open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suoy

An **suoy** usa nga klase nga maaslum nga sawsawan. **Suka** Sukà SUKÀ (iningles:Vinegar) usa nga maaslum nga likido.

Usa nga pagsaliksik:
http://www.wikihow.com/Make-Your-Own-Vinegar

## Mga sumpay ha gawas

* 
* Gasoline from Vinegar MIT Technology Review
*Vinegars of the World. Solieri and Giudici, ISBN 978-88-470-0865-6
Bukid

An **bukid** (Iningles:Mount/Mountain) (Pambansa:Bundok) amo an natural nga pag-alsa han bawbaw han kalibutan nga agsub mayda tuktok.

## Pinanbasaran

## References

*
*
*

## Mga sumpay ha gawas

*
*
2 (ihap)

An **2 (Duhá)** (Kinatsila:[Dos](http://www.buenosearch.com/?q=disk+operating+system+(dos)+how+does+works&babsrc=SP_ss&mntrId=E04000174272AA1B&affID=128235&tsp=5111)) (Iningles:Two) (Pambansa:Dalawa) amo an usa ka ihap kahuman han 1 ngan san-o mag 3.
3 (ihap)

An **3 (Tuló )** (Kinatsila:Tres) (Iningles:Three) (Pambansa:Tatlo) (Cebuano:tuo)amo an usa ka ihap kahuman han 2 ngan san-o mag 4.
4 (ihap)

An **4 (Upat)** (Kinatsila:Kuwatro) (Iningles:Four) (Pambansa:Apat) amo an usa ka ihap kahuman han 3 ngan san-o mag 5.
1 (ihap)

An **1 (Usá)** (Kinatsila:Uno) (Iningles:One) (Pambansa:Isa) amo an osa ka ihap kahuman han 0 ngan san-o mag 2.

Kaarangay:

Usá: grupo ; bug-os ; angay ; urusa
14 (ihap)

An **14 (Napúlô kag upat)** amo an usa ka ihap kahuman han 13 ngan san-o mag 15. **Napulu kag upat** (Kinatsila:Katorse) (Iningles:Fourteen) (Pambansa:Labing-apat) usa nga ihap antis napulu kag-lima kahuman han napulu kag-tulu ; 14-ihap
22 (ihap)

An **22 (Karuhaan kag duhá o Duha kanapulo kag duhá)** amo an usa ka ihap kahuman han 21 ngan san-o mag 23.
23 (ihap)

An **23 (Karuhaan kag tuló o Duha kanapulo kag tuló)** amo an usa ka ihap kahuman han 22 ngan san-o mag 24.
24 (ihap)

An **24 (Karuhaan kag upat o Duha kanapulo kag upat)** amo an usa ka ihap kahuman han 23 ngan san-o mag 25.
25 (ihap)

An **25 (Karuhaan kag limá o Duha kanapulo kag limá)** amo an usa ka ihap kahuman han 24 ngan san-o mag 26.
26 (ihap)

An **26 (Karuhaan kag unom o Duha kanapulo kag unom)** amo an usa ka ihap kahuman han 25 ngan san-o mag 27.
27 (ihap)

An **27 (Karuhaan kag pitó o Duha kanapulo kag pitó)** amo an usa ka ihap kahuman han 26 ngan san-o mag 28.
21 (ihap)

An **21 (Karuhaan kag usá o Duha kanapulo kag usá)** amo an usa ka ihap kahuman han 20 ngan san-o mag 22.
28 (ihap)

An **28 (Karuhaan kag waló o Duha kanapulo kag waló)** amo an usa ka ihap kahuman han 27 ngan san-o mag 29.
29 (ihap)

An **29 (Karuhaan kag siyám o Duha kanapulo kag siyám)** amo an usa ka ihap kahuman han 28 ngan san-o mag 30.
1000 (ihap)

An **1000** (**Usa ka Yukut**) (Iningles:A Thousand) (Pambansa: Libo) (Kinatsila:miL) amo an usa ka ihap kahuman han 999 ngan san-o mag 1001.
John Wayne

Hi **Marion Mitchell Morrison** (Mayo 26, 1907 – Hunyo 11, 1979), natawo nga **Marion Robert Morrison** ngan mas ginkikilala ha iya ngaran ha entablado nga **John Wayne**, usa nga Amerikano nga artista ha pelikula ngan direktor.

## Mga Sumpay ha Gawas
* John Wayne - Ingles
Paul Cézanne

Hi **Paul Cézanne** (23 Enero 1832 – 30 Abril 1883) usa nga Franses nga pintor.

## Mga debuho

Baigneuses, par Paul Cézanne, Metropolitan Museum of Art.jpg|*Baigneuses*, Metropolitan Museum of Art (1875)
Compotier, verre et pommes, par Paul Cézanne.jpg|Bunga, *Compotier, verre et pommes* (1880) 
Émil Bernard, Paul Cézanne in his studio at Les Lauves, 1904.jpg|Paul Cézanne, studio Les Lauves (1904)
Georgia O'Keeffe

Hi **Georgia Totto O'Keeffe** (Nobyembre 15, 1887 – Marso 6, 1986) usa nga Amerikana nga artista.  Natawo harani ha Sun Prairie, Wisconsin, hi **O'Keeffe** usa nga pangunahon nga tawo han arte Amerikana han mga 1920.
Claude Monet

Hi **Claude Monet** (14 Nobyembre 1840 – 5 Disyembre 1926) usa ka Franses nga pintor ngan artista.

## Mga Sumpay ha Gawas
* Claude Monet - Sa pinulongan Ingles
Nicolas Poussin

Hi **Nicolas Poussin** (15 Hunyo 1594 – 19 Nobyembre 1665) usa ka Franses nga pintor han istilo klasikal.
Ludwig Mies van der Rohe

Hi **Ludwig Mies van der Rohe**, natawo ha ngaran nga **Maria Ludwig Michael Mies** (Marso 27, 1886 – Agosto 17, 1969) usa nga Aleman-Amerikano nga arkitekto.
Auguste Rodin

Hi **Auguste Rodin** (natawo ha ngaran nga François-Auguste-René Rodin; 12 Nobyembre 1840 – 17 Nobyembre 1917) usa nga Franses nga skultor.
Vitruvius

Hi **Marcus Vitruvius Pollio**; **Vitruvii**; (natawo han mga 80–70 BC, namatay kahuman han mga 15 BC) usa nga Romano nga manunurat, arkitekto, ngan inhenyero.
Aristophanes

Hi **Aristophanes** (natawo han mga 450-445 BC – namatay han mga 385 BC) usa nga Griyego nga manunurat.
Isaac Asimov

Hi **Isaac Asimov** (natawo ha ngaran nga Isaac Yudovich Ozimov, Rinusyan: Исаак Юдович Озимов; bnbn Enero 2, 1920 – Abril 6, 1992), usa nga Amerikano nga manunurat.
Jane Austen

Hi **Jane Austen** (natawo han Disyembre 16, 1775 ha Steventon, England) usa nga manunurat ngan nagtikang pagsurat han edad 14 anyos. An iya mga kag-anak amo hira George Austen ngan Cassandra Austen. Namatay hiya han Hulyo 18, 1817 ha Winchester, England. Mayda hiya unom nga bugto nga lalaki ngan usa nga bugto nga babaye nga hi Cassandra.
Bertolt Brecht

Hi **Bertolt Brecht** (natawo nga Eugen Berthold Friedrich Brecht; 10 Pebrero 1898 – 14 Agosto 1956) usa nga Aleman nga magsiriday, dramaturgo ngan direktor han pasalida.
Emily Dickinson

Hi **Emily Elizabeth Dickinson** (Disyembre 10, 1830 – Mayo 15, 1886) usa nga Amerikano nga magsiriday.
Alexandre Dumas, père

Hi **Alexandre Dumas, père** (literal nga Winaray: **Alexandre Dumas, amay** o **Alejandro Dumas, amay**) natawo nga **Dumas Davy de la Pailleterie** (24 Hulyo 1802 – 5 Disyembre 1870) usa nga Franses nga manunurat.
Arthur Conan Doyle

