open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1942

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Guere daegnrece
vignette|Coviete do live "Fonse et li cpagneye"
Li troejhinme anêye del guere di 40 (li cwatrinme po les Polonès).

Li 7 d' octôbe, ene ordonance almande askepeye li Werbestele.

Après l' moude da Jean Prosper Teughels (19 di nôvimbe), les Almands vont dire noer so blanc k' i fuziyèt les ostaedjes ramassés por zels si rvindjî; ût di zels sont touwés a Brendonk li 27 di nôvimbe.

#### Lives e walon
Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
* Motî del Lovire
Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
* Inte les tchôkes, ene ramexhnêye d' arimés da Firmin Callaert
* Fonse et li cpagneye da Georges Fay
* Kegn 42 da Ben Genaux
* Clairs di lune da Henri Van Cutsem
* Sovnance da Jules Vigneron

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Nadine Modolo
* 26 di djanvî&nbsp;: Liliane Groulard
* 30 di may&nbsp;: Joseph Docquier
* 9 di djulete&nbsp;: Georges Themelin
* 20 di nôvimbe&nbsp;: Jean-Jacques Gaziaux

### Ôtès djins
* 25 di djanvî&nbsp;: Eusebio
* 23 d' awousse&nbsp;: Susana Vieira
* 29 di setimbe&nbsp;: Ian McShane
* 20 di nôvimbe&nbsp;: Joe Biden

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 15 d' avri&nbsp;: François Loriaux
* 1î d' setimbe&nbsp;: Adelin Grignard
* 5 di setimbe&nbsp;: Joseph Labeye (skepyî li 13 di may 1923), on rezistant del Basse Mouze est ramassé come ostaedje et fuziyî. Des ôtes nos d' ostaedjes fuziyîs sifwaitmint: Joseph Vandervaet,  Pierre Waumans, Robert Tacken.
* 19 di nôvimbe&nbsp;: Jean Prosper Teughels, li mayeur recsisse di Tchålerwè, est assaziné pa on djonne comunisse mimbe di l' Årmêye-blanke, Victor Thonet.
* 6 di decimbe&nbsp;: Louis Bodart

### Ôtès djins
1943

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Aprile
*3. - Adolf Hitler drinks Pepsi Max by pouring the 0,5l bottle in a Pepsi Max glass. See the video here: https://web.archive.org/web/20170204025909/https://www.pepsimax.no/!

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Guere daegnrece
On-z est å mitan del deujhinme guterefaen daegnrece (cwatrinme anêye, cénkinme po les Polonès).
#### Lives e walon
Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
* Lidje ki reye et glawtene (Louis Dubru)
* Å rcoe des rwenes (Félicien Barry)

### Ôtes etrevéns
* Prumî eplaidaedje do Ptit Prince da Antoine de Saint-Exupéry

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 27 di djanvî&nbsp;: Danielle Trempont
* 13 di may&nbsp;: René Brialmont
* 12 d' awousse&nbsp;: Michel Meurée
* 4 di setimbe&nbsp;: Pierre Habets
* 1î d' nôvimbe&nbsp;: Salvatore Adamo
* 24 di decimbe&nbsp;: Jacques Desmet

### Ôtès djins

* 17 d' awousse&nbsp;: Robert De Niro

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 31 di måss : Henri Bragard
* 18 di nôvimbe : Maurice Peclers

### Ôtès djins
*
1945

## Etrevéns
* 1i d' avri L' "Assurance Maladie Invalidité" skèpîye.
### A vey avou l' walon eyet l' Walonreye
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
thumb|2inme ed di ''O Payis dès Sabotîs
** Replaidaedje di E payis des shabotîs on roman e walon da Joseph Calozet, kel 1ire ed. datéve di 1933.
### Ôtes etrevéns
* 3 å 19 di djanvî: controfinsive amerikinne après l' Ofinsive da Von Rouchtete.
* 8 di may : fén del guere di 40

## Ont vnou å monde ciste anêye la
* 31 di måss : Guy Fontaine

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 18 di fevrî&nbsp;: Paul Jaspar
* Jean Lejeune di Djoupeye
* Hubert Outlet

### Ôtès djins
1946

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès
* 21 di djanvî : Li djenerå De Gaulle leye la l' osti et cwite si plaece di prezidint del France.
* e moes d' decimbe, ça comince a tourner må po les Françès e l' Indochine.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* André Lessire
* 10 di fevrî&nbsp;: Pol Bossart
* 26 d' avri&nbsp;: Daniel Droixhe
* 5 d' awousse&nbsp;: Jean-Claude Rigaux

### Ôtès djins
* 25 di måss&nbsp;: Maurice Krafft
* 18 di decimbe&nbsp;: Steven Spielberg

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins
1947

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Lives e walon
** Amon Teyo, prumî live ås deus noveles da Georges Alexis. Endè va publiyî onze, li dierinne e 1958.
** Djeu d' apeles (Albert Maquet)
** Disk' å solea (Jean Guillaume)

#### Walonreye
* 24 di may: a l' Citadele di Nameur, onze omes k' ont touwé des rezistants à Dinant, sont fiziyîs.
* 10 di nôvimbe: a Tchålerwè, 27 recsisses sont fiziyîs.

### Ôtès sacwès
Valintin Katayev creye li pîce di teyåte «Dji vou vir Mioussef» ki serè redjårbêye e walon sacwants côps e 21inme sieke.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 3 d' fevrî : Bernard Louis
* 17 di måss : Charly Dodet
* Brigitte Hosslet
### Ôtès djins
* 3 d' fevrî : Maurizio Micheli, acteur di cinema et d' teyåte itålyin

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 5 di may : Léon Pirsoul
### Ôtès djins
1948

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon
thumb|Coviete divintrinne di "Avå trîxhes et bwès" da Jean Lejeune (li date di 1936 ni respond nén al date di rexhowe do live).
Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
* *[[Poèmes wallons (ramexhnêye)|Poèmes wallons]]* (Willy Bal, Franz Dewandelaer, Jean Guillaume, Albert Maquet et Louis Remacle)
* Avå trîxhes et bwès (Jean Lejeune di Djoupeye)

### A vey avou l' Walonreye

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Paul-Henry Thomsin
* Roland Thibeau
* 7 di djun: Jacques Degeye
* 17 di setimbe: Christian Thonet

### Ôtès djins
*31 di decimbe: Donna Summer

## Ont morou ciste anêye la
*
1799

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon
* 24 di decimbe (3 nivôze di l' an VIII): eplaidaedje a Lidje, dins l' «''Troubadour Liégeois, journal encyclopédique…», del «Paskeye lidjwesse del constitucion».
### Etrevéns a vey avou çou ki va esse li Walonreye et l' Beldjike
Cwatrinme anêye do redjime francès. On est e l' an VIII.
### Ôtès sacwès
Dijh ans après l' revintreye di 1789, li France est minêye pa on Directwere di cénk mimbes. Onk did zels, Merlin d' Douwai, dandjreus nén d' acoird avou ls ôtes, aveut dvou taper l' cote sol håye e moes d' djun. On cåze di ses shuveus, les «Merlinikes» dins l' «Paskeye lidjwesse del constitucion».

