open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Aritmetiká

An **aritmetiká** (tikang ha Griniyego nga αριθμός = numero) amo an gidadaani ngan giyayanohi nga sanga han matematika, nga gingagamit han ngatanan oara ha panadlaw-adlaw nga pan-ihap ngadto ha komplikado nga syensya ngan pannegosyohan nga kalkulasyon.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya

*Cunnington, Susan, *The Story of Arithmetic: A Short History of Its Origin and Development*, Swan Sonnenschein, London, 1904
*Dickson, Leonard Eugene, *[[History of the Theory of Numbers]]* (3 volumes), reprints: Carnegie Institute of Washington, Washington, 1932; Chelsea, New York, 1952, 1966
*Euler, Leonhard, *[http://web.mat.bham.ac.uk/C.J.Sangwin/euler/ Elements of Algebra] *, Tarquin Press, 2007
*Fine, Henry Burchard (1858–1928), *The Number System of Algebra Treated Theoretically and Historically*, Leach, Shewell & Sanborn, Boston, 1891
*Karpinski, Louis Charles (1878–1956), *The History of Arithmetic*, Rand McNally, Chicago, 1925; reprint: Russell & Russell, New York, 1965
*Ore, Øystein, *Number Theory and Its History*, McGraw–Hill, New York, 1948
*Weil, André, *Number Theory: An Approach through History*, Birkhauser, Boston, 1984; reviewed: Mathematical Reviews 85c:01004

## Mga sumpay ha gawas

 

*MathWorld article about arithmetic
*The New Student's Reference Work/Arithmetic (historical)
*The Great Calculation According to the Indians, of Maximus Planudes  – an early Western work on arithmetic at Convergence 
*
Enerhiya

Ha pisika, an enerhiya (tikang ha Griniyego ἐνέργεια - energeia, "aktibidades, operasyon", tikang ha ἐνεργός - energos, "aktibo, may ginhihimo" o kusog, amo an usa ka eskalar nga pisikal nga sukol nga nagpapasabot hin kadamo hin nabuhat nga puydi himoan han puwersa.

An Kalayu in uska enerhiya.

Sa Pambansang Wika: Enerhiya

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* 
*  
* 
* 
* 

## External links

*
Ultrabiyoleta

An **ultrabiyoleta** usa ka radyasyon electromagnetiko nga may balud-kahilaba nga mas halipot kaysa ha nakikit-an nga kapawa, pero mas hilaba kaysa ha rayos-ekis, nga may kaharani nga tikang 10 nm ngadto ha 400 nm, ngan enerhiya tikang 3 eV ngadto 124 eV.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* 
* 
*
Asukar

An **asukar** (tikang han Kinatsila: *azúcar*, Iningles: *sugar*) usa ka pagkaon nga puydi igdugang ha usa ka pagkaon para magmatam-is.

## Pinanbasaran

## Further reading
*
*
*
*
*A C Hannah, *The International Sugar Trade*, Cambridge: Woodhead, 1996. ISBN 1-85573-069-3
*
*

## Mga sumpay ha gawas

*Cook's Thesaurus: Sugar
*
Kwatro kantos

An **kwadrado** amo an may hitsura nga upat ka magkaparehas it sukol nga bagis ha ligid ngan upat ka iskina nga ngatanan may 90 degree.
Tsino nga agi

An **Tsino nga agi** (iningles: Chinese character) agsob liwat tawagon nga Agi nga Han (yano nga Tsino: 汉字; tradisyonal nga Tsino: 漢字; pinyin: Hànzì), usa ka logogramo nga gingagamit pagsurat hin Tsino (hanzi), Hinapon (kanji), ngan danay Kinoryano (hanja), ngan an una nga Vinitnames (hán tự), ngan iba pa nga mga pinulongan.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
*  
;Unhan nga mga buhat nga may makasaysayan nga interest
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
*Translated by L. C. Hopkins with a Memoir of the Translator by W. Perceval Yetts
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (English translation of *Wénzìxué Gàiyào* 文字學概要, Shangwu, 1988.)
* 

## Mga sumpay ha gawas

;Kasaysayan nga pagkahimo hin Tsino nga agi
* Excerpt from Visible Speech: The Diverse Oneness of Writing Systems by John DeFrancis, © 1989 by the University of Hawai`i Press. Used by permission of the University of Hawai`i Press.
;Aada-ha-linya nga pagpurulongan ngan reperensya hin agi
* Chinese Text Project Dictionary Comprehensive character dictionary including data for all Chinese characters in Unicode, and exemplary usage from early Chinese texts.
* Evolution of Chinese Characters
* Zhongwen.com: a searchable dictionary with information about character formation
* Richard Sears, Chinese Etymology.
;Chinese characters in computing
* Unihan Database: Chinese, Japanese, and Korean references, readings, and meanings for all the Chinese and Chinese-derived characters in the Unicode character set
* cchar.com Chinese Character Software : Step by step pictures showing how to write Chinese characters.
* Daoulagad Han — Mobile OCR hanzi dictionary, OCR interface to the UniHan database

;Hadin binuhat nga may makasaysayan nga interest
* 
*
Inarabo nga Agi

An **Inarabo nga Agi** amo an usa ka sistema han panurat amo an ginagmit han pipira nga yinaknan han Asya ngan Aprika, sugad ha Inarabo, Pinersyano ngan Urdu. Sunod ha Linatin nga abakadahan, amo ini an ikaduha nga gingiginamit nga abakadahan palibot han kalibutan.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
* Quranic Arabic Lessons for Kids  
* Test yourself on the Arabic alphabet 
* A YouTube video about learning Arabic by Br. Wisam Sharieff
* Interactive audio lesson for learning the Arabic alphabet 
* Named Entity Recognition – for a discussion of inconsistencies and variations of Arabic written text.
* Arabetics – for a discussion of consistency and uniformization of Arabic written text.
*Arabic alphabet course videos guide 
*Open Source fonts for Arabic script
*Arabic Keyboard (in French) 
*Why the right side of your brain doesn't like Arabic 
*
Ciriliko nga Abakadahan

An **Ciriliko nga Abakadahan** amo an sistema han panurat nga ginsasaruan han pito ka Slavo nga nasodnon nga yinaknan (Bulgarian, Russian, Belarusian, Rusyn, Serbian, Macedonian, and Ukrainian) ngan pipira nga diri-Salavo(Moldovan, Kazakh, Uzbek, Kyrgyz, Tajik ngan Tuvan han anay Unyon Sobyeta ngan Mongolian).

## Pinanbasaran

## Mga reperensya
* Ivan G. Iliev. Short History of the Cyrillic Alphabet. Plovdiv. 2012. Short History of the Cyrillic Alphabet
* Bringhurst, Robert (2002). *[[The Elements of Typographic Style]]* (version 2.5), pp.&nbsp;262–264. Vancouver, Hartley & Marks. ISBN 0-88179-133-4.
* Nezirović, M. (1992). *Jevrejsko-španjolska književnost*. Sarajevo: Svjetlost. [cited in Šmid, 2002]
* Šmid, Katja (2002). "", in *Verba Hispanica*, vol X. Liubliana: Facultad de Filosofía y Letras de la Universidad de Liubliana. ISSN 0353-9660.
* 'The Lives of St. Tsurho and St. Strahota', Bohemia, 1495, Vatican Library

## Mga sumpay ha gawas

* 
* 
* The Cyrillic Charset Soup  overview and history of Cyrillic charsets.
* Transliteration of Non-Roman Scripts, a collection of writing systems and transliteration tables
* History and development of the Cyrillic alphabet
* data entry in Old Cyrillic / Стара Кирилица
Griyego nga abakadahan

An **Griniyego nga abakadahan** mayda duha kanapulo kat-upat ka agi nga gingagamit pagsurat han Griniyego tikang han urhi nga ika 9 o unhan 8 siglo BCE.



## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

*
*
*
*
*
*
* [Greek translation of *Greek: a history of the language and its speakers*, London 1997]
*
*
*
*
* – selections from the Gospels in Macedonian.
*
*
*
*
*
*
*
*

## Mga sumpay ha gawas

*Unicode Greek range
*Examples of Greek handwriting
*Greek Unicode Issues
*Unicode FAQ – Greek Language and Script
*Unicode alphabetic test for Greek Unicode range
*Unicode numeric test for Greek Unicode range
*Unicode test for all Greek-related Unicode ranges
*Classical Greek keyboard, a browser-based tool
*Collection of free fonts: greekfontsociety.gr
Dugo

An **dugo** amo an likido nga nabibilngan ha kadam-an han mga hayop, nga ginbobomba han kasingkasing palibot ha sakob han lawas han organismo. An dugo nahatag hin sustansya ngan oksiheno ngada ha mga tisyu ngan gintatanggal an mga sig-ot ngan carbon dioxide tikang ha tisyu.
]
## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* Blood Groups and Red Cell Antigens. Free online book at NCBI Bookshelf ID: NBK2261
*
Machine gun

An **machine gun** usa ka klase nga automatiko nga pusil nga nakakatera hin rubodobo.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*Discover Military Machine Guns 
*From Gatling to Browning  September 1945 article Popular Science
*GunTrustLawyer.com – US site with information on the legality of owning a machine gun in each state under the National Firearms Act and individual state regulations.
*How Stuff Works – Article on the operation of Machine Guns, animated diagrams are included.
*The REME Museum of Technology – machine guns 
* – A patent for an early automatic cannon
*Vickers machine gun site
Baga (anatomiya)

An **baga** amo an kinahanglanon nga organo han panhinga han mga naginhawa hin hangin nga mga hayop.

## Pinanbasaran
Respirasyon

An **respirasyon** amo an pagkuha hin oksiheno tikang ha gawas nga hangin pakadto ha selula han sulod han mga tisyu, ngan an paggawas hin carbon dioxide ha kaluyo.
Sistema sirkulatoryo

An **Sistema sirkulatoryo** amo an sistema organo nga nagdadara hin mga sustansya, hangin, hormones, selula han dugo, sighot nga nitroheno, tikang ngan pakadto han selula han lawas para umato han mga sakit ngan tagan hin asya nga temperatura ngan pH an lawas.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*http://cnx.org/content/m46646/latest/
*The Circulatory System 
*NCP Cardiovascular Medicine A Journal Covering Clinical Cardiovascular Medicine
*Reiber C. L. & McGaw I. J. (2009). "A Review of the "Open" and "Closed" Circulatory Systems: New Terminology for Complex Invertebrate Circulatory Systems in Light of Current Findings". *[[International Journal of Zoology]]* **2009**: 8 pages. .
*Patwardhan K. The history of the discovery of blood circulation: unrecognized contributions of Ayurveda masters . Adv Physiol Educ. 2012 Jun;36(2):77–82.
*Cardiovascular Pedagogical Simulation
*Michael Servetus Research  Study on the Manuscript of Paris by Servetus (1546 description of the Pulmonary Circulation)
Sistema integumentaryo

An **Sistema integumentaryo** amo an organo sistema nga panabon han lawas. Upod dinhi an buhok, panit, kulo, panbalhas nga organo ngan an ira mga produkto sugad hin balhas.
Sistema endokrina

An **Sistema Endokrino** amo an sistema organo han lawas nga naghihimo hin hormona.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
Sistema nerbyos

An **Sistema nerbyos** amo an sanga-sanga hit nalalain nga mga selula nga nagaabat-abat ngan nahatag impormasyon ha nagpapalibot han organismo ngan ha iya kalugaring.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* (human)
* (non-human)
* The Human Brain Project Homepage
Sistema reproduktibo

An **[[Sistema]] reproduktibo** amo an sistema han mga organo han usa ka organismo nga nag-gigios hin durungan para ha reproduksyon nga panuyuan.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
Sistema respiratoryo

An **Sistema respiratoryo** amo an sistema organo han usa ka organismo nga nagtutugot magliwan hin hangin.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*A high school level description of the respiratory system 
*Introduction to Respiratory System 
*Science aid: Respiratory System  A simple guide for high school students
*The Respiratory System  University level (Microsoft Word document)
*Lectures in respiratory physiology  by noted respiratory physiologist John B. West (also at YouTube)
Pagkagumon

An **pagkagumón** o **adiksyón** amo an sobra-sobra nga pagbibiling ngan pagkikinahanglan han lawas o huna-huna hin mga butang sugad hin droga, makahurubog nga irimnom, kwarta, trabaho, pag-kaon para makabuhat hin asya.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* Cover July 16, 2007  (note: cover provided to clarify date discrepancy from article link)
*
*
Backgammon

An **Backgammon** amo an usa ka klase nga mulay nga ginuuyagan hit duha ka magmurulay.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*
*UK Backgammon Federation
*US Backgammon Federation
*Backgammon World Championship - Monte Carlo
Arte marsyal

An **Arte Marsyal** amo an mga sistema han nakakodigo nga pamaagi ngan tradisyon han pagpapakarit hit pakipag-away nga an panuyuan makapirdi o makaato gamit han pisikal nga lawas.
Karate

An **karate** (空手) amo an usa ka arte marsyal nga ginpauswag ha Kapurupod-an Ryukyu tikang ha tuminongnong nga pamaagi ha pakikipagaway *te*(手, literal nga kasirigngon: kamot) ngan Tsino nga kenpō.

## Pinanbasaran
Judo

An **Judo**(柔道, jūdō), kasirigngon "an mahinay nga pamaagi o *gentle way*", amo an usa ka kabag-ohan nga Hinapon nga arte marsyal(gendai budō) ngan pakikipag-away nga paugnat-ha-kusog nga nagtikang ha Hapon han urhi nga ika 19 siglo.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Mga sumpay ha gawas

*International Judo Federation (IJF)—The worldwide governing body for judo
*All judoka profiles at Judoinside.com
*Kodokan Judo Institute—Headquarters of judo (Kano Jigoro's school)

## Mga artikulo
Body composition and fat percentage of Thai judo athletes * http://rehabmed.or.th/main/wp-content/uploads/2014/03/L-325.pdf
Callister R. Physiological characteristics of elite judo athletes * http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1860744?log$=activity
Track and field athletics

An **Track and field athletics** amo an usa ka kolekisyon han paugnat-ha-kusog nga may dalaganay, iritsahay ngan luruksohay.
Kriket

An **kriket** amo an usa ka balbag-ngan-bola nga baraptosay nga paugnat-ha-kusog nga mayda napulo kag-usa ka magmurulay kada kampo.

