open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mayul 13

**Mayul 13** binon del 133id yela (134id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 232 jü fin yela.

## Jenots veütik
* 1886: Päfünon Volapükaklub di Konstanz, in Deutän.

## Moteds
* 1750: Hiel Lorenzo Mascheroni: matematan Litaliyänik (äd. ün 1800).
* 1848: Hiel Oskar Kausch: Volapükan Deutänik (äd. ün 1932).
* 1891: Hiel Fritz Rasp: dramatan Deutänik (äd. ün 1976).
* 1903: Hiel Czesław Piaskowski: dramatan ä kulitadisinan Polänik (äd. ün 1994).
* 1905: Hiel Walter Richter: dramatan Deutänik (äd. ün 1985).
* 1922: Jiel Beatrice Arthur: dramatan Lamerikänik (äd. ün 2009).
* 1923: Hiel Nikolay Pastuhov: dramatan Rusänik (äd. ün 2014).
* 1924: Hiel Mihail Vasilyev: dramatan Rusänik (äd. ün 1990).
* 1926: Hiel Zdzisław Tobiasz: dramatan ä teatirejidan Polänik (äd. ün 2022).
* 1928: Hiel Gernot Duda: dramatan Deutänik (äd. ün 2004).
* 1929: Hiel Philibert Mees: pianodan ä noatädan Belgänik (äd. ün 2006).
* 1935: Hiel Burny Mattinson: däsinan, filmotalibrätan, jafädan ä rejidan Lamerikänik (äd. ün 2023).
* 1940: Hiel Włodzimierz Press: dramatan Polänik.
* 1940: Hiel Josef Steffes-Mies: guban Deutänik (äd. ün 2021).
* 1941: Hiel Frank Jarvis: dramatan Linglänik (äd. ün 2010).
* 1941: Hiel Ritchie Valens: gitaran, kanitan ä kanitilautan Lamerikänik (äd. ün 1959).
* 1943: Jiel Gisela Hahn: dramatan Deutänik.
* 1945: Hiel Lasse Berghagen: kanitan ä kanitilautan Svedänik (äd. ün 2023).
* 1955: Hiel Peter Heinrich Brix: dramatan Deutänik.
* 1958: Jiel Grażyna Trela: dramatan, rejidan ä filmotalibrätan Polänik.
* 1959: Hiel Oleg Kulikovic: dramatan Rusänik.
* 1961: Hiel Dennis Rodman: bäsetaglöpädan Lamerikänik.
* 1973: Jiel Dorota Abbe: dramatan ä kanitan Polänik.
* 1973: Jiel Ill-Young Kim: dramatan, musigan ä danunan Deutänik.
* 1976: Jiel Magdalena Walach: dramatan Polänik.
* 1976: Hiel Trajan Langdon: bäsetaglöpädan Lamerikänik.
* 1978: Hiel Mike Bibby: bäsetaglöpädan Lamerikänik.
* 1984: Jiel Henrike Fehrs: dramatan Deutänik.
* 1989: Jiel Michalina Sosna: dramatan Polänik.
* 2006: Jiel Kaiya Ruiter: figurasketan Kanadänik.

## Deadams
* 1948: Hiel Hans Sternberg: dramatan Deutänik (pm. ün 1878).
* 1955: Hiel Vladimir Uralskiy: dramatan Rusänik (pm. ün 1887).
* 1960: Hiel Aleksandr Larikov: dramatan Rusänik (pm. ün 1890).
* 1960: Hiel Ernst Stahl-Nachbaur: dramatan Deutänik (pm. ün 1886).
* 1971: Hiel Bronisław Dardziński: dramatan ä radionirejidan Polänik (pm. ün 1901).
* 1983: Jiel Erna Sellmer: dramatan Deutänik (pm. ün 1905).
* 2001: Hiel Jason Miller: dramatan ä lautan Lamerikänik (pm. ün 1939).
* 2006: Jiel Joan Diener: dramatan ä kanitan Lamerikänik (pm. ün 1930).
* 2007: Jiel Annelise Matschulat: dramatan Deutänik (pm. ün 1923).
* 2009: Jiel Monica Bleibtreu: dramatan ä filmotalibrätan Lösteränik (pm. ün 1944).
* 2012: Hiel Walter Flamme: dramatan Deutänik (pm. ün 1926).
* 2020: Hiel Francis Andersen: pükavan Laustralänik (pm. ün 1925).
* 2022: Jiel Teresa Berganza: lopakanitan ä profäsoran Spanyänik (pm. ün 1933).
* 2022: Hiel Jean Faure: bolitan Fransänik (pm. ün 1937).

## Zäladels
Tobul 1

**Tobul 1** binon del 274id yela (275id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 91 jü fin yela.

## Jenots veütik
* 1882: Päfunon Volapükaklub telid: Volapükafed Jlesänik („Schlesische Weltspracheverein“) in Breslau, ettimo in Deutän (anu Wrocław, in Polän).

## Moteds
* 1855: Hiel Ananie Yavajov: vönotavan ä planavan Bulgaränik (äd. ün 1934).
* 1867: Hiel Henry Bender: dramatan Deutänik (äd. ün 1935).
* 1895: Hiel Hans Schweikart: dramatan, rejidan ä filmotalibrätan Deutänik (äd. ün 1975).
* 1904: Hiel Sergey Papov: dramatan Rusänik (äd. ün 1970).
* 1914: Hiel Maciej Maciejewski: dramatan Polänik (äd. ün 2018).
* 1921: Hiel James Whitmore: dramatan Lamerikänik (äd. ün 2009).
* 1923: Jiel Stefania Staszewska: dramatan Polänik (äd. ün 2004).
* 1924: Hiel Jimmy Carter: bolitan ä dayäfan Lamerikänik, presidal 39id Lamerikäna (äd. ün 2024).
* 1925: Hiel Bradley Bolke: dramatan Lamerikänik (äd. ün 2019).
* 1927: Hiel Oleg Yefremov: rejidan ä dramatan Rusänik (äd. ün 2000).
* 1932: Hiel Seyfi Dursunoğlu: dramatan Türkänik (äd. ün 2020).
* 1936: Hiel Gennadiy Nilov: dramatan Rusänik (äd. ün 2025).
* 1938: Hiel Alvin Goldman: filosopan Lamerikänik (äd. ün 2024).
* 1945: Hiel Wiesław Wójcik: dramatan Polänik (äd. ün 2021).
* 1945: Jiel Mona Saudi: skulturan Yordänik (äd. ün 2022).
* 1949: Hiel Philippe Frémeaux: gasediman Fransänik (äd. ün 2020).
* 1951: Jiel Nina Usatova: dramatan Rusänik.
* 1951: Jiel Christine Andreas: dramatan ä kanitan Lamerikänik.
* 1956: Jiel Tara Buckman: dramatan Lamerikänik.
* 1958: Hiel Marek Kalita: dramatan ä teatirejidan Polänik.
* 1961: Jiel Olga Sawicka: dramatan Polänik.
* 1965: Hiel Miguel Ángel Torres Pérez: futaglöpädan Mäxikänik.
* 1975: Hiel Fabian Busch: dramatan Deutänik.
* 1976: Hiel Ümit Karan: futaglöpädan ä futaglöpädidrätodan Türkänik.
* 1979: Hiel István Pukli: Sperantapükan ä tidan Macaränik.
* 1981: Jiel Deborah James: gasediman ä dayäfan Linglänik (äd. ün 2022).
* 1986: Jiel Natalia Rybicka: dramatan Polänik.
* 1987: Jiel Sophie Dunsing: guban Deutänik.
* 1997: Hiel Mattia Vitale: futaglöpädan Litaliyänik.

## Deadams
* 1944: Hiel Max Ehrlich: dramatan, rejidan ä filmotalibrätan Deutänik (pm. ün 1892).
* 1947: Jiel Rotraut Richter: dramatan Deutänik (pm. ün 1913).
* 1955: Hiel Aleksey Dikiy: dramatan Rusänik (pm. ün 1889).
* 1981: Jiel Vera Hartegg: dramatan ä lautan Deutänik (pm. ün 1902).
* 1989: Hiel Aleksandr Vokac: dramatan Rusänik (pm. ün 1926).
* 1993: Jiel Helena Makowska-Fijewska: dramatan Polänik (pm. ün 1918).
* 2003: Jiel Beate Hasenau: dramatan Deutänik (pm. ün 1936).
* 2006: Hiel Frank Beyer: rejidan ä filmotalibrätan Deutänik (pm. ün 1932).
* 2008: Jiel Audrey Blignault: lautan Sulüdafrikänik (pm. ün 1916).
* 2010: Hiel Philippe Robrieux: jenavan Fransänik (pm. ün 1936).
* 2012: Hiel Dirk Bach: dramatan ä danunan Deutänik (pm. ün 1961).
* 2014: Hiel Charlie Paulk: bäsetaglöpädan Lamerikänik (pm. ün 1946).
* 2020: Hiel Maurice Houdayer: guban Fransänik (pm. ün 1931).
* 2020: Hiel Murray Schisgal: dramatavan ä filmotalibrätan Lamerikänik (pm. ün 1926).
* 2022: Hiel Antonio Inoki: lüdan ä bolitan Yapänik (pm. ün 1943).

