Jommeke (binde d' imådjes)

***De belevenissen van Jommeke***, å pus sovint racourti e «*[[Francès|&nbsp;]]*'Jommeke**[[Francès|&nbsp;]]''», c' est l' no d' ene rilêye di [[binde d' imådjes]]. Ça a stî askepyî pa [[Jef Nys]] eyet c' est eplaidî dispu [[1955]].

== Istwere ==

=== Cominçmint ===
A l' atake, [[Jef Nys]] dessinéve po ene gazete catolike, k' les limeros rexhént on côp samwinne&nbsp;: [[Kerkelijk leven]]. Mins nerén, pus l' tins passe, pus l' oteur s' margaye avou l' manaedjaedje del gazete.

Çoula fwait ki troes ans après awè comincî a dessiné les ***Jommeke***, [[Jef Nys]] prind ses afwaires eyet bague amon èn ôte eplaideu : [[Het Volk]]. El piceure di ci-ci, c' est k' c' est ene soce raloyeye å [[Beweging.net|sindicat crustin flamind]]. Dins les prumirès varyistés des alboms, ça arive, afeye, di vey ene sôre di riclame po des institucions crustinnes flamindes.

=== Eplaidaedje ===
Kékes eplaideus s' ont metou a fé rexhe les **Jommeke**. Les 175 prumîs alboms ont stî metou sol mårtchî pa [[Het Volk]], èn eplaideu anverswès. Do 176inme disk' å 216inme albom, c' est [[De Stripuitgeverij]] ki s' end a ocupé. Po les dozes shuvants, l' eplaideu c' esteut [[Mezzanine]]. Disk' e [[2020]] eyet dispoy li limero 242, c' est [[Ballon Media]] ki s' afwaire di l' eplaidaedje del binde. Ouy, c' est [[Standaard Uitgeverij]] k' overe dins ci dominne la. Come di djusse, ces deus societés la ont rabindlé. Adonpwis, **Jommeke** eyet [[Suske en Wiske]] sont des ovraedjes ki vnèt del minme societé.[[Imådje:Jef Nys.jpg|vignette|Foto di **Jef Nys**, l' oteur des **Jommeke**. Disk' a s' revoyance, il a rexhou 248 alboms.]]
=== Shuvance ===
Ene miete divant les vint ans del binde, e [[1972]], des spiroutîs ont vnou aspaler l' pere da ***Jommeke***. Ces djins la sont ubén des dessineus, ubén des sinnarisses. [[Jef Nys]] a priyî les cis ki boutént avou lu eyet les cis ki l' ont shuvou d' escrire des istweres sins mwints elemints&nbsp;: pont d' alcol, pont d' åre, pont d' boureataedje, pont di drouke, pont di seke, pont d' loyén avou on pårti politike et tchik et tchak. Dispu l' moirt di l' askepieu, c' est foiravant [[Philippe Delzenne]] eyet [[Gerd Van Loock]] ki s' end ocupnut.

== Linwistike ==

=== Etercåzaedje ===
Disk' e [[1990]], li [[neyerlandès]] uzé pa [[Jef Nys]] n' esteut nén di l' [[abéyene]] ([NL] ''Algemeen Belgisch Nederlands''). Come di djusse, l' oteur uzéve voltî des elemints do diyaleke anverswès, k' c' est on diyaleke do [[braibançon]]. Metans k' les «&nbsp;''gij&nbsp;''», pronos d' atôtchance del deujhinme djin do sudjet tonikes, ont divnou des «''&nbsp;jij&nbsp;''» po s' acoirder avou l' sistinme d' atôtchance di l' [[ayène]] ([NL] ''Algemeen Nederlands''). Ces piceures la ont stî abandné dins l' adierça d' ataker l' martchî des [[bindes d' imådjes]] del [[Neyerlande]]. C' est djustumint li fwait k' **Jommeke** sreut trop flamind k' i fwait ki l' ovraedje n' a nén mårtchî el [[Neyerlande]]. L' adierça ît, grandmint, d' mî s' vinde e l' [[Neyerlande]]. 

