Displouctaedje des trokes di cossounes å coron

Li **displouctaedje des trokes di cossounes å coron** u **simplifiaedje des dobes et tripès cossounes etimolodjikes metowes al fén d' on mot**, c' est cwand gn a ene u deus **tcheyantès cossounes**, dj' ô bén : ene cossoune etimolodjike ki n' si rtrouve nén å coron d' on mot. C' est ene aplicåcion del rîle des troes cossounes.

Cisse cossoune la pout kécfeye rispiter dins s' parintêye.
:
:

Ele si rtrouve eto dins les codjowaedjes et dins l' aparintaedje.

Li minme piceure si voet eto ådvins des mots.

## Esplikêye fonolodjike
Li fonolodjeye walone ni vout **nén** k' i gn åye **ene dobe cossoune å coron** des mots.
:latén chorda => walon coide.
:latén perdere => walon piede.
:latén vespa => walon wesse.

## Dins les codjowaedjes
S' i gn a deus cossounes divant l' bodje di codjowaedje (tchi**ct**er, sho**fl**er, wå**rd**er, adie**rs**î, li viebe ni pout esse codjowé rîlêymint e l' indicatif et suddjonctif prezintreces et cmandeu singulîs (on-z åreut deus cossounes å coron). C' est eto l' cas avou les dmeye cossoune "y" tche**ry**î.

On-z è rexhe avou sacwantès piceures :
* Piceure del ristitcheye voyale :
** Codjowaedje shofler : dji °*sho<span style="color:#ff0000;"><B>fl</B></span>e* => dji shofele après lu.
* Piceure del mouyeye cawete :
** Codjowaedje tchicter : ti °*tchi<span style="color:#ff0000;"><B>ct</B></span>es* => ti tchictêyes di trop.
** Codjowaejde adiersî : => °*adie<span style="color:#ff0000;"><B>rs</B></span>e* => adierseye ti côp !
** Codjowaedje tcheryî : i °*tche<span style="color:#ff0000;"><B>ry</B></span>e* => i tchereye å bwès.
* Piceure do tcheyaedje d' ene cossoune :
** Codjowaedje wårder : po k' ele °*wå<span style="color:#ff0000;"><B>rd</B></span>e* => po k' ele wåde ses cwårs.
** Codjowaedje siervi : ça °*sie<span style="color:#ff0000;"><B>rv</B></span>e* => ça n' sieve a rén.
** Codjowaedje piede : dji °*pie<span style="color:#ff0000;"><B>rd</B></span>* => dji piè.

## Foû-rîles
C' est sovint des mots dedja vîs assez po-z esse dins les motîs. C' est co ossu sovint des ptits mots :
* shuvion A + R + K u P:  (, ), , , , Parkes
* shuvion O + R + K : , 
* shuvion R + S : , dispu , , pamperse.

## Istwere do tcheyaedje des dobès cossounes å coron.
Diviè 1200, on voet ddja bén ça dins li scrîta.
* So Miermont : 1214 : *Mie*'le**mont'' (po  u .
* [[Sint-Djôr]] : 1248 ''sanct Geo**r**'' (po ''Geo**rg**is'').
*  : 1252 ''prope'' (po ''pro**pr**e'').
*  : 1286 ''quatouze''; 1298 ''quatuoze'' (po ''quato**rz**e'').
*  : 1324 ''tiege'' (po ''tie**rg**e'').

== Rifondaedje des mots calkés lanawaire avou des trokes di cossounes å coron ==
Li [[linwe-ehåyaedje do walon|candjmint do statut do walon]] al fén do 20inme sieke, et l' askepiance di gazetes etires di [[prôze nén racontrece]] a fwait aspiter e walon ene peclêye di [[calcaedje do francès|calcaedjes do francès]], inte di zels, sacwants mots avou ene dobe cossoune å coron.

Les [[gazetes e walon]] ont shuvou 3 diferinnès voyes :
* les gazetes wårdiveuses ([[Les Cayés Walons]], [[El Bourdon]]) n' eploynut nén les calcaedjes do francès.
* Les gazetes avanciveuses di prôze nén racontrece come [[Li Chwès]] prindèt les mots do fancès sins les rwalonijhî pol tcheyaedje des dobès cossounes å coron:
:ene ''cri**pt**e'' (), on ''specta**cl**e'' ().
* Les gazetes des [[rfondeus]] come [[Li Rantoele (gazete)|Li Rantoele]] eploynut les mots calkés rwalonijhîs pol tcheyaedje des dobès cossounes å coron.
:[[asse (maladeye)|l' **asse**]], kimint l' médyî ?

== Sitouwåcion dins l' cåzé walon ==
Dins l' djåzé walon, les trokes di cossounes å coron si wådnut pus åjheymint dispu l' [[20inme sieke]], veyanmint ki les Walons s' ont adû a lzès prononcî e francès.
:ene ''; li princesse ''.
:il a do **'.
:li **, li ''.

## Sourdants & pî-notes