## Pinanbasaran

## External links

* International Cricket Council (ICC)
* MCCthe official Laws of Cricket
Golf

An **golf** amo an usa ka paugnat-ha-kusog kun diin an mga magmurulay nagamit hin pipira ka klase nga "clubs", nga an panuyuan makasulod ha buho an mga bulo ha gigugutiayi nga balbag.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*The R&A, St Andrews
*USGA: United States Golf Association
*Golf Australia, national governing body of Australia
*International Golf Federation (IGF)
Ice hockey

An **Ice hockey** usa ka baraptosay nga paugnat-ha-kusog nga ginmumulay ha ice o nyebe, nga an mga magmurulay nagamit hin stick para igsulod an puck ha kaluyo nga goal.
Moda

An **uso** (Iningles:Trend) (Pambansa:Uso) amo an natudlok ha mga istilo ngan kustombre ha usa ka ginhatag nga panahon.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
*Braudel, Fernand ''Civilization and Capitalism, 15th–18th Centuries, Vol 1: The Structures of Everyday Life," William Collins & Sons, London 1981 ISBN 0-520-08114-5

## Mga sumpay ha gawas

*
Kaligrapiya

An **Kaligrapiya** (tikang ha Griniyego κάλλος kallos "mahusay" + γραφή graphẽ "panurat") amo an usa ka klase nga arte biswal. Ini agsob tawagon nga arte han panulat.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya
*
*
* 10th Impression
*Marns, F.A (2002) Various, copperplate and form, London
*
* 
*
* Wolfgang Kosack: *Islamische Schriftkunst des Kufischen* Geometrisches Kufi in 593 Schriftbeispielen. Deutsch - Kufi - Arabisch. 380 Seiten. Verlag Christoph Brunner, Basel 2014, ISBN 978-3-906206-10-3.

## Mga sumpay ha gawas

* 

;Mga museo hin kaligrapiya
* Contemporary museum of calligraphy (Russia)
* Ditchling Museum 
* Schrift-und Heimatmuseum, Pettenbach (Austria)
* Hill Museum & Manuscript Library
* Klingspor Museum 
* Manuscript Museum of the Library of Alexandria 
* The Karpeles Manuscript Library Museums 
* The Modern Calligraphy Collection of the National Art Library at the Victoria and Albert Museum
Ensayklopedya

An **Ensayklopedya** amo an usa ka tukib ngan unuran nga sinurat nga impormasyon nga puydi tikang ha ngatanan nga sanga han kaaradman o usa ka partikular nga sanga han kaaradman.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya

* EtymologyOnline
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Sideris, Athanasios (2006). "The Encyclopedic Concept in the Web Era", in Ioannides M., Arnold D., Niccolucci F. and K. Mania (eds.), *The e-volution of Information Communication Technology in Cultural Heritage. Where Hi-Tech Touches teh Past: Risks and Challenges for the 21st Century. VAST 2006*, Epoch, Budapest, pp.&nbsp;192–197. ISBN 963-8046-74-0.

* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* Encyclopaedia and Hypertext  
* Internet Accuracy Project – Biographical errors in encyclopedias and almanacs
* Encyclopedia – Diderot's article on the Encyclopedia from the original Encyclopédie.
* De expetendis et fugiendis rebus  – First Renaissance encyclopedia
* Errors and inconsistencies in several printed reference books and encyclopedias 
* Digital encyclopedias put the world at your fingertips &nbsp;– CNET article
* Encyclopedias online University of Wisconsin&nbsp;– Stout listing by category
* Chambers' ''Cyclopaedia'', 1728, with the 1753 supplement
* ''Encyclopædia Americana'', 1851, Francis Lieber ed. (Boston: Mussey & Co.) at the University of Michigan Making of America site
* ''Encyclopædia Britannica'' , articles and illustrations from 9th ed., 1875–89, and 10th ed., 1902–03.
*
Baseball

An **baseball** amo an usa ka balbag-ngan-bola nga paugnat-ha-kusog nga ginmumulayan han duha ka kampo nga mayda siyam ka magbarabtos kada kampo.

## Pinanbasaran

## Mga pagkukuhaan

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Padugang nga barasahon
* Bradbury, J.C. *The Baseball Economist: The Real Game Exposed* (Dutton, 2007). ISBN 0-525-94993-3
* Dickson, Paul. *The Dickson Baseball Dictionary*, 3d ed. (W. W. Norton, 2009). ISBN 0-393-06681-9
* Elias, Robert (2010) *[[The Empire Strikes Out]]: How Baseball Sold U.S. Foreign Policy and Promoted the American Way Abroad*. New York: The New Press. ISBN 978-1-59558-195-2
* Elliott, Bob. *The Northern Game: Baseball the Canadian Way* (Sport Classic, 2005). ISBN 1-894963-40-7
* Euchner, Charles. *The Last Nine Innings: Inside the Real Game Fans Never See* (Sourcebooks, 2007). ISBN 1-4022-0579-1
* Fitts, Robert K. *Remembering Japanese Baseball: An Oral History of the Game* (Southern Illinois University Press, 2005). ISBN 0-8093-2629-9
* Gutkind, Lee. *The Best Seat in Baseball, But You Have to Stand: The Game as Umpires See It* (Southern Illinois University Press, 1999). ISBN 978-0-8093-2195-7
* Gillette, Gary, and Pete Palmer (eds.). *The ESPN Baseball Encyclopedia*, 5th ed. (Sterling, 2008). ISBN 1-4027-6051-5
* James, Bill. *[[The Bill James Historical Baseball Abstract|The New Bill James Historical Baseball Abstract]]*, rev. ed. (Simon and Schuster, 2003). ISBN 0-7432-2722-0
* James, Bill. *The Bill James Handbook 2009* (ACTA, 2008). ISBN 0-87946-367-8
* Mahony, Phillip, Baseball Explained  (McFarland Books, 2014) ISBN 978-0-7864-7964-1. 
* Peterson, Robert. *Only the Ball was White: A History of Legendary Black Players and All-Black Professional Teams* (Oxford University Press, 1992 [1970]). ISBN 0-19-507637-0
* Posnanski, Joe (2007) *[[The Soul of Baseball]]* New York: Harper Collins. ISBN 978-0-06-085403-4
* Reaves, Joseph A. *Taking in a Game: A History of Baseball in Asia* (Bison, 2004). ISBN 0-8032-3943-2
* Ritter, Lawrence S. *[[The Glory of Their Times|The Glory of Their Times: The Story of the Early Days of Baseball Told by the Men Who Played It]]*, enlarged ed. (Harper, 1992). ISBN 0-688-11273-0
* Tango, Tom, Mitchel G. Lichtman, and Andrew E. Dolphin, *The Book: Playing the Percentages in Baseball* (Potomac, 2007). ISBN 1-59797-129-4
* Sexton, John (2013) *[[Baseball as a Road to God: Seeing Beyond the Game]]* New York: Gotham Books. ISBN 978-1-59240-754-5.
* Ward, Geoffrey C., and Ken Burns. *Baseball: An Illustrated History* (Alfred A. Knopf, 1996). ISBN 0-679-40459-7

;Aada-ha-linya
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

 

;Mga liga ngan mga organisasyon
* Major League Baseball
* International Baseball Federation
* Minor League Baseball
* British Baseball Federation 

;Mga estadistika ngan mga rekord hit mulay
* Baseball Almanac
* Baseball-Reference.com
* Retrosheet 

;Mga sumat ngan iba pa nga pagkukuhaan
* BaseballLibrary.com 
* Baseball Prospectus
* Society for American Baseball Research
* ''Baseball'' PBS documentary directed by Ken Burns
* Mister Baseball  European baseball news
Kalaksi han lamrag

An **Kalaksi** o **Kapaspas** **han** **Lamrag**, **Suga** o **Kapawa** amo an natudlok ha kalaksi han lamrag, suga o kapawa ha vacuum, usa ka konstant nga may tigaman nga *c*. Amo ini an kalaksi diri la an nakikit-an nga kapawa kundi upod pa an ngatanan nga radyasyon electromagnetiko. An kalaksi han lamrag ha vacuum may sukol nga eksakto 299,792,458 metro kada segundo (m/s).

