open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gestêentesôortn

Een **gestêente** is in de geologie e nateurlik vôortkommend vast aggregoat van verschillende mineroaln. 

Den Eirde zyn butenste lage,de lithosfêer, is van gestêente gemakt. In 't olgemêen kunn'n stêenn in drie sôortn ounderverdêeld wordn, namelik vulkoanisch, sedimentair en metamorf gestêente. De wetenschappelike studie van gestêentn wordt petrologie genoemd.

## Classificoatie

Gestêentn kunn'n ingedêeld wordn volgens under mineroalinhoud, under scheikundige soamenstellienge, under texteur, of de korrelgrôotte van de mineroaln. De mêest fundamentêele indêelienge wordt gemakt deur de maniere woarup dan de gestêentn gevormd word, en da wordt ton vulkoanisch, sedimentair en metamorf genoemd. Den overgank van 't êene sôorte gestêente noar een ander wordt beschreevn in een geologisch model da de "gestêentecyclus" genoemd wordt.

**Vulkoanisch gestêente** wordt gevormd ot gesmolten magma ofkoelt. Der zyn twê hoofdcategoriëen: d' eêste zyn intrusies of plutonische rotsn, die trage binn'n d'eirde zyn korst uutkristalliseern (bevôorbêeld graniete)d, binst dan d' andere ontstoan duerda magma an d' oppervlakte komt en doar as lava of "ejecta" stolt (vôorbêeldn zyn puumstêen en basalt).

**Sedimentair gestêente** wordn gevormd deur d' ofzettienge van sediementn, organisch materioal of chemische precipitoatie (gelik evaporietn). Achter compactie en diagenese (woarda de sedimentn deur cementoatie an menkoar vaste kommn te zittn) zettn de sedimentn under omme toet rotse. Sedimentaire gestêentn zyn voar omtrent 65% modderstêen, voar 20 - 25% zandstêen en voar 10 - 15% carbonoatn gelik kolkstêen of dolomiet.

**Metamorf gestêente** wordt gevormd deur een gestêente an hoge druk en temperateure blôot te stelln (wada dikwils tope goat met gebergtevormienge), wada een nieuw gestêente vormt dat in eigenschappn van 't oorsproukelike veranderdt (bvb. kolkstêen wordt marmer, en modderstêen wordt schalie of leistêen.

In de gestêentecyclus wordn d' êene sôorte gestêente dikwils in een ander omgezet :
* erosie van vulkoanisch gestêente zet em nere as sedimenten
* sedimentaire gestêentn ordn metamorfe stêenn onze diepe bedolvn wordn gedeurende gebergtevormienge
* by subductie wordn sedimentn met de tektonische ploatn in d' eirde meegesleept, woadan ze smeltn
* intrusieve vulkoanische stêenn smeltn de rotsn woadan ze deure kommn, en zettn de stêenn derdicht teegn omme toet metamorfe stêenn

## West-Vloandern
Beholve in een poar plekkn woarda vulkaonische intrusies ên platse gevoundn is de geologie van West-Vloandern an d' uppervlakte hêeltegansten upgemakt van ongeconsolideerde sedimentn, en teegn de Franse grenze, sedimentair gestêente.
Bing (zoekmachine)

miniatuur|Logo van Bing
**Bing** is de nieuwe zoekmachine van Microsoft, concurrent van Google en online gezet ewist in 2009.
## Externe koppelienge
* Bing website
Straffe Hendrik

**Straffe Hendrik** is een Belgisch bier gebrouwn deur den Brouwery D'Olve Moane in Brugge. 't Is een tripel met een alcoolgehalte van 9%.

Ol van in 't begin wierd er bier in Brugge gebrouwd, in de brouwery die nu de name D'Olve Moane (De Halve Maan) êt. 

't Schynt dat in 1981, voa d' inhuldigienge van een bild van Sint Arnoldus, den patrôonhilligen van de brouwers, een stravver bier up de markt wier gebrocht. Dat is zo'n success gewist dan ze 't bluuvn produceern ên ounder de name *Straffen Hendrik*.

't Merk wierd in 1988 deur de brouwery Riva uut Dentergem overgenoomn, en de productie wierd in 2002 in Brugge gestopt, en toet an 't failissement van Liefmans Breweries in 2007 in Dentergem vôortgezet. Ounder de name van Straffen Hendrik brouwden ze een blond bier met 6% alcool en een bruun bier met 8,5% alcool.

Doarup wierd Straffen Hendrik tydelik deur de brouwery Duvel-Moortgat gemakt, moar in 2008 êt D'Olve Moane 't merk were van under ofgekocht, en nu brouwn ze were den oorsprounkelike tripelversie.
Magma

[thumb|right|300px|[Lavastrôom in Hawaii. Lava is 't extrusieve equivalent van magma.]]

**Magma** is een gesmoltn gestêente dat ounder d'uppervlakte van d'eirde gevoundn wordt, dikwils in een magmakamer ounder een vulkoan. Behoalve gesmoltn rotse bevat magma ook hogetemperateurekristalln en gaze. Magma is den bron van olle vulkoanische gestêentn, die oftewel deur intrusies gevormd wordn binn d'eirde, of as lava (vloeiboar) of tefra (explosieve "ejecta") wordt uutgestôotn. 

De mêeste magma's hen een temperateure van 700&nbsp;°C toet an 1300&nbsp;°C, moar *carbonatitische* magma's kunn toet an 600&nbsp;°C vloeiboar zyn, binst da komatiitische magma's temperateurn van 1600&nbsp;°C kunn bereikn. 

Magma wordt mêestol in subductiezones, continentoale riftvallein, mid-oceoanbergketens en hot spots gevoundn, woardat het van 't smeltn van d'eirde zyn mantel wordt gevormd, over 't olgemêen verschillende kilometers ounder d'uppervlakte.

### Samestellienge
thumb|300px|Classificoatieschema voar vulkoanisch gestêente noavolgens under mineralogie.
Magma is een silicoatsmelt met 45% toet 70% SiO2, en de reste oxiden van aluminium, natrium, kalium, calcium, magnesium en yzer. Hoe hoger 't silicagehalte, hoe viskeuser de magma. Woater upgelost in magma verlêegt de viscositeit.
Tefra

**Tefra** (van 't Grieks *tephra*, asche) is materioal da van een vulkoan is uutgesmeetn en in d' omgevienge neerevolt as vast gestêente. De name is onafhankelik van d' afmetiengn of de chemische samenstellienge, moa mêestol komt tephra van explosieve vulkoann mè viskeuse lava. 

Vulcanoloogn spreekn dikwils van die fragmentn die in de lucht gesliengerd wordn en doar stolln as *pyroclasten*. Os die achterof up de ground tope smeltn wordt er van pyroclastische rotsn of tufstêen gesprookn. Hoeverre dan de fragmentn vliegn vôorda ze up de groudn volln hangt van under afmetiengn of: grôote stikkn volln dikwils up de flanke van de vulkoan, binst da 't vrê fyn stof vô moandn in de stratosfeeer kan roundhangn. Dat is êen van de redens dat explosieve uutbarstiengn gelik de Krakatau of Toba dikwils 't klimoat vôr een poar joar kunn'n beïnvloedn deur zunnelicht te blokkeern.

