open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kanoal Ariën-La Bassée

thumb|right|300px|Liggienge van't Kanoal Ariën-La Bassée (''Canal d'Aire'' ip de koarte)
[thumb|right|250px|'t Kanoal by de plekke [Essars]]
't **Kanoal Ariën-La Bassée** (Frans: *Canal d'Aire* ofte *Canal d'Aire à La Bassée*) es e kanoal in Vrankryk in't departement Nauw van Kales en 't Noorderdepartement. 't Kanoal es 39 kilomèiters lank en makt de verbindienge tusschn twêe riviern: de Leie by Ariën en de gekanaliseerde Deule by Billy-Berklo en Bauvin, nie verre van La Bassée. Ôok 't stee Bethune ligt an't Kanoal Ariën-La Bassée. By Ariën lôopt et Kanoal ôok dêels oover in d'n Nieuwndyk en ezo kun je vodder noa't nôord'n voarn richtienge de riviere Aa en d'oav'ns an de kuste. Ezo es 't Kanoal Ariën-La Bassée ôok en ounderdêel van de grôotere verbindienge tusschn Duunkerke en de Schelde.

't Ôogteverschil ip't Kanoal Ariën-La Bassée es mor twêe mèiters wa vrêe letter es. Doamee ester ôok mor êen sluuze, ter ôogte van de plekke Cuinchy. 

D'êeste plann'n vo't kanoal goan were tout 't joar 1271. Ze zyn begunn'n mè groavn in 1660, mor deur treffrente ôorloog'n en binn'nlandse confliktn wos't mo grêed in 1825. Bist d'n Êestn Weireldoorloge wos 't Kanoal Ariën-La Bassée e serieuze indernisse in vo d'iprukk'nde Duutschers. In de joar'n 1970 en 1980 wierd de voart verbrêed en verdiept vo der grôotere bôotn ip te kunn'n loatn voarn. Ier en doar ein ze zelfst niefe stikkn gegroav'n. Stikk'n van't ôorsprounkelyke smollere kanoal die nu nie mêe gebruukt word'n vo de commerciëlle voart, kun je nog olsan ziene by La Bassée, Bethune en Ariën.
Fulica

***Fulica*** is e geslacht van de ralachtign. Der zyn 11 sôortn. In Europa is de koter (*Fulica atra*) 't mêest bekend. 
## Sôortn
* *Fulica cristata* (Knobbelmeerkoet)
* *[[Fulica atra]]* (koter of meerkoet)
* *Fulica alai* (Hawaiikoet )
* *Fulica americana* (Amerikoansche koet)
* *Fulica caribaea* (Caraïbische koet)
* *Fulica leucoptera* (Witvleugelkoet)
* *Fulica ardesiaca* 
* *Fulica armillata* (Rôodbandkoet)
* *Fulica rufifrons* (Rôodschildkoet)
* *Fulica gigantea* (Reuzekoet)
* *Fulica cornuta* (Hôornkoet)

Ofbeeldienge: Fulica cristata -Cape Town, South Africa -head -adult-8.jpg|Knobbelmeerkoet 
Ofbeeldienge: Fulica leucoptera GALLARETA CHICA.jpg|Witvleugelkoet
Ofbeeldienge: Red-gartered Coot RWD5.jpg|Rôodbandkoet

Uutgestorvn:
* *Fulica newtonii* †
Rallus

***Rallus*** is e geslacht van veugels van de familie ralachtign (Rallidae). 
## Sôortn
* *Rallus longirostris* (Grysde ralle) 
* *Rallus crepitans* (Klapperralle) 
* *Rallus obsoletus* (Californische ralle)
* *Rallus elegans* (Keuniengsralle) 
* *Rallus tenuirostris* (Mexicoansche ralle)
* *Rallus wetmorei* (Wetmore's ralle) 
* *Rallus limicola* (Virginiaralle) 
* *Rallus aequatorialis* (Ecuadorralle) 
* *Rallus semiplumbeus* (Bogotáralle) 
* *Rallus antarcticus* (Magallanesralle) 
* *[[Rallus aquaticus]]* (Woaterralle) 
* *Rallus indicus* (Bruunkoakralle) 
* *Rallus caerulescens* (Afrikoansche ralle) 
* *Rallus madagascariensis* (Madagaskarralle) 

Ofbeeldienge: Ridgway's Rail (24515510911).jpg |Californische ralle
Ofbeeldienge: Rallus elegans1.jpg |Keuniengsralle
Ofbeeldienge: Rallus limicola -Cloisters Park, Morro Bay, California, USA-8 (1).jpg|Virginiaralle
Aisne (departement)

**Aisne (02)** es e departement in de regio Hauts-de-France in't nôord'n van Vrankryk. De noame komt van de riviere Aisne die deur 't gebied strôomt. Inweuners van de Aisne word'n *Axonais* genoemd, wa komt van *Axona*, d'oude keltische noame van de riviere.

## Geschiedenisse
't Departement Aisne es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Wierd gemakt deur't tôopesmyttn van gebied'n die vôorn 1790 eig'ndoum woarn van de Fransche krôone en die by Île-de-France ôordigd'n (Laonnois, Soissonnais, Noyonnais en Valois), gebied'n die in't Ancien Regime by de provinsje Picardië ôordigd'n (Graafschap Vermandois en Thiérache) en stikk'n van de provinsje Champagne (Brie en Omois).

Den êestn januoari 2016 es de vroegere regio Picardië, woar da 't departement dêel van uutmakte, gefuuzioneerd mè de regio Nord-Pas-de-Calais en kwam by de nieve administratieve regio Hauts-de-France.

thumb|left|260px|Koarte van't departement Aisne

## Geografie
Aisne grenst an't Nôorderdepartement in't nôord'n, an de departementn Ardenn'n en Marne in't ôostn, Seine-et-Marne in't zuudwestn  en an Oise en Somme in't westn. Ôok grenst et vor e klêen stikske an de Woalsche provinsje Enegouwn.

't Departement Aisne bestoat uut vuuf arroundissementn (Laon, Château-Thierry, Vervins, Saint-Quentin en Soissons) en et 21 kantongs en 800 gemêentn. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Saint-Quentin, Soissons, Laon, Château-Thierry en Tergnier.

Deur't departement lôopn teffrente gekende rivier'n; De riviere Aisne es 'n zy-riviere van de Oise en lôopt van't ôostn van't departement deur 't stee Soissons noa 't westn woa ze in't departement Oise uutmoundt by Compiègne. Ôok de Oise zelve strôomt deur 't departement van't nôordwestn by Hirson in de Thiérache noar't westn noa't departement Oise. De riviere de Somme eit oar bronne in't departement by de gemêente Fonsomme en strôomt ezo vodder deur 't stee Saint-Quentin noa 't zuudwestn richtienge 't departement Somme. In't zuud'n strôomt ôok nog de Marne deur de stad Château-Thierry.  And're riviern in't departement zyn de Ourcq, de Vesle en de Serre.

## Externe koppelienge
* Site van de prefecteure van Aisne
* Site van d'n touristischn dienst van Aisne
Holhôornign

D' **holhôornign** of **hôorndroagers** (Bovidae) zyn de grotste familie van eevnhoevige zoogbêestn. Der zyn zekers 120 sôortn in mêer of vêertig geslachtn en acht subfamilies. Bêestn lyk bizongs, buffels, antiloopn, schoapn, gêetn en runders moakn dêel uut van de familie.

D' holhôornign hèn twêe of mêer hôorns met e kern van bêenweefsel die bedekt is met e loage keratine. Z' hèn e moage mè vier koamers, angepast an 't herkauwn, woadeure dan ze plantn lyk grass'n goed kunn'n verteirn. Z' hèn vier têens per pôot en ze loopn ip de middelste twêe, under hoevn. 

