open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
8 di fevrî

Li 8 di fevrî, c' est li 39inme djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye do calindrî grigoryin, et k' i dmeure co 326 djoûs (327 po ls anêyes bizetes) po disk'&nbsp;al fén d'&nbsp;l'&nbsp;anêye.
## Ça s' a passé ç' djoû la
### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye
### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ci djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
* 1741 : Modeste Grétry
### Ôtès djins

## Ont morou ç' djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
* 2012 : Jean Baudouin
### Ôtès djins

## Fiesses
* on fiesteye Sint Stiene di Muret

----
**Vey eto:**

6 di fevrî - 7 di fevrî - 9 di fevrî - 10 di fevrî - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
13 di fevrî

Li 13 di fevrî, c' est li 44inme djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye do calindrî grigoryin; i dmeure co 321 djoûs (322 po ls anêyes bizetes) po disk'&nbsp;al fén d'&nbsp;l'&nbsp;anêye.

## Ça s' a passé ç' djoû la
### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye
### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ci djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
* 1886 : François Loriaux
### Ôtès djins
* 1766 : Thomas Malthus

## Ont morou ç' djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
* 2005 : Raymond Mouzon
### Ôtès djins

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

----
**Vey eto:**

11 di fevrî - 12 di fevrî - 14 di fevrî - 15 di fevrî - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
1928

## Ça s' a passé ciste anêye la
thumb|Coviete di l' antolodjeye des powetes e walon d' après Vervî
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
* Bates di scrijhaedjes
** Hinri Colete wangne ene des bates del SLLW avou ene ramexhnêye di xhilteas, «Plomes do cok».
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
** Antolodjeye des powetes e walon d' après Vervî (J. Wisimus & J. Feller)

### Ôtes etrevéns

* 8 di djun : El Chine, les tropes da **[[Tchiang Kay Chek]]** prindèt Pekin.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 8 di djanvî : Georges Smal
* 12 d' avri : Émile Gilliard
* 30 di djulete : Georges Michel
* 16 d' awousse : Jean Thoune

### Ôtès djins

* 19 di måss&nbsp;: Hans Küng

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 2 d' djun: Gaspard Goffinet
* Adolphe Hoyaux

### Ôtès djins
* 18 di djun: Roald Amundsen
1929

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 16 di fevrî: Robert Dascotte
* 2 d' måss: Henri Maron
* 13 di may: Henry Matterne
* 20 d' awousse: Jean Fivet
* 26 d' awousse: Raymond Mouzon

### Ôtès djins
* 8 d' avri : Jacques Brel
* 12 di djun : Anne Frank, djwive almande ki leya on cayé ki discrît l' vicaedje des cis ki s' muchiént des nazis.
* 18 d' awousse&nbsp;: Hugues Aufray

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 22 d' måss: Auguste Doutrepont

### Ôtès djins
1920

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
Jean Haust enonde l' idêye di l' Atlasse des lingaedjes del Walonreye.

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 20 di djanvî&nbsp;: Denise Delbart
* 2 d' octôbe&nbsp;: Marius Staquet

### Ôtès djins

* 1î d' avri&nbsp;: Toshiro Mifune

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Joseph Sécretin

### Ôtès djins
1921

## Ça s' a passé ciste anêye la
### A vey avou l' walon eyet l' Walonreye
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
** Cadet (Jean Lejeune di Djoupeye)

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 2 d' måss : Josée Spinosa-Mathot
* 14 di may : Mariette Paque-Vignette
* 20 di djun : Lucienne Sarteau
* 14 d' awousse : Louis Marcelle
* 14 d' octôbe : Joseph Lahaye

### Ôtès djins
* 4 di setimbe: Fernand Carton

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Nicolas Pietkin
* Joseph Defrecheux

### Ôtès djins
1922

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 29 di djanvî&nbsp;: René Clinias, sicrijheu e walon († 28 di setimbe 2005).
* 26 d' avri&nbsp;: Pol Bury, grand pinte et sculteu.
* 22 d' may&nbsp;: Albert Maquet, sicrijheu e walon
* 7 di djun&nbsp;: Gérard Baudrez, sicrijheu e walon († 17 d' awousse 2009).
* 9 di djun&nbsp;: Jef Ulburghs
* 16 d' awousse&nbsp;: Paul Renson, sicrijheu e walon († li 29 di decimbe 2008).
* 20 d' awousse&nbsp;: Bernard Jacob
* 21 d' awousse&nbsp;: Mariette Chinon
* 24 di setimbe&nbsp;: Marc De Burges, sicrijheu e walon († e 1998).
* 26 d' octôbe&nbsp;: Pierre Faulx, sicrijheu e walon († li 24 d' avri 1998).

### Ôtès djins
* 15 d' avri&nbsp;: Michael Ansara
* 9 di nôvimbe&nbsp;: Raymond Devos, djouweu di sketchs e francès († li 15 di djun 2006).
* 23 d' nôvimbe&nbsp;: Joan Fuster

## Ont morou ciste anêye la
* 22 d' måss : L.J.L. Lambillion
1923

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
thumb|Vindaedje di l' Årmonak des vraiys Aclots po l' an 1924
#### Walon
* 8 di djun : Émile Robin scrît li tchanson « Si vôy voltî », qu' a stî metowe e muzike pa Ernest Montellier
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
** Live Haust so l' etimolodjeye do walon (Jean Haust).
** Årmonak des vraiys Aclots po 1924 (sins metou scrijheu, ceke walon «li Peron nivelwès»)
#### Walonreye
1î d' djulete: *La Défense wallonne*, li gazete oficire di l' Assimblêye walone, anonce li cwitaedje da Jules Destrée et 17 ôtes mimbes, paski cisse soce la ni s' ocupe pus cåzu pus ki di di sotni li mintén do cåzaedje oficir e francès e l' Flande. Eyet nd a d' keure do pårtixhaedje administratif del Beldjike po dner dipus d' otonomeye al Walonreye, çou k' esteut l' såme prumioûle di l' Assimblêye.
### Ôtès sacwès
Fén oficire do peupe-sipata des Armenîs (påye di Lozane)

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 3 d' awousse : Roger Foulon
* 8 di nôvimbe : Paul Rousselle

### Ôtès djins
*  15 di nôvimbe : Lento Goffi, scrijheu et gaztî e-n itålyin

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 23 d' avri : Louis Loiseau
### Ôtès djins
1926

## Ça s' a passé ciste anêye la
thumb|Mape da Fonse Marixhå
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
** Alphonse Maréchal eplaide li prumire mape ki mostere li pårtixhadje des accints do walon.
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
**  ptit hierdî (Louis Lagauche)

