Codjowaedje shofler

Li **codjowaedje di shofler**, c' est l' ci d' on viebe "erîlêymint disrîlé", dj' ô bén å deus bodjes, del prumire troke da Hendschel.

Po-z espaitchî d' aveur deus cossounes /fl/ al fén, çou ki n' est nén prononçåve e walon, on radjoute pa drî ene sititcheye voyale **e**: 
* dji °shofle => dji shof**e**le

* bodje A: shofl-
* bodjes B et C: shofel-

Les viebes ki shuvnut ci codjowaedje la, c' est :
* sacwants viebes k' ont "C+ -ler" å coron d' l' infinitif
* tos les viebes k' ont "C+ -rer" å coron d' l' infinitif (loukîz a : codjowaedje mostrer). 

Sacwants viebes del prumire troke k' ont l' minme rujhe avou deus cossounes å coron si codjownut come "tchicter", et des ôtes come wårder.

## Sacwants viebes di cisse sôre la
### Viebes avou l' coron -rer
 : codjowaedje mostrer

### Viebes avou l' coron -ler
:
* 
* 
* 
* , 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Foû-rîles des viebes avou l' coron -ler
Ci n' est nén des vraiyès foû-rîles, mins des viebes la k' on doet aconter des candjmints do scrijhaedje do son del dierinne cossoune.
* Viebes avou -sler :  (dji poûs**s**ele)
* Viebes avou l' coron -cler : ,  (dji distro**k**ele, dji så**k**ele).
:

## Les cawetes di codjowaedje des viebes del sôre di shofler
### Infinitif
:bodje A + **-er**: **shofl<FONT COLOR="#ff0000">er</FONT>**.

### Pårticipes
#### Pårticipe erirece
* omrin: 
:bodje A + **-é**: **shofl<FONT COLOR="#ff0000">é</FONT>**.
* femrin: 
:bodje A + **-êye**: **shofl<FONT COLOR="#ff0000">êye</FONT>**.
#### Pårticipe prezintrece
:bodje A + **-ant**: tot **shofl<FONT COLOR="#ff0000">ant</FONT>** 
### Indicatif
#### Indicatif prezintrece
* Cåzant(e):
:bodje B + -e: dji **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>le**.
* Atôtchî (eye): 
** atôtchaedje ordinaire
:bodje A + **-ez**: vos **shofl<FONT COLOR="#ff0000">ez</FONT>**. Li dierin **-z** ni s' prononce måy.
** atouwaedje.
:bodje B + **-es**: ti **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>les**. Li -s ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e): 
** fråze di djhaedje:
:bodje B + **-e**: i **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>le**, ele **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>le**.
** fråze di dmande:
:bodje B + -e + -t: **shofele<FONT COLOR="#0000ff">-t</FONT> i ? / shofele<FONT COLOR="#0000ff">-t</FONT> ele ?**. 
Les fråze di dmandaedje ås ôtès djins si fjhèt tot metant les pronos sudjets padrî l' viebe (sins loyeure). Li prono "vos" metou padrî, si pout rsaetchî evoye.
* Cåzant(e)s: 
:bodje A + **-ans**: nos **shofl<FONT COLOR="#ff0000">ans</FONT>**; dji **shofl<FONT COLOR="#ff0000">ans</FONT>** (el Basse-Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes): 
:bodje A + **-ez**: vos **shofl<FONT COLOR="#ff0000">ez</FONT>**. Li dierin **-z** ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e)s: 
** cawete lidjwesse:
:bodje A + **-èt**: i **shofl<FONT COLOR="#ff0000">èt</FONT>**, ele **shofl<FONT COLOR="#ff0000">èt</FONT>**. Li dierin -t ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins bén dins li dmandaedje: **shoflè<FONT COLOR="#0000ff">t</FONT> i ?** / **shoflè<FONT COLOR="#0000ff">t</FONT> ele ?**
** cawete namurwesse:
:bodje C + **-nut**: i **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>lnut**, ele **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>lnut**. Li dierin **-t** ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins bén dins li dmandaedje: **shofelnu<FONT COLOR="#0000ff">t</FONT> i ?** / **shofelnu<FONT COLOR="#0000ff">t</FONT> ele ?**

#### Indicatif futurrece
* Cåzant(e):
:bodje B + **-rè**: dji **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>l<FONT COLOR="#ff0000">rè</FONT>**.
* Atôtchî (eye): 
** atôtchaedje ordinaire
:bodje B + -roz: vos **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>l<FONT COLOR="#ff0000">roz</FONT>**.
** atouwaedje.
:bodje B + -rès: ti **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>l<FONT COLOR="#ff0000">rès</FONT>**. Li dierin -s ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins est refoircî dins li dmandaedje: **shofel<FONT COLOR="#ff0000">ress</FONT> ?** (est ç' ki t' shofelrès ?).
* Riwaitant(e): 
:bodje B + -rè: i **shofl<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>l<FONT COLOR="#ff0000">rè</FONT>**, ele **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>l<FONT COLOR="#ff0000">rè</FONT>**.
* Cåzant(e)s: 
:bodje B + -rans: nos **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>l<FONT COLOR="#ff0000">rans</FONT>**; dji **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>l<FONT COLOR="#ff0000">rans</FONT>** (el Basse Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes): 
:bodje B + -roz: vos **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>l<FONT COLOR="#ff0000">roz</FONT>.
* Riwaitant(e)s: 
:bodje B + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-ront</B></FONT>: i **shofelront**, ele **shofelront**.

