open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Corinte

**Corinte**, c' est ene veye di Grece.

Les djins d' Corinte si pôrént lomer **Corintîs** et **Corintresses**.

## Rilomêye
Ene des prumire kiminålté crustinne di Grece (lomêye adon Acayeye). Sint På lzî va scrire deus epites.

N a dvou awè on rlomé roejhén foirt dujhåve å setchixhaedje, did la l' lomaedje e walon des corintenes.

## 
* Deujhinme lete sint På ås Corintîs
* Deujhinme lete sint På ås Corintîs
Cotcorico

* francès po «», li criyaedje do cok
** Coutcouloudjoû: gazete e walon.
* Cotcorico gazete sol walon, bråmint scrîte e francès.
Noere moxhe al låme

thumb
Li **noere moxhe al låme**, c’ est ene sôre di moxhe al låme k’ esteut spårdowe tocosté e l' Urope.

 *[[Apis mellifera mellifera]]*

## Sôres coinreces
Ene sôre coinrece del Walonreye k’ aveut cåzu disparexhou di cåze di l’ aclevaedje di raeces pus produjhantes, a stî wårdêye dins les comenes di Chimai et Momgniye. Adon, il est disfindou di fé vni des apîs d’ ôtès sôres di moxhes dins tot ci aroyaedje la (ca elle î pôrént samer ey adon, si rprodure avou l’ noere moxhe d’ apî).
Hesta 30 (tchansons)

**Hesta 30** (Hèsta 30), c' est on live ki rashonne li cåzaedje des tchansons e walon da Elmore D.

Il a vudî e 2019 dins l' coleccion « Di Walonreye » del måjhon d' edicion Tétras Lyre.

ISBN 978-2-930685-49-6
Vennbahn

Li **Vennbahn** est on tchimwin d' RAVeL ki s' trove dins les Redîmés Payis k' ont inclavé des trokes d' Almagne. Padvant, li **Vennbahn** ([WA] Tchimin d' fier d' Hôte Fagne) esteut on tchimin d' fier. 

## Fotografeye

Imådje:Vennbahn enclaves.gif|Lisse des inclåves almandes.
Imådje:Vennbahn-10.jpg
Imådje:Vennbahn-11.jpg


## Referinces eyet sourdants
Enya

**Enya**, di s' veur no **Eithne Ni Bhraonain**, est ene tchanteuse k' a skepî li 17 di may 1961.

## External Links
* Enya official website
Louis Verhulst

**Louis Verhulst** a skepyî a Årsumont e 1887 ey a morou a Brussele e 1958.

Di s' mestî, il esteut eployî å ministere des finances.

## Ouve pol walon
I rashonna so des foyous çou k' aléve divni li Motî d' Årsumont.
Julie Servotte

**Julie Servotte**, c' est ene diccionairresse do walon, k' a rarindjî les foyous da Louis Verhulst po-z eplaidî li Motî d' Årsumont.

Di s' mestî, elle est prof di francès.
Apache OpenOffice

[vignette|Logo d' '''Apache OpenOffice''' dispoy [2014.]]
**Apache OpenOffice**, ancyinmint «&nbsp;**OpenOffice.org&nbsp;**», c' est on libe office. Ôtrumint dit, il est po rén eyet n' a pont vraiymint di mwaisse. **OpenOffice** a-st askepyî e 2002 ey el dierinne modêye est l' ci do 27 di fevrî 2023 (modêye : 4.1.14).

## Istwere
L' office StarOffice a rexhou e 1985 ey a stî racaté på societé lomêye «**&nbsp;**Sun Microsystems**&nbsp;**», catoize ans après. C' est ci societé la k' a drovou l' côde sourdant d' **OpenOffice**, e 2002. Ût ans ont passé ey Oracle a rprindou Sun Microsystems. Veyanmint k' i shonnéve k' Oracle end awè keure come di l' an cwarante d' **OpenOffice**, bråmint des diswalpeus ont peté evoye ey ont askepyî LibreOffice. Do costé d' Oracle, on-z a rvindou **OpenOffice** a Apache.

**OpenOffice** est afeye zinglé po n' esse nén sovint metou å djoû. Copurade k' ès pordjet fré, LibreOffice, l' est sovint. Ådzeu d' ça, LibreOffice a ddja scrît ene drovowe lete a **OpenOffice** po arester eyet po-z aspaler a diswalper l' pordjet da LibreOffice. 

## Programes

* OpenOffice Base
** Ci programe éndjolike la permete d' askepyî des soûmints di dnêyes.
* OpenOffice Calc
** Çoula, c' est on programe po-z askepyî des tåvleus.
* OpenOffice Draw
** Çoula, c' est on programe po dessiner.
* OpenOffice Impress
** C' est on programe po-z askepyî des diyaporamas.
* OpenOffice Math
** Èç programe la, c' est cåzumint l' minme k' OpenOffice Calc, mins il est pus specialijhî dins les matematikes.
* OpenOffice Writer
** Çoula, c' est on aspougneu d' tecse.

## Hårdêye difoûtrinne
El waibe d' '''Apache OpenOffice'''.

## Referinces eyet sourdants
LibreOffice Writer

**LibreOffice Writer**, c' est l' aspougneu d' tecse di LibreOffice. 

## Piceures
Tot come les ôtes programes di LibreOffice, **LibreOffice Writer** est po rén. Si principå cawete éndjolike, c' est l' ODT. Vla eto k' i pout lére ey askepyî des fitchîs DOC, DOCX, RTF (les troes sont-st a Microsoft), u co les XHTML. Avou LibreOffice Writer, c' est ossu possibe d' espôrter eyet d' aberweter ses fitchîs e PDF (documint k' on n' sait nén candjî) ubén EPUB (format po les lives so les copiutreces).

## Imådjes

Imådje:LibreOffice Writer icon 3.3.1 48 px.svg|Li logo e 2011.
Imådje:LibreOffice 7.5 Writer Icon.svg|Li logo e 2023.
Imådje:LibreOffice Writer — may 2020.png|El aspougneu d' tecse e may 2020


## Hårdêye difoûtrinne
Pådje d' aidance sicrîte e francès.

## Referinces eyet sourdants
Sint Mamer

**Sint Mamer**, c' est l' prumî des sints d' glaece.

Il esteut fiesti li 11 di may, mins il a stî rsaetchî do calindrî des sints å Concile Vatican II.

## Vicåreye
Sint Mamer esteut årtchuveke di Viene-el-France. I mora diviè 474.

## Rilomêye el Walonreye
On l' kinoxhe co paski li froedeur et les tårdowès djalêyes di may kiminçnut co sovint li 11 di may.
Sint Pancrace

**Sint Pancrace**, c' est l' deujhinme des sints d' glaece.

Il esteut fiesti li 12 di may, mins il a stî rsaetchî avou l' Concile Vatican II.

## Vicåreye
Sint Pancrace, c' esteut l' neveu da sint Dnixh; il åreut morou eviè 304, a l' ådje di 14 ans.

## Rilomêye el Walonreye
On l' kinoxhe co paski, come li deujhinme des sints d' glaece, i fwait sovint froed li djoû di s' fiesse.
Stimbiè

**Stimbiè** ( *Stembert*,  *Steinberg*), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Vervî, el province di Lidje.

thumb|eglijhe
thumb
thumb

## Mwaissès dnêyes
* Limeros del posse **4801** (nén candjî):
* Limero diyalectolodjike: **Ve 23**.
* Arondixhmint: Vervî
* Lomaedje et spotaedje des djins did la: 
** Lomaedje: Stimburkin u Stimburtin, Stimburkinne u Stimburkinne; (F. *Stembertois, oise*)
** Sipotaedje: les Leus.
* Sitindêye : 648 ectåres.
* Peuplåcion : 2037 (1831); 1325 (1965); 2668 (1900); 5101 (1930); 7825 (1976).

