open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Filippus Johann Krüger

Hiel **Filippus Johann Krüger** (*Nedänapüko*: ) pämotom ün yel 1911 tö Odoorn (Nedän). Pats dö dugäl oma no pasevons, ab klüliko äbinom man, kel istudom levemo, äsä blöfon lif e duins mödik oma. Äbinom pükavan e mödapükan. Äfünom eli *Societas Polyglottica Universalis* (Mödapükaklub Valemik) tö Amsterdam. Älabom nitedi vemo jäfediki tefü püks valasotik: vöniks, nulädiks, netiks e bevünetiks, pluamanumiks e nepluamanumiks.

Älärnom Volapüki ün yel 1937 ed ädagetom tidadiplomis kil jü yel 1951. Ün yel ot ävedom kadäman. El Volapükagased pro Nedänapükans äbinon periodagased soelik ettimik, ed ävedom redakan ona jü 1962, ün yel kelik dabük ifinükon. Äbinom flen gudik elas Johann Schmidt ed Arie de Jong. Pö deadam cifala Johann Schmidt, el Krüger ävedom cifal ün yel 1977. Äbinom cifal jü yel 1983. Ävobom mödiko, ab nenplöpo, ad dakipön mufi as pük e noganükam lifiks. Äsä ya ereidobs, Volapük isufom dämis mödik sekü bolit Deutänik. Ab anu, pos volakrigs, dins no äbinons äs büo. Ün yels balid Volapüka, mens no älabons televidi e tävi nejerik lü finots tala ad debätön okis; mens ettimik äjäfikons me stud, me reid, me duins. Ab anu, ün tim kovenikum, nited tefü püks bevünetik päfibükon. Cifalam ela Krüger päkaladon fa nepub kadäma e noganükama büik mufa; anu te bomem äreton.

To jäfäds laidik oma tefü püks votik, pato tefü tidam frisida, e to maläd dü degtelat lätik lifayelas omik, äpenom vödalisedis mödik vödas nulädik, büo no dabinölas in Volapük, äsi tidodemis anik. Ädeidom ün yel 1992 tö Amsterdam (Nedän).

## Lautots
* 1950. *Kortfattad Volapük-grammatik.* Amsterdam: Societas Polyglottical Universalis.
* 1950. *Compedio del Volapük.* Gams: Sprenger 1950.
* 1950. *English-Volapük. List of 3000 most frequent words. First thousand.* Gams: Sprenger 1950.

## Literat
* Bishop, Brian R. 1998. La ĉifaloj de Volapük. In: *Menade bal püki bal. Ferschrift zum 50. Geburtstag von [[Reinhard Haupenthal]]. Festlibro por la 50a naskiĝ-tago de [[Reinhard Haupenthal]]*, pads: 375-390. Saarbrücken: Edition Iltis.
Brian Reynold Bishop

Hiel **Brian Reynold Bishop** (*Britäna-Linglänapüko*: , *Lamerikäna-Linglänapüko*: ) äbinom cifal Volapükanefa de 1984 jü 2014. Pemotom ün yel 1934 tö Kingston upon Thames (adelo fozif di London), in Linglän. Dü lif lölik oka änitedälom vemo dö püks e pükav. Dü yunüp oka, ün kel ästudom Fransänapüki, Spanyänapüki e latini, ätüvom dabini pükas i mekavikas, kels äjänälons omi, e kelis ävilom studön dibikumo. O süpäd kion, das kanoy jafön püki nulik! Ön mod at, ätüvom Sperantapüki, kela dialimi ästunidom vemo. Ab pük at äbinon-li pük balid atsotik ad pajafön? Pos studs fovik, ätuvom jenöfo pükis votik, bevü kels äbinon Volapük fa hiel Johann Martin Schleyer: jenöfo pük balid, kel pegebon da vol as pük bevünetik. Pük at ästigedon nitedäli omik. Dü livüp oma, äprimom ad spodön ko hiel Arie de Jong, kel irevidom püki rigik ela Schleyer, fiediko dakipölo ai prinsipis datuvala. Id äspodom ko hiels Johann Schmidt e Johann Krüger, kels id ävedoms ettimo cifals Volapükanefa, e ko Volapükans votik zilik.

Ye pos matikam omik e moted cilas tel, nes glömön gidedis cala omik as tatacalan, ämutom ropön jäfedi pro Volapük dü tim anik. Ab ün yel 1979, yubidayel tumyelik Volapüka, nemödikos äjenon. Sekü atos, äpenom lü delagaseds cifik läna e lü radionastajons tefü atos. Splod niteda äsökon. Kodü atos, äfünom Zänabüri Volapüka domü ok ed ägetom Volapükadinis mödik, cifiko se konlet ela Johann Krüger, kel ün yel 1981 älovegivom ome vicifalami Volapükanefa medü dalebüd yela 1981 tü del teldegkilid tobula, ed ün yel 1984 älovegivom id ome cifalami medü dalebüd yela 1984 tü del balid yanula.

Nu lif nulik äprimon pro Volapük. Dabük gaseda nulik almulik tiädü *Vög Volapüka* äpubon ün yel 1989. Poso bevüresod pägebon bevünetiko, kel älofon pötis gudik mödik pro propagid Volapüka, kelis flens püka no änekälons. Resodatopeds bal pos votik äpubons, kels älofons vödabukis, tidodemis nulik e literati alsotik. *Flenef Bevünetik Volapüka* i päfünon ad kuradükön kosädi bevü Volapükaflens valöpo ed ad propagidön püki it.

Ädeadom ün yel: 2025.

## Lautots
* 1998. La ĉifaloj de Volapük. In: *Menade bal püki bal. Festschrift zum 50. Geburtstag von Reinhard Haupenthal. Festlibro por la 50a naskiĝ-tago de Reinhard Haupenthal*, pads: 375-390. Saarbrücken: Edition Iltis.

## Noets
Oberlauda

**Oberlauda** (*Deutänapüko*: ) binon vilag in Badän⸗Vürtän. In Oberlauda pämoton tü 1831 yulul 18 datuval volapüka, hiel Johann Martin Schleyer. 

Oberlauda labon belödanis 740.
Netasogädim

**Netasogädim** (Deutänapüko: *Nationalsozialismus*), ü **Nazim**, sinifon bu val tiketemi ela ''Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei'' (Vobanefapalet Deutänik Netasogädimik, u *NSDAP*) cifamü hiel Adolf Hitler. Sinifon i lüäli e lüodi bolitik fa NSDAP-reiganef Deutänik (1933-1945), timäd jenava Deutäna, kel suvüno panemon *Deutän Netasogädimik* ü *Nazimik* (Deutänapüko: *Nazizeit*, o. b. *Nazi-timäd*), üd i *Reig Kilid* (Deutänapüko: *Drittes Reich*).

