open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
An Arte han Gera

An **Arte han Gera** in usa ka Tsinino nga surat panmilitar.

## Mga pagkukuhaan ngan mga paghubad

* 
* 
* 
* 
*  Part of the UNESCO Collection of Representative Works.
* 
* 
* 
* 
* .
* 
* 
* 
* 
* 
* Sun Tzu ginhubad ni  Thomas Huynh and the Editors of Sonshi.com (2008). *The Art of War: Spirituality for Conflict*. Skylight Paths Publishing. ISBN 978-1-59473-244-7
* Sun Tzu ginhubad ha Hindi ni Madhuker Upadhyay (2001). 'Yudhkala'. ISBN 81-7778-041-7
* 
*

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* The Art of War Chinese-English bilingual edition, Chinese Text Project
* 
* ''Art of War'' audio book, public domain solo recording by Moira Fogarty at Internet Archive
* *The Art of War*, Restored version of Lionel Giles translation: )
* The Art of War by Sun Tzu Free ebook: Lionel Giles translation available in pdf, ePub and Kindle formats.
* Sun Tzu France French reference website concerning The Art of War
* Sun Tzu's ''Art of War'' at Sonshi
* Sun Tzu and Information Warfare at the Institute for National Strategic Studies of National Defense University
Relo

An **relo** in usa nga butang nga nahatag hin oras.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
* Baillie, G.H., O. Clutton, & C.A. Ilbert. *Britten’s Old Clocks and Watches and Their Makers* (7th ed.). Bonanza Books (1956).
* Bolter, David J. *Turing's Man: Western Culture in the Computer Age*. The University of North Carolina Press, Chapel Hill, N.C. (1984). ISBN 0-8078-4108-0 pbk. Very good, readable summary of the role of "the clock" in its setting the direction of philosophic movement for the "Western World". Cf. picture on p.&nbsp;25 showing the *verge* and *foliot*. Bolton derived the picture from Macey, p.&nbsp;20.
* 
*
* Edey, Winthrop. *French Clocks*. New York: Walker & Co. (1967).
* Kak, Subhash, Babylonian and Indian Astronomy: Early Connections. February 17, 2003.
* Kumar, Narendra "Science in Ancient India" (2004). ISBN 81-261-2056-8.
* Landes, David S. *Revolution in Time: Clocks and the Making of the Modern World*. Cambridge: Harvard University Press (1983).
* Landes, David S. *Clocks & the Wealth of Nations*, Daedalus Journal, Spring 2003.
* Lloyd, Alan H. “Mechanical Timekeepers”, *A History of Technology,* Vol. III. Edited by Charles Joseph Singer et al. Oxford: Clarendon Press (1957), pp.&nbsp;648–675.
* Macey, Samuel L., *Clocks and the Cosmos: Time in Western Life and Thought*, Archon Books, Hamden, Conn. (1980).
*
* North, John. *God's Clockmaker: Richard of Wallingford and the Invention of Time*. London: Hambledon and London (2005).
* Palmer, Brooks. *The Book of American Clocks*, The Macmillan Co. (1979).
* Robinson, Tom. *The Longcase Clock*. Suffolk, England: Antique Collector’s Club (1981).
* Smith, Alan. *The International Dictionary of Clocks*. London: Chancellor Press (1996).
* Tardy. *French Clocks the World Over*. Part I and II. Translated with the assistance of Alexander Ballantyne. Paris: Tardy (1981).
* Yoder, Joella Gerstmeyer. *Unrolling Time: Christiaan Huygens and the Mathematization of Nature*. New York: Cambridge University Press (1988).
* Zea, Philip, & Robert Cheney. *Clock Making in New England: 1725–1825*. Old Sturbridge Village (1992).

## Mga sumpay ha gawas

* American Watchmakers-Clockmakers Institute
* History of the Antique longcase clock 
* National Association of Watch & Clock Collectors Museum
* Article, by a key figure in the development of quartz crystal clocks, on the history of timekeeping up to the late 1940s from ''The Bell System Technical Journal, Vol. XXVII, pp. 510-588, 1948'' 
* Information on Dutch clocks 
* Information on Black Forest Horology 
* Science Museum - Time Measurement 
* Greenwich Mean Time (GMT) - time from Internet (with zones)
Paglupad ha kalarakan

An **paglupad ha kalarakan** in usa ka buhat nga pakadto o pag-agi ha gawas nga kalarakan.  Iton paglupad ha kalarakan in poyde mahitabo pinaagi han sarakyan pankalarakan nga poyde maysulod o waray tawo.  Pananglitan han paglupad ha kalarakan nga may tawo an Soyuz program han Ruso, an Space shuttle program han Estados Unidos, ngan upod liwat an International Space Station nga napadayon yana.  Pananglitan han paglupad ha kalarakan nga waray upod nga tawo amo an mga space probes nga nagbaya ha tuyok han Kalibutan, upod liwat an mga satelyt nga natuyok palibot ha kalibutan, sugad han mga communication satelayt.  Ini in ginpapadalagan kun diri man an telerobotic control, in bug-os nga naglulugaring.

An paglupad ha kalarakan in gingagamit han pamiling hin panginsayod ha kalarakan, ngan mga aktibidades komersyal sugad han turismo ha kalarakan ngan mga satellite telecommunication.  Dugang nga mga diri-komersyal nga paggamit in naupod an mga space observatory, mga reconnaissance satellites og iba nga pagobservar han kalibutan nga mga satelayt.  

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*Aerospace engineering at Wikiversity
*Encyclopedia Astronautica
*Basics of Spaceflight
Tamanrasset (lalawigan)

An **Lalawigan han Tamanrasset** amo an usa ka wilaya o probinsya han nasod ha Alherya.  An kapital hini amo an Tamanrasset.
John Calvin

Hi **John Calvin** (Frinanses: *Jean Calvin* o *Jehan Cauvin*; Kinatsila *Juan Calvino* 10 Hulyo 1509 – 27 Mayo 1564) usa ka maimpluwensya nga Franses nga teyologo ngan pastor han Repormasyon Protestantehanon.
Son Thuy

An **Son Thuy** amo in usa ka komyun ha distrito han Le Thuy, lalawigan han Quang Binh, rehiyon han Bac Trung Bo ha nasod han Vietnam.
Robert Boyle

Hi **Robert Boyle** (25 Enero 1627 – 31 Disyembre 1691)in usa ka ika-17 gatostuig nga filosofo hiton kinaiya, kimiko, fisiko, imbentor, ngan kilala gihapon ha iya sinurat ha teyolohiya.
Luparan Palangyaw han Phu Quoc

An **Luparan han Phu Quoc** (*Sân bay quốc tế Phú Quốc*, *Phu Quoc International Airport*), Phu Quoc, amo an usa ka luparan 340 kilometro pakadto amihanan tikang ha Syudad han Ho Chi Minh, Vietnam. Natapos kaayad an luparan ha tuig 2012. Nakakaakos hini pagpasakay hin 7,000,000 nga pasahero kada tuig.
Ika-10 nga yukottuig UC

An **Ika-10 nga yukottuig UC** (ugsa kan Cristo) in usa ka yukot nga mga tuig nga nagtikang han 10000 UC ngadto ha 9001 UC.
Ika-23 nga gatostuig UC

An **Ika-23 nga gatostuig UC** in usa ka gatos nga mga tuig nga nagtikang han 2300 UC tubtob 2201 UC.
## Mga Panhitabo

*c. 2240 UC: Akkad, ulohan han Imperyo han Akkad, nagin gidakoi nga syudad han kalibutan, nalampasan an Memphis, ulohan han Ehipto.

## Pinanbasaran
Ika-25 nga gatostuig UC

An **Ika-25 nga gatostuig UC** in usa ka gatos nga mga tuig nga nagtikang han 2500 UC tubtob 2401 UC.

