Silur

**Silur** binon dil veütik timaskala talavik, kel stäänikon de period: Lordovig, bü yels za 443,7-balions ± 1,5, jü prim perioda: Devon, bü yels za 416,0-balions ± 2,8. Soäsä pö timäds talavik votik, klifabeds, kels miedetons primi e fini perioda pädientifons gudiko, ab däts no pasevons kuratiko (nefüm yelas 5-10-balions). Prim Silur papladon lä dadeadamajenot gretik, dü kel 60% lifafomas melik änepubons (logolös yegedi: *[[dadeadamajenots ün Lordovig-Silur]]*).

## Jenotem
Sit silurik pädientifon balidnaedo fa Sir Roderick Murchison, dü ävestigom klifastratis sädotik fösililabik in Sulüda-Velsän primü tumyel 1830. Änemom sökodi stabü tribüt kältanik: els Silures, ma sam flena okik: Adam Sedgwick tefü Kambrium. Ün 1835, älautoms kobo voboti tiädü *On the Silurian and Cambrian Systems, Exhibiting the Order in which the Older Sedimentary Starata Succeed each other in England and Wales* (Tefü Sits silurik e kambriumik, dajonädölo sökaleodi, ma kel strats sädotik bäldikum sökons odis in Linglän ed in Velsän), kel äbinon sid timaskala talavik nulädik. Soäsä primo pädientifon, set silurik, ven päfövon föfio, ävedon set ot, ka ut kambriumik, kelos äkodon cedadifis vutik vü oms e poso i fini flenama. Hiel Charles Lapworth fino ätuvedom säkädi dub teorod, ma kel klifabeds säkädik dutons lü sit nulik, Lordovig panemöl. 

Talavan Fransänik: Joachim Barrande, stabü vobod ela Murchinson, ägebom vödi: *silur* valemikumo, kelos pägidükon poso dub tuvots nulik. Ädilädom klifis silurik Bömäna ad stads jöl. Leced omik päbedoton ün 1854 fa hiel Edward Fores, e stads lätik ela Barrande (F, G e H), pejonons siso äs lü Devon dutöls. To votükams at pö grupam stratas, pedasevos, das el Barrande verätiko älonom Bömäni as top klatädik pro stud fösilas vönädikün.

## Donadils Silura
Period silurik padilon kösömiko ad els *[[Llandovery]]* e *[[Wenlock]]* (laf balid), ed els *[[Ludlow]]* e *[[Pridoli]]* (laf telid). Skemats anik gebons ye dilami, ma kel el Llandovery binon prim, el *Wenlock* zänod, ed els Ludlow e Pridoli fin Silura. Stads nimemik at labons *fösilis kaladik* okik: bids nulik elas *[[Graptolita]]* melik, kels äpubons dü ons. Timäds baiädons ko klifasökods (soäsä periods baiädons ko klifasits), dö kels sagoy, das dutons lü dil donik, zänodik u löpik klifakölüma, e kludo lü dona-, zänoda- u löpa-Silur. Timäds at binons (timaviko):

* **Pridoli** Timäd - nen stads pemiedetöl (löpa-Silurian)

* **Ludlow** Timäd, kel padilon ad: 
** Ludfordian (löpa-Ludlow - löpa-Silur)
** Gorstian (dona-Ludlow - löpa-Silur)

* **Wenlock** Timäd, kel padilon ad:
** Homerian (löpa-Wenlock - dona- u zänoda-Silur)
** Sheinwoodian (dona-Wenlock - dona- or zänoda-Silur)

* **Llandovery** Timäd, kel padilon ad:
** Telychian (löpa-Llandovery - dona-Silur)
** Aeronian (zänoda-Llandovery - dona-Silur)
** Rhuddanian (dona-Llandovery - dona-Silur)

In Nolüda-Merop, stads topik difik pagebons:
* Cayugan (löpa-Silur - Ludlow)
* Lockportian (zänoda-Silur - Wenlock)
* Tonawandan (zänoda-Silur - Wenlock)
* Ontarian (dona-Silur - Llandovery)
* Alexandrian (dona-Silur - Llandovery)

## Vönataledav silurik

Timü Silur, Gondwanop äfövon sveami nevifik sulüdio, lüodü pov sulüdik, ab dabinons klülabots, bai kels gladajüds silurik äbinons läs stääniks ka uts gladatimäda löpa-lordovigik. Smetam gladajüdas e glademas äkodon löpikami melanivoda, kelos klülädon se jenöfot, das sadots silurik seatons sus sadots lordovigik pevorüköl, gü sökaleod timavik. Kontinänadils votik äsveamons kobio nilü kveator, kö äprimons fomami lekontinäna nulik: „Yuramerop“.

Kobojok ru-Yuropa e Nolüda-Meropa äplifon sedotis jolik, kela kumam iprimon ya dü Kambrium, lä jol lofüdik Nolüda-Meropa e lä jol vesüdik Yuropa. Jenot at binon sevädik as belidavedükam di Calledonia, kel äposbinükon belemis de tat: New York love Yurop e Gröneän jü Norgän. Finü Silur, melanivods dönu ädonikons, äposbinükölo sedotis tefik de tat: Michigan jü tat: West Virginia, e belems nulik tefädiko vifiko pävorükons fa viens. Flumed: Teays, kel äflumon ini mel zänoda-kontinänik, ävorükon nevifiko sedotis lordovigik, kelos äposbinükon retodis in sadotem silurik in Ohio ed Indiana.

Sean legretik: *[[Panthalassa]]* ätegon cifadili lafasfera nolüdik. Seans smalikum votik binons: *[[Proto-Tethys]]*, *[[Paleo-Tethys]]*, *[[Sean Rheik]], melaveg *Seana di Iapetus* (nu vü *Avalonia* e *Laurentia*), e *Sean di Ural* nulik.

Dü period at Tal äprimon stadi „glätadomila“ vamik lunik, e mels vamik nedibik ätegons dili gretik fimänas kveatorik. Klimat talik ävedon nomädikum, so äfinükölo klimatastadi büik mu votiköli. Jüds koanas ibreköl (el *coquina* panemölas) binons blöfastab gudik, das teps vemik äjenons suvo, päjäfols ettimo äsä anu dub seanasürfats vamik.

== Nimem silurik ==
Ün Silur, seananivods löpik e mels vamik nedibik su kontinäns ävedons züamöp gönik pro lif melik valasotik. Beds silurik liegons tefü natavap e petrol in topäds anik. Beds stäänik ferinamüna silurik in Nolüda-Merop lofüdik äbinons konömiko veütik ün prim kolunajenotem.


=== Lif funigik ===
Funigs balid su län luveratiko ädavedons ün period at.

== Literat ==
* [[Cesare Emiliani|Emiliani, Cesare]], 1993. *Planet Earth : Cosmology, Geology and the Evolution of Life and Environment*.
* Ogg, Jim; June, 2004, *Overview of Global Boundary Stratotype Sections and Points (GSSP's)'' http://www.stratigraphy.org/gssp.htm Accessed April 30, 2006. 

## Yüms plödik
* Paleos: Silur
* UCMP Berkeley: Silur
* Paleoportal: Strats silurik in Tats-Pebalöl, ma tat
* USGS:Klifs silurik e devonik (Tats-Pebalöl)
* International Commission on Stratigraphy (ICS): Geologic Time Scale 2004
* Sams fösilas silurik.