open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ronnie James Dio

Hi **Ronaldo James Giovanni Padavona** (Hulyo 10, 1942 – Mayo 16, 2010), in usa nga Amerikano nga rockista.
Gilbert ngan Sullivan

**Gilbert ngan Sullivan** in duha nga magpadis ha tyatriko nira W. S. Gilbert (1836–1911)  ngan Arthur Sullivan (1842–1900).
Jerry Goldsmith

Hi **Jerrald King "Jerry" Goldsmith** (Pebrero 10, 1929 – Hulyo 21, 2004) in usa nga Amerikano nga kompositor ngan konduktor.
Ekonomika pan-uma

Iton **ekonomika pan-uma**, ha orihinal nga paggamit in paggamit han ekonomika ha produksyon han ani ngan hayop.
Agronomiya

Iton **Agronomiya** in syensya ngan teknolohiya nga nagamit han tanaman para ha pagkaon, sungo ngan iba pa nga gamit.
Mga sistema biyolohikal nga inhenyeriya

Iton **mga sistema biyolohikal nga inhenyeriya** in disiplina inhenyeriya nga may-ada partikular nga pagduon ha biyolohiya ngan kimika.
Pagpahibaro ha tagkonsumo

An **pagpahibaro ha tagkonsumo** in pag-andam han tagsa indibiduwal pinaagi han mga kasanayan, konsepto ngan pansayod nga kinahanglanon ha pan-adlaw-adlaw nga kinabuhi para makaabot hit gihaatasi nga kalipayan ngan paggamit han mga butang nga nakukuha niya.
Pagdesinyo pansakob

Iton **Pagdesinyo pansakob** in mga aktibidades nga ginhihimo an pansakob nga mga espasyo nga epektibo para han mga aktibidades han tawo nga nahihitabo dida.
Pagbabalay

Iton **pagbabalay** ha kasagaran in nahahanungod ha problema pankatiringban nga nagpapaseguro nga an mga api han sosyudad in may-ada balay nga mauukyan.
Serbisyo hin pagkaon

Iton **Serbisyo hin pagkaon** in mga negosyo, instituto, ngan kompanya nga responsable han hin pagkaon nga gin-aandam ha gawas han panimalay.
Etnolohiya

Iton **Etnolohiya** in sanga hin antropolohiya nga kinokompara ngan gin-aaram an tinikangan, distribusyon, teknolohiya, relihiyon, yinaknan, ngan istruktura sosyal han etniko, lahi, ngan nasodnon nga pagbahinbahin han katawhan.
Edapholohiya

Iton **Edapholohiya** in dibisyon han syensya han tuna nga nanginginlabot ha impluwensya han tuna ha buhi nga mga butang, labi na ha tanaman.
Syensya han pamilya ngan tagkonsumo

An **Syensya han pamilya ngan tagkonsumo** in disiplina akademiko nga nagtatampo han mga aspeto han sosyal ngan natural nga syensya.
Dogma

Iton **dogma** in panbuhatan nga sistema han panuohan o doktrina nga ginkakaptan han usa nga relihiyon, o uska partikular nga grupo o organisasyon.
Kaagi han Kristiyanismo

Iton **kaagi han Kristiyanismo** in nanginginlabot ha Kristohanon nga relihiyon, an iya manurunod ngan an singbahan ha dirudilain nga denominasyon, tikang ha syahan nga gatostuig ngada ha yana.
Urolohiya

Iton **urolohiya** in pagpaurog medikal nga nanginginano ha sistema han pan-ihi han kalalakin-an ngan kababayen-an, ngan an sistema reproduktibo han kalalakin-an.
Veterinarya

Iton **veterinarya** usa nga sanga hin medisina nga nanginginano han pagpugong, pagbiling ngan pagtambal hin sakit, kaulangan, samad ha diri-tawo nga hayop. An sakop han medisina veterinarya haluag, naglalakip han ngatanan nga species han hayop, domesticado ngan layaw, nga mayda damo nga kahimtang nga nakakaapekto ha dirudilain nga species.
Irrelihiyon

Iton **irrelihiyon** in kawaray hin relihiyon, uska waray-waray la ha relihiyon, uska pagsalikway hin relihiyon, o may kasinahon ha relihiyon.
Sosyoekonomiya

Iton **sosyoekonomiya** in syensya pankatiringban nga nag-aaram han aktibidades ekonomika, nga nakakaapekto ha mga proseso pankatiringban.
Ekonomika han enerhiya

Iton **ekonomika han enerhiya** in syentipiko nga pag-aram han mga himangrawon nga may paghisumpay ha suplay ngan paggamit hin enerhiya ha sosyudad.
Termoekonomika

Iton **termoekonomika** in uska pag-aram han heterodox ekonomika nga nagamit han balaod han termodinamika ha teyorya ekonomika.
Heyomorpolohiya

Iton **heyomorpolohiya** in syentipiko nga pag-aram han porma han tuna, nga an proseso nga naghahatag hin hitsura ha ira.
Gustav Holst

Hi **Gustav Theodore Holst** (natawo nga Gustavus Theodore von Holst; 21 Septyembre 1874 – 25 Mayo 1934) in usa nga Ingles nga kompositor.
Syensa pankalibongan

Iton **Syensa pankalibongan** in pag-aram han kalibongan, ngan paghatag kabatonan han mga problema hini.
Kimika pankalibongan

Iton **Kimika pankalibongan** in syentipiko nga pag-aram han kimika ngan biyokimika nga nanhihitabo ha natural nga mga lugar.
Mago

It **Mago** puyde amo it tawag han;

*Mago (genus), uska genus han Araneae. An Mago in nahilalakip ha familia nga Salticidae.

## Mga tawo
*Api han tribu nga Media ha daan nga Persia
*Usa nga tawo han relihiyon nga Zoroastrianismo
*Usa han mga sinisiring nga Tres Reyes nga nagbisita kan Cristo.

## Mga hayop
*Magô - usa nga primata han genus nga Tarsius.
**Magô han Pilipinas - usa han mga magô nga mabibilngan ha Pilipinas.
*Magò - usa nga mammal han Talpidae han orden Soricomorpha.
Hidroheyolohiya

Iton **hidroheyolohiya** in larangan hin heyolohiya nga nanginginlabot han distribusyon ngan kiwa han tubig ha ilarom han tuna ha tuna o bato han kanan kalibutan bawbaw.
Papa (pansayod)

It **Papa** puyde mahanungod hin pira nga mga butang

## Pagtawag
**Papá* - usa nga pagtawag hit amay ha Kinatsila
**Papa* - usa nga pagtawag hit amay ha Iningles

## Relihiyoso nga titulo
*Papa han Singbahan Katoliko Romano - namumuno han Singbahan Katoliko Romano ngan soberano han Syudad han Vaticano
*Papa han Alexandria ngan Patriarka han tanan nga Afrika, an Primado o Nangunguna han diri-Calcedonia nga Singbahan Ortodoxo Copta han Alexandria
*Papa ngan Patriarka han Alexandria ngan tanan nga Afrika, an namumuno han Calcedonia nga Singbahan Ortodoxo Griyego han Alexandria
*Antipapa - usa nga natipa hin Papa ngan nag-aangkon han puwesto han pagka-Papa han Singbahan
*Discordiano nga Papa
*Itom nga Papa o Papa Negro, usa nga metonimo para han Preposito Heneral han Katiringban ni Hesus.