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

### Makasaysayn nga reperensya

*
** Translated as 
*
*
*
*
*
*
*

### Mga moderno nga reperensya

*
*
*
*
*
*

## Mga sumpay ha gawas
* "Test Light Speed in Mile Long Vacuum Tube." *Popular Science Monthly*, September 1930, p.&nbsp;17–18.
*Definition of the metre (International Bureau of Weights and Measures, BIPM)
*Speed of light in vacuum (National Institute of Standards and Technology, NIST)
*Data Gallery: Michelson Speed of Light (Univariate Location Estimation) (download data gathered by Albert A. Michelson)
*Subluminal  (Java applet demonstrating group velocity information limits)
*De Mora Luminis at MathPages
*Light discussion on adding velocities
*Speed of Light  (University of Colorado Department of Physics)
*c: Speed of Light (Sixty Symbols, University of Nottingham Department of Physics [video])
*Usenet Physics FAQ
*Speed of light illustration (Speed of light as Live-Counter)
Ho Chi Minh

Hi **Hồ Chí Minh**, natawo nga **Nguyễn Sinh Cung** ngan kilala lawat nga **Nguyễn Ái Quốc** (19 Mayo 1890 – 2 Septyembre 1969) amo an usa ka Vietnamese nga rebolusyonaryo komunista ngan tawo han estado nga naging Primo Ministro (1946–1955) ngan Mangulo (1945–1969) han Republika Demokratika han Vietnam (Amihan nga Vietnam).
Mikhail Gorbachev

Hi **Mikhail Sergeyevich Gorbachev** (Rinusyan: Михаи́л Серге́евич Горбачёв, kaluwas [mʲɪxɐˈil sʲɪrˈɡʲeɪvʲɪtɕ ɡərbɐˈtɕof] ; natawo han 2 Marso 1931) amo an katapusan nga Heneral Sekretaryo han Partido Komunista han Unyon Sobyet, nga nagserbi tikang 1985 kutob 1991, ngan katapusan nga ulo han estado han USSR, nga nanirbihan tikang 1988 kutob natumba ini ha 1991. Hiya la an ulohan nga Sobyeto nga natawo kahuman han Rebolusyon Oktubre han 1917.
Eleanor Roosevelt

Hi **Anna Eleanor Roosevelt** (Oktubre 11, 1884–Nobyembre 7, 1962) amo an Primera Dama han Estados Unidos tikang 1933 tubtob 1945.  Hiya in nagsuporta han Bag-o nga Ginsarabotan nga mga polisiya han iya bana, harayo nga patod nga hi Franklin Delano Roosevelt, ngan nagin manduruso han mga katungod sibil.  Katima namatay an iya bana han tuig 1945, hi Roosevelt in nagpadayon pagin pankanasoran nga manunurat, manyarakan, politiko, ngan aktibista han Bag-o nga Ginsarabotan nga kowalisyon.  Hiya in nagtrabaho para mapaupay an kahimtang han mga trabahor nga babaye, bisan natipa hiya an Patas nga mga Katungod nga pag-amyendar tungod nga natoo hiya nga maraot it epekto hini ha kababayen-an.

Ha mga tuig 1940, hi Roosevelt in usa ha mga igkasi-nagtukod han Balay Katalwasan ngan nagsuporta hiya han paghimo han Nagkaurusa nga mga Nasod.  Hi Roosevelt in nagtukod han Katig-uban Nagkaurusa nga mga Nasod han Estados Unidos han tuig 1943 ngan naniguro pagsuporta han pagtukod han Nagkaurusa nga mga Nasod.  Hiya in nagin delegado han Kasahiran nga Katitirok han Nagkaurusa nga mga Nasod tikang 1945 tubtob 1952, usa nga trabaho nga hiya an pinili ni Mangulo Harry S. Truman ngan ginkompirma han Senado han Estados Unidos.  Han iya panahon ha Nagkaurusa nga mga Nasod, hiya an namuno han komite han nagsurat ngan nagpadig-on han Sangkalibutan Nga Pag-Asoy Bahin Han Kanan Tawo Mga Katungod.  Tinawag hiya ni Mangulo Truman nga "Primera Dama han Kalibutan" komo dungog han iya mga ginbuhat para han Kanan Tawo mga Katungod.

Nagios ha pulitika han nasasalin nga iya kinabuhi, hi Roosevelt in namuno han padumarahan ni John F. Kennedy syahan nga komite nga nakabulig pagtikang han ikaduha-nga-balud han feminismo, an Mangulohan Komisyon para han Kahimtang han Kababayen-an.  Ha tuig 1999, hiya in nakaranggo nga nangunguna nga napulo ha kanan Gallup Taramdan para ha Haluag nga Pagkilala nga Gindadayawan nga mga Tawo han ika-20 nga Gatostuig.
Ronald Reagan

Hi **Ronald Wilson Reagan** (Pebrero 6, 1911 – Hunyo 5, 2004) amo an ikakap-atan nga Mangulo han Estados Unidos (1981–1989) ngan ikakatloan kag-tulo nga gobernador han California (1967–1975).
Margaret Sanger

Hi **Margaret Higgins Sanger Slee** (Septyembre 14, 1879 – Septyembre 6, 1966) amo an usa ka Amerikana nga aktibista han pagkontrol han panganganak ngan nagtukod han "American Birth Control League" (nga naging Planned Parenthood).
Theodore Roosevelt

Hi **Theodore Roosevelt** (Oktubre 27, 1858 – Enero 6, 1919), nga kilalado liwat nga **T. R.** amo an ika 26 nga Mangulo han Estados Unidos. Hiya gihapon an ika-25 nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos ha ilarom ni William McKinley.
William Shockley

Hi **William Bradford Shockley** (Pebrero 13, 1910 – Agosto 12, 1989) amo an usa ka Amerikano nga pisiko ngan imbentor.
Jonas Salk

Hi **Jonas Salk** (Oktubre 28, 1914 – Hunyo 23, 1995) amo an usa nga Amerikano nga manhahalikwat medical ngan virolohista nga naging kilala ha pagkadiskubre ngan pagpausawag han siyan nga epektibo ngan waray peligro nga bakuna ha polyo.
Jean Piaget

Hi **Jean Piaget** (9 Agosto 1896 – 16 Septyembre 1980) amo an usa ka Swiso nga psycholohista ngan syentipiko naturales, nga naging kilala ha iya mga buhat mahitungod han mga kabataan.
Edwin Hubble

Hi **Edwin Powell Hubble** (Nobyembre 20 1889 – Septyembre 28 1953) amo an usa ka Amerikano nga astronomo.
Robert Goddard

Hi **Robert Hutchings Goddard** (Oktubre 5, 1882 – Agosto 10, 1945), amo an usa ka professor han pisika ngan syentipilo nga nagpauna han kontrolado nga likido nga U.S. professor of physics and scientist, was a pioneer of controlled, liquid nga sungo han raket.
Kurt Gödel

Hi **Kurt Gödel** Abril 28, 1906, Brno – Enero 14, 1978, Princeton, New Jersey) amo an usa ka Austryano-Amerikano nga lohikano, matematiko ngan pilosopo.
Alexander Fleming

Hi **Alexander Fleming** (6 Agosto 1881 – 11 Marso 1955) amo an usa ka Scotyano nga biyolohista ngan pharmacolohista.
Magbugto nga Wright

An **Magbugto nga Wright**, Orville (Agosto 19, 1871 – Enero 30, 1948) ngan Wilbur (Abril 16, 1867 – Mayo 30, 1912), amo an duduha nga Amerikano nga nakaimbento ngan nakahimo hin siyahan nga idro han kalibutan, ngan nakahimo hin siyahan nga kontrolaho, may kusog, ngan nakakalupad biskan mas mabug-at ha hangin nga paglupad han Disyembre 17, 1903.

