open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Instituto hin Teknolohiya han Massachusetts

An **Massachusetts Institute of Technology** in us'ka Americano, pribado ngan nanhahalikwat nga unibersidad nga namumutang ha Cambridge, Massachusetts, Estados Unidos.
Unibersidad han Princeton

An **Unibersidad han Princeton** in uska pribado nga nanhahalikwat nga unibersidad nga namumutang ha Princeton, New Jersey, Estados Unidos.
Unibersidad Brown

An **Unibersidad Brown** in uska pribado nga unibersidad nga namumutang ha Providence, Rhode Island, Estados Unidos.
Unibersidad Yale

An **Unibersidad Yale** in uska Americano nga nanhahalikwat nga unibersidad nga namumutang ha New Haven, Connecticut, Estados Unidos.
United States Military Academy

An **United States Military Academy** in us'ka upat-ka-tuig nga coedukasyonal academya serbisyo federal nga namumutang ha West Point, New York
Unibersidad Stanford

An **Leland Stanford Junior University** in uska Americano, pribado ngan nanhahalikwat nga unibersidad nga namumutang ha Stanford, California
United States Air Force Academy

An **United States Air Force Academy** in us'ka upat-ka-tuig nga coedukasyonal academya serbisyo federal nga namumutang ha amihanan han Colorado Springs ha Condado han El Paso, Colorado, Estados Unidos.
United States Merchant Marine Academy

An **United States Merchant Marine Academy** in usa ha lima nga Academya Serbisyo han Estados Unidos nga namumutang ha Kings Point, New York, Estados Unidos.
Sulod-barasahan

Ha nahigaraan nga pagkasabot, an **sulod-barasahan** in uska dako nga katitirok hin mga libro, ngan natudlok han lugar kun diin ini nga katitirok in ginsisirongan.


|
|
|
|
|
| 
| 
| 
|
| 



## Mga kasarigan
United States Coast Guard Academy

An **United States Coast Guard Academy** in us'ka academya militar han United States Coast Guard nga namumutang ha New London, Connecticut, Estados Unidos.
Sankore Madrasah

An **Sankore Madrasah**, an Unibersidad han Sankoré, o Sankore Masjid in usa ha tulo nga kadaan nga sentro hin pag-aram nga nahamutang ha Timbuktu, Mali, West Africa.
Balay adwana

An **balay adwana** in balay nga nagsisirong hin mga buhatan para han opisyales han gobyerno nga nagproproseso hin mga papeles para han pag-import ngan page-export hin mga butang pasakob ngan paggawas han us'ka nasod.
Adwana

An **adwana** in us'ka otoridad o ahensya hin us'ka nasod nga responsable hin pagkarawat ngan pagbantay hin mga baraydan hin adwana ngan para han pagkontrol hin pag-awas hin mga butang sugad hin hayop, panakayan, pankalugarigon nga gamit ngan delikado nga butang pasulod ngan paggawas hit us'ka nasod.

## Mga Kasarigan
Sayantista

Iton **sayantista**, ha haluag nga pananabutan, in tawo nga nagbubuhat hin sistematico nga mga buhat para pakakuha hin kaaradman.  Ha mas haligot nga pananabutan, ini in indibiduwal nga nagamit hin siyentipiko nga paagi.
Inhenyero

Iton **inhenyero** in us'ka propesyonal hin inheryerya, nga nanginginlabot hin paggamit hin kaaradman syentipiko, matematika ha pagpadukwag hin solusyon para hin teknikal nga problema.
Sulod-barasahan han Alexandria

An **Ginhadianon nga Sulod-barasahan han Alexandria**, o **Hadton Sulod-barasahan han Alexandria**, ha Alexandria Ehipto, in gidadakoi ngan gihihinungdani nga harangdon nga sulod-barasahan han hadton kalibutan.
Kataw

Iton **kataw** in may-ada babaye nga kanan tawo ulo, butkon, lawas ngan ikog hin isda. Sa Waraywaray *folk tales*, usa ini na banwaanon o engkanto.

## Mga Kasarigan
Kadayaw

An **kadayaw** (Iningles: *full moon*) in nahihitabo kun an bulan in aada ha luyo han kalibutan ha atubangan han adlaw.

## Mga Kasarigan
Layag

Iton **layag** in bisan ano nga babaw nga may panuyuan makabalhin hin sarakyan o rotor, nga ginbubutang ha hangin.

## Mga Kasarigan
Paglalayag

An **paglalayag** in pagbalhin hin sarakyan ngan an pagkontrol han iya kiwa pinaagi han paggamit hin babaw (agsob dugnit) nga tinatawag nga layag.
Totem nga palo

An mga **totem nga palo** in monumental nga iskultura tikgan ha dagko nga puno, kasagaran Western Red Cedar, hin mga kultura han tuminongnong nga katawahan han Pacifico kanawayan nga baybayon han Amihanan nga America.
Darangpan

Iton **darangpan** in us'ka lugar kun diin it mga barko it poyde magsirong ha sakob hin mabagyo nga panahon, o hiposon para ha pansunod nga gamit.

## Mga Kasarigan
Duungan

**Pantalan**  (Iningles:Pier) (Pambansa:Pantalan) (Cebuano:Pantalan) uska lugar nga kun diin an mga sarakyan pan-publiko in na parada. Ini in lugar kun ikaw tiguikan o tilakat ngadtu ibba nga lugar. Tulu nga pagka-ibba-ibba han pantalan, pantalan pan-tubig, pantalan pan-tona, pantalan pan ayri.

An **duongan** o **duruongan** in us'ka lokasyon ha baybayon nga nagsusulod hin usa o labaw pa nga mga darangpan hin mga sarakayan pandagat kun diin it mga barko in poyde magduong ngan magbalhin hin tawo o kargamento tikang o pakadto ha tuna.

## Mga Kasarigan
Kamalig

Iton **kamalig** in bodega hin lugas o tubong hin hayop. Han kinadaan o primitibo nga mga kamalig, mga daba in agsob gamiton ha paghipos hini nga istruktura.

## Mga Kasarigan
Kuwadra

Iton **kuwadra** in balayan kun diin iton mga hayop, labi na it mga kabayo, in ginhihipos.

## Mga Kasarigan
Panakayan ha dalan nga puthaw

Iton **Panakayan ha dalan nga puthaw** in pamaagi hin paghatod hin pasahero ngan paninda pinaagi hin nakakaliding nga sarakyan nga nadalagan ha hinangbayan nga aragian.
Balyuan bakas

An **balyuan bakas** o **baralyuan han sosyo-puhunan** in naghahatag hin mga serbisyo para han mga bolsista ngan manbaraligya nga makapagbaligya hin mga stock, bond ngan iba pa nga seguridad.

## Kitaa gihapon
*Baligyaan bakas
Panmilitar nga akademya

An **Panmilitar nga akademya** in us'ka pag-aram nga institusyon nga nag-aandam han mga kandidato para ha serbisyo han pagkaopisyales han kusog pantuna, kusog pandagat, Kusóg pan-igbaw o bantay dagat, nga agsob naghahatag hin edukasyon ha serbisyo nga kalikopan, an exacto nga depinisyon in nagdedepende han nasod nga nagkikinahanglan.

## Pinabinsaran
Baligyaan bakas

An **baligyaan bakas** o **Paralitan han sosyo-puhunan** in us'ka publiko entidad para han pagbaligya hin bakas hiton kompanya ngan mga deribatibo ha ginsaaran nga presyo; ini an mga seguridad nga nakatala ha baralyuan han sosyo-puhunan pati liwat an ginbabaligya ha pribado la.