## Zäladels
Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī

Hiel **Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī** äbinom matematan, stelavan, strologan ä taledavan slamik Pärsänik. Pämotom zao ün 780 in zif: Khwārizm (atimo Khiva, in Lusbekän) ed ädeadom zao ün 850. Ävobom dü lifüp ti lölik oka as nolavan in Dom Sapa in Bagdad.

Lebuk omik: *Al-Kitāb al-mukhtaṣar fī hīsāb al-ğabr wa’l-muqābala* („Buk pebrefüköl dö kalkulam medü lölöfükam e leigavetükam“) äbinon buk balid dö tuveds sitöfik leigotas lienöfik e kvadöfikas. Sekü atos, palecedom fatan lalgebrada kobü hiel Diophantus. Tradutods lebuka votik oma: *Kalkulav*, dö numatasit Lindänik, änüdugons ini Vesüdän degnumatasiti ad penön numis. Ärevidom ed ägudükumom lebuki: *Taledav* hiela Ptolemaios. Älautom i vobotis anik dö stelav e strolog.

Keblünots omik noe äflunons levemo matemati, abi äjäfons vödiks nulik pro püks vola. Vöd: *lalgebrad* dekömon de el *al-jabr*: bal numatamas tel, kelis ägebom in lebuk oka ad tuvedön leigotis kvadöfik. Vöd: *lalgorit* dekömon de el **Algoritmi**: fom latinik nema omik. De nem omik dekömons i vöd Spanyänapükik: *guarismo* e vöd Portugänapükik: *algarismo*, bofiks sinifü „numat“.

## Literat
Tobul 19

**Tobul 19** binon del 292id yela (293id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 73 jü fin yela.

## Jenots veütik

## Moteds
* 1884: Hiel Max Nemetz: dramatan Deutänik (äd. ün 1971).
* 1899: Jiel Irena Netto: dramatan Polänik (äd. ün 1992).
* 1905: Hiel Wolfgang Lukschy: dramatan Deutänik (äd. ün 1983).
* 1915: Jiel Margaret Hunt Hill: menälan Lamerikänik (äd. ün 2007).
* 1919: Hiel Józef Łodyński: dramatan Polänik (äd. ün 1984).
* 1924: Hiel Sergey Polejayev: dramatan Rusänik (äd. ün 2006).
* 1925: Hiel Raymond Impanis: saikulan Belgänik (äd. ün 2010).
* 1931: Hiel Rubens de Falco: dramatan Brasilänik (äd. ün 2008).
* 1934: Jiel Eva-Maria Hagen: dramatan ä kanitan Deutänik (äd. ün 2022).
* 1936: Hiel Tony Lo Bianco: dramatan Lamerikänik (äd. ün 2024).
* 1937: Hiel Kikuo Hayashiya: kanitan ä dramatan Yapänik.
* 1940: Hiel Michael Gambon: dramatan Lireyänik (äd. ün 2023).
* 1954: Hiel Joe Bryant: bäsetaglöpädan ä bäsetaglöpädidrätodan Lamerikänik (äd. ün 2024).
* 1955: Jiel Susanne Häusler: dramatan Deutänik.
* 1958: Hiel Alexander Held: dramatan Deutänik.
* 1962: Hiel Andrzej Niemirski: dramatan Polänik.
* 1963: Jiel Katarzyna Żak: dramatan Polänik.
* 1965: Jiel Marzena Kipiel-Sztuka: dramatan Polänik (äd. ün 2024).
* 1977: Hiel Mariusz Zaniewski: dramatan Polänik.
* 1978: Hiel Ararat Kescyan: dramatan Rusänik.
* 1981: Jiel Karoline Schuch: dramatan Deutänik.
* 1984: Jiel Vaida Arbočiūtė: guban Lietuvänik.
* 1984: Jiel Marta Dąbrowska: dramatan Polänik.
* 1985: Jiel Victoria Lawson: dramatan pornabioskopik Lamerikänik.
* 1987: Hiel George Friend: futaglöpädan Linglänik.
* 1988: Jiel Aleksandra Hamkało: dramatan Polänik.
* 1989: Hiel Mindaugas Kuzminskas: bäsetaglöpädan Lietuvänik.
* 1991: Hiel Manuel Ferreira: guban Portugänik.

## Deadams
* 1937: Hiel Ernest Rutherford: füsüdan Nula-Seleänik (pm. ün 1871).
* 1963: Hiel Vladimir Lepko: dramatan Rusänik (pm. ün 1898).
* 1970: Hiel Jacek Woszczerowicz: dramatan Polänik (pm. ün 1904).
* 1979: Hiel Fritz Diez: dramatan ä teatirejidan Deutänik (pm. ün 1901).
* 1993: Jiel Carsta Löck: dramatan Deutänik (pm. ün 1902).
* 2007: Jiel Mariann Ambrus: guban Macaränik (pm. ün 1956).
* 2008: Jiel Lia Maivia: lüdafödan Samovuänik (pm. ün 1931).
* 2010: Hiel Heinz Giese: dramatan Deutänik (pm. ün 1919).
* 2012: Jiel Käthe Reichel: dramatan Deutänik (pm. ün 1926).
* 2020: Hiel Wojciech Pszoniak: dramatan Polänik (pm. ün 1942).
* 2023: Hiel Lasse Berghagen: kanitan ä kanitilautan Svedänik (pm. ün 1945).

## Zäladels
Yanul 20

**Yanul 20** binon del 20id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 345 (346 in vüpladotayels) jü fin yela.

## Jenots veütik

## Moteds
* 1885: Hiel Vladimir Gotovzev: dramatan Rusänik (äd. ün 1976).
* 1888: Hiel Curt Lucas: dramatan Deutänik (äd. ün 1960).
* 1902: Hiel Leon Ames: dramatan Lamerikänik (äd. ün 1993).
* 1913: Hiel Horst Caspar: dramatan Deutänik (äd. ün 1952).
* 1920: Hiel Federico Fellini: rejidan Litaliyänik (äd. ün 1993).
* 1921: Hiel Oscar Müller: dramatan Deutänik (äd. ün 2003).
* 1922: Jiel Anneliese Wertsch: dramatan Deutänik (äd. ün 2008).
* 1922: Hiel Ray Anthony: musigan ä dramatan Lamerikänik.
* 1926: Hiel Borüs Romancenko: dayäfan Lukrayänik (äd. ün 2022).
* 1935: Hiel Achim Benning: dramatan ä teatirejidan Deutänik (äd. ün 2024).
* 1935: Hiel Ward Demuyt: bolitan Belgänik (äd. ün 2023).
* 1941: Hiel Alexander Bílek: lelatletan Tsyegänik (äd. ün 2017).
* 1941: Hiel Jacek Domański: dramatan Polänik.
* 1953: Jiel Marita Breuer: dramatan Deutänik.
* 1966: Hiel Samuel Finzi: dramatan Deutänik⸗Bulgaränik.
* 1967: Hiel Wigald Boning: dramatan, danunan ä musigan Deutänik.
* 1973: Hiel Benjamin Biolay: dramatan ä kanitan Fransänik.
* 1978: Jiel Lucie Muhr: dramatan Deutänik.
* 1978: Hiel Luciano Zauri: futaglöpädan ä futaglöpädidrätodan Litaliyänik.
* 1981: Hiel Jason Richardson: bäsetaglöpädan Lamerikänik.
* 1981: Hiel David J. Peterson: pükavan Lamerikänik.
* 1983: Hiel Roy Chipolina: futaglöpädan Gibraltarik.
* 1984: Hiel Daniel Roesner: dramatan Deutänik.
* 1986: Jiel Claire Robbins: dramatan pornabioskopik Lamerikänik.
* 1987: Hiel Víctor Vázquez: futaglöpädan Spanyänik.
* 1992: Hiel Adrian Zaremba: dramatan Polänik.
* 1993: Jiel Morgane Polanski: dramatan ä vogädijonan Fransänik.
* 1994: Hiel Axar Patel: krikätan Lindänik.
* 1995: Hiel Emmanuel D'Andrea: futaglöpädan Puertorikeänik.
* 1998: Hiel Kévin Appin: futaglöpädan Fransänik.

