Fieldsmedaille

De **Fieldsmedaille** (Iengels: *Fields Medal*) is e prys die uutgereikt wudt an twêe, drie, of viere wiskundigen ounder de 40 joar ip 't Internationoal Congres van Wiskundigen (ICM) van de International Mathematical Union (IMU), e conventie die idder viere joar deuregoat. D'n noame van d'n award is een êrebetôon an de Canadeeschen wiskundige John Charles Fields. 'T doel d'rvan is oem erkennienge en steun te geevn an younge wiskundige ounderzoekers die grôte bydraagn hen geleverd an 't domein van de wiskunde.

De Fieldsmedaille wudt an'ezien als êen van de hôogste êreteekns dat e wiskundige kan ountvangn, volgens de joarlikse Academic Excellence Survey van de ARWU, en wudt dikkers beschreevn as d'n Nobelprys van de wiskunde. In een andere reputoatie-enquête uutgevoerd deur d'n IREG in 2013–14, kwam de Fieldsmedaille zjuust achter d'n Abelprys als de twidde mêest prestigieuze internationoale prys binn'n de wiskunde.

De medaille wierd voor d'n êesten kêer uutgereikt in 1936 an de Finsche wiskundige Lars Ahlfors en d'n Amerikoansche wiskundige Jesse Douglas, en wudt sedert 1950 idder viere joar toegekend. In 2014 wierd de Iroansche wiskundige Maryam Mirzakhani d' êeste vrouwelikke winnoare van de Fieldsmedaille. Met uutzounderienge van twêe menschn met e doctoroat in de fysica (Edward Witten en Martin Hairer), hen inkel menschn met e doctoroat in de wiskunde de prys gewonn'n. In totoal hen d'r 64 menschn de Fieldsmedaille in ountvangst meugn neemn toet an 2022. De mêest recente groep winnoars krêeg nunder prys up 5 juli 2022 in een online evenement da live wierd gestreamd vanuut Helsinki, Finland. 'T wos ôorsprounkelik de bedoelienge dat 't gienk deuregoan in Sint-Petersburg, Rusland, moa 't wierd verplatst achter d'n Russischen invoal in Oekraïne in 2022.

Fields wos e grôte drijfveere by d' iprichtienge van de prys, j' ountwierp de medaille zèlve, en bekostigde 't geldbedrag, oewel dat em stierf vôordat de prys effectief wierd ipgericht en zyn plan wierd vôortgezet deur John Lighton Synge. De prys omvat een geldbedrag da sedert 2006 gelyk stoat an 15.000 Canadeesche dollar.

## Voorwaardn van de prys (Conditions of the award)
De Fieldsmedaille wudt ahl lange an'ezien als de mêest prestigieuze prys binn'n de wiskunde en wudt dikkers d'n Nobelprys van de wiskunde genoemd. Moar, in teegnstellienge toet d'n Nobelprys, wudt de Fieldsmedaille moar idder viere joar uutgereikt, en d'r is e leeftydsgrenze: e winnoare moe jounger zyn dan 40 joar ip 1 januoari van 't joar woarin da de prys wudt gegeevn. De ounder-40 reegel is gebaseerd up de wensche van Fields dat "hoewel 't een erkennienge wos vo werk dat ahl is gedoan, 't tegelyktyd bedoeld wos als een anmoedigienge vo vôordere prestoaties van de winnoars en e stimulus vo vernieuwde inzet van de reste." Doarbovenip kan een individu moar êen Fieldsmedaille krygn; winnoars kommn nie mêer in anmerkienge vo toekomstige medailles.