De grotste diversiteit leeft in Afrika, surtout in de savannes van Ôost-Afrika. Andere sôortn komm'n ook vôorn in Europa, Azië en Nôord-Amerika.
## Taxonomie
Subfamilies en geslachtn:
* Aepycerotinae (Impala)
** *Aepyceros*
* Alcelaphinae (Koeantiloopn)
** *Alcelaphus* 
** *Connochaetes*
** *Damaliscus* 
** *Sigmoceros*
* Antilopinae (Echte antiloopn)
** *Antidorcas* 
** *Antilope*
** *Gazella* 
** *Litocranius*	
** *Madoqua* 
** *Neotragus* 
** *Oreotragus*
** *Ourebia*
** *Pantholops*  
** *Procapra* 
** *Raphicerus* 
** *Saiga*
* Bovinae (Runders)
** *[[Bison]]* 
** *[[Bos (geslacht)|Bos]]*  
** *Boselaphus*
** *Bubalus* 
** *Syncerus* 
** *Taurotragus* 
** *Tetracerus*
** *Tragelaphus* 
* Caprinae (Gêtebuks)
** *Ammotragus* 
** *Budorcas*
** *[[Capra]]* 
** *Hemitragus*
** *Naemorhedus*
** *Oreamnos*
** *Ovibos* 
** *[[Ovis]]*  
** *Pseudois*
** *Rupicapra*  
* Cephalophinae (Dukers)
** *Cephalophus* 
** *Sylvicapra*
* Hippotraginae (Peirdantiloopn)
** *Addax*
** *Hippotragus*
** *Oryx*
* Reduncinae (Riet- en woaterbuks)
** *Kobus*
** *Redunca*
Oise (departement)

**Oise (60)** es e departement in de regio Hauts-de-France in't nôord'n van Vrankryk. De noame komt van de gelyknoamige riviere die deur 't gebied strôomt. Inweuners van d'Oise word'n *Oisiens* ofte *Isariens* genoemd.

## Geschiedenisse
't Departement Oise es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. De streke round d'Oise wos eig'ndoum van de Fransche krôone en makte vôorn 1790 dêel uut van de provinsje Île-de-France.

Den êestn januoari 2016 es de regio Picardië, woar da 't departement dêel van uutmakte, gefusioneerd met de regio Nord-Pas-de-Calais en kwam by de nieve administratieve regio Hauts-de-France.

## Geografie
Oise grenst an de Fransche departementn Somme in't nôord'n, Aisne in't ôostn, Seine-et-Marne en Val-d'Oise in't zuud'n, Eure in't zuudwestn en an Seine-Maritime in't westn.

't Departement Oise bestoat uut vier arroundissementn (Beauvais, Clermont, Compiègne en Senlis) en et 21 kantongs en 686 gemêentn. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Beauvais, Compiègne, Creil, Nogent-sur-Oise en Crépy-en-Valois.

De riviere Oise lôopt van't nôordôostn van't departement noa 't zuud'n en strôomt ezo vodder deur Val-d'Oise oum uutendelyk in de Seine uut te mound'n. De riviere Aisne es 'n zyriviere van d'Oise die ôok deur 't departement stroômt en by Compiègne uutmoundt in d'Oise. And're riviern in't departement zyn d'Epte, de Thérain, d'Automne en de Noye. Round 't stee Compiègne ligt ôok 't bus van Compiègne, 't grôotste nateurgebied van de streke.

## Externe koppelienge
* Site van de prefecteure van Oise
* Site van d'n touristischn dienst van Oise
Gallinula

***Gallinula*** is e geslacht van veugels van de familie ralachtign (Rallidae). 
## Sôortn
**Gallinula angulata* (Afrikoansche woaterhoender)
**[[Gallinula chloropus]]* (Spierhoantje of woaterhoentje)
**Gallinula comeri* (Goughwoaterhoender)
**Gallinula galeata* (Amerikoansche woaterhoender)
**Gallinula melanops* 
**Gallinula silvestris* (Makirawoaterhoender)
**Gallinula tenebrosa* (Doenkere woaterhoender)

Ofbeeldienge:Lesser moorhen (Paragallinula angulata).jpg|Afrikoansche woaterhoender
Ofbeeldienge: Gallinula comeri Beintema.jpg|Goughwoaterhoender
Ofbeeldienge:Hawaiian Common Gallinule RWD3.jpg |Amerikoansche woaterhoender

Uutgestorvn:
* *Gallinula nesiotis* †
* *Gallinula pacifica* †
Haut-Rhin

**Haut-Rhin (68)** (Duuts: *Oberelsass*) es e departement in de regio Grand Est o de nôordôostnkantn van Vrankryk. 't Departement es genoemd noar de riviere de Reyn. Inweuners van Haut-Rhin wordn *Haut-Rhinois* genoemd.

## Geschiedenisse
't Departement is de vierde moarte 1790 gecreëerd binst de Fransche Revoluusje. De grenzn van Haut-Rhin zyn wel regelmoatig veranderd.

## Geografie
Haut-Rhin grenst an de Fransche departementn Territoire de Belfort in 't zuudwestn, an Vosges in't westn en an Bas-Rhin in 't nôord'n. 't Grenst ôok an Duutsland  in 't ôostn (o d'n and'rn kant van de Reyn) en an Zwitserland in't zuud'n en zuudôostn (mêer bepoald an de kantongs Jura, Solothurn, Basel-Landschaft en Bazel-Stad). 

't Departement Haut-Rhin bestoat uut vier arroendissementn (Colmar, Altkirch, Mulhouse en Thann) en èit 17 kantongs en 366 gemêentn. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Mulhouse, Colmar, Saint-Louis, Illzach en Wittenheim.

## Externe koppelienge
* Site van de prefecteure van Haut-Rhin
* Site van d'n touristischn dienst van d'n Elzas
Camphin-en-Carembault

**Camphin-en-Carembault** es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. Camphin-en-Carembault ligt teegn de schreve mè 't departement Nauw van Kales, wa in tydde 't schee'n wos tusschn Romoans-Vloandern en Artesië. 't Grenst an de gemêentn Chemy, Falempin, Libercourt, Carvin, Carnin en Gondecourt.

't Latste dêel van de gemêentenoame verwyst noa de streeke Carembault en verschilt azo mè de noame van de gemêente Camphin-en-Pévèle zodaj ze nie kunt verwarr'n.

O d'ôostkantn van 't groundgebied van Camphin-en-Carembault lôopt d'A1-ottostroade tusschn Rysel en Parys, die 'n ounderdêel es van d'E17. Ôok lôopt er en ôogesneleydlynne vo TGV's deur't groundgebied van de gemêente, mo die stopp'n ier vaneig'ns nie. 't Dichtste stoasje ligt in de beurgemêente Falempin.

## Beziensweirdigeedn
* De Sent-Médardkerke

thumb|left|230px|De Sent-Médardkerke van Camphin-en-Carembault
Welsh

**Welsh** (*Cymraeg*) is e Keltische toale, surtout gesprookn in Wales. 't Is  verwant mè Cornisch en Bretoens. 

Over hêel de weireld zyn der oengeveer 800.000 menschn die Welsh klappn, in Wales (611.000), Iengeland (150.000) en de provinsje Chubut in Argentinië (5000). Der zyn ook nog klêene gemêenschappn in de Verênigde Stoatn en Canada. 

't Iengels woord *Welsh* is verwant an 't woord *[[Woals]]* en an 't Pools woord vor Italioan, *Włoch*. In 't Oudiengels betêeknt 'Wealh' *vrimdn*, moar ook *sloaf*.  
## Alfabet
't Welsh wordt geschreevn mè 't Latyns alfabet woar dan der acht dubbele medeklienkers an toegevoegd zyn, die anzien wordn lyk aparte letters: 
: a, b, c, ch, d, dd, e, f, ff, g, ng, h, i, l, ll, m, n, o, p, ph, r, rh, s, t, th, u, w, y
De letters "w" en "y" wordn anzien lyk klienkers, neffest "a", "e", "i", "o" en "u".

