La Foret

**''La'' Foret** (dins les fråzes, li mot vént purade dizo l' cogne  **aL Foret**; a l' atake, on pout eto scrire **El Foret**; on dit eto : **Laforet-so-Smwès**,  *Laforêt*, *Laforêt-sur-Semoy*), c' est on ptit viyaedje del Walonreye, metou so ene hôteur à 1 km a hintche di Smwès, rebané avou Vresse, el province di Nameur.

thumb|eglijhe et monumint

## Mwaissès dnêyes
*Limero del posse : **5550**
* Limero diyalectolodjike : 
** A.L.W. : **D 136**; mwaisse pont d' l' A.L.W.
** C. Bruneau : **Br 48**
* Arondixhmint : Dinant
* Eplaeçmint sol daegn: 49°52'09N 4°56'23E
* Hôteur ådzeu del mer: du 225 à 360 m.
* Djins: 243 (1840); 220 (1910); 178 (1930).
* Lomaedje des djins : Forijhots, rifondou «Forijhots»

thumb|viye cinse rassonrêye

## Etimolodjeye et uzaedje croejhetrece do mot
Li provnance, c' est on sårtaedje d' on grand bwès. C' est don «*Foresta*», dins les vîs documints. Après, ça a todi stî *Laforet* divins les papîs.

E walon, li «*la*» n' a nén stî vormint atroclé, ca i wåde les piceures di croejhete do definixhant årtike «» del Basse Årdene. Adon, i s' pout etrocler avou des dvancetes k' i gn a, aprume «a» et «di».
:dji va al Foret; la minme : *djë va al Foret.
:dji rvén del Foret; *djë rvin dël Foret
:c' est on bwès k' est metou sol Foret po on grand boket; *c'è-st in bwès k' èst mètë së l' Foret pou in grand bouket.

On pout ortografyî a môde del dujhance do [[Moxhon d' Ônea]] po «*El Louviére*»
Dji va a*'L** Foret; dji rvén de**L*' Foret. Did la li mwaisse sicrijhaedje did ci e deus mots (La Foret).

== Rilidjon ==
[[Imådje:Laforêt 060504 (14).JPG|thumb]]
* Eglijhe (1778) a [[Sinte Agate]], ki replaece l' eglijhe di 1457, ki, leye-minme vént après ene eglijhe di dvant 1235. Gn a la des ritches meubes do [[XVIIIinme sieke]] (1745 et 1791)
* [[Dicåce]]: al Sinte Agate.
* Grande dicåce: li dimegne après l' Sint-Dnis.

[[Imådje:Laforêt JPG06.jpg|thumb|[[hôt volé]], bén rarindjî]]

== Istwere ==
Do costé d' l' Eglijhe, La Foret, disk' al [[revolucion francesse]], a dpindou d' [[Suni]], [[Måjhire (dilé Tchårluveye)|Méziéres]] et [[Rénse (France)|Reims]].

Do costé do civil, La Foret a stî, e [[XIIinme sieke]], distaetcheye do dominne franc d' Suni po-z esse raloyeye a [[Orcîmont]].

E 1780, on lomé Cazé, èn ancyin oficî francès, sicretaire do bayaedje di [[Djavingue]] (dilé [[Biarin]]) a vnou dner kékes luçons al Foret et î astaler ene espece di coledje. Li djustice do viyaedje lyi aveut ofri ene plaece e leu-dit: «*Le Jardinet*» (li cortijhea) po-z î mete on pinsionat (9 di may 1792). Mins l' [[revintreye francesse]] a vnou fé capoter l' eterprijhe ki Cazé aveut cmincî. Li bastimint est todi la asteure, dizeu l' batch, al copete do viyaedje. On l' lome: «Li Tchestea» (*Lu Tchèstê*).

== Economeye ==
=== Agricoûteure ===
Come tos les viyaedjes del Simwès, La Foret a coûtivé l' [[toubak]] disk’ a dins les [[anêyes 1960]].

Ci produjhaedje la vineut a costé d' ene pitite coûteure et di kékes biesses.

Asteure, les tchamps sont puvite ocupés pa des [[sapéns d' Noyé]].

=== Tourisse ===
[[Imådje:Lu pont d' clôyes.jpg|thumb|tourisses ki trevåtchnut l' pont d' cloyes]]
Li relief, foirt accidinté, li påjhirté des bwès et lu vijhnaedje di Smwès ont fwait deL Foret on viyaedje foirt touristike.

On î fwait voltî des porminådes so on [[pazea]] dins les bwès djondant l' viyaedje, avou tot do long, des grandès pondeures

La Foret conte ossu on [[teyåte di marionetes]].

== Avey: li pont d' cloyes ==
[[Imådje:Pont de Claies, Laforêt.jpg|thumb|Li pont d' cloyes å cminçmint d' l' esté]]

C' est on [[poncea]] d'  k' on montéve dinlins po passer l' [[four]] d' ene rive a l' ôte. Asteure, i n' sieve ki po les tourisses. Il est fwait d' èn ashonnaedje di deus montants di solides bwès, riloyîs onk a l' ôte pa des plats  (come ene [[schåle]]). Etur les boûssons, ons a  des stocaesses bastons d' [[côrî]]. Ene cloye doet fé on bon mete et dmey so onk.

On poize adon dins l' aiwe des hôtès gades k' on rloye ene a l' ôte pa deus pietches po mete les cloyes dissu. Et vla nosse pasrele fwaite. Gn a pus k' a l' agritchî avou des fis loyîs so les rives, po l' espaitchî d' endaler, s' i vént des [[grossès aiwes]].

On côp les vacances houte, on dismonte li pont d' cloyes et l' rimonter l' [[esté]] d' après.

== Tuzance walone ==
=== Accint do walon e 20inme sieke ===
Les doûcès cossounes å coron [[adeurixhmint des cossounes å coron|ni s' prononcént nén adureyes]] : ene gade si prononcive *èn gad* (nén *gat'', come cåzu totavå l' Walonreye). Mins ça dipind co des cåzeus, s' il ont dipus d' atnances avou l' tchampnwès (Mambe, Vresse, Bôhan…) k' avou l' walon (Yåle, Tchairire, Mouzaive).

Li spotchåve voyale, c' est «ë» (/œ/).

### Temonaedje avou l' accint did la

## Rilomés Forijhots
Jean-Pierre Lambot

## Sourdants