open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Delaware

An Delaware () usá han 50 nga mga estado han Estados Unidos, ha Butnga-nga-Atlantico nga rehiyon. Ginsasapitán iní ha salatan ngan ha katundan han Maryland, han Pennsylvania ha amihan, ngan han New Jersey ngan han Kalawdan Atlantico ha sidlangan. Ginkuha an ngaran han estado tikang kan Thomas West, ika-3 nga Baron De La Warr, usá nga Inggles nga noble ngan syahan nga kolonyal nga gobernador han Virginia.

Na-okupar an Delaware han dumagsaan nga dapit han Rawis han Delmarva ngan in pira nga mga purô ngan teritoryo didâ han sulod han Salog Delaware. Iní an ika-duhá nga gigutiayi ngan ika-unom nga gigutiayi hin molupyo nga estado, kundi amo gihapon an ika-unom nga gidakoi hin densidad. Wilmington an gidakoi nga syudad han Delaware, samtang Dover nga amo an ikaduhá nga gidakoi nga syudad han estado amo an pamunuan o kapital nga siyudad han nasabi nga estado. Ginbahinbahin an estado ngadto hin tuló nga condado, an gigutiayi nga ihap hin bisan anó nga estado. Tikang ha amihan ngadto ha salatan, ini nga mga condado amo an Condado han New Castle, Condado han Kent, ngan Condado han Sussex. Samtang an duhá nga mga condado ha salatan kaurugan mga agrikultural o pag-uumahan, an Condado han New Castle mas urbanizado.

Ugsa gin-explorar an baybayon hiní hin mga Europeo han ika-16 nga gatostuig, gin-uukyan an Delaware hin pira nga mga grupo hin mga Tuminongnong nga mga Amerikano. Upod hiní ha ira an Lenape ha amihan ngan an Nanticoke ha salatan. Syahan anay iní ginkolonisar hin mga negosyante nga Olandes ha Zwaanendael, harani han yana nga bungto han Lewes, han 1631. An Delaware usá han mga 13 nga mga kolonya nga nagtambong dida han Reboluyson Amerikano. Han Disyembre 7, 1787, an Delaware nagin syahan nga estado nga nagratipikar han Konstitusyon han Estados Unidos, ngan tikang hadto gintawag nga "The First State" o An Syahan nga Estado.

## Toponimo
Ginngaranan an estado tikang han Salog Delaware, ngan iní liwat ginkuha an ngaran tikang kan Thomas West, ika-3 nga Baron De La Warr (1577–1618) nga amo an namumuno nga gobernador han Kolonya han Virginia han panahon nga an mga Europeo syahan anay nag-explorar o naglayag han salog. An Delaware nga mga Indyo, usá nga ngaran nga gingamit han mga Europeo para han Lenape nga katawhan nga tuminongnong han Siong han Delaware, amo gihapon an ginkuhaan han ngaran.

An apelyido nga *de La Warr* tikang ha Sussex ngan an katinikangan hiní Anglo-Norman. Posible iní tinmíkang hin Normano nga lieu-dit *La Guerre*. Iní nga toponimico posible ginkuhà tikang han Linatin nga pulong **', tikang han Breton nga **' o kundi man tikang han Urhe nga Linatin *varectum* (waray tamnan). An mga toponimo nga Gara, Gare, Gaire (an tunog nga [ä] agsob nagbabalhin ha [æ]) makikit-an gihapon hin mga daan nga mga sinurat nga kinutlo ni Lucien Musset, nga din an pulong nga *ga(i)ra* nangangahulogan na gore (triangulo nga tuna ha dalan). Posible gihapon nga mayda iní sumpay hin patronimiko tikang han daan nga Norse **.

## Mga tigaman

## Mga pinambasaran
Illinois

An Illinois usa ka Estado han Estados Unidos. Springfield an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.
Iowa

An **Iowa** () usá nga estado ha Butnga-Katundan nga Estados Unidos, ginsasapitan han Salog Mississippi ha sidlangan ngan han Salog Missouri ngan Salog Big Sioux ha katundan. Ginsasapitán iní hin unom nga mga estado: Wisconsin ha dumagsaan, Illinois ha sidlangan ngan timugan, Missouri ha salatan, Nebraska ha katundan, South Dakota ha kanawayan, ngan Minnesota ha amihan.

Ha kolonyal nga mga panahon, an Iowa kabahin han Franses nga Louisiana ngan Espanyol nga Louisiana; an bandira han estado ginsubad han bandira han Fransya. Katapos han Pagpalit han Louisiana, gintukod hin mga tawo an batakan hin ekonomiya nga nahibase hin pag-uma ha kamutngaan han Paha hin Mais.

Ha urhe nga katunga han ika-20 nga gatostuig, an ekonomiya hin agrikultura han Iowa naghimo hin pagbalhin ngadto hin diversified nga ekonomiya hin abansado nga manufacturing, pagproseso, mga serbisyo hin panalapi, teknolohiya hin impormasyon, bioteknolohiya, ngan produksyon hin lunghaw nga enerhiya. 
An Iowa amo an ika-26 nga gihaluagi ha langyab hin katunaan ngan an ika-30 nga gidamoi hin molupyo han 50 nga mga estado han Estados Unidos. An pamunuan o kapital nga syudad, gidamoi hin molupyo, ngan gidakoi nga metropolitano nga langyab nga nahamutang hin bug-os ha sakob han estado Des Moines. Mayda bahin han darudako nga metropolitano nga langyab han Omaha, Nebraska nga naabot hin tulo nga mga condado han habagatan nga Iowa. Gintalaan an Iowa nga usá han mga pinaka diri-delikado nga mga estado nga ukyan.

## Etimolohiya

Ginkuha an ngaran han Iowa tikang han Ioway nga katawhan, usá hin damo nga mga Tuminongnong nga mga Amerikano nga mga tribo nga nangukoy dida han estado han panahon han Europeo nga pagkolonisar.

## Mga pinambasaran
Louisiana

An **Louisiana** usa ka Estado han Estados Unidos. Baton Rouge an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.
Maine

An Maine usa ka Estado han Estados Unidos. Augusta an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.


Image:Photo of the Week - Moose in mist (ME) (12637633223).jpg
Image:Desert of Maine - Freeport, ME - IMG 8012.JPG
Image:Portland Head Lighthouse, Maine.jpg
Massachusetts

An **Massachusetts** usa ka Estado han Estados Unidos. Boston an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.


Image:Lexington Battle Green during performance of Old Guard Fife & Drum Corps.jpg|Lexington Common
Image:USA 09562 Boston Luca Galuzzi 2007.jpg|Boston
Image:Gay Head Light - USA MA.jpg|Martha's Vineyard
Nevada

An **Nevada** usa ka Estado han Estados Unidos. Carson City an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.


Image:Las Vegas, Planet Hollywood.jpg
Image:Basin and Range Nevada.JPG
Image:Sierra1.jpg
New Hampshire

An **New Hampshire** (ha literal nga Winaray: **Bag-o nga Hampshire**; ha Daan nga Winaray ngan Kinatsila: **Nuevo Hampshire**) in usa ka Estado han Estados Unidos. Concord an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.


