open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
A. A. Moll van Santbergen

Hiel **Abraham Albertus Moll van Santbergen** (1860–1938) äbinom Volapükan Nedänik.

Pämotom ün yel: 1860, gustul, d. 3id in zif: ,Arnhem’ as son hiela ,Gerhard Jan Moll van Santbergen’ e jiela ,Gerharda Willemina van Ruijven’. Äbinom matematatidan pö realajul in motedazif okik ä balan pioniras Volapükamufa in Nedän. Ün 1897 dekul äfünom dilädi: ,Arnhem’ Volapükakluba valemik Nedänik ed ävedom presidan onik. Ün yels: 1900 e 1901 äbinom i redakan timapenäda päpüböl fa diläd at: „Volapükabled”. De 1902 novul äbinom keredakan Volapükagaseda: „Nuns blefik se Volapükavol”. 

Ün 1899 prilul ädagetom diplomi „Volapükitidela”, ün 1900 febul uti „löpitidela” ed ün prilul yela ot uti „profesana Vpa”. Ün yel ot i päcälom as kadäman Volapüka.

De 1902 jü 1934 söl: ,A. A. Moll van Santbergen’ äbinom vipresidan Volapükakluba valemik Nedänik, poso päcälom as stimaliman ona. 

,Moll van Santbergen’ ädeadom tü 1938, novul, d. 29id in ,Scheveningen’ e päfefilükom tü dekul, d. 2id in kremator: ,Westerveld’ tö ,Driehuis’, in komot: ,Velsen’. Yeged pededietöl mebe oma pelasumon Volapükagased pro Nedänapükans.

## Noet


## Lautots
* (nen yel; kobü hiel H. van de Stadt) *Korte spraakkunst en lijst der voornamste stammen, voorvoegsels en achtervoegsels van de algemeene taal „Volapük“ door H. van de Stadt en A. A. Moll van Santbergen.* Arnhem: Wiel.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
* 1939. ‚A. A. Moll van Santbergen‛.† *Volapükagased pro Nedänapükans* nüm: 1, pads: 10-11. (Vödem rigädik.)
H. van de Stadt

Hiel **H. van de Stadt** äbinom Volapükan Nedänik in Arnhem. Pämäniotom in gased: Volapükel Nedänik as tidal („löpitidel“) Volapüka.

## Lautots
* (nen yel; kobü hiel A. A. Moll van Santbergen) *Korte spraakkunst en lijst der voornamste stammen, voorvoegsels en achtervoegsels van de algemeene taal „Volapük“ door H. van de Stadt en A. A. Moll van Santbergen.* Arnhem: Wiel.
* 1885. Tot zelfonderricht in Schleyer's wereldtaal.* Woerden.
* 1891. *Pesevan elsik sembal. Se el „Camera Obscura“ fa Hildebrand* [= Beets, N.] *e Stonacöpel yapänik fa Multatuli* (= Dekker, E.). *Pelovepolöl fa Van de Stadt, H.* Arnhem: de Muinck.

== Literat ==
* [[Reinhard Haupenthal|Haupenthal, Reinhard]]. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* [[Rupert Kniele|Kniele, Rupert]]. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa [[Reinhard Haupenthal]], Saarbrücken: Editions Iltis.) ([[:de:s:Das_erste_Jahrzehnt_der_Weltsprache_Volapük|Vödem rigädik, ma dabükot balid]]).
* [[Sigmund Spielmann|Spielmann, Sigmund]]. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. ([[:de:s:Volapük-Almanach für 1888|Vödem rigädik]].)
* 1888. Lijst der Tidels en Löpitidels Vpa in Nederland. *Volapükel Nedänik*, nüm: 3 (tiädü *Volapükan Nedänik''), pad: 5. (Vödem rigädik.)
G. Schmid

Hiel **G. Schmid** äbinom Volapükan Jveizänik.

## Lautots
* 1888. *Volapükaflen. I. Theoretischer Teil. Warum erlernt man Schleyers Universalsprache? Wie erlernt man sie am schnellsten und sichersten? Wer wird sie in nächster Zukunft lernen? Ratgeber insbesondere für angehende und fortgeschrittene Volapükisten, Kaufleute, Beamte, Lehrer etc.* St. Gallen: Hasselbrink.
* 1888. *Volapük — die Weltsprache.* In: Volapükaflen jveizik. (Setrat vödema at pepüböl fa hiel A. Künzli)

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
* *[http://www.plansprachen.ch/09_ENCYCL_VOLAPUEK.pdf VOLAPÜK en Svislando]* in: Andreas Künzli. *Universalaj Lingvoj en Svislando.* La Chaux-de-Fonds, 2006. ISBN 2-9700425-2-5.
Joseph Stempfl

Pädan **Joseph Stempfl** (1830–1896) äbinom datikan yufapüka: „Myrana“, ed i krütan Volapüka.

## Lautots
* 1887. *Ausstellungen an der Volapük.* Kempten: Kösel.
* 1888. *Ueber Weltsprache und Volapük &c.* Kempten: Kösel.
Emma Borggreve

Jiel **Emma Borggreve** äbinof Volapükan Deutänik.

## Lautots

* 1891. *Bienalak. Koned fa Theodor Storm. Pelovepolöl in Volapük fa Emma Borggreve.* Berlin: Simon.
Maria-Rosa Tommasi

Jiel **Maria-Rosa Tommasi** äbinof Volapükan Litaliyänik in Milano, ä lautan bukas veütik dö Volapük in Litaliyänapük.

## Lautots
* 1889. *Grammatica comparata del Volapük secondo le regole grammaticali date da medesimo illustre Inventore della lingua universale.* Milano: Paravia 1889.
* 1889. *Vocabulario italiano-volapük e volapük-italiano compilado secondo i principi di G.M. Schleyer.* Milano: Paravia.
* 1891. (kobü jiel Antonio Zambelli) *Manuale di conversazione e raccolta di vocaboli e dialoghi italiani-volapük comp. da Zambelli Antonio e Tommasi Maria-Rosa. Namabuk musama ä konlet vödas e pükotas täliko-volapükik.* Milano: Hoepli.* 1897. (kobü hiel Oskar Kausch) *Dukiel da votams e menodams valik vpa. Fa Tommasi Maria-Rosa e Kausch Oskar.* Milano: Tommasi.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Tiberio Villani

Hiel **Tiberio Villani** äbinom Volapükan Litaliyänik (in Reggio Emilia).

## Lautots
* 1888. *Corrispondenza commerciale in lingua universale e italiana. Duocento lettere commerciali di dieci diverse specie. 2. ed. correta. Traduzione italiana di T. Viallani.* Reggio nell'Emilia: Artigianelli. (Tradutod ela *Spodel tedelik Volapüka* hiela Rupert Kniele.)
* 1888. (kobü hiel Angelo Ferretti) *Corso pratico di Volapük in dieci lezioni con appendice del Prof. T. Villani.* Reggio nell'Emilia: Stabilimento tipografico degli artigianelli.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Hermann Hesse

Hiel **Hermann Hesse** (1877, Calw, Deutän - 1962, Montagnola, Jveizän) äbinom lautan Deutänik.

