open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Boston

**Boston** binon zif in komot: Suffolk, ä cifazif tata: Massachusetts, in Lamerikän.

## Nüns taledavik
Boston topon videtü 42°21’ 30’’ N e lunetü 71°03’ 37’’ V.

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Boston labon sürfati valodik mö 232,1 km², kela 125,4 km² binon län e kela 106,7 km² (46%) binon vat.

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 589 141, lomanefs 239 528 e famüls 115 212 älödons in Boston. Lödanadensit äbinon mö mens 4 697 a km². Ädabinons valodo lödöps 251 935 (2 009 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (54,47%), blägans (25,33%), lindiyans (0,4%), siyopans (7,52%) e Pasifeana-nisulans (0,06%); mens bidädas votik äbinons mö 7,83% e mens bidäda plu bala äbinons mö 4,39%. Latinans bidädas valasotik äfomons 14,44% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 239 528, 22,7% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 27,4% äbinons matans äkobolödöl, 16,4% pädugons fa vom nen himatan e 51,9% no äbinons famüls. 37,1% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 9,1% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,31 a lomanef e pösods 3,17 a famül.

Demü bäldot, 19,8% lödanas ela Boston älabons bäldoti lifayelas läs 18, 16,2% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 35,8% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 17,8% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 10,4% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 31.

Demü gen, ädabinoms mans 92,8 a voms 100. Pato ädabinoms mans 90,2 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Boston äbinon mö US90 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$44 151. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$37 435, leigodü US$32 421 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$23 353. Zao 15,3% famülas e 19,5% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 25,6% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 18,2% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Albuquerque

**Albuquerque** binon zif in komot: Bernalillo, in tat: Nula⸗Mäxikän, in Lamerikän.

## Nüns taledavik
Albuquerque topon videtü 35°6’ 39’’ N e lunetü 106°36’ 36’’ V (35,110703; ‑106,609991).

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Albuquerque labon sürfati valodik mö km² (vat: 0%).

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 448 607, lomanefs 183 236 e famüls 112 690 älödons in Albuquerque. Lödanadensit äbinon mö mens 958,9 a km². Ädabinons valodo lödöps 198 465 (424,2 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (71,59%), blägans (3,09%), lindiyans (3,89%), siyopans (2,24%) e Pasifeana-nisulans (0,1%); mens bidädas votik äbinons mö 14,78% e mens bidäda plu bala äbinons mö 4,31%. Latinans bidädas valasotik äfomons 39,92% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 183 236, 30,2% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 43,6% äbinons matans äkobolödöl, 12,9% pädugons fa vom nen himatan e 38,5% no äbinons famüls. 30,5% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 8,4% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,4 a lomanef e pösods 3,02 a famül.

Demü bäldot, 24,5% lödanas ela Albuquerque älabons bäldoti lifayelas läs 18, 10,6% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 30,9% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 21,9% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 12% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 35.

Demü gen, ädabinoms mans 94,4 a voms 100. Pato ädabinoms mans 91,8 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Albuquerque äbinon mö US$38 272 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$46 979. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$34 208, leigodü US$26 397 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$20 884. Zao 10% famülas e 13,5% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 17,4% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 8,5% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Las Vegas

**Las Vegas** binon zif in komot: Clark, in tat: Nevada, in Lamerikän.

## Nüns taledavik
Las Vegas topon videtü 36°11’ 39’’ N e lunetü 115°13’ 19’’ V (36,194168, 115,222060).

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Las Vegas labon sürfati valodik mö 340 km², kela 339,8 km² binon län e kela 0,16 km² (0,04%) binon vat.

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 478 434, lomanefs 176 750 e famüls 117 538 älödons in Las Vegas. Lödanadensit äbinon mö mens 1 630,3 a km². Ädabinons valodo lödöps 190 724 (649,9 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (69,86%), blägans (10,36%), lindiyans (0,75%), siyopans (4,78%) e Pasifeana-nisulans (0,45%); mens bidädas votik äbinons mö 9,75% e mens bidäda plu bala äbinons mö 4,05%. Latinans bidädas valasotik äfomons 23,61% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 176 750, 31,9% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 48,3% äbinons matans äkobolödöl, 12,2% pädugons fa vom nen himatan e 33,5% no äbinons famüls. 25% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 7,5% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,66 a lomanef e pösods 3,2 a famül.

Demü bäldot, 25,9% lödanas ela Las Vegas älabons bäldoti lifayelas läs 18, 8,8% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 32% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 21,7% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 11,6% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 34.

Demü gen, ädabinoms mans 103,3 a voms 100. Pato ädabinoms mans 102,5 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Las Vegas äbinon mö US102 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$50 465. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$35 511, leigodü US$27 554 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$22 060. Zao 8,6% famülas e 11,9% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 15,4% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 8,3% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Reno

Dabinons:

* Reno: zif in tat: Ohio, in Lamerikän.
* Reno: zif in tat: Nevada, in Lamerikän.
* Reno: zifs tel in tat: Täxasän, in Lamerikän.
Austin

Dabinons:

* Austin (Nevada): zif in tat: Nevada, in Lamerikän.
* Austin (Oregon): zif in tat: Oregon, in Lamerikän.
* Austin (Täxasän): zif in tat: Täxasän, in Lamerikän.
* Austin (Minnesota): zif in tat: Minnesota, in Lamerikän.
* Austin (Koloradän): zif in tat: Koloradän, in Lamerikän.
* Austin (Pensülvän): zif in tat: Pensülvän, in Lamerikän.
* Austin (Indiana): zif in tat: Indiana, in Lamerikän.
Fort Worth

**Fort Worth** binon zif in komot: Tarrant, in tat: Täxasän, in Lamerikän.

## Nüns taledavik
Fort Worth topon videtü 32°45’ 26.49’’ N e lunetü 97°19’ 59.45’’ V.

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Fort Worth labon sürfati valodik mö 774,1 km², kela 757,7 km² binon län e kela 16,4 km² (2,12%) binon vat.

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 534 694, lomanefs 195 078 e famüls 127 581 älödons in Fort Worth. Lödanadensit äbinon mö mens 705,7 a km². Ädabinons valodo lödöps 211 035 (278,5 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (59,69%), blägans (20,26%), lindiyans (0,59%), siyopans (2,64%) e Pasifeana-nisulans (0,06%); mens bidädas votik äbinons mö 14,05% e mens bidäda plu bala äbinons mö 2,72%. Latinans bidädas valasotik äfomons 29,81% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 195 078, 34,7% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 45,8% äbinons matans äkobolödöl, 14,7% pädugons fa vom nen himatan e 34,6% no äbinons famüls. households,

28,6% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 7,7% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,67 a lomanef e pösods 3,33 a famül.

Demü bäldot, 28,3% lödanas ela Fort Worth älabons bäldoti lifayelas läs 18, 11,3% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 32,7% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 18,2% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 9,6% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 31.

