open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Klub zenodik Volapüka

**Klub zenodik Volapüka** äbinon Volapükaklub Jveizänik, päfünöl tü 1888 mayul 5id-6id in Zürich. Preisdan balid äbinom hiel Jakob Walser.
Ehingen

Dabinons:

* Ehingen: zifs kil in fedalän: Bayän, in Deutän.
* Ehingen: zif in fedalän: Badän⸗Vürtän, in Deutän.
Volapükaklub di Antwerpen

**Volapükaklub di Antwerpen** äbinon Volapükaklub Belgänik, päfünöl tü 1888 setul 13id. Kobikams äjenons in el Hôtel du Nort, Groote Markt. Preisdan balid äbinom hiel Arthur Heyligers.
Volapükaklub di Blankenberghe

**Volapükaklub di Blankenberghe** äbinon Volapükaklub Belgänik, päfünöl tü gustul 1887. Kobikams äjenons in el Kerkstr. 50. Preisdan balid äbinom hiel Arthur Renier.
Volapükaklub di Brüssel

**Volapükaklub di Brüssel** („**Association Bruxelloise**“) äbinon Volapükaklub Belgänik, päfünöl tü tobul 1887 ä labü limans 30. Kobikams äjenons in el Palais de la Bourse. Preisdan balid äbinom hiel E. Rombaut.
Volapükaklub di Banburg

**Volapükaklub di Banburg** äbinon Volapükaklub Linglänik, päfünöl tü febul 1888 ä labü limans 35. Kobikams äjenons in el Hôtel du Nort, Groote Markt. Preisdan balid äbinom hiel Heinrich Maria Hain.
Volapükaklub di Brixton

**Volapükaklub di Brixton** äbinon Volapükaklub Linglänik, päfünöl tü febul 1888 ä labü limans 20. Preisdan balid äbinom hiel Dr. Bollinger.
Volapükaklub di Alberweiler

Volapükaklub balid, ya ün mayul yela 1882 päfünöl, **Volapükaklub di Alberweiler** (atimo dil ela Schemmerhofen) ya ün yel äsököl ävedon Fed Vürtänik sekü kobikam in Ulm tü 1883 prilul 23id.
Volapükaklub di Meidling

**Volapükaklub di Meidling** äbinon Volapükaklub Lösteränik, päfünöl tü 1883 mäzul 5 ä labü limans 39. Preisdan balid äbinom hiel Moritz Obhlidal.
Volapükaklub di Hull

**Volapükaklub di Hull** äbinon Volapükaklub Linglänik, päfünöl tü 1888 tobul 1id. Kobikams äjenons in el „Royal Institution“. Preisdan balid äbinom hiel R. H. B. Nicholson.
Volapükaklub di Aalborg

**Volapükaklub di Aalborg** äbinon Volapükaklub Danänik. Kobikams äjenons in el „Royal Institution“.
Volapükaklub di Brarup

**Volapükaklub di Brarup** äbinon Volapükaklub Danänik, päfünöl tü yanul 1889 ä labü limans 20. Preisdan balid äbinom hiel O. P. Fr. Gr. Madsen.
Volapükaklub di Klippinge

**Volapükaklub di Klippinge** äbinon Volapükaklub Danänik, päfünöl tü yanul 1889. Preisdan balid äbinom hiel Madsen.
Volapükaklub di Rødby

**Volapükaklub di Rødby** äbinon Volapükaklub Danänik, päfünöl tü yanul 1888. Preisdan balid äbinom hiel Karl Fr. Möller.

NB: El *Volapük: Popabled e ninsadabled* Danänik mänitom hieli Carl Petersen asä cifi Volapükakluba di Rødby. Lebuk ela Rupert Kniele no mäniotom omi.
Volapükaklub di Vaalse

**Volapükaklub di Vaalse** äbinon Volapükaklub Danänik, päfünöl tü yanul 1889 ä labü limans 44. Preisdan balid äbinom hiel Rasmus Malling-Hansen.
Amiskwia

Elaf ***Amiskwia*** äbinon nim müdik smalik (lunotü zimmets 2,5) no nog pedadilädöl, sevädik te medüfösils zänoda-Kambriumik sleta di Burgess (Kanadän). Dakipastad fösilas sevädik lul no binon vemo gudik. Bid te bal: *Amiskwia sagittiformis* jünu pebepenon.

Kap ela *Amiskwia* labon probodis brefik tel, e koap no padilöl labon stiragöbis smalik tel e göbi platik. Ninäms stäänikon de kap ti jü göb.

Fösilavan Charles Walcott, tüvan fösilas sleta di Burgess, primo ädadilädom eli *Amiskwia* as vum grupa chaetognatha, bi äkredom, das ilogom mudastigis kil pö fösils. El *Amiskwia* ye jiniko nelabon stigis e tutis gleipölis patedikis vumafösilas votik sleta di Burgess. Poso nolavans ämobons, das äsümon plu ad elafs *[[:en:Nemertea|Nemertea]]*: vums tanodafomik. Hiel Conway Morris, kel ärevidom bepenami nimema sleta di Burgess ün yels 1970, äbepenom eli *Amiskwia* as bid teik ela *phylum* nesevädik, bi labon probodis tel nilü mud pla probod patedik te bal elafas Nemertea.

El *Amiskwia* binon seledik in nimem di Burgess. Atos, ed i stiragöbs e göb, jiniko sinifons, das äbinon nim äsvimöl, kel nespetölo päfanon bevü sädotaflums, kels äfomons sleti di Burgess.

## Literat
* Conway Morris, Simon. 1977. A redescription of the Middle Cambrian worm *Amiskwia sagittiformis* Walcott from the Burgess Shale of British Columbia. *Palaeontologische Zeitschrift*, Band 51, Heft 3/4, p. 271-287.
* Conway Morris, Simon. 1998. *The crucible of creation: The Burgess shale and the rise of animals.* Oxford: Oxford University Press.
* Gould, Stephen Jay. 1990. *Wonderful life: the Burgess shale and the nature of history.* London, New York: W. W. Norton & Company, Inc.

## Yüms plödik
In Linglänapük:
* El ''Amiskwia'' in bevüresodatopäd Museda Smithsonian (keninükamü däsinot ed i fotografot fösila).

In Nedänapük:
* El ''Amiskwia'' in bevüresodatopäd: *Museumkennis*.
Volapükaklub di Finspong

**Volapükaklub di Finspong (Finspång)** äbinon Volapükaklub Svedänik, päfünöl tü gustul 1887. Preisdan balid äbinom hiel Gustav Liedbeck.
Volapükaklub di Gefle

**Volapükaklub di Gefle** äbinon Volapükaklub Svedänik. Preisdan balid äbinom hiel Frederik Ahlgren ä labü limans 40.
Volapükaklub di Göteborg

**Klub Volapüka de Göteborg** (= Klub Volapüka di Göteborg) ü **Volapükaklub di Göteborg** äbinon Volapükaklub Svedänik, päfünöl tü 1888 mäyul 20id. Preisdan balid äbinom hiel Oskar Burg.
Volapükaklub di Jönköping

**Volapükaklub di Jönköping** äbinon Volapükaklub Svedänik, päfünöl tü yulul 1887. Preisdan balid äbinom hiel E. E. Mobeck.
Pikaia

Elaf ***Pikaia*** binon nim edadeadöl sevädik se fösils timäda zänoda-Kambriumik pätuvöls in slet di Burgess nilü bel: Pika in Kanadän. Pätüvon fa hiel Charles Walcott e päbepenom fa om ün 1911. Stabü dilam nomik klülik koapa onik, el Walcott ädadilädom oni as vum grupa polychaete. Sümon ad pil, e luveratiko äsvimon as pil.

