open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fukuiraptor

Elaf ***Fukuiraptor*** äbinom mitifidaf zänoda-gretik prima perioda: Kretat, kel älifon uto, kö anu binon Yapän. Fösilavans ätikons primo, das äbinon limaf grupa: *[[Dromaeosauridae]]*, ab pos stud fösilas kredons nu, das äbinon röletaf elafa *[[Allosaurus]]*. Pated binon bomem individa lunotü mets za 4,2. Lecedoy, das no äbinon daülik; daülafs bida at ba äbinons gretikums. Bomems votik se tuvöp ot äbinons ye yunafs nog smalikum ka pated (Currie ed Azuma 2006); smalikünaf älabon foldili lunota pateda.

Bid at äkodon kofudi anik pö tüv onik bi namakral onik päpölacedon as futakral elafa *[[Dromaeosaurus]]*. Nu palecedon as limaf primöfik grupa ela *[[Allosaurus]]*, ba sümik ad (ud otaf äs) bid Laustralänik ela *[[Allosaurus]]*.

## Literat
* Currie, P.J., e Y. Azuma. 2006. New specimens, including a growth series, of *Fukuiraptor* (Dinosauria, Theropoda) from the Lower Cretaceous Kitadani Quarry of Japan. *J. Paleont. Soc. Korea* toum: 22, nüm: 1, pads: 173-193.

## Yüms plödik
* "Fukui Prefectural Dinosaur Museum"
Eugenia Fornaroli

Jiel **Eugenia Fornaroli** äbinof Volapükan (tidan Volapüka) Litaliyänik.

## Lautots
1888. Tims jönik efegoloms. Kösöms sardänik. *Volapükabled Tälik* nüm: 3, pads: 18-19. (Vödem rigädik.)
Carmen Isolabella

Jiel **Carmen Isolabella** äbinof Volapükan Litaliyänik, kel äkeblünof gasede: Volapükabled Tälik.
Ottorino Nobis

Hiel **Ottorino Nobis** äbinom Volapükan Litaliyänik ä presidan Volapükakluba di Longarone nilü Belluno in Litaliyän.

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
Nicolaas Schravesande Sr.

Hiel **Nicolaas Schravesande Sr.** (1880, yunul, d. 27id tö ,Rotterdam’ — 1941, mayul, d. 28 tö ,Hilversum’) äbinom Volapükan Nedänik. Äbinom vipresidan Volapükakluba valemik Nedänik de 1938 (päcälöl dü kobikam tü d. 28id mäzula) jü del, ven ädeadom süpiko ün bäldot lifayelas 61.

## Literat
* 1941. ‎‚N. Schravesande Sr.‛. *Volapükagased pro Nedänapükans*, Nüm: 4, Pads: 34-35. (Vödem rigädik.)
Becklespinax

Elaf ***Becklespinax*** äbinon dinosaur grupa: *[[Carnosauria]]* prima Kretata, stabü virebs stigilabik kil pätuvöl ün 1884 in Sussex (Linglän) fa fösilikonletan Samuel H. Beckles.

Dadiläd onik ebinon fikulik. Virebs päcedons primo as dutöls lü bomem ot, ka tuts, kels pituvons nilü ons; kobo pänemons el *[[Altispinax]] dunkeri*, bid lefamüla *[[Megalosauroidea]]*. Poso päjonos, das tuts e virebs ädutons lü bomems distik, e virebs päcedons as dientifüköls bidi nulik elafa *[[Acrocanthosaurus]]*: *Acrocanthosaurus altispinax*. Ün 1991 ye pägivülon dönu ele *genus* nulik famüla *[[Sinraptoridae]]*: *Becklespinax* fa hiel George Olshevsky, stimü tüvan onik: hiel Beckles.

Dinosaur at äbinon luveratiko lunotü mets 8 e vetotü touns 1,5.

## Literat
*el ''Becklespinax'', se ragiv pötaliseda: *Dinosaur*, 1997 febul 18id, düp: 15:42, Mused Jenava Natik di Cleveland.
Paleozoig

**Paleozoig** (se Grikänapük, sinifü: *lif vönädik*) binon balid timädas talavik Fanerozoiga. Paleozoig äprimon bü yels za 542-balion ed äfinon bü yels za 251-balions (ICS, 2004). Padilon ad periods mäl, kels binons, primölo me vonädikün: Kambrium, Lordovig, Silur, Devon, Karbon e Pärm.

## Lif paleozoigik

Paleozoig ädulon de tim, kü äpubon fösils düfajalik mödik balid, jü tim, kü räptils gretik e plans ya nulädikums äprimons ad mödikön su kontinäns valik. Mied donik (vönädikum) papladon kösömiko lä tim, kü äpubons dabinäds sevädik dub nem: trilobits, ed elafs *[[archeocyathida]]*. Mied löpik (nulädikum) papladon lä dadeadamajenot gretik, pos yels 300-balion, as dadeadam pärmik panemöl. Ma kösöm nulik, mied donik binon pub balid fösila patik: *[[Trichophycus pedum]]*.

Primü Paleozoig, lifafoms teik äbinons bakters, lalegs, spogs, äsi grup fomas boso klänöfik kobo sevädiks as *nimem di Ediacara*. Mödot gretik koapadesinas ädavedons ti ottimo primü timäd at: pubod sevädik as splod Kambriumik. Klülabots anik dabinons, ma kels lifafoms balugik ba ireafon läni ün prim Paleozoiga, ab plans e nims gretikums no älifons us jü Silur e no äbundanons jü Devon. Do virebafs primöfik ya patuvons nilü prim Paleozoiga, nims äbinons cifadilo nenvirebiks jü zänoda-Paleozoig. Fits äbundanikons vifiko ün Devon. Dü dil balid Paleozoiga, fots gretik planas primöfik äbundanons su län, kelos äfomon kolatabedis gretik Yuropa e Nolüda-Merop lofüdik. Ün fin timäda at, räptils gretik komplitik balid, äsi plans (peins) balid, idavedons.

## Vönataledav
Se tikädöp talava, Paleozoig primon brefüpo pos dilam kontinäna vönik gretik: Pannotiyop, finü gladatimäda vola lölik (L. gladatimäd di Varanger e „Nifaglöp: Tal“). Da dil balid Paleozoiga, fimän Tala pädilon ad kontinäns smalikum mödik. Pö fin timäda at, kontinäns äkobikons dönu ad lekontinän: Pangeyop, kel äninädon dili gretikum fimäna Tala.

## Literat
* 1975. *British Palaeozoic Fossils*. The Natural History Museum, London.

## Yüms plödik
* ICS (International Commission on Stratigraphy: Komitet Bevünetik Stratagrafa).
Genyodectes

Elaf ***Genyodectes*** (Woodward, 1901; *genys* = maxül, *dektes* = beitöl) binon dinosaurabid famüla *[[Ceratosauria]]* (*[[Theropoda]]*), kel älifon dü prim Kretata in Sulüda-Merop. Fösil patedik (MLP 26-39, se el Museo de la Plata, La Plata, Largäntän), pätuvon in el Cañadón Grande, in provin: Chabut, Largäntän, e binädon me snud no lölöfik (sa els *premaxillae*), dileds maxülas bofik, tutaboms detik e nedetik, tuts mödik, e brekots votik. Bomadils at päkipedons no gudiko, ed aniks nog äyumons me yoins. El *premaxila* ela *Genyodectes* labon tutis gretik ä japikis, kelos äbinon kod nema onik (*maxül beitöl*). 

