open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hadewych

right|350px|thumb|Et Ertogdom Broabant in 'n tyde van Hadewychs leevn, ofgebeeld up de landsgrenzn van nu 

**Hadewych** (°Antwerpn?) wos e mystica en dichteresse uut de 13e eeuwe.

## Leven
Hadewych leefde in de vulle 13e eeuwe in et hertogdom Broabant. Zy wos zy zounder twyfel e styf begoafde vrouwe. Ze sprak zy Latyn en Frans en koste den Bybel en de tekstn van de Kerkvoaders leezn. Da getuugt van e ryke, verzekers oadellikke ofkomste. Up loatere leeftyd stound ze zy an 't oofd van e verenigienge van olleenstoande religieuze vrouwn die nie in e klooster of abdy en wundn.

Hadewych wos e voorbeeld vo loatere mystici. In de 14e eeuwe schreef nen theoloog uut d'omgevienge van Jan van Ruusbroec over *een heylich glorioes wijf, heet Hadewich*. Zy wos ook d'eerste in de Lege Landn die mystieke tekstn schreef in de volkstoale, et *Diets*.

## Werk
### Visioenn
In de *14 Visioenn* beschryft ze zy eur groot verlangn vo verenigd te geroakn met God. Ze beschryft de tocht die de ziele moe moakn vo gelykig te kommn met Christus en God. De symboliek van de visioenn doe straf peizn an de Oopnboarienge van Johannes uut et Nieuw Testament.

:*Daarna quam Hi selve te mi, ende nam mi altemale in sine arme ende dwanc mi ane Hem; ende alle die lede die ic hadde gevoelden der siere in alle hare genoegen na miere herten begerten na miere menscheit. Doen werdic genoeget van buten in allen vollen sade. (...), maar saan in corter uren verlosic dien schonen man van buten in siene in vormen, ende ic sachen (...) al smelten in een, sodat icken buten mi niet en conste bekinnen noch vernemen, ende binnen mi niet bescheden. Mi was op die ure ochte wi een waren sonder differencie.*

:*Dit was al (...) in siene ende in gevoelne van buten, also lief met lieve ontfaan mach in aller voller genoechten van siene ende van hoorne, van vervaarne deen inden anderen. Hierna bleef ic in enen vervaarne in mijn Lief, dat ic al versmalt in Hem, ende mi mijns selves niet en bleef; (...)*

### Strofische gedichtn
De *45 strofische gedichtn* trekkn up middeleeuwsche minneliedern moar goan by Hadewych over eur persoonlik smachtend zoekn na *De Minne*, dat es God of Christus.

### Brievn
D'r zyn 31 brievn woa da de noame *Hadewych van Antwerpen* up stoat. 't Es nu zekers da d'r gin een direct van eurzelve nie mee tusschn en zit, 't zyn ollemoale loatere bewerkiengn die verzekers wel gebaseerd goan gewist en up originele brievn van eur. In die brievn gift Hadewych eur upvoattienge were over et goddelik liefdeleevn. De brievn zyn surtout theologisch en goan byvoorbeeld over d'overeenkomste tusschn de *rede* en de *minne* (liefde).

Eur ideoal stoat et best van ol beschreevn in brief XXV: *De Minne es al.*
Da vertoal je best van ol deur *De liefde tot God es olles*.

### Varia
Den bekendn tekst die begunt met *Alle dinghe sijn mi te inghe, ic ben soo wijt* es ook mystiek, moar es nie van Hadewych ofkomstig.

## Referensjn


## Externe koppeliengn
* Hadewych up www.literatuurgeschiedenis.nl
* Hadewych up DBNL
* Hadewych up Koninklijke Bibliotheek van Nederland
Dêelstoat (Duutsland)

Duutsland es e federoasje die bestoat uut zestien dêelstoatn. In 't Duuts noemn ze die **Länder** (ienkelvoud *Land*).

thumb|300px|right|De 16 deelstoatn (Bundesländer) van Duutsland

# 25px|border Baden-Württemberg 
# 25px|border Beyern (*Bayern*) 
# 25px|border Berlyn (*Berlin*)
# 25px|border Brandenburg 
# 25px|border Bremen
# 25px|border Hamburg
# 25px|border Hessen
# 25px|border Mecklenburg-Voorpommern (*Mecklenburg-Vorpommern*)
# 25px|border Nedersaksen (*Niedersachsen*) 
# 25px|border Nôordreyn-Westfalen (*Nordrhein-Westfalen*) 
# 25px|border Reynland-Palts (*Rheinland-Pfalz*) 
# 25px|border Saarland 
# 25px|border Saksen (*Sachsen*) 
# 25px|border Saksen-Anhalt (*Sachsen-Anhalt*) 
# 25px|border Sleeswyk-Holstein (*Schleswig-Holstein*)
# 25px|border Thüringen
David Černý

thumb|David Černý in 2013
**David Černý** (Praag, 15 december 1967), is e Tsjechischn beeldhouwer.

Černý is e creatieve rebel, nie allêne deur zyn rockstarimago in Tsjechië, moa surtout deur zyn provocerende kunste. Zyn satirische beeldn bekritiseern de kunstweireld en de soamnlevienge. 
Je maktege al kunstwerkn vo 1989, moa toch wordt zyn werk mêestal in verband gebrocht met de volksfêeste die uutbrak achter de val van d' Yzern Gordyne. Je schilderdege azo e Russischn tank in 't roze. Der volgde ton grôot protest.

Ip Beaufort 2006 woarn Černý's "Baby’s" te zien round de casino van Middelkerke.  J'ha ze gemakt vo "Praag, culturele hoofdstad 2000". In 2007 het de stad Blanknberge drie baby's angekocht. Ze kruupn nu ip de casino.

Neffest beeldhouwn houdt Černý hem ook bezig mè cultureel activisme, film en technomuziek.


Ofbeeldienge:Lesany military muzeum 4101.JPG|Russischn tank in 't roze
Ofbeeldienge:Žižkov tv tower.jpg|Krupende Baby's ip de TV-torre in Praag
Ofbeeldienge:Cerný_hanging_statue.JPG|Vint die an één oarm hangt, in e stroate van Praag
Ofbeeldienge:Liberec.Busshelter.JPG|"Reuzefêeste", buskotje in Liberec
Ofbeeldienge:Gesto, David Černý(sochař), 21.10.2013, Praha.jpg|Gesture, David Černý, 21.10.2013, Praha
Ofbeeldienge:Rzeźba Davida Černego z 2004,"Sikający".JPG|Praha


## Externe koppeliengn
*Officiële site
*Baby's Beaufort 2006
15 december

**15 december** is den 349stn dag van 't joar (350stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 16 doagn toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 37 - Nero, Romeinsche keizer
* 1832 - Gustave Eiffel, Franschn ingenieur 
* 1959 - Rudi Vranckx, Vlamsche journalist
* 1967 - David Černý, Tsjechischn beeldhouwer
* 1978 - Christophe Rochus, Belgische tennisser
## Gestorvn
* 1675 - Johannes Vermeer (43), Hollandsche kunstschilder
* 1944 - Glenn Miller (40), Amerikoansche jazztrombonist, bigbandleider 
* 1966 - Walt Disney (65), Amerikoansche filmproducent, scenarioschryver en animateur van têeknfilms
Périgord

thumb|<center>Schild van de Périgord
De **Périgord** is e streke in Frankryk. Tout an de Fransche Revolutie was 't e provinsje.  Vanof 1790 is d' ounderverdêlienge in provinsjes ommegezet in departementn. Nu is de vroegere provinsje Périgord 't departement Dordogne. De noame komt van de riviere de Dordogne. 't Ligt in de regio Nouvelle-Aquitaine.

