Tacloban

An **Syudad han Tacloban** usa nga Highly Urbanized City (HUC) han Sinirangan Bisayas paagi han Presidential Proclamation No. 1637. Gawas na ini nga syudad han jurisdiksyon han probinsya han Leyte. Han amihanan han syudad an bungto han Babatngon, ha salatan o habagatan an bungto han Palo.  Ha katundan han syudad mabibilngan an bungto han Alangalang.  An Tacloban nahamutangan ha Baybayon han Kankabatok (o Kankabatok Bay) ngan Baybayon han Panalaron ha Estrecho han San Juanico o San Juanico Strait.  Ha sidlangan han syudad, tabok han Estrecho de San Juanico, mabibilngan an isla o puro han Samar.  Iton mga bungto han Samar nga tabok han Tacloban, amo an Basay ngan Santa Rita.  

Ini in mayda 360 milya (580 km) kaharayo tikang ha Manila. Sumala han 2015 nga senso, mayda ini populasyon nga 242,089 ngan ini an mayda gidadamoi nga tawo nga syudad ha Sinirangan Bisayas. Han 2016 nga piniliay, mayda ini 124,777 nga rehistrado nga botante.

Ini liwat an sentro panrehiyon han Sinirangan Bisayas, tungod nga ini an panguna ha ganghaan han mga idro ha rehiyon. An Tacloban nagin ulohan han Pilipinas kadali, tikang han 20 Oktubre 1944 tubtob 27 Pebrero 1945.

Han ika-8 han Nobyembre 2013, naruba ini nga syudad han paglasurbo han Bagyo Yolanda, nga nahitabo liwat ha kapareho nga destroso ngan pagkawara han kinabuhi hadin 1897 ngan 1912.

Han ika-17 han Enero 2015, hi Papa Francisco ginbisita an Tacloban upod han iya lista han mga lugar nga bibisitahon. Nagkamay-ada misa ha San Jose Airport.

## Kasaysayan

Ha pagtikang, an ngaran han lugar nga kabahin han Tacloban ginngaranan nga Kankabatok (ha lain nga kasurat: Cancabato, Kankabato).  Hi Kabatok (o Kabato) kuno amo an syahan nga nag-ukoy ha lugar.  An mga sinmunod nga kinmada ngan nag-ukoy hira Gumoda, Huraw ngan iba pa.

Mayda lain nga teoriya hi Dr. Rolando Borrinaga mahitungod han ngaran nga Kabatok.  Siring niya, nga an Tacloban, amo an resulta tikang han pag-usa hin duduha nga mga baranggay, an baranggay Kankabatok (nga ha pagtikang dida hiton Baranggay San Fernando yana) ngan an baranggay Kanhuraw (an baranggay nga diin nahimutang an City Hall).  Ha Binisaya nga Winaray, iton "kabatok" (o 'kapatok') nangangahulogan nga kaaway, amo nga an literal nga kahulogan han "Kankabatok" "an gintatag-iyahan han kaaway".  Siring ni Dr. Borinaga, an baranggay Kanhuraw, kabahin han ginhadi-an ni Kandaya nga naglalakip hin mga bahin ha Leyte ngan Samar.  An mga baranggay nga kaaway han Kanhuraw ngan Kandaya amo an Kankabatok.  (Dugang pa ni Dr. Borrinaga, amo kuno ini an rason nga mayda mga hagrani nga baranggay nga baga sugad liwat it ngaran sugad han *Campetic* (o Kan Pitik) nga nangangahulogan *gintatag-iyahan ni Pitik* ngan *Candahug* (o Kan Dahog) nga karugsidngon *gintatag-iyahan ni Dahog*).

Subay hini nga mga ngaran, mayda mga nasiring nga makikit-an an pamahungpahong han katilingban diin ini nga mga lugar hikakagian. Sugad han pulong nga "pitik," pananglitan. Ini nga pulong nangangahulogan nga "latik". Ha konteksto han pag-awayan,aton nakikita an opensiba nga personalidad ni Pitik. Sugad gihapon ini hi Dahug. An pulong nga "dahog" nangangahulogan hin "pagpaol-ol,o sobra pa." Nahimamaol-ol an hin-o man nga magtatalapas han nasabi nga dapit--Candahug, kun sugad.An istorya han ngaran nga "Kankabatok" in pwede kitaon hin sugad nga paglantaw.

An Kankabatok nagtikang komo usa nga barrio han Basay, Samar.  Nahibulag ini nga nahimo nga lain nga bungto. 

