Theropoda

Lurood elafas **Theropoda** (in Vöna-Grikänapük: *lunimafuts*) binädon me dinosaurs telfutik rooda *[[Saurischia]]*. Do äbinons cifadilo mitifidafs, num semik famülas vü els Theropoda ävolfükons planifidi dü Kretat. Elafs Theropoda balidnaedo äpubons ün laf telid Triata, bü yels za 220-balions. Äbinons mitifidafs teik de prim Yurata jü fin Kretata, bü yels za 65-balions. Atimo papladulons fa bödabids liföl za 9.300s, kels ävolfons ün laf telid Yurata stabü dinosaurs patädik grupa: Coelurosauria. Bevü els Theropoda binons dinosaurs mitifidik famikün ä gretiküns: elafs *[[Spinosaurus]]* (gretikünaf, lunotü mets za 16s), *[[Tyrannosaurus]]*, *[[Allosaurus]]*, ed i *[[Velociraptor]]* (kels valiks äpubons in biomagodemasökod: *Jurassic Park*). Lü grup at dutons i böds, vü kels smalikünaf: *Mellisuga helenae* ü bienakolibrit, lunotü zimmets 5 jü 6s.

Vü pats, kels yümons elis Theropoda ad böds, binons: futs kildoatik, elot *furcula* (vipabom), boms lutofulik e (ön jenets semik) plüms e kuv nögas.

## Volfajenav

Dü dil telid Triata, ädabinon num semik büanas elas Theropoda, ed i elas Theropoda veratik anik, kels ävolfons nilü ods.

Dinosaur mitifidik balid ä primöfikün äbinon el *[[Eoraptor]]* se Largäntän ed elafs Herrerasauria. Lätikafs ädabinons sis dil telid Kretata. Pätuvons in Nolüda- e Sulüda-Merop, ed i ba in Lindän e Sulüda-Frikop. Els Herrerasauria älabons patis e primöfikis ed ävolfölis; sekü jenöfot at, els Herrerasauria, kels büo päpladons vü els Theropoda, atimo palecedons fa fösilavans anik as limafs stabik elas Saurischia, e ba ivolfons bü distikam vü els Saurischia ed Ornithischia.

Els Theropoda primöfikün no dotiks (ü: Eutheropoda = els Theropoda gudik) äbinons elafs Coelophysidae (*[[Coelophysis]]*, *[[Megapnosaurus]]*): famül vemo ästääniköl dinosauras labü koaps leitik, e jiniko in grups älifölas.
Bevü ons äbinons yagafs smalik äs *Coelophysis* edi yagafs gretikum (lunotü mets 6) äs *[[Dilophosaurus]]*. Nims benosekik at älailifons sis dil telid Triata jü fin dila balid Yurata. Do in dadiläds kladimik balid päpladons disi elafs Ceratosauria e pälecedons as tuig flanik elas Theropoda ävolfölum (l. a.s. Rowe e Gauthier 1990), mögos, das äbinons büans elas Theropoda votik valik (kelos sinifonöv, das binons grup parafületik: l. a.s. Mortimor 2001, Carrano *et al.* 2002).

Elafs Ceratosauria boso ävolfölums (keninükamü elafs *[[Ceratosaurus]]* e *[[Carnotaurus]]*) äpubons dü prim Jurada e fovo älailifons jü fin Yurata in Laurasiyop. Ämätedons gudiko ko elafs Tetanurae: röletafs ävolfölum e - fomü grup elafas Abelisauridae - ädulons jü fin Kretata in Gondwanop. 

Elafs Tetanurae binons patädikums ka elafs Ceratosauria. Padilädons ad elafs Megalosauroidea (ü Spinosauroidea, ü Torvosauroidea) ed Avetheropoda. Äbinons suvöfikums dü zänoda-Yurat, ab älailifons jü zänoda-Kretat. Klad latik - äsä nem onik ya jonon - äbinon nilikum bödes e padilädons ad elafs Carnosauria (keninükamü elaf *[[Allosaurus]]*) e Coelurosauria: grup dinosauras vemo gretik ä distöfik, kel äsuvöfikon pato dü Kretat.

