Codjowaedje bouter

[thumb|a l' [indicatif prezintrece]]
Li **Codjowaedje di "bouter"**, c' est l' essegne po codjower les viebes erîlés del prumire troke da Hendschel.

Po codjower "bouter", on stitche ene cawete di codjowaedje après l' bodje **bout-**.

## Viebes erîlés so "bouter"
### Viebes erîlés dins tos les accints do walon
Gn a ene cåkêye di viebes ki shuvnut li codjowaedje di bouter, seur 25 a 30 åcint (27 % dins les Codjowaedjes da Stasse, 28 % dins les Codjowaedjes da Gilliard).

### Viebes erîlés e rfondou et disrîlés e des walons coinreces
Li bodje ni candje nén e rfondou, dabôrd k' i candje e sacwants walons coinreces, u e sacwants sistinmes ortografikes
C' est les viebes ki :
* li coron d' leu bodje est **-z-** (**tuzer**, **djåzer**, **cåzer**).
* li coron d' leu bodje est :
** **-ever** (**crever**, **lever**)
** **-erer** (**eterer**).

### Viebes del prumire troke nén pår erîlés so bouter
* Viebes erîlêymint disrîlés avou candjmint d' cossoune å coron do bodje :
** **-k-** ki dvént **-c-** divant sacwantès cawetes di codjowaedje sol piceure di : viker
** **-ss-** ki dvént **-s-** divant sacwantès cawetes di codjowaedje sol piceure di : passer
** **-gu-** ki dvént **-g-** divant sacwantès cawetes di codjowaedje sol piceure di : baguer.
* Viebes erîlêymint disrîlés avou candjmint d' voyale.
** **-iner** => **-ene**, sol piceure di copiner.
** **-urer** => **-eure**, sol piceure di djurer.
** **-ouwer**, **-oumer** => **-owe**, **-ome** sol piceure di alouwer.
* Viebes erîlêymint disrîlés avou ene dobe cossoune (apus ki R) å coron do bodje :
** Avou ristitcheye voyale, sol piceure di : shofler.
** Avou ene moyeye cawete (-êye) sol piceure di : tchicter.
** Avou on dobe codjowaedje, ristitcheye voyale/moyeye cawete, sol piceure di: shijhler
* Viebes erîlêymint disrîlés avou R  et ene ôte cossoune å coron do bodje :
** Li R tchait ås prezintreces å singulî sol piceure di: wårder.
** Li R dimeure ås prezintreces å singulî, et on codjowe avou ene moyeye cawete (-êye) sol piceure di boerler.
** Li R tchait ås prezintreces å singulî et gn on candjmint d' voyale, sol piceure di tourner.
* viebe avou ene sipotchåve voyale e bodje : diner.
* viebe pår disrîlé : aler.

