open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toulouse

An **Toulouse** ( ha lokal nga pagluwas: ; Winaray ngan tradisyonal nga Kinatsila: **Tolosa**,  , , ngan ha medieval nga panahon *Tholoza*) nga tinatawag gihapon nga *Tolosa de Languedoc* (kon ha Winaray: *Tolosa han Languedoc*) o kundi man *Tolosa de Francia* (kon ha Winaray: *Tolosa han Fransya*) usa nga syudad ha Haute-Garonne nga departamento ha habagatan nga Fransya. Nahamutang ini ha mga pangpang han Salog Garonne, mga 150 ka kilometro tikang han Dagat Mediterraneo ngan 300 tikang han Kalawdan Atlantiko, ngan 590 ka km (366 ka mi) tikang ha Paris. Mayda 704,395 nga mga molupyo an Toulouse Métropole, an Metropolitano nga Toulouse ngan amo ini an ika-6 nga gidako-i nga urbano nga kahaluag ha Fransya sunod han Paris, Lyon, Marseille, Lille ngan Bordeaux. Dida han Enero 2008, mayda ini 1,202,889 ka molupyo, ngan an metropolitano nga kahaluag han Toulouse amo an ika-upat nga gidako-i ha Fransya, sunod han Paris (12.1 ka milyon), Lyon (2.1 ka milyon), ngan Marseille (1.7 ka milyon).

Amo ini an prefektura o kapital ha departamento han Haute-Garonne ha nasod han Fransya.

## Mga kasarigan
Bordeaux

An **Bordeaux** (; Gascon nga  ; ) o kundi man **Burdeos** usá nga syudad nga daungan hin mga barko ha salog Garonne ha departamento han Gironde ha habagatan nga dapit han nasod han Fransya.  Amo iní an pamunuan han Nouvelle-Aquitaine nga rehiyon ngan prefektura o kapital han departamento han Gironde. Tinatáwag an mga molupyo o nangungukoy dinhi nga mga *"Bordelais"* (kun lalake) o *"Bordelaises"* (kun babaye). An pagtáwag nga "Bordelais" mahihiunong gihapon han syudad ngan han nagpapalíbot nga rehiyón.
Montpellier

An **Montpellier** amo an prefektura o kapital ha departamento han Hérault ha nasod han Fransya.


Montpellier-30-2002-gje.jpg
Montpellier-02-Aquaedukt-1999-gje.jpg
Montpellier-08-Universitaet-1999-gje.jpg
Montpellier-38-2002-gje.jpg
Montpellier-10-Le Peyrou-1999-gje.jpg
Montpellier-50-Antigone-2003-gje.jpg
Montpellier-56-Antigone-2003-gje.jpg
Hérault

An **Hérault** amo an usa ka departamento ha nasod han Fransya. An prefektura o kapital hini amo an Montpellier.
Rennes

An **Rennes** ( , Gallo: *Resnn*, , ) usa nga syudad ha sinirangan han Brittany ha kanawayan nga Fransya. An Rennes amo an ulohan han rehiyon han Brittany, ngan amo gihapon an ulohan han departamento han Ille-et-Vilaine .
Tours

An **Tours** amo an prefektura o kapital ha departamento han Indre-et-Loire ha nasod han Fransya.


Tours-114-Platz-2008-gje.jpg|Tours
Tours-Kathedrale-116-aus Kreuzgang-2008-gje.jpg|Cathédrale de Tours
Tours-Kathedrale-130-himmlische Musik-2008-gje.jpg|Cathédrale de Tours
Tours-Kathedrale-144-Chor-2008-gje.jpg|Cathédrale de Tours
Tours-Kathedrale-160-Fenster-2008-gje.jpg|Cathédrale de Tours
Blois

An **Blois** amo an prefektura o kapital ha departamento han Loir-et-Cher ha nasod han Fransya.


Blois-142-Loire-2008-gje.jpg|Blois, Loire
Blois-150-Saint-Louis-2008-gje.jpg|Saint-Louis
Blois-120-Saint-Nicolas-Saint-Lomer-Portal-2008-gje.jpg|Saint-Nicolas-Saint-Lomer
Château de Blois-118-Chateau-Innenhof-2008-gje.jpg|Château de Blois
Château de Blois-144-Musikzimmer-Cembalo-2008-gje.jpg|Interieur du château
Le Puy-en-Velay

An **Le Puy-en-Velay** amo an prefektura o kapital ha departamento han Haute-Loire ha nasod han Fransya.


Le Puy-08-Stadt von oben-2001-gje.jpg
Le Puy-Kathedrale-06-2001-gje.jpg
Le Puy-Kathedrale-16-Kreuzgang-2001-gje.jpg
Le Puy-18-Fels mit Madonna-2001-gje.jpg
Le Puy-30-Treppe-2001-gje.jpg
Le Puy-38-Hypocras-2001-gje.jpg
Le Puy-Saint-Michel-06-2001-gje.jpg
Le Puy-Saint-Michel-14-innen-2001-gje.jpg
Orléans

An **Orléans** () usá nga prefektura ngan komyun ha amihan-butnga nga Fransya, mga 111 ka kilometro (69 ka milya) ha habagatan tikang ha Paris. Amo iní an kapital o pamunuan han departamento han Loiret ngan han Centre-Val de Loire nga rehiyon.

Nahamutang an Orléans ha may Salog Loire nga diin an salog nalibot ha salatan tipangadto han Massif Central. Han 2015, an syudad mayda 114,644 ka molupyo, ngan an kamolupyohan han urbano nga langyab mga 433,337. An Île d'Orléans, Orléans, Ontario ngan New Orleans, Louisiana (Frinanses: *La Nouvelle-Orléans*) ginpangaranan tikang han syudad.

## Mga hulagway

Orleans-Kathedrale-02-gje.jpg|
Orleans-Kathedrale-20-2008-gje.jpg|
Orléans-110-Strasse-2008-gje.jpg|
Orléans-114-Fachwerkhaus-2008-gje.jpg|


## Mga pinanbasaran
Agen

An **Agen** () usa nga komyun ha Lot-et-Garonne departamento ha Aquitania ha habagatan nga Fransya. Nahamutang ini ha salog nga Garonne  ha timugan tikang ha Burdeos. Amo ini an prefektura o kapital ha departamento han Lot-et-Garonne ha nasod han Fransya.

## Prensa
Ha damo nga mga dekada an "Le Petit Bleu" amo an adlaw-adlaw nga peryodiko nga mayda mga sumat hin lokal o nasodnon nga interes.

## Panakayan
An Gare d'Agen nadugtong hit Agen ngan han Toulouse ngan Bordeaux ngan naghahatag gihapon hin serbisyon ngadto ha Périgueux. Mga usa ka oras ini tikang ha Toulouse, nga mga harani hin usa ka oras tikang ha Bordeaux. Mga maglaksi nga mga tren ngadto ha Paris naabot hin upat ka oras ngan napulo ka minuto.

Nahasumpay an Agen pinaagi han A62 nga autopista ngadto ha Toulouse ngan ha Bordeaux.
Mayda ini gamay nga luparan o aeropuerto nga ginagamit hin kaurogan para hin mga pan-negosyo nga nga vuelo ngan panhayahay nga pan-idro.
Angers

An **Angers** amo an prefektura o kapital ha departamento han Maine-et-Loire ha nasod han Fransya.