Dins les alboms e noer eyet blanc, **Filiberke** n' saveut nén rôler ses «**&nbsp;**R**&nbsp;**». Çou ki fwait ki, a tchaeke côp, i prononce on «**&nbsp;**L**&nbsp;**» al plaece d' èç lete la. Ci problinme di lingaedje a stî rsaetchî dins les varyistés avou les coleurs. Cwek' ça, dins l' setinme paskêye, Gobelijn, on sincieus ey on soçon des deus gaméns, a trové ene divudindje a cisse rujhe la. Adon-après, todi dins les viyès varyistés, **Filiberke** prononce, nouv côp so dijh, ses «**&nbsp;**R**&nbsp;**» comifåt.

Dins cisse bindes d' imådjes la, des vrais lingaedjes sont distaetchîs del vraiye veye. Paregzimpe, l' [[Espagnol (lingaedje)|espagnol]] dins les **Jommeke**, c' est ene varyisté d' [[neyerlandès]]<nowiki/>avou des cawetes, «&nbsp;-os&nbsp;», radjoutêyes al fén di mwints mots. Po l' itålyin, on radjoute ossu ene cawete, li lete «&nbsp;-o&nbsp;».Copadecô, come dins [[Tintin (binde d' imådjes)|Tintin]], i gn a des personaedjes ki djåzèt dins des lingaedjes edvintés.  

=== Etimolodjeye ===
Li [[Pitit no|ptit no]] «&nbsp;**Jommeke&nbsp;**», c' est l' raptitixhant do ptit no «&nbsp;Jomme&nbsp;» ki vént del minme etimon k' [[Wiyåme]]. C' est a cåze di ça k' **Jommeke** a plou må d' si lomer «&nbsp;**Willempie**&nbsp;» el [[Neyerlande]]. E-n [[Inglès (lingaedje)|inglès]], on-z a inmé ostant on [[ptit no]] ki vént d' l' [[Ebreu|ebreu**&nbsp;**]]: **Jeremy**. Mins nerén, dins les traduxhaedjes [[Almand (lingaedje)|tîxhons]] eyet [[Suwedwès (lingaedje)|suwedwès]], ci ptit no la a stî rcandjî pa «**&nbsp;Peter&nbsp;**», ki vout dire «**&nbsp;Pire&nbsp;**». Ci-ci, c' est ossu on [[ptit no]] ki vént d' l' [[ebreu]]. 

Les [[ptits nos]] des deus båsheles, ki sont deus soçones da **Jommeke**, **Annemieke** eyet **Rozemieke**, sont eto des raptitixhants. El cawete «**&nbsp;Mieke&nbsp;**», c' est l' raptitixhant neyerlandès po «**&nbsp;**Mareye**&nbsp;**». E francès, on-z a prindou des cåzu-pareys, åré k' les cawetes ni sont nén des raptitixhants**&nbsp;**: **Anne-Marie** eyet **Rose-Marie**.

== Personaedjes ==

=== Jommeke ===
Li portagonisse, **Jommeke**, c' est on gamén k' est dijh ans yet cwate moes vî. Il vike dé ses parints&nbsp;: Marie, si mame, eyet Teofiel, si pa.  

=== Flip ===
Li portagonisse a on papigåy ki s' lome Flip. Dins les prumirès varyistés des ***Jommeke***, k' estént e noer et blanc ey avou des elemints do patwès d' Anverse, Flip esteut ene bistoke do mononke da **Jommeke**. Cist ome la, boutéve, a l' oridjene, å [[Congo bedje]]. Dins les pus novelès varyistés, Flip, c' est l' papigåy del contesse Groenvijver k' est dné å portagonisse. Bén ki Flip est ene biesse, i cåze yet s' codût come ene djin. D' ayeur, bén ki ça n' soeye nén si personaedje preferé, [[Jef Nys]] s erconoxhe tolminme mia e Flip.

=== Marie eyet Teofiel ===
Marie eyet Teofiel, c' est les parints da **Jommeke**. Ès mame, c' est purade el rime-rame del mame dame del måjhone pår mouwrece. Teofil, lu, c' est putoit l' rime-rame del pa ki s' måvele todi po rén. 

=== Filiberke ===
La k' ès grand soçon, c' est Filiberke. Ces deus gaméns la ont l' minme ådje. Fizicmint, i rshonne foirt a **Jommeke**, åré k' il a des noers tchiveas eyet des noers iys. I poite tofer ene noere marone avou ene rodje tchimijhe. 

