Tyrannosaurus

Elaf ***Tyrannosaurus*** (siämü: „lasär tirenik“) binon dinosaurabid (*Tyrannosaurus rex*), kel duton lü famül: *Tyrannosauridae* rooda *[[Saurischia]]* (lurooda *Theropoda*). El *T. rex* binon bal dinosauras suvüno pamäniotölas in kuliv pöpedik zü vol lölik. Älifon in taledadil, kel nu binon dil Nolüda-Meropa. Fösilavans anik cedons, das elaf *[[tarbosaur|Tarbosaurus bataar]]* Siyopik äbinon bid votik ela *Tyrannosaurus*, du votans kredons, das el *Tarbosaurus* binon nesekidik.

Soäs els *Tyrannosauridae* votik, el *Tyrannosaurus* äbinon mitifidaf telfutik labü kran gretik päleigavetöl fa göb lunik ä vetik. Leigodü pödalims gretik ä nämiks, 
föfalims türanosaura äbinons smaliks ed älabons doatis te tel. Do anafs dinosauras votik grupa *[[Theropoda]]* äleigons ud äpluons lä *T. rex* tefü gretot, türanosaur äbinon gretikün famüla: *Tyrannosauridae* ä balaf yagafas taledik gretikün, lunotü mets plu 12 e vetotü touns za 7,5.

Fösils elas *T. rex* anik petuvons in klifafomams Nolüda-Meropik dätü fin Kretata (period di Maastricht, bü yels za 65-balions); äbinon balaf dinosauras latikün ädabinöl bü dadeadamajenot ün Kretat-Tärtsiär. Bomems plu 30 ela *T. rex* pedientifons jünu, aniks ti lölöfiks, kelos edälon leduni vestigas veütik dö lifav ona, äs lifajenäd e lifamafav. Fidamakösöm e mufamavif ela *T. rex* ye nog padöbatons.

## Bepenam

El *Tyrannosaurus rex* äbinon balaf mitifidafas talik gretikün timas valik, lunotü mets 12-13 e geilotü mets 4,5-5 (düalaf). Masatatäxets distöfik dabinons, de milgrams plu 7.200 jü milgrams läs 4.500. Täxets nulikün blibons vü milgrams 5.400 e 6.800.

Kran gretikün ya petuvöl ela *T. rex* labon lunoti mö mets 1,5. Leigodü elafs *[[Theropoda]]* votik, kran ela *T. rex* ävotikon vemo: äbinon mu vidik föfo, labü snud nabik, kelos ädalon gredi semik tellogama. Ans bomas (a. s. boms nudik) päbalons, kelos äneleton mufi vü ons. Els *fenestrae* (maifods) pö kran äsmalükons vetoti ed ägevons pladis pluik, kö muskuls äkanons pafimükön. Boms it äbinons legretik, soäsä äbinons i tuts koinafomik. Äs pö elafs *[[Tyrannosauridea]]* votik, tuts onik ädifons vemo de ods: uts lä prim maxüla löpik äbinons D-fomiks ä vemo niliks de ods. Beitaretods gretik petuvöl su dinosauraboms votik jonons, das tuts at äkanons nüdränön bomis solidik. El *T. rex* älabon beitanämi gretikün dinosauras valik, e bal gretikünas nimas valik. Tuts ävoriköl u päbreiköl patuvons süvo, ab distü uts sügafas, tuts ela *T. rex* 
ai paplaädons dü lifüp onik.

Särvig ela *T. rex* äkrugon S-fomiko soäsä pö elafs *[[Theropoda]]* votik, ab äbinon brefik ä muskulilabik, dat äkanon stütön kapi legretik. Brads labü doats tel äbinons go smaliks leigodü gretot koapa onik, ab älabons muskulis nämik. Votaflano, lögs äbinons vü luniküns elas *[[Theropoda]]* proporü koapagretot. Göb äbinon vetik ä lunik, lunomiko labü virebs plu foldegs, dat äkanon gevön leigaveti koape legretik. Ad vätoleigön pro koap gianagretik nima, boms mödik zi bomem onik äbinons kevöfiks, kelos äsmalikon vetoti, ab no nämi, bomema.

## Dadiläd

El *Tyrannosaurus* binon el *genus* patedik lefamüla: *[[Tyrannosauroidae]]*, famüla: *[[Tyrannosauridae]]*, e lufamüla: *[[Tyrannosaurinae]]*. Limafs votik lufamüla: *Tyrannosaurinae* binons: elaf *[[Daspletosaurus]]* Nolüda-Meropik ed elaf *[[Tarbosaurus]]* Siyopik. Bofikafs lunomiko pelecedons as bids ela *Tyrannosaurus*. Els *Tyrannosauridae* büo pälelogons kösömiko as licinan elas *[[Theropoda]]* gretik büikum soäs elafs *[[Megalosauria]]* e *[[Carnosauria]]*, do poso pädönudilädons kobü elafs *[[Coelurosauria]]* kösömiko smalikums.

Ün 1955, fösilavan Sovyätik: Evgenij Maleyev ägivom nemi bide nulik: *Tyrannosaurus bataar*, se Mongolän. Ün 1965, bid at pivotanemon *Tarbosaurus bataar*..