## Deadams
* 1970: Hiel Zygmunt Turkow: dramatan ä rejidan Polänik (pm. ün 1896).
* 1988: Hiel Paul Esser: dramatan Deutänik (pm. ün 1913).
* 1989: Hiel Józef Cyrankiewicz: bolitan Polänik (pm. ün 1911).
* 1991: Hiel Harry Giese: dramatan Deutänik (pm. ün 1903).
* 1993: Hiel Joseph Anthony: dramatan, rejidan ä dramatavan Lamerikänik (pm. ün 1912).
* 2003: Hiel Al Hirschfeld: lekanan Lamerikänik (pm. ün 1903).
* 2019: Hiel François Perrot: dramatan Fransänik (pm. ün 1924).
* 2020: Hiel Joseph Hannesschläger: dramatan Deutänik (pm. ün 1962).
* 2022: Hiel Camillo Milli: dramatan Litaliyänik (pm. ün 1929).
* 2023: Hiel Julien Goekint: bolitan Belgänik (pm. ün 1929).

## Zäladels
Petreşti

Dabinons:

* Petreşti: zif in ziläk: Dâmboviţa, in Rumän.
* Petreşti: zif in ziläk: Satu Mare, in Rumän.
Ernst Haeckel

Hiel **Ernst Heinrich Philipp August Haeckel** (1834 febul 16 - 1919 gustul 9), anikna päpenöl i **von Haeckel**, äbinom lifavan, natavan, filosopan, sanavan, profäsoran ä lekanan Deutänik, kel ätüvom, äbepenom ed änemom milatis bidas nulik, ädäsinom genealogabimi lifafomas valik, ed äjafom vödedis lifavik mödik, keninükamü el *[[phylum]]*, fülogen, kolog äsi el *phylum*: *[[Protista]]*. El Haeckel ästütom ed äjelodom vobi hiela Charles Darwin in Deutän, ed ävölfom „teorodi dönuama“ vemo pädöbatöli, bai kel daglofam lifavik nogana bal: lontogen onik, dönuon volfami bida onik ve tim: fülogen onik: „lontogen dönuon fülogeni“

Vobots lekanik ela Haeckel keninükons däsinotis kölik läna- e melanimas plu 100 (päpübölis in lebuk: *Kunstformen der Natur*: „Lekanafoms Nata“). As filosopan, el Haeckel älautom eli *Die Welträthsel* („Leräts Levala“, 1895-1899): vobot jünu flunilabik.

In Lamerikän, *Bel: Haeckel* geilotü 4 090 m in el Sierra Nevada Lofüdik, pänemon stimü om. Leigo stimü om pänemon *Bel: Haeckel* votik, geilotÜ 2 941 m, in Nula-Seleäns. Dabinon i planetül 12323 Haeckel.

Dom ela Ernst Haeckel (el „Villa Medusa“) in Jena, in Deutän, labon bukemi omik.

## Literat
Richard Stallman

Hiel **Richard Matthew Stallman** (pemotöl tü 1953 mäzul 16), suvo pabrefüköl ad **rms**, binom jelodan Lamerikänik gönü nünömaprograms libik, el „hacker“, äsi programijafan. Ün 1983, äprimom , ed ebinom jünu bumavan ä noganükan proyega at. Pos prim proyega: GNU, äfünom Mufi Nünömaprogramas Libik ed ün tobul yela 1985 fünodi: Nünömaprograms Libik.

El Stallman äjafom suemodi: *[[copyleft]]* äsi dälis tefik mödik, keninükamü Däl Valemik Notidik: GNU: däl suvüno pageböl.Sis degyel: 1990, el Stallman älifädom dili gretikün tima okik pö jelodam suemoda: nünömaprograms libik, äsi pö tatak ta kopiedagitäts tefü nünömaprograms. El Stallman ävölfom programis anu pagebölis zi vol lölik, soäs el Emacs, el Gnu Compiler Collection, ed el GNU Debugger. Äbinom ün 1989 balan fünanas Feda pro Lib Programamik.
Yulul 6

**Yulul 6** binon del 187id yela (188id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 178 jü fin yela.

## Jenots veütik

## Moteds
* 1893: Hiel Lech Owron: dramatan Polänik (äd. ün 1965).
* 1903: Jiel Wanda Jakubińska: dramatan Polänik (äd. ün 1987).
* 1907: Jiel Frida Kahlo: pänan Mäxikänik (äd. ün 1954).
* 1920: Hiel Janusz Bylczyński: dramatan Polänik (äd. ün 1990).
* 1921: Jiel Nancy Reagan: dramatan Lamerikänik (äd. ün 2016).
* 1930: Hiel Frank Jacobsson: futaglöpädan ä futaglöpädidrätodan Svedänik (äd. ün 2017).
* 1931: Hiel Donal Donnelly: dramatan Lamerikänik (äd. ün 2010).
* 1933: Hiel Stefan Lisewski: dramatan Deutänik (äd. ün 2016).
* 1933: Hiel Henry Anglade: saikulan Fransänik (äd. ün 2022).
* 1937: Hiel Michael Sata: bolitan Zambiyänik (äd. ün 2014).
* 1941: Hiel Charles Powell: dipan ä büsidan Britänik.
* 1942: Jiel Maria Brockerhoff: dramatan ä vogädijonan Deutänik.
* 1944: Jiel Renate Schlenzig: guban Deutänik.
* 1946: Hiel George W. Bush: bolitan Lamerikänik, presidal 43id Lamerikäna.
* 1948: Hiel Karel Neffe: guban Tsyegänik (äd. ün 2020).
* 1951: Hiel Geoffrey Rush: dramatan Laustralänik.
* 1952: Jiel Hilary Mantel: lautan Linglänik (äd. ün 2022).
* 1957: Jiel Pia Hänggi: dramatan ä teatirejidan Jveizänik.
* 1957: Hiel Lin Zhengbin: sanan Tsyinänik (äd. ün 2020).
* 1958: Hiel Sławomir Orzechowski: dramatan Polänik.
* 1962: Jiel Maja Barełkowska: dramatan Polänik.
* 1964: Hiel Markus Böttcher: dramatan Deutänik.
* 1967: Jiel Petra Kleinert: dramatan Deutänik.
* 1968: Hiel Ireneusz Czop: dramatan Polänik.
* 1969: Jiel Liz Baffoe: dramatan Deutänik.
* 1978: Jiel Juliette Fievet: gasediman ä danunan Fransänik.
* 1979: Hiel Bernardo Domínguez: futaglöpädan Spanyänik.
* 1979: Hiel Jan van Weyde: dramatan Deutänik.
* 1980: Hiel Pau Gasol: bäsetaglöpädan Spanyänik.
* 1985: Hiel Futon-chan: resodadelabukan ela YouTube Yapänik.
* 1986: Jiel Anne Helm: dramatan ä bolitan Deutänik.
* 1989: Hiel Matej Rojec: guban Slovenänik.
* 1990: Hiel Jae Crowder: bäsetaglöpädan Lamerikänik.
* 1993: Jiel Fairouz Ai: dramatan Yapänik.
* 2000: Hiel Baptiste Huyet: saikulan Fransänik.

## Deadams
* 1948: Hiel Philipp Lothar Mayring: dramatan, rejidan ä filmotalibrätan Deutänik (pm. ün 1879).
* 1961: Hiel Władysław Grabowski: dramatan Polänik (pm. ün 1883).
* 1962: Jiel Lore Frisch: dramatan Deutänik (pm. ün 1925).
* 1971: Hiel Louis Armstrong: musigan Lamerikänik (pm. ün 1901).
* 1992: Hiel Amadeus August: dramatan Deutänik (pm. ün 1942).
* 1992: Hiel Vsevolod Safonov: dramatan Rusänik (pm. ün 1926).
* 2008: Jiel Nonna Mordyukova: dramatan Rusänik (pm. ün 1925).
* 2010: Jiel Maria Homerska: dramatan Polänik (pm. ün 1925).
* 2020: Jiel Mary Kay Letourneau: kriman ä tidan Lamerikänik (pm. ün 1962).
* 2024: Hiel Ahmed Refaat: futaglöpädan Lägüptänik (pm. ün 1993).

## Zäladels
Immanuel Kant

Hiel **Immanuel Kant** (1724 prilul 22 - 1804 febul 12) äbinom filosopan Deutänik tumyela 18id se zif Preusänik: Königsberg (atimo Kaliningrad in Rusän). Palecedom as balan tikanas flunilabikün Yuropa atimik finü Kleilükam. Lebuk veütikün oma: el *[[Kritik der reinen Vernunft]]* (Krüt Täläkta Rafnik) äflunon levemo jenotemi filosopa e metafüda nulädik.

