open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lyndon B. Johnson

Hi **Lyndon Baines Johnson** (Agosto 27, 1908 – Enero 22, 1973) nga agsob tawagon liwat nga **LBJ** amo an ikakatloan kag-unom nga Mangulo han Estados Unidos (Nobyembre 22, 1963 – Enero 20, 1969) katapos han iya panahon komo ika-katloan-kag-pito nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos tikang 1961 kutob 1963. Nagsirbe hi Johnson ha ngatanan nga upat nga gin-e-elihir nga puwesto han Estados Unidos: Representante, Senador, Sugbong-Mangulo ngan Mangulo.
Richard Nixon

Hi **Richard Milhous Nixon** (Enero 9, 1913 – Abril 22, 1994) amo an ikakatloan kag-pito nga Mangulo han Estados Unidos (Enero 20, 1969 – Agosto 9, 1974). Hiya la an Mangulo nga binmiya hin pagka-mangulo. Hiya gihapon an ika-katloan-kag-unom nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos tikang 1953 kutob 1961.
Gerald Ford

Hi **Gerald Rudolph Ford, Jr.** (natawo nga **Leslie Lynch King, Jr.**) (Hulyo 14, 1913 – Disyembre 26, 2006) amo an ikakatloan kag-walo nga Mangulo han Estados Unidos (Agosto 9, 1974 – Enero 20, 1977). Hiya gihapon an ika-kap-atan nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos ha ilarom ni Mangulo Richard Nixon tikang han 1973 kutob 1974. Komo syahan nga tawo nga nahimo nga Sugbong-Mangulo ha ilarom han tugon han ika-Kap-atan-kag-Lima nga Pagliwat han Batakan-Balaod, hi Ford, han iya pagin-Mangulo han pagbiya ni Mangulo Nixon han Agosto 9, 1974, amo la an tawo nga nahimo nga Mangulo nga waray ma-elihir nga Mangulo o Sugbong-Mangulo.
Jimmy Carter

Hi **James Earl "Jimmy" Carter, Jr.** (Oktubre 1, 1924 – Disyembre 29, 2024) amo an ikakatloan kag-siyam nga Mangulo han Estados Unidos (Enero 20, 1977 – Enero 20, 1981.). Myembro si Carter san *Democratic Party* ngan nakarawat niya an 2002 Nobel Peace Prize. Antes si Carter magin presidente, nagserbe siya bilang *U.S. Naval officer*, nagin parauma san mani, nagserbe duha nga termino bilang Georgia State Senator ngan nagin gobernador sa Georgia, sadton 1971 tubtob 1975.
George H. W. Bush

Hi **George Herbert Walker Bush** (Hunyo 12, 1924-Nobyembre 30, 2018) amo an ikakap-atan kag-usa nga Mangulo han Estados Unidos (Enero 20, 1989 – Enero 20, 1993). Nagsirbe gihapon hiya nga ika-kap-atan-kag-tulo nga Sugbong-Mangulo han Estados Unidos ha ilarom han administrasyon ni Ronald Reagan.
Bill Clinton

Hi **William Jefferson "Bill" Clinton** (natawo nga **William Jefferson Blythe III**, natawo han Agosto 19, 1946) amo an ikakap-atan kag-duha nga Mangulo han Estados Unidos (Enero 20, 1993 – Enero 20, 2001).
George W. Bush

Hi **George Walker Bush** (natawo han Hulyo 6, 1946) amo an ikakap-atan kag-tulo nga Mangulo han Estados Unidos (Enero 20, 2001 – Enero 20, 2009).
Dinosauro

An mga **Dinosauro** (Griniyego: δεινόσαυρος, deinosauros) amo an mga dominante nga hayop bertebrado ha kalibutanon nga ekosistema han sobra 160 milyones ka tuig an nahitabo, tikang han urhi nga panahon Triassico (230 milyones tuig an nahitabo) kutob han katapusan han panahon Cretaceous (65 milyones ka tuig nga nahitabo), nga haros naubos natanan ha Cretaceous–Tersira.

An Dinosauro usa na darako na grupo hin mga reptilya ilarum han clade Dinosauria.

## Pinanbasaran
Itom nga luho

An **Itom nga luho** amo an usa ka butang ha sangkalibutan nga makusog an butong han gravidad, nga biskan it lamrag diri makagawas.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
;Popular nga barasahon
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Mga textbook ngan monograpo para pan-gamit ha unibersidad
* , the lecture notes on which the book was based are available for free from Sean Carroll's website .
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;Mga review paper
* 
*  Lecture notes from 2005 SLAC Summer Institute.

## Mga sumpay ha gawas

* 
* Stanford Encyclopedia of Philosophy: "Singularities and Black Holes" by Erik Curiel and Peter Bokulich.
* "Black hole" on Scholarpedia.
* Black Holes: Gravity's Relentless Pull—Interactive multimedia Web site about the physics and astronomy of black holes from the Space Telescope Science Institute
* Frequently Asked Questions (FAQs) on Black Holes
* "Schwarzschild Geometry "
* Advanced Mathematics of Black Hole Evaporation 
* Hubble site
;Mga video
* 16-year long study tracks stars orbiting Milky Way black hole
* Movie of Black Hole Candidate from Max Planck Institute
Lamrag

An **suga**,**diwali**, **kapawa** o **lamrag** amo an usa ka radyasyon elektromagnetiko, labi na an radyasyon nga may balud-kahilaba nga nakikit-an an mata han tawo (400-700 nm, o siguro 380-750 nm.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
* 
* 
*
Piramide

An **piramide** amo an usa ka istruktura kun diin an gawas nga mga nawong may mga triangulo it itsura ngan nagtatapo ha usa nga punto.  An ubos han piramida agsob triangulo o kwadrilatero (o bisan ano nga poligono it itsura), kasirigngon mayda ini upat o lima nga mga nawong.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya

* Patricia Blackwell Gary and Richard Talcott, "Stargazing in Ancient Egypt," *[[Astronomy (magazine)|Astronomy]]*, June 2006, pp.&nbsp;62–67.
* Fagan, Garrett.  "Archaeological Fantasies."  RoutledgeFalmer.  2006
Karne

An **karni** amo an unod han hayop nga ginkakaon. Ini an tayod san usa nga hayop labi na gud an san mamalia. Tubig ngan protina an kadak'an na parte han karne.

An karne han baktin, baka, kanding, karabaw, o karnero an mga partikular na paborito na kaunon han tawo.

## Mga kasarigan

## Mga sumpay ha gawas

*:en:American Meat Science Association website
*Philippines' National Meat Inspection Service 
**National Meat Inspection Service - Philippines
**NMIS - Safe Meat for All
Linatin nga abakadahan

An **Linatin nga abakadahan**, gintatawag gihap nga **Romano nga abakadahan**, amo an pinakadamo nga nagamit nga sistema han panurat abakadahan ka kalibutan ha yana nga panahon.

