Jean Haust

thumb|(diviè 1935)

**Jean Haust** (10 di fevrî 1868 - 24 di nôvimbe 1946) fourit-st onk des pus grands  rcwereus sol walon k' i gn euxhe avou. I pout esse riwaitî come li pere des studiaedjes modienes sol walon, poy k' i scrijha 297 papîs u lives sincieus so ci lingaedje la.

## Biyografeye
:*[http://www.arllfb.be/composition/membres/haust.html Loukîz cial si biyografeye e francès]
I skepia a [[Vervî]], la k' il a-st oyou l' walon sol rowe, des gaméns di si ådje, ca ses parints nel djåzént nén. 

== Sicrijhaedjes ==
Si mwaisse-ouve, *"le dialecte wallon de Liège"*, a parexhou e troes bokets: 
* li *"Dictionnaire des rimes"* ([[1927]])
* li *"Dictionnaire Liégeois"* ([[1933]])
* li *"Dictionnaire Français-Liégeois"* (après s'&nbsp;moirt, e [[1947]]). 

Il a eto scrît des [[motlî]]s :
* so les [[houyire|houyeus]] do payis d' Lidje (*"La houillerie liégeoise"*, [[1926]], rééd. amon Vaillant-Carmanne e 1976).
* so l' [[accints do walon|accint walon]] di [[Ståvleu (veye)|Ståvleu]] ([[Motlî di Ståvleu]]).

Il a splitchî, avou, sacwants ôtes costés do lingaedje walon, inte di zels: 
* les nos d'&nbsp;plaece (*Le toponyme ardennais fa, fè, fwè)*, [[1937]].
* *Enquête dialectale sur la toponymie wallonne*, [[1940]].

== Come eplaideu ==
I va eplaidî des lives tot les corwaitant miersipepieuzmint: 

Metans des vîs scrijhaedjes e walon do [[17inme sieke|17inme]] et [[18inme sieke]]&nbsp;:
* *"Quatre dialogues de paysans"*, di [[1631]]
* Li [[Paskeye sol sidje et l' dissidjmint d' Viene]] di [[1683]].
* «[[Live Djihan Haust avou dijh vîs tecses so les cmeres et l' mariaedje|*Dix pièces de vers sur les femmes et le mariage*]]» do 17inme sieke, 
* "[[Simon li scrinî (teyåte)|Simon li scrinî]]", pîce di [[1760]]).

Mins eto des scrijheus di s'&nbsp;tins, come :
* [[Edouard Remouchamps]] (*Tåtî l'&nbsp;Perikî*), 
* [[Joseph Calozet]] (4 romans).

Li pupårt di ces eplaidaedjes la sont ont parexhou dins l' [[coleccion Haust di scrijhaedjes e walon]].

== Come etimolodjisse ==
Tot rcwerant après les mots walons, les cis des scrijhaedjes et les cis des cåzeus, il asprouve, a tot côp bon, di trover leu-z [[etimolodjeye]], on mestî k'&nbsp;el va fé préjhî long et lådje come on fén cnoxheu del diyalectolodjeye del Bijhe do dominne [[galo-roman]].

Tantea k'&nbsp;on lyi ofrixh li tcheyire di [[diyalectolodjeye]] romane (askepieye por lu) a l'&nbsp;[[univiersité d' Lidje]] ([[1921]]-[[1938]]), ki va siervi d'&nbsp;modele po les ôtès univiersités.

Portant, end a des cis, come [[Robert Grafé]] k' ont rilevé sacwants flotches dins les etimolodjeyes da Haust. Il aveut sovint ptchî di vey on [[Etimolodjeye tîxhone|sourdant tîxhon]] k' on [[Etimolodjeye latene|sourdant latén]].

== Come enondeu di nouzomes ricweraedjes ==
C' est Haust k' a-st enondé deus nouzomes tchantîs:
* li ci do *"Dictionnaire Général de la Langue Wallonne"* (avou [[Jules Feller]]), ki n'&nbsp;a måy sitî tot fwait.
* li ci di *"l'Atlas Linguistique de Wallonie"*, k'&nbsp;ene pitite mitan des dnêyes ont stî eplaideyes so tote li deujhinme mitan do 20inme sieke, et tcheryî disk' å djoû d' ouy.

== Haust come enondeu d' soces ==
A bråmint fwait po mete so pîs li soce "*les Amis de nos dialectes*", po sayî di rashonner tos des waloneus ki boutént tchaeke di s' costé; mins ki dmorént a Brusselle: M. Moreau , M. Marchal eyet J.A Dupont et [[Jules Herbillon]]. I fourit eto on fel poûssant po l' askepiaedje del rivuwe "*les dialectes belgo-romans*" kel prumî limero, ci fourit e prumî troemoes 1937.

== Corwaitaedje di l' ouve da Djan Haust ==
Deus grandès cwålités uminnes da Djan Haust: èn nén todi dire åmen ås cis k'&nbsp;ont scrît ene sacwè divant lu, et tni do cas des cåzeu(se)s ki lyi evoyént des racsegnes so l'&nbsp;walon d'&nbsp;ene sadju ­­— ses *temons* —, et todi citer leu no. Sins rovyî l'&nbsp;leyî padrî lu ene peclêye di shuveus(es) k'&nbsp;alént continouwer s'&nbsp;bouye.

Li flåwisté di l'&nbsp;ouve da Haust, k'&nbsp;aléve esse li cene di tos les waloneus å [[20inme sieke]], ça a stî di n'&nbsp;nén s'&nbsp;ocuper do tot do fé rcåzer et raprinde li walon, et di nel nén rwaitî come on lingaedje (i n'&nbsp;eploye dins ses scrîts fok les mots *patois* et *dialecte'').

Lu-minme nel djåzéve nén, ni avou ses aidants, ni avou les ptitès djins k'&nbsp;il aléve rescontrer a håre et hote.

## Sacwants covietes di ses lives

Imådje:haust1.jpg|Motî des rimes
Imådje:haust3.jpg|Motî francès-walon
Imådje:haust6.jpg|Simon li scrinî
Imådje:Haust Enquête toponymie wallonne.jpg|Toponimeye
Imådje:haust2.jpg|Motî walon-francès
Imådje:haust8.jpg|Roman da J. Calozet eplaidî pa Haust


## Difoûtrinne hårdêye
* Si biyografeye (e francès)