Noe sevav, abi südav peflunon fa el Kant dub stabavobot omik: *[[Kritik der praktischen Vernunft]]* (Krüt Täläkta Plagik), äsi jönav dub el *[[Kritik der Urteilskracht]]* (Krüt Cödäla). Me vobots at, äsi me penäds votik dö filosop rela, gitava e jenava, el Kant äjafom logami nulik filosopa, kel flunon jünu ün tumyel 21id döbatis tefik.
Caenagnathasia

Elaf ***Caenagnathasia*** (siämü „maxül brefabüik se Siyop“) äbinon dinosaur smalik lurooda: *[[Oviraptorosauria]]* lunotü met te bal, geilotü 0,6 m e vetotü 8 kg. Soäls elafs *[[Oviraptorosauria]]* valik, el *Caenagnathasia* älabon doatis kil pö „nam“ alik e teanis kil pö „fut“ alik, me boms pebalöl in mod sümik ad ut bödas. Tutem ela *Caenagnathasia* äbinon tutem petuvöl balid limafa famüla: *[[Caenagnathidea]]*, e te stabü tutem at bid ad sevädon. El *Caenagnathasia* älifon dü fin Kretata, bü yels za 90 balions: binon sekü atos limaf vönädikün famüla: *Caenagnathidea*.

## Yüms plödik
*Magod ela ''C. martinsonii'' pö bevüresodatopäd: *The Dinosauria*.
*''Caenagnathasia'' in The Dinosaur Enyclopaedia on Dino Russ' Lair
Aristoteles

Hiel **Aristoteles** (*vöna-[[Grikänapük]]o:* **Ἀριστοτέλης** (384 b.K. - 322 b.K.) äbinom filosopan Grikänik, studan hiela Platon ä tidan hiela . Äpenom dö jäfüds difik mödik, keninükamü füsüd, metafüd, poed, teat, musig, tikav, spiköfav, bolit, südav, lifav e nimav.

El Aristoteles (kobo ko hiel Sokrates e hiel Platon) binom balan fünanas filosopa Vesüdänik. Äbinom balidan, kel äjafom filosopasiti lölöfik, keninükamü i südav e jönav, tikav e nolav, bolit e metafüd. Ceds ela Aristoteles tefü nolavs füsüdik äfomons nolavi zänoda-timädik, e flun onsik ärivon Dönuliföfikami, do poso päplaädons fa füsüd atimik. Tefü lifav, küpets anik oma päfümükons as verätiks pas ün tumyel 19id. Vobots omik keninükons studi fomöfik balid tikava, kel poso ävedon dil tikava fomöfik nulädik. Tefü metafüd, el Aristoteles äflunom levemo tiki godavik e filosopiki in vönaoloveikods slamik e yudik in Zänoda-Timäd e laiflunom godavi kritik, pato godavi lofüda-Yuropik, äsi vönaoloveikodi skolik Glüga Romakatulik. Filosopasik lölik ela Aristoteles nog atimo pavestigon fa nolavans.

Do el Aristoteles äpenom lebukis e telspikotis jönik mödik (el Cicero äbepenom stüli literatik oma as „flumed golda“), kredoy, das dil gretikün penädas omik peperon. Anikna päperons e pädönutuvons; täxetoy, das te zao luldil vobotas rigik oma laibinons.
Thomas Aquinas

**Saludan: Thomas Aquinas** (zao 1225 yanul 28 - 1274 mäzul 7) äbinom pädan katulik Litaliyänik Dominiganaroda, filosopan ä godavan vönaoloveikoda skolik, sevädik as el **Doctor Angelicus** („dokan silananik“), **Doctor Universalis** („dokan valemik“) e **Doctor Communis** („dokan komunik“). Äbinom stütan klatädik veütikün godava natik ed äjafom juläli okik filosopa e godava.

El Aquinas palelogom in Glüg Katulik as pated pro utans, kels studoms ad vedön pädans (Lonem Kanunik, Can. 252, §3). Vobots, sekü kels äsevädikom, binons el *[[Summa Theologica]]* ed el *[[Summa Contra Gentiles]]*. Binom balan dokanas 33 Glüga e palecedom fa katulans mödik as godavan ä filosopan gretikün Glüga Katulik. Sekü atos, studastitods mödik penemons stimü om, kenininükamü Niver Saludana: Thomas: niver bäldikün nog dabinöl in Siyop.
Seli

Dabinons:

* Seli: vilag nilü Rae, in grafän: Harju, in Lestiyän.
* Seli: vilag nilü Rapla, in grafän: Rapla, in Lestiyän.

Dabinons i:

* Seli-Nurme: vilag in grafän: Rapla, in Lestiyän.
* Seliküla: vilag in grafän: Järva, in Lestiyän.
Prilul 14

**Prilul 14** binon del 104id yela (105id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 261 jü fin yela.

## Jenots veütik

## Moteds
* 1892: Hiel Giorgio Cesana: guban Litaliyänik (äd. ün 1967).
* 1897: Hiel Bogusław Samborski: dramatan Polänik (äd. ün 1971).
* 1904: Hiel Zbigniew Sawan: dramatan ä teatirejidan Polänik (äd. ün 1984).
* 1915: Hiel Pyotr Glebov: dramatan Rusänik (äd. ün 2000).
* 1917: Hiel Nathan Mendelsohn: matematan Kanadänik (äd. ün 2006).
* 1918: Hiel Jerzy Bielenia: dramatan Polänik (äd. ün 2001).
* 1922: Hiel Hans Oliva-Hagen: gasediman, lautan ä filmotalibrätan Deutänik (äd. ün 1992).
* 1923: Jiel Lidiya Vertinskaya: dramatan Rusänik (äd. ün 2013).
* 1927: Hiel Hans Helmut Dickow: dramatan Deutänik (äd. ün 1989).
* 1941: Hiel Sipke Castelein: guban Nedänik.
* 1941: Jiel Pola Raksa: dramatan Polänik.
* 1955: Jiel Ewa Kuryło: dramatan Polänik.
* 1958: Hiel Sławomir Holland: dramatan Polänik.
* 1964: Hiel Hans Werner Meyer: dramatan Deutänik.
* 1969: Jiel Federica Mastroianni: dramatan Litaliyänik.
* 1970: Jiel Michelle McNamara: lautan Lamerikänik (äd. ün 2016).
* 1976: Hiel Santiago Abascal: bolitan Spanyänik.
* 1979: Hiel Kerem Tunçeri: bäsetaglöpädan Türkänik.
* 1982: Hiel Samuel Isaksen: futaglöpädan Norgänik.
* 1984: Hiel JP Duminy: krikätan Sulüdafrikänik.
* 1988: Jiel Kristina Asmus: dramatan Rusänik.
* 1988: Hiel Eric Alexander: futaglöpädan Lamerikänik.
* 1993: Jiel Krystal Boyd: vogädijonan ä dramatan pornabioskopik Rusänik.
* 1995: Hiel Niklas Stark: futaglöpädan Deutänik.
* 1995: Hiel Julius Nitschkoff: dramatan Deutänik.
* 1997: Hiel Ante Ćorić: futaglöpädan Kroasänik.

## Deadams
* 1759: Hiel Georg Friedrich Händel: noatädan Linglänik licina Deutänik (pm. ün 1685).
* 1931: Hiel Walter Harlan: lautan ä dramatavan Deutänik (pm. ün 1867).
* 1957: Hiel Juan Vázquez Tenreiro: futaglöpädan ä futaglöpädidrätodan Spanyänik (pm. ün 1912).
* 1964: Jiel Tatyana Afanasyeva: matematan Rusänik⸗Nedänik (pm. ün 1876).
* 1979: Hiel Harry Meyen: dramatan ä rejidan Deutänik (pm. ün 1924).
* 1980: Hiel Shimon Dzigan: dramatan Polänik (pm. ün 1905).
* 1982: Jiel Valerie Boothby: dramatan ä lautan Deutänik (pm. ün 1904).
* 1986: Jiel Simone de Beauvoir: lautan ä filosopan Fransänik (pm. ün 1908).
* 2012: Hiel Piermario Morosini: futaglöpädan Litaliyän‎ik (pm. ün 1986).
* 2015: Hiel Percy Sledge: kanitan Lamerikänik (pm. ün 1940).
* 2018: Hiel Hal Greer: bäsetaglöpädan Lamerikänik (pm. ün 1936).
* 2020: Jiel Joan Dewhirst: figurasketan Britänik (pm. ün 1935).
* 2021: Jiel Ewa Wawrzoń: dramatan Polänik (pm. ün 1937).
* 2022: Hiel Ilkka Kanerva: bolitan Suomiyänik (pm. ün 1948).

