *non-avian dinosaur* ngan tamsi.  

## Mga kasarigan
Pteranodon

**Pteranodon** in henus han mga pterosauro nga naglalakip han pipira nga gidadakoi nga nasasabtan nga nalupad nga reptilya.
Karo nga pan-gera

An **karo nga pan-gera** in klase hin gindadara hin kabayo nga gingagamit ha bisan kamurayawan o gera komo panguna nga panakayan han kadam-an nga hadton katawhan.
Banyak

Ha paugnat-ha-kusog o manomano nga pakikipag-away, iton **banyak** in pisikal nga pag-ato nga naggamit hin tiil, paa o tuhod.
Edward VI han Inglatera

**Edward VI** (Oktubre 12 1537 – Hulyo 6 1553) in Hadi han Inglatera tikang Enero 28 1547 tubtob han iya kamatayon.
Dalan nga sida

An **dalan nga sida** in natudlok ha makasaysayan nga network hin magkabirubalighot nga mga ruta hin pannegosyo nga naunat tikang ha Afro-Europea nga katunaan nga nasumpay ha Sinirangan, Salatan ngan Katundan nga Asya ngadto ha Mediterraneo ngan Europeahon nga kalibutan, lakip an mga bahin han Amihanan ngan Sinirangan nga Africa.  An aragian pantuna in ginuupdan hin aragian pandagat, nga naunat tikang ha Pula nga dagat tubtob ha baybayon han Indya, Tsina ngan Sinirangan Salatan Asya.
Taguto

Iton **taguto** (*Hemidactylus frenatus*) in uska species han Reptilia nga ginhulagway ni Hermann Schlegel hadton 1836. An *Hemidactylus frenatus* in nahilalakip ha genus nga *[[Hemidactylus]]*, ngan familia nga Gekkonidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an. Waray hini subspecies nga nakalista. In tuminongnong ha salatan sinirangan Asya.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Mastodon

An mga **mastodon** in dagko, may tango, nga espesye hin mamalya ha nawara nga henus Mammut, nga nag-uukoy ha Asya, Aprika, Europa, Amihanan nga Amerika ngan Butnga nga Amerika.
Misay nga may ngipon nga sable

Iton **Misay nga may ngipon nga sable** in natudlok ha nawara nga ubosbanay han Machairodontinae (Felidae), Barbourofelidae (Feliformia), ngan Nimravidae (Feliformia) lakip an duha nga banay nga nahasumpay ha mga marsupialia.
Mammuthus

An **Mammuthus** in nawara nga espesye nga henus han proboscideans, agsob may-ada halaba ngan pakurbada nga mga tango, ha amihanan nga espesye, nga gintatabonan hin haglaba nga buhok.
Herman Hollerith

Hi **Herman Hollerith** (Pebrero 29, 1860 – Nobyembre 17, 1929) in Amerikano nga estadistiko nga naghimo han mekanikal nga tabulador nga nakabase han binuho nga karton nga nagpadagmit hin pagtabular hin mga estadistika ha ribo ribo nga kabug-os nga mga datos.  Hiya in nagtukod han usa nga kompanya nga ha uruurhi in nagtampo ngan nagin IBM.
James Naismith

Hi **James Naismith** (Nobyembre 6, 1861 – Nobyembre 28, 1939) in ginkikilala nga nag-imbento han mulay nga basketbol.
George Washington Carver

Hi **George Washington Carver** (Enero 1864 – Enero 5, 1943), in uska Amerikano nga syentipiko, botanista, mag-turutdo, ngan imbentor.
Eli Whitney

Hi **Eli Whitney** (Disyembre 8, 1765 – Enero 8, 1825) in Amerikano nga imbentor nga nagin kilala tungod han iya pag-imbento han makina hin pan-gapas.
Horatio Nelson

**Horatio Nelson** (29 Septyembre 1758 – 21 Oktubre 1805) in sundalo han Royal Navy ha panahon han Gera Napoleonhon.
Khalid ibn al-Walid

**Khālid ibn al-Walīd** (Inarabo: خالد بن الوليد‎; 592–642) kilalado liwat nga Sayf Allāh al-Maslūl in kaupod han manaragna nga Islamiko nga hi Muhammad.
Charles XII han Suecia

**Charles XII** (17 Hunyo 1682 – 30 Nobyembre 1718) in Hadi han Imperyo Suecia tikang 1697 tubtob 1718.
Richard I han Inglatera

**Richard I** (8 Septyembre 1157 – 6 Abril 1199) in Hadi han Inglatera tikang 6 Hulyo 1189 tubtob han iya kamatayon.
Yi Sun-sin

**Lee Sun-sin** (Abril 28, 1545 – Disyembre 16, 1598, Kinoryano: 이순신, Hanja: 李舜臣) in usa nga Koreano nga kumander han kusog pandagat.
Paleolitiko

An **Paleolitiko** o gintatawag na "Old Stone Age" in natudlok ha prehistorya nga panahon kun diin bato an ginagamit han katawhan.
Robert Guiscard

**Robert Guiscard** (Hauteville-la-Guichard, Fransya, 1015 - Kefalonia, Gresya, Hulyo 15, 1085), in usa nga Normam nga adbenturador.
Abono

Iton **abono** in bisan ano nga organiko o inorganiko nga butang hin natural o sintitiko nga tinikangan nga gindudugang ha tuna para paghatag hin usa or durudamo nga mga sustansya nga kinahanglanon magpatubo hin mga tanom.

## Mga sumpay ha gawas
* Стимуляторы роста растений
Big Ben

**Big Ben** an agnay han kampana han relo ha amihanan nga katubtuban han Palasyo han Westminster ha London.
Matambok nga Kresente

An **Matambok nga Kresente** in kresente it hitsura nga rehiyon nga naglalakip hin mahulos ngan matambok nga katunaan ha Katundan Asya ngan ha  sabang ngan siong nga Nilo ha amihanan sinirangan nga Aprika.
Kastilyo Himeji

An **Kastilyo Himeji** (姫路城, Himeji-jō?) in Hapones nga kastilyo nga namumutang ha Himeji, Prepektura han Hyōgo.
Torre nga Porselana han Nanjing

An **Torre nga Porselana** in uska pagoda nga gintukod han ika-15 gatostuig han panahon han Dinastiya Ming.
Pisika han partikulo

**Pisika han partikulo** in sanga han pisika nga nag-aaram hin pagkaada ngan paninlabotay hin mga partikulo nga mga sakop han mga tinatawag nga materya o radyasyon.
Paghihimo hin papel

An **Paghihimo hin papel** in proseso han pahimo hin papel, usa nga sustansya nga gingagamit yana hin pagsurat ngan pagputos.
East India Company

An **East India Company** in usa nga kompanya nga *joint-stock* nga aada an ulobuhatan ha London, Inglatera.
Lohistika

Iton **lohistika** in pagdumara hin pagbalhin hin mga butang, tikang ha punto han tinikangan ngadto ha punto han kakadtoan para han kinahanglanon han mga mamaralit o korporasyon.
Jeremy Renner

Hi **Jeremy Renner** (natawo Enero 7, 1971) usa ka artista nga Amerikano.

