Transene (toponimeye)

thumb|plake del Schavêye (li rowe k' el poite n' est nén schavêye !)
**Pådje so les [[toponimeye do walon|nos des plaeces]] di [[Transene]]**

----
## Hamteas
thumb|cinse di Papene e 2005, ki va divni on zônigne
thumb|Cinse tchestrinne di Bestin
* d' asteure
** Les Barakes (les djins s'&nbsp;î lomèt: les Barakîs) 
** Li Bårire (la-minme : *La / al Baurîre, al Bâriére*)
**  (la-minme: *Papine*) (les djins k'&nbsp;î dmorèt: les ).   
** å Bestin (inte Transene et Telin)
* disparexhou hamtea
** a Mussi (kécfeye on hamtea, dins l' vî vî tins, *Mucsy* dins li tchåte di vindaedje do ban di Viyance a l' abeye di Prûm).

## Plaeces ki leu no a-st a vey avou les tchamps, prés et sårts
### [[tchamp (toponimeye)|Tchamps]]
* Aplacaedje tîxhon
** L' *l' Absintchamp* (vî scrijha a *a la voie de bassenchamp*;  ?) 
** Flowitchamp (la-minme *Flôwichamp*); kécfeye å  do tiene.
* Aplacaedje ordinaire
** Li tchamp  (la-minme: *U.au*).
** Les tchamps d' Måtche.
** Li tchamp do tchinne.
** Li park Onê (dandjreus tchamp avou des pås del famile Gilbert Honnay, on mwaisse di scole tins del prumire guere des scoles.

### [[pré (toponimeye)|Prés]]
* avou "pré"
** Ås longs prés.
** Å dvant des prés.
** Les Prés d' sere.
** Å Fond des Prés.
* ôtes prés
** al  (la-minme: *Prêrîe*): coûteure di prés sol boird do bî del Falwache.
** ''la / al tchambrete'' ().
** Les cawetes (pitits  prés inte les mwaisses-prés et les bwès).

### Sårts
* Li sårt Djîle, la-minme: *lu / ou saurt Djî*, fr. *Sargile* (1825, 1994), *Sart Gilles* (1843).
* Li sårt al tchive, la-minme: *lu saurt al tchîve*, *saurt al tchîf*, fr. *Sart à la chèvre* (1825,1895).

### Ôtes tchamps
* Å Long Boyea (la-minme : *ou long Boyê*).

## Plaeces ki leu no a-st a vey avou les bwès
### [[bwès (toponimeye)|Bwès]]
* Li bwès-e-ban.
* Li Bwès d'&nbsp;Hous (la-minme: *bwès d'&nbsp;Oû*) : gn a, podbon, do .
* Li ptit bwès Poncian.

### [[håye (toponimeye)|Håye]]
* Li Håye di brou (la-minme: *la (h)âye / a l' âye du brou*)
* Li håye ås bûs (la-minme: *la (h)âye / a l' âye aus bûs*).
* Li Laide Håye (la-minme: al Lédaye, F. *Lédaille*).

### [[hé (toponimeye)|hé]]
* Divant l'&nbsp;hé (la-minme: *duvant la hé*).
* Li Tirê (Tirihé ?): pitit tiene k' asteure, c' est des tchamps, mins ki pleut bén aveur sitî ene hé.

### [[taeye (toponimeye)|Taeye]]
* Al Pitite Taeye

## Plaeces ki leu no a-st a vey avou les sôres d' åbes
* tchinne
** li Tchamp do Tchinne (*lu Tchamp du Tchêne*, Fr. *Champ du chêne*), la k' gn a l' Ployî Tchinne (*Lu Ployé Tchin.ne*).
** Å  (*Tcheno*, Fr. *Le Chenot*).
** Les Rouvroes (*au Rouvro; les Rouvros: lu prèmî Rouvro, lu Rouvro, lu Rouvro au dbout, lu Rouvro [[låvå (toponimeye)|lauvau]]*).
* ôtes åbes
** li ronde sipene (la-minme: *al ronde supine*); al Sipene Honai (*al Supine Honê*).
** li cerijhî (k' a dné s' no å zonigne).    
** Divant les hesses (la k' gn a asteure li Spiscame).   
** Li Pire ås Tchåmes (la-minme: *la pîre aus tchaumes*),   
** Li Côroe (la-minme : *Lu Côro*)

## Plaeces ki leu no a-st a vey avou des aiwes
thumb|Li håye ås bûs, ene frexhe anêye
### fagne et fwè
a vey avou des fagnes
* Li Fagne Magnan (la-minme: *la fagne*)
* Li fagne Magrite Djan d' Our
* Les / ås Fagnes Mariete
* li .

