Rechtvleuglign

De **rechtvleuglign** (***Orthoptera***) is 'n orde van insektn mêt oenvulleedige gedoanteverwisslienge, woaby da d' echte sprienkoann (*Caelifera*),  kreekls (*Gryllidae*),  grottnspriekoann (*Rhaphidophoridae*), Jerusalem-kreekls (*Stenopelmatidae*), soabelsprienkoann (*Tettigoniidae*), reegnboogesprienkoann (*Romalea guttata*), veldsprienkoann (*Acrididae*), en treksprienkoann ôorn. Veele insektn in die orde sjêrpn (gekend lik "strieduuloasje") deur undre vleugls teegn mekoar te wryvn of teegn undre pôotn, de vleugls of pôotn droagn reekn van geromplde bubbltjs. 't *Tympanum* of  ôore zit in de vôornste schêenbêen (*tibia*) by  kreekls, vêenmolln (*Gryllotalpidae*), en soablesprienkoan, en ip d' êeste achtrlyfs-segmente by de veldsprienkoann en treksprienkoann . Die organiesmn  gebruukn trilliengn vor andre êenliengn te lokaliezeern.

Veldsprienkoann zyn in stoat undre vleugls ip te plôojn wa da undre in de groep *Neoptera* platst.

## Etymologie
De noame is ofgeleid van 't Grieks *ortho* wat da "rechte" wil zeggn en *ptera*, "mê vleugls".

## Kenmerkn
Rechtvleuglign ên in 't algemêen e rolle-vormig lyf, mêt achtrepôotn die verlankd zyn vo 't spriengn.  Zydre ên "mandiebls" (moenddêeln) vo te bytn en te kown  en grôote soamngestelde oogn, en ze kunn ook *ocelli* (ienklvoedige oogsjes) ên, ofanklik van de sôorte. De voelsprietn bestoan uut veele segmentjes en zyn droadvormig en van verschillende lankte . D' êeste en derde segmente van 't boststik (of *thorax*) zyn verbridderd, binst da de twidde segmente veele kortr is. Zydre ên twêe poar insekte-vleugls, die 't achtrelyf bedekkn o z' in ruste zyn. De vôorvleugls of *tegmina*, zyn smolldre dan d' achtrevleugls en ze zyn verard an de boazies, binst da d' achtrvleugls vliezig zyn, mê rechte nervn en veele nervn dr lôodrecht ip. In ruste zyn d' achtrevleugls lik woajrs  gevoedn oendre de vôorvleugls. De latste twêe toe drie segmentn van 't achtrlyf zyn gereduceerd en ên ienkle-gesegmenteerde *cerci* .

## Leevns-kriengloop
De rechtvleuglign ên 'n oenvulleedige leevnskrienloop of oenvulleedige gedoanteverwisslienge. 't Gebruuk van geluud is kruusjoal in 't liefdespel, en de mêeste sôortn ên verschillnde vôojzetjes.

D' echte sprienkoann leggn undre eiers in de groend of ip de vegetoasje. De eiers goan oopn de de joenge nymfn glykn ip de vulwassn insektn mor ên gin vleugls. Ze kunn ook e hêel andre kleur ên dan de vulwassn. By verschillnde vervelliengn oentwikkln de nymfn vleugls toe an de latste vervellienge o ze e ryp vulwassn insekte zyn mê volleedig oentwikklde vleugls .

't Antal vervelliengn verschilt noagelank de sôorte; de gruuj verschilt ook en ku e poar weekn vroagn toe verschillnde moandn ofanklik van de voedslvôorroad en 't weere.

## Rechtvleuglign lik voedsl
De rechtvleuglign bevattn d' êenigte insektn die beschowd zyn lik *kosher* by de Joodn. De lyste van eet-wettn in 't boek *Leviticus* verbiedd al de vliegnde insektn die loopn, mo makt 'n uutzoendrienge vo zeekre treksprienkoann. Roare genoeg de oengelykvleuglign of echte libelln (*Anisoptera*) en de langpôotmuggn zyn nie *kosher*, mo ze zyn ulpelôos o ze nie kunn vliegn. De *Torah* stelt vaste da d' êenigte *kosher* vliegnde insektn mê vier wandlende pôotn knien ên die boovn undre voetn uutsteekn zoda ze wuppn . Dus zyn nie-spriengnde rechtvleuglign lik vêenmolln zeekre nie *kosher*.

## Ofstammienge
D' oftakkiengs-orde van die bêestn is reedlik goed verstoan . D' oendrordn *[[Caelifera]]* en *Ensifera* schynn monofyleetisch te zyn en *Rhaphidophoridae* is e zustre-groep van *Tettigoniidae*. *Pyrgomorphidae* zyn de mêest boazoale groep van de *Caelifera*. *Myrmecophilidae* blykn e kloade te vormn mê *Gryllotalpidae* in platse van mê *Gryllidae*. Bykommnd werk go nôodig zyn vo da te bevestign.