## Mga Sumpay ha Gawas
* Jeremy Renner - Ha Ingles
Tornilyo ni Archimedes

An **Tornilyo ni Archimedes** in makina nga hadto gingagamit pagbalhin hin tubig tikang ha uruubos nga lawas hin tubig ngadto ha mga patubig.
Database management system

Iton **Database management system** in uska software package hin program hin kompyuter nga nahimo , nagmimintinar, ngan nagamit hin database.
Inhenyeriya hin software

Iton **Inhenyeriya hin software** in aplikasyon hin sistematiko, disiplinado, ngan makakantidad nga pag-atubang hin paghimo, pagdumara ngan pagmintinar hin software, ngan an pag-aram hini nga mga pag-atubang; nga, an aplikasyon han inhenyerya ha software.
Inhenyeriya sibil

Iton **Inhenyeriya sibil** in uska propesyon hin disiplinado nga inhenyerya nga nanginginlabot ha pag-desinyo, paghimo, ngan pagmintinar hin pisikal ngan natural nga hinimo nga kalibongan, sugad han mga buhat para ha kakalsadahan, mga tulay, kali, dam ngan mga balay.
Inhenyeriya mekanika

Iton **Inhenyeriya mekanika** in disiplina hin inhenyerya nga nag-aaplikar han prinsipyo han pisika ngan syensya hin butang para han pag-analisa, pag-desinyo, pag-himo, ngan pagmintinar hin sistema mekanikal.
Inhenyeriya kimika

Iton **Inhenyeriya kimika** in sanga hin inhenyerya nga nanginginlabot hin syensya pisikal (sugad han kimika ngan pisika), ngan syensya hin kinabuhi (sugad han biyolohiya, microbiyolohiya ngan biyokimika) upod an matematika ngan syensya ekonomika, ha pagproseso han paghimo han hilaw nga butang o kimikal para han mas magagamitan o mas may kantidad nga porma.
Inhenyeriya panmilitar

Ha syensya militar, iton inhenyerya in natudlok ha mga buhat hin pag-desinyo, pagtukod, pag-mintinar ngan pagtanggal hin mga buhat panmilitar, lakip an pan-opensiba, depensiba, ngan lohistikal nga mga istruktura, para han pisikal nga pagdudumara nga kahimtang ha gera.
Syensya hin materyales

Iton **Syensya hin materyales** in interdisiplinaryo nga larangan nga nag-aaplikar hin mga kinaiya hin materya ha dirudilain nga bahin hin syensya ngan inhenyerya.
Inhenyerya hin kompyuter

Iton **Inhenyerya hin kompyuter** in uska disiplina nga nagtatampo han pipira nga larangan hin inhenyerya nga elektrikal ngan syensya hin kompyuter nga kinahanglanon ha paghimo hin sistema hin kompyuter.
Inhenyeriya elektrika

Iton **Inhenyeriya elektrika** in larangan hin inhenyerya nga nanginginlabot han pag-aram ngan aplikasyon hin elektrisidad, elektronika, ngan electromagnetismo.
Inhenyeriya elektronika

Iton **Inhenyeriya elektronika** in disiplina hin inhenyerya kun-diin an diri-linyado ngan aktibo nga sangkap nga elektrikal sugad hin mga tubo hin electron, mga gamit semikonduktora, labi na an mga transistor, diode ngan sirkito integrado, in gingagamit para han pagdesinyo hin sirkito elektroniko, mga dibisyo ngan sistema, nga naglalakip gihapon hin pasibo nga sangkap hin elektrikal nga nakabase ha printer circuit board.
Akwakultura

Iton **Akwakultura** in pagtatanom hin mga organismo han dagat sugad hin isda, krustasyano, moluska, ngan tanaman ha dagat.
Teknolohiya nga nukleyar

Iton **Teknolohiya nga nukleyar** in teknolohiya nga nanginginlabot hin mga reaksyon hin nuclei atomika.
Inhenyeriya pan-uma

Iton **Inhenyeriya pan-uma** in disiplina hin inhenyerya nga nag-aaplikar hin syensa inhenyerya ngan teknolohiya ha pan-agrikultura nga produksyon ngan proseso.
Inhenyeriya nukleyar

Iton **inhenyerya nga nukleyar** in uska sanga hin inhenyerya nga nanginginlabot ha aplikasyon han pagbuka (fisyon) sugad liwat hin fusyon han nuclei atomika ngan aplikasyon hin sub-atomika nga pisika nga nakabase ha prinsipyo han pisika nga nukleyar.
Inhenyera nga industriyal

Iton **Inhenyera nga industriyal** in uska sanga hin inhenyerya nga nanginginlabot ha optimisasyon hin mga proseso o sistema.
Inhenyera hin telekomunikasyon

Iton **Inhenyera hin telekomunikasyon** in uska dako nga larangan ha sulod han inhenyerya elektronika nga nanginginlabot hin pag-desinyo ngan pagtaod hin mga gamit ngan pasilidad hin telekomunikasyon.
Inhenyerya hin mga sistema

Iton **Inhenyerya hin mga sistema** in dirudilarin nga larangan hin mga inhenyerya nga nanginginlabot kun paunanhon it mapuok nga mga proyekto hin inhenyerya igdedesinyo ngan igdudumara ha bawbaw han ira sikulo han kinabuhi.
Management information system

Iton **Management information system** in nahatag hin impormasyon nga kinahanglanon para han maupay nga padumara hin mga katiringban.
Pagbalhin hin teknolohiya

Iton **Pagbalhin hin teknolohiya** in proseso hin pagbalhin in kinaadman, teknolohiya, pagmaagi hin paghimo, pananglitan hin paghimo ngan pasilidad ha mga punuan o unibersidad o iba nga mga institusyon nga naniniguro hin syentipiko o teknolohikal nga pagpadukwag nga maaabtan hin durudamo nga mga gumaramit nga puydi liwat igpadukwag pa ngan gamiton an teknolohiya ha bag-o nga produkto, aplikasyon, materyales o sebisyo.
Kimika hin pagkaon

Iton **Kimika hin pagkaon** in pag-aram hin mga proseso han kimikal ngan interaksyon hin ngatanan nga biyolohikal ngan diri-biyolohikal nga sangkap hin pagkaon.
Inhenyeriya hin pagkaon

Iton **Inhenyerya hin pagkaon** in dirudilain nga larangan hin aplikado nga syensya nga pisikal nga nagtatampo han syensya, mikrobiyolohiya ngan pag-aram hin inhenyerya ha pagkaon ngan nahasumpay nga mga industriya.
Mikrobiyolohiya hin pagkaon

Iton **Mikrobiyolohiya hin pagkaon** in pag-aram hin mikroorganismo nga naukoy, nahihimo o nakokontamina hin pagkaon.
Teknolohiya hin pagkaon

Iton **Teknolohiya hin pagkaon** in sanga hin syensya hin pagkaon nga nanginginlabot hin aktuwal nga proseso hin produksyon nga nahimo hin pagkaon.
Nutrisyon

Iton **Nutrisyon** in probisyon para ha mga selula nga organismo, o mga butang nga kinahanglanon (pinaagi hin porma nga pagkaon) para makasuporta hin kinabuhi.

