Pteranodon

Elaf ***Pteranodon*** (se Vöna-Grikänapük: *πτερ-* „flitäm“ ed *αν-οδων* „nen tuts“), labü flitämatenot metas za 9, äbinon balaf pterosauras gretikün. Älifon finü Kretat (Coniacian-Campanian, bü yels 89,3-70,6-balions) in Nolüda-Merop (Kansas, Lalabamän, Nebraska, Wyoming e South Dakota). 

Distü pterosaurs büik, soäs elafs *[[Rhamphorhynchus]]* e *[[Pterodactylus]]*, el *Pteranodon* älabon honedi nentutik sümik ad ut bödas nutimik.

Fösils ela *Pteranodon* petuvons in kretajeds Kretatik in tat Lamerikänik: Kansas. Kretajeds at päfomons su lestab utosa, kelos ettimo äbinon mel su topäd kontinäna Nolüda-Meropik. Kran balid ela *Pteranodon* pätuvon tü 1876 mayul 2, in Somkey Hill River, in komot: Wallace tata: Kansas, fa hiel S. W. Williston: fösilikonletan, kel ävobom pro fösilavan: Othniel Marsh. Fomam di Niobrara binon ba fomam usik famikün; vü fösils votik su fomam at petuvöls dabinons melatortugs, elaf *[[Mosasaurus]]* e böds primöfik.

El *Pteranodon* äbinon räptul, ab no dinosaur. Ma miedet lifavik, dinosaurs äbinons räptuls diapsidik labü stan löik, kels äfomons grupis tel: *[[Ornithischia]]* e *[[Saurischia]]*. Do pterosaurs grupa: *[[Pterodactyloidea]]* (äs el *Pteranodon*) älabons stani lafo löiki, stan onsik ävolfon nesekidiko de stan löik dinosauras. Zuo ädefon pö pterosaurs votikams hipaboma, kels ämögükons stani dinosaurik patedik. Mögos ye, das dinosaurs e pterosaurs äbinons röletafs nilöfik: fösilavans mödikün pladons onis kobio ini grup: *[[Ornithodira]]* (= „bödasärvigs“).

## Tüv e bids

Bids mödik ela *Pteranodon* ya penemons; ut, kel gudiküno pestabon su fösils, binon bid patedik: *P. longiceps*, kel pätüvon fa Othniel Charles Marsh ün 1876. Fösil at älabon flitämatenoti metas 9. Bids votik binons el *P. sternbergi* bosilo smalikum (labü flitämatenot metas 6) ed els *P. occidentalis*, *P. velox*, *P. umbrosus*, *P. harpyia* e *P. comptus*. Mödiks binons dotiks e ba dutons lü bids sevädikum. El Marsh äbepenom eli *Pteranodon* as „distik de els *genera* sevädik valik rooda: *[[Pterosauria]]* medü def lölöfik tutas“. Sekü atos, vestigans äklienons ad givülön maxülabrekoti pterosaurik nentutik alik se tops valik ele *Pteranodon*. Kodü atos bids ämödikons vifiko e kofud gretik ädavedon. Nem: *Pteranodon* ävedon „kipidöp“ pro fösils pterosaurik distöfik valik (äs bevü dinosaurs el *[[Megalosaurus]]*), kels äbinons distükoviks te stabü non tutas.

Lautans veütikün, kels äbespikons patöfis mödik ela *Pteranodon*, äbinons els Bennett, Padian, Unwin, Kellner e Wellnhofer. Bid bal: *P. orogensis*, no äduton lü el *Pteranodon* e pevotanemon *[[Bennettazhia]] oregonensis*. Leigo el *P. orientalis* pevotanemon el *[[Bogolubovia]] orientale* (Nessov e Yarkov, 1989) e pefeapladon ini grup elafas *[[Azhdarchidae]]*.

## Vönalifav
Ya sevoy, das el *Pteranodon* äfidon fitis, bi fits äfösiliköl petuvons in stomäg bala fösilas. Fom flitämas ela *Pteranodon* tikodükon, das pterosaur at äfliton äsä melaböds nutimik, kels löpikons yufü lut vamik löpiköl. Mob at pastabon su jenöfot, das el *Pteranodon* älabon koapafomi go sümiki ad ut melabödas. Nolavans votik ye ämobons, das el *Pteranodon* äkanon müfön flitämis okik löpio e donio ad flitön nesekidiko. Ma jin äflitons su fagots gretik me flitäms gretik leitik okas.

El *Pteranodon* binon küpälovik kodü kräst lunik ona, kel ba pägebon ad plitön vomafis, u ba as stiragub; ba älabon gebis bofik. Ya pemobos, das manafs älabon krästis lunikum, ab pö nims fösilik suvo fikulos ad fümetön, if difs pö fom krästa malons genis difik u bidis difik.

Baiced tefü mufafäg ela *Pteranodon* su tal (if ägolon su futs tel u su futs fol) lunüpiko no ädabinon. Atimo, pterosaurivestigans mödikün baicedons, das pterosaurs äbinons folfutiks, ledino stabü tüv kulas (retodas) anik pterosauras. Mög svima päbespikon in yegeds tel (Bennett 2001, Bramwell e Whitfield), e pavestigon atimo kuratiko lä Tataniver di Michigan medü metods nulik fa hiel Larry Whitmer pedatiköls.

## In kuliv pöpedik
In kosädapük aldelik, el *Pteranodon* suvo papölanemon el *pterodactyl*. Vöd at ye no binon bidanem, ab sinifon pterosauris valik labü göbs brefik (lurood: *[[Pterodactyloidea]]*), vü kels binons els *Pteranodon*, *[[Pterodactylus]]* e *[[Quetzalcoatlus]]*. Migeb at luveratiko pakodon fa fam gretik ela *Pteranodon* in kuliv pöpedik as pterosaur samik.

El *Pteranodon* äkompenon brefüpo pö fin filmota: *Jurassic Park*, ed äpubon i pö filmot sököl: *Jurasic Park III*. El *Pteranodon* in *Jurasic Park III* älabon patöfis neverätik mödik, soäs maxüls tutilabik, näm tugretik e, jiniko, komipiäl. (El *Pteranodon*, ma jin, äfidon fitis, e no äfägon ad gleipön me futs okik.) El *Pteranodon* pämagon kuratikumo, stabü nol fösilavik, in televidasökods: *Chased by Dinosaurs* (Fa Dinosaurs Payagöl) e *Sea Monsters* (Melamosts).

## Literat


## Yüms plödik

In Linglänapük:
* El ''Pteranodon'' lä bevüresodatopäd: *Oceans of Kansas* (Seans di Kansas).