Botulisse

Li **botulisse**, c' est ene griyeuse maladeye des niers des djins et des biesses, cåzêye på pwezon d' ene bactereye ki vike dins les frexhès plaeces, *[[Clostridium botulinum]]*.

## Botulisse ås djins
### Minêyolodjince
On l' veyeut cobén divant l' arivêye des frigos, et des weks, cwand on wårdéve må des frexhs amagnîs.

Asteure, on l' pout rescontrer après ene evlîmêye coixheure.

Li tins d' djermaedje do microbe divant les sintomes, c' est 4 a 14 djoûs.

### Senes del maladeye
#### Cas do djonnea del foto
Cénk djoûs après on laid sketaedje do bresse, ci djonnea cial di 14 ans veyeut bablou. Cwate djoûs pus tård, i n' saveut pus avaler, ni bodjî ses lepes, ni saetchî s' linwe foû del boke. Les deus påpires estént pindantes, li poupåd do droet ouy alårdji. Il esteut normå di s' tiesse et sinteut bén tot. Li clostrideye fourit trovêye dins l' sûnaedje del plåye

#### Mwaisse senes
Dischindante paralizeye des niers do cråne, sins candjmint del råjhon, ni des sinsåcions.

## Botulisse ås biesses
### oujheas
thumb|canård amazir dandjreus crevé d' botulisse (hatrea riployî paski sins foice divant d' mori)
Si rescontere dins les oujheas, foiravant les cis ki vikèt dins des basses, aprume les canårds. Li bactereye si mopleye dins les coûtches di yebes ki pourixhèt.

On avire k' i gn åreut inte dijh meye et cint meye oujheas d' aiwe ki crevnut tos ls ans d' botulisse.

### biesses ås tetes
Li maladeye n' est nén si corante dins les biesses ås tetes, mins ele sont tertotes sinsiûles. Li sourdant del tocsene est sovint målåjhey a trover. On sondje sovint a des cadåves (rats, tchets) reclôs accidintelmint dins les essilaedjes, u des fôraedjes vinant d' tchamps ansinés lanawaire avou do fumî d' poytreye.

#### bovrins
E l' France, li maladeye a stî discrîte dins des ståves sovint vijhéns di poytreyes.

Les biesses sont-st achurnåves a cmincî des pates do drî.

Dins des ôtes cas, nén si griyeus, li vatche a l' dos tchamlou, li cawe levêye, u si vént aspoyî disconte on meur.

Sovint li linwe vént foû del boke åjheymint cwand on saetche dissu (laispixhaedje des musses del linwe). Mins ele rivént ådvins tote seule après. Come li linwe ni sait pus aler rnetyî les narenes, gn a toplin des mannestés totåtoû do nez.

Li biesse creve dins les 2 a 5 djoûs. Sacwants cas polèt rweri après 15 djoûs, aprume s' i sont renaiwés dins l' voenne.


Vatche tiesse a baxhete rîlêye motoit botulisse Dj3.jpg|Vatche rotant a baxhete
Vatche tiesse a baxhete dos tchamlou rîlêye motoit botulisse Dj10.jpg|minme vatche, dos tchamlou 8 djoûs après
Botulism-like serial cases- posterior paresis.webm|vatche ki n' si sait lever do drî
Vatche maladeye come botulisse laispixhaedje del linwe.jpg|laispixhaedje del linwe
Botulism-like serial case- terminal stage.webm|gayet crevant; tanfla
Botulism-like serial cases- opisthotonos post mortem.jpg|vatche crevêye tiesse et pates tinkieyes
Botulism-like serial cases- post mortem.jpg|minme vatche: linwe foû, bleuwixhmint des fenès peas


#### Tchivås
Li maladeye des waides des tchvås sereut motoit do botulisse. Li tocsene vénreut d' on mopliyaedje del clostrideye dins ene coûtche di yebe ki poûrit al tere cwand i ploût ditrop e bontins, et l' waide crexhe timpesse.

## Sourdants