## Mga sumpay ha gawas
*Nutritionist-Dietitians' Association of the Philippines 
**NDAP official Facebook page
Teknolohiya nga medikal

Iton **Teknolohiya nga medikal** in nanginginlabot hin dirudilain nga produkto hin pagmangno hin kalibsogan nga gingagamit ha pagbantay ngan pagtambal hin mga sakit o kondisyon medikal nga nakakaapekto ha mga tawo.
Inhenyerya hin tisyu

Iton **Inhenyerya hin tisyu** in paggamit hin kombinasyon hin mga selula, inhenyerya ngan mga pamaagi hin mga butang, nga naangay nga biokimika ngan physiokimika nga mga paktorya nga nagpapaupay o nagsasaliwan hin mga biyolohikal nga mga gios.
Inhenyeriya pan-arkitektura

Iton **Inhenyerya nga arkitektural** in aplikasyon in prinsipyo hin inhenyerya ngan teknolohiya ha desinyo ngan konstruksyon hin mga balay.
Rebolusyon Oktubre

An **Rebolusyon Oktubre** in natudlok ha pan-agaw hin gahom ha Rusya han mga Bolshevik nga pinangunguna ni Vladimir Ilyich Lenin.  Ini in nagtikang ha Nobyembre 7, 1917.  Gintatawag gihapon ini nga Rebolusyon Bolshevik.
Kimoimpormika

Iton **Kimoimpormika** in paggamit hin kompyuter ngan mga teknik han impormasyon ha pagbaton hin mga problema ha larangan hin kimika.
Syensya panlawas

Iton **syensya panlawas** in aplikado nga syensya nga nanginginlabot ha mga aplikasyon hin syensya, teknolohiya, inhenyerya o matematika ha paghatag hin pagmangno hin kalibsogan.
Parmakolohiya

Iton **Parmakolohiya** in sanga hin medisina nga biyolohiya nga nanginginlabot ha pag-aram hin mga nabubuhat han tambal.
Inhenyerya hin pagmimina

Iton **Inhenyerya hin pagmimina** in disiplina hin inhenyerya nga nanginginlabot ha pagbuhat, an teyorya, an syensya, an teknolohiya, ngan aplikasyon hin pagkuha ngan pagproseso hin mga mineral ha kalibungan.
Biyoimpormatika

Iton **Biyoimpormatika** in aplikasyon han syensya han kompyutasyon ngan teknolohiya impormasyon ha larangan hin biyolohiya ngan medisina.
Kriyohenika

Ha pisika, iton **Kriyohenika** in pag-aram hin produksyon hin sobra ka hamubo nga temperatura ngan an kinaiya han mga butang ha hamubo nga mga temperatura.
Mekatronika

Iton **mekatronika** in kombinasyon han inhenyerya nga mekanikal, inhenyerya nga elektronika, inhenyerya hin kompyuter, inhenyerya hin software, inhenyerya hin kontrol, ngan inhenyeyra hin pagdesinyo hin sistema para makadesinyo ngan makahimo hin magagamitan nga mga produkto.
Farmacia

Iton **Farmacia** in propesyon pankalibsogan nga nasumpay ha mga syensya pankalibsogan ngadto ha syensya kimika nga nagpapatapod hin talwas ngan epektibo nga paggamit hin mga tambal.
Criptografiya

Iton **Criptografiya** in pagbuhat ngan pag-aram hin mga pamaagi hin pagpanalipod hin komunikasyon ha presensya hin ikatulo nga partido.
Paniplat nga arte

Iton **paniplat nga arte** in mga porma hin arte nga hinimo primero para ha biswal nga panuyuan, sugad hin seramika, drowing, pagpintar, pagiskultura, pamatik, pagdesinyo ngan arkitektura.
Nagios nga arte

Iton **nagios nga arte** in mga porma hin arte kun diin it mga man-aarte in nagamit hit ira lawas o tingog para magpadangat hin artistika nga ekspresyon.
Syensya politika

Iton **Syensya panpolitika** in disiplina hin syensya pankatiringban nga nanginginlabot hin pag-aram hin estado, punuan, ngan politika.
Akustika

Iton **akustika** in dirudilain nga syensya nga nanginginlabot ha mga pag-aram hin ngatanan nga mekanikal nga balud ha aso, likido, ngan solido lakip an vibration, tingog, ultrasound ngan infrasound.
Astropisika

Iton **Astropisika** in sanga hin astronomiya nga nanginginlabot ha mga pisika han uniberso, lakip an pisikal nga kinaiya han mga langitnon nga butang upod an ira paghilabotay ngan kiwa.
Aplikado nga pisika

Iton **aplikado nga pisika** in kasahiran nga termino para ha pisika nga gingagamit ha partikular nga teknolohikal o praktikal nga gamit.
Biyopisika

Iton **Biyopisika** in dirudilain nga syensya nga nagamit hin mga pamaagi han pisikal nga syensya ha pag-aram ha sistema nga biyolohikal.
Heyopolitika

An **heyopolitika** in teyorya nga nagpapasayod han relasyon nga namumutnga ha politika ngan teritoryo ha lokal o pankanasoran nga iskala.
Noba

Iton **noba** in pagbuto nukleyar nga nahihitabo kun an hulog-bug'at tikang ha busag na unano nga bituon in nagkokolekta hin hidroheno tikang ha sapit nga bituon.
Kabayo nga troya

An **Kabayo nga troya** in susmatanon mahitungod han Gera Trojan hiunong hin stratehiya nga nagtugot han mga Greko nga makasulod ha syudad han Troy ngan tapuson an diri pagkakaarasya.
Kreasyonismo

An **Kreasyonismo** in relihiyoso nga pagtuo nga an humanidad, kinabuhi, kalibutan, ngan uniberso in ginhimo hin usa nga makagarahom nga butang, agsob sinisiring nga Abrahamico nga Diyos.
Gera ha Troya

Ha Greko nga mitolohiya, an **Gera ha Troya** in gera kontra ha syudad han Troya han mga Achaeano (Greko) kahuman hi Paris han Troya in ginkuha hi Helen tikang ha iya bana nga hi Menelaus hadi han Sparta
Troya

An **Troya** in uska anay nga syudad, nga nahamutang ha amihanan-katundad nga dapit han Anatolia ha yana nga Turkeya, salatan-sinirangan han Dardanelles ngan sapit han Bukid Ida.
Tuyo

Iton **tuyo** hin usa nga sawsawan nga hinimo tikang ha soya bean, tubig nga asin.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya

* Titsingh, Isaac. (1781). "*Bereiding van de Soya"* ("Producing Soy Sauce"), ''Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap'' (''Transactions of the Batavian Academy''), Vol. III. OCLC 9752305
* http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/ 

## Padugang nga barasahon
* —on the production of soy sauce

## Mga sumpay ha gawas
*
Microwave oven

Iton **Microwave oven** in uska makina nga naluto hin pagkaon nga gingagamitan hin microwave, usa nga klase nga balud radyo.
Ketchup

Iton **ketchup** in matam'is-ngan-maaslum nga sawsawan hin pagkaon, agsob hinimo tikang ha kamatis, suoy, panpatam'is, ngan dirudilain nga mga panparasa ngan mga harang.
Aplikado nga arte

Iton **aplikado nga arte** in aplikasyon hin desinyo ngan aestetika ha butang nga may gamit ngan pan-adlaw adlaw nga gamit.
Patis

Iton **patis** in sawsawan nga hinimo tikang ha pinapag-ad nga isda o pasayan.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya
* Murdoch (2004) ''Essential Seafood Cookbook'' Seafood sauces, p.&nbsp;128–143. Murdoch Books. ISBN 9781740454124.