An ngaran nga *Tacloban* nakuha daw tikang hin usa nga pamaagi hin pangisda o panagat nga masurong han una dida hini nga bungto nga tinatawag *panaklob*.  An ngaran nga *Tacloban* nangangahulogan nga *diin nananaklob*.

Han pag-abot han mga Americano, an Tacloban amo an gingamit nga *base of operations* han mga Americano han ira mga opensiba-militar ha Samar dida han Panahon han Gyera nga Pilipinhon-Americano.  An *Camp Bumpus* nga yana dida nahimutang an *Leyte Park Hotel* amo an campo militar han mga Americano.  (Ginkuha an ngaran han campo tikang hin sundalo nga hi Bumpus nga usa han namatay dida han Nahinabo ha Balangiga o Balangiga Incident).

Ha panahon han Ika-Duha nga Pankalibutan nga Gyera, an Tacloban amo an naging kapital han Commonwealth han Pilipinas ha pagbalik han mga fuerza Pilipinhon ug Americano tikang 1944 hangtod 1945 nga nahibalik an kapital ha Manila.

Ha 12 han Hunyo 1953, an Tacloban nahimo nga syudad katapos han pagpirma ni Presidente Elpidio Quirino han balaod nga nagbalhin han Tacloban tikang hin bungto ngadto hin syudad.  An syahan nga alkalde han syudad hi Ildefonso Cinco.

## Gobyerno
### Pamunuan han Lalawigan
An Tacloban yana usa na nga Highly Urbanized City (HUC) hadtong Disyembre 18, 2008 pinaagi han referendum.  Ini nga syudad it bungto han Probinsiya han Leyte. Tacloban an pirmiro nga HUC ha rehiyon otso (Eastern Visayas)ngan ika-34 ha bug-os na Pilipinas.
([File: National Statistics Coordination Board, Region VIII nga opisina])

### Pamunuan han Siyudad
An balay han Siyudad nakatindog dida ha Kanhuraw Hill.  Tungod hini danay tawagon nga Kanhuraw ang pamunuan han Siyudad han Tacloban

### Mga Baranggay

An Tacloban mayda usa ka gatos katloan kag walo (138) nga baranggay.



* Barangay 2
* Nula-tula (Bgys. 3 & 3A)
* Libertad (Barangays 1 & 4)
* Barangay 5
* Barangay 6
* Barangay 6-A
* Barangay 7
* Barangay 8
* Barangay 100 (San Roque)
* Barangay 101 (New Kawayan)
* Barangay 102 (Old Kawayan)
* Barangay 103 (Palanog)
* Barangay 103-A (San Paglaum)
* Barangay 104 (Salvacion)
* Barangay 105 (Suhi)
* Barangay 106 (Santo Niño)
* Barangay 107 (Santa Elena)
* Barangay 108 (Tagapuro)
* Barangay 12
* Barangay 13
* Barangay 14
* Barangay 15
* Barangay 16
* Barangay 17
* Barangay 18
* Barangay 19
* Barangay 20
* Barangay 21
* Barangay 21-A
* Barangay 22
* Barangay 23
* Barangay 24
* Barangay 25
* Barangay 26
* Barangay 27

* Barangay 28
* Barangay 29
* Barangay 30
* Barangay 31
* Barangay 32
* Barangay 33
* Barangay 34
* Barangay 35
* Barangay 35-A
* Barangay 36
* Barangay 37
* Barangay 37-A
* Barangay 38
* Barangay 39
* Barangay 40
* Barangay 41
* Barangay 42
* Barangay 43
* Barangay 43-A
* Barangay 43-B
* Barangay 44
* Barangay 44-A
* Barangay 45
* Barangay 46
* Barangay 47
* Barangay 48
* Barangay 49
* Barangay 50
* Barangay 50-A
* Barangay 50-B
* Barangay 51
* Barangay 52
* Barangay 53
* Barangay 54
* El Reposo (Barangays 55 & 55

* Barangay 56
* Barangay 57
* Barangay 58
* Barangay 59
* Barangay 60
* Barangay 60-A
* Barangay 61
* Barangay 62
* Barangay 63
* Barangay 64
* Barangay 65
* Barangay 66
* Barangay 66-A
* Barangay 67
* Barangay 68
* Barangay 69
* Barangay 70
* Barangay 71
* Barangay 72
* Barangay 73
* Barangay 74
* Barangay 75
* Barangay 76
* Barangay 77
* Barangay 78 (Marasbaras)
* Barangay 79 (Marasbaras)
* Barangay 80 (Marasbaras)
* Barangay 81 (Marasbaras)
* Barangay 82 (Marasbaras)
* Barangay 83 (San Jose)
* Barangay 83-A (San Jose)
* Barangay 84 (San Jose)
* Barangay 85 (San Jose)
* Barangay 86
* Barangay 87

