Ledjir metro di Tchålerwè

Li **Ledjir metro di Tchålerwè**, c' esteut on pordjet des anêyes 1960. El vizêye, c' ît d' discandjî el rantoele des trams vicinås di Tchålerwè ey el rantoele des verts trams di Tchålerwè. 

## Pordjet
vignette|450x450px|Pordjet del rantoele då ledjir metroEl prumire estape del rantoele do ledjir metro a stî fwaite avou li blouke cintråle di Tchålerwè. Come di djusse, les prumirès ståcions a drovi, c' estént Tchålerwè Ståcion Cintråle, k' aveut èn ôte no a l' epoke, eyet Tchålerwè Viyete, e 1976. Å terminusse nonnrece,  El blouke a stî achevêye e 2012 :

* Charleroi Gare Centrale – *[[Tchålerwè Nonne (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Ståcion Cintråle]]*   Divant li 3 d' djanvî 2023, li ståcion si loméve : Charleroi Sud - ''Tchålerwè Nonne''.
* Charleroi Villette – *[[Tchålerwè Vilete (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Viyete]]*
* Charleroi Ouest – *[[Tchålerwè Coûtchant (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Coûtchant]]*
* Charleroi Palais – *[[Tchålerwè Palå (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Palå]]* Divant l' 8 di setimbe 2023, li ståcion si loméve&nbsp;: Charleroi Beaux-Arts – *[[Tchålerwè Beas-Årts (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Beas-Årts]]*
* Charleroi Waterloo (*å cominçmint* : Charleroi Nord) – *[[Tchålerwè Waterlô (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Waterlô]] (å cmince : Tchårlerwè Bijhe)*
* Charleroi Janson – *[[Tchålerwè Janson (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Janson]]*
* Charleroi Parc – *[[Tchålerwè Park (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Park]]*
* Charleroi Tirou (*å cominçmint* : Charleroi Écluse) – *[[Tchålerwè Tirou (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchårlerwè Tirou]] (å cominçmint : Tchålerwè Scluse)*
* Charleroi Sambre (raddjouté e 2023) – *[[Tchålerwè Sambe (Ledjir metro d' Tchålerwè)|Tchålerwè Sambe]]*

Après li mwaisse blouke, i gn aveut ût ôtès direccions (lomêyes «&nbsp;antenes&nbsp;»). 

* Antenes rexhant del sitåcion Tchålerwè Waterlô : 
** Blouke di Tchålerwè - Lodlinsåt - Djumet - Gochliye (djamåy cominceye)
** Blouke di Tchålerwè - Lodlinsåt - Djumet - El Ronsåt (djamåy cominceye)
** Blouke di Tchålerwè - Djilî (achevêye e 2012 eyet abwesnêye)
** Blouke di Tchålerwè - Montgneye-so-Sambe - Tcheslinea - Tcheslet (e werkaedje, doet esse drovou e 2027)
* Antene rexhant del ståcion Tchålerwè Tirou  
** Blouke di Tchålerwè - Mårcinele - Couyet - Lavervå (djamåy cominceye)
* Antene rexhant del ståcion Tchålerwè Viyete :
** Blouke di Tchålerwè - Mårcinele - Mont-dzeu-Mårciene (djamåy cominceye)
* Antenes rexhant del ståcion Tchålerwè Beas-Årts :
** Blouke di Tchålerwè - Dårmè - Mårciene - Moncea-so-Sambe - Liene - Fontinne-l'-Eveke (achevêye e 1992 eyet abwesnêye)
** Blouke di Tchålerwè - Dårmè - Djumet - El Rou-dlé-Tchålerwè - Sovret - Courcele (djamåy cominceye)

## Avancixhaedje

### 1976-1980
Les deus prumirès ståcions a-z awè drovou, c' est : Tchålerwè Nonne eyet Tchålerwè Vilete. D' èç costé la del rantoele tchålerwetresse, gn aveut seulmint les trams vicinås ki rôlént. Come sicrît so l' imådje, li dierin tram del S.T.E.T. a rôlé e 1974, çou k' est deus ans dvant l' metaedje e rote des deus prumirès ståcions. 