Du revid nimema sleta di Burgess ün 1979, fösilavan Simon Conway Morris ädadilädom eli *Pikaia gracilens* bevü els *chordata*, bi jiniko älabon eli *notochorda* (bäkabom). Bai leced at, el *Pikaia* binon 
büaf virebafas nulädik valik (bevü kels binon i men).

Lunotü zimmets za luls, el *Pikaia* äsvimon love melastab medü koap e göb oniks. El Pikaia luveratiko äfidon dililis se vat du äsvimon. Fösils te 60 ona petuvons jünu.

## Literat
* Conway Morris, Simon. 1998. *The crucible of creation: The Burgess shale and the rise of animals.* Oxford: Oxford University Press.
* Gould, Stephen Jay. 1990. *Wonderful life: the Burgess shale and the nature of history.* London, New York: W. W. Norton & Company, Inc.
* Carroll, Robert L. 1993. *Paläontologie und Evolution der Wirbeltiere.* Georg Thieme Verlag, Stuttgart.

## Yüms plödik
* El Pikaia (däsinot e fotografot fösila) in bevüresodatopäd Museda Smithsonian.
* Fotografot fösila votik.
* Däsinot votik ela *Pikaia*.
Volapükaklub di Alma

**Volapükaklub di Alma** äbinon Volapükaklub balid in Lamerikän päfünöl; fünadät ye no pasevon.
Volapükaklub di Aguascalientes

**Volapükaklub di Aguascalientes** äbinon Volapükaklub Mäxikänik, päfünöl tü gustul 1888. Preisdan balid äbinom hiel Jesús Días de León.
Volapükaklub di Belleville

**Volapükaklub di Belleville** äbinon Volapükaklub Lamerikänik, päfünöl tü 1887 febul 12. Preisdan balid äbinom hiel Franz Reime.
Volapükaklub di New Orleans

**Volapükaklub di New Orleans** ü **The New Orleans Volapükaklub** äbinon Volapükaklub Lamerikänik, päfünöl tü yel 1888 ä labü limans 140. Kobikams äjenons in el New Orleans Volapüka Klub, Tulane University. Preisdan balid äbinom hiel J. Hanno Deiler.
Volapükaklub di Fort Walla Walla

**Volapükaklub di Fort Walla Walla** äbinon Volapükaklub Lamerikänik, päfünöl tü yunul 1888 ä labü limans 37. Preisdan balid äbinom hiel M. W. Wood.
Volapükaklub di Melbourne

**Volapükaklub di Melbourne** äbinon Volapükaklub Laustralänik, päfünöl tü yulul 1888 ä labü limans 71. Kobikams äjenons in el 135, Collins Street Wech., Melbourne. Preisdan balid äbinom hiel W. Archer.
Caracas

**Caracas** binon cifazif Venesoläna.

Sürfat ela Caracas binon mö 1 930 km².

Caracas labon belödanis 3 276 000 (2005).
Aucasaurus

Elaf **Aucasaurus** äbinon dinosaur Largäntänik zänedagretik grupa: *[[Theropoda]]*, kel älifon dü fin Kretata (timäd: Santonian.). Älabon lunoti metas 4, geiloti (jü hips) meta bal, e vetoti milgramas za 700: äbinon kluo smalikum, ka röletaf okik: elaf *Carnotaurus*, do brads onik äbinons lunikum. Äbinon ibo limaf smalikun grupa: *Carnotaurini*. Distü el *Carnotaurus*, el *Aukasaurus* no älabon honilis sulogik.

Patedabomem binon lölöfik jü vireb göbik degkilid, klu pasuemon tefädiko gudiko; binon ibo limaf grupa: *Abelisauridae*, kel jünu gudiküno pebepenon (ün 2002), keninükamü i skinaretods lä hips. Kran ye pädämükon, kelos koedon tikön fösilavanis anik, das äkompenon pö komip ven ädeadon. Bomem at pätuvon in topäd, kel jiniko äbinon ettimo lak; el *Aucasaurus* smalik jiniko äzitevon nilü lak ad sukön nögis u dinosaurülis (aniks pätuvons nilü bomem). 

## Yüms plödik
In Linglänapük:
* Dadiläd ela ''Aucasaurus'' in bevüresodatopäd: *Thescelosaurus!*
* Däsinots ela ''Aucasaurus garridoi'' fa lekanans difik, se bevüresodatopäd: *The Dinosauricon*.
* Däsinot votik ela ''Aucasaurus''.
* Däsinot e nüns brefik dö el ''Aucasaurus''.
In Nedänapük:
* Nüns brefik dö el ''Aucasaurus''.
Saurischia

Elafs ***Saurischia*** (se Vöna-Grikänapük: *σαύρος* = lasär, e *ίσχιον* = hipayoin) binon bal roodas (*ordines*) tel dinosauras. Ün 1888, hiel Harry Seeley ädadilädom dinosauris ad roods gretik tel ma hipabinod onsik. Els **Saurischia** (lasärahipilabikafs) difons de els *[[Ornithischia]]* (bödahipilabikafs) dubä dakipons hipabomabinodi rigik. Dinosaurs mitifidöl valik (elafs *[[Theropoda]]*) dutons lü els *Saurischia*, ed i bal grupas gretik tel dinosauras planifidöl: elafs *[[Sauropodomorpha]]*. Finü Kretat, elafs *Saurischia* no bödiks valiks ädadeadons. Jenot at panemon Dadeadam Kretatik.

Els *Saurischia* ädistikons de els *Ornithischia* finü period Triatik. Älabons lekelabinodi kilstigädik. Els *Ornithischia* ävolfükons binodi nulik: lekel ätulon lüodü göb (soäs el *ischium*), suvo i ägetölo stigädi pluik, kelos äjafon binodi folstigädik. Binod at sümon ad ut bödas, sekü kod kelik dinosaurs rooda at panemons **bödahipilabiks'', du els ''Saurischia'' binons ''lasärahipilabiks''. Lekof: hipabinod bödas nulädik evolfon de els ''Theropoda'' lasärahipilabik dü Yurat, kelos binon sam volfama kobiköl.

Do dadiläd ela Seeley äblebon kösömik jünu, dabinon i teorod nepluamanumik votik, keli hiel Robert Bakker äpopätükom me buk okik: ''The Dinosaur Heresies'' (Härets Dinosaurik). Ma teorod at els ''Theropoda'' fomons grupi lönik okas, e grups gretik bal [[Dinosauria|dinosaur]]as planifidik (''Sauropodomorpha'' ed ''Ornithischia'') papladons kobo ini grup votik: elafs ''Phytodinosauria'' (planadinosaurs), bai hiel Bakker, u elafs ''Ornithischiformes'', bai hiel Cooper.

== Dadiläd ==
* **Dinosauria**
** **SAURISCHIA**
*** ?''[[Eoraptor]]''
*** ?**Herrerasauria**
*** ?''[[Agnosphitys]]''
*** ?''[[Teyuwasu]]''
*** ''[[Guaibasaurus]]''
*** **Sauropodomorpha**
**** [[Prosauropoda]]
**** [[Sauropoda]]
*** **Theropoda**
**** Superfamilia [[Coelophysoidea]]
**** [[Ceratosauria]]
**** **Tetanurae**
***** Superfamilia [[Megalosauroidea]]
***** [[Carnosauria]] (Superfamilia Allosauroidea)
***** **Coelurosauria'''
****** Superfamilia Tyrannosauroidea
****** Familia Compsognathidae
****** Ornithomimosauria
****** Segnosauria
****** Oviraptorosauria
****** Deinonychosauria
****** Böds
Philipp Frühwein

Hiel **Philipp Frühwein** äbinom presidan Volapükakluba di Tittmonning a. d. Salzach in Bayän.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Juan F. Ferraz

Hiel **Juan F. Ferraz** äbinom Volapükan Kostarikänik ä presidan Volapükakluba di San José in Kostarikän. Äjafom netahümi Kostarikänik bal: el Himno al 15 de setiembre (Hüm dele 15id setula) ün 1883. Äsevädikom kodü spikäd okik pö Kongred dugälavik spanyänik-portugänik-meropik yela 1892. Äpenom yegedis nemögik dö vöds pladik Spanyänapüka in Kostarikän. Äpübom i gasedi balid Kostarikäna: el Revista de Costa Rica.