Demü gen, ädabinoms mans 97,3 a voms 100. Pato ädabinoms mans 94,5 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Fort Worth äbinon mö US$37 074 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$42 939. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$31 663, leigodü US$25 917 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$18 800. Zao 12,7% famülas e 15,9% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 21,4% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 11,7% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Indianapolis

**El Indianapolis** binon cifazif e zif pöpagikün tata ela Indiana Lamerikäna e komota ela Marion.

## Nüns taledavik
Indianapolis topon videtü 39°46’ 5.88’’ N e lunetü 86°9’ 29.52’’ V (39,7683; ‑86,1582).

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Indianapolis labon sürfati valodik mö 953,5 km², kela 945,6 km² binon län e kela 17,9 km² (1,88%) binon vat.

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 791 926, lomanefs 320 107 e famüls 192 704 älödons in Indianapolis. Lödanadensit äbinon mö mens 835,1 a km². Ädabinons valodo lödöps 352 429 (376,4 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (69,1%), blägans (25,5%), lindiyans (0,25%), siyopans (1,43%) e Pasifeana-nisulans (0,04%); mens bidädas votik äbinons mö 2,04% e mens bidäda plu bala äbinons mö 1,64%. Latinans bidädas valasotik äfomons 3,92% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 320 107, 29,8% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 40,6% äbinons matans äkobolödöl, 15,1% pädugons fa vom nen himatan e 39,8% no äbinons famüls. 32% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 8,5% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,39 a lomanef e pösods 3,04 a famül.

Demü bäldot, 25,7% lödanas ela Indianapolis älabons bäldoti lifayelas läs 18, 10,2% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 32,9% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 20,3% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 11% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 34.

Demü gen, ädabinoms mans 93,7 a voms 100. Pato ädabinoms mans 90,2 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Indianapolis äbinon mö US$41 964 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$48 755. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$36 302, leigodü US$27 738 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$21 640. Zao 9,1% famülas e 11,9% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 16,2% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 8,1% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Arlington (Täxasän)

**Arlington** binon zif in tat: Täxasän, in Lamerikän.

Sürfat ela Arlington binon mö 257 km².

Arlington labon belödanis 359 467 (2006).
Memphis (Tennessee)

**Memphis** binon zif in komot: Shelby, in tat: Tennessee, in Lamerikän.

## Nüns taledavik
Memphis topon videtü 35°7’ 3’’ N e lunetü 89°58’ 16’’ V (313,8 mi²).

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Memphis labon sürfati valodik mö km², kela 723,4 km² binon län e kela 40 km² (5,24%) binon vat.

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 650 100, lomanefs 250 721 e famüls 158 455 älödons in Memphis. Lödanadensit äbinon mö mens 898,6 a km². Ädabinons valodo lödöps 271 552 (375,4 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (34,41%), blägans (61,41%), lindiyans (0,19%), siyopans (1,46%) e Pasifeana-nisulans (0,04%); mens bidädas votik äbinons mö 1,45% e mens bidäda plu bala äbinons mö 1,04%. Latinans bidädas valasotik äfomons 1,04% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 250 721, 31,3% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 34,1% äbinons matans äkobolödöl, 23,8% pädugons fa vom nen himatan e 36,8% no äbinons famüls. 30,5% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 8,9% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,52 a lomanef e pösods 3,18 a famül.

Demü bäldot, 27,9% lödanas ela Memphis älabons bäldoti lifayelas läs 18, 10,8% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 30,7% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 19,7% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 10,9% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 32.

Demü gen, ädabinoms mans 89,8 a voms 100. Pato ädabinoms mans 84,9 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Memphis äbinon mö US$32 285 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$37 767. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$31 236, leigodü US$25 183 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$17 838. Zao 17,2% famülas e 20,6% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 30,1% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 15,4% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Knoxville

Dabinons:

* Knoxville: zif in tat: Tennessee, in Lamerikän.
* Knoxville: zif in tat: Illinois, in Lamerikän.
* Knoxville: zif in tat: Iowa, in Lamerikän.
* Knoxville: zif in tat: Pensülvän, in Lamerikän.
Columbus (Ohio)

**Columbus** binon zif in komots: Delaware, Fairfield e Franklin, ä cifazif tata: Ohio, in Lamerikän.

## Nüns taledavik
Columbus topon videtü 39°59’ 0’’ N e lunetü 82°59’ 0’’ V (39,983333; ‑82,983333).

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Columbus labon sürfati valodik mö 550,5 km², kela 544,6 km² binon län e kela 5,9 km² (1,07%) binon vat.

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 711 470, lomanefs 301 534 e famüls 165 240 älödons in Columbus. Lödanadensit äbinon mö mens 1 306,4 a km². Ädabinons valodo lödöps 327 175 (600,8 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (67,93%), blägans (24,47%), lindiyans (0,29%), siyopans (3,44%) e Pasifeana-nisulans (0,05%); mens bidädas votik äbinons mö 1,17% e mens bidäda plu bala äbinons mö 2,65%. Latinans bidädas valasotik äfomons 2,46% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 301 534, 28% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 36,1% äbinons matans äkobolödöl, 14,5% pädugons fa vom nen himatan e 45,2% no äbinons famüls. 34,1% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 7% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,3 a lomanef e pösods 3,01 a famül.

Demü bäldot, 24,2% lödanas ela Columbus älabons bäldoti lifayelas läs 18, 14% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 35,1% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 17,9% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 8,9% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 31.

Demü gen, ädabinoms mans 94,6 a voms 100. Pato ädabinoms mans 91,9 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Columbus äbinon mö US91 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$47 391. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$35 138, leigodü US$28 705 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$20 450. Zao 10,8% famülas e 14,8% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 18,7% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 10,9% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Tulsa

**Tulsa** binon cifazif komota: Tulsa, in tat: Loklahomän, in Lamerikän.

## Nüns taledavik
Tulsa topon videtü 36°7’ 53’’ N e lunetü 95°56’ 14’’ V (36,131294; ‑95,937332).

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Tulsa labon sürfati valodik mö 483,9 km²), kela 473,1 km² binon län e kela 10,9 km² (2,24%) binon vat.

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 382 872, lomanefs 165 743 e famüls 99 114 älödons in Tulsa. Lödanadensit äbinon mö mens 830,9 a km². Ädabinons valodo lödöps 179 405 (379,2 a km²). Lödanef äbinädon me: , blägans (15,47%), lindiyans (4,72%), siyopans (1,82%) e Pasifeana-nisulans (0,05%); mens bidädas votik äbinons mö 3,45% e mens bidäda plu bala äbinons mö 4,4%. Latinans bidädas valasotik äfomons 4,4% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 165 743, 0% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, äbinons matans äkobolödöl, 0% pädugons fa vom nen himatan e no äbinons famüls. 0% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 9,8% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,31 a lomanef e pösods 2,98 a famül.

Demü bäldot, 0% lödanas ela Tulsa älabons bäldoti lifayelas läs 18, 10,9% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 29,9% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 21,5% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 12,9% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 34.