't Mêest gebruukt accent is de circonflexe die dient vor e lange klienker an te geevn by gelykige woordn woar dat de klienker kort uutgesprookn wordt in 't êne en lank in 't andere: vb. by "man" "plekke" teegnover "mân" "klêene".

Ofbeeldienge: Roald Dahl Plass-2.jpg |Twêetoalige wegwyzers Iengels-Welsh
Ofbeeldienge: Defnyddiwch eich Cymraeg - Use your Welsh - geograph.org.uk - 488577.jpg |Twêetoalige plakkoate vo 't lêern van Welsh te promootn
Hyalinobatrachium

***Hyalinobatrachium*** is e geslacht van puutn van de familie glaspuutn (Centrolenidae). 

Der bestoan 32 sôortn die leevn in Argentinië, Brazilië en Mexico. 't Wordn nog regelmoatig nieuwe sôortn oentdekt, lyk *[[Hyalinobatrachium dianae]]* in 2015 en *Hyalinobatrachium yaku* in 2017. 
## Sôortn


Ofbeeldienge:Cricket Glass Frog - Hylinobatrachium colymbiphyllum.jpg|*Hylinobatrachium colymbiphyllum*
Ofbeeldienge:Hyalinobatrachium vireovittatum.jpg|*Hyalinobatrachium vireovittatum*
Ofbeeldienge: Hyalinobatrachium yaku adult male, paratype, QCAZ 55628.jpg|*Hyalinobatrachium yaku*
Squatina

***Squatina*** is e geslacht van zêe-iengels of iengelhoain.
## Sôortn
Momenteel zyn der 24 erkende sôortn:


Ofbeeldienge: Squatina armata SI.jpg  |Chileensche zêe-iengel (*Squatina armata*)
Ofbeeldienge:Squatina dumeril nefsc.jpg|Zandduvel (*Squatina dumeril*)
Ofbeeldienge: Squatina californica.jpg | Pacifische zêe-iengel (*Squatina californica*)
Bachy

**Bachy** es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. Bachy ligt teegn de schreeve mè Enegouwn en grenst an Wanhem, Esplechin (e dêelgemêente van Dôornik), Rumes, La Glanerie (e dêelgemêente van Rumes), Mouchin, Cobrieux en Bourghelles.

Bachy ligt ip de boane van Rysel richtienge Sint-Amands an de Skarpe mêer o 't zuudwestn in Frans-Enegouwn. In't zuud'n van de gemêente stound in tydde e stoasje an d'yzerboane tusschn Dôornik en Ôorschie die ol sedert de joarn 1960 ipgebrookn es. Buutn 't center en de stoasjewyk ôorn ôok nog de gehuchtn Hôtel (in't zuud'n) en Sartaine (vlak teegn de schreeve) by de gemêente.

## Beziensweirdigeedn
* De Sint-Elôoikerke

thumb|left|De Sint-Elôoikerke van Bachy
Cobrieux

**Cobrieux** es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. Cobrieux grenst an de gemêentn Bourghelles, Bachy, Mouchin, Genst en Sison. By de gemêente ôort ôok nog de wyk *Le Mazet*.

Juuste o de westkantn van Cobrieux ligt et stoasje van Cobrieux an d'yzerboane tusschn Villeneuve d'Ascq en Ôorschie, oloewel da 't eigntlyk wel ip't groundgebied van beurgemêente Genst ligt.

## Beziensweirdigeedn
* De Sint-Amandskerke

thumb|left|270px|De Sint-Amandskerke van Cobrieux
Bristolkanoal

thumb|350px|Liggienge van 't Bristolkanoal
't **Bristolkanoal** (Iengels: *Bristol Channel*, Welsh: *Môr Hafren*) is e belangrykn inham ip 't eyland Grôot-Brittannië, die Zuud-Wales scheidt van de groafschappn Devon en Somerset in South West England. 't Verbiendt de moendienge van de riviere de Severn (Welsh: *Afon Hafren*) met den Atlantischn Oceoan. Ip 't bridste punt is 't kanoal 50 km brêed. De noame komt van den Iengelsche stad Bristol.

Eylandn in 't kanoal zyn Lundy, Steep Holm en Flat Holm.
Genst

**Genst** (Frans: *Genech*) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, illegansn o de zuudôostkant van Rysels-Vloandern teegn de schreeve mè 't arroundissement Dowoai. Genst grenst an de gemêentn Sison, Cobrieux, Mouchin, Nomain en Templeuve. By de gemêente ôorn ôok nog de wykn *Le Riez*, *Le Plumont*, *La Blondé Rue* en *Fournes*.

Olangsn de westkantn van't groundgebied van Genst lôopt d'A23-ottostroade tusschn Villeneuve-d'Ascq en Valencyn. In Genst ester ôok e stoasje an d'yzerboane tusschn Villeneuve-d'Ascq en Ôorschie.

## Beziensweirdigeedn
* D'Ouze-Lieve-Vrouwe-Vizitoasje-kerke
* 't Kastêel van Genst

thumb|left|270px|D'Ouze-Lieve-Vrouwe-Vizitoasje-kerke van Genst
Arroundissement Dowoai

[thumb|300px|right|'t Arroundissement Dowoai in de [Regio (Vrankryk)|regio Hauts-de-France]]
't **Arroundissement Dowoai** es en arroundissement van 't Fransche Noorderdepartement in de regio Hauts-de-France. D'ôofdplekke es Dowoai. 

't Aroundissement et en ippervlakte van 476,81 vierkante kilomèiters en der weun'n apeupri 245.000 mienschn. 't Groundgebied van't uudige arroundissement komt voe 't grôotste dêel overêen mè d'oude kasselry'n van Dowoai en Ôorschie van't groafschap Vloandern en 't westelyk en nôordwestelyk stik van d'Ôosterbant. By d'ervormienge van 2014-2015 es 't oantal kantongs verminderd, mo 't arroundissement zelve bleef eevn grôo.

## Kantongs
't Arroundissement Dowoai bestoat sedert 2015 uut 4 kantongs (die in totoal 64 gemêentn oumvatt'n):
* Anik (*Aniche*)
* Dowoai (*Douai*)
* Ôorschie (*Orchies*)
* Sin-le-Noble

thumb|right|400px|Arroundissement Dowoai vôorn d'ervormienge van 2015
Vôorn 2015 bestound et arroundissement uut 7 kantongs (die 64 gemêentn oumvattigd'n):
* Arleux
* Dowoai-Nôord
* Dowoai-Nôordôost
* Dowoai-Zuud
* Dowoai-Zuudwest
* Marsenne (*Marchiennes*)
* Ôorschie
Hoaze-achtign

**Hoaze-achtign** (Lagomorpha) zyn een orde van zoogbêestn, die bestoat uut twêe families: de Leporidae (hoazn en keuns) en d' Ochotonidae (pika's). De noame van d' orde komt van 't Oudgrieks *lagos* (λαγώς, "hoaze") + *morphē* (μορφή, "vorm"). Der bestoan e stik of 87 sôortn, woaroender oengeveer 29 sôortn pika's, 28 sôortn keuns en 30 sôortn hoazn.

't Dichtst verwant met d' hoaze-achtign zyn de knoagbêestn (Rodentia), woarmee dan ze de clade *Glires* vormn. 

