open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Freinetounderwys

Et **Freinetounderwys** baseert em ip de principes van **Célestin Freinet** (Gars, 15 oktober 1896 – Vence, 8 oktober 1966).  

## Ountstoan
Freinet was in 1913 begost an z’n studies vor ounderwyzer, mor in 1915 wierd ie ipgeroopn ols soldoat in den Êest'n Weireldoorloge, wo dat ie in 1916 een schot in z’n loungen krêeg woadeure dat ie loater oorlogsinvalide verkloard werd.  
In 1920 krêegt ie z’n benoeminge ols ounderwyzer in e schooltje in Le Bar-sur-Loup in Zuud-Frankryk.  Deur z’n slichte loungen en omda ze stemme nie zo sterk was, goenkt ie vele me de kienders van ze klasse goan wandlen in ’t dorp.  Azo zaagt ie dan de kienders die in de klasse byna gin intresse aan, buutn de klasse ollesôorte vragen steldn en styf curieus woaren no vanolles.  Ip den deur begost ie round die ervoaringe me de kienders te klappn en je zaagt dan ze oltyd mor entoesiaster werden:  je liet ze doa round schryven, en ze mochtn zelve ounderzoekstjes doen en boekstjes maken.

In 1923 kost ie een drukperstje ip de kop tikkn woa dan ze kienders ton ôok mee kostn werkn.  Freinet begost over z’n ervoaringen met andre ounderwyzers te corresponderen en stilletjesan ountstound er een Freinetbeweginge.  In 1928 veruusde 't ie me z’n vrouwe Elise no Saint-Paul wo dat ie in een schooltje in een arbeiderswyk z’n methode begoste te gebruukn.  Omdat ie em ôok begost te moeien me de rechtn van de geweune man, kwaamt er uut bepaald’ oekn kritiek ip z’n maniere van werkn, zodoanig zelfs dat ie in 1933 ountslegen werd uut et Franse openboar ounderwys.  Mor in 1934 aat ie ol een uus gekocht in Vence dat ie me z’n lêerlingen tot een schole ommebouwde.  

Achter de Twidde Weireldoorloge begost ie mêer en mêer succes te krygen: der werden congressen g’organisèrd en Freinet schreeft verschillnde boekn.  Je stierf ip 8 oktober 1966 en je werd in z’n gebôortedorp Gars begraven, in de nateure woa dat ie zovele inspiroatie uut g'old aat.

## De principes

De techniekn en de methoden van Freinet moen der vôren zorgen da:
*d’ervoaringen van de kienders et uutgangspunt zyn vo wa dan ze lêren
*de kienders zelve vôor een zo grôot meugelik stik verantwôordelik zyn vo d’organisatie van ‘t leven in de klasse
*de kienders lêren van de ervoaringen van andre kienders, grôte mensen, enz.  Den ipdracht van de lêroare is vo doa structeur en diepgang in an te briengen.
*d’ipvoedinge in de schole gebeurt in een democratisch overleg en in een sfeer van t'ope de diengen doen.

## Freinetscholen in West-Vloandern

In West-Vloandern zyn der verschillnde Freinet-scholen:

*De Boomhut (Sint-Andries-Brugge) 
*De Levensboom (Marke-Kortryk en Wevelgem)
*De Torteltuin (Poperienge) 
*De Zonnebloem (Ostende) 
*Het Reuzenhuis (Tielt)
* Klimop (Ôostkamp)
1889

1886 - 1887 - 1888 - **1889** - 1890 - 1891 - 1892
't Joar **1889** is 't 89e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;april
* 20 - Adolf Hitler
* 25 - Paul Deman
;juli
* 30 - Frans Masereel
;november
* 11 - Marcel Buysse, Vlamsche coureur
* 20 - Edwin Hubble, Amerikoanschn astronoom
## Gestorvn
Kristien Bonneure

**Kristien Bonneure** wer geboorn ip 31 meie 1966 in Brugge. 't Is e bekende zoernaliste.

Ze studèrde Pol en Soc an den univ van Gent mo ze was ôok ol stief joenk bezig me dixie. De combinôotie van de twèè zorgde der vôren da ze ols zoernaliste kost beginnen by Studio Brussel, wo da ze van 1988 toet 1991 in de redactie zaat. In 1991 stapte z'over no Radio 1 (wo da ze in 1986 nog aa meegewerkt an 't joengerenprogramma Imago).

Ur grotste specialisoatie is Ôost-Europa en de Balkan in 't byzoender. In 2004 kreegt ze de 'Gouden Stemvork': een prys die ûtgerykt wordt deur de 'Europese Studiegroep voor de Stem'.  Je kud ur reg'lmoatig oaren vo 't nieuws te lezen en in 't programma Lopende Zaken in de weke over de noene.

Ze weunt nie mer in Brugge, mo z'is verûsd no Vilvôorde, by Brussel.
1566

1563 - 1564 - 1565 - **1566** - 1567 - 1568 - 1569
't Joar **1566** is 't 66e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
*10 ogustus: Begin van de Beeldnstorm in Steenvoorde.
## Geboorn
;augustus
*12 - Aartsertoginne Isabella
Vandemoortele

**Vandemoortele** es een bedryf uut Yzegem die em bezigoudt me voedienge, mêer bepoald diepvries productn voo de bakkery en margarine en vettn.

## Geschiedenisse
Vandemoortele es in 1899 ipgericht deur Constant en Adhémar Vandemoortele, voader en zeune. Ze moakn veevoer op boasis va lynzoad en kôolzoad. In 1912 pakkn Adhémar en Edgard de fabrieke over.

In 1936 goan ze over tot et moakn va toafelolie deurda ze een êeste raffinadery in gebruuk pakkn. Ze groein rap tot een belangryke producent va oliën in België, woar da ze 20% van de productie in andn  ein kort vôor de twêede Weireldoorloge. Ze kôopn ôok ee nieuwe installoatie voo et ardn va oliën en voo't extraheern va olieoudende zoadn.

Achter de twêede weireldoorloge pakkn ze de droad were ip, en groein uut tot nen speler ip Europese schoale ip het gebied va olie, margarine, vettn, mayonaise, bakkery en sojaproductn. In 1947 koomn ze me olie in flessn ip de markt. Ze begunn udder ôok ip te splitsn: in 1955 Metro (doet et vervoer voo de groep), in 1978 NV Vamix (productie van bakkeryproductn), in 1980 NV Alpro, die em richt ip soja productn en in 1989 noo Wevelgem veruusd.

Ze groein ôok deur overnoames te doen: in 1951 Albers uut Lier, woardeure da Vandemoortele udder in de margarine stort, in 1969 de margarinefabrieke Meyer Lippinghausen uut Duutsland en in 1989 de NV Vleminckx uut Herent, woar da ze mayonaise moakn. De groei in Europa komt deur overnoames va verschillende concurrentn in Vrankryk, Duutsland, Zuud- en Ôost-Europa. In 1991 bouwn ze een fabriek in Iengeland, en loater komt er doar nog een twêede by (1999). Vanof 1998 weird Vandemoortele ipgesplitst in drie ofdêliengn en goan ze vôort me overnoames in België, Olland, Itoalië, Spanje en Vrankryk.

## Vandemoortele de dag va vandoage
Vandoage zyn der twêe divisies:
*Diepvries bakkeryproductn: doarin moakn ze ounder andere brôodspecialiteitn, Amerikoanse productn, Viennoiserie en Patisserie, ollemoale voo den diepvries
*Margarines en vettn: productn die vôorol bedoeld zyn voo de professioneeln, moar ôok consumenteproductn gelyk Alpro en Vitelma.

