open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mayoyao

An **Mayoyao** usa nga ika-upat nga klase nga bungto han lalawigan han Ifugao, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 14,191 ka tawo ha 2,917 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Mayoyao ginbahin ngadto hin karuhaan kag pito (27) nga mga baranggay.



* Aduyongan
* Alimit
* Ayangan
* Balangbang
* Banao
* Banhal
* Bongan
* Buninan
* Chaya
* Chumang
* Guinihon
* Inwaloy
* Langayan
* Liwo

* Maga
* Magulon
* Mapawoy
* Mayoyao Proper
* Mongol
* Nalbu
* Nattum
* Palaad
* Poblacion
* Talboc
* Tulaed
* Bato-Alatbang
* Epeng


## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Leonidas I

Hi **Leonidas** (ha Kinatsila: **Leónidas**; ha Griyego: ***Λεωνίδας*** - "*anak hin leon*", "*sugad hin leon*") usa nga hadi han Sparta, an ikanapulo kag pito nga hadi han Agiada nga linea, usa han mga anak ni Hadi Anaxandridas II han Sparta, nga gintutuohan nga tikang kan Heracles an katulinan. Hi Leonidas usa hin tulo nga anak: mayda ni magurang nga bugto nga hi Dorieus ngan in manghod nga bugto nga hi Cleombrotus, nga namuno komo rehensya hin panahon han kamatay ni Leonidas ugsa hiya ginsaliwanan ni Pausanias nga anak ni Cleombrotus. Hi Leonidas nagsunod han iya tunga-nga-bugto nga hi Cleomenes I, posible dida han tuig 489 o 488 BC, ngan naasawa niya an anak nga babaye ni Cleomenes nga hi Gorgo. An ngaran ni Leonidas nagin bayanihon hin status tungod han panhinabo didto han Pag-awayan ha Thermopylai.

## Ha popular nga kultura

* Dida han salida nga The 300 Spartans (1962), an nagdará han papel ni Leonidas amo an aktor nga hi Richard Egan
* Dida han salida nga 300 (2007), an nagdará han papel ni Leonidas amo an aktor nga hi Gerard Butler
* Dida han spoof nga pelikula *[[United 300]]* hi Scott Burn an nagdará han papel ni Leonidas.
* Dida han spoof nga pelikula *[[Meet the Spartans]]* hi Sean Maguire an nagdará han papel ni Leonidas.
Lubuagan

An **Lubuagan** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Kalinga, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 9,875 ka tawo ha 1,764 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Lubuagan ginbahin ngadto hin siyam (9) nga mga baranggay.

* Dangoy
* Mabilong
* Mabongtot
* Poblacion
* Tanglag
* Lower Uma
* Upper Uma
* Antonio Canao
* Uma del Norte (Western Luna Uma)

## Mga sumpay ha gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Tanudan

An **Tanudan** usa nga ika-upat nga klase bungto ha lalawigan han Kalinga, Pilipinas.  Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 10,275 ka tawo ha 1,472 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Tanudan ginbahin ngadto hin napulo kag unom (16) nga mga baranggay.



* Anggacan
* Babbanoy
* Dacalan
* Gaang
* Lower Mangali
* Lower Taloctoc
* Lower Lubo
* Upper Lubo

* Mabaca
* Pangol
* Poblacion
* Upper Taloctoc
* Anggacan Sur
* Dupligan
* Lay-asan
* Mangali Centro


## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Rizal, Kalinga

An **Rizal** usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Kalinga, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 13,652 ka tawo ha 2,594 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Rizal ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga baranggay.

* Babalag East (Pob.)
* Calaocan
* Kinama
* Liwan East
* Liwan West
* Macutay
* San Pascual
* San Quintin
* Santor
* Babalag West (Pob.)
* San Felipe (Bagbag-Bulbol)
* Romualdez
* San Francisco
* San Pedro

## Mga sumpay ha gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Pinukpuk

An **Pinukpuk** usa nga ikaduha nga klase nga bungto ha lalawigan han Kalinga, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 26,130 ka tawo ha 4,586 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Pinukpuk ginbahin ngadto hin karuhaan kag tulo (23) nga mga baranggay.



* Aciga
* Allaguia
* Ammacian
* Apatan
* Ba-ay
* Ballayangon
* Bayao
* Wagud
* Camalog
* Katabbogan
* Dugpa
* Cawagayan

* Asibanglan
* Limos
* Magaogao
* Malagnat
* Mapaco
* Pakawit
* Pinukpuk Junction
* Socbot
* Taga (Pob.)
* Pinococ
* Taggay


## Mga sumpay ha gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Pasil

An **Pasil** usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Kalinga, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 9,360 ka tawo ha 1,576 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Pasil ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga baranggay.

* Ableg
* Balatoc
* Balinciagao Norte
* Cagaluan
* Colayo
* Dalupa
* Dangtalan
* Galdang (Casaloan)
* Guina-ang (Pob.)
* Magsilay
* Malucsad
* Pugong
* Balenciagao Sur
* Bagtayan

## Mga sumpay ha gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Barlig

An **Barlig** usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Mountain Province, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 6,351 ka tawo ha 1,425 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Barlig ginbahin ngadto hin napulo kag usa (11) nga mga baranggay.

* Chupac
* Fiangtin
* Kaleo
* Latang
* Lias Kanluran
* Lingoy
* Lunas
* Macalana
* Ogoog
* Gawana (Pob.)
* Lias Silangan

## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Bauko

An **Bauko** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Mountain Province, Pilipinas.  Amo ini an gidamo-i hin tawo nga bungto han lalawigan. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 27,729 ka tawo ha 5,266 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Bauko ginbahin ngadto hin karuhaan kag duha (22) nga mga baranggay, nga gintunga ngadto hin igbaw ngan ilarom nga mga dapit.

## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Tinglayan

An **Tinglayan** usa nga ikalima nga klase bungto ha lalawigan han Kalinga, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 14,164 ka tawo ha 2,550 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Tinglayan ginbahin ngadto hin karuhaan (20) nga mga baranggay.



* Ambato Legleg
* Bangad Centro
* Basao
* Belong Manubal
* Butbut (Butbut-Ngibat)
* Bugnay
* Buscalan (Buscalan-Locong)
* Dananao
* Loccong
* Luplupa

* Mallango
* Poblacion
* Sumadel 1
* Sumadel 2
* Tulgao East
* Tulgao West
* Upper Bangad
* Ngibat
* Old Tinglayan
* Lower Bangad


## Mga sumpay ha gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Besao

An **Besao** usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Mountain Province, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 9,875 ka tawo ha 1,735 nga mga panimalay. Pinamunoan it bungto han alkalde nga hi Wellington Bagano Pooten.