## Pinanbasaran

## Mga reperensya
* 

## Mga sumpay ha gawas

*Diacritics Project &mdash; All you need to design a font with correct accents
Hindi

An **hindi** (Devanāgarī: हिन्दी or हिंदी, IAST: Hindī, IPA: hi-Hindi.ogg [ɦɪnd̪iː] (help·info)) amo an ngaran nga ginhatag ha usa ka Indo-Aryano nga yinakanan, nga gingagamit ha amihanan ngan kabutngaan han Indya.
Sima Qian

Hi **Sima Qian** (ca. 145 o 135 BC–86 BC) amo an usa ka Prepekto han mga Dagko nga mga Eskribo (太史令) han Dinastiya Han.

## Padugang nga barasahon
* Burton Watson (1958) *Ssu-ma Ch'ien: Grand Historian of China*. New York: Columbia University Press.
* Martin, Thomas R. (2009). *Herodotus and Sima Qian: The First Great Historians of Greece and China*. Boston: Bedford/St. Martin's.
* Robert Bonnaud (2007) *Essays of comparative history. Polybus and Sima Qian* (in French). Condeixa : La Ligne d'ombre http://www.lignedombre.com.
* W.G. Beasley and E.G. Pulleyblank (1961) *Historians of China and Japan*. New York: Oxford University Press.
* Stephen W. Durrant (1995), *The Cloudy Mirror: Tension and Conflict in the Writings of Sima Qian*. Albany : State University of New York Press.
* Grant Ricardo Hardy (1988) *Objectivity and Interpretation in the "Shi Chi"*. Yale University.
* Burton Watson (1958) *Ssu-ma Ch'ien: Grand Historian of China*. New York: Columbia University Press.
* Joseph Roe Allen III. *[http://literatureark.nease.net/eclass/complit/shiji.htm Chinese Texts: Narrative Records of the Historian] *

## Mga sumpay ha gawas

* 
* Significance of ''Shiji'' on literature 
* Sima Qian: China's 'grand historian', article by Carrie Gracie in BBC News Magazine, 7 October 2012
Husay

An **husay** o **kahusayan** o **mahusay** amo an usa ka kinaiya han tawo (labi na babayi), hayup, lugar, butang, o hunahunaon nga naghahatag hin eksperensya perseptuwal hin kalipay, kasirgngon ngan kaupay hin pag-abat.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*
*
* BBC Radio 4's In Our Time programme on Beauty (requires RealAudio)
* ''Dictionary of the History of Ideas'':  Theories of Beauty to the Mid-Nineteenth Century
* beautycheck.de/english  Regensburg University – Characteristics of beautiful faces
* Eli Siegel's "Is Beauty the Making One of Opposites?"
Dialektiko

An **Dialektiko** amo an usa ka pamaagi hin lantugi nga naging sentro han pilosopiya han Sidlangan ngan Katundan tikang pa ha hadto nga panahon.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
* McKeon, R. (1954) "Dialectic and Political Thought and Action." Ethics 65, No. 1: 1-33.
* Postan, M. (1962) "Function and Dialectic in Economic History," The Economic History Review, No. 3.
* Biel, R. and Mu-Jeong Kho (2009) "The Issue of Energy within a Dialectical Approach to the Regulationist Problematique ," Recherches & Régulation Working Papers, RR Série ID 2009-1, Association Recherche & Régulation: 1-21.

## Mga sumpay ha gawas

* David Walls, Dialectical Social Science 
* Dialectics for Kids
* Anti-Dialectics
Susmatanon nga himo-himo

An **susmatanon** amo an sanga han literatura nga nagsusumat hin kabug-osan o diri ngani parte han kabug-osan hin diri tuod nga panhitabo ha panahon nga ginsurat.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* Kate Colquhoun on the blurred boundaries between fiction and non-fiction 
* Example of a Serial Blog/Short Story Magazine
Epiko ni Gilgamesh

An **Epiko ni Gilgamesh** amo an usa ka siday epiko tikang ha Hadto nga Mesopotamia nga usa ha ginsyasyahani nga kilala nga buhat han mga panurat literatura.

## Mga reperensya

### Pinanbasaran

### Bibliograpiya

#### Mga paghubad han Epiko
* 
* : re-print of the Penguin Classic translation (in prose) by N. K. Sandars 1960 (ISBN 014044100X) without the introduction.
*  First published in 1970 by Houghton Mifflin; Mentor Books paperback published 1972.
*  Glossary, Appendices, Appendix (Chapter XII=Tablet XII). A line-by-line translation (Chapters I-XI).
* 
* 
* : (Volume 1) in the original Akkadian cuneiform and transliteration; commentary and glossary are in English
* 
* 
* 
* 

#### Analisis han Epiko
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* Translations of the legends of Gilgamesh in the Sumerian language can be found in Black, J.A., Cunningham, G., Fluckiger-Hawker, E, Robson, E., and Zólyomi, G., *[http://www-etcsl.orient.ox.ac.uk/ The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature] *, Oxford 1998–.
** Gilgamesh and Huwawa, version A
** Gilgamesh and Huwawa , version B
** Gilgamesh and the Bull of Heaven
** Gilgamesh and Aga 
** Gilgamesh, Enkidu and the nether world
** The death of Gilgamesh
* The 1901 full text translation of the Epic of Gilgamesh by William Muss-Arnolt
* , edited by Morris Jastrow, translated by Albert T. Clay
* Gilgamesh  by Richard Hooker (wsu.edu)
*The Epic of Gilgamesh, Complete Academic Translation  by R. Campbell Thompson
*The Epic of Gilgamesh  by Kovacs, M.G.,
*He Who Saw Everything: Verse Translation of the Epic of Gilgamesh  by Temple, R.K.G.,
Botanika

An **Botaniká** , **Botany**, syensya han tanom, phytolohiya, o biyolohiya han tanom amo an sanga han biyolohiya ngan an pag-aram syentipiko han kinabuhi han tanom ngan pag-uswag hini.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  Supporting Information 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* 
* Botany databases  at the Hunt Institute for Botanical Documentation
* High quality pictures of plants and information about them  from Catholic University of Leuven
* Native Plant Information Network
* USDA plant database 
* The Virtual Library of Botany
* Larry Oglesby Collection in the Claremont Colleges Digital Library
Obesidad

An **pagkamatambok** o **obesidad** amo an kondisyon medikal kun diin an sobra nga tambok han lawas na pundok nga mayda diri maupay nga epikto han lawas, ngan puydi magpahalipot han kinabuhi.

## Mga pabaro

;Mga reperensya

* 
* 
* Jebb S. and Wells J. Measuring body composition in adults and children In:
* Kopelman P., Caterson I. An overview of obesity management In:
* 
* 
* Puhl R., Henderson K., and Brownell K. Social consequences of obesity In:
* Seidell JC. Epidemiology — definition and classification of obesity In:
*  

## Dugang nga barasahon

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas
*Philippine Association for the Study of Overweight and Obesity 
*Nutritionist-Dietitians' Association of the Philippines
Kuryente elektrisidad

An **Kuryente elektrisidad** may kasirigngon, depende ha paggamit, amo an usa nga awas han karga hin elektrisidad (panhitabo) o kalaksi han pag-awas han karga elektrisidad (kantidad).

