open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
71

-1î sieke | **[[1î sieke]]** | 2inme sieke



i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans |
dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans



anêyes 50 | anêyes 60 | **[[anêyes 70]]** | anêyes 80 | anêyes 90



66 | 67 | 68 | 69 | 70 | **71** | 72 | 73 | 74 | 75 | 76


----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 71 do [[calindrî grigoryin]].*

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
*
Dorifôre

Li **dorifôre**, c' est èn inseke di l' ôre des schaerbotreces k' atake les crompires.

I s' mopleye foirt raddimint.

## Istwere des dorifôre e l' Walonreye
Il ont-st arivé d' Amerike å mitan do 20inme sieke.
Scrijha œ

Li **scrijha œ**, c' est on scrijha tipografike fwait pa l' aplacaedje del lete O et del lete E.

## Siervaedje e l' alfabet fonetike eternåcionå
Dins l' AFE, i sieve eto po rinde l' son ë (/œ/).

## Siervaedje e francès
E francès, po des mots d' etimolodjeye latene, il est todi aplaké a on «U», la ki l' troke «œu» rind l' son ë (/œ/), ou a on «i», la ki l' troke «œi» rind l' son eu (/ø/).
Li mot parint corespondant e walon a-st on son *oû* (/u:/).
On l' ritrouve dins des mots come:
* «» (cour).
* «» (boû).
* «» (ouy).

po des mots (sincieus) d' etimolodjeye greke. Li prononçaedje *puriveus* est  l' son é (/e/); mins l' prononçaedje corant est sovint l' son eu (/ø/), pa assaetchance des mots d' oridjene latene, pus corants, cial å dzeur.
Li calcaedje corespondant e walon si screye avou *e* (/ɛ/).
On l' ritrouve dins des mots come:
* «» (*ezofadje*, buzea d' avala).
* «» (fetusse)

## Siervaedje e walon scrît e Feller
Il a pacô stî rprins e walon scrît e Feller, cwand li clintcha francès-rshonnant minéve a des ortografeyes come «»  (cour, C1) la ki l' shuvion «œû» riprezinte li son eû (/øː/).

Li minme mot, avou l' minme prononçaedje, est scrît «» dins des ôtes motîs do walon, come li ci d' Bastogne.

Dins des Feller timprous, e l' Årdene nonnrece, on a eto ci scrijha la, ricopyî do francès po l' mot «» (ouy):
:*Elle air grande è maigue, poï couleûr d'airp' sètche,
:*L**'œil** vif è ardent, gueûl' fin' coume in bètche,
:*Les cônes assez longues, le vint' petot plat :
:*C'estot coume in çairf, oh vraiment ! c'vatch'-là.
(*Elle  grande et maigue, poy coleur di setche yebe / L' ouy vif ey årdant, gueuye fene come on betch / Les coines assez longues, li vinte putoit plat: c' esteut come on cier, o vormint, ç' vatche la*)

## Sourdant
Scrijha oe

thumb
Li **scrijha oe**, c' est on scrijha:
* avou èn accint sol droete so l' lete E, qui pout rprezinter li son wè dins les sistinmes di dvant Feller (mémoere)
* qui note li betchfessî scrijha «oe» e rfondou walon.

Pol tipografeye la l' les deus letes sont-st aplakêyes, loukîz a: scrijha œ.
Œ

* Scrijha œ (œ, Œ)
* Scrijha oe (oe)
** Betchfessî scrijha oe (Betchfessî scrijha OE)
** Cawete -oe (-oe)
L266

Li **L266** est ene voye vinant d' Courcele, wice el voye s' disribanî del L112A (ki porshuve do costé d' Trejhniye), eyet s' finixhant ås Shijh Perriers d' Sovret. 

## Referinces eyet sourdants
Lech Walesa

**Lech Walesa** (riscrît e polonès ***Lech Wałęsa***), c' esteut on sindicalisse polonès k' a fwait berôler li sistinme comunisse, pu divni prezidint do payis.

Il a eto rçû l' Pris Nobel.
Plastike

thumb|boles di four nén fené wårdêye e plastike
Li **plastike**, c' est on prodût del tchimeye ki n' si lait nén ataker di l' aiwe, ey adon si wårder des ans et des razans.

Tchimicmint, c' est des polimeres ki polnut rçure ene metowe cogne tins k' i sont dins l' faze likide, et k' el vont wårder cwand i dvénront solides.

## Istwere
Les plastikes ont-st arivé a flouxhe après l' guere di 40.  Et fé disparexhe toplin des industreyes ki produjhént des prodûts ki divnént aviyis eneviè l' concurince des plastikes.

## Sôres di plastikes
* PVC po fé des ouxhs et des fniesses
* mica
* bakelite
* vinil
…

## Kékes uzaedjes do plastike
* ewalpaedje des martchandijhes
** botaye di plastike
** saetchot d' plastike
* ricovraedje des essilaedjes u do four nén fené
* sandaletes; impermeyåbes
* pîces des otos, pitits bateas, avion solrinne
* taexhons d' plastike (coyîs, fortchetes, couteas, assîtes, veres)
* meubes di plastike (tcheyires et tåves di campigne)
* plakes di muzike, sitroetès plakes
* djouwets d' plastike
* plastinaedje di coirs po mostrer l' antomeye.

## Plastike et evironmint
Li plastike ni s' distrût nén avou l' aiwe, adon, dimorer té ké dins les corantès aiwes, les mers et oceyans. Å pont d' awè fôrmé on setinme continint emey li Påjhûle Oceyan.


Mannestés plastike et canete dilé voye Transene.jpg|ewalpaedje di plastike hiné sol dilé del voye
Saetchots plastike.jpg|plastike d' on martchî, epoirté på vint
Cane efirdjeye saetchot plastike.jpg|cane efirdjeye dins on saetchot d' plastike
Arondixhmint di Nameur

L' **Arondixhmint di Nameur** est èn arondixhmint administratif del province di Nameur.

## Arondixhmint

### Mape

Imådje:Arrondissement Namur Belgium Map.png|Dispoy 1977.


### Comenes del Arondixhmint

 


## Referinces eyet sourdants
Kilomete a l' eure

Li muzeure **kilomete a l' eure** est l' nombe di kilometes froxhî pindant on momint. Li **kilomete a l' eure** est ene muzeure d' vitesse.

## Veyicule

* Pî (måtche) : 5 km/h
* Velo (famile) : 13 km/h
* Pî (coûsse) : 15 km/h
* Velo (normå) : 16 disk' a 20 km/h
* Tram : 17 disk' a 75 km/h
* Moto eyet vweteure : 30 disk' a 250 km/h (limité på l' Estat)

## Spanixhaedje el Beldjike
Li **spanixhaedje des kilometes a l' eure** est, el Beldjike, manaedjî pa les reddjons avou l' disribanaedje del IBSR e 2017.

### Brussele

* Rowe : 50 km/h
* Voye : 90 km/h
* Otorote : 120 km/h

### Flande

* Rowe : 50 km/h
* Voye : 70 km/h (dispoy 2017)
* Otorote : 120 km/h

### Walonreye

* Rowe : 50 km/h
* Voye : 90 km/h
* Otorote : 120 km/h

## Referinces eyet sourdants
Plastinaedje

thumb|macabé etir
Li **plastinaedje**, c' est ene tecnike po wårder des coirs di macabés u d' biesse po studyî leu-z antomeye, tot replaeçant les likides des celules pa des plastikes.

## Istwere
Li tecnike a stî diswalpêye dispu l' anêye 1977, pu todi amidrêye, bråmint pa Gunther von Haghens, a l' univiersité d' Heidelberg, e l' Almagne.

Elle a stî bruvtêye avou tchaeke di ses amidraedjes, di 1979 a 1982.