## Lautots
* *Peter Camenzind* (1904)
* *Unterm Rad* (1906)
* *Gertrud* (1910)
* *Roßhalde* (1914)
* *Knulp* (1915)
* *Die Weltsprache. Ein Ruf an die Gesamtmenschheit.* (1916) Dresden, Leipzig: Pierson.
* *Demian* (1919)
* *Klingsors letzter Sommer* (1920)
* *Siddharta* (1922)
* *Der Steppenwolf* (1927)
* *Narziss und Goldmund* (1930)
* *Die Morgenlandfahrt* (1932)
* *Das Glasperlenspiel* (1943)
Unkel

**Unkel** binon zif in fedalän: Rinän⸗Palzän, in Deutän. Unkel topon videtü 50°36’ N e lunetü 7°12’ L.

Sürfat ela Unkel binon mö 8,16 km².

Unkel labon belödanis 5 032 (2006 dekul 31id).
Bingöliän

**Bingöliän** (*Türkänapüko*: **Bingöl** ; *Zazakiyo*: **Çolig** (چۆلگ) ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Çewlik (چەولک)**  ü **Cewaxcur (جەواخجور)** ) binon provin in Lofud Türkäna.

Sürfat Bingöliäna binon 8 003 km².

Bingöliän labon belödanis 282 556 (2022).

Cifazif Bingöliäna binon Bingöl.

Zifs Adaklı, Genç, Karlıova, Kiğı, Solhan, Yayladere e Yedisu topons in Bingöliän.
Bingöl

**Bingöl** (*Türkänapüko*: ; *Zazakiyo*: **Çolig** (چۆلگ) ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Çewlik (چەولک)** ) binon cifazif Bingöliäna.
 

Bingöl labon belödanis 68 876 (2000).
Bitlis

**Bitlis** (*Türkänapüko*: ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Bedlîs (بەدلیس)** ) binon cifazif Bitlisiäna.
 

Bitlis labon belödanis 44 923 (2000).

## Yüms plödik
In Türkänapük:
* Bevüresodatopäd calöfik zifa: Bitlis.
Bitlisiän

**Bitlisiän** (*Türkänapüko*: **Bitlis** ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Bedlîs (بەدلیس)** ) binon provin in Sulüdalofud Türkäna.

Sürfat Bitlisiäna binon 8 294 km².

Bitlisiän labon belödanis 353 988 (2022).

Cifazif Bitlisiäna binon Bitlis.

Zifs Adilcevaz, Ahlat, Güroymak, Hizan, Mutki e Tatvan topons in Bitlisiän.
Burduriän

**Burduriän** (*Türkänapüko*: **Burdur** ) binon provin in Sulüdavesüd Türkäna.

Sürfat Burduriäna binon 7 175 km².

Burduriän labon belödanis 275 826 (2024).

Cifazif Burduriäna binon Burdur.

Zifs Ağlasun, Altınyayla, Bucak, Çavdır, Çeltikçi, Gölhisar, Karamanlı, Kemer, Tefenni e Yeşilova topons in Burduriän.
Haldor Midthus

Hiel **Haldor Midthus** (1841 tobul 6 - 1906 mäzul 31) äbinom Volapükan Norgänik. Pämotom in Heggelandsdalen nilü Bergen, ed ästudom in seminar di Fjeldbergen. Dü brefüp äbinom dugälan domü pädan: Nimb in Fjeldberg. Ettimo älabom pöti ad lärnön Linglänapüki e Linglänpüki; poso ästudom, nen tidan, i latini, Fransänapüki e ba i Vöna-Grikänapüki. Ün 1869 ävedom tidan in jul kluda di Lyse (*Lyse kloster*), kö ävobom dü yels 46. Otüpo äloatom ed äguverom farmi: Boderne (labü i selidöp), lü klud ledutöli. Farm at ibinon gretikün in Norgän jü 1847. 

Luveratiko älärnom Volapüki ün 1886 ed äprimom ad vobön pro pük bevünetik at: äpübom yegedis in gaseds Norgänik (*Horda* ün 1888, *Bergens Tidende* ün 1889). 

Ün 1896 ye, ilelilölo dabini Speranta, ävisitom Sperantaklubi di Uppsala, kö äremom tidabuki Sperantik. Suno pos atos ävedom liman Sperantakluba di Uppsala ed äprimom ad vobön pro Sperantamuf. Finü lifüp oma ya palelogon as fünan jenöfik Sperantamufa in Norgän (kel bü om äbinon pülik ä no jäfedik).

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
* H., L. K. 1962. La fondinto de la Esperantomovado en Norvegujo: Haldor Midthus 1841-1906. *Norvega Esperantisto* 1962, toum: 5-6, pads: 61-62. (Vödem rigädik, in Sperant).
Bursiän

**Bursiän** (*Türkänapüko*: **Bursa** ) binon provin in Nolüdavesüd Türkäna.

Sürfat Bursiäna binon 11 087 km².

Bursiän labon belödanis 2 125 140 (2000).

Cifazif Bursiäna binon Bursa.

Zifs Büyükorhan, Gemlik, Gürsu, Harmancık, İnegöl, İznik, Karacabey, Keles, Kestel, Mudanya, Mustafakemalpaşa, Nilüfer, Orhaneli, Orhangazi, Osmangazi, Yenişehir e Yıldırım topons in Bursiän.
Tjanakkaliän

**Tjanakkaliän** (*Türkänapüko*: **Çanakkale** ) binon provin in Vesüd Türkäna.

Sürfat Tjanakkaliäna binon 9 887 km².

Tjanakkaliän labon belödanis 464 975 (2000).

Cifazif Tjanakkaliäna binon Çanakkale.

Zifs Ayvacık, Bayramiç, Biga, Bozcaada, Çan, Eceabat, Ezine, Gelibolu, Gökçeada, Lapseki e Yenice topons in Tjanakkaliän.
Boluviän

**Boluviän** (*Türkänapüko*: **Bolu** ) binon provin in Nolüd Türkäna.

Sürfat Boluviäna binon 10 716 km².

Boluviän labon belödanis 265 139 (2005).

Cifazif Boluviäna binon Bolu.

Zifs Dörtdivan, Gerede, Göynük, Kıbrıscık, Mengen, Mudurnu, Seben e Yeniçağa topons in Boluviän.
Çanakkale

**Çanakkale** (*Türkänapüko*: ) binon cifazif Tjanakkaliäna.
 

Çanakkale labon belödanis 75 810 (2000).
Tjankiriän

**Tjankiriän** (*Türkänapüko*: **Çankırı** ) binon provin in Nolüd Türkäna.

Sürfat Tjankiriäna binon 8 411 km².

Tjankiriän labon belödanis 270 355 (2000).

Cifazif Tjankiriäna binon Çankırı.

Zifs Atkaracalar, Bayramören, Çerkeş, Eldivan, Ilgaz, Kızılırmak, Korgun, Kurşunlu, Orta, Şabanözü e Yapraklı topons in Tjankiriän.
Tjorumiän

**Tjorumiän** (*Türkänapüko*: **Çorum** ) binon provin in Nolüd Türkäna.

Sürfat Tjorumiäna binon 12 428 km².

Tjorumiän labon belödanis 524 130 (2022).

Cifazif Tjorumiäna binon Çorum.

Zifs Alaca, Bayat, Boğazkale, Dodurga, İskilip, Kargı, Laçin, Mecitözü, Oğuzlar, Ortaköy, Osmancık, Sungurlu ed Uğurludağ topons in Tjorumiän.
Dänisliän

**Dänisliän** (*Türkänapüko*: **Denizli** ) binon provin in Sulüdavesüd Türkäna.

Sürfat Dänisliäna binon 12 134 km².

Dänisliän labon belödanis 1 056 332 (2022).

Cifazif Dänisliäna binon Denizli.