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
*Allaboutcircuits.com, a useful site introducing electricity and electronics
Tulay

An **latáyan** o **tuláy** amo an usa ka istruktura nga gintukod para magdugtong o magsumpay hin duha ka lugar para maagian.

An tulay han San Juanico an pinakahilaba nga tulay ha kabisayaan, ngan nagdudugtong ini han mga isla han Samar ngan Leyte.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
* Brown, David J. *Bridges: Three Thousand Years of Defying Nature*. Richmond Hill, Ont: Firefly Books, 2005. ISBN 1-55407-099-6.
* Sandak, Cass R. *Bridges*. An Easy-read modern wonders book. New York: F. Watts, 1983. ISBN 0-531-04624-9.
* Whitney, Charles S. *Bridges of the World: Their Design and Construction*. Mineola, NY: Dover Publications, 2003. ISBN 0-486-42995-4 (Unabridged republication of *Bridges : a study in their art, science, and evolution*. 1929.)
* Kinney, A. R.; el al. (2003). *Worshiping Siva and Buddha: The Temple Art of East Java*. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-2779-1.
* Buck, William; el al. (2000). *Ramayana*. University of California Press. ISBN 0-520-22703-4.

## Mga sumpay ha gawas

* Digital Bridge: Bridges of the Nineteenth Century , a collection of digitized books at Lehigh University
* Structurae – International Database and Gallery of Engineerings Structures with over 10000 Bridges.
* U.S. Federal Highway Administration Bridge Technology
* The Museum of Japanese Timber Bridges  Fukuoka University
* "bridge-info.org": site for bridges
* http://www.cnngo.com/explorations/none/24-worlds-most-amazing-bridges-062644 (CNN) 24 of the World's Most Amazing Bridges -retrieved April 30, 2011
* Webkeydigital
Balatian

An **balatian** o **emosyón** amo an kabutangan han hunahuna nga kaupod an durudilain nga pan-abat, panhunahuna ngan pamatasan.

## Pinanbasaran
Sibilisasyon

An **sibilisasyon** amo an komplikado nga sosyudad o grupo hit kultura nga mayda pamaagi hit pag-uma ngan pangukoy ha mga bungto ngan siyudad.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
*
*
* Kanan BBC hiunong han sibilisasyon
Prosa

Iton **prosa** in pinakaagsob nga porma hin linggwahe, nga aplikano ha ordinaryo nga istruktura pan-grammatika ngan natural nga pag-agos hin panyakan, igkumpara han paggamit hin istruktura ritmika (sugad han minat-an nga siday).  Bisan may-ada mga mahugot nga debate han pagkahimo hin mga prosa, an iya pagkayano ngan hukal nga kahimo nga istruktura in nagpakadto ha paggamit hin mayorya han yinaknan nga dialogo, paktuwal nga kurukayakan sugad liwad han mga himangrawon ngan himo-himo nga susmatanon nga mga sinurat.  Agsob ini gingagamit, pananglitan, ha literatura, peryodiko, magasin, mga ensayklopedya, pag-broadkast, pelikula, kasaysayan, pilosopiya, balaod ngan iba pa nga dirudilain nga porma hin komunikasyon.

## Mga sumpay ha gawas
Nobela

An **nobela** (tikang ha Initalyano nga novella para han "bag-o", "kabag-ohan", o "bag-o nga halipot nga susumaton", ha yanan amo an halaba nga naratibo hin prosa literatura. 

## Pinanbasaran
Ekolohiya

An **ekolohiya** (tikang ha Griniyego: οἶκος, oikos, "balay"; -λογία, -logia, "pag-aram hit") amo an durudilain nga disiplina han pag-aram syentipiko han pagkalat ngan kadamo han mga organismo ngan ira saragbangay han palibot.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* Ecology (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
* The Nature Education Knowledge Project: Ecology
* Ecology Journals  List of ecological scientific journals 
* Ecology Dictionary - Explanation of Ecological Terms 
* Basic Terms of Ecology 
* Canadian Society for Ecology and Evolution
* Ecological Society of America
* Ecology Global Network
* Ecological Society of Australia
* British Ecological Society
* Ecological Society of China 
* International Society for Ecological Economics
* European Ecological Federation
* UN Millennium Ecosystem Assessment 
* The Encyclopedia of EarthWilderness: Biology & Ecology
* Ecology and Society - A journal of integrative science for resilience and sustainability
* Science Aid: Ecology, U.K. High School (GCSE, Alevel) Ecology
Pagtunaw han kinaon

An **pagtunaw han kinaon** o **dihestiyon** amo an pamaagi han organismo pagbalyo han kinaon ngadto ha sustansya.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
*Human Physiology - Digestion
*NIH guide to digestive system 
*The Digestive System 
*How does the Digestive System Work?
Suleiman I

Hi **Suleiman I** (Tinurkiya Otomano: سليمان Sulaymān, Tinurkiya: Süleyman; agsob igtawag nga *Kanuni Sultan Süleyman*) (6 Nobyembre 1494 – 5/6/7 Septyembre 1566), amo an ikanapulo ngan gihahalaba-i nga namuno nga Sultan han Imperyo Otomano, tikang 1520 kutob ha iya kamatay han 1566.

## Mga kasarigan

## Mga reperensya
;Nakaimprenta nga kuruhaan

*
*
*
*
*
* Garnier, Edith *L'Alliance Impie* Editions du Felin, 2008, Paris ISBN 978-2-86645-678-8 Interview 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

;Aada-ha-linya nga kuruhaan

*
*
*
*
*
*
*
*
*

*A Guide to Ottoman Bulgaria" by Dimana Trankova, Anthony Georgieff and Professor Hristo Matanov; published by Vagabond Media, Sofia, 2011 www.vagabond.bg/ottomanbulgaria

## Dugang nga barasahon

*Alum Bati, "Harem Secrets", Trafford, 2008, ISBN=1-4251-5750-5
*
*
*
*

*André Clot *Soliman Le Magnifique*, Fayard, Paris, 1983, 469 p.&nbsp;ISBN 2-213-01260-1

## Mga sumpay ha gawas

* Detailed information about Suleiman the Magnificent on Ansiklopedika.org 
*Sultan Suleyman Tomb 
*Portraits and Tughra of Suleiman
Sakit han ulo

Ha medisina, an **hulop** o **sakít han ulo** o **kahulop** (*cephalalgia*) amo an simptoma han durudilain nga kondisyon han ulo ngan danay ha liog.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas
*
Trigo

An **trigo** (Iningles:*wheat*) (*Triticum spp.*) usa nga banwa nga gintatanom ha durudilain nga lugar han kalibutan nga nagtikan ha rehiyon han Harani nga Sidlangan. An ***Triticum*** in uska genus han Liliopsida. An *Triticum* in nahilalakip ha familia nga Poaceae. 

