Divancete

thumb|Mots k' ene divancete raloye
Ene **divancete** u **prepôzucion**, c' est ene sôre di ptit mot, ki s' mete pa dvant on no, on prono, et minme èn adviebe u on viebe a l' infinitif, u eto divant ene troclete di mots, et ki mostrèt li sôre di coplemint k' c' est.

Les dvancetes fwaites di l' etroclaedje di deus u sacwants mots, copurade si ç' n' est nén des ôtès dvancetes u des årtikes, sont lomêyes **divancetires**. 

L' etroclaedje d' ene divancete et d' èn årtike dene on etroclé årtike.

Les dvancetes sont sovint tipikes d' on metou lingaedje, et ni s' ratournèt nén sovint mot po mot dins èn ôte lingaedje, minme foirt dilé l' prumî.

## Sacwantès dvancetes do walon
### ki s' eployèt (cåzu) come les sfwaites e francès
* 
* 
* 
*  
* ,  

### målåjheyes a trover a pårti do francès.
* divancete (a)mon
* 
* 
* , , 
*  / 
* 
* 
* 
* , , 

## Divancetes pa sôre di mot k' i gn a padrî
* Egzimpes di dvancetes divant on no : 
:*I resteut co *'avou** l’ Morice : Sint Rok n’ eva djamåy sins s’ tchén.
* Egzimpes di dvancetes divant on prono 
:''C’ est **por** mi ; c’ est **da** minne.
* Egzimpes di dvancetes divant èn adviebe 
:'' I fåt schoûter **did** pus près
* Egzimpes di dvancetes divant on viebe a l’ infinitif  
:'' **å**-z ôre des djins, i n’ serént pus eshonne.
:'' C’ est **do** fé del plaece po Mimile.

== Divancetes pa sôre di coplemint k' i gn a padrî ==
* Egzimpes di dvancetes po on coplemint di diterminåcion :
:''Li tchén **da** Rafayel
* Egzimpes di dvancetes po on coplemint d’ plaece :
:''Dj’ a rpassé **pa** Bive.
:''Il est evoye **a** Lidje.
:''C’ est on viyaedje **d’après** Nameur.
:''Ça s’ voet **did** lon.
* Egzimpes di dvancetes po on coplemint di tins :
:''C’ esteut **diviè** les 5 eures å matén
:***Tins d’*' l’ esté, il ont rivnou sacwants côps, mins **di** l’ ivier, kendal !
* Egzimpes di dvancetes po on coplemint d’ manire :
:*I fåt riscrire vosse tecse *'avou** pacyince.
:''Sint Rok n’ eva djamåy **sins** s’ tchén.

== Acawaedje d' on R u d' on D å coron del divancete ==
[[Imådje:Tåvlea alofômes divancetes.jpg|thumb|tåvlea d' alofôme avou R å coron di sacwants dvancetes]]
=== Acawaedje d' on R ===
 [[rîle do mierpî]].

Sacwantès dvancetes (mins nén tertotes !) prindèt on R å coron divant on [[prono]] u èn [[adviebe]] å [[mierpî]] (a ene [[sillabe]]).
* so : 
:N' ass don pont d' cwårs **sor** <u>ti</u>.  (MINS : ça rtoumrè **so** <u>nozôtes</u>).
* po :
:Dji l' a fwait **por** <u>vos</u>. (MINS : c' est **po** <u>vozôtes</u>).
* pa
:C' est **par** <u>la</u>. (MINS : c' est **pa** <u>låvå</u>).
* avå :
:Les djins d' **avår** <u>ci</u>. (MINS : Elle est todi **åvå** <u>l' viyaedje</u>).
* dissu :
:Elle avént totes sôres d' ôrreyes **dissur** <u>zeles</u>. (MINS : Ele n' ont nén ene pitite idêye **dissu** <u>zels-minmes</u>.)
* dizeu :
:Ele dimeure **dizeur** <u>lu</u>. (MINS : ni mete nén tes mousmints trop près **dizeu** <u>li stouve</u>)
* disca
:vos iroz bén **discar** <u>la</u>. (MINS : i n' såreut aler **disca** <u>ladrî</u>).
* viè 
:Gn des çanses a wangnî, savoz, **vier** <u>la</u>. (MINS : gn a des cwårs toplin, **viè** <u>låvå</u>)
* triviè
:I mousse **trivier** <u>tot</u> (MINS : i mousse **triviè** <u>des håyes et des bouxhons</u>)

=== Acawaedje d' on D ===
* 
* 

== [[Etroclaedje]] des dvancetes ==
=== Avou des årtikes ===
* ,   
* , 
* 
* , 
* 
* 
* , , 

=== Avou des ôtes divancetes ===
* 
* 
* , 
* , , ,  . 
* , , , , , .