De Périgord bestoat uut vier gebiedn:
*Périgord Vert (Groene Périgord), verwyst noa de groene omgevienge. 't Ligt in 't nôordn van de Périgord, round Nontron.  
*Périgord Blanc (Witte Périgord), verwyst noa de groundloagn in kalkstêen. 't Ligt in 't center van de Périgord round Périgueux.
*Périgord Noir (Zwarte Périgord), verwyst noa de dounkere êkebusschn. 't Ligt in 't zuud-ôostn van de Périgord round Sarlat-la-Canéda. 
*Périgord Pourpre (Purpern Périgord), verwyst noa de druvestreke. 't Ligt in 't zuud-westn van de Périgord round Bergerac.  

D'inweuners wordn *Périgordins* of *Perigourdins* genoemd.

## Externe koppelienge
*Website Best of Dordogne Périgord
Wim Chielens

**Wim Chielens** (Rinnegelst, 20 november 1960) is e West-Vlamschn schryver, muzikant, journalist, lêroare, radiomoaker en radioproducer.

In ’t verleedn presenteernde Wim Chielens programma’s op Radio 2 mit e kluchtig kantje an (lik *Het Gelag* of *Het Narrenschip*). 

Wim Chielens is nu bekender voe zyn boekn. Zyn grôte passies zyn litteratuur e muziek, in ’t bezounder volksmuziek. 

Wim is, juste lik ze broere Piet Chielens, bezeetn van ’n Êestn Weireldôorlog. Ouk doarover et 'n ol vele eschreevn: artikels en boekn - ni ollêne voe grôte menschn, moar ouk voe joens.

Wim Chielens speelt accordeong en zingt liedjes by Kotjesvolk, e fookgroep die liedjes van anger groepn in ’t West-Vlams briengt.

## Bibliografie
* *Zullen we Tsjechov spelen?* (1987)
* *Nooit meer terug naar Tipperary* (1995) 
* *De Troost van Schoonheid, de literaire Salient, Ieper 1914-1918* (1996) - Piet & Wim Chielens. (ISBN 905312 069 6) 
* *Aankomst maken* (1997) 
* *Het meisje van de Engelsman* (2001)
* *De kijkkast van Kobe - Een kijk op de Eerste Wereldoorlog* (ISBN 90-448-0652-1)

## Externe koppelienge
*Website Wim Chielens
20 november

**20 november** is den 324stn dag van 't joar (325stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 41 doagn toet 't ende van 't joar.
## Gebeurtnissn
*869 : dôod van Sinte-Edmund, keunienk van Ôost-Iengland (zied ook : Íslendingabók)
## Geboorn
* 1889 - Edwin Hubble
* 1942 - Joe Biden, 46stn president van de Verênigde Stoatn
* 1960 - Wim Chielens

## Gestorvn
* 996 - Richard I van Normandië
* 1316 - Jean I, keunienk van Vrankryk en Navarra
Kotjesvolk

**Kotjesvolk** is e muziekgroep uut ’t Poperiengsche die sertout liedjes ziengt van anger groepn in ’t West-Vlams. Ze zyn begunn nar anleidieng van een exposiesje over vluchteliengn in In Flanders Fields in 2003. Buutn de streke van de Westoek zyn ze ni styf ekend.

Nunder repertoire goat dikkers over ’n Ôorloge. Dat is ouk gin kunste, a je wit da Wim Chielens meispeelt en etwien lik Dries Chaerle, die vrocht by ’t Talbot House. E conceir van Kotjesvolk is mêer of mezik. Ze doen d’r vertelliengsjes by woadeurn daj angers goa luustern na nunder liedjes.
 
## Leedn
* Trui Chielens – zangeresse (en dochter van Wim Chielens)
* Dries Chaerle – contrabas
* Kurt Grillet - gitaar
* Wim Chielens – accordeong
Sulfer

* een chemische element, zie: Sulfer (element)
* een outne stokske voor vier mee te moakn, zie: Sulfer (lucifer)
Secitse (Johny Turbo)

**Secitse me kudul** es e liedje van Johny Turbo over 't eetn dat 'n makte voor zyn lief.
Ze moest nooit nietn ein omda ze der vies van was, mo sosisong me kudul ging 't er lik goed in.

## Den tekst
:*Myn lief da was een vizze, ze wiste ip alles iets
:* 'k oa zukkn marchandizze, moa ze wilde juste niks
:*nen oester in champagne, ze trokt eur neuze ip
:*en goave 'k een stik lasagne, eur antwoord da woa ne skip

:*een portie peutebilln, ze zei mins da stinkt noa lôok
:*A'k rebjes wilde grilln, ze moest oestn van de rôok
:*Een soepe met andjoentjes, ze klaagde van eur strop
:*en in hespe me meloentjes zat er veel te vele zop

:refrein
:*Gif ze secitse me kudul, en z'it er beukske vul
:*Gekap in een zakske, 't kan doa nien nie an
:*Gif ze secitse me kudul, dat ordinaire spul
:*Ne worst in zyn frakske, en doa kwijln ze van

:* 'k ei joaren moetn zoekn achter ne goe menu
:*Myn kot ligt vul me boekn over eiers en fondue
:*Mo 'k ei 't eindelijk gevonden wat da myn skeetje mag
:*En z'èt alles verslonden dat ip eur assiete lag

:refrein
:*Gift ze secitse me kudul, en z'i't er beukske vul
:*Gekap in een zakske, 't kan doa nietn nie an
:*Gif ze secitse me kudul, dat ordinaire spul
:*Ne worst in zyn frakske, en doa geil ze zie van

:*Gift ze secitse me kudul, en stikt er beukske vul
:*Gekap in een zakske, 't kan doa nietn nie an
:*Gif ze secitse me kudul, dat ordinaire spul
:*Ne worst in zyn frakske, doa kwijl ze zie van
Secitse

* een ander woord vo nen sosisong
* e liedje van Johny Turbo, zie: Secitse (Johny Turbo)
* een ander woord vo ne broadworst, gelik bloemkôole me secitse

* een ander woord vo ne broadworst, gelik bloemkôole me secitse
Nieuwjoar

**Nieuwjoar** is den èèstn dag van 't joar. By ons is da den èèstn januoari, lik in hèèl de Westersche wêereld, mor in andre cultuurn, lik de Azioatische, den orthodoxn en de islamitische, vol nieuwjoar ip andre daagn.

Nieuwjoar is een dag woa dan der veel tradities zyn, sommigste ol styf oed, andre èèrder van recentn datum. Der is ottyd een nieuwjoarsconcert van de Wiener Filarmoniker en doorachtr toogn ze ton ip tv schansspringn vanuut Garmish-Partenkirchen. In Itoalië duukn z'ip nieuwjoardag in Rome in de Tiber. Moa vele menschn zien da mo 's avens in 't nieuws ip tv omdaan ze hèèl den dag uutgeslaapn en van den uutgang van Oudejoar.
Lieve

thumb|200px|De Lieve in 't centrum van Gent
thumb|200px
thumb|200px
De **Lieve** wos e kanoal uut de 13e eeuwe da liep van Gent na 't Zwin by Damme. 

## Geschiedenisse
D'uutgroavienge van de Lieve es begunn in 1251 en eit achttien joar lank gedeurd. Da wos 'n eestn kee da Gent mei de Noordzee verboundn gerochte. In Gent moundde de Lieve uut in de Leie ter ogte van et Groavnsteen. 