#### Walonreye

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 12 di djanvî: Marcelle Martin
* 1î d' fevrî: Lucyin Gaspar
* 28 di måss: Jenny d'Inverno
* 12 d' avri: René Dardenne
* 7 d' octôbe: Nicolas Donnay
* 30 d' octôbe: Gilbert Renson
* 31 d' octôbe: Calixte Culot

### Ôtès djins
* 25 di djanvî : Youssef Chahine, produjheu d' fimes d' Edjipe.

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* Jules Claskin
### Ôtès djins
1927

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Metaedje so pî do Pris del veye di Lidje.
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
** Å coulot do feu (Eugène Gillain)
** Fleurs di prétins (Joseph Mignolet)
#### Walonreye
* L' ekipe di fotbale di Beldjike est relîte po les Djeus olimpikes. Ça n' arivrè pus divant 2007.
### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 17 di djanvî&nbsp;: Eartha Kitt
* 23 d' måss&nbsp;: René Dehez
* 28 di måss&nbsp;: Serge Fontaine
* 5 d' awousse&nbsp;: Andrée Bacq
* 27 d' octôbe&nbsp;: Roger Viroux
* Gérard Coulonval

### Ôtès djins
* 20 di fevrî&nbsp;: Sidney Poitier
* 30 di djun&nbsp;: Sleim Ammar

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins
1919

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 13 di måss : Léon Warnant
* 23 d' awousse : Hubert Haas
* 27 di decimbe: André Hancre
* François Warnotte

### Ôtès djins

* 17 di nôvimbe&nbsp;: Gaston de Gerlache de Gomery
* 19 di decimbe&nbsp;:  Scooter Lowry

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins
1917

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye
* Cwatrinme anêye del guere di 14. Li 21 di måss, les Almands k' ocupèt l' Beldjike finixhèt li schåyaedje administratif del Flande et del Walonreye. E moes d' djun, les fonccionaires walons divèt rwangnî Nameur, mins ene cåkêye di zels va dmissioner.

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Camille Gaspard
* 17 d' avri: Désiré Preud'homme

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 10 di fevrî: Georges Willame
* 28 di fevrî : Jean Istace
* 23 d' awousse : Joseph Dethy
* Sint Mucyin Mareye

### Ôtès djins

* 16 di fevrî&nbsp;: Octave Mirbeau
1914

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye
Li 3 d' awousse, årmêye almande mousse e l' Walonreye, k' ele va ravadjî tot l' tins do moes d' awousse. Waire kinoxhowe: li batreye di Poitchrece do 22 d' awousse, la k' les Almands s' ont touwé onk l' ôte.

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike
On lomé Günther Princip assazene l' årtchiduk et l' årtchidutchesse d' Otriche a Sarayevo. Çoula va ehinonder li Prumire guere daegnrece.

### Ôtès sacwès
Li 1î d' awousse, l' årmêye almande aveut ddja-st abroké e l' Grande Dutcheye.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 22 d' fevrî: Maurice Georges
* 3 d' måss : Jacques Morayns
* 18 di måss : Léopold Génicot
* 19 d' awousse : Félix Duval
* 3 d' octôbe : Bob Dechamps
* Philippe Maudoux
* François Duysinx

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 24 di djun: Nicolas Lequarré

### Ôtès djins
1910

thumb|Live e walon eplaidî e 1910

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
** L' awousse (Jean Lejeune di Hesta)
** dierinne rexhowe di l' Årmonak des cwate Matî, tot etir sicrît pa Joseph Vrindts
** Prumire anêye del gazete «Li Ban-cloke» (Nameur)

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 8 d' avri&nbsp;: Élisée Legros
* 29 di djun : Paul Stienlet
* 7 di djulete : Jeanne Houbart-Houge
* 27 di setimbe&nbsp;: Maurice Herlin
* 30 di setimbe&nbsp;: Louis Remacle
* Albert Lallemand
* Henri Lerutte

### Ôtès djins

* 9 di måss&nbsp;: Samuel Barber

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Julien Fraipont
* Edouard Van Beneden
### Ôtès djins
1911

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Marcel Van Splunter
* 4 di fevrî : Luc Declercq
* 25 di may : André Renard
* 12 di setimbe : Reynolds Hostin
### Ôtès djins

* 5 di djulete&nbsp;: Georges Pompidou

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Dieudonné Salme
* 2 d' nôvimbe: Léopold Xhoffer
1912

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
* 17 d' avri: eclipe di solea e fén mitan del djournêye, bén veyåve dins tote li Walonreye.
* 20 d' octôbe: raploû constitouwant di l' Assimblêye walone.
* Gazetes e walon: Metaedje so pî do *[[Moxhon d' Ônea|Mouchon d'aunia]]*.

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 29 di djun : Albert Doppagne
### Ôtès djins
* 29 di djun : Moutara III do Rwanda : divant-dierin mwami, metou sol trône pazès Bedjes

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus

* 6 di decimbe&nbsp;: Eugène Monseur

### Ôtès djins
1916

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye
* Troejhinme anêye del guere di 14. Li 15 d' octôbe, les Almands k' ocupèt l' Beldjike eplaidèt èn aresté administratif po schåyî li ministere di l' acsegnmint inte Brussele (pol Flande) eyet Nameur (pol Walonreye).
* Bastixhaedje del Måjhon Rigo a Lidje.

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* li 11 d' awousse : Willy Bal
### Ôtès djins
* li 8 di may : João Havelange ki s' pa, èn åmurî walon, vineut d' abaguer å Braezi.

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 22 d' nôvimbe : Émile Gérard
### Ôtès djins
* 1î d' avri : Gabrielle Petit fuziyeye pa les Almands.
* 28 di nôvimbe: Émile Verhaeren k' a rôlé dizo l' trén a Rouwan.
1750

17inme sieke | **[[18inme sieke]]** | 19inme sieke



i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans |
dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans



anêyes 1730 | anêyes 1740 | **[[anêyes 1750]]** | anêyes 1760 | anêyes 1770



1745 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | **1750** | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | 1755


----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 1750 do [[calindrî grigoryin]].*

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
*
1913

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la: li tome 55 do Bultén di l' SLLW ki contént li Motlî di Måtche-dilé-Scåssene.

#### Walonreye

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Germaine Tilmant
* 24 di fevrî: Rodolphe Dedoyart
* 12 di djun: Edouard Seret
* 25 di djun: Pierre Gillet

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins
*22 d' fevrî&nbsp;: Ferdinand de Saussure
1767

17inme sieke | **[[18inme sieke]]** | 19inme sieke



la: 100 - 50 - 25 - 10 ans |
dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans



anêyes 1740 | anêyes 1750 | **[[anêyes 1760]]** | anêyes 1770 | anêyes 1780



1762 | 1763 | 1764 | 1765 | 1766 | **1767** | 1768 | 1769 | 1770 | 1771 | 1772


----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 1767 do [[calindrî grigoryin]].*

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye
Modesse Gretry ebague di Rome a Djneve, î scrît a Voltaire, ki lyi conseye di vni a Paris; et lu l' schoûter.