Hi **Arthur Ignatius Conan Doyle** (22 Mayo 1859 – 7 Hulyo 1930) usa nga Taga-escocia nga manunurat ngan magtarambal.
Magbugto nga Grimm

An **Magbugto nga Grimm** (Aleman: Die Brüder Grimm o Die Gebrüder Grimm; Iningles: Brothers Grimm), Jacob Grimm (Enero 4, 1785 - Septyembre 20, 1863) ngan Wilhelm Grimm (Pebrero 24, 1786 - Disyembre 16, 1859), hira amo an mga Aleman nga manunurat.
F. Scott Fitzgerald

Hi **Francis Scott Key Fitzgerald** (Septyembre 24, 1896 – Disyembre 21, 1940) usa nga Amerikano nga manunurat hin mga nobel ngan haglipot nga susumaton.
Nathaniel Hawthorne

Hi **Nathaniel Hawthorne** (natawo ha ngaran nga **Nathaniel Hathorne**; Hulyo 4, 1804 – Mayo 19, 1864) usa nga Amerikano nga nobelista ngan manunurat hin haglipot nga susumaton.
Langston Hughes

Hi **James Mercer Langston Hughes**, (Pebrero 1, 1902 – Mayo 22, 1967) usa nga Amerikano nga magsiriday, nobelista, dramaturgo., manunurat hin haglipot nga susumaton, ngan kolumnista.
Astrid Lindgren

Hi **Astrid Anna Emilia Lindgren (née) Ericsson**, 14 Nobyembre 1907 – 28 Enero 2002) usa ka taga-Sweden nga manunurat.
Thomas Mann

Hi **Thomas Mann** (6 Hunyo 1875 – 12 Agosto 1955) usa nga Aleman nga nobelista, manunurat hin haglipot nga susumaton, kritiko han katilingban, ngan pilantropista.
Edna St. Vincent Millay

Hi **Edna St. Vincent Millay** (Pebrero 22, 1892 – Oktubre 19, 1950) usa nga Amerikana nga magsiriday ngan dramaturgo.
Arthur Miller

Hi **Arthur Asher Miller** (Oktubre 17, 1915 – Pebrero 10, 2005) usa nga Amerikano nga dramaturgo ngan manunurat.
Rainer Maria Rilke

Hi **Rainer Maria Rilke** (4 Disyembre 1875 – 29 Disyembre 1926) usa ka Bohemyano-Austruano nga magsiriday ngan kritiko han arte.
Carl Sandburg

Hi **Carl Sandburg** (Enero 6, 1878 – Hulyo 22, 1967) usa nga Amerikano nga manunurat nga naging kilala tungod han iya mga siday.
Edgar Allan Poe

Hi **Edgar Allan Poe** (Enero 19, 1809 – Oktubre 7, 1849) usa nga Amerikano nga manunurat, magsiriday, editor, ngan kritiko han literatura.
Robert Louis Stevenson

Hi **Robert Louis Balfour Stevenson** (13 Nobyembre 1850 – 3 Disyembre 1894) usa nga taga-escocia nga nobelista, magsiriday ngan manunurat.
Mary Shelley

Hi **Mary Shelley** (née **Mary Wollstonecraft Godwin**; 30 Agosto 1797 – 1 Pebrero 1851) usa nga Briton nga manunurat.
J. R. R. Tolkien

Hi **John Ronald Reuel Tolkien** (3 Enero 1892 – 2 Septyembre 1973), usa nga Ingles nga manunurat ngan magsiriday.
Walt Whitman

Hi **Walter Whitman** (Mayo 31, 1819 – Marso 26, 1892) usa nga Amerikano nga magsiriday ngan manunurat.
Jacob Grimm

Hi **Jacob Ludwig Carl Grimm** (Hanau, 4 Enero 1785 – 20 Septyembre 1863 ha Berlin), Aleman nga philolohista, hurista, ngan mytholohista, nga natawo ha Hanau, ha Hesse-Kassel (o Hesse-Cassel).  Hiya an mas magurang ha Magbugto nga Grimm
William Butler Yeats

Hi **William Butler Yeats** (13 Hunyo 1865 – 28 Enero 1939) usa nga taga Irlanda nga magsiriday, dramatista, ngan usa ha mga pangunahon nga kusog han ika 20 siglo nga literatura.
Wilhelm Grimm

Hi **Wilhelm Carl Grimm** (24 Pebrero 1786 – 16 Disyembre 1859) usa nga Aleman nga manunurat, ngan mas manghod ha Magbugto nga Grimm.
Claudio Monteverdi

Hi **Claudio Giovanni Antonio Monteverdi** (15 Mayo 1567 (ginbunyagan) – 29 Nobyembre 1643) usa nga Italyano nga kompositor ngan magkaranta.
Edvard Grieg

Hi **Edvard Hagerup Grieg** (15 Hunyo 1843 – 4 Septyembre 1907) usa nga taga Norway nga kompositor ngan pianista.
Renminbi

An **renminbi** o Tsino yuan amo an salapi han Kanan Katawhan Republika han Tsina, labot la ha Hong Kong ngan Macau.

## Mga sumpay ha gawas

*    
*
Juan Sebastián Elcano

Hi **Juan Sebastián Elcano**(1486, Getaria, ha lalawigan han Basque han Guipúzcoa, Espanya, — 4 Agosto 1526, Kalawdan Pasipiko) usa nga Kastila nga explorador.
Willem Barentsz

Hi **Willem Barentsz** (bnbn 1550 – 20 Hunyo 1597) usa nga taga Nederlandes nga nabigador ngan explorador.
Vitus Bering

Hi **Vitus Jonassen Bering** (Agosto 12, 1681 ha Horsens, Dinamarka – Disyembre 8, 1741, Puro han Bering, Rusya) usa nga taga Dinamarka nga nabigador.
Fritz Lang

Hi **Friedrich Christian Anton "Fritz" Lang** (Disyembre 5, 1890 – Agosto 2, 1976) usa nga Austryano-Aleman-Amerikano nga naghihimo hin mga pasalida.
Leni Riefenstahl

Hi **Helene Bertha Amalie "Leni" Riefenstahl** (22 Agosto 1902 – 8 Septyembre 2003) usa ka Aleman nga direktor hin pelikula, artista ngan mananayaw.
Mary Harris Jones

Hi **Mary Harris "Mother" Jones** (Agosto 1, 1837 – Nobyembre 30, 1930), natawo ha Cork, Irlanda, usa nga prominente nga magtitirok han mga magtratrabaho ngan komunidad.
Osama bin Laden

Hi **Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden** (1957) (Inarabo: أسامة بن محمد بن عوض بن لادن‎, Usāmah bin Muḥammad bin ‘Awaḍ bin Lādin; natawo Marso 10, 1957) usa nga miyembro han prominente nga banay han Saudi bin Laden ngan nagtukod-mangulo han katig-uban al-Qaeda.
Emilia Plater

Hi **Emilia Plater** (13 Nobyembre 1806 – 23 Disyembre 1831) usa nga rebolusyonaryo nga tikang ha katunaan han Komonwelt han Polonya-Lithuania.
Harriet Tubman

Hi **Harriet Tubman** (natawo ha ngaran nga Araminta Ross; bnbn 1822 – Marso 10, 1913) usa nga Aprikana-Amerikana nga abolisyonista ngan espiya han unyon han Gyera Sibil Amerikanhon.
Sojourner Truth

Hi **Sojourner Truth** (1797 – Nobyembre 26, 1883) amo an ginhatag nga ngaran para ha iya kalugaringon, tikang han 1843, ni Isabella Baumfree, usa ka Aprikana-Americana abolisyonista ngan aktibista para han katungod han kababayehan.
Kaagi han katawhan

An **Kasaysayan han kalibutan** amo an naisurat nga nahinumduman han mga inagihan, ha palibot han kalibutan, han mga Homo sapiens.
Amerika Latina

An **Amerika Latina** amo an usa ka rehiyon han mga Amerika kun diin an mga yinaknan Romances sugad han Kinatsila, Pinortuges ngan Franses, amo an pangunahon nga yinaknan.
Makroekonomika

An **Makroekonomika** usa nga sanga han ekonomiks nga nanginginano ha mga resulta, istruktura, ngan kinaiya han ekonomiya han bug-os nga komunidad, kun diri man an usa ka nasod, usa ka rehiyon, o pankabug-osan han kalibutan.
Mikroekonomika

An **mikroekonomika** usa nga sanga han ekonomiks nga nag-aaram kun a-anhon an panimalay ngan mga negosyo naghihimo hin desisyon ha pagbahin an ira limitado nga bahandi.
Pound sterling

An **pound sterling** (tigaman: £; ISO code: GBP), agsob nga gintatawag nga pound, amo an salapi ha Reino Unido.