Hoaze-achtign zyn klêene toet middelgrôte plantneters. Ze doen an caecotrofie, e verschynsel woarby dan ze plantn moar ook under kuttels ipeetn. Z' hèn twêe poar achter mekoar stoande snytandn in under boovnkoake. De vôorste tandn groein continu en valln uut, d' achterste zyn kleinder en bluuvnd. Hoaze-achtign hèn e korte steirt en spleetvormige neuzegoatn.
Devon

**Devon** of **Devonshire** is e groafschap in 't zuudwestn van Iengeland. Dn hoofdstad is Exeter. Devon grenst in 't westn an Cornwall en in 't ôostn an de groafschappn Somerset en Dorset. In 't nôordn ligt 't Bristolkanoal en in 't zuudn 't Iengels Kanoal.
## Districtn

Devon is e populaire toeristische plekke met e kust en strange zowel in 't nôordn of in 't zuudn en twêe nationale parkn: Dartmoor, die hêlegans in Devon ligt, en Exmoor, die vor e dêel ook in Somerset ligt. 't Zuudwestn van Iengeland hèt e relatief zocht klimoat, woadeure dan der zelfs subtropische plantn groein. Der zyn schône authentieke dorpn en vele prehistorische overbluufsels.

Ofbeeldienge:Ilfracombe.jpg| Ilfracombe, stadje an de nôordkust van Devon
Ofbeeldienge:Crazywell cross 1.JPG|Oud kruus by Crazywell Pool, e meer in 't nationaal park Dartmoor
Ofbeeldienge:Teignmouth MMB 10.jpg|Teignmouth, stad an de zuudkust van Devon
Arroundissement Valencyn

[thumb|300px|right|'t Arroundissement Valencyn in de [Regio (Vrankryk)|regio Hauts-de-France]]
't **Arroundissement Valencyn** es en arroundissement van 't Fransche Noorderdepartement in de regio Hauts-de-France. D'ôofdplekke es Valencyn. 

't Aroundissement et en ippervlakte van 634,80 vierkante kilomèiters en der weun'n apeupri 350.000 mienschn. 't Groundgebied van't uudige arroundissement komt istorisch geziene voe 't grôotste dêel overêen mè 't zuudwestelyk stik van't groafschap Enegouwn ('t oude markgroafschap Valencyn) en 't zuudelyk en ôostelyk stik van d'Ôosterbant. By d'ervormienge van 2014-2015 es 't oantal kantongs verminderd, mo 't arroundissement zelve bleef eevn grôo.

## Kantongs
't Arroundissement Valencyn bestoat sedert 2015 uut 6 kantongs (die in totoal 82 gemêentn oumvatt'n):
* Ansingn (*Anzin*)
* Aulnoy by Valencyn (*Aulnoy-lez-Valenciennes*)
* Dening (*Denain*)
* Marly
* Sint-Amands an de Skarpe (*Saint-Amand-les-Eaux*)
* Valencyn (*Valenciennes*)

thumb|right|400px|Arroundissement Valencyn vôorn d'ervormienge van 2015
Vôorn 2015 bestound et arroundissement uut 9 kantongs (die 82 gemêentn oumvattigd'n):
* Ansingn (*Anzin*)
* Boesem (*Bouchain*)
* Dening (*Denain*)
* Kondee (*Condé-sur-l'Escaut*)
* Sint-Amands an de Skarpe-lienkeroever
* Sint-Amands an de Skarpe-rechteroever
* Valencyn-Nôord
* Valencyn-Ôost
* Valencyn-Zuud
Hinges

**Hinges** es e gemêente in Vrankryk in't departement Nauw van Kales. 't Grenst an de gemêentn Calonne an de Leie, D'n Strôom, Lockon, Annezin, Vendin by Bethune, Gonnehem en Mont-Bernanchon. In tydde lag Hinges in Artesië. Deur de gemêente lôopt et Kanoal Ariën-La Bassée, o de nôordkantn van't center. By de gemêente ôorn ôok nog de wykn *Hingette* en *La Cobarderie*.

## Beziensweirdigeedn
* De Sent-Margeritekerke
* 't Monument vo de dôo uut de weireldoorloogn
* Ip't groundgebied van Hinges liggn twêe Iengelsche ôorlogskerkoovn: *Hinges Military Cemetery* en *Le Vertannoy British Cemetery*

thumb|left|De Sent-Margeritekerke in Hinges
Glaspuutn

**Glaspuutn** (Centrolenidae)  zyn e familie van d' orde puutn en paddn (Anura). 't Is e klêene familie die verdêeld is in twêe oenderfamilies en twoalf geslachtn met oengeveer 150 sôortn.   
Glaspuutn leevn in dêeln van Middn- en Zuud-Amerika in warme, vochtige busschn. De mêeste sôortn bluuvn styf klêene en vele sôortn zyn groen. Under vel is deurzichtig an under buuk, woadeure dan under orgoann zichtboar zyn, vandoar under noame.
## Geslachtn
* Oenderfamilie Centroleninae
** Geslacht *Centrolene*
** Geslacht *Chimerella*
** Geslacht *Cochranella*
** Geslacht *Espadarana*
** Geslacht *Nymphargus*
** Geslacht *Rulyrana*
** Geslacht *Sachatamia*
** Geslacht *Teratohyla*
** Geslacht *Vitreorana*
* Oenderfamilie Hyalinobatrachinae
** Geslacht *Celsiella*
** Geslacht *[[Hyalinobatrachium]]*
* Nie ingedêeld by een oenderfamilie:
** Geslacht *Ikakogi*
Boaie

thumb| Boaie La Concha in San Sebastian
E **boaie** is e dêel van e zêe, oceoan of meer die 't land binndriengt. E golve is e grôte boaie. Dikwyls wordn de noamn boaie en golve deur mekoar gebruukt, somtyds ook wel vor e zêestroate.

Boain hèn vo de zêevoart assan e belangryke rolle gespeeld, omdan ze nateurlyke hoaves vormn, die beschuttienge geevn an scheepn on ze vor anker goan.

Ofbeeldienge:Balaclava bay.jpg|Boaie van Balaklava ip de Krim
Ofbeeldienge:Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino the port and the Vesuv.jpg| Boaie van Noapels met uutzicht ip de Vesuvius
Ofbeeldienge:Bucht in Neuseeland.jpg| Boaie van 't Banks-schiereyland in Nieuw-Zêeland
Golf van Biskaje

thumb|De Golf van Biskaje tusschn Vrankryk en Spanje
De **Golf van Biskaje** (Iengels: *Bay of Biscay*, Frans: *Golfe de Gascogne*, Spoans: *Golfo de Vizcaya*, Occitoans: *Golf de Gasconha*, Baskisch: *Bizkaiko Golkoa*) is e grôte boaie tusschn Vrankryk en Spanje die hem uutstrekt van Bretagne toet de nôordkust van Spanje. 't Is e dêel van den Atlantischn Oceoan. De golf is vernoemd noa de Spoansche provinsje Biskaje.
 
't Zuudelyk dêel wordt ook wel Cantabrische Zêe genoemd, noa de Spoansche regio en provinsje Cantabrië. Die noame, *Mar Cantábrico*, wordt in Spanje zelfs mêer gebruukt of *Golfo de Vizcaya*.

De belangrykste hoavesteedn an de Golf van Biskaje zyn Lorient, Bordeaux en Bayonne in Vrankryk, en Pasaia by San Sebastian, Bilbao en Santander in Spanje.
Hooiwoagns

**Hooiwoagns** (Opiliones) vormn een orde van de klasse kobbeachtign (Arachnida). Der zyn mêer of zesduusd sôortn, woarvan dan der oengeveer 25 in nôordwestelyk Europa leevn. D' orde wordt nog oenderverdêeld in vuuf subordes: Cyphophthalmi, Eupnoi, Dyspnoi, Laniatores  en Tetrophthalmi. In West-Europa kommn surtout de geweunn hooiwoagn (*Phalangium opilio*), boentn hooiwoagn (*Paroligolophus agrestis*) en de meurhooiwoagn (*Opilio parietinus*) algemêen vôorn.