==== Durant Indicatif Erirece (imparfait) ====
* Rilevêye: les cawetes do Durant Indicatif Erirece des viebes del prumire troke ås djins do singulî sont <FONT COLOR="#ff0000"><B>-éve(s)</B></FONT>.
* Cåzant(e):
:bodje A + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-éve</B></FONT>: dji **shofléve**.
* Atôtchî (eye): 
** atôtchaedje ordinaire
:bodje A + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-îz</B></FONT>: vos **shoflîz**.
** atouwaedje.
:bodje A + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-éves</B></FONT>: ti **shofléves**. Li dierin <FONT COLOR="#ff0000"><B>-s</B></FONT> ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e): 
:bodje A + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-éve</B></FONT>: i **shofléve**, ele **shofléve**.
* Cåzant(e)s: 
:bodje A + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-éns</B></FONT>: nos **shofléns**; dji **shofléns** (el Basse-Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes): 
:bodje A + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-îz</B></FONT>: vos **shoflîz.
* Riwaitant(e)s: 
:bodje A + -ént: i **shofl<FONT COLOR="#ff0000">ént</FONT>**, ele **shofl<FONT COLOR="#ff0000">ént</FONT>**.
#### Nén Durant Indicatif Erirece (passé simpe)
* Cåzant(e):
:bodje A + -a: dji **shofl<FONT COLOR="#ff0000">a</FONT>**.
* Atôtchî (eye): 
** atôtchaedje ordinaire
:bodje A + -îz: vos **shofl<FONT COLOR="#ff0000">îz</FONT>**.
** atouwaedje.
:bodje A + -as: ti **shofl<FONT COLOR="#ff0000">as</FONT>**. Li dierin -s ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e): 
:bodje A + -a: i **shofl<FONT COLOR="#ff0000">a</FONT>**, ele **shofl<FONT COLOR="#ff0000">a</FONT>**.
* Cåzant(e)s: 
:bodje A + -îs: nos **shofl<FONT COLOR="#ff0000">îs</FONT>**; dji **shofl<FONT COLOR="#ff0000">îs</FONT>** (el Basse-Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes): 
:bodje A + -îz: vos **shofl<FONT COLOR="#ff0000">îz</FONT>.
* Riwaitant(e)s: 
:bodje A + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-ît</B></FONT>: i **shoflît**, ele **shoflît**.
==== Erî-tins di l' Indicatif ====
* erî passé (passé compôzé): Viebe "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' indicatif prezintrece + pårticipe erirece: dj' a shoflé, t' as shoflé, evnd.
* erî futeur: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' indicatif futurrece + pårticipe erirece: dj' årè shoflé, t' årès shoflé, evnd.
* erî Durant Indicatif Erirece: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" å Durant Indicatif Erirece + pårticipe erirece: dj' aveu shoflé, t' aveus shoflé, evnd.

==== Dobe erî-tins di l' Indicatif ====
* dobe erî passé: Viebe "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' erî passé + pårticipe erirece: cwand dj' a yeu shoflé, après k' t' as yeu shoflé, evnd.
* dobe erî futeur: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' erî futeur + pårticipe erirece: cwand dj' årè yeu shoflé, après k' t' årès yeu shoflé, evnd 
* dobe erî Durant Indicatif Erirece: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' erî Durant Indicatif Erirece + pårticipe erirece: cwand dj' aveu yeu shoflé, après k' t' aveus yeu shoflé.

=== Suddjonctif ===
==== Suddjonctif prezintrece ====
* Å singulî, li suddjonctif prezintrece, c' est parey ki l' indicatif prezintrece. 
:Ki dj' **shofele**.
:Ki t' **shofeles**. 
:K' i **shofele**, k' ele **shofele**.
* Å pluriyal, on ristitche ene cawete <FONT COLOR="#ff0000"><B>-xhe</B></FONT> après les cawetes di codjowaedje di l' indicatif prezintrece, k' on a rsaetchî evoye les [[halcrossès cossounes]] å coron. Li cawete **-èt** est [[disfaflotaedje|disfaflotêye]] (**-exhe**).
:ki nos **shoflanxhe** (u: ki dj' **shoflanxhe**).
:Ki vos **shofléxhe**
:K' i **shoflexhe**, k' ele **shoflexhe** (u : k' i **shofelnuxhe**, k' ele **shofelnuxhe**)