## Lyste van Fieldsmedaille-winnoars (List of Fields medalists)
In bepoalde joarn wierdn de Fieldsmedaille-winnoars officieel geciteerd vo specifieke wiskundige prestoaties, binst da zukke specifieke details in andere joarn nie wierdn gegeevn. Moar, in elk joar da de medaille is uutgereikt, hen bekende wiskundigen ip 't Internationoal Congres van Wiskundigen e lezienge gegeevn over 't oalgemêen werk van iddere winnoare. In de tabelle ierounder wordn d' officiële citaties angehoald woa da 't meugelik is (noamelik vo de joarn 1958, 1998, en elk joar sedert 2006). Vo d' andere joarn toet en met 1986 wordn d'n soamenvattiengn van de ICM-leziengn, geschreevn deur Donald Albers, Gerald L. Alexanderson, en Constance Reid, geciteerd. In d' overbluuvnde joarn (1990, 1994, en 2002) wudt e stik van d'n tekst van de ICM-lezienge zelve geciteerd. D' ankoundigienge en uutreikienge van de Fieldsmedailles up 't Internationoal Congres van de International Mathematical Union van 2026 stoat gepland om deure te goan in Philadelphia.

## Mijlpoaln (Landmarks)
De medaille wierd vo d'n êesten kêer uutgereikt in 1936 an d'n Finschn wiskundige Lars Ahlfors en d'n Amerikoanschn wiskundige Jesse Douglas.

In 1954 wierd Jean-Pierre Serre de joungste winnoare ôoit van de Fieldsmedaille, an e leeftyd van 27 joar. J' behoudt dizze recordtitel toet ip d'n dag van vandoage.

In 1966 boycotte Alexander Grothendieck 't ICM, da g'houdn wierd in Moskou, oem te protesteern teegn de Sovjet-militaire acties die platsevoundn in Ôost-Europa. Léon Motchane, d'n iprichter en directeur van 't Institut des Hautes Études Scientifiques, wos anwezig en nam de Fieldsmedaille van Grothendieck in zyn plekke an.

In 1970 koste Sergei Novikov nie noar 't congres in Nice reizn oem zyn medaille in ountvangst te neemn, wegens restricties die d'r hem woarn upgeleid deur de Sovjet-regeerienge.

In 1978 koste Grigory Margulis, ouk wegens d' restricties van de Sovjet-regeerienge, eevneêns nie noar 't congres in Helsinki goan. De prys wierd in zyn plekke anveerd deur Jacques Tits, die in zyn speech zei: "Ik kan nie anders dan myn grôte teleurstellienge uut te drukken—zounder twyfel gedêeld deur vele menschn hiere—over d' ofwezigeid van Margulis by dizze ceremonie. Gezien de symbolische betêkenisse van dizze stad Helsinki, aht ik effectief redens oem te hoopn dak uuteindelik de kanse gienk hen oem e wiskundige t' ountmoetn die 'k inkel kenne via zyn ounderzoek en vo wien dak 't grotste respect en bewoenderienge hen."

In 1982 zoe 't congres in Warschau g'houdn wordn, moa 't moest verplatst wordn noa 't joar d'rop, wegens de stoat van beleg die ip 13 december 1981 in Pooln wierd ingevoerd. De pryzn wierdn idder in 't joar ahl an'ekoundigd ip de negende Algemêene Vergoaderienge van d'n IMU en wierdn uutgereikt up 't congres in Warschau in 1983.

In 1990 wierd Edward Witten d'n êesten fysicus die d'n award won.

In 1998, up 't ICM, krêeg Andrew Wiles uut handn van d'n vôorzitter van 't Fieldsmedaille-comité, Yuri I. Manin, d' ollereêste zilvern IMU-ploate als erkennienge vo zyn bewys van de Latste Stellienge van Fermat. Don Zagier noemde de ploate e "gekwantiseerde Fieldsmedaille". Verslaagn van dizze prys vermeldn dikkers dat Wiles up 't moment van de prys al te oed wos vo de Fieldsmedaille zèlve. Oewel da Wiles in 1994 een bitje over de leeftydsgrenze zat, wierd em e favoriet geacht oem de medaille te winn'n; moa d'r wierd in 1993 e foutje in zyn bewys gevoendn (da loater uuteindelik wierd iplost deur Taylor en Wiles t'hoope).

