Accint tonike

L’ **accint tonike**, c’ est li sillabe d’ on mot (k’ end a bén deus) u d' ene troke di mots (ki rote come on seu mot) k’ on prononce pus foirt et pus longue ki ls ôtes.

C’ est ene pårteye del linwince walone ki n’ a waire sitî studeye.

## Plaçaedje di l’ accint tonike e walon
E walon, l’ accint tonike est todi metou sol dierin pî d’ on mot :
:rad**mint** / raddi**mint** / lon**djin** / doyi**né** / catru**cime** / trep**sin** / trimo**zete** / loyminoy**mint** / tinrûlis**té** / respectiveuz**mint** / distchico**taedje** / grandi**veus**

## Foû-rîles
### Addjectifs avou l' coron -ès
E rfondou walon, n' a k' les addjectifs femrins pluriyals metous padvant l’ no, avou l' coron -ès, ki n' ont nén l' accint tonike sol dierin pî.
:les grossès aiwes ;
:souwer a grossès gotes
:pa totès ptitès stroetès voyes ;
:li societé des longuès pupes di tere

### Cawete di codjowaedje walipicåde -të
Dins les accints des aschates walon-picård, li cawete -të des codjowas del 3e djin do pluriyal di l’ indicatif prezintrece ni prind nén nerén l' accint tonike. Cisse cawete la est ene piceure do picård.
:*i dd a qui dit'të (/'dit.tə/) k' i dd ont (end a ki deynut k' end ont).

E rfondou walon, ces codjowas si fwaiynut avou les cawetes [[cawete -nut]] (cogne namurwesse) u -èt (cogne lidjwesse), mins zeles prindèt l' accint tonike.
:Zels, i tchantnut (/ʧãt.'ny/) bén. / Asteure, les comeres, ele candjnut (/kãʤ.'ny/) d’ ome come di tchmijhe / i profitnut (/pʀɔ.fit.'ny/) d’ nozôtes.
:i tchantèt (/ʧã.'tɛ/) fås / ele candjèt (/kã.'ʤɛ/) d’ ome come di tchmijhe / i profitèt (/pʀɔ.fi.'tɛ/) d’ nozôtes.

=== Accints des payis metous dilé les contrêyes tîxhon-cåzantes ===
Dins les accints walons do payis d’ Lidje, sacwants mots k’ ont ene longue voyale å prumî pî pôrént åjheymint prinde l' accint tonike : 
:nos nos batans pol *'li**berté / vos seroz **pû**ni / ***Mâm*'di* / *'Bût**ba / **Stå**vleu

C' est ç' clintcha la k' esplicreut li [[fondaedje (linwince)|fondaedje]] del dierinne sillabe dins les disfondowes di sacwants mots.
: (prononçî /'sa.ji/) => **'
: (prononçî /'sɔ.ji/) => **' ([[ALW]] 1, notule 148)

 [[Fondaedje_(linwince)#Fondaedje_do_I_u_OU_do_dierin_pî]]

== Studias so l' accint tonike e walon ==
 «''[[Études phonétiques sur le parler wallon d'Oreye]]''».

== L' accint tonike dins les lingaedjes etrindjirs ==
=== Neyerlandès ===
E [[neyerlandès]], l' [[accint tonike]] est todi dol dierin pî
: (les noûs ramons schovèt voltî).
=== Almand ===
E-n [[almand]], c' est parey, mins dins les mots d' [[aplacaedje tîxhon|aplacaedje]], gn a èn accint tonike sgondaire
:[[Keiserschlautern|**Kei**ser**schlau**tern]]
=== Espagnol ===
E-n [[espagnol]], l' accint tonike est todi bén erîlé :
* sol dierin pî si l' mot finixh pa ene [[cossoune]] (apus ki "s" et "d")
:Ma**drid** / torrea**dor** /  espa**ñol** 
* sol divant-dierin pî si l' mot finixh pa ene voyale
:com**pren**des / Es**pa**ña / la **len**gua casti**lla**na / mante**qui**lla ([[boure]])
* si l' mot est foû rîle, on l' markêye pa èn [[accint djus a hintche]]
:**Má**laga / habita**ción** / el pa**ís** vasco / 
=== Portuguès ===
E [[portuguès]], ça shonne esse sol divant-dierin pî.
:pap**se**co = car**ca**cha ([[mitchot]], [[pistolet (amagnî)|pistolet]]) / **foe**no ([[four]]) / **pa**lha ([[strin]]) / man**te**ga ([[boure]])
=== Itålyin ===
E-n [[itålyin]], ça shonne esse sol divant-dierin pî eto.
:qui va pi**a**no va **sa*no / an*'dan**te / pianissimo (?) / a**lle**gro mode**ra**to / sco**pa'''re
### Inglès
E-n inglès, gn a sacwantès rîle, ki sont l' pus sovint shuvou pa bråmint d' foû-rîles. Adon, fåt aprinde li plaece di l' accint tonike cwand on aprind on mot.

## Sourdants