Der weirk'n 5000 minsn in twoalf Europese landn. In 2014 oan ze nen omzet va 1.269 miljoen Euro.

## Externe koppelienge
Officieeln website
1896

1893 - 1894 - 1895 - **1896** - 1897 - 1898 - 1899
't Joar **1896** is 't 96e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;januoari
*17 - Léon Devos
*31 - Eugeen Vansteenkiste
;februoari
*23 - Jules Van Paemel
;oktober
*15 - Célestin Freinet 
## Gestorvn
Centraal dogma van de moleculaire biologie

thumb|right|400px|schemoatische vôorstellienge van et centraal dogma

Et **centraal dogma** van de moleculaire biologie es de basiswet die de overdracht va informoatie in biologische systeimn beschryft. 't Es nen êeste kêe uutgesprook'n deur Francis Crick in 1958.

## Originele vorm
In zyn originele vorm zegt et dogma da de informatie in een celle sequentieel gebeurt en in een bepoalde richtienge, en da de andere richtienge nie kan. Kort gezei goat de strôom als volgt: DNA -> mRNA -> proteïne.

### Replicoatie
DNA weirdt verdubbeld deur een proces replicoatie genoamd. Doarbie weirdt er nieuw DNA gevormd.

### Transcriptie
DNA weirdt in de celkern ofgeleezn en vormt mRNA. Da mRNA weirdt buut'n de celkern gebrocht in eukaryoten, mo wordt van 't moment da et e bitje afgeschreven is van et DNA van e prokaryoot al vertoald.

### Transloatie
mRNA weirdt vertoald in proteïn'n ter ôogte van de ribosoomn.

## Loatere anvulliengn
In loatere joarn es 't duudelyk gekoomn da, oloewel de drie boovnstoande richtiengn olgemêen geldig zyn, er nog specioale vormn zyn van informatieoverdracht:
* **reverse transcriptie**: doarbie weirdt RNA overgeschreevn tot DNA. Retrovirussn, gelyk HIV gebruuk'n da mechanisme om un RNA omme te zett'n in DNA in de gastcelln.
* **RNA replicatie**: RNA weirdt ommegezet tot RNA, en proces da sommige RNA virussn gebruuk'n.
* **Directe vertoalienge va DNA noo proteïne**: een proces die meugelik es in specifieke experiment'n.
Standaard Uitgeverij

**Standaard Uitgeverij** is ne Belgische uutgevery van strips en boeken.
W'erkenn Standaard Uitgeverij ounder andre an z'n stripreeksen, die ze uutbriengt, lik Suske en Wiske, De Rode Ridder, De Smurfen, Kiekeboe, Urbanus en vele andre.

## Externe koppelienge
*Officiële website
West-Vlamsche klankverschuviengn

't West-Vlams verschilt up veel vlakk'n van 't Nederlands en van andere streektoal'n. Ier es en overzicht van de verschilln up 't vlak van:

*klankverschuviengn
*uutsproake

De pylkes in de tabelln willn ollene moa zeggn dat er e verschil es in uutsproake. 'n Ene kee es't Nederlands geëvolueerd tegenover 't West-Vlams, of zyn ze olletwee veranderd.

## Klankverschuviengn

## Uutsproake
Sprienkoander

**Sprienkoanders** of **geswuppers**, ounderorde **Caelifera**, zyn e sôorte van insektn die in bykan hêel de weireld vôornkomn, 't zyn a peu près 20 000 sôortn ekend, mo 't zyn der verzeker nog vele mêer. D'echte sprienkoanders eetn ollêne plantn, mo van krekels en soabelsprienkoanders (die styf verwant zyn) eetn der sommigte oek vlêes. 

## Uutzicht
't Zyn bêestn woavan dat 'n kop vavôorn plat is en z'en grôot' achterpôotn woamei dan ze verre kunn spriengn. Deur dan ze nunder vlerkn over makoar en over nunder pôotn wryvn, kunn ze leevn moakn (striduloasje). Surtout in de zommer ku j' dadde vele ôorn in geskantn.

## Leevn
Sprienkoanders legn eiers in de ground, die toene uutkomn en nog nie up grôte bêestn trekkn. 't I mor achter en ende dan ze echt up sprienkoanders begunn trekkn. Beisn nunder leevn zyn ze surtout bezig met eetn, de sôortn oel ier mêestol van olle sôortn ges.

## Ploage
Oel ier gebeurt dadde nie, mor in Afrika geregeld: hêel oopn sprienkoanders vliegn en landn oltemets up e stik, dan ze toene hêlegans kort frettn, e rampe vaneigens voe de platselike boern. Dat moet ol e hêel ende gebeurn, want 't stoat oundermêer beschreevn in 'n Bybel, 't wo doar 1 van de *Ploagn van Egypte*.

Oundertusschn probeern ze zukke zwermn te voorspelln me satellietbeeldn.
Salamander

**Salamanders** (Caudata) zyn en orde van amfiebiejn die leevn in olle continentn buutn Oceanië en Antarctica. 't Zyn apeuprès 500 sôortn en ze zyn ollemoale koedbloedig en ze zien der oek ollemoale redelyk gelykig uut: e lank en fyntig lyf, korte potjes en e langn steirt. Voe nunder vôort te plantn goan der vele were no 't woater, oloewel dander vele sôortn anders nôois in 't woater zittn. Ze leevn wel ollemoale up natte plekkn (lyk busschn).

't Zyn fossieln evoundn van salamanders uut 't Jura-tydperk (200 toet 145 meljoen joar eleen).

## Vôortplantienge
Olle salamanders plantn nunder vors met eiers. Sommigte leggn die eiers geweune in 't woater (de sôortn oel ier droain mêestol woaterplantn derround), mo 't zyn der oek die d'eiers uutbroedn in nunder lyf en de joungn (oek e sôorte dikkoptjes, mo z'en uutwendige kieuwn die loater were weggoan) toune in 't woater loatn volln ('n viersalamander is zuk êen).

De bevruchtienge van d'eiers gebeurt nie deur penetroatie, mo 't vintje legt en optje zoad, da 't wuvetje toune upnimt en ezo neur eiers bevrucht.

## Leevn
De sôortn salamanders die in nuze streekn leevn, kruupn ollêne mor in 't woater an ze moetn poarn en eiers leggn (buutn 'n viersalamander, die ze dikkoptjes in 't woater lat volln, mo der bykan nôois in goat). J'et oek salamanders die ossan in 't woater bluuvn, mo nie oel ier. 't Zyn der zest die nunder kieuwn nôois verliezn.

## Sôortn in West-Vloandern
't Kommn 4 sôortn zeker vôorn in West-Vloandern.

*Klêen woatersalamander (*Lissotriton vulgaris*)
*Alpnwoatersalamander (*Mesotriton alpestris*)
*Kamsalamander (*Triturus cristatus*)
*Vinpôotsalamander (*Lissotriton helveticus*)

### Viersalamanders
*Viersalamander (*Salamandra salamandra*): 't zittn der nog up 'n Franschn kant van Zwortnberg en ze zyn an 't probeern voen der were up'n Vlamschn kant te krygn. Ze zyn doa verdreevn deur 't verlôorn goan van nunder leefgebied (deur recreoasche en slicht ounderoud van de busschn).
Bybel

[thumb|<center>Met d'hand geschreevn Bybel in 't [Latyn, te zien in Malmesbury Abbey, Wiltshire, Iengeland. Den Bybel is in België geschreevn in 't joar 1407, en diende vo  vôorn te leezn in e klôoster]]
Den **Bybel** is 't geloofsboek van de Christenn. 't Is eigentlik e hêle verzoamelienge va boekn, upedêeld in 2 grôte dêeln: 't Oud en 't Nieuw Testament. 