Angers-114-Maine-2008-gje.jpg|
Angers-Maison d'Adam-114-2008-gje.jpg|
Angers-Kathedrale-140-von Osten-2008-gje.jpg|
Angers-Kathedrale-126-Mittelschiff-2008-gje.jpg|
Château de Angers-150-2008-gje.jpg|
Château de Angers-126-Garten-2008-gje.jpg|
Châlons-en-Champagne

An **Châlons-en-Champagne** amo an prefektura o kapital ha departamento han Marne ha nasod han Fransya.
Haute-Marne

An **Haute-Marne** amo an usa ka departamento ha nasod han Fransya. An prefektura o kapital hini amo an Chaumont.
Metz

An **Metz** (, , ha urhe ) usá nga syudad ha dumagsaan nga dapit han Fransya nahamutang ha pag-ultan han mga salog han Moselle ngan Seille. An Metz amo an prefektura o kapital ha departamento han Moselle ngan lingkoran han parlamento han Grand Est nga rehiyon.. Nahamutáng harani han tres-punto ha pag-ultan han Fransya, Alemanya ngan Luxemburgo, naghihimo an syudad nga usá nga namumutnga nga lugar han Europeo nga Darudako nga Rehiyon ngan han SaarLorLux nga eurorehiyon.

## Mga pinambasaran
Clermont-Ferrand

An **Clermont-Ferrand** (, Auvergnat *Clharmou*, ) usá nga syudad ngan komyun han Fransya, ha rehiyon han Auvergne-Rhône-Alpes, nga mayda kamolupyohan nga 141,569 (2012). An metropolitano nga kahaluag mayda 467,178 nga nangungukoy dida han 2011 nga census. Amo ini an prefektura (kapital o pamunuan) han departamento han Puy-de-Dôme. Hi Olivier Bianchi amo iton yanâ nga alkalde.

Nahamutang an Clermont-Ferrand dida han patag han Limagne ha Massif Central ngan ginpapalibotan hin dako nga industriyal nga kahaluag. Kilalado an syudad tungod hin nagsusurunod nga mga bulkan, an Chaîne des Puys nga nagpapalibot hiní, upod an mamingaw nga bulkan nga Puy de Dôme (, usá han mga gihataasi, nga gintumbawan hin mga torre hi komunikasyon ngan nakikit-an tikang han syudad.

Nagtatagbalay an Clermont-Ferrand han Festival du Court-Métrage de Clermont-Ferrand (Festival hin Halipot-nga-Pelikula han Clermont-Ferrand), usá han mga nangunguna nga mga pankalibotan nga festival para hin mga haglipot nga pelikula ha kalibotan. Dinhi gihapon an balayan han corporate headquarters han Michelin, an pankalibotan nga kompanyiya hin goma hin ligid nga gintukod dinhi mga labaw hin 100 ka tuig hadto.

An gisikati nga plaza han Clermont-Ferrand amo an Place de Jaude, nga diin gintukod in dako nga istatwa ni Vercingetorix nga nalingkod nga namumuno hin kabayo ngan nakapot hin sundang. Mayda nahasurat nga nasiring: *J'ai pris les armes pour la liberté de tous* (*Nagdara ako hin armas para han kagawasan han ngatanan*). Gin-iskultur ini nga estatuwa ni Frédéric Bartholdi, nga amo gihapon an naghimo han Estatuwa han Libertad.

## Mga pinanbasaran
Catalunya

An **Catalunya** (an ngaran ha Kinatalan) o **Cataluña** (an ngaran ha Kinatsila) nga ha Aranes **Catalonha**; Ininglis: ***Catalonia***; nga puyde liwat igsurat ha Winaray nga **Katalunya**, usa nga komunidad autonoma han  Espanya nga nahamutang ha dumagsaan nga dapit han Península Ibérica ngan nahimo ini han mga lalawigan o probinsya han Barcelona, Girona, Lleida ngan Tarragona. Na-okupa ini hin teritoryo nga mga 32,000 km² nga ginsasapitan ini ha amihanan han Francia (Mediodía-Pirineos ngan Languedoc-Rosellón) ngan Andorra, hn Dagat Mediterraneo ha sidlangan nga diin mayda ini labnasan hin mga 580 ka kilometro.  Ginsasapitan ini ha salatan han Comunidad Valenciana (Castellón), ngan ha katundan, ginsasapitan ini han Aragón (Zaragoza, Teruel ngan Huesca). Nahamutang an Catalunya hin estratehika nga kamutangan nga naghahatag hin kaupayan nga pagkadugtong han mga teritoryo han natutubigan nga patag han Mediterraneo ngan han kontinental nga Europa. An kapital han Catalunya amo an syudad han Barcelona.

Ha Catalan nga teritoryo mayda naukoy ha yana nga mga 7,364,078 ka persona hin mga 946 ka munisipyo nga diin 63 mayda labaw hin 20,000 ka molupyo (nga diin naukoy in mga 70 ka porsyento han Catalanan nga katawhan). Duha nga ikatulo nga bahin han katawhan naukoy ha Rehiyon Metropolitana han Barcelona. Ini usa nga teritoryo nga denso ngan hataas nga na-industriyalisado, namumuno hini nga sektor ha Espanya tikang han siglo XIX ngan an ekonomiya hini amo an pinaka-importante ha mga komunidad autonoma, nga na-henerar hin 18,7% han PIB/GDP han Espanya, ngan amo an ika-upat ha PIB per cápita, sunod han País Vasco, Navarra ngan Comunidad de Madrid.

An Catalunya dida han Butnga nag Panahon usa han mga prinsipal nga teritoryo han Corona de Aragón. Upod han pag-ubos han Corona nag-ubos liwat an Catalunya, nga diin waray ini makabalik tubtob han pag-industrialisar. An kaagi hini ngan an yinaknan hini gintatagad nga birilhon han mga molupyo hini ngan para hin kadam-an amo an basehan han ira identidad kolektiba.

## Mga reperensya
Comunidad Valenciana

An **Comunidad Valenciana** (opisyal nga ngaran ha Kinatsila; alternatibo nga kasurat ha Winaray: **Komunidad Valenciana**) o **Comunitat Valenciana** (opisyal nga ngaran ha Vinalensya) usa nga komunidad autonoma han Espanya nga nahamutang ha sidlangan han Península Ibérica. Nahamutang ini ha daplin han Dagat Mediterraneo, ngan nahimo ini han mga lalawigan o probinsya han Alicante, Castellón, ngan Valencia. Ginsasapitan ini ha amihanan han Cataluña ngan Aragón, han Castilla-La Mancha ngan Aragón ha katundan, ngan ginsasapitan ini ha salatan han Región de Murcia.

An teritoryo hini nahanunungod hin dako nga parte han teritoryo ha kaagi han *[[Reino de Valencia]]* (Ginhadi-an han Valencia), ngan gintawag ini hin damo nga mga ngaran ha paglabay hin panahon: sugad man ha kataposan han siglo XIX kilalado ini komo *Región Valenciana* ngan han paglabay han mga dekada han 1960 gintawag ini han diri-opisyal nga porma nga *País Valenciano*. Gin-gamit liwat an mga pagtawag nga *antiguo Reino de Valencia* (daan nga Ginhadi-an han Valencia) ngan ha pagpahalipot, *Valencia*, bisan man kon ini nga ngaran puyde magdara hin pagkalipat han syudad han Valencia o han probinsya han Valencia (kitaa an barasahon mahitungod han mga pagtawag han Comunidad Valenciana). An estatuto hin autonomiya dida han syahan nga artikulo, naghahatag han kahulogan han Comunidad Valenciana komo nacionalidad histórica.

