Roger Viroux

thumb|diviè 1970
thumb|e 2002 (a hintche)
thumb|e 2003 (padvant)
**Roger Viroux** a skepyî li 27 d' octôbe 1927, et mori li 30 di setimbe 2005.

C' esteut on scrijheu e walon et on franc waloneu. 

Il est rprins dins l' antolodjeye Fleurs diyalectåles et dins "Scrire".

Di s' mestî, esteut prof di langues (a Tamene, Lovervå pu Fosse). I fjheut voltî ratourner a ses scolîs on mot dins ene dijhinne di diferins lingaedjes. 

Il a eto stî mayeur do Ban-Bwès et dire si siermint e walon (pu docô après e francès, po shuve li lwè).

Roger Viroux esteut l' pa da Johan Viroux.

## Ouve e walon
Come sicrijheu, il a purade fwait des arimés, mins eto del prôze nén racontrece, inte did zeles, del croejhete esplikêye e walon. 

C' esteut l' enondeu (1963) del Soce "Les Walons Scrijheus d' après l' Ban-Bwès" (WASAB), et del rivuwe "Noveles" (1982)

Deus ramexhnêyes d' arimés da sinne ont stî eplaidîs come limero especiås des Cayés Walons : Li guere - Li famile (1991) eyet  "Biessolodjeye" des powezeyes so les biesses, k' a vudî e 1994. 

## Apoirt di Rodjî Viroux a l' ehåyaedje do walon.

### Ehåyaedje do statut
thumb|Si lete di doû, pår e walon
I fourit onk des prumîs a rclamer k' on cåzaxhe walon etur waloneus, et l' djåzer avou ses efants. I scrijheut todi e walon a ses soçons waloneus.

I repetéve tofer kel walon, c' esteut ene vraiye langue, et mostrer, tot rmetant l' walon ås ôtes lingaedjes, k' il esteut foirt ritche. I rabaxhive sovint li lingaedje francès, po-z aler disconte des cis ki sont foirt rindous après l' francofonreye. Eto, i s' fåt afranki do lingaedje francès, endaléve-t i, et s' siervi do walon po totafwait.

I djheut ossu k' i gn a k' on seu walon, poy k' on s' comprind bén tertos.

Cwand il a stî å Consey a Fosse, on côp come mayeur (1989-1991), il a todi prusté siermint e walon:
:*Dji djeure di esse fidele å rwè.
Come li walon n' est nén admetou come langue pal mwaisse-lwè del Beldjike, i dveut ricmincî e francès après. 

A Fosse, il aveut fwait mete des plakes di rowe e walon.

Il aveut metou dins s' testamint ki si messe d' [[etermint]] divreut esse pår e walon. Çou ki fourit fwait, pa l' abé [[René Dardenne]]. Ci fourit l' prumire messe d' etermint dijhowe rén k' e walon. Des bokets e walon ont stî léjhous tot åd dilon del messe : des cis da sinne ("Padrî l' pont", "I fåt semer"); onk da [[Roger Tabareux]], « li vî rôleu », léjhou på fi da Tabareux, et l' adiè a Rodjî, ki [[Andrée Bacq]] aveut scrît esprès po ç' djoû la.

Rodjî Viroux esteut po ene eure di walon e scole po tertos, avou des ponts sol bultén. 

=== Ehåyaedje do coir do lingaedje ===
* Ortografeye : il aveut clawé les rîles do [[sistinme Feller]] po sacwants ponts, po ls eployî dins les scrijhaedjes di si rvuwe. Ces ponts la n' estént nén todi les minmes ki les dujhances des [[Relîs Namurwès]], mågré k' il esteut lu-minme on Relî.
* [[Croejhete]] : li Rodjî esteut foirt sipepieus po k' on wåde li croejhete pår walone. Inte di des ôtes ponts : pol [[plaeçaedje di l' addjectif]], li metaedje des pronos coplemints divant l' [[aidant viebe]], evnd.
* [[Forcoridjaedje]]s : çouci l' a aminé a-z atåvler des forcoridjaedjes di croejhete, tot metant a tot côp bon l' addjectif divant l' no, dabôrd k' i n' î estént nén dins l' lingaedje corant d' adon :
:les addjectifs di nåcionålité : les <span style="color:#ff0000;"><B>walons scrijheus</B></span> d' après l' Ban-Bwès.
:les addjectifs lanawaire calkés do francès : des <span style="color:#ff0000;"><B>atomikès reyaccions</B></span>.
* [[Rifrancijhaedje]] do walon. Rodjî ni veyeut nén voltî l' eployaedje di tote ene cåkêye di mots calkés do francès. C' est po ça k' i s' aveut djoké do bouter avou l' gazete [[Li Chwès]].
* Motlî : il aléve ricweri les vîs mots ene miete rovyîs ([[:Wikt:alot|alot d' sonk]], [[:Wikt:gråce|gråce]]), minme s' i n' estént nén pår di Fosse ([[:Wikt:sikepyî|sikepyî]]).
* [[Esplicant motî]] : il a stî onk des prumîs a-z espliker e walon les målåjheys mots di ses scrijhaedjes, çou ki fwait d' lu èn anonceu di l' [[esplicant motî do walon]]. 
* [[Noûmot]]s : il a foirdjî sacwants noûmots, come [[:Wikt:batch ås mizeres|batch ås mizeres]], la k' il a [[calcaedje del tcherpinte|calké l' tcherpinte]] do neyerlandès *vuilnisbak*. Gn a eto : [[distcheyaedje]]s, [[mwaisse-lwè]], evnd.
* Rifondaedje : Rodjî Viroux n' a nén veyou voltî li [[rfondaedje do walon]]. I vleut ki tchaeconk continowe a scrire e Feller come e s' payis. Il aveut scrît on tecse siconte do rfondou, mins ki mankéve d' astocas bén årgumintés.

=== Ôtès boutaedjes pol walon ===
Il a bråmint bouté [[walon e scole|dins les scoles]] : adjinçner des programes, diner des cours et-z emantchî des bates di recitaedjes.

Il a metou so pî l' [[Bate del Marlagne]]. Il esta aspalé på [[WASAB]].

== Rilomêye ==
Rodjî Viroux esteut cnoxhou long et lådje come on [[Don Quijote]] do walon. Il a sovint stî dins l' [[gazete]], nén seulmint *L' Avenir'' di Nameur, mins minme ene feye dins li rlomêye rivuwe francesse Paris-Match.

## Alére
Prezintaedje pa lu-minme dins les Noveles des WASAB l° 59, pp 2-3.

## Hårdêyes difoûtrinnes
* Pådje avou des scrijhaedjes da sinne
* Coirnêye do walon sol waibe "Ké noveles" di Fosse-li-Veye
* Si vicåreye el guere di 40
*