Tü 1919 yanul 5 palet at päfünon as Vobanefapalet Deutänik (Deutänapüko: *Deutsche Arbeiterpartei*) fa hiel Anton Drexler. El Hitler äslopikom paleti ün setul yela 1919 ed ävedom cif propagida. Äfeanemom paleti tü 1920 prilul 1, ed ävedom dugan onik tü 1921 yulul 29.

Nazim no äbinon tiketem kuratiko, teorediko pästaböl. Güo binädon me konlet pluuneplu livik tiketas, tikamagotas e lecedas, äs, samo: netim pöpik, bidädim, tasemitim, takobädim, e r. Ven Nazim äveütikon in Deutän, pato pos 1933, pämiedeton plago as utos valik, kelos pälonon fa Palet, u, patiko, fa el *Führer*: Adolf Hitler.

## Tümolog
Vöd *Nazi* dekömon de silabs balid tel (äsä papronons Deutänapüko) nema calöfik Paleta Netasogädmik: ***Nati'''onalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei'' (soäs vöd: ''Sozi'': sogadiman, kel dekömon de ***Sozi*'alismus*, pägeböl ettimo e nog atimo pageböl in Deutän). Nazimans selediko äspikons dö oks as Nazimans; äbuükons vödi calöfik, *Nationalsozialisten* (Netasogädimans). El *Nazi* äbinon primo nofavöd
Schönebeck

**Schönebeck** binon zif in fedalän: Saxän⸗Lanhaltän, in Deutän. Schönebeck topon videtü 52°1’ N e lunetü 11°45’ L.

Sürfat ela Schönebeck binon mö 58,37 km².

Schönebeck labon belödanis 33 290 (2006 dekul 31id).
Volapükaklub valemik Nedänik

**Volapükaklub valemik Nedänik**, päfünöl ün 193X, fövon klubi büik, kel ijäfon me propagid Volapüka rigik de Schleyer.
Volapükagased pro Nedänapükans

**Volapükagased pro Nedänapükans** (poso **Volapükagased**) äbinon jäfidot calöfik Volapükakluba valemik Nedänik ä Diläda Valemik Feda Volapükaklubas. Gased at, päfünöl fa hiel Arie de Jong ün 1932, äbinon gased Volapükik teik perioda Volapüka perevidöl; älabon i lifi lunüpikün Volapükagasedas valik (jü 1962).

## Yüms plödik
* Ninäd yelodas valik Volapükagaseda pro Nedänapükans.
Baden-Baden

**Baden-Baden** binon zif in fedalän: Badän⸗Vürtän, in Deutän. Baden-Baden topon videtü 48°45’ N e lunetü 8°14’ L.

Sürfat ela Baden-Baden binon mö 140,18 km².

Baden-Baden labon belödanis 54 855 (2006 dekul 31id).


Baden-Baden-Altstadtblick-06-mit Stiftskirche-gje.jpg
Baden-Baden-Festspielhaus-Alter Bahnhof-04-Ostecke-gje.jpg
Baden-Baden-Kurhaus-32-gje.jpg
Baden-Baden-Trinkhalle-aussen-SO-gje.jpg
Baden-Baden-Friedrichsbad-10-gje.jpg
Baden-Baden-Lange Strasse 00-gje.jpg
Baden-Baden-Augustaplatz-03-Stadtkirche-gje.jpg
Baden-Baden-Stiftskirche-32-Turm-gje.jpg
Baden-Baden-Laterne-31-Lichtentaler Allee-gje.jpg
Meßkirch

**Meßkirch** binon zif in fedalän: Badän⸗Vürtän, in Deutän. Meßkirch topon videtü 47°59’ N e lunetü 9°6’ L.
Sürfat ela Meßkirch binon mö 76,22 km².

Meßkirch labon belödanis 8 490 (2006 dekul 31id).
Freiburg im Üechtland

**Freiburg im Üechtland** (*Deutänapük*: ; *Deutänapük Jveizänik*: **Freiburg im Üechtland** ; *Fransänapük*: **Fribourg**  ü **Fribourg en Nuithonie** ) binon zif in kanton: Friburgän, in Jveizän. Freiburg im Üechtland topon videtü 46°48’ N e lunetü 7°9’ L.

Sürfat ela Freiburg binon mö 9.32 km².

Freiburg älabon belödanis 33 008 ün 2005.
Freiburg

* Pro zif **Freiburg im Breisgau** in Deutän logolöd eli Freiburg.
* Pro zif **Freiburg im Üchtland** in Jveizän logolöd eli Freiburg
Einsiedeln

**Einsiedeln** binon zif in kanton: Jvizän, in Jveizän. Einsiedeln topon videtü 47°7’ N e lunetü 8°44’ L.

Sürfat ela Einsiedeln binon mö 110,4 km².

Einsiedeln labon belödanis 13 542 (2001).
Odoorn

**Odoorn** (*Nedänapüko*: ) binon zifil in Drentiän. Jü 1998 el Odoorn äbinon komot livik, sis yel et topon in komot Borger-Odoorn. Sürfat ela Odoorn binon mö 0.62 km². 

El Odoorn älabon belödanis 1 890 ün 2021.
Johannes George Marie Reynders Sr.

Hiel **Johannes George Marie Reynders Sr.**, soms **Reijnders** (pämotöl in Zwijndrecht (Nedän) ün 1869 mayul 7, ed ädeadöl ün 1963 yanul 30id, bäldotü yels 93) äbinom Vicifal Volapükanefa ä redakan telid gasedas: Nuns blefik se Volapükavol (= Nuns brefik se Volapükavol) e Volapükagased pro Nedänapükans.

## Lautots
* 1939. *De wereldtaal Volapük.* Utrecht: Kemink.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Speicher (Jveizän)

**Speicher** binon zif in kanton: Lapenzälän-Plödarodän, in Jveizän. Speicher topon videtü 47°24’ N e lunetü 9°26’ L.

Sürfat ela Speicher binon mö 8,21 km².

Speicher labon belödanis 3 963 (2001).
Ankara

**Ankara** (*Türkänapüko*: ) binon cifazif Türkäna.

Ankara labon belödanis 4 319 167 (2005).

Ankara i cifazif Lankariäna.
Lankariän

**Lankariän** (*Türkänapüko*: **Ankara** ) binon provin in zänod Türkäna.

Sürfat Lankariäna binon 25,632 km².

Lankariän labon belödanis 5 782 285 (2022).