## Mga kasarigan
Extremadura

An **Extremadura** (ha Estremenyo ngan ha castúo: **Estremaura**) amo in usa nga komunidad autonoma han Espanya, nga nahimo hin duha nga mga probinsya o lalawigan: Cáceres ha amihanan ngan Badajoz ha salatan ngan nahamutang ini dida han kwadrante nga timugan han península Ibérica. An kapital hini amo an Mérida.

An Extremadura ginsasapitan ha amihanan han Castilla y León (mga lalawigan han Salamanca ngan Ávila). Ginsasapitan ini ha salatan han Andalucía (mga lalawigan han Huelva, Sevilla ngan Córdoba); han Castilla-La Mancha (mga lalawigan han Toledo ngan Ciudad Real) ha sidlangan. Ha katundan han Extremadura amo an nasod han Portugal.

An Adlaw han Extremadura ginsasaurog dida han 8 han Septyembre.
Strasbourg

An **Estrasburgo** o kundi man **Strasbourg** (kaluwás ha ; kaluwás ha Ininglis , ,;  ,   ;  ) amo an pamunuan ngan gidako-i nga syudad han Grand Est nga rehiyonn han Fransya ngan amo an opisyal nga lingkoran han Parlamento Europeo. Nahamutáng ini ha katubtuban nga ginsasaroan upod han Alemanya ha historiko nga rehiyon han Alsace, amo ini an pamunuan han departamento han Bas-Rhin. 

Han 2016, an sawang o *city proper* han syudad mayda 279,284 ka molupyo ngan an Eurométropole de Strasbourg (Darudako nga Strasbourg) ngan an Arrondissement han Strasbourg mayda 491,409 ka molupyo. An metropolitan nga kahaluag mayda kamolupyohan nga 785,839 han 2015 (diri upod an seksyon ha tabok han katubtuban ha Alemanya), nga diin naghihimo han syudad nga ika-siyam-nga-gidako-i nga metropolitano nga kahaluag ha Fransya ngan urukyan hin 13% han mga molupyo han rehiyon han Grand Est. An transnasyonal nga Eurodistrict Strasbourg-Ortenau mayda kamolupyohan nga 915,000 ka molupyo han 2014.

## Mga hulagway


Strassburg-Muenster-124-von Suedwest-2017-gje.jpg
Strassburg-Haus Kammerzell-08-2005-gje.jpg
Strassburg-Petite France-04-Fachwerkhaus-1987-gje.jpg
Strassburg-Petite France-14-Fachwerkhaeuser am Wasser-1987-gje.jpg
Strassburg-Petite France-76-2005-gje.jpg
Strassburg-Ponts Couverts-02-von Barrage Vauban-Muenster-1987-gje.jpg
Strassburg-Shop-04-Patisserie-2005-gje.jpg
Strassburg-Weihnachtsmarkt-16-2005-gje.jpg


## Mga kasarigan
Colmar

An **Colmar** (, ; Inalsas: *Colmer* ; , dida han 1871–1918 ngan 1940–1945: *Kolmar*) usa nga komyun ha departamento han Haut-Rhin  ha Alsace ha dumagsaan nga Fransya.

Amo ini an prefektura o kapital ha departamento han Haut-Rhin ha nasod han Fransya.

Nahamutang ini dida han Alsace nga Ruta hin Vino ngan nagtatagad ini nga komyun nga amo ini ngahaw an "Ulohan han Vino Alsace" (*capitale des vins d'Alsace*).

Han 2006, an syuad han Colmar mayda katawhan nga 65,713 ngan an metropolitano nga kahaluag han Colmar mayda katawhan nga 120,367. An Colmar amo an kamutngaan han arrondissement han Colmar, nga mayda 144,700 ka molupyo dida han 2006.

An Colmar amo an bungto nga gin-ukyan ni Martin Schongauer an pintor ug grabador ngan ni Frédéric Bartholdi, an iskultor nga nagdisenyo han *[[Estatuwa han Libertad|Statue of Liberty]]* (Estatuwa han Libertad). Kilalado an syudad tungod han maupay nga nagpabilin nga daan nga bungto, an damo nga mga kiritaon ha arkitektura ngan han mga museo hini, nga diin upod an Unterlinden nga Museo.

## Mga kasarigan
Montauban

An **Montauban** amo an prefektura o kapital ha departamento han Tarn-et-Garonne ha nasod han Fransya.


Hôtel d'Alies - Mairie de Montauban.jpg
Montauban - Le Musée Ingres.jpg
Cathédrale Notre Dame de l'Assomption de Montauban.jpg
Toulon

An **Toulon** (; Provençal: *Tolon* (klasikal nga kasurat), *Touloun* (Mistralnon nga kasurat), ; ha Initalyano: *Tolone*; ha Kinatsila: *Tolón*) usa nga syudad ha salatan nga Fransya ngan in dako nga puerto militar ha labnasan han Mediterraneo, nga mayda dako nga Franses nga base hin puwersa ha kadagatan. Nahamutang ini ha rehiyon han Provence-Alpes-Côte-d'Azur, ngan amo ini an prefektura o pamunuan han departamento han Var han kasanhi nga lalawigan han Provence.

An Komyun han Toulon mayda 165,514 ka molupyo (2009), nga naghihimo hiní nga amo an ika-napulo-kag-lima nga gidako-i nga syudad ha Fransya.  Sentro ini hin urbano nga langyab nga mayda 559,421 ka molupyo (2008), an ika-siyam nga gidako-i ha Fransya.  An Toulon amo an ika-tulo nga gidako-i nga syudad nga Franses ha labnasan han Mediterraneo sunod han Marseille ngan Nice.

An syudad han Toulon importante nga sentro para hin paghimo hin mga sakayan hin puwersa ha kadagatan, ha panagat o pangisda, ha paghimo hin vino, ngan an paghimo hin mga garamiton nga aeronotiko, mga armamento, mga mapa, papel, tabako, pagpatik, sapatos, ngan garamiton nga elektroniko.

An militar nga puerto han Toulon amo an dako nga sentro naval han Fransya ha labnasan hini ha Mediterraneo.  Amo ini an balayan han Franses nga dara-hin-idro nga barko o *aircraft carrier* nga *[[Charles de Gaulle (R 91)|Charles De Gaulle]]* ngan an grupo-para-hin-pag-away hini. An Mediterraneo nga Flotilya han Fransya nahabase ha Toulon.

## Dugang nga barasahon
* *Le Chevallier à découvert*, Jean-Pierre Thiollet, Laurens Ed., 1998. ISBN 2-911838-51-3

## Mga pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*Opisyal nga Websayt 
*An websayt han Opisina hin Turismo han Toulon
Avignon

An **Avignon** (; ha Provençal: *Avinhon* ha klasikal nga surundon hin pagsurat o *Avignoun* ha Mistraliano nga surundon hin pagsurat; ha Kinatsila: *Aviñón*, puyde liwat igsurat ha Winaray nga **Avinyón**) usa nga komyun ngan syudad ha timugan o salatan-sidlangan nga dapit han Fransya.  Amo ini an prefektura o kapital ha departamento han Vaucluse.

Kilalado ini nga syudad tungod han *[[Palais des Papes]]* (Palasyo han mga Papa) hini, nga diin in pira nga mga Papa ngan mga Antipapa nangag-ukoy tikang han syahan nga bahin han ika-14 nga siglo tubtob ngadto han syahan nga bahin han ika-15 nga siglo.


