Jean-Charles Houzeau de Lehaie

thumb|left|120px|(diviè 1880)
**Jean-Charles Houzeau de Lehaie** (di s' plin no, Jean-Charles  Hippolyte, Joseph Houzeau de Lehaie) a vnou å monde a Avrè e 1820 (do trevén holandès). Il a morou li 12 di djulete 1888 a Brussele. 

C' esteut èn astronome bedje. Il a eto fwait do gaztî et do scrijheu.

Il a on monumint a Mont et ene rowe a s' no a Brussele.

Si biyografeye e walon a stî enondêye pa Jean-Pol Grandmont dins l' Rantoele l° 41 (2007).

*Li Walonreye a yeu èn ôte efant dins l' monde di l' astronomeye : [[Georges Lemaître]].

== Biyografeye ==
Il a studyî a [[Mont (veye)|Mont]], pu a [[Brussele (veye)|Brussele]] ey a [[Paris]].

Adonpwis, i dvént gaztî et intere come volontaire a l' [[Observatwere Rweyål di Beldjike]].  Il î boute avou [[Adolphe Quételet]] disk' e 1848.
 
Termetant, i scrît dins les gazetes, po sotni les idêyes republikinnes. 

Cwand i leye ouve avou si ovraedje a l' Observatwere, i cwite li Beljike po l' [[Grande Burtaegne]]. I voyaedje åd triviè d' sacwants payis d' Urope. I s' arestêye a Paris dou çk' i  dmeure ene cénkinne d' anêyes a travayî avou [[:fr:Antoine d'Abbadie d'Arrast|Abbadie]].
  
E 1854, on l' rahouke el Beldjike po-z ovrer å Ministere del Guere. Il î faît des rilevés [[topografeye|topografikes]] do payis.

E 1856, il est lomé mimbe del section "syinces, fizike et matematikes" di l' [[Academeye rweyåle di Beldjike]]. C' est ciste anêye la k' il eplaide si live *Histoire du sol de l' Europe*.

E 1857, bén seur disbeli pa one nominåcion ki lyi shonne indjusse, il s' ebarkêye pol [[Li Novele Orleyan|Novele Orleyan]]. 

Arivé sol [[Estats Unis|tere amerikinne]], i tchoezit l' rude vicaedje di piyonî et d' [[esploreu]] etot dmorant èn astronome, on [[meteyo|meterolodjisse]] et on [[zolodjisse]] plin d' alant. 

Termetant, i boute eto come egadjî gaztî. E 1861, a poenne  arivé, il est onk des prumîs blancs a disfinde les droets des noers (lontins dvant [[Joseph Anciaux]]). Il s' ritrouve melé did près al [[guere di Secession]]. Pus tård, i dvént  directeur del prumire [[gazete]] sicrîte po les noers dizo l' tite e deus lingaedjes "*New Orleans Tribune - La Tribune de la Nouvelle-Orléans*". 

Ladvins, i scrît des clapants årtikes po l' abolixhaedje di l' [[esclavadjisse|esclavaedje]]. Mins si manire d' ovrer et ses prijhes di pôzicion po les "Unionisses" l' oblidge a moussî foû des Estats Unis po s' mete a l' abouche å Mecsike. Mins il î arive å moumint di l' [[Espedicion do Mecsike]]. Adon, i doet rebizer evoye.

E 1868, i wangne li Djamayike et î lowe one pitite cinse dins ene cominålté noere, nén lon erî d' [[Kingston]]. C' est did la k' i moenne sacwants sincieusès spedicions so l' iye. 

Il î va dmorer el Djamayike set ans å long, et la, viker come on nûton po poleur fé ses ovraedjes d' astronomeye. Tos ses rcweraedjes et ses trovas estént evoyîs a l' Academeye Rweyåle di Beldjike.

E 1876, [[Yopôl II]] lyi ofrixh li posse di deujhinme directeur di l' Observatwere rweyål di Beldjike. I vout bén, et rintrer å payis et-z ataker a modiernijhî l' Observatwere. Po cmincî, el va fé baguer di [[Sint-Djosse]] eviè [[Uke]] (1890).

E 1882, i va-st enonder les espedicions bedjes po corwaitî l' [[eclipe di Venusse]]. I va lu-minme a San Antonio, e Tecsasse, et-z evoyî des pareys a lu a [[Sint-Djåke e Tchili]]. 

E 1883, i fwait on dierin voyaedje eviè l' [[Panama]] eyet l' [[Perou]] po-z atchever si "Atlasse des Stoeles".

Adonpwis, i prind s' pinsion. 

== Ses sincieus scrijhaedjes ==
Il a scrît ene masse d' ovraedjes di racsegnes so l' astronomeye, li biyolodjeye, li meterolodjeye, les matematikes, li filozofeye, li sociolodjeye et l' zolodjeye. 

Sacwants tites :
* *Histoire du sol de l' Europe* (1856)
* *Etudes sur les facultés mentales des animaux comparées à celles de l'homme* (1872)
* *Repertoire des constantes de l'astronomie* (1878)
* *My Passage at the New Orleans Tribune* (1984)
* *Uranométrie générale* (li prumî catalogue des veyåvès stoeles).
* avou Albert Lancester : *Bibliographie générale de l'astronomie'' (1887) (on live e 2 volumes, di 2000 pådjes avou tos les scrijhaedjes so l' astronomeye dispu k' on-s a edvinté li scrijhaedje !)

## Ses dmorances
Il a dmoré a San Antonio en XVIth Range East (e Tecsassse), al Novele Orleyan (el Louwiziane), a Matamoros (e Mecsike), a Filadelfeye (el Pensilvaneye) ey e Ross View et Gordon Town (el Djamayike). 

## Hårdêyes difoûtrinnes
* Si biyografeye sol waibe del veye di Mont (e francès)
* Ene ôte biyografeye (e neyerlandès)