Hooiwoagns hèn juste lyk kobbn acht pôotn, die by hooiwoagns dikwyls styf lank zyn. Ze verschilln van kobbn deurdat de twêe dêeln van under lyf zodoanig mè mekoar vergroeid zyn dan ze der uutzien lyk êen gehêel. Ze moakn gin kobbenettn en z' hèn geweunlyk moar êen poar oogn. Z' hèn ook gin vergifkliern.

Ot er een hooiwoagn angevalln wordt ist 'n in stoat vor êen of mêer pôotn los te loatn. Zuk 'n losse pôot bluuft nog e tyd beweegn vo zyn anvaller of te leydn  woadeure dat 'n de keure krygt vo weg te vluchtn. De pôot groeit loater were an.

Hooiwoagns eetn surtout insectn en andere klêene bêestjes, moar ook plantnmaterioal.

Ofbeeldienge:Phalangium opilio MHNT Male.jpg |Geweunn hooiwoagn (*Phalangium opilio*)
Ofbeeldienge: Paroligolophus agrestis female 20081024.jpg|Boentn hooiwoagn (*Paroligolophus agrestis*) 
Ofbeeldienge: Opilio parietinus F - Limburg20130716 0165.jpg|Meurhooiwoagn (*Opilio parietinus*)
Dordogne (riviere)

thumb|right|250px|Liggienge van de Dordogne-riviere
[thumb|right|200px|De Dordogne by Castelnaud-la-Chapelle in de [Périgord]]
:15px*Dat artikel goat over de riviere de Dordogne. Vo 't Frans departement, kykt noa [[Dordogne (departement)]]*.
De **Dordogne** es 'n riviere in't zuudwestn van Vrankryk die vo 't grôotste gedêelte deur de regio Nouvelle-Aquitaine lôopt.

De Dordogne èit oar bronne in de gemêente Mont-Dore (in't departement Puy-de-Dôme in de regio Auvergne-Rhône-Alpes) ip de nôordflanke van de Puy de Sancy, die mè 1885 mèiters d'n ôogstn top van't Centroal Massief es. Achter 483 kilomèiters komt ze tôope mè de Garonne by de plekke Ambès (juust o de nôordkantn van Bordeaux) en vormt ezo 't estuoarium van de Gironde. Uutendelyk moundt dedie uut in d'Atlantische Oceoane (mêer bepoald de Golf van Biskaje).

De Dordogne strôomt deur de Fransche departementn Puy-de-Dôme, Cantal, Corrèze, Lot, Dordogne en Gironde. Gekende steed'n die an de riviere liggn zyn Souillac, Bergerac en Libourne.

De belangrykste zyrivier'n van de Dordogne zyn d'Isle (255 km), de Vézère (211 km), de Cère (120 km) en de Maronne (92 km).
Cornisch

**Cornisch** (*Kernewek* of *Kernowek*) is e Keltische toale uut Cornwall. De toale is e Zuudwestelyk Brythonische toale en doadeure nauwe verwant mè 't Bretoens en in mindere moate  mè 't Welsh. De toale is in de 18e of de vroege 19e êeuwe uutgestorvn, moar in de 20e êeuwe were toet leevn gewekt. 
## Geschiedenisse
Roend 't joar 600 wierdn de toalgebiedn van 't Cornish en 't Welsh deur d' Angelsaksers van mekoar gescheid. D' êeste fase van d' oentwikkelienge van de toale noemt 't Vroegcornisch. De  periode van 900-1200 wordt Oudcornisch genoemd.
thumb|left|Verschuuvienge van de Cornisch-Iengelsche toalgrenze van 1300-1750

De Middelcornische periode deurde van 1200 toet oengeveer 1600. Binst dien tyd verschoof de Cornische toalgrenze noa 't westn en begost 't Iengels 't Cornisch te verdriengn.
't Toalgebied omvatte in de 17e êeuwe allêne nog moa 't mêest westelyk dêel van Cornwall. De fase van 't uutstervn van de toale wordt Loatcornisch genoemd. Kenmerknd vo 't Loatcornisch zyn Iengelsche invloedn in de zinsbouw en woordnschat. Traditioneel wordt John Davey, gestorvn in 1891, anzien lyk de latste spreker van 't Cornisch. 

By d' heriplevienge van 't Cornisch zyn der vele mêniengsverschilln en ruuzjes tusschn  verschillige groeperiengn. Sommigte revitalistn zyn van 't gedacht da 't Cornisch moe gebaseerd wordn ip op 't Loatcornisch woar da volgns under de toale ip e natuurlyke maniere noartoe is  oentwikkeld. Andere bekritiseern da standpunt en ze stelln da 't nie goed gieng mè 't Loatcornisch en da 't doadeure grôte invloedn oendergoan hèt vanuut 't Iengels. Zynder baseern  d' herleefde toale liever ip 't Middelcornisch, in de tyd dat de toale nog bloeide.
 
Anno 2011 wordt de toale deur ênigte duuznde menschn gesprookn in redelyke moate en e dêel menschn van oender de dertig is zelfs ipgekwikt met de toale. In d' 21ste êeuwe zyn oengeveer 300 menschn moedertoalsprekers van 't Cornisch. Der bestoan radiozenders, gazettn en films gedêeltelyk in 't Cornisch en der bestoat ook literateure in de toale. In 2002 hèt de Road van Europa 't Cornisch erkend lyk officiële minderheydstoale.  

Ofbeeldienge:AnGofPlaqueBlackheath.jpg|Plakette in 't Cornisch en 't Iengels 
Ofbeeldienge:Penzance 43133.jpg|Welkomtekst in de stoasje van Penzance
Dordogne

* Dordogne (departement), e departement in de regio Nouvelle-Aquitaine in't zuudwestn van Vrankryk
* Dordogne (riviere), e riviere in't zuudwestn van Vrankryk woa 't departement noa genoemd es.
Groendelachtign

De **groendelachtign** (Gobiiformes) zyn een orde van stroalvinnige vissn. D' orde die vroeger anzien wierd lyk een oenderorde van de boarsachtign (Perciformes), bestoat uut 2.211 sôortn die verdêeld zyn in acht verschillige families:
* Butidae
* Gobiidae (Groendels)
* Eleotridae
* Milyeringidae
* Odonbutidae
* Oxucerdidae
* Thalasseleotrididae
* Rhyacichthyidae

Groendelachtign zyn over 't algemêen styf klêene visjes. De mêeste leevn ip de bodem van de zêe, moar oengeveer 10% leeft in zoet woater. 

Ofbeeldienge:Butis koilomatodon (Bleeker, 1849).jpg|*Butis koilomatodon*
Ofbeeldienge:Tateurndina ocellicauda male DG.jpg|*Tateurndina ocellicauda*
Ofbeeldienge:Amblygobius phalaena.jpg|*Amblygobius phalaena*
Garonne

thumb|right|250px|Liggienge van de Garonne
thumb|right|250px|De Garonne by Toulouse
De **Garonne** (ofte *Garona* in't Spoans en Cataloans) es 'n riviere van 647 kilomèiters lank in't zuud'n en zuudwestn van Vrankryk die deur de regio's Occitanie en Nouvelle-Aquitaine lôopt. De Garonne strôomt deur de Fransche departementn Haute-Garonne, Tarn-et-Garonne, Lot-et-Garonne en Gironde.