Avignon-02-Bruecke-1983-gje.jpg
Avignon-04-Bruecke-1983-gje.jpg
Avignon-06-Bruecke-1983-gje.jpg
Poitiers

An **Poitiers** amo an prefektura o kapital ha departamento han Vienne ha nasod han Fransya.


Poitiers-130-Rathaus-2008-gje.jpg|Mairie de Poitiers
Poitiers-Notre Dame la Grande-124-2008-gje.jpg|Notre Dame la Grande
Poitiers-Notre Dame la Grande-138-Mittelschiff-2008-gje.jpg|Notre Dame la Grande
Poitiers-Saint-Hilaire-114-2008-gje.jpg|Saint-Hilaire
Poitiers-Saint-Hilaire-122-Mittelschiff-2008-gje.jpg|Saint-Hilaire
Poitiers-Saint-Porchaire-110-2008-gje.jpg|Saint-Porchaire
Belfort

An **Belfort** amo an prefektura o kapital ha departamento han Territoire de Belfort ngan ha rehiyon han Bourgogne-Franche-Comté ha nasod han Fransya.
Hauts-de-Seine

An **Hauts-de-Seine** amo an usa ka departamento ha nasod han Fransya. An prefektura o kapital hini amo an Nanterre.
Fort-de-France

An **Fort-de-France** (Martinicano nga Kreyol: **Fodfwans**) amo an prefektura o kapital ha departamento han Martinique ha nasod han Fransya.
Cayenne

An **Cayenne** amo an prefektura o kapital han Guyane nga departamento ngan rehiyon han Fransya nga nahamutang ha Salatan nga Amerika.  

## Mga kasarigan

*INSEE

## Mga sumpay ha gawas

* Préfecture de Guyane  Opisyal nga websayt
* Mga Hulagway han Cayenne ngan Guyane
* Galeriya hin mga ritrato han Cayenne
Surinam

An **Surinam** o **Suriname** (ha Ininglis ngan Inolandes nga kasurat: *Suriname*; ha Sranan Tongo: ***Sranan***), nga ha opisyal nga pagtawag **Republika han Surinam**, amo in nasod ha amihanan nga dapit ha Salatan nga Amerika. An kapital hini amo an Paramaribo.

## Mga kasarigan
Departamento ha tabok-han-dagat

An **departamento ha tabok-han-dagat** (ha Iningles: *overseas department*; ha Kinatsila: *departamento de ultramar*; ha Frinanses: **département d’outre-mer** o *DOM*) usa nga departamento han Fransya nga nahabutang ha gawas han metropolitano nga Fransya. Parehos an ira politikal nga status sugad han mga metropolitano nga departamento.
Francisco Baltazar

An ngaran nga **Francisco Baltazar** amo in ngaran hin duduha nga tawo

*Francisco Balagtas usa nga Tag-alog nga paragsiday o magsisiday nga kilalado liwat ha ngaran nga Francisco Baltazar.
*Francisco H. Baltazar usa nga Waraynon nga magsisiday.
Kugit

An **kugit** o **kugit ha pagsurat** amo ini pandugang nga tigaman hin agi o letra. Agsob liwat tinatawag ini nga **diakritiko nga tigaman**. Ini gin-gagamit basi hatagan hin ispisyal nga kahulogan in mga agi o sinurat.

## Gamit hin kugit ha Winaray

Ha Winaray mayda tulo nga kugit nga ginagamit ha pagsurat. Agsob ini gamiton ha daan ngan pormal nga Winaray. Ginagamit ini pagtigaman han kaluwas hin pulong ha Winaray. Ini nga mga kugit amo an.

* (** ´ **) kugit nga matarom (Kinatsila: *acento agudo*; Iningles: *acute accent*)
* (** ˋ **) kugit nga pagpasangko (Kinatsila: *acento grave*; Iningles: *grave accent*)
* (**  **) kugit nga bari (Kinatsila: *acento circumflejo*; Iningles *circumflex accent* o *angular accent*).

Dida han iya *Mga Lagda Han Pagsurat Han Aton Pinulongan*, hi Vicente I. de Veyra nagpahayag han paggamit han mga dirudilain nga kugit.  Mahiunong han kugit nga matarom, ini daw "*aada babawbawan hadton laton nga nahulogan han kusog ha pagluwas han usa ka pulong*".  An kugit nga pagpasangko ngan kugit nga bari ginagamit la ha kataposan nga laton (*sílaba* o *syllable*).  Mahiunong han kugit nga pagpasangko, ini "*aadto gagamita ha mga tiringgan nga pinasangko ha but-ol an pagluwas*".  Ngan han kugit nga bari, siring ni de Veyra, *aadto ine nga kugit gagamita kon nagkakatagpo ha usa ngahaw nga laton an kusog han pagluwas ug an pagpasangko han tiringgan*".  Siring pa ni de Veyra nga kinahanglan gamiton an mga kugit kay kon diri gamiton ini ha pagsurat hin pamulong "*magkakasrandag la an kusog ha pagluwas han tagsa nga iya laton*".

An ginhatag nga pananglitan ni de Veyra hini nga kagamit amo an pulong nga "suso" nga gintalaan niya ha nasunod.

:*suso* (bahin han lawas han tawo);
:*susó* (dire kamatuuran nga pagsuso)'
:*susò* (padot)
:*susô* (pangtion)

An pananglitan ha igbaw kinuha tikang han "Ortograpiya Han Binisaya" ni Vicente I. de Veyra.

## Mga kasarigan
Jamaica

An **Jamaica** usa nga isla-nga-nasod han Antillas Mayores, nga 234 ka km (145 ka mi) hin kahalaba ngan mga 80 ka kilometro (50 ka milya) hin kahaluag nga nahamutang ha Dagat Caribe. Ini mga 145 ka kilometro (90 ka milya) ha salatan tikang ha Cuba, ngan 190 ka kilometro (120 ka milya) tikang han isla han La Espanyola (La Española) o Hispaniola, nga diin an Haiti ngan an Republika Dominicana nahamutang. An mga lumad o tuminongnong nga mga nayakan-hin-Arawakan nga Taíno nga nmga molupyo nagngaran han isla nga *Xaymaca*, nga nangangahulogan nga "Tuna hin Kahoy ngan Tubig", o "Tuna hin mga Burabod". Usa ini nga kasanhi nga gintatag-iyahan han Espanya nga an ngaran *Santiago*, nga nagin kolonya han Jamaica han Korona han Britanya. Ini amo an ikatulo nga gidamoi hin tawo nga nasod nga nayakan hin Iningles ha Amihanan nga Amerika sunod han Estados Unidos ngan Kanada. Nagpapabilin ini nga ginhadi-an han Mankomunidad.

An Kingston amo an kapital han Jamaica.

## Mga parokya

An Jamaica ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga parokya (Iningles *parish*), nga gintitirok ngadto hin tulo nga mga kondado ha kaagi nga waray panginlabot ha pagdumara.
Dominica

:*Diri ini angay iglipat han [[Republika Dominicana]]*

An **Dominica** (Frinanses: *Dominique*), nga an opisyal nga pagtawag **Komunwelt han Dominica** o **Mankomunidad han Dominica** (Ininglis: **Commonwealth of Dominica**; Kinatsila: *Mancomunidad de Dominica*; Frinanses: *Communauté de la Dominique*) usa nga isla-nga-nasod ha Dagat Caribe. Ha amihanan ngan kanawayan nahamutang an Guadeloupe, ha timugan nahamutang an Martinique. An kadako hini mga 754 ka kwadrado nga kilometro (291 ka kwadrado nga milya) ngan an gihataasi nga punto han nasod amo an Morne Diablotins, nga mayda ka-igbawan nga 1,447 ka metro (4,750 ka pie). An Mankomunidad han Dominica mayda ginbanabana nga populasyon nga 72,500. An kapital hini nga nasod amo an Roseau.