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 17 di fevrî: Joseph Mousset
* 5 di måss: Nicolas Bosret
### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
* 29 d' awousse : li påpe Pie VI
1941

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon
thumb|Coviete des "Boignes contes"
[thumb|Coviete di «[27 å cwåtron (arimés)|27 å cwåtron»]]
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
** Vîs arimés so les comeres et l' mariaedje (live) (eplaidî pa Jean Haust)
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
** Boignes contes da Firmin Callaert
** Tote ene veye da Edmond Wartique
** Do vete, do noer da Gabrielle Bernard
** Li dierinne shijhe da Anatole Marchal
** Durnale, mi bea viyaedje todi da Anatole Marchal
** Dédé (Louis Lecomte)
** 27 å cwåtron (Ben Genaux)

### Etrevéns a vey avou l' Walonreye
Deujhinme anêye del guere 1940-1945

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* Jean-Luc Fauconnier
### Ôtès djins
* 5 di djanvî&nbsp;: Hayao Miyazaki
* 27 d' awousse: Cesária Évora

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 30 d' awousse: Jules Vigneron
* 22 d' nôvimbe: Arthur Xhignesse

### Ôtès djins
1949

## Etrevéns
### Etrevéns a vey avou l' walon
thumb|Tot prumî limero do Bourdon
* Gazetes e walon
** askepiaedje do Bourdon pa Félicien Barry, ecoraedjî pa Henri Van Cutsem
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
** li motî d' Cerfontinne est tot scrît, mins come simpe papîscrît, e 3 egzimplaires.
** Motlî d' Djanmioû
* Lives e walon k' ont rexhou :
** Gregnes d' awousse (Jean Guillaume)

### Etrevéns a vey avou l' Walonreye
Li comene d'&nbsp;Evgnêye est rebanêye avou Tegnêye po divni l' comene d'&nbsp;Evgnêye-Tegnêye.

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 28 di fevrî&nbsp;: Claire Colonval
* 15 di måss&nbsp;: Jean-Pierre Surkol
* 4 di djun&nbsp;: Jean Germain
* 2 d' awousse&nbsp;: André Gauditiaubois
* 26 di setimbe&nbsp;: Jacques Servotte
* 29 di decimbe&nbsp;: Joselyne Mostenne

### Ôtès djins

* 14 di fevrî&nbsp;: Richard Neal 

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 27 di fevrî : Adolphe Adolphy
* 1î d' måss : Nicolas Trokart

### Ôtès djins
1962

## Etrevéns
### A vey avou l' walon eyet l' Walonreye
thumb|Coviete di "Rimimbrances d' on franc tigneus"
* Lives sol walon k' ont rexhou ciste anêye la:
** Franwal di Nivele (Joseph Coppens)
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la:
** Rimimbrances d' on franc tigneus (Joseph Minet)
** Li loumire pierdowe (Dieudonné Boverie)

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
* 22 d' djanvî&nbsp;: François Vérove
* Pierre Otjacques

## Ont morou ciste anêye la
* 1i d' may : Warneton :plins à make di manifèstants 2 otocars si bakenut : 9 mwârts, 60 misbridjîs.
* 20 di djulete :André Renard s' ende va a 51 ans. Li djoû di dvant, il aveut stî operé do cråne.
* 4 d' awousse : Marilyn Monroe dècide di ployî bagaedje èt avale ène pougnîye d' mèdicamints.
1963

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou çou ki va divni l' Walonreye
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
** li Motî d' Cerfontinne da Arthur Balle.
** L' imitåcion d' Djezus-Cri, on live rilidjeu da Jean Bosly.
#### Walonreye
### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus

### Ôtès djins

* 6 di fevrî&nbsp;: Cláudia Ohana
* 13 di djulete&nbsp;: Damien Top

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus
* 6 d' avri : Joseph Durbuy
* 17 di may : Arile Carlier
* Gabrielle Bernard

### Ôtès djins
* 6 di fevrî&nbsp;: Mohammed Abdelkrim El Xhattabi
* 11 d' octôbe : Edith Piaf èt Jean Cocteau
Calistinne (redjon)

thumb|300px|Mape del Calistinne (foncêye linwete), et des aiwes ki passsèt houte
Li **Calistinne**, c' est ene binde di tere a calistinne, metowe come on bôrlet a l'&nbsp;aschate bijhrece di l'&nbsp;Årdene et del Tieraxhe, tot s'&nbsp;asployant sol Fagne u sol Fåmene, di Chimai a Aiwêye.

## Djeyolodjeye
Li tere croyixheuse del Calinstinne a stî cmagneye pazès plouves ki dismantchèt l'&nbsp;seur di carbone di l'&nbsp;air, po fé des grotes pattavå: del Grote des Nûtons a Doûpe disk'&nbsp;ås grotes di Houton, tot passant pazès cenes di Rotchfoirt eyet di Han.

Dins tere, gn a des djizmints d'&nbsp;fier eyet d'&nbsp;plonk, k'&nbsp;on-z î a saetchî dispu todi, et ki sont fondou avou l'&nbsp;castinne k'&nbsp;est so plaece.

## Biyolodjeye
El Calistinne, gn a totès sôres di plantes ki crexhèt voltî so croye, et nén ôte pårt, come les orkidêyes.
Layka

thumb|Layka so on timbe roumin

Li tchene **Layka** (Лайка, *baweuse* e rûsse) fourit li prumî esse vicant a esse e-n orbite åtoû del Tere.
Li tchene sovietike Layka fourit-st enondêye viè l'&nbsp;espåce a boird do Spoutnik&nbsp;2 li 3 d' nôvimbe 1957, on moes après li metaedje e-n orbite do Spoutnik&nbsp;1.