* Barangay 88
* Barangay 89
* Barangay 90 (San Jose)
* Barangay 91 (Abucay)
* Barangay 92 (Apitong)
* Barangay 93 (Bagacay)
* Barangay 94 (Tigbao)
* Barangay 95 (Caibaan)
* Barangay 96 (Calanipawan)
* Barangay 97 (Cabalawan)
* Barangay 98 (Camansinay)
* Barangay 99 (Diit)
* Barangay 109 (V & G Subd.)
* Barangay 109-A
* Barangay 110 (Utap)
* Barangay 5-A
* Barangay 36-A
* Barangay 42-A
* Barangay 48-A
* Barangay 48-B
* Barangay 51-A
* Barangay 54-A
* Barangay 56-A
* Barangay 59-A
* Barangay 59-B
* Barangay 62-A
* Barangay 62-B
* Barangay 83-B
* Barangay 83-C (San Jose)
* Barangay 95-A (Caibaan)
* Barangay 8-A
* Barangay 23-A
* Barangay 94-A


## Ekonomiya
Ha ekonomiya, iton Tacloban usa han mga pinakamalaksi nga natubo nga mga syudad ha Pilipinas. Dinhi nahamutangan an gidako-i nga luparan han rehiyon ngan mayda nahasalipdan nga duruungan o puerto hin mga barko. An produkto nga dako ha pag-export amo an lugit o kopra. Nagtukod an gobyerno hin zona ekonomika (economic zone), an *Eastern Visayas Regional Growth Center* (EVRGC) agod makuha an kadam-an hin mga katpong ug edukado nga mga trabahante. Iton mga investor ha EVRGC gintataga-an hin mga *tax exemption* ug *incentive*, ug iba pa nga mga pribilehiyo, tikang han mga gobyerno nasyonal ug lokal. 

An usa liwat nga naka-upay hini para hiton mga investor amo an paggamit hin elektrika koryente han syudad tikang han dako nga Tongonan Geothermal Power Plant, nga damo iton nakukuha nga koryente nga diri gud duro naapektohan han mga presyo han lana ha kalibutan. Damo gihapon iton katigayunan hin tubig (water resources). An Tacloban amo liwat an ganghaan ngadto han Leyte Industrial Development Estate ha Isabel, nga didto nahimutangan an Philippine Phosphate Fertilizer Plant, an gidako-i nga *factory* hin *fertilizer* ha Asia, ug an Philippine Associated Smelter and Refining Company, an gidako-i nga *copper procesing plant* ngan nasod.

## Pag-aram/Edukasyon

Dida hit syudad nahamutangan in mga dagko nga mga institusyon hin pag-aram (educational institution) nga ginpapaluyo han gobyerno sugad hiton University of the Philippines Tacloban, an Leyte Normal University, an Eastern Visayas State University (nga han una amo an Leyte Institute of Technology), ug an Leyte National High School (nga gin-agnayan nga Leyte High). An National Maritime Polytechnic, kilalado komo usa han mga nangunguna ha teknolohiya nga mga iskwehan nga maritime ha Asia adto liwat ha Tacloban, nahamutangan ha Baranggay Cabalawan, sapit la hiton Tulay San Juanico. Harani liwat an UP School of Health Sciences (nga nahamutangan ha  Palo, Leyte).  Ha mga pribado nga iskwelahan nga adto o harani ha Tacloban, lakip hini an RTR Foundation (an gidako-i nga medical school han rehiyon), an Asian Development College, an Holy Infant College, an Leyte Colleges, an Saint Paul School of Professional Studies (adto liwat ha Palo, usa han mga gidako-i, kon ha populasyon han mga istudyante, nga mga business schools ha gawas hit Manila), an AMA Computer College, STI, an St. Scholastica's College, an Alpha-Omega Learning Center, an Leyte Progressive High School, an Sacred Heart College, ug an UCFLP Pre-elementary School.