## Djeyografeye
Metou so hintche erive del Vesse, k' el schåye d' Ådrimont, a Bijhe. 

Il est vijhén avou Limbôr å Levant (li limotche, c' est l' Hodjori), avou Djalhé a Nonne, ey avou Heuzi å Coûtchant (inte les deus, gn a l' Mangonbroû.

## Istwere
C' esteut aprume on hamtea d' Vervî, mins ki divna pårotche e 1591. I fourit leyî foû des meurs di recloyaedje del veye e 1651.

I divna dislaxhî d' Vervî li 25 di djanvî 1656, pa èn edit do prince-eveke di Lidje. I fjha pårteye do markizat d' Frantchimont.

Comene do Dipårtumint d' l' Aiwe d' Oûte tins do redjime francès.

E 1837, on lyi rsaetcha Heuzi, mågré les rclamaedje des Stimburkins.

## Economeye
Gn av des menes di calamene disk' e 1840.

## Tuzance walone
### Scrijheus e walon
* oteur anonime del Paskeye do volant tchet d' Vervî
* Jean-Michel Pire î a vnou å monde.
* Gn aveut ene S.N.R. avou on no e walon «''Lu novê Leûp», mins k' a staté e 2019. Il avént adjinçné ene waibe foirt bén documintêye.

### Dins les belès-letes e walon
On cåze di Stimbiè, et d' ses nos d' plaece (e Brôde, e Crote, ås Sourdants) dins l' paskêye Li cinsî d' E Brôde et les ptits soteas sicrîte pa Jean-Guillaume Levaux.

## Foclore
Li spot des Stimburkins (les Leus) provént d' ene racontroûle. On cinsî (Matî) aveut boerlé å leu, cwand il ourit sacwants poytreye di stronnêyes. On traca l' biesse, mins on n' touwa… k' on tchén.

Gn a ene rimimbrance di çoula. Tos ls ans, on broûle on leu d' papî sol «Grand Vivî». 

## 
Waibe del soce «Lu novê Leûp»

## Sourdants
L' imitåcion d' Djezus-Cri (live)

thumb
**L' imitåcion d' Djezus-Cri**, c' est on live sol rilidjon catolike, sicrît pa Thomas A. Kempis et ratourné e walon pa Jean Bosly.
La Première

**La Première** ([WA] *Li Prumire*), c' est ene tchinne di radio djenerålisse bedje eyet francès-cåzante del RTBF. Elle aveut stî askepyî dins les anêyes 1920. C' est el prumire tchinne di radio del RTBF, mins nén el pus peuprece. Come di djusse, ele dmore troejhinme dri VivaCité eyet Classic 21. C' est eto l' shijhinme radio el pus peuprece del radio bedje eyet francès-cåzante.

## Idintité

* 1923-1924 : Radio Bruxelles
* 1924-1960 : Radio Belgique
* 1960-1994 : Radio Une
* 1994-Asteure : La Première

## Referinces
Classic 21

**Classic 21**, c' est ene tchinne di radio muzikåle pop-rok bedje eyet francès-cåzante del RTBF. Elle aveut stî atåvlêye e 2004. C' est l' deujhinme radio li pus peuprece del RTBF, mins nén del radio bedje eyet francès-cåzante. Come di djusse, ele si trove al cénkinme plaece, a l' atake di l' anêye 2022.

## Idintité

### Istwere
Elle aveut stî askepyî e 2004, après l' disribanaedje del Radio 21 : d' on costé, Classic 21, di l' ôte PureFM.

### Lomaedje
* 1981-1983 : Canal 21
* 1983-2004 : Radio 21 (disribanaedje)
* 2004-Asteure : Classic 21

## Waibe-radios
Lisse : 

* Classic 21 60s
* Classic 21 70s
* Classic 21 80s
* Classic 21 90s
* Classic 21 Blues
* Classic 21 Metal
* Classic 21 Noir Jaune Rock ([WA] Noer Djaene Rock)
* Classic 21 Route 66 ([WA] Voye 66)
* Classic 21 Soulpower

## Referinces eyet sourdants
Li Ptite Sirinne (fime d' imådjes, 1989)

**Li Ptite Sirinne** (e-n inglès, ki c' est l' mwaisse modêye : ***The Little Mermaid***), c' est on fime d' imådjes k' a vudî e 1989 des studios Walt Disney.

Les fjheus do fime fourît Ron Clements et John Musker.

Li spoûle est rashiowe sol cene do floriconte da Hans Christian Andersen ki poite li minme no «Li Ptite Sirinne».

## Lomaedjes do floriconte et do fime
E daenwès, li mwaisse modêye do floriconte si lome «*Den lille Havfrue*» (li ptite kimere do pôrt).

E-n inglès, li no do fime et do floriconte sont diferins. E francès, nonna; pol mofêye francès-cåzante, on a wårdé l' tite «*La Petite Sirène*».
Moya Brennan

**Moya Brennan**, di s' veur no **Máire Ní Bhraonáin**, est ene tchanteuse k' a skepyî li 4 d' awousse 1952.

## Hårdêye difoûtrinne
* Årtchive d' ès waibe.
1659

16inme sieke | **[[17inme sieke]]** | 18inme sieke



i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans |
dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans



anêyes 1630 | anêyes 1640 | **[[anêyes 1650]]** | anêyes 1660 | anêyes 1670



1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | **1659** | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664


----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 1659 do [[calindrî grigoryin]].*

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
*
Hawea

On **hawea** (di cotlî, di cinsî), c' est ene usteye al mwin, avou on lådje fier, sovint arondi, ki côpe di scwere avou l' sinse do bouxhaedje (årvier des hepes), emantcheye so on mantche, pus court u pus long.

Ene **hawe** n' est nén si lådje, mins va pus fond dins tere.


Hawea coûteure.jpg|a mantche normå
കൊത്തി.jpg|item est i
Houe à manche court (Sénoufo).jpg|å court mantche
Hoe 2.jpg|å long mantche
Hawe hawea.jpg|hawea (a droete), hawe (a gåtche)


## Hawaedje

FarmingZambia.jpg
Excavation de l'épave sur la plage Kuakata.png
Otvaranje setvene brazde moticicom.jpg
Pangolin

Li **pangolin**, c' est ene biesse avou ene sipesse pea ås schayes et ki magne des copixhes.

## Uzaedje
El Chine, on l' magne voltî, do moens do costé d' Hou-wang.

## Rilomêye
I sereut li biesse k' edjîstrêye li cronivirûsse ki s' a redjårbé po divni malårdant po les djins, et askepyî li gripe chinwesse (2020).
Anêyes 20

-1î sieke | **[[1î sieke]]** | 2inme sieke



anêyes 0 | anêyes 10 | **anêyes 20** | anêyes 30 | anêyes 40



20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29


----

### Etrevéns
*

### Rilomêyès djins ki s' î ont fwait cnoxhe
*

### Edvincions et discovraedjes
*
1655

## Evenmints
* 15 et 16 di djulete : Bataye di Djimnêye

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
*
Resseraedje (maladeye)

Li **resseraedje**, c' est ene maladeye la k' on n' sait pus aler al coulote paski les crotes sont trop deures.
Anêyes 40

-1î sieke | **[[1î sieke]]** | 2inme sieke



anêyes 20 | anêyes 30 | **anêyes 40** | anêyes 50 | anêyes 60



40 | 41 | 42 | 43 | 44 | 45 | 46 | 47 | 48 | 49


----

### Etrevéns
*

### Rilomêyès djins ki s' î ont fwait cnoxhe
*

### Edvincions et discovraedjes
*
Anêyes 50

-1î sieke | **[[1î sieke]]** | 2inme sieke



anêyes 30 | anêyes 40 | **anêyes 50** | anêyes 60 | anêyes 70



50 | 51 | 52 | 53 | 54 | 55 | 56 | 57 | 58 | 59


----

### Etrevéns
*

### Rilomêyès djins ki s' î ont fwait cnoxhe
*

### Edvincions et discovraedjes
*
Sorpwès

[vignette|Li [måmagnaedje, c' est ene des cåzes do **sorpwès**. Ça vént avou l' toplin d' souke ubén li hôt livea d' cråxhe come dins les amburguer eyet les fritches cûtes a l' ôle nouv côps so dijh.]]
Li **sorpwès**, c' est cwand ene djin peze dipus k' ene ni divreut.

