Pårticipe erirece

On **pårticipe erirece** u **pårticipe passé** (onk des deus sôres di pårticipes), c' est on codjowa do viebe, sins djin, ni djinre ni nombe, e rapoirt avou ene accion k' est houte.

Li pårticipe erirece siert a emantchî tos les erî-tins et les dobes erî-tins

Li cawete do pårticipe erirece candje sorlon les trokes di viebe.

Li pårticipe erirece pout esse eployî come addjectif. Cisse sôre d' addjectif la est pus voltî metowe divant l' no.
:do scramé laecea, li beneye tchandele.

Ces addjectifs la, copurade les femrin, polnut esse åjheymint sustantivés.
:, , , , , , .

## Dobes pårticipes erireces
Po troes viebes del cwatrinme troke, gn a on dobe pårticipe erirece, li prumî erîlé, li deujhinme a môde del cénkinme troke di viebes (cawetes -ou / -owe).



infinitif

er&icirc;l&eacute; p&aring;rticipe erirece

dobe p&aring;rticipe erirece 




 ()

 ()




 ()

 ()




 ()

 ()




 ()

 ()




Po sacwants viebes del cénkinme troke, i gn è pout aveur deus pårticipes erireces, on long, erîlé avou l' cawete -ou, et on court.


infinitif

erîlé pårticipe erirece omrin

acourti pårticipe erirece omrin (femrin)




 ()

 ()




 ()

 ()


 / 

 ()

 ()




 ()

, 




 ()

 ()




 ()

 ()




 ()

 ()




 ()

 ()




 ()

,  (, )




 ()

 ()


 / 

 ()

 ()




 ()

 ()


 / 

 () /  ()

 ()




 ()

 /  ( / )


 / 

 ()

 ()




## Adire avou l' latén et l' francès
A l' advinant do francès, li walon eploye pus sovint l' cawete *-ou*, po les viebes del céncwinme troke :


tayon-bodje latén

walon

francès


quaeritum

 ()

quéri (quéri)


iunctum

 ()

joint, (jointe)


dormitum

 ()

dormi (dormie)


misum

(retcherpinté sol prumî bodje)  ()

mis (mise)


mortuum

(retcherpinté sol prumî bodje) 

mort, (morte)


nascitum

 ()

né (née)


ausum

 ()

(divnou on viebe del prumire troke e francès) osé (osée)


pinctum

 ()

peint (peinte)


servitum

 ()

servi (servie)


sentitum

 ()

senti (sentie)


strinctum

 ()

étreint (étrinte)


textum

 ()

(divnou on viebe del prumire troke e francès) tissé (tissée)




Sins conter conter les disfondowe e -ou do Levant et do Mitan cial la dzeu.

## Eployaedje e walon
L' eployaedje des pårticipes erireces e walon est pacô diferin do ci do francès.
### Pårticipes erireces des viebes di mouvmint
I s' eploynut purade avou l' aidant viebe "aveur", et dabôrd, èn si nén acoirder avou l' sudjet.
:*Li båshele a dmor*'é** ståmusse''
:''Nos avans toum**é** so nos djnos''
:''Elle a **morou** li samwinne passêye''.
:''Elle ont **ndalé** a pî.

A ç' moumint la, c' est des vraiys [[passé compôzé|passés compôzés]]. I mosternut ene accion k' est houte.

Mins, i s' polèt eto eployî avou l' aidant viebe "esse", et adon, s' acoirder avou l' sudjet. A ç' moumint la, c' est des indicatifs prezintreces do viebe "esse", avou li pårticipe erirece prins come [[addjectif]] atribut do sudjet. I mostrèt ene sitouwåcion.
:''Ramassez totes les foyes ki sont la toum**êyes**.
:''Elle est **moite** dispu bele ådje.

=== Eployî avou l' adviebe ''vola'' ===
Eployîs avou l' adviebe ''vola'', i sieve a-z acsegnî on fjhaedje ki vént d' advini et durer dvins l' prezint.
Egzimpes :
* ''Tén, **vo vs la** co **raviké** ? Vos rdjåzez co ? C’ est seur èn emacralaedje a hikete, savoz, ki Bebete vis årè tapé !''
* ''I n' î est nén. Hinri a cwerou tocosté après. (I bouxhe li sånî djus di l' årmå). Bon ! **Vola** l' sé **ståré**. C' est co ene samwinne ki cmince bén.''
* ''Ebén, puski **vo vs la xhoré** dispaitchîz vs do fé vost ovraedje et vo vs arindjroz avou Fonsine.''
* ''Mins **vo l’ la divnowe** ene gote hôtinne, ossu.''
* ***Vos vs la divnowe*' pus rodje ki des petchales. Asteure, vos clintchîz l’ tiesse et vos n’ oizoz m’ loukî !*
* *Les bos des trintchêyes ont sketé; et **vo m' la reteré**, wai.*
* *Lanawaire, ça s' endaléve eviè li stoelî; asteure, **vo les la rtcheuts**, mes reves, po mî m' dispåpyî.*
* *Les deus andjes s’ astampèt, et hop ! **vo les la ndalêyes**.*
* ***Vo les la rarivés** avou leus grands tchapeasLeus camizoles di linne, wai, sujhèt les tropeas.*

=== Pårticipes erireces des viebes ås pronos ===
I s' codjowèt *'todi** avou l' aidant viebe "aveur", et dabôrd, i n' s' acoirdèt **måy** avou l' sudjet.
:''Nonna, ele n' est nén revoye: elle est dmorêye.
:''Ele s' **a** côp**é***
:''Nos ns '''avans''' brouy'''î''' d' djoû''
:''I s' '''ont''' rwait'''î''' come des biesses''

L' eployaedje avou l' aidant viebe "esse" eyet l' acoirdaedje avou l' sudjet (so l' assaetchance do francès), c' est ene [[flotche di croejhete]] e walon.

Nén scrire ni dire:
:''Ele s' '''est''' côp'''êye'''; nos ns '''estans''' brouy'''îs'''; i s' '''sont''' rwait'''îs***

### Pont d' acoird avou l' droet coplemint metou padvant
E walon, li pårticipe erirece ni candje nén. Adon, gn a pont d' acoird do pårticipe erirece eployî avou l' aidant viebe "aveur" avou l' droet coplemint metou padvant, come çoula egzistêye e scrît francès.
:*Les tcheyires ki dj' a-st apoirt*'é***
:''Les facteures k' il ont pay'''î***
:*Totes les flotches ki nos avans fwai*'t***
:''Les pris k' il a rascod'''ou***

Ci sereut ene **flotche di croejhete** e walon di scrire u dire:
:*Les tcheyires ki dj' a-st *apoirt*'êyes**; les facteures k' il ont *pay**eyes**; totes les flotches ki nos avans *fwai**tes**; les pris k' il a *rascod**ous'''

## Hårdêyes difoûtrinnes
*  Dins l' grosse croejhete Hendschel
** Cognes e rfondou walon et coinreçmint
** Acoird ezès rpassés tins

## Sourdants & pî-notes