Sadton 2010, maabot  651 milyon tolenada an produksyon san trigo sa bug'os na kalibutan, ika tulo ini sa pinaka dako na gin proprodyus na *cereal* kasunod sa mais (844 milyon tolenada) ngan paray (672 milyon tolenada).

An kladograma hini sumala ha Catalogue of Life:

## Pinanbasaran





## Padugang nga barasahon
*Bonjean, A.P., and W.J. Angus (editors). The World Wheat Book: a history of wheat breeding. Lavoisier Publ., Paris. 1131 pp.  (2001). ISBN 2-7430-0402-9
* 
*Garnsey Peter, Grain for Rome, in Garnsey P., Hopkins K., Whittaker C. R. (editors), Trade in the Ancient Economy, Chatto & Windus, London 1983
*Head L., Atchison J., and Gates A. *Ingrained: A Human Bio-geography of Wheat*. Ashgate Publ., Burlington. 246 pp. (2012). ISBN 978-1-4094-3787-1
*Jasny Naum, *The daily bread of ancient Greeks and Romans*, Ex Officina Templi, Brugis 1950
*Jasny Naum, *The Wheats of Classical Antiquity, J*. Hopkins Press, Baltimore 1944
*Heiser Charles B., *Seed to civilisation. The story of food,* (Harvard University Press, 1990)
*Harlan Jack R., *Crops and man*, American Society of Agronomy, Madison 1975
* 
*Saltini Antonio, *I semi della civiltà. Grano, riso e mais nella storia delle società umane*, Prefazione di Luigi Bernabò Brea, Avenue Media, Bologna 1996
*Sauer Jonathan D., *Geography of Crop Plants. A Select Roster*, CRC Press, Boca Raton

## Mga sumpay ha gawas

*Information on wheat genome sequencing
*Price history of wheat, according to the IMF
*Photos of wheat fields
*Watch Australian science documentary on developing drought-resistant wheat
*Wheat Foods Council Est. 1972
*NAWG—Web site of the National Association of Wheat Growers
*CIMMYT —Web site of the International Maize and Wheat Improvement Center
*Triticum species at Purdue University
*A Workshop Report on Wheat Genome Sequencing
*Molecular Genetic Maps in Wild Emmer Wheat
*Winter Wheat in the Golden Belt of Kansas  by James C. Malin, University of Kansas, 1944
*''Varieties of club wheat'' hosted by the UNT Government Documents Department
*'''Triticum aestivum''': facts, developmental stages, and inflorescence at GeoChemBio 
*Major topic "Triticum": free full-text articles in National Library of Medicine
* "Gold Harvest Feeds The World" *Popular Mechanics*, July 1949, post World War Two modernization of wheat harvesting
Benigno Aquino, Jr.

Hi **Benigno Simeon "Ninoy" Aquino, Jr.** (Nobyembre 27, 1932 – Agosto 21, 1983) amo an usa ka senador han Pilipinas, Gobernador han Tarlac, ngan usa ka oposisyon lider nga natipa han pamumuno ni Mangulo Ferdinand Marcos. Ginpatay hiya ha Luparan Panlangyaw han Manila (gingaranan ha iya ngaran ha uruurhi) pagkatapos han pagbalik niya tikang ha Estados Unidos. An iya kamatay amo an nagpasaka ha iya asawa Corazon Aquino ha pagkamangulo han Pilipinas, nga nagbalyo han karuhaan ka tuig han rehimen Marcos.
Metalurhiya

An **metalurhiya** amo an kaupod han syensya han mga butang nga nag-aaram mahitungod han pisikal ngan kemikal nga kinaiya han elemento metaliko, an ira kompwesto intermetaliko, ngan an ira nga halo, nga gintatawag nga mga alloy. Amo gihap ini an teknolohiya han mga metal: an pamaagi kun diin an syensya gingagamit ha mga praktikal nga butang o paggamit.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* 
*
Pamilya

An **pamilya** (tikang ha Linatin nga familĭa) (Iningles:Family) (Pambansa:Pamilya) amo an gigugutiayi nga sanga han sosyedad. 

An **pamilya** ansya in pagka-urusa han duha nga kag-anak may bunga man u wara. Ini in nasirung ha sirungan nga mga tawu kun nauran u kun diri baman.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

* 
* Forbes, Scott, *A Natural History of Families*, (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2005), ISBN 0-691-09482-9
* Foucault, Michel (1978). *The History of Sexuality: Volume I: An Introduction*. (New York: Vintage Books). ISBN 978-0-679-72469-8
* Gilroy, Paul *Identity Belonging and the Critique of Pure Sameness* in Gilroy, Paul (2000) *Against Race: Imagining Political Culture Beyond the Color Line*, (Cambridge, Mass.: Belknap Press of Harvard University Press), Ch. I.3, pp.&nbsp;97–133
* Goody, Jack *[http://books.google.com/books?id=LVkYFGqylfQC The Development of the Family and Marriage in Europe]* (Cambridge University Press, 1980); translated into Spanish, French, Italian, Portuguese.
* Mock, Douglas W., *More Than Kin and Less Than Kind*, (Belknap Press, 2004), ISBN 0-674-01285-2
* Schneider, David M., *American Kinship: a cultural approach* (Chicago: University of Chicago Press, 1980).
* 
* Ommer, Uwe. *[[1000 Families: das Familienalbum des Planeten Erde]]*. Taschen, Cologne 2002, ISBN 3-8228-2264-7

## Mga sumpay ha gawas

* Family database, OECD,
* Family Research Laboratory , unh.edu
* Family evolution and contemporary social transformations , seres.fcs.ucr.ac.cr (Estación de Economía Política)
* Family Facts: Social Science Research on Family, Society & Religion  (a Heritage Foundation site). familyfacts.org
* Families Australia – independent peak not-for-profit organisation. familiesaustralia.org.au
* FamilyPlatform – A consortium of 12 organisations providing input into the European Union's Socio-Economic and Humanities Research Agenda on Family Research and Family Policies.
* Unitedfamilies.org, International organisation
* UN.org, Families and Development
* Family, marriage and "de facto" unions, Vatican.va
Semikonduktor

An **semikonduktor** amo an usa ka solido kun diin gindugngan hin iba nga butang para makontrol an pag-agi han elektrisidad.
Usa ini na grupo sin mga materyales na an electrikal na *conductivity* napabutnga san mga *conductor* (sugad san copper) ngan mga *insulator*. An Semiconduktor an pundasyon san moderno na *[[elektronika|electronics]]*, sakob na an mga transistor, *solar cell*, *light-emitting diode (LED)*, *quantum dot* ngan digital ngan analog na *integrated circuits*. 

