Calindrî republikin

Li **calindrî republikin** (ou calindrî revolucionaire francès), c' est on calindrî solrece askepyî tins del Revolucion francesse di 1789. I&nbsp;fourit oficirmint eployî el France do 24 di nôvimbe 1793 disk'&nbsp;å 31 di decimbe 1806 (10 di nivôse di l'&nbsp;an XIV) a meynute.
Il a stî reployî eto tins del Comene di Paris e 1871.

Ci calindrî ci a stî fwait po replaecî l'&nbsp;calindrî grigoryin, trop aloyî al rilidjon crustinne pol gosse di l'&nbsp;Estat layike k'&nbsp;esteut divnou l'&nbsp;France après l'&nbsp;Revolucion.

## Contaedje
Ene anêye do calindrî republikin kimincive tofer a l'&nbsp;ekinocse di waeyén-tins, ey esteut pårteye e 12 moes di 30 djoûs tchaeke (360 djoûs) avou ene rawete di 5 ou 6 djoûs (sorlon les anêyes) radjoutêye al fén di l'&nbsp;anêye, po dmorer d'&nbsp;acoird avou l'&nbsp;anêye tropike (~365,25 djoûs).
Tchake moes esteut pårti e 3 "samwinnes" di 10 djoûs.
Li discôpaedje di l'&nbsp;anêye a stî cårculé pa ene comission syintifike prezidêye på matematicyin Gilbert Romme, k'&nbsp;end estént eto mimbes 
Joseph Louis Lagrange, Gaspard Monge eyet Joseph Jerôme de Lalande; les nos des moes eyet des djoûs ont stî edvintés på powete Fabre d'Églantine.
Les anêyes sont dnêyes e limeros romins, li prumire anêye di l'&nbsp;"Ere Republicinne" kimince li 22 d' setimbe 1792 (k'&nbsp;est l'&nbsp;date di l'&nbsp;abolicion del monartcheye eyet del nôblesse el France), çou ki fwait k'&nbsp;el limerotaedje des ans cmince ene anêye divant l'&nbsp;eployaedje do calindrî.

Ossu, tchaeke djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye aveut assocyî, nén on sint come dins l'&nbsp;calindrî crustin, mins ene plante, èn osti ou ene biesse.

Il a fini pa-z esse aboli, pa l'&nbsp;opôzucion di l'&nbsp;Eglijhe, mins ossu paski les djins veyént evî les longuès samwinnes di dijh djoûs eyet li fwait k'&nbsp;el fé cmincî a l'&nbsp;ekinocse do waeyén-tins esteut foirt disrindjant.

## nos des moes
Les nos des moes sont fwait d'&nbsp;après l'&nbsp;sôre di tins k'&nbsp;i gn
a ç'&nbsp;moes la (eg: *nivôse* li nive, *ventôse* li vint) ou d'&nbsp;après des moumints importants di l'&nbsp;ovraedje des tchamps (*vendémieaire*, les vindindjes).
Çou ki fwait ki, droldimint, ci claindrî ki ses askepieus volént "univiersel" est å contråve foirt aloyî a si payis d'&nbsp;oridjene, li France.
Les cawetes des nos d'&nbsp;moes sont di cwate sôre, po tchaeke des cwate såjhons:

* Moes do waeyén-tins (cawete *aire*)
** Vendémiaire (kimince li 22, 23 ou 24 di setimbe)
** Brumaire (kimince li 22, 23 ou 24 d'&nbsp;octôbe)
** Frimaire (kimince li 21, 22 ou 23 d'&nbsp;nôvimbe)
* Moes d'&nbsp;ivier (cawete *ôse*)
** Nivôse (kimince li 21, 22 ou 23 d'&nbsp;decimbe)
** Pluviôse (kimince li 20, 21 ou 22 d'&nbsp;djanvî)
** Ventôse (kimince li 19, 20 ou 21 di fevrî)
* Moes di prétins (cawete *al*)
** Germinal (kimince li 20 ou 21 di måss)
** Floréal (kimince li 20 ou 21 d'&nbsp;avri)
** Prairial (kimince li 20 ou 21 di may)
* Moes d'&nsp;esté (cawete *idor*)
** Messidor (kimince li 19 ou 20 di djun)
** Thermidor (kimince li 19 ou 20 di djulete)
** Fructidor (kimince li 18 ou 19 d'&nbsp;awousse)

Les 5 (6 les anêyes bizetes) djoûs di rawete al fén di l'&nbsp;anêye fijhént å cmince on ptit moes lomé *sans-culottide*, mins a pårti di l'&nbsp;an III (1795) on les loma tot simplumint "djoûs di rawete" (*jours complémentaires*); i poirtèt les nos shuvants:
*Djoû del viertu (*Jour de la vertu*) (li 17 ou 18 di setimbe)
*Djoû do  (*Jour du génie*) (li 18 ou 19 di setimbe)
*Djoû d'&nbsp;l'&nbsp;ovraedje (*Jour du travail*) (li 19 ou 20 d'&nbsp;setimbe)
*Djoû di l'&nbsp;opinion (*Jour de l'opinion*) (li 20 ou 21 di setimbe)
*Djoû des recompinses (*Jour des récompenses*) (li 21 ou 22 d'&nbsp;setimbe)
*Djoû del revolucion (*Jour de la révolution*) (les anêyes bizetes seulmint, li 22 ou 23 d'&nbsp;setimbe)

## nos des djoûs
Les dijh djoûs del samwinne republikinne (ou *decadi*) estént simplumint on bodje fwait sol no latén do limero eyet l'&nbsp;cawete *-di*:

*Primidi
*Duodi
*Tridi
*Quartidi
*Quintidi
*Sextidi
*Septidi
*Octidi
*Nonidi
*Decadi

## Divintrinnès hårdêyes
* calindrî
* Revolucion francesse

## Difoûtrinne hårdêye
*http://prairial.free.fr/calendrier/sommaire.html (e francès, castiyan, inglès, esperanto, portuguès, almand eyet neyerlandès)