## Mga Panhitabo
***c. 2500 UC**: Natukod an Assyria.
***c. 2400 UC–2200 UC**: Pagkatukod han Stonehenge
Ika-26 nga gatostuig UC

An **Ika-26 nga gatostuig UC** in usa ka gatos nga mga tuig nga nagtikang han 2600 UC tubtob 2501 UC.

## Mga Panhitabo
* **c. 2550 UC**: Ginbabanabanahan nga natima paghimo an Great Pyramid of Giza.

## Mga Namatay
* Namatay hi Khufu.
Ika-21 nga gatostuig

An **Ika-21 nga gatostuig** in usa ka gatos nga mga tuig nga nagtikang han 2001 tubtob 2100.
### Mga Nanabo
#### 2000 nga dekada

*2001 – Hi Gloria Macapagal-Arroyo nagin ikaduha nga babaye nga Mangulo han Pilipinas ngan nagin syahan nga anak han usa ka anay Mangulo, Diosdado Macapagal.
*2004 – Napili utro hi Gloria Macapagal-Arroyo nga magin Mangulo han Pilipinas, ginmarkahan nga syahan nga beses nga usa nga babaye nga makaduha mapili ha gihataasi nga posisyon han nasod.
*2005 – Namatay hi Pope John Paul II ngan Joseph Ratzinger han Alemanya napili komo Papa Benedicto XVI.

*2009 – Pilipina nga politiko ngan syahan nga babaye nga Mangulo han Pilipinas ngan ha Asia, hi Corazon Aquino namatay ha edad nga 76.

Ika-20 nga gatostuig - Ika-21 nga gatostuig - Ika-22 nga gatostuig

#### 2010 nga dekada
*2010 – Hi Benigno Simeon Aquino III (NoyNoy it iya agnay) nagin syahan nga ulitawo nga Mangulo han Pilipinas ngan ikaduha nga anak han anay mangulo.
*2013 – Hi Papa Benedicto XVI nagbul-iw ha pwesto han Pebrero 28, syahan nga papa nga naglusad tikang han tuig. Hi Benedicto ginkarawat an titulo nga pope emeritus. Hi Cardinal Jorge Mario Bergoglio han Argentina an napili nga papa han Marso 13, nahimo nga syahan nga Latino nga santo papa. Hi Bergoglio ginhkuha an ngaran nga Papa Francisco.
*2016 – Hi Rodrigo Roa Duterte (kilala ha agnay nga Digong) nagin syahan nga taga-Mindanao nga Mangulo han Pilipinas, an syahan nga lokal nga ehekutibo nga dinmeritso ha pagigin mangulo, ika-upat nga nagin Mangulo katima la nira Sergio Osmeña, Manuel Roxas ngan Carlos P. Garcia.

*2019 – Hi Winaray nga ika-upat.
Kalarakan

Iton **kalarakan** in espasyo ha lapos han bisan ano nga astronomico nga kalawasan, lakip na an kalibutan.
Joseph Serchuk

Hi **Joseph Serchuk** (1919 - Nobyembre 6, 1993) amo an nanguna han Hudeo nga grupo ha Lublin ha Polonya ha panahon han Ikaduha nga Gyera Pankalibotan. Katapos han panggubat, nagsaksi hiya dida han paghukom han mga Nazi ngan nakakauha hiya hin ispisyal nga pagkilala tikang han estado han Israel. 

## Kaagi han kinabuhi
Katapos han kamatay han iya mga kag-anak ngan iba pa nga api han iya pamilya namatay ha ghetto han 1941, gindara hi Joseph ngan an iya bugto nga hi David ngadto han Sobibor nga kampo hin pagpuo. Katapos hin usa ka adlaw dida han kampo, kinmalagiw hiya ngan han iya bugto ngadto hin harani nga kagurangan ngan upod hin iba nga mga nangalagiw, nagtukod hiya han sentro han partisano nga grupo. Dida han gyera, an grupo nga pinamunoan hin mga Hudeo nga nangalagiw tikang hin mga ghetto nga nagkakadadakop ha harani ngan tikang ha Sobibor. Upod gihapon an grupo an paragsurat nga hi Dov Freiberg.

Katapos han gyera, inmapi hi Joseph han pamiling hin mga nangangalagiw nga mga Nazi nga mga kriminal ha gyera ha Europa, ngan nag-alagad gihapon hiya komo testigo dida han mga Paghukom ha Nuremberg. Katapos, binmalik h iya ha Polonya ngan nag-aplikar para maka-emigrar ngadto ha Israel, kundi waray hiya tugota.

Han 1950 nakakuha hiya hin pasaporte ngan kinmadto hiya ha Israel. Dayon ha iya pag-ulpot ha Israel gindraft hiya nga sundalo dida han army. Katapos han iya serbisyo, nag-asawa hiya, ngan nag-ukoy ha Yad Eliyahu ha Tel Aviv ngan nag-entrar hiya ha negosyo, industriya ngan paghimo hin lugaring nga negosyo.

Ha paglabay han katuigan, binmalik hi Serchuk ngadto ha Europa hin pira ka beses basi magtestigo dida han mga paghukom han mga Nazi nga mga kriminal ha gyera. Dida hin usa nga sugad nga paghukom, an paghukom kan Oberscharführer Hugo Raschendorfer, hiya la an testigo han nagporsegir. Katapos han nabilnga hin sala ni Raschendorfer ngan han pagsirot ha iya hin pagkapriso ha panginabuhi, hi Serchuk gintagaan hin ispisyal nga premyo tikang han Departamento hin Pag-imbestiga hin Nazi nga Krimen han Polisiya han Israel.

Han 1967 gintagaan hiya han Israeli nga Primer Ministro nga hi Levi Eshkol, han Medalya han mga Nangaway Patok han mga Nazi, ngan han 1968 nakakarawat gihapon hiya han Medalya han mga Nangaway para han Estado.

Nakita niya an pagtukod ngan pagpakusog han IDF ngan han Estado han Israel ngan han *birthrate* han mga Hudeo nga iya pagbulus patok han mga Nazi nga namatay han iya pamilya.

Namatay hi Serchuk han 1993 ha Tel Aviv ha edad nga 74. Siyam an iya mga anak ngan labaw hin usa ka gatos an iya mga apo ngan mga apo ha tuhod.

## Kitaa gihapon
* Dov Freiberg, upang mabuhay Sobibor, New York, 2007. 
* Mark Paul: ''Polish-Jewish Relations in Wartime Northeastern Poland and the Aftermath''  PEFINA Press, Toronto 2008

## Mga sumpay ha gawas
* Mahiunong han Oberscharführer Hugo Raschendorfer ngan han iya mga yakan
0 nga dekada

An **0 nga dekada** in syahan nga dekada han ika-1 nga gatostuig ngan ika-1 nga yukottuig.  Ini nga dekada in may-ada la 9 ka tuig nga naiiba ha kaurogan nga 10 ka tuig kada dekada.
1900 nga dekada

An **1900 nga dekada** in usa ka dekada nga nagtikang ha tuig 1900 nga nahuman han tuig 1909.

## Pultika ngan Gera

### Mga gera
* Gera han Pilipino-Amerikano (1899–1902)
1910 nga dekada

An **1910 nga dekada** in usa ka dekada nga nagtikang ha tuig 1910 nga nahuman han tuig 1919.

## Pulitika ngan gera

### Mga Gera
* Syahan nga Gera han Kalibotan (1914–1918)
1950 nga dekada

An **1950 nga dekada** in usa ka dekada nga nagtikang ha tuig 1950 nga nahuman han tuig 1959.
## Gera ngan samok
* Matugnaw nga Gyera nga mga samok nga may kalabutan han han impluwensya han magkaribal nga superpower han Unyon Sovyetika ngan Estados Unidos.
1960 nga dekada

An **1960 nga dekada** in usa ka dekada nga nagtikang ha tuig 1960 nga nahuman han tuig 1969.