## Noame
't Woord Bybel komt van 't Grieksche *biblia*, die "boekn" wult zeggn, 't mêervoud van *biblion* (papier, geschrift, boek). 

Biblion zevve komt van 'n Feniesieschn oavnstad *Byblos*, woa dan de Griekn nunder papyrus oaldn.

## Betêkenisse
'n Bybel is deur olle Christenn aanzien lik of dat 't Wôord va God is (sommigte stromiengn zien da letterlik, ander mêer symboliesch). 'n Bybel is 't mêest verkochte boek in de weireld.

## Inoed
Hêel 't boek goat over de reloasche tusschn God (JHWH by de Joodn) en de menschn, van de scheppienge (Genesis) toet 't ende van de tydn (Apocalyps).

### Oud Testament
thumb|<center>Den Tanakh, den Bybel van 't joodndom
thumb|<center>Set van boekrolln woa da hêel den Tanakh ipstoat
:'t Goa surtout over de scheppienge en de geschiedenisse van 't vook van Judea. Oek voorspelln der e masse profeetn de komste van de Messias (de redder). De joodn zevve anveirn nie da Jezus de Messias zoe zyn: voe nunder wos 'n e profete lik of dan der zovele woarn.

#### Pentateuch
* Genesis ('t scheppiengsveroal)
* Exodus ('n uuttocht uut Egypte)
* Leviticus
* Numeri
* Deuteronomium

#### Profeetn
* Jozua
* Rechters
* Samuel (mêestol in 2 verdêeld)
* Keuniengn (mêestol in 2 verdêeld) 
* Jesaja
* Jeremia
* Ezechiel
* Klêne Profeetn (Hosea, Joël, Amos, Obadja, Jona, Micha, Nahum, Habakuk, Zefanja, Haggai, Zacharia, Maleachi) 

#### Geschriftn
* Psalmn
* Spreukn
* Job
* Ooglied
* Ruth
* Kloagliedern
* Prediker
* Esther
* Daniël
* Ezra
* Nehemia
* Kroniekn (mêestol in 2 verdêeld)

### Nieuw Testament
:'t Veroal van de Messias (Jezus), van de êeste Christenn en uuteindelik van 't ende van de weireld.
#### Evangelies
* Matteüs
* Marcus
* Lucas
* Johannes
#### Andeliengn van d'apostels
:Over d'êeste Christenn.
#### Brievn van d'apostels
:De mêeste komn va Paulus.
#### Openboarienge van Johannes
:Over 't ende van de weireld lik da me ze nu kenn.

## Externe koppeliengn
* Bijbel on-line
Slaviesche toaln

De **Slaviesche toalfamilie, of Sloavische toalfamilie** is e dêel van de Indo-Europeesche toaln.

thumb|right|500px|Slaviesche toaln

## Oenderverdêlienge
### West-Sloavische toaln
* Pools (45 meljoen)
:* kerngebied: Pooln
* Kasjoebisch (3 000)
:* kerngebied: Nôord-Pooln
* Silezisch (50 000 moedertoale, mêer of 1 meljoen die't ku klappn)
:* kerngebied: Pooln, Tsjechië, Duutsland
:* *Nie zeker of dat en aparte toale is*
* Slovaaks (5 meljoen)
:* kerngebied: Slovakije
* Sorbisch (50 000)
:* kerngebied: Ôost-Duutsland (Lausitz)
* Tsjechisch (10 meljoen)
:* kerngebied: Tsjechië

### Ôost-Sloavische toaln
* Oekraïens (39 meljoen)
:* kerngebied: Oekraïene
* Roetheens (610 000)
:* kerngebied: Oekraïene toet Servië
:* *Oek oltemets anzien lik e dialect van 't Oekraïens*
* Russisch (145 meljoen)
:* kerngebied: Rusland en ex-Sovjetrepubliekn
* Wit-Russisch (8 meljoen)
:* kerngebied: Wit-Rusland

### Zuud-Sloavische toaln
* Bulgoars (9 meljoen)
:* kerngebied: Bulgarije
* Macedonisch (2 meljoen)
:* kerngebied: Noord-Macedonië
* Kroatisch (7 meljoen)
:* kerngebied: Kroasië
* Bosnisch (2 meljoen)
:* kerngebied: Bosnië 
* Servisch (9 meljoen)
:* kerngebied: Servië 
* Montenegryns (0,5 meljoen)
:* kerngebied: Montenegro 
:* *De viere hierboovn zyn oltemets oek anzien lik 4 aparte toaln, mo dat is gin toalkundige, mor e polletieke indêlienge*
* Sloveens (2,2 meljoen)
:* kerngebied: Slovenië

## Externe koppelinge
* (en) Sloavische toaln ip Ethnologue.
Oftelrymtje

Een **oftelrymtje** is e rymtje da klêne joens gebruukn om te kykn wie dat er meugt, of moet, begunn met e spelletje. 

## Oe goat et in zyn werk?
Olleman schuuft ze schoe noader. Êen twien (de teller) doet de roende van de schoes, e goat de reke of. Mêestol toogt 'n teller me zyn vienger by wie dat 'n ekommn is. By idder lettergrepe verspringt ze vienger va schoe. Op 't ende van 't rymtje komt de teller by etwien uut: die persôon volt toen af. De teller zegt were 't zelfste rymtje op voe de schoes die overbluuvn. Toet op 't moment dan d'r nog moa êen over is. 
Om te begunn me telln, duwt de teller dikkers oek me zyn vienger in 't middn van 'n groep, en e zegt ton: *trou* (dat is Frans voe: *gat*).

## Wuk gebeurt er met 'n overbluver?
'n Overbluver is ni perse de winnoare van 't oftelrymtje. Pakt nu a ze voetbol speeln: ton is dat kiendje de kapiting, en meug et kiezen wie dat er in zyn ploeg speelt. Moa a ze katje-duuk speeln, is 'n overbluver de verliezer: nem, of zy, moe ton ol d'ander kiendjes zoekn, en dat is nie zo gêestig.

## De betêkenisse van de wôordn
De rymtjes willn eigentlik nietn zeggn; de wôordn zyn zoender betêkenisse, en zyn surtoe gebruukt omda ze goed rymn. Doadeurn kunn klêne joens ze beter ontoudn.  

## Êentige vôorbeeldn in 't West-Vlams
:*trou!*
: *ute, nute koekestute,* 
: *ute, nute, of!*

*oendje, stroentje, bolletje, rolletje, of!*

:*zym, zam, zom!*
:*de katte va Jerom is dom!*

*etje bletje of*

:*Up 'n tôorn stoeg e mette*
:*Êen van de soldoatn schôot i neur tette*
:*Ai, zei die mette, e kogel i me tette*
:*Pief, poef, paf, en gie zydt er van af*
Pierre van Outryve d'Ydewalle

Baron **Pierre van Outryve d'Ydewalle** (Gent 7 januoari 1912 - 3 januoari 1997) wos nen polletieker voo de CVP en gouverneur van West-Vloandern. 

## Carrière
Baron Pierre van Outryve d'Ydewalle eit zyn doctoroat rechtn goald an de KULeuven in 1934, woarachter dat ie an de Brusselse balie ingeschreevn wos. In 1938 es 't ie  begonn als kabinetschef va minister va Landbouw Hubert Pierlot. Een joar loater wos Pierlot Êeste minister, moar ie bleef Pierre beoudn als kabinetschef. Pierre van Outryve d'Ydewalle kreeg 't er een toake bie, noamelik die va secretoaris va de Ministerroad. 

