Aplacaedje tîxhon

[thumb|deus plakes di rowe (a [Tchonveye) avou des nos d' aplacaedje tîxhon (*Gurhåmont* eyet *Burtimpré*)]]

L' **aplacaedje tîxhon**, e linwince do walon, c' est ene sôre d' aplacaedje di (å pus sovint) deus nos, la kel disterminant est metou po cmincî, eyet l' disterminé padrî, en on seu mot, u avou ene loyeure.

## Vîs egzimpes d' aplacaedje tîxhon dins des cmons nos
### aplacaedje di deus nos
thumb|

#### Vîs cmons mots
* cloke-poite (poite del veye avou des clokes)
* mwinlevêye (levêye di mwin, mwin metowe so on tite po-z espaitchî del vinde)
* pexhon-molén (molén avou ene adjinçnaedje po-z apicî les pexhons)
* pî-bate (pîce metowe å dbout d'&nbsp;ene sicoreye)
* pî-schaye (eschaye metowe al dierinne randjeye d'&nbsp;on toet di schayes)
* pî-stok (stok ki sieve di pî po ene posteure)
* pî-wå (on wå metou al dierinne randjeye d'&nbsp;on toet di strin)
* tchafor (for al tchåsse)
* tchene-simince (simince di tchene)
* wangne-corti (corti po wangnî ene sacwè, nén po mete des fleurs)

#### Mots eployîs coramint ouy
* arantoele (toele d' araegne), arincrin (crin d' araegne),
* fiesse-djoû (djoû d' fiesse)
* pî-sinte (*sinte* (pazea) k'&nbsp;on-z î rote a pî)
* pî-stok (come on stok di pire ki sieve di pî a ene posteure)
* scribanc (banc po scrire)

#### Nos di des fleurs et des biesses
** gorea-moxhon (moxhon å gorea)
** ôrimiele (miele d' ôr).
** tchecawe (cawe di tchet)

### aplacaedje addjectif + no
* vîs mots avou des addjectifs al cawete -ål: 
** tcheråvoye (tcheråle voye, voye boune  assez po les tchårs î passer).
** fenåmoes (fenål moes).
** hierdåvoye (hierdåle voye,  voye k' el hiede î pout passer).
* Nouvveye
* tinroxh (tinre oxh), cronzoxh (cron-z oxh)
* croufier (fier ki shonne crou, pask' i rlût)

### Aplacaedje no + viebe
* viermolou (molon des viers)

### Aplacaedje adviebe + viebe
* foû-waidyî
* foû-miner
* si houte-diner

### Aplacaedje adviebe + addjectif
* måstitchî
* måpoirtant
* bénvnant
* novea-vnou

## Aplacaedje tîxhon dins des nos d' plaeces
[thumb|Mol[han]]
[thumb|[tchestea|tchessåvoye]]
thumb|parfond + ri
thumb|setch + ri
### Aplacaedje di deus nos
Ene cåkêye di nos d' veyes, viyaedjes, hamteas et des ôtès plaeces sont fwaites a pårti di aplacaedje tîxhon di deus nos, li disterminé li no d' ene plaece (pré, tchamp, fa, pont) eyet l' disterminant, li no d' ene djin. Vocial sacwants egzimpes lijhîs a pårti do disterminé.
* A vey avou l' payizaedje:
** mont: Briyåmont, Hodimont, Hozémont, Libråmont, Nådjimont
** vå: Bournivå, Djenvå, Rebievå, Vietrivå, Virwinvå
* A vey avou des aiwes:
** pré : Hamîpré
** han : Dôhan, Frôhan, Mårbuhan, Molhan
** pont : Hinripont Tchårlupont, Watripont
** fa, fwè: Biernåfa, Nargåfwè, Djerbêfwè, Baconfwè.
** fontinne : Burneafontinne
** ri : Mléri
** wé: Morlanwé, Nodwé
* A vey avou les tchamps:
** tchamp: Dotchamp, Francortchamp, Strintchamp
** såt (sårt): Djesponsåt, Lodlinsåt, Nåbrissåt, Ricsinsåt
** rou: Mårténrou
** ster: Hodister, Pepinster, Timister.
* A vey avou les bwès :
** bwès : Burnonbwès
** hé : Ernonhé, Contranhé
** håye : Bådrihåye
** Bouxhi : Rolibouxhi (bouxhi Rolin).
* A vey avou les viyaedjes :
** veye : Flipveye, Tnîveye, Rimiveye, Hassonveye, Tchonveye, Floravile
** bork : Limbork, Casbork
** coû : Remicoû, Viancoû
** strêye : Feronstrêye
** rowe : Gubiet-rowe, Piconrowe, Tchénrowe.
** voye (toponimeye) : Halene-Voye (voye ås halenes), Hierdåvoye (voye do hierdåd).
** molén : Ruwåmolén

