Dobe rifondowe

Ene **dobe rifondowe**, c' est, dins les tecnikes di rfondaedje do walon, on mot k' on a ritnou deus rfondaedjes, diferins assez, mins ki c' est mågré tot l' minme tcherpinte.
 
## Estratedjeye des dobès rfondowes
Les dobès rfondowes sont ahivêyes po "fé plaijhi" a sacwants coines do payis, k' ont, po des mots foirt corants, des prononçaedjes diferins del prumire rifondowe, et eto nén rshonnants å spotchant lingaedje.
On saye k' i gn åye li pus waire possibe di dobès rfondowes, ca c' est contråve ås såmes do rfondaedje.
 
## Des dobès rfondowes el croejhete
* Dobe prono pårtixhrê: ; .
* etroclêyès dvancetes: ; a les. , pa les.

## Des dobès rfondowes ezès codjowaedjes
* Les rwaitants di l' indicatif prezintrece (cawetes -nut & -èt) et do suddjonctif prezintrece.
* Les dobes pårticipes erireces.
* sacwants codjowaedjes coinreces tipikes do viebe "esse": il ere, il ît (il esteut); il erént (il estént).

## Des dobès rfondowes el morfolodjeye (aboctaedje des mots)
### Bodjes
*  les deus mots ont tchaeke ene mitan del Walonreye, **djermer** so Lidje et l' Årdene, k' a des parints tipikes (djermale, djermêye); **djårner** so Nameur et Tchålerwè, pus tipike.
*  / balancî / bloncî

### Dobe cogne del minme betchete
* Li ristitcheye voyale et l' advancêye voyale.
** Li betchete s(i)- / (e)s-
** Ôtes mots ki cmincèt pa S + Cossoune.
** Li betchete r(i)- / (e)r-
** Les årtikes et prezintoes.
*** Li betchete ki- / c(o)-

### cawetes et betchetes
* Li femrin di nos d' fijheuse et d' mestî 
** Li no d' fijheuse: femrin del cawete -eu: cawete -euse u cawete -resse.
** Sacwants femrins del cawete -î: cawetes -resse u cawete -ire: (gaztire / gaztresse; ovrire / overresse).
* Dobe cawete di viebe -ter / -oter: betchter / betchoter; tchicter / tchicoter
* Dobe cawete di viebe -ner / -iner 

## Des dobès rfondowes e motlî
### Mots å [[mierpî]]
* , : deus sinonimes di **oyi**, foirt corants, onk d' Årdene (dizo disfondowe *ây*), l' ôte do Coûtchant walon.
* , : **bos** å Coûtchant walon, foirt corant. A dné des parints ,  k' ont wangnî sol Basse-Årdene.
*  et  (et leus parints) : «clotche» est erîlêye avou si TCH walon. Li spårdaedje est mitan mitan (Mape ALW **1** 20). Li parint «clotchî» est l’ pus lådje oyou. Mins c’ est «cloke» dins les troes grandes veyes del Walonreye : Tchålerwè, Nameur et Lidje.
*  et  : "gaeye" est pus près del cogne di l' etimolodjeye (*nux gallica*), et c' est l' disfondowe di tot l' payis d' Nameur et d' Tchålerwè. Et co ça dpus : elle a dné on parint pår walon : .
* , : les deus mots ont tchaeke ene mitan del Walonreye, **mî** so Lidje et l' Årdene, **mia** so Nameur et ene miete so Tchålerwè.
* , , **iy** dizo disfondowe *î* so Tchålerwè, foirt tipike, ki pout rprezinter eto li disfondowe di Måmdi *û*. Sol restant del Walonreye, on-z a **ouy**.
*  &  : *payele* å Coûtchant walon.
*  et  : "pwis" a dné .
* , : **pan** est foirt corant a Lidje.
* , : **ou** est l' pus lådje oyowe; **u** est pus court, et diferin do francès.
*  &  shure pus près di *sûre* (Lidje), *sîre* (Basse Årdene), *chûre* (Nameur); shuve pus près di *chûve* (Tchålerwè), *swève* (Hôte Årdene).

### Diftongaedjes
Li diftongaedje est tipike do walon, mins les nén diftonguêyès cognes sont sovint les pus lådje oyowes.
*  & 
*  & 
*  & 

### Sinonimeye di mot foirt corant avou deus diferinnès cawetes u betchetes
* : s(o)lo est ene fôme di Lidje, Hôte-Årdene et Tchestrolet, dedja diferinne e 1300 et des (ci n' est nén l' minme cawete). Atuzlêymint, "solo" riprezinte eto li fôme des aschates walon-picård *solèy*, mins kî çki va tuzer a ça ?
* "amon" et "emon".

### minme mot arivé e walon pa deus voyes diferinnes
*  &  ( / ) : s' i gn a d' l' adire inte les deus mwaisse mots, les deus adviebes sont des vraiyès dobès rfondowes.

### Les mots avou stitchaedje d' ene halcrosse voyale (U et I)
* Dobes adviebes avou on halcrosse U calké d' on E francès:  / ; simpmint / simplumint;  / ;  / .
* Dobes adviebes avou l' cawete -dimint: ;  / ;  / ;  / .
* Mots avou on rwalonijhaedje avanciveus (on wåde eto on rfondaedje pus classike): mieçnaire / mierçunaire; Nosse-Dame / Notru-dame.

## Dobès rfondowes ortografikes
### Cawete -ård / coron år
*  / 
*  / 
### Cawete -åd / coron -å
Cwand l' cawete "åd" est dandjreus etimolodjike, mins k' ele n' a måy sitî scrîte dins les motîs 
*  / 
*  / 
### Mots d' aplacaedje
*  / 

## Totès sôres
* , 
* dobes rifondowes di cåze d' on rbetchfessaedje :
**  / 

## Dobes rifondowes abandnêyes
C' est des dobes ridondowes k' ont-st aparexhou å cmince di rfondaedje (1993-2003) mins k' ont stî abandnêyes après.
* dobe codjowaedje di viebes (2inme u 3inme sôre u 5inme sôre / 4inme sôre).
** Rifondous avou on codjowaedje del 2inme, 3inme sôre u cénkinme sôre: , , .
** Rifondous avou on codjowaedje del 4inme sôre: , , , , .