## Dadiläd e kladabim
El *Genyodectes* lunüpo pelecedon as nem dotik (*nomen dubium*), bi fösils äbinons brekotöfik ed ädabinons dots anik demü rig taledavik ä stratagrafik kuradik ona (l. Tykoski e Rowe, 2004, pad: 50). Bepenam brefabüik fösilas patedik fa Rauhut (2004) ye ekleilükon boso säkädi at, e jiniko eblöfon veräti bida: *Genyodectes serus*. Fösilavan Linglänik: Sir Arthur S. Woodward äbepenom eli *Genyodectes* ün 1901, e, pos elaf *[[Loncosaurus]]* (Ameghino, 1899; *nomen dubium*),, äbinon dinosaur pebepenöl no bödöfik telid se Sulüda-Merop, ed äblibon el *[[Theropoda|Theropod]]* lölöfiküno Sulüda-Meropik jü tumyel: 1970. Ün tumyel lätik, fösil padetik pebepenom ön mods difik, as dutöl lü grups: *[[Megalosauridae]]*, *[[Tyrannosauridae]]*, *Theropoda incertae sedis* (no pedadilädöl), igo lü elafs *[[Abelisauridae]]* (ba otaf ka elaf *[[Abelisaurus]]* it). Klinükam brefabüik fösila patedik (kel büo pajonon ai yümätü maters votik) emogükon dönubepenami onik. El Rahut (2004, pad: 900) ekludom, das pö fösil at pats veütik elafas *[[Abelisauridae]]* e *[[Tyrannosauridae]]* defons, ed etuvom patis sümiks ad uts elafas *[[Ceratosauria]]*. Atos tikodükon, das el *Genyodectes* äbinom nilikum ele *Ceratosaurus* kas eles *[[Abelisauridae]]* komplitikum (i se nims sümik ad el *Ceratosaurus* dekömöls). Ästudölo registaris jenavik, ed i stadi dakipeda bomas, el Rauhut äkludom, das fösil luveratiko pikonleton in Cerro Castaño, dil fomama di Cerro Barcino (Aptian-Albian).

## Klud
Ced ela Rauhut (2004, p. 895-896) demü el *Genyodectes serus* binon: „Diston de els *[[Theropoda]]* votik - ba pläamü el *[[Ceratosaurus]]* - sekü tuts fomaxülik, kels papladons fomü el *en-echelon*, e tutakrons lunikün maxüla, kels binon lunikums lä tipot staba, kas dibät bäkabälidik maxüla. Diston de el *Ceratosaurus* sekü kom tutas fomaxülik fol (no kilas).“

## Literat
Heinrich Hüber

Hiel **Heinrich Hüber** (u ba **Huber**) äbinom Volapükan Deutänik in Bayän, Deutän.

## Literat
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Franco Zorda

Hiel **Franco Zorda** (1868 setul 13id - 1892 febul 11id) äbinom Volapükan Litaliyänik se Milano.

El Zorda pämotom tü 1868 setul 13. Ävisitom julis kaenik; ün 1888 ävedom donaliötan in Rejimän Lalpik 5id, ed ün 1890 kälädan Gasinafabrika di Milano. Tü 1890 tobul 8id ämatikom ko lädül: *Anitta Marelli*

Äbinom i Volapükan lanälik. Kobü hiel Luigi Cappello, ävobom as redakan gaseda: *[[Nunal nulik]]*. Äbinom i sekretan Komitanefa Volapükafeda Litaliyänik.

Tü 1891 setul 24id ävedom fat jipula: Fernanda. Pos muls te luls ye ädeadom sekü breinaskinaflamat, bäldotü yels te 23. Bai lesag flena okik: Luigi Cappello, el Zorda, dü timüls lätik oka, vobedü fif, äsagom ömna: *volapük! Bergamo!* (ibä ün tim et ämutomöv primön tidodemi Volapüka in zif at).

## Literat
Cappello, Luigi. 1892. Zorda Franco. *Nunal nulik* Nüm: 2, Pad: 8. (Vödem rigädik.)
Suchosaurus

Elaf ***Suchosaurus*** (sinif: "krokodalasär"), primo pädadilädöl as krokodabid, äbinon mögiko dinosaur famüla *[[Spinosauridae]]*, grupa *[[Threopoda]]*, se Linglän kretatik. Binon ba el *genus* ot, äs el *[[Baryonyx]]*. Fösils patedik binädons me tuts. Bids bal: *S. cultridens* e *S. girardi*, penemons jünu.

## Literat
* https://web.archive.org/web/20080627004358/http://www.dinoruss.com/de_4/5cab3a6.htm
* https://web.archive.org/web/20061013154102/http://dml.cmnh.org/2004Nov/msg00040.html
* http://www.dinowight.izfree.com/croc.html
Karl Arnold

Hiel **Karl Arnold** (Rusänapüko: *Карл Карлович Арнольд*) äbinom Volapükan Rusänik se Moskva.
A. Czubaty

Hiel **A. Czubaty** äbinom Volapükan Lösteränik ä presidan Volapükakluba di Kolomea („Zweiter galizischer Weltsprachverein“), attimo in Lösterän, nu Kolomüya (Коломия) in Lukrayän.

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
Chindesaurus

Elaf ***Chindesaurus*** ( - Chinde (Navajo chiindii) sinifon „späk u milanan“ + lasär), penemöl bai Chinde Point: top, nilü kel fösils patedik (bomem no lölöfik) pätüvons in tat: Arizona fa hiel Bryan Small ün 1984.

El *Chindesaurus* äbinon limaf primöfik grupa *[[Theropoda]]*, kel älifon bü yels za 225-balions, dü löpa-Kretat. Äbinon lonotü metas 2-4, e päbepenon calöfiko fa els Long e Murry ün 1995. Bid patedik: *Chindesaurus bryansmalli*, pänemon stimü tüvan onik. Mögos, das elaf *[[Caseosaurus|Caseosaurus crosbyensis]]* äbinon bid votik ela *Chindesaurus*.

## Yüms plödik
* ''Chindesaurus''
Gunnar Ljusterdal

Hiel **Gunnar Ljusterdal** äbinom Volapükan Svedänik, ko kel dokan Arie de Jong äspodom primü tumyel: 1950.
Międzyrzec Podlaski

**Międzyrzec Podlaski** binon zif in Poläna.
 

Sürfat ela Międzyrzec Podlaski binon mö 19.75 km².

Międzyrzec Podlaski labon 17 283 menis (2004).
Emil Ejlersen

Hiel **Emil Ejlersen** äbinom Volapükan Danänik, kel äkeblünom lü gased: Volapük: Popabled e ninsadabled.
A. Ritterholm

Hiel **A. Ritterholm** äbinom jiniko Volapükan Deutänik (pämäniotöl as lautan/tradutan cogeda in Volapük: Gased al pakam Volapüka (1894, Nüm: 2, Pad: 8).
Josef Schindler

Hiel **Josef Schindler** äbinom Volapükan se Neusatz, Macarän (ettimo in Lösterän). Pämäniotom as tradutan in gased: Volapük di Hannover (1894, Nüm: 6, Pad: 6).
Hansine Jensen

Jiel **Hansine Jensen** äbinof Volapükan Danänik, kel äpübof tradutodis in gased Danänik: Volapük.
Megaraptor

Elaf ***Megaraptor*** („tifaf legretik“) päcedon büo as gretikün elafas Dromaeosauria pituvöl, ab anu cedoy oni dutöli lü grup elafas Carnosauria, o. b. as röletaf elafa *[[Allosaurus]]*. Älifon dü löpa-Kretat in ziläk Largäntänik: Patagonän, kü älifon id el *[[Giganotosaurus]]*: bal dinosauras mitifidik gretikün föro ädabinölas.

## Dientifam
Elaf *Megaraptor* päbepenon primo as dinosaur gretik grupa *[[Dromaeosauria]]* (Novas, 1998). Äsevadom ledino stabü kluv te bal, lunotü zimmets 30, sümik ad futakluvs hukafomik elafas *[[Dromaeosauridae]]*. Tüv föfalim lölöfik äjonon ye, das kluv gretik at jenöfo äduton lü doat balid nema limafa grupa *Carnosauria* (Calvo et al., 2004). Nam difon ye vemo de nams elas *Carnosauria* votik: no klülos, va el *Megaraptor* duton lü elafs *[[Allosauridae]]*, *[[Carcharodontosauridae]]*, *[[Megalosauroidea]]*, u ba grup lölöfiko votik.