## Mga sumpay ha gawas
*
Rupee

An **rupee** (₨, Re., o Rs.) (Hindi: रुपया rupiya, Urdu: روپیہ rupiya, Sanskrit: रूप्यकम् rupyakam, Malayalam: ശ്രൂപ roopa, Tamil: roopa, Telugu: రూపాయలు ruupaayalu, Sinhala: රුපියල rupiyal kasirigngon mga sinsilyo han plata) usa nga masukot gamiton nga ngaran han salapi nga gingagamit ha India, Pakistan, Indonesia, Maldives, Mauritius, Nepal, Seychelles, Sri Lanka, ngan han una gingamit han Afghanistan, Tibet, Burma ngan British East Africa, German East Africa ngan Trucial States.

Ha Maldives, an yunit han pananalapi ginkikilala nga rufiyah, usa nga cognate han Sanskrit rupya. An rupee han Indya (₹) ngan Pakistani nga rupee (₨) ginbabahin ngadto ha usa ka gatos nga paise (kun usa la paisa) o pice. An Mauritia ngan Sri Lanka nga rupee ginbabahin ngadto ha 100 sentimos. An Nepal nga rupee ginbabahin ngadto ha usa ka gatos nga paisas o upat nga suka o duha ka mohor.
Parakol

An **parakol** usa nga kadaan nga butang nga gingagamit paghatag hin hitsura, pagtunga, ngan pag-utod han kahoy.

## Mga kasarigan
Katurog

An **Katurog** o **pagkaturog** amo an estado han pagdiskanso, nga nahihitabo ha kadam-an han mga hayop ngan tawo.

## Mga kasarigan
John Logie Baird

Hi **John Logie Baird** (14 Agosto 1888 – 14 Hunyo 1946) usa nga taga-escocia nga inhenyero ngan imbentor.
Timbang

An **Timbang**,**[[Gaan]]** **Bug-at** o **Pagkamabug-at** o *'Pagka[[gaan]]* (Iningles:Weigh/Weight) (Pambansa:Bigat/Gaang) amo an usa ka kina-iya han materya ha kalibutan. An kalibutan nabutong han materya pakadtu ha iya. An tawag ini nga butong amo an bug-at.

## Mga kasarigan
Christiaan Huygens

Hi **Christiaan Huygens** (14 Abril 1629 – 8 Hulyo 1695) usa nga taga Nederlandes nga matimatiko, astonomo, pisiko, horolohista ngan manunurat hin himo-himo nga susumaton.
Casimir Funk

Hi **Kazimierz Funk** (Pebrero 23, 1884 – Nobyembre 19, 1967), ginsusurat gihap nga Casimir Funk, usa nga taga-Polonya nga biyokimiko.
Steve Jobs

Hi **Steven Paul "Steve" Jobs** (Pebrero 24, 1955 - Oktubre 5, 2011) usa ka Amerikano nga negosyantem, ngan usa ha nagtukod han Apple Inc. 

hi
Hypatia

Hi **Hypatia** (Grineyeg: Ὑπατία, Hypatía, kaluwas /haɪˈpeɪʃə/ han Iningles; natawo ha butnga han mga tuig 350 ngan 370; tumalikod ha kadayunan tuig 415) usa nga Griyego nga mag-aaram tikang ha Alexandria ha Egypt, ginkikilala nga syahan nga babaye ha matematiko, nga magturutdo liwat hin pilosopiya ngan astonomiya.
Pierre-Simon Laplace

Hi **Pierre-Simon, marquis de Laplace** (23 Marso 1749 – 5 Marso 1827) usa ka Franses nga matimatiko ngan astronomo.
Donald Knuth

Hi **Donald Ervin Knuth** (kaluwas /kəˈnuːθ/[1]) (natawo han Enero 10, 1938) usa nga kilala nga syentipiko han kompyuter.
Dennis Ritchie

Hi **Dennis MacAlistair Ritchie** (natawo Septyembre 9, 1941) usa nga Amerikano nga syentipilo han kompyuter.
Ignacy Łukasiewicz

Hi **Jan Józef Ignacy Łukasiewicz** (1822 - 1882) usa nga Polonyano nga pharmacist ngan usa ha nagpatikang han industriya an petroleum na lana, nga nagtukod han syahan nga oil refinery han kalibutan han 1856.
Bernhard Riemann

Hi **Georg Friedrich Bernhard Riemann** (Inaleman nga kaluwas: [ˈʁiːman]; Septyembre 17, 1826 – Hulyo 20, 1866) usa ka Aleman nga matematiko.
Linus Torvalds

hi **Linus Benedict Torvalds** (natawo han Disyembre 28, 1969 ha Helsinki, Finland) usa nga taga Finlandya nga inhenyero han mga software.
Richard Stallman

Hi **Richard Matthew Stallman** (natawo Marso 16, 1953), agsob ginpahalipot nga "rms", usa nga Amerikano nga aktibista han katalwasan software ngan usa ka kompyuter programer.
Benito han Nursia

Hi **Benito han Nursia** (Initalyano: San Benedetto da Norcia) (480 – 547) usa nga santo tikang ha Italya.
Michel Foucault

Hi **Michel Foucault** (Frinanses nga kaluwas: [miʃɛl fuko]), natawo nga Paul-Michel Foucault (15 Oktubre 1926 – 25 Hunyo 1984), usa nga Franses nga pilosopo, sosyolohista, ngan historyano.
Stein Rokkan

Hi **Stein Rokkan** (Hulyo 4, 1921 ha Vågan – Hulyo 22, 1979 ha Bergen) usa ka taga Norway nga syentipiko han politika ngan sosyolohiya.
Germaine Greer

Hi **Germaine Greer** (natawo han 29 Enero 1939) usa nga natawo ha Australya nga manunurat, mag-aaram han unhan-kabag-ohan nga literatura Ingles.
Thales

Hi **Thales han Miletus** (Θαλῆς ὁ Μιλήσιος (kaluwas /ˈθeɪliːz/ o "THEH-leez") , bnbn 624 BC – bnbn 546 BC), usa ka san-o kan Socrates nga Griyego nga pilosopo tikang ha Miletus ha Asia Minor. Ipinanganak si Thales san syudad han Miletus sadton 620 BC. 