Zifs Acıpayam, Akköy, Babadağ, Baklan, Bekilli, Beyağaç, Bozkurt, Buldan, Çal, Çameli, Çardak, Çivril, Güney, Honaz, Kale, Sarayköy, Serinhisar e Tavas topons in Dänisliän.
Diyarbakiriän

**Diyarbakiriän** (*Türkänapüko*: **Diyarbakır** ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Amid (ئامەد)** ) binon provin in Sulüdalofüd Türkäna.

Sürfat Diyarbakiriäna binon 15 162 km².

Diyarbakiriän labon belödanis 1 362 708 (2000).

Cifazif Diyarbakiriäna binon Diyarbakır.

Zifs Bismil, Çermik, Çınar, Çüngüş, Dicle, Eğil, Ergani, Hani, Hazro, Kocaköy, Kulp, Lice e Silvan topons in Diyarbakiriän.
Diyarbakır

**Diyarbakır** (*Türkänapüko*: ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Amed (ئامەد)** ) binon cifazif Diyarbakiriäna.
 

Diyarbakır labon belödanis 665 699 (2006).
Düsciän

**Düsciän** (*Türkänapüko*: **Düzce** ) binon provin in Nolüd Türkäna.

Sürfat Düsciäna binon 2 492 km².

Düsciän labon belödanis 405 131 (2022).

Cifazif Düsciäna binon Düzce.

Zifs Akçakoca, Çilimli, Cumayeri, Gölyaka, Gümüşova, Kaynaşlı e Yığılca topons in Düsciän.
Tokatiän

**Tokatiän** (*Türkänapüko*: **Tokat** ) binon provin in Nolüd Türkäna.

Sürfat Tokatiäna binon 9 912 km².

Tokatiän labon belödanis 828 027 (2000).

Cifazif Tokatiäna binon Tokat.

Zifs Almus, Artova, Başçiftlik, Erbaa, Niksar, Pazar, Reşadiye, Sulusaray, Turhal, Yeşilyurt e Zile topons in Tokatiän.
Täkirdagiän

**Täkirdagiän** (*Türkänapüko*: **Tekirdağ** ) binon provin in Nolüdavesüd Türkäna.

Sürfat Täkirdagiäna binon 6 190 km².

Täkirdagiän labon belödanis 1 142 451 (2022).

Cifazif Täkirdagiäna binon Tekirdağ.

Zifs Çerkezköy, Çorlu, Hayrabolu, Malkara, Marmara Ereğlisi, Muratlı, Saray e Şarköy topons in Täkirdagiän.
Tekirdağ

**Tekirdağ** (*Türkänapüko*: ) binon cifazif Täkirdagiäna.
 

Tekirdağ labon belödanis 108 000 (2000).
Trabsoniän

**Trabsoniän** (*Türkänapüko*: **Trabzon** ; *Grikänapüko*: **Τραπεζούντα** (Trapesunda) ) binon provin in Nolüdalofüd Türkäna.

Sürfat Trabsoniäna binon 4 495 km².

Trabsoniän labon belödanis 975 137 (2000).

Cifazif Trabsoniäna binon Trabzon.

Zifs Akçaabat, Araklı, Arsin, Beşikdüzü, Çarşıbaşı, Çaykara, Dernekpazarı, Düzköy, Hayrat, Köprübaşı, Maçka, Of, Şalpazarı, Sürmene, Tonya, Vakfıkebir e Yomra topons in Trabsoniän.
Trabzon

**Trabzon** (*Türkänapüko*: ; *Grikänapüko*: **Τραπεζούντα** (Trapesunda) ) binon cifazif Trabsoniäna.
 

Trabzon labon belödanis 975 137 (2000).
Tuncäliän

**Tuncäliän** (*Türkänapüko*: **Tunceli** ; *Zazakiyo*: **Mamekiye** (مامەکیە) , **Dêrsım** (دێرسم)  ü **Dêsım** (دێسم) ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Dêrsim (دێرسم)** ) binon provin in zänod Türkäna.

Sürfat Tuncäliäna binon 7 582 km².

Tuncäliän labon belödanis 89 317 (2023).

Cifazif Tuncäliäna binon Tunceli.

Zifs Çemişgezek, Hozat, Mazgirt, Nazimiye, Ovacık, Pertek e Pülümür topons in Tuncäliän.
Gaziantep

**Gaziantep** (*Türkänapüko*:  ü **Antep** ) binon cifazif Gasiantäpiäna.
 

Gaziantep labon belödanis 853 000 (2000).
Giräsuniän

**Giräsuniän** (*Türkänapüko*: **Giresun** ) binon provin in Nolüdalofüd Türkäna.

Sürfat Giräsuniäna binon 6 934 km².

Giräsuniän labon belödanis 499 087 (1990).

Cifazif Giräsuniäna binon Giresun.

Zifs Alucra, Bulancak, Çamoluk, Çanakçı, Dereli, Doğankent, Espiye, Eynesil, Görele, Güce, Keşap, Piraziz, Şebinkarahisar, Tirebolu e Yağlıdere topons in Giräsuniän.
Gümüjhaniän

**Gümüjhaniän** (*Türkänapüko*: **Gümüşhane** ; *Grikänapüko*: **Αργυρούπολη** (Aryirupoli) ) binon provin in Nolüdalofüd Türkäna.

Sürfat Gümüjhaniäna binon 6 668 km².

Gümüjhaniän labon belödanis 144 544 (2022).

Cifazif Gümüjhaniäna binon Gümüşhane.

Zifs Kelkit, Köse, Kürtün, Şiran e Torul topons in Gümüjhaniän.
Gümüşhane

**Gümüşhane** (*Türkänapüko*: ; *Grikänapüko*: **Αργυρούπολη** (Aryirupoli) ) binon cifazif Gümüjhaniäna.
 

Gümüşhane labon belödanis 60 270 (2000).
Gasiantäpiän

**Gasiantäpiän** (*Türkänapüko*: **Gaziantep**  ü **Antep** ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Dîlok (دیلۆک)** ) binon provin in Sulüdalofüd Türkäna.

Sürfat Gasiantäpiäna binon 7 194 km².

Gasiantäpiän labon belödanis 1 401 501 (2000).

Cifazif Gasiantäpiäna binon Gaziantep.

Zifs Araban, İslahiye, Karkamış, Nizip, Nurdağı, Oğuzeli, Şahinbey, Şehitkamil e Yavuzeli topons in Gasiantäpiän.

## Yüms plödik
* Bür Guverana di Gasiantäpiän.
* Niver di Gasiantäpiän.
* Leyan calöfik provina: Gasinatäpiän.
* Klub Büsidanas di Gasinatäpiän.
Max Wahren

Hiel **Max Wahren** äbinom Volapükan Deutänik ä redakan gaseda: „Volapük“, jäfidot Volapükakluba di Hannover.

## Lautots
* 1894-1895. Volapük: Gased al pakam Volapüka, gased altelmulik ä jäfidot Volapükakluba di Hannover. Hannover: yelods 2, nüms 12.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Volapükabled

**Volapükabled** kanon binön:

* Volapükabled zenodik ela Schleyer;
* Volapükabled (Rotterdam), gased Nedänik;
* Volapükabled (Arnhem), gased Nedänik votik;
* Volapükabled Däna, gased Danänik;
* Volapükabled Tälik, jäfidot Kluba Litaliyänik pro Volapük.