De Lieve wos verschillende eeuwn lank vo Brugge, Damme en Gent economisch styf belangrik. Moa lik da 't Zwin begoste te verzandn, gerocht de Lieve minder gebruukt. 't Es doamei da Keizer Karel in 1547 toestemmienge eit gegeevn vo 't uutgroavn van de Sassevoart, zo kreeg Gent e meer directe verbindienge mei de Noordzee.

Toun da d'economie van Brugge, Damme en loater Sluus achteruut begoste te goan, verdween ook et belang van de Lieve. 't Kanoal wos osan eigendom van de stee van Gent, moa zyder ein 't in 1828 verkocht aan eigenoars van stikkn ground langs 't kanoal.

## Vandoage
De Lieve es nu grootndeels toegesmeetn. D'r bluuvn nog moa drie stikkn over:
#et stik van Damme tot Moerkerke
#et stik tusschn et Schipdonkkanoal by Zomergem (Oost-Vloandern) en de Brugsche Voart by Gent
#e kort stik in et centrum van Gent tusschn 't Groavnsteen en et Rabot

't Kort stikske in Gent is vree toeristisch. Vo 't tracé in Damme ein ze nog nie zo lange geleen en anvroage ingediend vo erkennienge lik landschappelik monument.

Tusschn de Gentsche Nieuwe Voart en de Riengvoart lopt de Lieve lik e klene, styf vervuulde beke twistn deur Wondelgem moa ge kut ze moa moeilik mee volgn.
1906

1903 - 1904 - 1905 - **1906** - 1907 - 1908 - 1909
't Joar **1906** is 't 6e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
## Geboorn
;ogustus
* 8 - André Demedts, West-Vlamsche schryver
## Gestorvn
* Edwin Toovey, Belgische lithograaf, kunstschilder en aquarellist van Iengelschn ofkomst
## Gestorvn
Magic Jukeboxmuseum

thumb|right|Nen wurlitzer jukebox uut 1946 die te bewoundern es in et museum
Het **Magic Jukeboxmuseum** es een museum in Mêenn die de geschiedenisse van de jukebox tôont. 't Es uniek voo België en verre doarbuutn.

## Geschiedenisse
Het Magic Jukeboxmuseume es ipgericht gewist in 1993 deur Geert Olieu. In 2007 es't veruusd van de oude schrynweirkery 'Ropswalle' noa de beschutte weirkplatse 't Veer, omdat et te grôot kwam voo de 200 jukeboxen dat et oundertussn ol eit. Ge keunt er ôok oude radio's gan bekykn.

## Collectie
* een 80-tal verschillige jukeboxen (die ollemoale marcheren)
* verschillige merkn va wallboxen
* een 200-tal oude radio’s uut de periode 1926-1950
* à peu près zevenduusd singles
* originele folders en affichn va jukeboxn
* jukeboxn uut de VS, Vrankryk, België en Duutsland

## Externe koppelienge
*Mêer info
Kudul

**Kudul**,  **(melk)stampe** of **stovers** es een sorte eetn gebaseerd ip gekokte en gestampte patatten en keiremelk.  Mêestol wordt et gegeetn me zochtgekokte eiers ip de vrydag ols goekôop alternatief vôe vis. Me bufstik es 't oak vele geetn.

## Trivia
*Johny Turbo eit er een liedje over gemakt: *[[Secitse (Johny Turbo)|secitse me kudul]]*:
En in Izzegem

**En in Izzegem** wos den êesten cd van de hiphopgroep 't Hof Van Commerce, uutgebrocht in 1998.
In diene tyd wos 't redelik oungeziene dat Vlamse hiphop zô populair kwam. 't Liedje *Dommestik en Levrancier* (met 't by de jeugd styf gekende *zeg ne ki oe loat es 't? 'k Ei der gin gedacht van!*) werd in tyde vele gedroaid ip Studio Brussel. De ploate es ipgenoomn in de 'Yellow Tape Studio' in Gent deur DJ Vierenveertig en Peter Van De Veire en uutgegeevn deur Kinky Star Records.

De tekstn goan surtout over de jeugdjoarn en sommigte ervoariengn in Yzegem van de twêe mc's Flip Kowlier en Serge Buyse.

Der werden mêer of 8000 stiks van verkocht, wuk da styf vele es in zyn genre.

## Liedjes
#*[[Investeern in een twad anders]]*
#*[[Zonder Niet]]*
#*[[Izzegem (lied)|Izzegem]]*
#*[[Genoeg gelachn vintje]]*
#*[[Interludium]]*
#*[['t Hof van Commerce]]*
#*[[Dommestik en Levrancier]]*
#*[[Fysiekelik Pinlik]]*
#*[[Lang leve minzelvn]]*
#*[[De Verefninge]]*
#*[[Izzegem II]]*
#*[[IV]] (met TLP)*
#*[[In den begunne]]*
#*[[Chance]]*
Herman ('t Hof Van Commerce)

**Herman** wos den twêedn cd van de hiphopgroep 't Hof Van Commerce, uutgebrocht in 1999, kors achter 't mounstersucces van under nen êesten cd *[[En in Izzegem]]*.

*Herman* wos in zyn hêle veel dounkerder en serieusder van sfeer, in tegenstellienge tot *En in Izzegem*, woaby dat er ol e ki gegreit mochte wordn.  Vo den êeste ki zyn der ôok gastrappers uutgenôdigd vo ôok een woordje of een rapke te placeren.

Der werden mêer of 5000 exemploarn van verkocht, wuk da minder wos dan de 8000+ van *En in Izzegem*.
Z'ein 't goe verstoan by 't Hof, want under ne volgendn wos were minder serieus by momentn en werd wel vrêe goe gesmakt deur 't publik.

## Liedjes
#*[[Kemmelberg 1983 AD]]*
#*[[Bus Ommegangk]]*
#*[[Mag et ntwa mjir zin]]*
#*[[Le mental en métal]] (met Lickweed)*
#*[[Kust noa kust noa kust]]*
#*[[Situoatie 666]] (met TLP)*
#*[[Gele Stylo]]*
#*[[De zeune van nboas]]*
#*[[De doagn van plezier]] (met Stijn Nijs)*
#*[[Nostalgie Wereldbeker]]'
#*De zommer van 98*
#*Bol*
#*Alphonse en de Bjistjes*
#*Ze woare der nog nie grji voarn*
#*Ik e de zunne (met NBM)*
#*De boane noa de zunne''
Herman

* nen Germoansn vôornoame zie: Herman (vôornoame)
* den twidden cd van 't Hof Van Commerce, zie: Herman ('t Hof Van Commerce)
Ik ben Johny

**Ik ben Johny** es e liedje van Johny Turbo en 't es een bitje autobiogroafisch van inslag.  In 't liedje me nogol e grôot showgehalte zegt ie dat ie der wel uutziet lik nen onnozeleire, moa dat ie eigentlik nog zô dom nie es.