## Lautots
* Ferraz, Juan F. Nahuatlismos de Costa-Rica. Ensayo lexicográfico acerca de las voces mejicanas que se hallan en el habla corriente de los costarricences.
* Ferraz, Juan F. Informe relativo al año economico de 1897 a 1898 presentado al señor Secretario de Fomento por el Director del Establecimiento, Juan F. Ferraz.
* Ferraz, Juan F. "Proyecto de una Escuela Normal hispano-americana."

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dögnu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
Irritator

Elaf ***Irritator challengeri*** binon luveratiko dinosaur famüla *[[Spinosauridae]]* e kludo röletaf ela *[[Spinosaurus]]*. Cedoy, das älifon dü prim Kretata, bü yels za 110-balions. Täxets atimik givülons one lunoti metas 8 e geiloti metas 3.

Pänemon fa fösilavans: Martill, Cruikshank, Frey, Small e Clarke ün 1996. Fösil sevädik teik ona: kran lunotü zimmets 80 pätüvöl in Lofüda-Brasilän, pätuvon fa fösilakonletans tedik, kels äläükons mäplati ad koedön logotön lölöfikumo oni, e kludo i volädükumön oni. Dun at ye vemo äfikülükon studi fösila at: vob lunüpik äzesudon ad nätükön stadi rigik ona (kelos äbinon i kod nema onik). Bidanem: *challengeri* licinon de nem Profäsorana Challenger in lekoned *The Lost World* (Vol Peperöl) hiela Arthur Conan Doyle.

Bid at binon luveratiko otos, as el *[[Angaturama]] limai*, dinosaur votik famüla *Spinosauridae* timäda e topäda otas, kelas fösils jiniko lölöfükons krani ela *Irritator*, kelos ba sinifon, das bofikafs dutons lü bid ot.

## Yüms plödik
In Deutänapük:
* Noet dö el Irritator in bevüresodatopäd: *Dinosaurier-Web*.
* Däsinots ela Irritator fa lekanans difik se bevüresodatopäd: *The Dinosauricon*.
Ceratosauridae

Elafs ***Ceratosauridae*** fomons famüli dinosauras grupa: *[[Theropoda]]*, kel patuvon cifadilo in topäds ut, kels büo äbinons Gondwanop (Sulüda-Merop, Frikop, Stralop, Lindän e r.). Limafs famüla at palogons kösömiko in klifafomams fina Kretata. El *genus* *[[Ceratosaurus]]*, kel ägevon nemi famüle, pätuvon in klifs Yuratik Nolüda-Meropa. Famül: *Ceratosauridae* binädon me elaf *Ceratosaurus* se Nolüda-Merop, Frikop e ba Portugän, ed elaf *[[Genyodectes]]* se Largäntän.

## Topäds labü fösils elas ''Ceratosauridae''
* Stonöp di Dry Mesa, Koloradän/Lamerikän (*Ceratosaurus*)
* Dinosaurastonöp di Cleveland Lloyd, Utah/Lamerikän (*Ceratosaurus*)
* Mtwara, Topäd di Mtwara/Tansanän (*Ceratosaurus*)
* El Cañadón Grande, tat Chabut/Largäntän(*Genyodectes*)
Noet: Stanöps di Dry Mesa e di Cleveland Lloyd dutons lü Fomam ela Morrison.
Jakob Walser

Hiel **Jakob Walser** äbinom Volapükan Jveizänik ä presidan Volapükakluba di Zürich in Jveizän.

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* *[http://www.plansprachen.ch/09_ENCYCL_VOLAPUEK.pdf VOLAPÜK en Svislando]* in: Andreas Künzli. *Universalaj Lingvoj en Svislando.* La Chaux-de-Fonds, 2006. ISBN 2-9700425-2-5.
Ceratosauria

Elafs ***Ceratosauria*** fomons luroodi dinosauras rooda *Theropoda*, pemiedetöli as grup elas *Theropoda* valik, kels labons büani nulikum kobü el *Ceratosaurus*, kas kobü böds. Atimo no nog dabinon lised valemo lonöföl bidas valik, u patöfas kaladik elas *Ceratosauria*. Ma teorod semik, els *Ceratosauria* keninükons dinosauris sököl Yurata e Kretata: *[[Ceratosaurus]]*, *[[Elaphrosaurus]]* e *[[Abelisaurus]]*, cifadilo pätuvöls su lafasfer sulüdik. Büo, päkeninükons vü els *Ceratosauria* i elafs *[[Coelophysoidea]]* (*[[Coelophysis]]*, *[[Dilophosaurus]]* e r.), ätikodükölo difikami büikum elas *Ceratosauria* de els *Theropoda* votik. Studs nulikün ye ejonons, das els *Coelophysoidea* no fomon kladi kobü els *Ceratosauria* votik, e kludo mutons paplödakipön.

## Dadiläd
* **Subordo [[Theropoda]]**
** **INFRAORDO CERATOSAURIA**
*** ?*[[Lukousaurus]]*
*** *[[Elaphrosaurus]]*
*** *[[Chuandongocoelurus]]*
*** **Neoceratosauria**
**** **Familia [[Ceratosauridae]]**
***** *[[Genyodectes]]*
***** *[[Ceratosaurus]]*
**** **Superfamilia [[Abelisaur]]oidea**
***** *[[Spinostropheus]]*
***** **Abelisauria**
****** **Familia [[Noasauridae]]**
****** **Familia [[Abelisauridae]]**

## Yüms plödik
In Linglänapük:
* Els ''Ceratosauria'' in bevüresodatopäd Museda Fösilava Nivera di California in Berkeley.
* Kladabim elas ''Ceratosauria'' in bevüresodatopäd: *Thescelosaurus!*
* Jenav klada: ''Ceratosauria'' in bevüresodatopäd: taxonsearch.
In Nedänapük:
* Els ''Ceratosauria'' in bevüresodatopäd: dinosaurus.net.
Carnosauria

Elafs ***Carnosauria*** äbinons dinosaurs äyagöl gretik, kels älifons dü Yurat e Kretat. Dinosaur gudiküno sevädik grupa at binon *[[Allosaurus]]*. Brefabüo, nolavans etüvons limafis go gretik donagrupa *[[Carcharodontosauridae]]* grupa at, soäs *[[Giganotosaurus]]* e *[[Tyrannotitan]]*, kels ba äglofons jü gretots gretikum ka ut ela *Tyrannosaurus* famik.

Pats kaladik onsik binons: logs gretik, kran lunik ä rovik, e votikams lögas e lekela, soäs el *femur* lunikum ka el *tibia*.

## Els ''Carnosauria'' rigik
Grup elas *Carnosauria* pegebon kösömiko as plad, ini kel limafs gretik grupa *[[Theropoda]]* kanons papladön, ab dilets ün yels 1980 e 1990 äjonon, das, pläamü gretot, grup at labon patis kaladik vemo nemödikis. Mödikafs elas *Carnosauria* büik pädönudilädons as els *Theropoda* primöfikum; u päpladons ini grup: *Coelurosauria* if äröletons nilikumo bödes, äs els *[[Tyrannosauridae]]*. Limafs büik votik elas *Carnossauria*, kels no plu dutons lü grup at, binons: elafs *[[Megalosauridae]]*, elafs *[[Spinosauridae]]*, ed els *[[Ceratosauridae]]*. Igo no-dinosaurs ya päpladons ini els *Carnossauria*, soäs elaf *[[Teratosaurus]]* (lü grup elafas *[[Rauisuchia]]* dutöl).

