open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nabas, Aklan

An **Nabas** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Aklan ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Nahamutang ini ha Peninsula han Buruanga ha kanawayon nga dapit han Isla han Panay. Usa ini nga bungto ha daplin han dagat nga ginsasapitan ha amihanan han Dagat Sibuyan; ha salatan han mga bungto han Pandan ngan Libertad, Antique; ha sinirangan han Dagat Sibuyan ngan Ibajay, Aklan; ngan ha katundan ginsasapitan ini han Malay ngan Buruanga.

Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 25,014 ka tawo ha 4,691 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Nabas ginbahin ngadto hin karuhaan (20) nga mga baranggay.



* Alimbo-Baybay
* Buenasuerte
* Buenafortuna
* Buenavista
* Gibon
* Habana
* Laserna
* Libertad
* Magallanes
* Matabana

* Nagustan
* Pawa
* Pinatuad
* Poblacion
* Rizal
* Solido
* Tagororoc
* Toledo
* Unidos
* Union


## Mga Sumpay ha Gawas

*Opisyal nga Websayt han Bungto han Nabas 
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
San Remigio, Antique

An **San Remigio** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Antique ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Nahamutang ini hin mga karuhaan kag usa (21) ka kilometro tikang han kapital han probinsya nga amo an San Jose de Buenavista.

Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 26,079 ka tawo ha 4,755 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay
An San Remigio ginbahin ngadto hin kap-atan kag lima (45) nga mga baranggay.



* Agricula
* Alegria
* Aningalan
* Atabay
* Bagumbayan
* Baladjay
* Banbanan
* Barangbang
* Bawang
* Bugo
* Bulan-bulan
* Cabiawan
* Cabunga-an
* Cadolonan
* Poblacion (Calag-itan)

* Carawisan I
* Carawisan II
* Carmelo I
* Carmelo II
* General Fullon
* General Luna
* Orquia (Igcatumbal)
* Iguirindon
* Insubuan
* La Union
* Lapak
* Lumpatan
* Magdalena
* Maragubdub
* Nagbangi I (Amatong)

* Nagbangi II
* Nasuli
* Osorio I
* Osorio II
* Panpanan I
* Panpanan II
* Ramon Magsaysay
* Rizal
* San Rafael
* Sinundolan
* Sumaray
* Trinidad
* Tubudan
* Vilvar
* Walker


## Mga Sumpay ha Gawas
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Barotac Nuevo

An **Barotac Nuevo** usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Iloilo ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 45,804 ka tawo ha 8,757 nga mga panimalay.

It bungto mga usa-ka-oras hin biyahe ha auto tikang han Syudad han Iloilo, an kapital han bungto. An sawang o poblacion han bungto pag-ultan ngadto han mga bungto han Pototan, Dingle, Anilao ngan Dumangas.

## Mga Demograpiko

Binisaya nga Hiligaynon an lumad nga yinakan ha Barotac Nuevo ngan an kadam-an han populasyon Katoliko Romano.

## Mga Baranggay

An Barotac Nuevo ginbahin ngadto hin karuhaan kag siyam (29) nga mga baranggay:



* Acuit
* Agcuyawan Calsada
* Agcuyawan Pulo
* Bagongbong
* Baras
* Bungca
* Cabilauan
* Cruz
* Guintas
* Igbong
* Ilaud Poblacion
* Ilaya Poblacion
* Jalaud
* Lagubang
* Lanas

* Lico-an
* Linao
* Monpon
* Palaciawan
* Patag
* Salihid
* So-ol
* Sohoton
* Tabuc-Suba
* Tabucan
* Talisay
* Tinorian
* Tiwi
* Tubungan


## Mga Sumpay ha Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Dumangas

An **Dumangas** usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Iloilo ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Nahamutang an bungto ha dumagsaan o amihanan-sinirangan han Syudad han Iloilo ha Isla han Panay. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 56,291 ka tawo ha 11,262 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Dumangas ginbahin ngadto hin kap-atan kag lima (45) nga mga baranggay.



* Bacay
* Bacong
* Balabag
* Balud
* Bantud
* Bantud Fabrica
* Baras
* Barasan
* Bolilao
* Calao
* Cali
* Cansilayan
* Capaliz
* Cayos
* Compayan

* Dacutan
* Ermita
* Pd Monfort South (Guinsampan
* Ilaya 1st
* Ilaya 2nd
* Ilaya 3rd
* Jardin
* Lacturan
* Pd Monfort North (Lublub)
* Managuit
* Maquina
* Nanding Lopez
* Pagdugue
* Paloc Bigque
* Paloc Sool

* Patlad
* Pulao
* Rosario
* Sapao
* Sulangan
* Tabucan
* Talusan
* Tambobo
* Tamboilan
* Victorias
* Burgos-Regidor (Pob.)
* Aurora-del Pilar (Pob.)
* Buenaflor Embarkadero (Pob.)
* Lopez Jaena-Rizal (Pob.)
* Basa-Mabini Bonifacio (Pob.)


## Mga Sumpay ha Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Janiuay

An **Janiuay** usa nga ikaduha nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Iloilo ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 54,166 ka tawo ha 10,322 nga mga panimalay.

Nahamutang an bungto hin 33 ka kilometro ha kanawayon o amihanan-katundan han Syudad han Iloilo. Ginhimo ini han tuig 1769.

## Mga Baranggay

An Janiuay ginbahin ngadto hin kaunman (60) nga mga baranggay.



* Abangay
* Agcarope
* Aglobong
* Aguingay
* Anhawan
* Atimonan
* Balanac
* Barasalon
* Bongol
* Cabantog
* Calmay
* Canawili
* Canawillian
* Caranas
* Caraudan
* Carigangan
* Cunsad
* Dabong
* Damires
* Damo-ong

* Danao
* Gines
* Guadalupe
* Jibolo
* Kuyot
* Madong
* Manacabac
* Mangil
* Matag-ub
* Monte-Magapa
* Pangilihan
* Panuran
* Pararinga
* Patong-patong
* Quipot
* Santo Tomas
* Sarawag
* Tambal
* Tamu-an
* Tiringanan

* Tolarucan
* Tuburan
* Ubian
* Yabon
* Aquino Nobleza East (Pob.)
* Aquino Nobleza West (Pob.)
* R. Armada (Pob.)
* Concepcion Pob. (D.G. Abordo
* Golgota (Pob.)
* Locsin (Pob.)
* Don T. Lutero Center (Pob.)
* Don T. Lutero East (Pob.)
* Don T. Lutero West Pob
* Crispin Salazar North (Pob.)
* Crispin Salazar South (Pob.)
* San Julian (Pob.)
* San Pedro (Pob.)
* Santa Rita (Pob.)
* Capt. A. Tirador (Pob.)
* S. M. Villa (Pob.)



## Mga Sumpay ha Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Miagao

An **Miagao** usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha probinsya han Iloilo ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 57,092 ka tawo ha 10,898 nga mga panimalay.