==== Suddjonctif erirece ====
Li suddjonctif erirece si fwait tot rprindant les cawetes do [[Nén Durant Indicatif Erirece]] (passé simpe) et-z î racawer ene cawete -xhe
:Ki dj' **shoflaxhe**.
:Ki t' **shoflaxhes**. 
:K' i **shoflaxhe**, k' ele **shoflaxhe**.
:Ki nos **shoflénxhe** (u: ki dj' **shoflénxhe**).
:Ki vos **shoflîxhe** (li minme tchoi k' å suddjonctif prezintrece).
:K' i **shoflénxhe**, k' ele **shoflénxhe**

=== Condicioneu ===
Li [[condicioneu]], c' est on tins ki s' fwait avou li prumire dobe cawete do futurrece, et ene djeujhinme cawete, li minme kel cene do [[NDIE]] des [[cénkinme troke da Hendchel|viebes del cénkinme troke]].
* Cåzant(e):
:bodje B + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-reu</B></FONT>: dji **shofelreu**.
* Atôtchî (eye): 
** atôtchaedje ordinaire
:bodje B + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-rîz</B></FONT>: vos **shofelrîz**.
** atouwaedje.
:bodje B + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-reus</B></FONT>: ti **shofelreus**. Li dierin <FONT COLOR="#ff0000"><B>-s</B></FONT> ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins est refoircî dins li dmandaedje: **shofelreuss ?** (est ç' ki t' shofelreus ?).
* Riwaitant(e): 
:bodje B + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-reut</B></FONT>: i **shofelreut**, ele **shofelreut**.
* Cåzant(e)s: 
:bodje B + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-réns</B></FONT>: nos **shofelréns**; dji **shofelréns** (purade el Basse-Årdene.
* Atôtchîs (atôtcheyes): 
:bodje B + <FONT COLOR="#ff0000"><B>-rîz</B></FONT>: vos **shofelrîz.
* Riwaitant(e)s: 
:bodje B + -rént: i **shof<FONT COLOR=#0000ff>e</FONT>l<FONT COLOR="#ff0000">rént</FONT>**, ele **shof<FONT COLOR=«#0000ff»>e</FONT>l<FONT COLOR="#ff0000">rént</FONT>**.

### Kimandeu
Li cmandeu shût l' indicatif prezintrece, mins on rsaetche li cawete -S a l' atouwé.
* Atôtchî (eye): 
** atôtchaedje ordinaire
:bodje A + -ez: **shofl<FONT COLOR="#ff0000">ez</FONT>** !
** atouwaedje.
:bodje B + -e: **shof<FONT COLOR="#0000ff">e</FONT>l<FONT COLOR="#ff0000">e</FONT>** !
* Cåzant(e)s: 
:bodje A + -ans: **shofl<FONT COLOR="#ff0000">ans</FONT>** !
* Atôtchîs (atôtcheyes): 
:bodje A + -ez: **shofl<FONT COLOR="#ff0000">ez</FONT>** !

## Dins les accints do walon
### après Lidje
On-z a l' minme ristitcheye voyale "**e**" (è) po les modeles "bindler", "dobler", "botner", "tingler" (codjowaedje 15, 16, 17 & 18 do Motî da Stasse). Pol modele "intrer", on-z a ene ristitcheye voyale "-eû- (codjowaedje 19). Ces cénk sôres di viebes la fwaiynut 120 cas des 2200 viebes des codjowaedjes da Stasse (5,5 åcint).
### après Moustî
On-z a l' minme ristitcheye voyale "**e**" (è) pol modele "shofler" (*sofler*; codjowaedje 13 des Codjowaedjes da Gilliard). Pol modele "intrer", on-z a ene ristitcheye voyale "-ê- (codjowaedje 9). Ces deus sôres di viebes la fwaiynut 60 cas des 5000 viebes ramexhnés pa Gilliard (1,2 åcint).
### après Nivele
Dins l' croejhete da Coppens, gn a deus modeles avou l' ristitcheye voyale "**e**" (è)  : "xhufler" (*chufler*) et "grazner" (*graz'ner*). Coppens dene 42 viebes po "xhufler" eyet 10 viebes po "grazner".
### après Bastogne
Dins l' motî d' Bastogne, on-z a bén 16 modeles avou l' ristitcheye voyale "**e**" (è) : "dobler", "combler", "régler", "djigler", "infler", "rapåmler", "bråyler", "fujhner", "botner", "ecombrer", "soucrer", "cofrer", "intrer", "mostrer", "måvler", "maneuvrer", avou co èn ôte avou ene ristitchêye voyale "i" : coujhner (*cûjner; i cûjine*).
### après l' Årdene nonnrece
Li ristitcheye voyale est "*u*" ou "*ë*", po les modeles shofler (*choufler; dju choufule, djë choufële*), "mostrer" (*moustrer; dju mousture, djë moustëre) et "abotner" (*aboutner; dj' aboutune, dj' aboutëne'').

## Hårdêyes difoûtrinnes
*  Tåvlea do codjowaedje di "shofler" 
*