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins
Djivêye des Impreurs do Sint Impire Romin Djermanike

*Tchårlumagne (Tchåle I): 800 - 814
*Ludovik I: 813/816 - 840
*Tchåle II: 875 - 877
*Tchåle III: 881 - 888
*Arnoûfe: 896 - 899
*Oto I: 962 - 973
*Oto II: 973 - 983
*Oto III: 996 - 1002
*Hinri II: 1014 - 1024
*Conrad II: 1027 - 1039
*Hinri III: 1046 - 1056
*Imperresse Agnesse (redjante): 1056 - 1068
*Hinri IV: 1084 - 1106
*Hinri V: 1106 - 1125
*Lotåre II: 1133 - 1137
*Fredrik I: 1155 - 1190
*Hinri VI: 1191 - 1197
*Oto IV: 1209 - 1215
*Fredrik II: 1220 - 1250
*Hinri VII: 1311 - 1313
*Louwis IV: 1328 - 1347
*Tchåle IV: 1355 - 1378
*Siguismunde: 1433 - 1437
*Fredrik III: 1452 - 1493
*Macsimiyin I: 1508 - 1519
*Tchåle V: 1519 - 1556
*Ferdinand I: 1556 - 1564
*Macsimiyin II: 1564 - 1576
*Rufôfe II: 1576 - 1612
*Matî: 1612 - 1619
*Ferdinand II: 1619 - 1637
*Ferdinand III: 1637 - 1657
*Leyopôl I: 1658 - 1705
*Djôzef I: 1705 - 1711
*Tchåle VI: 1711 - 1740
* eterringne (1740-1742)
*Tchåle VII Albert: 1742 - 1745
*Francis I: 1745 - 1765
*Djôzef I: 1765 - 1790
*Leyopôl I: 1790 - 1792
*Francis II: 1792 - 1806

Li Sint Impire Romin Djermanike n'&nbsp;a pus egzisté dispoy adon.
Agnesse do Pwetou

thumb|right|Agnesse do Pwetou
**Agnesse do Pwetou**, ou l'&nbsp;**Imperresse Agnesse** (1020-14 di decimbe 1077) fourit redjinte do Sint Impire di 1056 a 1062.

Elle esteut l'&nbsp;feye da Wiyåme&nbsp;III, Conte do Pwetou eyet Duk d'&nbsp;Aquitaine, eyet di s'&nbsp;feme, Agnesse di Bourgogne.

Agnesse fourit li deujhinme feme da l'&nbsp;Impreur Hinri&nbsp;III, k'&nbsp;el spôza li 21 di nôvimbe 1043 eyet avou ki ele ourit sacwants efants, emey zels Djudite di Souwabeye eyet l'&nbsp;ci ki dvénreut l'&nbsp;Impreur Hinri IV.

Ele fourit redjinte tins ki s'&nbsp;valet Hinri esteut mineur d'&nbsp;ådje.
1867

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
Do costé d' Tchålerwè, a cåze sel mizere, les djins bardouxhnut dins les veyes. Avou ses fiziks, l' årmêye les va rapåjhî : troes moirts !

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 13 di djanvî: Jean Bury
* 28 di djanvî: Paul Marchot
* 10 d' avri: Joseph Hens

### Ôtès djins
* 30 di djanvî : Domenico Maria Mezzadri, eveke de Chioggia.
* 5 di decimbe : Antti Aarne, foclorisse di Finlande.

## Ont morou ciste anêye la
*

## Sourdants
1915

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike
Deujhinme anêye del guere 1914-1918: les sôdårs bedjes sont-st ezès trintchêyes di l' Izer.

### Ôtès sacwès
* Kiminçmint do djenocide armenyin

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 2 d' måss : Marie-Louise Choisez
* 10 di djun : Roger Prigneaux
* Albert Lenfant
* Jean Fauconnier

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 15 di fevrî: Louis-Joseph Courtois
* 2 d' awousse: Charles Bartholomez
* Pierre Wuille

### Ôtès djins
1907

## Etrevéns
### A vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
* Ene schorseye di fåves do vî tins (L.J.L. Lambillion)

#### Walonreye
* Bastixhaedje del tour do Tchestea Miranda

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* Louis Sohy
* 26 di may&nbsp;: Lambert Lemaire
* 9 di decimbe : Charles Josserand

### Ôtès djins

* 5 di setimbe&nbsp;: Henri Storck

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 4 di djanvî : Joseph Kinable
* 28 di may : Auguste Vermer

### Ôtès djins
1857

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye

### Ôtès sacwès
## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 17 di fevrî: Jean Levaux
* 23 d' setimbe : Théodore Chapelier

### Ôtès djins

* 26 di nôvimbe&nbsp;: Ferdinand de Saussure

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 17 di setimbe : Nicolas Boiron
* Julien Fraipont

### Ôtès djins
* 18 di fevrî : Marie Stuart
3 d' nôvimbe

Li 3 d'&nbsp;nôvimbe, c' est li 307inme djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye do calindrî grigoryin (li 308inme po ls anêyes bizetes); i n' dimeure pus k' 58 djoûs po disk'&nbsp;al fén d'&nbsp;l'&nbsp;anêye.

## Etrevéns
* 1903: Li Panama si dislaxhe del Colombeye, avou l'&nbsp;aidance des Estats Unis.
* 1918: Dislaxhaedje del Pologne
* 1957: Li tchene Layka, c' est li prumî esse vicant a-z aler dins l'&nbsp;espåce.
* 1970: Salvador Allende divént prezidint do Tchili
* 1978: Dislaxhaedje del Dominke.
* 1992: Bill Clinton divént prezidint des Estats Unis

## Ont vnou å monde ci djoû la
### Rilomés walons et waloneus
* 1722: Jacques-Joseph Fabry († 1798)
### Ôtès djins
* 1901: André Malraux, sicrijheus francès († 1976)
* 1901: Leyopôl III d' Beldjike († 1983)

## Ont morou ç' djoû la
* 

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

----
**Vey eto:**

1î d' nôvimbe - 2 d' nôvimbe - 4 di nôvimbe - 5 di nôvimbe - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Rumiko Takahashi

**Rumiko Takahashi** (高橋 留美子 *Takahashi Rumiko*, 10 d' octôbe 1957-), est ene fijheuse di mangas.
Ele vina-st å monde li 10 d' octôbe 1957 a Niigata å Djapon.
Sacwants di ses ovraedjes sont foirt populaires, minme å dfoû do Djapon, copurade les cis k'&nbsp;ont stî adaptés e desséns animés.

