Nicolas Defrecheux

**Nicolas Defrecheux**, di s' plin no, **Jean-Nicolas-Joseph Defrecheux** (riwalnijhåve *Colas Dofrexhoe* u *Colas Defrexheu*), k' on scrît ossu *Defr*'ê**cheux'', c' esteut on [[scrijheu e walon]] k' aveut skepyî a [[Lidje (veye)|Lidje]] li [[10 di fevrî]] [[1825]], et k' a morou a [[Hesta]], eco djonne, li [[20 di decimbe]] [[1874]]. 

Ci fourit onk des prumîs grands [[powete|fjheus d' arimés]] del Walonreye.

Riprins dins l' [[grosse antolodjeye Piron]]. 

== Mwaissès dnêyes ==
I divna rlomé, tot d' on côp, après l' eplaidaedje del [[tchanson e walon|tchanson]] [[Leyîz m' plorer (tchanson)|Leyîz m' plorer]]" dins l' ''Journal de Liége'' li [[23 d' djun]] [[1854]]. I rmeta ça e 1856 avou l' cråmignon "L' avez vs veyou passer ?", k' a rascodou l' pris d' ene bate di scrijhaedjes e walon amontêye pa ene soce di bénfjhance ''Les Vrais Liégeois''. 
 
Tant k' a Defrecheux, i va publiyî ''Chansons Wallonnes'' (1860), ene ramexhnêye di tchansons k' ont stî replaideyes avou des contes et des tuzêyes après s' moirt e 1877. 
 
Sins vraiy modele divant lu, Colas Defrecheux a stî l' prumî a sepi pår adiercî del vraiye powezeye e walon. Dj' ô bén: des tecses ki leu [[:Wikt:soûmint|soûmint]], ci n' est pus des fåves u des tchansons a boere, mins les grands sintimints del djin (oniesté, famile, amour do vî tins et do lingaedje walon). Stilisticmint, c' est eto des scrijhaedjes wice k' i gn a nén trop di racontaedjes, et sins grandiveusté ni måhonteusté.
 
[[Imådje:defrexheu_ouves_wi.jpg|thumb|right|"Totes les Ouves da Defrexheu", eplaideyes e 1925]]


Gn a ene [[rowe (veye)|rowe]] di [[Hesta]] k' a stî batijheye a s' no. Ene eto a [[Skerbek]]. 

Il est l' pa da [[Joseph Defrecheux]], ki va fé do diccionairaedje, et da [[Charles Defrecheux]] (1851 - 1906). I vont scrire ambedeus dizo l' no d' pene ''Hanscrouff''.

== Defrexheu et les soces di waloneus ==
Li djuri do concour di 1856, inte di zels [[Henry Forir]], [[Charles Duvivier]] et [[François Bailleux]], ourit-st adon l' idêye d' askepyî ene "soce literaire walone". Et c' est come ça ki l' 27 di decimbe del minme anêye, li ''[[SLLW|Société Liégeoise de Littérature Wallonne]]'' fourit metowe so pås so fotches.
 
Il î va moussî todroet, et î divni cwårlî e 1869.
 
Il fourit eto mimbe d' oneur do [[Cåvea lidjwès (soce)|Cåvea lidjwès]].

== Rilomêye da Colas Defrexheu ==
On vout k' Edith Piaf åye riclamé ki "Leyîz m' plorer", c' esteut l' pus bele tchanson å monde.
 
Dispu les [[anêyes 2000]], on eploye li ratourneure **lingaedje da Defrecheux*' po djåzer do lingaedje walon (come on dit "lingaedje da Shaekespeare" po l' inglès).

E 2024, li [[Siervice des Lingaedjes do Payis]] a eplaidî [[Lèyîz nos-åmes bin tchôdes (powezeyes)|ene ramexhnêye di ses powinmes]] po plou fiesti ses deus cints ans, e fevrî 2025, et po s' sovni des 150 ans di s' moirt, e decimbe 2024. Ci ptit live la est dné po rén a totes les djins k' el dimandnut.

== Sacwantès rlomêyès tchansons et arimés da Defrexheu ==

=== Leyîz m' plorer ===
[[Imådje:defrexheu_dj_wi.jpg|thumb|(diviè 1850, cwand i scrît "Leyîz m' plorer")]]
:[[Leyîz m' plorer (tchanson)|Pådje rén k' sol tchanson]]
"Leyîz m' plorer" est, ciete, li pus rlomêye des tchansons da Defrecheux. Edith Piaf el riclama li pus bele tchanson di tos les tins.

=== L' avez vs veyou passer ? ===
Cråmignon, fwait po les fiesses do 25inme aniversaire di l' avnowe do Rwè [[Yopôl prumî]].

=== Vive li no lidjwès ===
Nicolas Defrecheux a fwait des paroles e walon pol tchanson *Valeureux Liégeois'', k' a dmoré, disk' å djoû d' ouy, li tchanson des soces di studiants d' Lidje, dins les ôtès univiersités.

### Mes deus lingaedjes
  (mwaisse ortografeye)
Arimé k' on pôreut dire ki c' est l' prumî rwaitaedje di sociolinwince do walon. I dene a tchaeke lingaedje ene plaece, et des cwålités: li walon virlixh, po djåzer avou ses copleus et ki lyi rmimbere si mame; li francès ki lyi a siervou e scole.

## Hårdêyes difoûtrinnes
* Pådje då Colas Defrexheu.
* "Vive li no d' Lidjwès"
* 
* 

## Pî-notes