On dit sovint k' on doet pezer les kilos ki respondèt ås cintimetes k' on mzeure dipus ki l' mete.

## Motlî
Dins l' lingaedje corant, on dit d' onk k' a on foirt sorpwès ki c' est on **bômel**; po ene kimere, ene **bômele**. Li foirt sorpwès si lome **bômelisté**.

Måhonteuzmint, on dirè: i / elle a ene grosse panse; po ene feme: c' est ene grosse dondon.

## Sipepieusès mzeures do sorpwès

## Dizavantaedjes do sorpwès
Li sorpwès fwait bouter l' cour et l' peumon dipus k' a leu toû. Adon, cwand ene maladeye acsût ces deus organes la, les bômel sont bråmint pus må, et mournut pus åjheymint.
Såvadje murguet

Li **såvadje murguet**u **yebe di poirfi** c’ est ene plante k’ a des blankès fleurs metowes  a rîlêye cåzu roydicirmint.

 *[[Polygonatum multiflorum]]*

## Uzaedje
Come  yebe ås maladeyes sieve po les poirfis et les côpeures.

## Sourdants
Å long des djoûs et des såjhons (live d' imådjes)

thumb|modêye lidjwesse
thumb|modêye namurwesse
**Å long des djoûs et des såjhons**, c' est on live d' imådjes a môde d’ årmonak po les doze moes d’ l’ anêye. 

Li tecse e walon a stî scrît a môde di haycous pa Jean-Luc Fauconnier. Les imådjes sont da Émilie Seron.

Il a moussî foû e 2019

C’ est l’ limero 4 del coleccion Les bablutes.

ISBN 978-2-87351-359-7

## Modêyes coinreces
Gn a ene modêye po Nameur (tecse redjårbé pa Bernard Louis), po Lidje (radaptaedje da Jacques Warnier) et po Tchålerwè (mwaisse modêye Fauconnier), pol moens.

## Bokets do live
I sont redjårbés e rfondou, a pårti d' ene des modêyes coinrece, nén todi l' minme.
### Fevrî
Li boket do moes d' fevrî rimimbere les mascarådes
:*Tchantez pol cwarmea
:*Xhenes di macrales, fås-vizaedjes
:*Wasteas et galets.

=== Awousse ===
Li ci do [[moes d' awousse]], li [[cok (fiesse)|cok]] (fiesse del fén des awousses)
:*Houte, li deur awousse
:*On danse, on boet et on magne
:*Gn a pupont d' nåjhis.

## 
*  Li live sol waibe ''Objectif plumes''

## Pî-notes
Vilnius

**Vilnius** (e litwanyin : *Vilnius* ; e-n almand : *Wilna* ; e polonès : *Wilno* ; e rûsse : *Вильнюс*), c' est l' mwaisse-vile del Litwaneye eyet s' pus grande veye eto, avou 574 000 dimorants.
Salouwaedje des djins

thumb|salouwaedje li pus simpe (pa "bondjoû")
Li **salouwaedje des djins** u li **salutåcion**, c' est on djhaedje u ene djesse u les deus k' on fwait cwand on rescontere ene sakî. 

Li salouwaedje est foirt diferin d' on lingaedje a l' ôte, d' ene tuzance a l' ôte et d' on moumint del djournêye a l' ôte.

## Kékes salouwaedjes e walon
thumb
« !», c' est l' pus corant d' tos les salouwaedjes. Mins sovint on ridobele : «Bondjoû bondjoû». Cwand on arive dins ene societé, on dit sovint . Les soçneus polèt responde «bondjoû tot seu !» / «bondjoû tote seule !». Mins on ôt ossu : , et co pus sovint : «bondjoû mes djins».

## Alére
Lucyin Mahin, Les bondjoûs et les årveys, Ene båke so les bwès d' l' Årdene, pp. 266-267 (tôme III).
Lesse (viyaedje)

**Lesse** (si scrît et s' prononce parey e francès, mins e sistinme Feller, c' est *Lèsse*), c' est on hamtea di Rdû, asteure onk des viyaedjes do Grand Libin.

thumb

## Rilidjon
I gn a pont d' eglijhe, mins ene tchapele dicåçtêye teyoricmint a Notru-Dame di Walcoû, mins k' on lome «tchapele Sint-Monon».

## Lomaedje et spotaedje des djins
Sipotaedje : les ; les .

## Nos di des plaeces di Lesse
thumb|ås deus aiwes
thumb|plake po l' vî hamtea d' Molhan
* Molhan
* Ås deus aiwes: (maxhe di l' Aiwe di Lesse et d' l' Aiwe d' Our)
* Li bwès-e-ban
** Li Rotche Mårtén
* Pinvå (fr. *Pinval*).

## Djeyografeye
Raiwé di l' aiwe do minme no, ki vént d' inte Transene et Maissin, et court eviè Dåvdisse.

Gn a k' ene voye tarmakêye po-z î avni, ki raloye Ridû a Maissin.

On pout aler direk a Transene pa des voyes di bwès.

Tot londjant l' Aiwe di Lesse, on arive å Pont des Barbouyons, la k' on rdjond li bele voye di Rdû a Dåvdisse. 

## Istwere
Al revintreye francesse, gn aveut on curé nén djureu si catcha dins on trô d' rotche dins les bwès inte Lesse et Transene. On voet co on M k' il a gravé dins l' pire.


Rotche Mårtén trô did lon.jpg|Rotche Mårtén 
Rotche Mårtén trô divins.jpg|trô ki dmeure
Rotche Mårtén gravé M.jpg|gravé M


On pordjet di nouzome båraedje so l' aiwe di Lesse diveut neyî tot l' viyaedje, dins les anêyes 1970. Li pordjet fourit abandné.

## Alére
 Omer Marchal, *Lesse, un village qui ne voulait pas mourir*.
Ååbel

**Ååbel**, oubén e sistinme Feller : **Åbe** (*[FR] Aubel*), c' est ene rebanêye comene dins l' province di Lidje.  

## Referinces eyet sourdants
Coroye Sint-Djan (plante)

thumb|buk fijhant coroye
Li **coroye Sint-Djan**, c’ est ene pitite fleur des tchamps veyowe come on crouwå pa les djårdinîs.

 *[[Glechoma hederacea]]*

## Discrijhaedje
Elle court al tere a môde di rampe, tot fjhant padecô ene coroye po zoupler houte d' ene aroke. 

Ele pout fé des raecinêyes a tchaeke nuk. Si ele ni pout pus crexhe insi, ele monte.

Les foyes ont l' cogne d' on rno, avou des arondeyès dintleures.

Elle a ene bele pitite violêye fleur.


Coroye Sint-Djan.jpg|buk avou ene fleur, ene rampe, et on buk rimontant
Glechoma hederacea Bobrovnya2.JPG|buk ås fleurs
Glechoma Hederacea Morsan.jpg|fleur


## Uzaedje
On li dveut souwer po foumer cwand on n' aveut pont d' toubak, çou k' esplicreut si lomaedje **toubak di guere**.

## Sourdants
Anêyes 80

-1î sieke | **[[1î sieke]]** | 2inme sieke



anêyes 60 | anêyes 70 | **anêyes 80** | anêyes 90 | anêyes 100



80 | 81 | 82 | 83 | 84 | 85 | 86 | 87 | 88 | 89


----

### Etrevéns
*

### Rilomêyès djins ki s' î ont fwait cnoxhe
*

### Edvincions et discovraedjes
*
Deure lune

thumb
thumb|avou on grand ceke et des «foumires» inte les deus
Li **deure lune** u **plinne lune** k' on dit eto a ç' moumint la: li **Bele** u l' **Beaté**, c' est l' moumint ki l' lune est å mitan di s' moes. Ele parexhe adon come on gros rond djaene balon dins li stoelî.