## Kitaa gihapon
*Balyuan bakas

## Mga Kasarigan
Puwesto han pakipagbarabalyoay

An **puwesto han pakipagbarabalyoay** in us'ka lugar o establisyemento ha makasaysayan nga Amihanan nga Amercia kun diin an makipagbarabalyoay hin nanhitabo.
Katupngan ha dagat

An **katupngan ha dagat** in sukol han kasadangan nga kahitaas han kanan kalawdan babaw nga gingagamit komo basehan han pagtikang han sukol han kahitas-an han tuna.

## Mga Kasarigan
Paglarab

Iton **paglarab**, **pagkalayo** o **pagsunog** in susrunod nga exothemic nga reaksyon kimikal ha butnga han sungo ngan oxidant nga ginlalakipan hin produksyon hin kapaso ngan pagsalyo han mga espesye kimikal.
Meditasyon

An **meditasyon** in paglabay han "naghuhunahuna" nga hunahuna, ngadto ha mas hilarom nga kahimtang hin pagpahuway o kaburut-on.
Superconductividad

Iton **superconductividad** in panhitabo nga may-ada exacto nga waray resistensya ngan pagpalayas han magnetic field nga aada ha pipira nga mga materyales ha ubos hin us'ka temperatura.
Serbisyo sibil

An termino nga **serbisyo sibil** in may-ada duha nga magkaiba nga kasirigngon:
*Us'ka sanga hin serbisyo pangobyernohan kun diin an mga indibiduwal in nakakapagtrabaho pinaagi han profesyonal nga merito nga pinamatud-an han examinasyon.
*An tiglawas han mga empleyado ha bisan ano nga ahensya han gobyerno labot la ha kasundalohan.
Katungod divino han kahadian

An **katungod divino han kahadian** o **katungod divino nga teyorya han pagkahadi** in doktrina politikal ngan relihiyoso hin gihadianon ngan politikal nga lehitimidad.  Ini in nagdidig-on nga an monarkiya in diri magpapailaron ha kalibutanon nga otoridad, ginkukuha an iya katungod han pamuno direkta tikang ha pagburuot han Diyos.  Tungod hini, an hadi in diri magpapailarom ha kaburut-on han katawhan, an aristrocrasiya, ngan iba nga estado han iya ginhadian, lakip (ha panlataw han iba, labi na an mga Protestante nga nasod) an singbahan.  An mas maluya o mas sadang nga porma hini nga teyorya politikal in nag-aasoy, nga ini in kinahanglan magpapailarom ha singbahan ngan Santo Papa bisan tim-os nga diri ha iba nga mga paagi.    Pero sumala hini nga doktrina ha mas mabaskog nga porma, Diyos la an poyde maghukom ha diri tuhay nga hadi.  An doktrina in nag-aasoy nga bisan ano nga pagpatanggal han hadi o pag-iban han iya gahom in ginsasalikway an kaburut-on han Diyos ngan poyde ini magin buhat nga sacrilehiyoso.
Codigo sibil

An **codigo sibil** in sistematico nga katitirok hin mga balaod nga gindesenyo ha comprehensibo nga pag-atubang han panguna nga larangan han balaod panpribado.
Mag-ararot

An **mag-ararot** hin bisan hin-o nga it pakabuhi in pag-arot hin bisan ano nga klase nga buhok, ngan an pagtusar o paggunting hin bungot han tawo.
Nahigaraan panmilitar

An **Nahigaraan nga panmilitar** in mga specifico nga buruhaton nga nahisusumpay ha mga militar o kasundalohan ha kasahiran.
Syensya panmilitar

An **Syensya panmilitar** in pamaagi hin pagpabuhat han nasodnon nga polisiya han depensa nga makahimo hin capas panmilitar ha pagpatrabaho han mga syentipiko panmilitar lakip an mga teyorista, nanhahalikwat, magsasari nga syentipiko, aplikado nga syentipiko, mag-dedesenyo, mga inhenyero, mga mag-sasari nga teknisyan, ngan trabahante han militar nga responsable hin panguna nga paggawas.
Hidroelektrisidad

An **hidroelecktrisidad** in termino nga gingagamit ha pagtudlok hin elektrisidad nga nahihimo tikang ha kusog han tubig; an produksyon han kusog elektrisdad pinaagi han paggamit han kusog hulog-bug-at han nahuhulog o naawas nga tubig.
Planta hin kuryente nga nukleyar

An **planta hin kuryente nga nukeyar** in estasyon hin kuryente nga it tinikangan hin paso in nagtitikang ha iya mga nukleyar reaktor.
Planta hin kuryente nga baya-nga-sungo

An **planta hin kuryente nga baya-nga-sungo** in estasyon hin kuryente nga nagsusunog hin baya-nga-sungo sugad han uring, natural nga gas, lana nga tikang ha bato para makahimo hin elektrisidad.
Pangangabayo

An **pangangabayo** in natudlok ha kaaradman hin paggamit hin mga kabayo para ha practical nga buruhaton nga panuyuan, panakayan, lingawan, ehersisyo artistica o kultural, ngan paisan-isan nga paugnat hin kusog.
Baras

Iton **baras** o **barás** in sagolsagol nga ginhimo hin gudti nga duro hin dirudilain nga mga bato o mineral.
Sabot nga optika

An **sabot nga optika** in napipilo, masilhag nga sabot nga ginhimo tikang ha puro nga saramin (silica) nga mas haligot ha buhok hin tawo.
Bola nga mulay han Mesoamericano

An **Bola nga mulay han Mesoamericano** o**Tlatchtli** ha yinaknan Náhuatl in paugnat-hin-kusog nga may-ada mga ritwal nga asosasyon nga gin-uuyag tikang 1,000 UC han mga ugsa-Columbiano nga katawhan han Hadton Mehiko ngan Butnga nga America.
Comersyante

Iton **comersyante** in negosyante nga nagbabaligya hin mga igbaraligya nga ginhimo han iba, para makaganansya.
Siday epiko

An **siday epiko** in hilaba nga susmaton nga siday, nga agsob nanginginlabot hin seryoso nga himangrawon nga nagsusulod hin mga detalye hin bayanihon nga buhat ngan mahinongdanon nga panhitabo ha us'ka kultura o nasod.
Ahensya hin intelihensya

An **ahensya han intelihensya** in us'ka ahensya han gobyerno nga napapalimbasug hin pagtirok hin pananabutan para han panuyuan han nasodnon nga seguridad ngan depensa.
Nasodnon nga epiko

An **nasodnon nga epiko** in us'ka siday epiko o us'ka buhat panuratan hin epiko nga buot signgon nga nagbibiling o natotoohan nga nakadakop o nag-aasoy han pagkanasod, diri karuyag-signgon an pagigin nasod-estado, pero bisan han hugpo etniko o yinaknan nga naghihingyap hin katalwasan o paglulugaring.
Elebetor pakalarakan

Iton **elebetor pakalarakan** in ginproposar nga diri-nalatos nga paglansar ha kalarakan nga istruktura.
Sirongan hin bomba

An **sirongan hin bomba** in bisan ano nga istruktura han depensa sibil nga gindesenyo nga makahatag hin panalipod kontra ha mga epekto han bomba.
Supermerkado

An **supermerkado** in lugaring-nga-serbisyo nga tindahan nga nagbabaligya hin damo ngan dirudilain nga mga pagkaon ngan higamit panpanimalay, nga ginorganisa ha mga departamento.
Yatot (zodyak)

An **Yatot** in usa ha 12 ka tuig nga sikolo han mga hayop nga aada ha Tsinino nga zodyak nga nahisumpay ha kalendaryo Tsino.
Dragon

An **Dragon** in leyendahon nga hayop nga agsob ginpapakita nga usa ini nga dako ngan makusog nga halas o reptilya, ngan aada ini ha mito han damo nga kultura.
Orakulo

Ha Antigidad Clasika, an **orakulo** in tawo o ahensya nga kinokonsiderar nga pinagkukuhaan hin maupay nga sagdon o manaragnaon nga tigo o nakakita hin kinabuwasan, sinisiring nga inspirado han mga diyos.