Layka esteut-st onk des tchéns pierdous ramassés ezès rowes di Moscou.
Ces tchéns estént wårdés dins des cintes di rcwerance dins l'&nbsp;veye, eyet troes d'&nbsp;inte di zels ont stî esprouvés eyet etrinnés po les mezåjhes del mission: Layka, Albina eyet Moushka.
L'&nbsp;etrinnmint c'&nbsp;esteut d'&nbsp;afaiti les tchéns a l'&nbsp;evironmint k'&nbsp;i rasconterrént tins do voyaedje, come li stroeteur del capsule, les bruts, les vibråcions eyet l'&nbsp;acceleråcion.
Cist afaitaedje la srè-st eployî pus tård avou les cosmonotes rûsses.

Ci fourit Layka a esse tchoezeye pol mission, avou Albina come si possibe replaeçante po si an cas.
Si voyaedje di nôvimbe 1957 fourit-st anoncî eyet riçuvou avou sorprijhe ey admiråcion pa des miyons di djins sol daegn.
Les signås des fonccions d'&nbsp;vicance da Layka ont stî corwaitîs spepieuzmint, a pårti des wachlaedjes del capsule, so tot l'&nbsp;tins ki l'&nbsp;mission a duré.

Mins, a ciste epoke la, li programe spåciå sovietike aveut mezåjhe di rzultats å pus abeye, ça fwait kel sipoutnik n'&nbsp;aveut nén stî atuzé po pleur rivni so tere avou si passaedjî.
Layka mora-st e l'&nbsp;espåce.
Les informåcions oficires sovietikes d'&nbsp;adon dijhént kel tchene aveut morou après 4, 7 ou 10 djoûs, touwêye pa do gåz ou d'&nbsp;l'&nbsp;amagnî epwezné.
Mins e 2002 des nouvès informåcions ont mostré k'&nbsp;elle a morou après seulmint 7 eures di l'&nbsp;enondaedje, èn polant nén rezister å stress eyet å fortchåfaedje del capsule.

Après Layka i n'&nbsp;ourit pus nole mission avou des tchéns a-z esse enondêye sins sistinme po lzès fé rivni sins risses.
On-z a fwait des timbes-posse avou l'&nbsp;imådje da Layka dins bråmint des payis.
E 1997 on costrujha, el *[[Baykonour|Veye des Stoeles]]*, on monumint e memwere des eros di l'&nbsp;istwere astronotike sovietike; Layka est rprezintêye sol monumint, ki båke inte les djambes d'&nbsp;onk des cosmonotes.

## Difoûtrinnès hårdêyes

* https://web.archive.org/web/20060816092218/http://www.moscowanimals.org/laika/laika.html
* http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/2367681.stm
2 d' fevrî

Li 2 d'&nbsp;fevrî, c' est li 33inme djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye do calindrî grigoryin, avou 332 djoûs (333 po ls anêyes bizetes) dmorant disk'&nbsp;al fén d'&nbsp;l'&nbsp;anêye.

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ci djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
* 1856: Henri Simon

### Ôtès djins

## Ont morou ç' djoû la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins
* 1925 : Antti Aarne, rilomé foclorisse di Finlande.

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

----
**Vey eto:**

31 di djanvî - 1î d' fevrî - 3 d' fevrî - 4 di fevrî - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
3 d' fevrî

Li 3 d'&nbsp;fevrî, c' est li 34inme djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye do calindrî grigoryin; i dmane co 331 djoûs (332 po ls anêyes bizetes) po disk'&nbsp;al fén d'&nbsp;l'&nbsp;anêye.

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ci djoû la
* 1947 : Bernard Louis
* 1947 : Maurizio Micheli

## Ont morou ç' djoû la
* 1468: Gutenberg, imprimeu almand.

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

----
**Vey eto:**

1î d' fevrî - 2 d' fevrî - 4 di fevrî - 5 di fevrî - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Guere civile espagnole

Li **guere civile espagnole** (ou co **Guere civile d'&nbsp;Espagne**), c' est ene guere civile e l'&nbsp;Espagne, après k'&nbsp;ene pårteye di l'&nbsp;årmêye eyet del wåde civile åye sayî d'&nbsp;fé on côp d'&nbsp;Estat fachisse siconte del Deujhinme Republike Espagnole.

Li guere dura do moes d' djulete 1936 disk'&nbsp;e moes d' avri 1939, et finixha pal dobleure des republikins eyet  l' vinkixhaedje des frankisses. Adonpwis s' metaedje sol dictateure fachisse då djenerå Francisco Franco ki dura disk' ås anêyes 1970.

## Pårteyes afrontreces
Les frankisses, kimandés pa Francisco Franco, estént sotnous pa les payis foirt a droete d' Urope (Portugal, Hongreye, Almagne, Itåleye).

Les republikins estént sotnous pa les payis comunisses (URSS, et payis assoçnés al 2inme Eternåcionåle). Sol terén, gn aveut ossu des volontaires socialisses di tos les payis d' Urope.

## Rapoirts avou l' Beldjike
E 1937, les republikins touwèt Jacques de Borchgrave, èn eployî a l' ambassåde di Beldjike a Madrid, k' il ametèt d' espionaedje po les frankisses.

L' afwaire va mete cou dzeu cou dzo li govienmint bedje d' adon (PSC-PLP-PS). Emey les socialisses, Emile Vandervelde (adon minisse del santé) vout k' el Beldjike si rclame disconte Franco. På-Hinri Spaak, minisse des afwaires difoûtrinnes, eyet Paul Van Zeeland, li prumî minisse, volèt k' el Beldjike dimeure neute. Disbåtchî d' çoula, Vandervelde va taper l' cote sol håye (26 di djanvî 1937).

## Sourdant
Calistinne

Li tere a **calistinne**, c' est ene tere croyixheuse, k' on trouve dins l' contrêye do minme no. 

## Djeyografeye
C' est ene pitite sitroete schiroûle di tere metowe inte l' Årdene a Nonne eyet l' Fåmene a Bijhe.

## Agricoûteure
Li calistinne est meyeuse po-z ahiver les dinrêyes, copuvite les crompires, ki les pus seurès teres del Fagne u del Setche Fåmene.

## Ecolodjeye
Les plantes ki vnèt sol Calistinne sont vormint a pårt.
19inme sieke

17inme sieke | 18inme sieke | **19inme sieke** | 20inme sieke | 21inme sieke



anêyes 1800 | anêyes 1810 | anêyes 1820 | anêyes 1830 | anêyes 1840
anêyes 1850 | anêyes 1860 | anêyes 1870 | anêyes 1880 | anêyes 1890


----

## Istwere do 19inme sieke

### Evenmints
* 

### Personålités
* 

### Edvincions, dischovraedjes
*

## Totes les anêyes do 19inme sieke



1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810


1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820


1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830


1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840


1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850


1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860


1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870


1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880


1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890


1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900



## Hårdêyes difoûtrinnes
* Pådjes di scrijhaedjes so les anêyes di 1780 a 1835 so l' Aberteke
* Pådjes di scrijhaedjes so les anêyes di 1736 a 1899 so l' Aberteke
18inme sieke

16inme sieke | 17inme sieke | **18inme sieke** | 19inme sieke | 20inme sieke



anêyes 1700 | anêyes 1710 | anêyes 1720 | anêyes 1730 | anêyes 1740
anêyes 1750 | anêyes 1760 | anêyes 1770 | anêyes 1780 | anêyes 1790


----
Li **18inme sieke**, ossu riscrît **XVIIIinme sieke**, c' est l' sieke k' ataca e 1701 et ki fourit djus e 1800.