An Miagao amo an gidakoi nga bungto han nasod nga mayda usa ka gatus napulo kag siyam (119) nga mga baranggay. Nahamutang ini hin mga kap-atan (40) ka km ha habagatan o salatan-katundan han Syudad han Iloilo.

## Mga Baranggay
An Miagao ginbahin ngadto hin usa ka gatus napulo kag siyam (119) nga mga baranggay.



* Agdum
* Aguiauan
* Alimodias
* Awang
* Oya-oy
* Bacauan
* Bacolod
* Bagumbayan
* Banbanan
* Banga
* Bangladan
* Banuyao
* Baraclayan
* Bariri
* Baybay Norte (Pob.)
* Baybay Sur (Pob.)
* Belen
* Bolho (Pob.)
* Bolocaue
* Buenavista Norte
* Buenavista Sur
* Bugtong Lumangan
* Bugtong Naulid
* Cabalaunan
* Cabangcalan
* Cabunotan
* Cadoldolan
* Cagbang
* Caitib
* Calagtangan
* Calampitao
* Cavite
* Cawayanan
* Cubay
* Cubay Ubos
* Dalije
* Damilisan
* Dawog
* Diday
* Dingle

* Durog
* Frantilla
* Fundacion
* Gines
* Guibongan
* Igbita
* Igbugo
* Igcabidio
* Igcabito-on
* Igcatambor
* Igdalaquit
* Igdulaca
* Igpajo
* Igpandan
* Igpuro
* Igpuro-Bariri
* Igsoligue
* Igtuba
* Ilog-ilog
* Indag-an
* Kirayan Norte
* Kirayan Sur
* Kirayan Tacas
* La Consolacion
* Lacadon
* Lanutan
* Lumangan
* Mabayan
* Maduyo
* Malagyan
* Mambatad
* Maninila
* Maricolcol
* Maringyan
* Mat-y (Pob.)
* Matalngon
* Naclub
* Nam-o Sur
* Nam-o Norte
* Narat-an

* Narorogan
* Naulid
* Olango
* Ongyod
* Onop
* Oyungan
* Palaca
* Paro-on
* Potrido
* Pudpud
* Pungtod Monteclaro
* Pungtod Naulid
* Sag-on
* San Fernando
* San Jose
* San Rafael
* Sapa (Miagao)
* Saring
* Sibucao
* Taal
* Tabunacan
* Tacas (Pob.)
* Tambong
* Tan-agan
* Tatoy
* Ticdalan
* Tig-amaga
* Tig-Apog-Apog
* Tigbagacay
* Tiglawa
* Tigmalapad
* Tigmarabo
* To-og
* Tugura-ao
* Tumagboc
* Ubos Ilawod (Pob.)
* Ubos Ilaya (Pob.)
* Valencia
* Wayang


## Mga Sumpay ha Gawas
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Metro Cebu

An **Metropolitano nga Kahaluag han Cebu** (ha Iningles: **Cebu Metropolitan Area**) o **Metro Cebu**  amo an *main* nga *urban center* o sawang han isla nga probinsya han Sugbo. An sentro hini amo an Syudad han Sugbo, an gimaiha-i nga syudad ha Pilipinas. Nahamutang an Metro Cebu ha ligid han butnga nga sidlangan nga bahin han isla, lakip an harani nga Isla han Mactan. Han bug-os nga probinsya, an Metro Cebu naglalakip hin 20 por ciento han kahaluag han katunaan ngan 57.5 ka por ciento han katawhan (2000 nga census).

An Metro Cebu usa nga *metropolitan area* nga nahamutnga ha Syudad han Sugbo, an kapital han Probinsya han Sugbo ngan an kapital han rehiyon han Butnga nga Kabisay-an nga naglalakip hin napulo kag duha nga mga  nagpapalibot nga mga kasyudaran ngan kabungto-an. An Metro Cebu usa han mga opisyal nga gindesignar nga metropolitan nga kahaluag ha Pilipinas, upod han Metro Manila, nga amo an *National Capital Region* (ha Winaray: Rehiyon han Nasodnon nga Kapital).

## Mga Syudad ngan Bungto

Ini nahimug-os hin lima nga mga syudad ngan walo nga mga bungto.

**¹**2000 Census 
*Tigamni:* Han October 2005, mga *development planner* tikang han *Regional Development Council 7* (Konseho han Pagpadukwag han Rehiyon 7), *Metropolitan Cebu Development Council* (Konseho han Pagpadukwag han Metropolitan Cebu) nga pinamunoan han Gobernador han Probinsya han Sugbo ngan han mga Lokal nga mga Unit hin Gobyerno han Sugbo nagpahaluag han katubtuban han Metro Cebu nga maglakip han Syudad han Danao, ngan han mga bungto han San Fernando and Carcar.

An kapitolyo han probinsya, an sentral nga distrito hin pannegosyo, mga importante nga mga institusyon hin pag-aram ngan han daungan ha panglangyaw nahamutang ha Syudad han Sugbo samtang an mga importante nga kompanyiya hin industriya ngan mga factory nahamutang ha Syudad han Mandaue. An aeropuerto panlangyaw ngan an *export processing zone* (zona hin pagproseso hin panglangyaw) nahamutang ha Syudad han Lapu-Lapu ha Isla han Mactan. An Syudad han Danao usa nga syudad hin panmina samtang an Syudad han Talisay usa nga syudad hin pan-ukyan nga iton pagpakabuhi hini tikang hin mga gagmay ngan *medium* nga kadako nga mga negosyo.

## Mga reperensya
Leganes, Iloilo

:*Para han Espanyol nga syudad nga amo gihapon an ngaran, pakadto hit  [[Leganés]]*

An **Leganes** usa nga ika-upat nga klase nga  bungto ha lalawigan o probinsya han Iloilo ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Nahamutang ini hin napulo kag usa (11) ka kilometro ha amihanan han kapital nga amo an Syudad han Iloilo. Sumala han 2000 nga census, mayda ini populasyon nga 23,475 ka tawo ha 4,533 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Leganes ginbahin ngadto hin napulo kag walo (18) nga mga baranggay.



* M.V. Hechanova (Balagon)
* Bigke
* Buntatala
* Cagamutan Norte
* Cagamutan Sur
* Calaboa
* Camangay
* Cari Mayor
* Cari Minor

* Gua-an
* Guihaman
* Guinobatan
* Guintas
* Lapayon
* Nabitasan
* Napnud
* Poblacion
* San Vicente


## Mga Sumpay ha Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Madridejos, Sugbo

An **Madridejos** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Sugbo ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Usa ini han tulo nga mga bungto nga nahimo han isla han Bantayan nga nahamutang ha katundan nga bahin han amihanan nga dapit han probinsya han Sugbo. Ginsasapitan an Madridejos ha salatan han bungto han Bantayan, Sugbo, ngan ha iba nga mga dapit han Dagat Bisaya. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 29,020 ka tawo ha 5,275 nga mga panimalay. Mayda ini kahaluag nga 23.95 ka kwadrado nga kilometro.