Sötoy mäniotön is, das pos tüv e bü püb bepenama okik, i dö elaf *[[Baryonyx]]* (grupa *[[Spinosauridae]]*) pänunos, das äduton lü grup: *[[Dromaeosauria]]*, leigo stabü namakluv gretik.

## Literat
*Calvo, J. O., Porfiri, J.D., Veralli, C., Novas, F.E., and Poblete, F. (2004). Phylogenetic status of *Megaraptor namunhuaiquii* Novas based on a new specimen from Neuquén, Patagonia, Argentina. *Ameghiniana* **41**:565-575.
*Novas, F.E. (1998). *Megaraptor namunhuaiquii*, gen. et sp. nov., a large-clawed, Late Cretaceous theropod from Patagonia. *Journal of Vertebrate Paleontology* **18**:4-9.
E. G. dos Remedios

Hiel **E. G. dos Remedios** äbinom ma jin Volapükan Portugänik. Älifon in Amoy (atimo Xiamen, Tsyinän). Pämäniotom in gased: Volapük di Hannover.
Leopold Cisar

Hiel **Leopold Cisar** äbinom Volapükan Bosnänik (ettimo Lösteränik). Äbinom keblünan gaseda: Volapük: Gased al pakam Volapüka. Pämäniotom in gased: Kosmopolan.

## Lautots
* Bos dö loviklöd in Bosnän (Vödem rigädik.)
Eduard Ölschig

Hiel **Eduard Ölschig** (u ba: **Ölschich**, **Oehlschig**) äbinom Volapükan in Berlin (Deutän) ä presidan telid Volapükakluba di Berlin.

## Literat
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
Hakkariän

**Hakkariän** (*Türkänapüko*: **Hakkâri** ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Culemêrg (جولەمێرگ)** ) binon provin in Sulüdalofüd Türkäna.

Sürfat Hakkariäna binon 7 095 km².

Hakkariän labon belödanis 287 625 (2023).

Cifazif Hakkariäna binon Hakkâri.

Zifs Çukurca, Şemdinli e Yüksekova topons in Hakkariän.
Hakkâri

**Hakkâri** (*Türkänapüko*: ; *Kurdänapüko (Kurmanciy)*: **Culemêrg (جولەمێرگ)** ) binon cifazif Hakkariäna.
 

Hakkâri labon belödanis 58 145 (2000).
Oscar Serck

Hiel **Oscar Serck** äbinom Volapükan Rusänik (se St.-Petersburg), kel pämäniotom in gaseds: Volapük di Hannover, e Kosmopolan. Ma Kosmopolan, ädeadom tü 1897 mäzul 22.
Hatayiän

**Hatayiän** (*Türkänapüko*: **Hatay**  binon provin in Sulüd Türkäna.

Sürfat Hatayiäna binon 5 524 km².

Hatayiän labon belödanis 1 686 043 (2022).

Cifazif Hatayiäna binon Antakya.

Zifs Altınözü, Belen, Dörtyol, Erzin, Hassa, İskenderun, Kırıkhan, Kumlu, Reyhanlı, Samandağ e Yayladağı topons in Hatayiän.
Antakya

**Antakya** (*Türkänapüko*: ; *Larabänapüko*: **أنطاكية** (Anṭākiya) ; *Grikänapüko*: **Αντιόχεια** (Andiokhia) ) binon cifazif Hatayiäna.
 

Antakya labon belödanis 144 910 (2000).
Bernhard Ruffert

Hiel **Bernhard Ruffert** (u ba: **Rüffert**) äbinom Volapükan in Breslau (Deutän, atimo Wrocław in Polän).
F. L. Hutchins

Hiel **F. L. Hutchins** äbinom Volapükan Lamerikänik. Ün yel 1892 äbinom sekretan Volapükakluba Nolüda-Meropik.
Ana Blandiana

Jiel **Ana Blandiana** (pemotöl ün 1942 mäzul 25, in zif: Timişoara) binon länem jiela Otilia Valeria Coman: poedan e komipan bolitik in Rumän atimik. Länem ofik dekömon de zifil palas ofik: Blandiana, nilü Vinţu de Jos, in ziläk: Alba County, Rumän.

Pos bükam poedotas balid oka ün 1959, lä gased: *Tribuna* in Cluj-Napoca (is ädispenof balidnaedo as *Ana Blandiana*), päpübof in poedakonlet *30 de poeţi tineri* (Poedans yunik 30). Ün 1963, pos pübaproib folyelik, fino äpübof lä gased *Contemporanul* (päredaköl fa hiel George Ivaşcu).

Buk balid ofa (yelü 1964) äbinon *Persoana intâia plural* (Pösod balid plunuma), kela fonun päpenon fa hiel Nicolae Manolescu. Äsevädikof me buks: *Calcâiul vulnerabil* (Hil viodabik) ün 1966, ed *A treia taină* (Klänöf kilid) ün 1969. Ün 1966, Blandiana äkompenof balidnaedo pö Poedamäted Bevünetik (in Lathi, Suomiyän).

Ün 1967, älomädikof in Bucureşti; jü yel fovik, äbinof bal redakanas gaseda: *Viaţa studenţească* (Studanalif); pos atos (e jüesa 1975), ävobof as redakan gaseda: *Amfiteatru*. Telna äreidof poedotis oka in televid ün 1969, sogü hiel Andrei Şerban e dramatans
Irina Petrescu, Mariana Mihuţ e Florian Pittiş.

Vü 1975 e 1977, äbinof bukeman lä Stitod Lekanas Jönik in Bucureşti.
Ün 1976, tradutod Fransänapükik vobotas ofik päpübon balidnaedo, lä *Anthologie du Club des Poètes* (Konlet Kluba Poedanas), Paris; ün 1978, äkompenof pö Poedazäl Bevünetik Balid in Paris.

Finü tumyela 1980, to riskäd tatakas reiganefa kobädimik, jiel Blandiana äprimof ad lautön poedotis protestik, ägeükölo säkädis ai gretikum reigasita Rumänik.

Pos Levolut Rumänik yela 1989, äprimof lifi bolitik oka me komip pro moükam kobädimanas retöl guvanefa, ed i pro sogäd maifik. Vob poedik ofa ävedon läs veütik (do äplöpof ad pübön *Arhitectura valurilor* (Bumav Vefas) ün 1990, *100 de poeme* (Poedots 100) ün 1991, e *Sertarul cu aplauze* (Layet labü Plods) ün 1992. Vobots ofik ya petradutons ini püks 16.
Emanuel Bachmayr

Hiel **Emanuel Bachmayr** äbinom Volapükan Lösteränik.

## Literat
* Spielmann, Sigmund. 1887. *Volapük-Almanach für 1888, verfasst von Sigmund Spielmann. I. Jahrgang. Lekaled volapüka plo yel balmil jöltum jölsejöl, pelautöl fa Spielmann Sigmund. Yelüp balid.* Leipzig: Mayer. (Vödem rigädik.)
W. C. van der Winden

Hiel **W. C. van der Winden** äbinom Volapükan Nedänik ä kevoban gaseda: Nuns blefik se Volapükavol.
Sophie Sanders

Jiel **Sophie Sanders** äbinof Volapükan Nedänik (in Eindhoven) ä kevoban gaseda: Nuns blefik se Volapükavol. Pämäniotof i fa gased: Volapükel Nedänik as tidan Volapüka, e fa Volapükagased pro Nedänapükans (ün 1932) as liman Volapükakluba valemik Nedänik.