## Padugang nga barasahon
* 

## Mga sumpay ha gawas

* Phu Quoc fish sauce guide  from PhuQuocIslandGuide.com
* Making Vietnamese prepared fish sauce dipping sauce (nước chấm) from HungryHuy.com
Palasyo han Élysée

An **Palasyo han Élysée** o **Palasyo han Elíseo** (, ) amo an opisyal nga balay ngan lingkoranan han Mangulo han Republika Fransesa, nga diin adto an iya opisina, ngan diin an Konseho han mga Ministro nagkikita. Harani ini han Champs-Élysées ha ika-8 nga arrondissement han Paris, an ngaran nga Élysée o Elíseo ginkuhà tíkang han Campos Elíseos, an lugar han mga pinalanginan nga mga tinmalikod-hin-kadayonan ha Griyego nga mitolohiya.

It mga importante nga bisita tikang ha langyaw ginbabalay ha harani nga Hôtel de Marigny, usa nga baga-hin-palasyo nga urukyan. Mayda mga taramnan an Élysée, nga diin an mangulo nagkaada hin pangaon dida hit kulop han Adlaw han Bastille. 

## Mga basahonon
*René Dosière, *L'argent caché de l'Élysée*, Seuil, 2007

## Mga sumpay ha gawas
*  'Kaagi han Palasyo han Élysée' ha opisyal nga sityo han Mangulo han Republika Fransesa 
*  Kaagi han Palasyo han Élysée ha opisyal nga sityo han Mangulo han Republika Fransesa 
* Panoramiko nga mga ritrato han Palasyo han Élysée ha opisyal nga sityo han Mangulo han Republika Fransesa
Johns Hopkins

**Johns Hopkins** (Mayo 19, 1795 – Disyembre 24, 1873) in usa nga Amerikano nga negosyante, abolisyonista, ngan pilatropista han ika-19 gatostuig nga Baltimore, Maryland.
Selena Gomez

hi **Selena Marie Gomez** (Hulyo 22, 1992) (ha Grand Prairie),(Texas) Estados Unidos usa nga kantaan na babai.
Song Siyeol

**Song Siyeol** (1602 – 1689, Kinoryano: 송시열, Hanja: 宋時烈) in usa nga Koreano nga Pulitiko, philosophers.
Doug Savant

Hi **Doug Savant** (natawo Hunyo 21, 1964) usa ka artista nga Amerikano.

## Mga Sumpay ha Gawas
* Doug Savant - Ingles
Sistema pinansiyal

Ha finansa, iton **sistema pinansiyal** in sistema nga natugot pagpabalhin hin mga kwarta ha butnga han magtitirok (ngan mamumuhunan) ngan mga nahuram.
Kooperatiba

Iton **kooperatiba** in autonomo nga katig-uban hin katawhan nga nagboluntaryo nga magburubligay para han ira benepisyo.
Mga katungod hin pagtatag-iya (syensya ekonomika)

An mga **katungod hin pagtatag-iya** in eksklusibo nga otoridad kun paunanhon pagbuot hit paggamit hin karikohan, bisan an karikohan in gintatag-iyahan hin punuan, mga lawas kolektiba o mga tagsa-tagsa nga indibiduwal.
Katedral han Kolonya

An **Katedral han Kolonya** in usa ka singbahan han Romano Katoliko ha Colonia, Alemanya.

Koeln-120-Dom-Turm-Fenster-1989-gje.jpg
Koeln-128-Dom-Turm-Blick durch Vierpass-1989-gje.jpg
Koeln-136-Dom-Turm-Blick nach unten-Turmspitze-1989-gje.jpg
Koeln-140-Dom-Turm-Blick zur Eisenbahnbruecke-1989-gje.jpg
Koeln-116-Dom innen-Langhaus-Chor-1989-gje.jpg
Yun Chi-ho

Hi **Yun Chi-ho**(Disyembre 26, 1864 – Disyembre 9, 1945, Kinoryano: 윤치호, Hanja: 尹致昊) in usa nga Koreano nga Pulitiko, Kasarinlan aktibista, philosophers.
Bukid Templo

An **Bukid Templo** in usa ha mga mahinungdanon nga lugar ha Kadaan nga Syudad han Herusalem.


Jerusalem-Tempelberg-10-2010-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-22-Ghawanima-Minarett-1985-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-40-Al-Fakhriyya-Minarett-Museum-2010-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-48-Bab-al-Silsila-Minarett-2010-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-66-Arkaden-Madrasas-2010-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-78-moslemische Frauen-2010-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-90-Prophetendom-Himmelfahrtsdom-2010-gje.jpg
Jerusalem-Tempelberg-98-Baumwolltor-2010-gje.jpg
Palasyo Schönbrunn

An **Palasyo Schönbrunn** in anay imperyal nga 1,441-ka-mga-kwarto nga Rococo nga balay ha Vienna, Austria.
White House

An **Busag nga Balay** (ha Ininggles **White House**) in buhatanon nga panimalay ngan panguna nga buhatan han Mangulo han Estados Unidos. Nahamutang iní ha 1600 Pennsylvania Avenue NW ha Washington, D.C. ngan amo iní an urukya han tagsa Mangulo han Estados Unidos tikang kan John Adams han 1800. Gin-gagamit hin agsob an ngaran nga metonimo para han mangulo ngan han iya mga paragsagdon.

Gindisenyo an urukyan han Irlandes-hin-pagkatawo nga arkitekto nga hi James Hoban ha neoklasiko nga estiko. An pagtukod nahinabo han mga tikang han 1792 tubtob 1800 nga ginmamit hin Aquia Creek nga sandstone nga ginpintaran hin busag. Han pagbalhin ngada hini nga balay ni Thomas Jefferson han 1801, hiyá (upod han arkitekto nga hi Benjamin Henry Latrobe) nagdugang hin mga hagmubo nga mga colonnade ha tagsa bahin nga nagtago han mga *stable* ngan mga hiposan.  Han 1814, didâ han Gyera han 1812, ginsuritan an mansyon han British Army didâ han Pagsunog han Washington, nga diin nabungkag an sakob ngan nagkairitom an damo nga bahin han gawas.  An rekonstruksyon nagtikang hin madali ngan hi Mangulo James Monroe binmalhin ngada han waray pa matapos nga na-reconstruir nga Ehekutibo nga Urukyan han Oktubre 1817. An konstruksyon ha gawas nagpadayon hin pagdugang han semi-circular nga Salatan nga portico han 1824 ngan han Amihan hnga portico han 1829.