Divant d' ariver a Tchålerwè Coûtchant, les trams prindént les voyes. I passént inte l' avnante eståcion eyet li tchimin d' fier, po rprinde li Rowe do Grand Cintrå. Come di djusse, ciste eståcion ci n' egzistéve nén co. Tolminme, ès trawa aveut ddja stî schavé. El novele voye fijheut k' les trams èn passént pus på prijhon, åré po daler å vî depot. Ces deus bastimints la n' egzistêynut pus. 

Li ståcion Eden sierveut come terminusse eto. La k' i gn aveut troes rays, wice ki les motrices polént s' erpoizer. Après l' viyaduk, les rames porshuvént leu voye viè Djumet eyet Gochliye, al Bijhe, u co viè Mårciene, å Coûtchant. sans_cadre|515x515px|droite

### 1980-1982
Li 30 di djun 1980, deus novelès ståcions drovît&nbsp;: Tchålerwè Coûtchant eyet Dårmè Pidjes. Çoula fwait k' les lenes ki dalént å Nôr ni passént pus på viyaduk. Al plaece, ele porshuvént disk' a l' eståcion di Dårmè, wice k' après les trams erprindént li N5. Po les cis ki dalént a l' Ouwess, rén n' aveut co candjî. Li dessén mostere eto on drovaedje a droete, viè Tchålerwè Beas-Årts («&nbsp;Palå&nbsp;», dispu 2023).

Les lenes 65, 66, 85 eyet 86 avént disparexhou inte li 23 d' may 1982 yet li 1î d' djanvî 1983. La k' il ont stî rcandjî påzès otobusses. Les lenes del prumîre blouke di Djumet, les 85 eyet 86, egzistêynut co asteure. Seulmint, ele n' ont nén wårdé leus tracés. E 1988, li lene 85 fjha pus k' ene droete di Tchålerwè disk' a Gochliye. Li 86, c' esta l' ôte sinse. Asteure, ces lenes ont des rotes bén da zels. Ces deus lenes la si schåynut podbon a Goyîssåt&nbsp;: li 85 va dins l' cinte di Djumet, tins k' el 86 va disk' a Egne padvant d' erprinde li voye viè Gochliye. Les lenes 65 eyet 66 n' ont nén sorviké, mins sacwants elemints s' ertrovnut dins l' varyisté d' ouy des efants del prumire blouke.

sans_cadre|544x544px|droite


### 1982-1983
Li 21 di djun 1982, c' est on boket di l' antene viè Fontinne-l'-Eveke k' on-z ava drovou. Troes novelès ståcions cminça a vir des trams rôler&nbsp;: Goutrou Morniye, Liene eyet Paradis. Ki ci soeye a hintche ubén a droete, les motrices rprindént co leu tchmin so les voyes avou les otos. Après Paradis, on voet on trawa, c' est l' ci po daler disk' a Pétria. 

A l' atake, c' estént les lenes 89, 90 eyet 92 ki passént dzeu. Seulmint, li siervice 92 a staté li 29 di may 1983. sans_cadre|579x579px|droite



### 1983-1985
Les deus ståcions e-n absisse ki recloynut Dårmè Pidjes sont-st e siervice. On moes shuvant l' metaedje e rote, li lene 41 prindeut les rays do metro disk' a l' eståcion Dårmè. Låvå, ele erprindeut li voye vicinåle disk' a Trejhniye, poy seulmint disk' å Rou, a pårti del mitan di l' anêye 1985.

Li lene 80 passéve, aprume, pa Dårmè po daler disk' å Moncea-so-Sambe po rmonter a Trejhniye eyet porshuve ès voye disk' a Mauradje. Mins nerén, on boket a stî seré. Adon, el lene passéve pus k' pa Gochliye. Houte di çoula, ça n' est nén scrît sol dessén, mins les 62 eyet 63 egzistént co, a ç' moumint la.  sans_cadre|583x583px|droite

### 1985-1986
So les deus antenes levantreces, des ståcions estént presse a esse drovowes. Inte di yeusses, Tchålerwè Waterlô, ki dmeure el dierinne divant li schaytaedje des rays&nbsp;: ene prumire voye viè Djilî ey ene ôte disk' a Montgneye-so-Sambe. Li lene 54 årè dvou ratinde 1992 po cmincî a rôler. Do costé d' Montgneye-so-Sambe, il a tourné a rén disk' åzès boutaedjes del dijhnêye 2020.