Tephrafragmentn wordn as volgt up under grôotte ingedêeld:

* Vulkoanische asche - minder dan 2&nbsp;mm in diameter
* *Lapilli* of vulkoanische slak -  tussn 2 en 64&nbsp;mm in diameter
* Vulkoanische bommn of blokkn - mêer dan 64&nbsp;mm in diameter
Bing

* **Bing** (vint): keirel, te vergelykn met AN bink
* Bing (bad): van 't Frans bain of baignoire
* Bing (zoekmachine): zoekmachine van Microsoft, concurrent van Google
Eleonora van Normandië

**Eleonora van Normandië** (1010 - 1071) was e dochter van Richard II van Normandië en van Judith van Bretagne. 

Ze trouwde in 1031 mè groaf Boudewyn IV van Vloandern. Ze was zyn twidde vrouwe.

Hunder dochter was:
*Judith van Vloandern, die in 1051 trouwde mè Tostig Godwinsson, groaf van Northumberland, en in 1071 mè Welf IV, hertog van Beiern
942

939 - 940 - 941 - **942** - 943 - 944 - 945
't Joar **942** is 't 42e joar in de 10e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
*Mathilde van Saksn
## Gestorvn
1008

1005 - 1006 - 1007 - **1008** - 1009 - 1010 - 1011
't Joar **1008** is 't 8e joar in de 11e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;meie
* 4 - Henri I van Vrankryk, keunienk van de Frankn 
## Gestorvn
;meie
* 25 - Mathilde van Saksn
810

807 - 808 - 809 - **810** - 811 - 812 - 813
't Joar **810** is 't 10e joar in de 9e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
thumb|Karel de Grôotn (lienks) in gesprek mè zyn zeune Pepeyn (reks)
## Gebeurtenissn
* Keunienk Pepeyn van Italië, zeune van Karel de Grôotn, belegert Venetië zes moandn lank, zoender succes. J' oenderwerpt Istrië en verovert de Byzantynsche steedn an de Dalmatische kust. Pepeyn sterft an e ziekte, verzekers malaria, en wordt ipgevolgd deur zyn oenwettige zeune Bernard.
* De Vikiengs, angevoerd deur de Deensche keunienk Godfred, valln Friesland binn mè 200 scheepn. 
* Karel de Grôotn stationeert e Frankische vlote in Bonen en Gent vor hem te verdedign teegn anvalln van de Vikiengs. In Ingelheim (nu Duutsland), geleegn an de riviere de Reyn, lat 'n e paleys bouwn. 
* 18 oktober - Karel de Grôotn benoemt Walcaud toet bisschop van Luuk.
## Geboorn
* Kenneth I MacAlpin, keunienk van de Pictn en de Schottn
## Gestorvn
* Godfred, keunienk van Denemarkn 
;juni
* 6 - Rotrudis, Frankische prinsesse, dochter van Karel de Grôotn
;juli
*8 - Pepeyn van Italië, zeune van Karel de Grôotn
4 december

**4 december** is de 338ste dag van 't joar (339ste in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Nog 27 doagn tout 't ende van 't joar.

## Geboorn
* 1875 - Rainer Maria Rilke

## Gestorvn
* 811 - Karel den Joungern
* 1137 - Lotharius II (of III), Rôoms-Duutsche keunienk en keizer van 't Hillig Rôoms Ryk
* 1679 - Thomas Hobbes
Ogiva van Luxemburg

**Ogiva van Luxemburg** (ca.986 - 21 februoari 1030) was e dochter van Frederik van Luxemburg, groaf in de Moezelgouwe, en van Irmentrude van Gleiberg van Wetterau. 
Heur zuster Irmentrude was getrouwd mè Welf II van Altdorf van ‘t Huus Welfn, en 
heur voaders zuster was keizerinne Kunigunde van Luxemburg, die getrouwd was mè keizer Hendrik II van ‘t Hillig Rôoms Ryk.

Ze trouwde in 1012 mè groaf Boudewyn IV van Vloandern. 

Hunder jounges :
* Boudewyn V van Vloandern
* Ermengarde, getrouwd met Adalbert, groaf van Gent.
Minivoetbol

right|frame|Minivoetbolwedstryd
**Minivoetbol** is ne variant van voetbol die gespeeld weirdt in een sporthalle, juste gelik zoalvoetbol. Der weirdt mè vuve teegn vuve gespeeld in 4 kêers 13 menuutn.

In de wedstryd ist er ôok olsan nen officieeln scheidsrechter. De typische golln zyn klêne en twêeënolf mèter brêed en 1 mèter hôge. De sport i vooral populair in West- en Ôost-Vloandern

## Spelregels

De mêest ipvallende spelregels:
* De keeper mag den bol nie mè d' handn anroakn.
* De bol weirdt weer ingeschipt in plekke van ingesmeetn.
* Elk fysiek contact i verboodn.
* Ge meugt 'n bal nie probeern of te pakkn in de rugge van ne teegnstandre.
* Wannêer ne speler twêe gele koartn krygt in dezelfde wedstryd, weirdt ie uutgeslootn vo de reste van de wedstryd, moa je mag wel vervangn weirdn. In 't minivoetbol is twêe kêes geel dus gin rôod.
* Ne corner weirdt niet direct gepakt. Der weirdt gewacht tot wannêer de ploeg derde corn èit, ton krygn ze ne schepcorner. By een schepcorner moe ne speler vanof nen oek ip de doellyne den bol omhôge scheppn richtienge zyne teammoat, die achter de strafschoplyne moe de bol probeern in de lege golle te koppn zonder de strafschoplyne te overschriden.
* Vervangn kan hêelsan, zonder toestemmienge van de scheids, a je vervangn zyt keu je loater nog were in et spel kommn.

## Geschienisse

Minivoetbol is ontstoan ip plingskes. Moa in 1968 is de êeste competitie ipgericht gewist. 't Minivoetbol kent vanaf ton ne vrê grôte groei. Êest was de NOMB de leidende federoatie en nu is 't de VMF (Vlamse Minivoetbol Federoatie). In 2002 woarn der round de 10.000 spelers.

## Externe koppeliengn
* Vlamse Minivoetbolfederoatie
* Minivoetbolsites
* Minivoetboluutsloagn
Gekuust Vlams

De name **gekuust Vlams** wordt dikwils gebruukt voar een sôorte kruusienge tussn AN en dialect Vlams. Mêestol betêekent da dan mensn de woordn en de zinsstrukteure van 't dialect gebruukn, moar doran d' uutsprake van 't nederlands an geevn. 

Azoa word een zinne gelik :

*"Goa je gy mee?"*

in 't gekuust Vlams :

*"Gaade gij mee?"*

Gekuust Vlams wordt dikwils deur ouders teegn under kienders gesprookn met 't verkêerde gedacht dan z' under kienders AN lêern. 't Gevolg is dikwils dan de kienders noch under dialect, noch under "beschaafd" nederlands goed lêern.

Iemand die dikwils genoemd wurd as veurbeeld van iemand die Gekuust Vlams spreekt, is de zanger Urbanus.
Bernard van Italië

**Bernard** (round 797 - 17 april 818), van ’t huus van de Karoliengers, was ‘n ounwettige zeune van Pepeyn van Italië. 

Olhoewel dat ‘n ounwettig was, mocht 'n van zyn grotvoader Karel de Grôotn toch zyn voader ipvolgn. Je was keunienk van Italië van 810 tout 818. 