## Politika ngan kaagi
*Papa (pulahan) - mga namuno han kagiusan ''pulahanes'' ha Samar han panahon han mga Amerikano ha Pilipinas ha syahan nga bahin han mga gatostuig nga 1900.

## Mga butang
**Papa* - lain nga pulong ha Kinatsila para hin patatas.
Papa Teodoro II han Alehandriya

*Ini nga barasahon nágámit hin mga pitsa ngan mga tuig nga sinurat ha [[Copta nga kalendaryo]], nga nágámit han A.M. (Anno Martyrum) nga kalendaryo nga panahón, dúgang han [[Gregoriano nga kalendaryo]], nga nágámit han A.D. nga kalendaryo nga panahón.*

Hi **Papa Teodoro II** (puyde liwat **Papa Tawadros II** o **Papa Theodoros II**; Kinopta:   [Papa Abba Theódōrōs II];  [al-Bābā Tawāḍurūs al-ṯhānī) nga natawo ha ngaran nga **Waǧīh Ṣubḥī Bāqī Sulaymān** (, Inarabo:*وجيه صبحى باقى سليمان*) (natawo 4 Nobyembre 1952; 25 Paopi 1668) amo an ika-118 nga Copta nga Papa han Alehandriya ngan Patriarka han Sede ni San Marcos tikang han iya pagkuha han puwesto dida han 18 Nobyembre 2012 (9 Hathor 1729), mga usa ka kinsina katapos han iya kapili nga Papa.

## Sayo nga bahin han kinabuhi

Hi Papa Teodoro II natawo ha ngaran nga Waǧīh Ṣubḥī Bāqī Sulaymān (, ) han 4 Nobyembre 1952 (25 Paopi 1668) ha syudad han Mansoura ha Ehipto. Nag-aram hiya ha Unibersidad han Alexandria, nga diin nakagtapos hiya hin farmasya dida han 1975. Katapos hin pira ka tuig hin pagdumara hin fabrika hin medisina nga gintatag-iyahan han gobyerno, inmapi hiya han Monasteryo ni San Pishoy ha Wadi Natrun basi mag-aram hiya hin teyolohiya hin duha ka tuig. Gin-ordenar hiya nga padi dida han 1989 (1705–1706).

## Obispo
Han 15 Hunyo 1997 (8 Paoni 1713), ginkonsagrar hiyá nga usa nga obispo ha kasahiran o obispo heneral han nanguna ha iya nga Papa, hi Shenouda III, upod han Griyego nga ngaran nga Theodoros, nga nangangahulogan nga Theodoros o Tawadros ha Kinopta o Teodoro ha Winaray, Inarabo nga kasurat: تاوضروس.  Gintúgon ha iya an pagsirbe didâ han Eparkiya han Behira ha kanawayan nga Delta.

## Mga kasarigan
Anser albifrons

***Anser albifrons*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Giovanni Antonio Scopoli hadton 1769. An *Anser albifrons* nahilalakip ha genus nga *[[Anser]]*, ngan familia nga Anatidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *A. a. frontalis*
* *A. a. flavirostris*
* *A. a. albifrons*
* *A. a. elgasi*
* *A. a. gambeli*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Anser

***Anser*** in uska genus han Aves. An *Anser* nahilalakip ha familia nga Anatidae. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Solaster glacialis

***Solaster glacialis*** in uska species han Asteroidea nga ginhulagway ni Daniel Cornelius Danielssen ngan Johan Koren hadton 1881. An *Solaster glacialis* nahilalakip ha genus nga *[[Solaster]]*, ngan familia nga Solasteridae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Solaster regularis

***Solaster regularis*** in uska species han Asteroidea nga ginhulagway ni Percy Sladen hadton 1889. An *Solaster regularis* nahilalakip ha genus nga *[[Solaster]]*, ngan familia nga Solasteridae.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *S. r. regularis*
* *S. r. subarcuatus*

## Mga kasarigan
Aquila audax

***Aquila audax*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni John Latham hadton 1802. An *Aquila audax* nahilalakip ha genus nga *[[Aquila]]*, ngan familia nga Accipitridae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Aquila heliaca

***Aquila heliaca*** in uska species han Aves nga ginhulagway ni Savigny hadton 1809. An *Aquila heliaca* nahilalakip ha genus nga *[[Aquila]]*, ngan familia nga Accipitridae. Ginklasipika han IUCN an species komo nadudultan.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *A. h. heliaca*
* *A. h. adalberti*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Passer domesticus

***Passer domesticus*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Linnaeus hadton 1758. An *Passer domesticus* in nahilalakip ha genus nga *[[Passer]]*, ngan familia nga Passeridae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an. Nag-uusahan nga subspecies: *P. d. domesticus*.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Wikispecies

Iton **Wikispecies** in nakabase-ha-wiki nga aada-ha-linya nga proyekto nga suportado han Wikimedia Foundation.  May panuyuan hini nga makahimo hin komprehensibo nga gawasnon nga sulod han taramdan han ngatanan nga espesyis ngan nakadirekta ha mga syentipiko, imbes ha pankasahiran nga publiko.  Jimmy Wales—chairman emeritus han Wikimedia Foundation— in nagsering nga an mga magliriwat in diri kinahanglan mag-fax han ira grado akademiko, pero an mga igsusumite in kinahanglan makapasar ha kakutihan han mga teknikal nga magbarasa.  An Wikispecies in nagpapailarom han GNU Free Documentation License ngan CC-BY-SA 3.0.

Ha pagtikang han Septyembre 2004, nga an mga biyolohista palibot han kalibutan ginimbitaran nga inmamot, an proyekto in tinmubo hin framework nga naglalakip han Linnaean taxonomy, nga may mga sumpay ha artikulo han Wikipedia han tagsa species han Abril 2005.
Biyoheyograpiya

Iton **biyoheyograpiya** in pag-aram han distribusyon han species and ekosistema ha heyograpiko nga espasyo ha paglabay han heyograpiko nga panahon.
Paleoklimatolohiya

Iton **Paleoklimatolohiya** in pag-aram han pagbalyo han klima nga ginkuha ha iskala han kabug-osan nga kaagi han kalibutan.
Magnetohidrodinamika

Iton **magnetohidrodinamika** in disiplina akademiko nga nag-aaram han dinamika han pluwido nga nagdadara hin kuryente.
Wikivoyage

Iton **Wikivoyage** in gawasnon ngan libre nga nakabase-ha-web nga pagtugway hit pagbiyahe para han kakadtoan han pagbiyahe ngan mga himangrawon hin pagbiyahe nga sinurat han mga boluntaryo nga mga manunurat.