Cifazif Lankariäna binon Ankara.

Zifs Akyurt, Ayaş, Bala, Beypazarı, Çamlıdere, Çubuk, Elmadağ, Etimesgut, Evren, Gölbaşı, Güdül, Haymana, Kalecik, Kazan, Kızılcahamam, Nallıhan, Polatlı, Sincan e Şereflikoçhisar topons in Lankariän.
Balikäsiriän

**Balikäsiriän** (*Türkänapüko*: **Balıkesir** ) binon provin in Vesüd Türkäna.

Sürfat Balikäsiriäna binon 14 456 km².

Balikäsiriän labon belödanis 1 076 347 (2000).

Cifazif Balikäsiriäna binon Balıkesir.

Zifs Ayvalık, Balya, Bandırma, Bigadiç, Burhaniye, Dursunbey, Edremit, Erdek, Gömeç, Gönen, Havran, İvrindi, Kepsut, Manyas, Marmara, Savaştepe, Sındırgı e Susurluk topons in Balikäsiriän.
Bartiniän

**Bartiniän** (*Türkänapüko*: **Bartın** ) binon provin in Nolüd Türkäna.

Sürfat Bartiniäna binon 2 330 km².

Bartiniän labon belödanis 203 351 (2022).

Cifazif Bartiniäna binon Bartın.

Zifs Amasra, Kurucaşile ed Ulus topons in Bartiniän.
İstanbul

**İstanbul** (*Türkänapüko*: ) binon cifazif Stambuliäna.

Sürfat ela İstanbul binon mö 1 538,77 km².
 

İstanbul labon belödanis 10 034 830 (2006).
Stambuliän

**Stambuliän** (*Türkänapüko*: **İstanbul** ) binon provin in Nolüdavesüd Türkäna.

Sürfat Stambuliäna binon 5 343 km².

Stambuliän labon belödanis 15 840 900 (2021).

Cifazif Stambuliäna binon İstanbul.
Bayburtiän

**Bayburtiän** (*Türkänapüko*: **Bayburt** ) binon provin in Nolüdalofud Türkäna.

Sürfat Bayburtiäna binon 3 746 km².

Bayburtiän labon belödanis 84 241 (2022).

Cifazif Bayburtiäna binon Bayburt.

Zifs Aydıntepe e Demirözü topons in Bayburtiän.
Biläcikiän

**Biläcikiän** (*Türkänapüko*: **Bilecik** ) binon provin in Vesüd Türkäna.

Sürfat Biläcikiäna binon 4 179 km².

Biläcikiän labon belödanis 228 673 (2022).

Cifazif Biläcikiäna binon Bilecik.

Zifs Bozöyük, Gölpazarı, İnhisar, Osmaneli, Pazaryeri, Söğüt e Yenipazar topons in Biläcikiän.
Batmaniän

**Batmaniän** (*Türkänapüko*: **Batman** ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Êlih (ئێله)** ) binon provin in Sulüdalofüd Türkäna.

Sürfat Batmaniäna binon 4 477 km².

Batmaniän labon belödanis 634 491 (2022).

Cifazif Batmaniäna binon Batman.

Zifs Beşiri, Gercüş, Hasankeyf, Kozluk  e Sason topons in Batmaniän.
Batman (Türkän)

**Batman** (*Türkänapüko*: ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Êlih (ئێله)** ) binon cifazif Batmaniäna.
 

Batman labon belödanis 246 700 (2003).
Kingston (Camekeän)

**Kingston** (*Linglänapüko*: ) binon cifazif Camekeäna.

Sürfat ela Kingston binon mö 25 km².

Kingston labon belödanis 660 000 (2004).
Tojkent

**Tojkent (Тошкент)** (*Lusbekänapüko*: ) binon cifazif Lusbekäna.

Toshkent labon belödanis 2 571 668 (2020).
Aşgabat

**Aşgabat** (*[[Turkmenänapük]]o*: ) binon cifazif Turkmenäna.

Aşgabat labon belödanis 695 300 (2001).
Podgorica

**Podgorica** (*Montenegränapüko:* **Подгорица** ‌) binon cifazif Montenegräna.

Sürfat ela Podgorica binon mö 1 441 km².

Podgorica labon belödanis 136 473 (2003).
Banjul

**Banjul** (*Britäna-Linglänapüko*: , *Lamerikäna-Linglänapüko*: ) binon cifazif Gambiyäna.

Banjul labon belödanis 34 388 (2006).
Grusiyän

**Grusiyän** binon län in in Lofüda-Yurop. Cifazif onik binon Tbilisi.

## Yüms plödik
* Nüns tefü Grusiyän *(in Linglänapük, Deutänapük, Rusänapük e Grusiyänapük)*
Kabovärduäns

**Repüblikän Kabovärduänas** binons län in Vesüda-Frikop.


## Klimat


 
  Stomastads Alyelik
 Vamot
 Rein mm 
 
 
 Yanul
 75°F
 24°C 
 5.3mm
 
 
 Febul
 75°F
 24°C
 3.8mm
 
 
 Mäzul
 77°F
 25°C
 1.3mm
 
 
 Prilul
 77°F
 25°C
 0.0mm
 
 
 Mayul
 78°F
 25°C
 0.0mm
 
 
 Yunul
 79°F
 26°C
 0.0mm
 
 
 Yulul
 81°F
 27°C
 0.8mm
 
 
 Gustul
 84°F
 29°C
 14.1mm
 
 
 Setul
 85°F
 29°C
 33.6mm
 
 
 Tobul
 83°F
 29°C
 6.5mm
 
 
 Novul
 81°F
 27°C
 2.5mm
 
 
 Dekul
 77°F
 25°C
 1.6mm
 

* Weather

## Yums
* Cape Verde Overview
* Cape Verde Photos
* Cape Verde - ''Morabeza''
Moritz Obhlidal

Profäsroan **Moritz Obhlidal** (*Deutänapüko*: ; pämotöl ün XXXX, ädeadöl ün XXXX), sanan se Meidling (adelo topadiläd di Wien), äbinom Volapükan Lösteränik, stidan ä presidan Volapükakluba Lösteränik, ed i lautan lebukas mödik dö Volapük e dö gramat onik. Ägetom diplomi tidana Volapüka ya ün 1881 (nüm: 13). Ün 1882 päcälom fa Schleyer cif pro Lösterän.