Kluo, dü dil latik Yurata, ädabinons grups no läs ka fols elas Theropoda: els Ceratosauria, megalosaurs, karnosaurs e koelurosaurs, kels äyagons bevü mödots gretik dinosauras planifidik smalik e gretikas. Grups fol at älailifons dü Kretat, do te tels - elafs Abelisauridae e Coelurosauridae - ärivons fini timäda at, kü isoelikons taledaviko (els Abelisauridae in Gondwana, ed els *Coelurosauridae* in Siymerop).

Bevü els Theropoda, koelurosaurs äfomons grupi distöfikün. Koelurosaurafamüls anik, kels äflorons dü Kretat, äbinons elafs *[[Tyrannosaurus]]*, *[[Dromeosaurus]]* (a.s. elaf *[[Velociraptor]]* e *[[Deinonychus]]*, kels sümons vemo ad elaf *Archaeopteryx* - l. Ostrom 1969, Paul 1988, Dingus e Rowe 1998), elafs Troodontidae sümik ad dromeosaurs, elafs Oviraptorosauria valifidik, elafs Ornithomimidae (= „strutafomikafs“) e Therizinosauridae (gianakralilabikafs) planifidiks, ed i böds (dinosauragrup teik, kel älailifon pos dadeadam gretik finü Kretata). Do prim grupas difik at luveratiko ädabinons ün fin, u ba ün zänod, Yurata, pas dü Kretata ämödikons. Fösilavans anik, äs hiel Gregory S. Paul, emobons (l. Paul 1988, 2002), das somikafs, u ba valikafs elas Theropoda at älicinons de dinosaurs äflitöl (soäs el *Archaeopteryx*), kels iperons fägi ad flitön ed igeikons ad lifastül taledik. Teorod at kanon plänön, kikodo els Coelurosauria äbinons so selediks ün Yurat, ab klülabots fösilik votik nog panedons ad kleilükön licini elas Theropoda ävolfölum.

## Kladasits
### Dadiläd
* **[[Saurischia]]**
** **THEROPODA**
*** Familia Herrerasauridae?
*** *[[Tawa hallae|Tawa]]*?
****[[Daemonosaurus]]*?
****[[Eodromaeus]]*?
*** Superfamilia Coelophysoidea
****[[Cryolophosaurus]]*
****[[Dilophosaurus]]*
*** **[[Ceratosauria]]**
**** Familia Ceratosauridae
**** Superfamilia Abelisauroidea
*****[[Tetanurae]]**
**** Superfamilia Megalosauroidea
***** Familia Megalosauridae
***** Familia Spinosauridae
*****Familia Piatnitzkysauridae
**** Superfamilia Allosauroidea
*****Familia Metriacanthosauridae
*****Familia Allosauridae
*****Familia Carcharodontosauridae
*****Familia Megaraptoridae?
**** **[[Coelurosauria]]**
***** Superfamila Tyrannosauroidea
******Familia Coeluridae
******Familia Proceratosauridae
******Familia Stokesosauridae
******Familia Tyrannosauridae
*****Familia Compsognathidae
***** **[[Ornithomimosauria]]**
****** Familia Ornithomimidae
*******[[Maniraptora]]**
****** Familia Alvarezsauridae
****** Familia Therizinosauridae
********[[Oviraptorosauria]]**
******* Familia Caudipteridae
******* Familia Caenagnathidae
******* Familia Oviraptoridae
********[[Paraves]]**
******* Deinonychosauria
******** Familia Dromaeosauridae
******** Familia Troodontidae?
********Familia Archaeopterygidae?
******* Familia Scansoriopterygidae
*******Familia Jeholornithidae
*********[[Avebrevicauda]] ([[böds]])**
## Elafs Theropoda gretikün
El *[[Tyrannosaurus]] rex* äbinon gretikün ä popätikün elas Theropoda valemo sevädikas dü degyels mödik. Pos tüv onik ye dinosaurs mitifidik gianagretik votik ya pebepenons, a.s. elafs *[[Spinosaurus]]*, *[[Carcharodontosaurus]]*, *[[Giganotosaurus]]*, *[[Tyrannotitan]]* e *[[Mapusaurus]]*. In biomagodem: *Jurassic Park III*, el *Spinosaurus* pubon as gretikum ka el *[[Tyrannosaurus]]*, e fösils rigik ela *Spinosaurus* stütons atosi: ma ons, el *Spinosaurus* äbinon lunikum mö mets za fols ä vetikum mö touns za fols ka el *Tyrannosaurus* (l. logodi in yeged Linglänapükik: ''}