## Den tekst
:*Wel, ik ben J-O, J-O-H, J-O-H-N-Y
:*En 'k zie der wel nen ezel uut, moa 'k ben in feite een genie
:*Gif mi ne micro, een pint of drie en een zoale me publiek
:*En achter vuf minuutn komt den iflt ol ysteriek

::refrein
::*Want ik ben JOHNY
::*Ja, ik ben JOHNY
::*Want ik ben JOHNY
::*Ik noeme JOHNY

:*Ik zinge disco, chachacha, en 'k zinge rock-en-roll
:*en k'i kik da gelêerd van ne rôo vis in ne bokoal
:*Ik zong in Kortryk, Eule, in Leuven en Bangkok
:*En at da geld genoeg ipbringt, zoe 'k ik nog zingn voa twêe kiekens ip ne stok

::*Want ik ben JOHNY
::*Ja, ik ben JOHNY
::*Want ik ben JOHNY

:*Ik benne T-U, T-U-R, T-U-R-B-O
:*En 'k ry me nen onnozeln bak, nen irre viere van Renault
:*Geef my een prente, blond of zwart, geef my een prente met lank oar
:*En zelfs ak goe gezoopn ei, ton komme 'k ik nog olsan kloar

::*Want ik ben JOHNY
::*Ja, ik ben JOHNY
::*Ik noeme JOHNY
::''Ik benne JOHNY
Margrietje

**Margrietje** es ne smartlap van Johny Turbo en 't goat over vrouwnmishandelienge, in marginoale dêeln van 't stad en is nogol melancholisch.

Margrietje is êen van de nummers ip zyne cd *[[Veske Zjever]]*.

## Den tekst

:*In een kizzig café, me ne vuule wc
:*En nen trap zonder leuninge an
:*Drinkt Marcel an den bar, zyne zesde Ricard
:*En je komt er al droaierig van

:* 't Speelt doa nôoi gin meziek, 't lig zelfs gin illetriek
:*Moa miserie dat es 't er genoeg
:* 't E gelukkig veel drank, dus vergeet ie de stank
:*En de prachtigen tyd me Magriet

::refrein :
::*Kom toch Magrietje, myn zoetje, myn pietje
::* 'k goa nôoi mi sloan, 'k ei misdoan
::*Lat em ontploffen, de vuule rotten ond
::* 'k ei veel verdriet, a 'k peize ip Magriet

:* 'j Ei nog bergen verzet, moa z' e toch angezet
:*Met de leverancier van sjekloa
:* 'J oa gezei 'k i veel geld, en 'j oa oak nog vertel
:*une vin e nen beul want je sloa

:*Kom toch were Magriet, wan 'k ei toch zoveel spyt
:*En 'k beloof je nu trouw, allez gauw
:*Moa ze ôor zy da nie, en van oa ze em zie
:*Ton verwyt ze zyn vel en 't e spel

::refrein
Fries

Et **Fries** (Fries: *Frysk*) es e West-Germoansche toale die gesprookn es in 't nôordn van Olland en Duutsland. Et Fries es et nauwst verwant mei 't Iengels. Ip etymologische groundn vormn die twêe toaln tôpe de Anglo-Friesche toalgroep.

## Friesche Variantn
In Olland spreekn ze Fries in de noordelike provinsje Friesland (Fries: *Fryslân*). 't Es doar êen van de twêe officiële toaln van 't land. In Friesland koutn d'r à peu près 440.000 mienschn et Fries. Da Fries noemn ze et **Westerlauwers Fries**. Et officiële Fries daj in Ollandsche schooln kut leern, noemt **Standoardfries**.

Fries es wok geklapt in de Duutsche gemeente Saterland, en vlak teegn Denemarkn in de Duutsche deelstoat Sleeswyk-Holstein. Zyder spreekn doar en andere sôorte Fries of da van in Olland: **Saterfries** resp. **Noord-Fries**.

De Friesche toale noemt in 't Westerlauwers *Frysk*, in 't Noord-Fries *Friisk* en in et Saterfries *Fräisk*.

## Erkennienge
Olland en Duutsland erkenn olletwee et Fries lik e minderheidstoale. In die landn krygt de toale beschermienge volgens et *Europees andvest vo regionoale en mindereidstoaln*.

## Toalverwantschap
Up toalkundig vlak zyn Fries en Iengels nauwe verwant mè mekkoar. Moar undern toalgroep, et Anglo-Fries, es uut mekkoar gegruujd sinsn da de Angeln, t'ope mè de Saksn, 't continent èn verloatn à peu près 1500 joar geleen. Nu keun je gerust stelln dat et Fries minder up et Iengels trekt moa meer up Nederlands of Nedersaksisch.

Voorbeeldn van verwantschap mè 't Iengels:
* Fries: *tsiis, tsjerke, sizze* ↔ Iengels: *cheese, church, say*
* Fries: *dei, wei* ↔ Iengels: *day, way*
* Fries: *dea, dream* ↔ Iengels: *dead, dream*
* Fries: *grien, kaai, troch* ↔ Iengels: *green, key, through*

Fries en Iengels èn 't meest van ol de Ingveoonse klankverschuviengn oundergoan. Dat es ook 't gevol gewist by 't West-Vlams, moar wel in mindere moate.

Doaneffers èt et Fries ook Deensche invloed gekend, lik by 't Friesche woord *bern* (kind) ↔ Deens *barn*.

## Toalstadia
* Oudfries: et geschreevn Fries tot ca. 1500
* Middelfries: et Fries uut de periode van ca. 1500 tot ca. 1800
* Nieuwfries: de Friesche toale sinsn ca. 1800

## Fragment : 't Uze Voader
[thumb|Illustroatjie in e boek uut 1622 van oe Grutte Pier er zou kunn'n uutgezién èn. Pier draagt ier wél e 17e-eeuws, in platse van e 16e-eeuws kostuum. Let ip de ''[kullezak*, die de mannelykhied symboliseert. ([[Leeuwarden]], Fries Museum)]]



== Varia ==
Gekende zinne van Pier Gerlofs Donia, 'Grutte Pier' (Grôte Pier), nen 16e êeuwschn rebel die volgenst de legende zyn gevangenen da zinnetje liet ipzeggn voe de Friezn van d'Ollanders en de Saksen te kunn schêen:
:*Bûter, brea en griene tsiis, hwa't dat net sizze kin, is gjin oprjochte Frys''.
:Beuter, brôod en groene (jounge) koas, wien da da nie kut zeggn, is ginnen echtn Fries.

## Externe koppeliengn
* Fryske Akademy
* Fries Istorisch en Letterkundig Centrum
* Afûk - Algemiene Fryske Ûnderrjocht Kommisje (Afûk)
* gemeentenenfrysk.nl
* Noardfrysk
* Friesche Wikipedia
* Taal fan it hert (pdf)
Irma Laplasse

thumb|Irma Laplasse
**Irma Laplasse** (Schore, 9 februoari 1904 - Brugge, 30 mei 1945) was e West-Vlamsche vrouwe die achter 'n Twiddn Weireldôorlog executeerd ewist et voe landverroad en kollaboraejse mi de Duutsche. 

Neur misjesnoame wos Irma Swertvaeger. Osse 20 wos, trouwde ze mi Henri Laplasse mi wien da ze in Ôostduunkerke wunde. Neur vent kwam lid van 't VNV ('t Vlaamsch Nationaal Verbond). Nundern zeune goenk by de Nationaal-Socialistische Jeugd Vlaanderen (NSJV). Nunder dochter wos actif by de Dietsche Meisjesscharen. Irma zelve wos by nietn aneslootn. 

Op 21 december 1944 wos Irma verôordêeld voe verroad en verklikkienge. Zeven verzetsleedn woarn beist noorloge upgepakt en doodeschootn deur de Duutsche, achter dat Irma Laplasse nunder verroan at. Irma Laplasse wos hexecuteerd in Brugge.