Pro lised e jenotem Volapükagasedas valik, logolös padi: Volapükagasedem.
NBNL

**Nogan Baiäda Nolüda-Latlanteana** (NBNL, Linglänapüko: NATO ü *North Antlantic Treaty Organisation*, Fransänapüko: OTAN ü *l'Organisation du traité de l'Atlantique nord*) äbinon nogan bevünetik pro sef koböfik pefünöl ün 1949, stütü Baiäd Nolüda-Latlanteana pedispenöl in Washington, DC, tü 1949 prilul 4id. Labü cifabürs in Brussel, Belgän, noganükod at ästiton siti *sefa koböfik*, ma kel limatats baivögons ad jelod rezipik gedunü tatak paleta plödik.

## Jenotem
### Prim

Baläd di Brussel, pädispenöl tü 1948 mäzul 17 fa Belgän, Nedän, Luxemburgän, Fransän e Regän Pebalöl, palelogon as büan ela NBNL. Baläd at ästiton balatami militik, kel poso övedon Balatam Vesüda-Yuropik. Kompenam Tatas-Pebalöl ye palecedon zesüdik ad dagetön leigaveti leigodü nämäd militik Balatama Sovyätik; sekü atos, spikots ad jafön balatami militik nulik äprimons ti sunädo.
Mošovce

**Mošovce** binon vilag in Slovakän, kö pämotom lautan Slovakänik gretik: hiel pöt Ján Kollár ä futaglöpädan: hiel Alexander Horváth.

Sürfat ela Mošovce binon mö 57.97 km².

Mošovce labon belödanis 1 359 (2004).

## Yüms plödik
* www.mosovce.sk
* Bukil
* Nünam
* Drienok

## Magods

Image:Kostolmosovce1.jpg|Glüg Protästik - Mošovce.
Image:Kostolmosovce2.JPG|Glüg katulik - Mošovce.
Image:Kaplnka-Mosovce.jpg|Glüg smalik - Mošovce.
Image:Dom-Mosovce.jpg|Bumav vönik - Mošovce.
Image:Mapa-Mosovce.png|Mošovce - kaed.


Kobädikos:Mošovce
Kahramanmaraş

**Kahramanmaraş** (*Türkänapüko*:  ü **Maraş** ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Mereş (مەرعەش)**  ü **Gurgum (گورگوم)** ) binon cifazif Kahramanmarajiäna.
 

Kahramanmaraş labon belödanis 326 198 (2000).
Stenographisches Sonntagsblatt

El ***Stenographisches Sonntagsblatt*** (= Zädelagased Stenografik) äbinom gased Deutänapükik labü dil Volapükik (redakü hiel J. Fieweger).
Volapük: Gased bevünetik tedelik, nolik, literatik e gälodik

El ***Volapük*** äbinom gased almulik Spanyänik päpüböl in Guadalajara fa hiel Francisco Fernandez Iparraguirre.

## Yüms plödik
* La revista dedicada al Volapük en Guadalajara
Cogabled Volapükelas

***Cogabled volapükelas*** äbinon gased cogedik Volapükik, päpüböl de 1887 jü 1890 in Deutän fa Volapükaklub di München e päredaköl fa hiel Heinrich Schnepper. Pübot at äninädon däsinotis, konotülis e vödemis satirik. Nüm alik i labon lägivoti tiädü „Fefabled”, kö pänotükons nuns dö Volapükamuf e peneds Volapükanas. Tiäds gaseda binons „Cogabled volapükelas” sa „Läbled cogableda volapükelas” (dü yel: 1887), „Cogabled volapüka” sa „Fefabled volapüka. Nogan volapükakluba kademik München” (sis 1888).

## Noets


## Yüms plödik
Yelods valik pö zänöp di ‚München’ pro digitükam
Zi vol lölik

El ***Rund um die Welt*** ü ***Zi vol lölik*** äbinon Volapükagased Lösteränik, redakü Siegfried Lederer.
Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik

***Volapük*** äbinon Volapükagased almulik in Boston päpüböl redakü hiel Charles Beale.

## Yüms plödik
* HathiTrust
* Google Bukisuk
Volapük: Popabled e ninsadabled

***Volapük*** äbinon Volapükagased Danänik, in København päpüböl, pro Skandinänans valik (donatiäd: *Skandinavisk folkeligt maanedblad for verdenssproget*, o. b. *Gased almulik Skandinänik pro Volapük*; nüm 6 - ä lätik - pänemon: *Popabled e ninsadabled plo volapükels in läns valik*).
Volapükabled dänik

***Volapükabled dänik*** äbinon Volapükagased se Danän (jiniko no gased ot, as *[[Volapükabled Däna]]*.)
Mittheilungen des österreichischen Centralvereins für Volapük

El ***Mittheilungen des österreichischen Centralvereins für Volapük*** (Nüns Zänodakluba Lösteränik Volapüka) äbinon Volapükagased Lösteränik in Deutänapük.
A Lingua Internacional

El ***A Lingua Internacional*** äbinon Volapükagased Brasilänik päpüböl in São Paulo fa hiel Canuto Thorman, in Portugänapük ed in Volapük.
Mittheilungen des Wissenschaftlichen Weltsprache-Vereins „Volapük“

El ***Mittheilungen des Wissenschaftlichen Weltsprache-Vereins „Volapük“*** (Nüns Valemapükaklub Nolavik „Volapük“) äbinon Volapükagased Lösteränik in Deutänapük.
Jveizapot

***Jveizapot*** ü ***Schweizerisches Weltsprachezeitung*** äbinon Volapükagased almulik Jveizänik päpüböl in Zürich fa hiel Jakob Walser.
Kahramanmarajiän

**Kahramanmarajiän** (*Türkänapüko*: **Kahramanmaraş**  ü **Maraş** ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Mereş (مەرعەش)**  ü **Gurgum (گورگوم)** ) binon provin in Sulüd Türkäna.

Sürfat Kahramanmarajiäna binon 14 327 km².

Kahramanmarajiän labon belödanis 1 002 384 (2000).

Cifazif Kahramanmarajiäna binon Kahramanmaraş.

Zifs Afşin, Andırın, Çağlayancerit, Ekinözü, Elbistan, Göksun, Nurhak, Pazarcık e Türkoğlu topons in Kahramanmarajiän.
Zülags

***Zülags*** äbinon pübot periodik Kadäma Volapüka (ed i pos säcäl ona fa hiel Schleyer). Igo posä Kadäm älüvon Volapükamufi, *Zülags* älaipubons in Volapük.
Karla LaVey

Jiel **Karla LaVey** binof cil balid ä legik teik hiela Anton LaVey: diabiman famik. Äbinof balan limanas-fünanas *Glüga Diaba* (rigiko *Glüg Diabimik* pänemöla). Läd LaVey äbitof as pladulan notidik pro glüg ed i pro fat okik dü yels ti foldegs.

Ün 1973 el Karla äkolkömof ed ägivof hiele Sammy Davis Jr. mali: „baphomet“ nemü fat okik. Ün tim at äbinof flen hiela Alice Cooper, keli äjonodof poso fate okik.

Ün 1979 el Karla päsedof lü Amsterdam ad cifön zänabüri Glüga Bevünetik Diaba, kel äyümon limanis in foginän. Ün tim at el Karla ägetof tituli: Jikultan Löpik Glüga Diaba, keli ägebof lunomiko dü spikots ko gasedem e spikäds notidik. 

Dü degyels 1980 e 1990, el Karla äpubof mödikna in televid (a.s. in els *Joan Rivers Show*, *Ron Reagan Show*, *20/20* e *60 Minutes*), äspikölo ta tuükams suvik attimik tefü diabim. 