Bist den Twidde Weireldoorloge bleef ie ip vroage va Pierlot achter in België, woar dat ie geheim informant wos voo de regerienge in ballingschap. Direct achter den oorlog es 't ie benoemd gewist als interimgouverneur van West-Vloandern, wa da loater in 1945 definitief bevestigd es. Ie es da gebleevn tot in 1978, en eit ozô de eripbouw van de provincie meegemakt. In 1981 eit ie de titel va Baron gekreegn.

## Familie
Pierre van Outryve d'Ydewalle kwam uut een roemrucht geslacht, de Outryves d'Ydewalles, die actief zyn in rederie, scheepvoartverzekerienge en internationoaln andel. Ie eit ôok een grôte bibliotheke noageloatn an het KADOC die een unieke kyk geeft ip de polletiek in de periode van de Twidde Weireldoorloge.
2007

2004 - 2005 - 2006 - **2007** - 2008 - 2009 - 2010 
't Joar **2007** is 't 7e joar in de 21e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
;januoari
*D' Europese Unie wordt were uutgebreid. Den 1ste januoari kommn Bulgareye en Roemenië derby, en voert Slovenië den Euro in.
*1 - Olle restaurangs in België kommn rôokvry.
;meie
*23 - Start van de bouw van het windmeulnpark ip de Thorntonbank
;juni
*10 - Federoale parlementsverkiezingn 2007 in België
## Muziek
Numero 1-hits in de Radio 2 Top 30: 
*James Morrison: *You Give Me Something*
*Kaye Styles: *Prison Break (Anthem)*
*Pink: *Dear Mr. President*
*Christina Aguilera: *Hurt*
*Amy Winehouse: *Rehab*
*Fixkes: *Kvraagetaan*
*Clouseau: *De Tegenpartij*
*Dean Delannoit: *So Many Ways*
*Mika: *Relax, Take It Easy*
*Stan Van Samang: *Scars*
*Plain White T's: *Hey There Delilah*
*James Blunt: *1973*
*Snow Patrol: *Shut Your Eyes*
*Jeroen van der Boom: *Jij Bent Zo*
*Kate Nash: *Foundations*
*Natalia meets En Vogue: *Glamorous*
## Geboorn
;april
*10 - Princesse Ariane van de Nederlandn
## Gestorvn
;meie
*22 - Jef Planckaert, West-Vlamsche coureur
;september
*14 - Benny Vansteelant, West-Vlamschn duatleet
Wikipedia

thumb|Logo van Wikipedia
[thumb|Iprichtere [:en:User:Jimbo Wales|Jimmy 'Jimbo' Wales]]
**Wikipedia** is een project van de Wikimedia Foundation, nen vzw uut Florida. De Wikimedia Foundation eit verschillige projectn ounder eur vleirn woavan da Wikipedia 't gekendste is.

De bedoelinge is om in olle toaln ne vryen en neutroaln encyclopedie te schryvn die olleman êlegans vo nietn meugt gebruukn vo informoasje ip te zoekn, toe te voegn of te bewerkn. 

De West-Vlamsche versie stoat ip  en eit vo de moment **** artikels. Den Iengelsn es de grotstn met mêer of 4.500.000 artikels. In zyn hêle zyn der mêer of 8.000.000 artikels in 250 verschillige toaln.

Den êestn Wikipedia, den Iengelsn, is ipgericht in 2001. De West-Vlamsche versie in 2006.

## Kwaliteit
Een vergelykienge in september 2004 van den Duutsche Wikipedia en twêe andere gekende Duutsche encyclopedieën, Brockhaus en Encarta, viel in 't vôordêel van Wikipedia uut.

In december 2005 eit 't tydschrift Nature een ounderzoek gedoane woaruut bleek da je ip Wikipedia e bitje minder koste betrouwn dan ip de vrêe serieuzn en gekendn Encyclopædia Britannica. 't Gemiddeld oantal missn per artikel lag by Wikipedia ip viere, by Britannica ip drie. 't Ging over e redelik klêne selectie, moa de professionele redacteurs van Britannica woarn serieus in under gat gebeetn.

In 't olgemêen zyn der vele artikels die vrêe degelik zyn en andere die moa poverkes zyn. Bepoalde ounderwerpn krygn in Wikipedia ôok systemoatisch mêer oandacht lik techniek en IT - ounderwerpn lik Afrika en geschiedenisse minder. Vôorstanders zeggn ton were dat da ol tydelikke effectn zyn.
Leo Vanackere

**Leo Vanackere** (Wevelgem, 7 juli 1927 - Brugge, 18 ogustus 1979) wos nen West-Vlamschen polletieker voo de CVP.

## Carrière
Als zeune van nen sezoenarbieder oat ie gin ôgere studies gedoan, moar toch es 't ie in de polletiek keun goan. In 1969 wos 't ie verkoozn als volksverteegnwoordiger en senateur voo de CVP va Brussel-Halle-Vilvôorde. Vanof 1979 wos't ie gourverneur va West-Vloandern, moar ie eit da nie lange keun zyn, want in 't zelfde joar es't ie gestorvn, achter een gouverneursschap van ogot 79 doagn.

Ze zeune, Steven Vanackere, zit ook in de polletiek.
1927

1924 - 1925 - 1926 - **1927** - 1928 - 1929 - 1930
't Joar **1927** is 't 27e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
thumb|Mode in 1927
* Publicoasje van *De teleurgang van de Waterhoek* van Stijn Streuvels.
;meie
* 20 - Charles Lindbergh (1902-1974) vliegt den êestn solovlucht van New York noa Parys over den Atlantischn Oceoan. J'arriveert den 21ste meie in Le Bourget. 
## Geboorn
;januoari
* 30 - Jef Nys, Vlamsche stripteêkenoare 
;moarte
* 9 - Johan Ballegeer, West-Vlamschn historicus, jeugdschryver en heemkundign
;april
* 16 - Paus Benedictus XVI
;juli
* 7 - Leo Vanackere, West-Vlamsche polletieker
* 29 - Harry Mulisch, Hollandsche schryver
;november
* 8 - Patti Page, Amerikoansche zangeresse
## Gestorvn
Bléharies

**Bléharies** es 'n dorp en dêelgemêente van de Woalsche gemêente Brunehaut in de provinsje Enegouwn. Bléharies es d'ôofdplekke van de fuuzjegemêente Brunehaut; 't Staduus stoat ton ôok in die dêelgemêente. Bléharies ligt teegn de schreeve mè Vrankryk.

thumb|left|Zicht ip Bléharies
Bléharies grenst an d'and're Brunehautse dêelgemêentn Laplaigne, Hollain en Rongy en an de Fransche gemêentn Lecelles en Maulde.

Bléharies ligt an de Schelde die in vroeger tydn kroenkelde an d'ôostgrenze van de dêelgemêente en die olangsn Bléharies België binn'nstrôomt. 't Tracée van de riviere es rechtegetrokkn, voe 't latst in 1974, woadeure datter nu e hil klêen stikske van't groundgebied ip de rechteroever ligt.

Bléharies wordt deurkruust deur de N507 van Dôornik richtienge 't Fransche Sint-Amands an de Skarpe en Valencyn. In't dorp ligter e brugge over de Schelde, ip de boane van Rongy noa Laplaigne. 't Center ligt e poar ounderd meter van de Schelde, ip de lienkeroever, langsn die boane. In't zuud'n sluut de lintbebouwienge an ip dedie van't Fransche Maulde.