In 2006 weigerde Grigori Perelman, die 't vermoedn van Poincaré aht beweezn, zyn Fieldsmedaille en verkloarde j': "Ik benn'n nie g'ïnteresseerd in geld of roem; ik wille nie te kyk wordn gezet lyk e bêeste in d'n zoo." en je weigerde oem noa 't congres te kommn.

In 2014 wierd Maryam Mirzakhani d' êeste Iroansche en d' êeste vrouwe die de Fieldsmedaille won, en Artur Avila wierd d'n êesten Zuud-Amerikoan en Manjul Bhargava d'n êesten persôon van Indische ofkomst die 't eveltfden presteerdn.

## De medaille (Medal)

De medaille wierd ountworpn deur d'n Canadeeschn beeldhouwer R. Tait McKenzie. Ze is gemakt van 14-karoats goud, eêt e diameter van 63,5 mm, en weegt 169 gram.

* Up d'n vôorkant stoat Archimedes ofgebeeld t'hoope met een uutsproake die toegeschreevn wudt an d'n dichter Marcus Manilius uut d' êeste êeuwe n.C., da in 't Latyn luidt: Transire suum pectus mundoque potiri ("Joun eign verstand overstijgn en de weireld bedwingn"). 'T joartal 1933 is d'r upgeschreevn in Romeinsche cyfers moa bevat e foute (MC**N**XXXIII in plekke van MC**M**XXXIII). In Grieksche hoofdletters stoat ouk 't wôord Ἀρχιμηδους in'ekerfd, wuk da "van Archimedes" wil zeggn.
* Up d'n achterkant stoat d' inscriptie:

:: Congregatiex toto orbemathematiciob scripta insigniatribuere

Vertoalienge: "Wiskundigen verzameld uut d'n hêlen weireld hen [dizze prys] uutgereikt vo uutzounderlikke geschriftn."

In d'n achterground is 't graf van Archimedes ofgebeeld, met e gekurveerde têkenienge achter een olijftakke die zyn stellienge over d'n bolle en d'n cylinder illüstreert.  (Dit is 't wiskundig resultoat woarop dat Archimedes noar verludt 't mêest preus up wos: Gegeevn e bolle en een omschreevn cylinder met dezelste hogte en diameter, is de verhoudienge tusschn nunder volumes gelyk an 2/3.)

De rand (d'n buutenkant) van de medaille droagt d'n noame van de winnoare.

## Vrouwelikke winnoars (Female recipients)
De Fieldsmedaille eêt toet nu toe twêe vrouwelikke winnoars gekend: Maryam Mirzakhani uut Iran in 2014, en Maryna Viazovska uut Oekraïne in 2022.

## In de popcultuur (In popular culture)
De Fieldsmedaille krêeg een bitje bekendheid in de popcultuur deur verwyziengn in de film *[[w:nl:Good Will Hunting|Good Will Hunting]]* uut 1997. In de film is Gerald Lambeau (gespeeld deur Stellan Skarsgård) een MIT-professeur die d'n award aht gewonn'n vôordat 't verhoal van de film begost. Binst hêel de film wordn d'r verwyziengn gemakt na de prys oem 't oengeziene prestige d'rvan in 't vakgebied an te toogn.

## Zie ôok
* Abelprys
* Kyotoprys
* Lyste van pryzn in de wiskunde
* Nevanlinna-prys
* Rolf Schock-pryzn
* Turing Award
* Wolfprys in de wiskunde

## Referensjes


## Verdere leezienge
* McKinnon Riehm, Elaine; Hoffman, Frances (2011). *Turbulent Times in Mathematics: The Life of J.C. Fields and the History of the Fields Medal*. Providence, RI: American Mathematical Society.
* Monastyrsky, Michael (1998). *Modern Mathematics in the Light of the Fields Medal*. Wellesley, MA: A. K. Peters.
* Tropp, Henry S. (1976). "The Origins and History of the Fields Medal". *Historia Mathematica*, 3 (2), blz. 167–181.

## Externe koppeliengn
* Officiële website
* Overzicht ip britannica.com