Tü 1997 tobul 27id, el Anton LaVey, fat ela Karla, ädeadom sekü ladafikuls. Tü novul 7id, el Karla äjenükof kobikami ko gasedem ad nunön deadami ela Anton LaVey. El Karla e jiel Blanche Barton: yufan ä lifibepenan ela Anton LaVey, äd i mot sona teik ela LaVey: hiel Xerxes, änunofs, das öcifofs Glügi Diaba as Jikultans Löpik.

Pos dels anik ye el Barton äjonon tästumi namapenädik, ma kel hiel LaVey igeridom dalabotis valik oka: dalabots, lautots, kopiedagitäts, ed i Glüg Diaba, fünode pöguvöl fa el Barton. El Karla äbefeitof tästami at, e poso äblöfoy, das no älonöfon. Pos bespikam lunüpik, fino äbaiädofs, das dalabots, lautots e kopedagitäts ela Anton LaVey pödilons bevü cils kil omik, e das el Barton ögetof cifami Glüga Diaba.

El Karla äsludof täno ad fövön vobi fata okik ed äfünof *[[Glügi Diabimik Balid]]* in San Francisco, keli cifof jünu. Glüg Diaba, cifamü el Blanche Barton, äfealotedon lü New York.

El Karla epubof pö televid, radion, nüns, yegeds in gaseds e timapenäds, ed espikädof tefü diabim in Lamerikän ed in läns votik. Äkompenof pö biomagodems: *Satanis*, *Witchcraft 70*, e *Speak of the Devil*. Atimo jenükof jenotis diabimik valasotik. Labof i radionaprogrami diabimik alvigik in San Francisco.

## Yüms plödik
In Linglänapük:
* Resodatopäd Glüga Diabimik Balid.
* Topäd Glüga Diabimik Balid lä *MySpace*.
Volapükaklub di Konstanz

**Volapükaklub di Konstanz** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1886 mayul 13 ä labü limans 260. Preisdan balid äbinom hiel Emil Delisle.
Volapükaklub di Mannheim

**Volapükaklub di Mannheim** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü yel 1886. Kobikams äjenons in el Silberner Knopf F. 2, 10. Preisdan balid äbinom hiel Ferdinand Nadenheim.
Volapükaklub di Cannstatt

**Volapükaklub di Cannstatt** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1888 dekul 4id ä labü limans 25. Kobikams äjenons in el Restauration Stahl, Seelbergstraße. Preisdans äbinoms hiel J. Stettner ä hiel C. Mäulen.
Volapükaklub di Böblingen-Sindelfingen

**Volapükaklub di Böblingen-Sindelfingen** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1883 gustul 25 ä labü limans 31. Preisdan balid äbinom hiel Eugen Heintzeler.
Volapükaklub di Calw

**Volapükaklub di Calw** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1885 dekul 18 ä labü limans 13. Preisdan balid äbinom hiel Ernst Hermann Müller.
Volapükaklub di Dächingen

**Volapükaklub di Dächingen** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü dekul 1886 ä labü limans 11. Preisdan balid äbinom hiel Carl Friedrich Müller.
Volapükaklub di Ravensburg

**Volapükaklub di Ravensburg** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1884 yunul 5 ä labü limans 18. Kobikams äjenons in el Hotel Lamm, Saal des kaufmännischen Vereins. Preisdan balid äbinom Dokan Mattes.
Volapükaklub di Saulgau

**Volapükaklub di Saulgau** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1884 tobul 21 ä labü limans 12. Kobikams äjenons in el Restauration Blaw. Preisdan balid äbinom hiel Johann Hummler.
Volapükaklub di Urach

**Volapükaklub di Urach** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1889 yanul 18id ä labü limans 17. Preisdan balid äbinom hiel Eugen Schmid.
Volapükaklub di Amberg

**Volapükaklub di Amberg** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 novul 8id ä labü limans 100. Preisdan balid äbinom hiel Schlichtinger. In Amberg dabinon i lädaklub labü jilimans 16.
Volapükaklub di Ansbach

**Volapükaklub di Ansbach** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü yel 1887. Preisdan balid äbinom hiel Erwin Walther.
Volapükaklub di Augsburg

**Volapükaklub di Augsburg** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü setul 1886 ä labü limans 21. Kobikams äjenons in el Wagnergarten. Preisdan balid äbinom hiel Karl Henkel.
Volapükaklub di Dingolfing

**Volapükaklub di Dingolfing** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1888 yunul 22id ä labü limans 22. Preisdans äbinoms hiel Heinrich Sesslmeier ä hiel H. Aigner.
Volapükaklub di Bayreuth

**Volapükaklub di Bayreuth** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1888 tobul 9id ä labü limans 30. Presidans äbinoms söl Steinhäußer ä söl J. G. Hopf.
Volapükaklub di Donauwörth

**Volapükaklub di Donauwörth** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 novul 29id ä labü limans 15. Preisdan balid äbinom hiel Wilhelm Gebhardt.
Volapükaklub di Griesbach

**Volapükaklub di Griesbach** äbinon Volapükaklub Deutänik. Kobikams äjenons in el Brauerei des Herrn Ostermünchner. Preisdan balid äbinom hiel Robert Hoppichler.
Volapükaklub di Hof

**Volapükaklub di Hof** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü mäzul 1888 ä labü limans 32. Preisdan balid äbinom hiel Johann Kroder.
Volapükaklub di Ingolstadt

**Volapükaklub di Ingolstadt** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1888 mayul 15id ä labü limans 14. Preisdans äbinoms hiel Jos. Hartmann ä hiel M. Stöttner.
Volapükaklub di Lauingen

**Volapükaklub di Lauingen** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 dekul 19id ä labü limans 46. Preisdan balid äbinom hiel A. Arbeiter.
Volapükaklub di München-Haidhausen

**Volapükaklub di München-Haidhausen** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1888 yanul 1id ä labü limans 32. Preisdan balid äbinom Söl Maier.
Volapükaklub di Simbach

**Volapükaklub di Simbach** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 mayul 13id ä labü limans 31. Preisdan balid äbinom hiel Cölestin Kuissel.
Volapükaklub di Tölz

**Volapükaklub di Tölz** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü novul 1888 ä labü limans 15 (büo 60). Preisdan balid äbinom hiel Franz S. Rausch.
Volapükaklub di Berlin

**Volapükaklub di Berlin** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 tobul 20id. Kobikams äjenons in el Gambrinus, W. 8, Friedrichstr. 80. Preisdan balid äbinom hiel J. H. Thiessen.
Volapükaklub di Trostberg

**Volapükaklub di Trostberg** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü yunul 1888 ä labü limans 15. Kobikams äjenons in el Gasthof „Deutsche Fichte“. Preisdan balid äbinom hiel Ludwig Lottner.
Volapükaklub di Flensburg

**Volapükaklub di Flensburg** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 tobul 20 ä labü limans 26. Preisdan balid äbinom hiel Paul Madsen.
Volapükaklub di Fulda

**Volapükaklub di Fulda** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü yulul 1888. Kobikams äjenons in el Verein im theologischen Institut. Preisdan balid äbinom hiel Ernst Kley.
Volapükaklub di Darmstadt

**Volapükaklub di Darmstadt** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü dekul 1887 ä labü limans 190. Kobikams äjenons in el Gartensaal des „Darmstädter Hof“. Preisdans äbinoms hiel Ferdinand Scheyrer ä hiel August Klingelhöffer.
Volapükaklub di Göttingen