## Symbool van de Vlamsche kollaborateurs
Irma Laplasse wiert achter eur exekuusje de mascotte van de Vlamsche kollaborateurs, die eur upvoerden als slachtoffer van repressje voer under eigen meedoen met den Duutsch schoane te klappen. Veel kollaborateurs voelnde nunder ni juste behandeld deur 't Bels gerecht. In 1994 en ze 't proces, achter joarn van protest, nog e ki overhedoan. Toet grôte spyt van de kollaborateurs wierd Irma Laplasse in 1996 postum were verôordêeld.
1904

1901 - 1902 - 1903 - **1904** - 1905 - 1906 - 1907
't Joar **1904** is 't 4e joar in de 20e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissen
## Geboorn
;februoari
* 9 - Irma Laplasse
;juli
* 21 - Jean-Marie Gantois
## Gestorvn
;meie
* 1 - Antonín Dvořák
Vlaamse Radio- en Televisieomroep

thumb|Ingank van 't ôofdgebouw van de VRT an de Reyersloane in Brussel
De **Vlaamse Radio- en Televisieomroep** (ofkortienge **VRT**) is den oopnboarn omroep voe radio en televiezje in Vloandern. 

Ze wordt ingericht deur de Vlamsche burgelikken overeid en et geld van de belastingn goat doar no toe. 
Van 1960 toet 1991 noemde de VRT nog den BRT (Belgische Radio- en Televisiemaatschappij). Mor omdat al d'uutzendiengn in 't Nederlands woarn, en den RTBF alles in 't Frans dei en z' under name in 1991 veranderd no BRTN (Belgische Radio- en Televisiemaatschappij Nederlandstalig). En omdat den BRTN ip 16 april 1997 in plekke van een parastatale een NV van Publiek Recht gewordn is, kwaam et VRT.

## Verschillige nettn
* De VRT et 6 televiezjenettn: één (vroeger TV1), Ketnet (voe kienders van 4 toet 12 joar), Canvas (vroeger TV2), Sporza (opgericht vo de Olympische Speeln va 2004 in Athene moa 't bestoa nog assan), BVN (vor in 't buutnland) en de VRT nieuwsdienst (vo d'actualiteitsprogramma's).

* De VRT et 10 radionettn (woavan 3 ollêne digitaal): Radio 1, Radio 2, Klara, Studio Brussel, MNM, RVi, Sporza Radio, Nieuws+ (digitaal), Klara continuo (digitaal) en Donna Hitbits (digitaal).

## De boazn
Toet an Cas Goossens noemde de boas "administrateur-generaal". Achter nem veranderde de titel in "gedelegeerd bestuurder".
* 1960 - 1986 : Paul Vandenbussche
* 1986 - 1996 : Cas Goossens
* 1996 - 2002 : Bert De Graeve
* 2002 - 2006 : Tony Mary
* 2006 - 2007 : Piet Van Roe
* 2007 - 2009 : Dirk Wauters
* 2009 - 2010 : Piet Van Roe

## West-Vlamsche VRT vedettn
:*Zie [[Lyste van West-Vlamse vedettn by de VRT]]*

## Externe koppelienge
* Officieeln site
* Ulder site van 't nieuws
Sarah Cappaert

**Sarah Cappaert** (Toeroet, 24 juli 1987) is e zangeresse.

Z'et 1 broere (Wouter) en 2 zusters (Annelies en Sofie). In 2003 woun ze de publieksprys van Westtalent 2003. In 2004 deed ze ôok apart mee aan Idool, moa ze oalde de finale juste nie. Ze vormt saamn met eur zuster Annelies Cappaert 't duo: *Cappaert Sisters*. In 2005 deed ze met eur zuster mee aan X-factor en ze werdn twêede, 't begun van udder nationoale bekendeid. 

In 2007 plann ze under nen êeste single ounder de nieuwe noame *A Butterfly Mind*. In 2008 dein ze mei an de vôorrounde van Eurosong op één mi 't liedje *Lonely heart on wheels*: z'oaln d'oave finales.

## Externe koppelienge
*Uddern officieeln website
Annelies Cappaert

**Annelies Cappaert** (Brugge, 10 september 1979) is e zangeresse. 

Ze eit 1 broere (Wouter) en 2 zusters (Sarah en Sofie). In 2004 nam ze dêel an Idool en ze endigde 10de. In 2005 dee ze soamn me eur zuster mee mè X-factor woar da ze twêede endigden. Sedert ton vormt ze soamn mè eur zuster et duo *Cappaert Sisters*. 

In 2007 plann ze under ne êeste single, mo wel ounder de nieuwe noame *[[A Butterfly Mind]]*. In 2008 dein ze mei an de vôorrounde van Eurosong op één mi 't liedje *Lonely heart on wheels*: z'oaln d'oave finales.

## Externe koppelienge
*Uddern officieeln website
Oudejoar

thumb|<center>Vierwerk
**Oudejoar** is de latstn dag van 't joar.  By ons is da den êenendertigstn december, lik in hêel de Westersche weireld, mor in andre cultuurn, lik de Azioatische, den orthodoxn en de islamitische, volt oudejoar ip andre daagn omda under Nieuwjoar ip een andren dag volt of by ons.

Oudejoar wor serieus gevierd mè vele eetn, champagne drienkn en dansn toet da 't were kloar is.  Woa da Kestdag mêer een familiefêeste is, wordt oudejoar mêer buutn uus gevierd. Os 't byna middernacht is begint iederêen ton af te telln en ten twoalven 's nachts wenst iedrêen ton mekoar een gelukkig nieuwjoar en geevn ze tottn an mekoar. Vanuut Olland komt mêer en mêer de traditie overgewoaid vo ton ook vierwerk af te steekn.

In Olland is 't de traditie vor met oudejoar oliebolln t'eetn.

Ip oudejoarsdag wordt in Sao Paulo in Brazilië de San Silvestermarathon geloopn, den oudste marathon van da kaliber. Ze noemt azo omda 31 december de fêestdag is van Sint Silvester, de paus die volgenst de legende in 317 een drake vangdige.
Bergerac

**Bergerac** (Occitoans: *Brageirac*) es 'n stad en gemêente in 't departement Dordogne in de regio Nouvelle-Aquitaine in't zuudwestn van Vrankryk. 

Êen van de gekendste personoages van de stad is Cyrano de Bergerac.

thumb|left|270px|Bergerac an de riviere Dordogne
## Geografie
Bergerac es achter d'n ôofdstad Périgueux de twidde grôotste plekke van't departement Dordogne. 't Ligt in't zuudwestn van't departement, ip apeupri 45 kilomèiters o 't zuudwestn van Périgueux en 90 kilomèiters o d'ôostkantn van Bordeaux. Bergerac es d'ôofdplekke van't gelyknoamige arroundissement.

Bergerac ligt in de *[[Périgord|Périgord pourpre]]* an de riviere de Dordogne. Deur 't stee lôopn ôok de zy-riviern de Caudeau en de Conne. 't Grenst an de gemêentn Eyraud-Crempse-Maurens, Lembras, Creysse, Cours-de-Pile, Saint-Nexans, Colombier, Monbazillac, Saint-Laurent-des-Vignes, Prigonrieux en Ginestet.

In Bergerac es ter e stoasje an d'yzerboane tusschn Bordeaux en Sarlat. Der ligt ôok e vliegpling by: *Aéroport de Bergerac-Dordogne-Périgord*.

## Wyn
De regio is gekend vo z'n wyn. Der zyn twoalf AOC's (*Appellations d'origine contrôlée*):
*Bergerac
*Bergerac Rosé 
*Bergerac Sec 
*Côtes-de-Bergerac
*Côtes-de-Bergerac Wit
*Côtes de Montravel 
*Montravel (Rood en wit) 
*Haut-Montravel 
*Saussignac 
*Monbazillac
*Pécharmant 
*Rosette
10 september

**10 september** is den 253stn dag van 't joar (254stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 112 doagn toet 't ende van 't joar.

