Li bijhe et l' solea (fåve do vî vî tins)

thumb
thumb
thumb
Li **bijhe et l' solea** u **li vint eyet l' solo**, c' est ene fåve do vî vî tins k' a stî scrîte pol prumî côp pa Ezope.

C' est l' fåve limero 298 do rindjmint des fåves da Aarne et Thompson.

## Shuvance
Elle a stî relîte on gros sieke pal Soce Fonetike Eternåcionåle po-z enimådjî toplin des lingaedjes totavå l’ Daegne.

## Tinme
C' est l' bijhe et l' solea ki s' dispetronèt po vey kî çk' est l' pus foirt des deus. I vont fé ene wadjeure po s' dispårti.

I voeynut èn ome ki rote so on tchmin, ravôtyî dins ene sôre di caban (on paltot sins mantches). Vocial leu wadjeure: li ci ki parvénrè a dismoussî l' voyaedjeu, c' est lu / leye k' årè l' plouma.

Li bijhe shofele tant k' ele pout, mins, a fwait ki l' ome est discatchî på shofla, a fwait k' i rhaetche si mantea après lu, tantea ki l' bijhe fwait berwete.

Li solea n' a k' a lure di ses pus foirts po ki l' roteu, ki cmince a souwer sonkenaiwe, rissaetche si mousmint. Çou ki dene li victwere a l' asse do djoû.

## Acsegnmint
C' est ene fåve ki mostere k' i n' fåt nén todi ataker a foice po-z ariver a ses såmes. I fåt motoit tuzer a-z adiercî s' côp d' ene manire dilérece.

On pôreut eto rmete li fåve å spot walon ki dit: .

Ene ôte manire di dire li moråle:
:*Li solea esteut bén l' pus foirt et il a mostré insi å vint k' i våt bråmint mia esse doûs come del [[låme (amagnî)|låme]] ki d' esse araedjî.

== Ratournaedjes e francès ==
On pinse docô al modêye da [[Jean de Lafontaine]], ki l' tite, c' est «*Phoebus et Borée*». 

Li fåve aveut stî rprins dins les [[Fåves da Bernus|Fåves]] da [[Leyon Bernus]] avou come tite «L' Vint eiét l' Solia».

 [[:s:L’ Vint eiét l’ Solia|Mwaisse modêye Bernus]] (so [[Wikisourd]])

== Ratournaedjes e walon do Djåzant Atlasse ==
Ces-ci ont stî fwaits a pårti d' on court tecse e francès (120 mots) avou l' såme d' esse eredjistrés po-z esse oyåves et lijhåves sol «[[Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' pattavå]]».

=== modêyes e walon rashiowes so on tecse e rfondou ===
* pa ene djin nêye-native di [[Transene]], dimorant foû-payis; [[:s:C’ esteut l’ bijhe et l’ solea|tecse ciddé]] (so [[Wikisourd]])


* pa ene djin nêye-native d' on lon-payis, dimorant après Nameur; [[:s:Li vint d’ bijhe et l’ solea|tecse vaici]] (so [[Wikisourd]])


* pa ene djin nêye-native d' on lon-payis, dimorant après Lidje

=== modêye e walon rashiowes so on tecse e-n on rfondant walon ===

: [https://atlas.limsi.fr/sounds/Mont-Saint-Guibert.mp3 Oyoz lu]
:*Li bijhe eyet l’ solea s' bretént, tchaeconk acertinant k’ il esteut l’ pus foirt, cwand il ont veyou l’ voyaedjeu avancî, ewalpé e s’ paltot. 
:*I s’ ont metou d' acoird kel ci k’ arivreut l’ prumî a fé oister s’ paltot å voyaedjeu sereut rmetou come li pus foirt. 
:*Adon l’ bijhe s’ a metou a shofler di tote foice. Mins dpus k’ ele shofléve, dipus kel voyaedjeu seréve si paltot åtoû d’ lu et, al difén, li bijhe a rnoncî a lyi fé oister. 
:*Ça fwait kel solea a-st a ataké a rlure et après on moumint, li voyaedjeu, restchåfé, a oisté s’ paltot. 
:*C’ est insi kel bijhe a dvou rconoxhe kel solea esteut l’ pus foirt di zels deus.