**Volapükaklub di Göttingen** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1888 yanul 8id ä labü limans 20. Kobikams äjenons in el Restauration von Viktor Hapke. Preisdan balid äbinom hiel Ewald Horn.
Volapükaklub di Halle

**Volapükaklub di Halle** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 mäzul 3. Preisdan balid äbinom hiel Alfred Kirchhoff.
Volapükaklub di Ibbenbüren

**Volapükaklub di Ibbenbüren** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü yel 1888. Preisdan balid äbinom hiel A. Pötter.
Volapükaklub di Dresden (I)

**Volapükaklub balid di Dresden** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 dekul 2 ä labü limans 20. Kobikams äjenons in el Restauration Neumann, Schlössergasse, Dresden-Altstadt. Preisdans äbinoms hiel L. C. Dietrich ä hiel G. Brückner.
Volapükaklub di Dresden (II)

**Volapükaklub telid di Dresden** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 dekul 5id. Preisdans äbinoms Söl Brügner ä Söl Flössel.
Volapükaklub di Krefeld

**Volapükaklub di Krefeld** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 setul 23id ä labü limans 53. Preisdan balid äbinom hiel Leonhard Keller.
Volapükaklub di Lollar

**Volapükaklub di Lollar** äbinon Volapükaklub Deutänik ä klub telid in Hesän, päfünöl tü dekul 1887 ä labü limans 16. Preisdan balid äbinom hiel Reinhold Richter.
Volapükaklub di Pausa

**Volapükaklub di Pausa** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 prilul 29 ä labü limans 12. Preisdan balid äbinom hiel Robert Hiller.
Volapükaklub di Stolp

**Volapükaklub di Stolp** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1888 novul 23id ä labü limans 49. Preisdan balid äbinom hiel A. Jenrich.
Volapükaklub di Zwickau

**Volapükaklub di Zwickau** äbinon Volapükaklub Deutänik, päfünöl tü 1887 novul 13id ä labü limans 44. Preisdan balid äbinom hiel Friedrich Pilz.
Stel hiela Van Maanen

**Stel hiela Van Maanen** binon nänastel veitik telid ma sökaleod tüvama, ä kilid ma sökaleod fagota de Sol (po els Sirius B e Procyon B). Topon fagotü litayels 14,4 de Sol, in steläd: Sifits (*Pisces*), e labon lönamufi vo vifiki: 2,99" a yel. Binon tu stralafibik, adas kanon palogön me logs.

Masat onik leigon 7/10 masata Sola, ab diamet e stralanäm onik binons mödo läs, ka uts Sola. As nänastel veitik, binon tefädiko koldik, e späktrum onik jonon metalis ab no hidrini u helini. Kold tefädik ona jiniko sinifon, das binon stel ya vemo bäldik, ba bäldotü za (u plu) yels 10.000-balion (ibä nänastels veitik binons primo go vamik, ab koldikumons pianiko du tim pasetikon). Labon diamet milmetas za 12.500 (boso läs ka diamet Tala: milmets 12.800). Sekü atos, densit ona binon levemo löpik: touns 1,2 a kübazimmet.

Pätüvon ün 1917 fa stelavan Nedänik: Adriaan Van Maanen.

## Stel hiela Van Maanen in literat pöpedik
* In nünömapled *Frontier* (Mied) hiela David Braben, planetasit stela hiela Van Maanen binon lomän grupa relik, kel lekredon, das lied binon kik lü sav. Mein padunon nen cins, e mon zuik valik, kel no zesudon pro neods lifik äs loxin, fid e vat pafilon dü zäl salüdik. Te labü däl patik daloy tävön lü planetasit at.
* In lekoned: *A World Out of Time* (Vol plödü tim) hiela Larry Niven, Stel hiela Van Maanen binon zeil balid pro kaenav talöfüköl hiheroedana: Jerome Corbell.

## Yüms plödik
In Linglänapük:
* Stel hiela Van Maanen in resodatopäd: Solstation.
Tau Ceti

**Tau Ceti** (τ Cet / τ Ceti) binon stel sümik ad Sol tefü masat e pated späktrumik, ed i tefädiko nilik Solasite. Binon i stel „metalodefik“, klu binos läs luveratik, das labon planetis klifagik zü ok. Too küpeds etuvons püfamödoti 10na gretikumi zü el Tau Ceti, kas binon pö Solasit. Kompenastel nonik jünu petuvon dub mafams stelavik moikamavifota. El *Tau Ceti* logädon loge as stel litagreta kilid nilü Steläd Sivalüt (*Cetus*).

El *Tau Ceti* no labon nemi kösömik vemo sevädik, distü stels logädikum mödik. Se planetasit mögik zü el *Tau Ceti*, Sol binon stel litagreta telid in Steläd: *Boötes*.

## Küpeds
*Lönamuf* ela Tau Ceti binon tefädiko vifik (o.b. plad onik in silasfer votikon tefädiko vifiko): bobädasekun za bal a yel. Too milats anik yelas zesüdons one ad votükön pladi okik mö bobädagred bal.

Lönamuf vifik malon nili Sole: stels nilik mufons jiniko vifikumo ka stels fagik, e binons kludo zeils gudik pro paralakastuds. Dö el Tau Ceti, mufams jonons, das stel at binon fagotü litayels bosilo läs ka 12; abinon kludo bal stelas nilikün Sole, stel nilikün telid (pos el Alpha Centauri A), kel duton lü späktrumaklad G. 

Moikamavifot, distü lönamuf, no kanon paküpedön stedöfiko, ab muton pavestigön dub mafam späktruma. Sekü sleafam ela Doppler, nüsugamaliens späktruma sleafons lüodü red (volfalunots gretikum) if stel momufon, u lüodü blöv (volfalunots smalikum) if lümufon lü obs. Moikamavifot ela Tau Ceti binon milmets za -17 a sekun, kelos sinifon, das mufon lüodü Sol.

Fagot tefädiko smalik ela Tau Ceti, ed i lönamuf e moikamavifot tefädiko gretiks, dälons kalkulami mufa stela at da lespad. Vifot lölöfik ona binon milmets 37 a sekun; stabü kalkulam at, mögos ad kalkulön züvegi ela Tau Ceti in Miligaveg: galaxid obik. Fagot de zänd galaxida binon litayels za 32.000, e plödazänöf binon 0,22.

## Patöfs füsüdik

Cifadil nünas sevädik dö patöfs füsüdik ela Tau Ceti petuvon dub späktrumimafams: dub leigod späktruma onik lä späktrums spetabik bai teorod stelavolfa, bäldot, masat, diametalaf e stralanäm ela Tau Ceti kanon patäxetön. Yufü metods nulädikum ye mafams kuratikum diametalafa stela kanons padunön stedöfiko. Ön mod soik diametalaf ela Tau Ceti pemafon as 81,6 ± 1.3% uta Sola. Atos binon zao gretot paspetöl pro stel labü masat bosilo donikum ka ut Sola.

