Fumwè

**Fumwè** (Fr. *Fumay*), c' est ene veye del Walonreye di France.

## [[Toponimeye do walon|No di des plaeces]] di Fumwè
### Hamteas
* El Bati

### Ôtès plaeces
* A vey avou des tchamps, des prés et des sårts:
** Al Pîçale (*Piècèle*, pitite pîce di tchamp, pitit boket)
** el Trî Guidård
* A vey avou des åbes et des bwès :
** Ås Bôlons (*aus Boulons*)
** El Bwès Catwer (*l' bwas Catwâr*)
* A vey avou des ôtès plantes et des biesses :
** li Trô des Soris.
* A vey avou des aiwes :
** A Mouze
** li ri d' Alîsse
* A vey avou les tienes et les vås :
** El Bele Montagne
** A Bele Vuwe; li pî-sinte del Bele Vuwe
** A l' Iviesmont (*a l' iversmont*)
* A vey avou des rotches :
** al Falijhe (*al Falîye*)
** li Rotche di l' ouve (di *Lûf*, di l' *ûve*)
** li Trô Nankete; å vî Trô Nankete; li Trô des Soris.
* A vey avou des dmorances et l' ovraedje des djins.
** å Tchestion (*a Chestion*)
** al Cinse
** Broûlé Måjhea (*Mwêja brûlé*)
* A vey avou l' vijhnaedje
** Divant Rvin
* A vey avou l' istwere
** å Tonkin
* Ôtès sacwès et målåjhminces
** Ås Manijhes (aus *Manîches*) inte Fumwè et Aibe.
** Les Ôrins.

## Djeyografeye

Veye metowe so Mouze

## Industreyes
* schaytires

## Rilidjon et doûcès creyances
* Åbe ås clås : gn aveut on vî stok di tiyoû al tchapele Sint-Rok sol Bati. Les båsheles ki s' vlént maryî î plantént on clå, eyet l' båjhî. Il esteut griblé d' clås. Cwand li stok fourit pouri, les dmandeuses di galant rabressît on clå d' l' ouxh. On ndè cåze dins èn arimé da Ghislaine Gaussin :
:*E preparant l' trousso, on cåzéve do galant,*
:*Et l' cene k' end aveut pont, schoûtéve e s' dimandant*
:*Si c' n' esteut nén l' moumint di cori a l' tchapele,*
:*Rabressî l' clå so l' ouxh ou broûler ene tchandele,*
:*Po trover dins l' anêye, on valet å bråve cour*
:*Et k' åreut tot çki fåt po basti l' vraiy bouneur...*
* Les tchapeles Sint-Rok, Sinte-Båbe, et Notru-Dame des Divermonts. 

## Tuzance walone
### Sicrijheus e walon
* Jean-François Brackman : si mame provneut d' Fumwè; si a-t i sayî di scrire avou l' accint d' Fumwè.
* Ghislaine Caussin : î a lontins dmoré.
* René et Claire Limbourg (eplaidîs dins les Cayés walons **42** (1), 1979)

### Accint do walon
Accint walon d' Fumwè :
* sons on, o, å => wè *bwè* (bon), *dèsbwètchî* (disbåtchî), *cwède* (code).
* oyon AN/ON dizo disfondowe "on" : *Djon* (Djihan), *ostont* (ostant).
* sorwalondes avou W dirî M & P et divant AI & IN : *mwésse* (mwaisse); *mwéjo* (måjhon); fwére, i fwét, il è fwét,  i fwéreut (fé; i fwait, il a fwait, i freut); *jamwés* (djamåy); Fum**w**è (*Fumay*).
* riwaitants di l' indicatif prezintrece avou l' cawete -at, come e l' Årdene nonnrece : i *choûtat*, i *fjat* (i schoûtèt, i fjhèt).
* atôtchîs di l' indicatif prezintrece avou l' cawete *-ouz* : *Avouz ?* (avoz ?)
* betchfessî én dizo cogne "è" : *bè*, *nè* (bén, nén).
* Y di beloyance (todi come e l' Årdene nonnrece) : *yåk*, *yène* (åk, ene)
* sorwalondes del rîlêye AN/IN : *tint* ki (tant ki).

### Diccionairaedje
Sacwants motlîs
* Motlî des schaytons d' Fumwè ramexhné pa Jean-François Brackman a cmincî des dnêyes des Limbourg (papîscrît).
* mots d' Fumwè spepyî dins l' Bruneau todi pa J.F. Brackman, et radjoutés al båze di dnêyes "Rasgoutaedje".
* René & Claire Limbourg, *Termes ardoisiers*, Cayés walons **42** (1), 1979, p. 21-23.

## Hårdêye difoûtrinne
Bates di dvize et tecses e walon d' Fumwè

## Sourdants