## Pulitika ngan gera

### Mga gera

* An Matugnaw nga gera:
** An Gera ha Vietnam (1955–1975)
1970 nga dekada

An **1970 nga dekada** in usa ka dekada nga nagtikang ha tuig 1970 nga nahuman han tuig 1979.

## Pulitika ngan gera

*An Matugnaw nga gera (1945–1990)
* An Martial law gindeklara ha Pilipinas sadton Septyember 21, 1972, ni Pilipinas Ferdinand Marcos.
1980 nga dekada

An **1980 nga dekada** in usa ka dekada nga nagtikang ha tuig 1980 nga nahuman han tuig 1989.
## Pulitika
* Ha Pilipinas, kahuman haros 20 ka tuig hin diktadurya, an mangulo han Pilipinas na hi Ferdinand Marcos binmaya han pagkamangulo ngan sinaliwanan ni Corazon Aquino pinaagi han "People Power Rebolution" tikang Pebrero 22 kutob 26, 1986.
1990 nga dekada

An **1990 nga dekada** in usa ka dekada nga nagtikang ha tuig 1990 nga nahuman han tuig 1999.
## Pulitika ngan gera
* Ha Pilipinas duha ka Mangulo an napili, hi Fidel V. Ramos han 1992 ngan Joseph Estrada han 1998.
1280 nga dekada UC

An **1280 nga dekada UC** (ugsa kan Cristo) in usa ka dekada nga nagtikang ha tuig 1289 UC nga nahuman han tuig 1280 UC.
Garrincha

Hi **Manuel Francisco dos Santos** (Oktubre 28, 1933 – Enero 20, 1983), nga kilalado ha agnay nga **"Garrincha"** (, "gutiay nga tamsi"), usá nga futbolista nga *right winger* ngan *forward* nga nakabulig han Brasil nga nasodnon nga team ha pagdaog han mga Kopa han Kalibutan han 1958 ngan 1962. Nagmulay hiyá han dako nga bahin han iya propesyonal nga karera para han Brasilenyo nga klubo Botafogo.

An pulong nga *garrincha* ngahaw nangangahulogán hin gutiay nga tamsi. Tinatáwag gihapon hi Garrincha nga **Mané** (halípot para han *Manuel*) han iya mga kasangkayan. An pagdúgtong nga ***"Mané Garrincha"*** agsob gamiton ha mga fan ha Brasil.  Tungod han iya duro ka pagkasikat ha Brasil, tináwag gihapon hiya nga ***Alegria do Povo*** (Kalipay han Katawhan) ngan ***Anjo de Pernas Tortas*** (Anghel nga mayda Paa nga Baliko).

Ginkikitâ hiya nga usá han mga gimaupayi nga paragdríbol ha kaagi han futbol. Dida han Estádio do Maracanã an ginliliwanán nga sulod han mga tagbalay tinatáwag nga 'Garrincha', samtang an ginliliwanán nga sulod han mga bisita nga team tinatáwag nga 'Pelé'

## Mga kasarigan
Paulino Alcántara

Hi **Paulino Alcántara Riestrá** (7 Oktubre 1896&mdash;13 Pebrero 1964) usá nga Pilipino&ndash;Espanyol nga futbolista ngan magdudumara. An dákò nga bahin ha iya karera ha pagmulay didâ han Barcelona ngan hiyá an syahan nga Pilipino ngan Asyano nga nagmumulay nga nagmulay para hin Europeo nga klub. Nagmulay gihapon hiya para han Catalunya, han Pilipinas ngan Espanya. Nagtikang hi Alcántara para han Barcelona ha panuigon nga 15 ngan hiya an gibatan-on nga magmurúlay nga nagmulay o nakapuntos para han klub. Nakapuntos gihapon hiya hin 357 nga gol hin 357 nga mulay, ngan ini amo an naghimo ha iya nga gidamoi hin punto ha paghimo hin gol han club (kun ig-ihap an mga gol nga nahimo ha opisyal nga mga uyag ngan ha mga *friendly*). Katapos han iya pagretiro komo paragmúlay han 1927 ha edad nga 31, hiya nagin doktor. Han 5 han Hulyo 1927, nagmulay an Barcelona ngan an Espanya hin usa nga uyag nga pasidungog ha iya ngan ha urhe nga bahin, nag-alágad hiya komo direktor han klub ha mga tikang han 1931 kutob 1934. Han 1951, nahimo hi Alcántara nga *coach* ngan hiya an nagdumara han team han Espanya para hin tuló nga mulay.
Pamulinawen

An **Pamulinawen** (nga an kahulogan ha Inilukano: "Babaye nga an Kasingkasing sugad hin bato") usa nga awit o kanta han mga Ilokano.

## Mga laray

::Pamulinawen
::Pusok imdengam man
::Toy umas-asug
::Agrayo ita sadiam.
::Panunotem man
::Dika pagintultulngan
::Toy agayat, agruknoy ita emmam.

::Issemmo diak kalipatan
::Ta nasudi unay a nagan,
::Ta uray sadin ti ayan,
::Disso sadino man,

::(Aw-awagak a di agsarday
::Ta naganmo nga kasam-itan)

::No malagipka, pusok ti mabang-aran

::Adu nga sabsabong, adu nga rosrosas
::Ti adda't ditoy, Nena, nga mabuybuyak,
::Ngem awan manlaeng ti sabali nga liwliwak
::No di la dayta sudim ken imnas.

::No umulogak nga mapan magmagna
::Dayta raniagmo, Neneng nga gapu kenka.

## Mga sumpay ha gawas
*Video han Pamulinawen (Susan Cuevas)
0 (tuig)

**Tuig 0** in waray ha Kalendaryo Gregoryano o an nahiuna nga Kalendaryo Hulyano. Ha ilarom hiton nga mga sistema, an tug 1 UC in sinundan han 1 AD.
0 (ihap)

An **0** u burà in usa ka tigaman nga ihap. (Kinatsila:Piru) (Iningles:Zero) (Pambansa: Bula) wara sunud an usa; antis hini nigatibu usa puydi 00.001 ; wara puntus usa
0

An **0** ug *'wara* in poyde tinmudlok ha:

*0 (ihap) - usa nga integer nga namumutnga ha -1 ngan +1.
*0 (tuig) - tuig nga ginagamit ha ibba nga sistema hiton kalendaryo
Dover Air Force Base

An **Dover Air Force Base** in uska lugar nga designado han senso ha Condado han Kent, Delaware, Estados Unidos.
Trọng Hóa

An **Trọng Hóa** amo in usa ka komyun ha distrito han Minh Hoa, lalawigan han Quang Binh, rehiyon han Bac Trung Bo ha nasod han Vietnam.
Condado han Anderson, Texas

An **Condado han Anderson** in uska condado nga nahamutang ha estado han Estados Unidos nga Texas.  Han tuig 2000, may-ada ini populasyon nga 55,109.  An lingkuran han condado amo an Palestine.  An Condado han Anderson in gintukod han 1846, nga ginngaran ha dungog ni Kenneth L. Anderson nga naging Sugbong Mangulo han Republika han Texas.

## Heyograpiya
Sumala han U.S. Census Bureau, an condado in may-ada pan-ngatanan nga kahaluag nga 1,078 milya kwadrado, kun diin 1,071 milya kwadrado (2,773.9 km2) in katunaan ngan 7 milya kwadrado (18.1 km2) (0.66%) in katubigan.