## Mga kasarigan
Wiktionary

Iton **wikitionary** in nakabase-ha-web nga proyekto hit paghimo hin gawasnon ngan libre nga diksyunaryo.
## Mga kasarigan
Janis Joplin

Hi **Janis Lyn Joplin** (Enero 19, 1943 – Oktubre 4, 1970) in usa nga Amerikana nga man-aawit ngan manunurat hin awit.
Jerome Kern

Hi **Jerome David Kern** (Enero 27, 1885 – Nobyembre 11, 1945) in usa nga Amerikano nga kompositor han tyatro musikal nga popular nga musika.
Caracara

***Caracara*** in uska genus han Aves. An *Caracara* in nahilalakip ha familia nga Falconidae. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Caracara cheriway

***Caracara cheriway*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Nicolaus Joseph von Jacquin hadton 1784. An *Caracara cheriway* in nahilalakip ha genus nga *[[Caracara]]*, ngan familia nga Falconidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Odysseus

Hi **Odiseo** o **Odysseus** nga kilado liwat ha ngaran nga **Ulises** o **Ulysses** in Griyego nga hadi han Ithaca ngan bayani han kan Homer epiko nga siday, an Odisea.
Electra

Ha Griyego nga mitolohiya, hi **Electra** an babaye nga anak ni Hadi Agamemnon ngan Reyna  Clytemnestra, usa nga prinsesa han Argos.
Europa (mitolohiya)

Ha Griyego nga mitolohiya, hi **Europa** in babaye nga natawo ha hitaas nga pamilya, kun diin kinuha an ngaran han kontinente nga Europa.
Simulasyon

Iton **simulasyon** in imitasyon han operasyon han proseso o sistema ha ungod nga kalibutan ha paglabay han panahon.
Pamalit

Iton **pamalit** in nananangungod ha pagkamay-ada hin mga butang o serbisyo para makaabot ha panuyuan hit usa nga negosyo.
Inhenyeriya panlinog

Iton **inhenyeriya panlinog** in syentipiko nga larangan nga nanginginano ha pagpanalipod han sosyudad tikang ha linog ha kinakarawat nga katupngan
Etnomusikolohiya

Iton **Etnomusikolohiya** in larangan akademiko nga naglalakip han durudilain nga paghapit ha pag-aram han musika nga nagduduon han kultural, sosyal, materyal, kognitibo, biyolohikal, ngan iba nga dimensyon o konteksto imbes han o ha pagdugang han iya naglulugaring nga sangkap nga tingog, o bisan ano nga repertoire.
International Union for Conservation of Nature

An **International Union for Conservation of Nature** in usa nga pankanasoran katig-uban nga nanginginkamot makabiling hin solusyon ha aton kinahanglanon atubangon ngan pankalibongan ngan pagpauswag nga ayat.
IUCN Pula nga Listahan

An **IUCN Pula nga Listahan han mga Nangangarat-an nga Species**, gintukod hadto 1963, in kanan kalibutan pinakakomprehensibo nga imbentaryo han kalibutanon kahimtang hin konserbasyon han biyolohikal nga species.  An International Union for Conservation of Nature (IUCN) in kanan kalibutan panguna nga otoridad han kahimtang konserbasyon han espesyis.
Etnograpiya

Iton **etnograpiya** in makakalidad nga desinyo nga panhalikwat nga may-ada panuyuan nga mapanginano an mga panhitabo kultural.  An resulta han pag-aram han larangan o an sumat kaso in nagpapakita han kaaradman ngan an sistema han mga kasirigngon ha kinabuhi han usa ka grupo kultural.  An etnograpiya in uska pamaagi para makarepresenta ha grapiko nga paagi ngan ha pagsurat, an kultura han uska katawhan.
Catalogue of Life

An **Catalogue of Life**, nga gintikangan hadton Hunyo 2001 han Species 2000 ngan Integrated Taxonomic Information System (ITIS), in ginplaplanohan nga magin uska komprehensibo nga taramdan han ngatanan nga nakikilal-an nga mga organismo ha Kalibutan.
Ekosistema

Iton **ekosistema** in uska komunidad hin mga buhi nga organismo, lakip han mga diri-buhi nga komponente han ira kalibungan (butang sugad han hangin, tubig ngan mineral nga tuna), nga nanhihilabotay komo uska sistema.
Gruiformes

***Gruiformes*** in uska ordo han Aves. An Gruiformes in nahilalakip ha classis nga Aves, phylum nga Chordata, ngan regnum nga Animalia. An ordo nga Gruiformes naglalakip hin 198 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Rhynochetos jubatus

***Rhynochetos jubatus*** in uska species han Aves nga ginhulagway ni Jules Verreaux ngan Des Murs hadton 1860. An *Rhynochetos jubatus* in nahilalakip ha genus nga *[[Rhynochetos]]*, ngan familia nga Rhynochetidae. Ginklasipika han IUCN an species komo nangangarat-an. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Rallidae

***Rallidae*** in uska familia han Aves. An Rallidae in nahilalakip ha ordo nga Gruiformes, classis nga Aves, phylum nga Chordata, ngan regnum nga Animalia. An familia nga Rallidae naglalakip hin 143 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

## Ilarom nga taxa

* *[[Aenigmatolimnas]]*
* *[[Amaurolimnas]]*
* *[[Amaurornis]]*
* *[[Anurolimnas]]*
* *[[Aramides]]*
* *[[Aramidopsis]]*
* *[[Atlantisia]]*
* *[[Canirallus]]*
* *[[Coturnicops]]*
* *[[Crex]]*
* *[[Cyanolimnas]]*
* *[[Dryolimnas]]*
* *[[Eulabeornis]]*
* *[[Fulica]]*
* *[[Gallicrex]]*
* *[[Gallinula]]*
* *[[Gallirallus]]*
* *[[Gymnocrex]]*
* *[[Habroptila]]*
* *[[Himantornis]]*
* *[[Laterallus]]*
* *[[Lewinia]]*
* *[[Megacrex]]*
* *[[Micropygia]]*
* *[[Neocrex]]*
* *[[Nesoclopeus]]*
* *[[Pardirallus]]*
* *[[Porphyrio]]*
* *[[Porzana]]*
* *[[Rallina]]*
* *[[Rallus]]*
* *[[Rougetius]]*
* *[[Sarothrura]]*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Porphyrio porphyrio

***Porphyrio porphyrio*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Linnaeus hadton 1758. An *Porphyrio porphyrio* in nahilalakip ha genus nga *[[Porphyrio]]*, ngan familia nga Rallidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *P. p. bellus*
* *P. p. caspius*
* *P. p. indicus*
* *P. p. madagascariensis*
* *P. p. melanopterus*
* *P. p. melanotus*
* *P. p. pelewensis*
* *P. p. poliocephalus*
* *P. p. porphyrio*
* *P. p. pulverulentus*
* *P. p. samoënsis*
* *P. p. seistanicus*
* *P. p. viridis*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Megacrex inepta

