Nûton

[thumb|nûton [coibjhî]]
thumb|doirmant avou si rnåd
thumb|djonne nûton (al noere båbe)
On **nûton** (on dit eto: on **sotea**, pus coinreçmint on **dûhon**, on **måssotea**), c' est on ptit tolu, ene sôre di ptit ome ki vikéve dins des trôs d' rotche del Walonreye, et rinde des siervices ås djins. C' est ene des pus cnoxhowes fåve do vî vî tins e l' Walonreye.

## Mwaissès dnêyes
Les nûtons rishonnèt ås ôtes pitits pitit nins des fåves do vî vî tins des payis vijhéns. 

Portant, les soteas, les måssoteas et les dûhons ni sont nén si beas. C' est puvite des crawieus nabochons come riprezintés dins onk des personaedjes do cwarmea d' Måmdiy.

Li cmere si lome **nûtonete**, mins c' est bråmint pus råle. Gn a dipus d'&nbsp;dijh nûtons po ene nûtonete. C' est ciste idêye la k' a stî rprinjhe po-z askepyî li chtroumfete.

Bråmint des trôs d' rotches di Walonreye si lomnut «Trô des nûtons».

Li grandeur d' on nûton n' est nén bén cnoxhowe. Ça ireut di 15 bons cintimetes (sins conter leu bonete) a 50 cm.


Solé d' on nûton.jpg|solé d' on nûton
Passêye nûtons.jpg|passêye d' on nûton
Trô des nûtons Cwî.jpg|trô des nûtons a Cwî (Anloe)
Deus båsheles dilé nûton coibjhî.jpg|deus båsheles dilé l' nûton coibjhî


## Siervices rindous azès djins

Les nûtons rindèt les siervices ki shuvèt ås djins
* rismeler les solés (fé do coibjhî, dai).
* rifé des tchôdrons trawés (fé do ferblantî).
* fé l' bouwêye.

Po k' i rindexhe ces siervices la, i lzî fåt mete li sacwè a rfé divant leu trô, a l' anuti. Å matén, vos les vnoz rcweri, beazet noûs.

## Tcherpintêyès fåves classikes avou les nûtons
### Fåve do bagaedje-evoye
 «Fåve do dierin nûton»
Raconte pocwè k' gn a pupont d' nûtons. Les dierins ont stî tchessîs pal metchansté des djins.

 Ene ou deus ptitès sacwès (Lorint Hendschel)

### Fåve do nûton hanteu
 «Fåve do nûton hanteu»
On nûton vout hanter avou ene djonne feye do viyaedje. I lyi a poite tos les djoû ene påte di frumint, tantea ki l' famile divént ritche. Mins l' crapåde vout aler å bal s' amuzer come les ôtes. Li nûton est djalot, et il evoye li måleur sol famile di s' binamêye, tot djhant «påte a påte, dji t' les a aminé, djåbe a djåbe dji t' les rsaetchrè».
### Fåve do candjlin

## Stindaedje
Les nûtons ont eto stî ricnoxhous dins les ptits omes do floriconte «Blanke-Nive et les set nûtons».

## Prezince do mot e l' Walonreye

Furfô plake nûtons.JPG|a Furfô
Aire nûtons plake.jpg|aire di rpoizaedje so l' E25
Plake nûtons.jpg|li minme
Plake nûton Viyance.JPG|a Viyance
Plake massoteas.jpg|al barake di Fraiteure


## Dins les belès-letes e walon
* Å tins des nûtons (contes) (Anatole Marchal)
* Les dierins nûtons (Henri Pétrez)
* Ene ou deus ptitès sacwès (Lorint Hendschel)
* Fåve do måssotea d' Båclin (Philippe Bauduin,  76, ivier 2015-2016).
* Les nûtons d' Warmich (Calixte Culot)
* Li cinsî d' E Brôde et les ptits soteas (Jean-Guillaume Levaux)
* Lisbète de Cwî (Ernest Benoit)
* *La coumére ki pètot*: spoûle d' on nûton k' aveut volou vni vey les comeres a Our (Gaston Lucy).


Henri Pétrez dierins nûtons.jpg|Pîce da Henri Pétrez
Marchal natole nutons wi.jpg|contes da Anatole Marchal
Benoit Ernest Lisbete.JPG|roman da Ernest Benoit
Levaux Soteas.jpg|floriconte da Jean-Guillaume Levaux


## Dins les såvadjes nos di dmorants
Les Nûtons, c' est l' såvadje no des dmorants di Warmich (la minme, les , les ).

## 
* Prezintaedje avou l' accint d' Måmdiy (da Marc Dewart, tecse riscrît e Feller).

## 
* Pådje di scrijhaedjes so les nûtons 
* Tecses so les nûtons so Wikisourd