Demü gen, ädabinoms mans 93,5 a voms 100. Pato ädabinoms mans 93,5 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Tulsa äbinon mö US$35 316 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$44 518. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$32 779, leigodü US$25 587 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$21 534. Zao 10,9% famülas e 14,1% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 20,5% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 8,3% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Sobral

**Sobral** binon zif in tat: Ceará, in Brasilän. Sobral topon videtü 3°40’ 26’’ S e lunetü 40°14’ 20’’ V.

Sürfat ela Sobral binon mö 2 122,98 km².

Sobral labon belödanis 175 814 (2005).
Edmontonia

Elaf ***Edmontonia*** äbinon dinosaur tegilabik, limaf famüla *[[Nodosauridae]]* dona-Kretata. Nem onik sinifon 'se Edmonton' (ibä pätüvon in Edmonton, Alberta, Kanadän).

## Tüv e bids
Bid patedik ela *Edmontonia*, *E. longiceps*, pätüvon ün 1924 fa George Paterson. No ägeton nemi jü 1928, de hiel Charles M. Sternberg. *E. rugosidens*, calöfiko pänemöl fa hiel Charles W. Gilmore ün 1930, pätuvon in Fomam di Aguja in Täxasän. Bids ela *Edmontonia* binons:
* *E. longiceps* (bid patedik);
* *E. rugosidens*, kel lunomiko geton el *genus* lönik oka, *Chassternbergia*, rigiko pämoböl as el *subgenus* fa Dk. Robert T. Bakker ün 1988 (*Edmontonia (Chassternbergia) rugosidens*), stabü difs in kranapropors leigodü el *E. longiceps* El *subgenus* at no pelasumon valemo;[Tümolog vöda: *Chassternbergia*: stimü hiel Charles Mortram Sternberg (1885-1981): fösilavan Kanadänik, kel ün 1928 änemom ed äbepenom eli *Edmontonia longiceps*: dinosaur famüla *[[Nodosauridae]]*, keli hiel Robert Bakker poso ögebom as stab famüla nulik: *[[Edmontoniidae]]*, kel äkeninükon eli *subgenus* nulik, *Chassternbergia*, äsi eli *genus* nulik: *Denversaurus schlessmani*. El Sternberg ya pästimon sekü vob büik oka tefü el *Edmontonia longiceps*.] 
* ed elaf *E. australis*, kel sevädon te stabü platots särvigik anik, e valemo palecedon as nem dotik (*nomen dubium*).

Süvo pepladon ini grup at el *genus*: *Denversaurus schlessmani* (lasär se Denver, ela Schlessman). Nem at pägivon fa Bakker ün 1988 pro kran de period: Maastrichtian (löpa-Kretat), se Fomam di Lance in South Dakota, ab pacedon fa fösilavans posik dütöli lü el *Edmontonia rugosidens*. Bid patedik ela *Denversaurus* binon in konlet Museda Natajenava di Denver (atimo Neta- e Nolavamused di Denver), kelos binon kod nema ela *genus* at.

## Vönalifav
El *Edmontonia* äbinon gretik ä tankafomik, lunotü mets za 7 e geilotü mets za 2. Älabon platotis bomik su bäk e kap okiks, e tipotis spinafomik fol su flan alik jotas okik, kelas tels pädilons ad spinils votik. Jiniko pägebons dü nämamäts ko votikafs. Ad jelön oki ta mitifidafs, luveratiko äkropikon glunio ad läsükön mögi tataka ta bälid nenjelik oka.

## Literat
Aug. Fritschi

Hiel **Aug. Fritschi** äbinom Volapükan Spanyänik (se Sevilla), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased bevünetik tedelik, nolik, literatik e gälodik.
Raimbert

Söl **Raimbert** äbinom Volapükan Fransänik, kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased bevünetik tedelik, nolik, literatik e gälodik.
Vidal Cervantes

Hiel **Vidal Cervantes** äbinom Volapükan Spanyänik, kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased bevünetik tedelik, nolik, literatik e gälodik.
Salt Lake City

**Salt Lake City** binon zif in komot: Salt Lake ä cifazif tata: Utah, in Lamerikän.

## Nüns taledavik
Salt Lake City topon videtü 40°45’ 0’’ N e lunetü 111°53’ 0’’ V (40,75; ‑111,883333).

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Salt Lake City labon sürfati valodik mö 285,9 km², kela 282,5 km² binon län e kela 3,3 km² (0,01%) binon vat.

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 181 743, lomanefs 71 461 e famüls 39 803 älödons in Salt Lake City. Lödanadensit äbinon mö mens 643,3 a km². Ädabinons valodo lödöps 77 054 (272,7 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (79,2%, blägans (1,89%), lindiyans (1,34%), siyopans (3,62%) e Pasifeana-nisulans (1,89%); mens bidädas votik äbinons mö 8,52% e mens bidäda plu bala äbinons mö 3,54%. Latinans bidädas valasotik äfomons ni mens bidäda plu bala. Latinans bidädas valasotik äfomons 18,85% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 71 461, 27% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 41,1% äbinons matans äkobolödöl, 10,2% pädugons fa vom nen himatan e 44,3% no äbinons famüls. 33,2% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 9,7% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,48 a lomanef e pösods 3,24 a famül.

Demü bäldot, 23,6% lödanas ela Salt Lake City älabons bäldoti lifayelas läs 18, 15,2% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 33,4% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 16,7% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 11% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 30.

Demü gen, ädabinoms mans 102,6 a voms 100. Pato ädabinoms mans 101,2 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Salt Lake City äbinon mö US$36 944 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$45 140. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$31 511, leigodü US$26 403 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$20 752. Zao 10,4% famülas e 15,3% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 18,7% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 8,5% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Boise

**Boise** binon zif in komot: Ada ä cifazif tata: Idaho, in Lamerikän.

## Nüns taledavik
Boise topon videtü 43°36’ 49’’ N e lunetü 116°14’ 16’’ V (43,613739; ‑116,237651).

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Boise labon sürfati valodik mö 165,8 km², kela 165,2 km² binon län e kela 0,5 km² (0,33%) binon vat.

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 185 787, lomanefs 74 438 e famüls 46 523 älödons in Boise. Lödanadensit äbinon mö mens a km². Ädabinons valodo lödöps 77 850 ( a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (92,15%), blägans (0,77%), lindiyans (0,7%), siyopans (2,08%) e Pasifeana-nisulans (0,16%); mens bidädas votik äbinons mö 1,74% e mens bidäda plu bala äbinons mö 2,39%. Latinans bidädas valasotik äfomons 4,53% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 74 438, 32,5% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 48,7% äbinons matans äkobolödöl, 10% pädugons fa vom nen himatan e 37,5% no äbinons famüls. 28% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 7,9% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,44 a lomanef e pösods 3,03 a famül.

Demü bäldot, 25,3% lödanas ela Boise älabons bäldoti lifayelas läs 18, 11,7% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 32,3% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 20,6% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 10% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 33.