## Mga kasarigan
Philo Farnsworth

Hi **Philo Farnsworth** amo an usa ka Amerikano nga imbentor nga nakilala nga syahan nakaimbento han telebisyon.
Francis Crick

Hi **Francis Harry Compton Crick** (8 Hunyo 1916 – 28 Hulyo 2004), amo an usa ka Britanyo nga biyolohista molecular, pisiko, ngan neurosyentipiko. Kaupod hi James D. Watson siyahan hira nga nakadiskubre han istruktura han molecula DNA han 1953.
James D. Watson

Hi **James Dewey Watson** (natawo Abril 6, 1928) amo an usa ka Amerikano nga biyolohista molekular. Kaupod hi Francis Crick, nakadiskubre hira han istruktura han DNA.
Leo Baekeland

Hi **Leo Hendrik Baekeland** (Sint-Martens-Latem (harani ha Ghent), 14 Nobyembre 1863 - 23 Pebrero 1944) amo an usa ka Belhikano nga kemiko nga nakaimbento han papel pnlitrato Velox (1893) ngan Bakelite (1907), usa nga barato, diri nasusudog, damo nga gamit ngan sikat nga plastik.
Stephen David Bechtel, Sr.

Hi **Stephen Davison Bechtel** (24 Septyembre 1900 – 14 Marso 1989) amo an anak ni Warren A. Bechtel, nga nagtukod han Bechtel Corporation ngan mangulo han kompanya tikang 1933 kutob 1960.
Leo Burnett

Hi **Leo Burnett** (21 Oktubre 1891 - 7 Hunyo 1971) amo an usa ka sikat nga ehekutibo han adbertismo nga nakilala han paghimo hin mga icon sugad han Jolly Green Giant, an Marlboro Man, Toucan Sam, Charlie nga Tuna, Morris nga Mesay, an Pillsbury Doughboy, an 7up "Spot", ngan Tony nga Tiger.
Willis Carrier

Hi **Willis Haviland Carrier** (26 Nobyembre 1875 – 7 Oktubre 1950) amo an usa ka enhinyero ngan imbendor, ngan nakilala han pagimbento han kabag-ohan nga aircon.
Bill Gates

Hi **William Henry "Bill" Gates III** (natawo han October 28, 1955) amo an usa ka Amerikano nga negosyante, philantropista, manunurat, ngan chairman han Microsoft, usa ka korporasyon han software nga gintukod niya kaupod hi Paul Allen. Usa hiya ha giririkohi nga tawo ha kalibutan.
Amadeo Peter Giannini

Hi **Amadeo Pietro Giannini** (1870 – 1949), natawo ha San Jose, California, amo an usa ka Italyano Amerikano nga nagtukod han Bangko han Amerika (Bank of Amerika).
Rachel Carson

Hi **Rachel Louise Carson** (Mayo 27, 1907 – Abril 14, 1964) amo an usa ka biyolohista marina ngan manunurat bahin han naturales nga nakilala ha pagpauswag han kiwa han kalibutan para ha kapaligiran.
Ray Kroc

Hi **Raymond Albert Kroc** (Oktubre 5, 1902 – Enero 14, 1984) amo an usa ka negosyante nga amerikano nga ginhimo nga giuupayi nga fast food an McDonald's Corporation ha kalibutan.
Estée Lauder

Hi **Estée Lauder** (Hulyo 1, 1906 – Abril 24, 2004) amo an usa ka Amerikana, nga kaupod an iya bana na hi Joseph Lauder, gintukod nira an Estée Lauder Companies, usa nga nagpauna nga kompanya hin pagpahusay o kosmetika.
William Levitt

Hi **William Jaird Levitt** (11 Pebrero 1907 - 28 Enero 1994), usa nga real-estate developer nga gintatawag nga amay han kabag-ohan nga Amerikano suburbia.
Lucky Luciano

Hi **Charles "Lucky" Luciano** (natawo nga Salvatore Lucania; Nobyembre 24, 1897 – Enero 26, 1962) usa ka ha Sicily-natawo nga Amerikano gangster. Hi Luciano an nakikilala nga amay han kabag-ohan nga organisado krimen ngan ulohan han makusog nga pagpapakalat han negosyon pankanasodnon han heroin.
Louis B. Mayer

Hi **Louis Burt Mayer** (natawo nga **Lazar Meir** Hulyo 4, 1884 – Oktubre 29, 1957) amo an naging sikat mahitungod hiya an usa ha nagtukod han studyo han mga pelikula ha Hollywood nga Metro-Goldwyn-Mayer.
Akio Morita

Hi **Akio Morita** (盛田昭夫 Morita Akio, Enero 26, 1921 ha Tokoname, Aichi, Hapon – Oktubre 3, 1999 ha Tokyo), kaupod an iya sangkay hi Masaru Ibuka (April 11, 1908 - December 19, 1997), gintukod nira an Sony Corporation.
Walter Reuther

Hi **Walter Philip Reuther** (1 Septyembre 1907 – 9 Mayo 1970) amo an usa ka Amerikano nga lider han labor union, nga ginhimo an United Automobile Workers usa ka dako nga puwersa diri la ha industriya awto, pati liwat ha Partido Demokratiko ha butnga nga ika 20 siglo.
Pete Rozelle

Hi **Alvin Ray "Pete" Rozelle** (Marso 1, 1926 – Disyembre 6, 1996) amo an usa ka komisyoner han National Football League (NFL) tikang Enero 1960 ngadto ha Nobyembre 1989.
David Sarnoff

Hi **David Sarnoff** (Rinusyan: Давид Сарнов, Pebrero 27, 1891 – Disyembre 12, 1971) amo an usa ka Belarusyano-natawo nga Rusyano-Amerikano nga negosyante ngan nagpauna han Komersyo han radyo ngan telebisyon ha Amerika.
Juan Trippe

Hi **Juan Terry Trippe** (Hunyo 27, 1899 – Abril 3, 1981) amo an usa ka Amerikano nagosyante han pampasahero nga idro ngan nagtukod han Pan American World Airways, usa ha prominente nga pamasahero nga idro nga kompanya han butnga nga ika 20 siglo.
Sam Walton

Hi **Samuel Moore Walton** (Marso 29, 1918 – Abril 5, 1992) amo an usa ka Amerikano nga negosyante nga natawo ha Kingfisher, Oklahoma nga nagtukod han Wal-Mart.
Charles E. Merrill

Hi **Charles Edward Merrill** (Oktubre 19, 1885 – Oktubre 6, 1956) amo an usa ka Amerikano nga philanthropista, stockbroker ngan usa ha nagtukod han Merrill Lynch & Company (an una tinawag nga Charles E. Merrill & Co.).
Thomas Watson, Jr.