Sacwants pîces di muzêye fwaite ont stî mostrêyes so ene espôzucion tournante k' a dmoré a Brussele do 22 d' setimbe 2001 å 24 di fevrî 2002.


Body Worlds Exhibit San Diego 2009.jpg|riwaitants di l'espôzucion a San Diego (2009)



## Tecnike
Li coir est waeranti do pourixhmint e l' metant dins do formol.

Adon, les pîces sont discopecêyes po mostrer çou k' on a l' idêye. Les pîces dedja edjalêyes sont soyeyes a trintches di 3,5 cintimetes.

Adon, li pîce est metowe dins on froed bagn d' acetone ki va replaecî l' aiwe des celules; pu dins on tchôd bagn, todi d' acetone, po rsaetchî les cråxhes.

Ci côp la, l' acetone est pompêye (tot fjhant l' vude), et replaeceye pitchote a midjote på plastike.


Hand plastination.jpg|mwin
Heart and lungs.jpg|cour et peumons
Equine hoof hc biovision.jpg|trintche do doet d' on tchvå
Laminitis hc biovision.jpg|doet d' on tchvå avou ene fourbeure avanceye


## Sourdants
Teri Bele-Vuzion

Li **Teri Bele-Vuzion**, c' est on teri ki s' trouve al Nonne-Coûtchant d' Goyîssåt, èn hamtea d' Djumet, dins l' ribanêye comene di Tchålerwè.

## Estance
Li verdeure est prezinte, mins il est nén possibe di daler rôbaler dzeu.

## Referinces eyet sourdants
Teri des Vevîs

Li **Teri des Vevîs**, c' est on teri ki s' trouve a Djilî, on ptit ban del comene di Tchålerwè.

## Economeye
Dispu 2025, li site est ocupé på Grand Ospitå di Tchålerwè. Viè l' moes d' avri 2027, li lene M5 do ledjir metro di Tchålerwè srè metowe e siervice.

## Referinces eyet sourdants
Arondixhmint d' Nivele

L' **Arondixhmint di Nivele** est li seu arondixhmint administratif del province do Roman Payis.

## Arondixhmint

### Mape

Imådje:Arrondissement Nivelles Belgium Map.png|Dispoy 1977.


### Comenes di l' arondixhmint

 


## Referinces eyet sourdants
Islamigåtchisse

L' **islamigåtchisse**, c'est ene ideyolodjeye k' est d' gåtche, minme del foite gåtche, yeyet k' est rataetcheye a l' islam.

## Motlî
El djin ki shût ciste ideyolodjeye la, c' est on **moslimî gåtchisse**, ene **moslimresse gåtchisse**, mins l' mot rola est purade uzé po traitî ene djin d' gåtche, li pus sovint pask' on n' est nén d' acoird avou lu.

## Referinces eyet sourdants
Palivole ås cabus

Li **palivole ås cabus**, c' est on blanc påwion ki pond ses oûs so les foyes des cabus.

  *[[Pieris brassicae]]*

## Vicaedje
Sol tins d' nonne, les cabus s' racrolèt. C' est adon k' nosse påwion pidjole avår la, et vini ahavter ses oûs sol dizo del foye, k' est adon espôzêye å solo.

Les oûs son djaenes.

Les halenes sont vetes; ele galofnut les cabus a grands côps.
Li vatche d' Ofagne (arimé)

**Li vatche d' Ofagne** (*La vatche d'Ofagne*), c' est on long arimé scrît pa Octave Picard e 1921.

C' est ene vraiye paskeye ki s' a dvou passer ciste anêye la u on pô dvant.

## Tinme
thumb|måjhon avou l' toet k' arivéve foirt bas, padrî (come dins l' paskeye)
C' est ene vatche k' aveut monté so on toet di schayes dins ene måjhon do cminçmint do 20inme sieke ki l' toet vineut foirt bas pa padrî.

## Eplaidaedjes
L' arimé a stî eplaidî dins l' mwaisse ortografeye (do Feller, sorlon li scrijheu, mins do foirt timprou) dins l' live *«L'ascendance de Tallien et Offagne au temps passé»* (1971).

Il a stî rmetowe e Feller-Pierret dins «Cåzans walon»  (si oyi, ké tôme?)

Pu eplaideye dins troes modêyes (mwaisse ortografeye, Feller-Francard-Mahin et rifondou walon so Wikisourd e 2020.

## Prononçaedje come li mwaisse modêye

## 
(so Wikisourd)
* Mwaisse modêye
* Riscrijhaedje e-n on sistinme Feller do 21inme sieke
* Modêye e rfondou
Arondixhmint d' Vervî

L' **Arondixhmint d' Vervî** est èn arondixhmint administratif del province di Lidje.

## Arondixhmint

### Mape

Imådje:Arrondissement Verviers Belgium Map.png|Dispoy 1977.


### Comenes del Arondixhmint

 


## Referinces eyet sourdants
Gåtche (discramiaedje)

* li **gåtche**, c' est l' costé la k' el cour est metou a ene djin.
* E l' politike, li gåtche, c' est ene pôzucion sol l' etchikî e 2D. Li gåtche politike est pårteye e mwints corants :
** Foite gåtche
** Gåtche anticapitalisse
* Gåtche, c' est on pitit ban del comene di Brudjlete.
Maurice Debaty

thumb|120px|(2020)
**Maurice Debaty** a skepyî li 23 d' setimbe 1948 a Altene. Il a morou li 13 di djun 2023, a Nameur.

Riprins dins l' Antolodjeye inte Bok et Sanson.

## Ouve pol walon
Come sicrijheu e walon, il a ratourné li Prumire lete sint På ås Corintîs (2020).

Come teyåtreu, il a djouwé a Få-les-Tombes, pu dins l' dramatike «li soce des Falijhes» a Nametche.

## 
* 

## Sourdant
Anderluwe Djonccion (Ledjir metro d' Tchålerwè)

: 
Anderluwe Rowe del Ståcion | Anderluwe Djonccion | Anderluwe Voye di Twin 


**Anderluwe Djonccion**, c' est ene ståcion des lenes M1 eyet M2 do ledjir metro d' Tchålerwè.

## Busse
**Anderluwe Djonccion** si trouve al limotche inte deus trokes del rantoele do KT. Les lenes 30 eyet 136 sont al troke do Hinnot, contråvmint åzès lenes 91 eyet M1AB k' est al troke do *[[TEC|TEC Charleroi]]* (KT Tchålerwè), come avou les trams.

## Trams

### Padvant 2017
Tins des Vicinås, gn aveut sacwantès lenes ki passént rola. La k' i gn aveut, a l' epoke, troes direccions possibes&nbsp;: ene voye viè Anderluwe Caliguluk, ene voye viè Lôbe et Twin, ey el voye viè Fontinne-l'-Eveke et Tchålerwè. Les lenes ki dalént viè Lôbe eyet Twin ont stî dismantcheyes li 31 di decimbe 1983. Dispu ci date la, c' est l' ASVi ki s' ocupe d' èç pårtêye di lene la. Tolminme k' les tchinnaires eyet les rays ont stî rsaetchîs foû e 2005. Çki fwait k' **Anderluwe Djonccion** n' est pus raloyî a Lôbe eyet Twin, asteure. Li 31 d' octôbe 1986, ça a stî l' toû des lenes 30 eyet 31 d' esse dismantcheye. Li prumire raloyeut **Anderluwe Djonccion** a El Lovire, tot passant pa Marlanwé, contråvmint al lene 90 ki passeut pa Bince. Tot rwaitant l' 31, ci-ci esteut pus lon k' el 30, veyanmint ki daleut disk' a Tchålerwè. 

El ståcion leye-minme, n' aveut k' on ray ey on peron disk' e 2017. 
Imådje:Anderleus tram 92.jpg|On des dierins trams 92 al ståcion, e 1982.
Imådje:Anderleus overstap oud & nieuw.jpg|Ene ôte imådje avou ene BN LRV k' est sol lene 90.
Imådje:Anderlues depot.jpg|El ståcion e 1984.