Dilets nulädik miedetons elis *Carnosauria* as dinosaurs uts, kels kelabons büani nulikum ko el *[[laosaur|Allosaurus]]*, kas ko böds. http://www.miketaylor.org.uk/dino/faq/s-class/phyletic/index.html.

## Bids grupa ''Carnosauria''
* **Infraordo Carnosauria**
** *[[Erectopus]]*
** *[[Fukuiraptor]]*
** ?*[[Gasosaurus]]*
** ?*[[Lourinhanosaurus]]*
** *[[Monolophosaurus]]*
** *[[Siamotyrannus]]*
** **Superfamilia [[Allosauroidea]]**
*** *[[Becklespinax]]*?
*** *[[Megaraptor]]*?
*** **Familia [[Allosauridae]]**
**** *[[Allosaurus]]*
**** *[[Antrodemus]]*
**** *[[Epanterias]]*
**** *[[Saurophaganax]]*
*** **Familia [[Carcharodontosauridae]]**
**** *[[Acrocanthosaurus]]*?
**** *[[Carcharodontosaurus]]*
**** *[[Neovenator]]*
**** Subfamilia Giganotosaurinae
***** *[[Giganotosaurus]]*
***** *[[Mapusaurus]]*
***** *[[Tyrannotitan]]*
*** **Familia [[Sinraptoridae]]**
**** *[[Metriacanthosaurus]]*
**** *[[Sinraptor]]*
**** *[[Yangchuanosaurus]]*

## Literat
* Padian, K., J. R. Hutchinson, and T. R. J. Holtz. 1999. Phylogenetic definitions and nomenclature of the major taxonomic categories of the carnivorous Dinosauria (Theropoda). *Journal of Vertebrate Paleontology*, toum: 19, nüm: 1, pads: 69-80.
* Weishampel, D. B., P. Dodson, and H. Osmólska, eds. 2004. *The Dinosauria*. (Dabükot 2id.) Berkeley: University of California Press.

## Yüms plödik
In Linglänapük:
* Jenav klada: ''Carnosauria'' se bevüresodatopäd: *taxonsearch*.
* Nüns dö els ''Carnosauria'' se bevüresodatopäd Museda Fösilava Nivera di California in Berkeley.
Rasmus Malling-Hansen

Hiel **Hans Rasmus Malling Johann Hansen** (1835 setul 5 - 1890 setul 27) äbinom datuvan, pädan ä dilekan Stitoda Regik Sudamüätikanas in København, in Danän. Ädatuvom penamacini tedo päprodöli balidi vola (el *skrivekugle*: penamaglöp), äkompenom pö votastitam dugälasita Danänik, ed ävestigom nolaviko glofi cilas. Äbinom i Volapükan zilik: presidan Volapükakluba di Vaalse, in Danän, tradutan ä lautan, kel äkevobom ko gased Danänik: Timapenäd Volapükik plo Dän e Norgän. 

## Lifajenäd
El Hans Rasmus Malling Johann Hansen pämotom tü 1835 setul 5 as son balid  pö famül julatidana pöfik: Johan Frederik Hansen, e jiela Juliane Hansen (as Matzen pimotöl), in Hunseby, in Danän. Blods tel äsökoms: hiel Thomas Jens Jørgen Hansen (ün 1837) e hiel Johan Frederik Oluf Hansen (ün 1839). Fat ye ädeadom sekü maläd ün 1839 ed älüvom moti e sonis smalik oka.

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).

## Yüms plödik
In Linglänapük ed in Danänapük:
* Sogäd Bevünetik: Rasmus Malling-Hansen.
Spinosauridae

__NOTOC__ 

Elafs **Spinosauridae** fomons famüli dinosauras nekösömik grupa *[[Theropoda]]*. Limafs famüla at äbinons nomiko gretiks, ägolons telfuto, ed äyagons me krans yunik krokodöfik labü tuts kounafomik. Tuts föfik äklienons plödio, kelos ägivons nimes at logoti kaladik. Nem grupa at mänioton binodi sailafomik vemo logädiki, kel patuvon su bäk bidas pu anikas. Geb saila at nog padöbaton, ab ma pläns popätik ba pägebon as vamotinomükian, ud ad mojeikön tatakafis mögik.

Els *Spinosauridae* valik äpubons dü Kretat e, klülädü seled fösilas, neai ämödikons vemo. Fösils onsik petuvons in Frikop, Yurop, Sulüda-Merop e Siyop.

## Famülajenav
Famül: *Spinosauridae* pänemon fa hiel Ernst Stromer ün 1915 pro el *genus* teik: *[[Spinosaurus]]*. Famül pägretükumon, posä röletafs nilik elafa *Spinosaurus* pätüvons. Miedet kladimik balid elas *Spinosauridae* pägivon fa hiel Paul Sereno ün 1998 („Elafs *Spinosauridae* valiks, kels binons nilikum ele *Spinosaurus*, ka ele *[[Torvosaurus]]*.“)

Grup elas *Spinosauridae* keninükon donafamülis tel: elafs *Spinosaurinae* ed elafs *Baryonychinae*. Donafamül: *Spinosaurinae* pänemon fa el Sereno ün 1998 e pämiedeton fa Holtz *et al.* (2004) as: „valikafs, kels binons nilikum elafe *Spinosaurus aegyptiacus* ka elafe
*Baryonyx walkeri*“. Donafamül: *Baryonychinae* pänemon fa els Alan J. Charig ed Angela C. Milner ün 1986. Ämobons donafamüli at, ed i famüli *Baryonychidae*, pro el *genus* nulik: *[[Baryonyx]]*, büä päpladon vü els *Spinosauridae*. Donafamül onsik pämiedeton fa el Holtz * et al.* ün 2004 as „valikafs, kels binons nilikum ele *Baryonyx walkeri* ka ele *Spinosaurus aegyptiacus*.“

### Dadiläd
* Superfamilia Megalosauroidea
** **Familia Spinosauridae**
*** ?*[[Asiamericana]]*
*** *[[Camarillasaurus]]*
*** *[[Iberospinus]]*
*** ?*[[Ostafrikasaurus]]*
*** *[[Sinopliosaurus]]* [*sic*] *[[Sinopliosaurus fusuiensis|fusuiensis]]*
*** *[[Vallibonavenatrix]]*
*** "Vectispinus" (*[[nomen nudum]]*)
*** **Subfamilia Baryonychinae**
**** *[[Baryonyx]]*
**** *[[Cristatusaurus]]* (=*[[Baryonyx]]*?)
**** *[[Protathlitis]]*
**** *[[Suchosaurus]]* (=*[[Baryonyx]]*?)
**** ?"Weenyonyx" (*nomen nudum*; =*[[Baryonyx]]*?)
**** **Cladus Ceratosuchopsini**
***** *[[Ceratosuchops]]*
***** *[[Riparovenator]]*
***** *[[Suchomimus]]*
*** **Subfamilia Spinosaurinae**
**** *[[Angaturama]]* (=*[[Irritator]]*?)
**** *[[Ichthyovenator]]*
**** *[[Irritator]]*
**** *[[Oxalaia]]* (=*[[Spinosaurus]]*?)
**** *[[Siamosaurus]]*
**** **Tribus Spinosaurini**
***** *[[Sigilmassasaurus]]* (=*[[Spinosaurus]]*?)
***** *[[Spinosaurus]]*

## Fid
Klülabots petüvöl jonons, das els *Spinosauridae* äfidon fiti, ed i nimis smalik e zänoda-gretikis votikis, keninükamü dinosaurs smalik. El *Baryonyx* pätuvon labü in stomäg onik fitategüls e boms pidicetöl elafa *[[Iguanodon]]* yunik. Bal fösilas ela *Spinosaurus* älabon fitabomi in kran okik, in plad tuta bal, e dabinon sam bal pterosaura fa balaf elas *Spinosauridae* päfidöla (Buffetaut *et al*., 2004). 