## Mga baranggay

An Besao ginbahin ngadto hin napulo kag upat (14) nga mga baranggay.

* Agawa
* Ambaguio
* Banguitan
* Besao East (Besao Proper)
* Besao West
* Catengan
* Gueday
* Lacmaan
* Laylaya
* Padangan
* Payeo
* Suquib
* Tamboan
* Kin-iway (Pob.)

## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information 
*Official Website of Besao, Mountain Province
Paracelis

An **Paracelis** usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha lalawigan han Mountain Province, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 18,985 ka tawo ha 3,401 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Paracelis ginbahin ngadto hin siyam (9) nga mga baranggay.

* Anonat
* Bacarni
* Bananao
* Bantay
* Butigue
* Bunot
* Buringal
* Palitod
* Poblacion

## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Sabangan

An **Sabangan** usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Mountain Province, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 8,728 ka tawo ha 1,738 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Sabangan ginbahin ngadto hin napulo kag lima (15) nga mga baranggay.

* Bao-angan
* Bun-ayan
* Busa
* Camatagan
* Capinitan
* Data
* Gayang
* Lagan
* Losad
* Namatec
* Napua
* Pingad
* Poblacion
* Supang
* Tambingan

## Mga sumpay ha gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Tadian

An **Tadian** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Mountain Province, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 18,227 ka tawo ha 3,567 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Tadian ginbahin ngadto hin napulo kag siyam (19) nga mga baranggay.



* Balaoa
* Banaao
* Bantey
* Batayan
* Bunga
* Cadad-anan
* Cagubatan
* Duagan
* Dacudac
* Kayan East

* Lenga
* Lubon (Lub-ong)
* Mabrightcity
* Masla
* Pandayan
* Poblacion
* Sumadel
* Tue
* Kayan West


## Mga sumpay ha gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Sagada

An **Sagada** usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Mountain Province, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 10,575 ka tawo ha 2,158 nga mga panimalay.

Nahimutang an Sagada hin mga 275 ka km. ha amihanan tikang ha Manila, 100 ka km. tikang ha Baguio, ngan sapit ini han Bontoc, an kapital han lalawigan.

Kilalado an Sagada tungod han mga "namimitay nga nga lungon" hini. Usa ini nga tradisyonal nga paagi hin paglubong hin mga tawo nga diri na ginagamit yana. Diri bisan hin-o la an puyde iglubong hini; kinahanglan nga an minatay usa nga inasaw-an ngan mayda mga apo.

## Mga baranggay

An Sagada ginbahin ngadto hin napulo kag siyam (19) nga mga baranggay.



* Aguid
* Tetepan Sur
* Ambasing
* Angkeling
* Antadao
* Balugan
* Bangaan
* Dagdag (Pob.)
* Demang (Pob.)
* Fidelisan

* Kilong
* Madongo
* Poblacion (Patay)
* Pide
* Nacagang
* Suyo
* Taccong
* Tanulong
* Tetepan Norte


## Mga sumpay ha gawas ngan mga reperensya
* AENET Sagada 
* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information 
* Personal nga Websayt hin Sagada nga Igorot
* Mga Litrato han Sagada ngan mga Namimitay nga mga Lungon
Natonin

An **Natonin** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Mountain Province, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 9,065 ka tawo ha 1,768 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Natonin ginbahin ngadto hin napulo kag usa (11) nga mga baranggay. 

* Alunogan
* Balangao
* Banao
* Banawel
* Butac
* Maducayan
* Poblacion
* Saliok
* Santa Isabel
* Tonglayan
* Pudo

## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Basco

An **Basco** (nga tinatawag gihapon nga **Santo Domingo de Basco**) usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Batanes, Pilipinas. Amo ini an kapital nga bungto han Batanes. Nahamutang an Basco ha Isla han Batan, an ikaduha nga gidako-i nga isla han *Kapuropod'an Batanes* nga amo an bug-os nga probinsya ngan amo an pinaka-amihanan nga mga isla han Pilipinas. Mayda aeropuerto an Basco nga nagsisirbisyo hin mga biyahe ngadto-balik ha Metro Manila.

Ginngaranan an bungto ha dungog ni Kapitan Heneral José Basco y Vargas.

Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 6,717 ka tawo ha 1,469 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Basco ginbahin ngadto hin unom (6) nga mga baranggay.

* Ihuvok II (Kayvaluganan)
* Ihuvok I (Kaychanarianan)
* San Antonio
* San Joaquin
* Chanarian
* Kayhuvokan

## Mga iskwelahan

* Basco Central School
* Diptan Elementary School
* Batanes National Science High School
* Saint Dominic College
* Batanes State College

## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Itbayat

An **Itbayat** usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Batanes, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 3,616 ka tawo ha 719 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Itbayat ginbahin ngadto hin lima (5) nga mga baranggay.

* Raele
* San Rafael (Idiang)
* Santa Lucia (Kauhauhasan)
* Santa Maria (Marapuy)
* Santa Rosa (Kaynatuan)

## Mga sumpay ha gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Sabtang

An **Sabtang** usa nga ika-unom nga klase nga bungto ha lalawigan han Batanes, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 1,678 ka tawo ha 353 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Sabtang ginbahin ngadto hin unom (6) nga mga baranggay.

* Chavayan
* Malakdang (Pob.)
* Nakanmuan
* Savidug
* Sinakan (Pob.)
* Sumnanga

## Mga imahe

File:KIRKAMON SABTANG ISLAND, BATANES.jpg|An isla Sabtang
File:Chavayan, Sabtang Island in Batanes, Philippines.jpg|Chavayan Village
File:Duvek Bay - Sabtang Batanes.jpg|Duvek Bay


## Mga sumpay ha gawas

* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Taras Shevchenko

Hi **Taras Hryhorovych Shevchenko** () ( – ) usa nga Ukranyano nga maniniday, artista gihapon ngan usa nga humanista. An iya literaryo nga ginbilin amo an sinisiring nga batakan han moderno nga Ukranyano nga literatura ngan, ha dako nga bahin, han moderno nga Ukranyano nga yinaknan. Nagsurat gihapon hi Shevchenko ha Ruso ngan nagbilin hin damo nga mga obra maestra han iya buhat nga artistiko.

## Mga Sumpay ha Gawas
* Taras Shevchenko - Ingles
Tuguegarao

An **Syudad han Tuguegarao** usa nga ikaduha nga klase nga syudad ha lalawigan han Cagayan, Pilipinas. Amo ini an kapital nga syudad han Cagayan ngan amo an sentro han rehiyon han Rehiyon II. Nahamutang ini dida ha daplin han Salog han Cagayan.

Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 120,645 ka tawo ha 22,311 nga mga panimalay.

Lakip han mga yinaknan nga ginagamit dinhe amo an Ytawes, Ybanag ngan Ilokano.