Makakadtoan an bungto pinaagi hin barko tikang ha Syudad han Sugbo pinaagi han Santa Fe. Puyde gihapon ini makadtoan pinaagi ha karsada tikang ha Syudad han Sugbo ngadto han Mulye han Hagnaya ha San Remigio, ngan pagtabok hin *ferry* ngadto ha Santa Fe ha Isla han Bantayan, ngan pagbiyahe hin bus hin usa ka oras ngadto ha Madridejos.

An fiesta han santo patron han bungto ginsasaurog ha tagsa tuig dida hit Disyembre 8.

## Mga Baranggay
An Madridejos ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga baranggay.

* Bunakan
* Kangwayan
* Kaongkod
* Kodia
* Maalat
* Malbago
* Mancilang
* Pili
* Poblacion
* San Agustin
* Tabagak
* Talangnan
* Tarong
* Tugas

## Mga Sumpay ha Gawas
*Opisyal nga Websayt Madridejos 
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Asturias, Sugbo

An **Asturias** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Sugbo o Cebu, ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon ha Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 38,961 ka tawo ha 7,964 nga mga panimalay.

Nahamutang ini ha 10°34'N 123°43'E (o 10°34' ha Amihanan nga latitud ngan 123°43' ha Sidlangan nga longitud). Ginsasapitan an Asturias han Bungto han Tuburan ha Amihanan; han Bungto han Balamban ha salatan, han Syudad han Danao ha sidlangan ngan han Estrecho Tañon ha katundan.

## Mga Baranggay
An Asturias ginbahin ngadto hin karuhaan kag pito (27) nga mga baranggay. Han hini, pito (7) nga mga baranggay nahamutang ha may baybayon han dagat samtang karuhaan (20) nahamutang ha sulod o iraya.



* Agbanga
* Agtugop
* Bago
* Bairan
* Banban
* Baye
* Bog-o
* Kaluangan
* Lanao
* Langub
* Looc Norte
* Lunas
* Magcalape
* Manguiao

* New Bago
* Owak
* Poblacion
* Saksak
* San Isidro
* San Roque
* Santa Lucia
* Santa Rita
* Tag-amakan
* Tagbubonga
* Tubigagmanok
* Tubod
* Ubogon



## Kaagi
An syahan nga ngaran han Asturias amo an 'Naghalin', tikang han pulong nga 'lalin', an Binisaya nga Sinugboanon nga pulong para hin mga nangungukoy nga nagtikang hin mga higrayo nga mga lugar. An syahan nga mga nangukoy ha Asturias tikang hin mga iba nga mga bungto ngan mga hagrani nga mga isla sugad han Bohol. Han pagtikang, in bahin han Naghalin lakip han Pueblo (bungto) han Tuburan ngan in usa pa nga bahin nalakip han Pueblo (bungto) han Balamban. Ha pagtika-iha, an mga nangungukoy han Naghalin nagtikadamo tungod han mga nangangabot ngan han pagdamo han katawhan. Ha pagtika-iha an mga tawo naghangyo han anay kolonyal nga gobyerno han Espanya nga maghatag ha ira han ira kalugaringon nga gobyerno lokal. Ginhatag an ini nga gin-aro dida han mga urhe nga bahin han siglo 1700 han Hadi han Espanya, nga nagresulta nga an Naghalin nahimo nga Pueblo (Bungto) han Asturias.

## Mga Opisyales
Amo ini an mga yana nga mga napili nga mga opisyales han Bungto han Asturias para han katuigan nga Hunyo 30, 2004- Hunyo 30, 2007):

Mayor: Leticia A. Orozco
Vice Mayor: Alexander M. Agravante
Councilors: 
* Raul Sasing
* Joel Dumdum
* Gale Toong-Ramos
* Orlando Magbanua
* Emmanuel Pintor
* Celso Canada
* Paulino Salve
* Romeo Hermas Pelipas
* Celestino Purisima (ex-officio nga Api han Konseho kay amo an Presidente han Association of Barangay Captains (ABC) o Katiguban han mga Baranggay Kapitan)
* Lyra Reign Sasing (ex-officio nga Api han Konseho, kay amo an Presidente han Federasyon han Sangguniang Kabataan)

## Mga Sumpay ha Gawas
* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Barili

An **Barili** usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Sugbo o Cebu, ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon ha Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 57,764 ka tawo ha 11,164 nga mga panimalay. An Barili nahamutang in kaunman kag usa (61) ka kilometro ha habagatan o salatan-katundan tikang han Syudad han Sugbo. Ginsasapitan ini ha salatan han bungto han Dumanjug; ha amihanan han bungto han Aloguinsan; ha sidlangan han mga bungto han Carcar ngan Sibonga; ngan ha salatan han Estrecho Tañon.

## Ekonomiya

An produkto han ekonomiya han Barili tikang han pagtanom hin humay, mais, saging, ngan lubi.

## Mga Baranggay

An Barili ginbahin ngadto hin kap-atan kag duha (42) nga mga baranggay.



* Azucena
* Bagakay
* Balao
* Bolocboloc
* Budbud
* Bugtong Kawayan
* Cabcaban
* Campangga
* Dakit
* Giloctog
* Guibuangan
* Giwanon
* Gunting
* Hilasgasan

* Japitan
* Cagay
* Kalubihan
* Kangdampas
* Candugay
* Luhod
* Lupo
* Luyo
* Maghanoy
* Maigang
* Malolos
* Mantalongon
* Mantayupan
* Mayana

* Minolos
* Nabunturan
* Nasipit
* Pancil
* Pangpang
* Paril
* Patupat
* Poblacion
* San Rafael
* Santa Ana
* Sayaw
* Tal-ot
* Tubod
* Vito


## Kaagi

An ngaran nga *Barili* tikang han tawag hin usa nga lokal nga banwa nga an tawag *balili*. An bungto gintukod han tuig 1632, kondi an parokya han Barili gintukod dida han 1614. Usa nga krus gintukod han mga Espanyol nga pinamunoan ni Kapitan Juan Juarado han ira pag-abot dida han tuig 1602.  

## Mga Sumpay ha Gawas

*Opisyal nga Websayt han Bungto han Barili 
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Moalboal

An **Moalboal** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Sugbo ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 23,402 ka tawo ha 4,790 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Moalboal ginbahin ngadto hin napulo kag lima (15) nga mga baranggay.

*Agbalanga
*Bala
*Balabagon
*Basdiot
*Batadbatad
*Bugho
*Buguil
*Busay
*Lanao
*Poblacion East
*Poblacion West
*Saavedra
*Tomonoy
*Tuble
*Tunga

## Mga Sumpay ha Gawas
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Lapu-Lapu, Pilipinas

An **Syudad han Lapu-Lapu** usa nga syahan nga klase nga syudad ha lalawigan o probinsya han Sugbo ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. An kahalugan han syudad naglalakip han kadam-an nga bahin han Isla han Mactan, nga nahamutang hin usa ka kilometro ha timugan o salatan-sidlangan tikang han isla han Sugbo, ngan naglalakip gihapon an Syudad han Lapu-Lapu an bug-os nga Isla han Olango nga nahamutang hin lima ka kilometro ha timugan ngan pipira pa nga mga puro. An Syudad han Lapu-Lapu kabahin han darudako nga Metropolitano nga Kahaluag han Cebu o Metro Cebu nga nahasentro ha Syudad han Sugbo.

Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 217,019 ka tawo ha 44,439 nga mga panimalay.

Nahasumpay an Syudad han Lapu-Lapu ha Syudad han Mandaue han Isla han Sugbo pinaagi hin duha nga tulay: an Tulay Mandaue-Mactan ngan an Tulay Marcelo Fernan. Tikang ha Mandaue, an kapital han probinsya nga amo an Syudad han Sugbo mga lima ka kilometro la an distancia.

An kahaluag han yana nga syudad gintawag nga Mactan ugsa han pag-ulpot han mga Espanyol.  An mga Agustiniano nagtukod han bungto han Opon han tuig 1730 ngan amo ini an ngaran han bungto hangtod han tuig 1961 nga diin ini ginhimo nga syudad ngan ginbalyo-an an ngaran ha dungog ni Lapu-Lapu, an sinisiring nga syahan nga Pilipino nga bayani nga dida han 1521, nagdaog patok han Portugues nga hi Fernando de Magallanes.

An ''Mactan-Cebu International Airport'' (o Aeropuerto Panglangyaw han Mactan-Cebu kun ha Winaray) nahamutang ha Syudad han Lapu-Lapu ngan amo ini an ikaduha nga dako in buhat nga aeropuerto han nasod.

## Mga Baranggay (Mga Barrio)

An Syudad han Lapu-Lapu ginbahin ngadto hin katloan (30) nga mga baranggay.



* Agus
* Babag
* Bankal
* Baring
* Basak
* Buaya
* Calawisan
* Canjulao
* Caw-oy
* Cawhagan
* Caubian
* Gun-ob
* Ibo
* Looc
* Mactan

* Maribago
* Marigondon
* Pajac
* Pajo
* Pangan-an
* Poblacion
* Punta Engaño
* Pusok
* Sabang
* Santa Rosa
* Subabasbas
* Talima
* Tingo
* Tungasan
* San Vicente


## Mga Kiritaon

* Mactan Export Processing Zone (I & II)
* Cebu Light Industrial Park
* Marcelo Fernan Bridge Park
* Vanno Beach
* Plantation Bay Resort & Spa
* Maribago Blue Waters
* Waterfront Airport Hotel
* Shangri-La's Mactan Island Resort and Spa
* Cebu Hilton Resort and Towers
* Punta Engaño (Mga Monumento kan Lapu-Lapu ngan Magallanes)
* SDR Serviced Apartments
* Marina Mall
* Mactan Coral Golf Club
* Cebu Yacht Club (on Mactan Island)
* Mactan Shrine
* Scuba Diving off the Mactan Coast

## Mga Litrato

**Cebu Hilton Resort and Towers**, Lapu-lapu City, Metro Cebu



**Shangri-La's Mactan Island Resort and Spa**, Lapu-lapu City, Metro Cebu





## Kitaa Gihapon

* Metro Cebu

## Mga Sumpay ha Gawas
* Opisyal nga Websayt han Gobyerno han Syudad 
* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information 
* Independiente nga Giya han Huronan ha Sugbo 
* Ganghaan hin mga Websayt hin Panbiyahe mahitungod han Sugbo 
* Sutukil: Lab-as o Presko nga mga karaonon hin pagkaon tikang ha dagat ha Syudad han Lapu-Lapu, Isla han Mactan
Mandaue

An **Syudad han Mandaue** (ha Sinugboanon: **Dakbayan sa Mandaue**) usa nga syahan nga klase nga syudad ha lalawigan o probinsya han Sugbo ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Amo ini an sinisiring nga Sentro han Industriya han Isla kay dinhe nahamutang in haros 10,000 nga mga establecimiento hin negocio, bisan man kon an kadam-an hini mga gagmay nga mga negocio nga tinag-iyahan ngan gindudumara hin mga banay o pamilya nga. It syudad usa han duha nga mga urbanizado hin duro nga mga syudad ha probinsya han Sugbo, ngan an usa liwat hini amo han kapital han probinsya nga amo an Syudad han Cebu. Magtapad an duha nga mga syudad ngan amo ini hira an sentro han kahaluag han Metropolitano nga Cebu.

Nahamutang an Mandaue ha tabok tikang han Isla han Mactan nga diin nahamutang an Syudad han Lapu-Lapu.  Ha Syudad han Lapu-Lapu nahamutang an Aeropuerto Panlangyaw han Mactan-Cebu, an aeropuerto nga ikaduha hin masurong hin buhat o aktibidad han nasod. Nahasumpay an Mandaue ngadto ha Isla han Mactan pinaagi hin duha nga tulay: an syahan nga Tulay Mandaue-Mactan ngan an barubag-o nga Tulay Marcelo Fernan. Ini nga mga tulay amo la an agi-an han tipangadto-tibalik han aeropuerto ngan han Syudad han Sugbo.

Sumala han census han tuig 2000, mayda an Mandaue in populasyon nga 259,728 ka tawo ha 54,882 nga mga panmalay.

## Talaan han mga Alkalde han Mandaue
*Thadeo Z. Ouano
*Jonas Cortes

## Mga Baranggay

An Syudad han Mandaue ginbahin ngadto hin karuhaan kag pito (27) nga mga baranggay.



* Alang-alang
* Bakilid
* Banilad
* Basak
* Cabancalan
* Cambaro
* Canduman
* Casili
* Casuntingan
* Centro (Pob.)
* Cubacub
* Guizo
* Ibabao-Estancia
* Jagobiao

* Labogon
* Looc (Mandaue)
* Maguikay
* Mantuyong
* Opao
* Pakna-an
* Pagsabungan
* Subangdaku
* Tabok
* Tawason
* Tingub
* Tipolo
* Umapad


## Kitaa Gihapon

* Talaan han mga Alkalde han Mandaue
* Metro Cebu

## Mga Sumpay ha Gawas

* Opisyal nga Websayt han Syudad han Mandaue
* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Syudad han Sugbo

An  **Syudad han Sugbo** (o **Syudad han Cebu**, ha Sinugboanon: ***Dakbayan sa Sugbo***) usa nga syahan nga klase nga syudad ha lalawigan o probinsya han Sugbo ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas.  Amo ini an kapital han Lalawigan han Sugbo ngan amo ini an ikaduha nga pinakaimportante nga metropolitano nga sentro han nasod.  Nahamutang an syudad ha sidlangan nga dapit han Isla han Sugbo ngan amo ini an gimaihai nga syudad han nasod. Amo ini an *main* nga pag-ultan hin pamarko han nasod ngan base hin labaw hin 80% han mga kompanyiya hin panbarko han nasod.  An Syudad han Sugbo amo gihapon an *main* nga pag-ultan, ha gawas han Manila, hin mga panlangyaw nga mga pagbiyahe hin idro han nasod ngan amo an pinakaimportante nga sentro hin komersyo, pannegosyo, ngan industriya han Kabisay-an ngan Mindanao, an mga salatan nga bahin han nasod.  Tungod hini ngan iba pa nga mga aspeto nga an Cebu gin-agnayan nga amo an *Hada nga Syudad han Salatan* o *Reyna nga Syudad han Salatan*. Sumala han census han tuig 2000, mayda an Mandaue in populasyon nga 718,821 ka tawo ha 147,600 nga mga panimalay. 