Image:New hampshire in autumn.jpg
Image:Nashua NH Main Street 50.JPG
Image:Dalton Covered Bridge, Warner New Hampshire.jpg
New Mexico

An **New Mexico** (ha literal nga Winaray: **Bag-o nga Mexico**; ha daan nga Winaray ngan Kinatsila: **Nuevo México**) usa ka Estado han Estados Unidos. Santa Fe an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.


Image:6.18.08SanFelipeDeNeriByLuigiNovi3.jpg
Image:Bandelier National Monument Tyuonyi Village 3 2006 09 04.jpg
Image:Rio Grande Gorge and Sangre de Cristos.jpg
North Carolina

An **North Carolina** (ha Winaray: **Amihanan nga Carolina**; ha Kinatsila: **Carolina del Norte**) usa ka Estado han Estados Unidos. Raleigh an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.
Rhode Island

An *'Rhode Island* usa ka Estado han Estados Unidos. Providence an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.


Image:Newport Breakers 06.JPG
Image:Haffenreffer Museum of Anthropology, Providence RI.jpg
Image:Misquamicut Beach, RI 2009-08-03.JPG
South Carolina

An **South Carolina** (ha Winaray: **Salatan nga Carolina**; ha daan nga Winaray ngan Kinatsila: **Carolina del Sur**) usa ka Estado han Estados Unidos. Columbia an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.
Tennessee

An **Tennessee** usa ka Estado han Estados Unidos. Nashville an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.
Vermont

An **Vermont** usa ka Estado han Estados Unidos. Montpelier an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.


Image:Burke from Lyndonville.jpg
Image:Burlington, Vermont.jpg
Image:Bartonsville Covered Bridge.jpg
Virginia

An **Virginia** nga an opisyal nga ngaran **Mankomunidad han Virginia** o **Komonwelt han Virginia** (Iningles: ***Commonwealth of Virginia***) usa ka Estado han Estados Unidos. Richmond an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.
West Virginia

An **West Virginia** (ha Winaray: **Kalondan** o **Katundan nga Virginia**; agsob liwat gamiton ha Winaray an Kinatsila nga ngaran nga **Virginia Occidental**) usa ka Estado han Estados Unidos. Charleston an kapital nga siyudad ha nasabi nga Estado.
Montgomery, Alabama

An Siyudad han **Montgomery** amo an pamunuan nga syudad o kapital nga syudad han Estado han Alabama ngan amo an lingkoran han kondado han  Condado han Montgomery. Ginngaranan iní ha dungog ni Richard Montgomery, nahamutang iní sapit han Salog Alabama, ha baybayon nga Patag han Gulfo han Mexico.  Dida han 2010 nga Census, an kamolupyohan han Montgomery 205,764. Amo iní an ikaduha nga gidamo-i hin molupyo nga syudad ha Alabama, sunod han Birmingham, ngan amo iní an ika-118 nga gidamo-i hin molupyo nga syudad han Estados Unidos. An kamolupyohan han Montgomery nga Metropolitano nga Langyab hin Estadistika ginbanabana nga 374,536 han 2010; iní an ikaupat nga gidakoi han estado ngan ika-136 ha mga langyab nga metropolitano han Estados Unidos.

Gin-inkorporar an syudad han 1819 nga paghiusa hin duhá nga bungto nga nahamutang ha daplin han Salog Alabama. Nagin pamunuan o kapital han estado iní dida han 1846, nga nagpakita han pagbalhin hin gahom ngadto han salatan-nga-butnga nga dapit han Alabama ha pagtubo hin gapas nga baraligyaan nga gintatanom han Black Belt ngan han pagsáka han Mobile nga usá nga pan-negosyo nga daraungan dida han Baybayon han Gulfo. Han Pebrero 1861, ginpili an Montgomery nga syahan nga pamunuan han Estados Confederados han Amerika, nga diin nagpabilin hin sugad kutob han pagbalhin han Confederado nga lingkoran han kagamhanan ngadto ha Richmond, Virginia, han Mayo hadto nga tuig. Dida han kamutngaan han ika-20 nga gatostuig, an Montgomero usá nga dako nga sentro hin mga nahinabo ngan mga protesta dida han Pangiwa hin Katungdanan nga Sibil, nga naglakip han Montgomery nga pagboykoteo ngan han mga marcha tikang ha Selma ngadto ha Montgomery.

Dugang pa hin pagtagbalay hin damo nga mga ahensya hin gobyerno han Alabama, an Montgomery mayda dako nga presensya nga militar, tungod han Maxwell Air Force Base; mga publiko nga unibersidad nga Alabama State University, Troy University (Montgomery campus), ngan Auburn University at Montgomery; duhá nga mga primbado nga post-secondary nga mga institusyon, Faulkner University ngan Huntingdon College; high-tech nga pag-manufacture, upod han Hyundai Motor Manufacturing Alabama; ngan damo nga mga kultural nga mga kiritaon, sugad han Alabama Shakespeare Festival ngan han Montgomery Museum of Fine Arts.

Duha nga mga barko han United States Navy ginngaranan ha dungog han syudad, upod han *USS Montgomery*.

Ginkilala gihapon an Montgomery ha nasod tungod han mga proyekto hini nga bag-o nga urbanismo ngan han pagbag-o han downtown. Usá iní han mga syahan nga syudad han nasod nga nagpadalagan han Smart Code Zoning.

## Mga ginkuhaan
Juneau, Alaska

An ** Syudad ngan Borough han Juneau** (Ininglis: *City and Borough of Juneau*, kaluwás han "Juneau" ha Iningles:  ;  ) nga halipot tinatawag nga **Juneau** amo an pamunuan o kapital han Estado han Alaska han Estados Unidos.
Sacramento, California

An Siyudad han **Sacramento** amo an kapital ha Estado han California han Estados Unidos ngan amo gihapon an lingkoranan han Kondado han Sacramento.  Nahamutang ini dida han pagtapo han Salog han Sacramento ngan han Salog nga Americano dida han amihanan nga bahin han haluag nga Butnga nga Siong han California. An 2014 nga ginbanabana nga populasyon hin 485,199 naghimo hini nga amo an ika-unom nga gidakoi nga syudad ha California. An Sacramento amo an kultural ngan ekomomiko nga butnga han Sacramento nga metropolitano nga kahaluag, nga naglalakip hin pito nga mga kondado nga mayda 2010 nga populasyon hin 2,414,783. An metropolitano nga kahaluag amo an ika-upat nga gidako-i ha California sunod han Greater Los Angeles area, an San Francisco Bay Area, ngan an San Diego metropolitan area, ngan amo an ika-27 nga gidako-i ha Estados Unidos. Han 2002, an Civil Rights Project ha Harvard University nga ginbuhat para han *[[TIME]]* nga periódiko nagtawag han Sacramento nga "America's Most Diverse City".

## Mga kasarigan
Boston

:*Para ha iba nga kagamit, kitaa [[Boston (pansayod)]].*

An Siyudad han **Boston** amo an kapital ha Estado han Massachusetts han Estados Unidos.
Carson City, Nevada

An Siyudad han **Carson** (Iningles: ***Carson City***) amo an kapital ha Estado han Nevada han Estados Unidos.
Bismarck, North Dakota

An syudad han **Bismarck** (kaluwas ha Iningles: ) amo an pamunuan o kapital han estado han North Dakota ngan an lingkoran han kondado han Condado han Burleigh.  Amo iní an ikaduha nga gidamo-i hin molupyo nga syudad ha North Dakota sunod han Fargo. Ginbanabana an kamolupyohan han syudad han 2019 nga 73,529, samtang an metropolitano nga kamolupyohan 128,949. Han 2019, ginranggo han *[[Forbes]]* an Bismarck nga amo an ikapitó nga gimalaksihi-nga-natubo nga gutiay nga syudad ha Estados Unidos.