## Mga baranggay

An Syudad han Tuguegarao ginbahin ngadto hin kap-atan kag siyam (49) nga mga baranggay.



* Annafunan East
* Annafunan West
* Atulayan Norte
* Atulayan Sur
* Bagay
* Buntun
* Caggay
* Capatan
* Carig Norte
* Carig Sur
* Caritan Centro
* Caritan Norte
* Caritan Sur
* Cataggaman Nuevo
* Cataggaman Pardo
* Cataggaman Viejo

* Centro  1 (Poblacion)
* Centro  2 (Poblacion)
* Centro  3 (Poblacion)
* Centro  4 (Poblacion)
* Centro  5 (Poblacion)
* Centro  6 (Poblacion)
* Centro  7 (Poblacion)
* Centro  8 (Poblacion)
* Centro  9 (Poblacion)
* Centro  10 (Poblacion)
* Centro  11 (Poblacion)
* Centro  12 (Poblacion)
* Dadda
* Gosi Norte
* Gosi Sur
* Larion Alto

* Larion Bajo
* Leonarda
* Libag Norte
* Libag Sur
* Linao East
* Linao Norte
* Linao West
* Namabbalan Norte
* Namabbalan Sur
* Pallua Norte
* Pallua Sur
* Pengue (Pengue-Ruyu)
* San Gabriel
* Tagga
* Tanza
* Ugac Norte
* Ugac Sur


## Mga telebisyon nga mga network:
* ABS-CBN: Channel 3 
* GMA Network: Channel 7 
* RJTV: Channel 9 
* National Broadcasting Network: Channel 13 
* ACQ-Kingdom Broadcasting Network: Channel 33

## Mga sumpay ha gawas
* Opisyal nga websayt han Syudad han Tuguegarao 
* Syudad han Tuguegarao: An Nangunguna nga Ibanag nga Syudad
* Tuguegarao, Pilipinas mga litrato 
* Bahin han Tuguegarao 
* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Fyodor Dostoyevsky

Hi **Fyodor Mikhailovich Dostoevsky** (ha Ruso: **Фёдор Миха́йлович Достое́вский**, nga an apelyido ginsusurat gihapon nga **Dostoyevsky**, **Dostoievsky**, **Dostoyevskiy** o **Dostoevski**) (–) usa nga Ruso  nga nobelista ngan manunurat hin fiksyon nga an mga sinurat, upod an *[[Pagtalapas ngan Pagsirot]]* ngan *[[An Magbugto nga Karamazov]]*, mayda hilarom ngan maiha nga epekto han intelektwal nga panhunahuhan ngan literatura han kalibotan. 

An sinurat ni Dostoevsky nagsusubay han psikolohiya han katawhan han masamok nga politika, sosyal ngan ispiritwal nga kontexto han iya sosyudad ha Rusya han ika-19 nga siglo.  Ginkikitâ hiya nga amo an nagtukod o kondi man an nahauna han existentialismo han ika-20 nga siglo, an iya *[[Mga Sinurat tikang ha Sirong]]* (1864), nga sinurat han mapait nga tingog han waray-ngaran nga "tawo ha sirong", gintawag ni Walter Kaufmann nga amo an "gimaupayi nga overture nga ginsurat para han existentialismo."

## Mga kasarigan

## Bibliograpiya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Mga biyograpiya
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

; Mga sinurat
* 
* *New Essays on Dostoevsky*, ed. M. Jones, G. M. Terry (1983)
* V. Seduro, *Dostoevski's Image in Russia Today* (1975)
* D. Capetanakis, 'Dostoevsky', in *Demetrios Capetanakis A Greek Poet In England* (1947), p.&nbsp;103–116
* P. Evdokimov, *Dostoevski et le probleme du mal* (1942; repr. 1978)
* N. Berdyaev, *Dostoevsky* (1934; Russian original 1923)
* L. Shestov, *Dostoevsky, Tolstoy and Nietzsche* (1969; Russian original 1903)

; Relihiyon
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* Complete works in Russian
* Complete journalistic works in Russian 
* Dostoyevsky studies 
* Dostoyevsky's family tree
* 
* 
* 
* 
* Research Tools on Fedor Mikhailovich Dostoevskii
Medisina

An **medisina** amo an siyensya ngan "" han pagmantener ngan/o pagbalik han pamati han kalawasan han katawhan pinaagi han pag-aram, diagnosis, ngan pagtambal han pasyente. 
An pulong tikang han Linatin nga *ars medicina* nga nangangahulogan *an arte han pagtambal o pag-upáy*.

An yana nga pagtrabaho ha medisina nahihinabo ha mga damo nga mga pag-ultan han *arte han pag-upáy* ngan mga dirudilain nga mga siyensya. Direktado nga nahasumpay an medisina ha mga siyensya han health ngan biomedicine. Ha haluag nga pagyakan, an pulong nga 'medisina' ha yana nahanunungod han mga larangan han *clinical* nga medisina, medical research ngan pag-opera, nga diin naglalakip ini han mga aratupagon han sakit ngan kasamad.

### Mga Sanga san Siyensya sa Medisina
**[[Anatomiya]]* an pag'aram san pisikal na struktura san organismo.
**[[Biochemistry]]* an pag'aram san chemistry san mga organismo, kaupod an struktura ngan kiwa san mga kemikal na sangkap.
**[[Biomechanics]]* an pag'aram san struktura ngan function san biolohikal na sistema pinaagi han mga *methods* san Mechanics.
**[[Biostatistics]]* an aplikasyon san statistics ngadto han biolohikal na larangan.
**[[Biophysics]]* an siyensya na gininagamit an mga metodohiya san physics ngan physical chemistry para araman an mga biolohikal na sistema.
**[[Cell biology|Cytology]]* an *microscopic* na pag'aram han mga biolohikal na *cell*.
**[[Embryology]]* an pag'aram san una na *development* san mga organismo.
**[[Endocrinology]]* an pag'aram san mga *hormones* ngan an ira epekto sa bug'os na lawas san mga hayop.
**[[Epidemiology]]* an pag'aram san *demographics* san mga sakit ngan epidemya.
**[[Genetics]]* 
**[[Histology]]* 
**[[Immunology]]* 
**[[Medical physics]]* 
**[[Microbiology]]* 
**[[Molecular biology]]* 
**[[Neuroscience]]* 
**[[Nutrition science]]* 
**[[Pathology as a science]]* an pag'aram san mga sakit. 
**[[Pharmacology]]* an pag'aram san mga bulong
**[[Photobiology]]* 
**[[Physiology]]* 
**[[Radiobiology]]* 
**[[Toxicology]]* an pa'aram san delikado na epekto san mga bulong.