### Dispoy 2020
Inte li 15 di may 2017 eyet l' 8 di djanvî 2020, gn a yeu des boutaedjes po rfé mwaisse les ståcions après Petria.
Imådje:Ledjir metro d' Tchålerwè M1 M2 Anderluwe Djonccion 1.jpg|Costé levantrece del ståcion avou les placaedjes sol voye ki mostere l' hôw di busse.
Imådje:Ledjir metro d' Tchålerwè M1 M2 Anderluwe Djonccion 2.jpg|Peron cintrå avou l' ray viè Tchålerwè.
Imådje:Ledjir metro d' Tchålerwè M1 M2 Anderluwe Djonccion 3.jpg|Peron cintrå avou l' machene po-z acater les biyets eyet l' hobete padri.
Imådje:Ledjir metro d' Tchålerwè M1 M2 Anderluwe Djonccion 4.jpg|Fén del ståcion viè Tchålerwè.
Imådje:Ledjir metro d' Tchålerwè M1 M2 Anderluwe Djonccion 5.jpg|Les rays ki vont å depot d' Anderluwe.
Imådje:Ledjir metro d' Tchålerwè M1 M2 Anderluwe Djonccion 6.jpg|Les rays ki vegnnut d' Anderluwe Caliguluk.
Imådje:Ledjir metro d' Tchålerwè M1 M2 Anderluwe Djonccion 7.jpg|Minme edroet, mins dins l' ôte sinse.


## Referinces eyet sourdants
Prumire lete sint På ås Corintîs

thumb
Li **prumire lete sint På ås djins d' Corinte**, c' est on boket do Noû Testamint. 

C' est ene lete d' apoisse sicrîte pa sint På (k' esteut adon e l' Macedône) et evoyeye ås noveas crustins d' Corinte.

## Cotoû istorike
 Deujhinme_lete_sint_På_ås_djins_d'_Corinte#Cotoû_istorike

## Contnou
Ele contént des instruccions kimint les comeres et les omes si doevnut moussî cwand i sont-st e l' eglijhe. Les cmeres divèt awè on noret d' tiesse:
:*Ene kimere ki dit ses priyires u des profeceyes a dfûle tiesse, ni fwait nén oneur a s' mwaisse (si ome); c' est come si ele n' åreut pont di [[tchvea]]s. Paski si ene feme ni mete pont d' noret d' tiesse, ele n' a k' a côper ses tchveas. Adon, si c' est djinnant po ene kimere d' awè les tchveas côpés ou d' esse raezêye, ele n' a k' a s' rafûler les tchveas.* (XI, 5-6).

Gn a eto totès ricmandåcions po n' nén magnî del tchå k' a stî ofreye ås idoles.
:*Po çou k' est del tchå ofreye ås idoles, nos savans bén k' end a pont dins l' monde, di diès; et k' i gn a k' on seu Bon Diu. Mins tertos nel savèt nén; oyi, end a sacwants, ki sont co ritnous pa l' abitude des idoles, ki magnèt des tchås ofreyes, et leu consyince est flåwe et mannete.* (VIII, 4, 7).
:*Çou k' on sacrifeye, on l' fwait å Diåle, et nén å Bon Diu. Et dji n' vou nén ki vos soeyoxhe camaerådes avou l' Diåle. Vos n' ploz nén boere å calice do Signeur et å ci do Diåle; vos n' ploz nén esse al tåve då signeur et al cene do Diåle. (X, 20-21).

Houte di çoula, ele contént des ricmandåcion moråles, aprume so les [[mariaedje]]s.

C' est a comprinde paski les noveas creyants ni sont nén seulmint des djwifs kiviersîs, mins eto bråmint des Greks, k' ont todi viké, et ki vicnut co avou des ôtes pareys a zels, mins des cis ki n' sont nén divnous crustins; metans minme l' ome et l' feme d' on minme manaedje.

I va eto ricmander di fé l' påye inte creyants, k' ont sovint des bretes:
:*Paski, mes frés, dj' a-st etindou so vosse conte, pa les djins d' Clowé, ki vos n' vos etindoz nén eshonne. Dji vou dire ki tchaeconk di vos dit «Mi, dji so da På» «et mi, da Apolosse», «et mi, da Cepahasse» «et mi, då Criss»'' (I, 11-12).

## Ratournaedje e walon
Li lete a stî ratournêye e walon pa Maurice Debaty ey eplaideye pa Jean Hamblenne dins l' live «Troes letes sint På et deus sint Pire rimetowes e walon» (2020).

## 
*  (ortografeye do ratourneu)
*  (riscrijhaedje e Feller-Léonard)
*  (riscrijhaedje e rfondou)

## Sourdants
Ferire (viyaedje)

**Ferire** (e sistinme Feller, *Fèrîre*; fr: *Ferrières*), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, el province di Lidje, divnou intité.

thumb|eglijhe

* Limeros del posse (nén candjî):
** asteure: **4190**
** Di 1969 a 1977: **4084**
* Limero diyalectolodjike: **H 77** (mwaisse pont di l' ALW).
* Arondixhmint: Hu
Limon

vignette|Des bokets d' '''limon''' pus on '''limon''' etir.
Li **limon**, ubén **citron**, c' est on djaene frut. Li potentiel idrodjinne d' èç frut ci toûne åtoû di 2,2, çoula vout dire k' il est foirt seure.

## Ahiveus principås

* Årdjintene
* Braezi
* Chine
* Estats Unis
* Inde
* Iran
* Itåleye
* Mecsike
* Sipagne
* Tourkeye

## Referinces eyet sourdants
Cour (antomeye)

thumb|cour di djin
Li **cour**, c' est l' mwaisse organe do sistinme circulrece des djins et des biesses.

## Discrijhaedje difoûtrin
C' est èn organe vude ådvins, avou ene paroejhe di musse, ravôtyî dins on saetch di texhou djondrece (li saetch do cour u pericour).

Ås djins et ås bedots, il a l' groxheur d' on pougn. Ås poyes, li cene d' ene ceréjhe.

Ås djins, i peze 300 grames, onk dins l' ôte.

Il est metou padrî l' platene do stoumak (esternom), çoula ås djins; i rpoize dissu ci oxhea la po les cwate-pates.

## Pårteyes do cour
Si on côpe on cour e deus, on trove k' i gn a cwate tchambes, deus droetes et deus gåtches, deus avou des spessès paroes et deus avou des pus tenes. Inte tchaeke tchambe, gn a des intrufinds

Les deus pus grossès tchambes sont lomêyes les **vintroûles do cour**; les deus pus ptites, les **oriyetes** do cour.

A l' intrêye et al rexhowe des vintroûles, gn a des clapets, les **clapets do cour** 

Il est raiwé pa l' artere do cour.


Côpaedje roydicirrece cour bedot.jpg|deus vintroûles
Oriyete do cour bedot.jpg|oriyete
Hydropericardium.jpg|saetch do cour
Coronary Arteries.tif|raiwaedje do cour


## Rotaedje do cour
thumb
Li cour di djin toctêye 70 côps al munute. Li ci d' on tchvå, 40.

Ås djins, ça lzî fwait 100.000 toctaedjes al djournêye, et deus miyons et dmey so tote li veye.

