Coleur

Li **coleur** d' ene sacwè k' on rwaite, c' est l' sinsåsion kel cervea rçût a pårti des ouys, ki provént del  del loumire ki rispite foû di ç' sacwè la. Les sôres di coleurs vont do rodje (avou l' pus grande longueur di wachlire, å violé (avou li pus ptite), et on les pout vey totes, par ôre, dins l' airdiè.

## Sôres di coleurs
* Li manke di coleurs : 
** blanc : ene sacwè est blanc cwand i riboute totes les wachlires del loumire do solea.
** noer : ene sacwè est noer cwand i leye amoussî totes les wachlires del loumire do solea.
* Les coleurs soûmintreces.
** bleu
** rodje
** djaene.
* Les maxheyès coleurs
** bleu + rodje => brune.
** rodje + djaene = orandje.
** djaene et bleu = vete (Wiccionaire => )
** blanc + noer = gris.
** rodje + blanc = rôze

## Les tons
(metous do pus foncé å pus clair)
thumb|vert-di-gris, li coleur di l' erunixha d' keuve 
* Tons do blanc
** . (F. *crème*)
**  (F. *blanc cassé*)
* Tons do djaene :
** djaene  (Inglès *gold*). 
** djaene cocu = djaene vif.
** djaene citron
** 
* Tons do rodje :
** rodje vif
**  (Inglès *magenta*)
** rodje ampône (a pô près l' minme)
** 
* Tons do vete
** vert sapén.
** vert foye 
** vert 
** 
**  
** vert-di-gris 
** vert sôdård
* tons do bleu :
** bleu 
**  (coleur di sacwants colons d' tape)
** bleu  = bleu rwè
** bleu marene
** bleu cir
thumb|rôze påpåd, c' est l' coleur del pea des ptits efants 
* Tons do rôze.
** rôze .
**  (F. *vermeil*).
* tons do brun
** brun . 
** , morete.
** brun caki
** brun caramel
** brun schite
** baije
**  (brun rossea) 
thumb|li messe: cwate piretes, cwate bårbetes et ene '''rossete''' pea
* tons do gris
** årdjinté gris.
* tons måve / violé
** 
** 
** måve  
* tons do 
** pwel-di-carote
** , rossete.
* tons do noer
** noer waisse (bleu foncé foirt foncé)

## Coleur des biesses
### tchivås

*  : bruns poys sol coir avou ene noere caime, et des noers poys å dbout des pates (F. *bai*)
* on gris roncén / ene grijhe cavale : poys bruns, noers et blancs maxhîs (F. *aubère*)
* on blanc tchvå; : avou des ptitès rossetès taetches, so ene blanke cote.

### vatches
thumb|les troes poyaedjes del raece BBB : cabolé noer, cabolé bleu, blanc 
*  vatche u  vatche: avou do blanc et ene ôte coleur, pa grossès taetches (did la, li spot : gn a nole cabolêye vatche ki n' åye des taetches).
** ene cabolêye bleu, ene cafloreye bleuwe : ene vatche blanke et bleuwe (F. *Pie-bleue*).
** ene cabolêye rodje, ene cafloreye rodje : ene vatche blanke et rodje (F. *Pie-rouge*).
** ene cabolêye rodje, ene cafloreye noere : ene vatche blanke et noere (F. *Pie-noire*).

### colons
* 
*  

### taetches (so les biesses u les oujheas)
*  (avou des grandès taetches noer et blanc)
*  noers pwels dins on blanc poyaedje u l' contråve.
*  u  tote pititès taetches.

## Coleurs do vizaedje, del pea, des tchveas, des mousmints.

### Vizaedje
*  do solea (F. *bronzé*).
* .
* blanc-moirt, blanc come on moirt.
*  (raece u mwaijhe santé),  (mwaijhe santé). 

### Pea
thumb|morete pea 
* , morete (come les Moritanyins).
*  (metisse).

### Mousmints
Lomaedjes des mousmints di sacwantès coleurs :
* cote, taeye ås  (pitites rondès taetches).
* tchimijhe ås , carimadjoylêye.

## Sicolodjeye et coleurs

### Dins l' cåzaedje di tos les djoûs
Les coleurs sont ene sacwè ki fwait rispiter des sintimints muchyîs . On pout vey çoula : 
Dins l' lomaedje des coleurs : insi, e walon, des novelès coleurs, po les mousmints prindèt rade des nos e francès (baije). E l' arabe marokin, li no des coleurs, minme tote simpe est dit e francès, å mitan d' ene fråze pår arabe.
E Senegal, les Peuls, on peupe di l' aschate do dezert ni vlèt nén k' on deye k' i sont noers. I fåt dire k' i sont rodjes.

### Essegnreçté des coleurs
thumb|left|Djowe del passion : après l' ravicaedje da Djezus, les costumes et les djeus d' loumires mostrèt pus sovint li blanke coleur

#### Simboles djenerås
Po les publicisses, tote les coleurs sont assoçnêyes dins l' parfond d' nos-minmes, a des sacwès :
* les djaenes foncés et l' orandje, a l' esté, et å solea (riclames po les vacances)
* les bleus clairs å froed (riclame po les frigos, les edjaloes).
* li rôze ås radjoûs amoureus (waibes pornos)
* li blanc al purté (dins les imådjes rilidjeuses).
* li noer å diåle.

#### Simboles politikes
* li vete al nateure et ås pårtis ecolos.
* li bleu waisse (bleu rwè) ås pårtis catolikes.
* li rodje ås comunisses et ås socialisses. Dins les waibes et les afitches, po fé rexhe des mots k' i fåt di tote foice riwaitî.
* li brun ås pårtis del  (nazi, fachisses, recsisses).
* li rodje et l' djaene, c' est les coleurs-essegnes del Principåté d' Lidje, riprinjhes sol drapea walon.

## Hårdêye difoûtrinne
* Les coleurs e walon (prezinté e l' inglès).

## Sourdants