Gintukod an Bismarck hin mga Europeo-Amerikano han 1872 ha sinirangan nga pangpang han Salog Missouri. Amo ini an syudad nga pamunuan han North Dakota tikang han 1889, han paghimoa han estado tikang han Dakota nga Teritoryo ngan ginpasakob ngada han Unyon.

An Bismarck tabok han salog tikang ha Mandan, nga ginngaranan tikang hin Tuminongnong nga Amerikano nga tribo nga taga-dida nga dapit han kaagi. Iní nga duha nga syudad amo an naghihimo han sentro han Bismarck–Mandan nga Metropolitano nga Langyab hin Estadistika.

An Kapitolyo han Estado han North Dakota, an gihataasi nga edifisyo han estado, nahamutang ha butnga nga dapit han Bismarck. An kagamhanan o gobyerno han estado nagpapatrabaho hin labaw 4,600 dida han syudad.  Komo usá nga hub hin retail ngan pag-ataman han kalawasan, an Bismarck amo an sentro han ekonomiya han salatan-ngan-butnga nga North Dakota ngan amihanan-ngan-butnga nga South Dakota.

## Mga ginkuhaan
Nashville, Tennessee

An **Nashville** amo an pamunuan ngan gidamoi hin molupyo  nga syudad han Estado han Estados Unidos han Tennessee. An syudad amo an lingkoran han kondado han Condado han Davidson ngan nahamutang iní ha may Salog han Cumberland. Amo iní an ika-24 nga gidamoi hin molupyo ha Estados Unidos.

Ginngaranan an syudad ha dungog ni Francis Nash, usá nga heneral han Continental Army han Amerikano nga Gera Rebolusyonaryo, gintukod iní han 1779. Madagmit ng nagtubo an syudad tungod han estratehiko nga kamutang hiní komo daungan ha Salog han Cumberland ngan, dida han ika-19 nga gatostuig, komo usá nga sentro hin tren. Binmulag an Nashville upod han Tennessee dida han Amerikano nga Gera Sibil; han 1862 amo iní an syahan nga pamunuan hin estado han Konfederasya nga nakuha han mga Unyon nga tropa. Katapos han gera, nabawi han syudad an posisyon hiní ngan nagpadukwag iní hin base hin pag-manufacture.

## Mga pinambasarán
Harbin

An Siyudad han **Harbin** (yinano nga Tsino: 哈尔滨; nahiaraan nga Tsino: 哈爾濱; pinyin: Hāěrbīn) amo an kapital ha Probinsya han Heilongjiang han Kanan Katawhan Republika han Tsina.
Changchun

An Siyudad han **Changchun**(nahigaraan nga Tsino: 長春; yinano nga Tsino: 长春; pinyin: Chángchūn) amo an kapital ha Probinsya han Jilin han Kanan Katawhan Republika han Tsina.
Xining

An Siyudad han **Xining** (Yinano nga Tsino: 西宁, Nahigaraan nga Tsino: 西寧,Pinyin: Xīníng) amo an kapital ha Probinsya han Qinghai han Kanan Katawhan Republika han Tsina.
Lanzhou

An Siyudad han **Lanzhou** (yinano nga Tsino: 兰州; Nahiaaraan nga Tsino: 蘭州; pinyin: Lánzhōu) amo an kapital ha Probinsya han Gansu han Kanan Katawhan Republika han Tsina.
Xi'an

An Siyudad han **Xi'an** (Tsino: 西安; pinyin: Xī'ān) amo an kapital ha Probinsya han Shaanxi han Kanan Katawhan Republika han Tsina.


Xian-34-Autobahn-2012-gje.jpg
Xian-Terrakotta-Armee-62-2012-gje.jpg
Xian-Grosse Moschee-22-2012-gje.jpg
Xian-Wildganspagode-04-2012-gje.jpg
Xian-Stadtmauer-32-2012-gje.jpg
Xian-Stadtmauer-76-Tischtennis-2012-gje.jpg
Xian-22-Grand New World Hotel-2012-gje.jpg
Xian-Markt-04-2012-gje.jpg
Xian-28-Abendessen-Maultaschen-2012-gje.jpg
Wuhan

An Siyudad han **Wuhan**(Yinano nga Tsino: 武汉; Nahigaraan nga Tsino: 武漢; pinyin: Wǔhàn) amo an kapital ha Probinsya han Hubei han Kanan Katawhan Republika han Tsina.
Zhengzhou

An Siyudad han **Zhengzhou** (yinano nga Tsino Chinese: 郑州; Naghigaraan nga Tsino: 鄭州; pinyin: Zhèngzhōu) amo an kapital ha Probinsya han Henan han Kanan Katawhan Republika han Tsina.
Jinan

An Siyudad han **Jinan** (yinano nga Tsino: 济南; nahigaraan nga Tsino : 濟南; pinyin: Jǐnán) amo an kapital ha Probinsya han Shandong han Kanan Katawhan Republika han Tsina.
Nanjing

An Siyudad han **Nanjing** (Tsino: 南京; Pinyin: Nánjīng) amo an kapital ha Probinsya han Jiangsu han Republika nga Popular han Tsina.
Guiyang

An Siyudad han **Guiyang** (Yinano nga Tsino: 贵阳; Nahiaraan nga Tsino: 貴陽; pinyin: Guìyáng) amo an kapital ha Probinsya han Guizhou han Kanan Katawhan Republika han Tsina.
Changsha

An Siyudad han **Changsha**(Yinano nga Tsino: 长沙; Nahigaraan nga Tsino: 長沙; pinyin: Chángshā) amo an kapital ha Probinsya han Hunan han Kanan Katawhan Republika han Tsina.
Hangzhou

An Siyudad han **Hangzhou** (Tsino: 杭州; pinyin: Hángzhōu) amo an kapital ha Probinsya han Zhejiang han Kanan Katawhan Republika han Tsina.


Hangzhou-Lingyin-Tempel-28-Betende-2012-gje.jpg
Hangzhou-Lingyin-Tempel-08-Gottheiten-2012-gje.jpg
Hangzhou-Apotheke-06-2012-gje.jpg
Hangzhou-18-Panoptikum-2012-gje.jpg
Hangzhou-Teeplantage-16-Hof-2012-gje.jpg
Hangzhou-Westsee-10-Boote-Pavillon-2012-gje.jpg
Guangzhou

An Siyudad han **Guangzhou** (Yinano nga Tsino: 广州; Nahiaraan nga Tsino: 廣州; pinyin: Guǎngzhōu) amo an kapital ha Probinsya han Guangdong han Kanan Katawhan Republika han Tsina.
Dugos

An **dugos** o **purót-putyukan** o **puró-putyukan** amo an matam-is nga likido nga pagkaon nga ginhihimo han mga buyog tikang han nektar han bukad.