De brounne van de Garonne ligt in de Spoansche Pyreneeën, ol kunn'n ze nie mè zekereyd zegg'n wukke brounne nu precis dedie van de Garonne es. By Bagnères-de-Luchon strôomt ze Vrankryk binn'n en lôopt olangsn Saint-Gaudens nôordwoarts tout in Toulouse. Doa komt ze tôope mè 't *Canal du Midi* en buugt of noar 't nôordwestn. Via 't *Canal du Midi* kun je ôostwoarts richtienge de Middellandsche Zêe voarn. De Garonne es ier nog nie te bevoarn vo grôote bôotn en ezo wordt de commerciëlle scheepvoart van Toulouse tout Castets-en-Dorthe deur 't Lateroal kanoal van de Garonne gezound'n (e kanoal da parallel lôopt mè de riviere). De Garonne passeert vodder langsn de steed'n Castelsarrasin en Agen. 

Vanof de plekke Langon es de Garonne brêeder en ol wa beter te bevoarn vo grôote rivierbôotn en vanof Bordeaux, woa der e grôote hoavn es, es de Garonne ôok bevoarboar vo zêescheepn. Ierachter komt ze tôope mè de Dordogne by de plekke Ambès (juust o de nôordkantn van Bordeaux) en vormt ezo 't estuoarium van de Gironde. Uutendelyk moundt dedie uut in d'Atlantische Oceoane (mêer bepoald de Golf van Biskaje).

De belangrykste zyrivier'n van de Garonne zyn d'Ariège (170 km), de Gimone (136 km), de Save (148 km), de Gers (175 km), de Tarn (380 km) en de Lot (481 km).
Goidelisch

[thumb|[Grôot-Brittannië en Ierland in d' êeste poar êeuwn van 't 1e millenium, vo de stichtienge van Angelsaksische keunienkrykn

]]
**Goidelisch**, **Goidelic**, **Gaelisch** of **Gaelic** (Iers: *teangacha Gaelacha*, Schots-Gaelisch: *cànanan Goidhealach*, Manx: *çhengaghyn Gaelgagh*) is êen van de twêe groepn van Eyland-Keltische toaln. Den andern is 't Brythonisch.

Historisch vormdn de Goidelische toaln e verzoamelienge van toalvariëteytn uutgestrekt van Ierland via 't Eyland Man toet Schotland. Der zyn drie moderne Goidelische toaln: Iers (*Gaeilge*), Schots-Gaelisch (*Gàidhlig*) en Manx (*Gaelg*).
## Stamboom
* Primitief Iers
** Oudiers
*** Middeliers
**** Modern Iers
**** Schots-Gaelisch
**** Manx
Seine

thumb|right|300px|Koarte van't Seine-bassin
thumb|right|250px|D'ôofdbrounne van de Seine
[thumb|right|250px|De Seine by [Rouen]]
De **Seine** es e riviere van 776 kilomèiters lank die van't midd'n van Vrankryk noa 't nôordwestn strôomt tout in't Iengels Kanoal. De Seine lôopt deur de regio's Bourgogne-Franche-Comté ('t departement Côte-d'Or), Grand Est ('t departement Aube), Île-de-France (de departementn Seine-et-Marne, Essonne, Val-de-Marne, Parys, Hauts-de-Seine en Yvelines) en Normandië (de departementn Eure en Seine-Maritime).

## Brounne
De broun'n van de Seine lign o de westkantn van't Plateau van Langres, by de plekke Source-Seine o de nôordwestn van Dijon, ip 'n ôogte van apeupri 470 mèiters. De brounn'n zyn sedert 1864 eigndom van 't stee Parys. By de belangrykste dervan en ze 't joar derachter e kunstmoatige grotte gebouwd en ôok e bêeld gezet van e nimfe die de riviere moe vôorstell'n. Oundertusschn kykt 't stee Parys der nie ol te vet mêer noar omme, en es't wa verwoarlôosd.

In d'Oudeyd, in tydde van de Galliërs, wos ier en illigdom wa ze wel voaker iprichtn ip plekk'n woa da't woater uut de ground komt mè da ze da lyk iet mysterieus bezoagn. De godinne van de Seine noemdigd'n ze Sequana (wa loatr by de Romein'n ôok de Latynsche noame wierd van de riviere). Ze peid'n da 't woater van de brounne teffrente ziekt'n koestn geneez'n. Vandoar da ze vanolles offerd'n by de bronne, vele van die vôorwerpn ein ze loatr ipgegroavn en kun je nu bezichtign in't archeologisch museum van Dijon.

## Verlôop
Je kunt 't verlôop van de Seine indêeln in vuuf stikk'n:
* *La Petite Seine* ofte "de klêene Seine" es't stik van de bronne tout Montereau-Fault-Yonne
* *La Haute Seine* ofte "d'ôoge Seine" van Montereau-Fault-Yonne tout Parys
* *La Traversée de Paris* ofte "de deurtocht deur Parys"
* *La Basse Seine* ofte "de lêege Seine" van Paris tout Rouen
* *La Seine maritime* ofte "de zêe-Seine" van Rouen tout oar moundienge. Ip't latste vormt de Seine e lank estuoarium en moundt ze uut in't Iengels Kanoal tusschn de stee'n Honfleur en Le Havre.

De belangrykste zyrivier'n van de Seine zyn d'Aube (248 km), de Yonne (293 km), de Loing (166 km), d'Essonne (90 km), d'Orge (50 km), de Yerres (93,5 km), de Marne (525 km), d'Oise (302 km), d'Epte (100 km), d'Andelle (54 km) en d'Eure (225 km).
Groendels

De **groendels** (Gobiidae) zyn e familie van de groendelachtign (Gobiiformes), êen van de grotste visfamilies mè mêer of 2000 sôortn in mêer of 200 geslachtn. De mêeste zyn relatief klêene, minder of 10 cm lank. Sommigte grôte groendels kommn wel 30 cantimeter, moa dat is wel uutzoenderlyk. Groendels zyn over 't algemêen bodembeweuners. Z' eetn klêene oengewevelde bêestjes, andere klêene visjes en planktong.

De mêeste groendels wordn nie g'eetn deur de mens, moa 't zyn wel prôoibêestjes vo vissn lyk kabeljauw, schellevis, zêeboars en platvis. Verschillige sôortn zyn ook aquariumvissn.  

Specifieke kenmerkn by de morfologie van de groendels zyn de soamngevoegde buukvinn die e schyvevormige zuugmoend vormn, woarmee dan z' under vastezettn an rotsn en koroalriffn. In aquaria kunn z' under vastezuugn an de gloazn wand. 

Groendels zyn verspreyd over hêel de weireld in tropische en gemoatigde streekn, de mêeste in zêe by kustn en koroalriffn, moar ook in brak en zoet woater. 

Sommigte groendels leevn in symbiose met andere sôortn, lyk geirnoars. De geirnoare groaft ton een hol in de bodem woarin dat 'n tegoare met de groendel weunt. Ze profiteern alletwêe van die reloasje. De geirnoare die nie zo goed ziet, krygt e  woarschuwienge by gevoar en de groendel krygt e veylig huus en e plekke vor eyers te leggn.
## Subfamilies
De familie Gobiidae is in de 5e uutgoave van *Fishes of the World* groendig herzien. Vodien bevattegn de Gobiidae zes subfamilies: Gobiinae, Benthophilinae, Amblyopinae, Gobionellinae, Oxudercinae en Sicydiinae. D' herzienienge bewoarde d' êerste twêe subfamilies en verplatste d' andere viere noar een ofzoenderlyke familie, d' Oxudercidae. 

Ofbeeldienge:Racer goby from the Bug River 4.jpg|*Babka gymnotrachelus*
Ofbeeldienge:Gobie and Shrimp.JPG| Groendel in symbiose met e geirnoare
Ofbeeldienge:Thorogobius ephippiatus (Stefano Guerrieri).jpg|*Thorogobius ephippiatus*
Loire (riviere)

thumb|right|300px|Koarte van't Loire-bassin
[thumb|right|300px|De Loire by [Orléans]]
:15px*Dat artikel goat over de riviere de Loire. Vo 't Frans departement, kykt noa [[Loire (departement)]]*.
De **Loire** es e riviere in Vrankryk die mè oar lengte van 1006 kilomèiters de langste riviere van't land es. Ze strôomt van de zuudôostkantn van Vrankryk nôordwoarts noa 't midd'n van't land en buugt ton of noa 't westn vo uut te mound'n in d'Atlantische Oceoane. 

