Codjowaedje tchicter

Li **codjowaedje di tchicter**, c' est l' ci d' on viebe *erîlêymint disrîlé*, dj' ô bén a deus bodjes, del prumire troke da Hendschel.

Po-z espaitchî d' aveur deus cossounes /kt/ al fén, çou ki n' est nén prononçåve e walon, on radjoute pa drî ene mouyeye **êy**:
* dji °tchicte => dji tchict**êy**e

* bodje A: tchict-
* bodjes B et C: tchictêy-

Les viebes ki shuvnut ci codjowaedje la, c' est :
* tos les viebes bastis avou l' cawete -ter.
* tos les viebes bastis avou l' cawete -ner.
* sacwants viebes k' ont "C+ -ler" å coron d' l' infinitif.

Sacwants viebes del prumire troke k' ont l' minme rujhe avou èn infinitif k' a deus cossounes divant l' cawete -er si codjownut come "shofler", et des ôtes come wårder.

## Sacwants viebes di cisse sôre la
### Viebes avou l' cawete -ter
:*
* 
* 
* 
* 

=== Viebes avou l' cawete -ner ===
:*
* 

### Råles viebes avou l' cawete -ler
* 

## Les cawetes di codjowaedje des viebes del sôre di tchicter
### Infinitif
:bodje A + **-er**: **tchict<span style="color:#ff0000;">er</span>**.
### Pårticipes
#### Pårticipe erirece
* omrin:
:bodje A + **-é**: **tchict<span style="color:#ff0000;">é</span>**.
* femrin:
:bodje A + **-êye**: **tchict<span style="color:#ff0000;">êye</span>**.
#### Pårticipe prezintrece
:bodje A + **-ant**: tot **tchict<span style="color:#ff0000;">ant</span>**
### Indicatif
#### Indicatif prezintrece
* Cåzant(e):
:bodje B + -e: dji **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">e</span>**.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje A + **-ez**: vos **tchict<span style="color:#ff0000;">ez</span>**. Li dierin **-z** ni s' prononce måy.
** atouwaedje.
:bodje B + **-es**: ti **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">es</span>**. Li -s ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e):
** fråze di djhaedje:
:bodje B + **-e**: i **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">e</span>**, ele **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">e</span>**.
** fråze di dmande:
:bodje B + -e + -t: **tchictêye<span style="color:#0000ff;">-t</span> i ? / tchictêye<span style="color:#0000ff;">-t</span> ele ?**.
Les fråze di dmandaedje ås ôtès djins si fjhèt tot metant les pronos sudjets padrî l' viebe (sins loyeure). Li prono "vos" metou padrî, si pout rsaetchî evoye.
* Cåzant(e)s:
:bodje A + **-ans**: nos **tchict<span style="color:#ff0000;">ans</span>**; dji **tchict<span style="color:#ff0000;">ans</span>** (el Basse-Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje A + **-ez**: vos **tchict<span style="color:#ff0000;">ez</span>**. Li dierin **-z** ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e)s:
** cawete lidjwesse:
:bodje A + **-èt**: i **tchict<span style="color:#ff0000;">èt</span>**, ele **tchict<span style="color:#ff0000;">èt</span>**. Li dierin -t ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins bén dins li dmandaedje: **tchictè<span style="color:#0000ff;">t</span> i ?** / **tchictè<span style="color:#0000ff;">t</span> ele ?**
** cawete namurwesse:
:bodje C + **-nut**: i **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">nut</span>**, ele **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">nut</span>**. Li dierin **-t** ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins bén dins li dmandaedje: **tchictêynu<span style="color:#0000ff;">t</span> i ?** / **tchictêynu<span style="color:#0000ff;">t</span> ele ?**