## Literat
* 1888. Lijst der Tidels en Löpitidels Vpa in Nederland. *Volapükel Nedänik*, nüm: 3 (tiädü *Volapükan Nedänik*), pad: 5. (Vödem rigädik.)
Douwe Feikema

Hiel **Douwe Feikema** äbinom Volapükan Nedänik ä bal redakanas gaseda: Nuns blefik se Volapükavol.
Charlotte Keil

Jiel **Charlotte Keil** (pemotöl **Rehbock**) äbinof Volapükan Deutänik(?) in Paris ä jiprofäsoran Volapüka. Äkeblünof gasede: Nuns blefik se Volapükavol. Äbinof jiniko jimatan hiela Wilhelm Keil.
Wilhelm Keil

Hiel **Wilhelm Keil** äbinom Volapükan Deutänik(?) in Paris ä jiniko himatan jiela Charlotte Keil. Äkeblünom gasede: Nuns blefik se Volapükavol.
Jakob Ils

Hiel **Jakob Ils** äbinom Volapükan Deutänik ä komitetan Länafeda Vürtänik.

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis; l. eli *Nachwort zum Neudruck* ela Haupenthal.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
M. M. Gaymans

Jiel **M. M. Gaymans** äbinof Volapükan Nedänik (in Scheveningen), pämäniotöl in gased: Nuns blefik se Volapükavol.
W. V. Bonto van Bijlevelt

Hiel **Willem Victor Bonto van Bijlevelt** (u **Bylevelt**) (pämotöl tü 1874 gustul 11 in Segeri su nisul ,Celebes’ in Lindän Nedänik) äbinom Volapükan Nedänik, pämäniotöl in gaseds: Nuns blefik se Volapükavol e Volapük: Gased al pakam Volapüka.

Latikumo ätradutom vödabuki ela ,Idiom Neutral’ ini Nedänapük. Äbinom i datuvan püka: ela ,Lingua European’ de yel 1907, kel äbinon sot ela ,Idiom Neutral’ heterodogik. Pläo äbinom redakan gaseda: ela ,Idei International’.

## Noets
Alois Eckmüller

Hiel **Alois Eckmüller** äbinom Volapükan Deutänik (in Passau), pämäniotöl in gased: Nuns blefik se Volapükavol.
H. Runsink

Hiel **H. Runsink** äbinom Volapükan Nedänik (in Onderdendam), kel pämäniotom in gased: Nuns blefik se Volapükavol. Ün 1902 älüvom Volapükaklubi Nedänik.
E. Transema

Hiel **E. Transema** äbinom Volapükan Nedänik (in 's-Gravenhage), kel pämäniotom in gased: Nuns blefik se Volapükavol.
H. W. van Delden

Hiel **H. W. van Delden** äbinom Volapükan Nedänik (in Soerakarta, Yafeän, Lindän Nedänik; atimo Surakarta, Lindäna-Seänuäns), kel pämäniotom in gased: Nuns blefik se Volapükavol.
Xaviera Hollander

Jiel **Xaviera Hollander** (1943 yunul 15) binof jilautan Nedänik, büo i jiprostitan, jiprostitanacif e jidramatan famik filmotas ko yegäds geniälik. 

Pämotof labü nem: **Vera de Vries** in ‚Soerabaja’ (ettimo in Lindän Nedänik) lä fat yudik: ‚Michiel de Vries’ (1902-1973): dilekan malädanöpa in ‚Soerabaja’, e mot kritik Fransäna-Deutänik. Pos moted oka, el Hollander e mot okik päpladofs ini el *Jappenkamp* (seatöp pro Nedänans in Lindän Nedänik dü volakrig telid). Pos fin volakriga famül ofik älomädikon in ‚Amsterdam’.

El Hollander ävisitof eli Barlaeus Gymnasium, ägetof diplomi sekretana, ed ätävof lü Sulüda-Frikop, e poso lü ‚New York’ in Lamerikän, kö fino ävedof jiprostitan. Dö belifots okik äpenof bukis stedälik mödik, bevü kels i *The Happy Hooker: My Own Story* (Jiprostitan läbik: jenotem lönik oba, 1971, ISBN 0-06-001416-4), me kel äsevädikof in vol lölik. Ün 1982 päpübon tradutod Nedänapükik tiädü *De happy hooker*. Buk at ädistükon oki ün tim at sekü stedäl oka demü koit, e palecedon as sam literata flenöfik kol geniäl. Pävedükon filmot labü jiel ‚Lynn Redgrave’ as jidramatan cifik. El Hollander epenof siso bukis votik mödik ed ejafädof dramatis in ‚Amsterdam’. Buk lätik ofik: *Child No More* (No plu cil), binon konot neläbik deadama mota ofik. 

Ün degyel 1970id äpenof, dü yels anik, konsälapadüli pro timapenäd: *Penthouse* tiädü *Call Me Madam* (Telefonolös nümi obik! o läd!). Ün tim at älödof in ‚Toronto’ (Kanadän), kö ämatikof ko Kanadänan ed äkompenof pö neitalif zifa. Äpubof i su köväd gramafonasirkota stimü els Beatles, pro kel äkanitof eli *Michelle*.

Ettimo äcifof eli *Xaviera's Happy House*: lötidöp smalik in ‚Amsterdam’. Ädabailof i domi okik: *Caprice* in ‚Marbella’, Spanyän.

Tü 2007 dekul 26, el Hollander ämatikof ko flen vönädik: ‚Philip de Haan’ (bäldotü yels 53) in ‚Amsterdam’.

## Lautots (lised no lölöfik)
* *The Happy Hooker: My Own Story* (1971) (Jiprostitan läbik: jenotem lönik oba)
* *Xaviera goes wild* (1974) (Jiel Xaviera sovadikof)
* *The best part of a man* (1975) (Dil gudikün mana)
* *Xaviera's magic mushrooms* (1981) (Garids magivik jiela Xaviera)
* *The inner circle* (1983) (Sogod nilöfik)
* *Fiesta of the flesh* (1984) (Zäl mida)
* *Happily hooked* (1985) (Läbiko emätiköl)
* *Erotic enterprises* (1985) (Febäd lasiviälik)
* *Prisoner of the firebird* (1986) (Fanäb filaböda)
* *The kiss of the serpent* (1987) (Kid sneka)
* *Kind af* (2001) ISBN 9024541476 (No plu cil)

## Yüms plödik
* Padem calöfik ela Xaviera Hollander.
* Pad dö filmots ela Hollander lä el IMD: Internet Movie Database.
Sérgio Meira

Hiel **Sérgio Meira de Santa Cruz Oliveira** (1968 dekul 31) binom Volapükan Brasilänik (atimo in Nedän lödöl), kel kompenom pö gased: Vög Volapüka.
Vög Volapüka

***Vög Volapüka*** binon gased Volapükik teik nog papüböl (pefünon fa hiel Ralph Midgley: guvan Volapükanefa).

Hiel Ralph Midgley (Greta-Britän) äpreparom segivotis balid gaseda okik finü yel: 1989, ab nomöfiko, efe almuliko, äpubon te sis yel: 1990 (yelod balid). Dü yel bal püba tiäd gaseda äbinon: “Pened Komunik Volapükaflenes Valöpo”. Reidans anik älecedons tiädi somik nejöniki, kludo ün yel: 1991 pivotükon ad “Flenef Bevünetik Volapüka” (ko donatiäd: “Sirkülapenäd ad Volapükanef”, latikumo: “Sirkülapenäd lü Volapükaflens valöpo”) ma nem kluba, kel i pifünon fa ‘Ralph Midgley’. Ün yel: 2004 redakan it telidnaedo äfeablunedom gasedi, efe atna ad “Vög Volapüka” (nem at jünu pagebon).

‘Ralph Midgley’ äredakom gasedi almulik at jüesa novul yela: 2014, kü hiel Hermann Philipps: cifal (Deutän) < ävedom redakan nulik. Dü redakam oma boso pävotükon donatiäd ela “Vög Volapüka” (“Sirkülapenäd Volapükaflenes valöpo”, “Sirkülapenäd Volapükanes valöpo”). Sis prilul ela 2020 redakan binom el Daniil Morozov: vicifal (Rusän).