An Syudad han Sugbo amo an sentro hin metropolitano nga kahaluag nga tinatawag nga Metro Cebu, nga naglalakip han mga syudad han Mandaue, Lapu-Lapu, ngan Talisay. It Metro Cebu mayda populasyon nga sobra 2 ka milyon (o ribo) nga mga tawo. An Aeropuerto Panlangyaw han Mactan-Cebu, nga nahamutang ha Syudad han Lapu-Lapu mga karuhaan o baynte ka minuto nga pagbiyahe hin kotse tikang ha Syudad han Sugbo. Ha dumagsaan o amihanan-sidlangan han syudad amo an Syudad han Mandaue ngan an bungto han Consolacion, ha katundan amo an Syudad han Toledo, an mga bungto han Balamban,  ngan Asturias, ha salatan amo an Syudad han Talisay ngan an bungto han Minglanilla. Tabok han Estrecho han Mactan ha sidlangan amo an Isla han Mactan nga diin nahamutang an Syudad han Lapu-Lapu.

## Mga Sumpay ha Gawas
* Opisyal nga Websayt han Gobyerno han Syudad han Sugbo 
* Sun.Star Cebu
* Cebu Hotel 
* Madali nga Giya hin mga Bisita ha Sugbo - Ano it Buruhaton, Ano it Kaka-onon, Ano it Kirita-on, Hain it Hurunan 
* Mga Listahan ha Cebu - Lokal nga mga pasamwak para hin mga panhinabo, trabaho, serbisyo, pamalay/''real estate'', ngan komunidad.
Alcoy, Sugbo

An **Alcoy** usa nga ikal ima nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Sugbo o Cebu, ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon ha Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han 2000 census, mayda ini populasyon nga 13,497 ka tawo ha 2,435 nga mga panimalay. Nahamutang ini hin mga 93 ka kilometro tikang han kapital han probinsya nga amo an Syudad han Sugbo. Ginsasapitan an bungto han Alcoy han mga bungto han Dalaguete ha amihanan, Boljoon ha salatan, Badian ngan Alegria ha katundan, ngan han Estrecho han Sugbo ha sidlangan.

## Mga Baranggay

An Alcoy ginbahin ngadto hin walo (8) nga mga baranggay.

* Atabay
* Daan-Lungsod
* Guiwang
* Nug-as
* Pasol
* Poblacion
* Pugalo
* San Agustin

## Mga Sumpay ha Gawas

*e-Local Government Unit (eLGU) nga Websayt han Bungto han Alcoy 
*Departamento han Pagbaligya ngan Industriya, Sugbo: Pakli mahitungod han Alcoy
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Bataraza

An **Bataraza** usa nga ikaduha nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Palawan ha Pilipinas. An Bataraza kabahin han una han Brooke's Point hangtod han 1964.  Ginngaranan ini tikang kan Datu Bataraza Narrazid, usa nga Muslim nga namumuno ngan amay ni Datu Sapiodin Narrazid, an tinmalikod na nga syahan nga alkalde han bungto ngan kasanhi nga alkalde han Brooke's Point. Sumala han census han tuig  2000, mayda ini populasyon nga 41,458 ka tawo ha 8,658 nga mga panimalay. Lakip han importante nga mga industriya han Bataraza an pag-uma, panagat, ngan pagmina ngan pagproseso hin *nickel*.

## Heyograpiya

Nahamutang an Bataraza ha pinakasalatan nga dapit han isla han Palawan, mga 236 ka km tikang ha Syudad han Puerto Princesa ngan mga 5 tubtob 6 ka oras hin biyahe ha karsada. Mayda ini kahaluag nga 957 ka kwadrado nga kilometro.

## Mga Baranggay

An Bataraza ginbahin ngadto hin karuhaan kag duha (22) nga mga baranggay:

*Bono-Bono
*Bulalacao 
*Buliluyan 
*Culandanum 
*Igang-Igang 
*Inogbong 
*Iwahig 
*Malihud 
*Malitub 
*Marangas (Poblacion) 
*Ocayan 

*Puring
*Rio Tuba 
*Sandoval
*Sapa
*Sarong  
*Sumbiling
*Tabud
*Tagnato
*Tagolango
*Taratak
*Tarusan


## Trivia

*An gidako-i nga mutya o perla han kalibutan, An Perla ni Lao-Tzu (tinatawag gihapon nga  "Perla ni Allah" ngan "Perla han Kamatayon") nakuha dinhe hin Pilipino nga manlulurop tikang hin dako nga Tridacna (mollusk) ha ilarom han Dagat Palawan han 1934. An kabug-at hini nga perla mga 14 pounds ngan ginsukol nga 9 1/2 inches an kahalaba ngan 5 1/2 inches ha diameter. Han Mayo 1984, an valor hini gin-estimar nga US$42 ka milyon. Gintutuohan nga ini 600 na ka tuig an kaiha.

## Mga Sumpay ha Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Coron, Palawan

An **Coron** usa nga ikaduha nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Palawan ha Pilipinas. Sumala han census han tuig  2000, mayda ini populasyon nga 32,243 ka tawo ha 6,264 nga mga panimalay.

An bungto naglalakip hin bahin han Isla han Busuanga ngan an bug-os han harani nga Isla han Coron. Ini nga duha nga isla kabahin han Kapuropod-an han Calamian ha amihanan nga Palawan. An importante nga mga industriya han Coron amo an panagat ngan turismo, ngan ini usa nga sikat nga lugar hin panlurop.

## Mga Baranggay

An Coron ginbahin ngadto hin karuhaan kag tulo (23) nga mga baranggay.



* Banuang Daan
* Bintuan
* Borac
* Buenavista
* Bulalacao
* Cabugao
* Decabobo
* Decalachao
* Guadalupe
* Lajala
* Malawig
* Marcilla

* Barangay I (Pob.)
* Barangay II (Pob.)
* Barangay III (Pob.)
* Barangay IV (Pob.)
* Barangay V (Pob.)
* San Jose
* San Nicolas
* Tagumpay
* Tara
* Turda
* Barangay VI (Pob.)


## Mga Sumpay ha Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Cuyo

An **Cuyo** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan o probinsya han Palawan ha Pilipinas. Sumala han census han tuig  2000, mayda ini populasyon nga 18,257 ka tawo ha 3,609 nga mga panimalay.

Binisaya nga Cuyonon an lumad nga yinaknan han Cuyo.

## Mga Baranggay

An Cuyo ginbahin ngadto hin napulo kag pito (17) nga mga baranggay.