Bernard trouwde in 813 mè Cunigunde van Laon. Z’han e zeune Pepeyn van Vermandois.

Bernard begost e complot teegn zyn nounkel keizer Lodewyk de Vroomn, omdat 'n, achter 't Ordinatio Imperii, mor e vazal mè was van zyn kozyn Lotharius I, en je wildeg ’n ounofhankelyk Italië. 

Os ’t complot uut kwam liet Lodewyk de Vroomn Bernards oogn uutstekkn en j’is doa twi doagn loater van dôod gegoan.

Lotharius I was zyn ipvolger.
Berenroute

De **Berenroute** is een veloroute van 48&nbsp;km in en rond Mullebeke. De Berenroute is vernoemd achter een adelyke familie die van 1500 tot 1800 in 't bezit was van Mullebeke en ip under woapenschild ne beir ad, nu et woapenschild van de gemêente zelve. De route passeert ôok langst et kastêel de Jonge d' Ardoye, et sport- en recreoatiecentrum Ter Borcht en het gelyknoamig kastêel, de Herentmeuln en de Poelberg met doarip de Poelbergmeuln.

## Bronn
*Meulebeke.be

## Koarte
*De koarte van de route
Weverieroute

[right|thumb|Nen wegwyzer van de Weveryroute in [Ingelmunster]]
De **Weverieroute** verkent de nog groene streke ten ôostn van Roeseloare. De noame verwyst noa de vele weveryen die er vroeger in de streke woarn. 

De route start ip de platse van Ingelmunster en vertrekt vandoa langs et joagpad langst de Mandle. Vervolgens ip de route liggn Mullebeke, Pittem, Ardôoie en via Kachtem - Emelgem (olletwêe deelgemêentn van Yzegem) were noa Ingelmunster. Langst de boane kom je onder andre de kastêeln van Ingelmunster, Ôoigem en Ardôoie teegn, de Muzel en de Herentmeuln. 

De route is 41&nbsp;km lank.

## Koarte
*De koarte van de route
1863

1860 - 1861 - 1862 - **1863** - 1864 - 1865 - 1866
't Joar **1863** is 't 63e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
thumb| 'Le Déjeuner sur l'herbe' van Édouard Manet
[thumb|Beeld van Jacob van Artevelde ip de Vrydagmarkt in [Gent]]
; januoari
* 10 - Openienge van d' êeste lyne van de Metro van Londn. 't Is den êeste metro van de weireld. 
;meie
*12 - België kopt tolrechtn ip de Schelde of van Holland. In Den Haag wordt hierover e verdrag ofgeslootn.
*17 - De Fransche kunstschilder Edouard Manet exposeert zyn werk "Le Déjeuner sur l'herbe" in Parys. 't Werk verôorzakt e schandoal.
;september
* 19 - Ip de Vrydagmarkt van Gent wordt e standbeeld ounthuld van Jacob van Artevelde, gemakt deur Pieter De Vigne-Quyo.
;november
*12 - Journalist Jan de Laet uut Antwerpn, lid van de Meetingparty, legt ols êestn in 't ounofhankelyk België den eed of in 't Nederlands. 
;december
* 4 - In de nacht van 3 ip 4 december 1863 woedt er e styf zwoare storm in 't Nôordzêegebied. Der zyn hounderdn dôoie. 
*De Joodsche diamantair en publicist Jacob Karsman wordt deur 't Hof van Beroep in Brussel toet e zwoare boete verôordêeld omdat hy de zittienge verliet. Je dêed da omda zyn avocoat Julius Vuylsteke nie in 't Nederlands mocht pleitn.
*Ernest Solvay en zyn broere Alfred stichtn de moatschappy Solvay & Cie.

## Geboorn
;april
*3 - Henry Van de Velde, Vlamsche kunstschilder, ountwerper en architect (gestorvn 1957)
;juni
* 10 - Louis Couperus, Hollandsche schryver (gestorvn 1923)
;juli
* 15 - Hendrik Geeraert, West-Vlamsche schipper en volksheld, die binst den Êeste Weireldoorloge 't Duuts leger stopte deur de sluuzn t' openn in Nieuwpoort (gestorvn 1925)
* 30 - Henry Ford, Amerikoanschn industrieel en iprichter van de Ford Motor Company (gestorvn 1947)
;november
*14 - Leo Baekeland, Vlamsche scheikundign (gestorvn 1944)
;december
* 12 - Edvard Munch, Noorsche schilder (gestorvn 1944)

## Gestorvn
Veldroute

thumb|left|Veldroute anlôoproute-bord
thumb|left|Veldroute-bord

De **veldroute** is een veloroute van 36&nbsp;km lank in Ardôoie en Kôoskamp. Ge kunt startn vanuut et centrum van Ardôoie met de veldroute - aanlooproute die je tot d' echte route briengt. De route noemt azô omda der doa vele uutgestrekte veldn zyn. Ge passeert er ôok langs vé veldkappelekes. De route passeert o' vege an 't veldbus en 't Kastêel van Ardôoie noa de Rysselendemeulne gepasseert t' èin. Ip 't ende van de route ist er nog een stikske route da joe
nog kan werebriengn tot et centrum van Ardôoie.

## Externe koppelienge

De route utgetêkend online
Leezn

[thumb|Portret van [Rembrandt van Rijn|Rembrandt zyn moeder]]
**Leezn** es 'n cognitief proces da verschillige ofbeeldingn goat goan omzettn in e betêkenisse. Geschreevn tekst wirdt deur et netvlies ontvangn en deuregeevn an den visueeln cortex. Den deen verwerkt de ofbeeldinge en geift ze deure an Wernicke zyn gebied om te wirdn beredeneerd.

Der zyn verschillige systeemn ontwikkeld om tekstn te leezn, elk me zyn eign nut:
* Verkennd leezn
** Oriënteernd leezn
** Globoal leezn
* Intensief leezn
* Kritisch leezn
* Studeernd leezn
* Zoeknd leezn

Et doel van de verschillige systeemn es: om zêre te leezn, et leezn van overbodige tekstn te vermien, te weetn wok da je leest, t' elpn by 't lêern en 't zêre werevindn van de nôdige informoatie.
Verkennd leezn

thumb|Kunstwerk van ne vint die zyn gazette an 't leezn es in de Weinstrasse in Neustadt

**Verkennd leezn** es et rap overlôopn van e tekst, om zêre te bepoaln woarover nen tekst juste goat. Et wirdt et mêest gebruukt by 't leezn van de gazette. De mêeste minsn weetn zelfs nie dan ze 't an 't doen zyn.

Mêestol gebeur et in twêe kêers:
* **Oriënteernd leezn** es et bepoaln van et olgemêen onderwerp van den tekst, deur te lettn ip den kop, den schryver, den uutgever, de onderkoppn en den êestn en den latstn porogroaf.
* **Globoal leezn** es et bepoaln van de oofdzoakns, deur de inleidinge en et slot en e poar plekkn dertussen onder de loupe te pakkn.