Les batmints sont pus raprepyîs et pus foirts cwand l' coir doet foirci. Mins, po les sportifs å rpoizaedje, leu cour bat pus doûçmint.

thumb

Si on påte do sonk ki rvént do coir (tcherdjî d' gåz carbonike), i va avni dins l' droete oriyete; cwand l' **clapet-triplete** (tricuspide) si va drovi, li sonk va moussî el droete vintroûle, k' el va tchessî e peumon, tot drovant l' **clapet poumonrece**. C' est la k' i s' va raclairi di s' CO2 et s' ritcherdjî e-n ocsidjinne, ey adon ricori e l' gåtche oriyete. cwand l' **clapet-mite** (ki rshonne a ene mite d' eveke) si drouve, li sonk intere dins l' gåtche vintroûle, bråmint pus tchårnowe di l' droete, pask' ele doet evoyî l' sonk pattavå l' coir, åd triviè do **clapet del mwaisse artere**. 

Li tocaedje des deus vintroûles si fwait e minme tins; ça fwait: å minme moumint, ene pårteye do sonk endè va e peumon, et l' ôte pårteye dins les organes totavå l' coir (åré l' peumon).

## Maladeyes do cour

Cours polets arondixhaedje.jpg|cour di polets avou li dbout arondi (dins l' aiwlinne)
Adhesive pericarditis.jpg|cour di djin avou di l' aplacante pericorite
Boursite urate cour.jpg|pirete d' urate sol saetch do cour (polet)
CoronàriaE.1268.jpg|stopa so l' grosse artere do cour (griyeus infractusse)


## Sourdants
La Valise

**La Valise**, c' est ene binde al muzike lidjwesse compôzêye di deus femes : Marie Zinnen eyet Fanny Vadja.

## Discografeye

### EP

* 2019 : La Valise First

# Keren Savorale Drom
# Oj Jovane
# Le Boîteux
# Gimmi's Tango
# Olives & Loukoums
# Angst
# Solnuška
# Sur le Chemin du Retour

### Tchanson

* 2020 : Dj' a m' tabeur, mes clikes et mes clakes

## Referinces eyet sourdants
Foite gåtche

Li **foite gåtche**, c' est on eshonna d' ideyolodjeyes politikes ki sont tot a gåtche so l' etchikî politike e 2D.

## Ideyolodjeyes

### Anårtchisse di gåtche
* Anårtchi-comunisse
* Anårtchi-collectivisse

### Comunisse

* Leninisse
* Marcsisse
* Maoyisse
* Troskisse

### Ôte
* Anticapitalisse 

## Pårtis politikes
N a sacwants pårtis politikes avou ces ideyolodjeyes la.

### Beldjike

### Urope

### Daegne etire

## Sourdants
Etchikî politike

L' **etchikî politike**, c' est èn adjinçna ki rprezinte les politikes pårtis. 

End egzistêye sacwantès sôres.

## Sôres

### 1D

 


### 2D

Imådje:Political Compass yLR wo text.svg|Li lene coûtcheye, ki rwaite l' economeye seulmint, va del foite gåtche disk' a l' foite droete. Li lene sitampêye, ki rwaite li djinre d' govienmint, va di l' otoritarisse viè l' libertariyanisse.
Imådje:Diagramme de Nolan.png|On ôte adjinçna då minme djinre.
Imådje:Diagramme Nolan Belgique.png|Etchikî politike des pårtis politikes bedjes e 2019. 


## Referinces eyet sourdants
Germain Mugemangango

**Germain Mugemangango**, c' est on politikî d' gåtche d' Brussele ki vike asteure e Tchålerwè. Il est on mimbe do PTB.

## Referinces eyet sourdants
Rascråwance

Li **rascråwance**, el minêyolodjince, c' est l' nombe totå di malådes a on metou moumint, u so ene metowe termene, rimetou å nombe totå di djins u d' biesses so on aroyaedje diné (comene, province, payis, Daegne etire; po les biesses: sitåve, pouytreye, waidiant tropea).

## Egzimpes
*li rascråwance do sida est di 50 miyons d' djins po tote li Daegne.
*li rascråwance del sourdisté totåle est d' aviè 25.000 pol Walonreye.
Sourdisté

Li **sourdisté**, c' est ene maladeye la k' ene djin n' ôt pus rén.

## Motlî
Li ci k' est ç' maladeye la, c' est on sourd, ene soude.

Divant d' divni totafwaitmint sourd, li djin **ôt deur**, elle **etind deur**; u: ele **n' ôt nén bén clair**; c' est on **sourdåd**, ene **sourdåde**; asteure on dit k' c' est «on **måloyant**», «ene **måloyante**»; po s' fote, on dit eto «on **storné**».

## Minêyolodjince
El Walonreye, li rascråwance del maladeye sereut di 25.000.

Mins i gn åreut dipus di 400.000 djins k' etindnut deur.

## Espaitchance
On doet sayî di n' nén espôzer l' oraye a des bruts trop foirts (assourdixhante muzike, brut d' machene a costé d' vos). Dins ces erironmints la, fåt mete des casses u des stopas dins ses orayes.

## Aidance ås sourds
On pout atôtchî les sourds avou l' lingaedje des senes.

## Sourdant
Zenofobeye

Li **zenofobeye** est l' fwait k' ene djin voeye èn etrindjir evi. Sacwants djins rwaitnut li zenofobeye, flotchreçmint come estant on sinonime di raecisse (creyance al vikance des raeces uminnes).

## Istwere

### Padvant 2000
Li dierin grand fijhaedje **xenofobe** e-n Urope padvant l' 21inme sieke esteut li deujhinme guere daegnrece, wice les Nazisses tchessént evoye les ci ki n' estént nén d' acoird avou leus, obén n' rimént nén avou les ideyolodjeyes disfindowes.

El Walonreye, i nd aveut bråmint des djins ki voeyént evî les Itålyins. Come d' efet, sacwants balotént di zelzôtes dins les tchansons come Tribal Mustachol. Houte di çoula, des cåbarets disfindént åzès djins di vini didins.

### Estance dispoy 2000
E 2000, li Beldjike esteut rwaitêye come on des payis les pus zenofobes d' Urope. Li **zenofobeye** el Beldjike sreut entrin d' crexhe. Mins nerén, li **zenofobeye** est espaitchêye el Beldjike. Li pus sovint, les pårtis politikes d' foite droete sont rwaitîs come estant **zenofobe**.

## Lisse

* Francifobeye
* Walofobeye

## Referinces eyet sourdants
Mitchî Bakounine

**Mitchî Bakounine** ([RU] Михаил Бакунин), c' esteut èn anårtchisse rûsse, k' est rwaitî come l' askepieu do mouvmint anårtchisse d' asteure, sortoit del anårtchi-comunisse eyet del anårtchi-sociålisse. 

## Referinces eyet sourdants
Theo Francken

**Theo Francken**, c' est on politikî d' rådicale droete di Lubbeek eyet mimbe del N-VA. Dispoy 2020, il est sovint invité al tévé so LN24.

## Ideyolodjeye
**Theo Francken** est purade veyou come on politikî radicå, virpus, d' foite droete. E 2020, i mosse s'-n' opôzucion conte li troke Vivaldi, ossu lomé måve-vete-pus. I shonne eto esse conte li femirecsisse.

## Ovraedje

* Continent zonder grens (avou Joren Vermeersch)
* Migratie in 24 vragen en atwoorden (avou Joren Vermeersch)

## Herleme

### Foite droete
Bråmint des djins rwaitnut **Theo Francken** come estant on politikî d' foite droet, veyanmint k' il est foirt djondant di Bob Maes, on noû-recsisse flamind. **Theo Francken** esteut, e-n efet, al fiesse des nonante ans d' cist ome rola. Çoula n' esteut nén plaijhant pol Pårti Bedje do Boutaedje, li PS eyet li Socialistische Partij Anders. Mins nerén, Bob Maes esteut on senateur on moumint cwand el PS esteut å govienmint.

### Zenofobeye
**Theo Francken** sereut raecisse conte les arabes eyet les muzulmans e djenerå.

## Referinces eyet sourdants
Conner Rousseau

**Conner Rousseau**, c' est on politikî d' gåtche di Sint-Nicolai-e-Flande ey el prezidint d' Vooruit dispoy 2019, cwand il aveut vint-shijh anêyes.