## Ovraedjes da sinne
* 勝手なやつら
* Urusei Yatsura (Yうる星やつら) (*Lamu*)
* Maison Ikkoku (めぞん一刻) (*Juliette je t'aime*)
* Ranma 1/2 (らんま1/2)
* Inuyasha (犬夜叉)
* 1ポンドの福音
* Rumik World (るーみっくワールド)
* 1orW
* Pの悲劇
* 専務の犬
* ダストスパート
* 人魚の森
* 人魚の傷
Lîssin

**Lîssin** (fr: *Lincent*, nl: *Lijsem*), c' est ene rebanêye comene di Walonreye, el province di Lidje.

thumb|eplaeçmint del comene dins l' province

## Mwaissès dnêyes
* Dimorants: 3040 (2008)
* Limero del posse: **4287**
* Arondixhmint: Wareme
* Sitindêye: 14,66&nbsp;km²
* Dinsité: 196,18&nbsp;djins/km²

## Ban d' Lîssin
* Lîssin (viyaedje)
* Pelinne 
* Råcoû

thumb| li voye do TGV (2004)

## Economeye
* Bire do payis : Gn a yeu ene pitite bressene k'&nbsp;a cmincî diviè 1990, et s' lomer : li Pirreye di Lîssin.
* Dimorance des navteus : Lîssin est metowe so l'&nbsp;otostråde Brussele Lidje; eto, elle a assaetchî sacwants navteus. Li comene est trevåtcheye på TGV dispu 2003. Li novele gåre do TGV va kécfeye fé aploure des noveas comieces so Lîssin.

## Difoûtrinne hårdêye
Waibe del comene

## Sourdants
Conteye di Lô

thumb|Mape des payis ki vont fé l' Beldjike, e 13inme sieke
Li **conteye di Lô**, c' est est onk des ût payis do 13inme sieke k'&nbsp;aléve diner des bokets a çou k'&nbsp;a divnou l'&nbsp;Walonreye.
Come li Conteye del Braibant eyet l'&nbsp;Dutcheye do Limbork, li Conteye di Lô aveut eto bråmint des teres e çou k'&nbsp;aléve divni l'&nbsp;Flande. 

*Dins l' contêye di Lô, gn a les viyaedjes di [[Lô (viyaedje)|Lô]] et [[Grand-Lô]].*

## Mwaisse veye
Li mwaisse veye del Conteye di Lô est Hasse. 

## Istwere
Divant 1480, li conteye va passer al Principåté d' Lidje. Pus tård, ces teres la vont divni a pô près li Province do Limbork bedje, mins les viyaedjes walons del Hesbaye (Rozou-Crinnwik, Bierlô, Grinnveye, Oreye, Lin-so-Djer, Tisse, Hacoû) vont dmorer u rivni dizo minance del Province di Lidje.

On vout ki ça soeye des contes di Lô k'&nbsp;åyénxhe aminé so Lidje, pu so tote li Walonreye, l'&nbsp;ahivaedje del boûkete, k'&nbsp;a-st on no did låvå (*beukweit*).

## Etimolodjeye
Li ptit mot "lô" (on vî vî mot e walon) provént do tîxhon *lauha* ki vout dire "bwès". Mins ça a stî stindou å sinse "clairisse", pu "hé a brouwire". 
Li mot si rtrouve dins bråmint des viyaedjes di Flande: Lo e l' arondixhmint d'&nbsp;Dismude, li bwès d'&nbsp;Lo, dé Lovén, k'&nbsp;a dné li no des viyaedjes astok: Kessel-Lo, Korbeek-Lo, Langelo, Bovenlo, Lo-Christi et Lo-ten-Hule e l'&nbsp;arondixhmint d'&nbsp;Gant.
El Walonreye, on l'&nbsp;ritrouve dins l'&nbsp;no des viyaedjes di Bierlô, et Pondlô. Inte les deus, gn a li foirt rilomé "Waterlô".

Li "Z" k' i gn a e mot francès *Looz* et ni "N" do mot flamind *Borgloon* est on sene do pluriyal (Carnoy, 1948). Dabôrd, li sinse est "ezès bwès". E walon, li scrijha "ooz" a stî rcoprin come li betchfessî "ô", come dins *Trooz *, li vî scrijha po "Trô".

## Nos d' famile
Sacwants no d'&nbsp;familes di Walonreye et d'&nbsp;Flande, volnut dire "onk ki provént do viyaedje u del Conteye di Lô": Lau, Loos, Loose, Looz, Looze, Delooz, de Looz-Corswarem (riloukîz a: Cwareme), Deloz, Deloos, Deleau, Delleau, Delleaux, Loosen, Loossens, Loozen, Loisen (Herbillon & Germain, 1996).

## Vey eto
* Djivêye des Contes di Lô
Djivêye des Contes di Lô

Çouchal est ene djivêye des contes k'&nbsp;ont miné li Conteye di Lô

*944 - 958 Rudolf
*966 - 973 Garnerus
*1015 - 1046 Giselbert
*1046 - 1079 Emmo
*1079 - 1082 Otto
*1082 - 1126 Arnold I
*1126 - 1135 Arnulfus I
*1135 - 1142 Arnold II
*1142 - 1171 Lodewijk I
*1171 - 1194 Gerard
*1194 - 1218 Lodewijk II
*1218 Hendrik
*1218 - 1221 Arnold III
*1221 - 1227 Lodewijk III
*1227 - 1273 Arnold IV
*1273 - 1279 Jan
*1279 - 1323 Arnold V
*1323 - 1336 Lodewijk IV
*1336 - 1361 Dirk van Heinsberg
*1361 - 1362 Godfried van Dalenbroek
*1362 - 1363 Arnold VI van Rummen
1868

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
* A Montniye-so-Sambe, les ovrîs s' metnut a distrure li houyreye "Li Spene". Les patrons houcnut l' årmêye. Gn a shijh ovrîs d' touwés.
* Florent Debierre sicrît l' tecse del nute di may.

