Transine

**Transene** (/tʀã.ˈsɛn/) (la-minme: *Transine* /tʀã.ˈsin/; prononcî flotchreçmint **Tranzine* /tʀã.ˈzin/;  *Transinne*), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Libin, e l' province do Lussimbork.

thumb|eglijhe, veyowe del viye cimintire

## Mwaissès dnêyes
* Dimorants: 375 (1965); 423 (2004).
* Limeros del posse :
** asteure : **6890**
** davance : **6915**
* Limero diyalectolodjike : **Ne 12** (pont dlérin di l' A.L.W.)
* Arondixhmint: Li Tchestea
* Lomaedje et spotaedje des djins did la : 
** Lomaedje : Transinî, Transinresse; (F. *Transinnois, oise*)
** Sipotaedje: **' ()
** Rime-rame: A [[Our (Ôpont)|Our]], li diåle î court; a [[Maissin]], on l' ratind; a [[Anloe]], on l' fote sol toet; a [[Glaireuse]], on lyi fote del [[tchenveuse]]; a [[Viyance]], on lyi fote so s' panse; <FONT COLOR="#ff0000">**a Transene, on lyi fote so s' schene**</FONT> (la-minme ''a Transine, on lî fout s' sa chine''); a [[Smu]], on lyi fote so s' cou et [[Les Libins|ås Libins]], on l' pind.

== Nos di des plaeces di Transene ==
I sont studyîs spepieuzmint so ene [[Transene (toponimeye)|pådje tote seule]].

== Istwere ==
[[Imådje:transene3.jpg|right|plake so l' otovoye, anonçant Transene]]

Li ban d' Transene a todi stî raloyî å ban d' [[Viyance]].

E 1944, Transene n' a nén stî acsût pa l' [[Ofinsive da Von Rounchtete]] (les Almands n' ont nén passé l' pont di [[Ricogne (Nouviè)|Rcogne]]).

Transene a stî rebané e [[1971]] avou [[Anloe]], [[Viyance]] (et l' hamtea d' [[Glaireuse]]), [[Ridû]], (et les hamteas di [[Lesse]], [[Hamwaide]], et [[Setchri]]), [[Les Libins]], [[Ôtchamp]] et [[Smu]], po fé l' grand [[Libin]].

== Djeyografeye ==
Transene est metou al croejhlåde inte les voyes di Brussele-Nameur-Lussimbork, et Lidje-Bouyon-Rinse. Did la, li Bårire (passaedje del [[Dutcheye di Bouyon]] ås Bas-Payis). 

Transene est raiwî pa l' [[Aiwe di Lesse]], ki fwait limite avou l' ancyin ptit ban d' [[Maissin]].

Li viyaedje est metou so l' [[otostråde]] E411 (rexhowe 34b).

== Industreyes ==
[[Imådje:Transene baurire wi.jpg|thumb|l' otel del Bårire]]

* : dispu 1860, gn a co do saetchaedje disk' å djoû d' ouy.
* ostelreye: otel del Bårire (dispu 1902).
* Amuzmints: Spice-came (Euro-Space-Center).

== Tuzance walone ==

===  Teyåte e walon ===
Gn a yeu do teyåte e walon (pol fotbal) e 1946-1948. On louwéve les lives. Les wangnes alént po on camp d' prijhnîs politikes.
=== Sicrijheu e walon ===
[[Lucyin Mahin]] a scrît totes les prumirès anêyes avou l' [[accint do walon|accint]] d' Transene, po passer å [[rfondou walon]] a pårti di 1993.
=== Accint walon d' Transene ===
Transene fwait pårteye del sitindowe diyalectolodjike lomêye [[Årdene nonnrece]] u [[Payis d' ersè]].
==== Studias ====
Sacwants rcweraedjes di l' A.L.W. ont stî fwait po Transene (pont dlérin, marké Ne12´. C' est Ernest Delaite di Rdû k' a-st aminé [[Jean Haust]] lu-minme amon Djôzef Djilet, k' esteut sicretaire. Sacwants diferinces rissintowes avou les viyaedjes vijhéns.

==== Motlî ====
Sacwants diferinces do motlî  avou les viyaedjes vijhéns:
* [[crompire]]:  on dit des  a Transene, des  a Viyance et Libin.
* A Rdû, on-z a ddja des mots del [[Fåmene]] : , fé  (a Transene, fé ''mîdi'', ''sortu'').

====  Croejhete ====
Li codjowaedje des [[rwaitant]]s di l' [[indicatif prezintrece]] est a môde di Lidje. C' est l' dierin viyaedje insi sol voye di [[Lidje]] a [[Sidan|Sdan]]. A [[Maissin]], on a l' cawete -at
:A Transene cwand il l' dij**èt**, i l' fij**èt**; a Maissin, cwand i l' dij**at**, i l' ''fij**at*'.

Sol Bork, et après Libråmont, c' est l' [[cawete di codjowaedje]] -ant (i djouwant, i fzant).

==== Fonolodjeye ====
Li [[betchfessî ô]] s' î prononce come [[rastrindou long O]], dj' ô bén cåzu come li naziåle on. sô /sɔ̃/; fô /sɔ̃/. Dins l' fråze "li ci ki n' ôt k' on son n' ôt k' ene clotche", les deus foninmes ("on" dins "son" et "ô" dins "ôt") sont cåzu les minmes.

Li [[betchfessî oe]] si prononce sovint "oû" dins l' [[cawete (linwince)|cawete]] [[cawete oe|oû]] (*saucloû, pèloû, abruvoû, couloû* = såcloe, peloe, abuvroe, coloe). Mins a Transene, on a cobén des mots avou ene  viye viye cogne "o" : paro (paroe); Côro (côroe), Rouvro (Rouvroe); dju do (dji doe); cojê (coejhea).

==== Eredjistrumint ====
 [https://atlas.limsi.fr/sounds/Transinne.mp3 Ciddé, vos ploz schoûter èn eredjistrumint] del [[fåve do vî vî tins]] «[[Li bijhe et l' solea]]» ratournêye pa [[Lucien Mahin]] avou l' accint d' Transene pol [[Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la]].

== Hårdêyes difoûtrinnes ==
*  Videyos di temognaedjes di djins d' Transene sol [[guere di 40]] 
** [https://web.archive.org/web/20160306091918/http://www.endangeredlanguages.com/lang/2991/samples/6789 houcaedje des mobilizåves] po rdjonde les [[CRAB]]s
** [http://www.endangeredlanguages.com/lang/2991/samples/6130 l' egzôde] ([[egzôde di 1940]])
** [https://web.archive.org/web/20160304174301/http://www.endangeredlanguages.com/lang/2991/samples/6772 Vicaedje di tos les djoûs tins del guere]
* Tecses e walon so Transene 
** [http://rifondou.walon.org/lv/rimas-rif.html Èn arimé so Transene]
** [http://rifondou.walon.org/guere14-18.html#transene Li guere di 14 a Transene]
** [http://rifondou.walon.org/carioteus.html#transene Responda d' èn ancyin ovrî des cawolins d' Transene]
*  [https://www.eurospacecenter.be/ Pådje do Spiscam] (*Euro Space Center'')

## Sourdants