C' est adon k' elle a voltî on ceke.

## Dins les belès-letes e walon
Les fjheus d' arimés del kimince do 20inme sieke djåzént voltî del bele, come tos les romantikes.

Insi, Hinri Simon, dins «Li moirt di l' åbe»:
:*Les oujheas l' ricwerèt, li mansåd fwait s' niyêye
:*Divins ene fotche conte si bôr et, cwand l' **Beaté** tchereye
:*Påjhûlmint dvins les stoeles, e l' doûce tieneur del nute,
:*C' est sor lu k' po tchanter, l' råskignou s' apîçtêye.

Dominique Heymans a lomé onk di ses ramexhnêyes d' arimés: «Des trôs sol bele». Divant lu, Hinri Van Cutsem aveut tchoezi come tite «Clairs di lune» po onk di ses lives.
Machiavel (omonimeye)

* **Machiavel** est li no d' famile da Niccolò Machiavelli, e walon.
* Machiavel est ene binde di muzike bedje ey inglès-cåzante.
Machiavel (binde al muzike)

[vignette|'''Machiavel''' e [2016.]]
**Machiavel**, c' est ene binde al muzike bedje ey inglès-cåzante di rok askepieye e 1974.

## Mimbes

### Asteure

* Hervé Borbé
* Roland De Greef
* Christophe Pons
* Marc Ysaÿe

### Davance

* Jean-Paul Delvaux
* Mario Guccio
* Albert Letecheur
* Thierry Plas
* Paolo Regatzu
* Jack Roskam

## Discografeye

### Alboms

* 1976 : *Machiavel*
* 1977 : *Jester*
* 1978 : *Mechanical Moonbeams*
* 1979 : *Urban Games*
* 1980 : *First Recordings*
* 1980 : *New Lines*
* 1981 : *Break Out*
* 1987 : *The Cry of Pleasure*
* 1999 : *Virtual Sun*
* 2003 : *Welcome to Paradise*
* 2005 : *2005*
* 2011 : *Eleven*
* 2013 : *Colours*

### Bestofes

* 1991 : *The Best of Machiavel*
* 1996 : *20th Anniversary Machiavel – the Very Best of*
* 2000 : *Original Hits*
* 2001 : *Anthology*
* 2009 : *Acoustic*

### Solsinnes

* 1981 : *Valentine's Day*
* 1999 : *Machiavel Live*
* 2007 : *Live in Brussels*
* 2007 : *Live at the Coliseum*

## Referinces eyet sourdants
Dierinnès bate (arimés)

**Dierinnès bates**, c' est ene Ramexhnêye d' arimés da Jacques Desmet eplaidêye på scrijheu e 2014. Ele fourit replaideye so Wikisourd e 2019.

## 
Eplaidaedje so Wikisourd
Les crostiyons (live)

**Les crostiyons** (*Les crostillons*), c' est on live e walon scrît pa Joseph Kinable ey eplaidî e 1889.

Adon, il est ortografyî dins on sistinme di dvant Feller.

## Contnou
I gn a ladvins:
* ene schôtlêye di vîs racontroûles lidjwesses
* des tchansons e walon (on pô di totes les sôres)
* ene conferince so les edvincions do sieke

## 
Eplaidaedje so Wikisourd

## Sourdant
Teleboutaedje

Li **teleboutaedje**, c' est d' l' ovraedje ki les eployîs et les mwaisses polnut fé e leu måjhon pol conte d' ene eterprijhe u d' ene administråcion, pal voye d' ene copiutrece et del Daegntoele.

## Istwere
Li teleboutaedje ni cminça coranmint k' avou les copiutreces poirtåves.

Il a stî stombyî e 2020 di cåze d' ene minêye daegnrece k' a-st oblidjî les djins a esse reclôs e leu måjhon.
Cafeyî

thumb
Li **cafeyî**, c' est èn åbe ki prodût do cafè.

## Rindjmint sincieus
C' est sacwants indjes do minme djinre, *[[Coffea spp]]*.
Menuchenet

**Menuchenet** (*[FR] Menuchenet*) est on hamtea del veye di Bouyon, eyet k' est a ût kms del cinte-veye, e province do Lussimbork. **Menuchenet** est a costé d'on ôte hamtea d' Bouyon : Mogimont

## Djeyografeye


## Referinces eyet sourdants
Park del Serna

Li **Park del Serna** est on park a Djumet, al limite avou El Ronsåt ey a costé des zonignes, ki longnut l' areyoport d' Gochliye. L' intrêye est libe eyet po rén, li park est al comene.

## Djeyografeye

### Mape

Li principåle voye est ene blouke rshonnant a on trapeze. Mins néren, tos les tchimwins n' sont nén sol mape. I gn' a eto deus båyåds avou des canårds, insi k' ene plinne po les efants djouwer. Sacwants lapéns polnut esse ravizés. 

## Fotos
 
Imådje:Park del Serna Principåle intrêye.jpg
Imådje:Park del Serna Pitit tchimwin.jpg
Imådje:Park del Serna Pitit tchimwin bis.jpg
Imådje:Park del Serna Pitite intrêye.jpg
Imådje:Park del Serna Pitit bwès.jpg
Imådje:Park del Serna Åbe avou des cours.jpg
Imådje:Park del Serna Novea zonigne.jpg
Imådje:Park del Serna Djonccion des tchimwins.jpg
Imådje:Park del Serna Bwès.jpg
Imådje:Park del Serna Pitit lak.jpg
Imådje:Park del Serna Terêyes des lapéns.jpg
Imådje:Park del Serna Grand Lak.jpg
Imådje:Park del Serna Åwes.jpg
Imådje:Park del Serna Novele intrêye.jpg
Imådje:Park del Serna Ptit åbe.jpg
 

## Referinces eyet sourdants
Christian Lemeur

thumb|(e 2017)
**Christian Lemeur**, c' est on scrijheu del Lovire.

Il a skepyî li 19 di decimbe 1942.

Di s' mestî, il esteut on sportif di hôt livea.

## Ouve pol walon
I mete ses bokets dins l' Moxhon d' Ônea (dispu l' fén des anêyes 2010).

Il î dessene ossu des ctoirdowès imådjes po rire u po tuzer. Mins eto des beas desséns.

Il a eto enimådjî li ramexhnêye d' arimés «Rimrame» da Jacques Desmet (2021).
Coroye Sint-Djan (discramiaedje)

* Coroye Sint-Djan (plante)
* Coroye Sint-Djan (air di 7 coleurs k' aparexhe e cir cwand i ploût et lure li solea e minme tins)
1î sieke

-2inme sieke | -1î sieke | **1î sieke** | 2inme sieke | 3inme sieke



anêyes 0 | anêyes 10 | anêyes 20 | anêyes 30 | anêyes 40
anêyes 50 | anêyes 60 | anêyes 70 | anêyes 80 | anêyes 90


----

## Istwere do 1î sieke

### Evenmints
* 

### Personålités
* 

### Edvincions, dischovraedjes
*

## Totes les anêyes do 21inme sieke



1
2
3
4
5
6
7
8
9
10


11
12
13
14
15
16
17
18
19
20


21
22
23
24
25
26
27
28
29
30


31
32
33
34
35
36
37
38
39
40


41
42
43
44
45
46
47
48
49
50


51
52
53
54
55
56
57
58
59
60


61
62
63
64
65
66
67
68
69
70


71
72
73
74
75
76
77
78
79
80


81
82
83
84
85
86
87
88
89
90


91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
Ouyet d' campagne

thumb|''Stellaria holostea''
L' **ouyet d' campagne** u **stoelete**, k' on lome eto **peta** paski ses grinnes petnut cwand on rote dissu, c' est ene bele blanke fleur des tchamps ki florixh a massif.