## Literat
* Buffetaut, E., D. Martill & F. Escuillié. 2004. Pterosaurs as part of a spinosaur diet. *Nature*, nüm: 430, pad: 33.
Suchomimus

Elaf **Suchomimus** („sümädan krokoda“) äbinon dinosaur gretik famüla *[[Spinosauridae]]* labü mud krokodöfik, kel älifon bü yels 110-120-balions, dü zänoda-Kretat, in Frikop.

## Patöfs e liföp
Distü pluamanum elas *[[Theropoda]]* gianagretik, el *Suchomimus* älabon snudi lunik ä rovik e maxülis rovik labü tuts za 100, no vemo japiks e bosilo päklienöl pödio. Tipot snuda äbinon boso gretikum ed äpolon tutis lunikum. Nim tikodükon dö krokods e röletafs onsik, kels fidons ledino fitis (a.s. el *[[gharial]]* nulädik: krokodabid gretik se Lindän).

El *Suchomimus* älabon i stäänükami virebas onsik pö göb, kel ba ästüton skinasaili u sömikosi, äsä kanoy logön, ma maf gretikum, pö elaf *[[Spinosaurus]]*. Studots kuratik ejonons, das fösil ela *Suchomimus* äduton lü yunaf lunotü mets 11; fösilavans kredons, das daülafs äkanons rivön lunoti ot, kas elaf *[[Tyrannosaurus]]* (mets za 12). Magäd valemik binon ut nima gretik ä nämik, kel äfidon fitis e miti bü yels plu 100-balions, ven däsärt: Sahara äbinon nog maräd.

## Dadiläd
El *Suchomimus* pepladon vü els *[[Spinosauridae]]*: famül dinosauras yagöl. Pläamü bäkaseglofot, patöfs onik sümons vemo ad uts elafa *[[Baryonyx]]*, kel älabon i föfalimis nämik e krali blegik gretik su „döm“ okik. Zuo, soäs el *Baryonyx*, kral äbinon dil fösilik balid, kel ägeton küpäli fösilavanas. El *Suchomimus* äbinon gretikum ka el *Baryonyx*, ab fösilavans anik emobons, das el *Baryonyx* ba äbinon fom yunik ela *Suchomimus*.

## Tüv
Pos tüv bida nulik elafa *[[Carcharodontosaurus]]* ed elafa *[[Sarcosuchus]]*, fösilavan nivera di Chicago: Paul Sereno, kobü kvip okik, ätüvom ün 1997 fösilis (kildils ti tel bömema lölöfik) mitifidafa gretik nilü däsärt Tenere (in topäd di Sahara, in Nolüda-Frikop). Mitifidaf at pänemon as *Suchomimus* sekü fom kapa onik.

## Yüms plödik
* Däsinot ela ''Suchomimus'' fa hiel M. Shiraishi, se bevüresodatopäd: Jurassic Gallery (däsinot votik fa lautan ot).
* Elaf ''Suchomimus'' in bevüresodatopäd: *The Dinosauricon* hiela Mike Keesey (däsinots fa lekanans difik).
* Hiel Paul Sereno - Proyeg Letäv: nüns dö el ''Suchomimus'', in bevüresodatopäd: *Proyeg Letäv*.
* Fotografots bomema ela ''Suchomimus'' in Frikop, se bevüresodatopäd: *Proyeg Letäv*.
Siamosaurus

Elaf ***Siamosaurus*** (sinif: „lasär Siamänik“) äbinon dinosaur grupa elafas *[[Theropoda]]*, pätuvöl in klifs prima Kretata in Siamän. Siamosaur ärivon lunoti metas za 9,1. Bid patedik, *Siamosaurus suteethorni*, päbepenon calöfiko fa els Buffetaut ed Ingavat ün 1986. Nüns vemo nemödiks dabinons tefü mitifidaf Kretatik at: sevädon te dub tuts, kels sümons ad uts elafa *[[Spinosaurus]]*. Ba äfidon ledino fitis.

## Yüms plödik
* Pad dö el ''Siamosaurus''.
* Kaed me tuvöp ela ''Siamosaurus''.
Megalosauroidea

Elafs **Megalosauroidea** äbinons lefamül dinosauras grupa *[[Tetanurae]]*, lurooda *[[Theropoda]]*, kels älifons sis zänoda-Yurat jü fin Kretata. Luveratiko famül elafas *[[Spinosauridae]]* duton lü grup at.

Nem: *Spinosauroidea* lunomiko pagebon pla nem: *Megalosauroidea*. Lefamül: *Spinosauroidea* pänemon ün 1915 fa hiel Ernst Stromer. Ab, if el *[[Megalosaurus]]* dutons lü grup: *Spinosauroidea* (kelos veraton bai dilets nulädik ti valiks), tän els *Spinosauroidea* ed els *Megalosauroidea* binons vo vöds otsinifik. Hiel Paul Sereno ämiedeton grupi: *Spinosauroidea* ün 1998 as grup, kel keninükon büani komunik elafas *[[Spinosaurus]]* e *[[Torvosaurus]]*, ed i licinafs valik onas. Hiel Thomas Holtz ämiedeton grupi labü nem ot as grup, kel keninükon bidis valik nilikumis ele *Spinosaurus*, ka ele *Passer domesticus*. Grups bofik bo keninükons famüli: *Spinosauridae*. Bai el ICZN, igo kladanems klinik sötons paplaädön üf labons kladapoyümoti kösömik e binons otsinifiks ko klads peleodüköl votik lä, u donü, nivod lefamüla. Mob at ye suvo no pelobedon fa fösilavans valik, pato hiel Sereno.

## Dadiläd e kladajenav
Hiel Paul Sereno (1998, 2005) ägebom elis *Spinosauroidea* äs klad (nog labü lefamülapoyümot kösömik) keninükamü els *Megalosauridae* ed els *Spinosauridae*. Do els *Spinosauroidea* pämiedetons büo, no nog dabinon nogan calöfik ad nomükön kladanemis. Bai noms ela ICZN pro nemam kladas famülanivoda, nem: *Megalosauroidea* labon gitäti büik calöfik ven pagebons as lefamülanem, bi pinemon nestedöfiko fa hiel Thomas Huxley ün 1869; sekü atos, nem: *Megalosauroidea* itjäfidiko plaädon nemi: *Spinosauroidea*. Nom at ye no pedemon in literat fösilavik, keninükamü Sereno 2005, kel deimom nemi: *Megalosauroidea* as parafületik (do el Sereno gebom grupis büo parafületikis votikis, soäs els *[[Coelurosauria]]*).

Dadiläd elas *Megalosauroidea* binon soik:

**SUPERFAMILIA MEGALOSAUROIDEA**
***Familia [[Megalosauridae]]**
***[[Piveteausaurus]]*
*****Subfamilia Megalosaurinae**
****"Brontoraptor"
*****[[Edmarka]]*
*****[[Torvosaurus]]*
*****[[Megalosaurus]]*
*****[[Poekilopleuron]]*
*****Subfamilia Eustreptospondylinae**
*****[[Streptospondylus]]*
*****[[Piatnitzkysaurus]]*
*****[[Eustreptospondylus]]*
*****[[Magnosaurus]]*
*****[[Dubreuillosaurus]]*
*****[[Afrovenator]]*
***Familia [[Spinosauridae]]**
***[[Chilantaisaurus]]*
***[[Suchosaurus]]*
*****Subfamily Baryonychinae**
*****[[Baryonyx]]*
*****[[Cristatusaurus]]*
*****[[Suchomimus]]*
*****Subfamily Spinosaurinae**
*****[[Angaturama]]*
*****[[Irritator]]*
*****[[Siamosaurus]]*
*****[[Spinosaurus]]*
L. C. Dietrich

Hiel **L. C. Dietrich** (u ba **C. C. Dietrich**, ma gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka) äbinom Volapükan Deutänik ä presidan bala Volapükaklubas di Dresden in Deutän.