## Mga Dumagko nga Haywey

* Haywey han Estados Unidos 79
* Haywey han Estados Unidos 84
* Haywey han Estados Unidos 175
* Haywey han Estados Unidos 287
* Haywey han Estado 19
* Haywey han Estado 155
* Haywey han Estado 294

## Mga sapit nga condado
*Condado han Henderson (amihanan)
*Condado han Cherokee (sinirangan)
*Condado han Houston (salatan)
*Condado han Leon (habagatan)
*Condado han Freestone (katundan)

## Nasodnon nga pinapasaliporan nga lugar
*Nasodnon nga darangpan hiton mga mailaw nga kinabuhi ha Salog Neches (bahin)

## Demograpiya
Han 2000 nga senso, may-ada 55,109 nga katawhan, 15,678 nga mga panimalay, ngan 11,334 nga mga pamilya an nga naukoy ha condado.  An kahuog han populasyon in 52 ka tawo kada milya kwadrado (20/km²).  May-ad 18,436 nga sukol hin balay nga may-ada average nga densidad nga 17 kada milya kwadrado (7/km²).  Ha pagbahinbahin han lahi, an condado in 66.44% nga busag, 23.48 nga Itom o Americano-Africano, 0.45% nga Asyano, 0.03% taga-puro ha Pacifico, 8.00% tikang ha iba nga lahi, ngan 0.96% nga tikang ha duha o labaw pa nga mga lahi.  12.17% han populasyon in Hispanico o Latino hin bisan ano nga lahi.
Condado han Milton, Georgia

An **Condado han Milton** in uska kasanhi nga condado ha estado han Estados Unidos nga Georgia tikang 1857 tubtob 1931.
Josh Duhamel

An **Joshua David "Josh" Duhamel** (natawo Nobyembre 14, 1972) in usa ka artista nga Amerikano.

## Mga Sumpay ha Gawas
* Josh Duhamel - Ingles
Kara

**Kara** in usa ka lima ka miyembro nga puro babaye nga banda tikang a Salatan nga Korea.  An mga api amo hira Gyuri, Seungyeon, Nicole, Hara ngan Jiyoung.

## Mga api
### [[Park Gyuri]]
* **Natawo nga ngaran:** Park Gyuri (Hangul: 박규리)
* **Adlaw han natawo:** 

### [[Han Seung-yeon]]
* **Natawo nga ngaran:** Han Seung-Yeon (Hangul: 한승연)
* **Adlaw han natawo:** 

### [[Nicole Jung|Nicole]]
* **Natawo nga ngaran:** Nicole Jung (Hangul: 정니콜)
* **Adlaw han natawo:** 

### [[Goo Ha-ra]]
* **Natawo nga ngaran:** Koo Hara (Hangul: 구하라)
* **Adlaw han natawo:** 

### [[Kang Jiyoung]]
* **Natawo nga ngaran:** Kang Ji-Young (Hangul: 강지영)
* **Adlaw han natawo:** 

## Mga album
* *The First Bloooooming* (2007)
* *1st Mini Album* (2008)
* *Good Day (Season 2)* (2008)
* *Pretty Girl* (2008)
* *Honey* (2009)
* *I-Musician* (2009)
* *Revolution* (2009)
* *Lupin* (2010)
* *Jumping* (2011)

## Mga pasidungog
* Cyworld Digital Music Awards: Rookie Of The Month (2007)
* M.net Asian Music Awards : Dance Music Awards "Honey" (2009)
* Melon Music Awards Top 10 (2009)
* High1 Seoul Music Awards Bonsang

## Mga lain nga websayt

* Kara Official Site  
* Kara Official Internet Cafe
Park Gyuri

Hi **Park Gyuri** (natawo Mayo 21, 1988 ha Seoul ha Salatan nga Korea), usa nga artista (aktres, singer, etc.).
Han Seung-yeon

Hi **Han Seung-yeon** (natawo Hulyo 24, 1988 ha Seoul ha Salatan nga Korea), usa nga artista (aktres, singer, etc.).

## Mga Sumpay ha Gawas
* Seung-Yeon Han - Ingles
Nicole Jung

Hi **Nicole Jung** (natawo Oktubre 7, 1991 ha Glendale, California ha Estados Unidos), usa nga artista (aktres, singer, etc.).
Condado han Garrard, Kentucky

An **Condado han Garrard** in uska condado ha estado han Estados Unidos nga Kentucky.

* Lancaster, Kentucky
Condado han Pawnee, Kansas

An **Condado han Pawnee** in uska condado ha estado han Estados Unidos nga Kansas.  Sumala han 2010 nga census, an katawhan han condado mga 6,973.  An gidakoi nga syudad ngan lingkoranan han condado amo an Larned.

## Balaud ngan kagamhanan
Katapos hin pagliwat han Konstitusyon han Kansas han 1986, an condado nagpabilin nga condado nga mayda *prohibition* o pagdiri (hin makahurubog nga irimnon), o "mamara" nga condado kutob 1992, nga diin an mga botante nag-aproba hin pagbaligya hin liquor nga alcoholic hin tinag-usa nga pag-inom nga mayda 30% nga buwis hin pagbaligya hin pagkaon nga ginmandato.

## Mga kasarigan
Minh Hoa (distrito)

An Distrito han **Minh Hóa** nahamutang ha Butnga nga Quang Binh, Vietnam. An Kapital nga Distrito amo an Quy Đạt, nga ha yana amo an gidamo-i hin tawo nga syudad.
Mayda hini kahaluag nga 1410 ka km² (ika-3 nga gidako-i ha Quang Binh), ngan hin populasyon nga 43,462 ka molupyo.
An distrito nahimo hin napulo kag usa (26) nga mga munisipyo: 

* 1 townlet: Quy Dat.
* 15 commune: 
Xuân Hóa, Yên Hóa, Trung Hóa, Tân Hóa, Minh Hóa, Hồng Hóa, Hóa Tiến, Hóa Hợp, Hóa Sơn, Hóa Phúc, Hóa Thanh, Dân Hóa, Thượng Hóa, Trọng Hóa.
Boro nga diri organisado, Alaska

An **Boro nga diri organisado** in kabahin han estado han Alaska han Estados Unidos nga diri lakip ha bisan diin han iya 18 nga organisado nga mga boro.  Ini in naglalakip hin labaw katunga han kanan Alaska lugar, , uska lugar nga mas dako kaysa ha bisan hain ha iba nga estado han Estados Unidos.  Sumala han senso han 2000, ini in may-ada populasyon nga 81,803, 13% han populasyon han estado.

Naiiba ha Estados Unidos, iton Alaska in diri bug-os nga nababahin ha organisado ha kapatas nga condado.  para makabulig han pagkuha hin senso ha dako nga diri organisado nga lugar, an United States Census Bureau, nga bulig han estado, in ginbahin an 
Boro nga diri organisado ngadto ha 11 lugar pansenso tikang han 1970 senso han Estados Unidos.  An lista yana han lugar pansenso in nasunod:

*Aleutians West Census Area
*Bethel Census Area
*Dillingham Census Area
*Hoonah-Angoon Census Area
*Nome Census Area
*Petersburg Census Area
*Prince of Wales-Hyder Census Area
*Southeast Fairbanks Census Area
*Valdez-Cordova Census Area
*Wade Hampton Census Area
*Yukon-Koyukuk Census Area
Condado han Franklin, Massachusetts

An **Condado han Franklin** in uska condado ha estado han Estados Unidos nga Massachusetts.


Eastbound MA Route 2A at the Garden Theater, Greenfield MA.jpg|Greenfield	
View south from Sugarloaf Mountain, Deerfield MA.jpg|Connecticut River
Deerfield Inn, November 2008, Deerfield MA.jpg|Deerfield	
Montague Book Mill, Montague MA.jpg|Montague
Deborah Evelyn

Hi **Deborah Sochaczewski Evelyn de Carvalho** (Rio de Janeiro, Marso 12, 1966) usa nga Brasilenya nga aktriz.
Arlington Heights, Illinois

An **Arlington Heights** in usa ka baryo ha mga condado han Cook ngan Lake ha estado han Estados Unidos nga Illinois.
Trimurti

An **Trimurti** in usa nga konsepto ha Hinduismo kun diin an cosmic function han paghimo, pagmintinar ngan pagruba in ginpersonifica pinaagi ha Brahmā nga maghirimo, Vishnu nga magmirintinar o magprereservar ngan Shiva an magguruba.