## Zäladels
Simone de Beauvoir

Jiel **Simone de Beauvoir** (*pronimag:* ; 1908 yanul 9 - 1986 prilul 14) äbinof lautan ä filosopan Fransänik. Älautof lekonedis, penädis dö filosop, dö bolit e dö säkäds sogädik, yegedis, lifajenädis (keninükamü i bal dö ok it). Sevädof atimo ledino sekü lekoneds metafüdik oka, äs el *L'invitée* (Jivüdäb) ed el *Les Mandarins* (Mandarinans), e sekü penäd filosopik oka: Le Deuxième Sexe (Gen telid), päpüböl ün 1949. Lebuk at, in kel el Beauvoir ädiletof stadi vomas, ävedon bal stabas vomima nulädik.
Rosa Luxemburg

Jiel **Rosa Luxemburg** (*Polänapüko:* **Róża Luksemburg**; in Polän pämotöl pö famül yudik as **Rosalia Luxemburg**; 1871 mäzul 5 - 1919 yanul 15) äbinof teoran ä filosopan Deutänik juläla hiela Marx, äsi levolutan paleta pro livät Regäna Polänik, paleta: SPD Deutänik, e Paleta Sogädik Demokratik Nesekidik Deutäna.

Äfünof gaseedi: *[[Die Rote Fahne]]* (Stän Redik). Posä palet: SPD ästüton kompenami Deutäna pö Volakrig Balid, äkefünof, kobü hiel Karl Liebknecht, eli *Spartakusbund* (Fed ela Spartakus): palet levolutik, kel poso ävedon Palet Kobädimik Deutäna. Fed ela Spartakus äkompenon pö volut di Berlin ün yanul yela 1919. Posä primo itaof ta on, el Rosa Luxemburg fino ästütof voluti at, kel pälepedon fa els *[[Freikorps]]* (keninükamü retans milita lampörik e grups näimilitik bolitadetik). Soäs tumats levolutanas bolitanedetik, el Rosa Luxemburg ed el Karl Liebknecht päfanons, pätomons e pädeidons. Sis deadam oksik, palelogons as martürans fa demokratans sogädimik e fa julälans ela Marx.
Friedrich Nietzsche

Hiel **Friedrich Wilhelm Nietzsche** (*pronimag:* ; 1844 tobul 15 - 1900 gustul 25) äbinom filosopan ä pükavan Deutänik tumyela 19id. Äpenom krütis rela, südöfa, kuliva ettimik, filosopa e nolava, ägebölo stüli vemo Deutäniki e . Flun ela Nietzsche blebon veütik ninü e plödü filosop, pato pö dabinim e posnulädim. Stül omik, äsi bespikäbükam völada e dinöfa verata, äkodons natepretasäkädis gretik, dö kels äpubon literat veitöfik se filosop kontinänik e filosop diletamik. Too tikamagots cifik oma keninükons nätäpretami lügadramata as fümedam lifa, dönuami laidüpik, dö kel mödikos ya pepenon, güükam juläla ela Platon äsi refud krita (ledino uta tumyela 19id).

El Nietzsche äprimom karieri oka as pükavan büä änitedälikom in filosop. Bäldotü lifayels te teldegfols ävedom Profäsoran Pükava Klatädik in Niver di Basel: jünu pösod yunikün, kel ädagetom profäsori at. Ün 1879 ye äsädünikom sekü säkäds saunik, demü kels äliedom dü dil gretikün lifüpa okik. Ün 1889 äjonom sümptomis tikälamaläda fefik, e pos atos älifädom lifayelis retik oka kobü mot e sör okiks jü deadam okik ün 1900.
Downham Market

**Downham Market** (ü balugiko **Downham**) binon zif in grafän: Norfolk, in Linglän.

Sürfat ela Downham Market binon mö 5,2 km².

Downham Market labon belödanis 7 749 (2001).
Mayul 23

**Mayul 23** binon del 143id yela (144id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 222 jü fin yela.

## Jenots veütik

## Moteds
* 1707: Hiel Carolus Linnaeus: planavan ä nimavan Svedänik, fatan kladava lifavik (äd. ün 1778).
* 1838: Hiel Alfred Kirchhoff: taledavan ä Volapükan Deutänik (äd. ün 1907).
* 1874: Hiel Antoni Fertner: dramatan Polänik (äd. ün 1959).
* 1875: Hiel Max Davidson: dramatan Lamerikänik (äd. ün 1950).
* 1877: Hiel Willy Prager: dramatan, filmotalibrätan ä teatirejidan Deutänik (äd. ün 1956).
* 1891: Jiel Gretchen Lederer: dramatan Deutänik (äd. ün 1955).
* 1912: Hiel Marius Goring: dramatan Linglänik (äd. ün 1998).
* 1924: Jiel Vivian Bonnell: dramatan ä kanitan Lamerikänik (äd. ün 2003).
* 1929: Hiel Marvin J. Chomsky: rejidan ä jafädan Lamerikänik (äd. ün 2022).
* 1930: Hiel Michel Deguy: poedan ä tradutan Fransänik (äd. ün 2022).
* 1931: Hiel Yulian Panic: dramatan Rusänik (äd. ün 2023).
* 1935: Jiel Karola Ebeling: dramatan Deutänik.
* 1941: Hiel Per Lyngemark: saikulan Danänik (äd. ün 2010).
* 1945: Hiel Roel Luynenburg: guban Nedänik (äd. ün 2023).
* 1946: Hiel Michael Morrison: dramatan ä rejidan pornabioskopik Lamerikänik (äd. ün 2006).
* 1958: Hiel Drew Carey: dramatan Lamerikänik.
* 1959: Jiel Larisa Guzeyeva: dramatan Rusänik.
* 1967: Hiel Wotan Wilke Möhring: dramatan ä musigan Deutänik.
* 1974: Hiel Goran Jagodnik: bäsetaglöpädan Slovenänik.
* 1974: Hiel Scott Lyons: dramatan pornabioskopik Lamerikänik.
* 1979: Hiel Rasual Butler: bäsetaglöpädan Lamerikänik (äd. ün 2018).
* 1985: Hiel Jaan Laos: guban Lestiyänik.
* 1986: Hiel Martin Rückbrodt: guban Deutänik.
* 1986: Hiel Gabriel Özkan: futaglöpädan Svedänik.
* 1987: Hiel Bray Wyatt: lüdan Lamerikänik (äd. ün 2023).
* 1989: Hiel Jeffery Taylor: bäsetaglöpädan Svedänik.
* 1989: Jiel Julie Cash: dramatan pornabioskopik Lamerikänik.
* 1991: Hiel Sergi Guilló: futaglöpädan Spanyänik.
* 1991: Hiel Héctor Hernández Ortega: futaglöpädan Spanyänik.
* 1997: Hiel Pedro Chirivella: futaglöpädan Spanyänik.
* 2000: Jiel Greta Bohacek: dramatan Deutänik.

## Deadams
* 1906: Hiel Henrik Ibsen: dramatavan Norgänik (pm. ün 1828).
* 1941: Hiel George Cooke: guban Nula-Seleänik (pm. ün 1906).
* 1944: Jiel Grete Berger: dramatan Deutänik⸗Lösteränik (pm. ün 1883).
* 1960: Hiel Franz Rauch: dramatan ä filmotalibrätan Deutänik (pm. ün 1878).
* 1961: Hiel Egon Brosig: dramatan Deutänik (pm. ün 1889).
* 1996: Hiel Peter Pasetti: dramatan Deutänik (pm. ün 1916).
* 2009: Hiel Jacek Nieżychowski: dramatan, kanitan ä gasediman Polänik (pm. ün 1924).
* 2009: Jiel Barbara Rudnik: dramatan Deutänik (pm. ün 1958).
* 2010: Hiel Simon Monjack: filmotalibrätan, rejidan ä jafädan Linglänik (pm. ün 1970).
* 2014: Hiel Nikolay Pastuhov: dramatan Rusänik (pm. ün 1923).
* 2020: Hiel Fabrice Lepaul: futaglöpädan Fransänik (pm. ün 1976).
* 2022: Hiel Élie Buzyn: kötetavan Fransänik (pm. ün 1929).
* 2022: Hiel Horst Sachtleben: dramatan ä teatirejidan Deutänik (pm. ün 1930).
* 2023: Hiel Arno Dübel: seiman nenvobik de Deutän (pm. ün 1956).
* 2024: Hiel Ralph Midgley: guvan, kadäman ä stimakadäman Volapükanefa, redakan ela „Vög Volapüka” (pm. ün 1929).