### Aplacaedje addjectif + no
On n' les scrireut pus avou des loyeures, ca c' est li plaece normåle di l' addjectif e walon.
* Fontinne : Noere Fontinne
* Han : Pitite Han, Grande Han, Moite Han.
* noû : Nouve Veye, Noûpré, Noû York, Les Noûponts
* Prandjloe : Laid Prandjloe
* Ri : Setchri, Parfonri
* Vå : Setchvå,  Belvå
* vî : Vî Djnape, Viye Veye

## Les rapoirts inte li disterminant eyet l' disterminé.
* Å pus sovint, l' aplacaedje tîxhon replaece :
** li dvancete d' apårtinance « da » : Hinripont = pont da Hinri.
** li dvancete « di » : tchecawe = cawe di tchet; Tchivådos = dos di tchvå.
* Mins i pout eto replaecî
** li dvancete « po » : scribanc = banc po scrire.
** li dvancete « e » : panea-cou = cou e panea.
** li dvancete « avou » gorea-moxhon = moxhon avou on gorea.

## Candjmints di scrijhaedje loyîs a l' aplacaedje tîxhon
* Les longuès voyales då coron des ptits nos polèt divni coûtes: Rodjî => Rodjimont, Ådjî => Nådjimont
* Les halcrossès cossounes ni si scrijhèt pus. Robiet => Robieveye, Biernåd => Biernåfa.
* Les ptits nos avou -iet (e francès -ert) polnut piede u rtrover leu R: Sibièt / Sibert: Sbertchamp; Sbêmont. Djerbêfwè.
* Les halcrosse E ni si scrijhèt pus: pires-tchamp (tchamps ås pires) => Pirtchamp.
* On pout dveur ridobler li S: Nobrissåt, Gossåt.
* Li H di "hé" pout tchaire: 
* I gn è pout aveur etroclaedje:
** d' ene loyeure: en Ådjimont => Nådjimont.
** d' ene divancete: so Hodimont => Sodimont.

## Voyale di loyaedje
L' aplacaedje tîxhon si fwait avou ene ristitcheye voyale, si l' prumî mot a ene cossoune å coron:

Ci voyale di loyaedje la est pus tipicmint «i», k' est li spotchåve voyale li pus lådje oyowe.

* ôr + miele => .
* hård- (håre) + frinne => 
* borg- (bork) + mwaisse => 

Dins les payis la ki l' sipotchåve voyale est «u», c' est leye ki sieve po l' eterloyance.
* Tchårl- ( + pont => Tchårlupont

Come on l' voet dins les egzimpes, gn a sovint l' rispitaedje d' ene dobe cossoune å coron do bodje, cial, c' est «R».

Ci piceure la est voltî eployeye dins les noûmots.

## Istwere et vicansté di l' aplacaedje tîxhon
### Dierins nos d' plaece fwaits avou aplacaedje tîxhon
Tote li moyinådje, les nos d' plaeces estént adjinçnés inla. Les dierins k' ont shuvou cisse rîle la:
* Casbour (1757).
* Virwinvå (1977).
* Sambveye (1977)

### L' aplacaedje tîxhon dins les noûmots
Les rfondeus - et eto des ôtes waloneus - ont sayî di raskepyî sacwants noûmots sol tcherpinte di l' aplacaedje tîxhon. C' est todi des aplacaedjes wice kel disterminant est on mot d' ene seule sillabe.
* no + no : peupe-sipata (sipataedje d' on peupe), pî-note (note metowe e pî d' ene pådje), Daegntoele (toele del Daegn), ôlpesse (pesse a cåze di l' ôle).
* addjectif + no : noûmot (noû mot).
* no + viebe: cirnaivyî (naivyî e cir).

## Dins les ôtes lingaedjes
Come di djusse, c' est l' mwaisse piceure po l' aplacaedje dins les lingaedjes tîxhons.

E l' inglès, gn a å pus sovint k' deus mots ki s' polnut insi aloyî. Pacô, on les pout scrire di troes manires, e-n on mot, e deus mots ou avou ene loyeure.
:slag heap / slag-heap / slag heap (teri)

E francès, end a eto sacwants, come «», «».

## 
(sol Wiccionaire)
* 
** 
*