 *[[Stellaria holostea]]*

## Sourdant
Yebe Sint-Cwelin

thumb
Li **yebe Sint-Cwelin**, c’ est ene pitite fleur des tchamps ki crexhe a môde di rampe.

 *[[Ajuga reptans]]*

## Discrijhaedje
Ses foyes sont al môde di triyingue, å boird droet (sins dints, come les cxhådes.

Si montant pout aler droet, u s' coûtchî sol tere a môde di rampe.

Elle a on flormint avou totès violêyès fleurs a troes al cogne foirt a pårt.

Ele florixh e moes d' avri et may, dins les tchamps del Walonreye, todi.


Yebe Sint-Cwelin rampe.jpg
Yebe Sint-Cwelin flormint.jpg


## Sourdant
Damso

**Damso** (kécfeye lomé eto, d' es sobricot : **Dems**), c' est on rappeu bedje del redjon d' Brussele, k' a nexhou e Zayire (ancyin Congo-Kinchassa).

## Cårire

### Istorike
**Damso** s' a metou å rappigne e 2006. Il a-st ataké avou ene binde&nbsp;: OPG. Ût ans après, il a rexhou si prumire ouve tot seu.

### Stîle
Dins ses tecses, **Damso** dvize sovint di crous sudjets. I cåze voltî del harotreye. Il a ossu fwait ene tchanson so l' incesse. La eto k' el cåzaedje di «&nbsp;*[[Julien (Tchanson, Damso)|Julien]]*&nbsp;» parole di pedofileye. Ene ôte tchanson cåze d' ene comere ki fwait måleur di leye, avou des mwaijhès consecwinces po li scrijheu.

Dins ''QALF'', **Damso** dvize, metans d' ès-n' amour po s' fi. Dins «&nbsp;''Passion''&nbsp;», i ricnoxhe k' i rgrete ès zwepaedje årmé.

## Discografeye

### Alboms

* 2016 : ''Batterie faible'' 
* 2017 : ''Ipséité'' 
* 2018 : ''Lithopédion'' 
* 2020 : ''QALF'' (replaidî e 2021, avou des novelès tchansons&nbsp;: ''QALF Infinity'')

### Micsetape

* 2014 : ''Salle d'attente'' 

## Herleme
A l' atake, **Damso** dveut fé l' ime des Rodjes Diåles po l' Cope daegnrece di fotbale di 2018. Li tchanson k' il aveut fwait po ça, c' esteut « *Humain* », k' a rexhou dins l' albom « *[[Lithopédion (Albom, Damso)|Lithopédion]]* ». El rujhe, c' esteut ki **Damso** makéve les djins avou ses tecses, ki sont sovint rwaitîs come estant secsisses pa les disfindeu(se)s des droets des femreyes et pa des politikîs et des politicresses, inte di yeusses Alexander De Croo eyet Zuhal Demir.

## Referinces eyet sourdants
12

-1î sieke | **[[1î sieke]]** | 2inme sieke



i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans |
dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans



anêyes -0 | anêyes 0 | **[[anêyes 10]]** | anêyes 20 | anêyes 30



7 | 8 | 9 | 10 | 11 | **12** | 13 | 14 | 15 | 16 | 17


----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 12 do [[calindrî grigoryin]].*

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
*
Front Nåcionå Bedje

Li **FN Bedje** (ubén : li **Front Nåcionå Bedje**), c' esteut on pårti francès-cåzant ki s' aveut diswalpé e l' Beldjike.

Il esteut rwaitî come on pårti d' foite droete, veyanmint k' i disfindeut l' ideyolodjeye do nåcionalisse bedje eyet l' ideyolodjeye do FN Francès (k' asteure si lome : Raploûlaedje Nacionå).

## Istwere
Li **FN Bedje** a-st askepyî e 1985 eyet il a disparexhou e 2012. Asteure, gn a èn ôte pårti politike (**ADJÎ**), k' a-st askepyî e 2016, ki porshût les idêyes di l' ancyin **FN Bedje**.

## Rilomêyès djins
* Charles Pire

## Referinces eyet sourdants
Matchurea

On **matchurea**  u **moirgunea**, c' est ene maladeye do nez, ki s' mete a piker et a cori bråmint.

## Cåze des matchureas
C' est onk des mwaisses sintomes des gripes.

On pout nd atraper eto dins les alerdjeyes.

## Senes des matchureas
* sprognaedje (stiernixhaedje)
* må d' tiesse, a cåze del sinuzite
* stopaedje do nez
* nåze, ki pout esse aiweuse, adonpwis glairieuse, pu matirrece, di djaene u vete coleur (cwand l' matchurea meurit.
## Sourdant
Partipiratenpartij

Li **Partipiratenpartij** ( *Parti pirate de Belgique*,  *Belgische piratenpartij*, çou ki dinreut e walon **pårti pirate del Beldjike**, c' est on pårti politike bedje. 

Il est rwaitî come on pårti a pårt veyanmint ki n' est nén d' gåtche, di cinte oubén d' droete. I disfinda les ideyolodjeyes do libertarianisse eyet del rifôme do sistinme des abondroets d' oteurs. 

## Rilomêyès djins

### Vicants

* Patrick Installé
* Toon Van Boxstael
Province del Frize

Li **Province del Frize** (*[FY] Provinsje Fryslân ; [NL] Provincie Friesland*), c' est ene province di Neyerlande, k' est al bijhe del Neyerlande.

## Djeyografeye

### Comenes
Les mwaissès comenes del province del Frize sont&nbsp;:

* Harlingen
* Heerenveen
* Leeuwarden (li mwaisse-veye)
* Sneek

### Piceures
Li **province del Frize**, c' est ene plinne ritche gråce å drinnaedje des troufreyes al Nonne ey å Levant. Elle est sitouwêye grandmint ådzo do livea del mer. Ci province ci est rlomêye po s'-n' aclevaedje bovrin, aprume pol raece frizone agace-noere. Tot rwaitant les industreyes, les deus pus impôrtantes sont les cis del laeçreye eyet di l' electrotecnike. 

## Istwere
Les **Frizons** sont djondants des Sacsons. A l' atake di l' ere crustinne, les **Frizons** vikît amon les tribus djermanikes sol Mer do Nôr, etur Mouze eyet Wezer. Houte di çoula, ci payis ci esta li bance des Francs salyins. 

Sacwants d' inte des **Frizons** s' avît metou al piratreye, pu å dalaedje maritime. Pitchote a midjote, i s' avît schåyî al Bijhe påzès Merovindjins d' Ostrazeye. Avou ça k' il avît stî mwaistrijhîs på rweyåme Franc, å 8inme sieke, ey avît dvou s' mete å crustinnisse. I colnijhît les bassès plaeces, e bastixhant leus viyaedjes so des terpenes. 

Å Moyinådje, li **Frize**, fjhant pårt do Sint Impire Romin Djermanike, si trova cpårteye e-n ene pekêye d' Estats&nbsp;: li Contêye d' Olande, li Contêye di Zelande, l' Evetchî d' Utraik ey el Signeurreye di Groningen.

E 1498, l' impreu Miyin Iî loma Albiet d' Sacse, k' esta on duk, govierneu advitam del **Frize**. Adonpwis, ele passa dins les mwins da Tchåle di Gelre, duk eto, padvant d' rivni a Tchårlukin. E 1579, li **Frize** s' ava rebané dins l' Union d' Utraik eyet shuva li sôrt des Uneyes-Provinces. Pol **Frize coûtchantrece**, k' a divnou l' **province neyerlandesse** d' ouy, mwints contes l' avît yeu did la disk' e 1744. C' est tins d' ciste anêye la, k' el Prûsse li prinda. Napoleyon Bonapåre li raloya å Rweyåme d' Olande, poy al France. A l' epoke, on-z el loma li Dipårtumint di l' Emse-Coûtchantrece, djusk' e 1814 wice k' il ava stî rindou al Prûsse.