***Megacrex inepta*** in uska species han Aves nga ginhulagway ni Luigi Maria d'Albertis ngan Tommaso Salvadori hadton 1879. An *Megacrex inepta* in nahilalakip ha genus nga *[[Megacrex]]*, ngan familia nga Rallidae. Ginklasipika han IUCN an species komo harani ha karat-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *M. i. inepta*
* *M. i. pallida*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Itóman

***Gallinula chloropus*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Linnaeus hadton 1758. An *Gallinula chloropus* in nahilalakip ha genus nga *[[Gallinula]]*, ngan familia nga Rallidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *G. c. cachinnans*
* *G. c. chloropus*
* *G. c. sandvicensis*
* *G. c. guami*
* *G. c. barbadensis*
* *G. c. cerceris*
* *G. c. galeata*
* *G. c. garmani*
* *G. c. meridionalis*
* *G. c. orientalis*
* *G. c. pauxilla*
* *G. c. pyrrhorrhoa*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Gallinula pacifica

***Gallinula pacifica*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Gustav Hartlaub ngan Otto Finsch hadton 1871. An *Gallinula pacifica* in nahilalakip ha genus nga *[[Gallinula]]*, ngan familia nga Rallidae. Ginklasipika han IUCN an species komo nangangarat-an duro. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Porzana pusilla

***Porzana pusilla*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Peter Simon Pallas hadton 1776. An *Porzana pusilla* in nahilalakip ha genus nga *[[Porzana]]*, ngan familia nga Rallidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *P. p. affinis*
* *P. p. intermedia*
* *P. p. mayri*
* *P. p. mira*
* *P. p. obscura*
* *P. p. palustris*
* *P. p. pusilla*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Gallirallus australis

***Gallirallus australis*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Anders Sparrman hadton 1786. An *Gallirallus australis* in nahilalakip ha genus nga *[[Gallirallus]]*, ngan familia nga Rallidae. Ginklasipika han IUCN an species komo nadudultan.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *G. a. australis*
* *G. a. greyi*
* *G. a. hectori*
* *G. a. scotti*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Rallina

***Rallina*** in uska genus han Aves. An *Rallina* in nahilalakip ha familia nga Rallidae. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Rallina eurizonoides

***Rallina eurizonoides*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Frédéric de Lafresnaye hadton 1845. An *Rallina eurizonoides* in nahilalakip ha genus nga *[[Rallina]]*, ngan familia nga Rallidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *R. e. alvarezi*
* *R. e. amauroptera*
* *R. e. eurizonoides*
* *R. e. formosana*
* *R. e. minahasa*
* *R. e. sepiaria*
* *R. e. telmatophila*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Rallus longirostris

***Rallus longirostris*** in uska species han Aves nga ginhulagway ni Pieter Boddaert hadton 1783. An *Rallus longirostris* in nahilalakip ha genus nga *[[Rallus]]*, ngan familia nga Rallidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *R. l. obsoletus*
* *R. l. levipes*
* *R. l. beldingi*
* *R. l. yumanensis*
* *R. l. crepitans*
* *R. l. waynei*
* *R. l. insularum*
* *R. l. saturatus*
* *R. l. longirostris*
* *R. l. belizensis*
* *R. l. caribaeus*
* *R. l. coryi*
* *R. l. crassirostris*
* *R. l. cypereti*
* *R. l. grossi*
* *R. l. leucophaeus*
* *R. l. margaritae*
* *R. l. pallidus*
* *R. l. pelodramus*
* *R. l. phelpsi*
* *R. l. scottii*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Aramides cajanea

***Aramides cajanea*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Statius Muller hadton 1776. An *Aramides cajanea* in nahilalakip ha genus nga *[[Aramides]]*, ngan familia nga Rallidae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *A. c. albiventris*
* *A. c. avicenniae*
* *A. c. cajanea*
* *A. c. latens*
* *A. c. mexicanus*
* *A. c. morrisoni*
* *A. c. pacificus*
* *A. c. plumbeicollis*
* *A. c. vanrossemi*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Neocrex colombiana

***Neocrex colombiana*** in uska species han Aves nga ginhulagway ni Outram Bangs hadton 1898. An *Neocrex colombiana* in nahilalakip ha genus nga *[[Neocrex]]*, ngan familia nga Rallidae. Ginklasipika han IUCN an species komo kulang hin datos.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *N. c. colombiana*
* *N. c. ripleyi*

## Mga kasarigan
Lewinia pectoralis

***Lewinia pectoralis*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Temminck hadton 1831. An *Lewinia pectoralis* in nahilalakip ha genus nga *[[Lewinia]]*, ngan familia nga Rallidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *L. p. alberti*
* *L. p. brachipus*
* *L. p. capta*
* *L. p. clelandi*
* *L. p. exsul*
* *L. p. mayri*
* *L. p. pectoralis*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Psophia viridis

***Psophia viridis*** in uska species han Aves nga ginhulagway ni Johann Baptist von Spix hadton 1825. An *Psophia viridis* in nahilalakip ha genus nga *[[Psophia]]*, ngan familia nga Psophiidae. Ginklasipika han IUCN an species komo nangangarat-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *P. v. dextralis*
* *P. v. obscura*
* *P. v. viridis*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Eupodotis caerulescens

***Eupodotis caerulescens*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Louis Jean Pierre Vieillot hadton 1820. An *Eupodotis caerulescens* in nahilalakip ha genus nga *[[Eupodotis]]*, ngan familia nga Otididae. Ginklasipika han IUCN an species komo harani ha karat-an. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Chlamydotis undulata

***Chlamydotis undulata*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Joseph Franz von Jacquin hadton 1784. An *Chlamydotis undulata* in nahilalakip ha genus nga *[[Chlamydotis]]*, ngan familia nga Otididae. Ginklasipika han IUCN an species komo nadudultan.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *C. u. fuertaventurae*
* *C. u. undulata*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Neotis

***Neotis*** in uska genus han Aves. An *Neotis* in nahilalakip ha familia nga Otididae. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Monias benschi

***Monias benschi*** in uska species han Aves nga ginhulagway ni Oustalet ngan Guillaume Grandidier hadton 1903. An *Monias benschi* in nahilalakip ha genus nga *[[Monias]]*, ngan familia nga Mesitornithidae. Ginklasipika han IUCN an species komo nadudultan. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Grus canadensis

***Grus canadensis*** in uska species han Aves nga syahan ginhulagway ni Linnaeus hadton 1758. An *Grus canadensis* in nahilalakip ha genus nga *[[Grus]]*, ngan familia nga Gruidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *G. c. canadensis*
* *G. c. tabida*
* *G. c. pratensis*
* *G. c. nesiotes*
* *G. c. pulla*
* *G. c. rowani*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Vertebrado