## Zäladels
Jean-Paul Sartre

Hiel **Jean-Paul Charles Aymard Sartre**, sevädik balugiko as **Jean-Paul Sartre** (*pronimag:* ; 1905 yunul 21 - 1980 prilul 15) äbinom filosopan ä lautan Fransänik (älautom dramatis e lekonedis), äsi krütan tumyela 20id, kela vobotem ämalon timädi (zänod tumyela). Lifüp omik as täläktan bolito jäfedik äkodon döbatis e krütis. Ai fiedik oke, ärefudom premis e dinitis valik, keninükamü i  pro literat ün 1964, keli Kadäm Svedänik igevon ome. Pösod lejäfedik e jafälik, sevädom i sekü vobotem okik, ledino sekü lautots filosopik atimo pakobüköls ön nem: dabinim, i sekü jäfed bolitik (nedetik) oka. El Sartre sevädom id as lifakompenan jiela Simone de Beauvoir.
Dereham

**Dereham** ü (neverätiko) **East Dereham** binon zif in grafän: Norfolk, in Linglän.

Sürfat ela Dereham binon mö 21,51 km².

Dereham labon belödanis 15 659 (2001).
Timav

**Timav** ü **timav valemik** binon nolav topama jenotas ün tim, e binon donajäfüd jenava.

Nomiko timav prodon lisedis jenotas ma sökaleod jenöfükama onsik, kel kanon paplösenön as vödem (kronig) ud as skemat (timalien).
Dekul 2

**Dekul 2** binon del 336id yela (337id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 29 jü fin yela.

## Jenots veütik

## Moteds
* 1875: Hiel Frank Reicher: dramatan ä rejidan Deutänik⸗Lamerikänik (äd. ün 1965).
* 1894: Jiel Helena Buczyńska: dramatan Polänik (äd. ün 1957).
* 1905: Hiel Osvaldo Pugliese: pianodan ä noatädan Largäntänik (äd. ün 1995).
* 1909: Jiel Erika Dannhoff: dramatan Deutänik (äd. ün 1996).
* 1909: Jiel Sybille Schmitz: dramatan Deutänik (äd. ün 1955).
* 1911: Jiel Fee Malten: dramatan Deutänik (äd. ün 2005).
* 1913: Jiel Virginia Carroll: dramatan Lamerikänik (äd. ün 2009).
* 1915: Hiel Marais Viljoen: bolitan Sulüdafrikänik (äd. ün 2007).
* 1922: Jiel Joan Langdon: sviman Kanadänik (äd. ün 2022).
* 1925: Hiel Luis Pecchenino: guban Largäntänik (äd. ün 2010).
* 1927: Hiel Juan Mari Brás: gitavan, bolitan ä dayäfan Puertorikeänik (äd. ün 2010).
* 1928: Hiel Fred Düren: dramatan Deutänik (äd. ün 2015).
* 1928: Jiel Rita Paul: dramatan ä kanitan Deutänik (äd. ün 2021).
* 1931: Hiel Daniel Hameline: dadukavan Fransänik.
* 1936: Jiel Alicja Wyszyńska: dramatan Polänik (äd. ün 2016).
* 1938: Hiel Jonathan Hunt: bolitan ä dipan Nula-Seleänik (äd. ün 2024).
* 1943: Hiel Jan Paweł Kruk: dramatan Polänik.
* 1945: Jiel Lisa Kreuzer: dramatan Deutänik.
* 1948: Hiel Jan Prochyra: dramatan ä teatirejidan Polänik (äd. ün 2015).
* 1948: Hiel Kazimierz Mazur: dramatan Polänik (äd. ün 2022).
* 1951: Hiel Roman Bunka: gitaran, noatädan ä pledan ela ‚oud’ Deutänik (äd. ün 2022).
* 1952: Hiel Vladimir Permyakov: dramatan Rusänik.
* 1959: Hiel Aleksandr Kuznezov: dramatan Rusänik (äd. ün 2019).
* 1972: Hiel Andy Curtis: futaglöpädan Linglänik.
* 1972: Hiel Roman Rossa: dramatan Deutänik.
* 1974: Hiel Grant Wahl: gasediman ä lautan Lamerikänik (äd. ün 2022).
* 1978: Hiel Popek: kanitan, dramatan ä el MMA komipan Polänik.
* 1983: Hiel Alain Poeckes: namaglöpädan Luxämburgänik.
* 1985: Hiel Dorell Wright: bäsetaglöpädan Lamerikänik.
* 1991: Hiel Brandon Knight: bäsetaglöpädan Lamerikänik.
* 1991: Hiel Sandro Lohmann: dramatan Deutänik.
* 1992: Hiel David Díaz Mangano: futaglöpädan Spanyänik.
* 1994: Hiel Mike Atkinson: futaglöpädan Belisänik.
* 1996: Jiel Evelina Darling: dramatan pornabioskopik Rusänik.

## Deadams
* 1547: Hiel Hernán Cortés: letävan ä konkeran Spanyänik (pm. ün 1485).
* 1945: Hiel Robert Denoël: dabükan Fransänik (pm. ün 1902).
* 1953: Hiel Willy Kaiser-Heyl: dramatan ä lopakanitan Deutänik (pm. ün 1876).
* 1990: Hiel Paul Hoffmann: dramatan Deutänik (pm. ün 1902).
* 1993: Hiel Igor Nefyodov: dramatan Rusänik (pm. ün 1960).
* 1998: Jiel Gerda-Maria Jürgens: dramatan Deutänik (pm. ün 1917).
* 2002: Hiel Boris Ivanov: dramatan Rusänik (pm. ün 1920).
* 2007: Jiel Eleonora Rossi Drago: dramatan Litaliyänik (pm. ün 1925).
* 2008: Hiel Carlos Abascal: lavogan ä bolitan Mäxikänik (pm. ün 1949).
* 2009: Jiel Maggie Jones: dramatan Linglänik (pm. ün 1934).
* 2010: Hiel Alfred Müller: dramatan Deutänik (pm. ün 1926).
* 2017: Hiel Ulli Lommel: dramatan, rejidan, jafädan ä filmotalibrätan Deutänik (pm. ün 1944).
* 2020: Hiel Boris Plotnikov: dramatan Rusänik (pm. ün 1949).

## Zäladels
Ujhorod

**Ujhorod** (*[[Lukrayänapük]]o:* **Ужгород**) binon zif in provin Pokarpatän in Vesüda⸗Lukrayän.

Sürfat ela Ujhorod binon mö 31.56 km².

Ujhorod labon belödanis 111.300 (2001).
Hunstanton

**Hunstanton** (suvo papronöl:  fa belödanis okik) binon zif in grafän: Norfolk, in Linglän.

Hunstanton labon belödanis 4 961 (2001).
Kettering (Northamptonshire)

**Kettering** binon zif in grafän: Northamptonshire, in Linglän.

Kettering labon belödanis 51 063 (2001).
Corby

**Corby** binon zif in grafän: Northamptonshire, in Linglän.

Sürfat ela Corby binon mö 80,28 km².

Corby labon belödanis 53 500 (2005).
Northampton

**Northampton** binon cifazif grafäna: Northamptonshire, in Linglän.

Sürfat ela Northampton binon mö 80,76 km².

Northampton labon belödanis 200 100 (2006).
Yanul 13

**Yanul 13** binon del 13id yela ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 352 (353 in vüpladotayels) jü fin yela.