## Referinces eyet sourdants
Aloyance des tins

L' **aloyance des tins**, c' est ene rîle d' emantchåjhe do walon (et di des ôtes lingaedjes romans) ki dmande d' aconter li tins del mwaisse fråzlete, po tchoezi l' tins del fråzlete aloyeye

## Egzimpes sicrîts et cåzés (fråzletes å suddjonctifs)
Li mwaisse fråzlete est a l' indicatif prezintrece, li fråzlete aloyeye est metowe å suddjonctif prezintrece.
* i fåt k' i vegne 
* i fåt ki dj' *vasse* 

Li mwaisse fråzlete est å condicioneu erirece, li fråzlete aloyeye est metowe å suddjonctif erirece.
* il åreut falou k' i vnaxhe 
* il åreut falou k' dj' alaxhe 

## Ôtes aloyances
Gn a bråmint ds ôtes moyéns d' aloyî deus fråzletes, aprume ki, dins sacwants accints do walon, les cognes do suddjonctif prezintrece ont l' piceure erirece (cawetes -che, -uche, -isse).

On pout ossu mete on condicioneu dins l' fråzlete aloyeye:
*oyi, fåreut k' dj' **ireu** vey a ça.

## Aloyance des tins dins l' fråzlete condicionante
 Fråzlete condicionante

## 
 Espepieusès splikêyes sol grosse Croejhete Hendschel
Michel De Maegd

**Michel De Maegd**, c' est on politikî del redjon d' Brussele. 

## Cårire

### Televuzion
Il aveut bouté po RTL-TVI å moens vint ans å long. Il est cnoxhou po-z awè prezinté li dijh-nouv eures.  

### Politike
Totfeye, **Michel De Maegd** a aresté s' mestî di gaztî al tévé po pleur prinde pårt åzès eleccions federåles di 2019. Il esteut mimbe do MR, minme si c' est on «&nbsp;gåtchisse di droete&nbsp;», dit-st i. A pårti di 2026, **Michel De Maegd** est mimbe di Les Egadjîs. Il a candjî d' pårti, cåze des diferinces d' opinions politikes etur Georges-Louis Bouchez eyet lu-minme. 

## Hårdêye difoûtrinne
Ès pitite biyografeye so s' waibe.

## Referinces eyet sourdants
Musiq3

**Musiq3**, c' est ene tchinne di radio muzikåle eyet francès-cåzante del RTBF. Elle aveut stî askepyî e 1961, sol no di **Troisième programme** ([WA] Troejhinme programe). C' est l' troejhinme radio del RTBF, mins elle est nén foirt peuprece.

## Idintité

* 1961 : Troisième programme
* 1994-2004 : Musique 3
* 2004-Asteure : Musiq3
Radio 1

**Radio 1** est ene tchinne di radio djenerålisse bedje eyet neyerlandès-cåzante del VRT. Elle aveut stî askepyî dins les anêyes 1930. C' est l' deujhinme tchinne di radio li pus peuprece del VRT, eyet del radio bedje neyerlandès-cåzante.

## Idintité

* 1930-1960 : NIR
* 1960-Anêyes 1990 : BRT 1
* Anêyes 1990-Asteure : Radio 1
20

-1î sieke | **[[1î sieke]]** | 2inme sieke



i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans |
dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans



anêyes 0 | anêyes 10 | **[[anêyes 20]]** | anêyes 30 | anêyes 40



15 | 16 | 17 | 18 | 19 | **20** | 21 | 22 | 23 | 24 | 25


----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 20 do [[calindrî grigoryin]].*

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
*
El Mele

**El Mele** (e scrijha Feller *Èl Mèle*  F. *Ellemelle*), c' est èn ancyin ptit ban del Walonreye, rebané avou Oufet, el province di Lidje.

* Limeros del posse:
** asteure: **4590**
** Di 1969 a 1977: **4194**
* Limero diyalectolodjike: **H 61**.
* Arondixhmint: Hu
Oufet (viyaedje)

Oufèt [n.pl.] ancyin ptit ban del Walonreye, e F. Ouffet, divnou intité avou novea limero del posse 4590; limero diyalectolodjike: [H 65]; vî limero del posse: 4190
Wårzêye

Wårzêye [n.pl.] ancyin ptit ban del Walonreye, e F. Warzée, rebané avou 4590 Oufet; limero diyalectolodjike: [H 64]; vî limero del posse: 4193
Park Nelson Mandela

Li **Park Nelson Mandela**, c' est on park k' est a mitan e Goutrou (Coûtchant) ey e Moncea-so-Sambe (Levant), å bijhe del N90 ki raloye Mont eyet Tchålerwè. L' intrêye est libe eyet po rén, li park est al comene.

## Djeyografeye


## Referinces eyet sourdants
Borgogne (discramiaedje)

* Borgogne (contrêye di France)
* Borgogne (vî payis)
** dutcheye di Borgogne
*** Bas Payis borguignons
*** Tchåle di Borgogne
* borgogne (vén)
Borgogne (vén)

thumb
Li **borgogne** u **vén d' Borgogne**, c' est on vén prodût e l' Borgogne.

## Rilomêye
Il esteut foirt préjhî e l' Walonreye. Il î est co motoit todi.

## Dins les belès-letes e walon
Ene tchanson sol vén d' Bourgogne a stî scrîte pa …  et rprinjhe dins l' grosse antolodjeye Piron. 
:*Dji m' va tchanter l' vén d' Borgogne 

Dins «[[Tot tournant les pådjes]]», Djan-Pire Dumont cåze sovint do borgogne, ki les ritches do [[Condroz]] shonnént boere foirt voltî.
:*C’ est on scret mawet: c’ est e Condroz k’ n aveut — et k’ i n a motoit co – les meyeusès cåves å borgogne. Si, tot al copete di totes, i fåt mete les cenes des tchesteas, les cenes des notaires, des docteurs et des curés ni shûvént nén lon padrî.

## 
 Tchanson sol borgogne

## Sourdant
RBLC Mont

Li **Royå Bert Lizabeth Club Mont** (*[FR] RAEC Mons* ; *Royal Albert Élisabeth Club Mons*) esteut on club di fotbale del Walonreye disk' e 2015, cwand il aveut riployî haerna, il esteut e Divizion 2 do Fotbale Bedje.  Èl ståde d' èç club est e Mont extra-muros, ey il si lome "Ståde Charles Tondreau". Asteure, li club ki djouwe rola est li Royå Bert Lizabete Kévi-Mont. Les sopoirteus eyet les djouweus estént lomés les "Dragons".

## Riployaedje haerna
Li club aveut stî clatchî e riployaedje haerna pindant 'l såjhon 2014-2015. Li dierin match k' a stî djouwé esteut li ci conte l' Antwerp. Målureuzmint, li **RAEC** n' aveut nén trové 's rprindeu. Al fén d' el match, les sopoirteus d' l' Antwerp avént tchanté You'll Never Walk Alone (tchanson d' Liverpool, ki vout dire e walon : vos n' daloz nén mårtchi tot seu).

## Referinces eyet sourdants
Liberås Democrates

Li **Liberås Democrates**, oubén ancyinnmint : li **Lisse Destexhe** (*[FR] Libéraux démocrates ; Liste Destexhe*), c' est on politike pårti francès-cåzant. Brånmint d' ses mimbes sont des ancyins do MR. L' ideyolodjeye disfindowe på 'ç pårti est li conservateu liberalisse. **Alain Destexhe** (prezidint do parti) a dit k' son pårti est on N-VA francès-cåzant eyet beldjofile.

## Rilomés djins

### Vicant

* Alain Destexhe

### Revoye

## Referinces eyet sourdants
Gåtche (politike)

Li **gåtche** u l' **hintche**, c' est ene des troes maissès pôzucions so l' etchikî politike, avou l' cinte eyet l' droete.