Tot come **Jommeke**, Filiberke a ene biesse di måjhone, Pekkie, k' est on tchén. Avou ça k' il a yeu on pexhon lomé Pistache. Après, ci djonne ci l' a dné a Jan Haring, come bistoke, divins ''De goudvis van Filiberke''.  

=== Annemieke eyet Rozemieke ===
**Jommeke** a ossu deus amisses, Annemieke yet Rozemieke, ki c' est des djermalêyes. Ces deus comeres la ont dvou ratinde l' anêye [[2017]] po-z awè ene rilêye a leu no&nbsp;: ''De Miekes''.

=== Anatool ===
L' antagonisse li pus impôrtant dins ces bindes d' imådjes la, c' est Anatool. Cist ome la boute sovint come vårlet d' måjhone dé des ritchès sakîs. Ådzeu d' ça, c' est l' personaedje ki [[Jef Nys]] inmeut mî.

== Cåde ==
[[Imådje:Overzicht ontwerpen jommekes doorheen de tijd.jpg|vignette|Cwate eplaidaedjes diferins d' ene istwere di **Jommeke**, e [[neyerlandès]].]]

=== Plaeces ===
**Jommeke** vike dins on viyaedje lomé&nbsp;: «&nbsp;Zonnedorp&nbsp;». Ès måjhone si trouve sol Rowe do Paradis ([NL] ''Hemelstraat''), å limero 12. Ci no ci sreut ratourné e «&nbsp;Viyaedje do Solea&nbsp;», e [[Walon (lingaedje)|walon]]. Cisse comene la si trouvreut nén lon d' [[Anverse]]. Tot rwaitant l' tins, l' univiers da **Jommeke** sreut puvite intimporel. Bén k' les avinteures si pasnut principålmint e l' [[Flande]], i gn a des peskêyes ki s' pasnut ene miete pattavå sol [[Daegne]].

Kécfeye, les advinteures prindèt plaece dins des edroets k' egzistnut. Metans, a [[Middelkerke]], rén k' a rloukî l' no do 286inme albom, k' el tite c' est&nbsp;: ''Missie Middelkerke''. Ci n' est nén l' seule paskêye avou on ban del [[Coisse bedje]], minme si ça dmeure tacite. Dins ''De mandoline van Carolien'', on boket d' l' istwere si passe a [[Koksijde]]. On l' sait adviner, plamour k' el Nys-Vermoote, ene måjhone di pexheu, est ricnoxhåve. **Jommeke** a metou ses pî dins ene pekêye d' ôtès comenes flamindes. Cwand **Jommeke** vént e l' [[Walonreye]], c' est nouv côps so dijh po daler e-n [[Årdene]], come dins ''Het geheim van de hoefslag''.

=== Tins ===
Djans, les personaedjes ni vicnut nén dins ene epoke bén defineye. Djenerålmint, les avinteures prindnut plaece å prezint di l' eplaidaedje. D' ayeur, il arive, télcôp, ki sacwantès tchôzes candjnut. Dins li prumî rexhaedje del paskêye «&nbsp;''De muzikale Bella&nbsp;''», on voet k' les parints da **Jommeke**, Teofiel eyet Marie, al pådje 10, schoûter on fouyton al radio. Dins les novelès varyistés, el radio a stî rcandjeye pa ene tévé. Totfeye, li monde da **Jommeke** riprezintreut li société tipike del Flande crustinne des dijhnêyes [[Anêyes 1950|1950]] eyet [[Anêyes 1960|1960]].  

== Rilêyes ==

=== Sayes ===
Etur [[1957]] yet [[1958]], [[Jef Nys]] a-st eplaidî troes alboms avou des crakes. El diferince inte ces troes lives ci eyet li mwaisse-rilêye, c' est k' les lives padzo n' ont pont d' istwere. I gn a seulmint ene fåve po rire a tchaeke pådje.
<center>

</center>

=== Mwaisse-rilêye ===
<center>

</center>
== Ratournaedjes ==

=== Almand ===
[[Het Volk]] a sayî, pindant l' [[dijhnêye 1970]], di s' fé ene plaece so l' mårtchî des bindes d' imådjes almand-cåzant. El tite, c' ît «&nbsp;***Peter + Alexander***&nbsp;». Dispu [[2011]], èn eplaideu [[Almand (lingaedje)|almand-cåzant]] overe åzès ratournaedjes. Å [[moes di djun]] [[2024]], 30 lives ont ddja rexhou&nbsp;:
<center>

</center>
=== Chinwès ===
On-z a-st ataké les ratournaedjes des ***Jommeke*** e [[Chinwès (lingaedje)|chinwès]], e [[2018]]. La k' c' est l' societé [[Bright Media]] k' a rçuvou les droets po on prumî eplaidaedje di 25 bindes d' imådjes.