De Loire lôopt deur de regio's Auvergne-Rhône-Alpes (de departementn Ardèche, Haute-Loire en Loire), Bourgogne-Franche-Comté (de departementn Saône-et-Loire, Allier en Nièvre), Centre-Val de Loire (de departementn Cher, Loiret, Loir-et-Cher en Indre-et-Loire) en Pays de la Loire (de departementn Maine-et-Loire en Loire-Atlantique).

De Loire èit oar bronne in't Centroal Massief by de plekke Sainte-Eulalie in d'Ardèche, an de voet van de Mont Gerbier de Jonc ip 'n ôogte van 1400 mèiters. Ze komm'n wel nie overêen in wukn brounne doar precis d'echte brounne van de Loire es. De Loire passeert an teffrente belangryke steed'n lyk Nevers, Orléans, Blois, Tours, Saumur en Nantes. Ip't latste vormt de Loire e lank estuoarium tusschn 't stee Nantes en oar moundienge. Uutendelyk moundt ze uut in d'Atlantische Oceoane (mêer bepoald de Golf van Biskaje) by de plekke Saint-Nazaire.

De belangrykste zyrivier'n van de Loire zyn d'Allier (410 km), de Cher (320 km), d'Indre (265 km), de Loiret (13 km), de Maine (12 km), de Vienne (372 km), de Thouet (142,5 km), d'Erdre (97,5 km) en de Sèvre Nantaise (142 km).
Loire

* Loire (riviere), de langste riviere van Vrankryk
* Loire (departement), e departement in de regio Auvergne-Rhône-Alpes, wa mêer o de zuudôostkant van Vrankryk
* Haute-Loire, e departement in de regio Auvergne-Rhône-Alpes, o de zuudkantn van't vôorgenoemde
* Loire-Atlantique, e departement in de regio Pays de la Loire in't westn van Vrankryk
* Loire-les-Marais, e gemêente in't Fransche departement Charente-Maritime
* Loire-sur-Rhône, e gemêente in't Fransche departement Rhône
* Loiré, e gemêente in't Fransche departement Maine-et-Loire
Schots

:15px*Dat artikel goat over de [[Germoansche toale]]. Vo de [[Keltische toale]], kykt noa [[Schots Gaelic]]*.

**Schots**, **Lêegland-Schots** of **Lallans** (*Scots*) is e Germoansche toale die gesprookn wordt in de Schotsche Lêeglandn en dêeln van Ulster in 't nôordn van Ierland. 't Is nauwe verwant an 't Iengels, moa der zyn toch nog grôte verschilln in woordnschat en uutsproake. Schots is dichter by den Angelsaksischn ôorsproeng gebleevn.
 
In Schotland weunn oengeveer 1,5 miljoen menschn die Schots klappn, in Ierland 30.000. 't Schots wordt officieel erkend en beschermd lyk een oenofhankelyke toale deur d' Europeesche Unie.

Schots wordt ingedêeld in vuuf dialectn:
* Eyland-Schots, gesprookn ip de Orkney-eylandn en de Shetlandeylandn
* Nôord-Schots of Doric, gesprookn in 't nôordôostn van Schotland
* Middn-Schots, gesprookn van Fife en Perthshire toet Lothian en Wigtownshire 
* Zuudelyk Schots, gesprookn in de Scottish Borders in 't zuudôostn van Schotland
* Ulster-Schots of Ullans, gesprookn in dêeln van Ulster in 't nôordn van Ierland.  
thumb|left|Schotsche dialectn

Oendanks 't grôot antal sprekers van de toale is 't Schots surtout e spreektoale, zoender een uniforme spellienge. 't Schots hèt ênigte geschreevn bronn, moa ze zyn styf oud en 't zyn der nie zo vele. Ze zyn surtout noageloatn deur de Schotschn dichter Robert Burns. Sommigte Schottn willn 't Schots nieuw bestoansrecht geevn en e schryftoale oentwikkeln moa dat is zoender vele succes.
Oxudercidae

D' **Oxudercidae** zyn e familie van de groendelachtign (Gobiiformes) die bestoat uut vier subfamilies die vroeger ingedêeld wierdn by de groendels (Gobiidae). De familie wordt ook wel Gobionellidae genoemd. Ze leevn in gemoatigde en tropische streekn, zowel in zêe- of in zoet woater, mêestal an de kust en gebiedn mè slib- en zandbodems.

D' Oxudercidae bevattn 86 geslachtn mè roend de 600 sôortn. Vele sôortn leevn in zoet woater en sommigte zyn in stoat van ênigte doagn t' overleevn uut 't woater.
## Subfamilies
* Amblyopinae 
* Gobionellinae
* Oxudercinae (slykspriengers inbegreepn) 
* Sicydiinae 

Ofbeeldienge:Chlamydogobius ranunculus.JPG|*Chlamydogobius ranunculus*
Ofbeeldienge:Gymnogobius petschiliensis(Hamamatsu,Shizuoka,Japan,2007)-2.jpg|*Gymnogobius petschiliensis* 
Ofbeeldienge:GambianMudskippers.jpg|*Periophthalmus barbarus*
Chlamydogobius

***Chlamydogobius*** is e geslacht van klêene zoetwoatervissn uut Austroalië van de familie Oxudercidae, orde groendelachtign (Gobiiformes).

Ze leevn in bronn, poeln, kreekn en beekn. Z' overleevn in extreme omgeviengn qua temperateure, zeurtegroad van 't woater, zoutgehalte en zeurstofniveau. Ze kunn van kleur verandern vor ip te goan in under omgevienge.
## Sôortn
Momenteel zyn der zes erkende sôortn:
* *[[Chlamydogobius eremius]]* (Woestyngroendel)
* *Chlamydogobius gloveri*
* *Chlamydogobius japalpa* 
* *Chlamydogobius micropterus*
* *Chlamydogobius ranunculu* 
* *Chlamydogobius squamigenus*
Sigismund (HRR)

**Sigismund van Luxemburg** (ook Sigismund van Hongareye genoemd) (Nurnberg, 15 februoari 1368 – Znojmo (Moravië), 9 december 1437) kwam keurvorst van Brandenburg achter 'n dôod van zyn voader keizer Karel IV in 1378 tout 1388 en van 1411 tout 1415. 

Je was keunienk van Hongareye en Krowoasje van 1387, Rôoms-Duutsche keunienk van 1411, keunienk van Boheemn van 1419, keunienk van Italië van 1431 en keizer van 't Hillig Rôoms Ryk van 1433 tout 1437. Je was et latste mannelik lid van et Huus Luxemburg. 

Sigismund was de derde zeune van keizer Karel IV  en e joungere halfbroere van Wenceslaus (Wenzel van Luxemburg), die zyn voader ipvolgde als Rôoms-Duutsche keunienk, moar ofgezet wierd in 1400. 

## Kruustocht van Nicopolis
Sigismund voeldeg hem al een ende bedreigd in Hongareye deur d'ipkomste van de Turksche Ottomoann langst de Donau en je vroegt doarom hulpe an 't westn. Uutendelik wierd er e coaliesje gevormd van et Christndom van over hêel Europa. 

Sigismund leidde in 1396 de kruustocht, die gesteund wierd deur paus Bonifacius IX. 't  Belangrykste dêel van 't leger bestound uut Frãnsche troepn van 't Hertogdom Bourgondië, angevuld deur andere Europeesche landn. De Frãnsche zoundn Jan als leider, in de plekke van zyn voader Filips de Stoutn, den hertog van Bourgondië. 't Is doa dat ie zyn bynoame *Zounder Vrêes* krêeg.