Li gåtche prind l' pårti des ptitès djins, aprume les ovrîs.

## Lisse d' ideyolodjeyes
Gn a diferinnès ideyolodjeyes a hintche, tchaeke sotnowe pa on metou pårti politike.  

### Cinte-gåtche
* Democraçreye crustinne
* Sociåliberalisse

### Gåtche radicåle
* Ecolodjeye
* Ôte-mondialisse
* Socialisse

### Foite gåtche
* Anårtchisse di gåtche
* Communisse
** Leninisse
** Marcsisse
** Stalinisse

## Pårtis politikes

### Beldjike

### Urope

### Daegne
Droete (politike)

Li **droete**, c' est ene des troes mwaissès pôzucions so l' etchikî politike, avou li gåtche eyet l' cinte. 

## Lisse d' ideyolodjeyes
Gn a diferinnès ideyolodjeyes a droete, tchaeke sotnowe pa on metou pårti politike.

### Cinte-droete
* Liberasocialisse
* Republicanisse

### Radicale droete
* Conservatisse
* Liberålisse

### Foite droete
* Anårtchisse d' droete
* Hinantisse
* Nacionålisse

## Pårtis politikes

### Beldjike

### Urope

### Daegne

## Dins les belès-letes e walon
Dins ene tchanson da Philippe Anciaux, «Cama», on cåze del droete insi:

Li droete, c' est l' innmi des ovrîs.
Cinte (politike)

Li **Cinte** u **Mitan**, c' est ene des troes troes mwaissès pôzucions so l' etchikî politike, avou li gåtche eyet li droete. 

## Lisse d' ideyolodjeyes
Gn a diferinnès ideyolodjeyes å cinte, tchaeke sotnowe pa on metou pårti politike.

### Cinte-gåtche
* Democraçreye crustinne
* Sociåliberalisse

### Radicå cinte
* Federålisse
* Umanisse

### Cinte-droete
* Liberasocialisse
* Republicanisse

## Pårtis politikes

### Beldjike

### Urope

### Daegne
Rûland

Li **grand Rûland** (oficirmint, **Burg-Reuland**), c' est ene rebanêye comene dins l' province di Lidje ki fwait pårteye des redîmés Payis, e l' kiminålté tîxhon-cåzante.

## Ban d' Rûlan
* Rûlans (viyaedje) (*Reuland*)
* Tom (*Tommen*)
** Ådrindje (*Aldringen*)
** Måldindje (*Maldringen*)
…

## Referinces eyet sourdants
Tongurnale

**Tongurnale** (fr. *Tongrenelle*), c' est on hamtea d' Tongrene, k' i gn a cåzu ki l' tchestea.

L' Aiwe di Ligne î court.
Maredsou (discramiaedje)

* L' Abeye di Maredsou, ki s' trove dins l' hamtea do minme no.
* Maredsou est èn hamtea då pitit ban di Dinêye, del veye d' Antêye.
* Maredsou est ene marke di bire.
* Maredsou est ene marke di froumadje
Abeye di Maredsou

L' **abeye di Maredsou**, c' est ene abeye k' i gn a-st a Maredsou.

## Istwere
thumb|Abeye di Maredsou.
Ele fourit basteye e 1872 po des moennes vinous d' Almagne al dimande del famile Desclêye, k' elzî a dné ene boune pîce di tere. Et ls a aspoyî po fé les bastimints.

E 1883, on-z a cmincî a basti li Coledje Sint Bnoet et l' måjhone Emmayusse, k' est enute li «&nbsp;Cinte Infôrmatike del Bibe&nbsp;». Li biblioteke a stî fwaite e 1947.

## Tourisse
Asteure, **Maredsous**, c' est èn edroet touristike. I font puvite dins l' tourisse d' bénmagnance, mins i font todi dins l' tourisse d' erlidjon. Tot cåzant d' gastronomeye, el bire do minme no, n' est nén aprestêye låvå. 

## Referinces eyet sourdants
38

-1î sieke | **[[1î sieke]]** | 2inme sieke



i gn a: 100 - 50 - 25 - 10 ans |
dins: 10 - 25 - 50 - 100 ans



anêyes 10 | anêyes 20 | **[[anêyes 30]]** | anêyes 40 | anêyes 50



33 | 34 | 35 | 36 | 37 | **38** | 39 | 40 | 41 | 42 | 43


----
*Cisse pådje chal c'&nbsp;est po çou k'&nbsp;s'&nbsp;a passé e l'&nbsp;anêye 38 do [[calindrî grigoryin]].*

## Evenmints
*

## Ont vnou å monde ciste anêye la
*

## Ont morou ciste anêye la
*
Cropecinde (fime d' imådje 1950)

**Cropecinde** (e-n inglès, pol mwaisse modêye : **Cinderella**, édjalé; e francès *Cendrillon*), c' est on fime d' imådjes k' a vudî e 1950 da Walt Disney.

Les fjheus do fime fourît Clyde Geronimi, Hamilton Luske, et Wilfred Jackson.

Li spoûle est rashiowe sol cene do floriconte da Charles Perrault ki poite li minme tite (mins nén e-n inglès) «Cropecinde».
Li princesse et li rinne

**Li princesse et li rinne** (e-n inglès, pol mwaisse modêye : **The Princess and the Frog**, édjalé; e francès *La Princesse et la Grenouille*), c' est on fime d' imådjes k' a vudî e 2009 des studios Walt Disney.

Les fjheus do fime fourît Ron Clements et John Musker.

Li spoûle est rashiowe sol cene do floriconte des Frés Grimm ki poite li minme tite (mins nén e-n inglès) «Li principåté rinne».
Maredsou (bire)

vignette|Sol hintche, on vere a bire del marke.
**Maredsou** ([FR] *Maredsous*), c' est ene marke di bire.

## Abwesson

### Djinre
C' est ene bire di hôt fermintaedje, elle est passêye divant del mete e botaye, çou kel fwait foirt limpide.

Mågré ç' no la, ele n' a måy sitî bresseye a Maredsou minme (mins on l' î pout boere, dins des chopes di tere). Asteure elle est bresseye a Anviesse, pal minme bressene ki fwait l' bire «&nbsp;Duvel&nbsp;».

### Sôres
Vola el lisse des cwates bires k' on-z ertrouve so l' waibe oficir&nbsp;: 

* Maredsous 5,6&nbsp;% blanke
* Maredsous 6,5&nbsp;% blonde
* Maredsous 8&nbsp;% breune
* Maredsous 10&nbsp;% tripe

## Referinces eyet sourdants
Lîle

vignette
**Lîle** (/liːl/ ) (e francès *Lille*, e neyerlandès *Rijssel*), c' est ene veye di France, metowe el Picårdeye, nén lon del frontire avou l' Beldjike.

## Infôrmåcions

### Demografeye

* Dinsité : 6 859 dimorants/km²
* Peuplacion : 236 710 dimorants
* Sitindêye : 34,51 km²

### Djeyografeye

* Dipårtumint : 59
* Redjon : Nord
* Payîs : France

## Sourdant
Bassindje

**Bassindje** (/ba.'sɛ̃ʧ/; *[FR] Bassenge*), c' est ene rebanêye comene dins l' province di Lidje.

## Ban d' Bassindje
* Bassindje (viyaedje)
* Bwer
* Ebem-Emål
* Glon
* Roclindje
* Slin
* Wonk

## Referinces eyet sourdants
Dålem

**Dålem**, oubén e sistinme Feller : **Dålèm** (*[FR] Dalhem*), c' est ene rebanêye comene dins l' province di Lidje.  

## 
Conteye di Dålem
Cwårtîs del lune

Les **cwårtîs del lune**, c' est les diferinnès aparances ki l' lune a tot åd dilon di s' moes.