## Beziensweirdigeedn
* De Sent-Aybertkerke, gebouwd tusschn 1924 en 1926


Image:Bléharies - Escaut 1.jpg|De Schelde in Bléharies
Image:Bléharies JPG00.jpg|De Sent-Aybertkerke
Image:Bléharies - Maison communale Brunehaut 1.jpg|Staduus van Brunehaut, mè de post en de poliesje
Image:Bléharies - Boundary stone.jpg|Grenspoale ip de schreeve mè Vrankryk
1912

1909 - 1910 - 1911 - **1912** - 1913 - 1914 - 1915
't Joar **1912** is 't 12e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
thumb|Den Titanic zienkt
thumb|De Belgische schermer Paul Anspach
*De Stadsprys Geraardsbergen wordt vo den êeste kè g'oudn.
* 17 januoari - Robert Falcon Scott bereikt de Zuudpole e moand achter Roald Amundsen.
* 12 februoari - De 6-joarige Chineesche Keizer Pu Yi treedt of, woarmee dat er een ende komt an de Qing-dynastie, de latste dynastie van China.
* 14 februoari - Arizona komt den 48e dêelstaat van de Verênigde Stoatn van Amerika.
* 29 moarte - De Britsche pooloenderzoeker Robert Falcon Scott en zyn begeleiders stervn ip Antarctica in 't werekêern van de Zuudpole.
* 15 april - 't Passagiersschip den Titanic vergoat achter e botsienge met een ysberg. 1503 menschn verdrienkn.
* 5 meie - Openienge van de vuufde Olympische Speeln in Stockholm.
* 6 juni - De Belgische schermer Paul Anspach wint goud ip d' Olympische Speeln, zowel individueel of met de Belgische ploeg.  
* 24 juli - Odiel Defraeye wint den Tour de France ols êestn Belg.
* 15 ogustus - De Woalsche socialist Jules Destrée schryft een iphefmoakndn brief an keunienk  Albert I van België in 't tydschrift *Revue de Belgique*. Je schryft:  *Sire, Vous régnez sur deux peuples. Il y a en Belgique des Wallons et des Flamands; il n'y a pas de Belges ...*
* 7 september - De Belgische piloot Fernand Verschaere briengt 't hoogte-weireldrecord mè passagiers ip 596 meter. 
## Geboorn
;januoari
* 7 - Baron Pierre van Outryve d'Ydewalle, gouverneur van West-Vloandern
;moarte
* 15 - Louis Paul Boon, Vlamsche schryver
;meie
* 2 - Marten Toonder, Hollandsche striptêkenoare
* 4 - Lomme Driessens, Vlamsche coureur en ploegleider 
* 18 - Perry Como, Amerikoansche zanger 
;juni
* 10 - August Beernaert, West-Vlamsche polletieker
* 29 - Jan Guilini, West-Vlamsche zwemmer en verzetsstryder
;ogustus
* 23 - Gene Kelly, Amerikoanschn danser, choreograaf en zanger
;september
* 2 - Johan Daisne, Vlamsche schryver 
;december
* 11 - Carlo Ponti, Italioansche filmproducent 
## Gestorvn
;moarte
* 30 - Karl May (70), Duutsche schryver
;september
* 15 - Henri Permeke (63), West-Vlamsche kunstschilder
7 januoari

**7 januoari** is de 7stn dag van 't joar in de Gregorioansche kalender. Der volgn nog 358 doagn (359 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.
## Gebeurtenissn
* 1610 - Den Italioanschn astronoom Galileo Galilei oentdekt d' êeste drie Galileïsche moann van de planete Jupiter: Io, Europa en Callisto.
## Geboorn
* 1844 - Bernadette Soubirous, Fransche hèilige (gestorvn 1879)
* 1845 - Lodewyk III, latste keunienk van Beyern (gestorvn 1921)
* 1912 - Baron Pierre van Outryve d'Ydewalle, ex-gouverneur van West-Vloandern (gestorvn 1997)
* 1938 - Jasperina de Jong, Hollandsche actrice, cabaretière en zangeresse
* 1955 - An Nelissen, Vlamsche actrice
* 1962 - Leo Van Der Elst, Vlamsche foetballist
* 1964 - Nicolas Cage, Amerikoanschn acteur
* 1971 - Jeremy Renner, Amerikoanschn acteur 
* 1991 - Eden Hazard, Woalsche foetballist

## Gestorvn
* 1285 - Charles I van Anjou (57)
* 1536 - Catharina van Aragon (50), êeste vrouwe van keunienk Hendrik VIII van Iengeland
* 1976 - Willem Van Hecke (82), West-Vlamsche kunstschilder
* 1989 - Hirohito (87), Keizer van Japan
* 2015 - Rod Taylor (84), Austroalischn acteur
* 2016 - André Courrèges (92), Fransche mode-oentwerper
* 2018 - France Gall (70), Fransche zangeresse
3 januoari

**3 januoari** is den 3dn dag van 't joar in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 362 doagn (363 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 106 v.Chr. - Marcus Tullius Cicero, Romeinsche filosoof, redenoare en polletieker (gestorvn 43 v.Chr.)
* 1743 - Joseph Suvée, West-Vlamsche kunstschilder (gestorvn 1807)
* 1840 - Poater Damioan, Vlamsche missionoaris in Hawaï (gestorvn 1889)
* 1892 - J.R.R. Tolkien, Britsche schryver (gestorvn 1973)
* 1917 - Albert Mol, Hollandschn acteur (gestorvn 2004)
* 1924 - André Franquin, Belgische striptêkenoare (gestorvn 1997)
* 1929 - Sergio Leone, Italioansche filmregisseur (gestorvn 1989)
* 1937 - René Aerts, Vlamschen basketter
* 1956 - Mel Gibson, Amerikoanschn acteur, filmregisseur en -producent
* 1956 - Herman Van Molle, Vlamsche tv-presentateur
* 1969 - Michael Schumacher, Duutschn ottocoureur
* 1974 - Alessandro Petacchi, Italioansche coureur 
* 1979 - Dina Tersago, Vlamsche tv-presentatrice, model en Miss België 2001
* 1983 - Marie Vinck, Vlamsche actrice
## Gestorvn
* 1322 - Philippe V (28), Fransche keunienk
* 1875 - Pierre Larousse (57), Fransche redacteur en encyclopedist
* 1968 - Jules Van Paemel (71), West-Vlamschn architect en etser
* 1972 - Frans Masereel (83), Vlamsche graveur en illustrateur
* 1988  - Gaston Eyskens (82), Vlamsche pollitieker, Belgischn Êeste Minister
* 1997 - Baron Pierre van Outryve d'Ydewalle (85), Vlamsche pollitieker, gouverneur van West-Vloandern
* 2008 - Herman Le Compte (78), Vlamschn dokteur
* 2014 - Phil Everly (74), Amerikoansche zanger en muzikant van The Everly Brothers
Eugène Van Oye

thumb|<center>Standbeeld van Eugène van Oye in Gistel
**Eugène Van Oye** (Toeroet, 3 juni 1840 - Gistel, 4 juni 1926) was dokteur van ipleidinge, en wier lokaal bekend als dichter en toneelschryver. Ie was de zeune van René Van Oye die dokteur was in Toeroet en één van de stichtende leraars van d'oude staatslandbouwschole van Toeroet. 