## Lautots
* 1885. *Unterrichtsbriefe zur Erlernung der Weltsprache Volapük.* (Dabükot kilid.) Wien: Weltsprache-Verein. (Dabükot folid päpübon ün 1887, e dabükot lulid ün 1888, bofiks in Wien lä Kravani i.Komm.)
* 1887. Bericht über den II. internationalen Congress der Volapükisten abgehalten in München am 7. bis 9. August 1887. Se Volapük in Deutänapük petraduton fa hiel J. Gesselbauer. Wien: Verl. des Ersten österr. Weltsprache-Vereins.
* 1887 (kobü hiel Robert Pöschl). *Sammlung deutsch-weltsprachlicher Wörter und Gespräche als Fortbildungsmittel im Studium der Weltsprache Volapük.* Wien: Kravani. (Pätraduton ini Macaränapük ün 1888 fa Nagy Sándor.)
* 1888. Jahres-Bericht pro 1887 der II. ordentlichen Generalversammlung. Wien: Verl. des Wissenschaftl. Weltsprache-Vereins.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Kampala

**Kampala** (*Suahiliyo*: , *Britäna-Linglänapüko*: , *Lamerikäna-Linglänapüko*: ) binon cifazif Lugandayäna.

Kampala labon belödanis 1 353 236 (2005).
Karl Lenze

Hiel **Karl Lenze** (*Deutänapüko*: ), Volapükan se Eisleben (Deutän), ägetom diplom balid Volapükatidana, pägevöl fa J. M. Schleyer ün 1879. Dü Volapükakongred balid tö Friedrichshafen ün 1884 äbinom sekretan. Pos krisid balid Volapükamufa (ün 1889), äseditom ed äprimom ad propagidön pükasiti nulik oka.

## Lautots
* 1886. *Tidabuk lefulnik stenogafa volapükik.* Leipzig: Arnold.
* 1886. *Die Weltsprache und ihre Bedeutung für den Völker-Verkehr. Mein Mahnruf an alle Gebildeten von Karl Lenz.* Leipzig: Gloeckner.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Otto Büchler

Prof. **Otto Büchler** (*Deutänapüko*: ), se Öhringen (Deutän), äbinom bal Volapükanas balid (ya ün 1881 ästudom püki at). Jiniko äbinom men balid ad pronön spikädi gönü Volapük (ün 1881, in Heilbronn, lo grup tidanas). Dü spikäd at änotodom fredi okik dö jenöfot, das datuval Volapüka äbinom Deutänan. Bevü lilans omik äbinom hiel Dr. Müller, kel poso ävedom Volapükan famik.

## Lautots
* 1881. *Über das von J.M. Schleyer erfundene System einer Weltsprache.* Tübingen: Fues.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Julius Fieweger

Dilekan: **Julius Fieweger** (*Deutänapüko*: ) se Breslau (atimo Wrocław in Polän) äbinom Volapükan yelas balid Volapükamufa (ägetom diplomi tidana Volapüka ün 1882 (nüm: 16). Ya ün tobul yela ot äfünom Volapükaklubi telid: el *Schlesische Weltspracheverein* (= Volapükaklub Jlesänik; balid äbinon Volapükaklub Vürtänik päfünöl fa el Rupert Kniele). Latikumo äseditom de Volapükamuf ed äjafom yufapüki nulik: eli Dil Oma.

## Lautots
* 1883. *Telapükats volapükik al lenadön Jleyera volapüki. Ko dal datuvela pedesegivöls.* Breslau: Aderholz. 
* 1883. *Weltsprache-Dialogue zur Erlernung der Schleyer'schen Weltsprache. Mit Genehmigung des Erfinders.* Breslau: Selbstverl.
* 1883. *Wörter-Verzeichnis. Weltsprache-Dialoge zur Erlernung der Schleyer'schen Weltsprache.* Breslau: Selbstverl.
* 1884-1885(?). *Schleyer's Volapük. Zehn Unterrichtsbriefe für das Selbst-Studium.* Breslau: Anderholz.
* 1888(?). *Mina de Barn'elm u solataläb. Yofapled in suzugs lul.* Tradutod ela „Minna v. Barnhelm“ hiela G. E. Lessing ini Volapük. Breslau: Aderholz.
* 1888. *Volapük in 6 Lektionen. Nach den Beschlüssen des Volapük-Kongresses in München.* 2. verb. Aufl. Breslau: Anderholz.
* 1893. *Internationale Verkehrssprache Dil oder bestes Veständigungsmittel zwischen den Nationen nach dem System des Dr. Gül in Bagdad: Grammatik*.
* 1894. *Stammwörterbuch des Dil und stammähnliche Wörter*. Breslau: Aderholz.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Franz Zorell

Hiel **Franz Zorell** (pemotöl tü 1863 setul 29 in Ravensburg – edeadöl tü 1947 dekul 14 in Roma, Litaliyän) äbinom Volapükan perioda balid Volapükamufa. Ägetom diplomi tidana Volapüka ün 1882 (nüm: 18). Älautom Hüm Volapüka (pänoatädöl fa el J. M. Schleyer; vödem rigädik pärevidon fa el Arie de Jong e päpübon in *[[Volapükagased pro Nedänapükans]]* yelü 1933). El Zorell änügolom ini Leod Yesusa ün fluküp yela 1884.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Astana

**Astana** (*kasako* e *Rusänapüko:* **Астана**) binon cifazif Kasakäna.

Sürfat ela Astana binon mö 710 2 km².

Astana labon belödanis 351 343 (2006).
Henriette Wolter

Jiel **Henriette Wolter** (in *Volapükabled zenodik*, nem ofik pänunon as **Helene Wolter**), jimatan kronalavogana **Hermann Wolter** in Osnabrück, äbinof bal Volapükanas balid: ya ün 1879 pämäniotof in el ‚Sionsharfe‛ ela Schleyer as studan lanälik püka oma. Ün 1881 ägetof diplomi tidana Volapüka, ed ün 1882 päcälof fa Schleyer cif pro Nolüda-Deutän. Äyufof ed äjelatof grupi Volapükanas ela ‚Gymnasium Carolinum‛ in ‚Osnabrück‛, bevü kels äbinom hiel ‚Albert Sleumer‛: cifal balid fütürik Volapükanefa.

## Lautots
* 1885. *Allgemeiner Weltsprache-Verein. Statuten der Sektion Nord-Deutschland.* Überlingen: Feyel.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
* (Redakans). 1948. Lifajenäd cifala telid Volapükanefa. *Volapükagased pro Nedänapükans* Nüm: 6, Pads: 21-25. (Vödem rigädik.)
Ernst Hermann Müller

Dilekan **Ernst Hermann Müller** (*Deutänapüko*: ) se Calw (pämotöl ün XXXX, ädeadöl ün XXXX) äbinom bal Volapükanas Deutänik balid. Ya ün 1881 äsludom ad studön Volapüki, posä älilom spikädi hiela Otto Büchler dö pük at.