## Mga kasarigan
La Alberca, Salamanca

An **La Alberca** usa nga barrio ngan munisipyo ha probinsya han Salamanca,  katundan nga Espanya, kabahin han komunidad autonoma han Castilla y León.

Dida han tuig 2003 an ihap han populasyon hini mga 1105 ka molupyo, 573 nga kalalakin-an ngan 532 nga kababayin-an.  Mayda ini kahaluag nga 60,73 ka km². An altitud hini 1048 ka metros ha igbaw han nivel han dagat.
Calvarrasa de Abajo, Salamanca

An **Calvarrasa de Abajo** usa nga barrio ngan munisipyo ha probinsya han Salamanca,  katundan nga Espanya, kabahin han komunidad autonoma han Castilla y León. Nahamutang ini ha 10 ka kilometro tikang ha syudad han Salamanca ngan mayda ini populasyon nga 1021 ka tawo. An munisipyo mayda kahaluag nga 28,16 ka km².

Nahamutang an barrio nga 782 ka metro ha igbaw han nivel han dagat.

An kodigo postal hini 37181.
Enrico Fermi

Hi **Enrico Fermi** (Septyembre 29, 1901 – Nobyembre 28, 1954) usa nga Italyano nga fisisita nga kilalado tungod han iya trabaho han paghimo han syahan nga nuclear reactor, ngan tungod han iya mga amot han pagpadukwag ha quantum nga teorya, nuclear ngan particle nga fisika, ngan statistical mechanics. Hi Fermi ginpremyohan han Premyo Nobel ha Fisika han 1938 tungod han iya trabaho ha larangan han *[[induced radioactivity]]*.

## Bibliograpiya
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Pinanbasaran

## Mga pagkukuhaan

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas
* "The First Reactor: 40th Anniversary Commemorative Edition", United States Department of Energy, (December 1982).
* Nobel prize page for the 1938 physics' prize
* The Story of the First Pile
* Enrico Fermi's Case File  at The Franklin Institute with information about his contributions to theoretical and experimental physics.
* "Remembering Enrico Fermi". Session J1. APS April Meeting 2010, American Physical Society.
* Time 100: Enrico Fermi  by Richard Rhodes 29 March 1999
*The Woodrow Wilson Center's Nuclear Proliferation International History Project or NPIHP is a global network of individuals and institutions engaged in the study of international nuclear history through archival documents, oral history interviews and other empirical sources.
Paugnat-ha-Kusog

An **sport** o **paugnat-ha-kusog** usa nga buruhaton nga gindudumara pinaagi hin tinirok nga mga surondon o mga pamatasan ngan ini ginbubuhat ha kompetinsya. Iton *sports* o **mga paugnat-ha-kusog** amo iton tawag hiton mga buruhaton nga diin an mga pisikal nga abilidad o kusog han nakompetensya amo an importante nga makadetermina kon hin-o an madaog o mapipirde, pero iton pulong gin-gagamit gihapon pagtawag hiton mga buruhaton nga diin an mental nga abilidad o an klase hin garamiton amo an importante nga mga factor.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya

* European Commission (2007), *The White Paper on Sport*.
* Council of Europe (2001), *The Europien sport charter*.

## Padugang nga barasahon
* *The Meaning of Sports* by Michael Mandel (PublicAffairs, ISBN 1-58648-252-1).
* Journal of the Philosophy of Sport
* Sullivan, George. *The Complete Sports Dictionary*. New York: Scholastic Book Services, 1979. 199 p. ISBN 0-590-05731-6

## Mga sumpay ha gawas
Cantalpino

An **Cantalpino** usa nga barrio ngan munisipyo ha probinsya han Salamanca,  katundan nga Espanya, kabahin han komunidad autonoma han Castilla y León. Nahamutang ini hin 30 ka kilometro tikang han kapital han probinsya nga Syudad han Salamanca ngan han tuig 2003 mayda ini populasyon nga 1107 ka tawo.  Mayda ini kahaluag nga 78.47 ka km².

Nahimutang ini hin 809 ka metro ha igbaw han nivel han dagat.

An kodigo postal hini 37405.
Pagpintura

An **pintura**, nangangahulogan ha literal an pagbutang hin kolor ngada hin superficie sugad hin papel, canvas, kahoy, salamin, lacquer o konkreto. Pero kon gamiton ha kontexto han arte, an pulong nga "pintura" nangangahulogan an paggamit hini nga aktibidad nga gin-upod han pagdrawing, komposisyon ngan iba pa nga mga aestetiko nga mga konsiderasyon agod maipahayag an *expressive* ngan konseptwal nga panuyo han nagbubuhat hini. Iton nagbubuhat hin pintura tinatawag nga pintor. 

## Pinanbasaran

## Mga reperensya
*A Treatise on Painting by Leonardo da Vinci (Kessinger Publishing)
*Alberti, Leone Battista, De Pictura (On Painting), 1435. On Painting, in English, De Pictura, in Latin 
*Doerner, Max – The Materials of the Artist and Their Use in Painting: With Notes on the Techniques of the Old Masters
*Kandinsky – Concerning the Spiritual in Art (Dover Publications)
*The Journal of Eugene Delacroix (Phaidon Press) 
* Masterpieces of painting.
*The Letters of Vincent van Gogh (Penguin Classics) 
* Russian painters art in very high definition .
* Most famous painters art in very high definition .

## Padugang nga barasahon

* Daniel, H., (1971) "*Encyclopedia of Themes and Subjects in Painting; Mythological, Biblical, Historical, Literary, Allegorical, and Topical*". New York, Harry N. Abrams Inc.

## Mga sumpay ha gawas

* WikiPaintings
Abulug

An **Abulug** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Cagayan, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 26,683 ka tawo ha 5,297 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Abulug ginbahin ngadto hin karuhaan (20) nga mga baranggay.

## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information 
*Galeriya hin mga Litrato han Abulug Cagayan
Aparri

An **Aparri** usa nga ikaduha nga klase nga bungto ha lalawigan han Cagayan, Pilipinas. Nahamutang an Aparri dida han ganghaan han Salog han Cagayan, an gihalaba-i nga salog han nasod, mga 55 ka milyas ha amihanan tikang ha Syudad han Tuguegarao, an kapital. Sumala han census han tuig 2000, an Aparri mayda populasyon nga 59,046 ka tawo ha 11,019 nga mga panimalay.