## Mga parokya han Dominica

An Dominica ginbahin ngadto hin mga napulo nga mga parokya (*parish* kon ha Ininglis).

# Saint Andrew Parish
# Saint David Parish
# Saint George Parish
# Saint John Parish
# Saint Joseph Parish
# Saint Luke Parish
# Saint Mark Parish
# Saint Patrick Parish
# Saint Paul Parish
# Saint Peter Parish
Antillas Mayores

An **Antillas Mayores** o **Dagko nga Antillas** o **Dagko nga Antilyas** amo in usa hin tulo nga katitirok hin mga puro o isla ha Caribe. Ini nahimo han Cuba, Jamaica, Hispaniola,ngan Puerto Rico--an upat nga gidako-i nga mga puro o isla han Antillas--an Antillas Mayores nahimo hin 90% han kapundokan hin tuna han bug-os nga Caribe o *Katundan nga Indias*.

## Mga kasarigan
Caribe

An **Caribe** (Iningles: **Carribean**) usa nga rehiyon nga nahimo han **[[Dagat Caribe]]**, an mga isla o puro hini ngan an mga labnasan o lapyahan nga nagpapalibot han Dagat Caribe. An rehiyon nahamutang ha timugan han Golfo han Mehiko ngan Amihanan nga Amerika, ha sidlangan tikang ha Butnga nga Amerika ngan ha amihanan tikang ha Salatan nga Amerika.
Galicia

An **Galicia** (nga agsob liwat ginsusurat ha Galego nga **Galiza**) usa nga komunidad autonoma han Espanya, nga nahamutang ha kanawayan o amihanan-katundan han Península Ibérica ngan nahimo ini han mga lalawigan o probinsya han La Coruña, Lugo, Ourense ngan Pontevedra. Ha heyograpiya, ginsasapitan ini ha amihanan han Dagat Cantábrico, han nasod han Portugal ha salatan, han Kalawdan Atlantico ha katundan ngan han Principado de Asturias ngan Castilla y León (mga lalawigan han Zamora ngan León) ha sidlangan.

Nahalakip ha Galicia an kapuropod-an han islas Cíes, an kapuropod-an han Ons, ngan an kapuropod-an han Sálvora, sugad hin iba nga mga isla o puro sugad han Cortegada, Arosa, an kapurupod-an han Sisargas, o an kapuropod-an han Malveiras.

An Galicia mayda 2.78 ka ribo o milyon nga mga molupyo (2008), nga mayda distribusyon hin katawhan nga diin an dako nga bahin nahamutang han katunaan ha butnga han Ferrol ngan Vigo. An Santiago de Compostela amo an kapital han Galicia nga mayda estatuto nga ispisyal, ha sakob han lalawigan han La Coruña.

An himno han Galicia, *[[Os Pinos]]*, ha pagpadayag ni Eduardo Pondal, nareferir han Galicia komo nasod ni Breogán, usa nga Kelta nga bayani. An Estatuto hin Autonomiya, dida han syahan nga artikulo, natawag han Galicia komo usa nga *nacionalidad histórica* o nasyonalidad ha kaagi..

## Mga reperensya
Aquitaine

An **Aquitaine** o **Aquitania** amo an usa ka rehiyon ha nasod han Fransya. An kapital hini amo an Bordeaux.
Bretagne

An **Bretanya** o kun ha Frinanses **Bretagne** (ha Brineton **Breizh**; ha Ginalo **Bertaèyn**; Kinatsila: ***Bretaña***; Ininglis: ***Brittany***) amo an usa ka rehiyon ha nasod han Fransya.  Nahamutang ini hin dako nga peninsula o katarman ha kanawayan han nasod, ha butnga han Kanal Ingles ha amihanan ngan han Bahia han Biscay ha salatan.  An kapital hini amo an Rennes.

be-x-old:Брэтань
Dagat Caribe

An **Dagat Caribe** o **Dagat Caribbean** usa nga dagat han Kalawdan Atlantico nga nahamutang ha mga tropiko han Katundan nga hemisfero, nga ginsasapitan ha salatan ngan katundan han Amerikano nga kapundokan hin tuna, ngan an Amihanan nga Kalawdan Atlantico nga amo-ngahaw ha dumagsaan ngan an Golfo han Mehiko ha kanawayan. Ha dugang ka ispisipiko, ini nagtutubig (ha orden sugad hin reloj tikang ha salatan), an mga nasod han Venezuela ngan Colombia ha Salatan nga Amerika ha salatan; an Amihanan nga Amerika nga mga nasod han Panama ha habagatan, ngan Costa Rica, Nicaragua, Honduras, Guatemala, Belize, ngan Mehiko ha katundan; an Antillas Mayores (Cuba, Jamaica, Hispaniola, ngan Puerto Rico) ha amihanan, ngan an Antillas Menores ha sidlangan.
An bug-os nga kahaluag han Dagat Caribe, an mga dadamo nga mga puro o isla dinhe, ngan an mga tagpad nga mga labnasan, tinatawag hin bug-os nga **[[Caribe]]** o **Caribbean**.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon

* Snyderman, Marty (1996) Guide to Marine Life: Caribbean-Bahamas-Florida; page 13-14, 19. Aqua Quest Publications, Inc. ISBN 1-881652-06-8
* Glover K., Linda (2004) Defying Ocean's End: An Agenda For Action; page 9. Island Press. ISBN 1-55963-755-2
* Peters, Philip Dickenson (2003) Caribbean WOW 2.0; page 100. Islandguru Media. ISBN 1-929970-04-8
* Reefs at Risk in the Caribbean: Economic Valuation Methodology, World Resources Institute 2007.

## Mga sumpay ha gawas
* Center For Advanced Study on Puerto Rico and the Caribbean
Champagne-Ardenne

An **Champagne-Ardenne** amo an usa ka rehiyon ha nasod han Fransya. An kapital hini amo an Châlons-en-Champagne.
Butnga nga Gresya (periferya)

An **Butnga nga Gresya** amo an usa ka periferya o rehiyon han nasod Gresya.  An kapital hini amo an Lamia.
Krete

An **Krete** o **Crete** o **Creta** an gidadakoi ngan may-ada gidadamoi nga tawo ha mga isla han Gresya. Ini an ika-88 ha gidadakli nga isla ha kalibutan ngan ikalima ha gidadakoi nga isla ha Dagat Mediterraneo, nasunod la ha Sicily, Sardinia, Cyprus, ngan Corsica. An Crete ngan pipira nga nagpaalibot nga mga isla ngan mga gudtiay nga mga isla in nagbubug-os han rehiyon han Crete, usa ha mga aada ha igbaw nga lebel han mga yunit pan-administratibo han Gresya. An ulohan ngan gidadakoi nga syudad hini asya an Heraklion. Han tuig 2011, ini nga rehiyon in may-ada populasyon nga 623,065.

An Crete in upod ha mga mahinungdanon nga bahin han ekonomiya ngan kabilin pankultura han Gresya, samtang nagpapabilin liwat an kalugaringon nga kinaiya nga kultura (sugad han kalugaringon nga siday ngan musika). Usa ini han nagin sentro han sibilisasyon Minoa (c. 2700-1420 BC), nga ha pagkayana sinisiring ini nga ginuunahi nga sibilisasyon nga nahipatik nga aada ha Europa.