## Mga kasarigan
Ziggurat

An mga **ziggurat** in dagko nga istruktura nga gintukod han kinadaan nga kahamubuan han Mesopotamya ngan katundan nga kamamubuan han Iran, nga may-ada porma nga pitad-pitad nga piramide nga sagunson it pagguti nga mga handana o katupngan.

## Historya
An salita na ziggurat amo in nagtitikang sa *ziqqurratum* (kahitas'an). Gikan sa *zaqārum*, an paghitaas. An Ziggurat han Ur amo in usa na Neo-Sumerian ziggurat nagintindog san hadi na si Ur-Nammu, iya naman guin-dedicar kan Nanna/Sîn sadton 21st na century BC san panahon san Ika-3 na dynastiya san Ur.
Templo ni Confucius

An **Templo ni Confucius** in templo nga para han hinumduman kan Confucius ngan an mga magturutdo ngan mga pilosopo han Confucianismo.
Pagoda Shwedagon

An **Pagoda Shwedagon** in ginkikilala gihapon nga Dungganan nga Pagoda Dagon ngan an Bulawanon nga Pagoda, in us'ka 99 ka metros (325 piye) nga pagoda ngan stupa nga namumutang ha Yangon, Burma.
Baray

An **baray** in artipisyal nga lawas hin tubig nga agsob amo in komon nga elemento han istilo artitektural ha Imperyo Khmer han Salatan-Sinirangan o Timugan Asya.
Phoenix (mitolohiya)

An **Phoenix** in urusahon sagrado nga kalayo nga tamsi nga mabibilngan ha mga mitolohiya han Arabyano, Persyano, Greco, Romano, Ehiptano, Tsino, Indyano ngan Fenisyan.
Relikya

Ha relihiyon, iton **relikya** in bahin hin liwas hin uska santo o venerado nga tawo, o bisan ano nga klase hin kinadaan nga butang panrelihiyon, nga hinayhinay nga ginpreserbar para han panuyuan hin pagvenerasyo o nakakaptan nga panhinumduman.  Mahinungdanon it relikya ha asoeto hin pipira nga porma han Budhismo, Kristiyanismo, Hinduismo, Shamanismo, ngan damo pa nga iba nga relihiyon.

## Mga kasarigan
Shamanismo

An **shamanismo** in antropolohikal nga termino han pipira nga mga panuuhan ngan buhat nga nahisumpay ha pakikipagkomunikasyon han kalibutan han mga kalag.

## Films

*Quantum Men (Carlos Serrano Azcona) Spain 2011

*Other Worlds (Jan Kounen) France 2004

*Bells From the Deep (Werner Herzog) Germany 1993

*The Mad Masters (Jean Rouch) France 1955

*Au pays des mages noirs (Jean Rouch) France 1947
Sint Maarten

An **Sint Maarten** in us'ka kalakip nga nasod han Ginhadian han Netherlands.  An ulohan hini amo an Philipsburg.
Curaçao

An **Curaçao** in uska puro ha salatan Dagat Caribe, ha may baybayon han Venezuela.  An nasod han Curaçao , nga naglalakip han panguna nga puro nga gindugngan han gutiay ngan waray naukoy nga puro han Klein Curaçao ("Gutiay nga Curaçao"), in kalakip nga nasod han Ginhaidan han Netherlands. An uloha hini amo an Willemstad.
Unibersidad han Concepción

An **Unibersidad han Concepción** in us'ka unibersidad nga nahamutang ha Concepción, Chile.

## Mga kasarigan


## Mga Sumpay ha Gawas
* www.udec.cl {es}
Metafisika

Iton **metafisika** in sanga hin filosofiya nga nanginginlabot han pagbaton han panguna nga kinaiya han pagigin ngan an kalibutan, bisan ini nga termino in diri masayon pasabton it iya buot signgon.  Ha nahigaraan, iton metafisika in karuyag igbaton an duha nga panguna nga pakiana ha haluag nga posible nga mga termino:
*"Ano it aada?"
*"Ano it pagigin sugad hito?"
Photon

Ha pisika, an **photon** in us'ka elementarya nga partikulo, an kwantum han lamrag ngan ngatanan nga iba nga porma han radyasyon electromagnetico, ngan an nagpapadangat han pwersa para han pwersa electromagnetico.
Kwantum

Ha fisika, iton **kwantum** in gigugutiayi nga kadamo han bisan ano nga entidad pisikal nga nanginginlabot hin pahinlabotay.
Mangga

Iton **mangga** in maunod nga drupa nga prutas nga nahiupod ha genus Mangifera, nga naglalakip hin damolaay nga namumunga nga mga puno han tropico ha banay Arnacardiaceae nga namumukad nga tanaman. An mangga in tuminongnong ha Indya ngan tikang didto in kinmalat ha bug-os nga kalibutan. Usa ini ha mga gintatanom nga prutas ha kalibutan tropiko.
Rumbay sumpayan

Iton **rumbay sumpayan** in proseso hin paghimo ha pabrika ku diin an mga piyesa in gindudugang ngadto ha produkto hin sunodsunod nga pamaagi nga nagamit hin maupay nga kaplano nga lohistika para makahimo hin tapos nga produkto hin mas mapaspas kaysa ha kinamot la o manomano.
Masasaliwanan it mga pyesa

Iton **masasaliwanan it mga pyesa** in mga pyesa nga, para ha practical nga mga panuyuan in parehas.  Ini in ginhimo ha espesificasyon nga nagsisiguro nga hira in sobra ka harani nga kapareho nga maigo hira bisan hin ano nga dispositivo hin pareho nga klase.
Luparan Panlangyaw Ninoy Aquino

An **Luparan Panlangyaw Ninoy Aquino** (Iningles: *Ninoy Aquino International Airport* o **NAIA**; Tinag-alog: *Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino*), agsob liwat kilala nga **Luparan Panlangyaw han Manila**, in us'ka luparan nga nagseserbe ha kasahiran nga lugar han Manila ngan han iya napapalibutan nga lugar metropolitana.  Namumutang ha may katubtuban nga namumutnga ha Pasay ngan Parañaque, nga ginbabanabanahan nga 7 kilometro salatan han mismo Manila, ngan habagatan han Makati, an NAIA in panguna nga ganghaan panlangyaw para han mga magbiriyahe ha Pilipinas ngan panguna nga darangpan han ngatanan nga kompanya han panpasahero nga idro ha Pilipinas.  Ini in gindudumara han Manila International Airport Authority (MIAA), us'ka sanga han Department of Transportation and Communications (DOTC).
Presbiterianismo

An **Presbiterianismo** in natudlok ha pipira nga mga singbahan Kristiyano nga nasunod ha nahigaraan nga teyolohikal Calvisnismo ha sulod han Protestantinismo.
Calvinismo

An **Calvinismo** in sistema teyolohiyo nga Protestante ngan han pag-atubang han kinabuhi nga Kristiyano.
Katiringban ni Hesus

An **Katiringban ni Hesus** (Linatin: *Societas Iesu*, *S.J.*, *SJ*, o *SI*) in us'ka panlalaki nga orden relihiyosa han Katolika nga nasunod han mga tutdo han Singbahan Katoliko. An mga api in gintatawag nga Heswita.
Ignacio han Loyola

Hi **Ignacio han Loyola** (, ,) nga natawo ha ngaran nga **Iñigo López de Oñaz y Loyola**  – 31 Hulyo 1556) nga gintatahod ha Singbahan Katolika ha ngaran nga **San Ignacio han Loyola** in us'ka Espanyol nga kabalyero tikang ha Basco nga pamilya, ermitanyo, padi tikang 1537, ngan teyologo, nga nagtukod han Katiringban ni Hesus.