Lautans e/u tradutans laidiks periodas difik binons: ‘Brian Bishop’, ‘Jean-Claude Caraco’, ‘Sérgio Meira’, ‘Ralph Midgley’, ‘Daniil Morozov’, ‘Ian Niles’, ‘Hermann Philipps’, ‘Robert Pontnau’, ‘John Redgwell’, ‘Arden R. Smith’, ‘Oleg Temerov’, ‘Emmanuel Wald’,  ‘Igor Wasilewski’,  ‘Danny Zhang’ (ü ‘Zhang Yutong’). I suvo panotükons dönuamo vobots fa mastans famik Volapüka. Bevü votikos medü gased at i sluds kadäma Volapüka e dalebüds cifala panotükons. Sotül leäktronik ela “Vög Volapüka” nu primo pubon pö Volapükagrup di ‚Facebook’.

## Ragivs bevüresodik ko nüms ela “Vög Volapüka”
Pad gaseda jü yel: 2004 pö bevüresodatop ela Oleg Temerov

Pad gaseda sis yel: 2004 pö bevüresodatop ela Oleg Temerov

Pö bukem ragiva bevüresoda
F. Ziegler

Hiel **F. Ziegler** äbinom Volapükan Deutänik ä liman Volapükakluba di Darmstadt in Deutän. (Pämäniotom in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.)

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
K. A. Andersson

Hiel **K. A. Andersson** äbinom Volapükan Svedänik (in Tillorp & Bankeberg), kel pämäniotom in gased: Volapükisten.
Alma Cahlström

Jiel **Alma Cahlström** äbinof Volapükan Svedänik (in Finspång), kel pämäniotof in gased: Volapükisten.
Cr. Fernström

Hiel **Cr. Fernström** äbinom Volapükan Svedänik, kel pämäniotom in gased: Volapükisten in Svedän.
Rexhep Qosja

Hiel **Rexhep Qosja** (1936 yunul 25) binom bal lautanas Balkänik sevädikün. Kobü hiel Ismail Kadare (se Lalbanän), el Qosja (se Kosovo, atimo in Särbän) palecedom as bal lautanas Lalbanänik famikün tel. Epenom konletis, krütis e vobotis literatik mödikis (keninükamü jenotem kiltoumik literata Lalbanänik ün period romatik). Elautom i bali lekonedas suvüno petradutölas yelas lätik, *Vdekja më vjen prej syve të tillë* (Deadam kömon se logs soik, 1974).

El Qosja ästudom in Niver di Prishtinë, kö ädagetom diplomi lekanas jönik ün 1964. Pos atos ädagetom doki literatava se Niver di Beograd ün 1971. Poso ävobom lä Stitod Lalbanänavik Nivera di Prishtinë (jü 1981). 

## Lautots
**Episode letrare* - (1967)
**Dialogë me shkrimtarë* - (1968)
**Antologjia e lirikës shqipe* - (1970)
**Kontinuitete* - (1972)
**Asdreni - jeta dhe vepra* - (1972)
**Panteoni i rralluar* - (1973)
**Vdekja më vjen prej syve të tillë* - (1974)
**Shkrimtarë dhe periudha* - (1975)
**Anatomia e kulturës* - (1976)
**Mite të zhveshura* - (1978)
**Prej tipologjisë deri te periodizimi* - (1979)
**Morfologjia e një fushate* - (1980)
**Nocione të reja albanologjike* - (1983)
**Historia e letërsisë shqipe I* - (1984)
**Historia e letërsisë shqipe II* - (1984)
**Antologjia historike e letërsisë shqipe* - (1985)
**Historia e letërsisë shqipe III* - (1986)
**Porosia e madhe* - (1986)
**Populli i ndaluar* - (1990)
**Strategjia e bashkimit kombëtar* - (1992)
**Çështja shqiptare: Historia dhe politika* - (1994)
**Ligjërime paravajtëse* - (1996)
**Fjalor demokratik* - (1997)
**Paqja e përgjakshme: Konferenca ndërkombëtare për Kosovën* - (1999)
**Realiteti i shpërfillur (Vështrim kritik mbi pikëpamjet e Ismail Kadaresë për identitetin shqiptar)* - (2006)
Gustaf Jacob Tersmeden

Hiel **Gustaf Jacob Tersmeden** (pämotöl ün 1834, ädeadöl ün 1893) äbinom Volapükan Svedänik, kel pämäniotom in gased: Volapükisten in Svedän.
E. Schrijnemakers

Hiel **E. Schrijnemakers** äbinom Volapükan Nedänik, kel pämäniotom in gased: Nuns blefik se Volapükavol.
Elias Sehlstedt

Hiel **Elias Sehlstedt** (1808 dekul 8 in Härnösand - 1874 yunul 22) äbinom poedan Svedänik.
De 1852 jü 1869 ävobom as tolädal in Sandhamn nilü Stockholm.

## Bibliografie
* *Knäppar på lyran* (1844)
* *Småplock på vers* (1850)
* *Fiskmåsen* (1853)
* *Fyrbåken* (1855)
* *Utkiken* (1857)
* *Samlade sånger och visor* (Teile 1-5; 1861-76)
* *Sånger och visor i urval* (1893)
* *Dikter och prosa* (1961)

## Yüms plödik
In Svedänapük:
* Vödems ela Elias Sehlstedt lä proyeg Runeberg.
* [Vödems ela Elias Sehlstedt] la Vükifonät Svedänapükik.
* http://eliassehlstedt.dagensvisa.org/ Bevüresodapadem dö el Elias Sehlstedt (in Svedänapük).

In Volapük:
* Poedot bal ela Elias Sehlstedt, ini Volapük rigik petradutöl.
J. E. K. van Wijnen

Hiel **J. E. K. van Wijnen** äbinom Volapükan Nedänik (in Willige Langerak), kel pämäniotom in gased: Nuns blefik se Volapükavol, ed in gased: Volapükel Nedänik as tidan Volapüka.

## Literat
* 1888. Lijst der Tidels en Löpitidels Vpa in Nederland. *Volapükel Nedänik*, nüm: 3 (tiädü *Volapükan Nedänik*), pad: 5. (Vödem rigädik.)
Josef Vaczulik

Hiel **Josef Vaczulik** äbinom Volapükan Lösteränik, kel pämäniotom in gased: Nuns blefik se Volapükavol.
Mary Reimoser

Jiel **Mary Reimoser** äbinof Volapükan Lösteränik (in Graz), kel pämäniotof in gaseds: Nuns blefik se Volapükavol e Kosmopolan.
Felix v. Gasteiger

Hiel **Felix v. Gasteiger** äbinom Volapükan Lösteränik (in Wildon), kel pämäniotom in gased: Nuns blefik se Volapükavol, ed in gased: Kosmopolan (as **Felix de Gasteiger**).
Pietro Antonio Baratta

Hiel **Pietro Antonio Baratta** äbinom Volapükan Litaliyänik (in Domodossola), kel pämäniotom in gased: Nunal.
Ida Angelini

Jiel **Ida Angelini** äbinof Volapükan Litaliyänik (in Avio, Trentino-Alto Adige/Südtirol), kel pämäniotof in gased: Nunal. (Jiniko no äbinof pösod ot, ka jiel Ida Angiolini se Milano.)
Ida Angiolini

Jiel **Ida Angelini** äbinof Volapükan Litaliyänik (in Milano), kel pämäniotof in gased: Nunal. Äbinof tidäb jiela Maria Tommasi. (Jiniko no äbinof pösod ot, ka jiel Ida Angelini se Avio, Tirol.)
Alice Carminati

Jiel **Alice Carminati** äbinof Volapükan Litaliyänik (in Milano), kel pämäniotof in gased: Nunal. Äbinof tidäb jiela Maria Tommasi.
Favero

Läds **Favero** (sörs tel) äbinofs Volapükans Litaliyänik (in Milano), kels pämäniotofs in gased: Nunal. Äbinofs tidäbs jiela Maria Tommasi.
E. de Loisy

Hiel **E. de Loisy** äbinom Volapükan Fransänik (in Cuisery, Saône-et-Loire), kel pämäniotom in gased: Nunal nulik.
Florian Roschig

Hiel **Florian Roschig** äbinom Volapükan Lösteränik (in Leitmeritz, Bömän; atimo Litoměřice, Tsyegän), kel pämäniotom in gaseds: Nunal nulik e Kosmopolan.
Marie Kerl

Jiel **Marie Kerl** äbinof Volapükan Lösteränik (in Leitmeritz, Bömän; atimo Litoměřice, Tsyegän), kel pämäniotof in gased: Nunal nulik.
Augusto Fanelli

Hiel **Augusto Fanelli** äbinom Volapükan Litaliyänik (in Avellino), kel pämäniotom in gased: Volapükabled Tälik.
D. Saregianni

Hiel **D. Saregianni** (grikänapüko: Δ. Σαρεγιάννη) äbinom Volapükan Litaliyänik (in Vercelli), kel pämäniotom in gased: Volapükabled Tälik.

