Doetrece

Ene **doetrece**, c' est on rime-rame d' efant k' on dit tot passant, aprume, so les cénk doets, tot cminçant på pôce. Cwand on-z a yeu aduzé li ptit doet, on  l' efant.

Dins ene doetrece, li prumî mot s' dit tot toutchant l' , li deujhinme e toutchant l' erî-doet, li troejhinme e toutchant l' grand doet, li cwatrinme e toutchant l' , li cénkinme e toutchant li ptit doet. 

## Sacwantès doetreces
### Pôcî, Londî…
thumb|troes modêyes
C' est ene doetrece avou toplin des modêyes coinreces; ele kimince pa «pôcî» u «pôcet».
* Pôcî / Londî / Grande Dame / Laminet / Pitit doet.
* Pôcî / Londî / Grande Dame / Djanete / Ptit kerton k' est el cassete.
* Pôcî / Londî / Grande dame / Djhan-Maçon / Ptit kerton k' a magnî l' lård e coron do bwès.
* Pôcî / Loûlî / Grande Dame / Romanet / Pitit keket.
* Poncê / Loncet / Grande Dame / Animê / Pitit Pet.
* Poncë / Loncë / Grande Dame / Djan d' lacé / Pitit couté.
* Peutchet / Laridet / Grande Dame / Djan d' l' asso / Pitit courtåd.
** … Djan d' lacea / Pitit coutea
** *poûcèt, laridèt, grande dame, Djan Dèssaut, p’tit couteau*
** … (pol cénkinme doet) pitit courtåd / ki va låvå / cweri do laecea / po li ptit vea.
** … (pol cénkinme doet) pitit crotea.
** … (pol cénkinme doet) pitit Djezus.
* Peutchet / Laridet / Grande Dame / Tchamossî / Ptit kerton …. Kerton k' a magnî l' lård e coron do bwès. 
* Pôcèt / Laridet / Grande Dame / Tchît-vessåd :/ Pitit sôdård … K' a magnî tot l' lård … dizo l' tåve amon Bozård.
* Pôcî / Dondî / Grande Dame / Damanet / Pitit poes (*pwès*)  … pitit, pitit pitit.
* Poncin / Djulin / Dji vén / Dji va cweri on doet / Li ké ? / Li ptit / Wice est i ?

### Pouret
Elle atacnut pa «Pouret», u «Pourdi».
* Vla Pouret / Vla l' ci ki l' a touwé / Vla l' ci ki l' a ctaeyî / Vla l' ci ki l' a magnî / Pôve pitit ki n' a rén sayî.
* Pourdi / Lourdi / Grande Dame …

### Li ci k' a stî å bwès
thumb|troes modêyes
Ces-lales kimincèt pa «Li ci k' a stî å bwès» u «ci-la k' a stî å bwès».
* Li ci k' a stî å bwès / Li ci k' a veyou l' leu. / Li ci k' a yeu peu / Li ci k' a racorou / Li ci k' a fwait cwîk cwîk dins les coxhes; ou … li ci k' a criyî "cwicwik" al gueuye do leu.
* Li ci k' a stî å bwès / Li ci k' a veu l' leu. / Li ci k' a yeu peu / Li ci k' a racorou / Li ci k' a criyî "cateye mu, cateye mu".
* La l’ ci k’ a stî å bwès, la l’ ci k’ a veyou l’ leu, la l’ ci k’ a yeu peu, la l’ ci k’ a racorou, la l’ ci k’ a criyi cwî cwi cwi pattavå l’ bwès.
* *Çti-la è stî ou bos / Çti-la è vèyu l’ leû / Çti-la, il yu peû / Çti-la, il è racouru / Èt çti-la il è dit: cwicwicwi dju m’ fou du leû* !
** …*èt çti-la, il è dit: cwicwicwik lu ptit couchet.