Demü gen, ädabinoms mans 98,1 a voms 100. Pato ädabinoms mans 95,8 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Boise äbinon mö US$42 432 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$52 014. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$36 893, leigodü US$26 173 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$22 696. Zao 5,9% famülas e 8,4% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 9,7% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 6% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Des Moines

**Des Moines** binon zif in komot: Polk, ä cifazif tata: Iowa, in Lamerikän.

## Nüns taledavik
Des Moines topon videtü 41°35’ 27’’ N e lunetü 93°37’ 15’’ V (41,590939; ‑93,620866).

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Des Moines labon sürfati valodik mö 200,1 km², kela 196,3 km² binon län e kela 3,8 km² (1,88%) binon vat.

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 198 682, lomanefs 80 504 e famüls 48 704 älödons in Des Moines. Lödanadensit äbinon mö mens 1 012 a km². Ädabinons valodo lödöps 85 067 (433,3 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (82,29%), blägans (8,07%), lindiyans (0,35%), siyopans (3,5%) e Pasifeana-nisulans (0,05%); mens bidädas votik äbinons mö 3,52% e mens bidäda plu bala äbinons mö 2,23%. Latinans bidädas valasotik äfomons 6,61% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 80 504, 29,5% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 43,7% äbinons matans äkobolödöl, 12,6% pädugons fa vom nen himatan e 39,5% no äbinons famüls. 31,9% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 10,2% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,39 a lomanef e pösods 3,04 a famül.

Demü bäldot, 24,8% lödanas ela Des Moines älabons bäldoti lifayelas läs 18, 10,6% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 31,8% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 20,4% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 12,4% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 34.

Demü gen, ädabinoms mans 93,8 a voms 100. Pato ädabinoms mans 90,5 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Des Moines äbinon mö US$38 408 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$46 590. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$31 712, leigodü US$25 832 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$19 467. Zao 7,9% famülas e 11,4% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 14,9% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e nek bäldotü lifayels 65 u plu 65.
Anchorage

Dabinons:

* Anchorage: zif in tat: Lalaskän, in Lamerikän.
* Anchorage: zif in tat: Kentucky, in Lamerikän.
Carson City

Dabinons:

* Carson City: zif in tat: Nevada, in Lamerikän.
* Carson City: zif in tat: Michigan, in Lamerikän.
Olinda

**Olinda** binon zif in tat: Pernambuco, in Brasilän. Olinda topon videtü 8°0’ 32’’ S e lunetü 34°51’ 18’’ V.

Sürfat ela Olinda binon mö 29 km².

Olinda labon belödanis 387 494 (2005).
Valinhos

**Valinhos** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Valinhos topon videtü 22°58’ 15’’ S e lunetü 46°59’ 45’’ V.

Sürfat ela Valinhos binon mö 148,52 km².

Valinhos labon belödanis 94 124 (2005).
São Caetano do Sul

**São Caetano do Sul** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. São Caetano do Sul topon videtü 23°37’ 22’’ S e lunetü 46°33’ 3’’ V.

Sürfat ela São Caetano do Sul binon mö 15,36 km².

São Caetano do Sul labon belödanis 133 241 (2005).
Cacoal

**Cacoal** binon zif in tat: Rondônia, in Brasilän. Cacoal topon videtü 11°26’ 19’’ S e lunetü 61°26’ 50’’ V.

Sürfat ela Cacoal binon mö 3 793 km².

Cacoal labon belödanis 76 422 (2005).
Pittsburgh

**Pittsburgh** binon zif in komot: Allegheny, in tat: Pensülvän, in Lamerikän.

## Nüns taledavik
Pittsburgh topon videtü 40°26’ 29’’ N e lunetü 79°58’ 38’’ V (40,441419; ‑79,977292).

Ma el *U.S. Census Bureau* (Pöpinumamabür Lamerikänik), Pittsburgh labon sürfati valodik mö 151,1 km², kela 144 km² binon län e kela 7,2 km² (4,75%) binon vat.

## Lödanef
Timü pöpinumam yela: 2000, mens 334 563, lomanefs 143 739 e famüls 74 169 älödons in Pittsburgh. Lödanadensit äbinon mö mens 2 324,1 a km². Ädabinons valodo lödöps 163 366 (1 134,9 a km²). Lödanef äbinädon me: vietans (67,63%), blägans (27,12%), lindiyans (0,19%), siyopans (2,75%) e Pasifeana-nisulans (0,03%); mens bidädas votik äbinons mö 0,66% e mens bidäda plu bala äbinons mö 1,61%. Latinans bidädas valasotik äfomons 1,32% lödanefa.

De lomanefs ädabinöl 143 739, 21,9% äkeninükons cilis bäldotü yels 18 u läs 18 in lödöp älödölis, 31,2% äbinons matans äkobolödöl, 16,5% pädugons fa vom nen himatan e 48,4% no äbinons famüls. 39,4% lomanefas äbinädons me pösods äsoelöl; 13,7% äbinädons me pösod äsoelöl bal bäldotü yels 65 u plu 65. Ädabinons zänedo pösods 2,17 a lomanef e pösods 2,95 a famül.

Demü bäldot, 19,9% lödanas ela Pittsburgh älabons bäldoti lifayelas läs 18, 14,8% bäldoti lifayelas 18 jü 24, 28,6% bäldoti lifayelas 25 jü 44, 20,3% bäldoti lifayelas 45 jü 64 e 16,4% bäldoti lifayelas 65 u plu 65. Bäldot patedik äbinon mö lifayels 36.

Demü gen, ädabinoms mans 90,7 a voms 100. Pato ädabinoms mans 87,8 a voms 100 bäldotü lifayels 18 u plu 18.

Lemesed patedik lomanefa in Pittsburgh äbinon mö US$28 588 e lemesed patedik famüla äbinon mö US$38 795. Mans älaboms lemesedi patedik mö US$32 128, leigodü US$25 500 vomas. Lemesed „per capita“ (a pösod) äbinon mö US$18 816. Zao 15% famülas e 20,4% lödanefa lölik älifons dis pöfasoliad, keninükamü 27,5% utanas bäldotü lifayels 18 u läs 18 e 13,5% utanas bäldotü lifayels 65 u plu 65.
São Bernardo do Campo

**São Bernardo do Campo** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. São Bernardo do Campo topon videtü 23°41’ 38’’ S e lunetü 46°33’ 54’’ V.

Sürfat ela São Bernardo do Campo binon mö 406,18 km².

São Bernardo do Campo labon belödanis 803 906 (2005).
Santo André

Dabinons:

* Santo André: zif in tat: São Paulo, in Brasilän.
* Santo André: zif in tat: Paraíba, in Brasilän.
Sorocaba

**Sorocaba** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Sorocaba topon videtü 23°30’ 7’’ S e lunetü 47°27’ 28’’ V.

Sürfat ela Sorocaba binon mö 449,12 km².

Sorocaba labon belödanis 590 846 (2005).
Ribeirão Preto

**Ribeirão Preto** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Ribeirão Preto topon videtü 21°10’ 40’’ S e lunetü 47°48’ 36’’ V.

Sürfat ela Ribeirão Preto binon mö 651,36 km².