## Istwere do 18inme sieke
### Belès-letes e walon
* Noyés walons
* Teyåte lidjwès (operås)

### Etrevéns
* 1789: Revintreye francesse
* Binamêye revolucion 
* 1795: evayixhaedje pås Francès des Bas Payis otrichyins et del Principåté d' Lidje, çou ki mete so pî li redjime francès et tot çou ki s' eshût.

### Rilomêyès djins
* Sicrijheus e walon: Simon de Harlez, Gilles Ramoux
* Dierins princes-evekes di Lidje: Tchåle-Françwès Velbruk, Constantin d' Heusbrouk et Françwès d' Meyon

### Edvincions, discovraedjes
* guiyotene

## Totes les anêyes do 18inme sieke



1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710


1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720


1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730


1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740


1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750


1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760


1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770


1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780


1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790


1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800



## Hårdêyes difoûtrinnes
* Pådjes di scrijhaedjes sol 18inme sieke, divant 1780, so l' Aberteke
* Pådjes di scrijhaedjes so les anêyes di 1780 a 1835 so l' Aberteke
20inme sieke

18inme sieke | 19inme sieke | **20inme sieke** | 21inme sieke | 22inme sieke



anêyes 1900 | anêyes 1910 | anêyes 1920 | anêyes 1930 | anêyes 1940
anêyes 1950 | anêyes 1960 | anêyes 1970 | anêyes 1980 | anêyes 1990


----

## Istwere do 20inme sieke

### Evenmints
* 

### Personålités
* 

### Edvincions, dischovraedjes
*

## Totes les anêyes do 20inme sieke



1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910


1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920


1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930


1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940


1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950


1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960


1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970


1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980


1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990


1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
21inme sieke

19inme sieke | 20inme sieke | **21inme sieke** | 22inme sieke | 23inme sieke



anêyes 2000 | anêyes 2010 | anêyes 2020 | anêyes 2030 | anêyes 2040
anêyes 2050 | anêyes 2060 | anêyes 2070 | anêyes 2080 | anêyes 2090


----

## Istwere do 21inme sieke

### Evenmints
* 

### Personålités
* 

### Edvincions, dischovraedjes
*

## Totes les anêyes do 21inme sieke



2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010


2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020


2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030


2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040


2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050


2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060


2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070


2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080


2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090


2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
17inme sieke

15inme sieke | 16inme sieke | **17inme sieke** | 18inme sieke | 19inme sieke



anêyes 1600 | anêyes 1610 | anêyes 1620 | anêyes 1630 | anêyes 1640
anêyes 1650 | anêyes 1660 | anêyes 1670 | anêyes 1680 | anêyes 1690


----

## Istwere do 17inme sieke
### Belès letes e walon
* Paskeye do sidje di Wîne

### Evenmints
* Walons d' Suwede

### Personålités
* 

### Edvincions, dischovraedjes
*

## Totes les anêyes do 17inme sieke



1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610


1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620


1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630


1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640


1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650


1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660


1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670


1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680


1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690


1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1959

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
** Grammaire aclote da Joseph Coppens
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :

#### Walonreye

### Ôtès sacwès
* Fevrî : Il a stî decidé d' comincî a serer les tcherbonaedjes. Les houyeus s' metnut e greve djeneråle.
* 29 d' octôbe : rexhaedje do prumî limero del gazete di Bindes d' imådjes Pilote ki Jean-Michel Charlier, Joseph Gillain eyet Maurice Tillieux î vont bouter.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 15 di måss : William Dunker
* 10 di djulete : Jany Paquay

### Ôtès djins

* 26 di djulete&nbsp;: Kevin Spacey

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Emile-Joseph Piret
* 17 d' awousse : Pierre Paulus

### Ôtès djins
* 10 d' avri : Auguste Lumière
* 28 di djulete : Moutara III do Rwanda : divant-dierin mwami; li brut court ki c' est les Bedjes ki l' ont-st epwezné.
* 3 d' awousse : Colette
* 8 di setimbe : André Derain, pinte
* 3 d' nôvimbe : Henri Matisse, pinte
1759

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
* Antoine Plateau- 1759-1815, pinte di Tournai. Il a arindjî et fé des pinteures dins l' Palais do Govièrneû di La Haye. C' est l' popa da Joseph Plateau k' a invanté e 1832 li "phénatistiscope" k' a mwinrné å cinema.

## Ont morou ciste anêye la
*
1938

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Lives e walon
** Discôpé dins on cour (novele) (Émile Lempereur)
* Lives sol walon
** Live Delbouille so les noyés walons (Maurice Delbouille)
** Motlî Boxus so les nos d' biesses (Robert Boxus)

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 21 di fevrî: Jules Boulard
* 1 di djulete: Amanda Dechamps
* 23 d' setimbe: Jean-Jacques Chapelle

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins
*27 di decimbe : Emile Vandervelde
1939

## Etrevéns

### A vey avou l' walon eyet l' Walonreye

#### Laids cwårts d' eure
* Djanvî: Dins les bwès d' Nidrum, les djindåres calindjnut 24 djwifs ki (êdîs pa dès djins do vijhnåve) si volént vni mete a houte amon nozôtes. Il ont stî rtapés houte frontire.
* 5 di djun: el novele eglijhe d' Ôrvå est beneye pa l' monsigneur Van Roey. El prumî Minisse Pierlot est eto la.
* 31 d' awousse: Dins èn oraedje, deus ponts do Vå-Bnoet s' aflaxhnut dins Mouze. El trén Lidje-Lussimbork s' tape didins. El vi pont d' Ougrêye est distrût. Gn a 12 moirts, 6 djins nén rtrovêyes et 80 mesbridjîs.