An **Vertebrata** in usa na subphylum han hayop na nahilalakip ha phylum Chordata. Ini an mga hayop na may'ada *backbones*. An Vertebrata ginrerepresentar sin oraora kadako na mayoriya san phylum Chordata, na may ada yana maabot 69,963 na species na ginkikilala. An vertebrata nalakip sin mga grupo sugad san mga sumusunod:

**jawless fishes*
**cartilaginous fishes* (pating, pagi, ngan ratfish)
*tetrapods, na nalakip han amphibian, reptilya, tamsi ngan mammalya
**bony fishes*

## Mga kasarigan
Bryozoa

**Bryozoa** (*Bryozoa*) in uska phylum han Animalia. An phylum nga Bryozoa naglalakip hin 5686 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Monoplacophora

***Monoplacophora*** in uska classis han Mollusca. An Monoplacophora in nahilalakip ha phylum nga Mollusca, ngan regnum nga Animalia. An classis nga Monoplacophora naglalakip hin 29 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

Classis nga naglalakip la hin ordo nga Tryblidiida. 

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Bayod

**Diplopoda** (*Diplopoda*) in uska classis han Arthropoda. An Diplopoda in nahilalakip ha phylum nga Arthropoda, ngan regnum nga Animalia. An classis nga Diplopoda naglalakip hin 9610 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Reptilia

**Reptilia** (*Reptilia*) in uska classis han Chordata. An Reptilia in nahilalakip ha phylum nga Chordata, ngan regnum nga Animalia. An classis nga Reptilia in naglalakip hin 8656 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life.

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Pinanbasaran




## Padugang nga barasahon

* 
* 
* 
* Laurin, Michel and Gauthier, Jacques A.: Diapsida. Lizards, ''Sphenodon'', crocodylians, birds, and their extinct relatives , Version 22 Hunyo 2000; part of The Tree of Life Web Project
* 
* 
* 


## Mga sumpay ha gawas

* 
* 
* Reptile Phylogeny
* Reptile images
* Sri Lanka Wild Life Information Database 
* Biology of the Reptilia is an online copy of the full text of a 22 volume 13,000 page summary of the state of research of reptiles.
Actinopterygii

**Actinopterygii** (*Actinopterygii*) in uska classis han Chordata. An Actinopterygii in nahilalakip ha phylum nga Chordata, ngan regnum nga Animalia. An classis nga Actinopterygii naglalakip hin 30487 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

## Ilarom nga taxa

* Acipenseriformes
* Albuliformes
* Amiiformes
* Anguilliformes
* Ateleopodiformes
* Atheriniformes
* Aulopiformes
* Batrachoidiformes
* Beloniformes
* Beryciformes
* Cetomimiformes
* Characiformes
* Clupeiformes
* Cypriniformes
* Cyprinodontiformes
* Elassomatiformes
* Elopiformes
* Esociformes
* Gadiformes
* Gasterosteiformes
* Gobiesociformes
* Gonorynchiformes
* Gymnotiformes
* Lampriformes
* Lepisosteiformes
* Lophiiformes
* Mugiliformes
* Myctophiformes
* Notacanthiformes
* Ophidiiformes
* Osmeriformes
* Osteoglossiformes
* Perciformes
* Percopsiformes
* Pleuronectiformes
* Polymixiiformes
* Polypteriformes
* Saccopharyngiformes
* Salmoniformes
* Scorpaeniformes
* Siluriformes
* Stephanoberyciformes
* Stomiiformes
* Synbranchiformes
* Syngnathiformes
* Tetraodontiformes
* Zeiformes

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Fabien Biancalani

Hi **Fabien Biancalani** (natawo han 23 Marso 1981) in usa nga Franses nga aktor, ngan musikero.

## Mga sumpay ha gawas

* Fabien Biancalani Music official music
*
Tenrikyo

An **Tenrikyo** in uska monotestiko nga relihiyon nga nagtikang ha rebelasyon han ika-19 gatostuig nga Haponesa nga ginngaranan nga Nakayama Miki, kilala komo Oyasama han iya manurunod.
Cheondoismo

An **Cheondoismo** in usa nga ika-20 gatostuig nga Kinoreyano nga gios panrelihyon, nga nakabase ha ika-19 gatostuig Donghak nga gios Confucianismo nga gintukod ni Choe Je-u, ngan ginkodigo ha ilarom ni Son Byeong-hui.
Sistema pan-ekonomika

Iton **sistema pan-ekonomika** in uska sistema hin paghimo, pagbahin, ngan pagkonsumo hin produkto ngan serbisyo, lakip han kombinasyon han durudilain nga mga instituto, ahensya, tagkonsumo, entidad, nga nagbubug-os han istruktura ekonomika han uska sosyudad o komunidad.
Ekonomika panpanakayan

Iton **Ekonomika panpanakayan** in uska sanga hin ekonomika nga nanginginlabot han pag-alotaga hin resources ha sulod han sektor hit panakayan.
Sosyolohiya ekonomika

Iton **sosyolohiya ekonomika** in nag-aaram han epekto pankatiringban ngan an mga hinungdan ha katiringban han dirudilain nga mga panhitabo panekonomiya.
Ekonomika nga ekolohikal

Iton **ekonomika nga ekolohikal** in larangan hin panhalikwat akademiko nga may panuyuan makabaton han interdependensya ngan durungan nga ebolusyon han ekonomiya han katawhan ngan natural nga ekosistema ha paglabay hit panahaon ngan espasyo.
Kugita

**Kugita**(*Octopoda*) in uska ordo han Cephalopoda. An Octopoda in nahilalakip ha classis nga Cephalopoda, phylum nga Mollusca, ngan regnum nga Animalia. An ordo nga Octopoda in naglalakip hin 254 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life.

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Haliphron atlanticus

***Haliphron atlanticus*** in uska species han Octopoda nga ginhulagway ni Japetus Steenstrup hadton 1861. An *Haliphron atlanticus* in nahilalakip ha genus nga *[[Haliphron]]*, ngan familia nga Alloposidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Paninigarilyo

Iton **paninigarilyo** in buhat kun diin it uska sustansya, labi na it sigarilyo, in ginsusunog ngan an aso gintitilaw ngan ginsisinghot.
Amphitretus pelagicus

***Amphitretus pelagicus*** in uska species han Octopoda nga ginhulagway ni William Evans Hoyle hadton 1885. An *Amphitretus pelagicus* in nahilalakip ha genus nga *[[Amphitretus]]*, ngan familia nga Amphitretidae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *A. p. pelagicus*
* *A. p. thielei*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Argonauta

***Argonauta*** in uska genus han Octopoda. An *Argonauta* in nahilalakip ha familia nga Argonautidae. 

An *Argonauta* amo la an genus nga ha familia nga Argonautidae. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Bolitaena massyae

