Betchfessî ey

thumb|Mape des disfondowes di "aweye" (dinêyes di l' ALW 1, hagnon 1 & 98) 
 
Li **betchfessî EY**, c' est on betchfessî scrijha eployî po des mots k' ont, å coron, on son prononcî *èy* so Lidje et *îy* so Nameur, li Coûtchant walon, li Basse-Årdene, et l' payis d' Måmdey. Li cogne lidjwesse est pus stroete oyowe, mins pus diferinne do francès ki l' ôte.

## Les mots avou l' betchfessî EY
### Kimons nos
* åjhey
* meye
* veye (k' on vike), veye (grand viyaedje).
* feye
* leye, leyes.

### Cawetes
* cawete -reye
* sacwantès cawete -eye des nos d' plaece.

### Codjowaedjes
#### Viebes del [[codjowaedje lodjî|2inme troke da Hendschel (lodjî)]]
li betchfessî **ey** si rtrouve :
* å pårticipe erirece femrin :
: les båsheles ont doirmou betchfesseyes; elle estént må lodjeyes.

#### Viebes del [[codjowaedje spiyî|2inme troke da Hendschel en -iyî (criyî)]]
li betchfessî **ey** si rtrouve :
* dins l' codjowaedje e l' indicatif prezintrece singulî
: i speye li manaedje.
* å suddjonctif prezintrece singulî
: Pôreut vali k' i n' sipeye nén l' machine.
* å cmandeu singulî
: Sipeye totafwait, tins k' t' î es !
* å pårticipe erirece femrin.
: l' assîte est spiyeye 

#### Viebes del [[codjowaedje tcheryî|3inme troke da Hendschel (tcheryî)]]
li betchfessî **ey** si rtrouve 
* dins l' codjowaedje e l' indicatif prezintrece singulî
: dji tchereye å grin.
* å suddjonctif prezintrece singulî
: Dji vou ki t' tchereyes les saetchs di rgon.
* å cmandeu singulî
: Djans, tchereye pus lon !
* å pårticipe erirece femrin.
: Tote li moye di four est tchereye evoye.
* å condicioneu et futurrece a totes les djins
: dji tchereyreu; dji tchereyrè

### Veyes et viyaedjes
* cawete -eye des nos d' plaeces.
* Måmdey (so plaece: Mâmdi, Mâmdîy).

### Foû-rîles
* vey (pont d' *vîy* mins li dobe rifondowe vir el pout replaecî).
* Mots calkés do francès.
** parey, soumey.
* nén rfondou avou -ey : botaye.

## Codujhance do betchfessi EY divant ene cawete
### Ridaedje EY => IY
Å mitan do mot, li betchfessî EY ridvént sovint IY 
* avou l' cawete -in : Måmdey / Måmdiyin; 
* a l' infinitif et dins dins les codjowaedjes i speye / i va spiyî; veye / viyaedje).

## Dispårdaedje des prononçaedjes do betchfessî EY
### Crombès rimes

## Istwere do betchfessî EY
### Diyalectalijhaedje do betchfessî EY

### Uzaedje do scrijha EY come betchfessî
Li betchfessî ey a stî enondé pal tåvlotêye "rifondaedje" di l' UCW e 1995. C' est insi k' il a passé, sins arokes, å Raploû d' Tchålerwè sol rifondaedje (1996).

## Shuvions E + Y ki n' sont nén l' betchfessî EY
Li shuvion E + Y si pout rescontrer ådfoû do betchfessî EY :
### Vraiyès foû-rîles
(vraiy mots walons)
* vey, veyou, veyåve
* leyî; codjowaedjes et parints di braire, leyî, tchaire.

### E avou Y di beloyance
Li yod ristope èn ahiket. 
* dans les mots sincieus do grek ou latén avou "e"+voyale, 
** djene**y**alodjike, te**y**oreye, mete**y**orite, te**y**olodjeye, ane**y**anti, se**y**ance.
** betchete neyo- (noû-) : ne**y**odîme (Nd), neyoplasse.
** betchete djeyo- : dje**y**ometreye, dje**y**ografeye, dje**y**olodjeye.
* sacwants calcaedjes do francès : re**y**ussi
* nos etrindjirs walonijhîs: Dje**y**ordjeye, ne**y**erlandès.
* dins sacwants calcaedjes do francès (mots avou "oi") : citwe**y**in

Ci n' est nén trop målåjhey di fé l' diferince; li betchfessî *ey* ni s' ritrouve k' al fén des mots, ou al fén d' on bodje shuvou d' ene cawete (eg: åjhey => åjheymint; abeye => abeyisté), a des ôtès plaeces ci n' est nén li betchfessî *ey*, mins on *y* di beloyance inte deus voyales.

### Shuvions betchfessîs AE u OE + Y
* betchfessî ae : waeyén,  djaeye.
* betchfessî oe :  k' i soeye, creyant.

## Dipus d' racsegnes.
### Alére
* L. Remacle, *La différenciation dialectale en Belgique Romane avant 1600*, p. 87-88 & 89-91.
### Mapes a studyî
* aweye : mape ALW 1.1.
* veye : mape ALW 1.98.
* coûtcheye : mape ALW 2.79.
## Hårdêye difoûtrinne
* Sicole po ls efants sol betchfessî EY