Et wirdt mêestol gebruukt om te zien of e bepoalde tekste de moeite weird es om uutendelik intensief te leezn of zelfs studerend te leezn. Et uutendelik doel van da systêem es ton ôok om zô winnig meugelik tyd te verdoen an 't leezn van zoakns die der toch nie toe doen. Ozô èi je mêer tyd om jen te concentreern ip nen andern tekst die misschiens wel belangryk es.
Robertynn

De familie van de **Robertynn** of de **Robertiengers** woarn Frankische eedeln die e belangryke rolle gespeeld hen binst de 9e êeuwe in West-Francië. Ze woarn de vôorouders van de Capetiengers. Ze wierdn azo genoemd omdan der verschillige leedn de vôornoame Robert droegn. 

Ze zoun ofkomstig gewist zyn van Haspngouw round Toungern en ze geraktn verboundn met de Karoliengers: de dochter van Ingelram van Haspngouw, Ermengarde, trouwde mè Lodewyk de Vroomn. 

Ze leeverdn zelve ook êenigte keuniengn lik Odo I, zyn broere Robert I en Hugo Capet, die anzien wordt ols de latste keunienk van West-Francië, den êeste keunienk van Vrankryk en de stichter van de Capetiengers of et Huus Capet.

## Stamboom
* Ro(d)bert  (-764), dux van Haspngouw van 732, getrouwd me Williswinda van Worms
** Ingelram van Haspngouw
*** Ermengarde van Haspngouw, getrouwd mè Lodewyk de Vroomn
** Cancor, stichter van d’abdye van Lorsch
** Landrada
*** Chrodegang, aartsbisschop van Metz, abt in Lorsch
** Robert van Haspngouw
*** Robert van Worms
**** Robert de Sterkn
***** Odo I, keunienk van West-Francië, getrouwd mè Theodrada
****** Wido
***** Richildis, getrouwd mè Willem I van Périgueux
***** Robert I, keunienk van West-Francië, getrouwd mè Beatrix van Vermandois
****** Emma, getrouwd mè Rudolf, hertog van Bourgondië en keunienk van West-Francië
****** Adela, getrouwd mè Herbert II van Vermandois
****** Hugo de Grôotn
******* Hugo Capet, getrouwd mè Hedwig, dochter van Hendrik I de Veugeloare
******** Hedwig, getrouwd mè Reinier IV van Henegouwn
******** Robert II
******* Otto van Bourgondië, getrouwd mè Gerberga van Chalon
******* Odo van Bourgondië
******* Beatrix, getrouwd mè Frederik I van Lothariengn
******* Emma, getrouwd mè Richard I van Normandië
******* Herbert, bisschop van Auxerre
Brouweryn van West-Vloandern

## Interne Koppelienge
Mêer informoatie over brouweryn kan gevoundn wordn in 't artikel Brouwery

## Externe Koppelienge
Beer Me!
Intensief leezn

[thumb|Stanbeeld van [San Isidorus van Sevilla|den illgn Isidoor ip de trappn van de nationoale bibliotheke van Spanje in Madrid]]

**Intensief leezn** es et grondig deurepakkn van e tekste om em uutindelik te vattn. Iedere zinne, ieder word en iedern letter wirdt geleezn.

Normoal begunt je me den tekst verkennd te leezn, om den olgemêenn droad te begrypn. Ton goa je 't middnste grondig leezn en bekyk je de verschillige onderwerpn die deronder volln. Ier moe je sourtout lettn ip de belangrykste woordn binn de zinn en de belangrykste zinn binn de porogroafn.

O je de tekste ol grêed verkennd èi gleezn, goa je ier over et olgemêen 'n systêem lik et zêreleezn goan willn gebruukn.

De volgendn stap da je ton misschiens goat doen es 't kritisch leezn of direct studeernd leezn. 't Ku ôok zyn da je der de vôorkeur an geft om den auteur, uutgever en ouderdom van de tekste êest kritisch te bekykn, olvôorns da j'em intensief begunt te leezn.
Molenlandroute

thumb|left|Molenlandroute-bord

De **Molenlandroute** is een otto/motoroute van 82&nbsp;km deur de grôte omgevinge van Tilt. Lyk da j' ol kun peizn an de noame bringt de route jou langs vé meulns tussn d' utgesterkte veldn, wa typisch is vo de streke. 

De route start ip de markt in Tielt en lopt langs Koanegem, 't kastêel van Poeke, Ruuslee met de Hostensmeuln, 't Lippensgoed-Bulskampveld in Beirnem, Wiengne, Egem, Pittem, Kôolskamp en Ardôoie, de Rysselendemeuln. 't Latste dêel goat langst Provinciedomein 't Veld in Ardôoie an Mullebeke, en de route endigt by de Poelbergmeuln in Tilt.

## Koarte
*Gedêeltelik juste koarte
Golfstrôom

thumb|De Golfstrôom. De woatertemperateure vermindert van rôod noa blauw.
thumb|De Golfstrôom makt dêel uut van de ''thermohaliene'' circuloatie.
[thumb|Den ''Terra Modis'' ofbêeldienge toogt de Golfstrôom vanof 't nôordôostn van de [Verênigde Stoatn. De warme Golfstrôom is oranje en gilve. De temperateurn wordn weregegeevn van warm noa koud: rôod, oranje, groen, gilve, lichtblauw, blauw en purper. Zwart betêekent dat er gin data beschikboar zyn (mêestol land). Bron: NASA]]
De **Golfstrôom** is een rappe, sterke warme strômienge in den Atlantischen Oceoan die zyn ôorsprounk viendt in de Golf van Mexico (vandoar de name). De Golfstrôom volgt den ôostelike kust van de Verênigde Stoatn en Newfoundland, woardat den Atlantischen Oceoan overstikt en an de Golf van Biskoaje uutkomt. Vandoa vloeit je ton noa 't nôordn toet an de Nôordzêe en de Nôordeliken Yszêe. De Golfstrôom makt dêel uut van de *thermohaliene circuloatie*, waddat een reekse oceoanstrôomn zyn die round de weirld zyn oceoann goan en gedreevn wordn deur een verschil in zoutgehalte van 't zêewoater.

In de Golfstrôom kunn'n d' er strôomsnelheedn van 3 meter per seconde vôorkommn, wadda betêekent dat een reize met de strôom veel rapper kan goan dan teegn de strôom up.

Deur de Golfstrôom is 't klimoat up 50° nôorderbrêedte (woada den Vlamschen kust ligt) veel warmer dan up gelykoardige plekkn up d' eirde. Ojje ziet da New York up de zelste brêedtegroad ligt gelik Madrid en Rome. Kuj' onmiddellik zien waffer verschil da makt. Voarol in Scandinavië is 't verschil vrê dudelik: de havens van Nôorweegn toet an Moermansk zyn in de winter vry van ys.
## Naamgevienge
De name "Golfstrôom" wierd deur Benjamin Franklin bedacht. Vroeger wierd je ook de Floridastrôom genoemd en op koartn van 1600 en 1700 noemt je 't "Kanaal van Bahama".
## Ontdekkienge
De Golfstrôom wierd ontdekt in 1513 gedeurende een expeditie van Juan Ponce de León. Van ton of hèn de Spoanse scheepn die van Amerika noa Spanje zildn olsan die route gebruukt. In 1786 hèt Benjamin Franklin de strômienge bestudeerd en in koarte gebrocht.

