Tchålerwè (corinveye)

**Tchålerwè** (la-minme, e scrijha Feller, ***Châlèrwè***, a Courcele, ***Chålèrwo***, Fr. *Charleroi*), c' est ene des troes grandès veyes del Walonreye walon-cåzante. Administrativmint, c' esteut èn ancyinne comene di dvant 1977, divnowe intité.

## Lomaedje
### Dimorants
* on Tchålerwetî, ene Tchålerwetresse (*Châlèrwètî*)
* on Carolo, ene Carolo
### Toponimeye
Dispu 1666, **Tchålerwè** ([LA] *Caroloregium*) a kécfeye candjî d' no. A l' atake, on l' escrijha e deus mots&nbsp;**:**  **Tchåle Rwè**, al môde di Flipveye, metans. L' idêye, c' esta d' fé del riclame po li rwè Tchåle II d' Hasbork. 

Padvant d' esse prindou påzès Francès eyet d' candjî d' no, cåze del Revolucion di 1789, **Tchålerwè** s' loma «&nbsp;**Tchåle-so-Sambe&nbsp;**». Al shûte del Revolucion, on l' ava lomé, pindant on moumint, «**&nbsp;Libe-so-Sambe&nbsp;**».

## Istwere

### Oridjene
L'&nbsp;oridjene del veye esteut-st on ptit viyaedje, lomé Tchårnoe (fr: *Charnoy*), ki e 1666 les Espagnols î costrujhît ene foirturesse, k'&nbsp;i lomît Tchårlerwè (*Charleroy*) e l'&nbsp;oneur di l'&nbsp;enfant-rwè Tchåle&nbsp;II.

E 1850, gn ourit les grossès aiwes.

### Lisse des borguimwaisses

#### Divant l' rebanaedje

##### Divant l' guere di 40

* 1830-1834 : Paul-François-Joseph Huart-Chapel (PL)
* 1834-1851 : Gustave Nalinne (PL)
* 1851-1873 : Charles-Louis Lebeau (PL)
* 1873-1874 : Jules Isaac (PL)
* 1874-1879 : Charles Dupret (PL)
* 1879-1903 : Jules Audent (PL)
* 1904-1921 : Émile Devreux (PL)
* 1921-1925 : Émile Buisset (PL)
* 1925-1952 : Joseph Tirou (PL)
* 1953-1966 : Gérard-Octave Pinkers (PLP)
* 1966-1976 : Claude Hubaux (PL)

##### Dizo l' avorance nazeye

* 1940-1941 : Adolph Boland (POB)
* 1941-1942 : Prosper Teughels (Recsisse)
* 1943-1944 : Oswald Englebin (Recsisse)

#### Après l' rebanaedje

* 1977-1982 : Lucien Harmegnies (PS)
* 1983-2000 : Jean-Claude Van Cauwenberghe (PS)
* 2000-2006 : Jacques Van Gompel (PS)
* 2006-2007 : Léon Casaert (PS)
* 2007-2012 : Jean-Jacques Viseur (cdH)
* 2012-2012 : Éric Massin (PS)
* 2012- : Paul Magnette (PS)

## Djeyografeye
Tchålerwè est raiwé pa Sambe. 

## Economeye
Cinte industriyel, siderurdjeye, veulreye, prodûts tchimikes, construjhaedjes electrikes; Tchålerwè est å mitan d'&nbsp;on grand bassin d'&nbsp;hoyires, enute totes arestêyes, lomé li *Noer Payis*.
## Tuzance walone
### Accints do walon
C' est l' pus grosse veye pol walon do Coûtchant. Mins li walon d' Tchålerwè si prezinte come ene coyiné, ki bodje tofer. Metans, Bernus e 1850, eploye *mwésse* (po mwaisse). Sorlon A. Carlier (Motî do Coûtchant walon), li rahoucante fôme est *mésse*.

Sacwants tecses da Jacques Bertrand acsegnnut des diferinces inte li Veye-hôte et l' Veye-basse (metans po l' oyon AN/ON.

### Sicrijheus e walon
* Sidje di l' ALWAC (Soce di scrijheus et gazetes e walon), eyet del Måjhon des Walons
* Léon Bernus

### Sicrijhaedje e walon so Tchålerwè
:Monologue da François Lemaire so Tchålerwè, sovint dit pa Bob Dechamps come etermede.

:Comint çk' on n' s' è va nén viker yu çk' i fwait bon
:Ey evoyî boler l' fayé payis walon ?
:Pocwè ? Tot simplumint pask' on trouve dilé lu,
:- Do moens, nos, ses efants - tot cwè ki fwait plaijhi.
 
:Èn etrindjir pasreut on djoû a Tchålerwè
:I n' årè nén comprins tot cwè k' il est por nos.
:Ç' pitit boket do monde, lu ki nos a dné l' djoû,
:No Walonreye, por nos, c' est l' pus grande des merveyes.
:Et nos plans bén cachî, nos n' trouvrans rén d' parey.

### Eredjistrumints
*  Ciddé, vos ploz schoûter èn eredjistrumint del fåve do vî vî tins «Li bijhe et l' solea» ratournêye pa Jean Goffart avou l' accint d' après Tchålerwè pol Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la.
*  Ôte ratournaedje do minme tecse, adiercî et di pa Samuël Dumont avou l' accint did la.
*  Ôte ratournaedje do minme tecse, fwait et dit pa Dominique Vanderstoken avou l' accint did la.

## Avey
* Cloke-poite ki djowe les airs da Jacques Bertrand. Ès ban-cloke si lome "El Bourdon" ey a siervou a lomer li gazete e walon do minme no.

## Hårdêye difoûtrinne
* Istwere del grande inondåcion d' Châlerwè, e 1850 (arimé da Leyon Bernus, so l' Aberteke))

## Referinces eyet sourdants