A l' epoke, on-z aveut decidé di leyî ces pårteyes la ås vetes. Come di djusse, leus trams n' avént k' des ouxhs a droete eyet nén des deus costés come åzès Vicinås. Vola pocwè k' po daler åzès terminusses, les trams rôlnut a hintche eyet nén a droete. Mins nerén, ça dmeure absant do dessén padzo.alt=|sans_cadre|583x583px|droite

### 1986-1992
E 1982, l' antene viè Fontinne-l'-Eveke si stateut a Paradis. Après les motrices dalént sol voye. Cwate-z ans après, li metro passe dins l' trawa, wice k' on-z ertrouve li ståcion Fontinne. Epwis, on-z endè rexhe po-z ariver a Pétria, ki dveut esse el terminusse. Cwek' les voyes vicinåles ont stî wårdêyes&nbsp;: po-z ataker disk' El Lovire, poy seulmint disk' a Anderluwe Monumint.

Li lene 63 est sierveye påzès busses dispu 1986. El lene egzistêye co avou l' KT, tenawete k' elle est limitêye a Djumet Madlinne, avou l' rôlaedje do M3.sans_cadre|583x583px|droite

### 1992-1996
So les deus antenes prezintêyes å dzo-tchaptrê «&nbsp;**1985-1986&nbsp;**», li lene 54 a stî metowe e rote, e 1992. A l' epoke, i gn aveut co troes lenes. Mins nerén, el 90 a staté d' rôler, li 29 d' awousse 1993. alt=|585x585px|droite


### 1996-2012
Li 30 d' awousse 1996, deus novelès lenes ont cmincî a prinde do siervice**&nbsp;**: les 55 eyet 88. Ambedeus vont djusk' a Park.

Seulmint, l' antene viè Montgneye-so-Sambe tournéve co a rén. Al copete do mårtchî, l' antene viè Gochliye, ewou çk' i gn a l' M3 asteure, n' esteut drola k' po les trams monter disk' a depot di Djumet. Li ptite blouke del Nonne a stî mwaisse-rifwaite e 1997. La k' les ståcions Coûtchant eyet Pétria eto. 585x585px|droite


Imådje:Films BN 1.jpg
Imådje:Films BN 2.jpg
Imådje:Films BN 3.jpg


### 2012-2013
880x880px|alt=|centré 
El rantoele etur 2012 eyet 2013 esteut cåzumint l' minme k' el ci d' asteure. Åré k' li M3 n' esteut nén co abwesnêye, pask' i les boutaedjes n' estént nén co finis. A l' atake, li lene M2 dveut s' arester a Petrea, li dierinne eståcion d' Fontinne-l'-Eveke po daler viè Anderluwe, on côp li M3 abwesnêye.

### 2013-2023
[vignette|686x686px|Mape del rantoele do '''ledjir metro''' inte [2013 eyet 2023.]]

* Lenes ki vegnnut di l' antene del ståcion Tchålerwè Beas-Årts :
**M1 (Rodje) : Anderluwe - Fontinne-l'-Eveke - Goutrou - Moncea-so-Sambe - Mårciene - Blouke di Tchålerwè (nén-ôrlodjeu sinse) centré|272x272px
**M2 (Vete) : Anderluwe (d'aboird nén adviné) - Fontinne-l'-Eveke - Goutrou - Moncea-so-Sambe - Mårciene - Blouke di Tchålerwè (ôrlodjeu sinse) centré|272x272px
** M3 (Djaene) : Gochliye - Djumet - Lodlinsåt - Dårmè - Blouke di Tchålerwè (ôrlodjeu sinse)centré|258x258px