## Lautots
* 1886. *Öffentlicher Vortrag des Herrn Rektors Dr. Hermann Müller von Calw über die Weltsprache volapük gelegentlich der vierten Generalversammlung des ersten württembergischen Weltspracheverins in Ehingen a.D. Donau (am 29. April 1886).* Konstanz a.B.: Schleyer.
* 1888. *Offenes Sendschreiben an den Verfasser der Schrift: Das Phantom der Weltsprache“ Herrn Ernst Müller. Von Ernst Hermann Müller.* Separat-Abdr. aus der „Cannstatter Zeitung“. Cannstatt: Rapp.
* 1890. *H. Müller. Erklärung eines alten Volapükans über die Lage und Lösung der Streitsache.* Calw (Württemberg): Oelschläger.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Joseph Bernhaupt

Hiel **Joseph Bernhaupt** se Bäyrut (Libanän) ägetom ün 1883 diplomi tidana Volapüka e päcälom, ün yel ot, fa Schleyer as cif pro Süriyän. Äpenom lartügis mödik dö e gönü Volapük. Ün 1884 ämobom gebi vödas: balüdel, telüdel... pladulü soldel, mundel...

## Lautots
* 1883. *Auszug aus dem Spréchsaal des Beámtentàges. Schleyers Weltsprache.* Wien 12.1883.
* 1884. *J.M. Schleyer's Weltsprache „Volapük“. Mit einem Porträt des Erfinders.* Überlingen: Feyel.
* 1886. *Plägabuk sa glamat e vödasbuk in püks lul, al lenadön Volapüki söla Jleyer Yo'an.* Überlingen: Feyel.
* 1890(?). *Tefü dikod volapükanas.* Konstanz.
* 1898(?). *[Vödabuk Tsyinänapük-Volapük.]* Amoy, China: Poletti.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Jean-Claude Caraco

Hiel **Jean-Claude Caraco** (*Fransänapüko*: ) äbinom vicifal Volapükanefa de 1984 jü 2006 yanul 1, kü kodü gidids famülik päsäcälom fa cifal: Brian Bishop (l. Dalebüd de 2006 yanul 1, nüm: 2). Äbinom kadäman süperik ä pükikonsälal Volapüka. Änitedälükom sperantani Fransänik: André Cherpillod dö Volapük e kobo äpüboms vödabuki sperant-Volapük äsi Gospulis Fol in Volapük e buki dö jenav püka. Jean-Claude äpübom nunabledi balid in Volapük e sperant, ed espodom da vol lolik ad propagidön püki. Äbinom i dalaban kopiedas (ba nu latikas) fövotas valik, kelis hiel Arie de Jong äpenom ad vödabuk gretik oka (el *Wörterbuch der Weltsprache*). El Jean-Claude Caraco edeadom tü del deglulid febula ün yel: 2015 tö el ‘Lyon’: zif Fransänik.

## Lautots
* 1998. Auguste Kerckhoffs (1835-1903) kaj lia rolo en la Volapük-movado. In: *Menade bal püki bal.* Festschrift zum 50. Geburtstag von Reinhard Haupenthal / Festlibro por la 50a naskiĝo de Reinhard Haupenthal, 1995-02-17. Saarbrücken: Editions Iltis.

## Fonät
Donald Gasper

Hiel **Donald Gasper** (???? setul 26 &mdash; ) äbinom vicifal Volapükanefa, sekü Dalebüd cifala de 2006, yanul 1, nüm: 2. Lödom in zif: Hong Kong (Tsyinän).
Ralph Midgley

Hiel **Ralph Midgley** (*Linglänapüko*: ) (pämotöl tü 1929, novul, d. 25<sup>id</sup>; ädeadöl tü 2024, mayul, d. 23<sup>id</sup>) äbinom Guvan Volapükanefa (sekü dalebüd cifala: ‚Brian Bishop’ ‹ de 2006 yanul 1, nüm: 1). Sis yels plu 30 ejäfom me Volapük. Älautom tidodemis mödik Völapüka (vü kels: „Volapük pro alan“ e „Volapük jäfedik“, ed i famikün: „Volapük vifik“), äjafom eli “Flenef bevünetik Volapüka”, ed äpübom dü yels mödik gasedi: „Vög Volapüka“: gased atimik teik löliko papenöl in Volapük, kel epladulon „Sirkülapenädi“ büik oma. Äredakom eli „Vög Volapüka” jü novul yela: 2014. Jäfed lanälik oma emögükon pro pluamanum Volapükanas anuik studi e dalärni Volapüka.

Id äbinom liman kadäma Volapüka de yel: 2007 (dönulifükam kadäma) ‹ jüesa 2015. Ün fin yela: 2015 ‹ äklemom calis valik okik pö Volapükamuf demü bäldot oka e fibikam logamafäga. Äbinom stimakadämal soga bevünetik Volapüka sis del balid dekula yela: 2015 ma dalebüd cifala: ‚Hermann Philipps’.

Älödom in Scunthorpe (Greta-Britän).

## Yüms plödik.
In Volapük e Linglänapük:
* Volapük Vifik: tidodem famik ela ‚Midgley’ pro primölans
* Flenef bevünetik Volapüka.
* Sirkülapenäd, gased balid ela ‚Midgley’ (konlet no lölöfik).
* Volapükagrup lä el ‚Yahoo!’, kö päpladons vobots mödik ela ‚Ralph Midgley’.
Pieter H. J. Uittenbogaard

Hiel **Pieter Henri Johannes Uittenbogaard** (pämotöl tü 1917 yulul 10 in Leiden, Nedän, ädeadöl tü 2004 mäzul 28 in Hilversum) äbinom Volapükan Nedänik. Pämotom in zif: Leiden, de 1937 älodom in zif: Hilversum. Ävedom kädana Volapükakluba valemik Nedänik ä Diläd valemik feda Volapükaklubas ün 1956, sekü dalebüd vicifala Arie de Jong. Ägetom diplomi tidana Volapüka ün 1958 (medü dalebüd cifala Johann Schmidt). Äbinom, kobü el F. J. Krüger, redakan Volapükagaseda pro Nedänapükans pos säcäl ela Arie de Jong ed ela J. G. M. Reynders Sr.

## Noets
Eduard Gutensohn

Hiel **Eduard Gutensohn** (*Deutänapüko*: ) ägetom diplomi tidana Volapüka ün 1884; ün yel ot päcälom fa Schleyer cif pro Bayän (pladulü söl L. E. Meier). Äbinom i stimapresidan Volapükakluba zenodik Bayäna in München.