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
Cristatusaurus

Elaf ***Cristatusaurus*** (sinif: „lasär krästilabik“) äbinon dinosaur grupa *[[Theropoda]]* (famüla *[[Spinosauridae]]*). Älifon dü prim Kretata.

Fösils onik pätuvons in Gadoufaoua in Nigerän, Frikop, ün 1973. Sümons vemo at uts elafas *[[Baryonyx]]* e *[[Suchomimus]]*. Bid patedik: *C. lapparenti*, päbepenom calöfiko fa els Taquet e Russell ün 1998.

Dientif dinosaura at nog padöbaton. Anans kredons, das ba binon dinosaur ot, as el *[[Suchomimus]]*, e das el *Cristatusaurus* söton pacedön as el *nomen dubium* (nem dotik).

## Yüms plödik
* https://web.archive.org/web/20070804034627/http://www.dinoruss.com/de_4/5caa7b9.htm
Angaturama

Elaf ***Angaturama*** (, vöd se pük famüla: Tupi, labü sinif: „nobik, kuradik“) binon dinosaur grupa *[[Theropoda]]* famüla *[[Spinosauridae]]*) prima Kretata, pätuvöl in Fomam di Santana in Nolüda-Vesüd Brasiläna. Fösil bida patedik pätüvon in zemaston e binädon me dil föfik no lölöfik krana. Bepenam bida nulik at fa hiels Alexander W. A. Kellner e Diogenes de A. Campos päpübon ün febul yela 1996. Pänemon me vöd: *angaturama*, nem lanala jelälik in kuliv rigik pöpa: Tupi se Brasilän, ed i me nem fösilavana: Murilo R. de Lima, kel änünom ele Kellner dö fösil at ün 1991. El *Angaturama* labon as patöfs kaladik kobopedami vemik snuda, ed i krästi sagitalik (fom no sevädik) su fomaxüls. Luveratiko äfidon fitis.

El *Angaturama* päbepenon rigiko as „fösil balid dinosaurakrana se Brasilän pebepenöl“. Du yeged, kel äbepenon eli *Angaturama*, ästebedon pübi, kran votik dinosaura Brasilänik famüla *[[Spinosauridae]]* päbepenon as elaf *[[Irritator]]* e päpübon. Fösilavans mödik niludons, das els *Angaturama* ed *Irritator* äbinons dinosaur ot, ön jenet kelik nem: *Irritator* labon büogitäti.

## Literat
*Kellner, A.W.A. & D.A. Campos, 1996. First Early Cretaceous dinosaur from Brazil with comments on Spinosauridae. *N. Jb. Geol. Paläont. Abh.* 199 (2): 151-166.

## Yüms plödik
*Dinoruss.org
Chilantaisaurus

Elaf ***Chilantaisaurus*** („lasär di Ch'i-lan-t'ai“) äbinon dinosaur lefamüla *[[Megalosauroidea]]* prima Kretata Tsyinänik. Bid patedik, *C. tashuikouensis*', päbepenon fa hiel Hu ün 1964. El Hu äcedom oni limafi grupa: *[[Carnosauria]]*, luveratiko röletafi elafa *[[Allosaurus]]*, ab studs posik äjonons, das binon jenöfiko balaf elas *[[Megalosauridae]]*, ba limaf primöfik famüla: *[[Spinosauridae]]* (Sereno, 1998; Chure, 2002; Rauhut, 2001). Bids votik anik pebepenons stabü fösils vemo nemödiks. *Chilantaisaurus? sibiricus* pebepenon nesaidiko; rölet onik no kanon pafümedön (Chure, 2002). *Chilantaisaurus? maortuensis* binon bo limaf primöfik elafas *[[Coelurosauria]]*, bai Chure (2002) e Rauhut (2001). Boms anik ele *Chilantaisaurus? zheziangensis* pegivülöls äkömons jenöfiko se bomem dinosaura grupa: *[[Therizinosauria]]*, ba dinosaur ut, kel miedeton bidi: *[[Nanshiungosaurus]]*.

## Literat
* Hu, S.-Y. 1964. *Carnosaurian remains from Alashan, Inner Mongolia.* Vertebrata PalAsiatica 8:42–63. (In Tsyinänapük, kobü naböfodönuam Linglänapükik.)
* https://web.archive.org/web/20070804045703/http://www.dinoruss.com/de_4/5a65626.htm
Spinostropheus

Elaf ***Spinostropheus*** äbinon dinosaur smalik grupa: *[[Ceratosauria]]*, kel älifon dü prim Kretata in Nigerän. Primo pälecedon as bid elafa *[[Elaphrosaurus]]*: röletaf nilik; studs äsököl ye (a.s. Sereno *et al.* 2002) ejonons, das äbinon röletaf nilikum elafas *[[Abelisauria]]*.

## Literat
* Lapparent. 1960. Les dinosauriens du 'Continental intercalaire' du Sahara central. *Mem. Soc. Geol. France.* toum: 88A, pads: 1-57.
* Sereno, Conrad and Wilson. 2002. Abelisaurid theropods from Africa: Phylogenetic and biogeographic implications. *Journal of Vertebrate Paleontology.*, toum: 22, nüm: 3, pad: 106A.
Elaphrosaurus

Elaf ***Elaphrosaurus*** äbinon mitifidaf fina Yurata (bü yels za 145-balions) se Tansanän (Frikop). Jäfüdisavans no sevons fümiko, lio kap onik älogoton, bi kran onik neai pätuvon. Elaf *Elaphrosaurus* äduton luveratiko lü grup elafas *[[Ceratosauria]]* ed älabon luveratiko lunoti metas za luls. Pätuvon in Beds di Tendaguru in Tanzanän, kö pätuvons i fösils elafas *[[brakiosaur|Brachiosaurus]]*, *[[laosaur|Allosaurus]]*, e *[[kentrosaur|Kentrosaurus]]*, bevü votikafs. 

Utos, kelos sevädon dö el *Elaphrosaurus*, stabon su bomem ti lölöfik de Beds di Tendaguru. Äbinon dinosaur slenik, labü särvig lunik, jiniko ad sebön ini fünamit. Bomems vemo nemödiks pätuvons in topäd at; ut ti lölöfik ela *Elaphrosaurus* äbinon tüv seledik.

Bi bomem at no labon kapi jenöfik, kap in däsinots ela *Elaphrosaurus* stabon su ut elafa *[[Velociraptor]]*. Röletaf leafrosaura (u ba bid ot) petuvon in Fomem di Morrisson in Nolüda-Merop.

Ven älifon, älabon luveratiko lunoti metas lul, ba geiloti metas 1,5 jü hip, e vetoti milgramas za teltumas. Kodü lögs lunik ona, nolavans anik cedons, das ba äbinon lönaf vifikün Yurata.

## Literat
* Khalaf-von Jaffa, Norman Ali Bassam Ali Taher. 2006. Ornithomimid Dinosaur Tracks from Beit Zeit, West of Jerusalem, Palestine. *Gazelle: The Palestinian Biological Bulletin*, nüm: 56, pads: 1-7. (
Augustinus Laurén

Hiel **Augustinus Laurén** (1869 in Torby, Suomiyän - 1940 prilul 9 in Stockholm, Svedän) äbinom Volapükan Suomiyänik, kel pämäniotom in gased Svedänik: Volapükisten.