## Ontstoan en historisch gedrag
De Golfstrôom begint in de Golf van Mexico en briengt warm woater noa 't nôordelik dêel van den Atlantischen Oceoan woarda 't water an de Nôordpool bevriest. Doadeure wordt het overbluvende woater ryker an zout en zwoarder, en zakt noa beneen, woarachter dat de strôom langs den oceoanbodem were noa 't zuudn vloeit.

Me weetn van 't ounderzoek van den yskappe in Groenland dat in den ystyd de zêewoatertemperateure vantydn rap veranderde. 

't Er wordt gepeisd dat de Golfstrôom oftewel gestopt hèt, of in een mêer zudelike positie noa beneen gedookn hèt.

## Toekomst
Sommige klimoatonderzoekers vôrspelln dat in een warmere weirld den dryfkracht voa de Golfstrôom minder sterk goa zyn, wadda zou kunn'n betêekenn dat globoale verwarmienge een platselike ofkoelienge in West-Europa zou kunn'n verôorzaakn. 

Voa den ogenblik emme nog nie genoeg satelliet metiengn voa 't zeker te kunn'n zeggn.
Gebied van Wernicke

thumb|De gebieden van Broca en Wernicke in d’ heirsens.
‘t **Gebied van Wernicke**, genoemd noa den ountdekker Carl Wernicke, is êen van de twêe stikkn van de cortex cerebri in d’heirsens. ‘t Ligt in de lienker temporoale kwabbe en ‘t speelt e belangryke rolle by ‘t verstoan van toale. ‘t Wordt ook wel ‘t sensorisch sproakcentrum genoemd. 

‘t Ander stik, ’t motorisch sproakcentrum, is ‘t gebied van Broca. 

Letsels of kwetseurn in ‘t gebied van Wernicke kunn dyslexie en sensorische afasie tout gevolg hèn.
Belgische chocola

|thumb|Leonidas shop in Manhattan
|-
|thumb|Cacaoboom met fruut.
|-
|thumb|Verschillende sôortn pralienn
|-
|thumb|Belgische zêevruchtn
|}
**Belgische chocola** is weirldberoemd, nie ollêne deur zyn pralienn, moar ook deur de kwaliteit van de chocola, en de maniere woarup da 't gemakt wordt.

## Fabrikage
Gelik ieder ander sôorte chocola begint Belgische chocola as cacaobôonn. Achter dan de zoadjies te droogn zyn geleid en ton gebrand wordt de pele weggedoan, en de keuze en de miengelienge van de gepelde zoadjies is den êeste stap da Belgische chocola zoa apart makt van de reste. 

Een twidde belangrike stap is 't moaln van de gepelde zoadjies, wadda veel fynder gebeurt dan voar andere sôortn chocola (toe 12&nbsp;µm, vergeleekn mè 24&nbsp;µm in Iengeland). Achter 't moaln ejje een chocolalikeur mè 50% vet (cacaobeuter), die ton verwarmd wordt toet 54 - 71&nbsp;°C, binst dat 't geroerd wordt en lucht d' erin gebloazn tope met emulsiemiddeln.

Belgische chocola hèt ook minder suker in dan Zwitserse chocola, en in 't finoale produkt zit er round de 43% (minimum 35%) cacao in.

## Belgische chocola as verkôopsargument
Deurda Belgische chocola zoan hoge kwaliteit hèt, wordt het in plekkn gelik Iengeland of Amerika as een têekn van kwaliteit voa 't hêle product angezien. Up 't moment da de "Magnum" frisco uutkwaam, zeit de promotie vrê dudelik "with Belgian chocolate", en sedertdien zie je geregeld dan byvôorbêeld koekn woarda de verpakkienge "Belgian chocolate" vermeldt automatisch dierder zyn dan de zelste koekn zoender de chocola. 

't Is doavan dan d' er nu wettn zyn uutgebrocht die verbien van chocola "Belgian chocolate" te noemn tenzy da 't echt in België is gemakt. Dus kryg je nu beschryviengn gelik "made from Belgian chocolate" (ot ievers anders hersmoltn is van chocola die in België gemakt is) of "Belgian-style chocolate"

## Pralienn
Êen van d' attraksjes on toeriestn België bezoekn zyn de pralienn, woada België nie ollêne weirldberoemd voaren is, moa die ook hier uutgevoendn zyn. 't Begost ollemolle met een Zwitser met de name van Neuhaus die in 1850 een apotheke in Brussel haad, woardat je ook snoep verkocht, met de name "prasline". Zyn kleinzeune hèt die branche van de commerce uutgebrêed, en in 1912 zyn d' êeste pralienn gelik damme ze nu kenn'n up de mart gebrocht.

Sedertdien zyn der veel andere Belgische bedryvn upgekommn die pralienn verkoopn gelik Godiva, Leonidas en Guylian, en nog mêer klêendere chocolatiers. In Brugge zyn der zels zoaveel chocolawinkels dat erup trekt dat ieder derde winkel in Brugge ofwel kant of chocola verkoopt.

## Reeptjieschocola
Misschien minder bekend in 't buutnland, moa toch nog van goeie kwaliteit zyn merkn gelik Cote d'Or, Callebaut en Jacques, alhoewel dan de mêeste van de bekende merkn deur buutnlandse firma's zyn overgenoomn (Cote d'Or is upgekocht deur den Amerikoanse firma Philip Morris, betere bekend voa sigarettn, Callebaut deur de Zwitserse firma Suchard, en Jacques deur de Spoanse groep Natra). 
## Externe koppelienge
*BELGIAN CHOCOLATE CODE
*How they make belgium chocolate?
Kritisch leezn

thumb|Verschillige boekn vergelykn es belangryk.

**Kritisch leezn** es 't leezn, woaby da je rekenienge oudt me de juustigheid van de tekste.

Hierby goa je nie ollêne kykn oe betrouwboar en volledig den tekst wel es, moa goa je ôok noagoan ofdat den auteur wel betrouwboar es.

Deur te kykn noa de bronn, mêer informoatie te zoekn over den auteur, noa te goan wie dat den uutgever es en ip te lettn oe oud da den tekst es, ku je weetn of dat den tekste in zyn gehêle of gedêeltelik wel de moeite weird es om uutendelik studeernd te leezn.

Den inhoud zelve moe neffnst den inhoud van andre tekstn over da onderwerp weirdn geleid, om te kunn uutmoakn ofdat olles wel overêen komt, en surtout te weetn wuk dan de verschilln zyn en woarom dan de verschillige auteurs over dazelfste onderwerp verschilln van mênienge. Deur jen eign ervoarienge met da onderwerp ku je ton uutmoakn wie dat 'r uutendelik zyn and in den juustn kabbas stikt.
Studeernd leezn

thumb|Den doad van 't studeern.

**Studeernd leezn** es et bestudeern en lêern van 'n tekst, mêestol deur 't moakn van e soamnvattienge. 't Es ne vorm van vrêe actief leezn, woaby dat den leezr em inspant om den tekst te begrypn. Hierby meug je der van uutgoan dat den leezr em ol verre eevn vele moe goan inspann in 't leezn van de tekste, lik dat den schryvr dat èit gedoan om em te schryvn.