Hi **Thomas John Watson, Jr.** (14 Enero 1914 – 31 Disyembre 1993) amo an mangulo han IBM tikang 1952 kutob 1971 ngan suhag ni Thomas J. Watson, siyahan nga mangulo han IBM.
Lucille Ball

Hi **Lucille Désirée Ball** (Agosto 6, 1911 – Abril 26, 1989) amo an usa ka Amerikana nga komedyante; aktres han pelikula, telebisyon, entablado ngan radyo; modelo, ehekutibo han mga pelikula, ngan bituon han mga sitcom sugad han I Love Lucy, The Lucy-Desi Comedy Hour, The Lucy Show ngan Here's Lucy.
Coco Chanel

Hi **Gabrielle Bonheur "Coco" Chanel** (19 Agosto 1883 – 10 Enero 1971) usa ka Fransesa nga fashion designer. Hiya an nagtukod han *House of Chanel*.
Bob Dylan

Hi **Bob Dylan** (natawo nga Robert Allen Zimmerman han Mayo 24, 1941) amo an usa ka Amerikano nga magkaranta ngan manunurat hin kanta, pintor ngan magsiriday.
T.S. Eliot

Hi **Thomas Stearns Eliot**(26 Septtembre 1888–4 Enero 1965) amo an usa ka magsiriday, dramaturgo ngan kritiko ha literatura.
Aretha Franklin

Hi **Aretha Louise Franklin** (March 25, 1942 – August 16, 2018) amo an usa ka Amerikana nga magkaranta, manunurat hin kanta ngan pianista, nga agsob tawagon nga "An Reyna han Kalag".
Martha Graham

Hi **Martha Graham** (Mayo 11, 1894 – Abril 1, 1991) usa ka Amerikana nga mananayaw ngan choreographer nga ginkikilala nga usa ha nagpauna han kabag-ohan nga sayaw.
Jim Henson

Hi **James Maury "Jim" Henson** (Septyembre 24, 1936, Greenville, Mississippi - Mayo 16, 1990, New York, New York), amo an usa nga kilala nga puppetero han kaagi han Amerika.
Bart Simpson

Hi **Bartholomew JoJo "Bart" Simpson** usa nga pangunahon nga himo-himo nga karakter ha animado nga serye han telebisyon nga The Simpsons.
Frank Sinatra

Hi **Francis Albert "Frank" Sinatra** (Disyembre 12, 1915 – Mayo 14, 1998) amo an usa ka Amerikano nga magkaranta ngan aktor.
Oprah Winfrey

Hi **Oprah Gail Winfrey** (natawo han Enero 29, 1954) amo an usa ka Amerikana nga personalidad ha medya, nominado nga aktres ha Academy Award, producer, kritiko literatura ngan magasin publisher, nga naging kilala ha iya talk show nga Oprah.

## Mga Sumpay ha Gawas
* www.oprah.com , Websayt han Buhatan
Richard Rodgers

Hi **Richard Charles Rodgers** (Hunyo 28, 1902 – Disyembre 30, 1979) amo an usa ka Amerikano nga komposer hin musika.
Oscar Hammerstein II

Hi **Oscar Hammerstein II** (Hulyo 12, 1895 – Agosto 23, 1960) amo an usa ka Amerikano nga manunurat, producer, ngan direktor han musika ha haros kap-atan ka tuig.
Muhammad Ali

Hi **Muhammad Ali** (natawo nga Cassius Marcellus Clay Jr., Enero 17, 1942 ha Louisville, Kentucky, Estados Unidos - 3 june 2016) amo an usa ka retirado nga boksingero nga Amerikano ngan makatulo nga naging kampiyon han World Heavyweight, nga damo it nayakan nga usa hiya ha giuupayi nga kampiyon nga heavyweight boksingero.
Anne Frank

Hi **Annelies Marie "Anne" Frank** (12 Hunyo 1929 ha Frankfurt am Main – unhan Marso 1945 ha Bergen Belsen) amo an usa ka Hudiya-Aleman nga babaye nga natawo ha syudad han Frankfurt am Main ha Weimar Aleman, ngan naguukoy haros bug-os niya nga kinabuhi ha ngan harani ha Amsterdam, ha Nederlandes. Gindayaw hiya katima kamatay kahuman napatik an iya diary nga nagsusumat han iya inagihan nga natago han pagokupar han mga Aleman ha Nederlandes han Ikaduha nga Gera han Kalibotan.
Billy Graham

Hi **William Franklin "Billy" Graham, Jr.,** (Nobyembre 7, 1918 - Pebrero 21, 2018), amo an usa ka Amerikano nga ebanghelista ngan usa ka Kristiyano Ebanghelikal.

## Mga ginbisita nga nasod



## Mga pinambasaran
Edmund Hillary

Hi **Edmund Percival Hillary** (20 Hulyo 1919 – 11 Enero 2008) amo an usa ka taga Nueva Zelanda nga nasaka hin bukid ngan eksplorador. Han 29 Mayo 1953 nga may edad nga 33, hiya ngan usa liwat nga nasaka hin bukid hi Tenzing Norgay nga usa ka Sherpa, naging siyahan nga tawo nga nakasaka ha giiigbawi han Bukid Everest.
Tenzing Norgay

Hi **Tenzing Norgay** (urhi han Mayo 1914 — 9 Mayo 1986) natawo nga Namgyal Wangdi ngan agsob tawagon nga Sherpa Tenzing, usa ka taga Nepal nga Sherpa nga nasaka hin bukid nga ha uruurhi nagukoy ha Indya. Usa ha sikat nga mananaka hin bukid han kasaysayan, usa hiya ha duha ka tawo nga nakaabot ha giiigbawi han Bukid Everest, nga upod niya ni Edmund Hillary han 29 Mayo 1953.
Bruce Lee

Hi **Bruce Jun-fan Lee** (李振藩, 李小龍; pinyin: Lǐ Zhènfān, Lǐ Xiăolóng; 27 Nobyembre 1940 – 20 Hulyo 1973) amo an usa nga Tsino-Amerikano ngan Hong Kong nga artista martial, pilosopo, magturutdo, aktor han arte martial arts, direktor han pelikula, manunurat hin pelikula, ngan nagtukod han konsepto Jeet Kune Do. Damo it nayakan nga usa hiya nga maimpluwensya nga artista martial han ika 20 siglo.

## Mga Sumpay ha Gawas
* Bruce Lee - Ingles
Charles Lindbergh

Hi **Charles Augustus Lindbergh** (Pebrero 4, 1902 – Agosto 26, 1974) (inagnayan "Lucky Lindy" ngan "The Lone Eagle") amo an usa ka Amerikano nga aviador, manunurat, imbentor ngan eksplorador.
Harvey Milk

Hi **Harvey Bernard Milk** (Mayo 22, 1930 – Nobyembre 27, 1978) amo an usa ka Amerikano nga politiko ngan siyahan nga nakikilala han ngatanan nga bayot nga napili han buhatan publiko ha California, nga miyembro han San Francisco Board of Supervisors.
Emmeline Pankhurst

Hi **Emmeline Pankhurst** (15 Hulyo 1858 – 14 Hunyo 1928) usa nga Ingles nga aktibista politikal ngan lider han *British suffragette movement*, nga nakahatag han mga babaye han katungod makabotos.
Rosa Parks

Hi **Rosa Louise McCauley Parks** (Pebrero 4, 1913 – Oktubre 24, 2005) usa nga Aprikana-Amerikana nga aktibista han katungod sibil kun diin gintawag hiya ha uruurhi han Kongreso han Estados Unidos nga "Iroy han Kabag-ohan nga Adlaw han Paggios han Katungod Sibil."
Pelé