Pämotom ün 1869 in Torpby (Suomiyän). In Turku ävedom pötekan, e poso in Helsinki pötekal. Ävedom ettimo i Volapükan, e poso igo presidan Volapükakluba di Raumo (ettimo nog in Rusän, atimo in Suomiyän). Finü tumyel 19id ye, ven älödom in Oulu (1893-1895, 1897-1898), älärnom speranti, sekü flun hiela Gösta Englund: sperantaan Svedänik. Tü 1899 prilul 21, el Augustinus Laurén ämatikom ko sör ela Englund: Signe Englund, jikel leigo älärnof speranti (äbinon ba mated balid vü sperantans).

Sis 1900 matans älödons in Jyväskylä, kö el Augustinus Laurén äpübom ün 1904 tidabuki balid speranta por Suomiyänans, keli ilautom kobü hiel K. J. Kuntzi. De 1918 jü 1939, el Augustinus Laurén älödom in Helsinki, ab pos prim Nifüpakrig vü Balatam Sovyätik e Suomiyän (1939-1940) äfealotädom ini Stockholm, kö älödom domü pals okik e kö ädeadom tü 1940 prilul 9, mö mul te bal pos fin Nifüpakriga.

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Mehtonan, Allan. 1987. Sata vuotta kieltä toivomielellä. Oulu (Suomiyän).
Hans Christian Ørsted

Hiel **Hans Christian Ørsted** (1777 gustul 14id - 1851 mäzul 9id) äbinom füsüdan ä kiemavan Danänik, päflunöl dub tik hiela Immanuel Kant. Sevädom sekü tüv tefa vü lektrin e magnetim, kelos anu panemon lektrinamagnetim.

El Ørsted änitedälikom tefü nolav dü yunüp okik, ven ävobom in pötek fata okik: hiel Søren Christian Ørsted. Kobü blod okik: Anders Sandøe Ørsted, el Ørsted ägetom cifadili dugäla primik oka lomo me soelastud, ed ävegom lü København ün 1793 ad studön in nivera di Københav. Blods bofik päxamoms benosekiko ed äbenodistükoms okis in niver. Ün 1796, el Hans Christian Ørsted ädagetom sikotis pro yegeds okik dö jönav e medinav.

Ün 1801, ägetom tävamoni e stipeni notidik, kel ädälons omi ad tävön dü yels kil da Yurop. In Deutän, äkolkömom hieli John Ritter: füsüdan, cedü kel ädabinon yum vü lektrin e magnetim. Tiket at äjinon tikaviko ele Ørsted, ibä äkredom, das nat binon balätik, e das kluo tefs ädabinons vü dins natik mödik. 

Spikots omsik ätirädons eli Ørsted ad stud füsüda. Ävedom profäsoran in niver di København ün 1806, ed äfövom vestigamis okik tefü flum lektinik e tonav. Geidamü om niver ädavedükon programi füsüda e kiemava, äsi voböpis nolavik nulik.

## Lektrinamagnetim

Du äpreparom oki pro soaraspikäd in niver ün prilul yela 1820, el Ørsted ätikom dö sperimänt, dub kela seks pösüpädom. Du äpladom sperimäntayegis, äküpälom kompadanadi, kel ädeflekon oki de nolüd magnetik ven flum lektrinik ziöbedema omik pänikurbon e päsekurbon. Deflekam at äsüadükon omi, das fels magnetik, pästralons se flans valik drata labü lektrinaflum, soäsä pästralons i vam e lit, e das atos äfümedon tefi stedöfik vü lektrin e magnetim.

Timü tüv at, el Ørsted ämobom pläni gudik nonik e no ästeifülom ad tuvön magami matematik pro tef at. Pos muls kil ye äprimom vestigamis kuratikum. Brefüpo pos atos äpübom sekis okik, äjonölo, das lektrinaflum prodon magnetafeli du flumon da drat. Balat ela CGS pro magnetanidut (el *oersted*) pänemom stimü keblünots omik stude lektrinamagnetima.

Sekü tüvs omik äprimons vestigams mödik nolavanefa tefü lektrinamagnetim, kels äflunon füsüdani Fransänik: André-Marie Ampère pö davedükam sita ad magön nämis magnetik vü flumadugodians. Tüv ela Ørsted äbinon kludo step veütik lüodü suemod balätik nämeta.

El Ørsted no äbinon balan, kel ätüvon tefi vü lektrin e magnetim. Mö yels 18 büikumo, hiel Gian Domenico Romagnosi: nolavan Litaliyänik. Bepenam tüva ela Romagnosi päpübon ün 1802 fa gased Litaliyänik, ab päneküpon fa nolavanef.

Ün 1825, el Ørsted äduinom keblünoti veütik kiemave: äprodom balidnaedo lalumini.

El Hans Christian Ørsted ädeadom ün 1851, e päsepülom in deadanöp: Assistens in København.

## Reidolös i yegedis:
* James Clerk Maxwell
* Füsüd
Anna Theiss

Jiel **Anna Theiss** äbinof Volapükan Deutänik se Darmstadt. Ladet ofik (se gased: Volapük di Boston, Nüm: 1, Pad: 6) äbinom: Bleichstrasse 47, Darmstadt.

## Lautots
* 1888. Flols e kanits. *[[Volapükabled Tälik]]*, Nüm: 6, Pad: 47.
* 1888. Levip. *[[Volapükabled Tälik]]*, Nüm: 7, Pad: 55. (Vödem rigädik.)
Paul Champ-Rigot

Hiel **Paul Champ-Rigot** äbinom luveratiko Volapükan Fransänik.

### Lautots
* 1888. *[[Volapükabled Tälik]]* Nüm: 6, Pad: 44. (Vödem rigädik.)
Ferdinand Rossi

Hiel **Ferdinand** (u **Ferdinando**, ma gased: Nunal) **Rossi** äbinom Volapükan Litaliyänapükik di Triest (Lösterän), atimo Trieste (Litaliyän), ä presidan balid Volapükakluba di Triest in Lösterän.

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
Lukousaurus

Elaf ***Lukousaurus*** äbinon el *genus* stabü cifadil snuda krana smalik, drenahonis klülik jonöla, pätuvöla in fomam dona-Triatik/löpa-Yuratik di Fengjiahe, in provin Tsyinänik: Yunan. Päbepenon fa hiel Chung Chien Young ün 1948.

Nem tefon pon di Lukou (= „sütitraväröp“) nilü Beijing, kö äprimon krig Tsyinäno-Yapänik.

Elaf *L. yini* pedadilädon büfiko as dinosaur grupa: *[[Theropoda]]*. Ma anikans, äduton lü grup elafas *[[Ceratosauria]]* (u ba äbinon bügolaf grupa at); ma votikans, lü grup elafas *[[Coelurosauria]]*. Kran onik binon go bigik klülädü gretot okik, do tuts päbepenons fa lautan as patediks pro els *[[Theropoda]]*. Mögos ye, das no äbinon dinosaur (ba krokodaröletaf).

## Yüms plödik
* ''Lukousaurus''@Dinoruss
* ''Lukousaurus''@Dinosauria.com
* ''Lukousaurus''@''Thescelosaurus''!
* ''Lukousaurus''@Dinodata.net
Guaibasaurus

Elaf ***Guaibasaurus*** (sinif: "lasär di Guaiba") äbinom dinosaur primöfik grupa: *[[Saurischia]]*, kel älifon dü Triat. Fösils onik pätuvons in limatat: Rio Grande do Sul, Brasilän. Äs el *[[Herrerasaurus]]*, dinosaur at älabon doatis lölik kil, e doatis pülik tel, pö nam alik. El *Guaibasaurus* älabon geiloti meta 1,2, lunoti metas 3, e vetoti milgramas 100. 

Bid patedik: *G. candelariai* päbepenon fa Jose Bonaparte e J. Ferigolo ün 1998.