## Galeriya hin paghihimo hin dugos


File:Beehives in Mankato, Minnesota.jpg
File:Smoker.jpg
File:Bee blower 9124.JPG
File:Protection.jpg
File:Langstroth Frames.jpg
File:Opening-cells .jpg
File:Fork-Beekeeping .jpg
File:Discovered honey .jpg
File:Extractor Beekeeping.jpg
File:Filtering of honey .jpg
File:Honey-miel.jpg|Pouring in pots
File:Honey Al Jabal Alkhdar.jpg


## Pinanbasaran

## Bibliography
* 
*  

## Mga sumpay ha gawas

* Overview and summary of the honey bee information. (News, Economy, Trade, Problems, etc) 
* U.S. National Honey Board
* Honey varieties with pictures 
* Value-Added Products From Beekeeping, Food and Agriculture Organization of the United Nations
* Beekeeping and Sustainable Livelihoods, Food and Agriculture Organization of the United Nations
Idro

An **Idro** o **edro**, danay tinatawag nga idroplano o eroplano, usa ka sarakyan nga may kapas lumupad, bisan mas mabug-at ito kaysa ha hangin, diri tungod han pagkiwa han iya mga pako, kundi pinaagi an malaksi nga paabanti nga kiwa, para umalsa tikang ha tuna ug lumutaw ha langit.

## Kitaa Gihapon
* Sarakyan pan-igbaw

## Mga kasarigan
Linog

An **linog**, pag-uy-og o pag-bay-og ha bawbaw han tuna, usa nga panhitabo nga nagreresulta hin tigda nga pagbulyo hin nakatago nga enerhiya ha ilarom han tuna. Nagkakamayada hin pagbalud han tuna (seismic wave) kun nalinog. Nasasabtan nga may linog kun it tuna nagkikiwa nga danay nagreresulta hit pagguho hito.

## Pinanbasaran
Abkhazia

Abkhazia (Abkhaz: Аҧсны Apsny, Georgian: აფხაზეთი Apkhazeti or Abkhazeti, Russian: Абха́зия Abkhazia) amo an usa nga ginaaragawan nga rehiyon ha sinirangan nga baybay han Itom nga Dagat. Tikang han pagpasabot han paglugaring tikang ha Georgia han tuig 1991 , gindudumara ito han ginkikilala han iba nga nasod nga Republika han Abkhazia. An kapital amo an syudad han Sukhumi.
Sukhumi

An Sukhumi (Abkhaz: Аҟəа, Aqwa; Georgian: სოხუმი, Sokhumi, Russian: Сухуми/Сухум) amo an kapital han Abkhazia. Amo gihap ini an kapital han distrito han Sukhumi.
Alherya

An **Alherya** (ha Kinatsila: *Argelia*; Iningles: *People's Democratic Republic of [[Algeria]]* ; Arabic الجزائر, al-Jazā’ir IPA: [ælʤæˈzæːʔir], Dzayer, [ˈdzæjər]),) usa nga nasod ha Africa. An kapital han nasod amo an Algiers.

## Mga wilaya o lalawigan han Alherya

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

* Ageron, Charles-Robert (1991). *Modern Algeria&nbsp;– A History from 1830 to the Present*. Translated from French and edited by Michael Brett. London: Hurst. ISBN 978-0-86543-266-6.
* Aghrout, Ahmed; Bougherira, Redha M. (2004). *Algeria in Transition&nbsp;– Reforms and Development Prospects*. Routledge. ISBN 978-0-415-34848-5.
* Bennoune, Mahfoud (1988). *The Making of Contemporary Algeria&nbsp;– Colonial Upheavals and Post-Independence Development, 1830–1987*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-30150-3.
* Fanon, Frantz (1966; 2005 paperback). *The Wretched of the Earth*. Grove Press. ASIN B0007FW4AW, ISBN 978-0-8021-4132-3.
* Horne, Alistair (1977). *A Savage War of Peace: Algeria 1954–1962*. Viking Adult. ISBN 978-0-670-61964-1, ISBN 978-1-59017-218-6 (2006 reprint)
* Laouisset, Djamel (2009). *A Retrospective Study of the Algerian Iron and Steel Industry*. New York City: Nova Publishers. ISBN 978-1-61761-190-2.
* Roberts, Hugh (2003). *The Battlefield&nbsp;– Algeria, 1988–2002. Studies in a Broken Polity*. London: Verso Books. ISBN 978-1-85984-684-1.
* Ruedy, John (1992). *Modern Algeria&nbsp;– The Origins and Development of a Nation*. Bloomington: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34998-9.
* Stora, Benjamin (2001). *Algeria, 1830–2000&nbsp;– A Short History*. Ithaca, New York: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-3715-1.
* Sidaoui, Riadh (2009). "Islamic Politics and the Military&nbsp;– Algeria 1962–2008". ''Religion and Politics&nbsp;– Islam and Muslim Civilisation''. Farnham: Ashgate Publishing. ISBN 0-7546-7418-5.

## Mga sumpay ha gawas

* People's Democratic Republic of Algeria  *official government website*  / 
* 
* 
* 
* Algeria profile from the BBC News
* 
* Key Development Forecasts for Algeria from International Futures
* EU Neighbourhood Info Centre: Algeria 
* Saharawi refugees in Algeria
Argentina

An **Argentina** (kaluwas "ar-hen-TI-na"; puyde liwat igsurat ha Winaray nga **Arhentina**), nga tinatawag hin opisyal nga **Republika Argentina** (puyde liwat **Republika nga Arhentihanon**; ha Kinatsila ***República Argentina***), usa nga nasod ha Salatan nga Amerika o América del Sur, nga nahimo komo usa nga federasyon hin 23 nga mga lalawigan ngan hin usa nga naglulugaring nga syudad o syudad nga may autonomo. Amo ini an ikaduha nga gidako-i nga nasod ha Salatan nga Amerika ngan ika-walo ha kalibutan hin kahaluag hin katunaan ngan amo an gidakoi ha mga nasod nga nayakan hin Kinatsila, bisan man kon an Mehiko, Colombia ngan Espanya darudako pa hin katawhan o populasyon. An kahaluag hini ha kontinente amo in 2,766,890 ka kilometro, butnga han kabugkiran han Andes ha katundan ngan han salatan nga Kalawdan Atlantico ha sidlangan ngan salatan. An Argentina ginsasapitan han Paraguay ngan Bolivia ha amihanan, han Brasil ngan Uruguay ha dumagsaan o amihanan-sidlangan, ngan Chile ha katundan ngan salatan. An Argentina nag-angkon liwat hin 969,464 ka kilometro han Antarctica, nga tinatawag nga Antartica nga Argentina, nga naglalakip gihapon han mga pag-angkon han Chile (Teritoryo Antarctico Chileno) ngan han Reino Unido (Teritoryo Antarctico Britanico); an ngatanan nga mga pag-angkon mahitungod han Antarctica ginsuspendir han Tratado Antarctico han 1961.

