Betchfessî oen

thumb|Mape des disfondowes di "poenne" (dinêyes di l' ALW 1, hagnon 69), li mape ni mostere ki les disfondowes avou ''-win.n''; les disfondowes avou ''-on.n-'' sont å Levant 
Li **betchfessî oen**, c' est on betchfessî scrijha ki rascouve fok ene pitite rîlêyes di mots, mins k' estént ene miete målåjheys a rfonde sins çoula. 

Ces mots la si prononçnut avou l' son on (ɔ̃) so Lidje ey ene pårteye di l' Årdene, et avou l' son win (wɛ̃) après Nameur et Tchålerwè.

Li son "on" est pus peurmint walon ki l' son "win", mins ci-ci est pus lådje oyou.

## Les mots avou l' betchfessî OEN
* Rîlêye OENN
** , , , , ,  (ces viebes si codjowèt avou on candjmint d' voyale: A=-min-, B=C=-moenn- ; eg: dji moenne, nos minans, dj' a miné); mins on ls a lontins siervou avou  l' betchfessî OEN: , , , , , .
** .
** , .
** .
** , , .
** , .
* Mots avou OEN
** 
** .
** 
* Mots vijhéns ki n' si betchfesnut nén :
** .
** , .

## Disfondowes do betchfessî OEN
Les mots sont sovint avou ene disfondowe avou *-on.n-* so Lidje et l' Årdene :
:*von.ne, pon.ne, avon.ne, dji mon.ne, on mon.ne, Anton.ne*. 
Rilevans ki ces mots la si dinaziålijhèt a Vervî, Måmdey ey e payis d' Heve : 
:*vône, pône, avône, dji mône, on mône, Antône*.
So Nameur et Tchålerwè, on-z a ene disfondowe avou *-win.n-* (mins li shuvion VW si spotche et divni djusse W) : 
:*win.ne, pwin.ne, awin.ne, dji mwin.ne, on mwin.ne, Twin.ne*.
Cial eto, li *win-* si pout disnaziålijhî (Roman Payis, Coûtchant Flipveye) 
:*wène, pwène, awène, dji mène, on mwène, Twène*.
Gn a eto des fornaiviaedjes diyalectolodjikes, come 
* Li *-on.n* di *pon.ne* k' est rsintou come on son ON e tchestrolet, et ki dvént *-î-* (*pîne*).
* Les disfondowes do Coûtchant ki rivnèt dins l' restant del Walonreye, avou l' francijhaedje (ele sont rsintowes moens walones) : 
** , .

On cas ene miete a pårt est l' ci des viebes del famile di « miner ».
Come bråmint d' viebes e walon, si codjowaedje si fwait å levant so des bodjes diferins d' après l' cawete (vey l' atuze des troes bodjes).
Li betchfessî *oen* rascovere bén l' prononçaedje des bodjes **B** et **C**, mins nén do bodje **A**.
Li codjowaedje levantrece (ey e rfondou) c' est:  A=-min-, B=C=-moen- (eg: dji ramoenne, nos raminans, dji ramoennrè, ki dj' ramoenne, dj' a raminé).

E rfondou on-z a scrît parey les troes bodjes di 2001 a 2025, çou ki fwait k' on trouve pa des côps des scrijhaedjes come *moenner*, *pormoennåde* ou co *ramoennaedje*,...

Ene sacwè d' rashonnant s' aveut passé avou l' famile di viebes di « vey », sicrîts davance avou « oe » po tos les bodjes ( dji voe, nos *voeyans*, dji voerè, ki dj' voeye, dj' a *voeyou*, ene sacwè d' *voeyåve* ); mins asteure avou des bodjes diferins ( dji voe, nos veyans, dji voerè, ki dj' voeye, dj' a veyou, ene sacwè d' veyåve ).

## Istwere do betchfessî OEN
### Diyalectalijhaedje des mots rcovrous på betchfessî OEN
A pårti di 1220, on-z a ddja li disfondowe *-on.n-* : *mones* (moenne); *Antone* (1263).

### Uzaedje do scrijha OEN come betchfessî
C' est onk des dierins betchfessîs, nén dins l' lisse des betchfessîs do raploû d' Tchålerwè. Li dierins mots () a stî rfondous avou fok e 2008.

## Dipus d' racsegnes.
### Alére
* L. Remacle, *La différenciation dialectale en Belgique Romane avant 1600*, p. 91-93.

### Mapes a studyî
* poenne: mape ALW 1.69.
* voenne: mape ALW 1.97.

####