Burauen

An **Burauen** usa nga syahan nga klase nga bungto o munisipyo han probinsya han Leyte ha Sinirangan nga Kabisay-an nga rehiyon han Kabisay-an ha  Pilipinas. Sumala han 2015 census, mayda ini populasyon nga 52, 732 ka tawo 

Ini na bungto kay matatadan ha butnga hit probinsya han Leyte, norte han bungto han Dagami, sinirangan han bungto han Julita, timog han La Paz ngan katundan han Albuera ngan syudad han Ormoc. 



## Kasaysayan
An ngaran na Burauen kay tikang han pulong na “*burabod*” nga usa nga tawag hin lugar nga may nakatirok hin naawas nga tubig ngan katungod kay an Burauen kay usa nga surok hin kasalugan -  an mga dagku nga salog han **Daguitan** ngan **Marabong**, an **Guinarona** ngan **Hibuga** na mga salog na naagi ha mga kasapit na mga bungto ngan han iba pa na mga gurugudti namga kasalogan.

Usa nga susumaton hito na ngaran han bungto kay han nagka mayda hin huraw han maiha na nga panahon an naglabay han nangagkamara an mga kasalogan, ngan tungod hito, an mga tawo hadto kay napiritan na kumadto han mga burabod han bungto. 

Tikang han termino ng “*Burabod*”, ini kay nahibalhin ka “*Buraburon*” nga karuyag sidngon kay “*kadamo*”, tungod han pulong ni Norberto Lopez Romualdez Sr., usa nga huwes, han kadamo han mga burabod han bungto. Ha paglabay hin mga katuigan, an ngaran na “*Buraburon*” kay nahimo nga “*Burawon*” hasta umabot han ngaran na “*Burawen*”. 

An bungto han Burauen kay dati nga kabahin han bungto han Dagami katungod na ini na bungto kay tinindugan hin simbahan han mga Heswita na misyunaryo.

## Mga Baranggay

An Burauen mayda kapitoan kag pito (77) nga baranggay.



* Abuyogon
* Anonang
* Arado
* Balao
* Balatson
* Balorinay
* Bobon
* Buenavista
* Buri
* Caanislagan
* Cadahunan
* Cagangon
* Cali
* Calsadahay
* Candag-on
* Cansiboy
* Catagbacan
* Poblacion District I
* Poblacion District II
* Poblacion District III
* Poblacion District IV
* Poblacion District V
* Poblacion District VI
* Poblacion District VII
* Poblacion District VIII
* Poblacion District IX

* Dumalag (Pusod)
* Ilihan
* Esperanza
* Gitablan
* Hapunan
* Hibonawan
* Hugpa East
* Hugpa West
* Kalao
* Kaparasanan
* Laguiwan
* Libas
* Limburan
* Logsongan
* Maabab
* Maghubas
* Mahagnao
* Malabca
* Malaguinabot
* Malaihao (San Ramon)
* Matin-ao
* Moguing
* Paghudlan
* Paitan
* Pangdan
* Patag

* Patong
* Pawa
* Roxas
* Sambel
* San Esteban
* San Fernando
* San Jose East
* San Jose West
* San Pablo
* Tabuanon
* Tagadtaran
* Taghuyan
* Takin
* Tambis (Naboya)
* Toloyao
* Villa Aurora
* Villa Corazon
* Villa Patria
* Villa Rosas (Cabang)
* Kagbana
* Damulo-an
* Dina-ayan
* Gamay
* Kalipayan
* Tambuko


## Pangiskwelahan

An Burauen in may 60 nga pampubliko na eskwelahan pan-elementarya:


*ABC Hall Elementary School
*Abuyogon Elementary School
*Anonang Elementary School
*Arado Elementary School
*Balorinay Elementary School
*Belibol Primary School
*Bobon Primary School
*Buenavista Elementary School
*Burabod Elementary School
*Burauen North Central School
*Burauen South Central School
*Buri Elementary School
*Caanislagan Elementary School
*Cadahunan Elementary School
*Cagangon Elementary School
*Calao Elementary School
*Calsadahay Elementary School
*Candag-on Elementary School
*Cansiboy Elementary School
*Cantimawa Elementary School
*Catagbacan Elementary School
*Damulo-an Primary School
*Dinaayan Elementary School
*Esperanza Elementary School
*Hapunan Primary School
*Hibunauan Elementary School
*Hugpa West Primary School
*Ilihan Primary School
*Kagbana Elementary School
*Libas Elementary School