## Mga kasarigan
Luparan Panlangyaw han Clark

An **Luparan Panlangyaw han Clark** (Iningles: *Clark International Airport* (*DMIA*, Tinag-alog: *Paliparang Pandaigdig ng Clark*, Kinapampangan: *Pangyatung Sulapawan ning Clark*), anay **Luparan Panlangyaw Diosdado Macapagal**  (IATA: CRK, ICAO: RPLC), in panguna nga luparan nga nagseserbe ha Clark Freeport Zone ngan kasahiran nga lugar han Syudad han Angeles ha Pilipinas.  Nagseserbe gihapon ini ha amihanan ngan kabutngaan nga mga rehiyon han Luzon, ngan tungod nga 85 kilometro (53 milya) tikang han durudaan nga Luparan Panlangyaw Ninoy Aquino (Iningles: *Ninoy Aquino International Airport (NAIA)*) nga naserbe han Manila, ini in naserbe liwat ha Metro Manila ngan mag hagrani nga lugar hini.
Luparan Panlangyaw Francisco Bangoy

An **Luparan Panlangyaw Francisco Bangoy** (Iningles: *Francisco Bangoy International Airport*, Tinag-alog: *Paliparang Pandaigdig ng Francisco Bangoy*, Sinugboanon: *Tugpahanang Pangkalibutanon sa Francisco Bangoy*), ginatatawag gihapon nga **Luparan Panlangyaw han Davao** in panguna nga luparan nga nagseserbe ha Syudad han Davao ha Pilipinas.
Luparan Panlangyaw han Cebu-Mactan

An **Luparan Palangyaw han Cebu-Mactan** (Iningles: *Mactan-Cebu International Airport*, Tinag-alog: *Paliparang Pandaigdig ng Mactan-Cebu*, Sinugboanon: *Tugpahanang Pangkalibutanon sa Mactan-Sugbo*) (IATA: CEB, ICAO: RPVM) in dako nga luparan panlangyaw ha Kabisay-an nga rehiyon han Pilipinas.  Namumutang ini ha Syudad han Lapu-lapu, puro han Mactan, Metro Cebu ngan ini an kanan nasod ikaduha nga panguna nga ganghaan.  Ini nga luparan in gindudumara han Mactan-Cebu International Airport Authority.
Luparan Panlangyaw han Iloilo

An **Luparan Panlangyaw han Iloilo** (Iningles: *Iloilo International Airport*, Tinag-alog: *Paliparang Pandaigdig ng Iloilo*, Hiniligaynon: *Pangkalibutan nga Hulugpaan sang Iloilo*) (IATA: ILO, ICAO: RPVI) in luparan nga nagseserbe han kasahiran nga lugar han syudad han Iloilo ha Pilipinas.
Luparan han Bacolod-Silay

An **Luparan han Bacolod-Silay** (Iningles: *Bacolod-Silay International Airport*, Tinag-alog: *Paliparang Pandaigdig ng Bacolod-Silay*, Hiniligaynon: *Pangkalibutan nga Hulugpaan sang Bacolod-Silay*) (IATA: BCD, ICAO: RPVB) in panguna nga luparan nga nagseserbe han kasahiran nga lugar han Syudad han Bacolod ha Pilipinas.
Luparan han Lumbia

An **Luparan han Lumbia** (Iningles: *Lumbia Airport*, Tinag-alog: *Paliparan ng Lumbia*, Sinugboanon: *Tugpahanan sa Lumbia*) (IATA: CGY, ICAO: RPML), ginkikilala gihapon nga **Luparan han Cagayan de Oro**, in us'ka dako nga luparan pansakob han nasod nga nagseserbe han kasahiran nga lugar han Syudad han Cagayan de Oro ngan rehiyon han Amihanan nga Mindanao ha Pilipinas.
Luparan Panlangyaw han Puerto Princesa

An **Luparan Panlangyaw han Puerto Princesa** (Iningles: *Puerto Princesa International Airport*, Tinag-alog: *Paliparang Pandaigdig ng Puerto Princesa*) (IATA: PPS, ICAO: RPVP) in us'ka luparan nga nagseserbe han kasahiran nga lugar han Syudad han Puerto Princesa ha Pilipinas.
Luparan Panlangyaw han Zamboanga

An **Luparan Panlangyaw han Zamboanga** in panguna nga luparan nga nagseserbe ha Syudad han Zamboanga ha Pilipinas.
Luparan Godofredo P. Ramos

An **Luparan Godofredo P. Ramos**, ginkikilala gihapon nga **Luparan han Caticlan**, in us'ka luparan nga naserbe ha kasahiran nga lugar han bungto han Malay, nga namumutang ha lalawigan han Aklan ha Pilipinas.
Luparan Palangyaw han Laguindingan

An **Luparan Palangyaw han Laguindingan** in gindesenyo para makapagserbe ha mga kasahiran nga lugar han Syudad han Cagayan de Oro ha Misamis Oriental ngan Syudad han Iligan ha Lanao del Norte ha Pilipinas.

Ini nga luparan in masalyo ha Luparan han Lumbia ha Syudad han Cagayan de Oro.
Luparan Panlangyaw han Kalibo

An **Luparan Panlangyaw han Kalibo** (Iningles: *Kalibo International Airport*, Tinag-alog: *Paliparang Pandaigdig ng Kalibo*, Inaklanon: Pangkalibutan nga Paeuparan it Kalibo, Hiniligaynon: Internasyonal na Hulugpaan sang Kalibo) (IATA: KLO, ICAO: RPVK) in us'ka luparan nga nagseserbe ha kasahiran nga lugar han Kalibo ha Pilipinas.
Luparan han Legazpi

An **Luparan han Legazpi** ha Pilipinas in uska dako nga luparan ha Rehiyon nga Bikol, nga nagseserbe ha Syudad Legazpi, Albay.
Luparan Panlangyaw han Subic Bay

An **Luparan Panlangyaw han Subic Bay** in uska luparan nga nagseserbe ha Subic Bay Freeport Zone ngan kasahiran nga lugar han Syudad han Olongapo, Pilipinas.
Luparan Panlangyaw Heneral Santos

An **Luparan Panlangyaw han Heneral Santos** in us'ka luparan nga namumutang ha Syudad han Heneral Santos, Pilipinas.
Tsinino nga Bag-o nga Tuig

An **Tsinino nga Bag-o nga Tuig** in pinakamahinungdanon ha mga nahigaraan nga Tsinino nga pista.  Ha Tsina, ini in kilala nga "Pista han Kathuraw," an literal nga paghubad han Tsinino nga ngaran 春節 (Pinyin: Chūnjié), tungod nga an panahon han kathuraw ha kalendaryo Tsino in nagtitikang lakip an lichun, an syahan nga pan-adlaw nga termino han Tsinino nga kalendaryo nga tuig.  Ini in nagtitigaman han kahuman han panahon han kathagkot, pareho ha karnabal ha Katundan.  An pista in nagtitikang ha syahan nga adlaw han syahan nga bulan (Tsinino: 正月; pinyin: Zhēngyuè) ha nahigaraan nga Tsinino nga kalendaryo nga natitima ha Pista han lampara nga aada ha ika-15 nga adlaw.  An Bisperas han Tsinino nga Bag-o nga Tuig, an adlaw kun diin an mga banay nga Tsino in nagkatitirok para han ira tinuig nga pagkakaurusa nga paniklop, nga kilala nga Chúxī (除夕) o "Bisperas han naglalabay nga tuig.