=== Francès ===
Les ***Jommeke*** ont cnoxhou troes termenes di ratournaedjes. Li prumire, c' est avou les ''Éditions du Samedi'', k' eplaidént sacwantès [[bindes d' imådjes]] dins li rvuwe po djonnes ki vudive tos les moes, tins del [[Anêyes 1960|dijhnêye 1960]]&nbsp;: ''Samedi Jeunesse''. Li deujhinme termene, c' est cwand les ''Éditions du Samedi'' ont stî acatés på ''Éditions Rossel'', e [[1973]]. Li dierinne termene, c' est avou ''Glénat'' k' a rexhou sacwants limeros, 27, a l' atake ey al mitan des [[anêyes 1980]].

Les tites ont candjî. Aprume, ça aveut stî «&nbsp;''Les Aventures de Jojo&nbsp;''». Pus pindant ey après l' deujhinme termene, el tite a divnou : «''&nbsp;Les Aventures de Gil et Jo&nbsp;''». Come di djusse, el portagonisse a candjî d' no. A l' atake, i s' loméve «''&nbsp;''Jojo''&nbsp;''» po divni «''&nbsp;''Gil''&nbsp;''». El no «''&nbsp;Jo&nbsp;''», c' est l' ci d' ès-n' amisse, ki s' lome Filiberke, e [[neyerlandès]].
<center>
 </center>

=== Inglès ===
C' est [[Europress]] ki s' a ocupé des ratournaedjes d' ces bindes d' imådjes la e-n [[Inglès (lingaedje)|inglès]]. El tite a l' minme tcherpinte k' el deujhinme e [[Francès (lingaedje)|francès''&nbsp;'']]: «''[[Francès|&nbsp;]]The Adventures of Jeremy and Frankie[[Francès|&nbsp;]]''».

Lanawaire,  shijh tradujhaedjes ont rexhou etur [[2015]] eyet [[2020]]. El tite a stî racourti e «[[2016|&nbsp;]]**Jeremy**[[2016|&nbsp;]]». Les deus tîces ont stî ebanés inte [[2015]] eyet [[2016|2016&nbsp;]]: 

* ''Paradise Island'' ([NL] ''Paradijseiland'')
* ''Children in Charge'' ([NL] ''Kinderen baas'')
* ''Frankie's Bride to Be'' ([NL] ''Filiberke gaat trouwen'')
* ''The Soap King'' ([NL] ''De zeepkoning'')
* ''The Plastic Hunters'' ([NL] ''De plasticjagers'')
* ''The Hunt for the Soccer Ball'' ([NL] ''De jacht op een voetbal'')

=== Ôtes lingaedjes ===

==== Suwedwès ====
Come el pupårt des tites des ratournaedjes d' èç binde d' imådjes ci, li tite e  [[Suwedwès (lingaedje)|suwedwès]] rprind l' no do portagonisse eyet l' ci d' ès soçon&nbsp;: ***Peter och Alexander***. La k' c' est les minmes pitits nos k' e-n [[Almand (lingaedje)|almand]]. I gn a yeu seulmint deus alboms k' ont stî tradûts. Les deus ont stî ebanés e [[1973]]. 

* ''Jakten på professor Grubbel'' ([NL] ''Jacht op Gobelijn'')
* ''Den flygande tunna'' ([NL] ''De vliegende ton'')

==== Suwomi ====
L' istwere des ratournaedjes des **Jommeke** e [[finwès]] est l' minme ki les cis e [[Suwedwès (lingaedje)|suwedwès]]. L' an d' eplaidaedje est ossu l' minme. Seulmint, **Jommeke** dvént **Esa**, pindant k' **Filiberke** dvént **Vesa**.