--**Mga Pinagbasaran**--
Hastings Banda

Hi **Hastings Kamuzu Banda** (1896? – 25 Nobyembre 1997) usa nga pinuno han Malawi ngan an iya nahiuna nga estado, Nyasaland, tikang 1961 kutob 1994.
Attila

Hi **Attila** (kaluwas /ˈætɨlə/ o /əˈtɪlə/; 406 – 453), amo an emperador han mga Huno tikang 434 tubtob iya kamatay ha 453.
Silvio Berlusconi

Hi **Silvio Berlusconi** (natawo 29 Septyembre 1936) usa nga Italyano nga politiko nga naging primer ministro han Italya.
Lucrezia Borgia

Hi **Lucrezia Borgia** (18 Abril 1480 - 24 Hunyo 1519) anak nga babaye nira Rodrigo Borgia, nga nagin Papa Alejandro VI ngan Vannozza dei Cattanei. An iya mga bugto upod hira Cesare Borgia, Giovanni Borgia, and Gioffre Borgia.
Gro Harlem Brundtland

Hi **Gro Harlem Brundtland** (natawo ha ngaran nga Gro Harlem, 20 Abril, 1939) usa nga taga Norwega nga politiko, diplomatiko ngan magtarambal.
Catalina nga Harangdon

Hi **Catalina II** (Rinusyan: Екатерина II Великая, Yekaterina II Velikaya), ginngaranan gihap nga **Catalina nga Harangon**, natawo han 2 Mayo 1729, namuno nga usa nga emperatres han Rusya tikang 9 Hulyo 1762 kutob han iya kamatayon han 17 November 1796).
Fidel Castro

Hi **Fidel Alejandro Castro Ruz**  ( audio) (natawo han Agosto 13, 1926 - 25 Nobyembre 2016) usa nga anay Cubano nga politiko, usa ha pangunahon nga pinuno han Rebolusyon Cubana, an Primer Ministro han Cuba tikang Pebrero 1959 kutob Disyembre 1976, ngan Mangulo han Konseho han Estado han Cuba kutob han paglugaring niya pagbulyuwa han buhatan han Pebrero 2008.
Namatay hiya han 25 Nobyembre 2016 ha edad nga 90.
Jacques Chirac

Hi **Jacques René Chirac** (; 29 Nobyembre 1932 – 26 Septyembre 2019) usá nga Fransés nga polítiko, nga amo an nagsirbe nga Mangulo han Fransya ngan *ex officio* nga Igkasi-Prinsipe han Andorra tikang 1995 tubtob 2007. Nagsirbe hi Chirac nga Primer Ministro han Fransya tikang 1974 tubtob 1976, tikang 1986 tubtob 1988, ngan an Alkalde an Paris tíkang 1977 tubtob 1995.

Katapos han iya pagtapós han iya degree ha Institut d'études politiques de Paris (Sciences Po), usá ka panahón hin pag-iskwela ha Harvard University, ngan ha École nationale d'administration (ENA), nagtikang hi Chirac han iya karera nga usa nga hataas-nga-ranggo nga burokrata ha serbisyo sibil, ngan waray la mag-iha binmúlig hiyá ha polítika. Nagkapot hi Chirac hin dirudilain nga mga senyor nga puwesto, upod an Ministro han Agrikultura, Ministro han Interyor, Primer Ministro, Alkalde han Paris, ngan Mangulo han Repúblika Fransesa.

An mga polisiya ni Chirac ha sulod han nasod ha pagtikáng naglakip hin mga hagmubo nga mga kadakô hin buwis, an pagtangggal hin mga kontrol hin presyo, makusog nga pagsirot hin krimen ngan terorismo, ngan paghimo-nga-pribado hin mga negosyo. Katapos han pagsunod hiní nga mga polisiya komo Primer Ministro (1986–1988), ginbalyoán ni Chirac an iya paagi.  Nagproponer hiyá hin mas responsable ha katiringban nga mga polisiya ha ekonomiya, ngan napilì hiyá han pinili-ay han 1995 katapos hin pagkampanya para hin pag-upáy han "sosyal nga pagkabulag" (*fracture sociale*). Sunod, an mga polisiya ha ekonomiya ni Chirac nga nahibase ha *[[dirigisme]]*, mga ungara nga gindirekta-han-estado, natindog nga patok han *[[laissez-faire]]* nga mga polisiya han Reino Unido nga gintawag ni Chirac nga "Anglo-Saxon nga ultraliberalismo".

Kilalado gihapon hiyá han iya pagtíndog patok han pinamunoan-han-Amerikano nga pag-atake ha Irak, han iya pagkilala han kanan goberyno-nga-nagkolaborar Franses papel han pagpadará hin mga Hudeo, ngan han iya pag-iban han panahón hin pagkamangulo tikang hin 7 ka tuig ngadto hin 5 pinaagi hin referendum. Didâ ha 2002 nga pinil-ay hin pagkamangulo Franses, nagdaog hiya hin 82.2 % han botos patok han labaw-ha-tuo nga kandidato nga hi Jean-Marie Le Pen. Han iya ikaduhá nga panahón hin pagsirbe nga mangulo, nakita niyá hin hinayhinay nga an pag-aproba ha iya han mga tawo nag-iban ngan pinmilì hiyá nga diri dumalagan hin pagka-elihir hin otro.

Han 15 Disyembre 2011, ginhukom hiyá han hukmanan ha Paris nga salaan hin pagbalhin hin paggamit hin mga salapi-nga-publiko ngan pag-abuso han pagtapod han públiko.  An hukmanan naghatag kan Chirac hin duha-ka-tuig nga sentensya hin pagkapriso nga ginsuspinder.

## Mga pinanbasaran
Indira Gandhi

Hi **Indira Priyadarshini Gandhi** (Hindi: इंदिरा प्रियदर्शिनी गांधी Indirā Priyadarśinī Gāndhī; née: Nehru; (19 Nobyembre 1917 – 31 Oktubre 1984) usa ka primo ministro han Republika han Indya.
Maria Teresa

Hi **Maria Teresa han Austrya** (Mayo 13, 1717 – Nobyembre 29, 1780) amo la an babaye nga pinuno han Dinastiya Habsburg. Hiya naging Baraan Romano nga emperatress, reyna han Hungary ngan Bohemia, ngan naging arkodukes han Austrya.
Mary, Reyna han Escoses

Hi **Mary I** (8 Disyembre 1542 – 8 Pebrero 1587) naging Reyna han Escocia tikang 14 Disyembre 1542 kutob 24 Hulyo 1567.
Golda Meir

Hi **Golda Meir** (natawo nga **Golda Mabovitch**; Mayo 3, 1898 – Disyembre 8, 1978; tikang han 1917 kutob 1956 kilalado ha ngaran nga *Golda Meyerson*) usá nga Israeli nga magturutdo, *[[kibbutz]]nik*, tawo-hin-estado, politiko ngan an ika-upat nga Primer Ministro han Israel.

Natawo hiyá ha Kiev, ngan nag-emigar hiyá ha Estados Unidos han bata pa upod han iya pamilya han 1906, ngan gin-edukar hiyá didto, nagin magturutdo o maestra. Katapos pag-asawa han iya bana, an magpadis nag-emigrar ngadto han tinatawag hadto nga Palestina han 1921, nangukoy hirá hin *kibbutz*. Napili hi Meir nga primer ministro han Israel han Marso 17, 1969, katapos mag-alagad nga Ministro hin Trabahante ngan Ministro Panlangyaw. Hiyá an ika-upat nga babaye nga nagin Primer Ministro ngan hiyá an syahan ngan amo la nga babaye tikang ha Israel nga nagkapot han puwesto. Gintawag hiyá nga "Puthaw nga Babaye" (*Iron Lady*) han Israeli nga politika. Iní nga pagtawag gin-gamit ha urhe kan Margaret Thatcher nga Primer Ministro han Reino Unido ngan kan Indira Gandhi nga Primer Ministro han Indya. An kasanhi nga Primer Ministro nga hi David Ben-Gurion nagtawag kan Mair nga "an gimaupayi nga tawo ha kagamhanan" ("*the best man in the government*"); agsob hiyá ginpapakita nga "makusog-hin-kaburut-on, direkta-nga-nayakan, ubanon-hin-buhok nga apoy nga babaye han Hudeyo nga katawhan" ("*strong-willed, straight-talking, grey-bunned grandmother of the Jewish people.*")

Nagbiya hin pagka-primer ministro hi Meir han 1974, an tuig katapos han Gera han Yom Kippur. Namatay hiyá han 1978 hin lymphoma.

