Belès-letes e walon

Les **belès-letes e walon**, c' est les Belès letes k' ont stî scrîtes e prôpe walon, nén e scrîta.

## Istwere des belès-letes e walon
### Prumîs scrijhaedjes
Les pus viyes datnut do cminçmint do 17inme sieke. E 1962, Maurice Piron aveut ramexhné dipus d' 400 tecses e walon, po les 17inme et 18inme sieke k' i nd eplaida l' djivêye dins s' live : "*[[Invintaire des pus vîs tecses e walon (live)|Inventaire de la littérature wallonne des origines (vers 1600) à la fin du XVIIIe siècle]]*".

Emey zels, n a ene cwarantinne di noyés walons ki datnut, probåbe, do 18inme sieke.

### 17inme et 18inme sieke
Les tchansons sont les prumî tecses ritrovés. Adonpwis, gn ourit les paskeyes. 

Ene grosse cåkêye di tecses date del Binamêye Revolucion (bråmint des tchansons).

Gn a eto des pîces di teyåte, come Simon li Scrinî, et les 5 operås do teyåte lidjwès.

### 19inme sieke
C' est todi les arimés k' on screye li pus, wice k' on rténrè "Li Côpreye" (Li *Côparèye*) da C. Simonon.

Les tchansons polnut divni on succès totavå l' Walonreye, come Leyîz m' plorer da N. Defrecheux. Les prumirès tchansons do payis d' Tchålerwè sont da Boiron.

Diviè l' fén do sieke, M. Renard sicrît les prumirès epopêyes e walon, "Les avinteures da Djhan d' Nivele", eyet l' "Argayon".

C' est di s' trevén la ki E. Remouchamps screye li pîce di teyåte  "Tåtî l' perikî" ki serè djouwêye tos costés.

### 20inme sieke
I gn a yeu ene trope di scrijheus foirt cnoxhous å 20inme sieke ; c' est l' djermêye 48.

### 21inme sieke

## Rilomés scrijhaedjes e walon rashious e rfondou
Sacwants rlomés scrijhaedjes rashious e rfondou:
### do 17inme sieke
* Bate di dvize inte on Lidjwès catolike ki djåze e walon et pasteur protestant, ki djåze e francès (nén cnoxhou scrijheu, divant 1650, l° 7 di l' Invintaire des vîs pus tecses e walon)
* Paskeye do sidje et do dissidjmint d' Wîne (d' on rlidjeus lidjwès, e 1683; l° 16 di l' Invintaire da Piron).

### del prumire mitan do 18inme sieke
* "Bondjoû vijhene (noyé walon, diviè l' comince do 18inme sieke, l° 1 do antolodjeye des noyés walons).
* Bondjoû, mårene, et boune santé (noyé walon, diviè l' comince do 18inme sieke, l° 1 do antolodjeye des noyés walons).

### del deujhinme do 18inme sieke
* Afwaire des djeus di Spå (troes tchansons) 
* Tchanson namurwesse patriyotike tote novele (tchanson disconte el politike da Djôzef II a Nameur, Abé Grisard, 1787, l° 62 di l' Invintaire da Piron).

### del prumire mitan do 19inme sieke

### del deujhinme do 19inme sieke
* Boket saetchî foû des avinteures da Djhan d' Nivele

### del prumire mitan do 20inme sieke
* 

### del deujhinme mitan do 20inme sieke

### do 21inme sieke
* "So l' Anuti" (prumî roman scrît e rfondou walon, Lorint Hendschel, 2006)

## Viyès paskeyes e walon lanawaire replaidîs e Feller
Djivêye des vîs scrijhaedjes eplaidîs dins l' rivuwe "Dialectes de Wallonie"

#### 
*  Catalogue des lives di Belès letes e walon prezintés a l' espôzicion d' Brussele e 1910
*  Martine Willems, *[http://connaitrelawallonie.wallonie.be/sites/wallonie/files/pages/la_langue_et_la_litterature_wal.pdf La langue et la littérature wallonnes des origines à nos jours]*
*  Baptiste Frankinet, *[https://objectifplumes.be/complex/panorama-de-la-litterature-en-langues-regionales-romanes-de-wallonie/ Panorama de la littérature en langues régionales romanes de Wallonie]*