Tulatim ela Tau Ceti pämafom dub votikams periodöfik in liens klatädik
The  period for Tau Ceti was measured by periodic variations in the classic H and K absorption lines of singly-ionized Calcium, or Ca II. These lines are closely associated with surface magnetic activity,[6] so the period of variation measures the time required for the activity sites to complete a full rotation about the star. By this means the rotation period for Tau Ceti is estimated to be 34 days.[7]

Sekü vobed ela Doppler, tulavifot stela votükon vidoti späktrumalienas (lit se flan momuföl de logan geton vefalunoti lunikum, e lit se flan nilikumöl geton vefalunoti brefikum). In mod soik, medü diletam vidota lienas at, tulavifot stela kanon patäxeton.
Wiwaxia

Elaf ***Wiwaxia corrugata*** binon nimabid edadeadöl (lunotü zimmets za luls), sevädik te medü fösils petuvöl in slet zänodakambriumik di Burgess se Kanadän. Do el *Wiwaxia* sümon ad müuls bi älabon eli *[[:en:radula|radula]]* gudiko pävolföl, no kanon jenöfo padadilädön bevü jelanims bi älabon elis *sclerites* (lenlagots spinöfik), ab in klad: Aplacophora. 

## Vestigam e dadiläd
Dadiläd ela *Wiwaxia*', igo el phylum, lü kel duton, binon säkäd no nog petuvedöl. 

### As limaf klada: ''[[:en:annelida|annelidae]]'' (vums)
Hiel Charles Dolittle Walcott: balidan, kel äbepenom eli Wiwaxia ün 1911, äleigodom oni lä vums klada *[[:en:polychaete|polychaetes]]*.

Hiel Simon Conway Morirs ün 1985 äbaicedom, das dabinons süms ad elafs *polychaetes*, ab els sclerites jiniko no kanons paleigodön lä tegüls (*[[:en:elytra|elytra]]*) elafas *annelidae*.

Hiel Nick Butterfield, ettimo nog löpastudan-fösilavan nivera di Harvard fa spikäds hiela Stephen Jay Gould päflunöl, äbaicedom, das els *sclerites* no sümons ad els *elytra*; güo äkludom, das sümon ad els *[[:en:chaetae|chaetae]]*, kels atimo patuvons su koap elafas *annelidae* nulädik (a.s. tailavum). Ün 1990, äpübom, das el *Wiwaxia* äbinon balaf elafas *annelidae* kambriumik. Ün 2003,
dönu älesagom kludi at, ab äküpetom, das el *Wiwaxia* jiniko no duton lü klad elafas *polychaetes*, ab äbinon ba klad nesekidik ninü elafs *annelidae*.

### As bid elafas ''[[:en:Mollusca|mollusca]]'' (müuls)
Leced ela Butterfield päkonteston ün 2004 fa nimavan Danänik Danny Eibye Jacobsen, kel, pos vestigam kuratik fösilas valik dabinöl ela *Wiwaxia*, äblöfädom, das no dabinons kalads kleiliko patedik elafas polychaetes u annelidae. Ibä el *Wiwaxia* jiniko älabon koapaplanti äkripöl e bosi, kel sümon ad el *radula*, dadiläd vü els müuls (*Mollusca*) jinon luveratikumo. (Nim rujenavik votik labü kaladis sümik e no nog pedadilädöl binon el *Halkieria*.)

## Literat
* Conway Morris, Simon. 1998. *The crucible of creation: The Burgess shale and the rise of animals.* Oxford: Oxford University Press.
* Conway Morris, Simon. 1985. The Middle Cambrian metazoan Wiwaxia corrugata (Matthew) from the Burgess Shale and Ogygopsis Shale, British Columbia, Canada. Phil. Trans. Roy. Soc. London 307: 507-586.
* Eibye-Jacobsen, Danny. 2004. A reevaluation of Wiwaxia and the polychaetes of the Burgess Shale. *LETHAIA* 37 (3): 317-335.
* Gould, Stephen Jay. 1990. *Wonderful life: the Burgess shale and the nature of history.* London, New York: W. W. Norton & Company, Inc.

## Yüms plödik
In Linglänapük:
* Bepenam brefik (e däsiots) ela ''Wiwaxia'' se resodatopäd Museda Smithsonian. 
* Fotografot fösila ela ''Wiwaxia'' se Mused Bevüresodik Fösilik (*Virtual Fossil Museum*). (Fotografot ot in fomät gretikum.)
* Fotografot fösila ela ''Wiwaxia'' se el Peabody Museum of Natural History in Niver di Yale.
* Fotografot fösila votik ela ''Wiwaxia''.
In Nedänapük:
* Nüns dö el ''Wiwaxia'' (sa däsinot) se bevüresodatopäd: *natuurinformatie*.
In Deutänapük:
* Däsinot ela ''Wiwaxia'' fa hiel Conway Morris.
Sigma Draconis

El **Sigma Draconis** (σ Dra / σ Draconis) binon stel fagotü litayels 18,8 de Tal. Nem votik ona (no suvo pageböl) binon *Alsafi* (jiniko se vöd larabik: *al-athafi* siamü: *kilfut pro kvisinam*). Patuvon in steläd Sidrak (*Draco*) e labon litagreti jinik 4,68. Planets nonik jünu petuvons nilü on, e no dabinon stralam dönaredik tuik, kelos kanonöv malön stöfi züstelik. 

## El Sigma Draconis in literat pöpedik
* In bukasökod dö el *Honor Harrington*, fa hiel *David Weber*, planet: Beowulf topon in stelasit ela Sigma Draconis, nilü vumahog.
* In sökod rigik ela *Star Trek* (Lespadatävs), in jenot tiädü *brein hiela Spock* (*Spock's Brain*), binos sevädik, das in stelasit ela Sigma Draconis planets III, IV e VI dutons lü klad M e kanons stütön lifi menik; belödans elas II e IV no nog labon kaenalavi stelaflita, ed el VI belifon nü gladatimädi (ab ün pasetatim ästüton kulivi labü kaenalav vemo löpik). 

## Literat
E. K. Holmes, H. M. Butner, S. B. Fajardo-Acosta, L. M. Rebull (2003). "A Survey of Nearby Main-Sequence Stars for Submillimeter Emission". The Astronomical Journal 125 (6): 3334-3343. 

## Yüms plödik
* Nüns do el Sigma Draconis se Sol Station.
* Nüns dö el Sigma Draconis se el ARICNS.
* Nüns dö el Sigma Draconis se el *Bright Star Catalogue*.
Volapükaklub di Fiume

**Volapükaklub di Fiume (Rijeka)** äbinon Volapükaklub Lösteränik (Kroasänik), päfünöl tü prilul 1887 ä labü limans 52. Preisdan balid äbinom hiel Giampaolo Carminati.
Procyon

**Procyon** (α CMi / α Canis Minoris / Alpha Canis Minoris) binon stel litanämikün eläda Dog Smalikum, e stel jölid ma sökaleod litanäma su sil neitik.