Et doel van 't studeernd leezn, es 't bewoarn van de belangrykste gegeevns uut den tekst in je kop, om ze ton verder te kunn gebruukn, zonder da je ze êest were moet goan zoekn in den tekst. De kernwoordn en kernzinn, woarip da je by 't intensief leezn (hopelyk) èit gelet, kommn ier surtout goe van passe.
Trekteur

thumb|right|Nen modernen trekteur (me veiligheidscabinne) 
thumb|Stôomtrekteurs
[thumb|Nen trekteur in d' odde joarn, van [Mercedes]]
[thumb|right|Oldtimer van [Massey-Ferguson]]

Nen **trekteur** of **tracteur** is een voertuug geconstrueerd vo 't werk in de landbouw te verlichtn. Mêestal trekt den trekteur een andre macine vôort die nôdig is in 't werk of e (load)karre.

Verre oltyd zyn d'achterwieln grôder dan de vôorwieln. Doadeure kant 'n nie (makkelik) vaste lôopn ip 't veld. Sommigte tracteurs èin zelfs doubele bandn an, das vô nog mêer grip, ze gebruukn da mêer in Amerika dan oalier.

Vanof da je 16 joar zyt kuj je probeern een G-rybewys t' oaln wa da je nôdig èit vo mè ne tracteur meugn te ryen (tot 20 ton). De mensn geboorn vô oktober 1982 èin gin rybewys nôdig.

Trekteurs èin ôok vé mêer vetissn/vitessn dan nen otto omda ze moetn vé verschillende sneleedn exact anoudn en ôok vo vé macht t'èin. By oude trekteurs met e bêtje slete ip kun je wel kê mezérie èin voor in de zjuste vitesse te roakn dus èin de constructeurs nu veranderd dan de trekteurs nu twêe versnellingspookn èin of dat et digitoal werkt in plekke dan vroeger mè êen versnellingspoke e stik of acht vetessn.

Ip trekteurs steekn ze ôok soms vorkn zoda ze em kunn gebruukn as clark of schepn vo bulldozer of kroane. Trekteurs weirdn ôok mêer en mêer gebruukt in transportbedryvn ter vervangienge van camiongs omda ze ôok grôte loadiengn kunn vervoern en 't minder kost vo te verzekern en der gin controlle ip is da j' om de zôvé eurn moe rustn lik by camiongs.

## Geschiedenisse

Ip 't ende van de joarn 1800 zyn z' uutgevondn omdat er ton mêer eetn nodig was deur d' Industriële revolutie en doardeur er ôok nog kê minder mensn beschikboar woarn vo te werkn in de landbouw, dus moest et werk lichter en rapper zyn of kunn goan gedoan weirdn. D'êeste werkten ip stôom moa ol zêre schoakeldn z'over ip verbrandiengsmoteurs. In Europa oltyd diesel, in Amerika gebruukn ze liever nafte. Den trekteur pakt verre over hêel de weireld de rolle over van trekbêestn.

## Veiligheid

Olle moderne trekteurs zyn nu ôok vôorzien met e veiligheidskôoie zoda aje zoe ommekêern, nie ondern trekteur kunt gesmeierd weirdn. In zukke veiligheidscabine kunn ze ton ôok mêer luxe steekn nateurlik lik radio's en zetels me stoffe ip of zelfs lêer.

## Bekende merkn van trekteurs
* Fendt
* Massey-Ferguson
* Mercedes, makt ôok (ip klêne schoale) trekteurs
* New Holland
* Renault, produceerde ôok lange trekteurs mo z'èin under linne verkocht an Claeys da oal êder gespecialiseerd was in landbouwmachienn lik pikdèssers.
Massey-Ferguson

thumb|300px|Massey Ferguson 3660
**Massey Ferguson** is êen van de grotste bouwers van landbouwmachines en in 't bezonder trekteurs ter weireld. Et bedryf èit 37 fabriekn in neegn landn. Tegoare met d' associées en de licentiehouders weirdn under productn gefabriceerd in 85 fabriekn in 31 landn. Ze verkôopn under productn in 190 landn. Wa dus wel bewyst oe grôot Ferguson is. Typisch vo de trekteurs is ôok da ze oltyd in 't rôod gespeit zyn. Vodder moakn ze ôok nog ôogstmachienn, machienn vo gemêentelik werk en vo in den hof en parkn.

'n Dag van vandoage is M-F dêel van AGCO.

## Geschiedenisse

't Bedryf is ontstoan uut de fusie van Massey, Harris en Ferguson. 't Bedryf werd ipgericht in 1847 in Newcastle in Canada deur Daniel Massey as: Newcastle Foundry and Machine Manufactory. Z' èin ôok loater fabriekn gestart in Detroit (Amerika) en Iengeland. D' êeste modelln trokkn ip die van Ford-Ferguson. Vanof 1951 begostn ze mè trekteurs te produceern mè dieselmoteurs.

## Koppelingn
* Officiëln website
* Vrê vé documentotie over Massy-Ferguson
Fendt

thumb|300px|Fendt 818

**Fendt** is een Duuts merk van landbouwmachinn, ipgericht deur de gebroers Fendt. 't Merk is ipgericht in de stad Marktoberdorf in de Duutse deelstoat Beiern. Fendt èi begunn mè 't moakn van trekteurs, moa makt tegenwôordig ôok pikdeschers en boalenpersn. Et typisch kleur van Fendt is groen.

In 1930 maktn ze underne êeste trekteur me 6 pk wa sterk was vo dien tyd. Dien trekteur kreeg as noame Dieselroß. Fendt i nog olsan bekend vo under kwaliteit mo wel nog redelik diere. Ze moakn ôok nie geweun trekteurs moar probeern constant vernieuwiengn en verbeteriengn in under nieuwe modelln te steekn.

Sinds 1997 is Fendt ôok dêel van AGCO.

## Nieuwste typn
De Fendt 939 is et latste nieuw type van Fendt-tracteurs. Diene tracteur kan tot 60&nbsp;km/h en èit 390 pk. 

Ip e beurze van landbouwtechniek in 2007 liet Fendt e hêel nieuw model zien. De Fendt Trisix èit 540 pk (!) en kan wel 63&nbsp;km/h oaln. Ze gebruukn doavo wel 2 aparte andryviengn. Diene tracteur weegt 19 ton en j' èit 3 aparte assn. Z' èin ton gezeid da ze diene tracteur pas gingn begunn te moakn in 2009.

## Koppelinge
* Website va Fendt
Duuts

thumb|In 't geel gebied gebruukt de mêerderheid van de bevolkienge de Duutse toale als moedertoale
[thumb|Woa dan ze Duuts sproakn in 1930, ge ziet da da gebied vee grôter is, da komt deurda de Duutsers doa verjoagd zyn achter den [Twiddn Weireldôorloge]]
thumb|De Benrather of ''make/mache''-lyne en de Speyerer of ''Appel/Apfel''-lyne lik grenze tussn Hôogduuts, Middelduuts en Nederduuts

't **Duuts** is een West-Germoanse toale. 't Is d'ênigste officiële toale in Duutsland, Ôostnryk en Liechtnstein en êen van d'officiële toaln in Zwitserland, Luxemburg, België en Itoalië. 't Weir ôok nog wel gesprookn in de voormoalige Oostbloklandn en Namibië, e land te nôorwestn van Zuud-Afrika.

## Duutse moedertoale in Europa
Lik of da je ziet, spreekn ze dus de toale vôoral in Duutsland, Ôostnryk, Zwitserland, Liechtnstein, Luxemburg, Vrankryk, België en Itoalië.

