Cawete -ss

Li **cawete -ss**, c' est ene cawete ki våt l' prono replaece li , dins les codjowaedjes kel prononçaedje finixh pa ene voyale. Li cawete -ss ni s' eploye fok ki cwand on-z atouwe l' ôte et dene on livea d' atouwaedje adoûci.

## Sacwants egzimpes di codjowas avou l' cawete ss
### dins des fråzes corantes di dimande
** Ôss çou ki dj'&nbsp;di&nbsp;? 
** Vénss avou mi&nbsp;? 
** Vouss co on vere&nbsp;? 
** Po kî m'&nbsp;prinss&nbsp;?
** Coprinss çou k'&nbsp;dji t'&nbsp;vou dire&nbsp;? 
** Ti vass taire, al fén&nbsp;? 
** Saiss bén cwè, valet&nbsp;? 
** Ass dedja veyou çoula&nbsp;?
** Ki voess vola&nbsp;?
** Ess binåjhe, asteure&nbsp;?

### Fråzes di scrijheus
* Albert Lenfant
:Ni voess nén ki c'&nbsp;est des covins, çoula&nbsp;? 
* Pierre Habets
:André Piret, kî esteuss&nbsp;? 
* Victor George
:Mi ptit viyaedje avou tes djins, So tes pazeas ki n'&nbsp;vont nole pårt Èm ricnoxhress dispoy li tins&nbsp;? (Victor George). 
* Julos Beaucarne
:Li grand Gabriyel a vnou dire a Mareye: “vouss&nbsp;?”; et leye: “oyi, dji vou bén&nbsp;!” 
* Lucien Mahin
:Èt sovénss co bén comint çki l'&nbsp;moye di fåde est montêye, hê, Firmin&nbsp;?

## Li cawete -ss dins des ratourneures et ls aduzoe
### Li ratourneure "K' è diss ?"
framed|right|Imådjete di l' emîssion e walon "K' è diss ?" del tévé coinrece di Djiblou 
"K' è diss ? ", ça vout dire, prôpmint: "cwè çki t' dis d' çoula ?" 
Mins, dins sacwantès coines addlé Nameur, copurade el Hesbaye namurwesse, les djins eployèt "K' è diss ?" po dire "bondjoû, ké noveles ?", cwand i rescontrèt ene kinoxhance. Ça pout shonner drole po les cis ki n' sont nén adûs a ç' salouwaedje la. Did la, li viebe kedissî, dire tofer "K' è diss ?"
Ci ratourneure la, foirt essegnrece, a siervou d' tite a des coirnêyes e walon dins des gazetes, et d' ene emîssion d' tévé e walon a Djiblou.

### L' arinnoe "saiss"
### L' arinnoe "taiss"
:*

=== L' arinnoe "voess" ===
== Etimolodjeye, ôrtografeye, istwere ==
Li scrijhaedje e [[sistinme Feller]] est *-s-s' * u *-s-se* (*veus-se ?, èsteûs-s' ?, k' è dis-s' ?*). Li mot est rprind come [[djivêye|djivion]] e [[motî da Haust]] (dizo l' intrêye -se al p. 593). Haust vout ki ci djivion la, ci fourixhe li prono *'tu** metou dirî l' viebe (come dins **pinse-tu**), k' a divnou SS pa rmougnaedje do T på S di codjowaedje (portant halcrosse), come dins l' [[fornaiviaedje linwistike|fornaiviaedje]] do latén ''cruSTa'' k' a divnou e walon [[:Wikt:crosse 1|crosse]].
 
[[Louwis Rmåke]] mostra ki, purade, ci sereut tot bounmint li cawete latene ''-s'' (latén ''es ?'' = walon <FONT COLOR="#ff0000">**ess ?**</FONT>), k' åreut la dmoré dins les fråzes di dmande, la kel viebe fini pa ene voyale, sins k' on n' rimete li prono sudjet [[:Wikt:tu|tu]] padrî, come on l' a rmetou, diviè 1600-1700, padrî cossoune (pinse-tu). Eto, Rimåke sicrît pus voltî tout bounmint -s' (''veus' ?, èsteûs' ?, k' è dis' ?'').
 
Li cawete -ss si trouve dins les prumîs tecses e "vraiy" walon, di 1631 (ess ?). Mins on rescontere dedja des egzimpes dins des scrijhas e [[vî lingaedje d' oyi]], ki sont bråmint pus vîs.
 
L' ôrtografeye -ss (<FONT COLOR="#ff0000">**voess ?, esteuss ?, k' è diss ?''') a stî atåvlêye e rfondou walon diviè 1998, e replaeçmint del coron-crole, veyowe evi cwand on-z a decidé di disfafloter li rfondou.

## Hårdêye difoûtrinne