#### Indicatif futurrece
* Cåzant(e):
:bodje B + **-rè**: dji **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">rè</span>**.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje B + -roz: vos **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">roz</span>**.
** atouwaedje.
:bodje B + -rès: ti **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">rès</span>**. Li dierin -s ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins est refoircî dins li dmandaedje: **tchictêy<span style="color:#ff0000;">ress</span> ?** (est ç' ki t' tchictêyrès ?).
* Riwaitant(e):
:bodje B + -rè: i **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">rè</span>**, ele **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">rè</span>**.
* Cåzant(e)s:
:bodje B + -rans: nos **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">rans</span>**; dji **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">rans</span>** (el Basse-Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje B + -roz: vos **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">roz</span>.
* Riwaitant(e)s:
:bodje B + <span style="color:#ff0000;"><B>-ront</B></span>: i **tchictêyront**, ele **tchictêyront**.
==== Durant Indicatif Erirece (imparfait) ====
* Rilevêye: les cawetes do Durant Indicatif Erirece des viebes del prumire troke ås djins do singulî sont <span style="color:#ff0000;"><B>-éve(s)</B></span>.
* Cåzant(e):
:bodje A + <span style="color:#ff0000;"><B>-éve</B></span>: dji **tchictéve**.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje A + <span style="color:#ff0000;"><B>-îz</B></span>: vos **tchictîz**.
** atouwaedje.
:bodje A + <span style="color:#ff0000;"><B>-éves</B></span>: ti **tchictéves**. Li dierin <span style="color:#ff0000;"><B>-s</B></span> ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e):
:bodje A + <span style="color:#ff0000;"><B>-éve</B></span>: i **tchictéve**, ele **tchictéve**.
* Cåzant(e)s:
:bodje A + <span style="color:#ff0000;"><B>-éns</B></span>: nos **tchicténs**; dji **tchicténs** (el Basse-Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje A + <span style="color:#ff0000;"><B>-îz</B></span>: vos **tchictîz.
* Riwaitant(e)s:
:bodje A + -ént: i **tchict<span style="color:#ff0000;">ént</span>**, ele **tchict<span style="color:#ff0000;">ént</span>**.
#### Nén Durant Indicatif Erirece (passé simpe)
* Cåzant(e):
:bodje A + -a: dji **tchict<span style="color:#ff0000;">a</span>**.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje A + -îz: vos **tchict<span style="color:#ff0000;">îz</span>**.
** atouwaedje.
:bodje A + -as: ti **tchict<span style="color:#ff0000;">as</span>**. Li dierin -s ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e):
:bodje A + -a: i **tchict<span style="color:#ff0000;">a</span>**, ele **tchict<span style="color:#ff0000;">a</span>**.
* Cåzant(e)s:
:bodje A + -îs: nos **tchict<span style="color:#ff0000;">îs</span>**; dji **tchict<span style="color:#ff0000;">îs</span>** (el Basse-Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje A + -îz: vos **tchict<span style="color:#ff0000;">îz</span>.
* Riwaitant(e)s:
:bodje A + <span style="color:#ff0000;"><B>-ît</B></span>: i **tchictît**, ele **tchictît**.
==== Erî-tins di l' Indicatif ====
* erî passé (passé compôzé): Viebe "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' indicatif prezintrece + pårticipe erirece: dj' a tchicté, t' as tchicté, evnd.
* erî futeur: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' indicatif futurrece + pårticipe erirece: dj' årè tchicté, t' årès tchicté, evnd.
* erî Durant Indicatif Erirece: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" å Durant Indicatif Erirece + pårticipe erirece: dj' aveu tchicté, t' aveus tchicté, evnd.

==== Dobe erî-tins di l' Indicatif ====
* dobe erî passé: Viebe "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' erî passé + pårticipe erirece: cwand dj' a yeu tchicté, après k' t' as yeu tchicté, evnd.
* dobe erî futeur: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' erî futeur + pårticipe erirece: cwand dj' årè yeu tchicté, après k' t' årès yeu tchicté, evnd
* dobe erî Durant Indicatif Erirece: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' erî Durant Indicatif Erirece + pårticipe erirece: cwand dj' aveu yeu tchicté, après k' t' aveus yeu tchicté.