## Mga baranggay
An Aparri ginbahin ngadto hin kap-atan kag duha (42) nga mga baranggay.

## Mga sumpay ha gawas
* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information
Komunikasyon

An **komunikasyon** amo in proseso nga nagtutugot hin mga organismo hin pagbarubalyo hin impormasyon ha dirudilain nga paagi. It komunikasyon nakinahanglang nga ngatanan nga mga api maaram hin ginsasaroan nga yinaknan nga gin-gagamit han ira pagbinalyo-ay hin impormasyon. Mayda mga *auditoryo* nga mga paagi sugad han pagkanta, ngan han tuno han boses, ngan diri-ginyayakan, pisikal nga paagi sugad han lenggwahe han lawas, sinyal nga yinaknan, paralinggwahe, pagkapot, pagkitaay, o an paggamit hin pagsurat.

be-x-old:Зносіны
Claveria, Cagayan

An **Claveria** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Cagayan, Pilipinas. Amo ini an ginkikita nga pinaka-amihanan nga dapit ha Isla han Luzon.

Nahamutang an Claveria ha kanawayan o amihanan-katundan nga bahin han lalawigan han Cagayan. Tikang han Syudad han Tuguegarao nga amo an sentro han lalawigan ngan han rehiyon han Siong han Cagayan, mga 185.3 ka kilometro an kahirayo han Claveria. Tikang ha Manila nga maagi ha Ilocos nga Rehiyon, mga 613.0 ka kilometro an kahirayo han Claveria. Ginsasapitan an bungto ha amihanan han Babuyan Channel, ha sidlangan han buingto han Sanchez-Mira; ha salatan han lalawigan han Apayao ngan ha katundan han bungto han Santa Praxedes.

Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 29,277 ka tawo ha 5,767 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Claveria ginbahin ngadto hin kap-atan kag usa (41) nga mga baranggay.



* Alimoan
* Bacsay Cataraoan Norte
* Bacsay Mapulapula
* Bilibigao
* Buenavista
* Cadcadir East
* Capanikian
* Centro I (Pob.)
* Centro II (Pob.)
* Culao
* Dibalio
* Kilkiling
* Lablabig
* Luzon

* Mabnang
* Magdalena
* Centro VII (Malasin East)
* Malilitao
* Centro VI (Minanga)
* Nagsabaran
* Centro IV (Nangasangan)
* Pata East
* Pinas
* Santiago
* Santo Tomas
* Santa Maria (Surngot)
* Tabbugan
* Taggat Norte

* Union
* Bacsay Cataraoan Sur
* Cadcadir West
* Camalaggoan/D Leaño
* Centro III
* Centro V (Mina)
* Centro VIII (Malasin West)
* Pata West
* San Antonio (Sayad/Bimekel)
* San Isidro
* San Vicente
* Santo Niño (Barbarnis)
* Taggat Sur


## Mga sumpay ha gawas

* Claveria, Cagayan mga litrato 
* Philippine Standard Geographic Code 
* 2000 Philippine Census Information 
* Syahan nga diri-opisyal nga websayt han Claveria, Cagayan
Siyensya han komputasyon

An **siyensya han komputasyon** (ha Iningles: *computer science* o *computing science*; ha Kinatsila: *ciencias de la computación*) , amo an pag-aram han teoretiko nga mga batikan han impormasyon ngan computasyon ngan an pag-implementa hini ngan pag-aplikar hini ha mga sistema hin kompyuter. An siyensya han komputasyon mayda damo nga mga naha-ilarom-nga-mga-larangan; mayda mga naghahatag hin enfasis han komputasyon hin mga ispisipiko nga mga resulta (sugad hin kompyuter grafiks), samtang mayda liwat iba nga mga larangan nga nahanunungod hiton mga kaangayan hin mga *computational problem* (sugad han teorya hin *computational complexity*). Mayda liwat mga larangan hini nga siyensya nga nahanunungod hiton mga aratupagon ha pag-implementa hin mga komputasyon. Pananglitan, an *programming language* nga yinaknan nanginginlabot han pagpahayag han mga komputasyon, samtang ha *computer programming*, mga ispisipiko nga *computer language* gin-aaplika pagsolbar hin mga ispisipko nga mga *computational problem*. Usa pa nga nahailarom-nga-larangan, an *human-computer interaction*, nanginginlabot han mga aratopagon han paghimo han mga kompyuter ngan *computation* nga magamitan han kadam-an.

## Mga reperensya
Inhenyeriya

An **inhenyeria**, **inheyeríya** o **inhenyeriya** amo an aplikado nga siyensya han pagkuha ngan pag-aplikar hin kaaram ha disenyo, pag-analisar, ngan/o paghimo hin mga nahimo para hin mga praktikal nga kagamit.  An tawo nga nagbubuhat hin inhenyeriya amo an gintatawag nga **inhenyero**.

## Mga kasarigan

## Padugang nga barasahon

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* National Society of Professional Engineers position statement on Licensure and Qualifications for Practice 
* National Academy of Engineering (NAE)
* American Society for Engineering Education (ASEE)
* The US Library of Congress ''Engineering in History'' bibliography
* History of engineering bibliography  at University of Minnesota
Politika

An **politiká** (Iningles:Politics) (Pambansa:Pulitika) amo an proseso nga diin mga grupo hin mga tawo naghihimo hin mga desisyon danay an konseho nga gin-botos han tawo an nahimu disisyun danay liwat pag-lugi han tawo pina-agi han laway nga libak. Bisan kon ini nga pulong ginagamit ha kasahiran ha mga buruhaton ha sakob hin mga gobyerno sibil, iton politika nakikit-an gihapon ha ngatanan nga mga buruhaton hin katawhan, upod ha mga institusyon hin korporasyon, akademiko, ngan panrelihiyon.

An politika amo an "mga sosyal nga relasyon nga nahanunugod hin pamuno o gahum" ngan nahanunungod ini han pagdumara hin unit ha politika, ngan ha mga paagi ngan mga taktika nga ginagamit paghimo ngan pag-aplika hin polisiya.

An siyensya hin politika (o mga estudyo ha politika) amo an pag-aram hin pamatasan ha politka ngan nagkikita ini han pagkuha ngan pag-aplika hin gahum. Upod han mga larangan hin pag-aram nga harani han siyensya hin politika amo an pilosopiya hin politika, nga namimiling hin *rationale* para hin politika ngan in etiko hin pamatasan publiko, ngan administrasyon publika o pagdumara hin publika nga nanginginlabot han mga pamatasan han pan-gobyernohan.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya
* 
* 
* Ryan, Alan: *On Politics: A History of Political Thought from Herodotus to the Present.* London: Allen Lane, 2012. ISBN 978-0-713-99364-6