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
*
*
*
*
*

## Mga sumpay ha gawas
*Howstuffworks' semiconductor page
*Semiconductor Concepts at Hyperphysics
*Calculator for the intrinsic carrier concentration in silicon
*Semiconductor OneSource Hall of Fame , Glossary
*Principles of Semiconductor Devices  by Bart Van Zeghbroeck, University of Colorado. An online textbook]
*US Navy Electrical Engineering Training Series 
*NSM-Archive  Physical Properties of Semiconductors]
*Semiconductor Manufacturer List 
*ABACUS : Introduction to Semiconductor Devices – by Gerhard Klimeck and Dragica Vasileska, online learning resource with simulation tools on nanoHUB
*Organic Semiconductor page
*DoITPoMS Teaching and Learning Package- "Introduction to Semiconductors"
*Semiconductor R&D Talent Locations report
Kometa

An **kometa** amo an gudti nga kalawasan ha Sistema Solar nga nalibot ha Adlaw.

## Mga reperensya

### Pinanbasaran

### Pagkukuhaan
* 

## Padugang nga barasahon
* .
* Brandt, J.C. and Chapman, R.D.: *Introduction to comets*, Cambridge University Press 2004

## Mga sumpay ha gawas

* 
* Comets Page  at NASA's Solar System Exploration
* International Comet Quarterly
* How to Make a Model of a Comet  audio slideshow – National High Magnetic Field Laboratory
* Catalogue of the Solar System Small Bodies Orbital Evolution
* Information about comets and asteroids
Asteroyd

An mga **asteryod**, danay gintatawag nga gudti nga mga planeta o platenoyd, amo an mga lawas ha sistema solar nga nalibot ha Adlaw, labi na aada ha surusulod han Sistema Solar; mas gutiay hira ha mga planeta pero mas durudako kaysa ha mga meteoroyd.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* Asteroids@home  (BOINC distributed computing project)

* Basic USNO AE98 Ephemerides of Some Major Asteroids 
* Rocks from the Main Belt asteroids 
* Alphabetical list of minor planet names (ASCII) (Minor Planet Center)
* Near Earth Asteroid Tracking (NEAT) 
* Asteroids Page  at NASA's Solar System Exploration
* Asteroid Simulator with Moon and Earth 
* Alphabetical and numerical lists of minor planet names (Unicode)  (Institute of Applied Astronomy)
* Future Asteroid Interception Research 
* Near Earth Objects Dynamic Site
* Asteroids Dynamic Site Up-to-date osculating orbital elements and proper orbital elements University of Pisa, Italy.

* JPL small bodies database Current down-loadable ASCII table of orbit data and absolute magnitudes H for over 200000 asteroids, sorted by number. Caltech/JPL.
* Asteroid naming statistics 
* Spaceguard UK
* Committee on Small Body Nomenclature 
* List of minor planet orbital groupings and families from ProjectPluto
* Cunningham, Clifford, "Introduction to Asteroids: The Next Frontier", ISBN 0-943396-16-6
* James L. Hilton: When Did the Asteroids Become Minor Planets? 
* Kirkwood, Daniel; ''Relations between the Motions of some of the Minor Planets'' (1874).
* Schmadel, L.D. (2003). *Dictionary of Minor Planet Names.* 5th ed. IAU/Springer-Verlag: Heidelberg.
* Asteroid articles in Planetary Science Research Discoveries
* Catalogue of the Solar System Small Bodies Orbital Evolution
* TECA Table of next close approaches to the Earth
* SAEL Small Asteroids Encounter List
* MBPL Minor Body Priority List
* PCEL Planetary Close Encounter List
* NEO MAP  (Armagh Observatory)
* Information about near-Earth asteroids and their close approaches
Galaksiya

An **galaxiya** amo an usa ka grupo han damo nga bitoon, upod na an mga aso, tapo-tapo ngan itom nga materya. An gravitad amo an nagkakapot han mga galaxiya para diri magburublag.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya

*
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*

## Mga sumpay ha gawas

* 
* Galaxies, SEDS Messier pages
* An Atlas of The Universe
* Galaxies&nbsp;— Information and amateur observations 
* The Oldest Galaxy Yet Found 
* Galaxy classification project, harnessing the power of the internet and the human brain
* How many galaxies are in our Universe? 
* The most beautiful galaxies on Astronoo
* 3-D Video (01:46)&nbsp;– Over a Million Galaxies of Billions of Stars each&nbsp;– BerkeleyLab/animated.
Gatasnon nga Agianan

An **Gatasnon nga Agianan** o **Milky Way** amo an galaxiya kun diin aada an Sistema Solar.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasahon
* Thorsten Dambeck in *Sky and Telescope*, "Gaia's Mission to the Milky Way", March 2008, p.&nbsp;36–39.
* Cristina Chiappini, The Formation and Evolution of the Milky Way, American Scientist, November/December 2001, pp. 506–515

## Mga sumpay ha gawas

* 3D Galaxy Map - a 3D representation of the Milky Way galaxy
* Basic Milky Way plan map - includes spiral arms and Orion spur
* Milky Way&nbsp;– IRAS (infrared) survey - wikisky.org
* Milky Way&nbsp;– H-Alpha survey - wikisky.org
* The Milky Way Galaxy - SEDS Messier website
* MultiWavelength Milky Way  - NASA site with images and VRML models
* Milky Way Explorer - images in infrared with radio, microwave and hydrogen-alpha.
* Milky Way Panorama (9 billion pixels) .
* Milky Way Video (02:37) - VISTA IR Telescope Image (October 24, 2012)
* Animated tour of the Milky Way , University of South Wales
* all-sky map of microwave radiation (Planck (spacecraft) one-year all-sky survey)
Atake ha kasingkasing

An **Atake ha kasingkasing** o **Myocardial infarction** (MI o AMI para ha *acute myocardial infarction*), amo an kamatay han mga selula han kasingkasing, mahitungod diri ini natatagan hin dugo o napupugngan an pag-awas han dugo para ha kasingkasing.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

* Cardiac disorders – Open Directory Project 
* American Heart Association's Heart Attack web site — Information and resources for preventing, recognizing and treating heart attack.
Malarya

Iton **malarya** in gindadara han mga lamok nga nakakatapon nga sakit ha katawhan ngan iba nga mga mananap nga tungod han mga protista han henus Plasmodium.  Ini in nagtitikang ha pagkagat tikang han usa nga impektado nga babaye nga lamok, nga ginpapasulod an mga protista pinaagi han ira laway ngadto ha sistema sirkulatoryo, ngan ha kataposan ha atay kun diin hira dinhi nagurang ngan nagdadamo.  Ini nga sakit in naghahatag hin simptomas nga tipikal nga naglalakip hin hiranat ngan sakit ha ulo, nga nangangadto ha mga grabe nga kaso ngada ha coma o kamatayon.  Iton malarya in nakalat ha mga tropikal ngan subtropikal nga mga rehiyon ha dako nga dapit palibot han ekwador, naglalakip han kadam-an han Sub-sahara nga Aprika, Asya ngan an mga Amerika.