Tungod hin pagkasurook dida han ehekutibo nga mansyon ngahaw, ginbalhin ni Mangulo Theodore Roosevelt an tanan nga mga opisina hin trabaho ngadto han bag-o nga ginhimo nga West Wing han 1901. Mga walo ka tuig hin urhe han 1909, ginpahaluag ni Mangulo William Howard Taft an West Wing ngan ginhimo an syahan nga Oval Office, nga ginbalhin ha urhe han pagpahaluag han seksyon. Didâ han prinsipal nga mansyon, an ikatulo nga hangdana nga attic ginhimo nga urukyan han 1927 ha pagaumentar han dida-na-nga-daan nga hip roof hin mga long shed dormers. Gin-gamit in bag-o nga ginhimo nga East Wing nga *reception area* para hin mga sosyal ng mga panhinabo; an mga colonnade ni Jefferson nagdugtong han duha nga mga wing. An mga pagliwat han East Wing natapos han 1946, nga naghimo hin dugang nga lugar para hin mga pisina. Han 1948, an mga gawas nga bungbong han urukyan nga nadara han kabug-at ngan mga sulod nga mga kahoy nga harigi nasabatan nga hapita na mabungkag.  Ha ilarom ni Harry S. Truman, an mga sulod ha sakob gindesmantelar ngan mayda bag-o nga madara-han-kabug-at nga puthaw nga frame nga ginhimo ha sakob han mga bungbong. Katapos hini nga trabaho, ginbalik paghimo an mga sulod ha sakob.

## Mga kasarigan
Bukid Fuji

An **Bukid Fuji** in gihataasi nga bukid han Hapon. Usa ini nga hurungawan han kalibutan tungud han kalayu ha ilarum han tona,bato garawsan han nagbabangga nga bato.
Bukid Kailash

An **Bukid Kailash** in baraan nga tuktok han bukid han Kabugkiran Gangdisê nga bahin han Transhimalaya ha Tibet.
Busay Victoria

Iton **Busay Victoria** in usa ka busay nga namumutang ha salatan nga Aprika ha Salog Zambezi nga nagpapabutnga ha mga nasod han Zambia ngan Zimbabwe.

## Kitaa Gihapon
* Busay Iguazu
Neuschwanstein

An **Kastilyo Neuschwanstein** in usa ka kastilyo nga hinimo ha ika-19 gatostuig ni Ludwig II. Aada ini ha salatan nga Alemanya.
Kapitolyo han Estados Unidos

An **Kapitolyo han Estados Unidos** in taragpuan han Kongreso han Estados Unidos, an lehislatura han pederal nga punuan han Estados Unidos.
Kinderdijk

An **Kinderdijk** in usa ka baryo ha Nederlandes, nga upod han munisipyo han Nieuw-Lekkerland, ha lalawigan han Salatan nga Olandes.
Moske Al-Aqsa

An **Moske Al-Aqsa** in ikatulo ha gibabaraani nga lugar han Sunni Islam nga namumutang ha kadaan nga syudad han Herusalem.
Kadaan nga syudad (Herusalem)

An **kadaan nga syudad** in binungbongan nga lugar ha sulod ha yana nga syudad han Herusalem.


Jerusalem-Damaskustor-02-nachts-2010-gje.jpg
Jerusalem-Damaskustor-10-Cafe-1985-gje.jpg
Jerusalem-Davidszitadelle-02-1985-gje.jpg
Jerusalem-Mauerrundgang-06-Dormitio-2010-gje.jpg
Jerusalem-Mauerrundgang-32-Dachlandschaft-2010-gje.jpg
Jerusalem-Suq-16-Gewuerzhaendler-2010-gje.jpg
Jerusalem-Suq-22-buntes Gemuese-2010-gje.jpg
Jerusalem-Suedmauer-02-Misttor-2010-gje.jpg
Nevado Mismi

An **Nevado Mismi** in tuktok hin bukid nga bulkan it tinikangan nga namumutang ha kabugkiran Andes ha Peru.
Kampo hin Konsentrasyon ha Auschwitz

An **Kampo hin konsentrasyon ha Auschwitz** in network hin mga konsentrasyon ngan mga kampo hin eksterminasyon nga gintindog ngan gindudumara han Ika-tulo nga Reich ha lugar han Polonya nga gin-sumapayan han Nazi Alemanya han Ika-duha nga Pankalibutanon nga Gera.
Kōtoku-in

An **Kōtoku-in (高徳院?)** in templo han Buddhista han sekto nga Jōdo-shū ha syudad han Kamakura ha Prefektura han Kanagawa, Hapon.
Kabo han Maupay nga Paglaom

An **Kabo han Maupay nga Pag-asa** o kundi man **Kabo han Maupay nga Paglaom** in mabato nga lugar ha baybayon Atlantiko han Cape Peninsula, South Africa.
Kabo Amihanan, Norwega

An **Kabo Amihanan** in usa ka kapo ha puro han Magerøya ha Amihanan Norwega ha munisipyo han Nordkapp.
Inuksuk

An **Inuksuk** in tigaman nga bato nga gintindog han katawhan, nga gingamit han Inuit, Inupiat, Kalaallit, Yupik, ngan iba pa nga mga tawo ha rehiyon Arktiko han Amihanan nga Amerika.
Lascaux

An **Lascaux** in mga lungib ha salatan-katundan Fransya nga nakilala tungod han mga lungib nga pintar nga nagtitikang ha Paleolitiko.
Moske Sultan Ahmed

An **Moske Sultan Ahmed** in makasaysayan nga moske ha Istanbul, an gidadakoi nga syudad ha Turkeya ngan kapital han Imperyo Ottomano (tikang 1453 tubtob 1923).
Tulay nga Bulawanon nga Ganghaan

An **Tulay nga Bulawanon nga Ganghaan** in tulay nga suspensyon nga gintukod ha Bulawanon nga Ganghaan, an surudlan han Bahia han San Francisco ngadto ha Kalawdan Pasipiko.
Parke Güell

An **Parke Güell** in hardin nga namumutang ha bukidbukid han El Carmel ha distrito han Gràcia han Barcelona, Catalonia, Spain.
Sagrada Família

An **Sagrada Família** in usa nga dako nga Romano Katoliko nga singbahan ha Barcelona, Catalonia, Spain, nga gindesinyo ni Antoni Gaudí (1852–1926).
Newgrange

An **Newgrange** in uska daan nga monumento nga namumutang ha Condado Meath, ha sinirangan nga bahin han Irlanda, may mga usa ka kilometro amihanan han Salog Boyne.
Twyfelfontein

An **Twyfelfontein** in sityo han daan nga inukit ha bato ha rehiyon han Kunene ha amihanan-katundan nga Namibia.
Basilique du Sacré-Cœur, Paris

An **Basilica han Sagrado nga Kasingkasing han Paris**, agsob tinatawag nga Sacré-Cœur Basilica, in uska Romano Katoliko nga singbahan ngan minor basilica ha Paris, Fransya.
Abu Simbel

An **mga templo ha Abu Simbel** in duha nga dagko nga mga bato nga templo ha Abu Simbel ha Nubia, salatan nga Ehipto.
Tore Jin Mao

An **Tore Jin Mao** in uska 88-handana nga gusali ha Lujiazui nga lugar han distrito han Pudong han Shanghai, Kanan Katawhan Republika han Tsina.
Templo Luxor

An **Templo ha Luxor** in dako nga kadaan nga Ehiptanon nga templo nga namumutang ha sinirangan nga baybayon han Salog Nilo ha syudad nga ginkikilala yana nga Luxor.