## Pinanbasaran

## Mga pagkukuhaan
*
*
*
*
*
* Eighth printing; First published 1993.
* Second edition, four volumes, revised and enlarged, 1956 (volume IV).
* Second revised reprint edition. Two volumes. First published 1927 by the University of Calcutta.
*

## Mga sumpay ha gawas
*
Diri pagkakaarasya han Arabo-Israeli

An **Diri pagkakaarasya han Arabo-Israeli** in natudlok ha tensyon politikal ha kamutngaan an mga katawhan Arabo ngan panimungto Hudiyo ha Butnga Sinirangan nga inmabot hin labaw ha usa ka gatostuig.

## Pinanbasaran
Rita Hayworth

Hi **Rita Hayworth** (natawo nga *Margarita Carmen Cansino*; Oktubre 17, 1918 – Mayo 14, 1987) amo in usa ka Amerikana nga aktris.

## Filmografía

* 1934: Cruz Diablo
* 1935: Dante’s Inferno
* 1935: Under the Pampas Moon
* 1935: Charlie Chan in Egypt
* 1935: Paddy O’Day
* 1936: Human Cargo
* 1936: Meet Nero Wolfe
* 1936: Rebellion
* 1937: Old Louisiana
* 1937: Hit the Saddle
* 1937: Trouble in Texas
* 1937: Criminals of the Air
* 1937: Girls Can Play
* 1937: The Game That Kills
* 1937: Paid to Dance
* 1937: The Shadow
* 1938: Who Killed Gail Preston?
* 1938: Special Inspector
* 1938: There’s Always a Woman
* 1938: Convicted
* 1938: Juvenile Court
* 1938: The Renegade Ranger
* 1939: Homicide Bureau
* 1939: The Lone Wolf Spy Hunt
* 1939: Only Angels Have Wings
* 1940: Music in My Heart
* 1940: Blondie on a Budget
* 1940: Susan and God
* 1940: The Lady in Question
* 1940: Angels Over Broadway
* 1941: The Strawberry Blonde
* 1941: Affectionately Yours
* 1941: Blood and Sand
* 1941: You'll Never Get Rich
* 1942: Tales of Manhattan
* 1942: My Gal Sal
* 1942: You Were Never Lovelier
* 1944: Cover Girl
* 1945: Tonight and Every Night
* 1946: Gilda
* 1947: Down to Earth
* 1947: The Lady from Shanghai
* 1948: The Loves of Carmen
* 1952: Affair in Trinidad
* 1953: Salome
* 1953: Miss Sadie Thompson
* 1957: Fire Down Below
* 1957: Pal Joey
* 1958: Separate Tables
* 1959: They Came to Cordura
* 1959: The Story on Page One
* 1962: The Happy Thieves
* 1964: Circus World
* 1965: The Money Trap
* 1966: The Poppy Is Also a Flower
* 1967: L'Avventuriero
* 1968: I Bastardi
* 1970: Road to Salina
* 1971: The Naked Zoo
* 1972: The Wrath of God

## Panuratan
* John Kobal: *Rita Hayworth: The Time, The Place and the Woman*. W.W. Norton, New York 1977, ISBN 0-393-07526-5
* Joe Morella, Edward Z. Epstein: *Rita. The Life of Rita Hayworth*. Allen, London 1983, ISBN 0-385-29265-1
* Gerald Peary: *Rita Hayworth: A Pyramid Illustrated History of the Movies*. Harcourt, 1976, ISBN 0-515-04116-5
* Gene Ringgold: *The Films of Rita Hayworth*. Citadel Press, Secaucus, NJ 1974, ISBN 0-8065-0439-0
* Caren Roberts-Frenzel: *Rita Hayworth: A Photographic Retrospective*. Abrams, New York 2001, ISBN 0-8109-1434-4
* James Hill: *Rita Hayworth: A Memoir*. Robson, 1983, ISBN 0-671-43273-7
* Adrienne L. MacLean: *Being Rita Hayworth. Labor, Identity and Hollwood Stardom*. Rutgers University Press, New Brunswick 2004, ISBN 0-8135-3389-9
* Neil Grant: *Rita Hayworth in Her Own Words*. Hamlyn, London 1992, ISBN 0-600-57459-8
Arden-Arcade, California

An **Arden-Arcade** in usa ka designado han senso nga lugar ha Condado han Sacramento, California, Estados Unidos.
Phoenix Lake-Cedar Ridge, California

An **Phoenix Lake-Cedar Ridge** in anay lugar nga designado han senso ha Condado han Tuolumne, California, Estados Unidos.
Round O, South Carolina

An **Round O** in uska diri incorporada nga lugar ha Condado han Colleton, South Carolina, Estados Unidos.
Luparan han Vinh

An **Luparan panlangyaw han Vinh** amo in nahimutang ha salatan han butnga nga syudad han Vinh, anay ulohan han Vietnam.
Leandra Leal

Hi **Leandra Rodrigues Leal Braz e Silva** (Rio de Janeiro, Septyembre 8, 1982) usa nga Brasilenya nga aktriz.
Mga Mag-Prinsipe han Andorra

An **mga Mag-Prinsipe han Andorra** nga kun uusausahon mga **Igkasi-Prinsipe han Andorra** o **Magkasi-Prinsipe han Andorra** amo an duha nga mga namumuno han Prinsipado han Andorra, usa nga guti-ay nga ginpalibotan-hin-tuna nga nasod nga nahamutang han kabugkiran Pirineos ha butnga han Fransya ngan Espanya.  Gintukod ini dida han 1278 pinaagi hin kasabotan o tratado nga ginhimo han Espanyol nga Obispo han Urgell ngan han Franses nga Konde han Foix, ngan ini nga naiiba nga kasabotan hin paghadi nagpadayon tikang han mga namumutnga nga takna tubtob ha yana nga adlaw.  Ha yana, an Obispo han Urgell ngan an Mangulo han Fransya amo an mga igkasi-prinsipe han Andorra, katapos han pagbalhin han mga pag-angkon han Konde han Foix ngadto han Korona han Fransya, ngan tikang dida, ngadto han Republika Fransesa.  

It Andorrano nga prinsipado amo an may-ada pagkaiba nga diin ginpapamunoan ini hin duha nga diri-Andorrano nga mga soberano, ngan an usa hini (an Franses nga mangulo) amo la an monarka han kalibutan nga napipili han katawhan&mdash;kundi diri han mga tawo han Andorra, kundi han katawhan han Fransya.  Hiya gihapon an amo la nga monarka nga mangulo hin estado hin republika hin dungán ha amo gihapon nga panahon.

## Kitaa gihapon
*Talaan han mga Mag-Prinsipe han Andorra
Gran Concepción

An **Gran Concepción** in us'ka lugar metropolitana han Chile. 

Han tuig 2010, mayda ini populasyon nga 1,100,000 ka mga katawhan.

## Mga munisipyo han Gran Concepción
* Concepción
* Talcahuano
* San Pedro de la Paz
* Hualpén
* Chiguayante
* Penco
* Tomé
* Lota
* Coronel
* Hualqui

## Mga sumpay ha gawas

* Gran Concepción por Nicolás Tugas 
* Infome del INE, ''Chile: Ciudades, Pueblos, Aldeas y Caseríos''. 2005 (PDF & ZIP)
Judy Garland

Hi** Judy Garland**, natawo nga **Frances Ethel Gumm**, (Hunyo 10, 1922 – Hunyo 22, 1969) amo an usa ka Amerikana nga aktres ngan magkaranta.