## Lomaedjes
* Tinre lune (Novele lune)
* Prumî cwårtî ou Crexhant del lune
* Deure lune (Plinne lune, bele, beaté)
* Dierin cwårtî ou Tahant del lune

## Rapoirt avou l' crexhance
Sacwants djårdinîs trovnut ki les semaedjes deovnut shuve les cwårtîs del lune.

Pareymint po li rtaeyaedje des tchveas
Li Noûpré

**Li Noûpré** (*[FR] Neupré*), c' est ene rebanêye comene dins l' province di Lidje.  

## Ban do Noû Pré
* Ehin
* Li Nouve Veye e Condroz
* Li Roteu
* Plinnvå
LETEC.

***LETEC.*** (ancyinnmint : *TEC*, k' ît l' racourti po «&nbsp;*Transport en commun&nbsp;*»*.*), ubén **LIKT.**, e walon, (ancyinnmint*&nbsp;*: *KT*, k' ît l' racourti po «*&nbsp;Kimon transpoirt&nbsp;*»), c' est ene societé redjonåle di kimon transpoirts. Elle est ovrante e Walonreye avou sacwantès lenes dalant a Brussele, e l' Flande u co e France. **LIKT.**, come De Lijn e Flande, aveut askepyî e 1991 padri l' redjonålijhaedje des Vicinås. 

## Istwere

### SRWT
Li **SRWT**, ubén li **Societé Redjonåle Walone des Transpoirts** ([FR] *Société Régionale Wallonne des Transports*) esteut l' ancyinne societé k' uzéve li **TEC** come no comerciå, disk' e 2019. Li **SRWT** esteut divizêye e cénk trokes :

* TEC Hinnot
* TEC Lidje-Vervî
* TEC Nameur-Lussimbork
* TEC Roman Payîs
* TEC Tchålerwè

### OTW
L' **OTW**, ubén li **Operåteu des Transpoirts d' Walonreye** ([FR] *Opérateur de Transport de Wallonie*) est li porshuvant del **SRWT** dispoy li 1î d' djanvî 2019. L' **OTW** n' est nén, e-n atuzêye, divizêye e cénk trokes come davance.

## Idintité

### Coleur
Li **TEC** aveut li djaene come coleur principåle ey elle a li rodje eyet li gris (so les busses eyet les trams seulmint) come coleurs dizotrinnes. Asteure, po les busses eyet trams, **LIKT** a candjî d' coleur po-z awè seulmint li djaene di lacmouze.

### Imådje
centré|220x220px

## Referinces eyet sourdants
Laura Laune

**Laura Laune**, c' est ene tchanteuse, actoresse ey ene comike bedje, insi ki francès-cåzante. Elle a ene noere rizêye eyet çoula s' voet dins ses tchansons ki sont conte li France, li Walonreye, et tchik et tchak. Elle a skepyî li 5 di djulete 1986, a Framriye.

## Cårire
**Laura Laune** pårticipe a sacwantès emission d' muzike al televuzion, sortot e France.

## Discografeye

* 2020 : *Le meilleur de moi* 

## Filmografeye

### Cinema

* 2020 : *Brutus vs César* : Aula 
* 2020 : *Lucky* 
* 2023 : *Veuillez nous excuser pour la gêne occasionnée* : Cindy 

### Fouyton tévé

* 2018 : *Duos impossibles de Ferrari*  

## Referinces eyet sourdants
Lute (Pont-a-Cele)

**Lute** (*[FR] Luttre*) est on pitit ban del comene di Pont-a-Cele, e Province do Hinnot.

## Referinces eyet sourdants
Lute (discramiaedje)

* Li lute est èn instrumint d' muzike.
* Lute est 'l no d' on pitit ban, e Pont-a-Cele, e Province do Hinnot.
Vivele

**Vivele**, oubén e Feller : *Vîvèle* (*[FR] Viesville*), c' est èn ancyin pitit ban del comene di Pont-a-Cele, e l' Province do Hinnot.

## Referinces eyet sourdants
Djårdinî

thumb
On **djårdinî**, ene **djårdinresse** u on **cotlî** u **cotî**, ene **cotiyresse**, c' est ene djin ki boute dins les wangne-cortis, et u dins les djårdéns ås fleurs.

Ça pout esse on mestî u on pasmint d' tins.

## Clintchas pol sinsyince
On eploye purade «cotlî» po les djin ki c' est leu mwaisse mestî, come indepindants, et vinde leus djotreyes.

Li mot «djårdinî», c' est l' seu k' on va-st eployî po onk ki n' fwait ki d' arindjî les djårdéns ås fleurs po ene grande prôpieté.


Djårdinresse berwetêye cawoûtreyes.jpg|djårdinresse avou ene berwetêye di cawoûtreyes
Djonne djårdinresse raiwant pierzin.jpg|djonne djårdinresse raiwant do pierzin
Cotlî ripicant des chalotes rustea coirdea.jpg|cotlî ki rpike ås chalotes


## Dins les belès-letes e walon
«Li ptit djårdinî», on powinme po ls efants da Marie-France Gilles, metou e muzike pa ... 

«Dji so-st on bon djårdinî», ene tchanson des Djiffs.
Societé Nåcionåle des Tchimins d' fier des Vicinås

Li **Societé Nacionåle des Tchimwins d' fier des Vicinås** (*[DE] Nationale Kleinbahngeselschaft ; [FR] Société Nationale des Chemins de fer Vicinaux ; [NL] Nationale Maatschappij van Buurtspoorwegen*) esteut, disk' e 1991, li societé nåcionåle des kimon transpoirt bedje divant li redjonålizacion des kimons transpoirts avou l' OTW (ancyinnmint : SRWT) e l' Walonreye, li De Lijn e Flande eyet li STEB e Brussele. 

## Idintité

### Coleur
A s'-n' askepiance, li **SNTV** aveut ses motrices e vete, mins après les **Vicinås** ont prindou l' coleur blanc crinme (kécfeye avou do bleu padzo). Dins les anêyes 1950, li dzeu des motrices sont todi e blanc crinme mins li dzo avént stî rpondous e rodje. Mins nerén, pindant l' dijhnêye ki shuveut, les rodjès pårteyes avént stî rpindou e blanc crinme come davance. Foû des anêyes 1970, li dzo des motrices eyet des busses ont divnou orandje avou ene bleuwe lene ki schåye li crinme di l' orandje.   

### Imådje
Li logo del **SNTV** aveut 's no e francès a gåtche eyet l' ci e neyerlandès a droete. I riprindeut sacwants simboles del Beldjike&nbsp;: li liyon, li corone, metans. 
centré|317x317px

## Rantoeles
Li rantoele des **Vicinås** esteut kipårti dins tote el Beldjike, minme dins les veyes wice k' i gn aveut d' ôtès societés d' kimons transpoirts, come a Brussele avou li STEB, a Tchålerwè avou li STET, ubén come e Anverse avou li MIVA.

### Province d' Anverse

* Rantoele di Mechelen

### Province d' Braibant Flamind

* Rantoele di Lovén

### Province di Flande Coûtchantrece

* Rantoele di Brudje
* Rantoele di Kortrijk

### Province do Hinnot

* Rantoele do Cinte
* Rantoele di Mont eyet do Borinaedje
* Rantoele di Tchålerwè
* Rantoele di Tornè

### Province di Nameur

* Rantoele di Nameur

## Referinces eyet sourdants
Bredene

**Bredene** (*[NL] Bredene ; [VLS] Brènienge*), est ene veye di Flande coûtchantrece, sol coûtchant del Mer do Nôr.
Montniye-Tiyoû (corinveye)

**Montniye-Tiyoû**, la-minme ***Mont'gnî*** (davance *Mont'gnî-l'-Tigneus)* u ***Montgneye-Tiyoû*** (*[FR] Montigny-le-Tilleul*), c' est on ptit ban del veye do minme no, el province do Hinnot.

## Sourdants