* Lene issowe del antene del ståcion Tchålerwè Waterlô :
**M4 (Bleu) : Djilî - Blouke di Tchålerwè (nén-ôrlodjeu sinse)

centré|258x258px

### Asteure
Ouy, li rantoele est cåzumint l' minme ki pindant l' dijhnêye 2010. Totfeye, Tchålerwè Nonnea divnou Tchålerwè Ståcion Cintråle. Avou ça, k' ene novele ståcion a stî radjoutêye inte ci-ci eyet Tchårlerwè Tirou : Tchålerwè Sambe. Å moes d' setimbe 2024, la k' c' est l' eståcion des Beas-Årts k' a candjî d' no. Enute, on-z el lome Tchålerwè Palå.vignette|363x363px|centré|Ene mape avou li rantoele d' asteure, mins nén avou les vraiys nos des avnantès ståcions pol novele lene.
### Pordjet
[vignette|Mape do [TEC so ene plake d' ene hale di busse.]]
Avou l' novea ospitå k' on fé basti, li plan mobilité 2019-2024 prevoet l' servixhaedje del lene 5, antene raloyant li Blouke di Tchålerwè, Montniye-so-Sambe eyet Tcheslinea, disk' a l' avnant ospitå. Des boutaedjes avént ddja sti fwaits etur 1985 yet 1991, mins nole lene raloyant Tchålerwè disk' e Montgneye-so-Sambe veypus disk' a Tcheslet aveut stî metowe e-n alaedje. Do côp, les ståcions d' èç antene sont al elaidixhaedje. Mins nerén, e 2022, on novea pordjet d' lene a stî metou so pî, avou des noveas nos po kékès ståcions.

Totfeye, avou on plan di l' Union Uropeyinne, gn a swessante miyons d' Uros k' ont stî dnés po ç' pordjet ci. Å totå, c' est cint cénkante miyons ki vont daler po les boutaedjes del novele lene. Ådzeu d' ça, les rames BN vont esse mwaisse rifwaites.

## Rame

### Type SM
Li «&nbsp;Type SM&nbsp;», ubén lomé ossu li «&nbsp;Type Speciå Metro&nbsp;», c' esteut des rames «&nbsp;Type S&nbsp;» k' avént stî candjî po poleur håbiter el rantoele do ledjir metro. Li prumirès Type SM avént comincî a pairyî dins l' dierinne troke des anêyes 1970. Mins néren, elles avént stî patrake li 4 d' avri 1988. Les Type SM estént blancs avou ene foncêye vete moustatche padvant. Ces trams la avént on cârô pantografe. I gn end aveut cwarante-ey-onk. Les limeros dalént di 9120 a 9160.
Imådje:Motrice type-SM 9148 - 2015-12-05 - 04.jpg|Ene rame SM ås Beas-Årts e 2015. Contråvmint, dins l' dijhnêye 1980, el tram rola n' roule nén sol rantoele po les siervices comerciås.


### Type SJ

#### Siervice comerciå
Li «&nbsp;Type SJ&nbsp;», ubén lomé eto «&nbsp;Type Speciå Djumet&nbsp;», c' esteut des rames «&nbsp;Type S&nbsp;» k' avént stî candjî po poleur håbiter el rantoele do ledjir metro. Li prumirès Type SJ avént comincî a pairyî dins l' dierinne troke des anêyes 1970. Mins néren, elles avént stî patrake li 4 d' avri 1988. Les Types SJ estént blancs ådzeu, orandje padzeu ey avou ene bleue lene inte les deus coleurs. Les SJ avént on cârô pantografe eto. I gn end aveut cwénze. Les limeros dalént di 9170 a 9184.
Imådje:Charleroi apr 1980 04.jpg|Tchålerwè Nonne (asteure lomêye : Tchålerwè Ståcion Cintråle) e-n avri 1980, avou ene type SJ å lon.
Imådje:Omgebouwde rode S tram in Charleroi-Sud.jpg|Ene rame sol lene 65 e 1980, e Tchålerwè Nonne.


#### Siervice tecnike
Des ancyinnès **SJs** ont stî riprindowes på TEC po l' siervice tecnike do ledjir metro :

 
### BN LRV
Les BN LRV (veur no : Brugeoise et Nivelloise Light Rail Vehicle) ont comincî å pairyî è 1981 ey ont progressivmint discandjî les Type SJs ey les Type SMs. Les BN LRVs sont cor uzêyes asteure. Ces rames sont etirmint fabrikêye po 'l ledjir metro eyet e 1981 is estént foirt noveas ey ene mitan pus modienes ki les Type SMs eyet SJs. Ces rames euxhant cåzumint cwarante ans, li TEC a decidé di les radiercî e parfondeur.  