Lima nga mga espesye han Plasmodium in nakakaimpekto ngan napapadangat han katawhan.  An kadam-an nga kamatayon in tungod han P. falciparum samtang P. vivax, P. ovale, ngan P. malariae naman in kawsa han kasahiran nga mas maluya nga porma han malarya nga talagsaon la nakakamatay.  An zoonotika nga espesya P. knowlesi, nga damo ha Salatan-Sinirangan Asya, in kawsa han malarya ha mga macaque pero ini liwat an hinongdan han grabe nga mga impeksyon ha katawhan.  Nagkakalat iton malarya ha mga rehiyon nga tropikal tungod han damo nga uran, mga temperatura nga mapaso, ngan diri nakiwa nga katubigan nga nahatag hin urukuyan nga angay ha mga kitikiti.  An transmisyon han sakit in puydi maibsan pinaagi han pagpugong han mga kagat han lamok pinaagi han panhatag hin mga moskitero ngan insect repellent, o mga pamaagi in pagkontrol hin lamok sugad han pagisprey hin mga insektisida ngan pagpahubas hin diri nakiwa nga tubig.

## Pinanbasaran

## Dugang nga barasahon
* 
*  excerpt and text search
* 

## Mga sumpay ha gawas

* 
* WHO site on malaria
* UNHCO site on malaria 
* Global Malaria Action Plan  (2008)
* Doctors Without Borders/Médecins Sans Frontières – ''Malaria'' information pages
* Who/TDR Malaria Database 
* Anti malaria and sustainable development 
* Worldwide Antimalarial Resistance Network (WWARN)
:* World Malaria Day - Abril 25
Stroke

An **stroke** amo an malaksi nga pagkamatay han mga selula han utok mahitungod han kulang nga dugo pakadto ha utok.  Puydi ini mahitabo tungod han kakulangan hin dugo o samad.

## Padugang nga barasahon
* 
* 

## Mga Sumpay ha Gawas

*Stroke Society of the Philippines
*
Francis Drake

Hi **Francis Drake**, Bise Admiral, (mga 1540 – Enero 28, 1596) amo an usa ka Ingles nga korsaryo, nabigador, piyuner ngan tagasulong nga kusog pandagat, politiko ngan inhinyero sibil ha kapanahunan ni Elizabeth.
Leif Ericson

Hi **Leif Ericson** (Daan nga Norse: Leifr Eiríksson) (c. 970 – c. 1020) usa ka viking nga explorador nga posible nga syahan nga Europeo nga nakaabot ha Amihanan nga Amerika labot la han Greenland.
Karl Benz

Hi **Karl Friedrich Benz**, danay ginsusurat nga Carl, (25 Nobyembre 1844, Karlsruhe, – 4 Abril 1929, Ladenburg, Alemanya) amo an usa ka inhenyero hin makina nga awto, nga gintatahodan nga imbentor hin de gasolina nga awto ngan nagtukod han nahimo hin awto nga kompanya, Mercedes-Benz. 

## Galeriya


Image:Werkstatt Carl Benz.png|Trabahoan ni Carl Benz ha Mannheim/Alemanya
Image:Benz Patent Motorwagen (replica) IMG 0850.jpg|Replika han Benz Patent Motorwagen nga ginhimo han 1885
Image:Benz Patent Motorwagen Engine.jpg|Makina han Benz Patent Motorwagen
Image:Karl Benz Führerschein.jpg|An syahan nga lisensya hin pagmanehar hin awto nga ginpagawas ngadto kan Carl Benz han Agosto 1, 1888 
Image:Automuseum Dr Carl Benz.jpg|Automuseum Dr. Carl Benz ha Ladenburg/Alemanya
Image:Patentmotorwagen mit Karl und Bertha Benz.jpg|Hi Carl ngan Bertha Benz
Image:berthabenzmemorialrouteschild.jpg|Opisyal nga karatula han ruta, nga nahihinumdom han syahan nga hirayo-in-kahirayo nga pagbiyahe ha kalibutan hin Benz Patent Motorwagen han 1888 
Image:WslErsteTanke.jpg|An Syahan nga Gasolinahan han Kalibutan, an Farmasya han Syudad ha Wiesloch/Alemanya


## Mga Sumpay ha Gawas
* Automuseum Dr. Carl Benz, Ladenburg (Germany)
* Bertha Benz Memorial Route
Richard Feynman

Hi **Richard Phillips Feynman** (Mayo 11, 1918 – Pebrero 15, 1988; IPA: /ˈfaɪnmən/) amo an usa ka Amerikano nga pisiko nga kilala ha pagpauswag han teyorya han kwantum electrodynamika, an pisika han *superfluidity* han sobra nga pinahagkot nga likido helyo ngan an pisiko han *particle*.
Buckminster Fuller

Hi **Richard Buckminster “Bucky” Fuller** (Hulyo 12, 1895 – Hulyo 1, 1983) amo an usa ka Amerikano nga arkitekto, manunurat, desenyador, futurista, imbentor, ngan visionaryo.
Ole Rømer

Hi **Ole Christensen Rømer** (25 Septyembre 1644, Århus – 19 Septyembre 1710, Copenhagen) amo an usa ka Danes nga astronomer kun diin han 1676 ginhatag niya an siyahan nga sukol han kalaksi han lamrag.
Tycho Brahe

Hi **Tycho Brahe**, natawo nga **Tyge Ottesen Brahe**, (Disyembre 14, 1546 – Oktubre 24, 1601), amo an usa ka astronomer nga tikang ha Dinamarka nga nagtukod hin dako nga obserbatorya nga tinawag nga Uraniborg ha lugar nga tinatawag nga Hven ha Dinamarka. Naging kabulig niya hi Johannes Kepler.
Hans Christian Ørsted

Hi **Hans Christian Ørsted** (Agosto 14, 1777 – Marso 9, 1851) amo an usa ka pisiko ngan kimiko nga taga-Denmark. Kilala hiya ha paghalikwat nga na kuryente elektrisidad nakakahimo hin kampo magnetiko nga importante nga bahin han elektromagnetismo.
Edward Jenner

Hi **Edward Jenner** (17 Mayo 1749 – 26 Enero 1823) amo an usa ka Ingles nga syentipiko nga nagaram han iya naturales nga palibot ha Berkeley, Gloucestershire, Inglatera. Hi Jenner ginkikilala nga syahan nakahimo hin bakuna para ha smallpox ngan danay tinatawag hiya nga 'Amay han Immunolohiya'.
Alexander Graham Bell

Hi **Alexander Graham Bell** (Marso 3, 1847 – Agosto 2, 1922) usa ka sikat nag syentipiko, imbentor, inhinyero nga syahan nakaimbento han telepono.
Niels Bohr

Hi **Niels Bohr** (Oktubre 7, 1885 - Nobyembre 18, 1962) amo an usa ka sikat nga pisiko nga taga Dinamarka nga nakabulig paghalikwat han pisiko kwantum, an istruktura han mga atomo, ngan an bomba atomika.
Averroes