## Mga sumpay ha gawas
*
*
*
*
*Judy Garland at TV Guide
*The Judy Room Celebrating the life and career of Judy Garland
*The Judy Garland Birthplace and Museum in Grand Rapids, MN
*The Judy Garland Club official international fan club
*[''Judy Garland: By Myself'' – [American Masters] special] 
*Judy Garland's Film "The Wizard of Oz" Film site on Judy and Oz
*Judy Garland at The Biography Channel
Templo

Iton **templo** in istructura nga para ha relihiyoso o ispirituwal nga mga actividades, sugad hit pangadi o paghalad, o sugad hito nga mga rito.
Monasteryo

Iton **monasteryo** in natudlok hin mga istruktura o compleho hin mga istruktura nga nagsisirong hin sulod nga ginserba hin pangadi ngan domestico nga poy-anan o lugar buhatan hin mga monastico, mga mongha man o mga madre, ngan nag-uukoy man ha komunidad o naglulugaring.
Oasis

Ha heyograpiya, iton **oasis** in nabubulag nga lugar hin mga tanaman ha desyerto, kasagaran napapalibutan hin burabod o baga sugad nga ginkukuhaan hin tugib.  It' mga oasis in nahatag hin poy-anan hin mga hayop ngan bisan iton mga katawhan kun an lugar in sakto it kadako.
Stupa

Iton **stupa** in istructura nga kasagaran may-ada Budhista nga relikiya, labi na an binayaan ni Buddha, nga balay hit pagsingba hit mga Buddhista.
Pagoda

Iton **pagoda** in uska toree ha sinirangan Asya nga agsob may-ada mga atop nga nakurbada pag-iagbaw ha pagbahin han tagsa ha pipira nga mga handana ngan gintukod komo uska templo o panhinumduman.
Templo ni Solomon

An **templo ni Solomon**, ginkikilala gihapon komo an Syahan nga Templo, in panguna nga templo han hadton Herusalem, ha Bukid Templo (nga ginkikilala gihapon komo Bukid Zion), san-o iton ginruba ni Nebuchadnezzar II kahuman han pagsulong han Herusalem han 587 UC.
Singbahan han Natividad

An **Singbahan han Natividad** ha Bethlehem in usa ha mga gidadaani nga napadayon nga singbahan ha kalibutan.  Ini nga istruktura in gintukod ha bawbaw han lungib nga nahigaraan nga nagtitigaman han lugar han natawo hi Hesus han Nazareth, tungod hini ginkokonsiderar nga baraan hit mga Kristiyano.
Templo nga Mahabodhi

An **Templo nga Mahabodhi** in uska templo han mga Buhhista ha Bodh Gaya, an lokasyon kun diin hi Siddhartha Gautama, an Buddha, in ginsiring nga nakakarawat hin pagkalamrag.
Bodh Gaya

An **Bodh Gaya** in uska lugar ha kun diin hi Gautama Buddha in ginsisiring nga nakakarawat hin pagkalamrag.
Palasyo Apostolico

An **Palasyo Apostolico** (; ) amo in buhatanon nga poy-anan han Santo Papa, nga nahimutang ha Syudad han Vaticano.  Kilalado gihapon ini nga  **Palasyo han Papa**, **Palasyo han Vaticano** ngan **Vaticano nga Palasyo**. An Vaticano mismo natawag hini nga istruktura nga **Palasyo ni Sixto V** ha dungog ni Papa Sixto V.

Dida hini nga edifisyo an mga apartamento han Papa, mga pipira nga mga opisina han Singbahan Katoliko ngan han Santa Sede, mga kapilya nga pribado ngan públiko, Mga Museo Vaticano, ngan an Biblioteca Vaticana, upod an Capilya Sixtina, Mga Sulod nga Rafael, ngan an Apartamento Borgia.  An yana nga turista puyde makakita han mga hini ngan hin pira nga mga dapit han palasyo, kundi iba nga mga dapit sugad han Sala Regia ngan an Cappella Paolina, sirado ha mga turista.  An Scala Regia makikit-an tikang hin usa nga dapit pero diri masasakban.

## Mga pinanbasaran
Pangingispiya

An **Pangingispiya** in nanginginlabot hit punuan o indibiduwal nga nakuha hin mga pananabutan nga ginkokonsiderar nga sekreto hin waray sarit tikang ha nakapot hiton nga impormasyon.
Mistisismo

An **mistisismo** in pananabutan han, ngan labi na an kalugaringon nga ginaagihan hin, mga estado hin may-ada malay, lapos hin normal nga pangabat hin tawo, lakip an inagihan o bisan ha pagkig-urusa hin diyos.
Paglupad

Iton **paglupad** in pagpabilin ha bawbaw hin tuna hin may oras, o kapas hin makakiwa ha hangin pinaagi hin pako.
Refrigerasyon

An **refrigerasyon** in us'ka proseso kun diin may-ada buhat nga ginhihimo nga nabalhin han kapaso tikang ha usa ka lokasyon ngadto ha iba.
Fusyon Nuclear

An **fusyon nuclear** in paagi kun diin an duha o labaw pa nga mga nucleo atomico in ginsusumpay nga nahimo hin uusa nga mas mabug-at nga nucleo.
Kompas

An **kompas** in instrumento hin paglayag nga nasukol hin mga direksyon ha sulod hin us'ka referensya.
"Kumpas" (Iningles:Magnetic Compass) uska butang nga naghahatag uryintasyun/diriksyun han tawo kun tilakat ; gamit pagsukul han tona

Patag Bukid
Konstruksyon

Ha mga larangan hin arkitektura ngan inhenyerya sibil, an **konstruksyon** in paagi nga naglalakip hin paghimo o pagsumpay hin infrastruktura.

## Mga sumpay ha gawas
* Konstruksyon
Satelayt

Ha contexto hin paglupad ha kalarakan, an satelayt in us'ka butang kun diin ginbubutang ha orbito nga binuhat hin tawo.
Henetika

An **henetika** in us'ka disiplina hin biyolohiya, an syensya han gen, heriditaryo ngan pagkadirudilain hin mga buhi nga organismo.
Robotika

An **robotika** in sanga hin teknolohiya nga nanginginlabot ha pagdesenyo, konstruksyon, operasyon, disposisyon istruktural, paghimo ngan aplikado hin mga robot.
Optika

An **optika** amo an sanga hin fisika nga nanginginlabot hin kinaiya han lamrag, lakip an interaksyon ha materya ngan an paghimo hin mga instrumento nga nagamit o nakakaabat hini.

## Kasaysayan

Nagtikang an seyensya san Optika san paghimua san linti san mga sinauna na mga Egyptian ngan mga Mesopotamyan. An nahihibaruan na pinakauna na mga linti nagtikang sadton 700&nbsp;BC gikan sa Assyria ngan titawag na Layard o *[[Nimrud lens]]*. 

## Klasikal na optika
An klasikal na optika ginbabahin ngadto sin duha na sanga: **geometrikal** ngan **pisikal** na optika. Sa geometrikal, o kilala liwat na *ray optics*, ginkukunsidira an lamrag o suna na nakiwa sin tadung na linya, ngan sa pisikal, o kilala liwat na *wave optics*, an ginkukunsidira an lamrag na *electromagnetic wave*.

## Moderno na optika
Ginsasakop sa Moderno na optika an *optical science* ngan *engineering* na popyular sa *20th century*. Sakob sini an **Quantum optics**, na hiunung san mekanikal na kinaiya han suna, ngan ginkukunsidira an suna na nadaloy na eneriya o *quantazied photons*.  Produkto sa Quantum optics an laser, *light detectors*, LED, ngan *[[photovoltaic cells]]*.