### bî
a vey avou des ris (k' on-z î dit «»)
* li bî del Faloejhe (la-minme: *Falwâche*) = li bî do Wézrin.
* Al Pixhlote (la-minme: *pichlote*)

### fontinne
a vey avou l' mot «fontinne»
* Li fontinne ås veas (so l' ancyin dominne do Tchestea d' Måtche, gn åreut la rexhou ene bôme ki vneut do Tchestea).
* Les fontinnes Elî (*aus fontin.nes Èlî*)

### wé
a vey avou des wés
* li Wé-z-e-mwarin, li    

### broû
a vey avou on broû
* Li Broûlote (la-minme: *La / al Brûlote*).   

### bu
a vey avou des bus (aiwe ki vént foû d' tere)

### nawe
* Les .

## Plaeces ki leu no a-st a vey avou avou des monts-et-vås et les rotches
### [[tiene (toponimeye)|tienes]]
thumb|250px|li tiene Pichcaye
[thumb|Ployî [:wa:Tiene|Tiene (å fond); Rouvroe (*Rouvro*) divant-plan]]
* Li tiene Pichcaye (la-minme: *tchêne Pichcaye*) : inte li Rouvroe et l' terén d' fotbale
* Å Ployî Tiene (la-minme: å *Ployé Tchêne*) : a droete del voye di Maissin. I fwait èn ingue di scwere, tot shuvant adon l' vå d' l' aiwe di Lesse, eviè l' Bwès-e-ban. Les Tchamps d' Måtche sont sol dizo do Ployî Tiene

### mont
Nos d' plaeces avou «mont»
* li Taimont
* Beyîmont (la-minme, *Bèyîmont*)
* Lwamont (*Lwâmont*)
* .
* Miyåmont (Miyaumont 1825, pazai du Miaumont, 1843, devant Miaumint, 1994)
* Tchanmont (astok do minme bwès so Viyance).

### Fond
* li Fond del Voye di Viyance.   

### Rotche
thumb|Rotche Magrite Zabele (ås Cawetes)
Toponimes avou «rotche»
* Al Rotche : grossès rotches ki brikèt foû d' tere
* Al Rotche Magrite Zabele, do no di deus macrales k' î dansént.

## Plaeces ki leu no a-st a vey avou les dmorances et l' ovraedje des djins
### Viye istwere, limodjes di teritweres
* Les tchamps d'&nbsp;: (å mitan des bwès, a vey avou ene prôpieté d' on "Del Måtche" - e francès *De la Marck*, gn aveut kécfeye on tchestea so Rdû, nén lon erî).    
* li Martcha (bwès metou astok des tchamps d' Måtche).
* A Malplaké

### Viyès uzances
* A l' håjhe (la-minme: *La auche, a l' Auche*).   

### Viyès industreyes
* Li Crahire (dilé l' plinne des Minires, dandjreus k' gn aveut dvinltins des craheas d' Sarazin.
* li cårire do Bwès-e-ban.
* li cawolin. 

### Måjhons et adjîsses did lanawaire
thumb|Tchapele Sint Monon
* padrî mon .
* li Forni Balon (la kel curé refractaire Mårtén vineut dire messe di 1796 a 1802).
* a l' etan Clovisse.
* å cåbaret .
* å Spiscame (''Euro Space Center'')
* al tchapele Notru-Dame di Gråces, al Tchapele Notru-Dame des Tchamps; drî l' Tchapele Notru-Dame des Tchamps.
* sol monumint (*sul monumant*).
* dé l' tchapele del voye di Viyance (*dé la tchapele dul vôye du Viance*)

## Rowes et voyes
### voyes
A vey avou les voyes
* li voye di Stegne (e francès, *rue de la Colline*).
* li voye di Smu (e francès: *rue nouvelle*).   
* li voye di Viyance (e francès: *rue de la chapelle*).   
* li voye di Libin (e francès: *chemin agricole*).
* li voye di Rdû.
* Li voye di Lesse.
* Li voye des tchvås d'&nbsp; (la-minme: *vôye des tchfaus d' coupe*) = al voye di Pierzê.
* Li voye do Rouvro.   
* Li voye do Molén (po-z aler å Molén d' Wezelvå, inte Maissin et Viyance).
* Li voye do tchamp do tchinne.
* Li voye del cabene, la-minme vôye dul cabine.

### rowes et rouwales
thumb|250px|l' intrêye del schavêye, divnowe «voye del cabene»
* rowe do Covint (e francès *du Couvent*) : cwate grosses måjhons metous a ene inglêye, come on covint.
** Li rouwale (la-minme: *La / al rouwèle, al rouwèle Matî*).
** Li Schavêye (la-minme: *Chavée*).
** Å Schaytea (la-minme: *ou Scaytê*)

### [[pî-sinte (toponimeye)|Pazeas]]
** Li pazea do  (la-minme: *lu pazê du roptê*; li Robtea = onk ki rotéve come ene robete, et ki n' esteut nén grand)   
** Li pazea del Såcete (disparexhou diviè 1980) = li pazea Djaket.
** Li pazea do curé (disparexhou diviè 1960).

## Ôtès sacwès et målåjhminces
* Li Tirê, la-minme, la-minme, *Tîrê* (derier le Tilraÿ, 1639, Thiraÿ, 1825, Thirai 1990, Thiré 1995).
* Al pitite Souwete, la-minme *al pitite Souwète* (hez et Suette / la Suette, 1825, 1994).

## Documints sourdants
* Catherine Klepper: *Toponymie de Smuid et de Transinne*, memwere ULB, 1997 (aberwetåve ciddé).
* Lucien Mahin: Ene båke so les bwès d' l' Årdene, 1984-1993.

## Sourdants