zh-yue:農曆新年
Pista han kabutngaan han katlaya

An **Pista han kabutngaan han katlaya** (Tsinino: 中秋節), agsob liwat kilala komo Pista han Bulan o Pista han karan-on nga bulan o Pista Zhongqiu, in sikat nga pista pan-bulan nga ginsasalin-urog han mga Tsino ngan tawo Vietnamnon.
Abokado

An **abokado** in uska puno nga tuminongnong ha Butnga nga Mehiko, nga ginkaarangay ha banay han namumukad nga tanom nga Lauraceae kalakip an cinnamon, camphor ngan bay laurel.  Ini liwat in natudlok ha bunga han puno.
Suha

An **Aslom** in uska prutas nga tuminongtong ha Timugan Asya. An ***Citrus maxima*** in uska species han Magnoliopsida nga syahan ginhulagway ni Nicolaas Laurens Nicolaus Laurent Burman, ngan ginhatag han pagkayana nga asya nga ngaran ni Pehr Osbeck. An *Citrus maxima* in nahilalakip ha genus nga *[[Citrus]]*, ngan familia nga Rutaceae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Madonna

Hi **Madonna** (natawo nga Madonna Louise Ciccone (Agosto 16, 1958) in uska Amerikana nga man-aawit-magsusurat hin awit, aktris ngan negosyante.

*Youtube
Folk music

1. **[[An Alejandria Ngan An Marol|AN ALEJANDRIA NGAN AN MAROL]]** 
An marol bukad nga pili
Bisan ko diri maanyag
Bisan diri parayawnon
Talagsaon mapatanyag;
Ha luyo han mga dahon aadto an pangalimyon
Kay bukad han kaagahon
Ngan lipay hinin panahon
An alejandria ha pungkay panhurak
Naparayaw kay limbaon
Kon sabagay madagmit mapurak
Lumalabay an kamatahum,
An marol painubsanon
Naturok ha kahudluman
Kay bukad han aton nayon
Minamahal ha panumduman;
Diri sangkap hin kahusay
Kay ubos ada hin palad
Kundi angay mayuyuon
An kamaanyag ha kalag
An alejandria kon namumukalkag
An kabaysay napaunop
Kundi ugaring tighatag hin sakit
Kay an lawas lukop hin tunok.

2. **AN MAROL HAN LEYTE**
Pagka mahamut an marol
Bukad han tuna
Kamakawiwili han kahamut niya;
Kundi labi na an marol nga leyteña
Bantug yumakan, bantog humiyon, bantug tumawa
An dit’ ha amon man nga marol
Maaram magyakan diri angol
Maaaram mamati diri bungol
Natahi, nakatin hin sipul.

3. **IPIS HAN TUBA**
Ipis han tuba, ipis han tuba
Bas’ an dila manhiglaba
Kon hikablasan, pagaantuson
Maruntoy an kalawasan.
Igpakalat ito nga tagay
Ngan mawaray gayud tumagay
Bisan liwat magkakahultok
Basta waray magpapanuntok.

4. **LAWISWIS KAWAYAN**
Nagtatanum ako lawiswis kawayan
Akon la kan pikoy palataylatayan
Bulahan ka pikoy han imo paghuni
Naghatag ha kalag hin ak’ kalipayan.
Murayaw hi pikoy, hi pikoy tikang panginaon
Nagpili hin sanga hinugdo, hinapon
Onina malupad, paglupad iya hiringyapon
Kundi pagka kulop mabalik guihapon.

5. **LUBI-LUBI**
Lubi-lubi, lubi, lubi lingkuranay
Ayaw gud pagsak-i
Kay hibubuay-yay
Ayaw gud pagsak-I, lubi-lubi
Kon naruruyag ka kumaon hin silot 
Didto la nga didto la ha kan nanay 
Nga didto la ha kan tatay
Nga didto la pakig-sabut

6. **AN LUBI**
An lubi maupay nga tanaman 
An tuba ha dahon gui-guikan
Nasaklay han kawit
Ngan tumagay, ay ahay
Tuba gud la it maupay ko nga sangkay.

7. **AGUIDAO**
Aguidao-aguidao an bukaw
Naglupad-lupad an igbaw
Aguidao-aguidao an gitgit
Naglupad-lupad ha langit
An Alejandria Ngan An Marol

**An Alejandria Ngan An Marol** usa nga nahig-araan nga awit o kanta han mga Waraynon.

## Mga laray
:An marol bukad nga pili
:Bisan ko diri maanyag
:Bisan diri parayawnon
:Talagsaon mapatanyag;
:Ha luyo han mga dahon aadto an pangalimyon
:Kay bukad han kaagahon
:Ngan lipay hinin panahon
:An alejandria ha pungkay panhurak
:Naparayaw kay limbaon
:Kon sabagay madagmit mapurak
:Lumalabay an kamatahum,
:An marol painubsanon
:Naturok ha kahudluman
:Kay bukad han aton nayon
:Minamahal ha panumduman;
:Diri sangkap hin kahusay
:Kay ubos ada hin palad
:Kundi angay mayuyuon
:An kamaanyag ha kalag
:An alejandria kon namumukalkag
:An kabaysay napaunop
:Kundi ugaring tighatag hin sakit
:Kay an lawas lukop hin tunok.
An Marol Han Leyte

**An Marol Han Leyte** usa nga nahig-araan nga awit o kanta han mga Waray.

## Mga laray
:Pagka mahamut an marol
:Bukad han tuna
:Kamakawiwili han kahamut niya;
:Kundi labi na an marol nga leytena
:Bantug yumakan, bantog humiyon, bantug tumawa
:An dit’ ha amon man nga marol
:Maaram magyakan diri angol
:Maaaram mamati diri bungol
:Natahi, nakatin hin sipul.
Whitney Houston

Hi **Whitney Elizabeth Houston** (Agosto 9, 1963 – Pebrero 11, 2012) in usa nga Amerikano nga magkaranta, aktris, producer, ngan modelo.
Adlaw han Gugma

An **Adlaw han gugma** o **Adlaw han mga Kasingkasing** (Iningles:Valentine's Day) in uska mahal nga adlaw nga ginsasaurog ha Pebrero 14 ha dungog han usa o damo pa nga kahadtoan nga Kristityano nga martir nga ginngaranan nga Valentinus.
Ihap Fibonacci

Ha matematika, an **Ihap Fibonacci** in mga ihap ha mga masunod nga pagkasunodsunod nga buok:
:0,\;1,\;1,\;2,\;3,\;5,\;8,\;13,\;21,\;34,\;55,\;89,\;144,\; \ldots\;.
Ha depinisyon, an syahan nga duha ka mga ihap ha pagkasunodsunod nga Fibonacci in 0 ngan 1, ngan an tagsa masunod nga ihap in summa han nakalabay nga duha.
Regla

An **regla** in binulan nga pagdudugo han kababayin-an nga mamalya ha edad han puyde manganak.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
*  
* 
* Museum of Menstruation
* Menstrual Hygiene Day - Mayo 28

## Mga sumpay ha gawas
Interpol

**Interpol**, nga an bug-os nga ngaran in International Criminal Police Organization – INTERPOL, in organisasyon hin pagburubligay han kapulisan han kanasoran.
Tracktor Bowling

An **Tracktor Bowling** amo an usa ka banda nga tikang ha Moscow, Rusya. An mga nagtukod nga miyembro amo hira *Lu* (bokalista), *Mult* (bokalista), *Wit* (piano), *Kondrat* (bassista), *Proff* (drums).