## Mga tigaman

## Mga pinambasaran
Christian Michelsen

Hi **Peter Christian Hersleb Kjerschow Michelsen** (15 Marso 1857 – 29 Hunyo 1925) hya naging Primo ministro han Norway tikang 1905 kutob 1907.
Mahathir bin Mohamad

Hi **Mahathir bin Mohamad** (kaluwas [maˈhad̪ir bin moˈhamat̚]; natawo 10 Hulyo 1925) usa nga retirado nga politiko han Malaysia. Hiya an naging ikaupat nga Primo Ministro han Malaysia. Kinmapot hiya ini nga puwesto tikang 1981 kutob 2003. Tikang han iya paglusad tikang hini nga puwesto, nagpabilin hiya nga usa han mga pinaka-impluwensyal nga mga politiko ha Malaysia.
Reyna han Sheba

An **Hada** o **Reyna han Sheba** (Hebrew: מלכת שבא‎, Malkat Shva; Ge'ez: ንግሥተ ሳባ, Nigist Saba; Inarabo: ملكة سبأ‎, Malikat Sabaʾ) usa nga babaye nga namuno han kadaan nga ginhadian han Sheba sumala han kaagi han Habeshan, an Bibliya Hebrew, an bag-o nga testamento, ngan ha Koran.
Sitting Bull

Hi **Sitting Bull** (Winaray: **Nalingkod nga Toro**; Kinatsila: **Toro Sentado**; Linakota: **Tȟatȟáŋka Íyotake** (ha Standard nga Linakota nga kasurat)), nga gin-agnayan gihapon nga *Slon-he* o "Slow" o "Hinay" (1831 – Disyembre 15, 1890) usa ka Hunkpapa Lakota Sioux nga baraan nga tawo nga namuno ha iya mga katawhan ha pagtipa han mga polisiya han kagamhan han Estados Unidos.
Leon Trotsky

Hi **Leon Trotsky** (Oktubre 26 - Agosto 21, 1940) usa ka Rusyano nga rebolusyonarayo ngan politikal nga teyoretiko.
Hadton Roma

An **Hadton Roma** amo an sibilisasyon nga dumako tikang ha gutiay nga parag-uma nga komunidad nga gintukod ha rawis han Italya han mga ika 10 BC.
Sibilisasyon ha Indus Valley

An **Sibilisasyon ha Indus Valley** amo an panahon han bronse nga sibilisasyon (2600–1900 BCE) nga nagpapabutnga ha katundan nga bahin han subkontinente han Indya ha may Salog Indus.
Sibilisasyon Maya

An **Maya** usa nga sibilisasyon mesoamerika, nga nakilala han kasurat, arte, arkitektura ngan mga sistema matematika ngan astronomiya.
Wilhelm II, Emperador han Alemanya

Hi **Wilhelm II** (Inaleman: **Friedrich Wilhelm Viktor Albrecht**; Iningles: **Frederick William Victor Albert**) (27 Enero 1859 – 4 Hunyo 1941) amo an giuurhii nga emperador han Alemanya ngan hadi han Prussia, nga namuno han Imperyo han Alemanya ngan Ginhadian han Prussia tikang 15 Hunyo 1888 kutob 9 Nobyembre 1918.
Macedonia (hadto nga ginhadian)

An **Macedonia** o **Macedon** (tikang han Grineyego: Μακεδονία, Makedonía) usa nga hadto nga ginhadian nga napabutnga ha amihanan-sinirangan nga dapit han rawis han Griyego, nga nasaro hin katubtuban ha Epirus ha katundan, Paionia ha amihanan, an rehiyon han Thrace ha sinirangan ngan Thessaly ha salatan.

Antis an ika-4 na siglo BC, an Macedonia amo in usa gutiay na ginhadian gawas san lugar na ginduduminar san mga dumagko na *city-states* san Athens, Sparta, ngan  Thebes.
Mesoamerika

An **Mesoamerika** o **Meso-Amerika** (Kinastila: Mesoamérica) usa nga rehiyon ngan lugar-kultura ha mga Amerika, nga naunat tikang ha butnga han Mehiko kutob ha Honduras ngan Nicaragua, ha sulod ini upod han pipira nga san-o kan Columbia nga panahon nga mga nanuuswag nga mga katilingan san-o magsakop an mga Kastila ha mga Amerika han mga ika 15 ngan ika 16 siglo.
Gyera han katalwasan ha Amerika

An **Rebolusyonaryo nga Gyera han Amerika** (1775 – 1783) o **Gyera han katalwasan ha Amerika** nagtikang komo gyera han Ginhadian han Britanya ngan napulo kag-tulo ka anay kolonya han Britanya ha Amihanan Amerika, ngan natapos ha kalibutanon nga gyera ha butnga han pipira ka dagko nga Kagamhan han Europa.
Sumerya

An **Sumerya** senesering nga gi-maiha-i nga sibilisasyon ha makasaysayan nga rehiyon han salatan Mesopotamia, yana nga salatan Iraq, ha panahon han Cobre ngan Temprano nga Bronze, ngan masesering nga syahan nga sibilisasyon ha kalibutan lakip an Hadin Ehipto ngan an Kapatagan Indus. Namumuhi ha kapatagan han Tigris ngan Euphrates, an mga mag-uruma nga Sumeryano in nakapagpatubo hin damo nga makakaon nga tanaman, nga tungod hin may mga sobra hini, hira in nakapag-ukoy ha usa la ka lugar ngan diri napapamurubalhin balhin.
Kontra-Repormasyon

An **Kontra-Repormasyon** amo an panahon han pagpakusog ngan pagpauswag han Katoliko nga nagtikang ha Konseho han Trent (1543-1563) ngan nagtapos ha pagkatapos han Katloan nga Tuig nga Gyera, 1648.
Itom nga Kamatayon

An **Itom nga Kamatayon** (Iningles: Black Death) usa ka gilalaini nga pandemya ha kaagi han katawhan, nga grabe ha Europa ha butnga han 1348 ngan 1350.
Pagburublag han Sinirangan-Katundan

An **Pagburublag han Sinirangan-Katundan** amo an gintatawag kun pa-o-nanho an Kristiyanismo natunga ha duha ka dako nga sanga ha Butnga nga Panahon.
Gyera Sibil Ingles

An **Gyera Sibil Ingles** amo an aragway nga nanhitabo ha butnga han mga tuig 1639 ngan 1651 han Inglatera, Escocia ngan Irlanda.
Kawaloan ka tuig nga gyera

An **Kawaloan ka tuig nga gyera**, usa ka gyera ha butnga han kabag-ohan nga Nederlandes ngan Espanya. An gyera nagtikang han 1568 hangtod 1648. An Nederlandes nakakuha hin katawlwasan kahuman han Kawaloan ka tuig nga gyera.
Kolonisasyon han mga Europeo ha mga Amerika

An **Kolonisasyon han mga Europeo ha mga Amerika** amo an kolonisasyon ngan pag-ukoy han mga Europeo ha Amihanan nga Amerika ngan Salatan nga Amerika.
Napoleonhon nga mga gera

An **Napoleonhon nga mga gera** amo an mga gera nga ginaragwayan han katawhan ha panahon han pamumuno ni Napoleon Bonaparte ha Fransya.
Imperyo Inca

An **Imperyo Inca** (Quechua: *Tawantinsuyu*, literal nga kasirigngon&nbsp;"An Upat nga mga Rehiyon"), amo an gidadako-i nga imperyo ha san-o umabot hi Columbus nga Amerika, ngan bangin an gidadakoi nga imperyo han kalibutan ha temprano nga ika-16 gatostuig. An sentro pan-administratibo, politikal ngan militar han imperyo in namutangan ha Cusco ha moderno nga panahon Peru. An sibilisasyon Inca in tumubo tikang ha mga kabugkiran han Peru han mga ika-13 siglo. An giuurhii nga pagtindog han mga Inca in ginsakop han mga Espanyol han 1572.