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 28 di måss : Pierre-Joseph Dosimont
* 4 d' awousse : Maurice Peclers

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
### Ôtès djins

## Sourdants
1864

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
* 27 di fevrî : Julien Colson
1862

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
* *[[Tchansons patwesses (arimés)|Chansons patoises]]* da Julien Colson.
### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 6 di måss&nbsp;: Jules Sottiaux
* 7 di måss&nbsp;: Edmond Etienne
* 18 di djulete&nbsp;: Olivier Verdin

### Ôtès djins

* 14 di djulete&nbsp;: Gustav Klimt

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 11 d' avri&nbsp;: Henry Forir

### Ôtès djins

* 8 di decimbe&nbsp;: Pierre-Théodore Verhaegen
1859

## Etrevéns
* 23 d' fevrî : Dins l' "Journal de Charleroi" parexhe li tecse del tchanson El crås boyea Dôna da Jacques Bertrand ki serè rtchantêye disk' e 21inme sieke.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 2 d' måss&nbsp;: Martin Lejeune
* 23 d' djun&nbsp;: Paul Jaspar
* 4 d' awousse&nbsp;: Alphonse Tilkin
* 4 di nôvimbe&nbsp;: Jules Feller
* Guillaume Bodet

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
*
1866

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
** Rexhowe do prumî tome do Motî da Forir

#### Walonreye
* Bastixhaedje do coir di lodjisse do Tchestea Miranda

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 10 di may : Oscar Colson
* 4 di djun : Zéphir Henin
* 2 d' awousse: Adrien de Gerlache

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins
1865

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 6 di decimbe&nbsp;: Auguste Doutrepont

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Marie-Anne Libert
### Ôtès djins

* 31 d' octôbe&nbsp;: Auguste Van Dievoet

* 10 di decimbe : Yopôl Prumî d' Beldjike
Sălaj (distrik roumin)

**Judeţul Sălaj****(distrik di Sălaj)**

Imådje:Salaj.png
Mwaisse-veyeZalău
RedjonTransilvaneye
AcourtixheureSJ
Minorité(s)&nbsp;
Sitindêye&nbsp;- Totå classé 38inme  3.864&nbsp;km² Populåcion&nbsp;- Totå (2001)&nbsp;- Dinsitéclassé 39inme258.717 dimorants67&nbsp;djins/km²


**Sălaj** est on distrik (*judeţ*) del Roumaneye, el&nbsp;redjon del Transilvaneye.
Li mwaisse-veye (Zalău) a-st ene populåcion di 71.580&nbsp;dimorants.

## Veyes do distrik d'&nbsp;Sălaj
* Zalău
* Simleu Silvaniei
* Jibou
* Cehu Silvaniei

Vey eto: Distriks del Roumaneye
Sibiu (distrik roumin)

**Sibiu** est on distrik (*judeţ*) del Roumaneye, el&nbsp;redjon del Transilvaneye.
Li mwaisse-veye (Sibiu) a-st ene populåcion di 170.038&nbsp;dimorants.

## Veyes do distrik d'&nbsp;Sibiu
* Sibiu
* Mediaş
* Cisnădie
* Avrig
* Agnita
* Tălmaciu
* Dumbrăveni
* Copşa Mică
* Ocna Sibiului

Vey eto: Distriks del Roumaneye
Sibiu

thumb|Sibiu
thumb|Sibiu

**Sibiu** (en almand **Hermannstadt**, e hongrwès Nagy-*Szeben*) est ene veye del Roumaneye, mwaise-veye do distrik di minme no, el redjon del Transilvaneye.
E 1992 elle a-st ene populåcion di 169.696 dimorants (3% d'&nbsp;almands)

Ele fourit fondêye å 13inme sieke pa des colons almands.
Elle a lontins stî l'&nbsp;pus grande veye almande del Transilvaneye.

## Istwere

Li veye est citêye dins des papîs pol prumî côp e 1191, dizo l'&nbsp;no di *Cibiniensem*.
Li veye a stî basteye, nén lon del plaece wice k'&nbsp;i gn aveut l'&nbsp;viye veye rominne di *Caedonia*, pa des colons sacsons del Transilvaneye (lomés *saşi* -- prononcîz *sachi* -- e roumin).
E&nbsp;1241 li veye fourit distrûte pås tatårs.
E&nbsp;14inme sieke, elle aveut ddja divnou èn impôrtant cinte di comiece, eyet e 1376 on documint dit k'&nbsp;i gn aveut 19 guildes d'&nbsp;årtizans.

Ele divna li pus impôrtante des veyes almandes del Transilvaneye eyet li plaece di l'&nbsp;*Academia Saxorum*, li Pårlumint Almand di Transilvaneye.
E&nbsp;17inme sieke elle esteut l'&nbsp;veye li pus å Levant a esse co veyowe come fjhant pårteye del civilizåjhon Coûtchantrece (ou pus egzactumint, li pus levantrece veye a-z esse co dins les voyes poståles uropeyinnes).

## Sibiutîs cnoxhous
* Hermann Oberth

### Difoûtrinne hårdêye
* Sibiu, capitale Européenne de la Culture, 2007 (e frances) 
* Waibe del veye (e roumin)
Satu Mare (distrik roumin)

**Satu Mare** est on distrik (*judeţ*) del Roumaneye, el&nbsp;redjon del Transilvaneye.
Li mwaisse-veye (do minme no) a-st ene populåcion di 130.573&nbsp;dimorants.

## Veyes do distrik d'&nbsp;Satu Mare
* Satu Mare
* Carei
* Negreşti-Oaş
* Tăşnad

Vey eto: Distriks del Roumaneye
1901

## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
31 di may : Dins l' trén et l' batea al wapeur ki l' raminèt di Londe a Anverse, Louis Hillier compôze li muzike do Tchant des Walons, et l' poster al vesprêye å concours pol meyeute muzike sol cåzaedje da Théophile Bovy.

#### Walonreye

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 3 d' djulete&nbsp;: Joseph Zabeau
* 16 di decimbe : Gustave Schaefs

### Ôtès djins

* 13 d' awousse&nbsp;: Hugo Gunckel Lüer

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 20 di djanvî : Zénobe Gramme
* 19 di djun : Xavier Bodart

### Ôtès djins
1893

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Lingaedje walon
* Joseph Dethy sicrît et compôzer li tchanson e walon "Vive Nameur po tot" ki dvénrè li deujhinme pus rlomêye tchanson namurwesse.
#### Walonreye

*  17 d' avri : 3000 houyeus ki fwaiynut greve rotnut so  Mont. I sont ratindous pa troes cpagneyes di gåres civikes Gn a do bardouxha : les houyeus bôrnut so les gåres, et lezî råynut leus bayonetes foû d' leu fizik. Adon, les gåres saetchèt so les grevisses. Gn a 7 moirts et ene peclêye di coixhîs. 
* 18 d' avri : Les pårlumintîs sont si sbarés k' i vôtèt li droet d' vote po tertos, mins tolminme avou on rastrindaedje, li "vôte a sacwants".

### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 2 d' djun&nbsp;: Joseph Mignolet
* 30 di djun&nbsp;: Alexis Scaillet
* Gabrielle Bernard
* Edmond Wartique

### Ôtès djins
* 26 d' octôbe : Luigi Carlo Borromeo

## Ont morou ciste anêye la

### Rilomés walons et waloneus
* 26 di djanvî : Louis Guillaume
* 15 di måss&nbsp;: Henri Aerts

### Ôtès djins
* 6 di djulete : Guy de Maupassant
* Charles Gounod
* Patrice de Mac Mahon
1894

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou çou ki va divni l' Walonreye
* Sikepiaedje do POB a "Cargnon", la k' i fwait pus påjhire k' a Mont, la k' on bardouxha inte des grevisses eyet les gåres civikes aveut fwait 7 moirts l' anêye di dvant. I rexhnut li Tchåte di Cargnon (26 di måss).
* Sikepiaedje di *[[L'Avenir du Luxembourg (gazete)|L'Avenir du Luxembourg]]*

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Ernest Fivet
* 16 di djanvî: Alexis Bastin
* 7 di fevrî: Gaston Hoyaux
* 21 d' avri: Ernest Montellier

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins
14 di fevrî

Li 14 di fevrî, c' est li 45inme djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye do calindrî grigoryin, avou 320 djoûs (321 po ls anêyes bizetes) ki dmornut co po-z ariver å coron d'&nbsp;l'&nbsp;anêye.

## Ça s' a passé ç' djoû la
### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye
### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ci djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
* 1940: Jean-Denys Boussart
* 1954: Christian Fauconnier

### Ôtès djins
* 

## Ont morou ç' djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
### Ôtès sacwès

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles
* Sint Valintén

----
**Vey eto:**

12 di fevrî - 13 di fevrî - 15 di fevrî - 16 di fevrî - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
15 di fevrî

Li 15 di fevrî, c' est li 46inme djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye do calindrî grigoryin. Gn a co bråmint des djoûs (319; 320 po ls anêyes bizetes) po k' on ndè vegne å coron.

## Ça s' a passé ç' djoû la
### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye
### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ci djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
* 1939 : Nicole Goffart
* 1969 : Tiri Dumont

### Ôtès djins

## Ont morou ç' djoû la

### Rilomés Walons et waloneus
* 1887: Louis-Joseph Courtois

### Ôtès djins

## Fiesses
### nåcionåles
### rilidjeuses
### bordjoesses
* Lupercales (Impire romin, disk' 492)

----
**Vey eto:**

13 di fevrî - 14 di fevrî - 16 di fevrî - 17 di fevrî - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
16 di fevrî

Li 16 di fevrî, c' est li 47inme djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye do calindrî grigoryin; i dmane co avou 318 djoûs (319 po ls anêyes bizetes) po-z avni å coron d'&nbsp;l'&nbsp;an.

## Ça s' a passé ç' djoû la
### Etrevéns a vey avou l' walon et l' Walonreye
### Etrevéns a vir avou l' Beldjike
### Ôtès sacwès

## Ont vnou å monde ci djoû la
### Rilomés Walons et waloneus
*1929 : Robert Dascotte
### Ôtès djins

## Ont morou ç' djoû la
### Rilomés Walons et waloneus

### Ôtès djins

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

----
**Vey eto:**

14 di fevrî - 15 di fevrî - 17 di fevrî - 18 di fevrî - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
1909

## Ça s' a passé ciste anêye la

### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Sikepiaedje del soce "les Relîs Namurwès".
* Lives sol walon ki vudît ciste anêye la :
** divant-dierinne rexhowe di l' Årmonak des cwate Matî, tot etir sicrît pa Joseph Vrindts

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 3 d' may : Edouard Peraux
* 20 di may : Franz Dewandelaer
* 23 d' djun : Max-André Frère
* 16 d' octôbe : Émile Lempereur

### Ôtès djins
* 10 d' awousse: li rwè Mawoumet V do Marok

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 18 di may : Jacques-François-Léopold Godenne

### Ôtès djins
*
1892

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* Skepiaedje del rivuwe «Wallonia», metowe so pî pa Oscar Colson, Djôr Wiyame et Colas Defrexheus

#### Walonreye
* e moes d' måss : 153 ovrîs mornut, broûlés å fond (160 metes) del fosse d' Anderluwe.
* e moes d' avri: prumire edicion del coûsse a velo d' on djoû ki va divni Lidje-Bastogne-Lidje, mins c' est adon Spå-Lidje et rivni.

### Ôtès sacwès
Li 6 do moes d' djanvî, des médes decidnut di fé resserer li scrijheu francès Guy de Maupassant k' a tourné sot.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 24 di djulete: Lucien Maréchal
### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
*
18 di fevrî

Li 18 di fevrî, c' est li 49inme djoû d'&nbsp;l'&nbsp;anêye do calindrî grigoryin, avou 316 djoûs (317 po ls anêyes bizetes) dmorant disk'&nbsp;al fén d'&nbsp;l'&nbsp;anêye.

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ci djoû la
*

## Ont morou ç' djoû la
* 

## Fiesses nåcionåles ey eternåcionåles

----
**Vey eto:**

16 di fevrî - 17 di fevrî - 19 di fevrî - 20 d' fevrî - les 366 djoûs d'&nbsp;l'&nbsp;anêye

djanvî, fevrî, måss, avri, may, djun, djulete,
awousse, setimbe, octôbe, nôvimbe, decimbe
Caraş-Severin (distrik roumin)

**Judeţul Caraş-Severin****(distrik di Caraş-Severin)**

Imådje:Caras-Severin.png
Mwaisse-veyeReşiţa
RedjonTransilvaneye
AcourtixheureCS
Minorité(s)&nbsp;
Sitindêye&nbsp;- Totå classé 3inme  8.520&nbsp;km² Populåcion&nbsp;- Totå (2001)&nbsp;- Dinsité
classé 31inme360.627 dimorants42&nbsp;djins/km²


**Caraş-Severin** est on distrik (*judeţ*) del Roumaneye, el&nbsp;redjon del Transilvaneye.
Caraş-Severin si trouve tot å sudouwess do payis, la ki l'&nbsp;aiwe di Danube djond pol prumî côp li teritwere roumin.
Avou ene stindêye di 8.520&nbsp;km² c'&nbsp;est li 3inme pus grand distrik, après Suceava eyet Timiş.
Li mwaisse-veye est Reşiţa, on impôrtant cinte industriel dispoy 1771.

## A vey
Li Muzêye d'&nbsp;Istwere do distrik a des pîces arkeyolodjikes so l'&nbsp;ovraedje e beur eyet l'&nbsp;metalurdjeye.
I gn a-st avou on muzêye des trins a wapeur dins l'&nbsp;mwaisse-veye.

Des ôtes ponts d'&nbsp;interesse c'&nbsp;est li ramexhnêye mineralodjike *C.&nbsp;Gruiescu* el veye di Ocna de Fier, li muzêye del farmaçreye el veye d'&nbsp;Oraviţa, eyet les icônes eyet vîs lives do recteur ortodosse di Reşiţa.