#### Modele d' oridjene
##### Livrêye des Vicinås

Imådje:Beaux-Arts station juni 1983 4.jpg|BN LRV ås Beas-Årts e djun 1983.
|BN LRV å Fontinne-l'-Eveke etur 1982 eyet 1986 so 'l lene 90.
Imådje:Charleroi Sud tram 90 1987.jpg|BN LRV a Tchålerwè Nonne e 1987, sol lene 90.
Imådje:Charleroi Sud tram 1992 3.jpg|BN LRV a Tchålerwè Nonne, sol lene 89 todi e 1992. 


##### Livrêye do TEC

Imådje:Métro Léger Charleroi - LRV 7504 in Parc station.jpg|BN LRV å 'l ståcion Tchålerwè Park (dins les anêyes 2000).
Imådje:Charleroi Villette tram.jpg|BN LRV sol lene 89 a Tchålerwè Vilete viè Anderluwe å 1î d' octôbe 2011.
Imådje:BN LRV Class 7.000.jpg|Deus BN LRVs å depot d' Anderluwe etur 2009 ey asteure.
Imådje:Métro léger de Charleroi - ligne M3 - Traversée de Gosselies 01.jpg|BN LRV, lene M3, å Gochliye. Foto ki date pindant u padri 2013.


##### Ôtes livrêyes

Imådje:Charleroi tramlus 5.JPG|BN LRV a Tchålerwè Tirou, li 27 di fevrî 2012, avou li prumîre livrêye pol lançmint do rnovea metro.
Imådje:Tram by Charleroi Sud.jpg|BN LRV a Tchålerwè Nonne, li 18 d' avri 2016, avou li deujhinme livrêye pol lançmint do rnovea metro.


#### Modele mwaisse-erfé
Li KT a yeu l' dår di mwaisse-erfé les motrices, e 2018. Li prumire d' inte di yeusses a comincî a rôler sol rantoele, al fén di l' anêye 2021. Ene mitan si passe dins èn atulî d' Alstom, a Fleuru. Ene ôte si trevén dins les cis do KT Tchålerwè. Les toets, les ouxhs, les sidjes eyet les tchenes electrikes ont stî rcandjîs. Ces boutaedjes la sont dvins l' minme idêye ki l' askepiance del lene M5. Å moes d' djulete 2024, on-z aveut ddja ovré so vint-cénk rames å cint.

Imådje:Métro léger de Charleroi - véhicule 7429 rénové - 2024-02-01 - 01.jpg|Li rame avou el limero 7429, so les noveas rays, po daler a Tchålerwè Ståcion Cintråle.
Imådje:TEC Charleroi BN 7409 renovée M5.jpg|Li 7409, c' est l' ene des deus prumires a-z awè vudî avou l' novele livrêye. Li machinisse est e scolaedje ey il est so l' antene di Montniye-so-Sambe. 
Imådje:BN LRV - deuropening met rolstoelplank (cropped).jpg|Enute, les ouxhs si drouvnut so les costés. Padvant, ele si racrapotént åddins.


#### Rassonraedje
Totes les **BN LRVs**, dj' ô bén cwarante-shijh so les céncwante, ki rolnut sol rantoele s'ront rassonrêyes e 2025. Les boutaedjes ont comincîs e 2020. E-n efet, ces motrices rola ont stî metowes e-n ovraedje a l' atake del dijhnêye 1980. Alôrse, elle ont mezåjhe d' esse rassonrêyes. Ele vont esse totes metowes e djaene k' est l' novea coleur del TEC. Ene novelisté, c' est l' rôlante poite po rcandjî les ancyinnes. El prumire rame rassonrêye a roté li 20 di decimbe 2021. Asteure, c' est totes les ôtès vweteures k' on va rassonrer.

#### Motrices

Les motrices vont då limero **7400** disk' a **7454**, i gn'a, en fwait, 55 soç metro. Padvant, avou li livrêye di Vicinås, les limeros **74xx** estént les limeros **61xx**. 
 

## Depot
Li ledjir metro a, asteure, deus depots. Li ci d' Djumet, k' est a costé del M3 eyet li ci d' Anderluwe a costé di l' eståcion Djonccion. 

Li depot d' Djumet sieve eto come atulî. On boket d' l' ovraedje po rfé mwaisse les L.R.V. est fwait laddé. 

## Referinces eyet sourdants