## Geboorn
* 1941 - Stephen Jay Gould, Amerikoansche paleontoloog, geoloog en evolutiebioloog
* 1973 - Mark Huizinga, Hollandsche judoka 
* 1979 - Annelies Cappaert, West-Vlamsche zangeresse

## Gestorvn
* 918 - Boudewyn II van Vloandern
* 954 - Lodewyk IV van West-Francië
* 1167 - Mathilde van Iengeland
* 1382 - Lodewyk I van Hongareye, keunienk van Hongareye en Krowoasje
* 1419 - Jan zounder Vrees
* 1883 - Hendrik Conscience, Vlamsche schryver
Lyste van West-Vlamsche vedettn by de VRT

Dit is een **lyste van West-Vlamsche vedettn by de VRT**, die ôoit in under carrière by den tv ip de VRT (vroeger den BRT of BRTN) ein geweirkt of da nog olsan doene.

## A
* Luk Alloo

## D
* Jessie De Caluwé
* Martin De Jonghe
* Johan Depoortere
* Guido Depraetere
* Reddy De Mey
* Michiel Devlieger
* Sophie Dewaele
* Chris Dusauchoit

## G
* Evy Gruyaert
	
## H
* Geert Hoste
* Phaedra Hoste
* Piet Huysentruyt

## I
* Ingeborg

## L
* Friedl' Lesage
* Willy Lustenhouwer

## O
* Wim Opbrouck
	
## P
* Chantal Pattyn

## S
* Mathias Sercu
* Lutgart Simoens

## T
* Martine Tanghe
* Ann Tuts

## V
* Karl Vannieuwkerke
* Pol Van Den Driessche
* Kurt Van Eeghem
* Johny Vansevenant
* Lieven Verstraete
* Johan Verstreken
Rock op het Plein

**Rock op het Plein** es een West-Vlams openluchtfestival die in de zomer deuregoat in Wervik.

## Karakter
Rock op het Plein es êen van de oudste rockfestivals in 't land, de êeste uutgoave ging deure in 1983. 't Goat deure ievers in 't middn van ogustus, soms 2 doagn, moar mêestol êene dag in 't centrum va Wervik ter geleegndheid van de platselyke kermesse. Oloewel da't groatis es (tussen 2002 en 2007 es 't wel een ende betoalnd gewist), ein der toch ol een aantal grôte groepn ipgetreedn, wel mêestol van Belgische nationaliteit. De latste joarn treedn der nogol vee tribute bands ip.

## Editie 2007
De latste editie eit deuregegoan ip vrydag 17 en zoaterdag 18 ogustus. Et programma wos:
*vrydag: Sub Rosa - Milow - Larsson - Belgian Asociality - Nailpin - The Secret Police
*zoaterdag: C-shift - Mister V., The alchoholic & band - Rohp Tributeband - Willy Willy & The Voodoo Band

## Vôrige edities
Een poar ôogtepuntn:
*1983: Êeste kêe mè 3 groepn: Hooligan, Nacht und Nebel en Boxcars
*1984: o.a. Give Buzze Band, Roland
*1985: o.a. Boogie Boy
*1988: o.a. Won Ton Ton
*1989: o.a. Ludo Mariman, Johan Verminnen, The Scabs
*1990: o.a. Hugo Matthysen & de Bomen, Dirk Blanchart, Raymond Van Het Groenewoud
*1991: o.a. The Pop Gun, The Scene, The Troggs
*1992: o.a. The Wolf Banes, Pitti Polak, Charles et Les Lulus
*1993: o.a. De Mens, Katrina & The Waves
*1995: o.a. Dildo Warheads
*1996: o.a. Noordkaap, Blue Blot
*1997: o.a. Arno, Hoover
*1998: o.a. Eden, Red Zebra, Gorki, De Kreuners
*1999: o.a. PAranoiacs, Janez Detd., Raymond Van Het Groenewoud, Tröckener Kecks, The Kids
*2000: o.a. De Heideroosjes, The Clement Peerens Explosition
*2001: o.a. Metal Molly, ABN, The Stranglers
*2002: Nen êeste kêe in twêe doagn mè o.a. Fisher Z
*2003: o.a. Camden, Liquido
*2004: o.a. Camden, Triggerfinger, Superdiesel, The Kids, De Heideroosjes
*2005: o.a. Goose, A Brand, De Mens
*2006: o.a. 't Hof Van Commerce
*2007: o.a. Sub Rosa, Milow, Larsson, Belgian Asociality, Nailpin

## Externe koppelienge
*Officieeln website
Rocky 7

**Rocky 7** es den derdn cd van de hiphopgroep 't Hof Van Commerce.
De cd werd e poar joar na de êeste twêe, die rap achter mekoar kwoamn, uutgebrocht (2002) en wos een styf grôot succes.  Der zyn mêer of 10 000 stiks van verkocht gewist.  Z'an ôok ne hit me de single *Kom mor ip* en juste lik by den twêedn cd *[[Herman ('t Hof Van Commerce)|Herman]]* zyn der veel liedjes woarin da gastrappers e woordje of een rapke mochtn placeren.

## Liedjes
#*[[Slaet op min gat]]*
#*[[Kom mor ip]]*
#* [['t Beste moe nog komm]]*
#*[[4T4 zegt]]*
#*[[Punk of yo!]]*
#*[[Allo concurrentie]]* (met Statiek)
#*[[Punk of yo!]]*
#*[[Dikkenekke]]*
#*[[Buyse zegt]]*
#*[[Tusn eemle en elle]]* (met Stijn Nijs)
#*[[Wik ist?]]* (met de Freestyle Fabrik)
#*[[Zonder Totetrekkerie]]* (met TLP)
#*[[Leverancier zegt]]*
#*[[Zeg et voart]]*
#*[[Lat mie zin en grust]]* (met Peter Lesage)
#*[[Casino Royale]]* (met Massis en Mauro)
Wie? 't Is Sinterklaas!

**Wie? 't Is Sinterklaas!** es e liedje van Johny Turbo en 't goat over Sen-Nikloas.

## Den tekst
:*Wie stoat er met een koane, van boovn ip myn dak?*
:*Wie doet er 's nachs de boane, in zyne lange frak?*
:*Wie kreupt er deur de skouwe, a't er em niemand ziet?*
:*Wien eit er et gin vrouwe, moa wel ne Zwarte Piet?*
:*Wie droagt er nu ne myter, en eit er lank blond oar?*
:*Wien e dien blêke skyter, me die geplaktn board?*
:*Wie zit er in de Sarma, moa ôok in den Bazar?*
:*Wien eit er zoveel karma, wien e diene kastaar?*

::refrein
::* 't e Sen-Nikloas in lange frak*
::* 't e Zwarte Piet me zyne zak*
::* 't e Zwarte Piet, Piet, Piet*
::*met zyne zak, zak, zak*
::* 't e Sen-Nikloas in lange frak*

:*Wie ziet er uut den emel, wa dat iederêen doe?*
:*Wie rydt er ip ne kemel, die fret uut onzne skoe?*
:*Wien es 't er voe de kiendjes, moa j'e nie pedofiel?*
:*Wie smyt er mandarientjes en ôopn andrn briel?*
:*Wie pakt er ol de vrouwn ip zynen eiligen skôot?*
:*Wie klapt er nôoi van trouwn, ol voart ie me nen bôot?*
:*Wien eit er speelgoedbolln in zynen immenske zak?*
:*En wien ein me loaten vollen van onzen almanak?*

::refrein (2x)
Slekke (Johny Turbo)

**Slekke** es e liedje van Johny Turbo en loatn we ma vo de goede verstoanders in 't midden loatn woarover dat eigentlik goat.  't Es tôpe met *[[Wie? 't Is Sinterklaas!]]* verzekers 't bekendste liedje van Johny Turbo. De openingszinne van *Slekke* (*Ja, goan me begunn of oe skêet da*) es middn de joarn '90 vele ols jingle gebruukt gewist in het radioprogramma Hallo Hautekiet ip Studio Brussel.

