Tchampnwès (lingaedje)

Li **tchampnwès** (*champaignat* e tchampnwès), eto **tchampnwès-årdinwès**, c' est on mancî lingaedje d' oyi k' esteut cåzé coramint el France, dins l' Tchampagne eyet e Walonreye, mins k' est cåzu on moirt lingaedje, å djoû d' ouy.

Code e Wiccionaire: **roa-cha**

## Istwere do lingaedje
Li lingaedje shonne dedja egzister e 11inme sieke, la k' a gn a on scrijheu lomé Rachi. Mins li pus cnoxhou des prumîs scrijheus e tchampnwès, c' est Chrestien du Troyes (12inme sieke).

## Sitindowe do tchampnwès
thumb|350px|Mape del Bijhe do dominne tchampnwès

### Frontire bijhrece
Li frontire bijhrece do tchampnwès a stî studieye aprume pa Charles Bruneau ey eplaideye e-n on live "La limite des dialectes wallon, champenois et lorrain en Ardenne" parexhou e 1913.

### Viyaedjes del Walonreye k' on-z î cåzéve tchampnwès
Li pus gros des viyaedjes del Walonreye k' on-z î cåzéve tchampnwès est metou so Smwès : Bôhan, Vresse, Mambe, Suni, Badjimont et Pusmadje, tertos metous asteure sol rebanêye comene di Vresse, el Province di Nameur. Portant, disk' e 1960 , les troes viyaedjes di Suni, Pusmadje et Badjimont estént sol Province do Lussimbork (did la li limero diyalectolodjike "N63", avou N come "*[[Li Tchestea (veye)|Neufchâteau]]*" po Badjimont).

Portant, di l' ôte costé del Bote di Djivet gn a eto Cou-des-Sårts, sol comene di Couvén. Ci n' est ki d' lanawaire k' on s' a abaiti di çoula (avou l' rexhowe do Motî tchampnwès d' Cou-des-Sårts).

### El France
Dins l' payis d' Tchårluveye-Måjhire, di Sdan, di Rénse, et d' Trwès.

## Ricnoxhance
Li politike linwistike pol tchampnwès :
* El Beldjike, il est ricnoxhou come lingaedje redjonå indodjinne pa li lwè, et manaedjî på CLRE.

* El France, li lingaedje n' a nou statut.

## Sicrijhaedjes
Li gazete e walon "Li Rantoele" a-st eplaidî 2 tecses di prôze nén racontrece da Roger Nicolas sicrîts e tchampnwès avou l' accint d' Suni.

Li rvuwe "Terre d'Herbeumont et d'Orchymont" eplaide des tecses da Maurice Avril, ki sont do tchampnwès (dizo l' tite : "patwès"). I gn aveut eto ene rivuwe lomêye *Lu P'tit Macu* a Suni.

El France, n a li rvuwe "Lou Champaignat".

## Motîs
* Lives da Bruneau : cåzu tos les ponts såf les ponts walons cial et les gåmès (84 a 93)
* ALW : pont Ne 65 (Badjimont)
* Motî tchampnwès d' Suni (rahoukî e Wiccionaire come Tcha1)
* Motî tchampnwès d' Cou-des-Sårts (rahoukî e Wiccionaire come Tcha2)
* Motî tchampnwès d' Noûmayni (rahoukî e Wiccionaire come Tcha3)
* Motî tchampnwès di Sdan (rahoukî e Wiccionaire come Tcha4)

## Ricwereus, scrijheus et soces
### Diccionairîs
* Henri Bourcelot (k' a fwait l' *Atlas linguistique et ethnographique de Champage et de Brie*)
* Jean-Pol Cordier (1927-?) (k' a fwait l' *Dictionnaire des patois ardennais*)
* Jean Lecaillon
* Joseph Marteleur
* Roger Nicolas

### Scrijheus
* Gérard Avril
* Irène Ister (1914-)
* Bernard Poplineau
* Pierre Titeux (1908-1993)

### Soces
* Soce "Lou Champaignat".
* "Société des Écrivains Ardennais"

## Linwince
### Motlî
Sacwants mots tipikes :
*  
* 
 

### Croejhete
* nén definixhant årtike omrin : 
* prezintoes d' apårtinance singulîs : l' omrin et l' femrin sont , , ... Loukîz a , après Suni, todi.
* Gn a pont d' suddjonctif, a pårt po les viebe "awè" et "esse"

### Fonolodjeye
Les durès cossounes å coron do mot divnut voltî doûces; les doûcès cossounes ni s' edurixhèt nén, come e walon.
:*ene ca*'b*'e (latén *capra'')

Passaedje di sacwants /a/ => /oː/ âdje => ôdje (ådje).

Les "û" ki vnès d' ene rîlêye francès walon UI => Û divnèt "oû" : 
 (),  ().

## 
* 

## Sourdants