## Veyes do distrik di Caraş-Severin
* Reşiţa
* Caransebeş
* Bocşa
* Oraviţa
* Moldova Nouă
* Oţelu Roşu
* Anina
* Băile Herculane

Vey eto: Distriks del Roumaneye
Olt (distrik roumin)

**Judeţul Olt****(distrik d'&nbsp;Olt)**

Imådje:Olt.png
Mwaisse-veyeSlatina
RedjonWalakeye
AcourtixheureOT
Minorité(s)&nbsp;
Sitindêye&nbsp;- Totå classé 22inme  5.498&nbsp;km² Populåcion&nbsp;- Totå (2001)&nbsp;- Dinsitéclassé 18inme513.266 dimorants93&nbsp;djins/km²


**Olt**, c' est on distrik (*judeţ*) del Roumaneye, el&nbsp;redjon del Walakeye.
Li mwaisse-veye (Slatina) a-st ene populåcion di 87.608&nbsp;dimorants.

## Veyes do distrik d'&nbsp;Olt
* Slatina
* Caracal
* Balş
* Corabia
* Scorniceşti
* Draganeşti-Olt
* Piatra Olt

## Vey eto
* Distriks del Roumaneye
1896

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès
* Prumîs djeus olimpikes modienes (Djeus olimpikes d' esté di 1896).

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 22 d' fevrî : Arthur Masson
* 2 d' decimbe : Joseph Coppens
### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 2 d' måss&nbsp;: Mathieu Le Roy
* 10 di djulete&nbsp;: Antoine Kirsch
### Ôtès djins
1897

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
* A Lodlinsåt, askepiaedje del soce di bénfjhance "Les Climbeas" ("*les Climbias*").

### Ôtes etrevéns

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* 11 d' avri: Jean Rode
* 1î d' octôbe : Simone del Goulete
* 10 di nôvimbe : Michel Duchatto

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés walons et waloneus
* Florent Lebierre

### Ôtès djins
1906

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 23 d' fevrî&nbsp;: Joseph Schetter
* 26 di fevrî&nbsp;: Henri Karthaus
* 22 d' may&nbsp;: Jules Liétard
* 7 di djun&nbsp;: Jules Liétard
* 1î d' awousse&nbsp;: Auguste Laloux
* 15 d' awousse&nbsp;: Louis Piron
* 3 d' decimbe&nbsp;: Albert Rousseau
* 13 di decimbe&nbsp;: Joseph Pirson
* Jean de Lathuy

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Joseph Dufrane
### Ôtès djins
1898

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
* Olivier Debierre sicrît l' tecse del nute di may.
### Ôtès sacwès
* A paurti do mwès d' may, lès lwès vont parète è flamind èt è françès. Li gazète "Le Soir" si dmande comint va signî li rwè : Leopoldus, Liapol, Leopold odobin Leiopol ?

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* Gaston Lucy
* 14 di setimbe: Marcel Meulemans
* 21 di nôvimbe: René Magritte

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 17 ovrîs à l' fosse di Wame : li cadje a volé å fond !
* 24 d' awousse : Félicien Rops
### Ôtès djins
* Bismarck
* Stéphane Mallarmé
1899

## Ça s' a passé ciste anêye la
### Etrevéns a vey avou l' walon eyet l' Walonreye
#### Walon
* prumî eplaidaedje do tecse «Ptit Banc» da Emile Wiket.

#### Walonreye

### Etrevéns a vey avou l' Beldjike

### Ôtès sacwès
## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 19 di måss&nbsp;: Félicien Barry
* 20 di måss&nbsp;: Firmin Callaert
* 7 d' avri : Clément Dimanche
* 12 di may&nbsp;: Maurice Carème
* 28 di decimbe&nbsp;: Nestor Lemaître
* François Vinck

### Ôtès djins

* 11 di djun&nbsp;: Kawabata Yasunari
* 30 di setimbe&nbsp;: Hendrik Marsman

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 8 d' avri: Guillaume Bodet

### Ôtès djins
1900

thumb

## Etrevéns
thumb|
### A vey avou l' walon eyet l' Walonreye
* Lives e walon ki vudît ciste anêye la :
** Portraits, tåvleas, glawes et lawes da Hinri-Djôzef Raxhon
### Ôtes etrevéns
* Paris ascoye les deujhinmes djeus olimpikes modienes.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 19 d' avri : Maxime Cherton
* 29 d' awousse : Charles Geerts
* Jean-Marie Masset

### Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
### Rilomés Walons et waloneus
* 3 d' may: Jean Levaux
* 1î d' nôvimbe: Edouard Remouchamps

### Ôtès djins
1895

## Etrevéns
### A vey avou l' walon eyet l' Walonreye
* Au Senat, l' Dr Charles, di Lîdje, dit "Si on faît vêci on discoûr è flamind, dji m' va cauzer è walon"
* 10 d' awousse : Prumî cåzaedje e walon å Pårlumint bedje... po mostrer ki les Flaminds î dvént djåzer francès.
* Enondaedje do *[[El Tonea d' Tchålerwè (gazete)|Tonnia d' Chalerwet]]*, ene gazete e walon.

## Ont vnou å monde ciste anêye la
* Rilomés Walons et waloneus
** 7 d' octôbe Maurice Grevisse
* Ôtès djins

## Ont morou ciste anêye la
* Alexandre Dumas fils
* Luigi Giuseppe Lasagna
* Louis Pasteur
### Rilomés walons et waloneus
* Edmond Etienne
* 8 di nôvimbe : Louis Sonveaux
### Ôtès djins
* li 6 d' octôbe : à Ocnî,  accidint d' trin : 17 mwârts, 50 misbridjîs.
Prahova (distrik roumin)

**Judeţul Prahova****(distrik di Prahova)**

Imådje:Prahova.png
Mwaisse-veyePloieşti
RedjonWalakeye
AcourtixheurePH
Minorité(s)&nbsp;
Sitindêye&nbsp;- Totå classé 33inme  4.716&nbsp;km² Populåcion&nbsp;- Totå (2001)&nbsp;- Dinsitéclassé 1î862.457 dimorants183&nbsp;djins/km²


**Prahova** est on distrik (*judeţ*) del Roumaneye, el&nbsp;redjon del Walakeye.
Li mwaisse-veye (Ploieşti) a-st ene populåcion di 253.068&nbsp;dimorants.

## Veyes do distrik di Prahova
* Ploieşti
* Câmpina
* Băicoi
* Breaza
* Mizil
* Sinaia
* Vălenii de Munte
* Comarnic
* Urlaţi
* Buşteni
* Boldeşti-Scaeni
* Plopeni
* Slănic
* Azuga

Vey eto: Distriks del Roumaneye
Roclindje-so-Djer (pitit ban)

**Roclindje** ou **Roclindje-so-Djer** (fr: *Roclenge-sur-Geer*, nl: *Rukkelingen aan de Jeker*), est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Bassindje.