## Den tekst

:*Ja, goan me begunn of oe skêet da*

::refrein
::*Slekke, komt uutgekroopn*
::*Slekke, komt uut de grond*
::*Slekke, ge moe nie zêevren*
::*Slekke, wat een affront*

::*Ik zoe je nie willen missen*
::*Als huisdier, gelyk nen ond*
::*Slekke, ge moe nie zêevren*
::*Slekke, komt uut de grond*

:*Of da 'k ik da nu zeie, of zwege lik vermôord*
:*Ze vaagde doar eur wiel an, ze gink zie were vôort*
:*Ze zei: zuk een rôor kiekn, me zuknen plattn bek*
:*Da magge 'k nie vertrouwen, da ze moa vodder pekt*

::refrein

:* 'k een vonde gênen tetting, dus ginge 'k ip café*
:*Den êen en ton den andren, gaf doa zynen tournee*
:*Azoa was 't rond te viern a'k ik noar uus toeging*
:*En 't wa were van 't zelste, myn wuf ken moa da ding*

::refrein

:*Slekke, lalalalala lalala lalalala* (4x)
:*allee, Pierke*
:*gauw, komt ut*
:*allee, kom noa boovn*
:*ja, nu ze, nu zie'k u wèrkn*
:*alee, Pierke*
:*of meuk ke zeggen Jean-Pierre, lik iederêen*

:*Slekke, ge moe nie zêevren*
:*Slekke, komt uut de grond*
Reddy De Mey

**Reddy De Mey** (Ostende, 25 juni 1944) is e voormoalige journalist van de VRT. 

## Carrière
Reddy De Mey èt voe 't journoal èn 'Afrit 9' gewerkt. Ze glorieperiode ètn meegemakt bie et zienkn van de Herald of Free Enterprise. Omdat 'n an de zèè weumt en doar iederèèn kent, mochtn ols aiste en ainigste reporter verslag uutbriengn vanup de rompe van de Herald. Lange voe da olleman der mee begost, bekaikt'n al 't nieuws vanuut d'oogn van de geweune man. In die tied was da nog nie anvèèrd, en ze en der em assan schaif voe bekeekn.

Je zorgde ie ook assan datn zelve in beeld kwaam, nog etwa da in die tied nie geweune was. In 1999 istn e bitje gedwoengn in prepensioen gegoan, en istn in de platselikke polletiek gegoan. In 2002 et ie zelve e ki 't nieuws ghoald, deurdat en ruuzje gemakt et me ze vrowmens.

In 2004 et ie em angeslootn bie 't Vlaams Belang. In de Federoale parlementsverkiezingn van 2007 et 'n als achtstn upvolger 3473 stemmn ghaald.
25 juni

**25 juni** is den 176stn dag van 't joar (177stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 189 doagn toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 1852 - Antoni Gaudí, Cataloanschn architect 
* 1882 - Janka Koepala, Wit-Russische schryver en dichter
* 1903 - George Orwell, Iengelsche schryver
* 1928 - Peyo, Belgische striptêkenoare
* 1944 - Reddy De Mey, ex-journalist by de VRT
* 1963 - George Michael, Iengelsche popzanger
## Gestorvn
* 1767 - Georg Philipp Telemann (86), Duutsche barokcomponist
* 2009 - Farrah Fawcett (62), Amerikoansche actrice
* 2009 - Michael Jackson (50), Amerikoanschn popzanger
* 2009 - Yasmine (37), Vlamsche zangeresse
5 februoari

**5 februoari** is de 36stn dag van 't joar in de Gregorioansche kalender. Nog 329 doagn (330 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.

## Geboorn
* 1969 - Wim Opbrouck

## Gestorvn
* 1552 - Jacob De Meyere
* 1679 - Joost van den Vondel
* 1937 - Lou Andreas-Salomé
* 2009 - Frederiek Nolf
16 oktober

**16 oktober** is den 289stn dag van 't joar (290stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Nog 76 doagn toet 't ende van 't joar.

## Geboorn
* 1855 - Camille Looten, Frans-Vlamsche paster en schryver
* 1890 - Michael Collins, Iersche revolutionair
* 1949 - Josep Coll i Martí, Cataloansche schryver en journalist 
* 1962 - Chris Dusauchoit, West-Vlamsche tv-presentateur

## Gestorvn
* 1567 - Pieter de Corte, bisschop van Brugge
* 1919 - Edmond Van der Haeghen, Vlamsche kunstschilder
Babelutte

[thumb|<center>Moeder Babelutte in [Blanknberge]]
Een **Babelutte** (uutsproake *Babbelute*), is een sôorte beuterspekke, die in 1885 uutgevoundn is deur *Moeder Babelutte*, die in Heist leefde van 1841 tout 1912. 't Is een specialiteit van de kust.
## Geschiedenisse
Round d' eeuwwisselienge, was 't moa d' elite die noa de kust ip vakanse kwam. In dien tyd vestigde een jounk en ambitieus koppel hunder ip een hoek in Heist. De vint was temmerman en binst de wintermoandn hield 'n hem bezig me badkarrn moakn en herstelln. In de zomer liept 'n round ip 't strange me Boules de Berlin, gebakkn deur zyn vrouwe. Z'n vrouwe kost ook styf goed *Babbeloars* bakkn, een spekke die in dien tyd deur vele visschersvrouwn me suker en beuter uut de Polders gemakt wierd. Ze was ook 'n echte commerçante en ze verkocht heur nog warme *Babbeloars* ip een bladje papier an d' elitaire badgastn. Zynder verfranstn de noame *Babbeloare* noa *Babelutte* en noemdn de vrouwe van ip den hoek *la mère Babelutte*.
## Moeder Babelutte
Den dag van vandoage is *Moeder Babelutte* een familiebedryf me winkels ip verschillige plekkn an de kust. D'r wordn nie allêne Babeluttn verkocht moa nog vele andere soortn spekkn, nougat en chocola.
De Goavers

thumb|right|'t Meer in De Goavers.
thumb|right|De Goavers in den erfst.

De **Goavers** zyn nen kunstmoatign plas woater in Oarelbeke en an den bôord van Deirlyk woa dat'er vroegre en zone wos round de Goaverbeke die iedre wintre ounder woater stound. De permanente plas es ountstoan oan ze den E17 angeleid ein in de joarn '60 en doavôorn vier miljoen kubieke meiters ground nôdig oane voe de berms. En schoolvôorbeeld oe da ecologie en economie soms hêel goe kunn tôpegoan.

## Uutzicht
De Goavers es 184ha grôot en eit de vorm van een ei, mè een aantal schiereilandjes in. 't Es et grôotste meer va West-Vloandern en es zowel een recreoatie- als een natuurgebied.