## Lautots
* 1889. *Γραμματική και Μέθοδος της παγκοσμίου γλώσσης Βολαπύκ κατά του σύστημα του Δημιουργού αυτής Ι. Μ. Σχλάυερ.* Tergesti: Morterra e Son.
Sanctacaris

Elaf ***Sanctacaris*** äbinon limaf grupa: *[[Arthropoda]]* timü Zänoda-Kambrium, petüvöl in slet di Burgess se Kanadän. Nim at älabon lunoti zimmetas ze 10 (milmetas 46 - 93). El *Sanctacaris* äduton jiniko lü grup: *[[Chelicerata]]* (lü kel dutons i raänids). 

Kap ela *Sanctacaris* labon päris lul gleipalenlagotas, ed i päri mälid lenlagotas gretik votik. Gleipalenlagots alik labons nog lenlagoti pluik lantenafomik. Koap onik labon koapadilis degbal; koapadil alik labon päri golalögas e cielas. Dabinon el *telson* (koapadil lätik) vidik, gubafomik.

Primo el *Sanctacaris* pänemon cogiko *Santa Claws*. Distü fösils mödikün votik sleta di Burgess, el *Sanctacaris* no duton lü tüvots ela Walcott yela 1909; pätüvon lä nivod votik fa Desmond Collins ün 1980-1981.
A. Cramer-Van Dissel

Jiel **A. Cramer-Van Dissel** äbinof Volapükan Nedänik, kel pämäniotof in gased: Volapükagased pro Nedänapükans.
Walter Schuetz

Hiel **Walter Schuetz** (magälanemo *Salah Eddin Kemal*, 1906–1995) äbinom volapükan jveizänik (pälödöl in seminar in Collonges-sous-Salève ün 1931–1959), kel pämäniotom in gased: Volapükagased pro Nedänapükans (yela 1932, nüm: 4, pad: 17) as liman Diläda valemik feda Volapükaklubas, ed as tidan Volapüka (idagetom diplomi de cifal: Albert Sleumer ün 1931). Balna pämäniotom in gased at as **Salah Eddine Kemal**. Latikumo i as **Zaloach Aldin Kemal** (1933), **Walter Henri Schuetz** (1934), **Henri Schuetz** (1936). 

Ün 1931 änotükom pükadesini oka: eli Neutrik.

## Lautots
* Salah Eddine Kemal. Comparatione, Interlanguages, n. 36–37, 1931
* Salah Eddine Kemal. Maklouf Nadjar, ein tunesisch-jüdischer Verfasser und Verleger, Israelitisches Wochenblatt, Nr. 48, 1.12.1933, S. 19
* Henri Schütz. Unter Halbmond, Kreuz und Davidstern. Oberdiessbach, 1939
* Henri Schütz. Rückkehr zum Judentum. Horboden Dietgen: Selbstverlag, 1939
* Henri Schütz. Israels Katholizismus. Oberdiessbach, 1940
* Gautier Henri Schuetz. Die judäo-arabische Sprache Nordafrikas. Tunis: 1961
* Slaheddin Schuetz. *Polyglott-Sprachführer. Teil 127. Tunesisch-Arabisch.* München: Polyglott-Verl., 1965
* Henri de Joseph Schuetz. *Polyglott-Sprachführer. Teil 130. Maltesisch.* Köln [u.a.]: Polyglott-Verl., 1967

## Literat
* *[https://wikisource.org/wiki/Nuns_%28VpN_1942:2%29 Nuns (VpN 1942:2)]*, Volapükagased pro Nedänapükans 1942-1946, Nüm: 2, Pad: 15.
* *[http://www.plansprachen.ch/09_ENCYCL_VOLAPUEK.pdf#page=9 Walter / Gautier Henri (Slaheddine) SCHUETZ]* in: Andreas Künzli. *Universalaj Lingvoj en Svislando.* La Chaux-de-Fonds, 2006. ISBN 2-9700425-2-5.
* Schalom Ben-Chorin. Ich lebe in Jerusalem. München: List, 1972. S. 65–67 

## Yüms plödik
* Volapükan labü nems susnumik
* Salah Eddine Kemal in el *Idéopédia.*
Albert Kruse

Hiel **Albert Kruse** äbinom Volapükan in Brasilän, kel pämäniotom in gased: Volapükagased pro Nedänapükans.
Jacq. Stok

Jiel **Jacq. Stok** äbinof Volapükan Nedänik (in Den Haag), kel pämäniotof in gased: Volapükagased pro Nedänapükans as liman Volapükakluba valmeik Nedänik.
Häcavän

**Häcavän** (*Larabänapük:* **الحجاز**‌ (al-Ḥiǧāz) ) binon torpäd in Nolüdavesüd e Vesüd Sauda-Larabäna e binädon me provins Täbukiän, Mädiniän, Mäkkiän e Bahiän.

Sürfat Häcaväna binon 708 000 km².

Häcavän labon belödanis 8 200 000 (2004).

Cifatop Häcaväna binon Ciddä.
Ciudad de Guatemala

**Ciudad de Guatemala** (*Spanyänapüko*: ) binon cifazif Gvatemäna.

Sürfat ela Ciudad de Guatemala binon mö 228 km².

Ciudad de Guatemala labon belödanis 1 010 253 (2006).
J. Hanno Deiler

Hiel **J. Hanno Deiler** äbinom Volapükan Lamerikänik ä presidan Volapükakluba di New Orleans.

## Literat
* Kniele, Rupert. 1889. *Das erste Jahrzehnt der Weltsprache Volapük.* Verlag von A. Schoy, Buchhandlung, Ueberlingen a. B. (Dönu päpübon ün 1984 fa Reinhard Haupenthal, Saarbrücken: Editions Iltis.) (Vödem rigädik, ma dabükot balid).
Edouard Lenoble

Hiel **Edouard Lenoble** äbinom Volapükan Fransänik (in Paris), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.
John H. Fazel

Hiel **John Henry Fazel** (pämotöl tü 1855 yulul 10 in tat: Wisconsin – ädeadöl tü 1938 yulul 25 in San Antonio, Täxasän) äbinom Volapükan ä Sperantapükan Lamerikänik (in Winfield, Kansas), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.
J. G. Robson

Hiel **J. G. Robson** äbinom Volapükan Kanadänik (in New Hamburg, Ontario), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.
Chr. Morgenstein

Hiel **Chr. Morgenstein** äbinom Volapükan Deutänik (in Breslau, atimo Wrocław in Polän), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.
Otto Larsen (Volapükan)

Hiel **Otto Larsen** äbinom Volapükan Danänik, kel pämäniotom in gased: Volapük: Popabled e ninsadabled.
Anna Daudt

Jiel **Anna Daudt** äbinof Volapükan Deutänik (in Darmstadt), kel pämäniotof in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.
Teichmüller

Söl **Teichmüller** äbinom Volapükan Deutänik (in Darmstadt), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.
C. W. Woodward

Hiel **C. W. Woodward** (jiniko no pösod ot, ka el Chas. M. Woodward) äbinom Volapükan Lamerikänik (in Chemung, Connecticut), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.
Mat. J. Maes

Hiel **Mat. J. Maes** äbinom Volapükan Lamerikänik (in West De Pere, Wisconsin), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.
O. Meininger

Hiel **O. Meininger** äbinom Volapükan Lamerikänik (in Cincinnati, Ohio), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.
Chenet

Söl **Chenet** äbinom Volapükan Fransänik (in Charenton), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.
Victor Trouve

Hiel **Victor Trouve** äbinom Volapükan Fransänik (in St. Maurice), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gasedil mulik püka bevünetik.
Georg Ertl

Hiel **Georg Ertl** äbinom Volapükan Deutänik (in München, Bayän), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Wilhelmine Stifler

Jiel **Wilhelmine Stifler** äbinof Volapükan Deutänik (in Günzburg ud in Mellrichstadt, Bayän), kel pämäniotof in gaseds: Volapük: Gased al pakam Volapüka e Kosmopolan.