## Mga hulagway

Luxor-Tempel-14-Hof Ramses' II-Saeulen-1982-gje.jpg
Luxor-Tempel-16-Hof Ramses' II-Saeulen-Statue-1982-gje.jpg
Luxor-Tempel-10-Nilgoetter-Relief-1982-gje.jpg
Luxor-Tempel-24-Saeulenhof Amenophis' III.-Doppelsaeulen-1982-gje.jpg
Luxor-Tempel-38-Blick aus Saeulenhof zu Saeulengang-1982-gje.jpg
Luxor-Tempel-28-Relief-Min beschaedigt-1982-gje.jpg
Luxor-Tempel-30-Relief-Min-1982-gje.jpg
Luxor-Tempel-46-Hof des Ramses-1982-gje.jpg
Luxor-Tempel-48-Sphinxalle-1982-gje.jpg
Luxor-14-Markt-Nubierinnen mit Kohl-1982-gje.jpg
Luxor-18-Markt-1982-gje.jpg
Shanghai World Financial Center

An **Shanghai World Financial Center** in uska hitaas nga gusali ha distrito han Pudong, Shanghai, Tsina.
Kabatohan Carnac

An mga **Kabatohan Carnac** in koleksyon hin megalitiko nga mga sityo ha paligid han baryo han Carnac, ha Brittany, Fransya.
Katundan nga Bungbong

An **Katundan nga Bungbong** in namumutang ha Kadaan nga Syudad han Herusalem ha tiil han katundan nga dapit han Bukid Templo.


Jerusalem-Klagemauer-02-nachts-2010-gje.jpg
Jerusalem-Klagemauer-18-Frauen-2010-gje.jpg
Jerusalem-Klagemauer-22-Trennlinie-1985-gje.jpg
Jerusalem-Klagemauer-26-Beter-1985-gje.jpg
Jerusalem-Klagemauer-54-2010-gje.jpg
Jerusalem-Klagemauer-56-betender Jude-2010-gje.jpg
Jerusalem-Klagemauer-80-Bar Mizwa-2010-gje.jpg
Franciscus kotel.jpg
Iroy nga Templo han Besakih

An **Iroy nga Templo han Besakih**, ha baryo han Besakih, ha Bukid Agung, sinirangan nga Bali, Indonesya, in gihihinungdani, gidadakoi, ngan gibabaraani nga templo han relihiyon Hindu ha Bali.
Harmandir Sahib

An **Harmandir Sahib** in prominente nga Sikh gurdwara nga namumutang ha syudad han Amritsar, Punjab, India.
Hollywood nga tigaman

An **Hollywood nga tigaman** in usa ka tigaman han tuna ngan kultural nga ikono nga Amerikano nga namumutang ha Los Angeles, California.
Bato han Gibraltar

An **Bato han Gibraltar** in monolitiko nga limestone nga kataisan nga namumutang ha Gibraltar, ha may salatan-katundan nga tuktik han Europa ha Rawis Iberia.
Ephesus

An **Euphesus** in kadaan nga Greko nga syudad, nga nagin dako nga syudad Romano, ha katundan nga baybayon han Asia Minor, harani ha pagkayana nga Selçuk, Lalawigan han Izmir, Turkeya.
Busag nga Bangin han Dover

An **busag nga bangin han Dover** in mga bangin nga bahin han Briton nga baybayon nga na-atubang ha estrecho han Dover ngan Fransya.
Katunga nga Domo

An **Katunga nga Domo** in granito nga domo ha Nasodnon nga Parke han Yosemite han condado han Mariposa, California.
An Napulo Kag-duha nga mga Apostoles (Victoria)

An **An Napulo Kag-duha nga mga Apostoles** in mga kolesyon nga mga limestone nga bato ha baybayon han Nasodnon nga Parke han Port Campbell ha Victoria, Australia.
Santorini

An **Santorini** in uska isla ha salatan nga Dagat Egeo, mga 200 km salatan sinirangan tikang ha panguna nga lawas hit Gresya
Tokyo Skytree

An **Tokyo Skytree** (東京スカイツリー Tōkyō Sukaitsurī?) in usa nga pan-brodkast, karaonan ngan tore hin obserbasyon ha Sumida, Tokyo, Japan
Torre Tokyo

An **Torre Tokyo** (東京タワー Tōkyō tawā?) in tore hin komunikasyon ngan obserbasyon ha Parke Shiba, Minato, Tokyo, Japan.
Pulis

Iton **pulis** in lawas hin katawhan nga ginmando han estado para igpatuman an balaod, magpanalipod ha mga gamit, ngan ayuson hin kamurayaw.
Museyo

An **museyo** in uska institusyon nga nagmamangno hin uska koleksyon hin artipakto ngan iba nga mga butang nga may-ada syentipiko, artistiko, kultural o makasaysayon nga mga hinungdan ngan pagpapakita hini ha publiko.
Imperyo han Akkad

An **Imperyo Akkadnon** in imperyo nga nakasentro ha syudad han Akkad ngan nagpapalibot nga rehiyon han Mesopotamia.
Bag-o nga Ginhadian han Ehipto

An **Bag-o nga ginhadian han Ehipto**, gintutudlokan gihapon komo an Imperyo Ehiptanon in panahon han hadton kasaysayan han Ehipto nga namumutnga ha ika-16 gatostuig UC ngan ika-11 gatostuig UC, nga naglalakip han ika-18, ika-19 ngan ika-20 nga mga dinastiya han Ehipto.
Ginhadian han Kush

An **Ginhadian han Kush** in kadaan nga estado ha Aprika nga nakasentro ha pagtapo han Muya han Nilo, Busag nga Nilo ngan Salog Atbara nga ha yana in Republika han Sudan.
Azania

An **Azania** in ngaran nga aplikado ha dirudilain nga parte han salatan-sinirangan nga ubos-Sahara nga Aprika.
Imperyo Neoassiryo

An **Imperyo Neoassiryo** in imperyo ha kasaysayan han Mesopotamia nga nagtikang ha 934 UC ngan nahuman ha 605 UC.
Katunaan han Punt

An **Katunaan han Punt** han hadto mga Ehiptano in padis hin pannegosyo ha paghimo ngan pag-eksport hin bulawan, pahamot, kahoy, uripon ngan mga hayop.
Imperyo Neobabiloniko

An **Imperyo Neobabiloniko** o an Imperyo Chadeano in panahon han kasaysayan han Mesopotamia nga nagtikang ha 626 UC ngan nahuman ha 539 UC.
Mediahanon

An **mga Medo** o **Mediahanon** o **Medes** in hadton Irano nga katawhan nga nag-ukoy ha Iran ha lugar nga tinatawag nga Media ngan nayakan hin amihanan-katundan nga yinaknan Irano nga tinatawag komo yinaknan Mediahanon.
Imperyo Akemenida

An **Imperyo Akemenida** o kundi man **Akhaemenida** (Kinatsila: *Aqueménida*; Ininglis: *Achaemenid* ; 𐎧𐏁𐏂  "An Imperyo" ), danay kilala komo Syahan nga Imperyo Persyano, in uska imperyo Irano ha Salatan-katundan Asya, nga natukod han ika-6 gatostuig ni Cyrus nga Harangdon nga nagpatalsik han confederasyon Mediano.