## Jenots veütik

## Moteds
* 1898: Hiel Vasiliy Vanin: dramatan Rusänik (äd. ün 1951).
* 1899: Hiel Lev Kulejov: rejidan ä dramatan Rusänik (äd. ün 1970).
* 1914: Jiel Osa Massen: dramatan Danänik (äd. ün 2006).
* 1918: Jiel Guje Lagerwall: dramatan Svedänik (äd. ün 2019).
* 1923: Hiel Adam Mularczyk: dramatan ä teatirejidan Polänik (äd. ün 1996).
* 1925: Jiel Billie Allen: dramatan ä teatirejidan Lamerikänik (äd. ün 2015).
* 1925: Hiel Klaus Herm: dramatan Deutänik (äd. ün 2014).
* 1928: Hiel Bengt Gustavsson: futaglöpädan ä futaglöpädidrätodan Svedänik (äd. ün 2017).
* 1930: Jiel Frances Sternhagen: dramatan Lamerikänik (äd. ün 2023).
* 1938: Hiel Shivkumar Sharma: musigan ä noatädan Lindänik (äd. ün 2022).
* 1950: Hiel Michael Kann: dramatan ä rejidan Deutänik.
* 1952: Jiel Denise Burse: dramatan Lamerikänik.
* 1956: Hiel Arno Dübel: seiman nenvobik de Deutän (äd. ün 2023).
* 1958: Hiel Sergey Gazarov: dramatan Rusänik.
* 1960: Hiel Kevin Anderson: dramatan Lamerikänik.
* 1960: Jiel Little Oral Annie: dramatan pornabioskopik, nudädan ä el striptease danüdan Lamerikänik.
* 1964: Jiel Penelope Ann Miller: dramatan Lamerikänik.
* 1964: Hiel Artur Vaha: dramatan Rusänik.
* 1983: Hiel Yassin El-Azzouzi: futaglöpädan Fransänik.
* 1983: Hiel Ronny Turiaf: bäsetaglöpädan Fransänik.
* 1986: Jiel Josefine Preuß: dramatan Deutänik.
* 1989: Hiel Aleksandr Golovin: dramatan Rusänik.
* 1990: Hiel Danilo Sousa Campos: futaglöpädan Belgänik⸗Brasilänik.
* 1994: Hiel Vasilije Micić: bäsetaglöpädan Särbänik.
* 1997: Hiel Henry Ellenson: bäsetaglöpädan Lamerikänik.
* 1997: Hiel Tony Djim: futaglöpädan Belgänik.
* 1999: Jiel Svenia Gambini: namaglöpädan Luxämburgänik.

## Deadams
* 1941: Hiel James Joyce: lautan Lireyänik (pm. ün 1882).
* 1944: Hiel Zygmunt Biesiadecki: dramatan Polänik (pm. ün 1894).
* 1945: Hiel Heinrich Schroth: dramatan Deutänik (pm. ün 1871).
* 1948: Hiel Karlheinz Martin: rejidan ä librätan Deutänik (pm. ün 1886).
* 1954: Hiel Adolf Gondrell: dramatan Deutänik (pm. ün 1902).
* 1966: Hiel Peter Harlan: musigan Deutänik (pm. ün 1898).
* 1975: Hiel Leonid Parhomenko: dramatan Rusänik (pm. ün 1930).
* 1987: Hiel Igor Ilyinskiy: dramatan Rusänik (pm. ün 1901).
* 1989: Hiel Hans Elwenspoek: dramatan Deutänik (pm. ün 1910).
* 1999: Hiel Karl Lieffen: dramatan Deutänik (pm. ün 1926).
* 2001: Jiel Genia Nikolajewa: dramatan Deutänik⸗Rusänik (pm. ün 1904).
* 2011: Hiel Hellmut Lange: dramatan Deutänik (pm. ün 1923).
* 2013: Hiel Jack Recknitz: dramatan Polänik⸗Deutänik (pm. ün 1931).
* 2017: Hiel Yuriy Solovyov: dramatan Rusänik (pm. ün 1933).
* 2019: Hiel Guy Sénac: futaglöpädan Fransänik (pm. ün 1932).
* 2019: Hiel Phil Masinga: futaglöpädan Sulüdafrikänik (pm. ün 1969).
* 2020: Hiel Carlos Girón: daivan Mäxikänik (pm. ün 1954).
* 2020: Hiel Maurice Moucheraud: saikulan Fransänik (pm. ün 1933).
* 2022: Hiel Fred Van Hove: musigan di jazz ä pianodan Belgänik (pm. ün 1937).
* 2023: Hiel Robbie Knievel: stuntan Lamerikänik (pm. ün 1962).

## Zäladels
Weedon Bec

**Weedon Bec** (ü balugiko **Weedon**) binon vilag in grafän: Northamptonshire, in Linglän.

Weedon Bec labon belödanis 2 485 (2001).
Towcester

**Towcester** (*pronimag:* ) binon zif in grafän: Northamptonshire, in Linglän.

Towcester labon belödanis 8 856 (2001).
Émile Durkheim

Hiel **Émile Durkheim** (*pronimag:* ; 1858 prilul 15 - 1917 novul 15) äbinom sogädavan Fransänik, kela keblünots äbinons staböfiks pö daved e volfam sogädava e menava. Vob omik, äsi pö redak gaseda sogädavik balid (*[[L'Année Sociologique]]*: Yel Sogädavik), äyufon ad koedön zepön sogädav fa nolavanef as nolav sogädik. Dü lifüp okik, el Durkheim äspikädom mödikna ed äpübom vestigamis sogädavik mödik dö dugäl, krim, rel, oksasen e dins votik sogäda. Palecedom balan fatanas sogädava, äsi balan mobanas balid kobätima.
Niccolò Machiavelli

Hiel **Niccolò di Bernardo dei Machiavelli** (1469 mayul 3 - 1527 yunul 21) äbinom dipan, filosopan bolitik, musigan, poedan ä dramatavan Litaliyänik. Äbinom veütik pö Dönuliföfikam Litaliyänik, ledino tefü bolit: äsevädikom sekü vobots okik dö teor bolitik jenöfimik (*[[Plin]]*) äsi dö repüblikim (*[[Spikäds dö el Livius]]*). Lebuks tel at, sa vobot votik oma: *Jenotem ela Firenze*, keli äbegon famül: Medici, päpübons pos deadam oma ün 1531. Pos cödetadeidam hiela Savonarola, Konsälanef Gretik ävälon eli Machiavelli lebürali telid Repüblika di Firenze ün yunul yela 1498.
Carcharodontosaurus

Elaf ***Carcharodontosaurus*** äbinon dinosaur mitifidöl gianagretik famüla: *[[Carcharodontosauridae]]*, kel älifon bü yels za 98-93-balions, dü period: Kretat. Äbinon ti so lunik, äs el *[[Tyrannosaurus]]*: ma täxets, ärivon lunoti metas 11,1-13,5 e vetoti tounas 2,9. Nem: *Carcharodontosaurus* sinifon „lasär (labü) jakatuts“, stabü el *genus* jaka: *[[Carcharodon]]* (se Vöna-Grikänapük *karcharo* siämü „graböfik, raodik“ e *odonto* siämü „tut“) e *sauros*, siämü „lasär“.

## Bepenam

El *Carcharodontosaurus* äbinon mitifidaf labü maxüls gianagretik e tuts japik lunik (lunotü zimmets za teldegs). Fösilavans äkredons büo, das el *Carcharodontosaurus* älabon krani lunikün dinosauras valik lurooda: *[[Theropoda]]*. Boms anik (fomaxül e kvadabom) ye ädefons pö kran Frikopik rigik, kelos äkodon täxetis neverätik gretota onik fa vestigans. Lunot smalikum metas te 1,6 pemobon pro el *C. saharicus*; kran ela *C. iguidensis* äbinon jiniko boso lunikum (mets 1,75).  Dinit dalaba krana gretikün anu duton lü röletaf nilöfik lurooda *[[Carcharodontosauridae]]*: elaf *[[Giganotosaurus]]* (kel, ma täxets, älabon krani lunotü mets 1,95).

Nin krana e lila ela *Carcharodontosaurus saharicus* äsümon ad ut krokodas nulädik. Gretot breina nilik (el *telencephalon*) leigodü brein lölik äsumon ad ut räptulas nutimik, too äbinon smalikum leigodü ut bödas e dinosauras grupa: *[[Coelurosauria]]*.

## Tüv e jenotem dadiläda

Fösils ela *Carcharodontosaurus* pätuvons balidnaedo fa hiel Charles Deparet e hiel J. Savornin in Nolüda-Frikop ün yel: 1927. Primo pänemon as *Megalosaurus saharicus* (dinosaurs mödik lurooda: *[[Theropoda]]* päpölalecedons primo as *[[Megalosaurus]]*); nem onik pävotükon ün 1931 fa hiel Ernst Stromer von Reichenbach ad ut atimo pageböl. El Stromer änemon eli *Carcharodontosaurus* „ledino sekü tuts onik sümik ad uts ela *Carcharodon*“, kels „no äblegons, äbinons ti gemagöfiks ab älabons siems boso blegiks“. Fösils balid at ela *Carcharodontosaurus* pädistukons dü Volakrig Telid. Kranaboms ela *Carcharodontosaurus* ye pätüvons dönu in Marokän ün 1996 fa fösilavan: Paul Sereno. Hiel Stephen Brusatte e hiel Paul Sereno äbepenoms bidi telid ela *Carcharodontosaurus*, kel ädifon de el *C. saharicus* tefü pats anik maxüla e breinaboga. Bid telid at, kel pätüvon in Nigerän ün 1997, pänemon *C. iguidensis* ün dekul yela 2007.

## In kuliv pöpedik
El *Carcharodontosaurus* äkompenon pö televidasökod: *[[Dinosaur Planet]]* (dinosauraplanet), näijenot: „Nög ela Alpha“.

