Niccolò Machiavelli

[thumb|120px|left|Colas Machiavel, so ene pondeure da [Santi di Tito]]
**Niccolò Machiavelli** (e walon, **Colas Machiavel**), c' esteut on filozofe itålyin (3 d' may 1469 – 21 di djun 1527). C' est onk des pus grands personaedjes del Rinexhance e l' Itåleye. Di 1494 a 1512, il a bouté come fonccionaire eyet ambassadeur pol republike di Florince. L' an 1512, li famile Medici, metowe a l' ouxh e 1494, a rivnou al tiesse di Florince, avou l' aidance do påpe. Li republike a stî distrûte. Machiavel a stî metou el gayole, bôreaté ey adon, deliberé. 

Adon, i s' a metou a houte dins ses waibes et scrire ses lives, ki les pus cnoxhous sont:
 
* *Li Prince* (*Il Principe*) (eplaidî l' an 1532, mins scrît dvant);
* Les *Cåzaedjes* (*Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio, Discourses on the First Ten Books of Titus Livy*) (eplaidî l' an 1531, mins scrît dvant).

Li prumî studeye kimint k' i fåt cdure èn Estat. Li deujhinme situdeye l' etcherpetaedje eyet les avantaedjes do sistinme republikin.

Machiavel a scrît eto des pîces di teyåte, eyet ratourné des vîs scrijheus.

## Sacwantès idêyes do "Prince"
:***Aprinde a n' nén esse bon***

::*I nos dmeure a vir çou k’ les façons et les manires d’ on mineu avou ses sudjets doevnut esse.*

::*Si djel tén bén, end a ddja toplin k’ ont racadit ladsu. Si dj’ m’ î mete eto, dj’ a peu d’ esse veyou come on grandiveus, ca dji m’ va schouwer bråmint del voye shuvowe pås ôtes.*

::*Mins mi idêye, c’ est d’ dire åk ki pout siervi å ci kel vout schoûter. Dabôrd, i m’ shonne pus djusse di m’ tini al verité do sudjet purade k’ a l’ idêye k’ on nd a.*

::*Bråmint des tuzeus s’ ont mådjiné des republikes et des rweyåmes ki n’ ont måy sitî montés podbon.*

::*Nosse manire di viker est si lon del cene ki nos dvréns awè.*

::*Li ci ki rnoye çou k’ i fwait po tuzer a çou ki s’ divreut fé, il aprind purade a s’ distrure k’ a s’ mete a houte.*

::*Ca onk ki vôreut todi bouter et dmorer droet, ci-la serè sins manke distrût emey tant d’ måbelairs.*

::*Dabôrd, c’ est l’ droet do djeu po on mineu ki s’ vout tni a s’ plaece, di n’ nén esse comifåt ; adon, a s’ shonnance, i taprè ses schitas evoye, u les wårder e s’ djeu.*

:***Intrer dins l' må, s' i l' fåt***

::*On mineu n' a nén dandjî d' awè des cwålités; i lyi fåt djusse sawè fé shonnance di les awè.*

::*Minme, dj' el oize dire, cwand on nd a, et les todi shure, ele vos fjhèt do må.*

::*Si vos shonnez les awè, ele vos aspalnut. Come di fé shonnance di esse bon, fidele et bounome, droet et rilidjeus, et l' esse…*

[thumb|300px|Mwaisse fråze do "Prince" ([binde d' imådjes da José Schoovaerts parexhowe divins Li Rantoele l° 44, e l' ivier 2007-2008)]]

::*... mins avou l' esprit apontyî di téle manire ki, s' i fåt pa des côps, vos ploz co rcandjî, et årvierdimint.*

::*I vos fåt bén comprinde k' on mineu, et copurade on novice, i n' pout nén shure totes les rîles ki rindnut les omes bons.*

::*Po tni l' pot d' l' Estat droet, i s' trouve bén sovint oblidjî d' aler disconte les lwès, li tcharité, l' umanité, li rlidjon.*

::*Adon, i fåt èn esprit todi presse a tourner a tos les vints shoflés pa les cwårs, et les candjmints d' rinte ki les comandnut.*

::*Insi l' a dj' dedja dit : *'li mineu ni s' schowe nén do bén, s' i l' pout, mins s' dåre dins l' må cwand i fåt*'.* 

## Ratournaedje di Machiavel e walon
Des bokets do "Prince" ont stî redjårbés a môde di binde d' imådjes avou on tecse walon pa José Schoovaerts e 2007, ey eplaidîs dins Li Rantoele.

## Hårdêye difoûtrinne
Binde d' imådjes do live "Li Prince" da Machiavel so Rabulèts.

## Sourdants