## Mga tigaman

## Mga pinambasaran
Imperyo Partia

An **Imperyo Partia** in usa nga dakonga politikal ngan kultural nga kagamhan Irano ha kadaan nga Persya.
Imperyo Kushan

An **Imperyo Kushan** in syahan naiporma han ika 1 gatostuig. Aada ini ha sinirangan ngan amihanan Afghanistan ngan amihanan-katundan India.
Imperyo Sasanida

An **Imperyo Sasanida** in kataposan ugsa-han-Islamiko Imperyo Persyano, nga pinamunuan han Dinastiya Sasano tikang AD 224 tubtob AD 651.
Ginhadian Ptolemeonhon

An **Ginhadian Ptolemeonhon** ha ngan palibot han Ehipto in nagtikang kahuman han kan Alejandro nga Harandon mga pagsulong ha 332 UC ngan nahuman ha pagkamatay ni Cleopatra VII ngan an pagsulong han Romano ha 30 UC.
Ptolomeo I

Hi **Ptolomeo I Soter I** in uska Macedon nga heneral ha ilarom ni Alejandro nga Harangdon nga namuno ha Ehipto (323 UC – 283 UC).
Imperyo Seleucida

An **Imperyo Seleucida** in uska Greko-Macedon nga estado nga nahimo tikang ha sinirangan nga mga pagsulong ni Alejandro nga Harangdon.
Imperyo Maurya

An **Imperyo Maurya** in usa nga haluag nga Panahon han Puthaw nga makasaysayan nga kagamhan han hadton Indya, nga pinamunuan han dinastiya Mauryano tikang 321 tubtob 185 UC.
Dinastiya Jin (265–420)

An **Dinastiya Jin** in uska dinasiya ha kasaysayan han Tsina, nga nag-iha ha butnga han mga tuig 265 tubtob 420.
Ginhadian han Aksum

An **Ginhadian han Aksum** in importante nga nakikipagnegosyo nga nasod ha amihanan-sinirangan Aprika ha mga panahon han 100-940 AD.
Katundan nga Imperyo Romano

An **Katundan nga Imperyo Romano** in natudlok ha katunga-nga-katundan nga Imperyo Romano. (An salin nga katunga amo an Imperyo Bizantino o Sinirangan nga Imperyo Romano.

## Listahan san mga Emperador han ''Western Roman Empire''

Tetrarchy (286–313)

Maximian: 286–305 
Constantius Chlorus: 293–305 

Constantius I Chlorus: 305–306
Valerius Severus: 305–306

Valerius Severus: 306–307
Constantine: 306–307

Maxentius: 307–312

Licinius: 308–313
Wilhelm von Humboldt

Hi **Friedrich Wilhelm Christian Karl Ferdinand Freiherr von Humboldt** (22 Hunyo 1767 – 8 Abril 1835) in usa nga Prusyano nga pilosopo, diplomatiko, ngan nagtukod han Unibersidad han Berlin.
Unibersidad han Bologna

An **Alma Mater Studiorum - Unibersidad han Bologna** (Initalyano: Alma Mater Studiorum Università di Bologna, UNIBO) in uska unibersidad nga namumutang ha Bologna, Italy nga natukod ha 1088.
Mga Gera Opyo

An **Mga Gera Opyo** (1839–42 ngan 1856–60) in duha nga gera ha butnga han Tsina ngan mga Katundan nga nasod.
Syahan nga Gera Opyo

An **Syahan nga Gera Opyo** (1839–42) in gin-awayan han Reino Unido ngan Dinastiya Qin han Tsina tungod han magkaiba nga paglantaw han relasyon diplomatiko, negosyo, pagdudumara hin hustisya ngan tsaa.
Ikaduha nga Gera Opyo

An **Ikaduha nga Gera Opyo** in gera han Imperyo Britaniko ngan Ikaduha nga Imperyo Franses kontra ha Dinastiya Qing han Tsina nga nag-iha tikang 1856 tubtob 1860.
Sistema immuno

Iton **sistema immuno** in uska sistema han mga istruktura biyolohikal ngan proseso ha sulod han uska organismo nga nananalipod kontra ha sakit.  Para ini makabuhat hin maupay, an sistema immuno in dapat makasabot hin damo nga dirudilain nga mga ahente, tikang ha birus ngadto ha ulod parasitiko, ngan makasabot nga diri ini kanan organismo kalugaringon nga mga mag-upay nga tisyu.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*Immune System  – from the University of Hartford (high school/undergraduate level)
*Microbiology and Immunology On-Line Textbook – from the University of South Carolina School of Medicine (undergraduate level)
*Immunobiology; Fifth Edition&nbsp;– Online version of the textbook by Charles Janeway (Advanced undergraduate/graduate level)
*Stanley Falkow's talk: "Host-Pathogen Interaction and Human Disease"
Immunolohiya

Iton **immunolohiya** in sanga hin syensya biyomedikal nga naglalakip han pag-aram han ngatanan nga aspeto han sistema immuno ha ngatanan nga mga organismo.
Luparan han Sao Vang

An **Luparan han Sao Vang** amo in nahimutang ha salatan han butnga nga syudad han Thanh Hoa, Ca Mai lalawigan, anay ulohan han Vietnam.
Meritokrasya

Iton **meritokrasya**, ha syahan, ngan ha pan-pagdudumara nga gamit, in uska sistema hin punuan o iba nga pagdudumara (sugad han pagdudumara hin negosyo) kun diin it mga pagpili ngan responsibilidad in gintatagan duon base han kanan indibiduwal nga mga merito, sugad han interlihensya, nabuhat, ngan inadaman, in nadedeterminahan ha ebaluwasyon o eksaminasyon.
Warren Buffett

Hi **Warren Edward Buffett** (natawo han Agosto 30, 1930) in usa nga Amerikano nga negosyante, mamumuhunan ngan pilantropiko.
Websayt

Iton **websayt** in magkasurumpay nga mga paklit ha web nga nagsusulod hin teksto, hulagway, bidyo, odyo ngbp.
Flashlight

Iton **plaslayt** in madadaradara nga kuryente-it-nagpapalaga nga tinikangan hin suga.

## Mga Sumpay ha Gawas
* Reviews Of The Best Tactical Flashlight
Metro hit pagparke

Iton **Metro hit pagparke** in debisyo nga gingagamit hit pagkolekta hin kwarta kasalyo hin katungod makapagparke iton sarakyan ha uska partikular nga lugar ha may katubtuban nga oras.
Tisyu pan-nawong

Iton **Tisyu pan-nawong** in klase hin mahumok, nasupsop, malalabog dayon nga mga papel nga angay pantrapo hin nawong.
Selyo postal

Iton **Selyo postal** in uska gutiay nga papel nga pinapalit ngan ginbubutang ha ginpapadad-an nga butang komo ebidensya hin pagbayad hin pagpapadara.
Photocopier

Iton **photocopier** in uska makina nga nahimo hin papel makakopya hin mga dokumento ngan iba pa nga mga hulagway biswal nga malaksi ngan barato.
Xerograpiya

Iton **xerograpiya** in mamara nga paagi hin pagpotokopya nga inimbento ni Chester Carlson han tuig 1938.
Liquid crystal display

Iton **Liquid crystal display** in pinaurog nga manipis nga panel hin pipira nga pixels ha atubanga hin tinikangan hin lamrag. Kada pixel in ginsusudlan hin likido nga kristal nga may akos magpakita hin dirudilain nga kolor o uusa la nga kolor.
Lugaring nga serbisyo hit paglalaba

Iton **lugaring nga serbisyo hit paglalaba** in pasilidad kun diin it panapton in ginlalaba ngan ginpapamara.
Fuel cell