## Pinanbasaran
Epiros (periferya)

An **Epiros** o **Epirus** o **Epiro** amo an usa ka periferya o rehiyon han nasod Gresya. An kapital hini amo an Ioannina.
Bukid Athos

An **Bukid Athos** amo an usa ka bukid ha rawis han kapareho nga ngaran ha amihanan Gresya. An kapital hini amo an Karyes. Ha larangan politika, kilala ini ha Gresya nga **Naglulugaring nga Monastico Estado han Baraan nga Bukid**.
Thessaloniki

An **Thessaloniki** o **Tesalonica** amo an kapital ha periferya han Butnga nga Macedonia ha nasod han Gresya.
Komotini

An **Komotini** amo an kapital ha periferya han Sinirangan nga Macedonia ngan Thracia ha nasod han Gresya. Amo liwat ini han kapital han prefektura han Rhodope.
Kerkyra (syudad)

An **Kerkyra** o **Corfu** (ha Griyego: **Κέρκυρα** o *Kérkyra*; Kahadto nga Griyego: **Κέρκυρα** o **Κόρκυρα**; Linatin: *Corcyra*; Italian: *Corfù*; Kinatsila: *Corfú*; Ininglis: *Corfu*) amo an kapital han prefektura han Kerkyra. Amo liwat ini an kapital han periferya han Islas Ionicas ha nasod han Gresya.
Zoolohiya

An **zoolohiya**, (tikang han Kinatsila: **zoología** nga ginkuha liwat tikang han Griyego nga mga pulong nga «Ζωο» *zoo* = "hayop", ngan «λογος», *logos* = "pag-aram") amo an sanga han biyolohiya nga nanginginlabot han kahimo, funsyon, buhat, ngan ebolusyon hin mga hayop.

## Mga Sanga

*anatomy o anatomiya
*physiology 
*histology
*embryology
*ethology
*mammalogy
*herpetology
*ornithology
*entomology
Kerkyra

:*Ini nga barasahon mahitungod han isla han Kerkyra o Corfu. Para han prefektura ngan syudad nga amo gihapon han ngaran pakadto ha [[Kerkyra (prefektura)]] ngan [[Kerkyra (syudad)]].*

An **Kerkyra** o **Corfu** (ha Griyego: **Κέρκυρα** o *Kérkyra*; Kahadto nga Griyego: **Κέρκυρα** o **Κόρκυρα**; Linatin: *Corcyra*; Italian: *Corfù*; Kinatsila: *Corfú*; Ininglis: *Corfu*) amo in isla ha Gresya ha Dagat Ionico. Amo ini an ikaduha nga gidako-i han mga Islas Ionicas ngan nahamutang ini tikang han labnasan han Sarandë, Albanya, nga tikang diin nahabulag ini hin mga estrecho o mga kasuokan nga nag-iiba-iba hin kahaluag tikang hin 3 tubtob 23 ka km (2 tubtob 15 ka milya), upod hin usa nga harani han kahadto nga Butrint ngan usa nga harulaba ha katundan han Thesprotia. An isla kabahin han prefektura han Kerkyra, ngan naglalakip ini hin napulo kag duha han napulo kag unom nga mga munisipyo o komuna han prefektura ngan labaw han mga komunidad han Ereikoussa, Mathraki, Othonoi, ngan an munisipalidad han Paxoi, nga mga bublag nga mga isla o puro.

An prinsipal nga bungto (nga mayda populasyon hin 28,185) han isla tinatawag gihapon nga Corfu, o Kérkyra ha Griyego, sugad han munisipalidad hini (populasyon nga 39,487). An Corfu amo liwat an lugar han Unibersidad Ionica.
Magô han Pilipinas

An **magô** (alternatibo nga kasurat: **mago**) o **maumag** (*Tarsius syrichta*; daan nga pagklasipika nga ngaran *Tarsus philippensis*) amo in usa nga baga hin amo nga hayop ha Pilipinas. Tinatawag ini nga **magô han Pilipinas** o **magô Pilipinhon** agod masabtan ini kaysa han iba nga espesye hin magô (tinatawag nga *tarsier* ha Iningles ngan *tarsero* ha Kinatsila) ha kalibutan.

Usa ini nga nangangarat-an ngaespesye hin magô nga endemiko o nabibilngan-la ha Pilipinas. Nabibilngan ini ha timugan nga dapit han kapuropod-an, labi na ha mga isla o puro han Bohol, Samar, Leyte, ngan Mindanao. An ngaran nga *tarsier* o *tarsero* tikang han nahililaba nga "tarsus" o bukog han makubuko ha tiil.

An kamutang hini ha heyograpiya naglalakip gihapon han isla han Maripipi, Isla han Siargao, isla han Basilan ngan isla han Dinagat. Mayda liwat mga nasiring nga mayda mga magô ha Sarangani, bisan udog ini bangin mga iba nga mga ubos-nga-espesye.

Ginpakilala la ini ha Katundan nga biyolohista han ika-18 gatostuig.

## Anatomiya ngan morpolohiya
An Magô han Pilipinas in gutiay la nga hayop; nasukol la ini hin 85 ngada ha 160 milimetro (3.35 ngada 6.30 pulgada) hin kahitaas, nga nahihimo nga usa ha gigugutiayi nga primata. Tungod nga gutiay, makuri ini mabilngan. An kabug-at para ha mga lalaki in aada ha 80–160 g, agsob mas magaan ha mga babaye.

## Distribusyon

## Ekolohiya ngan kaagi han kinabuhi

## Etimolohiya ngan taksonomiya nga kaagi

## Kahinungdanon ha katawhan

## Konserbasyon

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas
Haiti

An **Haiti** (ha Frinanses **Haïti**; kaluwas ha Frinanses *aiti*; Haitiano nga Kreyol: **Ayiti**), nga tinatawag hin opisyal nga **Repubika han Haiti** (Frinanses: **République d'Haïti** ; Haitiano nga Kreyol: **Repiblik Ayiti**), usa nga nasod nga nayakan hin Kreyol ngan Frinanses ha Caribe. Upod han Republika Dominicana, na-okupa ini han isla han La Espanyola (Hispaniola), dida han Antillas Mayores nga kapuropod-an. An ngaran nga *Ayiti* (Tuna ha hitaas) amo an tuminongnong o lumad nga ngaran ha Taíno o Amerindiano para han isla. An gihataasi nga punto han nasod amo an point is Pic la Selle, ha 2680 ka metro (8793 ka pie). An bug-os nga kahaluag han Haiti mga 27,750 ka kwadrado nga kilometro (10,714 ka kw nga mly) ngan an kapital hini amo an Port-au-Prince.

An kabutang han Haiti ha rehiyon, kaagi, ngan ethnolingguwistiko nag-iiba tungod hin damo nga mga rason. Amo ini an syahan nga independyente o naglulugaring nga nasod ha Latinoamérica, an syahan nga post-kolonyal nga independyente nga nasod nga pinamunoan hin itom ha kalibutan ngan amo la nga nasod nga diin an independensya nakuha komo kabahin hin malinamposon nga rebelyon hin uripon. An Haiti amo la liwat an independyente nga nasod ha mga Amerika nga diin an kasagaran nayakan hin Frinanses, ngan usa upod hin duduha la (upod han Kanada) nga nagdesignar han Frinanses nga opisyal nga yinaknan; an iba nga mga nayakan-hin-Frinanses nga mga kanasoran mga tabok-han-dagat nga mga departamento o kolektibidad han Fransya.