### Primarya Elementarya
#### Publiko


* Rizal Central Scool
* RTR Elementary School
* Lorenzo Daa Memorial School
* Salvacion Elementary School
* Caibaan Elementary School
* Bliss Elementary School
* Tagpuro Elementary School
* San Fernando Central School
* Dr. Bañez Memorial School
* Palanog Resettlement School
* San Roque Elementary School
* Bayanihan Elementary School
* Judge Antonio R. Montilla Elem. School
* Kapangian Central School
* Sto. Niño SPED Center
* Sta. Elena Elementary School
* Bonifacio Bulante Elementary School
* Cabalawan Elementary School
* Basper Elementary School
* Palanog Elementary School

* Panalaron Central School
* Sagkahan Elementary School
* Tigbao-Diit Elementary School
* Bagacay Elementary School
* Diit Mercyville Primary School
* San Jose Central School
* Marasbaras Elementary School
* Don vicente Quintero Memorial School
* Nula-Tula Elementary School
* Camansihay Elementary School
* Sto. Niño Primary School
* Fisherman's Village Elementary School
* Manlurip Primary School
* City Central School
* Anibong Elementary School
* V&G Memorial School
* Lucio Vivero Elementary School
* Old Kawayan Primary School
* Scandinavian Elementary School


#### Laboratory School
* Leyte Normal University
* Eastern Visayas State University

#### Pribado


* Alpha Omega Learning Center
* Arc Angelus Civitas School, Inc.
* Asian Development Foundation College
* Blessed Joseph Freinademetz Kinder
* Bright Sparks International
* Eastern Visayas College Prep. School
* Grace Baptist Academy
* Holy Infant College
* Holy Virgin of Salvacion School, Inc.
* Jansen Heights Learning Foundation
* JE Mondejar Computer College
* Kiddie Home Child Development Inc.
* Leyte Progressive High School
* Liceo del Verbo Divino
* Colegio de la Salle Fondacion 

* Penarada Tutorial Center
* Perpetual Help Learning Center
* Regional Continuing Educ (SPED)
* Sacred Heart College of Tacloban
* St. Agnes Educational Foundation
* St. Anthony SPEC Center Foundation
* St. Lawrence Xavier Early Academy House, Inc.
* Tacloban City Adventist School
* St. Therese Child Development Foundation
* St. Therese Educational Foundation of Leyte(STEFTI) 
* Sto. Niño Educational Center
* Tacloban Angelicum Learning Center
* Tacloban Electonics Institute
* United Church Family Life Program


### Segundarya
#### Publiko


* Leyte National High School
* Marasbaras National High School
* Cirilo Roy Montejo National High School
* Sagkahan National High School
* San Jose National High School

* Tacloban City National High School
* Tacloban City Night High School
* Tacloban National Agri. School
* CRM Night High School
* San Jose Night High School


#### Pribado


* Asian Development Foundation College
* Centre for International Education - Tacloban Campus
* Eastern Visayas College Preparatory School
* Grace Baptist Academy
* Holy Infant College
* Holy Virgin of Salvacion School, Inc.
* Leyte Progressive High School
* Leyte Colleges

* Liceo del Verbo Divino
* Sacred Heart School of Tacloban
* St. Therese Child Development Center (STECL)
* St. Therese Christian Development Center
* St. Therese Educational Foundation of Tacloban Inc. (STEFTI)
* Tacloban Angelicum Learning Center
* Tacloban Montessori High School


### Kolehiyo/Unibersidad/Aradman pan Teknikal


* Holy Infant College
* St. Scholastica's College of Health Sciences
* ABE International College of Business
* AMA Computer College
* Asian Development Foundation College
* Collegio De La Salle Foundation de Tacloban
* Vicente D. Romualdez Educational Foundation
* Remedios Trinidad Romualdez Foundation
* Holy Spirit Foundation of Leyte
* Holy Virgin of Salvacion Foundation

* JE Mondejar Computer College
* Jose Navarro Polytechnic Institute
* Leyte Colleges
* Leyte Polytechnic Institute
* Leyte School of Professionals
* STI College Tacloban
* Leyte Normal University
* Eastern Visayas State University
* Tacloban College Foundation
* University of the Philippines Tacloban College 
* Technical Education and Skills Development Authority (TESDA)
* National Maritime Polytechnic
* Centre for International Education - Tacloban Campus


## Hospital
* Divine Word Hospital
* Bethany Hospital
* RTR Medical Foundation
* EVRMC (Eastern Visayas Regional Medical Center)
* Tacloban City Hospital
* Tacloban Doctors Medical Center
* Mother of Mercy Hospital

Amo ini an mga hospital ha Tacloban.