#### Sicrijhaedjes e walon
[thumb|Ene des prumirès covietes des [Cayés walons (gazete)|Cayés walons]]
thumb|Coviete do live da Boxus so les yebes ås maladeyes
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
** D' ene coxhe so l' ôte da Jean Dessard
* Lives sol walon
** Robert Boxus eplaide si "*[[Live so les plantes da Boxus|Flore médicale wallonne]]*".
* Gazete e walon
** Askepiaedje des Cayés walons

### Eternåcionå
* Moes d' avri : fén del guere civile espagnole
* Kiminçmint del deujhinme guere daegnrece : Hitler abroke sol Pologne.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 15 di fevrî: Nicole Goffart
* 19 di måss: Désiré Malet
* 14 di djun: Andrée Flesch
* 6 d' awousse: Jacques Lefebvre

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 6 di djanvî: Georges Ista
* 26 di fevrî: Émile Robin
* 11 di måss: Henri Simon
* 17 di nôvimbe: Paul Moureau

### Ôtès djins
Lingaedjes réto-romans

lingaedjes &gt; indo-uropeyin &gt; italike &gt; 
**réto-roman**
----

Les lingaedjes **réto-romans** sont des lingaedjes romans cåzés dins les vås des Alpes, el Swisse ey e l'&nbsp;Itåleye.
I dschindèt do latén vulgaire del province rominne di *[[Rhaetia]]* k'&nbsp;a-st evolouwé diferinmint ki ses vejhéns laténs (lingaedjes d' oyi å coûtchant, itålyin a nonne).

I gn a troes lingaedjes réto-romans:

* li romantche, est cåzé e l'&nbsp;Swisse pa 60.000 djins; il est ricnoxhou come lingaedje oficir e Canton des Grizons.
* li ladin, est cåzé e l'&nbsp;Itåleye, dins l'&nbsp;redjon do Trintin-Hôt Adidje (60-95% des djins l'&nbsp;ont come prumî lingaedje).
* li fôrlan, est cåzé dins l'&nbsp;redjon di Frioule-Veneceye.
2 d' måss

Li 2 d'&nbsp;måss, c' est li 61inme djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye do calindrî grigoryin (li 62inme po ls anêyes bizetes), et s' n a-t i co bén 304 djoûs divant l' coron d'&nbsp;l'&nbsp;anêye.

## Ça s' a passé ç' djoû la
### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye
* 1933 : Dierin raparexhaedje di l' Aviedje a Baneu; li prumî côp, ç' aveut stî li 15 di djanvî.
### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ci djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
* 1859: Martin Lejeune
* 1915: Marie-Louise Choisez
* 1921: Josée Spinosa-Mathot
* 1925: Jean Brumioul
* 1929: Henri Maron

### Ôtès djins
* 1931: Mixhail Sergeyevitch Gorbatchyov

## Ont morou ç' djoû la
*

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
* 

----
**Vey eto:**

29 di fevrî - 1î d' måss - 3 d' måss - 4 di måss - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
1957

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès
* 3 d' nôvimbe: Li lexhe Layka est l' prumire vicante a-z aler dins l' espåce.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 19 di måss : Joël Thiry
* Bernard Van Vynckt
### Ôtès djins

* 19 di setimbe&nbsp;: Mark Acheson
* 25 di nôvimbe&nbsp;: Élisabeth Caumont

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins
1958

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
** Parexhaedje do dierin des onze lives avou deus noveles da Georges Alexis, Li clotche des trepassés. Li prumî aveut stî eplaidî e 1947).

#### Walonreye
 

### Ôtès sacwès

## Ont skepyî ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Dominique Heymans
* 6 di decimbe : Vincent Delire

### Ôtès djins

* 16 d' awousse&nbsp;: Madonna Louise Ciccone

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 12 d' avri&nbsp;: Henri Van Cutsem
* 12 di setimbe&nbsp;: Jules Vandereuse
* 4 di nôvimbe&nbsp;: Philippe Dubois
* 20 di decimbe&nbsp;: Édouard Ronvaux

### Ôtès djins
1937

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
[thumb|live so [Leyon Degrele]]
* Gazetes e walon : sikepiaedje des Cayés walons
* Leyon Degrele, on fré da Djôzef Mignolet
* Novea monumint a Nameur (li Fontinne Sambe et Mouze, å Grognon) ; dissu, i gn a gravé on powinme e walon da Émile Robin, lomé « Sambe et Moûse »

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès
*26 d' avri: bombårdaedje di Guernica, li prumî ake terorisse (touwaedje di civils) do 20inme sieke.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 27 d' octôbe : Victor George
* 17 di may : François Nyns
* Emile Wenkin
* 29 di djun: Claudine Mahy
* 9 di decimbe: Charles Bentz

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 6 di djun: Théophile Bovy
* 11 d' octôbe: Achille Mossiat

### Ôtès djins
1950

## Ça s' a passé ciste anêye la
thumb|coviete
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la:
** Foyes di tchinne et fleurs di brouyire (Alexis Bastin)

#### Walonreye
* 11 di may: Côp d' grijou a l' taeye 27 do tcherbonaedje Marie-Mont-Bascoup di Trazgniye : 38 moirts et 2 mesbridjîs.

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike
* Kesse do trône do rwè Yopôl III d' Beldjike
* 25 di djun: Kiminçmint del guere di Corêye, ki les Bedjes s' î vont aler bate, avou ene aloyance di payis capitalisse rashonnêye pa l' ONU.

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* Christian Quinet
* 20 di fevrî&nbsp;: Bernard Thiry

### Ôtès djins
* 14 di fevrî&nbsp;: Raymond van het Groenewoud
* 12 di djun&nbsp;: Sonia Manzano
* 14 di djun&nbsp;: Rowan Douglas Williams
* 8 di djulete&nbsp;: Bernard Poplineau

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus
* 1î d' djulete&nbsp;: "Aimé Quernol" (Léon Marique)
* 8 di djulete&nbsp;: Marcel Hecq
* Edouard Leloup

### Ôtès djins
François Vinck
1951

## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon
* Lives e walon k' ont rexhou ciste anêye la :
** Do minme tonea (Eugène Gillain)
** Årzeye (Jean Guillaume)
** Sondjreyes dins les schavêyes" (Anatole Marchal)

### Etrevéns a vey avou l' Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 21 d' avri: Jean-Pierre Dardenne
* 18 di djulete: Elio Di Rupo

### Ôtès djins
* 29 d' octôbe: Michelle Bachelet

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 8 di setimbe : Camille Delvigne
### Ôtès djins
1952

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Lingaedje walon
Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
* Li gros petchî do fré Boniface (Georges Alexis, 1952)
#### Walonreye
* moes d' djun : côp d' grijou au tcherbonaedje di Moncea-Fontinne à Couyet : 10 moirts.
* Å Bwès-do-Luc : 7 houyeus d' essevlis.