Ribeirão Preto labon belödanis 567 917 (2005).
Cubatão

**Cubatão** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Cubatão topon videtü 23°53’ 42’’ S e lunetü 46°25’ 30’’ V.

Sürfat ela Cubatão binon mö 142,28 km².

Cubatão labon belödanis 121 002 (2005).
Elopteryx

Elaf ***Elopteryx*** (siämü: „flitäm smalik“) binon el *genus* dinosauras grupa: *[[Maniraptora]]*, stabü brekots fösilik petuvöl in klifs dona-Kretata se Rumän. Bid patedik: elaf *Elopteryx nopcsai*, sevädon teiko stabü logabomabrekots (*femora*) tel, e sekü atos pacedon fa fösilavans mödikün as nem dotik (*nomen dubium*).

Dinosaurs votik tel grupa *[[Theropoda]]*, leigo sevädiks stabü brekots nemödik (elafs *[[Bradycneme]] draculae* e *[[Heptasteornis]] andrewsi*), panemons stabü fösils Rumänik perioda ot, e bofiks ya pägivülons ün paset ele *Elopteryx*. Bofikafs pänemons fa els Harrison e Walker ün 1975, e päbepenons as „lüls Kretata“. Studs e vobots mödik ätöbidons ad fümetön, kis äbinons nims at (Weishampel *et al.* 1991; Le Loeuff *et al.*, 1991; Csiki e Grigorescu, 1998; Naish 2004); kösömiko leigodons onis lä elafs *[[Troodontidae]]* (a. s. Paul 1988; Wieshampel *et al.* 1991) ud elafs *[[Dromaeosauridae]]* (a. s. Le Loeuff *et al.* 1991; brefabüikumo, els Csiki e Grigorescu (1998) äcedons elis *Bradycneme* e *Heptasteornis* otsinifikis, lü grup elafas *[[Avetheropoda]]* dutolis, ed eli *Elopteryx* nemi dotik vü els *[[Maniraptora]]*. El Nash (2004) äkredon ye, das el *Heptasteornis* duton lü grup elafas *[[Alvarezsauridae]]*; nims votik tel no pämäniotons. Ibä fösils bidas at binons te brekots, döbat at nendoto pofövon.

## Literat
* Andrews, C.W. 1913. On some bird remains from the Upper Cretaceous of Transylvania. *Geological Magazine* toum: 5, pads: 193-196.
* Csiki, G., and Grigorescu, D. 1998. Small theropods from the Late Cretaceous of the Hateg Basin (western Romania) - an unexpected diversity at the top of the food chain. *Oryctos* toum: 1, pads: 87-104.
* Harrison, C.J.O., and Walker, C.A. 1975. The Bradycnemidae, a new family of owls from the Upper Cretaceous of Romania. *Palaeontology* toum: 18(3), pads: 563-570.
* Le Loeuff, J., Buffetaut, E., Méchin, P., and Méchin-Salessy, A. 1992. The first record of dromaeosaurid dinosaurs (Saurischia, Theropoda) in the Maastrichtian of southern Europe: palaeobiogeographical implications. *Bulletin de la Société géologique de la France* toum: 163(3), pads: 337-343.
* Naish, D. *Heptasteornis* was no ornithomimid, troodontid, dromaeosaurid or owl: the first alvarezsaurid (Dinosauria: Theropoda) from Europe. *Neus Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, Mh.* toum: 7, pads: 385-401.
* Paul, G.S. 1988. *Predatory Dinosaurs of the World.* Simon & Schuster:New York 1-464.
* Weishampel, D.B., Grigorescu, D., and Norman, D.B. 1991. The dinosaurs of Transylvania. *National Geographic Research and Exploration* toum: 7(2), pads: 196-215.

## Yüms plöidik
In Linglänapük:
* https://web.archive.org/web/20080708172716/http://www.users.qwest.net/~jstweet1/troodontidae.htm
Maniraptora

Elafs **Maniraptora** fomons grup, kel, ma jäfüdisevans, keninükon bödis e dinosauris, kels röletons nätimikumo. Binon svistagrup elafas *[[Ornithomimiformes]]*; bevü donagrups onik binons elafs *[[Deinonychosauria]]*, *[[Oviraptorosauria]]*, *[[Therizinosauria]]*, äsi *Aves* (= böds).

Kaladapatäd elas *Maniraptora* binons brads e nams pelunüköl äsi rietabom (*carpus*) munafomik. Kaleds staböfik votik elas *Maniraptora* valik binons dabin ela *furcula* (vipabom), göb brefik, plüms, ed el *pubis* pelunüköl, pödio pefleköl. „Deidakluvs“, kels binons patedik pro els *[[Dromaeosauria]]*, binon ba kaladapatäd elas *Maniraptora*.

Ans kaladas at, a. s. el *furcula*, el *pubis* pödio pefleköl, äsi el *acetabulum* pedadränöl (kaladapatäd dinosauras valik), jiniko nekomons pö elafs *[[Scansoriopterygidae]]*. Ab fösils sevädik valik dütons lü yunafs, e patäds pemigöl (primöfik e nulädiks) onsiks ba sekons de volfastad yunik onsik. Nolavans anik cedons onis jenöfiko primöfikis, e mobons, das els *Maniraptora* ba änesekidikons de els *[[Theropoda]]* ya primü dabinüp grupa at, u ba, das licinons de dinosaurs bü els *[[Theropoda]]* (Czerkas e Yuan 2002).

Plüms e plümils nulädiks komons pö els *Maniraptora* sevädik ti valiks, e flitafäg komon pö limafs grupa: *Aves*, e bo i pö els *[[Dromaeosauridae]]*.

## Kladabim

 **Maniraptora**
 |-?Alvarezsauridae
 |-?Scansoriopterygidae
 |--*[[Yixianosaurus]]*
 |--Oviraptoriformes
 |  |--Oviraptorosauria
 |  `--Therizinosauria
 `--Paraves
   |-?*[[Elopteryx]]*
   |--*[[Pedopenna]]*
   `--Eumaniraptora
    |--Deinonychosauria
    |  |--Troodontidae
    |  `--Dromaeosauridae
    `--Aves
Deinonychosauria

Elafs ***Deinonychosauria*** („kluvalasärs dredüköl“) äbinons grup benosekik elafas *[[Theropoda]]* de fin Yurata jü fin Kretata. Midifidafs at sevädons sekü teans telid lamafomik oksik. Grup at pedilädon ad grups votik tel: elafs *[[Dromaeosauridae]]* ed elafs *[[Troodontidae]]*.

Vü elafs *Dromaeosauridae* binons anafs deidafas dredükölün Kretata: elaf *[[Deinonychus]]*, elaf *[[Velociraptor]]*, ed elaf *[[Utahraptor]]*. De ons gretikün äbinon jiniko el *[[Utahraptor]]*. Elaf *[[Microraptor]]* äbinon balaf smalikünas, lunotü zimmets 40.

Elafs *Troodontidae* älifons dü löpa-Kretat ed äbinons smalikum ä lunedikums ka els *Dromaeosauridae*. Anafs onas äbinons: elaf *[[Troodon]]* ed elaf *[[Saurornithoides]]*.

