Roumaneye

Li **Roumaneye** est on payis å Sud-Ess di l'&nbsp;Urope.
Li no d'&nbsp;*Romaneye*, c' est paski les Romins s' î avént ddja astalé, do vî vî tins.
Li Roumaneye a des frontires avou l'&nbsp;Oucrinne eyet li Republike del Moldaveye å Nôr-Ess, li Hongreye eyet li Serbeye a l'&nbsp;Ouwess eyet li Bulgareye a Nonne.
Li Roumaneye a-st avou ene pitite coisse sol Noere Mer.

## Istwere

Les daces ont stî batous pa l'&nbsp;Impire Romin e 106, çou ki cminça ene séreye d'&nbsp;evayixhaedjes del Roumaneye, mins nerén, d'&nbsp;åbutude les mwaisses leyèt ene lådje otonomeye.

El Moyinådje les Roumins vikèt dins troes principåtés diferinnes: li Walakeye, li Moldaveye eyet l'&nbsp;Zivenbork (ou Transilvaneye, e roumin *Ardeal*).
Les deus prumires estént pa côps dizo l'&nbsp;viernance di l'&nbsp;Impire Otoman, mins avou ene divintrinne otonomeye, li troejhinme fijheut pårteye del Hongreye, ossu avou ene lådje otonomeye, poy di l'&nbsp;Otriche-Hongreye.

Li Roumaneye modiene a-st askepyî cwand les principåtés di Moldaveye eyet di Walakeye s'&nbsp;ont metou eshonne, e 1859, eyet divni èn estat dislaxhî e 1877. C'&nbsp;est çou k'&nbsp;on lome eto li *Vî Rweyåme*.
Li payis s'&nbsp;agrandixha après li prumire guere daegnrece, cwand li Zivembork, li Boucovine eyet li Bessarabeye ont stî radjoutêyes.

Des bokets del Roumaneye ont stî incorporés a l'&nbsp;Union Sovietike e 1940, a pô près çou k'&nbsp;est asteure li Republike del Moldaveye, avou des ptits bokets dnés a l'&nbsp;Oucrinne.

Disk'&nbsp;al deujhinme guere daegnrece, li Roumaneye esteut minêye pal dinasteye di Hohenzollern-Sigmaringen.
Après li deujhinme guere daegnrece, li Roumaneye passa sol mambornance di l'&nbsp;Union Sovietike, et dmorer dizo viernance comunisse disk'&nbsp;al fén di 1989, k'&nbsp;on revintaedje tapa djus li prezidint Nicolae Ceauşescu k'&nbsp;esteut al tiesse do payis dispoy des dijhinnès d'&nbsp;anêyes.
Les ancyins comunisses participèt asteure al veye politike democratike.

*Vey eto:* Djivêye des rwès del Roumaneye

## Politike

Li pouvwer ledjislatif c'&nbsp;est deus tchambes, li Senat, (*Senat*) avou 143 mimbes, eyet li Tchambe des Deputés (*Camera Deputaţilor*), avou 343 mimbes. 
Les mimbes des deus tchambes sont tchoezis dins des eleccions ki s'&nbsp;fijhèt tos les cwatre ans.

Li prezidint, tchîf di l'&nbsp;egzecutif, est ossu tchoezi pa vôtaedje populaire, tos les cénk ans (divant 2004 c'&nbsp;esteut tos les cwatre ans). 
Li prezidint lome on prumî minisse, ki va prezider li consey des minisses, liskés sont lomés på prumî minisse.

## Redjons

Li Roumaneye est pårteye e 41 distriks (*judeţe*), eyet ene municipålité, Bucaresse (*Bucureşti*), li mwaisse-veye do payis.

## Djeyografeye
thumb|250px|left|Mape del Roumaneye, avou les veyes les pus impôrtantes
Ene grande pårteye des frontires del Roumaneye avou l'&nbsp;Serbeye eyet l'&nbsp;Bulgareye est fwaite tot shuvant l'&nbsp;aiwe di Danube.
L'&nbsp;aiwe di Danube est agolêye pal rivire Prout, ki fwait l'&nbsp;frontire avou l'&nbsp;Moldova.