## Referinces eyet sourdants
Saetch do cour

Li **saetch do cour** u **pericour**, c' est ene toele k' ewalpêye li cour, fwaite di texhoû djondrece.

## Ovraedje
Il espaitche li cour di s' cafroyî disconte les coisses et les peumons.

## Maladeyes do saetch do cour

Tuberculous pericarditis (6560314817).jpg|pericorite pitizike a ene djin
Colera poyes parintreces aiwe e saetch do cour fritche.jpg|aiwe dins l' saetch do cour a ene poye parintrece
Hydropericardium.jpg|item est i a on polet d' poytreye
Cour urates.jpg|Piretes d' urate (poyes avou åk ås rins)


Les efouwaedjes do pericour si lomnut pericorite.

Ås poyes avou des maladeyes des rnos, i gnè pout awè des piretes d' urate ki s' vinèt ecrahyî so toele do cour.
85

-1î sieke | **[[1î sieke]]** | 2inme sieke



i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans |
dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans



anêyes 60 | anêyes 70 | **[[anêyes 80]]** | anêyes 90 | anêyes 100



80 | 81 | 82 | 83 | 84 | **85** | 86 | 87 | 88 | 89 | 90


----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 85 do [[calindrî grigoryin]].*

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
*
Misterdam

**Misterdam** ([NL] *Amsterdam*), c' est l' mwaisse veye des Bas Payis. 

## Djeyografeye
Elle est metowe dins l' province d' Holande Bijhrece. Mins nerén Misterdam n' est nén l' mwaisse veye d' èç province la.

## Sourdant
Li Rodje Årmêye est l' pus foirte

**Li Rodje Årmêye est l' pus foirte**, c' est ene tchanson del Guere civile Rûsse, cwand les bolcheviks (lomés «&nbsp;les Rodjes&nbsp;») avént tchessî li tsar del tcheyire.

## Ratournaedje

## Referinces eyet sourdants
Måstraik

**Måstraik**, lomé kécfeye eto «&nbsp;**Li Traik&nbsp;**» ([NL] *Maastricht*), c' est l' mwaisse veye del province do Limbork, el Neyerlande.

## Fotografeyes

Maastricht-02-Bruecke-2010-gje.jpg
Maastricht-20-Haeuser-2010-gje.jpg
Maastricht-22-Vogel Struys-2010-gje.jpg
Maastricht-26-Dinghuis-2010-gje.jpg
Maastricht-Onze-Lieve-Vrouwebasiliek-04-2010-gje.jpg
Maastricht-Onze-Lieve-Vrouwebasiliek-08-Marienaltar-2010-gje.jpg
Maastricht-Sint-Servaasbasiliek-08-2010-gje.jpg
Maastricht-Sint-Servaasbasiliek-34-Portal-2010-gje.jpg


## Referinces eyet sourdants
Djezus (discramiaedje)

* Djezus-Cri (Djezus d' Nazarete)
* Djezus (fouyton al tévé) (rîlêye-fime braezilyin)
* li ptit no «Djezus», dizo cogne espagnole  *Jesus* (Xhézousse), est co corant dins les payis castiyan-cåzants.
Sete (discramiaedje)

* Sete, veye di France, e-n occitan *[[Seta]]*
* ortografeye **flotchrece** do chife **7**, ki si scrît normåldimint «», mins ki, dins sacwants ratourneures, pout divni «» avou l' coron -ès.
Sete (veye)

thumb
**Sete** (prononcî /sɛt/), e-n occitan *Seta* (/'se.ta/), e francès *Sète*, c' est ene veye di France, sol Mîtrinne Mer, avou on pôrt.

## Infôrmåcions

### Demografeye

* Dinsité : 1 847 dimorants/km²
* Peuplacion : 44 712 dimorants
* Sitindêye : 24,21 km²

### Djeyografeye

* Dipårtumint : 34
* Redjon : Occitanie
* Payîs : France

## Lingaedje do payis
C' est l' occitan.

 Schoûtez èn eredjistrumint del fåve do vî vî tins «Li bijhe et l' solea» ratournêye pa ene djin canêye d' avår la, pol Djåzant atlasse éndjolike des lingaedjes di France et d' avår la.
Hasse

**Hasse** ([LI] *Hasselt* ; [NL] *Hasselt*), c' est l' mwaisse-veye del province do Limbork.

## Referinces eyet sourdants
William Warnier

**William Warnier**, nexhou e 1988, est on tchanteu lidjwès eyet walon-cåzant. Il est professeur d' moråle layike, d' es mestî.

## Referinces eyet sourdants
Anêyes 100

1î sieke | **[[2inme sieke]]** | 3inme sieke



anêyes 80 | anêyes 90 | **anêyes 100** | anêyes 110 | anêyes 120



100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 | 106 | 107 | 108 | 109


----

### Etrevéns
*

### Rilomêyès djins ki s' î ont fwait cnoxhe
*

### Edvincions et discovraedjes
*
88

-1î sieke | **[[1î sieke]]** | 2inme sieke



i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans |
dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans



anêyes 60 | anêyes 70 | **[[anêyes 80]]** | anêyes 90 | anêyes 100



83 | 84 | 85 | 86 | 87 | **88** | 89 | 90 | 91 | 92 | 93


----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 88 do [[calindrî grigoryin]].*

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
*
Pierre-Joseph Proudhon

**Pierre-Joseph Proudhon** esteut èn anårtchisse ey on politikî francès, i disfinda purade l' anårtchi-socialisse.

## Ridjhaedje
*Esse vierné (l' varyisté oridjinåle e francès).

## Referinces eyet sourdants
Mark Rutte

**Mark Rutte**, c' est on politikî neyerlandès eyet ancyin minisse-prezidint (lomé eto prumî minisse el Beldjike) del Neyerlande, etur 2010 disk' asteure. C' est on mimbe do VVD, on pårti politike d' cinte-droete. 

## Cårire
Il a cmincî s' cårire e politike nåcionåle e 2002. Il est cnoxhou po-z esse li pus grand prumî minisse di l' Union Uropeyinne, après Viktor Orbán, å livea do tins.

## Referinces eyet sourdants
Jeronimo

**Jeronimo**, c' est on tchanteu bedje eyet francès-cåzant ki vént d' Lidje.

## Referinces eyet sourdants
Médor

**Médor** est ene trimessowe rivuwe d' inketes bedje eyet francès-cåzant, askepyî e 2015. **Médor** s' vind nén soulmint dins l' Beldjike francès-cåzante, mins eto dins les ôtes edroets e Beldijke, dins ene livreye e Paris ey ene ôte å Rweyåme-Uni.

## Tarif
Ene rivuwe coste 17€. Po divnî mimbe d' **Médor**, i fåt payî 7,5€/moes.

## Pôzucion
**Médor** scrît ses årtikes sol societé bedje e djeneråle. Ç' est l' ene des prumîres rivuwes bedjes a awè stî fwaite på des libes programes éndjolikes eyet, come sol Wikimedia, brånmint d' ses årtikes sont so ene licince CC. Ç' est ossu on des seus media a esse indepindant, n' åyant nolu dzeu zelzôtes.

## Referinces eyet sourdants
Li Hår

**Li Hår**, obén **Li Håye** ([NL] *Den Haag* ; *<nowiki/>'s-Gravenhage*) est l' mwaisse veye del province d' Holande Nonnrece. Minme si ele n' est nén l' mwaisse veye del Neyerlande, **Li Hår** est l' veye li pus impôrtante politicmint. Di pus, èç veye n' est eto nén l' pus grosse d' es province, veyånmint k' el pus grosse est Rotterdam.

