Sociolinwince do walon

[thumb|[Bernard Louis et ene situdiante tins d' on TP d' sociolinwince avou l' soce des rcåzeus d' Bietris (adjinçnés pa Michel Francard)]] 

Li **sociolinwince do walon** (sociolinwince do walon) a stî vormint enondêye pa Michel Francard. Il a studyî les abitudes di cåzaedjes des Walons et leu rsinta po ç' lingaedje la.

Adonpwis, il a scolé les studiants d' romane a l' UCL, tot lzî fjhant fé des TP avou des walon-cåzants do costé d' Bastogne. Il a eto fwait responde des studiants les waloneus del soce des rcåzeus d' Bietris.

## Tuzêyes di sociolinwince, sins chifes
* Jules Feller, cwand i tournéve avou Djhan Haust po trover des temons po l' *Dictionnaire Général de la Langue Wallonne*, inte 1900 et 1910, il a noté sovint li sintumint des djins des viyaedjes cwand i lzî djhént k' il alént fé des rcwerances so les mots e walon. Dins les gros borks, come Bouyon, Li Tchestea, Måtche u Bastogne, gn aveut nouk ki vleut responde, sogne di ricnoxhe k' i djåzéve li walon (Feller, *Notes de philologie wallonne*, 1912). Mins nerén, gn a nou chifraedje di ces reyaccions la.
* Pareymint, li govienmint d' Brussele n' a måy volou di dmander cwè so l'uzaedje do walon dins les rcinsmints djenerås (1866, 1880, 1890, 1900, 1910, 1920, 1930, 1947), mågré des dmandes del SLLW (*Annales* SLLW, 24, 1911 p.84-89, 28, 1920 p. 73-90).
* Gn a dinltins yeu des rcwerances sol divizaedje do walon dins les viyaedjes di Élessene, Purnôde eyet Lûtbwès. 

## Estudes di sociolinwince do walon ezès univs flamindes
Merveye assez, gn a yeu sacwants studias sol sociolinwince do walon k' ont stî fwaits dins les univiersités flamindjes:
* E. Marckx, *Etude sociolinguistique de la vitalité du dialecte wallon a Neuvillers (Ne 33)* (situdia sociolinwistike sol vicansté do pårler walon a Nuviè), memwere al l' univ d' Anviesse (*Rijksuniversiteit Antwerpen*) e 1987. On rwaite li porcintaedje di djins ki djåzèt co walon, si c' est des omes u des femes, di kéne ådje, a ké moumint et dins kéne sôre di bate di dvizes.
* Gérard, Nicolas *La standardisation et l'enseignement des langues régionales romanes de Wallonie à la lumière de son institutionnalisation* (li rfondaedje et l' acsegnmint des lingaedjes romans del Walonreye veyou pal bawete des soces ki boutnut po), memwere al l' univ do Vî-Lovén (K.U.L.) e 2002. I louke kimint çki 4 soces ki parpinsnut l' walon, tournèt : li SLLW, li CRLE, l' UCW eyet Li Rantoele.

## Sociolinwincieus do walon
(et waloneus k' ont fwait del sociolinwince, tot l' sepant u nén)
* di leu mestî :
** Michel Francard (linwincieus a l' univiersité) li prumî a aveur rexhou des chifes sol rissintance des djonnes eviè l' djåzaedje e walon. I fjheut responde les studiants ki moussént a l' univiersité di 1988 a 1991. Ses studias ont stî eplaidîs dins li rvuwe "*[[Dialectes de Wallonie (rivuwe sol walon)|Dialectes de Wallonie]]*". Adonpwis, il a corwaitî li vicansté do walon dins les viyaedjes metous a l' aschate des pårlers walon et lussimbordjwès, Tîtindje eyet Bhô.
** Jean-Pierre Hiernaux (sociolodjisse a l' univiersité) a acvierné deus tezes, tot fjhant rcweri so les såmes et les idêyes des waloneus.
* fijheus d' tezes et d' memweres.
** E. Marckx e 1987.
** Jacques Werner (acvierné pa J.P. Hiernaux): e 1996, il a fwait responde 20 waloneus, et, did la, fé des trokes, sorlon li sôre di boutaedje k' i rindèt do må po, les idêyes di tchaeke sol walon, eyet leu-z apinse so l' avni do walon.
** Bénédicte Nihoul (acviernêye pa J.P. Hiernaux) e 1997: elle a fwait responde 13 djonnes raprindisses, k' ele lome (noû-waloneus) : shijh situdiant(e)s ås scoles di walon d' Nameur, deus scoleus do walon e scole, et troes djouweus d' teyåte e walon. 
** Lorint Hendschel (acvierné pa M. Francard) a studyî li cnoxhance do walon emey les djins d' Åssôrt e 1998.
** Daphné Leclercq, a corwaitî les cåzaedjes do viyaedje di Bhô e 1999. Et rindjî les respondeus sorlon k' i djåzént kel francès, k' i djåzént deus lingaejes (francès et lussimbordjwès, walon et francès, francès et almand), troes lingaedjes (francès, lussimbordjwès et almand; walon, lussimbordjwès et francès) u cwate lingaedjes (walon, lussimbordjwès, francès et almand).
** Nicolas Gérard (acvierné pa Pierre Swiggers) e 2002.
* ricwereus po leu plaijhi.
** J. M. Remouchamps, e 1920, aveut scrît ås comenes, et lzî dmander s' on eployive li walon dins les dvizaedjes des conseys cominås.
** Emile Meurice fijha ene inkete, e 1996 a Lidje. Il dna a 584 djonnes ene djivêye di spots ou d' mots e walon et lzî dmander s' i les comprindént.
** Lucyin Mahin a fwait sacwants rcweras al vole: 
*** E 1994, ene inkete dilé 21 waloneus et rcåzeus rashonnés a Transene, po vey s' i pinsént k' on pleut djåzer e walon di totes sôres di sacwès (avou ene lisse di 25 sudjets k' i faleut dire si åy u non). 
*** E 2002, il a cachî so l' uzaedje u l' comprindaedje do walon pa 36 djins k' ont vnou dire leu tchaplet po s' pa, a Libråmont.
* Soces.
** e 1997, l' UCW a prezinté des statistikes so les rwaitants des teyåtes e walon, bråmint etcherpintêyes pa Luc Baufays.
** e 2004, Pablo Sarachaga, a spårdou sacwantès statistikes sol cibernaiviaedje so les waibes e walon del Rantoele.
* Diyalectolodjisses.
** Jean-Jacques Gaziaux, tot studiant l' uzaedje des pronos d' atouwance, ramexhna des dnêyes sociolinwistikes, so les diferinces d'eployaedje do prono ti-minme e Payis d' Djodogne ey e Coûtchant walon. I djåze ossu del tchuze di dire vos u d' atouwer dins diferins léts sociås, come les ovrîs et les gros cinsîs, u inte près-parints.  (*Langages et conventions sociales; tutoiement et vouvoiement*, D.W., T. 28, 2000, pp 65-86).

## Hårdêyes difoûtrinnes
(e francès)
* Pådje del sociolinwince do walon
* Racourti del teze da Werner
* Racourti del teze da Bénédicte Nihoul
* Memwere da Nicolas Gérard 
** Tot l' ovraedje (aberwetåve)
** Rascourti parexhou dins "Singuliers"