## Les cawetes do codjowaedje des erîlés viebes del prumire troke
### Infinitif
:bodje + **-er**: **bout<span style="color:#ff0000;">er</span>**.
### Pårticipes
#### Pårticipe erirece
* omrin:
:bodje + **-é**: **bout<span style="color:#ff0000;">é</span>**.
* femrin:
:bodje + **-êye**: **bout<span style="color:#ff0000;">êye</span>**.
#### Pårticipe prezintrece
:bodje + -ant: tot **bout<span style="color:#ff0000;">ant</span>** (aprume e Payis d' Lidje), e **bout<span style="color:#ff0000;">ant</span>** (ôte pårt).
### Indicatif
#### Indicatif prezintrece
* Cåzant(e):
:bodje + -e: dji **bout<span style="color:#ff0000;">e</span>**.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje + -ez: vos **bout<span style="color:#ff0000;">ez</span>**. Li dierin -z ni s' prononce måy.
** atouwaedje.
:bodje + -es: ti **bout<span style="color:#ff0000;">es</span>**. Li -s ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e):
** fråze di djhaedje:
:bodje + -e: i **bout<span style="color:#ff0000;">e</span>**, ele **bout<span style="color:#ff0000;">e</span>**.
** fråze di dmande:
:bodje + -e + -t: **boute<span style="color:#0000ff;">-t</span> i ? / boute<span style="color:#0000ff;">-t</span> ele ?**.
Les fråze di dmandaedje ås ôtès djins si fjhèt tot metant les pronos sudjets padrî l' viebe (sins loyeure). Li prono "vos" metou padrî, si pout rsaetchî evoye.
* Cåzant(e)s:
:bodje + -ans: nos **bout<span style="color:#ff0000;">ans</span>**; dji **bout<span style="color:#ff0000;">ans</span>** (el Basse-Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje + -ez: vos **bout<span style="color:#ff0000;">ez</span>**. Li dierin -z ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e)s:
** cawete lidjwesse:
:bodje + -èt: i **bout<span style="color:#ff0000;">èt</span>**, ele **bout<span style="color:#ff0000;">èt</span>**. Li dierin -t ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins bén dins li dmandaedje: **boutè<span style="color:#0000ff;">t</span> i ?** / **boutè<span style="color:#0000ff;">t</span> ele ?**
** cawete namurwesse:
:bodje + -nut: i **bout<span style="color:#ff0000;">nut</span>**, ele **bout<span style="color:#ff0000;">nut</span>**. Li dierin -t ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins bén dins li dmandaedje: **boutnu<span style="color:#0000ff;">t</span> i ?** / **boutnu<span style="color:#0000ff;">t</span> ele ?**
#### Indicatif futurrece
* Cåzant(e):
:bodje + -rè: dji **bout<span style="color:#ff0000;">rè</span>**.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje + -roz: vos **bout<span style="color:#ff0000;">roz</span>**.
** atouwaedje.
:bodje + -rès: ti **bout<span style="color:#ff0000;">rès</span>**. Li dierin -s ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins est refoircî dins li dmandaedje: **bout<span style="color:#ff0000;">ress</span> ?** (est ç' ki t' boutrès ?).
* Riwaitant(e):
:bodje + -rè: i **bout<span style="color:#ff0000;">rè</span>**, ele **bout<span style="color:#ff0000;">rè</span>**.
* Cåzant(e)s:
:bodje + -rans: nos **bout<span style="color:#ff0000;">rans</span>**; dji **bout<span style="color:#ff0000;">rans</span>** (el Basse-Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje + -roz: vos **bout<span style="color:#ff0000;">roz</span>.
* Riwaitant(e)s:
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-ront</B></span>: i **boutront**, ele **boutront**.
==== Durant Indicatif Erirece (imparfait) ====
* Rilevêye: les cawetes do Durant Indicatif Erirece des viebes del prumire troke ås djins do singulî sont <span style="color:#ff0000;"><B>-éve(s)</B></span>.
* Cåzant(e):
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-éve</B></span>: dji **boutéve**.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-îz</B></span>: vos **boutîz**.
** atouwaedje.
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-éves</B></span>: ti **boutéves**. Li dierin <span style="color:#ff0000;"><B>-s</B></span> ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e):
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-éve</B></span>: i **boutéve**, ele **boutéve**.
* Cåzant(e)s:
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-éns</B></span>: nos **bouténs**; dji **bouténs** (el Basse-Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-îz</B></span>: vos **boutîz.
* Riwaitant(e)s:
:bodje + -ént: i **bout<span style="color:#ff0000;">ént</span>**, ele **bout<span style="color:#ff0000;">ént</span>**.
#### Nén Durant Indicatif Erirece (passé simpe)
* Cåzant(e):
:bodje + -a: dji **bout<span style="color:#ff0000;">a</span>**.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje + -îz: vos **bout<span style="color:#ff0000;">îz</span>**.
** atouwaedje.
:bodje + -as: ti **bout<span style="color:#ff0000;">as</span>**. Li dierin -s ni s' prononce måy.
* Riwaitant(e):
:bodje + -a: i **bout<span style="color:#ff0000;">a</span>**, ele **bout<span style="color:#ff0000;">a</span>**.
* Cåzant(e)s:
:bodje + -îs: nos **bout<span style="color:#ff0000;">îs</span>**; dji **bout<span style="color:#ff0000;">îs</span>** (el Basse-Årdene).
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje + -îz: vos **bout<span style="color:#ff0000;">îz</span>.
* Riwaitant(e)s:
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-ît</B></span>: i **boutît**, ele **boutît**.
==== Erî-tins di l' Indicatif ====
* erî passé (passé compôzé): Viebe "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' indicatif prezintrece + pårticipe erirece: dj' a bouté, t" as bouté, evnd.
* erî futeur: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' indicatif futurrece + pårticipe erirece: dj' årè bouté, t' årès bouté, evnd.
* erî Durant Indicatif Erirece: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" å Durant Indicatif Erirece + pårticipe erirece: dj' aveu bouté, t' aveus bouté, evnd.