Les montinnes des Carpates dominnut tote li pårteye coûtchantrece do payis, avou des hôteus di pus di 2.500 metes; li pus hôte montinne, li *Moldoveanu*, fwait 2.544 metes hôt.

Les veyes les pus impôrtantes sont Bucaresse (li mwaisse-veye), Braşov, Timişoara, Cluj-Napoca, Constanţa, Craiova, eyet Iaşi.

## Economeye

Après l'&nbsp;vinaedje-djus do bloc sovietike ezès anêyes 1989-91, li Roumaneye aveut ene industreye avou des viyès usteyes, nén adaptêyes a çou kel payis aveut dandjî.

E fevrî 1997, li Roumaneye s'&nbsp;egadja dins on programe di refômes economikes, mins ces refômes ki likidèt des grands secteus di l'&nbsp;enerdjeye eyet l'&nbsp;agriculteure, ni s'&nbsp;fijhèt nén sins må.
E 1999 l'&nbsp;economeye do payis aveut si troejhinme anêye di shûte di recession.

2002 eyet 2003 ont stî des bounès anêyes po l'&nbsp;economeye, avou ene crexhance di 4.5% l'&nbsp;an.

Li Roumaneye fourit priyeye e decimbe 1999 pa l'&nbsp;Union Uropeyinne po des negociåcions po s'&nbsp;fé mimbe.
On pinse kel Roumaneye pôreut radjonde l'&nbsp;Union e 2007, avou l'&nbsp;Bulgareye.

## Djins

Li lingaedje oficir est li roumin, on lingaedje roman.
Li Roumaneye est li seu payis di l'&nbsp;Urope Levantrece wice k'&nbsp;on lingaedje roman est dominant. 

I gn a-st eto des impôrtantès minorités hongrwesse (d'&nbsp;après li rcinsmint di 2002, 6,6% del populåcion) eyet almandes, copurade el Transilvaneye, ki cåzèt hongrwès eyet lussimbordjwès.
Les ôtes groupes sont fôrmés påzès djipsyins eyet des djins des payis åtoû.
I gn a-st avou ene pitite minorité polonesse (dins les 10.000) ki vike e distrik di Suceava, ene minorité crowåte ki vike å Banate, ene turke ki vike el redjon di Dobrodjea, ey ene årmenyinne.

Ene grosse pårt des Roumins sont des crustins ortodosses di l'&nbsp;Eglijhe Ortodosse Rouminne.
I gn a-st eto des catolikes di rite bizantin (di l'&nbsp;eglijhe zivembordjwesse), des catolikes di rite romin (di l'&nbsp;eglijhe rominne), des protestants (eglijhes hongrwesses eyet tîxhones), copurade dins les redjons avou des djins d'&nbsp;oridjene hongrwesse, e l'&nbsp;ouwess do payis.
Li spårdaedje do crustinnisse si fjha avou Sint André, k'&nbsp;a rabeni l'&nbsp;prumî eveke da Tomis (ouy Constanţa).

El Dobrodjea, li redjon k'&nbsp;est sol boird del Noere Mere, i gn a-st ene pitite minorité turke mozlimresse, çou ki dmeure do colnijhaedje otoman.

## Culteure


**fiesses**

Date
No e walon
No so plaece
Rimåkes


1î d' djanvîNovelanAnul nou


1î d' måssMărţişorulFiesse do prétins (c'&nbsp;est nén on djou d'&nbsp;condjî)

avri/mayPåkePaşteleLes Roumins fiestixhèt (so troes djoûs) li Påke d'&nbsp;après li calindrî djulyin, al môde ortodosse.


1î d' mayDjoû do travayZiua muncii


1î d' decimbeDjoû di l'&nbsp;unifiaedjeZiua UniriiFiestixhe l'&nbsp;unifiaedje do Zivenbork avou l'&nbsp;Roumaneye, li 1î d' decimbe 1918


25 et 26 di decimbeNoyéCrăciunulLes Roumins fiestixhèt Noyé so deus djoûs