Iton **fuel cell** in nagliliwan han elementro hidroheno ngadto ha elektrisidad kimikal nga pinaagi hin pagtampo ini ha oxiheno, nga nagreresulta hin tubig.
Lente Fresnel

Iton **Lente Fresnel** in uska klase nga mga lente nga orihinal ginpadukwag ni Frases pisiko Augustin-Jean Fresnel para ha mga parola.
Pinuthawan nga konkreto

Iton **pinuthawan nga konkreto** in konkreto nga may sulod nga puthaw nga tinatawag nga rebar para panpadig-on.
Suga nga neon

Iton **Suga nga neon** in nahihimo han mapawa, naranggat nga kinuryentehan nga mga tubo nga saramin o bumbilya nga may sulod nga neon o iba pa nga mga gas.
Tablet nga kompyuter

Iton **tablet nga kompyuter** in usa nga madadaradara nga kompyuter nga magagamitan ha kadam-an nga panahon pinaagi han pagtudlok hin tudlo o stylus ha touch screen.
Korupsyon

Ha pilosopikal, teyolohikal, ngan moral nga pakikipaghimangraw, iton **korupsyon** in ispirituwal o moral nga diri pagkapuro o pagbaya hiton anu iton dapat.  Ha ekonomiya, iton korupyon in pagbayad hin serbisyo o butang nga diri dapat para ha mangangarawat, ha ilarom han balaod.
Orbita

Ha pisika, iton **orbita** in hulog-bug'atnon nga pakurbada nga pag-agi hin butang ha palibot hin usa tulbok ha kalarakan, pananglitan, an orbita han paneta ha pagtuyok ha butnga hiton uska sistema Panbituon, sugad han Sistema Pan-adlaw.
Kalarakan-oras

Ha pisika, iton **Kalarakan-oras** in modelo matematiko nga nagsusumpay han kalarakan ngan oras ha uusa nga continuo.
Jason Bateman

Hi **Jason Bateman** (natawo Enero 14, 1969) usa ka artista nga Amerikano.

## Mga Sumpay ha Gawas
* Jason Bateman - Ingles
Bosulachi

**Bosulachi** at **Boslachi**(Kinoryano:보슬아치) in usa nga Koreano nga Marahas, mapusok, misandry Babaye Parodya han katatawanan.
Detektor hin aso

Iton **detektor hin aso** in usa nga higamit nga nakakasabot kun may-ada aso nga it puydi nga kawsa amo an kalayo.
Mikroskopyo optiko

Iton **Mikroskopyo optiko** in usa nga klase nga mikroskopyo nga nagamit hin nakikit-an nga lamrag ngan sistema hin mga lente para mapadako it pagkita hin mga gudtiay nga mga butang.
Remot kontrol

Iton **remot kontrol** in usa nga komponente hin debisyo elektroniko nga orihinal nga gingamit ha pagmaniobra hin telebisyon nga diri nagamit hin alambre tikang ha harani nga nakikit-an nga distansya.
Akselerador hin partikulo

Iton **Akselerador hin partikulo** in uska makina nga nagpapahidangat hin mga gudtiay nga butang nga tinatawag nga partikulo hin sobra ka laksi nga paagi.
Nasuyop nga panlimpyo

Iton **nasuyop nga panlimpyo** in usa nga debisyo nga nagamit hin bumba hin hangin para makahimo hin bakyum nga nasuyop hin tapo-tapo ngan hugaw, labi na tikang ha salog, ngan danay ha iba nga butang.
Makina hin panahi

Iton **Makina hin panahi** in makina nga nagtatahi hin mga dugnit ngan iba pa nga butang pinaagi hin inulang.
Artipisyal nga banwa

Iton **Artipisyal nga banwa** in panhapin nga hinimo han sintetiko nga sabot nga kun kit-on in baga hin banwa.
Altapresyon

Iton **altapresyon** in kahimtang medikal kun diin it presyon hit dugo ha mga ugat in hitaas.

## Padugang nga barasahon
*

## Mga sumpay ha gawas
*Philippine Society of Hypertension  
 
*
Nostradamus

**Michel de Nostredame** (Disyembre 14 o Disyembre 21, 1503 – Hulyo 2, 1566), ginkikilala gihapon nga **Nostradamus**, in usa nga Franses nga paratigo.
Depibrillasyon

An **Depibrillasyon** in agsob nga tambal para han *cardiac dysrhythmias*, *ventricular fibrillation*, ngan *pulseless ventricular tachycardia*.
Chris Pine

Hi **Chris Pine** (natawo Agosto 26, 1980) usa ka artista nga Amerikano.

## Mga Sumpay ha Gawas
* Chris Pine - Ingles
The Simpsons

**The Simpsons** is uska Amerikano nga *animated sitcom* nga hinimo ni Matt Groening para han Fox Broadcasting Company.
Slot machine

Iton **Slot machine** in usa nga pankasino nga panhuygo nga makinakun diin may-ada tulo nga kaliding nga nalibot kun an piridliton in napipidlit.
Enerhiya potensyal

Ha pisika, iton **enerhiya potensyal** in enerhiya hin uska lawas o uska sistema tungod han posisyon han lawas o pakaayos han mga partikulo han sistema.
Panpamara buhok

Iton **panpamara buhok** in butang nga gindesinyo nga maghuyop hin mahagkot o mapaso nga hangin ha mahulos nga buhok, para magmalaksi it ebaporasyon hin mga partikulo hin tuig ngan pagpamara hin buhok.
Panpangilala hin DNA

Iton **panpangilala hin DNA** in teknik nga gingagamit han mga syentipiko forensiko para makabulig ha tagsa indibiduwal nga makilal-an pinaagi han ira DNA.
Elektrokardyograpiya

Iton **elektrokardyograpiya** in interpretasyon han aktibidades elektrikal ha may kasingkasing ha periodo hin oras.
Jet engine

Iton **Jet engine** in bisan ano nga makina nga nahimo hin pwersa pinaagi hin pagpagawas hin malaksi nga jet hin likido o gas.

## Mga Sumpay ha Gawas

* https://www.pbsaerospace.com/small-turbine-engines
Linggwahe hin Sinyales Amerikana

Iton **Linggwahe hin Sinyales Amerikana** in uska linggwahe nga sinyas, usa linggwahe kun diin iton mga kamot, butkon, ulon, kiwa hit nawong, ngan kiwa hit lawas in gingagamit magyakan hin waray tingog.
Bolshevik

An mga **Bolshevik** in paksyon han Marxista Ruso Sosyal-Demokratika Partido han Mananarbaho nga nagbulag tikang ha paksyon Menshevik ha ika-duha nga Kongreso han Partikdo  han 1903.
Menshevik

An mga **Menshevik** in uska paksyon han Ruso gios rebolusyonaryo nga gumawas han 1904 tikang ha diri pagkaarasya nira Vladimir Lenin ngan Julius Martov, nga duha in api han Ruso Sosyal-Demokratika Partido han Mananarbaho.
Prisma (optika)

Iton **Prisma** in usa nga saramin, plastik o kristal nga napilo hin lamrag.
An "Prisma" amo it gingagamit pagbuka han pawa ngadto han tagsa-tagsa niya nga tukud (tukud:an nagkumpusu ha iya "pawa")an tukud amo it magka durudilain nga kulur (an kulur han balangaw).