## Referinces eyet sourdants
Cevenes

vignette
**Les Cevenes** (occitan *Cevenas* /sebe'nos/, fr. *Cévennes*), c' est ene contrêye naturele di France, metowe a Nonne do Massif cintrå.

Ele si ståre so les dipårtumints do Gård eyet del Lozere.

## Lingaedje do payis
Li vî lingaedje did låvå, c' esteut l' occitan cevnole. 

Il est co cnoxhou asteure des viyès djins, ki polnut co åjheymint comprinde les catalans.

## Djeyografeye
Les copetes-mamurons (lomêyes ,  e-n occitan,  dins les nos prôpes e francès, eyet  e catalan) serént li dzeu di tot vîs volcans, mins pus erôdés k’ e l’ Åviene.

## Djeyolodjeye
C' est ene tere å schayisse. 

On î trove des blancs cayôs.

## Meteyo
Des foitès plouves lomêyes «walêyes cevnoles» trevnèt a tinzayeure (sovint on côp u deus l' an). Les voyes polnut esse côpêyes, et les viyaedjes enaiwés.

## Istwere
Do tins l' l' Impire romin, c' esteut l' Nôr del province rominne di Septimaneye.

Tot ç' payis la a stî prins pa les Arabes vinant do Levant d’ l’ Espagne diviè l' an 700, ey adon esse kinoxhowe come Septimaneye arabe.

Li payis a stî rprins pa Pepin l’ Peuket (motoit minme på tchuvalî Roland, li ci del batreye del Ronxhvå) al fén do 8inme sieke.

Tot on tins, li vå do Gardon esteut lomêye « vå francike », li mot est wårdé (dizo cognes «fracesque» pu «française» dins les nos d' viyaedjes come Sinte-Croes-el-Vå-francike, Sint-Stiene-el-Vå-francike. 

Gn a dandjreus la des payaedjes al frontire, lomés Fexhe (sicrît asteure Fez (Fexhe-Roland, *Fez-Rolland*).

E 17inme sieke, do tins des gueres di rlidjon, gn ava on revintaedje des Cevnoûs (protestants) disconte des catolikes do Rwè d' France. 

Asteure, gn a co todi bråmint des viyaedjes avou on timpe protestant. A minme des advintisses.

## Peuplåcion
Come ôte pårt, l' ebagance eviè l' veye des djins do payis divna pus pressante après 1945.

Portant, dins les anêyes 1960, gn ourit ene abagance contråvr di djonnes avou l' filozofeye hipîs, ki vnît ratchter des viyès cinses po pîce di pwin. Mins nouv côps so dijh, i leyît ouve après cénk a dijh ans. 

End a k' ont dmoré cwandminme, lomés «etrindjirs» pa les dmorant «di stok».

## Economeye
Aclevaedje di bedots, ey eto kékès vatches di brouxhirès raeces so les plenaesses. 

Coûteure di cascagnîs.

Tourisse di montinne di l' esté.
Jali

**Jali**, c' est on tchanteu bedje eyet rwandès ki tchante e francès. Asteure, i vike a Brussele.

## Referinces eyet sourdants
Keloyide

Les **keloyides** sont des botons k' askepeynut, li pus sovint padvant ubén après l' adocrexhince. Les **keloyides** sont l' rizultat d' èn ôte boton, d' on froxhaedje u co d' ene pikeure k' aveut trop rifé.

## Fotografeyes

Imådje:Cicatrices chéloïdes (1).jpg
Imådje:Keloid.jpg


## Referinces eyet sourdants
Croye (djeyolodjeye)

Li **croye**, c' est ene blanke tere foirt tinre, fwaite cåzu peurmint (90 åcint) di carbonate di tchåsse (CaCo2) avou l' restant ki c' est des silicates.

## Uzaedje
On s' è sieve dins l' bastimint et eto dins les scoles, po scrire.

## Avey
Les croyixheuses falijhes di Douve (e l' Inglutere).
Potentiel idrodjinne

Li **potentiel idrodjinne**, li **pH**, u core li **peyache**, c' est ene tchimike muzeure ki pout dire si on tchimike vudindje est seur, neute obén bazike.

## Schåle

* Seur : pH ≤ 6,9
* Neute : 7 ≤ pH ≤ 7,9
* Bazike : pH ≥ 8

## Referinces eyet sourdants
Sinzêye

**Sinzêye**, c' est on ptit ban del veye di Cerfontinne, e province di Nameur.

## Referinces eyet sourdants
Dåsseu

**Dåsseu** (e Feller, **Dausseu**) est on pitit ban del veye di Cerfontinne, e province di Nameur.

## Referinces eyet sourdants
Aiwe d' Eure

**Aiwe d' Eure** est l' no d' ene rivire ki vént d' Cerfontinne, dins l' Fagne coûtchantrece, po daler disk' e Mårciene djusse padvant Tchålerwè, wice elle ridjonde Sambe. Cisse rivire muzure 47 km.

## Astantche d' Aiwe d' Eure
L' **astanche d' Aiwe d' Eure** est on touristike edroet ki s' trove e Slinri al mitan so les provinces do Hinnot eyet d' Nameur.

## Referinces eyet sourdants
Silinri

**Silinri** (å pus sovint, dins ene fråze «**a Slinri**», fr. * Silenrieux*), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Cerfontinne, el province di Nameur.

## Djeyografeye
Metou dilé les astantchêyes di l' Aiwe d' Eure.

## Referinces eyet sourdants
El Sårt-el-Bouxhire

**El Sårt-el-Bouxhire**, obén e Feller **Sâr** (*[FR] Sars-la-Buissière*), c' est on pitit ban del comene di Lôbe, e Province do Hinnot.

## Referinces eyet sourdants
93

----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 93 do [[calindrî grigoryin]].*

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
*
Arondixhmint d' Hasse

L' **Arondixhmint d' Hasse** est èn arondixhmint administratif del province do Limbork.

## Arondixhmint

### Mape

Imådje:Arrondissement Hasselt Belgium Map (1977-2018).svg|Etur 1977 eyet 2018
Imådje:Arrondissement Hasselt Belgium Map.svg|Dispoy 2018.


### Comenes del Arondixhmint

 


## Referinces eyet sourdants
Divizion-1B do fotbale bedje (2020-2021)

2019-2020 | **[[Divizion-1B do Fotbale Bedje (2020-2021)|2020-2021]]** | 2021-2022Divizion-1A | '''Divizion-1B''' | Nåcionåle 1Li **såjhon del divizion-1B 2020-2021** do fotbale bedje, c' est l' 104inme såjhon dispoy l' askepiance do fotbale bedje eyet c' est l' cwatrinme dispoy l' askepiance del divizion-1B. Li R. FC Serè est l' seule ekipe walone ki î djouwe pindant l' såjhon 2020-2021.

## Ekipes

## Tchampionat

## Sourdants
Fidel Castro

**Fidel Castro** esteut on politikî coubén.

## Rapoitroûles

* Li CIA aveut sayî d' touwer **Fidel Castro** 638 côps, mins elle a fwait berwete a tchaeke côp.
* **Fidel Castro** aparexhe dins l' fime Scarface (li ci d' 1983).
* **Fidel Castro** aparexhe eto dins on guéme : Call of Duty Black Ops.

## Referinces eyet sourdants
Comunisse

[thumb|left|120px|L' essegne do '''comunisse'''. Ciste ideyolodjeye la est sovint raloyeye al rodje coleur, ene miete come dins l' tchanson : [Li Rodje Årmêye est l' pus foirte.]]
Li **comunisse**, c' est ene ideyolodjeye enondêye pa Karl Marx e 19inme sieke.

Li mwaisse idêye est l' contråve del cene do capitalisse.