Hi **Abū 'l-Walīd Muḥammad ibn Aḥmad ibn Rushd **(Inarabo: أبو الوليد محمد بن احمد بن رشد‎), mas kilala nga Ibn Rushd (Inarabo: ابن رشد‎), ngan ha literatura ha Europea **Averroes** (kaluwas /əˈvɛroʊ.iːz/) (1126 – 10 Disyembre 1198), amo an usa ka malarang nga Andalusyano-Arabo Muslim: makarit ha pilosopiya han Islam, Teyolohiya Islam, balaud han Maliki ngan hurisprudensya, lohika, psycholohiya, politiko, teyorya han musika Arabo, ngan syensya han medisina, astronomiya, heograpiya, matematika, pisiko ngan mekanika Celeste. Natawo hiya ha Córdoba, Al Andalus, ha yana nga Espanya ngan namatay ha Marrakech, ha yana nga Morocco.
Edward Gibbon

Hi **Edward Gibbon** (Abril 27, 1737 – Enero 16, 1794) amo an Ingles nga historyano ngan miyembro han Parliamento. An iya gidadako-i nga buhat amo "An Kaagi han Pagluya ngan Pagkatumba han Imperyo Romano, nga pinatik ha unom ka basahon tikang ha 1776 kutob 1788.
Ralph Waldo Emerson

Hi **Ralph Waldo Emerson** (Mayo 25, 1803 – Abril 27, 1882) amo an usa ka Amerikano nga manunurat, maniniday ngan pilosopo.
Thomas Paine

Hi **Thomas Paine** (Pebrero 9, 1737 – Hunyo 8, 1809) amo an usa mga manunurat, rebolusyonaryo, radikal, imbentor, intelektuwal ngan usa ha Mga Nagtukod-nga-Amay han Estados Unidos.
Nagarjuna

Hi **Acharya Nāgārjuna** (Telugu: నాగార్జున, Tibetan: klu sgrub) (c. 150 - 250 CE) amo an usa ka pilosopo nga Indyan ngan nagtukod han Madhyamaka araman han Mahāyāna Buddhismo.
Bertrand Russell

Hi **Bertrand Arthur William Russell** (18 Mayo 1872 – 2 Pebrero 1970), amo an usa ka Briton nga pilosopo, lohikano, matematiko, historyano, social reformer, sosyalita, ngan pacifista
Du Fu

Hi **Du Fu** (Tsino (yinaknan)|Tsino): 杜甫; pinyin: Dù Fǔ; Wade-Giles: Tu Fu, 712–770) amo an usa ka sikat nga Tsino nga magsiriday ha Dinastiya Tang. Kaupod hi Li Bai (Li Po), agsob hiya tawagon nga gikakariti ha mga Tsino nga magsiriday.
Zeami Motokiyo

Hi **Zeami Motokiyo** (世阿弥 元清; c. 1363 – c. 1443), tinatawag liwat nga Kanze Motokiyo (観世 元清), usa ka Hapon nga aktor ngan dramaturgo.
Hans Christian Andersen

Hi **Hans Christian Andersen** (2 Abril 1805 – 4 Agosto 1875) amo an usa ka taga Dinamarka nga manunurat ngan magsiriday. 

## Mga libro nga iya sinurat

* The Angel (1843)
* The Bell
* The Emperor's New Clothes (1837)
* The Fir-Tree (1844)
* The Galoshes of Fortune (1838)
* The Happy Family
* The Ice-Maiden (1863)
* It's Quite True!
* The Little Match Girl (1845)
* The Little Mermaid (1837)
* Little Tuck
* The Nightingale (1843)
* The Old House
* The Princess and the Pea (1835)
* The Red Shoes (1845)
* Sandman (1841)
* Several Things (1837)
* The Shadow (1847)
* The Shepherdess and the Chimney Sweep (1845)
* The Snow Queen (1844)
* The Steadfast Tin Soldier (1838)
* The Story of a Mother (1847)
* The Swineherd (1841)
* Thumbelina (1835)
* The Tinderbox (1835)
* The Ugly Duckling (1843)
* The Wild Swans (1838)

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
*
* 
*
* Stig Dalager, *Journey in Blue*, historical, biographical novel about H.C.Andersen, Peter Owen, London 2006, McArthur & Co., Toronto 2006.
* Ruth Manning-Sanders, *Swan of Denmark: The Story of Hans Christian Andersen*, Heinemann, 1949
* Norton, Rictor (ed.) *My Dear Boy: Gay Love Letters through the Centuries*. Leyland Publications, San Francisco. 1998 ISBN 0-943595-71-1
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

*
*''The Story of My Life'' (1871) by Hans Christian Andersen - English
*Hans Christian Andersen Information Odense 
*Hans Christian Andersen biography 
*Works by Hans Christian Andersen at Internet Archive. Scanned, color illustrated first editions.
*
*And the cobbler's son became a princely author Details of Andersen's life and the celebrations.
*The Hans Christian Andersen Center - contains many Andersen's stories in Danish and English
*The Hans Christian Andersen Museum in Odense has a large digital collection of Hans Christian Andersen papercuts , drawings  and portraits  - You can follow his travels  across Europe and explore his Nyhavn study .
*The Orders and Medals Society of Denmark  has descriptions of Hans Christian Andersen's Medals and Decorations.
* Jean Hersholt Collections of Hans Christian Andersen From the Rare Book and Special Collections Division at the Library of Congress
Mary Wollstonecraft

Hi **Mary Wollstonecraft** (kaluwas /ˈwʊlstənkrɑːft/; 27 Abril 1759 – 10 Septyembre 1797) amo an usa ka ika 18 siglo nga Briton nga manunurat, pilosopo ngan peminista.
Etanol

An **Etanol**, kilala liwat nga **ethyl alcohol**, amo an usa nga madali masunog ngan waray kolor nga kompuwesto kemikal, ngan usa ha mga alkohol nga mabibilngan ha makahurubog nga irimnon.

## Pinanbasaran

## Padugang nga barasashon
* The National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism maintains a database of alcohol-related health effects. ETOH Archival Database (1972–2003)  Alcohol and Alcohol Problems Science Database.
* Boyce, John M., and Pittet Didier. (2003). "Hand Hygiene in Healthcare Settings". Centers for Disease Control, Atlanta, Georgia, United States.
* 
* Sci-toys website explanation of US denatured alcohol designations
* Smith, M.G., and M. Snyder. (2005). "Ethanol-induced virulence of *Acinetobacter baumannii*". *American Society for Microbiology meeting*. *Volume 1* June 5 – June 9. Atlanta.

## Mga sumpay ha gawas

* Alcohol (Ethanol) at *[[The Periodic Table of Videos]]* (University of Nottingham)
* International Labour Organization ethanol safety information
* National Pollutant Inventory – Ethanol Fact Sheet
* CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Ethyl Alcohol
* National Institute of Standards and Technology  chemical data on ethanol
* ChEBI – biology related
* Chicago Board of Trade news and market data on ethanol futures
* Calculation of vapor pressure, liquid density, dynamic liquid viscosity, surface tension of ethanol
* Ethanol History  A look into the history of ethanol
* ChemSub Online: Ethyl alcohol
* Industrial ethanol production process flow diagram using ethylene and sulphuric acid
Transpormer

An **transpormador** o **transpormer** amo an usa ka butang nga nagduduso han enerhiya han elektrisidad tikang ha usa ka sirkito ngadto ha usa mahitungod han electromagnetismo. Kinahanglanon ini ha sistema han pang-kuryente.