MGA KLINIKA NGAN HEALTH CENTERS
*  (Kanhuraw Hill)
* 
* 
* 

## Turismo
An Tulay San Juanico, amo an gihalaba-i nga tulay ha Pilipinas ngan nadugtong ini hiton Tacloban ngadto hit ika-tulo nga gidako-i nga isla han Pilipinas, an isla han Samar. An Tulay San Juanico 2.1 ka kilometero, nahamutangan ha Baranggay Cabalawan ug usa han mga dagko nga kiritaon han mga turista dinhi nga syudad. Ha syudad gihapon nahimutangan an Price Mansion ug an Redoña Residence nga amo an mga gin-ukyan nira General Douglas MacArthur ug Presidente Sergio Osmeña han pagbalik han mga Americano ha Pilipinas dida han Ika-Duha nga Gyera Pangkalibotan.  Iba nga mga kiritaon nga hagrani amo an Katedral han Palo (nahamutangan ini Palo, Leyte mga 11 ka kilometros tikang ha Tacloban); an mansyon ni Imelda Marcos nga baga hin sugad han Versailles; an MacArthur National Park (nahamutangan ini ha Baranggay Candahug ha Palo, Leyte mga 6-7 ka kilometros tikang ha Tacloban), mga World War II nga site ug memorial, ngan mga pipira nga mga baybayon o *beaches* nga napalibot hit syudad ug mga hagrani nga mga bungto.

## Mga Medya
### Newspaper
Ginsisirbi-an an Tacloban han mga sumurunod nga peryodiko

* Sun.Star Tacloban
* Sun.Star Superbalita Tacloban
* Leyte Samar Daily Express
* EV Mail
* San Juanico News

## Relihiyon

File:Sto. Niño Church of Tacloban.jpg|Singbahan han Santo Niño han Tacloban


## Nahiaraan (Kultura) ngan Arte
### Mga Adlaw han Kapistahan ha Tacloban

Kalendaryo han mga Kapistahan ha Tacloban


* Enero 11 - Scandinavian
* Enero 13 - Alimasag
* Enero 15 - Fishermen's Village
* Pebrero 11 - V&G Subdivision
* Pebrero 11 - Imelda Village
* Marso 19 - Cabalawan
* Mayo 2 - Basper
* Mayo 2 - Old Kawayan
* Mayo 6 - Soliman
* Mayo 7 - New Kawayan
* Mayo 12 - San Isidro
* Mayo 13 - Fatima Village
* Mayo 14 - Camansihay
* Mayo 15 - Calanipawan
* Mayo 15 - Naga-Naga
* Mayo 15 - San Isidro (Suhi)
* Mayo 15 - Utap

* Mayo 16 - Abucay
* Mayo 16 - Apitong
* Mayo 18 - Di-it
* Mayo 21 - Marasbaras
* Mayo 23 - JE Palanog
* Mayo 24 - Cabalawan
* Mayo 25 - San Jose
* Mayo 26 - Palanog
* Mayo 28 - San Roque
* Mayo 30 - Lower Nula-Tula
* Mayo 31 - Upper Nula-Tula
* Hunyo 2 - Santa Elena
* Hunyo 3 - Rawis, Anibong
* Hunyo 15 - Caibaan
* Hunyo 16 - Sto. Nino
* Ika duha nga Dominggo han Hunyo - Sacred Heart Parish
* Hunyo 20 - Costa Brava

* Hunyo 30 - **Syudad han Tacloban**
* Hulyo 10 - Anibong
* Ika duha nga Sabado han Agosto - San Fernando
* Agosto 16 - Tigbao
* Agosto 23 - Burayan, San Jose
* Agosto 25 - Serin / Torres
* Agosto 25 - Tagpuro
* Agosto 26 - Manlurip
* Agosto 27 - Sea Wall
* Agosto 29 - Quarry
* Agosto 30 - Sabang
* Octobre 16 - Sampaguita
* Octobre 22 - Buho
* Octobre 22 - Pericohon
* Octobre 24 - Sagkahan / Bliss
* Octobre 28 - San Gerardo & PHHC

----

## Kitaa Gihapon
* Lista han mga alkalde han Tacloban

## Mga Dugang nga Barasahon
* http://www.geocities.com/rolborr/tacsoc.html Mga Barasahon mahitungod han Tacloban ni Dr. Rolando Borrinaga

## Mga Sumpay ha Gawas
* Opisyal nga Websayt han Tacloban 
* ELGU nga websayt han Tacloban 
* Websayt mahitungod hit Tacloban
* Taclobanoids.org nga Forum  
* Taclobanon han Southern California
* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information