*Limburan Elementary School
*Logsongan Elementary School
*Lusad Elementary School
*Maabab Elementary School
*Maghubas Elementary School
*Mahagnao Elementary School
*Malabca Elementary School
*Malaguinabot Elementary School
*Malaihao Elementary School
*Matin-Ao Elementary School
*Paghudlan Elementary School
*Pangdan Primary School
*Patag Primary School
*Patong Elementary School
*Pusod Elementary School
*Roxas Primary School
*San Diego Elementary School
*San Esteban Elementary School
*San Fernando Primary School
*San Isidro Elementary School
*San Pablo Elementary School
*Taboanon Elementary School
*Tagadtaran Elementary School
*Takin Elementary School
*Tambis Primary School
*Toloyao Elementary School
*Villa Aurora Elementary School
*Villa Corazon Elementary School
*Villa Patria Primary School
*Villa Rosas Elementary School


Ngan may-ada ini tulo na pampubliko na eskwelahan pansekundarya:


*Burauen Comprehensive National High School
*Burauen National High School
*Hibunauan National High School


## Ekonomiya
Kadam-an na mga trabaho han mga mulupyo hini na bungto kay pag-uma hin humay, silot ngan abaca na asya it kaurog na mga igintatanom, pakikipagbalyoay or pagbabaligya hit ira mga produkto ngan turismo. 

Tungod han daan na nga mag-upay nga mga kiritaon nga  an Burauen kay nagpapadayon pagpaupay hit ira turismo na pakabuhi kaupod han ira maupay na panggobyernohan ngan na kalidad han ira maupay na basihanan.


## Turismo
An Burauen kay usa nga lugar hin mga haluag na mga kagurangan hin kadamo nga mga kadaan pa nga mga kapunuan nga nakapalibot ha bulkan hit Mahagnao nga usa na diri aktibo nga bulkan biskan pa mayda aktibo nga mapaso na buruhaton ha sakob.

Labot pa hini hit bulkan na usa nga kiritaon hit mga nabisita ngadto, mayda gihapon mga burabod, mga busay, mga salog ngan mga danaw ha ubos hit bulkan. 

### Danaw han Malagsum
Ini nga danaw kay guruguti ngan naiiba kaysa han usa tungod nga hataas an asido han tubig kay mayda kemikal nga sulpur asya waray pa may nabuhi nga bisan ano nga mga isda ngadto.

### Danaw han Mahagnao
Ini nga danaw an kaurog na kinukuhaan hin pakabuhi han mga mulupyo na nakaukoy harani ngadto tungod han mga isda ngan iba na nakukuha ha ilarom han tubig. Usa pa nga rason kay ini an sentro han turismo han bungto. 

### Busay han Guin-aniban
Ini nga busay kay mabibilngan ha timog sinirangan na banda nga mga pira ka kilometro tikang Mahagnao kun diin an tubig hini kay tikang ha danaw han Mahagnao nga naawas liwat pakadto ha mga salog kun diin nagtatapo para umawas nga busay.  


## Pagpanalipod ngan Pagpakaupay
An bulkan han Mahagnao kay makikitan ha sentro han Mahagnao Volcano National Park na hinimo han ika-27 han Agosto han tuig 1937 tungod han Proclamation No. 184 kaupod hin  mga 635 ektarya hin katunaan nga nakapalibot hito na lugar. 

Ha ilarom han **National Integrated Protected Areas System** **(NIPAS)** han **[[:en:Department_of_Environment_and_Natural_Resources|Department of Environment and Natural Resource]]<nowiki/>s (DENR)**, ginbalyuan an ngaran han lugar ngan nahimo na nga **[[:en:Mahagnao_Volcano|Mahagnao Volcano Natural Park]]** tungod Proclamation No. 1157 han ika-3 han Pebrero han tuig 1998.

Tungod han mapaspas nga pagrabong han turismo han bungto, an mga mulupyo kay nagtitikang tikang na pagbulig ha mga local nga pagka-urupdan para han ika-uupay han Mahagnao Volcano Natural Park tungod han mga nagdudurudilain nga bulig tikang han mga ahensya han gobyerno nga pinaagi han Department of Environment and Natural Resources.

## Mga Sumpay ha Gawas
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information