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 6 di fevrî&nbsp;: Chantal Denis
* 19 di måss&nbsp;: Michel Francard

### Ôtès djins

* 9 di djanvî&nbsp;: Julio Velasco
* 11 di fevrî&nbsp;: Pierre Chemin
* 16 di måss&nbsp;: Irwin Keyes
* 4 d' awousse&nbsp;: Moya Brennan
* 30 di nôvimbe&nbsp;: Mandy Patinkin

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 23 d' awousse : Franz Dewandelaer
### Ôtès djins
1953

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
[thumb|[Zanzan Sabots-d'Ôr å payis dès sotês|Zanzan Shabots-d'Ôr å payis des soteas]]
* Lives sol walon k' ont rexhou ciste anêye la:
** Tome 1 di l' ALW (arindjî pa Louis Remacle).
** Studia Warnant sol fonetike do walon d' Oreye (Léon Warnant)si roman rimetou a binde d' imådjes
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la:
** Zanzan Shabots-d'-Ôr å payis des soteas (Jean Bosly)
** A l' åvrûle des gaeyîs (Émile-Joseph Piret)
** Blames et foumires (Léon Warnant)

#### Walonreye
* 13 di djanvî : Wame : Fosse di l' Escoufiau = 13 houyeus d' touwés, 4 di mesbridjîs.
* 26 di setimbe : A l' fosse di l' Esperance di Bådoû, el cadje vole djus di 130 metes hôt disk' å fond, et fé 12 moirts.
* 24 d' octôbe : côp d' grizou a l' fosse Mani d' Ougrêye-Mareye-håye, et fé 26 moirts.

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike
* 27 di djulete: Fén del guere di Corêye, ki les Bedjes î avént evoyî des sôdårs, avou ene aloyance di payis capitalisse rashonnêye pa l' ONU.

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Yves Paquet
* 8 d' awousse: Jean Hamblenne
* 20 di decimbe : Christine Decock
* 28 di decimbe: Jean Goffart
* 31 di decimbe: Lucyin Mahin

### Ôtès djins
* 25 d' awousse : Maurizio Malvestiti

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Edmond Wartique
* Jules Sottiaux
* Jean Wisimus

### Ôtès djins
* 5 di måss : Staline
1936

## Evenmints
## Ont vnou å monde ciste anêye la
* 26 di djanvî : Pierre Henry
* 24 di måss&nbsp;: David Suzuki
* 27 di djun : Julos Beaucarne
* 15 di djulete : José Schoovaerts
* Raymond Dambly
* Djan Moreau

## Ont morou ciste anêye la
* 3 d' djanvî : Jules Destrée
* 11 d' awousse : Domenico Maria Mezzadri, eveke de Chioggia
1956

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
thumb|Li coviete do "Bourdon" k' anonce el prumî boket do roman-fouyton "Padzo ene belfleur"
thumb
* Gazetes e walon
** El Bourdon kimince l' eplaidaedje d' on roman-fouyton , «Padzo ene belfleur» da Léon Mahy (e moes d' avri).
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
** Al taxhlete (Georges Smal).
** L' afwaire des Houlpeas (Jean Bosly).
* Lives sol walon k' ont moussî foû ciste anêye la :
** *[[sintake do pårler walon del Gléjhe (lives)|Syntaxe du parler du parler wallon de La Gleize]]* (tôme II) (Louwis Rmåke).
** *[[Trésor dialectal et dialecte unique]]* (Paul Bay, limero d' octôbe-novimbe des *Cahiers ardennais*).

### Walonreye
8 d' awousse: rascråwe do Bwès do Cazî a Mårcinele.
### Eternåcionå
* Li Marok si dislaxhe del France.
* Li Pakistan si dislaxhe do Rweyåme Uni.
* Vietnam : gn åreut dvou awè des eleccions djeneråles e moes d' djun pol rashonner l' payis, mins li govienmint do Sud Vietnam, sotnou pås Estats Unis, rifuza del fé.
* 29 d' octôbe - 7 di nôvimbe: Crijhe di Souwesse

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 12 di fevrî&nbsp;: Joëlle Spierkel
* 4 di djun&nbsp;: Jean Colot
* 14 d' awousse&nbsp;: Jules Sabaux

### Ôtès djins

* 3 d' djanvî&nbsp;: Raúl Lozano
* 7 di måss&nbsp;: Bryan Cranston
* 9 di djulete&nbsp;: Tom Hanks

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Louis Henrard
* Jean Dessard
* 8 d' awousse : 252 houyeus del fosse do Bwès do Cazî (Mårcinele)

### Ôtès djins
1930

## Etrevéns
### A vey avou l' walon
thumb|Coviete di "Les djårdéns sins voyes" da Jean de Lathuy
* sol walon ki vudît ciste anêye la :
** Antolodjeye des powetes walons namurwès des frés På et Lucyin Maréchal
* Lives e walon
** Les djårdéns sins voyes da Jean de Lathuy
** Prumire fornêye da Amand Géradin

## Ont vnou å monde ciste anêye la
* 18 d' awousse&nbsp;: Sean Connery
* Léon Bukens
* Eli Michel

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* Edouard Thirionet
### Ôtès djins
1931

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
** Tchantchès live da Théo Beauduin et Michel Duchatto
* Teyåte e walon
** Askepiaedje del Cope do Rwè
** Tchantchès, pîce di teyåte creyeye å Triyanon.

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès
* E moes d' may, li professeur Auguste Piccard avou s' balon gripe 16.000 metes hôt.
* 2 d' djulete : Cossina d' Bonn

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Robert Bauffe
* Renée Cavrenne

### Ôtès djins
* 18 di måss&nbsp;: Gabriel Longueville

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 12 di may : Eugène Ysaÿe
* Joseph Anciaux

### Ôtès djins
1932

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' [[walon]] eyet l' [[Walonreye]]
#### walon
* Rexhowe do live "Les croes dins les brouwires" da E. Wartique et E. Thirionet sol guere di 14.