## Mga probinsya han Argentina
An mga probinsya o lalawigan han Argentina, upod an ira mga kahaluag ngan katawhan amo an mga nasunod:

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
;Legal nga mga dokumento

* 

;Artikulo

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Mga libro

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

;Gobyerno
* 

;Biyahe ngan turismo
* 
* 

;Bawbaw nga paglantaw
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*
El Salvador

:*Para hit lain nga kagamit, kitaa an [[El Salvador (pansayod)]].*

An **El Salvador** nga an opisyal nga ngaran **Republika han El Salvador** (ha Kinatsila: *República de El Salvador*), usa nga nasod ha Butnga nga Amerika. Nagsasapit ini han Kalawdan Pacifico butnga han Guatemala ngan Honduras. Nahamutang ini ha Golfo han Fonseca, sugad han Nicaragua ha unhan nga salatan. Upod hin populyason nga mga 7 ka ribo o milyon nga tawo (Hulyo 2008 nga Census) ha 21,000 ka km, amo ini an mayda gidakoi hin densidad hin katawhan nga nasod ha Butnga nga Amerika, ngan guruguti-ay hin kadako kaysa han mga hagrani nga mga kanasoran. An kapital nga syudad han San Salvador amo an pinakaimportante nga metropolis han republika.

## Mga pagbahinbahin ha teritoryo

An El Salvador ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga departamento, ngan ini liwat, ginbahin-bahin ngadto in duha ka gatos kaunman kag duha (262) nga mga munisipyo (*municipio*).
Balut

An Balut amo an ginpakaladkaran nga bunay nga may diri pa napupurma nga pisô ha sulod.  Ginkakaon an unod han mga taga Salatan-Sinirangan Asya sugad han taga Pilipinas, Cambodia ug Vietnam.
Pasalubong

An **pasalubong** amo an gindadara nga regalo, an nahatag tikang pala ha iba nga lugar.  Ugsob ito ighatag ha kapamilya, paryente ngan mga kasangkayan.  An pagdadara hin pasalubong, amo an usa nga pamaaagi para magpasabot nga ginhihinumduman hira han nahatag, han panahon nga harayo hiya.
Ayam

An **Ayam** o **idó** (Iningles:Dog) (Pambansa:Aso)  (*Canis lupus familiaris*) amo an usa ka klase nga mammal nga kauropod ha pamilya Canidae. Ginaataman ini nga hayop han mga tawo ha maiha na nga matahon. An mga ayam nagagamitan han katawhan ha damo nga butang sugad ha trabaho, pagbantay ha panimalay nga alaga. Damo naayon pag-alaga hin ayam kay makisasangkayon hira nga namamati ha tawo.

## Etymolohiya
An **ayam** amo an Winaray, Hiligaynon, ngan Bikolano san hayop na gintatawag naman ha Tagalog ngan Ilokano na "aso". Sa iba na parte han Samar ngan Leyte ug bisan sa Bikol "ido" an gamit na termino para sa ayam. 

An bata nga ayam amo an gintatawag nga "tiyô" o "idô" ha Winaray. Posible na usa la an gintikangan han termino na Winaray na "ido" ngan han Cebuano *iro* ug an Tausog na "iru' ", ngan sa Hawaiian " ʻīlio ".

## Taxonomiya
Sadton 1753, iguin-lista ni Carl Linnaeus sa mga klase  san *[[quadruped]]* na pamilyar ha iya an *canis*, an Latin na termino san ayam. Kaupod na mga specie sini na gin-tala ni Linnaeus an *[[fox]]* (na gin-ngaranan niya na *Canis vulpes*), lobo (*Canis lupus*), ngan an ayam (*Canis canis*). San mga sumunod na mga edition, gin-tanggal ni Linnaeus an *Canis canis* ngan gin-pahilaba an lista niya san genus *Canis*, ngan sadton 1758 kaupod san listahan an *fox*, mga lobo, ngan jackals ngan daramo na ngaran san ayam, sugad san *aegyptius*, *aquaticus*, ngan *mustelinus*. Kaupod liwat sini an duha na sikat na ngaran san ayam bilang usa na specie: an *Canis domesticus* ngan *Canis familiaris*.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
*

## Dugang nga barasahon
*
*

## Mga sumpay ha gawas

* Biodiversity Heritage Library bibliography for *Canis lupus familiaris*
* Fédération Cynologique Internationale (FCI) – World Canine Organisation
* Dogs in the Ancient World, an article on the history of dogs
* View the dog genome  on Ensembl
Misay

An **misay** o **udíng**; Catarman nga Winaray: **iding**; Pambujan ngan San Roque nga Winaray: **ipo** o **kuying** (Iningles: *cat*; Tinag-alog: *pusa*; Sinugboanon: *iring*) amo an mammal nga hayop nga kauropod han pamilya Felidae na gamay na predatory carnivorous species han crepuscular mammal na gintatagan hin importansiya han mga tawo.  Damo it nagaalaga hin misay kay mahilig magdakop ini hin mga yatot na amo it naruruyagan hin kasagaran kay naiibanan it mga yatot ha balay. It mga misay kay upod-upod na han mga tawo ha 9,500 ka tu-ig.

Usa ka hanas nga predetora o predator, an misay kay kaya mag mangayam sobra ha 1,000 ka species ng pagkaon. Pwede nimo mapahanas an misay hin mga ginagmay nga sugo, pareha han kanan ayam. May mga misay na natudlu-an na paghimo hit mga simple na mani-obra, pareha hit pag-abre hin doorknob patin toilet *handles*. 

## Taxonomiya

Una na ginklasipika an iding na *Felis catus* ni Carolus Linnaeus han iya ika-10 na edition sa *[[Systema Naturae]]* na gin publisar sadton  1758. Pero tungud han *phylogenetics*, ginklaklasipika an iding na usa nga subspecie san ilahas na* Felis silvestris*.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* High-Resolution Images of the Cat Brain
* Biodiversity Heritage Library bibliography for *Felis catus*
* Catpert. The Cat Expert &nbsp;– Cat articles
* View the cat genome in Ensembl
Ginhadi-an han Nederlandes

: *An *' Nederlandes** ngan an **Ginhadi-an han Nederlandes** duduha nga magkalain ngan mga entidad ha heyograpiya ngan administrasyon.''
:''Diri ini angay igkalipat han [[Ginhadi-an han Olandya]] ha kaagi.''
An **Ginhadi-an han Nederlandes*' (ha [[Nederlandes nga yinaknan|Nederlandes]]:*Koninkrijk der Nederlanden*; ha [[Kinatsila]]: *Reino de los Países Bajos*) usa nga katig-uban nga may-ada [[federalismo|federal]] nga mga karakteristika (federasya), nga nahibatikan hin politikal nga pakigsabot, nga nahimo hin tulo nga [[nasod|mga nasod]] (*landen''): an Nederlandes ha Katundan nga Europa, ngan han Antillas Neerlandesas ngan Aruba ha Caribe. An yana nga Ginhadi-an han Nederlandes nahimo dida han pagpasamwak han Carta para han Ginhadi-an han Nederlandes dida han Oktubre 28, 1954.
Cuba

An **Republika han Cuba** (ha Kinatsila: **República de Cuba**) usa nga nasod ha Dagat han Antillas o Dagat Caribe.  Ini nga nasod naglalakip han  Isla han Cuba, nga amo an gidako-i ngan ikaduha nga gidamo-i hin tawo nga isla han Antillas Mayores, an Isla de la Juventud, ngan pipira nga mga gudti-gudti nga mga puro o isla nga hagrani.