By de vier oendrefamieljes van *Tettigoniidae* zyn de betrekkiengn  (*Phaneropterinae* + (*Conocephalinae* + (*Bradyporinae* + *Tettigoniinae*))); tusschn zes oendrefamieljes van de *Acrididae* zyn de betrekkiengn (*Oedipodinae* + (*Acridinae* + (*Gomphocerinae* + (*Oxyinae* + (*Calliptaminae* + *Cyrtacanthacridinae*))))).

## Ordnienge
thumb|De mêeste sôorten zyn styf goed gekamoefleerd, lik 't geweun dôorntje (''Tetrix undulata'')
[thumb|Sommigte sôorten zyn felgekleurd; die sôorten zyn mêesta oenêetboar. Ofgebeeld is e sôorte van 't [Geslacht (biologie)|geslacht *Eumastax*.]]
thumb|De gehôororgoann van e soablesprienkoane zyn geleegn an de boovnkant van de schêenn, ier angeduud mê rôo pyln.
thumb|''Teratodus monticollis'' Oed-sprienkoane.
thumb|Wandlende tak (''Proscopiidae'') uut de Andes in Peru.
thumb|Poarnde reegnbooge-sprienkoann (''Romalea guttata'')
thumb|Soabelsprienkoann gebruukn de legbuuze vo d' eiers of te zettn in plantn.
Dr zyn twêe oendrordn en 235 oendrefamieljes in die orde.

*Oendrorde *Ensifera*
**Superfamielje *Grylloidea*
****Gryllidae* – echte kreekls
****Gryllotalpidae* – vêenmolln
****Mogoplistidae*
****Myrmecophilidae* – mierekreekls
**Superfamielje *Hagloidea*
****Haglidae*†
****Hagloedischiidae*†
****Prophalangopsidae* 
****Tuphellidae*†
**Superfamielje *Phasmomimoidea*†
****Phasmomimidae*†
**Superfamielje *Rhaphidophoroidea*
****Rhaphidophoridae* – grottnsprienkoann
**Superfamielje *Schizodactyloidea*
****Schizodactylidae* – duune-kreekls
**Superfamielje *Stenopelmatoidea*
****Anostostomatidae*
****Cooloolidae*
****Gryllacrididae* – bladrollnde kreekls
****Stenopelmatidae* – Jerusalem-kreekls
**Superfamielje *Tettigonioidea*
****Haglotettigoniidae*†
****Tettigoniidae*
*Oendrorde *Caelifera* – veldsprienkoann 
**Infraorde *Acrididea*
***Superfamielje *Acridoidea*
*****Acrididae*  
*****Charilaidae*
*****Dericorythidae*
*****Lathiceridae*
*****Lentulidae*
*****Lithidiidae*
*****Ommexechidae*
*****Pamphagidae* – padde-sprienkoann
*****Pyrgacrididae*
*****Romaleidae*
*****Tristiridae*
***Superfamielje *Eumastacoidea*
*****Chorotypidae*
*****Episactidae*
*****Eumastacidae* – oape-sprienkoann
*****Euschmidtiidae*
*****Mastacideidae*
*****Morabidae*
*****Promastacidae*†
*****Proscopiidae* – wandlnde takkn
*****Thericleidae*
***Superfamielje *Locustopsoidea*†
*****Araripelocustidae*†
*****Bouretidae*†
*****Eolocustopsidae*†
*****Locustavidae*†
*****Locustopsidae*†
***Superfamielje *Pneumoroidea*
*****Pneumoridae*
***Superfamielje *Pyrgomorphoidea*
*****Pyrgomorphidae*
***Superfamielje *Tanaoceroidea*
*****Tanaoceridae*
***Superfamielje *Tetrigoidea*
*****Tetrigidae*
***Superfamielje *Trigonopterygoidea*
*****Trigonopterygidae*
*****Xyronotidae*
**Infraorde *Tridactylidea*
***Superfamielje *Dzhajloutshelloidea*†
*****Dzhajloutshellidae*†
***Superfamielje *Regiatoidea*†
*****Regiatidae*†
***Superfamielje *Tridactyloidea*
*****Cylindrachetidae*
*****Ripipterygidae*
*****Tridactylidae* – klêene vêenmolln

## Eksterne koppliengn
* Nearctica 2002-08-11
* Orthoptera Species File Online
* Orthoptera Image Gallery (Iowa State University Entomology Department)
* The Orthopterists' Society
* AcridAfrica, les acridiens d'Afrique de l'Ouest
* Sprienkoann
* Sprienkoann

## Verwyziengn