## Yüms plödik
* pad ela ''Guaibasaurus''
Chuandongocoelurus

Elaf ***Chuandongocoelurus*** ( - Chuandong in provin Sichuan, Tsyinän, e vöds Vöna-Grikänapükik: κοίλος „kevöfik“ ed οὑρά „göb“) äbinon ba dinosaur lurooda *[[Theropoda]]* (ba grupa: *[[Ceratosauria]]*, u grupa: *[[Coelurosauria]]*), sevädik stabü bomem no lölöfik petüvöl in Sichian (fomam zänoda-Yuratik Xiashaximiao, dil fomama Dashanpu). Bid teik ela *genus* at binon: *Chuangdongocoelurus primitivus*. If ädabinon, el *Chuandongocoelurus* äbinon mitifidaf smalik ä telfutik. Ab fösilavans anik cedons oni dotiki, e leigo cedons vödi: *Chuandongocoelurus* eli *nomen dubium*.

Bomem (bid patedik CCG 20010) binädon, vü votiks, me virebs anik särviga, bäka e göba, skapular no lölöfik, hipaboms (els *ilium*, *pubis* e *ischium*) no lölöfiks, lögaboms (els *femur*, *tibia*, *fibula*) ed i futaboms (els *Astragalus*, *Calcaneum* e teanaboms anik). Lunot dinosaura at patäxeton mö mets 2,4, e vetot mö milgrams 12. Pats anik virebas jonons ye, das boms at ädutons lü dinosaur no daülik, o.b. no ifigloföl.

## Literat
* He Xinlu. 1984. *The vertebrate fossils of Sichuan.* Sichuan Scientific and Technological Publishing House.
* Norman, David B. 1990. Problematic Theropoda: ``Coelurosaurs*. In David B. Weishampel, et al. (eds.), *The Dinosauria*, pads: 280-305. Berkeley, Los Angeles, Oxford: University of California Press.

== Yüms plödik ==
In Linglänapük:
* [https://web.archive.org/web/20070804160652/http://www.dinoruss.com/de_4/5a8001e.htm Pats anik dö el *Chuandongocoelurus*]
* [https://web.archive.org/web/20070330005843/http://staff.washington.edu/eoraptor/Ceratosauria.htm#Chuandongocoelurusprimitivus El *Chuandongocoelurus primitivus*] se bevüresodatopäd: *The Theropod Database''.
Joseph Holden

Hiel **Joseph** (u ba: **Josef**) **Holden** äbinom Volapükan Linglänik ä liman Kadäma balid Volapüka. 

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Piveteausaurus

Elaf ***Piveteausarus*** äbinon dinosaur grupa *[[Megalosauridae]]* timü zänoda-Yurat in Yurop, sevädik ledino stabü kran fösilik. Fösil at sümon ad ut elafa *[[Allosaurus]]*, ab breinöp binon gretikum, e logakrests äbinons smalikum. Patäxetos, das älabon lunoti metas 11 e vetoti tounas ti 2. 

Bid patedik binon el *Piveteausaurus divesensis*, kel pädönudadilädon fa els Taquet e Welles ün 1977. Primo päbepenon as *[[Eustreptospondylus]] divesensis* fa el Walker ün 1964.

## Literat
* Dadiläd elafas ''Tetanurae'', vü kels binon el *Piveteausaurus*.
Glüg Yesusa Veratik

As donagrup Tsyinänik pintamufa dabinon „**Glüg Yesusa Veratik**“: glüg nesekidik, kel päfünon in Tsyinän ün 1917. Labon lekredanis za 1,5-balions su taledadils lul. Lü lesets glüga at duton lekred in godöf teik Yesusa, o.b. lekredaleset Kiläta parefudon.

Cifalesets 10 binons:

# Saludalanal 
# Bluned 
# Futilavam 
# Komuin salüdik 
# Del: ‚Sabbath‛ 
# Yesus Kristus 
# Bib 
# Lelivükam 
# Glüg 
# Dönuköm
Anne de Vries

Hiel **Anne de Vries** (1904 mayul 22 - 1964 novul 29) äbinon dugälan ä lautan Nedänik. Äsevädikom ledino dub telat lekonedas topik dö yunan: Bartje se provin Nedänik: Drenthe.

Älifädom yunüpi okik in farm soaliko pipladöl in fel nilü Assen. Dü julüp äpenom nunodilis pro gased: Asser Courant, medü kels ägetom 50c a nunodil. Äpenom i kritidakonoti völadü flons tel.

Kodü löf okik tefü motedöp in provin: Drenthe, äpenom bukilis balid in lödöp posik okik: Zeist. Us äpenom i buki balid *Bartje*, kel suno äfamikon. Ma sag omik buk at no tefon lifajenädi omik.

Äsä om it äpenom: 

*Äpenob eli „Bartje“ stabü yunüpasenäls obik, kobü stud e plak obik as juladilekan. El „Bartje“ söton binön vokäd gönü snat pö dugäl, stedäl e nelönafrutiäl kol cil, kel pö obs vilon logön flenädani ab alna senälon oki fa obs pacütöli. Buk at jonon, vio dub atos volfons pö cil lesinods ot, käfods ot, ko kels obs as daülans ai mutobs komipön.*

Pos benosek ela *Bartje* äpenom sökodi: *Bartje zoekt het geluk* (El Bartje sukom läbi), kel älabon benoseki so gretik äs buk balid. El *Bartje* petraduton ini püks Deutänik, Danänik, Svedänik, Norgänik, Tsyegänik e Macaränik, bevü votiks.

Ägetom fami in Nedän lölik posä el *Bartje* ävedon filmot (televidasökod) benosekik ün 1972 (dilekan: Willy van Hemert). Dilo danü filmot at el *Bartje* ävedon i sümbol provina: Drenthe. Us pepladon magot yunana: Bartje.

Ämatikom ün 1930 ko jiel Alida Gerdina van Wermeskerken. In mat at pämotons cils lul.

Plä buks pro yunans äpenom i cilabibis e julabukilis (a.s. dö hiel Panokko: lindiyan yunik se Sulüda-Merop).

Dü yels lätik lifüpa okik äbinom presidan jäfüdagrupa: literat Feda Lekananas Kritik.

## Lautots pevalöl
**Jongens van de straat* (Sütayunans), 1934
**Bartje* 1935
**De stroper* (Nimitifan), 1935
**Jaap en Gerdientie* (Hiel Jaap e jiel Gerdientje), 1937 
**Op de grote heide* (Su brüyäralän gretik), 1937
**Der große Moorbrand* (Lefil su brüyäralän), 1937
**Groot vertelboek voor de Bijbelse geschiedenis* (Konotabuk gretik dö jenotem bibik), 1939
**Verhalen voor Kersttijd* (Konots pro kritid), 1948
**Honderd vertellingen uit de bijbel* (Konots tum se bib), 1949
**Het boek van Jan Willem* (Buk hiela Jan Willem), 1950
**Reis door de nacht* (Täv dü neit), 1951-1958 (4 Teile)
**Kinderkleurbijbel (Oude testament)* (Cilabib (Diatek Vönik)), 1961
Wilhelm Cluse

Hiel **Wilhelm Cluse** äbinom Volapükan Lamerikänik, kel ätradutom Hümi Lamerikänik: *The Star-Spangled Banner* ini Volapük (rigik). 

## Tradutod
* Stelaglestän (= *The Star-Spangled banner*)

## Literat
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Francisco Calvo e Garrido

Hiel **Francisco Calvo e Garrido** äbinom Volapükan Spanyänik se Madrid.

## Literat
* Iparraguirre, F. 1888. Edeilom: Söl D. Francisco Calvo e Garrido. *Volapük: Gased Bevünetik Tedelik, Nolik, Literatik e Gälodik*, Nüm: 1, Pads: 1-2. (Vödem rigädik.)