Molén

[thumb|Li rowe do molén d' [Djentene]] 
thumb|Li djeve do molén d' Djentene
thumb|Tournaedje d' on fime e molén d' Djentene
On **molén ås grins**, c' est la k' on va po moure li grin, et fé del farene.

## Motlî
### a môde di tecse
L' ome ki tént l' molén, on l' lome li mônî.

Li saetchêye di grin k' on poite å molén po-z esse molowe, c' est li .

Li ci ki l' aide, on l' lome: li , u li .

Dins l' molén, li grin va esse sipotchî inte deus pires, li cene do dzeu ki toûne (li  ou ), et l' cene do dzo ki n' bodje nén (li : c' est come s' ele doimreut).

Dinltins, les ptitès djins ki n' avént waire di tchamps, elle alént ramasser les påtes toumêyes so les steules, après k' on-z aveut fåtchî, a l' awousse: c' est çou k' on lome glener ubén mexhner.  Ele poirtént leu mexhnêye (u leus gleneures) å mônî dins ene pitite malete. Eto, li mônî rçuveut des saetchêyes et des .

Li molén esteut enondé pa ene grande rowe, metowe li long d' ene aiwe, u d' on bî fwait esprès. C' ere èn ome di mestî, on mnujhî u on tcherpetî, foirt capåbe, ki fjeut les rowes di molén.

### a môde di djivêye
*  : levî po sorlever les pires po moure al boune tenesse
* åbe del pire : åbe tournant del rowe
* bactaedje : tamis po les pus  grosses mannèstés, fistous, evd
* blanki : rimete li mitan del pire ewale
* bocale : buze pa ewou ki l' farene tchait å rexhaedje di 1' årtcheure
*  : , , 
*  : l 'treuil po fé monter lès satchs
* broyaedje : sipotchaedje po des farenes po les biesses
* boeståd : caisson del pire doirmante
* clapete : sopape del pompe ki rexhe l' aiwe
* crapådene : palî po l' tonyon
* cråwou : robinet po sèrer l' cråwe
* diåler, diålter : rinetiyî, vaner l' grin avou l' diåle
* djeve : pire a moure ki vneut di Djeve
* ebåtchwere
* *ètandâr* : grand nierson metou roydicirmint
* etote : copowe rowe metowe dins les egurnaedjes
*  : tchenå k' amoenne l' aiwe e molén
*  :  cwand on låtche les  aiwes på vinta
* fiyire : li contou del pire
* groûle,  do rnetieu
* guiyåme : mårtea po fé les royes dissu l' pire.
*  : el pîre di meule s' emîsse (s' uze)
* lacaedje : laquage
* lès satchs di sådje (tchene)
*  : mwins d' pwèd k' i n' fauréve dins l' satch
* mou d' grin : d' 140 à 150 kulos
*  mitan del rowe
*  : grand cofe po-z î mete li grin, li farene
* pale : plantche do vinta
* påmale : poutrele ewou çki l' bascule do frin djowe 
* pignet : dints des rowes ås dints 
*  : sistinme po sorlever l' pire do dzeu : 
* poirtale : cwåré trô boirdé d' fier del pire doirmante. Li cene do dzeu a ene ponte ki si stitche didins l' anule (molén å vint)
* pontale : ponte di l' åbe do dzo ki supwate l' anule di l' cene do dzeu (molén a l' aiwe)
*  : li rarindjeu, ritayeu, bateu del pire; l' operåcion si lome  ou 
* ramasseu, tchesse-farene : lame di fier ki toûne avou li pire do dzeu et tchessî l' farene foû
* rape : rond raidje
* royin : ptite rowe ås dints
* raidjaedje : passaedje so on raidje (tamis)
* scargot : visse sins fén k' est dins l' bultoe
* schipåd : schoupe di bwès po rmouwer les grinnes
* shoflå : ptit molén ki faît shofler on corant d' air po-z evoler li paye di speate
* spoûsler : fé des poûssires
*  = 50 lites di grin
* tabeur : cilinde (i grûceye todi ene miete et adonpwis toûne bén rond a s' môde)
*  : , 
*  : la k' les  saetcheyes  montnut et dischinde, assaetcheyes pa ene coide
* triyaedje : operåcion del  plate
* volante : grand nierson orizontå do molén a l' aiwe
* xhossire (houssîre, hossîre, chochêre) : pårteye do molén ki scheut li speate (rissaetchî li paye di speate do grin).

## Sôres di moléns
### Les moléns å vint
 molén å vint
End aveut sacwants al Bijhe del Walonreye, come li dit l' tchanson
:*Dj' a pierdou mi ptit muzucyin Al Dicåce do Molåvint *(spotchî aplacaedje di «Li Molén å vint»).

### Les moléns a l' aiwe
 Molén a l' aiwe
El Walonreye, cåzu tos les moléns alént a l' aiwe.

## Ptit motlî des moléns
### Lives so les moléns del Walonreye
* Jacky Adam, *Des moulins et des hommes*, Eole, 2001, ISBN 2-87186-042-4 (avou sacwants temoennnaedjes e walon).

## Hårdêyes difoûtrinnes
* Tecses e walon foû do live Jacky Adam
*  Vizite do molén d' Ôdegne (videyo)