Ma miedots anik, *Deinonychosauria* e *Dromaeosauridae* äbinons vöds otsinifik.

## Dadiläd
* **Grup [[Maniraptora]]**
** **Grup Paraves**
*** *[[Pedopenna]]*
*** **Infraordo Deinonychosauria**
**** Familia Troodontidae
**** Familia Dromaeosauridae
Scipionyx

Elaf ***Scipionyx*** äbinon dinosaur smalik grupa *[[Theropoda]]* dona-Kretata se Litaliyän. Jünu bomem te bal petüvon, kel binon famik sekü dakip no kösömik koapadilas molik. Binon fösil yunafa, lunotü zimmets za teldegs. Gretot düalafa patäxeton as mets 2. Nem: *Scipionyx* dekömon de vöd latinik *Scipio*, e de vöd Grikänapükik *onyx*: *kluv ela Scipio*, stimü hiel Scipione Bresilak, talavan, kel äpenom bepenami balid klifafomama, kö fösil at pätuvon. Bidanem: *samniticus* sinifon: *se topäd: Samnium*, nem latinik ziläka zü Pietraroja. Fösil at penäinemon el *Skippy*.

Fösil pätüvon ün florüp yela 1981 fa hiel Giovanni Todesco, fösilisukan no calik, nilü Pietraroja. No äsevölo veüti tuvota okik, älaibinükon fösili bisarik at in distead doma okik jü 1992, ven äkolkömom fösilavanis tel de Mused Sifik Natajenava di Milano: hiels Cristiano dal Sasso e Marco Signore,  kels ädasevoms oni as dinosaur Litaliyänik balid. Timapenäd: *Oggi* ägivon dinosaurile smalik näinemi: *Ciro*, nem patedik menas se Napoli. Ün 1998, el *Scipionyx* äpubon su tegod nolavapenäda: *Nature*. Pacedon atimo as bal virebafafösilas veütikün jünu petüvölas, pos vestig lunüpik ä fikulik äjonon fösilikami plödakösömiko gudiki jäfidämas ninik ona.

## Literat


## Yüms plödik
In Linglänapük
* 
"Baby dinosaur from Italy with guts preserved" (Dionsaurül se Litaliyän labü jäfidäms pedakipöl)
Camptosaurus

Elaf ***Camptosaurus*** äbinon el *[[genus]]* dinosauras honedilabik ä planifidöl dona-Yurata. Nem at sinifon: lasär blegik, bi, ven ästanon su futs fol, koap onik äbinon bo blegik (in Vöna-Grikänapük, *kamptos* = blegik, e *sauros* = lasär).

## Tüv e bids
Elaf *Camptosaurus* päbepenon balidnaedo fa Othniel Charles Marsh ün 1879. Nem votik, kel pämobon pro el *genus* at, äbinon *Camptonotus*, siämü *bäk blegik*.

Fösils dinosauras at petuvons gretadilo in Nolüda-Merop; bomem labü nem *Camptosaurus prestwichii* ye pätüvon in Chawely Brick Pits, Cummor Hurst, in Oxfordshire, Linglän. Fösil at pätuvon, ven träm pävabükon ini lubelaflan, e päbepenon ün 1880 fa hiel Hulke as *Iguanodon prestwichii*, poso päpladon ini el *genus* nulik, *Cumnoria*, poso dönu ini el *genus* *Iguanodon*, e fino ini *Camptosaurus* (fa Lyedekker ün 1889).

## Vönalifav

Els *Camptosauria* daülik gretikün älabons lunoti metas 7. Älabons koapis vetik, ab äkanons golön su futs fol, ed i su futs tel, ven ävilons.

El *genus* at binon ba röletaf büogolafa dinosauras grupas *[[Iguanodontidae]]* e *[[Hadrosauridae]]*. Luveratiko äfidon planis smalik me honed papagafomik oka.

## Literat


## Yüms plödik
* Elafs ''Iguanodontia'', se bevüresodatopäd: *Thescelosaurus!*
Dryptosauridae

Elafs **Dryptosauridae** äfomons famüli dinosauras primöfik grupa: *[[Tyrannosauroidea]]* (*[[Theropoda]]*) perioda: Kretat. Pänemon fa Othoniel Charles Marsh ün 1890. Atimo dabinons bids te tels in famül at: *[[Dryptosaurus]] aquilunguis* e *[[Alectrosaurus]] olseni*.

## Yüms plödik
In Linglänapük:
* https://web.archive.org/web/20071007145146/http://www.taxonsearch.org/dev/taxon_edit.php?Action=View&tax_id=123
Piracicaba

**Piracicaba** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Piracicaba topon videtü 22°43’ 30’’ S e lunetü 47°38’ 56’’ V.

Sürfat ela Piracicaba binon mö 1 369,51 km².

Piracicaba labon belödanis 366 442 (2005).
Mogi das Cruzes

**Mogi das Cruzes** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Mogi das Cruzes topon videtü 23°31’ 22’’ S e lunetü 46°11’ 16’’ V.

Sürfat ela Mogi das Cruzes binon mö 714,15 km².

Mogi das Cruzes labon belödanis 372 419 (2005).
Jundiaí

**Jundiaí** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Jundiaí topon videtü 23°11’ 9’’ S e lunetü 46°53’ 2’’ V.

Sürfat ela Jundiaí binon mö 431,96 km².

Jundiaí labon belödanis 352 432 (2005).
Bauru

**Bauru** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Bauru topon videtü 22°18’ 54’’ S e lunetü 49°3’ 39’’ V.

Sürfat ela Bauru binon mö 673,48 km².

Bauru labon belödanis 356 680 (2005).
Londrina

**Londrina** binon zif in tat: Paraná, in Brasilän. Londrina topon videtü 23°18’ 36’’ S e lunetü 51°9’ 46’’ V.

Sürfat ela Londrina binon mö 1 650,8 km².

Londrina labon belödanis 510.707 (2009).
Maringá

**Maringá** binon zif in tat: Paraná, in Brasilän. Maringá topon videtü 23°25’ 30’’ S e lunetü 51°56’ 20’’ V.

Sürfat ela Maringá binon mö 487,93 km².

Maringá labon belödanis 329 800 (2005).
Foz do Iguaçu

**Foz do Iguaçu** binon zif in tat: Paraná, in Brasilän. Foz do Iguaçu topon videtü 25°32’ 52’’ S e lunetü 54°35’ 16’’ V.

Sürfat ela Foz do Iguaçu binon mö 617,7 km².

Foz do Iguaçu labon belödanis 309 113 (2005).
Coelurus

Elaf ***Coelurus*** äbinon dinosaur famüla: *[[Coeluridae]]* finü Yurat (Kimmeridig-Tithoni, bü yels za 150-balions). So pänemon (Grikänapük: *koilos* „kevöfik“, *oura* „göb“ = „göb kevöfik“) bi göbavirebs onik äbinons kevöfiks.