* Dimorants: 1053 djins e 1930 (divant l'&nbsp;rebanaedje)
* Limero del posse: **4690** (vî limero **4490**)
* Limero diyalectolodjike:
* Arondixhmint:

## Istwere
C'&nbsp;esteut on dominne do tchapite Sint-Djhan l'&nbsp;Evandjilî, di Lidje.
E&nbsp;1795, i va passer dins l'&nbsp;dipårtumint del Basse-Mouze, e 1815, al province do Limbork, divant d'&nbsp;esse rimetou avou Lidje e 1963.

## Sicrijheu d'&nbsp;walon
Henry Frenay

## Etimolodjeye
A pårti des vîs scrijhas *Rochelenges* (1126), *Rocelinges* (1147)
on voet bén ki li viyaedje provént do no d'&nbsp;ene djin (pitit no tîxhon) *Hrukilo*, avou l'&nbsp;cawete -indje; ça fwit ki l'&nbsp;sinse est: les cis Hrukilo, les cis d'&nbsp;mon Hrukilo, li famile Hrukilo.

E francès on eploye eto pacô *Roclenge-Saint-Remy, Roclenge-sur-le-Jaer*. 

## Vey eto
Roclindje-Lô, pitit ban d'&nbsp;Flande.
Roclindje-Lô

**Roclindje-Lô** ([NL] *Rukkelingen-Loon*), c' est èn ancyin ptit ban do Limbork flamind, astok do Payis Walon.

## Pî-note
A nén comaxhî **Roclindje-Lô**, avou Roclindje-so-Djer k' est on ptit ban del Province di Lidje.

## Sourdant
Braibant

**Braibant** est li no di:

* ene viye dutcheye: Dutcheye do Braibant
* ene viye province bedje: Viye province do Braibant
* ene nouve province walone: Province do Braibant walon
* ene nouve province flamande: Province do Braibant flamand
* ene province des Bas Payis: Province do Braibant bijhrece
* on viyaedje walon el province di Nameur: Braibant-dlé-Cînè
Viye province do Braibant

Li **province do Braibant** esteut-st ene viye province bedje, do tins k'&nbsp;i gn aveut des provinces bedjes (asteure li discotaeyaedje teritoriå n'&nbsp;est pus å schålon bedje mins å schålon des Estats federés: Walonreye, Flande eyet Brussele).

Elle a stî pårteye e 1995 e deus provinces, ene walone, li Roman Payis u Braibant walon, l'&nbsp;ôte flaminde, li Braibant flamind.
Braibant (viyaedje)

**Braibant** (fr: *Braibant*), ossu **Braibant-dlé-Cînè**, c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Cînè.

* Dimorants: Braibandîs, Braibandresses.
* Limero del posse: **5590** (vî limero **5303**)
* Limero diyalectolodjike: **D&nbsp;24**
* Arondixhmint: Dinant

*Po l' etimolodjeye et les vîs scrijhas, riwaitîz dins [[:Wikt:Braibant|l' esplicant motî]].*
 
## [[Toponimeye do walon|No di des plaeces]] di Braibant
### Hamteas
* Haloe

## Istwere
Tere del Principåté d' Lidje dispu l'&nbsp;11inme sieke, li tchestea d'&nbsp;Alwè a bråmint des teres da sinne, et va-y esse ataké dipus d'&nbsp;on côp tins del Guere del vatche (1275-1278).
Li tchestea d'&nbsp;Alwè esteut ene des doze dmorances do Prince-Eveke, pacôp eto li lodjisse do Bayi do Condroz, li rpruzintant do Prince-Eveke.
Li Prince-Eveke esteut lu-minme li signeur d'&nbsp;Alwè disk'&nbsp;e 1740, la ki les bans d'&nbsp;Alwè et d'&nbsp;Braibant divnît ene hôte signeurreye. 

C'&nbsp;est å tchestea d'&nbsp;Alwè ki Djan-Batisse d'&nbsp;Omaliusse d'&nbsp;Alwè, govierneu d'&nbsp;Nameur do tins des Holandès, va, dins ses vîs djoûs, situdyî les rotches et divni onk des prumî grands sincieus del mineralodjeye.
1740

17inme sieke | **[[18inme sieke]]** | 19inme sieke



i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans |
dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans



anêyes 1720 | anêyes 1730 | **[[anêyes 1740]]** | anêyes 1750 | anêyes 1760



1735 | 1736 | 1737 | 1738 | 1739 | **1740** | 1741 | 1742 | 1743 | 1744 | 1745


----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 1740 do [[calindrî grigoryin]].*

## Evenmints
* 

## Ont vnou å monde ciste anêye la
* 5 di måss : Philippe Aubry

## Ont morou ciste anêye la
*
Sarazin

thumb|plake “Sarracín” so l' otovoye e l' Espagne

On **Sarazin**, c' esteut, on muzulman, ki el Moyinådje, si bateut avou les Crustins e l'&nbsp;Espagne.

Come on-z a maxhî eshonne tos les djins ki n' estént nén crustin, on-z a eto lomé Sarazin les ancyins Bedjes, dj' ô bén, les peupes ki dmorént el Gåle divant les Romins. 

C'&nbsp;est l'&nbsp;sinse k'&nbsp;est l'&nbsp;pus eployî e walon, did la les did la les lomaedjes crahea d' Sarazin, et les nos d'&nbsp;plaeces avou Sarazin, po des eplaeçmints k'&nbsp;on pinse ki c'&nbsp;est les Ancyin Bedjes k'&nbsp;î dmorént. 

Li mot a co des ôtes sinses imådjreces

## Les "Sarazins" et l' ovraedje do fier.
A Cerfontinne, i dmorént dins Trô Duzincri, i travayént l'&nbsp;fier, et rfé les cayets d'&nbsp;fier k'&nbsp;on lzî aléve poirter dilé leu dmorance, et payî ene pitite sacwè a magnî. C'&nbsp;est l'&nbsp;minme ovraedje ki les nûtons fjhént a des ôtès plaeces.

## Pire di Sarazin
C' est ene foirt deure pire taeyeye pås Ancyins Bedjes (des trevéns neyolitikes).

## Li mot Sarazin e walon

Foirt corant el province do Hinnot po djåzer des djins ki dmorént dins des grotes.
Dins les diccionaires walons, on l'&nbsp;trouve dins l'&nbsp;Pirsoul (Nameur, po les dmorants d'&nbsp;Sarasse), dins l'&nbsp;Carlier et Bal (Coûtchant walon, po les spotaedjes do payis d'&nbsp;Tchålerwè), li Haust (Lidje, sinse di viye haeyåve feme), dins l'&nbsp;Balle (Cerfontinne, sinse di ptits omes ki travayént l'&nbsp;fier).

#### 

## 
* Waibe di speleyos walons so les trôs d'&nbsp;Sarazins (difoûtrinne waibe, e francès)
* mårlire