## Duutsche dialectgroepn

't Upperduuts es et geheel van Zuud-Germoansche (streek)toaln dan de Twidde Germoansche klankverschuvienge helegansn hèin oundergoan. Et bestoat uut et Alemannisch, et Beiers en et Zuud- en Oost-Frankisch.

De toaln en streektoaln woa da die veranderiengn moa gedeeltelik zyn gebeurd, noemn me gezoamenlik et Middelduuts. Et Middelduuts bestoat surtout uut et Moezelfrankisch (dat es ook de toale van de Oostkantongs en Luxemburg), et Reynfrankisch, et Hessisch en et Thüringisch.

't Hoogduuts bestoat uut de Middelduutsche en Upperduutsche toaln en dialectn t'hope. 't Hoogduuts (of Nieuwhoogduuts) es ook de noame voor et moderne, officiële Duuts.

't Nederduuts es de verzoamelnoame vo olle Nederfrankische en Nedersaksische toaln en streektoaln.

## Isoglossn deur 't Duuts toalgebied

* de Benratherlinie schidt et Nedersaksisch van et Middelduuts. Die lyne es de isoglosse van 't werkword *maken/machen*.
* de Uerdingerlinie lopt 't meest westelik van ol, zels deur Vloandern. Ze markeert zy de *ik/ich* grenze.
* de *Main-linie* of *Spierse linie* schidt et Middelduuts van 't Upperduuts. Dat es de grenze tusschn *Appel/Apfel*.
Trekbêestn

[thumb|260px|Ossewoagn in [Itoalië rond 1900]]
[thumb|260px|Twêespan vo boerekarre, [Bulgareye]]
Een **trekbêeste** is een bêeste da weir gebruukt vo zwoare lastn of gewichtn te trekkn mè hulpe van voertuugn lik een slee of een karre. Trekbêestn weirdn vee gebruukt in de bosbouw en in de landbouw. Der weirdn verre gin trekbêestn mè gebruukt in West-Europa moa wel nog in Ôost-Europa, Oazië en Afrika.

Vôorbeeldn van bêestn die deur temmienge as trekbêeste gebruukt weirdn, zyn:

* peirdn 
* ossn
* houndn (nie mè toegestoan, allêne nog vo sleeën te trekkn)
* reeën
* kameeln en dromedoarissn
* olifantn
* struusveugels
* woaterbuffels
* zeboes (Afrikoanse koein)
* ezels

By de peirderassn zyn de koudbloedige trekpeirdn 't mêest in trek, gelik et Brabants boerepeird.


Image:Ww1-elephant.jpg|Olifant in den Êestn Weireldoorloge
Image:OstrichCartJacksonville1.jpg|Struusveugel vo een renwoagentje
Image:Water buffalo Taketomijima.jpg|Woaterbuffel in Japan 
Image:Sled dogs.jpg|Sleehoundn in Ysland
Menapii

miniatuur|304x304px|'Edendoagse koarte met het Menapisch gebied
thumb|right|300px|Reconstructie van een Menapisch huus teegn Destelbergn.
De **Menapii** of **Menapiërs** woarn een oud-Belgische stam in 't Nôordn van Gallië. 

## Geografie
Under gebied rêekte van de Rynmoundienge en verder noa 't zuudn langs de Schelde. De vornoamste romeinse nederzettienge, den *Civitas Menapiorum*, in under gebied was Kassel, woavan dat de name een verbasterienge is van 't Latyn *castrum* (= kamp). 

Under gebeurs woarn: 
* de Morienn noa 't westn
* de Nerviërs noa 't zuud-ôostn
* de Eburoonn noa 't nôord-ôostn (toet an den tyd van César)
* de Tongriërs noa 't ôostn (achter Augustus zyn tyd)
* de Atreboatn noa 't zuudn
* de Sicambri and Bataviërs noa 't nôordn (verby de Schelde) 

## Geschiedenisse
De Menapiërs woarn hardnekkig in under weerstand teegn Julius César. Gelik de Morienn vochtn ze een sôorte guerilla, en trokkn under dikwils weg in de moerassn en bussn van de streke. In zyn boek *De Bello Gallico* (Over de Belgischen ôrloge) zeit César dan ze den ênigste stam woarn die noais ambassadeurs haan gesteurd voar over vrede 't ounderhandeln.

## Etymology
Een vôorgestelde explicoatie van 't wôord is da 't van *Meen en *ape komt, woarda *Meen* een grôot huus betêekent, een gemêenschappelik huus woardan mensn van 't dorp tope kommn (meugeliks verwant an 't Nederlands wôord "gemeen" en 't Vlams "gemêente". 't Achtervoegsel *-ape* kom van een Germoans wôord voa woater, en dus is de noame Menapiër een referentie noa dorpn teegn 't woater.
Sulferberg

De **Sulferberg** is een heuvel in het West-Vlams Heuvelland by Westouter. Juust ounder den top, die up 88 metr ligt, komt de Goeberg omhoge. "Sulfer" is in de platselike toale de noame voa slichte ground. De ground wordt nog olsan gebruukt voar ongedierte dôod te doen.

De Sulferberg makt dêel uut van de centroale heuvelkam in 't Heuvelland, die de woaterscheidienge is tussn 't strôomgebied van de Leie (noa 't zuudn) en den Yzer (noa 't nôordn).

## Wielrennen

De hellienge is in 1972 en 1982 upgenoomn geweest in Gent-Wevelgem, in 1982 laag het parcours tussen de Kemmelberg en de Baneberg. 't Êeste stik in Westouter stygt een bitje en bestoat uut kolsyn, doarachter is de hellienge g'asfalteerd. De hellienge wordt in de latst edities van Gent-Wevelgem ofgedoald op weg noa de beklemmienge van de Vidaigneberg.

De hellienge wordt ook beklommn in de joarlikse koers Belcanto Classic da begint in Westouter.
Zwortnberg

De **Zwortnberg** is een getuugnheuvel en gehucht in de gemêente Euvelland. De heuvel ligt up de Frans-Belgische grenze, met den top up een hoogte van 152 meter. An de Franse kant noemt de hellienge *Mont Noir*, noa 't gehucht mè dezelste noame teegn den top. De heuvel ligt up de grenze van Westouter in België, en Sint-Janskappel en het grondgebied van Boeschepe in Vrankryk. De noame kom van de familienoame "De Zwarte" achter de familie die de berg in de 13e en 14e êeuwe in under bezit haan.

De Zwortnberg ligt teegn de Vidaigneberg, Rôonberg en Baneberg. Op de Zwortnberg liggn der veel wienkeltjes en horecabedoeniengn, die in 't weekend voarol deur de Fransn bezocht wordn.

## Wielrennen
De hellienge is bekend uut 't wielrennen en is dikwils beklommn in Gent-Wevelgem, ounder andere in 1957, 1993, 1994 en 1995. Je kan zôwel vanuut Vrankrijk (Mont Noir) of vanof de Vidaigneberg (Zwortnberg) beklommmn wordn. 

Verder kan 't je ook beklommn wordn via de Langendreve en de Gemenestroate vanuut Westouter. De weg goat êest een poaqr kilometers icht omhoge toedat den echte klem begint. Up den top liggen der omtrent 30 meters kolsyn. Ander is 't er de meugelikheid voa de Zwortnberg vanuut 't gehucht Croix de Poperinghe (uut de richtienge Belle via de D223 te beklemmn, den deen endigt zoan 2/3 deel ounder den top van de Zwortnberg vanuut de richtienge Vidaigneberg. 