#### Walonreye
* 29 di nôvimbe : Prumî aparexhaedje di l' Aviedje a Biarin (ki vont durer disk' å 3 d' djanvî 1933).

### Ôtes etrevéns
* Portugal : Salazar prind l' tiesse do payis, k' i va miner straegnmint disk' e 1968.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 29 d' avri : Lucien Somme
* 12 d' awousse : Joseph André
* Joseph Selvais

### Ôtès djins
* 10 di djanvî: Louis Rwagasore
* 10 d' avri: Omar Sharif
* 30 di may: Ray Cooney

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* e moes d' måss : Louis Tilkin
* 13 di decimbe: Louis Banneux
### Ôtès djins
1933

## Etrevéns
### A vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
[thumb|li tite do live Calozet a divnou ene plake di voye a [Nåwinne]]
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
** E payis des shabotîs (roman e walon da Joseph Calozet, 1ire ed.)
** Åtoû d' mi (Émile Lempereur)
** Bouket-tot-fwait (Franz Dewandelaer)
** Li blanke dame (Joseph Mignolet)
** Fåves do Baron d' Fleuru, deujhinme volêye (Henry Petrez)
* Lives sol walon
** Motî Haust

#### Walonreye
* 3 d' djanvî : dierin raparexhaedje di l' Aviedje a Biarin (il avént cmincî li 29 di nôvimbe 1932).
* inte li 15 di djanvî eyet li 2 d' måss, raparexhaedje di l' Aviedje a Baneu.
* 8 di decimbe : canonijhaedje di Bernadette Soubirous.

### Ôtes etrevéns
L' Urope si rleve pitchote a midjote del crijhe economike di 1929.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 10 di fevrî: Marcel Polet
* 18 di djulete: Emile Van Aelst
* 19 d' awousse: Jules Bastin

### Ôtès djins

* 19 di måss&nbsp;: Michel Sabbah
* 26 d' avri&nbsp;: Filiberto Ojeda Ríos

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 14 di nôvimbe : Oscar Colson

### Ôtès djins
1955

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus

* Christian Spits

### Ôtès djins
* 18 di djanvî&nbsp;: Kevin Costner
* 31 di may&nbsp;: Vladimir Kuzmin
* 1î d' djulete&nbsp;: Li Keqiang
* 20 di djulete : Egidio Miragoli
* 16 di nôvimbe&nbsp;: Guillermo Lasso

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* Å moes d' djulete&nbsp;: Jean Wyns
* 10 d' awousse&nbsp;: Eugène Gillain
* 19 di setimbe&nbsp;: Fernand Verkin

### Ôtès djins
1954

## Etrevéns
### A vey avou l' walon
* Enondaedje del gazete e walon "Li Pompe ås Ramons" ki paretrè disk' e 1975.
### Ôtès sacwès
* 27 di djun : a Obninsk (URSS), pol prumî côp, on-z adjond ene cintråle atomike po ki prodût del loumire a ene rantoele electrike.
* 7 di may : Dien Bien Phu a tchèyu. L' France èst tapêye à l' uxh di l' Indotchine.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 5 di djanvî&nbsp;: Christine Decock
* 14 di fevrî&nbsp;: Christian Fauconnier
* 10 di måss&nbsp;: Luc Dardenne
* 29 d' avri&nbsp;: Michel Robert

### Ôtès djins

* 24 di måss&nbsp;: Rafael Orozco Maestre
* 7 d' avri&nbsp;: Jackie Chan

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 10 di måss : Pierre-Joseph Dosimont
### Ôtès djins
1934

## Etrevéns
* 10 d' octôbe : Prumire imprimateure po on scrijhaedje e walon : l' Evandjîles da sint Mår ratourné pa Joseph Mignolet.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Émile Dumont
* Achille Vancalsteren
* 17 di djanvî : Yvon Laurent
* 17 d' avri : Guy Brenner
* 29 d' avri : Jean-Marie Hamoir
* 25 di may: Robert Mathelard
* 8 di setimbe : Jean Baudouin
* 26 d' octôbe : Charles Massaux

### Ôtès djins
* 28 d' avri&nbsp;: James R. Flynn (l' atuzleu di l' Efet da Flynn)
* 21 di setimbe&nbsp;: Leonard Cohen

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 4 di decimbe&nbsp;: Adrien de Gerlache

### Ôtès djins
* 17 di fevrî : li rwè Albert 1î a tcheyou djus des rotches di Måtche-les-Dames
*25 di djulete : Nestor Makhno
1925

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
thumb|Live da Vandereuse so Sclaubas

* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
** *[[Live so Philippe Sclaubas|Philippe Sclaubas, sa vie et ses oeuvres wallonnes]]*", da Jules Vandereuse
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
** Motlî Haust sol houyreye (Jean Haust)
### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 20 di djanvî&nbsp;: Robert Arcq
* 2 d' måss&nbsp;: Jean Brumioul (sicrijheu e walon et bouteu po)
* 1î d' avri&nbsp;: Willy Chaufoureau (sicrijheu e walon et bouteu po)
* 20 di djulete&nbsp;: Jules Flabat (sicrijheu e walon)
* 25 d' octôbe&nbsp;: Joseph Michel (politikî)
* Robert Mayence&nbsp;: (sicrijheu e walon)
* Paul Mahieu, sicrijheu et rcwereu sol picård

### Ôtès djins
* 14 di djanvî&nbsp;: Youkiyo Michima
* 30 di djanvî&nbsp;: Douglas Engelbart
* 2 d' fevrî : Antti Aarne, rilomé foclorisse di Finlande.
* 25 di djulete : Patrice Loumoumba

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 11 d' avri : Florent Mathieu

### Ôtès djins
Teleorman (distrik roumin)

**Judeţul Teleorman****(distrik di Teleorman)**

judeţul Teleorman
Mwaisse-veyeAlegzandreye
RedjonWalakeye
AcourtixheureTL
Minorité(s)&nbsp;
Sitindêye&nbsp;- Totå classé 19inme  5.790&nbsp;km² Populåcion&nbsp;- Totå (2001)&nbsp;- Dinsitéclassé 21inme465.053 dmorants80&nbsp;djins/km²


**Teleorman** est on distrik (*judeţ*) del Roumaneye, el&nbsp;redjon del Walakeye.
Li mwaisse-veye (Alegzandreye) a-st ene populåcion di 59.308&nbsp;dimorants.

## Veyes do distrik di Teleorman
* Alegzandreye (Alexandria)
* Roşiori de Vede
* Turnu Magurele
* Zimnicea
* Videle

Vey eto: Distriks del Roumaneye
Vrancea (distrik roumin)

**Judeţul Vrancea****(distrik di Vrancea)**

judeţul Vrancea
Mwaisse-veyeFocşani
RedjonMoldaveye
AcourtixheureVN
Minorité(s)&nbsp;
Sitindêye&nbsp;- Totå classé 31inme  4.857&nbsp;km² Populåcion&nbsp;- Totå (2001)&nbsp;- Dinsitéclassé 29inme391.263 dmorants81&nbsp;djins/km²


**Vrancea** est on distrik (*judeţ*) del Roumaneye, el&nbsp;redjon del Moldaveye.
Li&nbsp;mwaisse-veye (Focşani) a-st ene populåcion di 99.527&nbsp;dimorants.