## Pinanbasaran

## Bibliograpiya
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Mga sumpay ha gawas

* ''Inside Transformers'', composed by J. B. Calvert, from Denver University

* 
* Introduction to Current Transformers
* Transformer (Interactive Java applet), 'Physics is fun' by Chui-king Ng
* Types of Transformers according- Core, Power, Voltage Phases, Cooling 
* (Video) Power transformer inrush current (damping) from YouTube
* (Video) Power transformer over-excitation (damping) from YouTube
* Three-phase transformer circuits from All About Circuits
* Bibliography of Transformer Books  by P.M. Balma, from IEEE Transformer Committee
* Einschalten des Transformators.  German Wikipedia article about transformer inrush current at switch on (in German).
Resistor

An **resistor** usa ka duha-ka-tumoy nga gamit elektronika nga nagpupugong han pagawas han kuryente ha usa ka sirkito elektrisidad o elektroniko. Gingagamit ini ha pagkontrol han boltahe.

## Pinanbasaran

## Mga sumpay ha gawas

*4-terminal resistors – How ultra-precise resistors work 
*Beginner's guide to potentiometers, including description of different tapers 
*Color Coded Resistance Calculator – archived with WayBack Machine
*Resistor Types – Does It Matter? 
* Standard Resistors & Capacitor Values That Industry Manufactures
*Ask The Applications Engineer – Difference between types of resistors 
*Resistors and their uses 
*Thick film resistors and heaters
Opera

An **opera** usa nga porma hin arte kun diin an mga magkaranta ngan musikero nagbubuhat hin usa ka drama nga kinakanta.

## Mga reperensya
**Pinanbasaran**

**Panguna nga pagkukuhaan**
* Apel, Willi, ed. (1969). *Harvard Dictionary of Music*, Second Edition. Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press. SBN 674375017.
* Cooke, Mervyn (2005). *The Cambridge Companion to Twentieth-Century Opera.* Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-78009-8. See also Google Books partial preview. Accessed 3 Oktubre 2009.
*Silke Leopold, "The Idea of National Opera, c. 1800", *United and Diversity in European Culture c. 1800*, ed. Tim Blanning and Hagen Schulze (New York: Oxford University Press, 2006), 19–34.
**[[The New Grove Dictionary of Opera]]*, edited by Stanley Sadie (1992), 5,448 pages, is the best, and by far the largest, general reference in the English language. ISBN 0-333-73432-7 and ISBN 1-56159-228-5
**The Viking Opera Guide*, edited by Amanda Holden (1994), 1,328 pages, ISBN 0-670-81292-7
**The Oxford Illustrated History of Opera*, ed. Roger Parker (1994)
**The Oxford Dictionary of Opera*, by John Warrack and Ewan West (1992), 782 pages, ISBN 0-19-869164-5
**Opera, the Rough Guide*, by Matthew Boyden et al. (1997), 672 pages, ISBN 1-85828-138-5
**Opera: A Concise History*, by Leslie Orrey and Rodney Milnes, World of Art, Thames & Hudson

**Iba nga pagkukuhaan**
*DiGaetani, John Louis: *An Invitation to the Opera*, Anchor Books, 1986/91. ISBN 0-385-26339-2.
*Dorschel, Andreas, 'The Paradox of Opera', *The Cambridge Quarterly* 30 (2001), no. 4, pp.&nbsp;283–306. ISSN (printed): 0008-199X. ISSN (electronic): 1471-6836. Discusses the aesthetics of opera.
*MacMurray, Jessica M. and Allison Brewster Franzetti: *The Book of 101 Opera Librettos: Complete Original Language Texts with English Translations*, Black Dog & Leventhal Publishers, 1996. ISBN 978-1-884822-79-7
*Rous, Samuel Holland (1919). *The Victrola Book of the Opera. Stories of The Operas with Illustrations...*. Camden, New Jersey, U. S. A.: Victor Talking Machine Company. View at Internet Archive.
*Simon, Henry W.: *A Treasury of Grand Opera*, Simon and Schuster, New York, 1946.

## Bibliograpiya
*Howard Mayer Brown, "Opera", The New Grove Dictionary of Music and Musician. 2001. Oxford University Press
*"Louis II", Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/348741/Louis-II
*"Opera", Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/429776/opera

## Padugang nga barasahon
*

## Mga sumpay ha gawas

*Operabase&nbsp;– Comprehensive opera performances database
*StageAgent&nbsp;– synopses & character descriptions for most major operas 
*What's it about?&nbsp;– Opera plot summaries 
*Vocabulaire de l'Opéra  
*OperaGlass, a resource at Stanford University 
*HistoricOpera&nbsp;– historic operatic images
*"America's Opera Boom"  By Jonathan Leaf, *[[The American (magazine)|The American]]*, July/August 2007 Issue
*Opera~Opera article archives 
*
Asero

An **asero** amo an gintampotampo nga mga metal nga puthaw an kadam-an nga sangkap.

## Pinanbasaran

### Bibliograpiya
*
*.
*
*Gernet, Jacques (1982). *A History of Chinese Civilization*. Cambridge: Cambridge University Press.
*

## Padugang nga barasahon
*Duncan Burn; *[http://questia.com/PM.qst?a=o&d=3914930 The Economic History of Steelmaking, 1867–1939: A Study in Competition] *. Cambridge University Press, 1961.
*Harukiyu Hasegawa, *[http://questia.com/PM.qst?a=o&d=108742046 The Steel Industry in Japan: A Comparison with Britain] *. 1996.
*J. C. Carr and W. Taplin, *[http://questia.com/PM.qst?a=o&d=808791 History of the British Steel Industry] *. Harvard University Press, 1962.
*H. Lee Scamehorn, *[http://questia.com/PM.qst?a=o&d=94821694 Mill & Mine: The Cf&I in the Twentieth Century] *. University of Nebraska Press, 1992.
*Needham, Joseph (1986). *Science and Civilization in China*: Volume 4, Part 1 & Part 3. Taipei: Caves Books, Ltd.
*Warren, Kenneth, *[http://eh.net/bookreviews/library/0558 Big Steel: The First Century of the United States Steel Corporation, 1901–2001] *. University of Pittsburgh Press, 2001.

## Mga sumpay ha gawas

*World Steel Association (worldsteel)
*steeluniversity.org: Online steel education resources from worldsteel and the University of Liverpool
*Huge archive on steels, Cambridge University 
*Cooking with Steels
*Metallurgy for the Non-Metallurgist from the American Society for Metals
*MATDAT Database of Properties of Unalloyed, Low-Alloy and High-Alloy Steels – obtained from published results of material testing
Asoge

An **asoge** o **merkuryo** amo an elemento kimikal nga may ihap atomika nga 80. An tigaman hini amo an agi nga Hg.

## Kasarigan