## Mga kasarigan
Feudalismo

An **feudalism** in sistema hin pagorganisa han sosyudad palibot ha relasyon nga nakukuha tikang ha pagkapot hin katunaan ha pagbalyo hin serbisyo o trabaho.
Tyatro Broadway

An **Tyatro Broadway**, agsob nga ginyano nga katawag nga Broadway in natudlok ha tyatretico nga pasundayag nga ginprepresentar ha usa ha 40 nga mga propesyonal nga tyatro, nga may-ada 500 o lapos pa nga mga lingkuran nga nahamutang ha Distrito Tyatro nga namumutnga ha kahilabaan han Broadway, ngan ha Sentro Lincoln, ha Manhattan ha Syudad han New York.
Obserbatoryo

An **obserbatoryo** in us'ka lokasyon nga gingagamit ha pag-observar hin kalibutan o langitnon nga mga panhitabo.
Notre-Dame de Paris

An **Notre Dame de Paris** in us'ka Gotico, katedral hin Romano Katoliko nga aada ha sinirangan nga kabutngaan han Île de la Cité ha ikaupat nga distrito han Paris, Fransya.

Maison Braun & Cie, Notre Dame de Paris, ca. 1930-crop, change chiaroscuro, perspective, add color by Paolo Villa 2019.jpg|Notre-Dame de Paris, ca. 1930
Paris-Notre Dame-102-Suedseite-2017-gje.jpg
Paris-Notre Dame-117a-Westfassade-Mittelportal-2017-gje.jpg
Paris-Notre Dame-164-zum Chor-2017-gje.jpg
Paris-Notre Dame-Chorschranke Nord-114-Darbringung im Tempel-2017-gje.jpg
Moai

An mga **Moai** in monolotico nga hitsura hin tawo nga ginsinsil han mga Rapa Nui nga katawhan tikang ha bato ha Chileno Polinesico nga puro han Isla de Pascua ha kabutngaan han mga tuig 1250 ngan 1500. Haros katunga pa in aada pa ha Rano Raraku, an panguna nga moai kwari, pero gatos-gatos in ginbalhin na tikang dida ngan ginbutang ha bato nga mga plataporma nga kun tawagon in ahu ha palibot han kanan isla perimetro. Haros ngatanan nga moai in may-ada dagko hin duro nga mga ulo tulo kat-walo kadako han bug-os nga estatuwa. An mga moai in mga buhi nga mga nawong (aringa ora) han gindidiyos nga mga kaapoy-apoyan (aringa ora ata tepuna). An mga estatuwa in nasiplat pasakob ha katunaan ha tabok han ira pamilya-pamilya nga katunaan kun diin an mga Europeano in syahan nga nagbisita han isla, pero an kadam-an in nabalhin tungod an nansunod nga mga saragmok ha kabutngaan han mga pamilya-pamilya.
Bukid Rushmore

An **Nasodnon nga Panhinumdoman han Bukid Rushmore** in us'ka iskultor nga ginsilsil ha granito nga nawong han Bukid Rushmore harani ha Keystone, South Dakota, ha Estados Unidos.
Wall Street

An **Wall Street** in natudlok ha distrito finansyal han Syudad han New York, nga ginngaran kahuman ngan nahihimutnga han walo ka bloke nga kahilaba nga dalan nga nadalagan tikang ha Broadway ngan to ha South Street ha Salog Siniringan han Uruubos nga Manhattan.
Prisuhan

An **prisuhan**, **bilibid** o **karsel** in us'ka lugar kun diin iton tawo in pisikal nga ginsusudlan ngan agsob, gintatanngalan hin pipira nga personal nga kagawasnon.

## Mga Kasarigan
Nasodnon nga parke

Iton **nasodnon nga parke** in us'ka reserva hin natural, tunga-tunga nga natural, o ginpadukwag nga tuna nga gintatag-iyahan o gin-aasoy han us'ka soberanyo nga estado.
An Pentagono

**An Pentagono** amo an ulobuhatan han United States Department of Defense, nga namumutang ha Condado han Arlington, Virginia.
Bungbong

Iton **bungbong** in agsob solido nga istruktura nga naghahatag ngan danay nagpapanalipod hin us'ka lugar.

Sa sayong bahin sa pag-uswag sa sibilisasyon, walay mga bintana nga ingon niana. Ang karaan nga mga pinuy-anan sa lainlaing mga rehiyon ug klima nga mga sona wala’y mga bintana.

## Mga nota
Iglirikay nga dakonbungto

An **Iglirikay nga dakonbungto** in uska Tsinino nga imperyal nga palasyo tikang ha Dinastiya Ming ngadto ha kahuman han Dinastiya Qing.
Palasyo

Iton **palasyo** in us'ka engrade nga poy-anan, labi na hin ginhadianon nga poy-anan o panimalay hin us'ka pinuno han estado o iba nga hitaas nga ranggo nga dignitaryo, sugad hin obispo o arsobispo.
Palasyo han Versailles

An **Palasyo han Versailles** in uska ginhadianon nga château ha Versailles ha rehiyon han Île-de-France han Fransya. Ha Frinanses, ini in Château de Versailles.
Madrasah

Iton **Madrasah** in Inarabo nga pulong para han bisan ano nga klase nga insituto hin pag-aram mapasecular of panrelihiyon (han bisan ano nga relihiyon).
Unibersidad han Cambridge

An **Unibersidad han Cambridge** in us'ka panpubliko nga nanhahalikwat nga unibersidad nga nahamutang ha Cambridge, Reino Unido.
Obelisco

Iton **obelisco** in hitaas, upat nga atubangan, haligot ngan paggasa-paigbaw nga monumento nga may-ada kataposan nga baga hin piramide nga hitsura ha bawbaw, ngan ini in ginsisiring nga nagtitigaman hin naging bato nga silaw han adlaw.
Estetika

Iton **Estetika** in sanga hin pilosopiya nga nanginginlabot han kinaiya hin kahusay, arte ngan karugag, ngan upod an paghimo ngan pag-ayon hin kahusay.
Castilyo

An **castilyo** in us'ka klase nga fortificado nga istruktura nga gintukod ha Europa ngan ha Butnga Sinirangan han panahan han Butnga nga panahon han mga Europeano nga nobilidad.
Padi

Iton **padi** in tawo nga otorisado magbuhat hin mga sagrado nga rito hin us'ka relihiyon, labi na an ahente hin pagpapamutnga han katawhan ngan kadiyosan.
Mausoleo

Iton **mausoleo** in us'ka istruktura nga gintukod komo us'ka monumento nga nagsisira hin sulod lubnganan para han namatay nga tawo o mga tawo.
Capilya Sixtina

An **Capilya Sixtina** o **Kapilya Sistina** in gibabantogi nga capilya ha Palasyo Apostolico, nga buhatanon nga poy-anan han Santo Papa ha Syudad han Vaticano.  Dinhi ginhihimo an konklave nga diin nahihinabo an pinili-ay han pagpili han Papa han Singbahan Katolika.
Rock and roll

An **Rock and roll** in katitirok hin mga popular nga musika nga nagtikang ngan ginpadukwag ha Estados Unidos ha uruurhi han dekada nga 1940 ngadto ha uruunhan han dekada han 1950, panguna nga tikang ha pagtitirimo han mga Africano-Americano ga blues, country, jazz, ngan musika nga gospel.
Three Gorges Dam

An **Three Gorges Dam** in uska dam nga naunat han Salog Yangtze tikang ha bungto han Sandouping, na nahamutang ha Distrito Yiling han Yichang, ha lalawigan han Hubei, Tsina.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*China Three Gorges Corporation  
*China Yangtze Power Co., Ltd.  
*
Globe Theatre