## Literat



## Yüms plödik
In Linglänapük:
* El ''Carcharodontosaurus'' lä bevüresodatopäd: *DinoData*. 
* Studan dientifükon dinosauri gianagretik nulik - 2007 dekul 7, se bevüresodatopäd: *Science Daily*.
Racoviţa (Sibiu)

**Racoviţa** binon zif in ziläk: Sibiu, in Rumän. Racoviţa topon videtü 45° 40’ N e lunetü 24° 20’ L.

Sürfat ela Racoviţa binon 3,5 km².

Racoviţa labon belödanis 2 884 (2002).
Şeica Mică

**Şeica Mică** binon zif in ziläk: Sibiu, in Rumän. Şeica Mică topon videtü 46° 03’ N e lunetü 24° 07’ L.

Sürfat ela Şeica Mică binon 661,9 km².

Şeica Mică labon belödanis 1 745 (2002).
Genealog

**Genealog** (dekömöl de vöds Grikänapükik: *γενεα* „famül“ e *λόγος* „nol“) binon stud e tuved famülabimas e jenotemas. Vestigam genealogik binon komplitik e keninükon mödikumosi, kas konleti pösodanemas è pladami onas sui bimaskemat. Jenöfo genealog jafon me dientiföfükam famülas medü registars jenavik, kels pagebons ad fümükön röleti lifavik u famülik. Kluds gudik stabons su kaliet fonätas.
Harrogate (Telplänov)

Dabinons:

* Harrogate: zif in grafän: North Yorkshire, in Linglän.
* Harrogate-Shawanee: zif in tat: Tennessee, in Lamerikän.
Harrogate

**Harrogate** binon zif in grafän: North Yorkshire, in Linglän.

Harrogate labon belödanis 85 612 (2001).
Vönapenav

**Vönapenav** binon stud penäta vönädik in püks difik (a.s. Vöna-Grikänapük, latin klatädik, Vöna-Linglänapük e r.).

Vönapenav, kel zesüdon vönapükave, jafon me cifafikuls tel. Balido, ibä stül lafaba semik ai votikon e volfon (minuds zänoda-timädik, penät gotik e r.), zesüdos ad sevön lio kanoy säjüfön malati alik. Telido, penans vönädik ägevons suvo brefodis ad kanön penön vödemis vifikumo (ed anikna ad gebön spadi gudikumo), klu vönapenavan muton sevön lio brefods kanons panätäpretön. Nol dö tonatafoms, kobükams, malüls e brefods dälon vönapenavane ad reidön vödemi soäs penan idiseinon, das vödem pöreidön.
Georg Wilhelm Friedrich Hegel

Hiel **Georg Wilhelm Friedrich Hegel** (1770 gustul 27 - 1831 novul 14) äbinom filosopan Deutänik ä, kobü hiel Johann Gottlieb Fichte e hiel Friedrich Wilhelm Joseph Schelling, balan jafanas dialima Deutänik.

El Hegel äflunom lautanis lecedas distöfik, keninükamü stunidans okik (hiel Bruno Bauer, hiel Karl Marx, hiel F. H. Bradley, hiel Jean-Paul Sartre e hiel Hans Küng), äsi neflenis okik (hiel Schelling, hiel Søren Kierkegaard, hiel Arthur Schopenhauer, hiel Friedrich Nietzsche, hiel Martin Heidegger e hiel Bertrand Russell). El Hegel äbespikom tefi vü nat e lib, dabin e loveikam, äsi balami povas at nen nosükam bal onas gönü votik. Suemods flunilabik oma binons tikav telspikotik ü „dialekt“, „dialim leverik“, „Lanan“, dialekt: „mastan/slafan“, „lif südavik“ e veüt jenava.
Middlesbrough

:*Dabinon i zif: [[Middlesborough]], in tat: [[Kentucky]], in [[Lamerikän]].

*'Middlesbrough*' (*pronimag:'' ) binon zif in grafän: North Yorkshire, in Linglän.

Middlesbrough labon belödanis 142 691 (2001).
Robin Hood's Bay

**Robin Hood's Bay** (sevädik as **Bay Town** bevü belödanis okik) binon zif in grafän: North Yorkshire, in Linglän.
Mayul 2

**Mayul 2** binon del 122id yela (123id in vüpladotayels) ma kaled hiela Gregorius. Dabinons nog dels 243 jü fin yela.

## Jenots veütik

## Moteds
* 1878: Hiel Roy Atwell: dramatan ä noatädan Lamerikänik (äd. ün 1962).
* 1881: Hiel Ernst Legal: dramatan ä teatirejidan Deutänik (äd. ün 1955).
* 1887: Hiel Michael Bohnen: lopakanitan ä dramatan Deutänik (äd. ün 1965).
* 1892: Jiel Trude Hesterberg: dramatan Deutänik (äd. ün 1967).
* 1897: Hiel Viktor Stanizün: dramatan Rusänik (äd. ün 1976).
* 1897: Hiel Ulrich Bettac: dramatan ä teatirejidan Deutänik⸗Lösteränik (äd. ün 1959).
* 1902: Hiel Werner Finck: dramatan ä lautan Deutänik (äd. ün 1978).
* 1909: Hiel Ivan Lyubeznov: dramatan Rusänik (äd. ün 1988).
* 1910: Hiel Maksim Munzuk: dramatan Rusänik (äd. ün 1999).
* 1915: Hiel Detlof Krüger: dramatan ä rejidan Deutänik (äd. ün 1996).
* 1916: Hiel Wacław Kowalski: dramatan Polänik (äd. ün 1990).
* 1928: Hiel John MacMillan: guban Britänik (äd. ün 2006).
* 1938: Jiel Gina Albert: dramatan Deutänik.
* 1939: Hiel Leonid Kanevskiy: dramatan Rusänik.
* 1940: Jiel Jo Ann Pflug: dramatan Lamerikänik.
* 1941: Hiel Paul Darrow: dramatan Linglänik (äd. ün 2019).
* 1942: Hiel Wojciech Pszoniak: dramatan Polänik (äd. ün 2020).
* 1943: Hiel Manfred Schnelldorfer: figurasketan Deutänik.
* 1946: Jiel Lesley Gore: kanitan Lamerikänik (äd. ün 2015).
* 1952: Jiel Christine Baranski: dramatan, kanitan ä jafädan Lamerikänik.
* 1955: Hiel Holger Franke: dramatan Deutänik.
* 1975: Jiel Kate Baldwin: dramatan ä kanitan Lamerikänik.
* 1984: Hiel Thabo Sefolosha: bäsetaglöpädan Jveizänik.
* 1984: Jiel Marta Ścisłowicz: dramatan Polänik.
* 1986: Hiel Yasir Shah: krikätan Pakistänik.
* 1988: Hiel Filipp Blednüy: dramatan Rusänik.
* 1988: Hiel Fabian Lustenberger: futaglöpädan Jveizänik.
* 1989: Jiel Katja Hauser: guban Jveizänik.
* 1990: Hiel Paul George: bäsetaglöpädan Lamerikänik.
* 1991: Hiel Ümit Kurt: futaglöpädan Türkänik.
* 1998: Hiel Mats Köhlert: futaglöpädan Deutänik.
* 1998: Hiel Anders Dreyer: futaglöpädan Danänik.

## Deadams
* 1519: Hiel Leonardo da Vinci: mödatälenan Litaliyänik (pm. ün 1452).
* 1941: Hiel James Parr: bolitan ä lavogan Nula-Seleänik (pm. ün 1869).
* 1988: Hiel Pavel Kadocnikov: dramatan Rusänik (pm. ün 1915).
* 1993: Hiel Ivan Lapikov: dramatan Rusänik (pm. ün 1922).
* 2008: Hiel Alexander May: dramatan, filmotalibrätan ä rejidan Deutänik (pm. ün 1927).
* 2011: Hiel Aleksandr Lazarev: dramatan Rusänik (pm. ün 1938).
* 2011: Hiel Usama bin Ladin: jekidunan Sauda-Larabänik (pm. ün 1957).
* 2013: Jiel Selma Urfer: dramatan, lautan ä tradutan Jveizänik (pm. ün 1928).
* 2018: Hiel Bernd Kruse: guban Deutänik (pm. ün 1940).
* 2021: Hiel Hans Hagenbeek: bumavan Nedänik (pm. ün 1942).
* 2021: Hiel Bronisław Cieślak: dramatan ä bolitan Polänik (pm. ün 1943).
* 2021: Hiel Bobby Unser: spotavabistiran Lamerikänik (pm. ün 1934).
* 2022: Hiel Joseph Raz: filosopan ä profäsoran Yisraelänik (pm. ün 1939).

## Zäladels