Iloilo

An **Iloilo** usa nga probinsya o lalawigan han Pilipinas nga nahamutangan ha Katundan nga Kabisay-an nga rehiyon. An kapital hini amo an Syudad han Iloilo nga nahamutangan an lalawigan ha timugan o habagatan-sinirangan nga dapit han isla han Panay, ginsasapitan han probinsya han Antique ha katundan ug han Capiz ha amihanan. Diri la hirayo tikang han timugan nga dapit amo an isla-nga-probinsya han Guimaras ug tabok han Kalawdan han Panay o  Golfo han Panay ug Estrecho han Guimaras amo an probinsya han Negros Occidental.

## Katawhan ngan Kultura
An mga taga-Iloilo tinatawag nga mga Ilonggo (ginsusurat gihapon nga Ilongo) ug an ira yinaknan tinatawag nga Ilonggo, nga kinikilala ha formal nga ngaran nga Hiligaynon. Iton mga taga-Capiz nayakan gihapon hin Hiligaynon. Iton Hiligaynon sinisiring nga usa nga yinaknan nga mahusay pamati-on.

Tungod han kasaysayan hini komo usa nga importante nga puerto, damo nga mga Ilonggo mga *mestizo*, o mga tawo nga mayda sagol nga dugo Espanyol. 

An distrito han Jaro ha Syudad han Iloilo kilalado tungod hiton marisyo hini nga fiesta.

## Ekonomiya

## Heyograpiya

### Politikal

An Iloilo mayda kap-atan kag duha (42) nga bungto ngan duha (2) nga syudad.

#### Mga Syudad

*Syudad han Iloilo
*Syudad han Passi

#### Mga Bungto



*Ajuy
*Alimodian
*Anilao
*Badiangan
*Balasan
*Banate
*Barotac Nuevo
*Barotac Viejo
*Batad
*Bingawan
*Cabatuan
*Calinog
*Carles
*Concepcion
*Dingle
*Dueñas
*Dumangas
*Estancia
*Guimbal
*Igbaras
*Janiuay

*Lambunao
*Leganes
*Lemery
*Leon
*Maasin
*Miagao
*Mina
*New Lucena
*Oton
*Pavia
*Pototan
*San Dionisio
*San Enrique
*San Joaquin
*San Miguel
*San Rafael
*Santa Barbara
*Sara
*Tigbauan
*Tubungan
*Zarraga


### Pisikal

## Kasaysayan

*(Ini nga impormasyon naglalakip hin mga kinuha tikang han Opisyal nga Websayt han Syudad han Iloilo)*

An ngaran nga *Irong-irong* nahamutang dida han Maragtas, usa nga grupo hin mga tinirok nga dokumento nga nag-istorya mahitungod hin mga leyendo han kadaan nga Panay.  An Maragtas gintirok ni Pedro Monteclaro ngan an ginhihisugtan hini mahitungod han pag-abot han napulo nga mga datu nga tikang ha Borneo ngadto ha Panay nga nakigbalyo hin bulawan para han mga kapatagan han isla tikang hin lokla nga Ati nga datu o hefe.  

Sumala han Maragtas, hi Datu Puti ngan han iya mga igkasi-Datu, upod han ira mga pamilya (banay ngan panimalay), mga mangugubat (o kasundalohan) ngan mga uripon, nangagkalagiw tikang han tiraniya ni Sultan Makatunao han Borneo, ngan inmabot dida han lugar nga yana amo an bungto han San Joaquin. Hini nga panahon, an Panay gin-ukyan hin mga lumad nga mga katawhan nga mga hagmubo ngan magsirom an panit nga tinatawag mga "Ati" nga ginpamunoan ni Hadi Marikudo ngan Reyna Maniwangtiwang. Ginbaligya ni Hadi Marikudo an kapatagan han Panay ha presyo hin bulawan nga saduk, usa nga halaba nga kwentas (manangyad) ngan iba pa nga mga dirudilain nga mga butang. Katapos han pagbaligya, an mga Atis kinmadto han mga kabugkiran ngan an mga bag-o nga nangabot dida na nag-ukoy.

Usa hini nga mga taga-Borneo nga datu nga hi Datu Paiburong, gintagaan daw han teritoyro han Irong-Irong (nga yana amo an Iloilo). Sumala han opisyal nga kasaysayan, mga 300 ka tuig ugsa han pag-abot han mga Katsila, an mga taga-Panay nag-ukoy hin mainuswagon ngan ha kamurayaw ha ilarom hin gobyerno ngan mga balaod.   Usa daw hini nga mga balaod an sinisiring nga Kodigo ni Kalantiaw.

Han mga 1960, nasabtan han iskolar nga hi William Henry Scott nga an Kodigo ni Kalantiaw,  hinimo-himo la ni Jose Marco.  An Maragtas gihapon  nga sinurat ni Pedro Monteclaro, sumala hin mga *research* hin pipira nga mga iskolar sugad kan Scott nasabtan nga mga tinirok la nga mga leyendo (legend) la.

Han 1566, an mga Katsila o Espanyol nga pinamunoan ni Miguel Lopez de Legaspi kinmada ha Panay ngan nagtukod hin mga urukyan ha Ogtong (nga yana amo an Oton, Iloilo). Ginpili niya hi Gonzalo Ronquillo nga amo an *deputy* nga encomiendero.  Hi Ronquillo dida han 1581 amo an nagbalhin han puesto han poder Espanyol ngadto ha La Villa de Arevalo, usa nga sitio nga ginngaranan ha dungog han iya gintikangan nga bungto ha Avila, ha Espanya. Han 1700 tungod han mga binalikbalik nga pagsalakay han mga Moro nga pirata, mga Dutch ngan Ingles nga *privateer*, an mga Katsila namalhin ngadto han baranngay han Irong-Irong nga harani han ganghaan han salog, nagtukod hira han Fuerza San Pedro (o Fort San Pedro).

An Irong-Irong o Ilong-Ilong ginpahalipot han mga Katsila ngadto hin "Iloilo" nga ini amo ha pagtika-iha naging kapital han probinsya.

## Kitaa Gihapon
*Panay

## Mga Sumpay ha Gawas
* http://www.iloiloonline.tk  - An Pinaka-Extensibo nga Ganghaan han Iloilo - Sumat, Info, Mga Litrato, eMap, Forum, ug mga Sumpay.
* http://www.meanwebmachine.com/index.php  - Para hin dugang nga mga barasahon mahitungod han Iloilo ug Kultura Ilonggo
* Opisyal nga Websayt han Syudad han Iloilo 
* http://www.wowphilippines.com.ph/explore_phil/place_details.asp?content=thingstodo&province=34#634