## Lautots
* 1888. *Öffentlicher Vortrag über die Schleyer'sche Weltsprache Volapük gehalten in Lindau am 4. April 1888*. München: Selbstverl.
* 1888. *Ein Wort zur Abwehr. Den deutschen Volapükisten gewidmet.* München: Schnidtmann.
* 1907. *Grundsätze, Ziele und Wege der Kunsterziehung.* München: Höfling.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Alfred Kirchhoff

Hiel **Alfred Kirchhoff** (1838 mayul 23 in Erfurt - 1907 febul 8 in Mockau nilü Leipzig) äbinom taledavan Deutänik. Äbinom i Volapükan in Halle, kö äbitom as presidan Volapükakluba di Halle.

## Lifajenäd
Posä el Kirchhoff ifinükom julatidüpi okik, ästudom natanolavis in niver di Bonn. Lätikumo ävegom lü Jena ad laistudön jäfüdi ot. Ün 1861 äfinükom studi at benosekiko me penot (*De labiatarum organis vegetativis*).

Pos atos el Kirchhoff ävobom lä zänodajuls mödik, ed ün 1865 päfeapladom lü febodajul in Berlin. Ün 1871 äprimom ad tidön taledavi lä krigakadäm di Berlin. Ya mö yels tel pos atos ävedom Profäsoran Taledava ed äprimom ad vobön in Halle.

Ün 1878 pälasumom as liman ela *Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina* (Kadäm Deutänik Natavestiganas: Leopoldina). Siso el Kirchhoff ävobom ziliko pö votastid tidama taledava in juls. Leigo äbinom jäfedik gönü taledav: vü 1884 e 1904 äbinom redakan timapenäda: *Forschungen zur deutschen Landes- und Volkskunde*. 

## Lautots
### Tefü Volapük:
* 1887. *Offene Antwort auf Herrn Prof. Gustav Meyers „Harmlose Betrachtungen über Volapük“.* Wien: Devidé.
* 1887. *Volapük. Hilfsbuch zum schnellen und leichten Erlernen der Anfangsgründe dieser Weltsprache.* Halle a.S.: Waisenhaus. (Sa „Schlüssel“ = kik 22padik.) (Dabükots 1id, 2id, 3id ün 1887; 4id e 5id ün 1888. Dabükot balid pätraduton in Linglänapük ün 1888 me däl lautana as: *Volapük or Universal Language. A short grammatical course. Authorised translation. 2. ed., improved and amended.* London: Sonnenschein, Lowrey. Päbevobon e pätraduton i fa K. Linderfelt ini Linglänapük, ma jin nesekidiko.).
* 1887. Spikäd tiädü: „Die Ziele der Weiter-Entwickelung des Volapük“, tü 1887 gustul 7 (del balid Volapükakongreda di München); vödem spikäda at kanon patuvön in Spielmann (1887, pads: 43-46).
* 1888. *Über Volapük, sein Wesen und seine Bedeutung.* Graz o.J.: Styria. (Debükot de el *Grazer Volksblatt*.)

### Tefü taledav:
* 1861. *De labiatarum organis vegetativis*.
* 1882. *Schulgeographie.* (Taledav pro juls.)
* 1887-1904. *Forschungen zur deutschen Landes- und Volkskunde.* (Vestigams tefü taledav e menav Deutänik; timapenäd)
* 1892. *Erdkunde für Schulen.* (Taledav pro juls.)

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Servaas de Bruin

Hiel **Servaas de Bruin** (Schoonhoven, 1821 febul 11<sup>id</sup> — Den Haag, 1901 yanul 12<sup>) äbinom lautan, literatavan, tradutan ä Volapükan Nedänik, kel ätradutom gramati e vödabuki Volapüka ela Schleyer ini Nedänapük. Zuo, älautom e ätradutom lekonedis, Vödabuki Jenavik e Taledavik (toums tel, Leiden, 1862) ä tidabukis ad lärnön Fransänapüki, Linglänapüki, Deutänapüki, Svedänapüki, Litaliyänapüki, Spanyänapüki e r.

## Lautots
* 1884. *Volapük, dat is: de wereldtaal: spraakkunst*. 's-Gravenhage: Joh. IJkema. (Tradutod, päbevoböl pro Nedänans, ela *Grammatik der Universalsprache* ela Schleyer.)
* 1885. *Woordenboek der Wereldtaal (Vödasbuk Volapüka).* I. Volapük-Hollandsch. II. Hollandsch-Volapük. 's-Gravenhage: Joh. IJkema. (Tradutod e bevob vödabuka ela Schleyer.)

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Arthur Heyligers

Hiel **Arthur Heyligers** (pämotöl ün XXXX, ädeadöl ün XXXX) äbinom Volapükan Belgänik. Älautom tidabuki Volapüka pro Flanänans ün 1886.

## Lautots
* 1886. *Volledige handleiding tot het aanleren der wereldtaal Volapük naar de laatste verbeteringen van A. Kerckhoffs.*. Paris: Librairie H. Le Soudier / Borgerhout: Drukkerij J. B. Leemans. (Dabükot balid päpübon ün 1886, telid -- pegretüköl -- ün 1888).
* 1889. *Woordenboek der wereldtaal naar de laatste verbeteringen voor nederlanders bewerkt.* Paris: Libraire H. Le Soudier; Borgenhout: Leemans. (Dil I: *Volapük-vlaamsch woordenboek.*, Borgerhout: Leemans, 1887; Dil II: *Vlaams-volapük woordenboek.*, Borgenhout: Leemans: 1888.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Julius Lott

Hiel **Julius Lott** (*Deutänapüko*: , 1845 – 1905) äbinom Volapükan Lösteränik. Pos yels anik voböl gonü Volapük, äsludom ad datikön e propagidön pükati votik, eli *Mundolingue*.