* Balading
* Bangcal (Pob.)
* Cabigsing (Pob.)
* Caburian palay family
* Caponayan
* Catadman (Pob.)
* Funda
* Lagaoriao (Pob.)
* Lubid

* Manamoc
* Maringian
* Lungsod (Pob.)
* Pawa
* San Carlos
* Suba
* Tenga-tenga (Pob.)
* Tocadan (Pob.)


## Mga Sumpay ha Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Cawayan

An **Cawayan** usa nga ikatulo nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 52,256 ka tawo sa 10,304 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Cawayan ginbahin ngadto sin katloan kag pito (37) nga mga baranggay.



* Begia
* Cabayugan
* Cabungahan
* Calapayan
* Calumpang
* Dalipe
* Divisoria
* Guiom
* Gilotongan
* Itombato
* Libertad
* Looc
* Mactan

* Madbad
* R.M. Magbalon (Bebinan)
* Mahayahay
* Maihao
* Malbug
* Naro
* Pananawan
* Poblacion
* Pulot
* Recodo
* San Jose
* San Vicente

* Taberna
* Talisay
* Tuburan
* Villahermosa
* Chico Island
* Lague-lague
* Palobandera
* Pe?a Island
* Pin-As
* Iraya
* Punta Batsan
* Tubog


## Mga sumpay sa gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Claveria, Masbate

An **Claveria** usa nga ika-upat nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Nahamutang ini sa isla san Burias. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 38,398 nga mga tawo sa 7,730 nga panimalay.

## Mga Baranggay

An Claveria ginbahin ngadto sin karuhaan kag duha (22) nga mga baranggay.



* Albasan
* Boca Engaño
* Buyo
* Calpi
* Canomay
* Cawayan
* Poblacion District I (Barang
* Poblacion District II (Baran
* Mababang Baybay
* Mabiton
* Manapao

* Nabasagan
* Nonoc
* Osmeña
* Pasig
* Peñafrancia
* Quezon
* San Isidro
* San Ramon
* San Vicente
* Taguilid
* Imelda


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Dimasalang

An **Dimasalang** usa nga ikalima nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 21,550 ka tawo sa 4,367 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Dimasalang ginbahin ngadto sin karuhaan (20) nga mga baranggay.



* Balantay
* Balocawe
* Banahao
* Buenaflor
* Buracan
* Cabanoyoan
* Cabrera
* Cadulan
* Calabad
* Canomay

* Divisoria
* Gaid
* Gregorio Alino (Pia-ong)
* Magcaraguit
* Mambog
* Poblacion
* Rizal
* San Vicente
* Suba
* T.R. Yangco (Yanco)


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Talisay, Sugbo

An **Syudad han Talisay** usa nga ikatulo nga klase nga syudad ha lalawigan o probinsya han Sugbo ha Butnga nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 148,110 ka tawo ha 28,751 nga mga panimalay.

Kilalado an Talisay tungod han "Inasal Baboy" dinhe. An ngaran nga *Talisay* ginkuha tikang han 'Mantalisay' nga kahoy nga damo dida han syudad. Ini nga syudad pan-urukyan ngan pannegosyo. An Syudad han Talisay kabahin han metropolitano nga kahaluag han Metro Cebu.

## Mga Baranggay

An Syudad han Talisay ginbahin ngadto hin karuhaan kag duha (22) nga mga baranggay.



* Biasong
* Bulacao
* Cadulawan
* Camp IV
* Cansojong
* Dumlog
* Jaclupan
* Lagtang
* Lawaan I
* Lawaan II
* Lawaan III

* Linao
* Maghaway
* Manipis
* Mohon
* Poblacion
* Pooc
* San Isidro
* San Roque
* Tabunoc
* Tangke
* Tapul


## Kitaa Gihapon

* Metro Cebu

## Mga Sumpay ha Gawas
* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information 
* Opisyal nga Websayt han Syudad han Talisay ha Sugbo
Esperanza, Masbate

An **Esperanza** usa nga ikalima nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 16,209 ka tawo sa 3,389 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Esperanza ginbahin ngadto sin karuhaan (20) nga mga baranggay.



* Agoho
* Almero
* Baras
* Domorog
* Guadalupe
* Iligan
* Labangtaytay
* Labrador
* Libertad
* Magsaysay

* Masbaranon
* Poblacion
* Potingbato
* Rizal
* San Roque
* Santiago
* Sorosimbajan
* Tawad
* Tunga
* Villa


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Mandaon

An **Mandaon** usa nga ika-upat nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 31,572 ka tawo sa 6,119 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Mandaon ginbahin ngadto sin karuhaan kag unom (26) nga mga baranggay.



* Alas
* Ayat
* Bat-Ongan
* Bugtong
* Buri
* Cabitan
* Cagmasoso
* Canomoy
* Centro
* Dayao
* Guincaiptan
* Lantangan
* Looc

* Mabatobato
* Maolingon
* Nailaban
* Nanipsan
* Pinamangcaan
* Poblacion
* Polo Dacu
* San Juan
* San Pablo
* Santa Fe
* Tagpu
* Tumalaytay
* Laguinbanwa


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Milagros, Masbate

An **Milagros** usa nga ikatulo nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 44,575 ka tawo sa 8,304 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Milagros ginbahin ngadto sin karuhaan kag pito (27) nga mga baranggay.



* Bacolod
* Bangad
* Bara
* Bonbon
* Calasuche
* Calumpang (Taisan)
* Capaculan
* Cayabon
* Guinluthangan
* Jamorawon
* Magsalangi
* Matagbac
* Matanglad
* Matiporon

* Moises R. Espinosa
* Narangasan
* Pamangpangon
* Poblacion East
* Poblacion West
* Paraiso (Potot)
* San Antonio
* San Carlos
* Sawmill
* Tagbon
* Tawad
* Tigbao
* Tinaclipan (Bato)


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Mobo

An **Mobo** usa nga ika-upat nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 28,233 ka tawo sa 5,199 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Mobo ginbahin ngadto sin karuhaan kag siyam (29) nga mga baranggay.



* Baang
* Bagacay
* Balatucan
* Barag
* Dacu
* Fabrica
* Guintorelan
* Holjogon
* Lalaguna
* Lomocloc
* Luyong Catungan
* Mabuhay
* Mandali
* Mapuyo
* Marintoc

* Nasunduan
* Pinamalatican
* Pinamarbuhan
* Poblacion Dist. I
* Poblacion Dist. II
* Polot
* Sambulawan
* Santa Maria
* Sawmill
* Tabuc
* Tugawe
* Tugbo
* Umabay Exterior
* Umabay Interior


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Monreal, Masbate

An **Monreal** usa nga ikalima nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 19,832 ka tawo sa 3,791 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Monreal ginbahin ngadto sin napulo kag usa (11) nga mga baranggay.

* Cantorna
* Famosa
* Macarthur
* Maglambong
* Morocborocan
* Poblacion
* Guinhadap
* Real
* Rizal
* Santo Niño
* Togoron

## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Palanas

An **Palanas** usa nga ika-upat nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 24,666 ka tawo sa 5,141 nga mga panimalay.

