Li Vå-Sinte-Ane

**Li Vå-Sinte-Ane** (F. *Lavaux-Sainte-Anne*), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye rebané avou Rotchfoirt, el province di Nameur.

* Limeros del posse :
** asteure : **5580**
** davance : **6926**
* Limero diyalectolodjike : **D 99**
* Arondixhmint : Dinant
* Sipotaedje des djins : Les **[[:Wikt:petrea|Petias]]** (dabôrd k' a Åve, c' est des **Petrês**).
*Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins [[:Wikt:vå|l' esplicant motî]].*

## [[Toponimeye do walon|No di des plaeces]] del Vå-Sinte-Ane
* A vey avou des åbes et des bwès :
** li bati des Såwireas (la-minme *Sauwirês*, Fr. *Salrays*)
** li Hazale (la-minme *A l' Azèle*) : bwès pus crou kel solin, la k' gn a la bråmint des robetes.
* A vey avou des ôtès plantes et des biesses :
** li tchecawe (la-minme *tchèkèwe*, Fr. *Tchèquewe*) 
* A vey avou des aiwes :
** li Wimbe (aiwe)
** Djudla l' aiwe (F. *par delà l' eau*)
** Li ptit vevî
** Li pont d' fier 
** Li Gofe des berbis, li Gofe di Tibîwé, li Gofe al Tonoere;  Li Tournante Gofe (la-minme *Gofe tournante*) : gn aveut la des anweyes.
** Li Bati d' Tibîwé, li Pont d' Tibîwé, li Gofe di Tibîwé (la-minme: *Tibîwè*, Fr. *Tibiewet*). Tibîwé, c' est la kel bî do molén cmince.
* A vey avou les tienes et les vås :
** Li gros Tiene, li Tiene do bî
** Djironvå
* A vey avou des dmorances et l' ovraedje des djins.
** Li Djårdinea (la-minme *Djaurdjunia*)
* A vey avou les cwate costés del Daegn
** Li Solin (bwès metou å solea)
* Ôtès sacwès et målåjhminces :
** L' Oubire, li ptite oubire (iye inte li bî do molén eyet l' aiwe.

## Djeyografeye
Li Vå-Sinte-Ane est raiweye pa l' aiwe di Wimbe.

## Economeye
Li cinse do tchestea, c' est l' pus grosse cinse do viyaedje. Ele fwait 80 ectåres. E 1910, il avént doze tchivås, et on tropea di pus d' cint bedots avou on bierdjî.

## A vey

Li Tchestea del Vå-Sinte-Ane a cmincî a-z esse basti diviè 1450, dizo Djhan II d' Bierlô. Il a stî rassonré e 1930. Et divni on muzêye del tchesse.

Li rlomêye djouweuse di tenisse Justine Henin s' î maria avou Pierre-Yves Hardene li 16 di nôvimbe 2002.

## Rilidjon
Gn a al Vå-Sinte-Ane ene kiminålté crustinne lomêye "la Fraternité des Tibériades" (leu waibe est cial).

## Tuzance walone
### Accint do walon
Po cåzer di si accint walon, c' est l' rumî viyaejde del Fåmene la kel betchfessî ea si prononce *-ia* (did la, li spotaedje des djins "les , dabôrd ki les cis d' Åve, li viyaedje astok, tot ralant so Welin, c' est les **Petrês**).

E 20inme sieke, on î sierveut co l' NDIE (passé simpe) pluriyal, avou l' cawete di codjowaedje do DIE (imparfwait) *[[cawete di codjowaedje -int|int]]*.
:*Li bîje èt l’ solia si margayint *(DIE, fr. il se disputaient)*, chakin djeut k’ il esteut pus fwârt ki l’ ônte. Tot d’ on côⁿp, i *'vèyint** ''(NDIE, fr. ils virent)'' on rôⁿleû k’ ariveut d’ leû costé. Il asteut ravôⁿtiè dins on laudje caban. I **gadjint*' *(NDIE, fr. ils parièrent)'' ki l’ cia k’ aleûve lî råyî s’ caban l’ prumî, ça sreut li l’ pus castârd.

### Dins les belès-letes e walon
Gn a ene paskêye al Sinte-Ane a Lvå, diviè 1900, k' est racontêye pa Livî d' Finfe dins s' live, pådjes 74 a 77.

### 
 (eredjitrumints avou l' accint del Vå) Ratournaedje d' ene fåve do vî vî tins (Li bijhe et l' solea)

## Sourdant