Eciclopedeye

Ene **eciclopedeye** est ene ouve sicrîte ki rashonne li sepiance uminne.

## Etimolodjeye
Li no bén do grek *enkuklios paideia* (εγκύκλιος παιδεία, *en on ceke d'&nbsp;instruccion*), k'&nbsp;esteut l'&nbsp;no d'&nbsp;ene educåcion comprindant totes les syinces. Li mot divna e latén *encyclopaedia*.

## Sôres
Les eciclopedeyes polèt esse djeneråles, avou des årtikes so totes sôres di sudjets, ou ele si polèt specialijhî dins on metou tchamp del sepiance (par egzimpe, ene eciclopedeye medicåle).

I gn a-st ossu des eciclopedeys ki rascrovrèt totès sôres di sudjets avou on pont d'&nbsp;vuwe culturel ou nåcionå dné, come li *Grande Eciclopedeye Sovietike*; ou co des eciclopedeyes ki rascovrèt on mouvmint politike ou sociå dné, come l'&nbsp;*[[Eciclopedeye do Mouvmint walon]]*.

## Istwere
Des ovraedjes eciclopedikes ont stî fwait åd dilong d'&nbsp;ene boune pårteye di l'&nbsp;istwere uminne, mins l'&nbsp;mot *eciclopedeye* ni cmince a-z esse eployî ki viè l'&nbsp;16inme sieke.

Bråmint di scrijheus di l'&nbsp;Antikitié (come Aristote) ont sayî di scrire ene ramexhnêye del sepiance di leu tins. Mins c'&nbsp;est John Harris k'&nbsp;est veyou come li prumî a-z aveur askepyî li sôre d'&nbsp;eciclopedeyes k'&nbsp;on cnoxhe enute, e-z eplaidant e 1704 si *Lexicon technicum* (*motî tecnike*).
Li bén cnoxhowe *[[Encyclopaedia Britannica]]* ourit on cmince bén modesse; di 1768 a 1771 troes volumes ont stî eplaidîs.

Mins l'&nbsp;viye eciclopedeye li pus cnoxhowe est sins manke *[[L'Enciclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers]]* (*L'&nbsp;Eciclopedeye ou diccionaire råjhné des syinces, des årts et des mestîs*) eplaideye pa Jean Baptiste le Rond d'Alembert eyet Denis Diderot et fineye e 1772 (28 volumes, 71.818 årtikes, 2.885 imådjes).

Les eciclopedeyes, pa leu structeure di mots et referinces croejhlêyes, convnèt foirt bén å cviersaedje di leu contnou del cogne di live papî viè ene cogne so copiutrece.

D'&nbsp;aprume, paski c'&nbsp;est bén pus åjhey a naivyî et trover çou k'&nbsp;on cwirt, mins eto pask'&nbsp;on pout insi adjonde des sons, des videyos et d'&nbsp;ôtes contnous multimedias ki n'&nbsp;polèt nén esse eployîs so papî.

## Cogne éndjolike
Totes les grandes eciclopedeyes ont candjî viè l'&nbsp;cogne éndjolike viè l'&nbsp;fén do 20inme sieke.
Les hårdêyes inte les mots et årtikes k'&nbsp;ont-st a vey l'&nbsp;onk l'&nbsp;ôte sont eto on grand advantaedje.

Avou ça ki les eciclopedeyes so les fis ont (e teyoreye pol moens) li possibilité d'&nbsp;esse dinamike: les coridjaedjes ou les novelès infôrmåcions sont disponibes do côp, purade ki d'&nbsp;diveur ratinde disk'&nbsp;a l'&nbsp;eplaidaedje ki vént (come avou ene eciclopedeye so plake ou so papî)sex.

L'&nbsp;infôrmåcion so ene eciclopedeye papî a di tote foice mezåjhe di structeure hierårtchike, eyet tradicionelmint çoula est fwait tot metant les årtikes pa ôre alfabetike, d'anbsp;après leu tite.

Avou les sopoirts infôrmatikes, i gn a pus mezåjhe d'&nbsp;ene prémetowe sitructeure; mins nerén, li pupårt des eciclopedeyes electronikes ofrixhèt des djivêyes pol cweraedje des årtikes, alfabeticmint ou pa sudjets.

Cist årtike cial est èn årtike di Wikipedia, k'&nbsp;est leye-minme ene eciclopedeye.