La Habana an gidakoi nga syudad ngan amo an kapital han nasod.  An Santiago de Cuba ngan Camagüey mga importante liwat nga mga Cubano nga syudad.  Mga kilalado liwat nga mga gurugudti nga mga bungto amo an: Baracoa (nga amo an syahan nga gin-ukyan han Espanyoles ha Cuba), Trinidad (usa nga UNESCO nga sityo hin herensya han kalibutan ), ngan Bayamo.

An Cuba mayda populasyon nga 11 ka ribo o milyon nga tawo ngan amo an gidamoi hin populasyon nga islahanon nga nasod ha Caribe.  An katawhan hini, kultura, ngan mga kustumbre tikang hin mga dirudilain nga mga pinanguhaan sugad han: an mga tuminongnong nga mga Taíno ngan Ciboney nga mga tawo; an panahon han pagkolonisar han Espanya; an pagdara han Africano nga mga uripon; ngan an kaharani hini han Estados Unidos.

An ngaran nga *Cuba* tikang han Taíno nga yinaknan ngan bisan man kon an iksakto nga kahulogan diri klaro, puyde ini mahubad nga "an lugar nga diin an mabinungahon nga tuna damo" (*cubao* ha orihinal nga Taíno), o kundi man an "dako nga lugar" (*coabana*).

An nasodnon nga bukad amo an "flor de mariposa" (Bukad han Alibangbang) ngan an nasodnon nga tamsi amo an *Tocororo* o an Cubano nga Trogon.

## Administratibo nga pagbahinbahin

An Cuba mayda napulo kag upat (14) nga mga lalawigan o probinsya ngan usa nga ispisyal nga munisipalidad (an Isla de la Juventud). Ini han una mga kabahin hin unom nga darudako nga mga lalawigan: Pinar del Río, La Habana, Matanzas, Las Villas, Camagüey ngan Oriente. An mga yana nga mga pagbahin-bahin baga hin sugad han mga probinsya militar han panahon han Mga Gyera hin Paglugaring ha Cuba, nga diin an mga lugar nga gidako-i hin samok ginbahin-bahin.

An mga lalawigan ginbahin-bahin pa ngadto hin usa ka gatos kapitoan (170) nga mga munisipyo.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

:
:  
:
:  
:
:
:  
:
:
:
:  
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:

:
:
:
:
:  
:
:
:
:
:
:
:  
:
:
:
:
:
:

## Mga sumpay ha gawas

* Government of Cuba
* 
* 
* 
* Cuba  from *UCB Libraries GovPubs*
* 
* Cuba profile from the BBC News
* Map of Cuba (Political) 1994 C.I.A./Univ. of Texas, Austin
* Welcome To Cuba – slideshow by *[[Life (magazine)|Life]]* magazine
* fotopedia.com , Selected photos of Cuba
*
* Key Development Forecasts for Cuba from International Futures
* Salim Lamrani, an interview with Ricardo Alarcón, President of the Cuban Parliament, "Cuba Meets the Challenges of the 21st Century, Part I" (II, III, IV, V) *Huffington Post*, Spring, 2012
Raysang

Ha inhenyeria, pagpanday, ngan pag-ayad, an mga **raysáng** amo an mga magtarom nga puthaw, baga dagom it hitsura, nga ginagamit pan-ipit para kumapyot o dumukot, hin mga butang sugad hit kahoy, sim ha pan-atup, semento, bato, puthaw ngan iba pa. Martilyo it agsub gamiton hit pagraysang.
Sapyo

An **sapyó** amo an garamiton ha pagporma hin kahoy. Ginagamit ini pagpatadong, pagiban hin kadakmul ngan paghamis hin tablá.
Martilyo

An **martilyo** amo an garamiton ha pagpukpuk hin mga raysang. May'ada malahos 40 na magkadurudilain na klase sin martilyo ngan magkadurudilain liwat na gamit.

## Pinanbasaran
Surutsu

An **surutsu** amo an garamiton ha pagutod hin butang. Ginhimo ini tikang ha manipis nga puthaw nga may magtarom nga ngipon ha ligid.
Tigib

An **tigíb** amo an usa nga garamiton, nga may matarom pero halapad nga tumoy, ginagamit pag utod ug pagukit hin magtig-a nga butang sugad hit kahoy, bato ug puthaw.
Mulayan

An mulayan, uyagan o uyasan amo an butang nga ginagamit ha pagmulay ug ha libáng.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* 
* 
*
Tore

An **lantawan** o **tore** amo an hataas nga butang, naka tindog ha tuna, hinimu han tawo, para magamitan it pagkahataas.

## Pinanbasaran

## Further reading
* Fritz Leonhardt (1989), *Towers : a historical survey*, Butterworth Architecture, 343 pages.
Tinapay

An **karan-on** o **tinapay** o amo an pagkaon nga hinimo tikang ha linuto nga harina ug tubig.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

*Kaplan, Steven Laurence: *Good Bread is Back: A Contemporary History of French Bread, the Way It Is Made, and the People Who Make It*. Durham/ London: Duke University Press, 2006. ISBN 978-0-8223-3833-8
* Jacob, Heinrich Eduard: *Six Thousand Years of Bread. Its Holy and Unholy History*. Garden City / New York: Doubleday, Doran and Comp., 1944. New 1997: New York: Lyons & Burford, Publishers (Foreword by Lynn Alley), ISBN 1-55821-575-1 &lt
* Spiekermann, Uwe: *Brown Bread for Victory: German and British Wholemeal Politics in the Inter-War Period*, in: Trentmann, Frank and Just, Flemming (ed.): *Food and Conflict in Europe in the Age of the Two World Wars*. Basingstoke / New York: Palgrave, 2006, pp.&nbsp;143–171, ISBN 1-4039-8684-3
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

*
Prehistorya

An **prehistorya** amo an mga panhitabo, han maiha na nga panahon, han waray pa sistema han pagsurat an katawhan.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
* Submerged Landscapes Archaeological Network 
* The Neanderthal site at  Veldwezelt-Hezerwater, Belgium.
* North Pacific Prehistory is an academic journal specialising in Northeast Asian and North American archaeology.
* Prehistory in Algeria and in Morocco http://www.neolithique.eu/index.html 
* Early Humans  a collection of resources for students from the Courtenay Middle School Library.
Bunay (pagkaon)

An mga **bunay** gingagawas han mga babaye nga mga hayop han damo nga durudilain nga mga species, lakip han katamsihan, mga reptilya, mga ampibyan, ngan han kaisdaan, ngan ginkakaon han katawhan han pipira na kayukot ka mga tuig. Iton bunay hit tamsi ngan reptilya in naglalakip hin nagpapasalipod nga parot hit buany, albumen (busag), ngan vitellus o egg yolk (pula), ngan aada ha sulod hin durudilain nga magnipis nga membrane. An kadam-an nga ginkakaon amo an bunay han manok, pato, pugo, ngan isda, pero an bunay han manok amo an agsob ginkakaon han tawo.

An pula han bunay han bug-os nga buhay in puno hin protina ngan choline, ngan in gingagamit ha pagluto. Tungod han sulod nga protina, an Departamento han Agrikultura han Estados Unidos in ginlakip an mga bunay ha mga Karne ha sulod han Piramida han Pagtugway hit pagkaon. Pero bisan masustansya it bunay, mayda ginhapon ini masesering nga kadelikadohan ha panlawas tungod han kalidad han bunay, paghipos, tagsa-tagsa nga allergy ngan hitaas an iya cholesterol. 