## Dien avond en die rooze
Eugène Van Oye kwam goed overeen met ze lerare Guido Gezelle ton dat em in 't Klêen Seminoarie zat in Roeseloare. Der is een lange reke brieven van de 2 bewaard. De vriendschappelikke relatie van Van Oye met zyn oud-lerare is surtout gekleurd deur een gedicht da Gezelle schreef en ipdroeg an Eugene, "Dien avond en die rooze", achter dat 'n em letterlik een roze a gegeven. 

## Studies achter zyn vertrek uut Roeselare
thumb|Eugeen van Oye <br>(Jos De Swerts -1923)
Guido Gezelle a 't alleszins verkorven by Eugenes vader, René Van Oye, achter da Guido geprobeerd adde om Eugene der van 't overtuugn dat em een priesterroepinge adde. Vader Van Oye gienk zoverre dat em zyn zeune weg haalde uut Roeselare in zyn middelbare studies dei doen an de Normaalschole van Toeroet. 

Van Oye studeerde geneeskunde an den univ in Leuven tusschen 1860 en 1866. Je wier lid van de studentenvereniginge "Met Tijd en Vlijt", een genootschap voe Flaminganten. Ie studeerde later ook nog in Gent. Beist de Frans-Duutsen oorlog was Eugene vrywilliger in 't Frans leger.

## Letterkunde
T'ope met Hugo Verriest, Gustaaf Verriest, Karel de Gheldere en Karel Callebert wordt Van Oye toe de leerliengn van Gezelle gerekend. Met zyn werk "Godelieve van Gistel" kreeg Van Oye in 1924 de Staatsprys voe Vlaamse toneelletterkunde.

Een selectie uut zyn werk:
*Morgenschemer (1874) 
*Vonken en stralen (1889) 
*In 't blauwe (1904) 
*Godelieve van Gistel (1910) 
*Balder's dood (1909) 
*Mijn gevangenis (1923)
*In memoriam Hugo Verriest (1923)

## Bronn
*VAN DER PLAS, MICHEL, Mijnheer Gezelle. Biografie van een priester-dichter, uutgegeven by Lannoo Anthos, Tielt, 1998.
*LECOMTE, ERIK, artikelenreeks over de voormalige Staatslandbouwschool te Torhout in Ter Linde, Oudleerlingenblad van het Vrij Land- en Tuinbouwinstituut van Torhout.
Emile Vanden Bussche

**Emile Vanden Bussche** was in de 19de eeuwe archivaris in 't Rijksarchief te Brugge. 

## Inventaris van 't Archief van 't Brugse Vrye
Zyn grotste verdienste is gewist dat em nen inventaris et gemakt van 't archief van de voormalige kasselry van 't Brugse Vrye.

In 1881 gaf em als 't eerst deel uut met de charters van 't Vrye, en in 1884 't twidde deel met de registers.

## Deel 1: Charters
## Deel 2: Registers

### Hoofdstik 1: Administratie

;EERSTE REEKSE - Centrale administratie 
*§1 Cartularia
*§2 Kostumen
*§3 Resoluties
*§4 Rekwesten aan hogere overheden
*§5 Verslagen van straatschouwingen
*§6 Correspondentie
*§7 Boeken van de tresorie 
*§8 kasselryrekeningn
*§9 Diverse registers van de algemene administratie
*§10 Buffetteboeken
*§11 Analecta en historische werken

;TWIDDE REEKSE - Comptoir van de gedeputeerden van de Staten
*§1 Resoluties van de Staten van Vlaandern
*§2 Diverse registers van de comptabliteit
*§3 Boeken van de 'gemene affairens'
*§4 Rekenkamer 

;DERDE REEKSE - Dubbels van rekeningen
*§1 Parochies van het Platteland
*§2 Appendante heerlykeen
*§3 Contribuante heerlykeen
*§4 Damme - Hoeke - Monnikenrede
*§5 Kerken, dissen, hospitalen, confreries, etc. 
*§6 Wateringen

;VIERDE REEKSE - Gemeentelijke archieven
*§1 parochies van 't Vrije
*§2 Geënclaveerde steden
*§3 Diverse lokaliteiten in 't platteland**

;VUUFDE REEKSE - Diverse documenten
*§1 Kerken, kapellen, hostels, kapittels, confreries, verenigingen
*§2 Wateringen, polders, dyken
*§3 Documenten van private aard

### Hoofdstik 2: Gerechtelikke akten

;EERSTE REEKSE - Gracieuze rechtsprake
*§1 Wettelyke passeringen
*§2 Wezeboeken
*§3 Andere registers van de wezekamer

;TWIDDE REEKSE - Contentieuze civiele rechtsprake
*§1 Akten van de kamer
*§2 Akten van de vierschare
*§3 Akten van de griffies

;DERDE REEKSE - Criminele rechtsprake
*§1 Crimboeken
*§2 Arresten en sententies

;VIERDE REEKSE - diverse jurisdicties
*§1 Damme - Hoeke - Monnikenrede
*§2 Gistel
*§3 Oostende
*§4 Oudenburg

;Supplement

## Nadere informatie
*VANDEN BUSSCHE, E., Inventaire des archives de l'état à Bruges. Section Première. Franc de Bruges. Ancien Quatrième membre de Flandre, Tome I Chartes, uutgegeven te Brugge in 1881.

*VANDEN BUSSCHE, E., Inventaire des archives de l'état à Bruges. Section Première. Franc de Bruges. Ancien Quatrième membre de Flandre, Tome II Registres, uutgegeven te Brugge in 1884.
Jules Van Paemel

[thumb|Affiche van 'n exposiesje in 1932 mè [James Ensor]]
**Jules Cesar Van Paemel**, zelve schrêeft 'n zyn noame in êen woord: **Jules Vanpaemel**, (Blanknberge, 23 februoari 1896 - Ottignies, 3 januoari 1968) was e West-Vlamschn architect en groafisch kunstnoare die surtout gekend is vo zyn etsen.

## Leevn
Van Paemel was de joungstn van tien joungers. Je gienk noa de loagere en middelboare schole in Blanknberge. De lêerliengn van zyn klasse verteldegen da zyn boekn ton al vul stoundn me têkeniengn. Achter de middelboare schole giengt 'n noa de Keunienklike Academie vo Schone Kunstn in Gent woa dat 'n de cursussen architecteure en têeknen volgdege. Doar krêegt 'n lesse van George Minne, e poar joar vo den Êeste Weireldoorloge. In 1914, on de Duutschers arriveerdn, giengt 'n weg uut Blanknberge en an z'n 18 joar wierd 'n vrywilliger in 't Belgisch leger vo vier joar. In 1919 herbegost 'n z'n studies architecteure an de Keunienklike Academie van Brussel. In 1922 ist 'n getrouwd met de dochter van de schryver Grégoire Le Roy die ton conservateur was van 't Wiertzmuseum in Brussel. In 1928 begost z'n lange en vruchtboare carrière als etser. Van 1927 tout 1935 wast 'n ook architect in Blanknberge en Brussel en van 1951 tout 1965 lêroare têeknen en graveure an d' *Académie Royale de Mons*.

## Werk
Z'n oeuvre omvat 285 nummers, surtout etsen, en vor e grôot dêel landschappn. Z'n enorme verbeeldienge inspireerde hem toet composities die krioeln van fantastische bêestn en eigenoardige personages.

Jules Van Paemel is e kunstnoare met internationale bekendheid. Werkn van hem wordn bewoard in Brighton, Boedapest, Buenos-Aires, Caïro, New York, Parys, Warschau...

Jules Van Paemel is ook styf goed vertegenwoordigd in 't Prentnkabinet van de Keunienklike Bibliotheke in Brussel.