## Tradutods
* 1893. Mäned meinela, konot hiela Lukács Béla. *[[Kosmopolan]]* Nüm: 12, Pads: 147-149. (Vödem tradutoda.)
Robert Haenel

Hiel **Robert Haenel** äbinom Volapükan Deutänik (in Nürnberg, Bayän), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Anna Bültemann

Jiel **Anna Bültemann** äbinof Volapükan Deutänik (in Hannover), kel pämäniotof in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka. Pämaniotom i (as **Anna Bulteman**) in gased: Volapükagased pro Nedänapükans, stabü mebalabun ela ‚Rinacil‛.
Abby B. Coulson

Jiel **Abby B. Coulson** äbinof Volapükan Lamerikänik (in Elmira, tat: New York), kel pämäniotof in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Gasosaurus

Elaf ***Gasosaurus*** (tsyin: 气龙属) äbinom dinosaur grupa: Tetanuridae, kel pätüvon in ,Dashanpu’, Tsyinän. Nem nolavik, labü sinif: „bänsinalasär“, dekömom de bänsinakompenät, kel itüvon fösilöpi di ,Dashanpu’ in provin: ,Sichuan’, nu sevädik as Fomam di Dona⸗,Shaximao’. Dinosaur at älabon logis nämik ab bradis brefik; maxüls nämöfik ona jonons, das äbinon mitifidaf. Älabon lunoti metas 3,5-4, geiloti metas 1,3, e vetoti milgramas za 150; äbinon kludo dinosaur zänedöfik. Vestigans anik ye mobons, das veitot onik äbinon mö milgrams plu 400, ibä sevoy vemo nemödikosi dö dinosaur at. Älifon dü zänoda⸗Yurat, bü yels za 164-balions. Klülädü dinosaurs votik grupa: Tetanuridae, luveratiko äyagon in grups.

## Tüv e bids
Fösils balid (e jünu teiks) pätüvons ün 1985, dü bumam bänsinavoböpa. Fösils at pelasumons as patediks pro bid: *Gasosaurus constructus* fa fösilavans: ,Dong Zhiming’ e ,Tang Zilu’. Jünu fösils nog nemödiks pedagetons; pats kuratik no sevädons. Kran nonik petuvon jünu. Fösilavans anik emobons, das elafs *Gasosaurus* e *[[Kaijiangosaurus]]* ba dütons lü bid ot. I rölet ko el *[[Megalosaurus]]* ya pemobon. Do mödikumans vilöfo pladons eli *Gasosaurus* ini grup elafas *[[Carnosauria]]*, votans kredons, das binon limaf grupa: *[[Caelurosauridae]]*, e ba muton papladön la stab it grupa at.

## Literat
* Creisler, B. 1994. Chinese Dinosaurs: Naming the Dragons. *Dinosaur Report*, pads: 16-17.
* Dong-Zhiming e Tang-Zilu. 1985. A new Mid-Jurassic theropod (Gasosaurus constructus gen. et sp. nov.) from Dashanpu, Zigong, Sichuan Province, China. *Vertebrata Palastica* nüm: 23(1), pads: 77-83.

## Yüms plödik
In Linglänapük:
*Bristol University, Linglän; bron moba vetota: 400kg.
*Nuns dö el Gasosaurus se resodapad: *Thescelosaurus*!
*Nuns dö el Gasosaurus se resodapad: Dino Russ's Lair.
*Nuns se resodapad: Dinosaur.Net (bron nema Tsyinänapükik)
Lourinhanosaurus

Elaf **Lourinhanosaurus** (o.b. lasär se (Fomam) Lourinhã) äbinon dinosaur Dona-Yuratik se Yurop Sulüda-Vesüdik. Ädüton lu grup elafas *[[Carnosauria]]* ed älifon in topäd, kel atimo binon in Portugän (Estremadura). Bid patedik: *L. antunesi*, pätüvon fa Mateus ün 1998, e binädon me bomem no lölöfik.

## Yüms plödik
In Linglänapük:
* ''Lourinhanosaurus'' in resodapadem: Dino Russ' Lair.
* Dinosaurs se Lourinhã, Portugän.
Monolophosaurus

Elaf ***Monolophosaurus*** („lasär labölo tufi bal“) äbinon dinosaur grupa *[[Carnosauria]]* timü Dona-Yurat (bü yels za 170-balions) in Tsyinän. Pänemon kodü tuf bal su kran okik. Äglofon jü älabon lunoti metas 5, geiloti metas 2, e vetoti milgramas 700. Topäd, kö pätuvon el *Monolophosaurus* jiniko älabon vati; mögos, das dinosaur at älifon nilü laks u mels. El *Monolophosaurus* äbinon ba röletaf elafas *[[Allosauridae]]*.

## Tüv e bis
Bomem ti lölöfik pätüvon ün 1984 e päbepenon fa Currie e Zhao. Primo päsevon fa gasedem as *Jianjunmiaosaurus*: nem no dabinöl (*nomen nudum*). 

Bids ela *Monolophosaurus*:
* *M. jiangjunmiaoi*

## Literat
* Zhiming, Dong. 1992. *Dionsaurian Faunas of China.* Beijing: China Ocean Press. ISBN 3-540-52084-8.

## Yüms plödik
In Linglänapük:
* El ''Monolophosaurus'' se bevüresodapadem: *the Dino Directory*.
Siamotyrannus

Elaf ***Siamotyrannus*** *isanensis* (sinif: „tiren Siamänik“) äbinon dinosaur grupa: *[[Carnosauria]]* se Löpa-Kretat. Fösils onik: hipabom e virebs anik, pätuvons in Siamän. Äsä nem nolavik ona ya tikodükon, primo pälecedon as limaf grupa: *[[Tyrannosauridae]]*, do binon smalik (lunotü mets te 6,5). Pemobos, das ba ädüton lü elafs *[[Allosauridae]]* u *[[Sinraptoridae]]*.

Pebepenon fa els Buffetaut, Suteethron e Tong ün 1996.

## Yüms plödik
El ''Siamotyrannus'', se resodapadem: Dino Russ's Lair.
Nairobi

**Nairobi** (*suaheliy*:: ; *Linglänapük Britänik*:: , *Linglänapük Lamerikänik*: ) binon cifazif Kenyäna.

Sürfat ela Nairobi binon mö 684 km².

Nairobi labon belödanis 2 940 911 (2007).
Epanterias

Elaf ***Epanterias*** äbinon dinosaur grupa: *[[Theropoda]]* ün timäd: Kimmeridgian-Tithonian (prim Yurat). Petüvon ün 1878 in fomam di Morrison in tat: Koloradän, in Lamerikän, fa hiel Edward Drinker Cope. Bid patedik ägeton nemi: *Epanterias amplexus*. El *genus* at pestabon su fösil anu AMNH 5767: dils virebas kil, jotaboma e doataboma. Do el Cope äcedom, das äbinon dinosaur grupa: Sauropoda, päblöfos poso, das äduton lü grup: Theropoda. Hiel Gregory S. Paul ädönuvestigom fösilis ün 1988 ed älecedom, das ädutons lü bid gretik elafa *[[Allosaurus]]* (*Allosaurus amplexus*), lautans votik älecedons igo, das el *E. amplexus* äbinon te fösil gretik ela *Allosaurus fragilis*; El *genus* at sevädon sekü gretot okik (ma täxets, lunotü mets 12,1). El *Epanterias* ba äpluon leigodü elaf *[[Tyrannosaurus]]* demü gretot.