Pälelogon fa nolavans anik as nim ot, ka elaf *[[Ornitholestes]]*, ab studs nulik äjonons, das nims at difons vemo. El *Coelurus* älabon koapi lunedikum ka el *Ornitholestes*, äsi virebis pelunüköl e pödalimis. Pätüvon in Fomam di Morrison in Wyoming, Lamerikän, ün 1879 e päbepenon balidnaedo fa hiel Othoniel Marsh.

## Literat
Ponta Grossa

**Ponta Grossa** binon zif in tat: Paraná, in Brasilän. Ponta Grossa topon videtü 25°5’ 42’’ S e lunetü 50°9’ 43’’ V.

Sürfat ela Ponta Grossa binon mö 2 067,54 km².

Ponta Grossa labon belödanis 304 973 (2005).
Cascavel

Dabinons:

* Cascavel: zif in tat: Paraná, in Brasilän.
* Cascavel: zif in tat: Ceará, in Brasilän.
Diadema

**Diadema** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Diadema topon videtü 23°41’ 9’’ S e lunetü 46°37’ 22’’ V.

Sürfat ela Diadema binon mö 30,65 km².

Diadema labon belödanis 395 333 (2005).
Santos

**Santos** binon zif in tat: São Paulo, in Brasilän. Santos topon videtü 23°57’ 39’’ S e lunetü 46°20’ 2’’ V.

Sürfat ela Santos binon mö 280,3 km².

Santos labon belödanis 418 375 (2005).
Minas Gerais

**Minas Gerais** (brefod: **MG**) binon tat in Brasilän.

Sürfat ela Minas Gerais binon mö 588 528 km².

Minas Gerais labon belödanis 20 595 499 (2006).

Cifazif ela Minas Gerais binon Belo Horizonte.

## Yüms plödik
Cryptosaurus

Elaf ***Cryptosaurus*** („lasär peklänedöl“) pasevon stabü lögabom (*femur*) no lölöfik löpa-Kretata se Linglän. Binon sevädik as el *[[Cryptodraco]]*: nem no zesüdik. Atimo palelogon as limaf grupa: *[[Ankylosauria]]*.

## Yüms plödik
In Linglänapük:
* https://web.archive.org/web/20070804031424/http://www.dinoruss.com/de_4/5a80701.htm
* https://web.archive.org/web/20080116164252/http://www.users.qwest.net/~jstweet1/ankylosauria.htm
Palaeopteryx

Elaf ***Palaeopteryx*** („flitäm vönädik“) binon dinosaur lurooda: *[[Theropoda]]*, sevädik te medü brekot bradaboma (*radius*), kel pätuvon in sadots löpa-Yurata in tat Lamerikänik: Koloradän. Sekü kipedastad vemo badik fösila at, el *Palaeopteryx* palelogon as nem dotik (*nomen dubium*). Klülädü binod bödöfik brekota fösilik at, el *Palaeopteryx* äbinon ba limaf grupa: *[[Dromaeosauridae]]*, klu rötelaf elafa *[[Velociraptor]]*, u ba grupa: *[[Archaeopterygidae]]*, klu röletaf elafa *[[Archaeopteryx]]*.

## Yüms plödik
* El ''Palaeopteryx'' la bevüresodatopäd: *DinoRuss*.
Altispinax

Elaf ***Altispinax*** (LFB: , sinif: „bäkabom geilik“) äbinon el *[[genus]]* dinosauras famüla *[[Spinosauridae]]*, kels älifons primü Kretat in Yurop. 

Bid patedik: *Altispinax dunkeri* (Dames 1884 e von Huene 1923) pasevon te medü tuts. Bids pebepenöl votik siso petopätükons ini els *genera* votik, a. s. *[[Baryonx]]*. Virebs, dö kels ätikoy büo, das dutons lü bomem ot, ka tuts at, nu palelogons as boms ela *[[Becklespinax]]*. Kludo el *Altispinax* atimo pacedon as nem dotik (*[[nomen dubium]]*).

## Yüms plödik
* El ''Altispinax'' in bevüresodatopäd: *Dinoruss*.
Corumbá

**Corumbá** binon zif in tat: Mato Grosso do Sul, in Brasilän. Corumbá topon videtü 19°0’ 32’’ S e lunetü 57°39’ 10’’ V.

Sürfat ela Corumbá binon mö 64 960,86 km².

Corumbá labon belödanis 101 089 (2005).
Dourados

**Dourados** binon zif in tat: Mato Grosso do Sul, in Brasilän. Dourados topon videtü 22°13’ 15’’ S e lunetü 54°48’ 21’’ V.

Sürfat ela Dourados binon mö 4 086,387 km².

Dourados labon belödanis 186 357 (2005).
Juiz de Fora

**Juiz de Fora** binon zif in tat: Minas Gerais, in Brasilän. Juiz de Fora topon videtü 21°45’ 50’’ S e lunetü 43°21’ 0’’ V.

Sürfat ela Juiz de Fora binon mö 1 436,85 km².

Juiz de Fora labon belödanis 517 029 (2005).
Caxias do Sul

**Caxias do Sul** binon zif in tat: Rio Grande do Sul, in Brasilän. Caxias do Sul topon videtü 29°10’ 4’’ S e lunetü 51°10’ 44’’ V.

Sürfat ela Caxias do Sul binon mö 1 643,91 km².

Caxias do Sul labon belödanis 412 053 (2005).
Pelotas

**Pelotas** binon zif in tat: Rio Grande do Sul, in Brasilän. Pelotas topon videtü 31°46’ 19’’ S e lunetü 52°20’ 34’’ V.

Sürfat ela Pelotas binon mö 1 608,76 km².

Pelotas labon belödanis 346 452 (2005).
Parnamirim

Dabinons:

* Parnamirim: zif in tat: Rio Grande do Norte, in Brasilän.
* Parnamirim: zif in tat: Pernambuco, in Brasilän.
Caucaia

**Caucaia** binon zif in tat: Ceará, in Brasilän. Caucaia topon videtü 3°43’ 58’’ S e lunetü 38°39’ 21’’ V.

Sürfat ela Caucaia binon mö 1 227,89 km².

Caucaia labon belödanis 313 584 (2005).
Juazeiro do Norte

**Juazeiro do Norte** binon zif in tat: Ceará, in Brasilän. Juazeiro do Norte topon videtü 7°12’ 46’’ S e lunetü 39°18’ 54’’ V.

Sürfat ela Juazeiro do Norte binon mö 248,55 km².

Juazeiro do Norte labon belödanis 240 638 (2005).
Maracanaú

**Maracanaú** binon zif in tat: Ceará, in Brasilän. Maracanaú topon videtü 3°52’ 37’’ S e lunetü 38°37’ 33’’ V.

Sürfat ela Maracanaú binon mö 105,69 km².

Maracanaú labon belödanis 196 422 (2005).
Maranguape

**Maranguape** binon zif in tat: Ceará, in Brasilän. Maranguape topon videtü 3°53’ 24’’ S e lunetü 38°41’ 9’’ V.

Sürfat ela Maranguape binon mö 590,82 km².