== Nos des doets dins les doetreces ==
=== li pôce ===
Li [[pôce]] si lome :
*  :  + [[cawete -î]]
* Pôcet : ([[cawete -et]]) pitit pôce ey eto li personaedje do [[Pitit Pôcet (fåve do vî vpi tins)|Ptit Pôcet]]; Loukîz eto a : [[Tchår Pôcet]]. Li disfondowe "" est purade [[gåmès|gåmesse]].
* Poncin : dandjreus po "pôcin", bodje "pôce", [[cawete -in]].
* Pouret : pôreut esse on spotchaedje di "Pôçrê".
=== li deujhinme doet ===
L' [[ondî]] ou [[erî-doet]] ou [[ôlî]] si lome :
*  : do viebe "londer" = onder =  : c' est l' doet k' on-z eploye po mete di l' ôle sol front d' on malåde (estreme-onccion) u d' on påpåd ([[bateme]]).
* Lôlî (*Loûlî*) : minme sinse, do mot l' [[ôle]], avou l' [[cawete -î]]
* Djulin : dandjreus on [[djeu d' mots]] Poncin Djulin = [[Pont Sint-Djulin]].
* Laridet : disfondowe di "erî-doet".

=== li troejhinme doet ===
Li [[grand doet]] si lome  tocosté.

=== li cwatrinme doet ===
Li [[doet a l' anea]], l' idêye dirî bråmint d'  ses nos, c' est k' c' est la k' on stitche èn [[anea]].

Les lomaedjes avou Djan pôrént esse di provnance [[tchampnwesse]] "Jean de la sceau". Li *sceau*, c' est l' catchet, l' essegne k' i gn aveut sol bague, kécfeye po on prince, èn eveke, evnd., acertiner ses letes et ordonances. Avou on [[riscôpaedje]], on-z a "Djan d' l' assô", pu tot maxhant l' assô => laçeau => lacea, Djan d' Laecea. I n’ a don rén a vey avou l’ [[laecea]].

Poy les pôves n’ avént pont d’ anea d’ ôr u d’ årdjint come les ritches, mins ene simpe bague di keuve, et come li keuve k’ [[ocsidåcion|erunit]] et leyî ene traece di [[vert di gris]] sol pea do doet, ci-ci a l’ air tchamossî.

Portant, sacwants nos vént di s' plaeçmint a costé del "grande dame" => damanet (pitite dame), Djanete (pitite Djane, respondant a "Djan d' l' assô", motoit po les ptitès båsheles.

=== li cénkinme doet ===
Li [[ptit doet]] si lome : pitit [[kerton]], pitit keket, pitit courtåd (=> *couteau* => pitit coutea), pitit sôdård.

== Doetreces dins les ôtes lingaedjes ==
=== Arabe marokin ===
Gn a des doetreces e l' [[arabe marokin]] ki raviznut les cenes do walon. Mins, vola, on cmince todi på ptit doet.
* *ha bayDa* (Vola èn [[oû]]) / *ha li Tayyib-ha* (Vola l' ci ki l' a cût) / *ha li qechcher-ha* (Vola l' ci ki l' a pelé) / *ha li kla-ha* (Vola l' ci ki l'a magnî) / (tot catiant l' efant tot lyi rmontant dizo l' bresse) *ghar, Dob el-ghar, Dob el-ghar, Dob el-ghar* (l'  magneu d' efants, l' oûsse magneu d' efants, l' oûsse magneu d' efants...)
* *hada sreq bayDa* (Ci-ci a hapé èn oû) / *hada Tayyib-ha* (ci-ci ki l' a cût) / *ha li neqqi-ha* (Ci-ci ki l' a rnetyî) / *ha li kla-ha* (Ci-ci ki l'a magnî) / *hada gal «fin heqi ?»* (Ci-ci a dit : «wice est m' pårt ?»).

Des ôtes ni fwaiynut ki citer les doets :
:*sghir meskin (li ptit målureus / bokhatem zin (li bea avou l' anea) / qellas (li ci ki mostere on laid doet d' fotaedje) / laHHas el gese3a (li raletcheu d' téle) / qettal el-gemla (li spotcheu d' pious).

## Sourdants & pî-notes