## Musika
* *Напролом* (2002)
* *Черта* (2005)
* *Шаги По Стеклу* (2006)
* *Полгода До Весны…* (2007)
* *Tracktor Bowling* (2010)

## Mga sumpay ha gawas
* http://www.tracktorbowling.ru/
Mga Gera Puniko

An mga **Gera Puniko** in serye hin tulo nga gera nga gin-aragwayan ha butnga han Roma ngan Kartago hadton 264 UC tubtub 146 UC. Han hini nga panahon, ini in bangin an gidadakoi nga gera nga nahitabo.
An Iroy nga Tuna

**An Iroy nga Tuna** usa nga awit nga nahig-araan han mga Waraynon.  Ini nga awit, ginsurat ni Iluminado Lucente.

## Mga laray

**AN IROY NGA TUNA**

An iroy nga tuna matam-is pagpuy’anBisan diin siplat puros kasangkayan.Aanhi an hingpit na ginkalipayanHira nanay, tatay pati kabugtuan.

Lugaring kay hiblon, sa dughan bati-onInin Pilipinas dayuday uriponAy Tuna nga akon nataw'han!Hain daw an hingpit nga ginkaripayan?Salamat uyamot hinin kalangitanWaray na mabug-on nga at’ kasakitanKay adton uripon nga nayonLabis mapait pa kay han kamatayon.Duroyog mag-ampo inin katiriponNga di’ bumalik an at’ kauriponKairo han at’ sumusunod konTulo nga bitoun ngan adlaw matunod.
Demi Lovato

Hi **Demetria Devonne Lovato** (alyas **Demi Lovato**, o Mitchie Torres; natawo Agosto 20, 1992 ha Albuquerque, Estados Unidos) usa nga kantaan na babai.
Silhig

An **Silhig** an ginagamit para paglimpyo hit bungsaran, himo ini tikang ha binulto nga mga gihay hin lubi.
Ginagamit gihap ini paglamba hit mga saragwakon nga mga puya.

Klasi hin silhig

usa (ihap) battad Imahi: 
#REDIRECT 

duha (ihap) gihay Imahi:
#REDIRECT
Gilingan

An **Gilingan** in hinurma nga mga bato nga nagpipino hit bugas, kape, ngan damo pa pinaagi hin pagtiris hini.
Sundang

An **Sundang** in ginagamit para pag utod ngan pagpulod hin mga kahoy. Ginagamit gihap ini pagharas hit mga banwa.
Lampin

Iton **lampin** in panapton pansakob nga natugot han nasul-ot nga mag-uro o mag-ihi hin diri nasasabtan.
Pirdibli

Iton **pirdibli** in us'ka yano nga pandukot nga higamit, alagid-agid hin alpilir, nga naglalakip hin yano nga panpauntol nga mekanismo ngan pansira nga ulo.
Alpilir

An **alpilir** (tikang han Kinatsila nga *alfiler*) in us'ka higamit nga nagdudukot hin mga butang.  Agsob hinimo ini tikang ha puthaw.  Nahihimo ini pinaagi hin pagkuha hin manipis nga alambre, nga pinpapatarom an katapusan, ngan ginbutangan hin ulo-ulo.
Sintas

Iton **sintas** u **liston**  (Iningles:Shoelace) (Pambansa:Sintas) (Sugbuanong:Liston) in agsob nga gingagamit ha paghugot hin sapatos, butas, ngan pansul-ot ha tiil.
Lastiko

Iton **lastiko** in uska halipot nga guma ngan latex nga ginporma ha hitsura nga palibot ngan agsob gingagamit pakapot hin damo nga butang.
Trangka

Iton **trangka** o **kandado** in uska mekanikal o elektroniko nga panhugot nga higamit nga ginbubul-iw pinaagi hin uska pisikal nga butang o sekreto nga impormasyon o tampo hin labaw hin usa hini.
Submarino

Iton **submarino** in sarakyan pandagat nga may-ada akos nga lugaring nga operasyon ha ilarom han dagat.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

;Kasahiran nga Kasaysayan
* *Histoire des sous-marins: des origines à nos jours* by Jean-Marie Mathey and Alexandre Sheldon-Duplaix. (Boulogne-Billancourt: ETAI, 2002).
*
;Culture
* Redford, Duncan. *The Submarine: A Cultural History From the Great War to Nuclear Combat* (I.B. Tauris, 2010) 322 pages; focus on British naval and civilian understandings of submarine warfare, including novels and film.
;Submarines before 1914
* 
**1900/Russo-Japanese War 1904–1905**
* 
*
* 
* 
* 
;World War II
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Matugnaw nga gyera
* *Hide and seek: the untold story of [[Cold War]] espionage at sea*, by Peter Huchthausen and Alexandre Sheldon-Duplaix. (Hoboken, NJ: J. Wiley & Sons, 2008, ISBN 978-0-471-78530-9).
*

## Mga sumpay ha gawas

*  – *Submarine boat*
* Role of the Modern Submarine
* Submariners Association – UK Submariners site and Boat Database
* 
* The Invention of the Submarine 
* U.S. submarine photo archive 
* U.S. World War II Submarine Veterans History Project
* German Submarines of WWII, uboat.net
* Record breaking Japanese Submarines
* List of Naval Submarines on naval-technology.com 
* ''The Fleet Type Submarine Online''  US Navy submarine training manuals, 1944–1946.
* The Home Front: Manitowoc County in World War II: Video footage of submarine launches into Lake Michigan during World War II.
* American Society of Safety Engineers. Journal of Professional Safety. *Submarine Accidents: A 60-Year Statistical Assessment*. C. Tingle. Sept. 2009. pp.&nbsp;31–39. Ordering full article ; or Reproduction without graphics/tables
* Historic film footage showing submarines in WWI at europeanfilmgateway.eu
Bateriya

Iton **bateriya** in usa o damo pa nga mga selda electrokimikal nga nagbabalyo an nakahipos nga enerhiya kimikal ngadto ha enerhiya elektrikal. An bateriya may ada positibo na terminal, an cathode, ngan negatibo na terminal, an anode.

## Mga kasarigan
Sinsilyo

Iton **sinsilyo** in uska matig-a nga butang nga gin-igo-igo an kabug-at, ngan ginhihimo ha dagko nga kadamo para makabulig ha pannegosyo ngan may-ada panguna nga panuyuan nga magin ligal nga pamayad.
Kondom

Iton **kondom** in uska pamugong nga higamit nga agsob gingagamit ha pakighilawas para makaiban han tsansa nga makaburod ngan makatapon hin 
sakit nga natatapon han pakighilawas.
Bubon hin lana

An **bubon hin lana** in uska kasahiran nga termino hin bisan ano nga pamuho ha ilarom hin tuna para makabiling o makakuha hin lana tikang ha bato.
Lapis

Iton **lapis** in uska gamit ha panurat o medyum hin arte nga agsob ginhimo tikang ha haligot, solido nga pigmento ha sulod nga ginpuputos hin uska nagpapanalipod nga balayan.
Tinta

Iton **tinta** in usa ka likidu nga may-ada pigmento o tina nga gingagamit hin pagbutang hin kolor ha usa ka bawbaw para makahatag hin imahe, teksto o desinyo.

An **tinikangan**

Damo nga kadaan nga kultura an naka diskubre hin magka-durudilain nga pama-agi hin paghimo hin **tinta** para igsurat o igbutang ha bawbaw an iya nahuhuna-hunaan. 