Tikang 1438 tubtob 1533, an mga Inca in gin-sakop an haluag nga bahin han katundan Salatan America, nga nakasentro ha Kabugkiran Andes, gamit an konkista ngan makamurayaw nga assimilasyon, ngan iba pa nga mga paagi. Han iya pinakadako, ini nga imperyo in dagdudugtong han Peru, ngan dako nga bahin han moderno nga Ecuador, katundan ngan salatan nga Bolivia, norte katundan han Arhentina, norte ngan butnga nga Chile ngan gutiay nga bahin han salatan katundan Colombia ha uusa nga estado nga maikokompara ha mga makasaysayan nga mga emperyo han Eurasia. An opisyal nga pinulongan amo an Quecha. Damo nga lokal nga porma hin pag-singba in nagpapadayon ha imperyo, kasagaran nanginginlabot han lokal nga sagrado nga mga Huaca, pero an pamunuan han Inca in nag-aghat pagsingba han Inti-ira diyos han Adlaw- ngan ginpapatuman an soberanya labaw ha iba nga mga kulto sugad han Pachamama. An mga Inca, ginkokonsiderar an ira hadi, an Sapa Inca, nga an "anak han adlaw".

## Pinanbasaran
Pagbahin han Polonya

An **Pagbahin han Polonya** o Pagbarabhin han Polonya-Lithuania nga Komonwelt nahitabo han uruurhi nga katunga han ika 18 siglo ngan nahuman han pagtukod han Polonya-Lithuania nga Komonwelt. An pagtunga ginhimo han Imperyo han Rusya, Ginhadian han Prussia ngan Habsburg Austrya nga ginbahin an mga katunaan han komonwelt ha ira kalugaringon. An tutulo nga pagbahin nanhitabo han:
    * An syahan nga pagbahin: Agosto 5, 1772.
    * An ikaduha nga pagbahin: Enero 23, 1793 (kun diin waray bumulig dinhi an Austrya).
    * An ikatulo nga pagbahin: Oktubre 24, 1795.  Nawara an talwas nga nasod han Polonya ha ini nga pagbarabhin.
Inkwisisyon han Kastila

An **Inkwisisyon han Kastila** o **Inkisiyon nga Espanyola** (Kinatsila: *Inquisición española*, Iningles: *Spanish Inquisition*) amo an hukuman nga gintukod ha 1478 nira Fernando II han Aragon ngan Isabel I han Castilla.
Dinastiya Song

Ang **Dinastiya Song** (Tsino: 宋朝; pinyin: Sòng Cháo; Wade-Giles: Sung Ch'ao; IPA: [sʊŋ tʂʰɑʊ̯]) amo an namuno nga dinastiya han Tsina ha kabutngaan han mga tuig 960 ngan 1279.
Dinastiya Yuan

An **Dinastiya Yuan** amo an imperyo han mga Mongol nga namuno ha Mongolia ngan Tsina han 1271 hangtod 1368.
Decolonisasyon

An **Decolonisasyon** amo an pagtanggal han kolonyalismo, nga amo an pagtukod han kagamhan ha pamaagi han paghimo hin lugar nga mauukyan ha usa ka nasod o hurisdiksyon.
Krisis han lana han 1973

An **Krisis han lana han 1973** nagtikang han Oktubre 1973, kun diin an mga miyembre han Organization of Arab Petroleum Exporting Countries o OAPEC (kaupod dinhi an mga Arabo nga miyembro han OPEC, dugang an Egypt, Syria ngan Tunisia) nagproklama hin embargo ha lana "nga naging kabatunan han paghatag hin supply han Estados Unidos ha kasudaluhan han Israel" han panahon han Gyera Yom Kippur; nga imnabot kutob March 1974.
Pagtukod han estado han Israel

An **Pagtukod han estado han Israel** o **Deklarasyon han Katalwasan han Israel** (Hebrew: הכרזת העצמאות‎, Hakhrazat HaAtzma'ut o Hebrew: מגילת העצמאות‎ Megilat HaAtzma'ut), ginhimo han 14 Mayo 1948, an adlaw nga nahuman an Mandato han Britanya, nga opisyal ginpasamwak nga an bag-o nga estado Hudiyo ginngaranan nga Estado han Israel, amo an pormal nga gindukod, ha dapit han katunaan nga ginkilala nga Mandato han Britanya han Palestino ngan ha dapit han mga katunaan, kun diin an mga ginhadian han Israel ngan Judah nahamutang tikang pa ha kahadtoan.
Unyon Sovyetika

An **Unyon hin mga Republika Sosyalista Sobyet** (puyde liwat **Unyon hin mga Republika Sosyalista Sovyetika** o **Paghiusa hin mga Republika Sosyalista Sovyetika**, Ruso: Союз Советских Социалистических Республик (CCCP), Sojuz Sovetskih Socialističeskih Respublik (SSSR); Ininggles: *Union of Soviet Socialist Republics* (USSR); Kinatsila * Unión de Repúblicas Socialistas Soviéticas* (URSS)), ginkikilala liwat nga **Unyon Sobyet** o **Unyon Sovyetika** o **Paghiusa nga Sovyetika** (Советский Союз, Sovetskij Sojuz) amo an orihinal nga estado sosyalista nga gintukod han 1922 hangtod an iya pagburublag han 1991.
Gyera han Franses ngan Prusya

An **Gyera han Franses ngan Prusya** amo an usa ka gyera ha butnga han Fransya ngan Prusya. Nagtikang an gyera han pagdeklara han gyera han Franses ha ika 19 han Hulyo 1870. Natima an gyera han mayo 10, 1871. Nagdaog dinhi nga gyera an Prusya.
Utro nga pag-urusa han Alemanya

An **Utro nga pag-urusa han Alemanya** (Inaleman: Deutsche Wiedervereinigung; Iningles: German reunification) amo an paagi kun diin an German Democratic Republic (GDR / Sinirangan nga Aleman) binmulig ha Federal Republic of Germany (FRG / Katundan nga Aleman), ngan an Berlin nahipag-usa komo ha usa ka syudad-estado.
Pag-urusa han Alemanya

Nahitabo an **Pag-urusa han Alemanya** ha usa nga panpolitika ngan administratibo nga pag-urusa han Enero 18, 19871 ha Bulwagan han mga Salamin ha Palasyo han Versailles.  Kadam-an nga mga Prisipe ha mga estado han Alemanya an nagkatitirok para igpasamwak nga hi Wilhelm han Prusya amo an Emperador Wilhelm I han Imperyo han Alemanya.
Gyera ha Golpo

An **Gyera ha Golpo** usa nga samok nga nahitabo ha 1991, nga ginbuhatan han Iraq kontra han 34 nga iba nga mga nasod, nga pinamunuan han Estados Unidos. Nagtikang ini han pagsulong ngan pagangkon han Iraq ha Kuwait han Agosto 2, 1990.
Irani nga Rebolusyon

An **Rebolusyon ha Iran** o kundi man **Irani nga Rebolusyon** o **Iranyano nga Rebolusyon** natudlok ha mga panhitabo nga nagpatalsik han monarkiya han Iran (Dinastiya Pahlavi) ha ilarom han pamumuno ni Shah Mohammad Reza Pahlavi ngan pagliwan hini ngadto hin Islamico nga Republika ha ilarom han pamumuno ni Ayatollah Ruhollah Khomeini, an namuno han rebolusyon.
Gyera han Polonya ngan Sobyet

An **Gyera han Polonya ngan Sobyet** (Pebrero 1919 – Marso 1921) usa nga gyera han Sobyet Rusya ngan Sobyet Ukranya kontra han Ikaduha nga Republika han Polonya ngan Kanan Katawhan Republika han Ukranya, upat nga estado ha Europa kahuman han Syahan nga Gyera Pankalibutan.
Pag-urusa han Italya

An **Pag-urusa han Italya** amo an usa ka kiwa politikal ngan sosyal nga nagpabug-os han dirudilain nga mga estado han rawis han Italya nga naging usa nga estado han Italya han ika 19 siglo.
Gyera Sibil han Rusya

