Prono pårtixhrê

Li **prono pårtixhrê**, c' est on prono coplemint, ki replaece ene pårteye d' ene sacwè.

E rfondou walon, gn a deus pronos pårtixhrês, afeye discandjåves :
* è
* endè

Li prono pårtixhrê s' eploye po les sacwès ki polnut prinde on pårtixhant årtike.

*Po des linwincieusès racsegnes sol mot "pårtixhrê", alez s' vey e [[:Wikt:pårtixhrê|splitchant motî]].*

## Divant l' viebe
Divant l' viebe (a cåzu tos les tins d' codjowaedje, apus kel kimandeu), les pronos "è" et "endè" sont discandjåves s' i sont metous inte deus cossounes :

:*Dj' <FONT COLOR="#ff0000"><B>è</B></FONT> vôreu bén on pô.* (do sé, del djote, di l' aiwe, des djaeyes, des clås)
:*Dj' <FONT COLOR="#ff0000"><B>endè</B></FONT> vôreu bén on pô.*

S' i gn a ene prononcêye voyale å coron del dierinne sillabe do mot di dvant (mins l' mot k' est padrî cmince todi pa ene cossoune), li seule fôme, c' est "ndè" :
:*Djihan <FONT COLOR="#ff0000"><B>ndè</B></FONT> vôreut bén ene miete.*

Årvierdimint, s' i gn a ene prononcêye cossoune al fén del l' dierinne sillabe do mot di dvant eyet l' mot k' est padrî cmince todi pa ene voyale, li seule fôme, c' est "end" :
:*Djåke <FONT COLOR="#ff0000"><B>end</B></FONT> a dipus k' i n' fåt.*

Si, al fén, n a ene prononcêye voyale å dbout do dierin pî do mot di dvant et ki l' mot k' est padrî kimince pa ene voyale, avou, li seule fôme, c' est "nd" :
:*Djihan <FONT COLOR="#ff0000"><B>nd</B></FONT> a dpus k' lu.*

## Dirî l' viebe
Å cmandeu (imperatif), c' est purade "è".

:*Dene m' <FONT COLOR="#ff0000"><B>è</B></FONT> ene piceye.* (di sé, di poeve)

Mins eto "endè" :

:*Va m' endè cweri ene banse !* (di bwès)

## Dins les accints do walon
### [[Coûtchant walon]]
C' est l' seule plaece la kel prono "endè" fwait ôre li prononçaedje do "D" :
:*Djè <FONT COLOR="#0000ff"><B>dè</B></FONT> vôreu bé in pô.*
:*Djan <FONT COLOR="#0000ff"><B>dè</B></FONT> vôreut bé ène miyète.*
:*Djâke <FONT COLOR="#0000ff"><B>èd'd</B></FONT> a dèpus k' i n' faut.*
:*Djan <FONT COLOR="#0000ff"><B>d'd</B></FONT> a dèpus k' li.*

### [[Payis d' Lidje (diyalectolodjeye)|Payis d' Lidje]] et [[walon do Mitan|d' Nameur]]
:"*Dj' <FONT COLOR="#0000ff"><B>è</B></FONT> vôreu bin on pô*" u "*Dj' <FONT COLOR="#0000ff"><B>ènnè</B></FONT> vôreûve bin on pô*"
:"*Djan <FONT COLOR="#0000ff"><B>'nnè</B></FONT> vôreûve bin one miyète*" (Nameur) u "*Djihan <FONT COLOR="#0000ff"><B>'nnè</B></FONT> vôreut bin 'ne miyète*" (Lidje)
:"*Djâke <FONT COLOR="#0000ff"><B>ènn'</B></FONT> a dipus k' i n' faut*" (Nameur) u "*Djåke <FONT COLOR="#0000ff"><B>ènn'</B></FONT> a pus' k' i n' fåt*" (Lidje)
:"*Djan <FONT COLOR="#0000ff"><B>'nn'</B></FONT> a dipus k' li*" (Nameur) u "'Djihan 'nn' a pus΄ ki lu*" (Lidje)

== [[Basse Årdene]] ==
([[Bive (viyaedje)|Bive]], [[Bietris (veye)|Bietris]])
:*Dj' a vôro bin un pô.*
:*Djan a vôrot bin ène miète.*
:*Djâke a-n è dupus k' i n' faut.*
:*Djan a-n è dupus k' lou.*

== Hårdêye divintrinne ==
Li prono endè dins on [[toitche-linwe]] do Coûtchant walon ("end a ki dijhnut k' end ont...")

== Hårdêyes difoûtrinnes ==
* [https://web.archive.org/web/20120730013955/http://users.skynet.be/lorint/croejh/node45.html#SECTION03432000000000000000 Li prono "*ènnè''"] (e francès, dins l' "Croejhete so les fis" da Lorint Hendschel)
* Li prono "èndè" (e rfondou walon, dins li "Ptite Croejhete" da Lorint Hendschel)