Iton pagpapabunay hit manok ngan iba pa nga namumunay nga hayop in ginbubuhat ha bug-os nga kalibutan, ngan an produksyon panmasa hit bunay hit manok in industriya pankalibutanon. Han 2009, ginbabanabanahan nga 62.1 milyones metric tonelada nga mga bunay in nahimo ha bug-os nga kalibutan tikang ha 6.4 bilyon nga ugang. Mayda durudilain nga mga isyu han pagkakadurudilain han panrehiyonal nga demand ngan karuyag, ngan kanan yana mga debate hiunong han mga paagi han mass production. Gindidire han Unyon Europeo han paggamit han battery husbandry han kamanokan.

Ginkakaon an bunay nga fertilized ngan diri fertilized.

Dinhi ha Pilipinas, popular an balut ngan penoy

## Pinanbasaran
Basketbol

An **Basketbol** (Iningles: **Basketball**; ha Kinatsila: *basquetbol* o *baloncesto*) usa nga sport o paugnat-ha-kusog nga diin duha nga *team* hin lima nga mga aktibo nga nagmumulay naniningkamot pag-iskor hin mga puntos hin palupigay pinaagi hin pagpaagi hin bola dida hin 10&nbsp;feet&nbsp;(3&nbsp;m) hataas nga *hoop* (an *goal*) nga nasunod hin mga gin-organisa nga mga regla. An basketbol usa han mga pinakasikat ngan agsob nga ginkikita nga mga paugnatay-hin-kusog ha bug-os nga kalibutan.

## Pinanbasaran

;General references

* 
*   
* 
* 

## Padugang nga barasahon

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

;Makasaysayan
* Naismith Museum & Basketball Hall of Fame – Almonte, ON 
* Basketball Hall of Fame – Springfield, MA
* Hometown Sports Heroes 

;Mga organisasyon
* Basketball at the Olympic Games
* International Basketball Federation 
* National Basketball Association
* Women's National Basketball Association
* Continental Basketball Association (oldest professional basketball league in the world)
* National Wheelchair Basketball Association

;Lain 
* 
* Eurobasket website
* Basketball-Reference.com: Basketball Statistics, Analysis and History 
* Ontario historical plaque – Dr. James Naismith
Kalayo

An **kalayo** amo an reaksyon kemikal han mga masurunog nga materyales, nga naghahatag hin lamrag ug pasò, ngan iba pa nga butang sugad hit carbon dioxide ug tubig. Kinahanglan hin oxygen, súngò (fuel) ngan pasò para magkamayda hin kalayo.
Ini in nakakasakit kun daku na sanglit kinahanglan an paghirot hini nga ilimintu.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
* 
* Haung, Kai. 2009. Population and Building Factors That Impact Residential Fire Rates in Large U.S. Cities. Applied Research Project. Texas State University. TXstate.edu 
* 
* Kosman, Admiel: Sacred fire. In: Thu, January 13, 2011.

## Mga sumpay ha gawas

* How Fire Works at HowStuffWorks
* What exactly is fire? from The Straight Dope
* On Fire, an Adobe Flash-based science tutorial from the NOVA (TV series)
* Spiral flames in microgravity 
* moebuildingcontrol.co.uk  - UK Guidance on fire safety codes and fire engineering
* Smokey Bear - Prevent Wildfires
* Fun Uses with Fire with a Rubens' Tube
* 20 Things You Didn't Know About... Fire from *[[Discover (magazine)|Discover]]* magazine
Pamunuan (politika)

An **pamunuan** o **kapital** (puyde liwat **ulohan**) amo an usa ka lugar han nasod, probinsya, rehiyon, estado nga natatagan hin labáw nga pagtrato. Agsob amo ito an syudad kun diin nakabutang an mga buhatan, ngan nagkikirigta an mga tagdumara han gobyerno.

## Kitaa gihapon
*Taramdan han mga nasudnun nga pamunuan
Syudad

It **syudad** in uska dagko ngan permamente nga ukyanan hin katawhan. Bisan waray pagkasarabutan kun ano an pagkakaiba han syudad ngadto ha bungto, kadam-an han mga syudad in may-ada partikular nga administratibo, legal, o makasaysayan nga kahimtang nga nakabase ha lokal nga baload.

**Siyudad** (Iningles:City) (Pambansa:Siyudad) (Sugbuhanon:Siyudad) uska lugar/dapit nga may tawo, may-ada mga balay, may-ada mga istruktura, may-ada guin hihimu nga istruktura, bilding, may-ada tubig, may-ada kalayu, may-ada yilu, may-ada elektroniko, may-ada panaptun/badu/sarwal/salungtiti/salungpuki/salungsuso, may-ada ka-antiparahan, may-ada dimakina nga sarakyan, may-ada intabladu, may-ada gubyirnu, may-ada dipartamintu, may-ada libruhanan, may-ada *padarahan san surat* (Iningles:Post Office).

## Mga reperensya
### Pinanbasaran

### Bibliograpiya
* 
* Chandler, T. *Four Thousand Years of Urban Growth: An Historical Census*. Lewiston, NY: Edwin Mellen Press, 1987.
* Geddes, Patrick, *City Development* (1904)
* 
* 
* Kemp, Roger L. * Managing America's Cities: A Handbook for Local Government Productivity,* McFarland and Company, Inc., Publisher, Jefferson, North Carolina, USA, and London, England, UK, 2007.  (ISBN 978-0-7864-3151-9).
* Kemp, Roger L. *How American Governments Work: A Handbook of City, County, Regional, State, and Federal Operations,* McFarland and Company, Inc., Publisher, Jefferson, North Carolina, USA, and London, England, UK. (ISBN 978-0-7864-3152-6).
* Kemp, Roger L.  "City and Gown Relations: A Handbook of Best Practices," McFarland and Copmpany, Inc., Publisher, Jefferson, North Carolina, USA, and London, England, UK, (2013).  (ISBN 978-0-7864-6399-2).
* Monti, Daniel J., Jr., *The American City: A Social and Cultural History*. Oxford, England and Malden, Massachusetts: Blackwell Publishers, 1999. 391 pp.&nbsp;ISBN 978-1-55786-918-0.
* Mumford, Lewis, The City in History (1961)
* 
* 
* Reader, John (2005) Cities. Vintage, New York.
* Robson, W.A., and Regan, D.E., ed., *Great Cities of the World*, (3d ed., 2 vol., 1972)
* Rybczynski, W., *City Life: Urban Expectations in a New World*, (1995)
* Smith, Michael E. (2002) ''The Earliest Cities. In Urban Life: Readings in Urban Anthropology, edited by George Gmelch and Walter Zenner'', pp.&nbsp;3–19. 4th ed. Waveland Press, Prospect Heights, IL.
* Thernstrom, S., and Sennett, R., ed., *Nineteenth-Century Cities* (1969)
* Toynbee, Arnold J. (ed), *Cities of Destiny*, New York: McGraw-Hill, 1967. Pan historical/geographical essays, many images. Starts with "Athens", ends with "The Coming World City-Ecumenopolis".
* Weber, Max, *[[The City (book)|The City]]*, 1921. (tr. 1958)