Hi **Edison Arantes do Nascimento** o **Edson Arantes do Nascimento** (natawo han 23 Oktubre 1940 – namatay han 29 Disyembre 2022), kilala ha iya agnay nga **Pelé**, hya an usa ka magmurulay hin futbol nga Brasilyano.
Diana, Prinsesa han Wales

Hi **Diana, Prinsesa han Wales**, nga natawo ha ngaran nga **Diana Frances Spencer** (1 Hulyo 1961 – 31 Agosto 1997) amo an siyahan nga asawa han pinamumúlat-nga-masunod han Britániko nga trono nga hi Charles, Prinsipe han Wales. An ira anak nga hira Prinsipe William ngan Harry, amo an ika duha ngan ika tulo ha linya han trono han Reino Unido. An aktibismo ngan glamour ni Diana naghimo ha iya nga internasyonal nga icon ngan nagdangat ha iya hin nagpabilin nga pagka-popular pati gihapon in waray-maunahan nga publiko nga scrutiny, nga naduruhan han iya masamok nga pribado nga kinabuhi.
Jackie Robinson

Hi **Jack Roosevelt "Jackie" Robinson** (Enero 31, 1919 – Oktubre 24, 1972) amo an siyahan nga Afrikano-Amerikano nga Major League Baseball magmurulay han kabag-ohan nga panahon.
Andrei Sakharov

Hi **Andrei Dmitrievich Sakharov** (Rinuso: Андре́й Дми́триевич Са́харов) (Mayo 21, 1921 – Disyembre 14, 1989) amo an usa ka sikat nga pisiko nuclear nga Sobyet, disidensya ngan aktibista han mga katungod pantawo.
Bill Wilson

Hi **William Griffith Wilson** (Nobyembre 26, 1895 – Enero 24, 1971), gintatawag gihap nga Bill Wilson o Bill W., amo an usa ha nagtukod han Alcoholics Anonymous (AA).
James Madison

Hi **James Madison** (Marso 16, 1751 – Hunyo 28, 1836) amo an usa nga Amerikano nga politiko ngan usa ka pilosopo politikal. Hiya an ikaupat nga Mangulo han Estados Unidos (1809–1817), ngan usa hiya ha Mga Nagtukod-nga-Amay han Estados Unidos.
James Monroe

Hi **James Monroe** (Abril 28, 1758 – Hulyo 4, 1831) amo an ikalima nga Mangulo han Estados Unidos. Nagsirbe hiya hin duha ka panahon-hin-pag-alagad tikang han 1817 tubtob 1825. An iya pagkamangulo natigamnan hin "*[[Era of Good Feelings]]* (Panahon hin Mag-upay nga Pamati)" &nbsp;– usa nga panahon hin baga hin gamay la nga pagkadilito hin mga partido&nbsp;– ngan ha urhe han Panic han 1819 ngan hin makusog nga debate mahiunong han pagpaapi han Teritoryo han Missouri. Labaw ha ngatanan nga nahinabo han iya pagkamangulo, hi Monroe nakikilal-an tungod iya pagpasamwak han 1823 han Monroe nga Doktrina, nga nagpahayag nga an Estados Unidos diri matugot hin dugang pa nga pag-intervenir han Europa ha mga Amerika.

## Mga kasarigan
John Quincy Adams

Hi **John Quincy Adams** (Hulyo 11, 1767 – Pebrero 23, 1848) amo an ikaunom nga Mangulo han Estados Unidos (Marso 4, 1825 - Marso 4, 1829). Anak hiya ni Mangulo John Adams ngan Abigail Adams.
Andrew Jackson

Hi **Andrew Jackson** (Marso 15, 1767 – Hunyo 8, 1845) amo an ikapito nga Mangulo han Estados Unidos (1829–1837).
Martin Van Buren

Hi **Martin Van Buren** (Disyembre 5, 1782 – Hulyo 24, 1862) amo an ikawalo nga Mangulo han Estados Unidos (1837 - 1841). Hiya gihapon an ika-walo nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos (1833-1837) ngan ika-napulo nga Maghirilom han Estado ha ilarom ni Andrew Jackson. Hiya an syahan nga mangulo nga diri-Britaniko (Ingles, Eskosya, Wales) an katulinan--an iya katulinan Nederlandes. Hiya an syahan nga mangulo tikang ha New York ngan an syahan nga mangulo nga diri Ininglis and tuminongnong nga yinaknan--nagtubo hiya nga Inolandes and iya yinaknan.
William Henry Harrison

Hi **William Henry Harrison** (Pebrero 9, 1773 – Abril 4, 1841) amo an ikasiyam nga Mangulo han Estados Unidos (Marso 4, 1841 – Abril 4, 1841).
John Tyler

Hi **John Tyler** (Marso 29, 1790 – Enero 18, 1862) amo an ikanapulo nga Mangulo han Estados Unidos (1841–1845). Hiya gihapon an ika-napulo nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos ngan an syahan nga sugbong-mangulo nga nagin-mangulo han kamatay han nag-una ha iya nga mangulo.
James K. Polk

Hi **James Knox Polk** (Nobyembre 2, 1795 – Hunyo 15, 1849) amo an ikanapulo kag-usa nga Mangulo han Estados Unidos (1845–1849).
Zachary Taylor

Hi **Zachary Taylor** (Nobyembre 24, 1784 – Hulyo 9, 1850) amo an ikanapulo kag-duha nga Mangulo han Estados Unidos (Marso 4, 1849 – Hulyo 9, 1850).
Millard Fillmore

Hi **Millard Fillmore** (Enero 7, 1800 – Marso 8, 1874) amo an napulo kag-tulo nga Mangulo han Estados Unidos (Hulyo 9, 1850 – Marso 4, 1853). Hiya gihapon an ika-napulo-kag-duha nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos ngan ha kamatay ni Mangulo Zachary Taylor sinmunod hiya ha pagka-mangulo ngan hiya an ikaduha nga sugbong-mangulo ha kaagi han Estados Unidos nga sinmunod hin pagka-mangulo han kamatay han mangulo ha puwesto.
Franklin Pierce

Hi **Franklin Pierce** (Nobyembre 23, 1804 – Oktubre 8, 1869) amo an ikanapulo kag-upat nga Mangulo han Estados Unidos (1853 - 1857).
James Buchanan

Hi **James Buchanan** (Abril 23, 1791 – Hunyo 1, 1868) amo an napulo kag-lima nga Mangulo han Estados Unidos (1857–1861).
Abraham Lincoln

Hi **Abraham Lincoln** (Pebrero 12, 1809 – Abril 15, 1865) amo an napulo kag-unom, nga Mangulo han Estados Unidos (Marso 4, 1861 – Abril 15, 1865).

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
### Cited in footnotes

* 
* 
* 
* 
* Roy P. Basler, ed. *The collected works of Abraham Lincoln* (Rutgers U.P., 1953) vol 5
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* McClintock, Russell. *Lincoln and the Decision for War: The Northern Response to Secession* (2008) online
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* -->
* 
* 
** , also published as vol 3–4 of *Ordeal of the Union*
** ; also published as vol 5–8 of *Ordeal of the Union*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Historiograpiya
* 
* 
* Manning, Chandra, "The Shifting Terrain of Attitudes toward Abraham Lincoln and Emancipation," *Journal of the Abraham Lincoln Association,* 34 (Winter 2013), 18–39.
* Smith, Adam I.P. "The 'Cult' of Abraham Lincoln and the Strange Survival of Liberal England in the Era of the World Wars," *Twentieth Century British History,* (Dec 2010) 21#4 pp 486–509
* Spielberg, Steven; Goodwin, Doris Kearns; Kushner, Tony. "Mr. Lincoln Goes to Hollywood," *Smithsonian*  (2012) 43#7 pp 46–53.