==== Dobe erî-tins di l' Indicatif ====
* dobe erî passé: Viebe "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' erî passé + pårticipe erirece: cwand dj' a yeu bouté, après k' t' as yeu bouté, evnd.
* dobe erî futeur: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' erî futeur+ pårticipe erirece: cwand dj' årè yeu bouté, après k' t' årès yeu bouté, evnd
* dobe erî Durant Indicatif Erirece: "[[Codjowaedje aveur|aveur]]" a l' erî Durant Indicatif Erirece + pårticipe erirece: cwand dj' aveu yeu bouté, après k' t' aveus yeu bouté.

=== Suddjonctif ===
==== Suddjonctif prezintrece ====
* Å singulî, li suddjonctif prezintrece, c' est parey ki l' indicatif prezintrece.
:Ki dj' **boute**.
:Ki t' **boutes**.
:K' i **boute**, k' ele **boute**.
* Å pluriyal, on ristitche ene cawete <span style="color:#ff0000;"><B>-xhe</B></span> après les cawetes di codjowaejde di indicatif prezintrece, k' on a rsaetchî evoye les [[halcrossès cossounes]] å coron. Li cawete **-èt** est [[disfaflotaedje|disfaflotêye]] (**-exhe**).
:ki nos **boutanxhe** (u: ki dj' **boutanxhe**).
:Ki vs **boutéxhe**
:K' i **boutexhe**, k' ele **boutexhe** (u : k' i **boutnuxhe**, k' ele **boutnuxhe**)

==== Suddjonctif erirece ====
Li suddjonctif erirece si fwait tot rprindant les cawetes do Nén durant Indicatif Erireces (passé simpe) et î racawer ene cawete -xhe
:Ki dj' **boutaxhe**.
:Ki t' **boutaxhes**.
:K' i **boutaxhe**, k' ele **boutaxhe**.
:Ki nos **bouténxhe** (u: ki dj' **bouténxhe**).
:Ki vs **boutîxhe** (li minme tchoi k' å suddjonctif prezintrece).
:K' i **bouténxhe**, k' ele **bouténxhe**
=== Condicioneu ===
Li [[condicioneu]], c' est on tins ki s' fwait avou li prumire dobe cawete do futurrece, et ene djeujhinme cawete, li minme kel cene do [[NDI
E]] des [[cénkinme troke da Hendchel|viebes del cénkinme troke]].
* Cåzant(e):
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-reu</B></span>: dji **boutreu**.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-rîz</B></span>: vos **boutrîz**.
** atouwaedje.
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-reus</B></span>: ti **boutreus**. Li dierin <span style="color:#ff0000;"><B>-s</B></span> ni s' prononce nén dins l' dijhaedje, mins est refoircî dins li dmandaedje: **boutreuss ?** (est ç' ki t' boutreus ?).
* Riwaitant(e):
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-reut</B></span>: i **boutreut**, ele **boutreut**.
* Cåzant(e)s:
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-réns</B></span>: nos **boutréns**; dji **boutréns** (purade el Basse-Årdene.
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje + <span style="color:#ff0000;"><B>-rîz</B></span>: vos **boutrîz.
* Riwaitant(e)s:
:bodje + -rént: i **bout<span style="color:#ff0000;">rént</span>**, ele **bout<span style="color:#ff0000;">rént</span>**.

### Kimandeu
Li cmandeu shût l' indicatif prezintrece, mins on rsaetche li cawete -S a l' atouwé.
* Atôtchî (eye):
** atôtchaedje ordinaire
:bodje + -ez: **bout<span style="color:#ff0000;">ez</span>** !.
** atouwaedje.
:bodje + -e: **bout<span style="color:#ff0000;">e</span>** !.
* Cåzant(e)s:
:bodje + -ans: **bout<span style="color:#ff0000;">ans</span>** !
* Atôtchîs (atôtcheyes):
:bodje + -ez: **bout<span style="color:#ff0000;">ez</span>** !

## Hårdêyes difoûtrinnes
* 
** Tåve do codjowaedje di "bouter"
** Tåve do codjowaedje di "tuzer"
* sol Wiccionaire :