### modêyes e walon rashiowes so on tecse sicrît avou l' accint do Mitan
*Ene modêye di Nameur minme*'
[[Imådje:Wa Bijhe Solea Hamblenne.webm|thumb]]
:[[:s:C’ esteut margaye etur li bijhe et l’ solea|Ci modêye cial]] (lijhåve e rfondou so [[Wikisourd]]) a stî scrîte avou l' [[accints do walon|accint]] d' [[Nameur]] ([[walon do Mitan]]).

* On temoen d' [[Vireu-Molén]] fijha eto on ratournaedje, mins k' esteut ene miete francijhî, pår å coron.

: [https://atlas.limsi.fr/sounds/Vireux-Molhain.mp3 Oyoz lu, avou l' mwaisse accint, foirt rifrancijhî]

:[[:s:Li bijhe et l’ solea s’ chamayént|Ci modêye cial]] (lijhåve e rfondou so [[Wikisourd]])

=== modêyes e walon rashiowes so on tecse sicrît avou l' accint del Basse Årdene ===
C' est don èn [[accints do walon|accint]] do [[walon d' Nonne]].

: [https://atlas.limsi.fr/sounds/Transinne.mp3 Oyoz lu avou l' mwaisse accint]
:*Li bijhe et l’ solea estént ki s’ margayént po sawè kî çki, des deus, esteut l’ pus foirt. Mins ç’ côp la, la k’ i veyèt on tchminåd k' arivéve pyim piam, dins on bea noû tchôd paltot. Ladsu, i s' metèt d' acoird po çouci: li ci ki parvénreut l' prumî a lyi haper s' mantea, ça sreut lu ki sreut rwaitî come li pus foirt. 
:*Adon, la k' li bijhe si mete a shofler tant k' ele pout. Mins non pus, pus çk' ele shofléve, pus çki l' roteu s' racafûléve dins s' grand paltot. Ça fwait k' elle a laixhî ouve. 
:*A ç' moumint la, la ki l' solea s' mete a lure come cwand i lût des cwate costés. Et c' est ki: après ene hapêye, la ki l' pormineu a stî reschandi, et il a tiré s' mantea.
:*Ça fwait ki l' bijhe a bén dvou rconoxhe ki l' solea esteut l' pus foirt di zels deus.

=== modêyes e walon rashiowes so on tecse sicrît avou èn accint do payis d' Lidje ===
C' est don èn [[accints do walon|accint]] do [[walon do Levant]].

Ci prumî tecse cial est edjîstré a [[Lidje (veye)|Lidje minme]].

: [https://atlas.limsi.fr/sounds/Liege.mp3 Oyoz lu avou l' mwaisse accint]
:*Li bijhe et l' solo s' kerlént : tchaeke acertinéve k' il esteut l' pus foirt, cwand il ont veyou on voyaedjeu rafûlé e s' mantea. 
:*I s' ont metou d' acoird ki l' ci k' arivreut l' prumî a lyi fé bodjî s' mantea sereut loukî come li pus foirt.
:*Adon l' bijhe s' a metou a shofler di s' pus roed mins, å pus çk' ele shofléve, å pus çki l' voyaedjeu resseréve si mantea sor lu. Al fén do conte, li bijhe rinonça a lyi fé bodjî. 
:*Adonpwis, li solo ataca a rlure et, moens pô d' tins pus tård, li voyaedjeu, restchåfé, bodja s' mantea.
:*C' est adon ki l' bijhe diva ricnoxhe ki l' solea esteut l' pus foirt di leus deus.