***Bolitaena massyae*** in uska species han Octopoda nga syahan ginhulagway ni Robson hadton 1924. An *Bolitaena massyae* in nahilalakip ha genus nga *[[Bolitaena]]*, ngan familia nga Bolitaenidae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *B. m. massyae*
* *B. m. purpurea*

## Mga kasarigan
Japetella heathi

***Japetella heathi*** in uska species han Octopoda nga syahan ginhulagway ni Berry hadton 1911. An *Japetella heathi* in nahilalakip ha genus nga *[[Japetella]]*, ngan familia nga Bolitaenidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Octopus

***Octopus*** in uska genus han Octopoda. An *Octopus* in nahilalakip ha familia nga Octopodidae. 

## Ilarom nga taxa

* *[[Octopus abaculus]]*
* *[[Octopus aculeatus]]*
* *[[Octopus adamsi]]*
* *[[Octopus aegina]]*
* *[[Octopus alatus]]*
* *[[Octopus alecto]]*
* *[[Octopus alpheus]]*
* *[[Octopus araneoides]]*
* *[[Octopus arborescens]]*
* *[[Octopus areolatus]]*
* *[[Octopus aspilosomatis]]*
* *[[Octopus australis]]*
* *[[Octopus balboai]]*
* *[[Octopus berrima]]*
* *[[Octopus bimaculatus]]*
* *[[Octopus bimaculoides]]*
* *[[Octopus bocki]]*
* *[[Octopus briareus]]*
* *[[Octopus brocki]]*
* *[[Octopus bunurong]]*
* *[[Octopus burryi]]*
* *[[Octopus californicus]]*
* *[[Octopus campbelli]]*
* *[[Octopus carolinensis]]*
* *[[Octopus chierchiae]]*
* *[[Octopus conispadiceus]]*
* *[[Octopus cordiformis]]*
* *[[Octopus cyanea]]*
* *[[Octopus defilippi]]*
* *[[Octopus dierythraeus]]*
* *[[Octopus digueti]]*
* *[[Octopus exannulatus]]*
* *[[Octopus fangsiao]]*
* *[[Octopus favonius]]*
* *[[Octopus filamentosus]]*
* *[[Octopus filosus]]*
* *[[Octopus fitchi]]*
* *[[Octopus fujitai]]*
* *[[Octopus gardineri]]*
* *[[Octopus globosus]]*
* *[[Octopus graptus]]*
* *[[Octopus guangdongenis]]*
* *[[Octopus hardwickei]]*
* *[[Octopus hattai]]*
* *[[Octopus hongkongensis]]*
* *[[Octopus horridus]]*
* *[[Octopus hubbsorum]]*
* *[[Octopus joubini]]*
* *[[Octopus kagoshimensis]]*
* *[[Octopus kaurna]]*
* *[[Octopus kermadecensis]]*
* *[[Octopus lechenaultii]]*
* *[[Octopus lobensis]]*
* *[[Octopus longispadiceus]]*
* *[[Octopus luteus]]*
* *[[Octopus macropus]]*
* *[[Octopus magnificus]]*
* *[[Octopus maorum]]*
* *[[Octopus marginatus]]*
* *[[Octopus maya]]*
* *[[Octopus membranaceus]]*
* *[[Octopus mercatoris]]*
* *[[Octopus microphthalmus]]*
* *[[Octopus micropyrsus]]*
* *[[Octopus mimus]]*
* *[[Octopus minor]]*
* *[[Octopus mototi]]*
* *[[Octopus mutilans]]*
* *[[Octopus nanhaiensis]]*
* *[[Octopus nanus]]*
* *[[Octopus niveus]]*
* *[[Octopus nocturnus]]*
* *[[Octopus occidentalis]]*
* *[[Octopus ochotensis]]*
* *[[Octopus oculifer]]*
* *[[Octopus oliveri]]*
* *[[Octopus ornatus]]*
* *[[Octopus oshimai]]*
* *[[Octopus ovulum]]*
* *[[Octopus pallidus]]*
* *[[Octopus parvus]]*
* *[[Octopus penicillifer]]*
* *[[Octopus pentherinus]]*
* *[[Octopus polyzenia]]*
* *[[Octopus prashadi]]*
* *[[Octopus pricei]]*
* *[[Octopus pumilus]]*
* *[[Octopus rapanui]]*
* *[[Octopus robsoni]]*
* *[[Octopus roosevelti]]*
* *[[Octopus rubescens]]*
* *[[Octopus salutii]]*
* *[[Octopus sanctaehelenae]]*
* *[[Octopus sasakii]]*
* *[[Octopus selene]]*
* *[[Octopus spinosus]]*
* *[[Octopus striolatus]]*
* *[[Octopus superciliosus]]*
* *[[Octopus taprobanensis]]*
* *[[Octopus tehuelchus]]*
* *[[Octopus tenebricus]]*
* *[[Octopus tetricus]]*
* *[[Octopus tonganus]]*
* *[[Octopus tsugarensis]]*
* *[[Octopus validus]]*
* *[[Octopus warringa]]*
* *[[Octopus varunae]]*
* *[[Octopus veligero]]*
* *[[Octopus verrucosus]]*
* *[[Octopus winckworthi]]*
* *[[Octopus vitiensis]]*
* *[[Octopus wolfi]]*
* *[[Octopus vulgaris]]*
* *[[Octopus yendoi]]*
* *[[Octopus zonatus]]*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Octopus filamentosus

***Octopus filamentosus*** in uska species han Octopoda nga ginhulagway ni Henri Marie Ducrotay de Blainville hadton 1826. An *Octopus filamentosus* in nahilalakip ha genus nga *[[Octopus]]*, ngan familia nga Octopodidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Octopus minor

***Octopus minor*** in uska species han Octopoda nga syahan ginhulagway ni Sasaki hadton 1920. An *Octopus minor* in nahilalakip ha genus nga *[[Octopus]]*, ngan familia nga Octopodidae. 