Nem onik licinon de vöd Grikänik *προκύον* (*prokúon*), sinifü „po dog“, ibä poon po „Dogastel“ (Sirius) pö silatäv onik kodü tulamuf Tala.
Volapükaklub di Gnigl

**Volapükaklub di Gnigl** äbinon Volapükaklub Lösteränik, päfünöl tü yunul 1888 ä labü limans 12. Preisdan balid äbinom Söl Hinterseer.
Volapükaklub di Graz

**Volapükaklub di Graz** äbinon Volapükaklub Lösteränik, päfünöl tü 1888 mayul 23id ä labü limans 53. Kobikams äjenons in el Gasthof Neu-Graz. Preisdan balid äbinom hiel August Devidé.
Volapükaklub di Kolomea

**Volapükaklub di Kolomea** äbinon Volapükaklub Lösteränik (Lukrayänik), päfünöl tü febul 1888. Preisdan balid äbinom hiel A. Czubaty.
Volapükaklub di Mährisch-Weißkirchen

**Volapükaklub di Mährisch-Weißkirchen** äbinon Volapükaklub Lösteränik⸗Tsyegänik, päfünöl tü 1887 gustul 22id. Preisdan balid äbinom hiel Max Zwillinger.
Volapükaklub di Györ

**Volapükaklub di Raub (Györ)** äbinon Volapükaklub Lösteränik⸗Macaränik, päfünöl tü yel 1887. Preisdan balid äbinom hiel B. Depoli.
Volapükaklub di Linz

**Volapükaklub di Linz** äbinon Volapükaklub Lösteränik, päfünöl tü 1888 yunul 6id ä labü limans 114 (sa lärnölans 87). Preisdan balid äbinom hiel Karl Bissuti.
Volapükaklub di Salzburg

**Volapükaklub di Salzburg** äbinon Volapükaklub Lösteränik, päfünöl tü 1888 yulul 22id ä labü limans 25. Preisdan balid äbinom hiel Max Schäringer.
Volapükaklub di Serajewo

**Volapükaklub di Serajewo** äbinon Volapükaklub Lösteränik⸗Bosnänik, päfünöl tü yel 1887. Preisdan balid äbinom hiel Ignaz Hermann.
Volapükaklub di Wien

Klub at rigikon de balam klubas tel büik: el „Erster österreichischer Weltspracheverein in Meidling“, tü 1883 mäzul 5id päfünöl, ed el „Wissenschaftlicher Weltsprachverein“, tü 1887 prilul 31id päfünöl.
Volapükaklub di Chivasso

**Volapükaklub di Chivasso** äbinon Volapükaklub Litaliyänik. Preisdan balid äbinom hiel Gallo Baldassare.
Volapükaklub di Firenze

**Volapükaklub di Firenze** (ü **Pakamaklub volapüka in Toscana**) äbinon Volapükaklub Litaliyänik, päfünöl tü 1888 mäzul 2id. Preisdan balid äbinom hiel Ugo Piancastelli.
Volapükaklub di Milano

**Volapükaklub di Milano** äbinon Volapükaklub Litaliyänik, päfünöl tü 1888 gustul 26id ä labü limans 100 (sa limans no stedöfiks 18). Preisdan balid äbinom hiel Raffaele Jona.
Volapükaklub di Guadalajara

**Volapükaklub di Guadalajara** äbinon Volapükaklub Spanyänik, päfünöl tü tobul 1887 ä labü limans 128. Kobikams äjenons in el 4, Plaza Santo Domingo. Preisdan balid äbinom hiel Francisco Fernandez Iparraguirre.
Volapükaklub di Burgio

**Volapükaklub di Burgio** äbinon Volapükaklub Litaliyänik, päfünöl tü 1888 setul 15id. Preisdan balid äbinom hiel Giuseppe de Michele.
Volapükaklub di Bilbao

**Volapükaklub di Bilbao** äbinon Volapükaklub Spanyänik, päfünöl tü dekul 1886 ä labü limans 62.
Volapükaklub di Trapani

**Volapükaklub di Trapani** äbinon Volapükaklub Litaliyänik, päfünöl tü 1889 yanul 13id ä labü limans 50 (sa lärnölans 48). Preisdan balid äbinom hiel Valeriano Mazzanti.
Świnoujście

**Świnoujście** binon zif in Polän.

Sürfat ela Świnoujście binon mö 197,23 km².

Świnoujście labon belödanis 41 516 (2012).

## Svistazifs
Świnoujście labon svistazifis 4:

*  Heringsdorf, Deutän
*  Nordenham, Deutän
*  Ostvorpommern, Deutän
*  Ystad, Svedän
Volapükaklub di Udine

**Volapükaklub di Udine** äbinon Volapükaklub Litaliyänik, päfünöl tü 1888 mäzul 23id ä labü limans 110. Preisdan balid äbinom hiel Luigi Cuoghi.
Volapükaklub di Venezia

**Volapükaklub di Venezia** äbinon Volapükaklub Litaliyänik, päfünöl tü hitüp 1888. Kobikams äjenons in el Piscina di Frezzerio 1663. Preisdan balid äbinom hiel Carlo Müller.
Volapükaklub di Vercelli

**Volapükaklub di Vercelli** äbinon Volapükaklub Litaliyänik, päfünöl tü yulul 1887 ä labü limans 32. Preisdan balid äbinom hiel Pietro Masoero.
Volapükaklub di Vicenza

**Volapükaklub di Vicenza** äbinon Volapükaklub Litaliyänik, päfünöl tü 1887 tobul 29id ä labü limans 40. Kobikams äjenons in el Via Monte Pietà. Preisdan balid äbinom hiel Giovanni Battista Crovato.
Volapükaklub di Madrid

**Volapükaklub di Madrid** äbinon Volapükaklub Spanyänik, päfünöl tü novul 1885 ä labü limans 157. Kobikams äjenons in el Calle de la Reina, 11, 30 dra. Madrid. Preisdan balid äbinom hiel Joaquim de Arce Bodega.
Volapükaklub di Bordeaux

**Volapükaklub di Bordeaux** äbinon Volapükaklub Fransänik, päfünöl tü yel 1886 ä labü limans 131. Presidans äbinoms hiel J. Juclier ä söl Schrader.
Volapükaklub di La Rochelle

**Volapükaklub di La Rochelle** äbinon Volapükaklub Fransänik, päfünöl tü 1887 tobul 3id ä labü limans 25. Preisdan balid äbinom hiel Henri Rubino de Barazia.
Volapükaklub di Malaga

**Volapükaklub di Malaga** äbinon Volapükaklub Spanyänik, päfünöl tü yanul 1888. Kobikams äjenons in el Almalenes, 12. Preisdan balid äbinom hiel José Rodríguez Huertas.
Volapükaklub di Basel

**Volapükaklub di Basel** äbinon Volapükaklub Jveizänik, päfünöl tü mäzul 1888 ä labü limans 22. Preisdan balid äbinom hiel W. Stauffacher.
Volapükaklub di Bern

**Volapükaklub di Bern** äbinon Volapükaklub Jveizänik, päfünöl tü 1888 yanul 10id ä labü limans 140. Kobikams äjenons in el Kaffee Roth, Amthausgasse, oberer Saal. Preisdans äbinoms hiel Eugen Buri ä Müller-Alleman.
Volapükaklub di Bremgarten

**Volapükaklub di Bremgarten** äbinon Volapükaklub Jveizänik, päfünöl tü yunul 1887 ä labü limans 27. Preisdan balid äbinom hiel J. A. Waltisbühl.
Volapükaklub di Herisau

**Volapükaklub di Herisau** äbinon Volapükaklub Jveizänik, päfünöl tü 1887 mäzul 6 ä labü limans 120. Preisdan balid äbinom hiel Emil Sonderegger.
Volapükaklub di Meggen

**Volapükaklub di Meggen** äbinon Volapükaklub Jveizänik, päfünöl tü yulul 1888. Preisdan balid äbinom hiel Wilhelm Wick.
Volapükaklub di Sankt Gallen

**Volapükaklub di Sankt Gallen** äbinon Volapükaklub Jveizänik, päfünöl tü yulul 1887 ä labü limans plu 100. Preisdan balid äbinom hiel M. Brandt.
Volapükaklub di Zürich

**Volapükaklub di Zürich** äbinon Volapükaklub Jveizänik, päfünöl tü 1887 yunul 16id ä labü limans 60. Preisdan balid äbinom hiel Jakob Walser.