Ci-vola, avou l' accint d' Serè

: Oyoz lu avou l' mwaisse accint
:*Li bijhe et l' solo fjhént margaye, tchaeconk acertinant k' il esteut l' pus foirt, cwand il ont veyou on voyaedjeu ki s' avancive, ewalpé e s' paltot.
:*Il ont toumé d' acoird ki l' prumî ki lyi freut bodjî s' paltot, sereut loukî come li ci k' est l' pus foirt.
:*Adon, li bijhe s' a metou a shofler a bouxhî tot djus, mins pus ele shofléve, pus li voyaedjeu seréve si paltot d' près, et al fén do conte, li bijhe a-st abandné l' idêye di lyi fé rsaetchî foû.
:*Adon, l' solo a-st ataké a lure et, après on moumint, li voyaedjeu, restchåfé, a oisté s' paltot.
:*Don, li bijhe a dvou ricnoxhe ki l' solo esteut l' pus foirt inte di zels deus.

Ey avou l' accint del [[Viye Såm]]

: [https://atlas.limsi.fr/sounds/Vielsalm.mp3 Oyoz lu]
:*Li bijhe et l' solo si khagnént, tchaeconk acertinant sey li pus foirt, adon k' on voyaedjeu s' avancive, bén ravôtyî divins s' mantea.
:*I toumît d' acoird po declarer li pus foirt li ci ki sereut l' prumî a dhaler li voyaedjeu di s' mantea.
:*Adon, li bijhe s' enonda po shofler di totes ses foices. Mins pus s' shofléve-t ele, pus s' li voyaedjeu si resseréve-t i e s' mantea et po ndè fini, li bijhe rinonça.
:*C' est adon ki l' solo ataca a lure et i n' fala nén lontins po ki l' voyaedjeu, bén reschandi, leyaxhe toumer s' mantea.
:*Insi, li bijhe admeta ki l' solo esteut li pus foirt des deus.

### modêyes e walon rashiowes so on tecse sicrît avou èn accint do payis d' Tchålerwè
C' est don èn accint do walon do Coûtchant.

: Oyoz lu avou l' mwaisse accint
:*El bijhe eyet l’ solea ès bretént: tchaeke d’ inte yeusses afrankixheut k’ il esteut l’ pus foirt, cwand i l ont veyou on voyaedjeu ki s’ avancive, efårdulé dins s’ frake.
:*Il ont tcheu d' acoird k’ el ci k’ arivreut l’ prumî a fé rsaetchî s’ frake å voyaedjeu sereut rwaitî come el pus foirt.
:*Adon, el bijhe s’ a metou a shofler di tote ès foice. Mins pus ele shofléve, pus el voyaedjeu seréve ès frake åtoû d’ lu, eyet po fini, el bijhe a rnoncî a lyi fé rsaetchî.
:*Adon, el solea a comincî a rlure eyet å dbout d’ on moumint, el voyaedjeu, restchåfé, a rsaetchî s’ frake.
:*Adon, el bijhe a dvou rconoxhe k’ el solea esteut l’ pus foirt des deus!

=== Ôte modêye acmaxheye ===
Fwait pa ene cope, li feme vinant d' après [[Vervî]], l' ome del [[Basse Årdene]] mins k' a bouté dins l' [[Coûtchant walon]].
:*El bijhe et l’ solea s’ margayént, tchaeconk sotnant k’ il estéve li pus foirt, cwand il ont veyou on voyaedjeu ki vneut, ewalpé dins s’ mantea. I ont toumé d' acoird ki l’ ci ki arivreut l’ prumî a lyi fé rsaetchî s’ mantea sereut waitî come li pus foirt. 
:*Alôrse, el bijhe s’ a metou a shofler di tote si foice, mins pus ele shofleut, pus l’ voyaedjeu risseréve si mantea åtoû d’ lu. Et, po fini, li bijhe n’ a nén volou lyi fé rsaetchî.
:*Alôrse, li solea a cmincî a lure, et après on bon moumint, li voyaedjeu a rsaetchî s’ mantea. Adon l’ bijhe a dvou admete k’ el solea esteut l’ pus foirt des deus.

## 
On ratournaedje e-n amazir

## Sourdants