## Mga sumpay ha gawas
Medya panmasa

An **Medya panmasa** usa nga pulong nga gin-gamit pagtawag hin seksyon han media nga ispisipiko nga ginplano ngan ginhimo nga makaabot hin damo nga mga mananambong sugad hin populasyon hin nasod-nga-estado. Gintikang ini paggamit ha Iningles nga yinaknan dida han dekada han mga 1920 han pagtikang hin nasodnon nga mga network hin radio, mass-circulation nga mga peryodiko ngan mga revista, bisan pa kon an mass media nakada na ugsa nagin masurong ini nga pulong. An pulong nga **media publiko** o *public media* mayda baga hin sugad nga kahubad: ini amo an bug-os nga mga *public mass distributor* hin mga sumat ngan pagpaliaw ha mga media sugad hin mga peryodiko, telebisyon, radyo, pagpasamwak, nga nakinahanglan hin pag-api hin unyon sugad ha Newspaper Guild ngan AFTRA, ngan mga *text publisher* o mga nagmamantala hin teksto. An konsepto hin mass media komplikado ha pira nga internet nga media kay ha yana mga indibidwal nga mga tawo mayda na paagi hin *potential* nga maginkilalado hin sugad ka klase han mga han una para la hin mga pinili nga grupo hin mass media nga mga producer. Upod hini nga mga internet media an mga personal nga websayt, podcast ngan blog.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya
* Eco, Umberto (1967) *Per una guerriglia semiologica* (English tr. *[http://www.american-buddha.com/lit.towardsemiologicalguerrilla.htm Towards a Semiological Guerrilla Warfare] *) first given as a lecture at conference *Vision '67* in New York.
* 
*Riesman, David and Gitlin, Todd and Glazer, Nathan (1950) *[[The Lonely Crowd]]*, preview at google books
* 

## Padugang nga barasahon
* 
* 
* 
* 
*  Violaine Hacker, « Citoyenneté culturelle et politique européenne des médias : entre compétitivité et promotion des valeurs », Nations, cultures et entreprises en Europe, sous la direction de Gilles Rouet, Collection Local et Global, L’Harmattan, Paris, pp.&nbsp;163–184

## Mga sumpay ha gawas

* The Media: Carriers of Contagious Information
Telebisyon

An **telebisyon** o **television** (nga ginpapahalipot nga **TV**, **T.V.**, o **tv**) usa nga agsob gamiton nga sistema hin telekomunikasyon para hin pagpasamwak ngan pagkarawat hin mga nakiwa nga mga litrato ngan tunog ha kahirayo. An pulong puyde gihapon gamiton pagtawag hin telebisyon nga set, programa hin telebisyo o pagtransmitir ha telebisyon. An pulong tikang hin mga Linatin ngan Griyego nga kinuhaan, nga nangangahulogan nga "harayo nga kita": an Griyego nga *tele* (τῆλε), nga nangangahulugoan "harayo", ngan an Linatin *vision*, kita (tikang han *video, vis-* pagkita, o paglantaw ha syahan nga persona).

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
* Albert Abramson, *The History of Television, 1942 to 2000*, Jefferson, NC, and London, McFarland, 2003, ISBN 0-7864-1220-8.
* Pierre Bourdieu, *On Television*, The New Press, 2001.
* Tim Brooks and Earle March, *The Complete Guide to Prime Time Network and Cable TV Shows*, 8th ed., Ballantine, 2002.
* Jacques Derrida and Bernard Stiegler, *Echographies of Television*, Polity Press, 2002.
* David E. Fisher and Marshall J. Fisher, *Tube: the Invention of Television*, Counterpoint, Washington, DC, 1996, ISBN 1-887178-17-1.
* Steven Johnson, *[[Everything Bad is Good for You: How Today's Popular Culture Is Actually Making Us Smarter]]*, New York, Riverhead (Penguin), 2005, 2006, ISBN 1-59448-194-6.
* 
* Jerry Mander, *Four Arguments for the Elimination of Television*, Perennial, 1978.
* Jerry Mander, *In the Absence of the Sacred*, Sierra Club Books, 1992, ISBN 0-87156-509-9.
* Neil Postman, *[[Amusing Ourselves to Death]]: Public Discourse in the Age of Show Business*, New York, Penguin US, 1985, ISBN 0-670-80454-1.
* Evan I. Schwartz, *The Last Lone Inventor: A Tale of Genius, Deceit, and the Birth of Television*, New York, Harper Paperbacks, 2003, ISBN 0-06-093559-6.
* Beretta E. Smith-Shomade, *Shaded Lives: African-American Women and Television*, Rutgers University Press, 2002.
* Alan Taylor, *We, the Media: Pedagogic Intrusions into US Mainstream Film and Television News Broadcasting Rhetoric*, Peter Lang, 2005, ISBN 3-631-51852-8.
* Amanda D. Lotz, *The Television Will Be Revolutionized*, New York University Press, ISBN 978-0814752203

## Mga sumpay ha gawas

* National Association of Broadcasters 
* Association of Commercial Television in Europe
* The Encyclopedia of Television  at the Museum of Broadcast Communications
* Television's History - The First 75 Years 
* Collection Profile - Television  at the Canada Science and Technology Museum
* The Evolution of TV, A Brief History of TV Technology in Japan  - NHK (Japan Broadcasting Corporation)
* Worldwide Television Standards 
* 
* World Television Day - Nobyembre 21
Sosyolohiya

An **sosyolohiya** o **sosyolehiya** (tikang ha Linatin: *socitus*, "kaupod"; ngan an pagdugtong-ha-kataposan *-olohiya*, "an pag-aram han", tikang han Griyego λόγος, *lógos*, "kaaram") amo an sistematiko ngan siyentipiko nga pag-aram han sosyudad ngan pamatasan han sosyudad. An *research* ha sosyolohiya naglalakip tikang han pag-analisar hin magdali nga mga pagkita hin mga diri-magkilala nga mga tawo ha dalan ngadto han pag-aram han pankalibotan nga mga sosyal nga proseso. Dadamo nga mga larangan ha sakob hini nga disiplina nanginginlabot han mga paki-ana han unan-o ngan kay-ano in mga tawo naha-organisa ha sosyudad, komo mga indibidwal o mga api hin mga katig-uban, mga grupo, ngan mga institusyon. Komo akademiko nga disiplina, it sosyolohiya ginkikita nga usa nga sanga hin siyensya sosyal.

Durudilain nga **[[Gobyerno]]**

1. Kahadian/Dinastiya (Iningles:Kingdom/Dynasty) (Pambansa:Kaharian/Dinastiya)

2. Estadu (Iningles:States) (Pambansa:Estado)

3. Republika (Iningles:Republic) (Pambansa:Republika)

4. Komunismo (Iningles:Communism) (Pambansa:Komunismo)

5. Parliyaminti (Iningles:Parliament) (Pambansa:Parliyamente)

6. Kalidungan (Iningles:Kaleidescope) (Pambansa:Kabilugan)

7. Ug ibba pa

## An [[Pamilya]]

An Ína ngan an Áma (an Iruy ngan an Amay)

An Manu ngan Mana ha magbugtu nga anak

## Mga kasarigan
Sine

An **sine** (tikang ha Kinatsila: **cine** nga halipot han pulong nga **cinematografía**) amo an teknika nga nahihimo han pagproyektar hin hulagway o *fotograma* hin madagmit nga porma ngan sunod-sunod nga nakahimo han impresyon hin pagkiwa nga ginpapakita hin salida nga video o pelikula o film. An konsepto han sine tinatawag ha Iningles nga **film**. Ini nga pulong naglalakip hin mga salida hin nakiwa nga mga litrato, an larangan han sine komo forma hin arte, ngan an *motion picture* nga industriya. Ginhihimo an mga film pinaagi hin pagrekord hin mga hulagway tikang han kalibutan pinaagi hin mga kamera, o paghimo hin mga hulagway nga nagamit hin mga tekniko ha *animation* o *special effect*.