De helling is ook upgenoomn in de Vierdoagsche van Duunkerke, de Driedaagse van West-Vloandern en 't Circuit Franco-Belge.
Scherpnberg

De **Scherpnberg** is êen van de getuugnheuvels in 't West-Vlams Heuvelland, ze ligt tussn De Klyte en Loker, met een top die up 125 meter ligt. De berg kryg zyn noame van 't feit dat j' ollêene stoat en scherp ogetêekend stoat 't landschap. Vanof de berg is 't er een uutzicht up de bronne en de diepe beddienge van de Bruilloosbeek die een bitje verder in de Kemmelbeke lôpt. Platselik wordt het ook *Klêen Zwitserland* genoemd. 

Met upgraviengn up den Scherpnberg is 't er een byle van 3000 joar voa Christus uut Bretagne gevoundn. 

Van 1622 toet 1918 hèt er een houten kôornmeuln up den top gestoan. Een êeste kê, in 1794, is tje deur Franse soldoatn vernield. De meuln wierdt herbouwd moa was beschaodigd in een storm. In den êeste weirldôrloge wierd den berg en de meuln as een observoatiepost gebruukt deur 't Iengels leger, moar in 't voarjoarsoffensief van 1918 is tje were vernield gewordn en nie mè herupgebouwd.

## Wielrennen
De hellienge is in 1972 upgenoomen in Gent-Wevelgem. Z' is ook een poar kêern officieus beklommn. An den andere kant uut de richtienge van  Reningelst komt den Zandberg omhoge, die veel minder steil is en die up de weg tussn Loker en De Klyte uutkomt.
Bergn

De platsnoame **Bergn** of **Bergen** kan êen van de volgende plekkn zyn:

;België:
* Bergn (België) (*Mons*), den hoofdstad van de provincie Enegouwn

;Nederland:
* Bergen (Nôord-Olland), een dorp in de provincie Nôord-Olland
* Bergen (Limburg), een gemêente in de provincie Nederlands Limburg
* Bergen aan Zee, een dorp in de gemeente Bergen (Nôord-Olland)
* Bergen op Zoom, een stad in de provincie Nôord-Brabant

;Vrankryk
* Bergn (Frans-Vloandern) (*Bergues*), een gemêente in Frans-Vloandern, in 't Nederlands ook gekend as Sint-Winoksbergen

;Duitsland:
* Bergen (Chiemgau), een platse in de Duutse dêelstoat Beieren
* Bergen (Middel-Franken), een platse in de Duutse dêelstoat Beieren
* Bergen (Niedersachsen), een stad in de Duutse dêelstoat Nedersaksen
* Bergen (bei Kirn, Nahe), een platse in de Duutse dêelstoat Rheinland-Palts
* Bergen (Vogtland), een platse in de Duutse dêelstoat Sachsen
* Bergen an der Dumme, een platse in de Duutse dêelstoat Niedersachsen
* Bergen auf Rügen, een platse in de Duutse dêelstoat Mecklenburg-Voor-Pommeren

;Noorwegen:
* Bergn (Nôorweegn), de twidde grotste stad in Nôorweegn
Bergn (Frans-Vloandern)

**Bergn** (Frans: *Bergues*, Nederlands: *Sint-Winoksbergen*) es e stadje in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in't Blootland. 't Grenst an de gemêentn Tetegem-Koukerke, Ooimille, Kwoadyper, Soks en Bieren.

Bergn ligt 9 kilomeèters ten zuudn van Duunkerke en 15 kilomèiters o de westkant van De Schreve. Platselyk stoat bekend lyk "'t ander Brugge in Vloandern". Bergn wos de lokoasje vo de Fransche film *Bienvenue chez les Ch'tis*.

## Geschiedenisse
thumb|left|Overbluufsels van de Sint-Winoksabdy
't Stadje zyn noame was ôorsprounkelik *Groenberg*. Volgens de legende kwaam Sint-Winok, de zeune van een Bretoensen keunienk noa Groenberg, een heuvel an de rand van de kustmoerassn. Gelydelik hèt em dadde in een klêen abdytjie ontwikkeld.

In 882, on de Vikingn begostn 't land binn'n te volln, hèt Boudewyn II van Vloandern versterkiengn round Bergn gebouwd. Loater, in 1022, hè Boudewyn IV van Vloandern de Sint-Winokskerke gebouwd en der de relikwieën van Sint-Winok in begroavn.

De nabyheid van de zêe, die nog nie toet an Duunkerke haat weregetrokkn, den abdy en den burcht die in 1028 gebouwd was maktn Bergn d' ideoale plekke voar een handelsplatse. In 1240 kreeg Bergn een stadskeure en wierd een center voa den textielhandel, met een wullemarkt die begost in 1276. Bergn was ook een lid van de Hanzekoopmansgilde en toogde zyn onafhankelikheid met den bouw van een belfort.

In 1583 was Bergn veroverd deur Alexander Farnese voa Filips II van Spanje, en loater, in de Vrede van Aaken an Vrankryk overgeloatn. Lodewyk XIV bouwdige Duunkerkn uut as een haavn, en doamee begost Bergn zyn ofgank.

Bergn was verwoest deur een bombardement in den êeste weirldôrloge, en were in 1940 gedeurende de Slag van Duunkerkn.

Teegnover 't g'industrialiseerd Duunkerkn doet Bergn mêer een ryk verleedn peizn, en in de latste joarn is 't toeriesme van belang gewordn. Da was voarol angewakkerd deur 't succes van de Franse film *Bienvenue chez les Ch'tis*, die in Bergn was gezet.

## Zichtn
*'t Belfort is Bergn zyn belangrikste monument. 't Was begonn'n in de 13e êeuwe, en was herbouwd achter de Franse invoasie in 1383 en were in de 16e êeuwe, en gerestaureerd in de 19e êeuwe. j' Is ton were herbouwd achter dat je volledig was vernield in de twiddn weirldôrloge. 't Is nu geklasseerd as an UNESCO weirlderfgoed sinds 2005 as êen van historische belfortn van België en Vrankryk.
*De stadsmeurn, 5300 meters lange, zyn dêels middelêeus en dêels gebouwd deur den Fransen architect Vauban.
*Den abdy was in de Franse revolutie in 1789 vernietigd, en ollêene the marmeren deure en twi torrn bluuvn over.


Image:Belfry_of_Bergues_2008.jpg|'t Belfort met 50 klokkn.
Image:Bergues_Hôtel_de_Ville_R02.jpg|'t Stadhuus
Image:Gate_of_Cassel,_Bergues.jpg|De Kasselpôorte.
Image:Eglisebergues.jpg|St.Moartenskerke.
Image:Bergues_Abbaye_R02.jpg|De "Scherpe Torre" en de "Vierkante Torre" van de Sint-Winoksabdy.
Image:Spire of Saint Winoc abbey, Bergues.jpg|De "Scherpe Torre" van de Sint-Winoksabdy.
Image:Bergues_ramparts.jpg|De stadsmeurn, 5300 meters lank, hèn de stad voa vuuf êeuwn oumcirkeld.
Image:Winokbelfort.jpg|'t Belfort van Bergn (2004).