## Lautots
* 1885. *Unterrichtsbriefe für das Selbststudium der Weltsprache Volapük.* Wien: Selbstverl.
* 1887. *Schleyer's Volapük. Uebungsbuch zum schnellen Erlernen dieser internationalen Verkehrssprache.* Wien: Selbstverl.
* 1888. *Die Kunst die internationale Verkehrssprache „Volapük“ schnell zu erlernen. Kurzgefaßte theoret.-prakt. Anleitung Schleyer's Volapük in kürzester Zeit durch Selbstunterricht sich anzueignen. Mit zahlr. prakt. Uebungs-Aufgaben, Dialogen...* Wien, Pest, Leipzig: A. Hartleben's Verlag.
* 1888. *Ist Volapük die beste und einfachste Lösung des Weltsprache-Problems?* 32p., 8o. Wien.
* 1889. *Eine Compromiss-Sprache als beste und einfachste Lösung des Weltsprache-Problems.* 32p., 8o. Wien.
* 1890. *Un lingua internazional: Grammatika et vokabular pro angleses, germanes, romanes, et pro kultivates de tut mond*, XLVI+298p. 16o. Wien.
* (nen dät). *Grammatik der Weltsprache „Mondolingue“*, herausgegeben von der Weltsprache-Gesellschaft. Deutsche Ausgabe, 35p., 8o. Leipzig.
* 1892-1893. *Le Kosmopolit*: Gazette pro l amikes de un lingue universal. Publikat de l international societé del mondolingue. Leipzig.
* 1899. *Un lingue international pro le cultivat nations de tot mund: Grammatic, dialogs, letters et vocabular composit in algian, frances, german, italian et universal lingue pro le practic application durant le exposition universal in Paris 1900*, XVIII+138p. 16o. Wien.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Siegfried Lederer

Hiel **Siegfried Lederer** (*Deutänapüko*: ; pämotöl ün 1861 yunul 30id, ädeadöl ün 1911 novul 8id) äbinom Volapükan Lösteränik. Ün yel 1887 ädagetom diplomi tidana Volapüka, ed ün prilul yela sököl ya äpübom in Wien (poso in Berlin) gasedi nulik, „Rund um die Welt / Zi vol lölik“ (= „Zü vol lölik”), kel pelecedon as gased Volapükik gudikün (l. *Jenotem Valemapüka ‚Volapük‛* hiela Johann Schmidt, pad: 30). Ätradutom märis anik hiela H. C. Andersen e blodefa Grimm, äsi eli „Leid“ („Lied“ jiela Carmen Sylvia, lautot kelik pepübon in nüm telik (6 e 7) yeloda telid gaseda omik; i pedakipon as tradutods Rusänapükik hiela W. Rosenberger e Litaliyänik hiela A. Ferretti). Älautom i lebukis rigik mödik, vü kels „Lofüdänatävi“: buk vemo nitedik. Id älekibon in el „Zi vol lölik” oka rubrigi tiädü „Volapük als Dolmetscher“ (= Volapük as nätäpretian), vödemis anik kela ädabükom as buks soalik. Äblebom fiedik Volapüke i pos gloratim onik: äbinom balan limanas Volapükakadäma telid fa Schleyer ün 1900 päfünöla. Pas ven nebenikam Volapüka äjinon fifümik, äsludom ad slopikön Sperantamufi, ed ävedom bal kefünanas Sperantakluba „Verda Stelo“ (= Stel grünik) in Praha yelü 1908. Pos atos ätidom Speranti in Praha ed ävobom as redakan pro gaseds Sperantik („Universo“ = Leval, ed i fomam Sperantik nulik ela „Zi vol lölik“: „Ĉirkaŭ la Mondo“). Älautom tradutodis ini Sperant, vü kels nogna märis ela Andersen („Bildolibro sen Bildoj“: Magabuk nen mags), ed eli „Leid“ jiela Carmen Sylva. Ädeadom ün 1911 novul 8id in Praha.

## Lautots
* 1886. *Die Weltsprache Volapük.* Wien: Löwit.
* 1887. *Magabuk nen mags, fa Andersen. Lovepolam fa Lederer Siegfried.* Volapükabuks, nüm: 1. Leipzig: Mayer.
* 1888. *Märs popa deutik, fa Blods Grimm. Sevälam e lovepolam fa Siegfried Lederer, Wien.* Volapükabuks, nüm: 2. Leipzig: Püb de Mayer Eduard Henrich, Rossplatz 16.
* 1889. *Kledazäl balsejölid jiplina. Mär yapänik. Der Prinzessin achtzehnter Geburtstag. Ein Märchen aus Japan.* Wien.
* 1889. *Lofüdänatäv fa klonaleson Rudolf de Löstän-Nugän. Lovepolam dälü lautel subimik fa Siegfried Lederer. Dil 1-2.* Leipzig: Mayer.
* 1899. *Das Problem einer künstlichen Weltverkehrssprache. Referat [...] 3. Januar 1899 [...]* Prag: Selbstverl.

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Volapükamuf e Sperantamuf

Lartüg at bepenon sümis e difis jenavikis e "filosopikis" vü Volapük e Sperant.

## Jenotem Volapüka sümon-li ad jenotem Speranta?

* Mufs yufapükik lä tumyelacen (vü tumyelas XIXid e XXid) sümons ad ods, ed ad mufs bolitik (labölo diali, stäni, hümi, noganükami e dinitaleodi... El Orkrand seimna älesagom, das binod mufas at äsümom i ad binod mufa sogädimik.) Binons-li fluks tikamagotema tumyela XIXid?

* Schleyer e Zamenhof: veraton-li, das dists lanavik vü oms (Zamenhof = "priman", "mufükan" demokratik; Schleyer = "datuval" monäkik, reigiälik) älonülons volfi (benosekik u no) pükamufas omsik? (L. leced ela Schmidt dö "kemenilöf" ela Schleyer)

* Auguste Kerckhoffs = Louis de Beaufront? (Si e no...)

* Valikans lesagons, das Volapükamuf änepubon sekü feits vü palets neflenik labü tikamagots distik tefü revids gramatik e vödastokiks (kels pälecedons valemo zesüdiks). Veraton-li lesag at? Kikodo otosi no äjenon-li lä Sperantamuf, pos feit vü hiels Zamenhof e de Beaufront?

* Ceds dö od: kisi äsagons-li Sperantans dö Volapükans, e Volapükans dö Sperantans ün prim dabina mufas onsik? (Kanoy leigodön lesags ela Zamenhof dö Volapük ko lesags ela Schleyer dö Sperant — kels i jonon gudiko difis pösodik ä lanavikis vü oms).

* Dabin "dinitaleoda ti glügik" Volapükamufa (kelos defon pö Sperantamuf) sinifon-li disti "filosopik" vü mufs at? Sekis kisik älabon-li?
Volapükaklub nolavik di Nürnberg

**Volapükaklub nolavik di Nürnberg** (nem cälöfik Deutänapükik: *Wissenschaftlicher Weltspracheverein Nürnberg*, in Volapük ettimik: „Volapükaklub nolik Nürnberg“) päfünon ün febul yela 1888, labü hiel A. Colling as presidan balid. Liman famikün ona äbinom hiel Leopold Einstein, kela flün äkodon, ya ün 1888, das klub at äslopikon sperantamufi. Ün 1897, älüvon speranti ed äyumon lü pük: Idiom Neutral; ün 1907 klub ävälon püki: Ido.