Kaarangay:Pálánas

## Mga Baranggay

An Palanas ginbahin ngadto sin karuhaan kag upat (24) nga mga baranggay.



* Antipolo
* Banco
* Biga-a
* Bontod
* Buenasuerte
* Intusan
* Jose A. Abenir Sr. (Libtong)
* Maanahao
* Mabini
* Malibas
* Maravilla
* Matugnao

* Miabas
* Nabangig
* Nipa
* Parina
* Piña
* Poblacion
* Salvacion
* San Antonio
* San Carlos
* San Isidro
* Santa Cruz
* Malatawan


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
India

An **Indya** o **India** (ha Devanagari: ***भारत > Bhārat***), nga an opisyal nga pagtawag **Republika han Indya** (***Bhārata Gaṇarājya***), usa nga nasod ha Salatan nga Asya. Amo ini an ikapito nga gidako-i nga nasod ha kahaluag hin heyograpiya, an ikaduha nga gidamo-i hin populasyon nga nasod, ngan an gidamo-i hin populasyon nga liberal nga demokrasya ha kalibutan. An India mayda lapyahan hin labaw hin pito ka yukot ka kilometro, nga gindelimitar han Kalawdan Indiano ha salatan, han Dagat Arabo ha katundan, ngan han Bahia han Bengal ha sidlangan. Ginsasapitan an India han Pakistan ha kalondan; han Tsina, Nepal ngan Butan ha dumagsaan o amihanan-sidlangan; ngan han Bangladesh ngan Myanmar ha sidlangan. Ha Kalawdan Indiano, an Indya harani han Sri Lanka, Maldivas ngan Indonesya.

## Mga estado ngan teritoryo han union

## Mga reperensya

## Bibliograpiya
**Bawbaw nga pagtan-aw**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Etymolohiya**

* 
* 
* 
* 
* 

**Kasaysayan**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Heyograpiya**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Biodiversity**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Politika**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Panlangyaw nga relasyon ngan militar**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Ekonomiya**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Demograpika**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

**Kultura**

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas
* Nasudnon nga Ganghaan han Gobyerno han Indya
* 
* 
* India profile tikang ha BBC News
* India nga entrada ha *[[Encyclopædia Britannica]]*
* India  ngada han UCB Government Information Library
Pio V. Corpus

An **Pio V. Corpus** usa nga ika-upat nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 21,519 ka tawo sa 4,769 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Pio V. Corpus ginbahin ngadto sin napulo kag walo (18) nga mga baranggay.



* Alegria
* Buenasuerte
* Bugang
* Bugtong
* Bunducan
* Cabangrayan
* Calongongan
* Casabangan
* Guindawahan

* Labigan
* Lampuyang
* Mabuhay
* Palho
* Poblacion
* Salvacion
* Tanque
* Tubigan
* Tubog


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
San Pascual, Masbate

An **San Pascual** usa nga ika-upat nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 37,868 ka tawo sa 7,353 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An San Pascual ginbahin ngadto sin karuhaan kag duha (22) nga mga baranggay.



* Boca Chica
* Bolod (Pob.)
* Busing
* Dangcalan
* Halabangbaybay
* Iniwaran
* Ki-Buaya (Rizal)
* Ki-Romero (Roxas)
* Laurente
* Mabini
* Mabuhay

* Mapanique
* Nazareno
* Pinamasingan
* Quintina
* San Jose
* San Pedro
* San Rafael
* Santa Cruz
* Terraplin (Pob.)
* Cueva
* Malaking Ilog 5


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
San Jacinto, Masbate

An **San Jacinto** usa nga ika-upat nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 24,780 ka tawo sa 5,652 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An San Jacinto ginbahin ngadto sin karuhaan kag usa (21) nga mga baranggay.



* Almiñe
* Bagacay
* Bagahanglad
* Bartolabac
* Burgos
* Calipat-An
* Danao
* Dorong-an Daplian
* Interior
* Jagna-an
* Luna

* Mabini
* Piña
* District I (Pob.)
* District II (Pob.)
* District III (Pob.)
* District IV (Pob.)
* Roosevelt
* San Isidro
* Santa Rosa
* Washington


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
San Fernando, Masbate

An **San Fernando** usa nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 19,179 ka tawo sa 4,222 nga mga panimalay. Nahamutang an bungto sa daplin san labnasan han Isla san Ticao. An paagi sin pagpakabuhi dida amo an panagat, pag-uma ngan iba pa.

## Mga Baranggay

An San Fernando ginbahin ngadto sin karuhaan kag unom (26) nga mga baranggay.



* Altavista
* Benitinan
* Buenasuerte
* Buenavista
* Buenos Aires
* Buyo
* Cañelas
* Corbada
* Daplian
* Del Rosario
* Ipil
* Lahong
* Lumbia

* Magkaipit
* Minio
* Pinamoghaan
* Baybaydagat Pob. (District 1
* Silangan Pob. (District 2)
* Magsasaka Pob. (District 3)
* Bayanihan Pob. (District 4)
* Progreso
* Resurreccion
* Salvacion
* Sowa
* Talisay
* Valparaiso


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Uson

An **Uson** usa nga ika-upat nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 43,825 ka tawo sa 8,436 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Uson ginbahin ngadto sin katloan kag lima (35) nga mga baranggay.



* Arado
* Armenia
* Aurora
* Badling
* Bonifacio
* Buenasuerte
* Buenavista
* Campana
* Candelaria
* Centro
* Crossing
* Dapdap

* Del Carmen
* Del Rosario
* Libertad
* Madao
* Mabini
* Magsaysay
* Marcella
* Miaga
* Mongahay
* Morocborocan
* Mabuhay
* Paguihaman

* Panicijan
* Poblacion
* Quezon
* San Isidro
* San Jose
* San Mateo
* San Ramon
* San Vicente
* Santo Cristo
* Sawang
* Simawa


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Syudad san Sorsogon

An **Syudad san Sorsogon** usa nga ikalima nga klase nga syudad sa lalawigan san Sorsogon sa Pilipinas. Amo in an kapital nga syudad san lalawigan san Sorsogon. Nahimo ini pinaagi san paghiusa san mga kasanhi nga bungto san Bacon ngan Sorsogon dida san tuig 2000.

Sumala san census san tuig 2000, ini may populasyon nga 134,678 ka  tawo sa 26,047 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Syudad san Sorsogon ginbahin ngadto sin kaunman kag upat (64) nga mga baranggay.

Katloan kag unom (36) nga mga baranggay an kabahin san kasanhi nga bungto san Sorsogon:



* Abuyog
* Almendras-Cogon (Pob.)
* Balogo
* Barayong
* Basud
* Bibincahan
* Bitan-o/Dalipay (Pob.)
* Bucalbucalan
* Buenavista
* Buhatan
* Bulabog
* Burabod (Pob.)