Maranguape labon belödanis 100 279 (2005).
Imperatriz

**Imperatriz** binon zif in tat: Maranhão, in Brasilän. Imperatriz topon videtü 5°31’ 33’’ S e lunetü 47°28’ 33’’ V.

Sürfat ela Imperatriz binon mö 1 367,9 km².

Imperatriz labon belödanis 232 560 (2005).
Caxias

**Caxias** binon zif in tat: Maranhão, in Brasilän. Caxias topon videtü 4°51’ 32’’ S e lunetü 43°21’ 21’’ V.

Sürfat ela Caxias binon mö 5 223,98 km².

Caxias labon belödanis 144 387 (2005).
Ananindeua

**Ananindeua** binon zif in tat: Pará, in Brasilän. Ananindeua topon videtü 1°21’ 57’’ S e lunetü 48°22’ 19’’ V.

Sürfat ela Ananindeua binon mö 185,05 km².

Ananindeua labon belödanis 498 095 (2005).
Marabá

**Marabá** binon zif in tat: Pará, in Brasilän. Marabá topon videtü 5°22’ 8’’ S e lunetü 49°7’ 4’’ V.

Sürfat ela Marabá binon mö 15 092,26 km².

Marabá labon belödanis 200 801 (2005).
Castanhal

**Castanhal** binon zif in tat: Pará, in Brasilän. Castanhal topon videtü 1°17’ 49’’ S e lunetü 47°55’ 19’’ V.

Sürfat ela Castanhal binon mö 1 029,191 km².

Castanhal labon belödanis 158 462 (2005).
Eotyrannus

Elaf ***Eotyrannus*** („tirenaf gödalulita“) äbinon dinosaur famüla *[[Tyranossauroidea]]* (lurooda: *[[Theropoda]]*), kel älifon primü 
Kretat (ma fösils okik se Fomam di Wessex: dil Grupa di Wealden, su Nisul di Wight in Greta-Britän. Fösils at binädons me kran, bäkabom e limadilets anik yunafa, päbepenon fa els Hutt *et al.* ün 2001.
Tümolog ela *genus* tefon binäl dinosaura at as „tirenaf timas primöfik“, e tümolog bidanema tefon tüvani fösila.
Elaf *Eotyrannus* älabon lunoti metas 6. Kalad elafas *[[Tyrannosauroidea]]* klülädon se tuts bümaxülik koinafomik, ed els *tibiae* e *metatarsia* pelunüköl. Patöfs primöfik pro els *[[Tyrannosauroidea]]* nog äkomädöls pö el *Eotyrannus* binons nükavirebs pelunüköl, brads lunik ä gudiko päfomöls e kranasürfat balugik. Nim at, proporiko, älabon bali namas lunikün dinosauras jünu sevädikas lurooda: *[[Theropoda]]*.

Dinosaur at äbinon mitifidaf, e ba äfidon dinosauris planifidöl soäs *[[Hypsilophodon]]* e *[[Iguanodon]]*.

Tüv ela *E. lengi* fümedon teorodi, das els *[[Tyrannosauroidea]]* balid äbinons lunedik ed älabons bradis lunik e namis labü doats kil ad gleipön. Gretot magädabik nima at ye sinifon, das els *[[Tyrannosauroidea]]* ävedons legretiks ya ün prim volfama onsik (u ba das el *Eotyrannus* ägretikon nesekidiko). Tüv nima at in Yurop davedükon säkis nitedik pro teorod licina Siyopik famüla at. El *Eotyrannus*, kobü elaf *[[Stokesosaurus]]* in Nolüda-Merop ed elaf *[[Aviatyrannis]]* in Yurop, tikodükon, das jenotem onsik binon ba komplitikum.

## Yüms plödik
Patos

**Patos** binon zif in tat: Paraíba, in Brasilän. Patos topon videtü 7°1’ 28’’ S e lunetü 37°16’ 48’’ V.

Sürfat ela Patos binon mö 513 km².

Patos labon belödanis 99 494 (2005).

## Yüms plödik
* CPRM – Serviço Geológico do Brasil
* Prefeitura Municipal de Patos
* FAMUP
Anápolis

**Anápolis** binon zif in tat: Goiás, in Brasilän. Anápolis topon videtü 16°19’ 37’’ S e lunetü 48°57’ 10’’ V.

Sürfat ela Anápolis binon mö 918,37 km².

Anápolis labon belödanis 318 808 (2005).
Rio Verde (Goiás)

**Rio Verde** binon zif in tat: Goiás, in Brasilän. Rio Verde topon videtü 17°47’ 52’’ S e lunetü 50°55’ 40’’ V.

Sürfat ela Rio Verde binon mö 8 388,29 km².

Rio Verde labon belödanis 156 229 (2005).
Araguaína

**Araguaína** binon zif in tat: Tocantins, in Brasilän. Araguaína topon videtü 7°11’ 27’’ S e lunetü 48°12’ 25’’ V.

Sürfat ela Araguaína binon mö 3 920,1 km².

Araguaína labon belödanis 130 105 (2005).
Luziânia

**Luziânia** binon zif in tat: Goiás, in Brasilän. Luziânia topon videtü 16°15’ 10’’ S e lunetü 47°57’ 0’’ V.

Sürfat ela Luziânia binon mö 3 961,53 km².

Luziânia labon belödanis 187 262 (2005).
Contagem

**Contagem** binon zif in tat: Minas Gerais, in Brasilän. Contagem topon videtü 19°55’ 55’’ S e lunetü 44°3’ 14’’ V.

Sürfat ela Contagem binon mö 194,58 km².

Contagem labon belödanis 613 250 (2005).
Jaboatão dos Guararapes

**Jaboatão dos Guararapes** binon zif in tat: Pernambuco, in Brasilän. Jaboatão dos Guararapes topon videtü 8°6’ 46’’ S e lunetü 35°0’ 54’’ V.

Sürfat ela Jaboatão dos Guararapes binon mö 257,3 km².

Jaboatão dos Guararapes labon belödanis 651 355 (2005).
Paulista

Dabinons:

* Paulista: zif in tat: Pernambuco, in Brasilän.
* Paulista: zif in tat: Paraíba, in Brasilän.
Caruaru

**Caruaru** binon zif in tat: Pernambuco, in Brasilän. Caruaru topon videtü 8°16’ 58’’ S e lunetü 35°58’ 33’’ V.

Sürfat ela Caruaru binon mö 928 km².

Caruaru labon belödanis 405 408 (2025).
Camaragibe

**Camaragibe** binon zif in tat: Pernambuco, in Brasilän. Camaragibe topon videtü 8°1’ 19’’ S e lunetü 34°58’ 51’’ V.

Sürfat ela Camaragibe binon mö 48,3 km².

Camaragibe labon belödanis 150 354 (2005).
Arapiraca

**Arapiraca** binon zif in tat: Alagoas, in Brasilän. Arapiraca topon videtü 9°45’ 7’’ S e lunetü 36°39’ 39’’ V.

Sürfat ela Arapiraca binon mö 351 km².

Arapiraca labon belödanis 202 390 (2005).