* ''Lentävä tynnyri'' ([NL] ''Jacht op Gobelijn'')
* ''Aavikon arvoitus'' ([NL] ''De vliegende ton'')

==== Walon ====
Les ***Jommeke*** n' ont, disk' asteure, nén co stî ratournés e [[Walon (lingaedje)|walon]].

== Tuzance peuprece ==

=== Bon dvwer ===
Gn aveut on manedje dins [[Bobbejaanland]] ki lu rind bon dvwer&nbsp;: ''Jommekesland'' ([WA] Payis d' **Jommeke**). Il a roté inte [[1978]] eyet [[1982]].

Dins les årts di voyes, i gn a sacwantès dvanteures ewou çk' on-z a pondou des desséns avou **Jommeke**. Il egzistêye deus statuwes k' erprezintnut li portagonisse.
<center><gallery>
Imådje:Parcours BD Jommeke 1.jpg|Ene divanteure pondowe po rinde bon dvwer a **Jommeke**, a [[Låken]].
Imådje:L1760830.jpg|Ene ôte, a [[Wilrijk]], on ptit ban d' [[Anverse]].
Imådje:Mural of Belgian Comic Strip Characters - panoramio.jpg|Ene troejhinme pondeure dins l' [[Anverse (cinte-veye)|corinveye d' Anverse]].
Imådje:Jommeke&Flip.jpg|Li statuwe ki riprezinte **Jommeke** avou s' påpigåye, Flip, a [[Middelkerke]]. 
Imådje:Temse statue Jommeke 03.jpg|Èn ôte monumint avou les deus personaedjes, a [[Temse]].
</gallery></center>

=== Fime ===
**Jommeke**, c' est eto ene deujhinne di fime, ki n' si shuvnut nén. Li prumî a stî atåvlé på askepieu, [[Jef Nys]]. Il a vudî e [[1968]] ey i s' lome «&nbsp;''De Schat van de Zeerover''&nbsp;». E [[2008]], al fén do [[moes d' nôvimbe]], c' est l' rexhaedje do deujhinme&nbsp;: ''Schatten uit de diepte.''

=== Herleme ===
On-z a ametou **Jommeke**, aprume avou l' albom «&nbsp;''De njam-njambloem''&nbsp;», di sey raecisse. Ene sacwè, påregzimpe, avou l' ci k' on-z el a ametou, c' est d' aveur dessiner des grossès lepes ås Afrikins di cist albom la. Poirtant, [[Jef Nys]] a bén scrît dins s' testamint k' i n' doet nén awè do raecisse dins ses ouves, come i nd doè nén awè do drouke, do seke, et vos nd åroz. C' est l' veur ki dins les ancyinnès varyistés, les cis e noer eyet blanc, i gn aveut des mots rwaitîs tot-z estant måhonteus eviè les Noers&nbsp;: «&nbsp;''neger&nbsp;''» ubén «''&nbsp;nikker&nbsp;''», metans.

Ådzeu d' ça, [[Bruno De Lille]], ancyin sicretaire d' Estat, a clatchî k' **Jommeke**, c' est ene bindes d' imådje nén amiståve eneviè les comeres. Sapinse a lu, li rôle des femes didins, c' est seulmint d' bouter dins leu coujhene. Èn egzimpe, c' est cwand **Jommeke** dit, tot djåzant a Annemieke eyet Rozemieke, ki fé a mangnî, c' est èn ovraedje po les comeres.

=== Tuzance flaminde ===
**Jommeke*', ki ci soeye li portagonisse ubén l' rilêye, est foirt cnoxhou e l' [[Flande]]. Ene des piceures del binde, ki fwait k' ça a divnou peuprece dins ci redjon la, c' est li fwait k' les istweres si finixhnut bén, çou ki est préjhî amon l' publik flamind. Cwek' çoula n' est nén del «&nbsp;hôte tuzance&nbsp;», sorlon, ça dmeure èn ovraedje do nouvinme årt flamind impôrtant å livea del tuzance flaminde.

[[Ballon Media]] a dmandé, etur [[2018]] yet [[2020]], a troes årtisses d' erdessiner troes alboms&nbsp;:

* 2018&nbsp;: *Jacht op een voetbal* (pa [[Griffo]]).
* 2019&nbsp;: *Paradijseiland* (pa [[Steven Dupré]]).
* 2020&nbsp;: *De haaienrots'' (pa Conz).

## Referinces eyet sourdants