=== avou ene ôte divancete et èn årtike. ===
* , .

=== avou des ôtes mots ===
* 

== Candjmint do sinse do viebe ==
[[Imådje:Tåvlea scolrece divancetes3.jpg|thumb|candjmint do sinse do viebe]]
Pacô, li dvancete va candjî l' sinse do viebe k' elle est siervowe avou.
*  <> waitî **après** (cweri) <> waitî **a** (awè l' ouy so) <> waitî **a** lu (prinde asteme)
*  <> loukî **après** (cweri) <> loukî **a** (awè l' ouy so) <> loukî **a** s' sogne (prinde asteme)
*  /  <> toumer **so** / tchaire **dissu** (rescontrer d' astcheyance, prinde sol tchôd fwait)

== Alére so les dvancetes do walon ==
=== Lives ===
* [[Ene båke so les bwès d' l' Årdene (live)|Ene båke so les bwès d' l' Årdene]] pp. 277-280 (a, e, mon, so); 303-305 (après, pa, po, avå); 326-327 (viè, di, sins, avou, dispu, disca); 337-340 (dé, divant, dins, inte, conte, mågré, tins di).
* [[L. Remacle]]. ''Syntaxe du parler du parler wallon de la Gleize'', tome 2, Paris, 1956, pp 279-373.

=== Croejhetes so les fis ===
* [http://picr.walon.org/node13.html Les dvancetes dins l' Pitite Croejhete da Hendschel] (e walon)
* [http://croejhete.walon.org/node92.html Les dvancetes dins l' Croejhete so les fis] (e francès)

==  ==
* [https://rifondou.walon.org/sicole/sicoles_di_Bive/2019-10-08_Sicole_di_Bive.pdf Les dvancetes «amon» et «dilé»]
* Scoles pa videyos so les dvancetes:
** [https://rifondou.walon.org/sicole/00aa.php Mots raloyîs]
** [https://rifondou.walon.org/sicole/00ab.php Alofômes avou R]
** [https://rifondou.walon.org/sicole/00ac.php Candjmint do sinse do viebe]

== Les dvancetes divins les ôtes lingaedjes ==
Dins des lingaedjes k' i gn a, i s' pout ki ç' role di grammaire la soeye fwait avou des mots (ou des stitchetes) ki s' polèt mete padrî; ça fwait ki l' mot "divancete" (ou "prepôzucion") ni convént nén totafwait. Po l' esperanto, Bertil Wennergren a-st atåvlé l' lomaedje "rolmontrilo" (''mostreu d' role'') ossu bén po les mots (divancetes) ki les stitchetes di minme classe grammairrece (come li cawete "-n" di l' esperanto), eyet "rolvorteto" (''ptitit mot role'') po les dvancetes.

Dins ene fråze come:
:Elle esteut **dvant** ses ouys
li dvancete **divant*' mostere ki çou ki shût a-st on role di coplemint, eyet eto li rlåcion dins l' espåce inte li coplemint eyet l' viebe (li dvancete "divant" prezinte li response al kesse "wice?" pa rapoirt a l' accion "elle esteut").

Dins sacwants lingaedjes ([[almand]], [[arabe]]), les mots metous dirî ene divancete prindnut ene [[diclinåjhon]] speciåle, ki n' est nén l' cene do sudjet ni do droet coplemint. E l' almand, c' est l' minme kel cene do nén droet coplemint, et on l' lome li [[datif]]. E l' arabe li dvancete si lome *harf ej-jar* (lete di saetchaedje), li coplemint metou padrî, lomé *el-mejrour'' (li saetchî) prind ene diclinåjhon speciåle (avou l' voyale i).

E-n amazir, li sustantif ki shût ene divancete voet on candjmint del voyale di s' prumî pî. C' est l' atelêye cogne.