Ofbeeldienge:J.Van Paemel-Visioenen.jpg|Visioenen (mè zelfportret)
Ofbeeldienge:J.Van Paemel Monster van de Schelde.jpg|Het monster van de Schelde
Ofbeeldienge:J.Van Paemel-Laatste oordeel.jpg|Het laatste oordeel 


E poar werkn:
*De toren van Babel -1933 (zienk 595x764 mm)
*Het monster van de Schelde -1935 (koper 600x760 mm)
*Jezus verdrijft de kooplieden uit de Tempel -1947-48 (koper 554x610 mm)
*U.N.O. -1947 (koper 554x610)
*Visioenen
*Apotheose van James Ensor
*Het laatste oordeel
*De zeven hoofdzonden
*Relativiteit en bijgeloof
*Noa's ark
*Kolentijdperk

## Varia
* In Blanknberge ist er e stroate noa Jules Van Paemel vernoemd.
* Je was bevriend met de kunstschilder en etser James Ensor. Ip een etse van Ensor (La Cathédrale), met d'hand ingekleurd, et 'n geschreven: *Pour Jules Van Paemel graveur magnifique en souvenir de son apothéose*. Gesigneerd James Ensor 1933.
* Je was de nounkel van de Blanknbergsche kunstschilder Leo Van Paemel.
## Externe koppeliengn
*Galerie du Pistolet d'Or (Frans)
*Ingentaconnect (Iengels)
1926

1923 - 1924 - 1925 - **1926** - 1927 - 1928 - 1929
't Joar **1926** is 't 26e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;moarte
* 19 - Ray Verhaeghe
;september
* 15 - Jenny Tanghe
## Gestorvn
;juni
* 4 - Eugène Van Oye
;december
* 29 - Rainer Maria Rilke
23 februoari

**23 februoari** is de 54stn dag van 't joar in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 311 doagn (312 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.
## Gebeurtenissn
* 1934 - Leopold III bestygt de trôone

## Geboorn
* 1432 - Ridder Jan van Dadizele 
* 1896 - Jules Van Paemel
* 1930 - Jef Geeraerts
* 1965 - Koenraad Goudeseune
* 1966 - Alexandre Borges

## Gestorvn
* 1944 - Leo Baekeland
* 1981 - Albert Dejonghe
Enegouwn

**Enegouwn / Henegouwn** (Frans: *Hainaut*, Nederlands: *Henegouwen*, Duuts: *Hennegau*,  Picardisch: *Hénau*, Woals: *Hinnot*) is e provinsje in 't zuudwestn va België, met hoofdstad Bergn *(Mons)*. Der weunn ruum 1,3 miljoen menschn. De provinsje ligt in Wallonië en is dus Franstoalig.

Henegouwn grenst in 't nôordwestn an West-Vloandern, in 't nôordn an Ôost-Vloandern en Vlams-Broabant, in 't nôordôostn an Woals-Broabant, in 't ôostn an Noamn en in 't zuudwestn an Vrankryk.

't Grotste stik va wuk da nu Henegouwn is, ligt ip 't groendgebied van 't vroegre groafschap Henegouwn. E stik van 't historisch groafschap ligt de dag va vandoage in et Fransche Noorderdepartement (zie ook *[[Fransche Nederlandn]]*).

De gemêente Koomn-Woastn (*Comines-Warneton*) ligt als enclave in West-Vloandern (en teegn de Franse grenze).

## Gouverneurs
Gouverneurs van Henegouwn sichtent 1815

## Arrondissementn

Ofbeeldienge:Arrondissement Ath Belgium Map.png|Ath
Ofbeeldienge:Arrondissement Mons Belgium Map.png|Bergn (Mons)
Ofbeeldienge:Arrondissement Charleroi Belgium Map.png|Charleroi
Ofbeeldienge:Arrondissement Tournai-Mouscron Belgium Map.png|Doornik-Moeskroen (Tournai-Mouscron)
Ofbeeldienge:Arrondissement La Louvière Belgium Map.png|La Louvière
Ofbeeldienge:Arrondissement Thuin Belgium Map.png|Thuin
Ofbeeldienge:Arrondissement Soignies Belgium Map.png|Zinnik (Soignies)


## Gemêentn
Gemêentn met under officiële noame; gemêentn met ne stadstitel, hen *(stad)* achter under noame stoan.

## Referensjes


## Externe koppeliengn
* Provinsje Henegouwn op TopoMapViewer
Eugeen Vansteenkiste

**Eugeen Vansteenkiste** (Wevelgem, 31 januoari 1896 - Yper, 13 moarte 1963) was e Vlamsche kunstschilder. 

Je dee nie mee me wa datter populair was in de kunst in dien tyd en ze schilderkunste is nog 't best te definiëren lik romantisch. Ie è lange in Olland en Duutsland gezeetn en ze schilderyen zyn ton oôk ferm beïnvloed deur Duutsche soagen.

Je was oôk e goeie moat va Cyriel Verschaeve.
13 moarte

**13 moarte** is de 72stn dag van 't joar (73stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Der volgn nog 293 doagn toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 1599 - Jan Berchmans, Vlamschn heilign en jezuïet
* 1733 - Joseph Priestley, Iengelsche theoloog, nateurfilosoof en scheikundign
* 1741 - Jozef II, keizer van 't Hillig Rooms Ryk
* 1939 - Ferre Grignard, Vlamsche zanger 
* 1939 - Neil Sedaka, Amerikoansche zanger en liedjesschryver
* 1941 - Mahmoud Darwisch, Palestynschn dichter en schryver
* 1949 - Eddy De Mey, Vlamsche weerman
* 1979 - Cédric Van Branteghem, Vlamschn atleet
* 1984 - Steve Darcis, Belgische tennisser
## Gestorvn
* 1516 - Vladislav II (60),  keunienk van Boheemn, Hongareye en Krowoasje
* 1741 - Renier Roidkin (56), Woalsche kunstschilder en têeknoare
* 1903 - Nicolaas Beets (88), Hollandsche schryver, dichter en predikant
* 1963 - Eugeen Vansteenkiste (67), West-Vlamsche kunstschilder
Klêen woatersalamander

De **klêen woatersalamander** (*Lissotriton vulgaris*) es een sôorte salamander. 

## Uutzicht
Ge keunt em erkenn an zyne groen-bruune boovnkant met grôte en klêne dounkerbrune plekkn. By de mannekes zie je een stik of zes dounkerbruune streepn ip zyne kop. Zyne buuk es in plekkn en eit nen oranje-rôon band, zyne steirt eit een blauwe strepe. By de vrouwkes es de ounderkant van de steirt rôod. De klêne woatersalamander kan 10&nbsp;cm grôot koomn, moar de vrouwkes zyn iets klêender. In't poarsezoen ein de mannekes zôomn an de achtertêen en nen grôotn rugkam.

## Verspreidienge
Ge vindt em overoal woar dat er oundiepe vyvers, grachtn, poeln en greppels zyn in ountboste loaglandn. O je geluk eit keun je êen vindn in unen visvyver. 

De klêne woatersalamander vind je overol in Vloandern, in de Ardennen komt ie minder vôorn. 't Es den ênigsten salamander die in de kustpolders vôornkomt, moar voo de reste komt ie vôorol voorn in Zuud-West-Vloandern.

## Leevnswyze
De salamander poart in 't vôorsezoen: van april tot einde meie. Ze leggn eiers in het woater, die achter 2 tot vier weekn uutkoomn. De larvn verandern noo de volwassn vorm in ogustus - september.