## Literat
* Marcus Sikosek: *Dokumente zum "Weltspracheverein Nürnberg".* in: ''Esperantologio'' 3 (2005), pads 45–54 (Deutänapükiko ko naböfodönuams in Sperant e Linglänapük).
Jenav yufapükamufas

- Nüdug: Tikamagot Yufapüka, steifüls votik, e r. (brefiko)

- Yufapükamuf balid: Volapükamuf. (Kikodo äbinon-li Volapük yufapük balid, kel jenöfiko äkodon mufi bevünetik? Kikodo sümikos no ijenon büo?)

- Yufapükamuf balid: Sperantamuf. (Demolöd id eli "Ido"!).

- Yufapükamuf kilid: Interlingua. (*Vüpük*)

- Yufapüks, kels ti äkodons mufis: Spelin? Mundolingue? Idiom Neutral? Glossa?

- Fütür yufapükamufas. 
- Kisi ojenon-li ko Sperantamuf? E ko mufs votik?
- Vol neodon-li yufapüki? Yufapük muton-li binön mekavik? 

## Literatalised

* Couturat, L., e L. Leau. 1903. *Histoire de la langue universelle.* Paris: Hachette.

* Zamenhof, L. L. 1903. Esenco kaj estonteco de la ideo de lingvo internacia. *Fundamenta krestomatio de la lingvo Esperanto*, 268-316. Paris: Hachette. (Dönu pepübon ün 1991 in: *Nova Esperanta Krestomatio*, 336-365. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio.) (Vödem rigädik in Sperant, ma fomat .pdf)
Angelika Wirsching

Jiel **Angelika Wirsching** (*Deutänapükiko*: ;), se Hall nilü Innsbruck (Lösterän), äbinof balan Volapükanas balid: ya ün 1879, du Volapük nog te in gased: „Sionsharfe“ ela Schleyer päpübon, äpenof poedoti Volapükik balid, tiädü: „Log cila.“ Ün 1881 ägetof diplomi „tidela“ (= tidana) Volapüka (nüm: 3).

## Literat
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Heinrich Schnepper

Dokan **Heinrich Schnepper** (*Deutänapüko*: ; pämotöl ün XXXX, ädeadöl ün XXXX) äbinom Volapükan se München. Äprimom ad lärnön Volapük ün 1885, ed ya ün yel ö ägetom diplomi tidana Volapüka (nüm: 174). Ävobom lanäliko pro propagid Volapüka me buks e spikäds oka (äbinom spikädan süperik). Äredakom ed äpübom gasedi: „Cogabled“.

*1878: Kultasaludükam tö zif Eichstatt
 
*1884-1886: Prefätan lä studaseminar tö zif München
 
*1886-1893: Lekredavitidan pö Luitpold-gümnad tö zif München  (Gümnadaprofäsoran)
 
*1893-1915: Benefidan  leglüga Läda Lelöfik Obas tö zif München
 
*1915-1934: Komoran tö zifil Neuburg su flumed Donau
 
*1934: Edeadom tü d. 6.12.34, ba tö zifil Neuburg

## Lautots
* 1886. *Volapük in zwei Lehrstufen. Kurzes Lehr- und Übungsbuch zum Erlernen der Weltsprache.* München: Selbstverl. (Dabükot 2id ün 1887; Dabükot 3id ün 1887, sa läükot: *Nach den Beschlüssen des Volapük-Kongresses in München bearb.*, München: J. Lindauer'sche Buchhandlung (Schöpping).)

## Literat
* Haupenthal, Reinhard. 1982. *Volapük-Bibliographie.* Hildesheim, Zürich, New York: Georg Olms Verlag. (Päpüböl kobü dabükot nulik ela *Volapük die Weltsprache* ela Schleyer.)
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Anton Colling

Hiel **Anton Colling** (*Deutänapüko*: ) äbinom deutänan Volapükan.
Pämotom tü 1850 gustul 31 in Blieskastel bei Zweibrücken, ed ädeadom tü 1901 mäzül 13 in Passau.

Äbinom telegrafan e äcifom telegrafabüri in Passau. 

Ävobom pro Volapükamuf in Ludwigshafen, in Mannheim, in Nürnberg ed in Passau. Ägetom diplomi tidana Volapüka ün 1886. Päcälom senätan fa el Schleyer (ün 1888?). 
1887 mäzul 31 päfünon volapükaklub in Ludwigshafen fa el Colling, e mayul 28 in Mannheim.
Äfünom volapükaklubi in Nürnberg ün 1888; ye ün 1890, klub at valik äslopikon Sperantamufi.
Äfünom volapükaklubi in Passau ün 1899.

Us zuo äfünom e äpresidom Kneippaklubi in Passau sis 1894.

## Lautots
* 1887. *Kanits.* Ludwigshafen: Selbstverl.
* 1887. *Volapükatid, theoret. und prakt. Weltsprache-Unterricht[...].* Ludwigshafen: Baumgartner i.Komm.
* 1899. *Volapük, sein Wesen und seine Bedeutung für Jedermann.* Vortrag gehalten am 24. April 1899. Pasau: König.
* 1899. *Die Feuerprobe des Volapük. 1879-1899. Führer durch die internationale Jubiläumsausstellung.* Passau: Koenig.

## Jons
* Anton Colling e zif Passau; mot e dead (Deutänapüko). https://web.archive.org/web/20151222135730/http://regiowiki.pnp.de/index.php/Anton_Colling.
* Anton Colling in lekaled 1844/45 de jul de Blieskastel https://books.google.de/books?id=119FAAAAcAAJ&pg=PA23&dq=colling,+anton&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjy2f6m0tTJAhWnlHIKHdEoAwQQ6AEIUTAJ#v=onepage&q=colling%2C%20anton&f=false pad 23. Bo vad omik.
* Anton Colling in Lekaled Volapüka https://de.wikisource.org/wiki/Seite:Volapuek-Almanach_fuer_1888.pdf/20, https://de.wikisource.org/wiki/Seite:Volapuek-Almanach_fuer_1888.pdf/46
* Nürnberga Klubo https://vo.wikipedia.org/wiki/Lised_Volap%C3%BCkaklubas_ma_f%C3%BCnad%C3%A4t
* Klubs in Nürnberg e Mannheim  https://de.wikisource.org/wiki/Seite:Das_erste_Jahrzehnt_der_Weltsprache_Volap%C3%BCk.djvu/44
Scunthorpe

**Scunthorpe** binon zif in grafän: Lincolnshire, in Linglän

Scunthorpe labon belödanis 72 660 (2001).