### Padugang nga barasahon
* Berger, Alan S., ''The City: Urban Communities and Their Problems'', Dubuque, Iowa : William C. Brown, 1978.
* Glaeser, Edward, ''Triumph of the City'', Penguin, 2011

## Mga sumpay ha gawas

* World Urbanization Prospects, the 2011 Revision, Websayt han United Nations Population Division
* 
* 
* Geopolis  - hugpo han manhahalikwat ngan manginginsayod hiunong han pag-aram han kanan kalibutan urbanisasyon, Université Paris Diderot, France
Mansanas

An **mansanas** amo in usa ka klase nga bunga tikang ha puno han mansanas, espesye *Malus domestica* han pamilya Rosas nga Rosaceae.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
;Mga libro
* Browning, F. (1999). *Apples: The Story of the Fruit of Temptation*. North Point Press.  ISBN 978-0-86547-579-3
* Mabberley, D.J. / Juniper, B.E. (2009). *The Story of the Apple*. Timber Press.  ISBN 978-1-60469-172-6
;Review articles on possible health benefits

## Mga sumpay ha gawas

* Apple Facts  from the UK's Institute of Food Research
* National Fruit Collection  (UK)
* Grand Valley State University digital collections - diary of Ohio fruit farmer Theodore Peticolas, 1863
Kontinente

An **kontinente** amo an usa ha pipira nga haglu-ag nga katunaan han Kalibutan. Nakikilala an tagsa-tagsa hini, diri tungod han biskan ano nga basehan, kun diri, an pagkarawat han kadam-an. Pito ka rehiyon an agsob nga igkilala. Tikang han pinakadako ngadto ha pinakaguti, amo ini an Asya, Africa, North America, South America, Antarctica, Europa, and Australya.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* "What are continents?" YouTube video by CGPGrey
*
Desyerto

An desyerto amo an mamara nga lugar o rehiyon nga nakakarawat hin gutiay la nga tubig sugad hit uran. Mainit dito. Mahusay ak

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
* 
* 

## Padugang nga barasahon
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* , a report in the Global Environment Outlook (GEO) series.
** 
** Map with biodiversity scenarios for desert areas, from the Global Deserts Outlook .
Kapital (ekonomika)

Ha ekonomika, iton **kapital**, in hinimo nga daan nga durable nga butang nga gingagamit ha produksyon hin mga papliton nga serbisyo. Iton kapital in diri dayon ginkokonsumo, bisan danay ini in nauubos tungod han proseso hin produksyon. Iton kapital in iba ha tuna kay tungod it kapital in dapat mahimo pinaagi han buhat hin tawo san-o ini malalakip ha produksyon. Ha bisan ano nga oras, an tanan nga pisikal nga kapital in puyde maitudlok komo kapital stock (diri anay ikalipat ha kapital stock han uska entidad hin negosyo.) Ha kayanohan, iton kapital in naglalakip hin bisan ano nga hinimo nga butang nga nagpapaupay han kanan tawo gahom nga makahimo hin magagamitan ha ekonomiya nga buhat - iton bato o pana in kapital para han mga tagalungib nga nagagamitan ini komo uska gamit panganop, ngan mga dalan in kapital para han molupyo hin uska syudad. Iton kapital in uska gingagamit ha produksyon. Iton balay nga personal nga sarakyan in diri kapital pero ini lugod in durable nga butang tungod diri ini gingagamit ha produksyon.

## Padugang nga barasahon
*
*

## Mga sumpay ha gawas
*
Kahoy

An **kahoy** (Iningles:Wood) amo an tikang ha puno han tanum. Gingagamit ito paghimo hin balay, gamit ha panimalay, papel; panputos, ngan pan-arti. Gingagamit liwat ito para maging sungo han kalayo.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

*
*
*Shigo, Alex. (1986) *A New Tree Biology Dictionary*. Shigo and Trees, Associates. ISBN 0-943563-12-7
* 
*The Wood in Culture Association 
*The Wood Explorer: A comprehensive database of commercial wood species 
*APA&nbsp;– The Engineered Wood Association 

## Mga sumpay ha gawas
*
*
Panapton

An **panapton**, **dugnit** o **bádò** in natudlok ha bisan ano nga panabon para ha lawas han tawo nga ginsusul-otan.  An pagsul-ot han panaton in kinaiyahon la hin tawo, ngan makikit-an ha haros ngatanan nga katiringban han katawhan.  An kadamo ngan klase hin panapton in nadepende ha paggamit nga considerasyon (sugad han pagkinahanglan hit paso o panalipod tikang ha mga elemento) ngan ha pakig-angay ha katiringban.  Ha iba nga sitwasyon, an gitipiri nga kadamo hit panapton (sugad hit pagtabon han ikinatawo) in karawat hit katiringban, samtang ha iba liwat in kinahanglan hin mas durudamo nga panabon.

Iton panapton in nagagamit ha panalipod tikang ha mga elemento.  Iton mga bado in nagdudugang hin proteksyon ha mga delikado nga mga actibidades, sugad han pagsaka hin bukid o pagluto, pinaagi han pagpamutnga ha panit ngan kalibungan.  Dugang pa hini, an mga panapton in naghahatag hin panlimpyo nga panabon, nga ginpapahirayo an mga makahirilo ha lawas, ngan ginlilimitahan an pagpadukot han mga kagaw.

An mga panapton in nahigagamitan ha dirudilain nga pangkatiringbanon o pangkulturahon nga paggamit, sugad han pangkalugaringon, pantrabaho, o paglalain han kalalakin-an ha kababayen-an, ngan kabutangan ha katiringban.  An uniporme, pananglitan, in naghahatag hin pangilal-an ha mga otoridad sibil, sugad hit kapulisan o kasundalohan, o poyde maghatag pangilal-an ha mga kabatos, hugpo o kampo panpolitika.

Ha mga relihiyon Abrahamnon, an mga tawo in nagtikang panul-ot hin panapton komo naging resulta han pagkaon han bunga tikang ha Puno han kaaradman han kaupayan ngan karaotan.  Ha damo nga mga katiringban, nakikit-an ha panapton an panugad han modestiya, relihiyon, pagkalalaki o pagkababaye, ngan pagkilala han kabutangan ha katiringban.  An panapton in poyde liwat mahimo nga rayandayan o pagpagawas hin kalugaringon nga karuyag o istilo.

Ha kaagi, an panaton in poyde ngan nahimo tikang ha dirudilain nga mga materyales.  Ini nga materyales in poyde tikang ha anit o barahibo, ngadto ha tinahi nga materyales, o pinahusay ngan langyawanon nga unob, ngan sintetiko nga mga dugnit.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
* ebook ISBN 978-0-231-51273-2
*
*
*
*
* Paperback ISBN 978-0-7456-3187-5
* (see especially sections 5 – 'Clothing' – & 6 – 'Protective clothing').
*

## Mga sumpay ha gawas

* clothing: fashion, UK trend, women jewelry
* BBC Wiltshire Dents Glove Museum
* International Textile and Apparel Association , scholarly publications
* German Hosiery Museum (English language) 
* Molecular Evolution of Pediculus humanus and the Origin of Clothing  by Ralf Kittler, Manfred Kayser and Mark Stoneking (.PDF file)
* Cornell Home Economics Archive: Research, Tradition, History (HEARTH)
*Clothing