## Motlî
Li ci u l' cene ki shût ciste idêye la si lome sifwaitmint **comunisse**

## Istwere
thumb|Djivêye des payis comunisses et socialisses diviè 1970.
L' idêye prinda si bén k' ele mina al nexhance d' ene troke di payis avou on sistinme politike rashiou dsu, rashonnés åtoû d' l' URSS, pu ossu del Chine

Ci blok la fourit l' deujhinme foice politike daegnrece ene grande termene å long tins do 20inme sieke.

## Pårtis politikes

* Pårti Bedje do Boutaedje
* Pårti comunisse Walonreye-Brussele

## Pî-note
Divizion-1A do fotbale bedje (2020-2021)

2019-2020 | **[[Divizion-1A do fotbale bedje (2020-2021)|2020-2021]]** | 2021-2022Divizion-1A | Divizion-1B | Nåcionåle 1
Li **såjhon del Divizion-1A 2020-2021** do fotbale bedje, c' est l' 118inme såjhon dispoy l' askepiance do fotbale bedje ey elle est l' cwatrinme dispoy l' askepiance do Divizion-1A. Li Standård, l' Esportigne di Tchålerwè eyet li Royå Excel Moucron sont les clubs walons ki î djouwént. Avou l' cronivirûsse èç tchampionat la s' djouwa avou dijh-ût ekipes al plaece di saze. 

## Ekipes
Armel Job

**Armel Job** est on scrijheu d' romans francès-cåzants. Il est bedje eyet walon. Padvant di s' mestî, il esteut manadjeu d' ene sgondaire sicole. 

## Ovraedje

* 2009 : *Tu ne jugeras point* ([WA] Vos n' daloz nén djudjî)

## Referinces eyet sourdants
Ateyisse

L' **ateyisse**, c' est l' fwait k' sacwantès djins n' croeynut nén å Bon Diu obén åzès ôtes bondiustés. Les djins sont lomés les **atêyes** obén les **ateyisses**.

## Payîs

### Urope

#### Beldjike
Li Beldjike divne l' onk des estats li pus **ateyisses** sol Daegne. Di pus, sorlon ene gazete flaminde, li Beldjike sereut l' meyeu payîs wice les **atêyes** polnut viker.

#### Ôtes payîs
I gn a sawants payîs e-n Urope, wice k' les **ateyisses** sont les pus nombreus, c' est :

* Estoneye
* Neyerlande
* Tchekeye
* Suwede

### Azeye
Les payîs wice k' i gn a l' pus grand nombe d' **atêyes** n' Azeye, c' est:

* Djapon
* Chine
* Corêye nonnrece

### Daegnrece
Li payîs wice k' i gn a l' pus grand nombe d' **atêyes**, c' est l' Ourougway.

## Referinces eyet sourdants
Beyemicse

On **beyemicse**, obén scrî come dins brånmint d' ôtes lingaedjes, **BMX**, est ene sôre di velo k' on pout fé des figueures avou (figueures obén *freestyle*, come on lome e-n Inglès). 

Ces velos rola sont purades pitits ey is n' ont nén d' vitesse come, metans, les velobikes.

## Fotografeyes

Imådje:BMX abubaca street.jpg|Figueures avou on **beyemicse**
Imådje:World Cup BMX 2019 - Papendal-9.jpg|Cope Daengrece do beyemixe e Papendal, e 2019
Modaedje

thumb|Modaedje al mwin dins tûturon
Li **modaedje**, c' est l' rissaetchaedje do laecea foû des tetes d' ene frumele d' ene biesse ås tetes, ki vént d' awè s' djonne.

## Såmes do modaedje
* produjhaedje do laecea et di stofé
* nourixhaedje d' on djonne ki n' sait teter
* wårdaedje do bet po l' espaitchance di sacwants maladeyes (djonnes veas)


Modeu al machene.jpg
Wa vi mode al machene.jpg|al rôlante machene a mode
Wa vi aprinde a mode al mwin.jpg|aprindisse å modaedje al mwin


## Biesses k' on mod
Dins l' ôre li pus corant, so tote li daegne
* vatche
* gade
* berbis
* chamele
* rene
* cavale
* både
…

## Tecnikes di modaedje
* al mwin
* al machene a mode
* dins ene såle di modaedje
Anne-Marie François

**Anne-Marie François**, c' est ene sicrijheuse e walon ki provént do Bwès-d'-Viyé.

Di s' mesti, elle esteut dame di scole. Elle a dné scole 33 ans å lon al Institut Felicyin Rops di Nameur.

## Ouve pol walon
Ele sicrît dins les Cayés walons et elle a rmetou l' live *[[Droles di biesses (live d' imådjes)|Droles di biesses]]* e walon d' Nameur.

Come bouteuse pol walon, ele sicole les aprindisses al sicole di walon d' Nameur. Dispu ene dijhinne d' anêyes, c' est leye eto ki rmet e walon l' prumire pådje del gazete *[[L' Avni (gazete)|L' Avni]]*, tins des Fiesses del Walonreye (aprume avou Paul Gilles adonpwis sins lu).

A l' atake di l' anêye 2025, ele divént responsåve des Shijhes et paskeyes.

## Sourdants
Fotsåle

thumb|Deus djouweus d' '''foutsale'''.
thumb|Chotaedje d' on penalti
Li **fotsåle** u **foutsale**, lomé ossu **minifotbale**, pus coûtmint **minifoute**, c' est ene sôre di fotbale ki s' djowe dins ene såle di spôrt.

## Istwere
C' est on spôrt askepyî tins del prumire Cope daegnrece di fotbale e 1930, e-n Ourougway.

## Droet do djeu
I s’ djowe a cénk djouweus e l' plaece d' onze, e fotbale. Mins nerén, gn a nouv ôtes djouweus ki polnut rintrer po fé des candjmints durant les cwarante munutes. Seulmint, tchaeke intreu doet aler dins ene pårteye do terén  bén indikêye po l’ replaeçmint.

On match fwait deus côps vint munutes, mins l’ ôrlodje ès djoke di tourner cwand el balon est houte do terén. 

Les gayoles fwaiynut troes metes di lådje so deus metes di hôt. 

Come po l’ fotbale, i gn a eto des côps-francs direks ey indireks. Gn a ossu des côps d’ reparåcion (penaltis). 

Sins rovyî les cwåtes. Les uzaedjes des cwåtes n' sont nén les minmes po les diferinnès federåcions. Télcô, on-z a les rodjes eyet les djaenes come el fotbale. Kécfeye, on-z a eto des bleuwès, u co des vetès, cwåtes. Metans, si on djouweu a ene rodje cwåte, i pout esse replaecî pa èn ôte après awè dmoré deus munutes a l’ ouxh. 

Come e baskete eyet årvier do fotbale, i gn a des fåtes d’ ekipe cwand les foutsalisses ont fwait shijh fåtes di mier djouweu.

## Kékes ekipes walones
* *Futsal My-Cars Châtelet*, ene ekipe metowe a drame a Rojni, pa les frés Karakilik eyet Erik Simonofski k' ont-st aminé bråmint des djouweus avou zels. Cwek' ele si trouve a Rojni (pitit ban d' Åjhô-Préle), c' est l' veye di Tcheslet k' est dins l' no.
* *Charleroi 21 Futsal* ki s’ loméve davance « *Action 21* ». Il avént ddja wangnî dijh tchampionats d’ Beldjike eyet cwate copes di Beldjike; e 2015, il ont fuzioné avou l’ « Foutsale Tcheslinea » po dvini l’ « *Futsal Team Charleroi* ». 
* *Mouscron-Estaimpuis Futsal* skepyî l’ anêye 2000.

## Sourdants
5 € (biyet)

Li **biyet d' cénk Uro** si ståre dispoy 2002. On **biyet d' cénk Uro** valeut 201,6995 FB, å kiminçmint di l' anêye 2002.