## Mga departamento han Haiti

An Republika han Haiti ginbahinbahin ha administratiba ngadto hin napulo nga mga departamento (*département* ha Frinanses). An mga departamento ginbahin pa ngadto hin kap-atan kag usa (41) nga mga *arrondissement*, ngan 133 nga mga *commune*.

An mga nasunod usa nga tabla han mga departamento ngan an ira mga nahanungod nga mga kapital nga syudad.

} || 1
|-
|align="left"| Centre (Butnga)
|align="left"| Hinche
|  ||  ||  || 2 
|-
|align="left"| Grand'Anse
|align="left"| Jérémie
|  ||  ||  || 3
|-
|align="left"| Nippes
|align="left"| Miragoâne
|  ||  ||  || 4
|-
|align="left"| Nord (Amihanan)
|align="left"| Cap-Haïtien
|  ||  ||  || 5
|-
|align="left"| Nord-Est (Dumagsaan)
|align="left"| Fort-Liberté
|  ||  ||  || 6
|-
|align="left"| Nord-Ouest (Kanawayan)
|align="left"| Port-de-Paix
|  ||  ||  || 7
|-
|align="left"| Ouest (Katundan)
|align="left"| Port-au-Prince
|  ||  ||  || 8
|-
|align="left"| Sud-Est (Timugan)
|align="left"| Jacmel
|  ||  ||  || 9
|-
|align="left"| Sud (Salatan)
|align="left"| Les Cayes
|  ||  ||  || 10
|}
Antigua ngan Barbuda

An **Antigua ngan Barbuda** (Kinatsila para han "Kahadto" ngan "Bungoton" o kun ha literal nga Winaray *Kahadto ngan Bungoton*) amo in isla nga nasod nga nahimutang ha Caribe. An kapital hini amo an St John's.

## Administratibo nga pagbahinbahin
An Antigua ngan Barbuda ginbahin ngadto hin unom ka paroyka ngan duha nga dependensya: an mga isla o puro han Barbuda ngan Redonda.
Magô

:*Para han hayop nga nan-uukab ha ilarom han tuna, pakadto han [[magò]]*

An **magô** (alternatibo nga kasurat: **mago**) nga tinatawag gihapon nga **maumag**, **mirô** (Barugun-on) o **tágkarô** (Iningles: *tarsier*; Kinatsila: *tarsero*) amo in haplorrhine nga primate han genus nga ***Tarsius***, usa nga monotipiko nga genus han banay nga **Tarsiidae**, nga ini liwat amo an nag-uusa nga ada nga banay ha sakob han infraorder nga **Tarsiiformes**. Bisan man kon ini nga grupo darudamo in nabibilngan nga kahaluag, ngatanan nga mga  specia nga buhi yana mabibilngan ha mga isla o puro han Timugan nga Asya.

Sa Pilipinas, mahihiagihan an mago sa isla san Bohol ngan Samar.

## Mga kasarigan
Evrytania

An **Evrytania** amo an usa ka prefektura o lomos ha nasod han Gresya. An kapital hini amo an Karpenisi.
Magò

:*Para han hayop nga baga hin amô, pakadto han [[magô]]*

An **magò** o **mágò** usa nga api han mammal  nga banay nga Talpidae ha orden Soricomorpha. Bisan man kon an kasagaran nga mga magò naghihinukab, mayda mga especie nga aquatiko o semi-aquatiko. 

## Mga kasarigan
Kerkyra (prefektura)

An **Kerkyra** o **Corfu** (ha Griyego: **Κέρκυρα** o *Kérkyra*; Kahadto nga Griyego: **Κέρκυρα** o **Κόρκυρα**; Linatin: *Corcyra*; Italian: *Corfù*; Kinatsila: *Corfú*; Ininglis: *Corfu*) amo an usa ka prefektura o lomos ha nasod han Gresya. Corfu gihapon an ngaran han ulohan hini.
Korinthos

An **Korinthos** (ha Griyego: Κόρινθος, *Kórinthos*; Kinatsila ngan ha Samarenyo nga Bibliya han 1978: **Corinto**; ha Samarenyo nga Bibliya han 1983: **Korinto**; ha Ininglis: **Korinth** o **Corinth**) amo an kapital ha nomos o prefektura han Korinthia ha nasod han Gresya.
Sparti (munisipyo)

An **Sparti** (puyde liwat **Sparta** o **Esparta**) amo an kapital ha nomos o prefektura han Lakonia ha nasod han Gresya.
Antonio José de Sucre

Hi **Antonio José Francisco de Sucre y Alcalá**, nga kilalado liwat komo **Gran Mariskal han [[Ayacucho]]** (ha Kinatsila: *Gran Mariscal de [[Ayacucho]]*) (Cumaná, Venezuela, Pebrero 3, 1795 - Montaña de Berruecos La Unión, Nariño, Colombia, Hunyo 4, 1830), usa nga politiko, tawo hin estado ngan militar venezolano, nakakuha hin independensya han Venezuela, ngan presidente han Bolivia ngan Perú. Hiya Mangulo nga Heneral han mga Ehersito han Gran Colombia ngan Komandante han Ehersito han Salatan. Anak hiya hin pamilya nga nasunod hin tradisyon militar, ngan an iya amay koronel han Ehersito realista. Ginkilala hiya nga usa han mga tawo militar nga may hingpit nga abilidad han mga nakakuha hin paglugaring para han mga nasod han Sudamerika.

## Mga kasarigan
Komunidad han Madrid

An **Comunidad de Madrid** o **Komunidad han Madrid** usa nga komunidad autonoma han Espanya nga nahamutang dida han butnga han Península Ibérica ngan, ha sakob hini, ha butnga han Meseta Central. Ginsasapitan ini han mga lalawigan han Guadalajara, Cuenca, Toledo (Castilla-La Mancha), Ávila ngan Segovia (Castilla y León). An Comunidad de Madrid uusa la an lalawigan--an **Probinsya han Madrid**. An kapital hini amo an Madrid, nga amo gihapon an kapital han Espanya. An mga tawo hini ginbanabana nga mga 6,271,638 ka molupyo (INE 2008), ngan an kadam-an hini kaurugan nahatirok didto han area metropolitana han Madrid.

Ini nga komunidad, nga kabahin han teritoryo ha kaagi han rehiyon han Castilla, mayda kabutngaan nga kabutang ha pagkakani-kanit hin mga paagi hin panakayan ha Espanya. Mayda ini usa han mga ekonomiya nga pinaka-importante han nasod, nga an dako nga rason tungod han pagin-balayan ini han kapital han nasod. Sugad man, mayda ini manggad nga patrimonyo artistiko ngan natural.

An paghimo han yana nga komunidad autonoma gin-unahan hin makusug nga lantugi ha politika ha kontexto ugsa-han-autonomiya ha mga kataposa nga tuig han dekada han mga 1970. Ha pagtikang, ginpahayag anay an posibilidad nga an lalawigan magin parte han komunidad han Castilla-La Mancha, nga diin mayda ini estatuto nga espesyal, nga ighahatag tungod han ispisyal nga kamutangan hini komo lingkoranan han kapitalidad han estado. Han tuig 1981, ginpili ha kataposan an pagkabulag hini tikang han nasabi nga rehiyon, nga sinmunod han daan nga Castilla la Nueva, nga diin kabahin an Madrid tikang han siglo XIX; ngan, dida han 1983, nahimo an yana nga komunidad autonoma.