An **tinikangan** han **tinta** han mga **Waraynon** masusubay naton hadto nga panahon han mga **Pintados**. Ini in ira kinuha ha mantsa han nuus/agiw.
Dikuryente nga makina

Iton **dikuryente nga makina** in uska higamit nga electromekanikal nga nagbabalyo hin enerhiya elektrikal ngadto ha enerhiya mekanikal.
Mikroskopyo

Iton **mikroskopyo** in uska instrumento nga gingagamit para makakita hin butang nga sobra ka gutiay para ha mata.
Pinabagtik nga pagkaon

An **pagpapabagtika nga pagkaon agi han kahagkot** in pagprepreserbar hin pagkaon tikang ha pag-andam hini tubtob han takna nga kakaonon.
Mutur

Iton **motorsiklo** o **mutur** in uska usa-ka-agi, duha ka kaliding nga sarakyan nga dimotor. Ini in usa ka sarakyan nga waray tipa-atras na kambyo.
Nylon

Iton **nylon** in uska designasyon ha banay han sintetiko nga polimer nga gintatawag nga polyamides.
* Kwero
Batones

Ha yana nga panapton, iton **batones** in uska gutiay nga panpahugot, agsob nga hinimo tikang ha plastik, nga nagkakapot hin duha ka dugnit.
Surudlan hin batones

Iton **surudlan hin batones** in buho ha dugnit nga natugot han batones nga makaagi ngan hugton an duduha nga dugnit.
Makina hin pan-gapas

Iton **makina hin pan-gapas** in uska makina nga madagmit ngan masayon it pagbubulag han sabot hin gapas tikang ha ira liso.
Pustiso

Iton **pustiso** in higamit nga ginhimo para han pansaliwan hin nawawara nga ngipo, ngan kun diin ini in ginsusuportahan hin napalibot nga mahumok ngan matig-a nga unod han baba.
Plantsa

Iton **plantsa** in uska butang nga gingagamit ha pamamalantsa para igtanggal an mga kunot tikang ha dugnit.
Paglalata

Iton **paglalata** in paagi hin pagpreserba hin pagkaon kun diin an sulod nga pagkaon in ginproseso ngan ginsilyo ha mahugot ha hangin nga surudlan.

Ang de-latang pagkaon kinahanglan nga mailhan gikan sa gitawag nga preserves, nga mao ang mga produkto sa pagkaon sa selyado nga mga sudlanan nga wala gipailalom sa sterilization o pasteurization alang sa mga rason nga anaa na sterility gikan sa paggamit sa ubang mga pamaagi sa pagpreserba.
Lata hin irimnon

Iton **lata hin irimnon** in puthaw nga surudlan nga gindesenyo nga kumapot hin likido sugad hin makahurubog nga irimnon, softdrink, duga hin prutas, o seminte.
Bangko hin dugo

An **bangko hin dugo** in taraguan hin dugo o sangkap hin dugo, nga ginkuha tikang ha donasyon hin dugo, nga ginhipos, ngan ginpreserba para ha pansunod nga paggamit.
Kaha rehistradora

Iton **kaha rehistradora** in mekanikal o elektroniko nga higamit para hin pagkalkula ngan pagrekord hin nabaligya nga transakyon ngan nakadukot nga hunos hin kwarta para hin paghipos hin kwarta.
Sistema Metriko

An **sistema metriko** in kanasoran ninapulo nga sistema hin panukol nga nagtikang base han mètre des archives ngan an kilogramme des archives nga ginpakikila han Fransya ha in 1799.  Ha paglabay han mga tuig, an pankasayoran han metro ngan an kilogramo in ginpino ngan an sistema metriko in nahisumpay ha paglalakip han damo pa nga mga sukol.  Bisan pipira nga kaibhan han sistema metriko an gumawas ha urhi nga ika 20 ngan unhan nga ika 20 gatostuig, an termino in yana agsob gingagamit nga sinonimo han "Kanasodnon Sistema han mga Panukol" - an buhatanon nga sistema han panukol han haros ngatanan nga nasod ha kalibutan.

An Estados Unidos nala an nabibilin nga industriyalisado nga nasod nga diri nagamit han sistema metriko han iya buhatanon nga sistema han panukol, bisan an paggamit han sistema metriko in binuhatanon nga ginduduso para han paggamit tikang pa han 1866.  Bisan an Reino Unido in nagpatapod nga binuhatanon nga paggamit han sistema metriko para han kadam-an nga paggamit nga panukol, diri pa ito kalat nga paggamit didto ngan an nahigaraan nga sistema imperyal pa an kadam-an ngan nakasarang nga paggamit.

Bisan an mga nagpatikang in may-ada panuyuan nga pagkamay-ada hin sistema nga patas-patas nga mahihigamitan han tanan, nasabtan nga kinahanglanon maggamit hin batakan nga yunit ha ilarom han kustodiya han punuan o iba nga ginpadig-onan nga otoridad komo istandarte.  Tubtob 1875, an nakapot hini nga batakan yunit han panukol in ginmimintinar han punuan han Fransya han ginparsa ini ha kapunuan nga katig-uban - am Conférence générale des poids et mesures (CGPM).  Ginhihingyap yana nga an mga katapusan hini nga mga batakan in igreretiro ha 2014.
Otomatiko nga kahera nga makina

An **otomatiko nga kahera nga makina** (Iningles: *automated teller machine* o *automatic teller machine* (*ATM*) in kompyuterisado nga gamit hin telekommunikasyon nga nahatag ha mga kliyente ha mga kliyente hin institusyon panpananalapi hin abot ha transakyon panpinansyal ha lugar nga publiko bisan waray tawo nga kahera.
Baligya padara

An **baligya padara** in termino nga nanginginsayod hin pagpalit hin papliton o serbisyo pinaagi hin padara.
Iton **taramdan hin baligya padara** in publikasyon nga nagsusulod hin talaan hin kasahiran nga baligya tikang ha uska kompanya.
Sonar

Iton **sonar** in uska pamaagi nga nagamit hin tingog (labi na us ilarom-hin-tuig) para maglayag, makipagkomunikasyon lakip o makakita hin mga butang ha bawbaw o ilarom hin tubig, sugad hin iba nga mga sarakyan.
Kandila

Iton **kandila** in uska solido nga bloke hin esperma, nga may-ada sindihan, nga nahatag hin suga, danay liwat paso.
Termostato

Iton **termostato** in sangkap hin sistema pankontrol nga nakakaabat hin termperatura ha uska sistema para an temperatura han uska sistema in maigo-igo ha karuyag nga punto.
Braille

Iton **sistema Braille** in uska pamaagi nga gingagamit hin mga tawo nga buta para makabasa ngan makasurat.