An pulong nga "cine" ha Kinatsila (nga ha Winaray "sinehan") amo an tawag gihapon han mga lugar o tyatro nga diin ginpapasalida in mga pelikula. An pulong nga "cine" mismo tikang han Griyego nga "kiné", nga nangangahulogan nga "kiwa".

## Pinanbasaran

## References

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Padugang nga barasahon
* Burton, Gideon O., and Randy Astle, jt. eds. (2007). "Mormons and Film", entire special issue, *B.Y.U. Studies* (Brigham Young University), vol. 46 (2007*), no. 2. 336 p., ill. ISSN 0007-0106
* [[George Hickenlooper|Hickenlooper, George]] (1991). *Reel [sic] Conversations: Candid Interviews with Film's Foremost Directors and Critics*, in series, *Citadel Press Book[s]*. New York: Carol Publishing Group. xii, 370 p. ISBN 0-8065-1237-7
* [[David Thomson (film critic)|Thomson, David]] (2002). *The New Biographical Dictionary of Film''. 4th ed. New York: A.A. Knopf. ISBN 0-375-41128-3

## Mga sumpay ha gawas

* Allmovie&nbsp;– Information on films: actors, directors, biographies, reviews, cast and production credits, box office sales, and other movie data.
* Film Site&nbsp;– Reviews of classic films
* 
* Rottentomatoes.com&nbsp;– Movie reviews, previews, forums, photos, cast info, and more.
* The Internet Movie Database (IMDb)&nbsp;– Information on current and historical films and cast listings.
Komix

An **komix** o **komiks** (tikang han Iningles: *comics*) usa nga forma hin visual nga arte hin mga hulagway nga agsob igkombina hin texto, agsob ha forma hin mga *speech balloon* o mga kapsyon hin hulagway. Ha pagtikang gin-gamit ini pag-ilustrar hin mga *caricature* ngan pagliaw pinaagi hin nakali-aw ngan diri-importante nga mga istorya, pero yana nahimo na ini hin literary nga medium nga mayda damo nga mga subgenre..

### An SAGING

Mayda duha nga mag-inum, Hi Lindy ngan hi Nalding, Nagtutunga hira han puno han saging nasiring hi Lindy kan Nalding, Nalding kay akun man ini nga Saging ngan Tona akun an mga bunga ngan ugat han Saging imu la an lawas, an Nalding kay diri nasabut kumarawat la. Ngan umabot an Patu (Duck) an diyos han saging kanda Nalding balay, Nalding buk-a an itun nga lawas han Saging makita ka hin damu nga gahi hin saging itanum didtu ha hirayu nga lugar nga midyu batuhon nga tona didtu han amun guin uukyan kay subra ka damu hitun. Tikang hadtu dumamu an saging tungud kan Nalding.

   

## Pinanbasaran

#### Mga academic journal

* 
* 
* 
* 
* 

#### Web

* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* 

**Mga academic journal**
* The Comics Grid: Journal of Comics Scholarship
* ImageTexT: Interdisciplinary Comics Studies
* Image  Narrative 
* International Journal of Comic Art 
* Journal of Graphic Novels and Comics

**Mga hinipos**
* Billy Ireland Cartoon Library & Museum
* Michigan State University Comic Art Collection
* Comic Art Collection  at the University of Missouri
* Cartoon Art Museum of San Francisco
* ''Time'' Archives' Collection of Comics 
* 

**Mga database**
* Comic Book Database 
* Grand Comics Database
Disenyo

An **disenyo**, usa nga pulong nga agsob gamiton ha kontexto han mga aplikado nga mga arte, inheyeriya, arkitektura ngan iba pa nga mga panhimo nga mga panuyo. Amo ini an tawag han proseso han pagtikang ngan pagpadukwag hin plano para hin produkto, istruktura, o komponente. Gin-gagamit liwat ini para han kataposan nga solusyon nga plano (sugad hin proyekto o modelo) o han resulta han pag-implementa hini nga plano (sugad han butang nga ginhimo o proyekto nga gin-implementa). Ha bag-o la nga kagamit, an mga proseso ginkita liwat nga mga resulta hin disenyo ngan ini naghatag hin bag-o nga kahulogan han pulong nga "disenyo hin proseso".

An pagdisenyo nakinalanglan hin disenyador nga magkikita han aestetiko, paggamit ngan iba pa nga mga aspeto hin butang o proseso ngan ini makinahanglan hin *research*, panhunahuna, pagmodelo, *interactive adjustment*, ngan pag-otro-hin-disenyo.
Yinaknan

An **pinulongan**, **yinaknan** o **linggwahe** usa nga sistema hin mga simbolo ngan an mga iginsusunod han paggamit hini. An pulong nga **linggwahe** liwat gamiton ha pagtawag han paggamit hini nga mga sistema komo fenomeno. Agsob ini gamiton nga paagi hin pagkomunikar hin mga tawo, an yinaknan hin tawo usa la nga pananglitan hini nga fenomeno.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*World Atlas of Language Structures: a large database of structural (phonological, grammatical, lexical) properties of languages
*Ethnologue: Languages of the World is a comprehensive catalog of all of the world's known living languages
*The Linguistic Diversity of the Planet  showing endangered languages
Panuratan

An **panuratan** o **literatura** nga an literal nga kahulogan "pagkilala hin mga letra o agi" (tikang han Linatin *littera* letra o agi) amo an tawag han pagtutdo o pag-aram hin pagsurat ngan pagbasa hin maupay. Tawag liwat ini ha mga buhat hin arte, nga ha kultura han Katundan mga *prose*, naglalakip han fiksyon ngan diri-fiksyon, drama ngan siday. Ha kadam-an han kalibutan, an mga teksto puyde diri-sinurat gihapon ngan naglalakip hin mga genre sugad han epiko, leyenda, mito, ballad ngan iba pa nga mga forma hin yinakan-la-nga-siday ngan istorya.

## Mga reperensya
**Pinanbasaran**

**Bibliograpiya**

:
:
:
:
:
:
:
:
:

## Padugang nga barasahon
**Mga dagko nga porma**

: An overview of several hundred short stories.
: 

**Kasaysayan**

: Brief summary of major periods in literary history of the Western tradition.