An **Gyera Sibil han Rusya** usa nga gyera sibil nga gin-aragwayan tikang 1918 hantod 1921 han dirudilain nga grupo. An gidadako-i nga gyera amo an ginbuhatan han Rula nga Kasundalohan ngan Busag nga Kasundalohan. An Pula nga Kasundalohan amo an kasundaluhan han mga komunista. An Busag nga Kasundalohan naman, natipa ha mga komunista. Ha kaurhian, nagdaog ha gyera an mga pula . Kahuman han gyera, an mga komunista gintukod an Unyon Sobyet han 1922.
Gyera Sobyet ha Afganistan

An **Gyera Sobyet ha Afganistan** usa nga gyera nga ginawayan han mga pwersa han Unyon Sobyet kontra han mga tribo Islam han Afganistan nga natipa han kagamhanan komunista nga gintukod han mga Sobyet. An gyera nagtikang ha Disyembre 1979 ngan nahuman ha Pebrero 1989.
Pag-aragaw para ha Aprika

An **Pag-aragaw para ha Aprika** nagresulta an pagokupar ngan pag-angkon han tertitoryo han Aprika han pipira nga kagamhanan han Europa han panahon han Bag-o nga Imperyalismo, ha kabutngaan han mga 1880 hangtod ha Syahan nga Gyera Pankalibutan han 1914.
Solidaridad

An **Solidaridad** (Pinolako: **Solidarność**, kaluwas [sɔliˈdarnɔɕtɕ] Bug-os nga ngaran ha Pinolonya: **Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność"** [ɲezaˈlɛʐnɨ samɔːˈʐɔndnɨ ˈzvjɔ̃zɛk zavɔːˈdɔvɨ sɔliˈdarnɔɕtɕ]) usa nga trade union pederasyon ha Polonya nga gintukod ha Setyembre 1980 ha Gdańsk Shipyard, ngan una nga pinangunahan ni Lech Wałęsa.
Dagat Aral

An **Dagat Aral** (Kazakh: Арал теңізі (Aral tengizi), Uzbek Orol dengizi, Rinuso Аральскοе мοре) usa nga napapalibutan hin tunga nga dagat ha Kabutngaan han Asya. Nakabutang ini ha kabutngaan han Kazakhstan ha amihanan ngan Karakalpakstan, usa nga naglulugaring nga rehiyon han Uzbekistan, ha salatan. Tikang han ga 1960, an Dagat Aral amo an nagtitikaguti. An mga salog nga nahatag hin tubig (an Amu Darya ngan an Syr Darya) amo an gingamit han Unyon Sobyet para pandilig han mga pananuman.
Busay Niagara

An **Busay Niagara** usa nga dako nga busay ha Salog Niagara ha may mga katubtuban han Estados Unidos ngan Kanada.

## Kitaa Gihapon
* Busay Iguazu
Great Rift Valley

An **Great Rift Valley** amo an ngaran nga ginhatag ha hilarom nga lugar nga mabibilngan tikang ha amihanan nga bahin han Syria ha Salatan-Katundan Asya pakadto ha kabutngaan nga bahin han Mozambique ha Sinirangan Africa.
Grand Canyon

An **Grand Canyon** amo an usa ka nasodnon nga parke han Estados Unidos nga mabibilgan ha estado han Arizona.


Grand Canyon-08-oben-Abendlicht-1980-gje.jpg
Grand Canyon-14-Seitental-1980-gje.jpg
Grand Canyon-16-Plateau-1980-gje.jpg
Grand Canyon-30-Phantom Ranch-1980-gje.jpg
Grand Canyon-36-Bruecke-Trail-Treck-1980-gje.jpg
Grand Canyon-48-oberer Rand-1980-gje.jpg
Pagbulagbulag han gahom

An **Pagbulagbulag han gahom** usa ka modelo han pangobyernohan han mga estado demokratiko. Hini nga modelo, an estado ginbabahin ha mga sanga, tagsa-tagsa mayda bulag ngan lugaring nga gahom ngan mga sakop nga reponsibilidad.
Teokrasyá

An **teokrasyá** usa ka porma pangobyernohan kun diin an diyos amo an ginkikilala nga gihahataasi nga namumuno han estado.

## Mga kasarigan
Sylvia Plath

Hi **Sylvia Plath** (Oktubre 27, 1932 – Pebrero 11, 1963) usa nga Amerikana nga magsiriday ngan manunurat.
Zaragoza

An **Zaragoza** amo an pamunuan o ulohan han Provincia de Zaragoza, Aragón ngan han komunidad autonoma han Aragón, ha nasod han Espanya. Nahamutang iní ha salog han Ebro ngan han mga nadugtong nga mga salog, an Huerva ngan han Gállego, dida ha butnga han Aragon ngan han basin han Ebro.

## Etimolohiya
An mga Romano nagtawag han kahadto nga syudad nga *Caesaraugusta*, nga diin ginkuha an yana nga ngaran. An Ibero nga bungto nga dida anay ugsa han Romano nga kolonisasyon gintawag nga *Salduie*.

## Mga pinambasaran
Oviedo

An syudad han **Oviedo** amo an ulohan han Principado de Asturias ha nasod han Espanya.


Oviedo-02-Turm-1996-gje.jpg|Cathedrale
Oviedo-06-Haeuser-Restaurant-1996-gje.jpg|
Oviedo-10-Santa Maria de Naranco-1996-gje.jpg|Santa Maria de Naranco
Oviedo-16-Santo Miguel de Lillo-1996-gje.jpg|Santo Miguel de Lillo
Las Palmas

An syudad han **Las Palmas de Gran Canaria** amo an ulohan han Provincia de Las Palmas, Islas Canarias ha nasod han Espanya.
Santa Cruz de Tenerife

An syudad han **Santa Cruz de Tenerife** amo an ulohan han Provincia de Santa Cruz de Tenerife, Islas Canarias ha nasod han Espanya.
Cuenca, Espanya

An syudad han **Cuenca** amo an ulohan han Provincia de Cuenca, Castilla-La Mancha, ha nasod han Espanya.
Cuenca

Iton **Cuenca** in poyde tinmudlok ha:
*Ecuador
**Cuenca, Azuay, an kapital han lalawigan han Azuay
*Espanya
**Cuenca, Espanya, bungto ha Provincia de Cuenca, Castilla-La Mancha
**Cuenca de Campos, bungto ha Provincia de Cuenca, Castilla-La Mancha
**Provincia de Cuenca, probinsya o lalawigan ha Castilla-La Mancha
*Pilipinas
**Cuenca, Batangas, bungto ha lalawigan han Batangas
Pamplona

:*Para ha lain nga kasirigngon, kitaa [[Pamplona (pansayod)]].*

An **Pamplona** amo an ulohan han Navarra ha nasod han Espanya.


Pamplona-02-Kathedrale-1996-gje.jpg
Pamplona-06-Kathedrale-Kreuzgang-2001-gje.jpg
Pamplona-12-Kathedrale-Madonna im Chor-2001-gje.jpg
Pamplona-20-Kirche-1996-gje.jpg
Pamplona-22-Treppenweg an Stadtmauer-1996-gje.jpg
San Sebastián

:*Para han iba nga kagamit, kitaa [[San Sebastian (pansayod)]].*

An syudad han **San Sebastián** nga an ngaran ha Vascongado **Donostia** nga kilalado liwat ha opisyal nga ngaran nga **Donostia-San Sebastián** amo an ulohan han Guipúzcoa ha nasod han Espanya.
Vitoria-Gasteiz

An **Vitoria-Gasteiz** amo an ulohan han Álava ha nasod han Espanya. An opisyal nga ngaran nakuha pinaagi han pagdugtong han mga ngaran han syudad ha Kinatsila ngan Vinascongado nga diin an ngaran nga **Vitoria** amo an ngaran han syudad ha Kinatsila samtang **Gasteiz** an ngaran han syudad ha Vinascongado.
Murcia

:*Para han lain nga kagamit, kitaa an [[Murcia (pansayod)]].*

An syudad han **Murcia** amo an ulohan ngan an syudad nga may gidadamoi nga tawo han Komunidad Autonoma han  Región de Murcia ha nasod han Espanya. Ini ika-pito ha gidadakoi nga syudad han nasod, nga may-ada populasyon nga 442,573 ka molupyo han tuig 2009 (mga kat-tulo han ngatanan nga populasyon han Rehiyon). An populasyon han metropolitano may-ada 689,591 han tuig 2010. Namumutang ini ha Salog Segura, ha Salatan-sinirangan nga dapit han Rawis Iberia. May-ada ini klima nga mapaso han katsirak, iksakto la nga kathagkot, ngan gutiay nga pag-uran.