## Kitaa gihapon
* :en:Template:Braille
* :en:Philippine Braille

## Mga sumpay ha gawas
* Android Accessibility Suite (English)
* Braille displays that work with VoiceOver on your Mac English (United States) ; English (United Kingdom)
* Braille displays supported by iPhone, iPad, and iPod touch English (United States) ; English (United Kingdom)
* Appendix C: Supported braille displays on Windows English (United States) ; English (United Kingdom)
Kimpit hin papel

Iton **kimpit hin papel** (Iningles:*Paper clip*) in uska instrumento nga gingagamit hin pagkapot hin mga papel, agsob hinimo ha puthaw nga alambre nga ginpilo ngadto ha palibot nga hitsura.
Kodigo Morse

Iton **Kodigo Morse** in pamaagi hin pagpadangat hin tekstuwal nga impormasyon komo sagunson nga andar-parong nga tono, suga, o pidlit nga direkta nga maiintindihan hin uska maaram nga mamarati o man-oobserbar bisan waray pinaurog nga gamit.
Kalkulador

Iton **kalkulador elektronika** in uska gutiay, nadadaradara, agsob barato nga gamit elektroniko nga gingagamit hin magbuhat hin panguna nga operasyon hin aritmetika. An pag programa hini basi hin sinyal han kuryinti dara an taramdan kun anu an gumawas nga sinyal han imu pag-pindut (taramdan) ini in gin-papasurat, kun iksampulu, pumindut ka usa ka boltahi plus (an dugang duha ka boltahi) ngan pumindut ka tulu ka boltahi, (1 plus 2 equals 3) tatagan ka tulu ka boltahi nga an numiru (3) tulu. An pagsurat niya X ngan Y coordinates dipindi han karga han kuryinti. Ha napulu nga espasyo ha x-axis mahatag kuryinti siyam ngan ha x-axis 1, usa na nga surat han Karbon. Nagtatapu an kuryinti sanglit nasurat, tungud han pasu. (X then Y axis intersection so glow)
Bumerang

Iton **bumerang** in uska nalupad nga gamit, kurbada it hitsura, nga gingagamit ha pakikipag-away o paugnat-ha-kusog.
Kodigo babragis

Iton **kodigo babragis** (Iningles:*barcode*) in optikal nababasahan hin makina nga representasyon hin data, nga nagpapakita hin pangilal-an kun diin ini nakadukot.
Anteyohos

Iton **anteyohos** o **antepará** in balayan hin mga lente nga ginsusul-ot ha atubangan hin mga mata.

## Mga kasarigan
Lakuplakop

Iton **lakuplakóp** in manipis nga pilo hin panit nga natakop ngan nananalipod han mga mata.

## Mga kasarigan
Pagbakuna

Iton **pagbakuna** in paghatag hin sustansiya ha usa ka tawo para pakusgon it sistema immuno.

## Mga kasarigan
Kevlar

An **Kevlar** in usa ka nakarehistro nga tigaman hin pannegosyohan nga sintetiko nga para-aramid nga sabot.
Hidraulika

Iton **Hidraulika** in uska himangrawon ha aplikado nga syensya ngan inhenyerya nga nanginginlabot ha mga kinaiya han likido.
Papel nga kwarta

Iton **papel nga kwarta** in uska klase nga instrumento hin nanenegosyo, usa ka panaad nga sinurat nga ginhimo han usa nga bangko nga pamayad ha nakapot han iya pagdemanda, nga gingagamit komo kwarta, ngan ha damo nga hurisdiksyon, ini in legal nga pamayad.
Sirkito integrado

Iton **sirkito integrado** in usa ka buok nga pinaurog nga gin-andam nga silicon nga gingagamit ha sirkito elektrkal.
Kredit kard

Iton **kredit kard** in usa ka gutiay nga plastik nga ginhahatag ha gumaramit komo uska sistema hin pamayad.
DDT

Iton **DDT** (dichlorodiphenyltrichloroethane) in usa ha mga gibabantogi nga sintitiko nga pamatay in mga insekto.
Pamara nga pluwido

Iton **pamara nga pluwido** in busag nga pluwido nga ginbubutang ha papel para itakop an mga sayop ha teksto.
Ver Roque

Si **Lilvir "Ver" B. Roque** (natawo Hulyo 21, 1970) usa nga politiko ngan alkalde sa bungto han Limay, Bataan dinhi sa Pilipinas.
Rafael Correa

Hi **Rafael Correa**, nga natawo ha ngaran nga **Rafael Vicente Correa Delgado** han abril 6, 1963 ha Guayaquil, Ecuador, amo an yana nga presidente o mangulo han Ecuador.
PVC

Iton **Polyvinyl chloride**, ginpahalipot nga PVC, in ikatulo ha gidadamoi nga nahihimo nga plastik, nasunod ha polyethylene ngan polypropylene.
Poligrapo

Iton **poligrapo** in nasukol ngan natala hin pipira nga physiolohikal nga mga tigaman sugad hin presyon hin dugo, pulso, pagginhawa, conductividad hin panit samtang an binubuhatan in pinapakyanhan ngan ginpapabaton hin sagunson nga mga pakiana.
Inhenyerya henetika

Iton **Inhenyerya henetika** in direkta nga manipulasyon hin tawo han kanan organismo genome ha paggamit hin DNA teknolohiya.
Relo nga pendulo

Iton **relo nga pendulo** in uska relo nga nagamit hin pendulo, uska naabog nga panpabug-at, komo iya pag-ihap hin oras nga elemento.

PEAKZONE Precision Engineers
Pakipindot han PEAKZONE Precision Engineers nga surat Iton **relo nga pendulo** in uska relo nga nagamit hin pendulo, uska naabog nga panpabug-at, komo iya pag-ihap hin oras nga elemento.
Silikona

Iton mga **silikona** in mga inerte, sintetiko nga kumpuwesto nga may-ada dirudilain nga porma ngan gamit.  Agsob nailob hin paso ngan baga-hin-goma, ini in gingagamit nga panarop, panpadukot, panpadalunot, aplikasyon medikal, gamit ha panluto ngan insulasyon.
Kimika inorganika

Iton **kimika inorganika** in sanga hin kimika nga nanginginlabot hin mga kinaiya han kumpuwesto inorganika.

## Pinanbasaran
Kimika analitika

Iton **kimika analitika** in pag-aram hin pagbubulag, pangingilala, ngan pag-iihap hin mga sangkap kimikal ha natural ngan artipisyal nga mga butang.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
*Skoog, D.A.; West, D.M.; Holler, F.J. Fundamentals of Analytical Chemistry New York: Saunders College Publishing, 5th Edition, 1988.
*Bard, A.J.; Faulkner, L.R. Electrochemical Methods: Fundamentals and Applications. New York: John Wiley & Sons, 2nd Edition, 2000.
*Bettencourt da Silva, R; Bulska, E; Godlewska-Zylkiewicz, B; Hedrich, M; Majcen, N; Magnusson, B; Marincic, S; Papadakis, I; Patriarca, M; Vassileva, E; Taylor, P; Analytical measurement: measurement uncertainty and statistics, 2012, ISBN 978-92-79-23070-7.

## Mga sumpay ha gawas
Kurbata

Iton **kurbata** (tikang han Kinatsila nga pulong *corbata*) in halaba nga tela nga ginsusul-ot para hin dekorasyon nga panuyuan palibot han liog o sugbong, ginbubutang ha ilarom han kwelyo ngan ginbubutok ha may but-ol.
Kimika pisika

Iton **kimika pisika** in pag-aram hin macroskopika, atomika, subatomika, ngan partikulado nga panhitabo ha sistema kimikal ha paagi han balaod pisikal ngan konsepto.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*Physical Chemistry   (Keith J. Laidler, John H. Meiser and Bryan C. Sanctuary)
*The World of Physical Chemistry (Keith J. Laidler, 1993)
*Physical Chemistry from Ostwald to Pauling (John W. Servos, 1996)
*100 Years of Physical Chemistry (Royal Society of Chemistry, 2004)
*Physical Chemistry: neither Fish nor Fowl? (Joachim Schummer, *The Autonomy of Chemistry*, Würzburg, Königshausen & Neumann, 1998, pp.&nbsp;135–148)
*Cathedrals of Science  (Patrick Coffey, 2008)
*The Cambridge History of Science: The modern physical and mathematical sciences (Mary Jo Nye, 2003)
Relo nga kwarso

Iton **Relo nga kwarso** in relo nga nagamit hin oscillador electronika nga ginpapaandar hin kristal nga kwarso ha paghipos hin oras.