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *O. m. minor*
* *O. m. pardalis*
* *O. m. typicus*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Ocythoe tuberculata

***Ocythoe tuberculata*** in uska species han Octopoda nga ginhulagway ni Rafinesque hadton 1814. An *Ocythoe tuberculata* in nahilalakip ha genus nga *[[Ocythoe]]*, ngan familia nga Ocythoidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Opisthoteuthidae

***Opisthoteuthidae*** in uska familia han Octopoda. An Opisthoteuthidae in nahilalakip ha ordo nga Octopoda, classis nga Cephalopoda, phylum nga Mollusca, ngan regnum nga Animalia. An familia nga Opisthoteuthidae naglalakip hin 25 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Grimpoteuthis antarctica

***Grimpoteuthis antarctica*** in uska species han Octopoda nga ginhulagway ni Tsunemi Kubodera ngan Takashi A. Okutani hadton 1986. An *Grimpoteuthis antarctica* in nahilalakip ha genus nga *[[Grimpoteuthis]]*, ngan familia nga Opisthoteuthidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Chunioteuthis

***Chunioteuthis*** in uska genus han Octopoda. An *Chunioteuthis* in nahilalakip ha familia nga Stauroteuthidae. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan
Tremoctopus violaceus

***Tremoctopus violaceus*** in uska species han Octopoda nga ginhulagway ni Stefano Delle Chiaje hadton 1830 in 1823-1831. An *Tremoctopus violaceus* in nahilalakip ha genus nga *[[Tremoctopus]]*, ngan familia nga Tremoctopodidae.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *T. v. violaceus*
* *T. v. gracilis*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Katoliko Romano nga Arkidiosesis han Palo

An **Arkidiosesis han Palo** (Linatin: *Archidioecesis Palensis*) usa han mga eklesyastiko nga lalawigan han Singbahan Katoliko Romano ha Pilipinas. Ubos han awtoridad o pagdumara hini an mga nasunod nga mga diosesis:

*Diosesis han Borongan
*Dyosesis han Calbayog
*Diosesis han Catarman
*Diosesis han Naval
Herminigildo A. Sanchez

Hi **Herminigildo "Hermie" A. Sanchez**, in usa nga pintor, magsusurat hin kanta, tagsurat ug paragsiday.  Hiya in natawo ha Catbalogan, ha probinsya han Samar hadton ika-28 han Nodyembre tuig 1974 kanda Amado Solibaga Sanchez nga taga Tagapul-an, Samar ug ni Ester Jadaone Apolinar nga taga Basey, Samar.  An iya kapikas han kinabuhi amo hi Ena Dacles Castillo nga taga-Catbalogan.  Mayda hira duha nga anak, hi Johaness Paolo C. Sanchez ug hi Nino Paulinus C. Sanchez.

Hi Herminigildo kumo magsusurat hin kanta in nagin *finalist* han magkadurudilain nga kompetisyon han *Balaug Songwriting Contest*, ug nakakuha han ikaduha nga pwesto han tuig 1999 ha paisan-isan nga *Ibabao Songwriting Competition* ha Syudad san Calbayog.  Nagdaog hin ikaduha nga lugar ha 2008 Gawad Komisyon, pinaagi han siday ug susumaton.  

Nag-atender hiya han *43rd UP Creative Writing Workshop* ha Mindanao han 2004, nagin kaungay han *13th Iligan National Writing Workshop* han 2006, *4th* ug *5th Lamiraw Regional Creative Writing*, *UP Viswrite ha UP Tacloban*, nag-attender han *Filmwriting Workshop* ni Jerry Gracio han 2011, ug *Playwriting Workshop* hadton 2012.

Nagin estudyante niya ha kolehiyo an bag-uhan nga paragsiday nga hi Julan Shirwod Nueva. Usa hiya ha mga tawo nga ginhahangad hini nga *rapper* ngan *spoken word artist* pag-abot ha pagsurat han mga siday nga nagpapauswag ha literatura winaray. Hi Jem Villa ug Zhep Gonzales in iya mga estudyante dida han nagpapart-time hiya ha St. Mary's College of Catbalogan, nga nagin mga mangaranta ug kompositor ha Winaray nga puplungon.

Han bulan han Mayo 2010, iya ginpatik an HAGSI o Haglipot nga Siday. Iya ini orihinal nga pamaagi ha pagsurat hin Siday agud madali an paghimo, pag-intindi ug pagluwas.

HAGSI  

Kape

Kaupay han aga

adlaw mahimaya

kape nagtitikarasa

kun tugbang an hinigugma.
Panhitabo Tunguska

An **panhitabo Tunguska** in dako nga pagbuto nga nahitabo harani ha Salog Podkamennaya Tunguska ha pagkayana nga Krasnoyarsk Krai, Russia, hadton mga 7:14 a.m. KRAT (00:14 UT) han Hunyo 30, 1908.
Panhitabo nga meteor ha Rusya hadton 2013

An **panhitabo nga meteor ha Rusya hadton 2013** in nahitabo han aga hadton 15 Pebrero 2013 ha bawbaw han Salatan nga Ural, Rusya, han mga 09:15 lokal nga oras (03:15 UTC).  May-ada diri maubos ha usa nga butang nga linmabay ha aga nga langit nga may-ada kalaksi nga diri maubos hin 54,000 km per ora ngan nabuak ha bawbaw han syudad han Chelyabinsk.  An pinakadako nga butang in baga nakaigo ha Danaw Chebarkul.  An Rinuso nga ahensya hin notisya RIA Novosti in nagyakan nga an mga opisyales in nakasabot hin butnga-nga-kahanginan nga pabuto nga may-ada altitud nga mga 10,000 metros.  An Rusyano Akademya hin mga Syensya in nagbanabana nga an meteor in may-ada kabug-atan nga mga 10 tonelada.

## Syahan nga mga sumat
An mga lokal nga molupyo in nagsering nga nakasaksi hira hin masilaw kaduro nga nasusunog nga mga butang ha langin han Chelyabinsk, Sverdlovsk, ngan mga rehiyon Orenburg mgam sapit nga mga rehiyon ha Kazakhstan.  An mga amateur video in nagpapakita nga baga bola nga kalayo nga naglalabay ha langit ngan may-ada uska makusog nga sonic boom kahuman.  May-ada oras nga an butang in malamrag hin duro nga naghatag ini hin mga lambong.  Diri maubos hin 20 nga mga kabataan an nasamad han nagbuto an mga bintana han uska eskoylahan ngan kindergarten.  Sumala han Associated Press, nabatian nira nga nagsering an tigbaba han ministro han interyor nga ginbabanabanahan 600 m² han atop han usa nga pabrika hin zinc in narumpag hini nga panhitabo.

Ha Kazakhstan, an mga opisyales in nagsering nga namimiling hira hin posible duha nga mga waray-kasasabti nga mga butang nga puydi nagpatuna ha Lalawigna han Aktobe, sapit han apektado nga mga rehiyon han Rusya.

Hi Dmitry Medvedev, an Primo Ministro han Rusya, in nagkompirma nga uska meteor an inmigo ha Rusya ngan nagsering nga pruweba nga an "bug-os nga planeta" in natatablan hin mga meteor ngan uska sistema in kinahanglan para mapanalipod an planeta han kaparehas nga mga panhitabo ha sunod nga panahon.  Ini nga panhitabo in ginsesering komo pabuto ha kahanginan (uska pagbuto hin uska meteor han paglabay ha atmospero.

## Mga nasamad
Han 15 Pebrero 2013, lapos hin 700 nga mga tawo in nag-aro hin atensyon medikal ha Chelyabinsk Oblast, nga naglalakip hin 159 ka mga kabataan.  An mga opisyales han kaupayan hin panlawas in nagsering nga 112 nga mga tawo in na-ospital, nga may-ada duha nga nahisumat nga ginsesering han mga opisyales nga grabe in kahimtang.  Kadam-an nga mga tawo nga nasamad in tungod han nagkabubuong nga mga bildo.
Wikiquote

An **wikiquote** in usa ha uska pamilya nga nakabase-ha-wiki nga mga proyekto nga gindudumara han Wikimedia Foundation, nga nagpapadalagan hin MediaWiki software.

