Pûsmadje

** Pûsmadje **, c’ est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Suni dedja e 1965, pu avou Vresse e 1977, passant adon del province do Lussimbork al province di Nameur.

Il fwait frontire avou l' France.

thumb|eglije Sint-Ilåre
thumb|viye måjhon (1833)
thumb

## Mwaissès dnêyes
* Dimanants: 232 (1817); 284 (1821); 333 (1893)
* Eplaeçmint sol Daegn: 
* Sotindowe: 403 ha., ki 286 c' est des bwès.
* Hôteur:  258 m. a l’ eglijhe
* Canton: Djedene
* Arondixhmint: Dinant
* Province: Nameur
* Payis: Beldjike
* Vîs scrijhas: *Pussemaigne, Pussemagne* (1617), *Pucemagne*, dins on vî pouyé rémois di 1306.
* Eglijhe: di 1873, ås deus clotchîs. 
* Patron: Sint Hilåre.
* Dicåce: fiesse do Sint: 14 di djanvî.
* lingaedje do payis: tchampwnès (onk des cwate cénk viyaedje walons k' el cåznut u k' el djåzént dvinltins).

## Etimolodjeye
Li prumî boket do mot «*Puss, putz*» a l' minme tayon-bodje ki «pousse». Li deujhinme boket «*Magne, maigne, mange*», vénreut do latén «magnus» (grand). Li no veut don dire «grand pousse» u «parfond pousse». Come d' efet, li sitouwåcion do viyaedje, metou å fond d’ ene goidje, å pî des coisses pout fé sondjî a on grand pousse.

E 1877, li mwaisse di scole racontéve ki, 80 ans pus matén, les vîs djhént co *Pui-mange*, dandjreus on francijhaedje oblidjî pås evayixheus francès (ç' åreut stî e 1797).

## Nos d' plaece
### Ecarts
* **La Tchafete**, feme ki cåze bråmint, k’ a dné s’ no al måjhon.
* **Belvuwe** (F. *Bellevue*)
* **L’ Esperance**

C' est troes måjhons ki sont å mitan des bwès, al frontire, ki fjhént comiece d’ on payis à l’ ôte. Belvuwe a divnou ene prôpieté po les vacancîs.

### Aiwes
thumb|cafè å no do ptit bî
Li **[[Gotale]]**, pitit ri ki vént d’ Suni, mousse e France et s' va egoliner e Mouze a Nouzon.

## Istwere
Divant l' Revolucion francesse, c' esteut l' prevôté d’ Orcîmont.

E l' an V, li 3 vendemiaire, il est rataetchî al comene di Suni, e canton d' Noûmani, dipårtumint des Årdenes.

E 1815, li 6 di djanvî (dizo l' redjime holandès), il est distaetchî di Måjhires et rmetou avou Bouyon.

E 1823 (todi e redjime holandès), il est rmetou avou l' comene di Suni.

E 1859, li 24 di may, dizo li lwè bedje, i rdivént comene.

E 1965, tins des ptits rebanaedjes, il est ddja rebané avou Suni, e l' province di Lussimbork.

E 1977, ås grands rebanaedjes, il eva, e minme tins k' Suni, avou Vresse, e l' province di Nameur.

Ene viye clotche a l’ eglijhe date di 1645.

Å mitan do 16inme sieke, Pûsmadje et Badjimont estént des dipindances di l’ eglijhe di Noûmani.

Gn åreut yeu on vî tchestea a Nonne do viyaedje. Li signeur si loméve Régnier. Il aveut ossu on tchestea a Bôhan.

Pûsmadje, come Badjimont, estént des fîs  d’ Orcîmont, mins les djins alént cweri a mindjî e l' France. I payént po ça, deus cartels d’ avoenne pa djin. C’ ere li droet di «Såvmint u minuité»; c’ esteut des viyaedjes d' ambedeus (ki dipindént e minme tins del France et do Sint Impire Romin Djermanike).

E 1786, gn a yeu a Pûsmadje, on rlomé duwel inte on lomé De Saint-Mesme, èn oficî do redjimint di Ségur-Dragons et Barras (li fré do prezidint do Directwere). Saint-Mesme a stî touwé roed. Barras, li prezidint do Directwere, n’ è saveut co rén, cwand il a dmandé a s’ fré çou k’ il aveut arivé a s’ soçon, Saint-Mesme. I n’ est k' blessî, respond l’ ôte. - Eh bén, dji vs va blessî ossu, dit l’ prezidint et i lyi casse ene djambe. Mins cwand l' prezidint a cnoxhou l' verité, il a rmoussî al tchambe do blessî po l’ achever. Mins ci-ci aveut peté å diåle, et ça a fini dins on tribunå d’ oneur.

Li viyaedje di Pûsmadje a ene eglijhe ås deus clotchîs, basteye tins do ringne da Yopôl I di 1872 a 1874. Ene si grande eglijhe po on si pit viyaedje, c' esteut paski li Rwè vleut dner del Beldjike, ene bele imådje ås Francès.

### Economeye
thumb|ancyinne gåre do tram
Pûsmadje aveut ossu ene bele gåre di tram, å terminusse del lene Palijhoû–Bouyon. On tram francès î vneut ossu di Tchårluveye. Les djins l' lomént: « L’ Torea » (*Torê*), do sobriket des djins di Djesponssåt.

Dinltins, li mestî d' clawtî esteut florixhant. Mins po-z espaitchî deus passaedjes al dwane (li fier vineut d' France, et c' est bråmint la k' les clås alént), les clawtîs alént ovrer a Rodjissårt.

Disca lanawaire, gn aveut ossu ene u deus bressenes.

## Pî-note