In september 1396 kwamt er een ende an de veldtocht deur et verlies van de kruusridders teegn sultan Bayezid I by de Slag van Nicopolis. Zowel Sigismund of Jan zounder Vrêes hen de Slag wel overleefd.

## Vrouwn en jounges
Sigismund trouwde twi kis. Deur zyn êeste huwelik me Maria, dochter van Lodewyk I van Hongareye, kost ie keunienk van Hongareye wordn. Zy en under baby stiervn in 1395 achter e peirdaccident. Zyn twidde vrouwe was Barbara van Cilli. Met heur haad ie een dochter, Elisabeth van Luxemburg, die loater trouwde me de Habsburger Albrecht II, zyn ipvolger.
1368

1365 - 1366 - 1367 - **1368** - 1369 - 1370 - 1371
't Joar **1368** was e schrikkeljoar die begost ip e zoaterdag in de Julioansche kalender.
## Gebeurtenissen
thumb|Hongwu, eerste keizer van de Ming-dynastie
* Zhu Yuanzhang verovert Ta-Tu (Peking) en verdryft doarmee de Mongooln uyt China. Ie roept de Ming-dynastie uyt met hemzelve as eerste keizer ounder de noame Hongwu. In Mongolië wordt de Mongoolsche Yuan-dynastie voortgezet.
* 't Vorstndom Albanië wordt gesticht. 
* Casimir III van Pooln lat zyn trouw met Adelheid van Hessen annuleern.
* 't Roo-Klooster by Oudergem wordt gesticht.
## Geboorn
* 15 februoari - Sigismund van Luxemburg
* 3 december - Charles VI, keunink van Vrankryk
## Gestorvn
* 29 moarte - Go-Murakami, keizer van Japan 
* 17 oktober - Lionel van Antwerpn, hertog van Clarence, zeune van Edward III van Ingeland en Filippa van Henegouwn 
* 19 november - Jan, groaf van Kleve
* Engelbert III van der Mark, prins-bisschop van Luyk en eirtsbisschop van Keuln
Falempin

**Falempin** (Frans: *Phalempin*) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. Falempin ligt teegn de schreve mè 't departement Nauw van Kales, wa in tydde 't schee'n wos tusschn Romoans-Vloandern en Artesië. 't Grenst an de gemêentn Sikelin, Attiches, La Neuville, Wahagnies, Libercourt, Camphin-en-Carembault en Chemy.

Deur 't groundgebied van Falempin lôopt d'A1-ottostroade tusschn Rysel en Parys, die 'n ounderdêel es van d'E17. In Falempin ester ôok 'n stoasje an d'yzerboane tusschn Rysel en Parys. Ôok lôopt er en ôogesneleydlynne vo TGV's deur't groundgebied van de gemêente.

## Beziensweirdigeedn
* De Sent-Christophekerke
* Ip't kerkof van Falempin ligg'n der ôok 40 groavn van Iengelsche uut d'n Êestn Weireldoorloge
* 't Grôotste stik van 't bus van Falempin ligt o de zuudôostkantn van de gemêente

thumb|left|230px|De Sent-Christophekerke van Falempin
Landes (departement)

**Landes (40)** (*Las Lanas* in't lokoal dialekt van Gascogne) es 'n departement in de regio Nouvelle-Aquitaine in't zuudwestn van Vrankryk. 't Es in ippervlak et twidde grotste Frans departement da in Europa ligt, achter 't departement Gironde.

De noame komt van't gelyknoamige busgebied da in de streke ligt. Inweuners van Landes wordn *Landais* genoemd.

## Geschiedenisse
't Departement Landes es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Groundgebied dervan bestoat uut e gedêelte van de vroegere provinsjes Guyenne en Gascogne. 

Tout 2016 wos't departement ounderdêel van de regio Aquitaine.

## Geografie
Landes grenst an de Fransche departementn Gironde in't nôord'n, Lot-et-Garonne in't nôordôostn, Gers in't ôostn en an Pyrénées-Atlantiques in't zuud'n. O de westkantn ligt d'Atlantische Oceoane (mêer bepoald de Golf van Biskaje). De kustlynne wierd de Côte d'Argent enoemd en es redelyk touristisch mè datter surtout vele surfers ip afkomm'n.

't Departement bestoat uut twêe arroundissementn (Mont-de-Marsan en Dax) en et 15 kantongs en 327 gemêentn. Landes es vrêe landelyk en èit e lêege bevolkiengsdichtheid, dus der zyn gin grôote stee'n. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Mont-de-Marsan, Dax, Biscarrosse, Saint-Paul-lès-Dax en Tarnos.

## Externe koppelienge
* Site van de prefecteure van Landes
* Site van d'n touristischn dienst van Landes
Cammarata

**Cammarata** (*Camaràta* in't Sicilioans) es e gemêente in d'Italioansche provinsje Agrigento in de regio Sicilië.

## Liggienge
Cammarata ligt diepe in't binn'nland van Sicilië, apeupri 50 kilomèiters o de nôordkantn van 't stee Agrigento. 't Dorp zelve ligt ip en ôogte van 700 mèiters an de voet van de Monte Cammarata (1578 mèiters ôoge). 

Cammarata grenst an de gemêentn Acquaviva Platani (in de provinsje Caltanissetta), Casteltermini, Castronovo di Sicilia (in de provinsje Palermo), Mussomeli (in de provinsje Caltanissetta), San Giovanni Gemini, Santo Stefano Quisquina, Vallelunga Pratameno (in de provinsje Caltanissetta), Villalba (ôok in de provinsje Caltanissetta). 't Groundgebied van San Giovanni Gemini es illegansn oumgeevn deur da van Cammarata en ligt ezo lyk en encloave binn'n Cammarata. By Cammarata ôort ook nog 't gehucht (*frazione*) Borgo Callea.

thumb|left|300px|Zicht ip Cammarata

thumb|right|250px|Liggienge van de provinsje Agrigento ip Sicilië
Eyland Man

't **Eyland Man** (Iengels: *Isle of Man* of *Mann*, Manx: *Ellan Vannin* of *Mannin*) is een eyland in d' Iersche Zêe tusschn Grôot-Brittannië en Ierland. 't Is Brits Krôonbezit juste lyk de Kanoaleylandn. 't Is gin oenderdêel van 't Verênigd Keunienkryk en ook nie van d' Europeesche Unie. 't Stoatshoofd is Charles III van 't Verênigd Keunienkryk, die den titel *Lord of Mann* voert. 
thumb|left|Koarte van 't Eyland Man

De mêeste menschn ip Man weunn in de steedn an de kust. D'n hoofdstad en grotste stad is Douglas. Andere steedn zyn Ramsey, Peel, Castletown en Port Erin. Ip Man ist er e gemoatigd zêeklimoat. 

D' officiële toaln van 't Eyland Man zyn Iengels en Manx, e Keltische, Goidelische toale, nauwe verwant an 't Iers en Schots-Gaelic. 

Een ipvallnd verschynsel is dat de mêeste kattn ip 't eyland gin steirt hèn of e kort stompsteirtje, en dat is al êeuwn azo. Da katteras is genoemd noa 't eyland: Manx. 

Ofbeeldienge:The View From Douglas Head, Isle Of Man..jpg| Douglas, boaie en hoave
Ofbeeldienge:Isle of Man Peel Castle.jpg|Kastêel van Peel
Ofbeeldienge:Black Manx cat.JPG| Zwarte Manx-katte

## Bekende menschn
* Mark Cavendish, coureur
* Barry, Robin en Maurice Gibb, muzikantn van de popgroep de Bee Gees