## Imådjes

 


## Referinces eyet sourdants
99

-1î sieke | **[[1î sieke]]** | 2inme sieke



i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans |
dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans



anêyes 70 | anêyes 80 | **[[anêyes 90]]** | anêyes 100 | anêyes 110



94 | 95 | 96 | 97 | 98 | **99** | 100 | 101 | 102 | 103 | 104


----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 99 do [[calindrî grigoryin]].*

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
*
2inme sieke

-1î sieke | 1î sieke | **2inme sieke** | 3inme sieke | 4inme sieke



anêyes 100 | anêyes 110 | anêyes 120 | anêyes 130 | anêyes 140
anêyes 150 | anêyes 160 | anêyes 170 | anêyes 180 | anêyes 190


----

## Istwere do 2inme sieke

### Evenmints
* 

### Personålités
* 

### Edvincions, dischovraedjes
*

## Totes les anêyes do 2inme sieke



101
102
103
104
105
106
107
108
109
110


111
112
113
114
115
116
117
118
119
120


121
122
123
124
125
126
127
128
129
130


131
132
133
134
135
136
137
138
139
140


141
142
143
144
145
146
147
148
149
150


151
152
153
154
155
156
157
158
159
160


161
162
163
164
165
166
167
168
169
170


171
172
173
174
175
176
177
178
179
180


181
182
183
184
185
186
187
188
189
190


191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
Charles-Louis Lebeau

**Charles Louis Joseph Lebeau**, lomé dins les gazetes : **Charles-Louis Lebeau**. C' esteut on walon eyet francès-cåzante politikî, ki vna d' Vivele. L' ime tchålerwetî, Payis d' Tchålerwè, a stî scrite på Jacques Bertrand po lu.

## Referince
Auguste Frison

**Auguste Frison**, c' esteut on walon eyet francès-cåzante politikî, ki vneut d' Brussele.

## Referinces eyet sourdants
Anêyes 130

1î sieke | **[[2inme sieke]]** | 3inme sieke



anêyes 110 | anêyes 120 | **anêyes 130** | anêyes 140 | anêyes 150



130 | 131 | 132 | 133 | 134 | 135 | 136 | 137 | 138 | 139


----

### Etrevéns
*

### Rilomêyès djins ki s' î ont fwait cnoxhe
*

### Edvincions et discovraedjes
*
Gaiyisté

Li **gaiyisté**, c' est cwand ene djin d' onk des deus sekes voet voltî ene ôte djin do minme seke. 

L' omossecsuwelté des biesses est metowe so ene pådje tote seule.

## Motlî
Les omes sont lomés **omossecsuwel**, oubén soulmint **omo**, u co **gai**. 

Dinltins, on uzéve di mots k' ont divnou politicmint nén comifåt: pédé u «».

Les cmeres sont eto lomêyes **omossecsuweles**, obén purade **lesbyinnes**. 

### Cope omossecsuwel
Les **omossecsuwels** omrins eyet femrins sont, les nouv dijhinmes do tins, monogames, dj' ô bén k' is vicnut seulmint avou on seu u ene seule monkeur då minme djinre.

## Ricnoxhance et acceptance

### Beldjike
E Beldjike, les **omossecsuwels** ont les minmes droets k' les ôtes kiminålté. Li **Beldjike** a stî l' deujhinme Estat, padri l' Neyerlande, a awè ricnoxhou l' mariaedje omossecsuwel.

### Daegnreçmint
Les **omossecsuwels** sont purade tracnés sol Daegne, a pårt dins bråmint des payis coûtchantreces.

Dins les cminåltés islamikes, gn a ene miete d' acceptance del gaiyisté e l' Nonne-Afrike. 

## Sourdants
Anêyes 140

1î sieke | **[[2inme sieke]]** | 3inme sieke



anêyes 120 | anêyes 130 | **anêyes 140** | anêyes 150 | anêyes 160



140 | 141 | 142 | 143 | 144 | 145 | 146 | 147 | 148 | 149


----

### Etrevéns
*

### Rilomêyès djins ki s' î ont fwait cnoxhe
*

### Edvincions et discovraedjes
*
Nåcionåle 1 do fotbale bedje (2020-2021)

2019-2020 | **[[Nåcionåle 1 do fotbale bedje (2020-2021)|2020-2021]]** | 2021-2022Divizion-1A | Divizion-1B | Nåcionåle 1Li **såjhon del nåcionåle 1 2020-2021** do fotbale bedje, c' est l' 92inme såjhon dispoy l' askepiance do fotbale bedje ey elle est l' cwatrinme dispoy l' askepiance del «&nbsp;divizion-1-novice&nbsp;», k' a stî rlomêye e 2020 : nåcionåle 1. Li Royå Francs-Boréns, l' RU El Lovire Cinte, l' Olympic Club Tchålerwè Fårcene, l' R. FC Lidje eyet 'i R. SC Vizé sont les clubs walons ki djouwént e nåcionåle 1, èç såjhon la.

## Ekipes

## Disrôlaedje
Avou l' parminêye del cronvirusse, seulmint, å mî, cwate matches ont stî djouwés. A l' atake di l' anêye 2021, li såjhon a stî saetcheye evoye come d' ôtes tchampionats bedjes di spôrts novices.

## Referinces eyet sourdants
Anêyes 170

1î sieke | **[[2inme sieke]]** | 3inme sieke



anêyes 150 | anêyes 160 | **anêyes 170** | anêyes 180 | anêyes 190



170 | 171 | 172 | 173 | 174 | 175 | 176 | 177 | 178 | 179


----

### Etrevéns
*

### Rilomêyès djins ki s' î ont fwait cnoxhe
*

### Edvincions et discovraedjes
*
Anêyes 160

1î sieke | **[[2inme sieke]]** | 3inme sieke



anêyes 140 | anêyes 150 | **anêyes 160** | anêyes 170 | anêyes 180



160 | 161 | 162 | 163 | 164 | 165 | 166 | 167 | 168 | 169


----

### Etrevéns
*

### Rilomêyès djins ki s' î ont fwait cnoxhe
*

### Edvincions et discovraedjes
*
Anêyes 190

1î sieke | **[[2inme sieke]]** | 3inme sieke



anêyes 170 | anêyes 180 | **anêyes 190** | anêyes 200 | anêyes 210



190 | 191 | 192 | 193 | 194 | 195 | 196 | 197 | 198 | 199


----

### Etrevéns
*

### Rilomêyès djins ki s' î ont fwait cnoxhe
*

### Edvincions et discovraedjes
*
-1î sieke

-3inme sieke | -2inme sieke | **-1î sieke** | 1î sieke | 2inme sieke



anêyes -0 | anêyes -10 | anêyes -20 | anêyes -30 | anêyes -40
anêyes -50 | anêyes -60 | anêyes -70 | anêyes -80 | anêyes -90


----

## Istwere do 1î sieke

### Evenmints
* 

### Personålités
* 

### Edvincions, dischovraedjes
*

## Totes les anêyes do 21inme sieke



-1
-2
-3
-4
-5
-6
-7
-8
-9
-10


-11
-12
-13
-14
-15
-16
-17
-18
-19
-20


-21
-22
-23
-24
-25
-26
-27
-28
-29
-30


-31
-32
-33
-34
-35
-36
-37
-38
-39
-40


-41
-42
-43
-44
-45
-46
-47
-48
-49
-50


-51
-52
-53
-54
-55
-56
-57
-58
-59
-60


-61
-62
-63
-64
-65
-66
-67
-68
-69
-70


-71
-72
-73
-74
-75
-76
-77
-78
-79
-80


-81
-82
-83
-84
-85
-86
-87
-88
-89
-90


-91
-92
-93
-94
-95
-96
-97
-98
-99
-100
Torebay-les-Beguenes

**Torebay** (ubén **Torèbây**, e Feller) u **Torebay-les-Beguenes** (fr: *Thorembais-les-Béguines*), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Perwé.

## Referinces