### Dugang nga reperensya

* 
* 
* Green, Michael S. *Lincoln and the Election of 1860* (Concise Lincoln Library) excerpt and text search
* 
* 
* , vol 3. of detailed biography
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas
  
* The Collected Works of Abraham Lincoln
* 
* Mr. Lincoln's Virtual Library
* Abraham Lincoln: Original Letters and Manuscripts  Shapell Manuscript Foundation
* Poetry written by Abraham Lincoln
* The Abraham Lincoln Presidential Library and Museum  Springfield, Illinois
* The Papers of Abraham Lincoln documentary editing project
* —*Manner of Buoying Vessels*—A. Lincoln—1849
* National Endowment for the Humanities Spotlight&nbsp;– Abraham Lincoln 
* The Abraham Lincoln Bicentennial Foundation 
* Lincoln/Net: Abraham Lincoln Historical Digitization Project, Northern Illinois University Libraries 
* Abraham Lincoln: A Resource Guide from the Library of Congress
* Abraham Lincoln at C-SPAN's *[[American Presidents: Life Portraits]]*
* C-SPAN's ''Lincoln 200 Years'' 
* Facts about Abraham Lincoln 
* The Alfred Whital Stern Collection of Lincolniana From the Collections at the Library of Congress
* References to Lincoln in European historic newspapers
* 
* 
*
Andrew Johnson

Hi **Andrew Johnson** (Disyembre 29, 1808 – Hulyo 31, 1875) amo an ikanapulo kag-pito nga Mangulo han Estados Unidos (Abril 15, 1865 – Marso 4, 1869). Hiya gihapon an ika-napulo-kag-unom nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos ngan hiya an syahan nga Sugbong-Mangulo nga nagin-Mangulo han pag-asasinar han nag-una ha iya nga mangulo.  Hiya gihapon an syahan nga mangulo nga gin-*impeach*.
Ulysses S. Grant

Hi **Ulysses S. Grant** (Abril 27, 1822 – Hulyo 23, 1885) amo an ikanapulo kag-walo nga Mangulo han Estados Unidos (1869 - 1877).
Rutherford B. Hayes

Hi **Rutherford Birchard Hayes ** (Oktubre 4, 1822 – Enero 17, 1893) amo an ikanapulo kag-siyam nga Mangulo han Estados Unidos (Marso 4, 1877 – Marso 4, 1881).
James A. Garfield

Hi **James Abram Garfield** (Nobyembre 19, 1831 – Septyembre 19, 1881) amo an ikakaruhaan nga Mangulo han Estados Unidos (Marso 4, 1881 – Septyembre 19, 1881).
Chester A. Arthur

Hi **Chester Alan Arthur** (Oktubre 5, 1829 – Nobyembre 18, 1886) amo an karuhaan kag-usa nga Mangulo han Estados Unidos (Septyembre 19, 1881 – Marso 4, 1885).  Hiya gihapon an ika-karuhaan nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos ha ilarom ni James A. Garfield.
Grover Cleveland

Hi **Stephen Grover Cleveland** (Marso 18, 1837 – Hunyo 24, 1908) amo an ikakaruhaan kag-duha ngan ikakaruhaan kag-upat nga Mangulo han Estados Unidos (1885–1889 ngan 1893–1897).
Benjamin Harrison

Hi **Benjamin Harrison** (Agosto 20, 1833 – Marso 13, 1901) amo an ikakaruhaan kag-tulo nga Mangulo han Estados Unidos (Marso 4, 1889 – Marso 4, 1893), Apo si Benjamin Harrison san ika-9 na Presidente  na si  William Henry Harrison. Nagin prominente si Harrison na *local attorney*, Presbyterian church leader ngan politiko sa Indianapolis, Indiana

## Mga Kasarigan
William McKinley

Hi **William McKinley, Jr.** (Enero 29, 1843 – Septyembre 14, 1901) amo an ikakaruhaan kag-lima nga Mangulo han Estados Unidos (Marso 4, 1897 – Septyembre 14, 1901).
William Howard Taft

Hi **William Howard Taft** (Septyembre 15, 1857 – Marso 8, 1930) amo an ikakaruhaan kag-pito nga Mangulo han Estados Unidos (Marso 4, 1909 – Marso 4, 1913).
Woodrow Wilson

Hi **Thomas Woodrow Wilson, Ph.D.** (Disyembre 28, 1856–Pebrero 3, 1924 amo an ikakaruhaan kag-walo kag-pito nga Mangulo han Estados Unidos (Marso 4, 1913 – Marso 4, 1921) ngan lider san *[[Progressive Movement]]*. Nagsirbe siya bilang eresidente san  Princeton University sadton 1902 tubtob 1910 ngan nagin Gobernador sa New Jersey sadton 1911 tubtob 1913. Ginpangunahan niya an Democratic Party para makontrol an White House ngan Kongreso sadton 1912.

## Mga Kasarigan
Warren G. Harding

Hi **Warren Gamaliel Harding** (Nobyembre 2, 1865 – Agosto 2, 1923) amo an ikakaruhaan kag-siyam nga Mangulo han Estados Unidos (Marso 4, 1921 – Agosto 2, 1923). Usa siya na Republican tikang sa Ohio kun diin una siya nagsirbe Ohio Senate ngan dikan sa Senado han Estados Unidos.

## Mga Kasarigan
Calvin Coolidge

Hi **John Calvin Coolidge, Jr.** (Hulyo 4, 1872 – Enero 5, 1933) amo an ikakatloan nga Mangulo han Estados Unidos (1923–1929). Hiya gihapon an ika-karuhaan-kag-siyam nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos (1921-1923) ngan sinmunod hiya hin pagka-Mangulo han kamatay ni Mangulo Warren G. Harding.
Herbert Hoover

Hi **Herbert Clark Hoover** (Agosto 10, 1874 – Oktubre 20, 1964) amo an ikakatloan kag-usa nga Mangulo han Estados Unidos (1929–1933).
Harry S. Truman

Hi **Harry S. Truman** (Mayo 8, 1884 – Disyembre 26, 1972) amo an ikakatloan kag-tulo nga Mangulo han Estados Unidos (1945–1953). Komo ika-tulo nga Sugbong-Mangulo ni Mangulo Franklin D. Roosevelt ngan ika-katloan-kag-upat nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos, sinmunod hiya nga nagin-Mangulo han Abril 12, 1945 han kamatay ni Roosevelt hin waray pa mag-tulo ka bulan an iya ika-upat nga panahon-hin-pagsirbe.
Dwight D. Eisenhower

Hi **Dwight David "Ike" Eisenhower** (Oktubre 14, 1890 – Marso 28, 1969) usa nga Heneral han Ehersito (o heneral hin lima ka bitoon) han Ehersito han Estados Unidos ngan amo an ikakatloan kag-upat nga Mangulo han Estados Unidos (Enero 20, 1953 – Enero 20, 1961).
John F. Kennedy

Hi **John Fitzgerald "Jack" Kennedy** (Mayo 29, 1917 – Nobyembre 22, 1963), amo an ikakatloan kag-lima nga Mangulo han Estados Unidos (Enero 20, 1961 – Nobyembre 22, 1963).