Gintukod an Murcia han emir han Cordoba nga hi Abd ar-Rahman II han tuig 825 ha ngaran nga Mursiyah (Arabica: مرسية). Ha pagkayana, ini in usa nga syudad nga nahatag hin serbisyo ngan usa nga university town. An mga parasyadahan para han mga bisita in naglalakip han Katedral han Murcia, ngan pipira nga mga istruktura nga baroque, sikat nga lokal nga karaunan, buhat nga arte han bantog nga iskultor nga Murciano nga hi Francisco Salzillo kada parada han Semana Santa, ngan han Fiestas de Primavera (Fiesta han Kathuraw).
Guadalajara, Espanya

:*Para hin ibá nga paggamit han "Guadalajara", pakadto ha [[Guadalajara (pansayod)]]*.

An syudad han **Guadalajara** amo an ulohan han Provincia de Guadalajara, Castilla-La Mancha ha nasod han Espanya.
Toledo, Espanya

An **Toledo** () usá nga syudad nang munisipyo nga nahamutang ha kabutngaan han Espanya; amo iní an pamunuan han lalawigan han Toledo ngan han komunidad autonoma han Castilla–La Mancha. Gindeklara an Toledo nga usá nga World Heritage Site han UNESCO han 1986 tungod han dako nga nahipabilin hini ha mga monumento ngan kultura.

Kilaldo an Toledo nga "Syudad Imperyal" tungod kay amo iní an prinsipal nga lugar han korte ni Carlos I han Espanya, ngan tinatawag gihapon iní nga "Syudad han Tuló nga mga Kultura" tungod han mga impluwensya han kultura han mga Kristohanon, Muslim, ngan Hudeo nga naipakita ha kasaysayan ngan kaagi hiní. Amo gihapon ini an pamunuan tikang 542 tubtob 725 AD han kahadto nga Ginhadi-an Visigodo, nga nagsunod katapos han kahulog han Imperyo Romano, ngan amo gihapon iní an lugar han mga panhinabo ha kaagi sugad han Visigodo nga mga Konsilyo han Toledo. Mayda maiha nga kaagi an Toledo hin paghimo hin mga baid nga mga armas, nga yana mga sikat nga mga souvenir han syudad.

Upod han mga tawo nga natawo o nangukoy ha Toledo hira Brunhilda han Austrasia, Al-Zarqali, Garcilaso de la Vega, Eleanor han Toledo, Alfonso X, Israeli ben Joseph, Halevi ngan El Greco. Han 2015, an syudad mayda populasyon o kamolupyohan nga 83,226. ngan hin kahaluag nga .

## Mga kasarigan
Alicante

An syudad han **Alicante** amo an ulohan han Probinsya han Alicante, Comunidad Valenciana, ha nasod han Espanya.
Lleida

An syudad han **Lleida** (opisyal nga ngaran ngan ngaran ha Kinatalan) o **Lérida** (ngaran ha Kinatsila) o **Lhèida** (ngaran ha Occitano)  amo an ulohan han Lalawigan han Lleida, Cataluña, ha nasod han Espanya.
Castellón de la Plana

An syudad han **Castellón de la Plana** (ngaran ha Vinalensya: **Castelló de la Plana**) amo an ulohan han Provincia de Castellón, Comunidad Valenciana, ha nasod han Espanya.
Salamanca

An syudad han **Salamanca** amo an ulohan han lalawigan han Salamanca, nga api han komunidad autonoma han Castilla y León, ha nasod han Espanya.
A Coruña

An syudad han **A Coruña** (ha Galego: **A Coruña**; ha Kinatsila: **La Coruña**; ha literal nga Winaray: **An Coruña**) amo an ulohan han Provincia da Coruña, Galicia ha nasod han Espanya.
Lugo, Espanya

An syudad han **Lugo** amo an ulohan han Provincia de Lugo, Galicia ha nasod han Espanya.


Lugo-06-Kathedrale von Stadtmauer-1996-gje.jpg
Lugo-08-Idyll von Stadtmauer-1996-gje.jpg
Lugo-12-Kamine-1996-gje.jpg
Lugo-14-Mauerbewuchs-1996-gje.jpg
Lugo-20-Winkel-1996-gje.jpg
Lugo-22-Domplatz-1996-gje.jpg
Lugo-28-Fischstand-1996-gje.jpg
Lugo-30-halbes Lamm-1996-gje.jpg
Ávila

An **Ávila** usa nga syudad ngan munisipyo han Espanya, nga nahamutang ha lalawigan han Ávila, ha komunidad autonoma han Castilla y León. Amo ini an pamunuan o kapital han lalawigan han Ávila ngan han comarca han Ávila —nga naglalakip han Valle de Amblés ngan han Sierra de Ávila—, sugad man liwat lingkoranan han partido judicial número 3 han probinsya ngan han diosesis han Ávila. Mabibilngan ini nga nahamutang sapit han sulog han salog Adaja ngan ginkikitâ ini nga amo an pamunuan o kapital hin probisya nga gihataasi hin altitud ha Espanya, ha 1131&nbsp;ka metro ha ígbaw han dagat, nga tungod hini an casco urbano hini masurong nga nagkakaada hin nevada o *snow* dida hit panahón hit paghagkot o invierno. An syudad mayda clima mediterráneo continentalizado upod hin matices montañosos. Han 2012 an término municipal hini nagtitirok hin 34&nbsp;% han tanan nga mga molupyo han lalawigan.


Avila-16-Mauer-Wehrtuerme-1983-gje.jpg
Avila-04-Apsis des Doms-1983-gje.jpg
Avila-20-Tor-1983-gje.jpg
Avila-24-Kirchenfassade-1983-gje.jpg


## Mga kasarigan
León, León

An syudad han **León** amo an ulohan han Provincia de León, Castilla y León ha nasod han Espanya.


Leon-Kathedrale-12-Suedost-2001-gje.jpg
Leon-Kathedrale-16-Suedwest-2001-gje.jpg
Leon-Kathedrale-26-Westfassade-Portale-2001-gje.jpg
Leon-Kathedrale-32-Westfassade-Mittelportal-Hoelle-2001-gje.jpg
Leon-Kathedrale-46-Kreuzgang-1996-gje.jpg
Leon-02-Gasse-1996-gje.jpg
Leon-14-Stoerche auf Dach-1996-gje.jpg
Leon-San Isidoro-02-Sued-2001-gje.jpg
Leon-San Marcos-10-2001-gje.jpg
Burgos

:*Para han lain nga kagamit, kitaa [[Burgos (pansayod)]].*

An syudad han **Burgos** amo an ulohan han Provincia de Burgos, Castilla y León ha nasod han Espanya.


Burgos-210-Kathedrale von Ost-Capilla del Condestable-1996-gje.jpg
Burgos-212-Kathedrale von Ost-Capilla-Stifterwappen-1996-gje.jpg
Burgos-322-Kathedrale-Tuerme-2001-gje.jpg
Burgos-324-Arco de Santa Maria-Kathedrale-2001-gje.jpg
Burgos-306-San Esteban-Kathedrale-2001-gje.jpg
Burgos-332-Las Huelgas-2001-gje.jpg
Burgos-340-Miraflores-Altar-2001-gje.jpg
Burgos-230-Banking-1996-gje.jpg
Palencia

An syudad han **Palencia** amo an ulohan han Provincia de Palencia, Castilla y León ha nasod han Espanya.