Betchfessî xh

thumb|Tåvlea scolrece do betchfessî xh et ses disfondowes
[thumb|Les mots avou on rodje "xh" sont dins des fråzes do [Tchant des Walons.]]
Li **betchfessî xh**, c' est li scrijha XH eployî come betchfessî scrijha po des mots ki sont prononcîs avou ch so Nameur, Tchålerwè eyet l' Basse Årdene mins avou on shoflé H après Lidje, çou ki lzî dene on prononçaedje tipike e s' payis la, riwaitî come ene piceure idintitaire do walon.

Li betchfessî XH est l' pus cnoxhou des betchfessîs, li ci k' on håynêye li pus voltî po-z espliker ci sistinme di scrijhaedje la.

Po les Lidjwès, li prononçaedje do betchfessî XH est l' minme ki l' ci des betchfessîs JH eyet SCH.

## Egzimpes
L' egzimpe k' on rvént todi dsu, c' est :
:pexhon (*pèchon*  *pèhon*).

Portant, al fén des mots, li betchfessî xh si prononce voltî come on ixh-låte; i pout minme rider po divni on son F :
:èn ouxh (in-ouhy  in-ouh  in-ouf  on-uch  èn uch  èn-ëch).

## Kékes prononçaedjes do betchfessî xh
### Prononçaedje del Hôte Årdene, å coron do mot

Les mots prononcî, c' est: lever l’ daxhe; tådje, dj’ el refaxhe; on noret d’ taxhe; a rmaxhe !; hårpixh; des ronxhes; ene coxhe; on tchén al laxhe; on cint d’ copixhes; a l’ ouxh !; li påye di Fexhe; Djan Destexhe; so li Spexhe; Kemexhe.

## Betchfessî XH et rîle Mahin
Li betchfessî XH riprezinte todi ene divuzlêye cossoune (a cåze di s' prononçaedje zero-cnoxheu /ch/ = /ʃ/). Eto, les voyales metowes padvant ni sont nén ralongueyes a tot côp bon (loukîz al rîle Mahin).
:i pixhe; ene bixhe.
:ene trîxhe.

## Li betchfessî XH dins les nos d' djins et d' plaeces
### Nos d' djins
Li scrijha XH ki rprezinte li betchfessî XH si rtrouve dins bråmint des nos d' famile del Walonreye : Xhignesse, Moxhet, Destexhe, Daxhlet.

### Nos d' plaeces
Li scrijha XH ki rprezinte li betchfessî XH si rtrouve dins bråmint des nos d' plaeces del Walonreye : Xhindlesse, Xhindmåle, Xhizogne, Xhofrai, Xheneumont.

Gn a eto des fås XH, ki rprezintèt li son K, et des ôtes li son H (Xhendremal = Henmåle).

## Istwere do betchfessî XH
### Diyalectalijhaedje do betchfessî xh
:Loukîz a ixh-låte.

### Uzaedje do scrijha XH come betchfessî
Li betchfessî XH a stî atåvlé pa Lucyin Mahin pol rifondaedje do walon e 1994. L' idêye esteut di rprezinter on candjmint a tot côp bon inte les sons H eyet CH. 

Ci fourit li cwatrinme betchfessî scrijha, après ea, å, ô). Il a stî accepté do côp pal Tåvlotêye rifondaedje del Rantoele. Et passer sins må sins rujhes å Raploû d' Tchålerwè sol rifondaedje (1996). Portant les wårdiveus lyi rprotchît padrî di scrire li lete X, adon ki cisse lete la n' egzistéve nén dins l' sistinme Feller.

## Dipus d' racsegnes.
### Alére
* L. Remacle, *Les variations de l' H secondaire en Ardenne Liégeoise*.
* L. Remacle, *La différenciation dialectale en Belgique Romane avant 1600*, p. 122-124.

### Mapes a studyî
* Mape ALW 1.22 (kinoxhe).
* Mape ALW 1.33 (ecråxhî). 
* Mape ALW 1.64 (moxhe).
* Mape ALW 1.76 (pexhon).
* Notule ALW 8.24 (bixhe)

## Hårdêyes difoûtrinnes
* Prezintaedje e francès do betchfessî XH
* Sicole po ls efants sol betchfessî XH
* Èn ôte cours avou des imådjes sol betchfessî XH
* (divize sol prononçaedje do betchfessî e payis d' Lidje so *Berdelaedjes*) https://berdelaedje.walon.org/viewtopic.php?p=9195#9195
* e Wiccionaire
** 
**