=== Suddjonctif ===
==== Suddjonctif prezintrece ====
* Å singulî, li suddjonctif prezintrece, c' est parey ki l' indicatif prezintrece.
:Ki dj' **tchictêye**.
:Ki t' **tchictêyes**.
:K' i **tchictêye**, k' ele **tchictêye**.
* Å pluriyal, on ristitche ene cawete <span style="color:#ff0000;"><B>-xhe</B></span> après les cawetes di codjowaedje di l' indicatif prezintrece, k' on a rsaetchî evoye les [[halcrossès cossounes]] å coron. Li cawete **-èt** est [[disfaflotaedje|disfaflotêye]] (**-exhe**).
:ki nos **tchictanxhe** (u: ki dj' **tchictanxhe**).
:Ki vos **tchictéxhe**
:K' i **tchictexhe**, k' ele **tchictexhe** (u : k' i **tchictêynuxhe**, k' ele **tchictêynuxhe**)

==== Suddjonctif erirece ====
Li suddjonctif erirece si fwait tot rprindant les cawetes do [[Nén Durant Indicatif Erirece]] (passé simpe) et-z î racawer ene cawete -xhe
:Ki dj' **tchictaxhe**.
:Ki t' **tchictaxhes**.
:K' i **tchictaxhe**, k' ele **tchictaxhe**.
:Ki nos **tchicténxhe** (u: ki dj' **tchicténxhe**).
:Ki vos **tchictîxhe** (li minme tchoi k' å suddjonctif prezintrece).
:K' i **tchicténxhe**, k' ele **tchicténxhe**

=== Condicioneu ===
Li [[condicioneu]], c' est on tins ki s' fwait avou li prumire dobe cawete do futurrece, et ene djeujhinme cawete, li minme kel cene do [[NDIE]] des [[cénkinme troke da Hendchel|viebes del cénkinme troke]].
* Cåzant(e):
:bodje B + <span style="color:#ff0000;"><B>-reu</B></span>: dji **tchictêyreu**.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje B + <span style="color:#ff0000;"><B>-rîz</B></span>: vos **tchictêyrîz**.
** atouwaedje.
:bodje B + <span style="color:#ff0000;"><B>-reus</B></span>: ti **tchictêyreus**. Li dierin <span style="color:#ff0000;"><B>-s</B></span> ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins est refoircî dins li dmandaedje: **tchictêyreuss ?** (est ç' ki t' tchictêyreus ?).
* Riwaitant(e):
:bodje B + <span style="color:#ff0000;"><B>-reut</B></span>: i **tchictêyreut**, ele **tchictêyreut**.
* Cåzant(e)s:
:bodje B + <span style="color:#ff0000;"><B>-réns</B></span>: nos **tchictêyréns**; dji **tchictêyréns** (purade el Basse-Årdene.
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje B + <span style="color:#ff0000;"><B>-rîz</B></span>: vos **tchictêyrîz.
* Riwaitant(e)s:
:bodje B + -rént: i **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">rént</span>**, ele **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">rént</span>**.

### Kimandeu
Li cmandeu shût l' indicatif prezintrece, mins on rsaetche li cawete -S a l' atouwé.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje A + -ez: **tchict<span style="color:#ff0000;">ez</span>** !.
** atouwaedje.
:bodje B + -e: **tchict<span style="color:#0000ff;">êy</span><span style="color:#ff0000;">e</span>** !.
* Cåzant(e)s:
:bodje A + -ans: **tchict<span style="color:#ff0000;">ans</span>** !
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje A + -ez: **tchict<span style="color:#ff0000;">ez</span>** !

## Hårdêyes difoûtrinnes
* Tåvlea do codjowaedje di "tchicter" 
*