* Cabid-An
* Cambulaga
* Capuy
* Gimaloto
* Guinlajon
* Macabog
* Marinas
* Pamurayan
* Pangpang
* Panlayaan
* Peñafrancia
* Piot (Pob.)

* Polvorista (Pob.)
* Rizal
* Salog (Pob.)
* Salvacion
* Sampaloc (Pob.)
* San Isidro
* San Juan (Roro)
* Sirangan (Pob.)
* Sulucan (Pob.)
* Talisay (Pob.)
* Ticol
* Tugos


Mayda karuhaan kag walo (28) nga mga baranggay nga lakip san kasanhi nga bungto san Bacon:



* Balete
* Balogo
* Bato
* Bon-Ot
* Bogña
* Buenavista
* Cabarbuhan
* Caricaran
* Del Rosario
* Gatbo
* Jamislagan
* Maricrum
* Osiao
* Poblacion

* Rawis
* Salvacion
* San Isidro
* San Juan
* San Pascual
* San Ramon
* San Roque
* San Vicente
* Santa Cruz
* Santa Lucia
* Santo Domingo
* Santo Niño
* Sawanga
* Sugod


## Kaagi

An Syudad san Sorsogon ginhimo pinaagi han mando han Republic Act 8806 nga ginpasa dida han Agosto 16, 2000 ngan ginratipika dida han Disyembre 2000.

Mga prominente nga politiko nga nagpaluyo sini sira Representante Francis Escudero han Syahan nga Distrito san Sorsogon ngan kasanhi nga Alkalde san Bacon nga si Leovic R. Dioneda. Si anay Bise-Alkalde han Bacon nga si Aurelio Destacamento, upod nira an mga kasanhi nga konsehal han Sorsogon nga hira Antonio C. Detera, Azel Diesta ngan Telo Mella nanlimbasog san duha nga mga lokal nga lehislatura para san pag-aproba han mga ordinansa nga maghahatag san salapi para san pagbuhat san plebisito. 

Ugsa san pagratipikar sini, mayda hangyo nga igdeklara an RA 8806 nga waray legal nga epekto nga ginsumite sin manlalaban o abogado nga si Atty. Gil Gojol. Tungod kay an Bungto san Bacon ginngaranan nga usa san mga angay bumaton sini nga hangyo, usa nga abogado tikang sa Buevasta, sa Distrito san Bacon nga si Atty. Glenn Olbes, nga naghatag sin depensa san pagkalegal sini sa ilarom san batakan-balaod o konsitusyonalidad.  An legal nga pagkakonsitusyonal sini ginkauyonan san kadam-an san mga Sorsoganon nga karuyag sin pagpadukwag para san bag-o nga hinimo nga unit sin gobyerno lokal. 

An mga nagtipa san ratipikasyon sini amo sira Governor Raul R. Lee ngan an iya asawa nga si Sally A. Lee nga amo an nagin syahan nga Alkalde san Syudad.

## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Placer, Masbate

An **Placer** usa nga ika-upat nga klase nga bungto sa lalawigan san Masbate sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 44,418 ka tawo sa 9,035 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Placer ginbahin ngadto sin katloan kag lima (35) nga mga baranggay.



* Aguada
* Ban-Ao
* Burabod
* Cabangcalan
* Calumpang
* Camayabsan
* Daanlungsod
* Dangpanan
* Daraga
* Guin-Awayan
* Guinhan-Ayan
* Katipunan

* Libas
* Locso-An
* Luna
* Mahayag
* Mahayahay
* Manlut-Od
* Matagantang
* Naboctot
* Nagarao
* Nainday
* Naocondiot
* Pasiagon

* Pili
* Poblacion
* Puro
* Quibrada
* San Marcos
* Santa Cruz
* Taboc
* Tan-Awan
* Taverna
* Tubod
* Villa Inocencio


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Barcelona, Sorsogon

An **Barcelona** usa nga ikalima nga klase nga bungto sa lalawigan san Sorsogon sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 19,041 ka tawo sa 3,887 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Barcelona ginbahin ngadto sin karuhaan kag lima (25) nga mga baranggay.



* Alegria
* Bagacay
* Bangate
* Bugtong
* Cagang
* Fabrica
* Jibong
* Lago
* Layog
* Luneta
* Macabari
* Mapapac
* Olandia

* Paghaluban
* Poblacion Central
* Poblacion Norte
* Poblacion Sur
* Putiao
* San Antonio
* San Isidro
* San Ramon
* San Vicente
* Santa Cruz
* Santa Lourdes
* Tagdon


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Casiguran, Sorsogon

An **Casiguran** usa nga ika-upat nga klase nga bungto sa lalawigan san Sorsogon sa Pilipinas. Ini nga bungto ada san daplin san Bahia san Sorsogon. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 28,057 ka tawo sa 5,381 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Casiguran ginbahin ngadto sin karuhaan kag lima (25) nga mga baranggay.



* Adovis (Pob.)
* Boton
* Burgos
* Casay
* Cawit
* Central (Pob.)
* Colambis
* Escuala
* Cogon
* Inlagadian
* Lungib
* Mabini
* Ponong

* Rizal
* San Antonio (Boho)
* San Isidro
* San Juan
* San Pascual
* Santa Cruz
* Somal-ot (Pob.)
* Tigbao
* Timbayog (Pob.)
* Tiris
* Trece Martirez
* Tulay


## Kaagi

Gintukod san tuig 1600 an Castiguran ngan amo ini an syahan nga misionero Katoliko nga parokya san Sorsogon. Pag-abot san mga Espanyol dinhe nga dapit san Luzon san mga dekada 1570, an Casiguran amo an ira pinakasentro san Kabikolan.

San 1583, an mga Franciscano nga misyonero nagsaliwan san pag-ebanghelisar nga buhat san mga Agustiniano.

An ngaran nga Casiguran gintutuohan nga tikang san Bicol nga pamulong nga *casi gurang*, nga buot sidngon, haros mga kalagsan, tungod kay amo ini an syahan nga parokya ngan ginsisiring nga gin-ukyan sin mga kalagsan nga mga mangurukoy.

## Mga Sumpay sa Gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Bulusan

An **Bulusan** usa nga ikalima nga klase nga bungto sa lalawigan san Sorsogon sa Pilipinas. Sumala san census san tuig 2000, mayda ini populasyon nga 20,469 ka tawo sa 4,218 nga mga panimalay.

## Mga Baranggay

An Bulusan ginbahin ngadto sin karuhaan kag upat (24) nga mga baranggay.



* Bagacay
* Central (Pob.)
* Cogon
* Dancalan
* Dapdap (Pob.)
* Lalud
* Looban (Pob.)
* Mabuhay (Pob.)
* Madlawon (Pob.)
* Poctol (Pob.)
* Porog
* Sabang (Pob.)

* Salvacion
* San Antonio
* San Bernardo
* San Francisco (Kapangihan)
* San Isidro
* San Jose
* San Rafael
* San Roque
* San Vicente (Buhang)
* Santa Barbara
* Sapngan (Pob.)
* Tinampo


## Mga Sumpay sa Gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information