Kalevala (peop)

El ‚**Kalevala**’ binon peop konädik kareliyanas e suomiyanas. Binon bal lautotas sevädikün literata Suomiyänapükik. Lebuk at binädon me lids (ü raunalids) 50 e pelauton fa hiel Elias Lönnrot (1802—1884) stabü pöpalids fa om ma lilam pesöpenöls in provin di ‚Olonec’ (Kareliyän), Suomiyän, provin di ‚Arkhangel'sk’ e tops votik lampöräna Rusänik ettimik. Sotül balid peopa liänis 12’078 äninädöl penotükon ün 1835, sotül lätik labü liäns 22’795 ün 1849. Jenöfo pöpalids päbevoböl no äfomons löloti yumedik, el Lönnrot äkobiopenom dilis lidas difik ad jafädön jenotemi tikavik binü jenots balposvotik, semikna igo ämutom pro zeil at lautön liänis lönik oka. I vödem ninädon magivapoedotis e lidis vönaoloveik lezälik (samo pötü matükamalezäl). Finalid luldegid luverato löliko pälauton fa ‚Lönnrot’ it as züpäd pöpalidas. Alo sek voboda omik palecedon fonät veütik tefü tikamagots relik e miteods lugodikultiks ä bükritiks suomiyanas e kareliyanas. El ‚Kalevala’ äveüton pö dafomikam netakuliva e netäliseveda Suomiyänikas. ‚Lönnrot’ äbitom äs poedan romatima, kel ävilonöv davestigön binäli pöpa. Äcedoy, das lebuk tefik ädajonon patöfis cifik lanöfik suomiyanas. In Suomiyän sis tumyel teldegid calöfiko tü del teldegjölid febula zeloy zäladeli ela ‚Kalevala’ (Suomiyänapüko: ‚Kalevalan päivä’), kel sis yel: 1978 panemon zäladel kuliva Suomiyänik, bi tü del ebo at fonun ad dabükot balid lebuka pedäton fa ‚Elias Lönnrot’.

Patöf küpidik peopa at binon nedem jenöfotas jenavik; ventürs heroedanas sümons ad märs; lids no labons lüjonilis mödik lü komip kareliyanas ä suomiyanas ta pöps votik. In län magälöfik nedemoy tati, neti, sogädi; nämans dadunons heroedadunis no demädü net oksik, ab pro riv zeilas lönik, äsä pösods magivamäras. Cifapösods yumätons ko daceds vönik lugodikultik; pösods at dunons heroedadunis noe yufü koapanäm, abgüä medü kanitam magivavoköl, äsvo syamans. Mens in elot ‚Kalevala’ fägons ad lasumön magedis difik, ceinön votikanis ad nims, magivo reafön de top bal ini votik, magivülön natapubodis efe flodi, fogi, e reti. I binos küpidik, das flun vemik pagevon vödes kanitama e musige. Sevan lidas magivik e magivafomülas kanon duinön milagis, e tons ut, kelis ‚Väinämöinen’ ejafädom medü musigöm: ‚kantele’ (sot zitera), sumätöfükons ome nati.

## Ninäd penaböfüköl lidas ela ‚Kalevala’.
### Lidalölet balid di ‚Väinämöinen’.
Lid balid bepenon primi vola, ven sol, nims, bims no nog ädabinons. Te äbinons vat e daut luta ü jivirgan sila ko nem: ‚Ilmatar’ (pö ditret ye äplekof ele Ukko: god löpätikün). Ön leglif sekü soal älegetof de vien e de vat hieli ‚Väinämöinen’, hikel no äkanom pamotön dü yels mödik. Leigüpo jidök ädoflitof sui kien jiela Ilmatar ed änögof us nögis vel, sevabo mälis goldik e bali ferik. Nögs äbrekons ed ädavedükons taili, sili, soli, muni e stelis. ‚Ilmatar’ äfomof neplenöfotis taleda, äjafölo nisulis, bugis e kepis. Son ofik: ‚Väinämöinen’ pämotom as hibäldan e dü yels anik äsveamom in vat, jüs irivom joli läna: ‚Kalevala’.

In lid telid ‚Väinämöinen’ yufü ‚Sampsa Pellervoinen’ äbesovom länedis me plans. Ye kvärep tuvemo äluglofon ed änelogädükon soli. Komipölan ta kvärep at ävedom melanän ko cüd kuprinik. ‚Väinämöinen’ äsovom hodi.

In lids kilid jü lulid hilapan pleidälik: ‚Joukahainen’ äletodom eli ‚Väinämöinen’ ad kanitamakomip. ‚Joukahainen’ äpromom tökü lif okik ad gevön ele ‚Väinämöinen’ söri okik: ‚Aino’