An Villa de Madrid napili nga kapital han rehiyon, bisan man kon mayda mga ginproponer nga iba nga syudad amo an himoon nga lingkoranan han kapitalidad. Upod hini nga mga ginproponer amo an Alcalá de Henares, nga nagpresenta hin opisyal an kandidatura hini dida han mga syahan nga mga tuig han dekada 1980 ngan ha dipala naiha, an Getafe, nga dida han 2006 nagpasamwak han ira ungara nga ini nga syudad amo an magkaada han titulo han kapital han komunidad.

## Mga kasarigan

## Kitaa gihapon
* Talaan han mga munisipyo han Comunidad de Madrid
Región de Murcia

An **Región de Murcia** o **Rehiyon han Murcia** usa nga komunidad autonoma han Espanya, nga nahamutang ha habagatan nga dapit han Península Ibérica, butnga han Andalucía (mga lalawigan han Granada ngan Almería) ngan han Comunidad Valenciana (lalawigan han Alicante), ngan butnga han labnasan Mediterranea ngan Castilla-La Mancha (lalawigan han Albacete). Uusa la an probinsya hini, an **Probinsya han Murcia**. An kapital hini amo an syudad han Murcia, nga amo an lingkoranan han mga institusyonal nga mga organo han rehiyon, gawas han Asamblea Regional, nga an lingkoranan adto nahamutang ha Cartagena.

## Mga reperensya
Navarra

An **Navarra** (ha Vascongado, **Nafarroa**; Ininglis ngan Frinanses: *Navarre*) usa nga komunidad foral han Espanya (usa nga komunidad autonoma nga mayda kalugaringon nga rehimen nga foral) nga nahamutang didto ha amihanan han Península Ibérica, nga tinatawag hin opisyal nga **Komunidad Foral han Navarra** (ha Kinatsila: **Comunidad Foral de Navarra**; ha Vascongado: **Nafarroako Foru Komunitatea**). Ginsasapitan ini ha amihanan han Fransya (departamento han Pirineos Atlánticos), han komunidad autonoma han Aragón ha sidlangan ngan timugan (mga probinsya han Huesca ngan Zaragoza), han La Rioja ha salatan ngan han País Vasco (mga probinsya han Álava ngan Guipúzcoa) ha katundan. Mayda ini exclave (Petilla de Aragón) nga ginpapalibotan han lalawigan aragonesa han Zaragoza. Amo ini an teritoryo nga nahauungod han Alta Navarra han Renasimyento (an Baja Navarra kabahin han Fransya)

Ini nahimo hin 272 nga mga munisipyo ngan an ihap han katawhan hini mga 619,114 ka molupyo (2008), nga diin mga usa nga ikatulo nga bahin naukoy dida han kapital nga syudad han Pamplona (195,769 ka molupyo), ngan labaw hin katunga dida naukoy han area metropolitana han nasabi nga syudad (328,511 ka molupyo).

## Mga kasarigan
Komunidad foral

An **komunidad foral** (ha Kinatsila **comunidad foral**) usa nga pagtawag nga ginhatag han paghimo sugad han Komunidad Autonoma han Navarra tikang han 1982, ngan diin napakita han pagka-iba han rehimen hin kalugaringon-nga-pagdumara hini nga nabatikan dida han mga katungdanan ha kaagi hini nga ginkilala pinaagi hin dugang nga syahan nga paghatag hini dida han 1978 nga Konstitusyon han Espanya.

nga kon ig-Winaray

An Navarra, katapos han pagbalik han demokrasya, gintagaan han Konstitusyon Espanyola hin autonomiya nga ginhatag ha mga komunidad nga nahimo pinaagi han konsitusyon, kundi han kaso han Navarra waray mangahulogan nga tatagaan ini han hini nga autonomiya tungod mayda ini nga daan pamalaod tikang han 1841, han kawara han pagin-ginhadian hini.
Adlaw (astronomiya)

An **adlaw**, o **sudang** (simbulu: ; Iningles: *sun*, Pambansa: *Araw*) amo an bitoon ha butnga han sistema solar. An sudang an pinakaimportante na gintitikangan san enerhiya ha Kalibutan. May'ada ini diameter na maabot 1.39 milyones na kilometers (864,000 milya), ngan may'ada ini bug'at na 330,000 ka-beses kadako kumpara ha kalibutan.

## Kinaiya sa Sudang
Usa na *[[G-type main-sequence star]]* (G2V) an Sudang base san *[[stellar classification|spectral class]]* ngan ginkaklasipika ini na *"yellow dwarf"* hitungud kay sobra kasuna an iya lamrag sa *yellow-green* na parte san spectrum, ngan bisan kun busag an tunay na kulay, naiimud tikang sa Kalibutan na dulaw hitungud san ''atmospheric scattering'' san  *blue light*.
Naabot 99.86% san bug'os na Solar system an bug'at san sudang. May'ada liwat ini absolute magnitude na +4.83, ngan gin'aanung-anung na mas masuna ini sa maabot na 85% san ngatanan na bituon sa Milky Way.

An Sudang an pinakamasuna na butang na maiimod sa kalangitan san kalibutan, na may'ada apparent magnitude na −26.74. Maabot ini 13 bilyon ka beses na mas masuna san masunod na pinakamasuna na bituon, an Sirius, na may'ada apparent magnitude na −1.46.

## Pinanbasaran

## Dugang nga barasahon
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* Nasa SOHO (Solar & Heliospheric Observatory) satellite
* National Solar Observatory 
* Astronomy Cast: The Sun
* A collection of spectacular images of the Sun from various institutions (The Boston Globe)
* Satellite observations of solar luminosity 
* Sun|Trek, an educational website about the Sun
* The Swedish 1-meter Solar Telescope, SST 
* An animated explanation of the structure of the Sun  (University of Glamorgan)
* Animation - The Future of the Sun
* Solar Conveyor Belt Speeds Up &nbsp;– NASA&nbsp;– images, link to report on Science
La Rioja (Espanya)

An **La Rioja** (ha literal nga Winaray: **An Rioja**) usa nga komunidad autonoma han Espanya, nga nahamutang dida han amihanan nga dapit han Península Ibérica. Kabahin ini han siong han Ebro dida han zona septentrional o amihanan nga zona ngan han Sistema Ibérico dida ha salatan. An komunidad uusa la an lalawigan o probinsya, an probinsya han La Rioja ngan mayda ini 174 ka munisipyo. An kapital hini Logroño ngan an katawhan hini ginbanabana nga mga 317,501 ka molupyo (INE 2008).

Ginsasapita ini han País Vasco ha amihanan (lalawigan han Álava), han Navarra ha dumagsaan, han Aragón ha timugan (mga lalawigan han Zaragoza) ngan han Castilla y León ha habagatan (mga lalawigan han Burgos ngan Soria).

Ini an kahadto nga katunaan han mga tribu nga dida ugsa han panahon han mga Romano sugad han mga Berones, mga Pelendones ngan an mga Vascones, ngan katapos han reconquista tikang han mga musulman o muslim, an teritoryo han yana nga komunidad nagin lakip han Ginhadi-an han Nájera-Pamplona ngan han Navarra, nga nagin sakop ha urhe nga panahon han Ginhadi-an han Castilla. Nahamutang an La Rioja hin pagtunga nga padumara han Burgos ngan Soria tubtob han 1833 han paghimo-a han lalawigan han Logroño, nga gin-iba an ngaran ngadto han lalawigan han La Rioja han 1980 ha ilarom han konstitusyon komo usa nga komunidad autonoma nga uusa la an lalawigan katapos han pag-aprobar han Estatuto de San Millán han 1982.