Li Chwès (gazete)

thumb|Li coviete do Chwès, a pårti di setimbe 2005

**Li Chwès**, c'&nbsp;est ene gazete e walon k' a skepyî e 1995 et k' a porshuvou al vitesse di 10 limeros l' an disk' å moes d' djun 2016.

## Mwaissès dnêyes
thumb|Prumî et dierin Chwès
Li gazete a stî metowe so pî pa Charles Massaux. Ça a stî li prumire gazete a fé bråmint del prôze nén racontrece : des noveles, do spôrt ucobén des rapoirtaedjes touristikes. Çouci, addlé des coirnêyes pus classikes: powezeyes, vîs mestîs, rireyes. Li mot "Chwès" (racoutichaedje di "Françwès"), c' est on spot, on p'tit no qu'est d'né d'acostumance aus d'mèrants d' Nameur 

Li Chwès fourit eto li deujhinme gazete a pratiker li responda e walon, après l'&nbsp;Rantoele.

## Contnou
Dizo l'&nbsp;tite, gn a ossu ene dijhêye da Mistral redjårbêye insi: “Nosse walon, c'&nbsp;est les vîs fondmints di nosse patrimoenne, ki tchaeke feme et tchaeke ome î a metou ene pire d'&nbsp;ôr, d'&nbsp;årdjint u d'&nbsp;keuve. C'&nbsp;est on foirt sipès monumint, ki tchaeke a bouté po. Nosse lingaedje, c'&nbsp;est nosse tuzance bén da nosse, c'&nbsp;est l'&nbsp;usteye sacrêye des civilizåcions, et l'&nbsp;testamint ki fwait k'&nbsp;ene societé est moite u bén vicante.”

Li dvize do Chwès, c'&nbsp;est: *Lére “Li Chwès” c'&nbsp;est on bon rméde conte li neurasteneye.*

Li gazete kimince pa on ratacaedje (ki s'&nbsp;lome “
edito”), pu des biyets do **Chwès arnåjhe**, li spot da *Châle* Massaux, ki c'&nbsp;est des rireyes so l'&nbsp;actouwalité (namurwesse, dinantesse, walone), ki parexhèt eto dins des ptitès gazetes di Nameur.

Li cotnou est aloyî a çou ki s'&nbsp;passe aprume a Nameur et dins l'&nbsp;province di Nameur, mins eto e l'&nbsp;Årdene, et ene miete do costé d'&nbsp;Tchålerwè.

C'&nbsp;est eto ene des rålès gazetes a mete de rclames e walon.

## Sacwants scrijheus do Chwès
A pårt Tchåle Massaux, li Chwès a eto fwait soude des noveas scrijheus di prôze nén racontrece, come :
* Arnold Hauwaert
* Michel Piette
Dilé çoula, des penes dedja bén afaiteyes, on siné dins l' Chwès, come Bernard Louis eyet Emile Pècheur.

## Sacwants papîs parexhous dins l' Chwès
### So les viyaedjes
* Altene måss 2001.
* Andene avri 2001.
* Åssôrt (tchestea Tiri). octôbe 2001.
* Bovegne octôbe 2001.
* Braibant setimbe 2001.
* Cînè setimbe 2001.
* Crupet octôbe 1999 & octôbe 2001.
* Dåve nôvimbe 2001.
* Djalet djun 2001.
* Djambe setimbe 2000.
* Djivet setimbe 1999.
* Durnale octôbe 2001.
* Emtene djanvî 2001.
* Évlete may 2001.
* Få måss 2001.
* Falayin nôvimbe 2001.
* Gône may 2001.
* Goyet måss 2001.
* Hayo avri 2001.
* Lustin nôvimbe 2001.
* Måjhret fevrî 2001.
* Måyin 
* Mozet djanvî 2001 & måss 2001.
* Ossogne may 2001.
* Parfondveye måss 2000.
* Sorêye djun 2001.
* Spontin setimbe 2001.
* Tournai may1999.
* Uwar setimbe 2001.
* Wépion fevrî 1999.
* Wiete djanvî 2001.

### So l' istwere
#### L' istwere des provinces d' asteure
* Li Dutcheye do Limbork (octôbe 1999)
* Li Roman Payis (fevrî 1999)
* Li Conteye do Hinnot (avri 1999)
* Li Lussimbork (setimbe 1999)
* Li Lotarindjeye (djanvî 1999)

#### Trevéns istorikes
* Les Ancyins Bedjes (måss 2001)
* Les trevéns romins (djun 2001)
* istwere do fier, do keuve et do tcherbon (decimbe 2000)
* L' industreye al Mîtrinne Ådje (fevrî 2001)
* Declaråcion des droets des djins a Poleur (avri 2001)

### Sol foclore et les dujhances
* Li grand feu
* Li sint Grigwere

## Li scrît walon do Chwès
Å rvier des rvuwes di belès letes come *[[Les Cahiers Wallons]]*, li Chwès n'&nbsp;a måy sitî po fé ene foice po scrire avou on stîle literaire. Åresse, les sudjets ni s'&nbsp;î prustént nén. Eto, li corant diyalectolodjike sipepieus a sovint critiké les tecses do Chwès come estant foirt rifrancijhîs, ostant do costé do motî ki do ci del croejhete.

D'&nbsp;èn ôte costé, li Chwès a l'&nbsp;merite d'&nbsp;aveur sipårdou sacwants noûmots, come “” et “”.

A dater di 2003, avou Michel Hubert come peneu, tos les tecses (minme di Hu, et d'&nbsp;l'&nbsp;Årdene) ont stî rmetous e walon d'&nbsp;Nameur. Insi, li Chwès drouve li voye a on rfondou namurwès ki n'&nbsp;dit nén s'&nbsp;no, mins k'&nbsp;est pratiké, eto, dins les romans da Chantal Denis et Lucien Somme.

A dater di 2005, c' est bråmint Michel Piette ki sinrè les papîs d' prôze nén racontrece, avou on motlî la k' on sint des rcwerances po trover des noûmots. Gn a yeu eto ene rîlêye di tecses classikes da Léon Gengoux so l' vicåreye do vî tins a Bouxhonveye.

## Li [[S.N.R.]] "Li Chwès"
C'&nbsp;est l'&nbsp;Soce Nén Recwårlante ki manaedje li gazete, et eto sacwants eplaidaedjes. Li prezidint askepieu fourit Tchåle Massaux. E 2003, c'&nbsp;est Yves Paquet k'&nbsp;a rprin l'&nbsp;posse. E 2004, Michel Hubert, ey e 2005, c' est Châle Massaux k' î a rivnou å vierna. Elle a porshuvou s' bouye après l' djocaedje del gazete.