## Mga kasarigan
Wikibooks

An **wikiquote** in usa ha uska wiki nga gindudumara han Wikimedia Foundation para hin paghimo hin gawasnon ngan libre nga sulod nga textbook nga bisan hin-o puyde magliwat.
## Mga kasarigan
Wikisource

An **wikisource** in uska aada-ha-linya nga digital nga sulod-barasahn hin gawasnon-ngan-libre nga sulod hin ginkuhaan nga mga teksto nga aada ha wiki, nga gindudumara han Wikimedia Foundation.

## Mga kasarigan
Wikinews

An **wikinews** in usa nga libre-ngan-gawasnon nga kukuhaan hin notisya ngan proyekto han Wikimedia Foundation.

## Mga kasrigan
Wikiversity

Iton **Wikiversity** in uska proyekto han Wikimedia Foundation, nga nasuporta han nag-aaram nga komunidad, ira materyales hit pag-aaram, ngan mga resulta nga aktibidades.

## Mga kasarigan
Étienne Mourrut

Hi **Étienne Mourrut**, nga natawo han Diciembre 4, 1939 ha Le Grau-du-Roi, Fransya, usa nga Franses nga politiko. 

## Mga sumpay ha gawas

*  Websayt han UMP, an partido ni Sarkozy 
*  Étienne Mourrut –Opisyal nga websayt
Syensya forensica

An **syensya forensica** in aplikasyon hin haluag nga spektrum han mga syensya ngan teknolohiya han pag-iimbestigar ngan pamiling pansayod han interes ha relasyon han balaod kriminal o sibil.
Komputasyon ha dampog

Iton **komputasyon ha dampog** in paggamit hin hardware ngan software nga ginpapadangat pinaagi hin uska network.
Negosyo elektroniko

Iton **negosyo elektroniko** o (negosyo ha internet) in aplikasyon hin mga teknolohiya nga impormasyon ngan komunikasyon ha pagsuporta han ngatanan nga aktibidades hin negosyo.
Gynaecolohiya

Iton **Gynaecolohiya** in medikal nga buhat nga nanginginlabot ha kahimsogan han kanan babaye sistema reproduktibo.
Polisiya pan-uma

Iton **Polisiya pan-uma** in naghuhulagway hin mga balaod nga may paghisumpay ha domestiko nga pan-uma ngan pan-angbit hin mga langyawanon nga mga pan-uma nga produkto.
Polisiya pandepensa

Iton **Polisiya pandepensa** in polisiya panpubliko nga nanginginlabot hiton pankanasoran seguridad ngan an kasundalohan.
Polisiya hit druga

Iton **polisiya hit druga** in nahinunungod hin kanan gobyerno panalimbasug hit pagpugong hin adikyon hin druga o sayop nga paggamit hini.
Polisiya panpagpaaram

Iton **Polisiya panpagpaaram** in mga prinsipyo ngan kanan gobyerno paghimo hin polisiya ha larangan hit edukasyon, sugad liwat an katitirok hit balaod ngan mga surundan nga nagdudumara han operasyon han sistema pan-edukasyon.
B.B. King

Hi **Riley B. King** (natawo han Septyembre 16, 1925), kilala han iya ngaran ha entablado nga **B.B. King**, in uska Aprikano-Amerikano nga gitarista ngan man-aawit- manunurat hin awit.
2012 DA14

**2012 DA<sub>14</sub>** in usa nga harani-ha-Kalibutan nga asteroid nga ginbabanabanahan nga may-ada 50 metro nga diametro (160 piye) ngan ginbabanabana nga masa nga 190,000 tonnelada metriko.  Han iya 2013 nga harani nga pag-agi, an asteroid in linmabay ha 27,700 km (17,200 mi) tikang ha bawbaw han Kalibutan.  Ini an naitala nga pinakaharani nga paghapit para han nakilala nga butang nga sugad kadako.  May-ada liwat usa nga waray pakahisumpay nga meteor nga panhitabo nga nahitabo 15 oras nga mas maaga han paglabay hini nga asteroid nga may-ada lain nga orbit.
Nautilidae

***Nautilidae*** in uska familia han Nautilida. An Nautilidae in nahilalakip ha ordo nga Nautilida, classis nga Cephalopoda, phylum nga Mollusca, ngan regnum nga Animalia. An familia nga Nautilidae naglalakip hin 7 ka mga species, sumala ha Catalogue of Life. 

An Nautilidae amo la an familia nga ha ordo nga Nautilida. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Nautilus belauensis

***Nautilus belauensis*** in uska species han Nautilida nga ginhulagway ni Saunders hadton 1981. An *Nautilus belauensis* in nahilalakip ha genus nga *[[Nautilus]]*, ngan familia nga Nautilidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Sepiadarium

***Sepiadarium*** in uska genus han Sepiida. An *Sepiadarium* in nahilalakip ha familia nga Sepiadariidae. 

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Sepiadarium austrinum

***Sepiadarium austrinum*** in uska species han Sepiida nga ginhulagway ni Berry hadton 1921. An *Sepiadarium austrinum* in nahilalakip ha genus nga *[[Sepiadarium]]*, ngan familia nga Sepiadariidae. Ginklasipika han IUCN an species komo kulang hin datos. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Sepia mira

***Sepia mira*** in uska species han Sepiida nga syahan ginhulagway ni cotton hadton 1932. An *Sepia mira* in nahilalakip ha genus nga *[[Sepia]]*, ngan familia nga Sepiidae. Ginklasipika han IUCN an species komo diri gud kababarak-an. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Idiosepius biserialis

***Idiosepius biserialis*** in uska species han Sepiolida nga ginhulagway ni Voss hadton 1962. An *Idiosepius biserialis* in nahilalakip ha genus nga *[[Idiosepius]]*, ngan familia nga Idiosepiidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan
Rossia pacifica

***Rossia pacifica*** in uska species han Sepiolida nga ginhulagway ni Berry hadton 1911. An *Rossia pacifica* in nahilalakip ha genus nga *[[Rossia]]*, ngan familia nga Sepiolidae. Ginklasipika han IUCN an species komo kulang hin datos.

## Subspecies

Ini nga species ginbahin ha masunod nga subspecies:

* *R. p. pacifica*
* *R. p. diegensis*

## Mga kasarigan




## Mga sumpay ha gawas
Euprymna pusilla

***Euprymna pusilla*** in uska species han Sepiolida nga syahan ginhulagway ni pfeffer hadton 1884. An *Euprymna pusilla* in nahilalakip ha genus nga *[[Euprymna]]*, ngan familia nga Sepiolidae. Waray hini subspecies nga nakalista.

## Mga kasarigan