Karel den Goein

thumb|<center>De môord ip Karel de Goein

**Karel de Goein** (Denemarkn, 1080/1086 – Brugge, 2 moarte 1127) was Groaf van Vloandern van 1119 tout an zyn dôod. J'is vermôord in de Sint-Donaaskerke ip de Burg in Brugge.

## Zyn leevn
Karel van Denemarkn, loater *Karel de Goein* genoemd, was de zeune van keunienk Knud IV den Hillign van Denemarkn en van Adela van Vloandern, dochter van groaf Robrecht de Fries en Geertrui van Holland.

Achter de môord (ôok in e kerke) ip eur vint in 1086, vertrok zyn moeder no Vloandern met heur jounges Karel, Ingertha en Cecilia.
Karel groeideg' ip an 't hof van zyn grotvoader Robrecht de Fries en zyn nounkel Robrecht II. 

In 1092 vertrok zyn moeder noar Italië, vo te trouwn mè Rogier Bursa, hertog van Apulië. 

In 1111 stierf groaf Robrecht II. Zyn zeune Boudewyn VII, bygenoamd *Hapkin* of *met de Byle*, volgdeg' hem ip. Karel was zyn kozyn en zyn belangrykstn adviseur.  

In september 1118 gerakte Boudewyn VII gewound in de Slag van Bures-en-Bray in de Normandischn oorloge. Je vocht an de kant van zyn lêenhere, de Frãnsche keunienk Louis VI, teegn keunienk Hendrik I van Iengeland. J'ha gin jounges en nog vo zyn dôod kôost ie Karel als zyn ipvolger.

In juni 1119 kwam Karel de Goein de volgendn Groaf van Vloandern. E joar of twêe der vôorn wast 'n getrouwd mè Margaretha van Clermont, dochter van Reinoud II.

In dien tyd bestound de soamnlevienge uut verschillige standn: den oadel, de gêestelikeid, ryke burgers, vrye boern, horigen (halfvryen) en lyfeigenen (sloavn).

In Brugge haad er e familie van horigen, de Erembalds, ofkomstig van Veurne, under weetn ip te werkn. De zeune van Erembald van Veurne, Bertulf, wierd in 1089 als prôost van de Sint-Donaaskerke in Brugge angesteld. Drie joar loater miekt ie dêel uut van 't doageliks besteur en je zette zyn familie ip de machtigste poziesjes van 't Groafschap Vloandern.

Karel de Goein was styf populair by 't geweun volk, van doa zyn bynoame. Je zorgde binst den houngersnôod van 1124-1125 dat et groan nie te diere verkocht wierd zo da d'oarme en zwakke menschn an eetn kostn geroakn en je verdeedigdeg' under teegn de ryke. Doadeure kwoamn der wryviengn tusschn hem en d'Erembalds, want Karel wildeg' under macht vermindern. 

## De môord
De twiddn moarte 1127 gieng Karel de Goein 's nuchtnds no de Sint-Donaaskerke vo z'n doageliks gebed, tegoare met êenigte woapnknechtn die vanachter in de kerke blêevn. Karel gieng an 't altoar zittn en ip da moment zyn d'Erembalds binngekommn. 't Zou Bordsiard, e neve van  Bertulf, gewist zyn die hem nere gestookn et. Ze vermôordegn ook de woapnknechtn. 

Deur Karels ounverwachtn dôod en omdat 'n gin jounges haad, was d'oorsprounkelikke groafelikke dynastie uutgestorvn. Vloandern gerakte in e serieuze crisis, moar in 't begun dost er niemand reageern uut schrik van de Erembalds.

## D'êeste stadsomwallienge van Brugge
thumb|left|<center>D'êenigste overgebleevn torre van d'êeste stadsomwallienge te zien vanuut de Pottenmakersstroate
De zeevnstn moarte 1127 stak Gervaas Van Praet den ipstand teegn de Erembalds in gank. 
De Sint-Donaaskerke is ton zwoar beschoadigd gewist in da gevecht. In e paniekreacsje versterktn de Bruggeliengn under stad mè grachtn en poalwerk. Ze maktn gebruuk van de bestoande woaterloopn vo vele groafwerk te bespoarn. 