## Veyes do distrik di Vrancea
* Focşani
* Adjud
* Mărăşeşti
* Panciu
* Odobeşti

Vey eto: Distriks del Roumaneye
Vaslui (distrik roumin)

**Judeţul Vasui****(distrik di Vasui)**

judeţul Vaslui
Mwaisse-veyeVaslui
RedjonMoldaveye
AcourtixheureVS
Minorité(s)&nbsp;
Sitindêye&nbsp;- Totå classé 27inme  5.318&nbsp;km² Populåcion&nbsp;- Totå (2001)&nbsp;- Dinsitéclassé 22inme462.385 dimorants87&nbsp;djins/km²


**Vaslui** est on distrik (*judeţ*) del Roumaneye, el&nbsp;redjon del Moldaveye.
Li mwaisse-veye, do minme no, a-st ene populåcion di 79.658&nbsp;dimorants.

## Veyes do distrik di Vasui
* Vaslui
* Bârlad
* Huşi
* Negreşti

Vey eto: Distriks del Roumaneye
1935

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Gérard Havelange
* 21 di djanvî&nbsp;: Irène Nepper
* 7 di fevrî&nbsp;: Albert Delvaux
* 2 d' avri&nbsp;: Roland Georges
* 3 d' avri&nbsp;: Marcel Slangen
* 19 di djulete&nbsp;: Maggy Frisée
* 7 d' octôbe&nbsp;: Paul Malherbe

### Ôtès djins

* 23 d' måss&nbsp;: Jos Wuytack
* 20 di may&nbsp;: José Mujica
* 10 d' awousse&nbsp;: Giya Kancheli

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* François Raynaud
### Ôtès djins
* 29 d' awousse: li Rinne Astrid (a Küssnacht)
1924

## Ça s' a passé ciste anêye la
 
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
* Skepiaedje del gazete *[[Le Guetteur wallon]]*

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Sicrijheus e walon :
** li 1î d' djanvî: Jean Volant
** li 14 di djanvî : André Henin
** li 10 di måss : Armand Deltenre
** li 24 d' avri : Arthur Schmitz
** li 11 di nôvimbe : Louis Baijot
** Robert Vanorlé
* Ôtès djins
** 3 d' djanvî : André Franquin (spiroutî walon)

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 9 d' avri : Charles Camberlin
* 17 di djulete : Justin Cherton

### Ôtès djins
Timiş (distrik roumin)

**Judeţul Timiş****(distrik di Timiş)**

judeţul Timiş
Mwaisse-veyeTimişoara
RedjonTransilvaneye
AcourtixheureTM
Minorité(s)&nbsp;
Sitindêye&nbsp;- Totå classé 1î  8.697&nbsp;km² Populåcion&nbsp;- Totå (2001)&nbsp;- Dinsitéclassé 8inme684.506 dimorants79&nbsp;djins/km²


**Timiş** (prononcîz *Timiche*) est on distrik (*judeţ*) del Roumaneye, el&nbsp;redjon del Transilvaneye.
Li mwaisse-veye (Timişoara) a-st ene populåcion di 326.958&nbsp;dimorants.

## Veyes do distrik di Timiş
* Timişoara
* Lugoj
* Sânnicolau Mare
* Jimbolia
* Buziaş
* Făget
* Deta

Vey eto: Distriks del Roumaneye
6 di fevrî

Li 6 di fevrî, c' est li 37inme djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye do calindrî grigoryin; i dmeure co 328 djoûs (329 po ls anêyes bizetes) po rexhe di l' anêye ki court.

## Ça s' a passé ç' djoû la
### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye
### Etrevéns a vir avou l' Beldjike
### Ôtès sacwès
2023: pus griyeus hosmint d' tere dispu 100 ans e l' Tourkeye ey e l' Sireye.

## Ont vnou å monde ci djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
*1952: Chantal Denis

### Ôtès djins
* 1971: Philippe Boula de Mareüil

## Ont morou ç' djoû la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

----
**Vey eto:**

4 di fevrî - 5 di fevrî - 7 di fevrî - 8 di fevrî - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
27 di fevrî

Li 27 di fevrî, c' est li 58inme djoû d' l' anêye do calindrî grigoryin, et k' i dmeure co 307 djoûs (308 po ls anêyes bizetes) po disk' al fén d' l' anêye.

## Ça s' a passé ç' djoû la
### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye
### Etrevéns a vir avou l' Beldjike
### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ci djoû la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins

## Ont morou ç' djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
* 1864 : Julien Colson
* 1949 : Adolphe Adolphy

### Ôtès djins
* 639 : Pepin d' Lande

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

----
**Vey eto:**

25 di fevrî - 26 di fevrî - 28 di fevrî - 29 di fevrî - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Botoşani (distrik roumin)

**Judeţul Botoşani****(distrik di Botoşani)**

judeţul Botoşani
Mwaisse-veyeBotoşani
RedjonBoucovine
AcourtixheureBT
Minorité(s)&nbsp;
Sitindêye&nbsp;- Totå classé 29inme  4.986&nbsp;km² Populåcion&nbsp;- Totå (2001)&nbsp;- Dinsitéclassé 23inme460.973 dimorants92&nbsp;djins/km²


**Botoşani** (prononcîz *Botochani*) est on distrik (*judeţ*) del Roumaneye, el&nbsp;redjon del Boucovine.
Li mwaisse-veye (do minme no) a-st ene populåcion di 128.888&nbsp;dimorants.

## Veyes do distrik di Botoşani
* Botoşani
* Dorohoi
* Darabani
* Săveni

Vey eto: Distriks del Roumaneye
Victor Carpentier

**Victor Carpentier** (1851-1922) esteut-st on fjheu d'&nbsp;arimés eyet d'&nbsp;pîces di teyåte e walon.

A stî rprins dins l'&nbsp;grosse antolodjeye da Maurice Piron.

## Ouve e walon
### Pîce di teyåte
* Brijhes di djonnesse
* Si les Wåtîs rivnént
* Trokete et djermale
### Noveles
I scrijha eto des noveles eyet eplaidî ene ramexhnêye «VuzionsVuzions» (Bressou, 1901).

## Corwaitaedje
Si motî est mo ritche, mins li racontaedje est trop e droete roye, sins waire vos fé djéryî, come c'&nbsp;esteut co l'&nbsp;môde adon.

## Difoûtrinne hårdêye
* Li pådje des scrijhaedjes da sinne
*