## Mga sumpay ha gawas

* English Literature Forum 
* Project Gutenberg Online Library
** Abacci – Project Gutenberg texts matched with Amazon reviews
* Internet Book List  similar to IMDb but for books
* Internet Archive Digital eBook Collection
Hinawngan

An **hinawngan** (ha Iningles: **hobby**; ha Kinatsila: **pasatiempo**) usa nga buruhaton hin pagpaliaw ha panahon. Nag-iiba ini tikang hit trabaho kay ini ginbubuhat tungod hin interes ngan kali-aw, imbes hin bayad.
Turismo

An **turismo** amo in pagbiyahe para hin pagli-aw o paghayahay nga mga buruhaton o an paghatag hin mga serbisyo nga nasuporta hini nga hayahay nga biyahe. An World Tourism Organization naghuhubad han pulong nga **turista** nga mga tawo nga "nabiyahe ngadto ngan na-istar hin mga lugar ha gawas han ira kalibungan hin diri masobra hin usa nga nasunod nga tuig para hin pagli-aw, negosyo ngan iba nga mga panuyo nga diri nahanunungod han pagbuhat hin buruhuaton nga ginbaydan tikang han lugar nga ginbisita". An turismo nagin sikat nga pagpaliaw nga buruhaton ha kalibutan. Han tuig 2006, mayda mga labaw hin 842 ka ribo (o milyon) nga mga langyawanon nga mga nangabot nga mga turista.

## Mga kasarigan
Panluto

An **pagluto**  o **panluto** (Iningles:Dish) (Pambansa:Ulam) amo an pag-andam hin pagkaon pinaagi hin pag-aplika hin kapaso.  An pulong nga **panluto** gin-gagamit liwat pagtawag hiton ispisipiko nga set hin mga tradisyon ngan buruhaton ha pagluto nga nahasumpay hin ispisipiko nga kultura. It mga kanan relihiyon nga balaod hin pagkaon puyde liwat maka-impluwensya hiton panluto. It importante nga impluwensya ha panluto hin usa nga kultura amo an mga ingrediente nga aada.
Santa Ana, Cagayan

An **Santa Ana** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Cagayan, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 21,612 ka tawo ha 4,101 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Santa Ana ginbahin ngadto hin napulo kag unom (16) nga mga baranggay.



* Casagan
* Casambalangan (Port Irene)
* Centro (Pob.)
* Diora-Zinungan
* Dungeg
* Kapanikian
* Marede
* Palawig

* Batu-Parada
* Patunungan
* Rapuli (Punti)
* San Vicente (Fort)
* Santa Clara
* Santa Cruz
* Visitacion (Pob.)
* Tangatan


## Mga sumpay ha gawas
*Bungto han Santa Ana 
*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Santa Praxedes

An **Santa Praxedes** usa nga ikalima nga klase nga bungto ha lalawigan han Cagayan, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 2,952 ka tawo ha 601 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Santa Praxedes ginbahin ngadto hin napulo (10) nga mga baranggay.

* Cadongdongan
* Capacuan
* Centro I (Pob.)
* Centro II (Pob.)
* Macatel
* Portabaga
* San Juan
* San Miguel
* Salungsong
* Sicul

## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Solana, Cagayan

An **Solana** usa nga ikaduha nga klase nga bungto ha lalawigan han Cagayan, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 67,512 ka tawo ha 12,945 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Solana ginbahin ngadto hin katloan kag walo (38) nga mga baranggay.



* Andarayan North
* Lannig
* Bangag
* Bantay
* Basi East
* Bauan East
* Cadaanan
* Calamagui
* Carilucud
* Cattaran
* Centro Northeast (Pob.)
* Centro Northwest (Pob.)
* Centro Southeast (Pob.)

* Centro Southwest (Pob.)
* Lanna
* Lingu
* Maguirig
* Nabbotuan
* Nangalisan
* Natappian East
* Padul
* Palao
* Parug-parug
* Pataya
* Sampaguita
* Maddarulug (Santo Domingo)

* Ubong
* Dassun
* Furagui
* Gadu
* Iraga
* Andarayan South
* Basi West
* Bauan West
* Calillauan
* Gen. Eulogio Balao
* Natappian West
* Malalam-Malacabibi


## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Tuao

An **Tuao** usa nga ikatulo nga klase nga bungto ha lalawigan han Cagayan, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 53,536 ka tawo ha 10,390 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Tuao ginbahin ngadto hin katloan kag duha (32) nga mga baranggay.



* Accusilian
* Alabiao
* Alabug
* Angang
* Bagumbayan
* Barancuag
* Battung
* Bicok
* Bugnay
* Bulagao
* Cagumitan

* Cato
* Culong
* Dagupan
* Fugu
* Lakambini
* Lallayug
* Malumin
* Mambacag
* San Vicente (Maleg)
* Mungo
* Naruangan

* Palca
* Pata
* San Juan
* San Luis (Gurengad)
* Santo Tomas
* Taribubu
* Villa Laida
* Poblacion I (Ward I Centro)
* Poblacion II (Ward II Centro
* Malalinta


## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Santo Niño, Cagayan

An **Santo Niño** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Cagayan, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 22,752 ka tawo ha 4,387 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Santo Niño ginbahin ngadto hin katloan kag usa (31) nga mga baranggay.



* Abariongan Ruar
* Abariongan Uneg
* Balagan
* Balanni
* Cabayo
* Calapangan
* Calassitan
* Campo
* Centro Norte (Pob.)
* Centro Sur (Pob.)
* Dungao

* Lattac
* Lipatan
* Lubo
* Mabitbitnong
* Mapitac
* Masical
* Matalao
* Nag-uma(Nagbayugan)
* Namuccayan
* Niug Norte

* Niug Sur
* Palusao
* San Manuel
* San Roque
* Santa Felicitas
* Santa Maria
* Sidiran
* Tabang
* Tamucco
* Virginia


## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information
Santa Teresita, Cagayan

An **Santa Teresita** usa nga ika-upat nga klase nga bungto ha lalawigan han Cagayan, Pilipinas. Sumala han census han tuig 2000, mayda ini populasyon nga 13,804 ka tawo ha 2,776 nga mga panimalay.

## Mga baranggay

An Sta. Teresita ginbahin ngadto hin napulo kag tulo (13) nga mga barangay.

* Alucao
* Buyun
* Centro East (Pob.)
* Centro West
* Dungeg
* Luga
* Masi
* Mision
* Simpatuyo
* Villa
* Aridawen
* Caniogan
* Simbaluca

## Mga sumpay ha gawas

*Philippine Standard Geographic Code 
*2000 Philippine Census Information