Da was d'êeste versterkte stadsomwallienge, die tegoare viel met de rienk van de  binnreien, die nog ossan bestoat: in 't nôordn d'Augustynnreie en de Goudn-Handreie, van 't ôostn no 't zuudn de Sint-Annareie, de Groenereie, den Dyver en de Bakkersreie, in 't westn de Kapucynnreie, de nu overwelfde Smeednreie (ounder 't Zand) en de Speelmansreie.

In de volgnde joarn is d'omwallienge vôort uutgebouwd en verstevigd. Der woarn zeevn stadspôortn, woavan dat er nietnd mer over bluuft. 

De pôortstroatn vormdn belangryke in- en uutvalsweegn. De Vloamingpôorte en d'Ezelpôorte stoundn in verbiendienge mè de Kust en de Polderstreke, d'oude Meulenpôorte mè de weg noar Eirdenburg en Antwerpn, de Nôordzand- en de Zuudzandpôorte mè de weg no Gistel, Oednburg, Yper en Rysel en an de Mariapôorte begostn de weegn no Gent en Kortryk. De Mariapôorte stound an 't Oud Sint-Jan, rechtover d'Onze-Lieve-Vrouwekerke, en de Koetelwykpôorte an de Spegelreie. 

In een hofmeur van een huus in de Pieter Pourbusstroate stoat er nog e restant, een halfrounde versterkiengstorre die dudelik zichtboar is vanuut de Pottenmakersstroate. Der zyn ook nog meurrestn an de Moerstroate en de Meulenbrugge.

## D'ipvolgienge
De Frãnsche keunienk Louis VI profiteerde van de crisis in Vloandern deur de Normandiër Willem Clito, een achterklêenzeune van Boudewyn V van Vloandern te kiezn als ipvolger. De 23sten moarte volgde Willem Clito Karel de Goein ip, mo de Bruggeliengn verzettegn under teegn hem deur zyn anti-Iengelsche polletiek. Economisch kwoamn Vloandern en Iengeland goed overêen, omdat de Vlamsche loaknindustrie Iengelsche wulle verwerkte.

De regerienge van Willem Clito deurde moar e joar. Ip 27 juli 1128 ist 'n gesneuveld in Oalst en Diederik van den Elzas, klêenzeune van Robrecht de Fries, volgdeg' hem ip. Ie haad de steun gekreegn van de Vlamsche steedn.

## Galbert van Brugge
Galbert van Brugge was groafelik secretoaris an 't hof van Karel de Goein. 't Was e Brugsche geestelikkn mo gin paster. Verzekers e kanunnik van de Sint-Donaaskerke. In zyn dagboek hèt 'n d'anleidienge en de gevolgn van de môord (1127-1128), w.o. 't machtsmisbruuk van de Erembalds, gedetailleerd beschreevn. 't Is uze belangrykste bronne over de môord ip Karel de Goein. 't Dagboek zoudt anzien zyn als 't êeste dagboek in de Westersche literateurgeschiedenisse.

## Literateure
Galbert van Brugge, De moord op Karel de Goede. Dagboek van de gebeurtenissen in de jaren 1127-1128, vert. A. Demyttenaere (Antwerpen 1978; Leuven 1999) 

De môord ip Karel de Goein wordt ôok beschreevn in den historische romang *Zonsverduistering boven Brugge*, (Davidsfonds) van Vic de Donder, gebaseerd ip 't verslag van Galbert.

## Zyn reliekschryn en portreit in de Sint-Salvatorskathedroale
In 1782 en ze in 't reliekschryn bêenders en zyn portreit gevoundn en in 1804 an Sint-Salvators gegeevn. De gouache ip papier zou van de 15e êeuwe zyn. Van boovn stoat er: Le bon conte de Flandre. Je stoat in profiel in buste, geklid in 't rôod en je droagt e poaternoster round zyn nekke. 

In de Sint-Salvatorskathedroale van Brugge stoa zyn neogotisch reliekschryn (1883-1885) en zyn houtn portreit achter glas, dat in 1957 uut 't schryn g'hoald is en g'encadreerd. 

In 1884 is Karel de Goein zoalig verkloard deur de katholieke kerke.