An **Globe Theatre** in anay tyatro ha London nga nahisumpay kan William Shakespeare.  Ini in gintukod ha 1599 han kompnaya ni Shakespeare, an *Lord Chamberlain's Men*, ngan naruba ha sunog han 29 Hunyo 1613.  An ikaduha nga Globe Theatre in gintukod ka kapareho nga lugar han Hunyo 1614, ngan nagsira ha 1642.  An panibag-o nga pagtukod han the Globe, nga ginngaranan Shakespeare's Globe. in nag-abre ha 1997, nga may-ginbabanabanahan nga 750 piye (230 m) tikang ha lugar han orihinal nga tyatro.
Monumento

Iton **monumento** in estatuwa, istruktura o bisan ano nga ginhimo nga hinumdoman hin us'ka tawo o mahinungdanon nga panhitabo.
Hardin

An **hardin** in us'ka plinano nga espasyo, agsob aada ha gawas, nga ginbutang para igpakita, pagpatubo hin tanom ngan iba pa ha unob nga kalibungan.
Imprenta

Iton **imprentahan** in us'ka makina nga naggamit hin pagduon ha us'ka may-ada tinta nga bawbaw nga ginpapadukot ha us'ka pamatik nga medyum (sugad hiton papel o dugnit), nga ginpapabalhin an tinta.

## Mga Kasarigan
Panakayan panpubliko

Iton **panakayan panpubliko** in us'ka ginsasaro nga panpasahero nga serbisyo hiton panakayan nga poyde gamiton han kasahiran nga publiko.
Scotland Yard

An **Scotland Yard** in metonimo han ulobuhatan han Metropolitano nga Serbisyo han Kapulisan ha Britanico nga ulohan, London.
Dungganan nga Moske han Samarra

An **Dungganan nga Moske han Samarra** in us'ka ika-9 nga gatostuig nga moske nga nahamutang ha Samarra, Iraq.
Estela

Iton **estela** in uska bato o kahoy, kasagaran hiruhitaas kaysa ha kahaluag, nga gintukod para han lamay o paglubong, o panhinumduman nga panuyuan, kasagaran ginrarayandayanan hin mga ngaran o titulo han mga namatay o buhi - nakasurat, nakasinsil o nakatigib, o nakapintar dida.
Palasyo han Malacanyang

An **Palasyo han Malacanyang** in buhatanon nga poy-anan ngan panguna nga buhatan han Mangulo han Pilipinas.
Unibersidad han Pilipinas

An **Unibersidad han Pilipinas**, (Filipino: *Unibersidad ng Pilipinas*; English: *University of the Philippines*) kaurugan ginpapahalipot hin U.P. in nasodnon nga unibersidad han Pilipinas.  Gintindog ha 1908 pinaagi ha Buhat No. 1870 han Syahan nga Lehislatura han Pilipinas, nga kilala nga an "Buhat Unibersidad" nga may otoridad han Estados Uniods, an Unibersidad ha yana nga takna in naghahatag hin gidadamoi nga ihap hin taramdan hin kurso ha nasod.  An Resolusyon Senado Ihap 276 han Senado han Pilipinas in nagdudungog han Unibersidad komo "an kanan nasod labaw nga unibersidad".

Pito (7) ha napulo kag lima (15) nga mga Mangulo han Pilipinas in nag-atender hin kurso ha Unibersidad kun diri ngani komo mga ilarom-ha-gradwar o komo mga kahuman-nga-gradwar nga mag-aaram, samtang 12 ha Puno nga Mahistrado han Labaw nga Hukmanan, 35 ha 57 nga Nasodnon nga Artista ngan 34 ha 35 nga mga Nasodnon nga Syentipiko in nahisusumpay ha Unibersidad.

An U.P. in may-ada pinakadamo nga mga Nasodnon nga Namumutnga hin Pagkamaupay ngan Pagpadukwag ha mga insituto hin hiruhitaas nga pag-aram ha nasod ngan usa ha tulo la nga mga aradman ha Asya nga nakakarawat hin pan-instituto nga dungog ha mga Pasidungog Ramon Magsaysay.

An U.P. in bahin nga ginsusustentuhan han Punuan Pilipinas.  An mga mag-aaram han unibersidad ngan iya mga gradwar in gintutudlok ngadto komo "[Mga] Iskolar ng Bayan" ("Mga Iskolar han Nasod").

An tigaman han U.P. amo an Oblasyon.  Ini in hitsura hin hubo nga tawo, nga it kamot nakadupa ngan an nawong nakahangad.  An Oblasyon in nakabase ha ikaduha nga estansa han Mi Ultimo Adios ni Jose Rizal.

An tuig 2008 in ginproklama komo "U.P. Gatosnon nga Tuig" ngan an mga katuigan 1998-2008 komo an "Dekada han Unibersidad han Pilipinas."  An Sistema han U.P. in ginraranggo komo pinakaigbaw nga unibersidad han nasod han QS Mga pagraranggo han Unibersidad han Kalibutan.

## Mga Sumpay ha Gawas
* University of the Philippines Baguio
* University of the Philippines Cebu 
* University of the Philippines Diliman
* University of the Philippines Los Baños 
* University of the Philippines Manila 
* University of the Philippines Mindanao
* University of the Philippines Visayas 
* University of the Philippines System
* University of the Philippines Open University
Bunker

Iton **bunker** in pinatig-a nga sirongan, agsob bahin o bug-os nga nakalubong ha ilarom hin tuna, nga gindesinyo makapanalipod ha mangurukoy tikang ha nahuhulog nga bomba o iba nga mga pag-atake.
Estatuwa ni Zeus ha Olympia

An **Estatuwa ni Zeus ha Olympia** in ginhimo ha Greco nga iskultor na hi Phidias ha lugar kun diin gintukod an Templo ni Zeus, Olympia, Gresya.
Seowon

An **Seowon** in pinakakomun nga instituto hin pag-aram han Korea han kabutngaan o kauurhian han Dinastiya Joseon.
Mausoleo ha Halicarnassus

An **Mausoleo ni Mausollos** in lubnganan nga gintukod ha kabutngaan han 353 UC ngan 350 UC.  Ini in gintukod ha Halicarnassus (yana nga Bodrum, Turkey) para kanda Mausolus Artemisia II han Caria, iya asawa ngan bugto nga babaye.

## Dugang nga barasahon
**Bodream*, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme Ed., 2010, ISBN 978-2-35035-279-4.
Nakasaray nga mga Hardin han Babylon

An **Nakasaray nga mga Hardin han Babylon** in gincoconsiderar usa ha 7 nga urusahon han Kadaan nga Kalibutan.
Coloso han Rodas

An **Coloso han Rodas** in uska estatuwa ni Greco Tital Helios, nga gintukod ha syudad han Rodas ha Greco nga puro han Rodas ni Chares han Lindos ha kabutngaan han 292 ngan 280 UC.
Parola han Alexandria

An **parola han Alexandria** in torre nga gintukod ha kabutngaan han 280 ngan 247 UC ha puro han Pharos ha Alexandria, Ehipto.
Parola

Iton **parola** in uska torre, istruktura nga gindesinyo paghatag hin suga tikang ha sistema hin mga lampara ngan lente, o ha kadaan nga panahon, tikang ha kalayo, ngan gingagamit nga pagbulig hin nabigasyon ha mga piloto han pandagat nga sarakyan.
## Mga Kasarigan
Unibersidad Harvard

An **Unibersidad Harvard** in gidadaani nga insituto hin hiruhitaas nga pag-aram ha Estados Unidos.  Ini in nahimumutang ha Cambridge, Masachusettes, Estados Unidos.
Dungganan nga Piramide han Giza

An **Dungganan nga Piramide han Giza** in gidadaani ngan gidadakoi ha tulo nga piramide ha Necropolis han Giza nga may katubtuban ha pagkayana nga El Giza, Ehipto.