## Externe koppelienge
* De klêen woatersalamander ip Natuurpunt
Vinpôotsalamander

De **vinpôotsalamander** (*Lissotriton helveticus*) es een sôorte salamander. Nen andere noame voo de salamander es de droadsteirt of zwemvoetsalamander.

## Uutzicht
Ge keunt de mannekes erkenn an udder zwarte zwemvliezn in de lente en an et kôordje an 't einde van uddern steirt. De rugge es lichtbruun tot olyfgroen en j'eit gin plekkn ip zyn kele. De buuk eit wel plekkn, moar nie zo duudelik als by de klêen woatersalamander en zekers nie by de vrouwkes. Ip de buuk eit de vinpôotsalamander een geel/oranje stri
epe. De mannkes koomn 8&nbsp;cm, de vrouwkes 9&nbsp;cm grôot.

De larvn koomn 3 tot 5&nbsp;cm lang. Een typisch kenmerk voo de vinpôotsalamander es het mêer vôorkoomn va neotenie.

## Verspreidienge
In West-Vloandern zie je nie dikwyls nen vinpôotsalamander omdat ie nie vôorkomt in de duunn, de kust- en Scheldepolders en valleien van de riviern. Ge keunt em een bitje vindn in e striepe die begunt round d'euvels van Euvelland en die endigt in Oetulst en round Brugge.

## Weunplekkn
De vinpôotsalamander vind je vôorol by woater an de rand va bossn.

## Externe koppelienge
*De vinpôotsalamander ip Natuurpunt
Kamsalamander

De **Kamsalamander** (*Triturus cristatus*) es een sôorte salamander.

## Uutzicht
De kamsalamander keun je erkennen an't feit da't ie grôot en dounker es me spikkels ip zyn zykantn. Zyne buuk es geel tot oranjerôod me zwarte plekkn. De kele es dounker, moar mè gryze en witte spikkels. 't Es de grôotste salamander van de streke, de vrouwkes keun tot 17&nbsp;cm grôot koomn, de mannekes tot 14&nbsp;cm. 

In de poariengstyd ein de mannekes ne grôte scherpe rugkam die dudelik geschêed es van de steirtkam. Ip de steirt zie je ton ôok een zilverkleurige strepe. De vrouwkes ein een oundiepe groeve ip de rugge.

## Leevnscyclus
De cyclus begunt loater dan by andre salamanders. Vrouwkes leggn 200 tot 300 eiers in juni, woaruut da er van eind juni tot olf september larvn koomn. De larve kan tot 8&nbsp;cm lang koomn en es te erkenn an de dunne têenn. Ze oundergoan metamorfose in ogustus-september.

## Verspreidienge
Ge keunt de kamsalamander in hêel België vindn. An de kust zit ie overol, moar vôorol in de duunn an de Westkust. In een tellienge in 2004 bleek ie verdweenn te zyn uitgenoomn in de Westoek. In het Zuud-Westn va West-Vloandern keun je em ôok vindn. 

## Leevnswyze
De kamsalamander komt vôorn in streekn me oagn, outwalln, knotbôomn, rietkroagn en vochtige bossn. Natuurlik moet er oltyd woater in 't geburte zyn. 

## Externe koppelienge
* De kamsalamander ip Hyla
Groene puut

**Groene puutn** zyn e sôorte va puutn die in hêel Europa vôornkomn en oek West-Vloandern. 't Zyn der wel nie zovele lik van 'n brune puutn. 

De noame groen puut is eigentlik e verzoamelnoame van twêe sôortn puutn en de bastoardn die uut de twêe vorskomn. Beisn 'n latstn Ystyd zyn de twêe sôortn die ier leevn ountstoan ('n grôotn groen puut (toet 17&nbsp;cm, AN meerkikker) en 'n klêen groen puut (toet zeevn cm, AN poelkikker)), mo ze zyn genetisch zoedoanig gelykig ebleevn, dan ze achter 'n Ystyd nog kusn poarn. 'n Bastoard noemn ze oek wel middelstn groen puut of eetboarn groenn puut en dien is zevve oek vruchtboar. 

## Uutzicht
E groene puut is mêestol groene, mor vou nem te verkenn van e bruun, moe je kykn achter nunder oogn: atter er bruun-zworte plekke is, is 't e bruunn, aars nie. Up nundern rik en ze mêestol e lichtgroene striepe.

## Leevnswyze
Groene puutn leevn mêestol in 'n omtrek van woater (mêestol me vele groenigeid in en round), 'n grôotn nog mêer of 'n klêenn. Ze joagn doa up olle sôortn fernient, slekkn en wormes. De groddere bêestn durvn oek wel e ki muuzn, visschn of amfiebieën kokkeduunn.  

'n Klêen puut overwientert mêestol up 't land, 'n grôotn up de ground van e pit.

### Vôortplantienge
Groene puutn leggn under eiers redelik loate (in meie). De dikkoptjes zyn groene en bruun van kleur. Mêestol veraarn ze in puutn teegn oest.
1968

1965 - 1966 - 1967 - **1968** - 1969 - 1970 - 1971
't Joar **1968** is 't 68e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
;januoari: 
* Leuven Vlams: An den universiteit van Leuven wordt de breuke tusschn de Vlamsche en de Woalsche vleugel dudelik. Der wordt beslist van de Franstoalige ofdêlienge te verplatsn noa Louvain-la-Neuve.
;april
*4 - Môord ip den Amerikoanschn dominee Martin Luther King, stryder vo gelyke rechtn vo blank en zwart, in Memphis (Tennessee). 
;meie
*De studenteprotestn in Parys groein uut nor een algemêne stoakienge in hêel Frankryk. 
;juni
*5 - Den Amerikoansche presidentskandidoat Robert F. Kennedy wordt neregeschootn. Je sterft e dag loater. 
## Muziek
thumb|The Bee Gees ip den Hollandschn tv in 1968
Numero 1-hits:
*The Beatles: *Hello, Goodbye* / *Lady Madonna* / *Hey Jude*
*Georgie Fame: *The Ballad of Bonnie and Clyde*
*Love Affair: *Everlasting love*
*Manfred Mann: *Mighty Quinn*
*Esther & Abi Ofarim: *Cinderella Rockefella*
*Dave Dee, Dozy, Beaky, Mick & Tich: *The legend of Xanadu*
*Cliff Richard: *Congratulations*
*Louis Armstrong: *What a wonderful world* / *Cabaret*
*Gary Puckett & the Union Gap: *Young girl*
*The Rolling Stones: *Jumpin' Jack Flash*
*The Equals: *Baby come back*
*Des O'Connor: *I pretend*
*Tommy James & the Shondells: *Mony Mony*
*Arthur Brown: *Fire*
*The Beach Boys: *Do it again*
*The Bee Gees: *I've gotta get a message to you* / *World* / *Words*
*Mary Hopkin: *Those were the days*
*Joe Cocker: *With a little help from my friends*
*Hugo Montenegro: *The good, the bad and the ugly*
*The Scaffold: *Lily the Pink*
*The Small Faces: *Lazy Sunday*
*Blue Cheer: *Summertime blues*
*Barry Ryan: *Eloise*
*Toon Hermans: *Mien waar is mijn feestneus*
* Egbert Douwe: *Kom uit de bedstee m'n liefste*
## Geboorn
*Thierry Debels
;februoari
*20 - Ted Hankey
;april
*16 - Barbara Sarafian
;ogustus
*30 - Hendrik Bogaert
;september
*26 - Frédéric Moncassin
## Gestorvn
;januoari
*3 - Jules Van Paemel
;meie
*28 - Jean-Marie Gantois
;december
*20 - John Steinbeck