Älifon dü Dona-Yurat, in Nolüda-Merop vesüdik. Bid patedik binon elaf *Epanterias amplexus*.

## Literat


## Yüms plödik
In Linglänapük:
*Kran ela Epanterias
* El ''Epanterias'' in Dinosaurasikloped bevüresodatopäd: *Dino Russ's Lair*.
Adolf Wanser

Hiel **Adolf Wanser** äbinom Volapükan Deutänik (in Tübingen), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Georg Sy

Hiel **Georg Sy** äbinom Volapükan Deutänik (in Berlin), kel pämäniotom in gaseds: Volapük: Gased al pakam Volapüka e Kosmopolan
Ignaz Tenk

Hiel **Ignaz Tenk** äbinom Volapükan Lösteränik (in Graz), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka. Ma gased: Kosmopolan, ädeadom ün 1896.
Charles Palmer Emerson

Hiel **Charles Palmer Emerson** äbinom Volapükan Lamerikänik (in Augusta, Maine; poso in Concord, New Hampshire), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka (in kel pänunon i mated omik ko jiel Marie Louise Emerson).
Winfield S. Bardsley

Hiel **Winfield S. Bardsley** äbinom Volapükan Lamerikänik (in Philadelphia), kel pämäniotom in gaseds: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
M. L. D. Bateman

Läd **M. L. D. Bateman** (jiniko röletan hiela A. W. Bateman; ma Kosmopolan, ün 1895 älabof lifayelis 14) äbinof Volapükan Laustralänik (in Albion Park, Nula-Sulüda-Velsän), kel pämäniotof in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka, äsi in gased: Kosmopolan.
J. K. Bateman

Hiel **J. K. Bateman** (ba röletan hiela A. W. Bateman) äbinom Volapükan Laustralänik (in Albion Park, Nula-Sulüda-Velsän), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Thomas A. Bateman

Hiel **Thomas A. Bateman** äbinom Volapükan Laustralänik (in Albion Park, Nula-Sulüda-Velsän), kel pämäniotom in gaseds: Volapük: Gased al pakam Volapüka e Kosmopolan.
Chas. M. Woodward

Hiel **Chas. M. Woodward** (jiniko no pösod ot, ka hiel C. W. Woodward) äbinom Volapükan Lamerikänik (in Elmira, New York), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
H. Schwegmann

Hiel **H. Schwegmann** äbinom Volapükan Deutänik (in Osnabrück), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Heinrich Conrad Huch

Hiel **Heinrich Huch** äbinom Volapükan Deutänik (in Emen in Haren an der Ems), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Ulrich Frey

Hiel **Ulrich Frey** äbinom Volapükan Lösteränik (in Graz), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Georg Schwenk

Hiel **Georg Schwenk** äbinom Volapükan Deutänik (in Sprottau, Jlesän; atimo Szprotawa, Polän), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Von Nida

Söl **von Nida** äbinom Volapükan Deutänik (in Essen a. d. Ruhr), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
C. Rietmann-Schmied

Hiel **C. Rietmann-Schmied** (ü **G. Rietmann Schmidt**) äbinom Volapükan Jveizänik (in St. Gallen), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
E. Beermann

Dokan **E. Beermann** äbinom Volapükan Deutänik (in Nordhausen a. H.), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Maria Vlier

Jiel **Maria Louisa Elisabeth Vlier** (pemotöl tü 1828 mäzul 19 in Paramaribo – edeadöl tü 1908 yunul 8 id in Paramaribo) äbinof Volapükan Nedänik (in Paramaribo, Surinän), kel pämäniotof in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Martin Bökl

Hiel **Martin Bökl** äbinom Volapükan Lösteränik (in Krsipl Post Hallein nilü Salzburg), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Vladimir Gernet

Hiel **Vladimir Gernet** (Rusänapüko: *Владимир Александрович Гернет*; 1870–1929) äbinom Volapükan Rusänik (in Odässa, atimo in Lukrayän), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka. Äbinom vinakieman.
Antrodemus

El ***Antrodemus valens*** binon nem nolavik pägivöl fa fösilavan Lamerikänik Joseph Leidy ün 1870 fösilabrekotes nemödik dinosaura grupa *[[Allosauridae]]* se Fomam di Morrison. Do fösil at mögiko düton lü elaf *[[Allosaurus]]* (buks bäldikum dö dinosaurs vo änunons eli *Allosaurus* as *Antrodemus*, bi nem: *Antrodemus* pämobon büo), no mögos ad fümedön atosi kodü nemöd fösilabrekotas bida patedik. Atimo, elaf *Antrodemus* palecedon as nem dotik (*nomen dubium*) nen völad nolavik.

## Literat


## Yüms plödik
* El ''Antrodemus valens'' lä bevüresodapad: *The Theropod Database*.
Saurophaganax

Elaf ***Saurophaganax*** („mastaf lasärifidöl“) äbinon dinosaur grupa: *[[Allosauridae]]* se Fomam di Morrison (Yurat, Nolüda-Merop). Fösilavans anik cedons, das binon bid elafa *[[Allosaurus]]* (*A. maximus*). Elaf *Saurophaganax* äbinon limaf grupa: Carnosauria, lunotü mets za 12.

El *Saurophaganax* binon fösil calöfik tata: Oklahoma http://www.statefossils.com/ok/ok.html.

## Yüms plödik
*El ''Saurophaganax'' lä bevüresodatopäd: *The Dinosaur Encyclopedia*.
Neovenator

Sis tüv onik su Nisul di Wight (Greta-Britän), elaf ***Neovenator*** („Yagaf nulik“) evedon balaf dinosauras mitifidik gretik sevädikün Yuropa. Primo pälecedon as bid nulik mögik elafa *[[Megalosaurus]]*. Älabon lunoti metas za 7,5. Älifon primü Kretat.

## Tüv e bids
Boms balid bida patedik pätüvons ün 1978, in kretöps sulüda-vesüdik Nisula di Wright. Pas pos yels mödik (ün 1996) äpubons boms mödikum dinosaurabida at. Sesebams jünuik ätuvons za 70% bomema lölöfik.

Timü bepenam onik (fa els Hutt, Martill e Barker ün 1996), äbinon limaf teik grupa *[[Allosauridae]]* in Yurop pituvöl. Atimo palecedon as röletaf elafas *[[Allosaurus]]*, *[[Acrocanthosaurus]]* e *[[Giganotosaurus]]*.

## In kuliv pöpedik
Kopied peliföfüköl ela *Neovenator* kanon palogön in legad: *Dinosaur Isle* (Dinosauranisul) su Nisul di Wight.

## Yüms plödik
*Neovenator.org
*Nüns dö el ''Neovenator'' lä bevüresodatopäd *DinoData* (nunädam paflagon; nen pel)
*https://web.archive.org/web/20030517171239/http://www.geocities.com/dinowight/neovenator.html
*Bevüresodatopäd: ''Dinosaur Isle'' dö el ''Neovenator''
Wilhelm Heinrich Trompeter

Hiel **Wilhelm Heinrich Trompeter** äbinom Volapükan Deutänik (in Schwalke, Vesfalän), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka.
Theodor Behrmann

Hiel **Theodor Behrmann** (Rusänapüko: *Фёдор Берман*) äbinom Volapükan Rusänik (in Riga, Rusän, atimo Latviyän), kel pämäniotom in gased: Volapük: Gased al pakam Volapüka. Äbinom kieman, dilekan zämafabrika in Poderaa (adelo Podrags, topadiläd di Riga).