## Recreoatie
De mêeste bezoekers van de Goavers koomn der voo te wandeln en te lôopn. Den omtrek van et meer es volledig begoanboar en der zyn ter ferente drankgeleegnheedn mè speelplingskes. Verder keun je der verschillige woatersportn doen, gelyk zwemmn, surfn, zeiln, vissn, peirdrien, fietsn, mountnbikn. Langs de zuudkant es t'er een Bloso-centrum.

## Natuurgebied
In andre dêeln van't meer, in 't zuudn en't ôostn eit de natuur et voor et zeggn. Der zyn 2 natuurreservoatn mè ipservoatieuttn. Der bestoat een natuurverênigienge specioal voo de Goavers: de 'Natuurwerkgroep De Gavers'., die wandeliengn organiseert, behêer doet van de reservoatn en ipservoaties doet. In de Goavers zyn der ol 260 verschillige sôortn veugels gezien, en 24 verschillige sôortn libelln. Der broedn sôortn gelyk de fuut, de dodoars, de blauwn reiger, de kuufeende, de sperwer, de toornvalke, de bôomvalke, de woaterral, den ysveugel en d'appelvinke. Der groein ôok specioale moeras- en geslandplantn gelyk de rietorchis, de grôte keverorchis, den oarign roateloare, d'addertonge, de poelrutte, den bitterling en de parnassia. Qua zoogdiern volt vôorol de vos ip, moar der zittn ôok 7 sôortn vleermuuzn.

## Externe koppeliengn
*De Goavers ip de site van de provincie
*Natuurwerkgroep De Gavers
Paus

thumb|<div class="center">Leo XIV, êeste Amerikoansche paus</div>
De **Paus** is 't oofd van de Katholieke kerke en 't stoatsoofd van Vaticoanstad. Ols èèste paus wordt Petrus beschouwd omda Jezus teegn em gezeid eet dat y de sleuters van ze kerke an em toevertrouwdige en dat y de rotse was wo dat y z'n kerke ip bouwdige (Matt. 16:18). Den uudign paus is Leo XIV.

## 't Conclaaf
Os de paus dôod goat ton moet er een nieuwe paus verkoozn wordn deur de kardinoaln. Die verkiezinge noemn ze 't *conclaaf*. Binst 't conclaaf, dat oltyd in Rome deuregot, moen de kardinoals regelmoatig kiezn. On ze der nie uut gegrogd zyn verbrandn ze de brieftjes en doen ze der een stofoasie by dat de rook zwart is. En on ze wel een nieuwe paus en kleurn ze de rook wit. De nieuwen paus komt ton zo rap meugelik ip 't balkon van de Sint-Pietersbasilieke en den kardinoal die de verkiezinge een bitje in goeie boan geleid eet zegt ton an de gelovigen die ip 't pling stoan "Habemus Papam" (M'en een paus) en z'n nieuwe name der by.

## Lange tradisie
Angezien dat er in principe ol sedert 't joar 33 pausen zyn eet 't systêem ol veel ups en downs ged. Der zyn ol dikkels een ki teegnpausn gewist, der zyn der die deur omkopery paus gewordn zyn, der zyn der die kienders ged en, enz. Oender druk van de Fransche keuningn en ze zels een tyd in Avignon verbleevn in platse van in Rome.

## Lyste van de pausn
### 33 toet 384

### 384 toet 1054

### 1055 toet 1417

### Sinsn 1417
Nieuwkerke

**Nieuwkerke** is e dêelgemêente van Euvelland, die grenst an Vrankryk en an de Woaln. 

De noame van de gemêente stamt uut de joarn 1000: ton dat er e nieuwe kerke wos ebouwd, wos 'n bisschop zo content mi die nieuwe groep van gelovigen dat 'n 't gebied *Neo-Ecclesia* noemde: Nieuwe-kerke. De kerke zelve e vele ofezien in de loop van de joarn. Azo passeernde de Geuzen, die olles kapot miekn en in brande staakn, in 1582. In 1647 woarn 't de Spanjoardn die de kerke opbrandn. In 'n Ôorlog wos 't were van dat. In Nieuwkerke ligt ook het mêest zudelikke punt van de provinsje West-Vloandern.
## Beziensweirdigheedn
:15px *Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Nieuwkerke]]*

## Bekende Nieuwkerkenaars
*Lucien Storme, winnoare van Parys-Roubaix

## Externe koppeliengn
*Site van Euvelland
*Site van de geuzn van Nieuwkerke
Brahim

[thumb|right|<center>Brahim in [Diksmude in juli 2005]]
**Brahim Attaeb** (°Toeroet, 24 februoari 1984) is e West-Vlamsche, Marokkoansche zanger.

## Jeugd
Op vroege leeftyd was 'n al styf creatief. Op zyn vuufde begost 'n gitaar te speeln. Moa je volgde gin lessn en je kost ook gin muziek leezn. De basis et 'n geleerd van e vriend, de reste van zyn eigen.

## Carrière
Je gerakte bekend deur mee te doen an Idool 2003. Je was zeker den opvallendste kandidoat mè zyn hoedn en opmerkelikke styl van zang en dansn. Je werd derdn en in dazelfste joar verscheen zyn debuutalbum: *My life is music*. E poar liedjes van dat album zyn: *Turn the music up*, *I wanna be en Loco*. 

In 2005 volgde zyn tweede album *NAJAHA* me de singel *Didi*. Me *P.O.W.E.R.* deed ie mee an de preselecties van Eurosong en ie kreeg de beste puntn van de jury moa endigde vierdn.

## Singles
* 01/04/2003: I wanna be
* 01/01/2004: Party with me
* 01/02/2004: Loco
* 01/01/2005: Didi
* 01/03/2005: Lei lei
* 01/03/2006: Turn the music up
* 01/04/2006: P.O.W.E.R
* 26/06/2006: I am what I am
* 29/01/2007: Lamuka
* 29/06/2007: So into you
* 2008: What I like about you
* 2008: Dance all night

## Albums
* 01/06/2003: My life is music
* 01/05/2006: Najaha
* 11/08/2008: Evolution
Vaticoanstad

**Vaticoanstad** is een ounafankelikke stoat wo da de paus 't stoatsoofd van is. Der weunn 821 (2007) menschn en ze is 0,44&nbsp;km² groat. Domee is Vaticoanstad 't klêenste land van de weireld. 't Land is oenstoan in 1929 deur 't Verdrag van Lateranen tussn Paus Pius XI en Mussolini, womee dan de spanningn, die ol van in 1866 deurdigen, tussn 't êengemakte Itoalië en de paus ipgelost grochtn. In Vaticoanstad is de zetel van de Katholieke kerke gevestigd.

Vaticoanstad ligt middn in Rome. Z'eet eign stadsmeurn en 'n eign politiedienst die gekend stoat ols de Zwitserse garde, die nog oltyd in typische klêern roundloopn.

De vornamste gebouwn in Vaticoanstad zyn de Sint-Pietersbasilieke, 't Sint-Pieterspling, de Sixtijnse Kapelle, de Vaticoanse museums, 't Apostolisch paleis ('t officieel logement van de paus), de Biblioteca Apostolica Vaticana en 't Archivio Segreto Vaticano. Ook 't zomerlogement van de paus, Castel Gandolfo, is een ounderdêel van Vaticoanstad.

Vaticoanstad is gin lid van d' Europeesche Gemêenschap mo eet wel den Euro ols betoalmiddel. Je kut de nationaliteit van Vaticoanstad mo juste krygn deur nateuralisoatie, nie deur geborte.

## Externe koppeliengn
* Officiële website van Vaticoanstad
* www.vaticaan.be Nederlandstoalige informoatie
* Vaticoanstad
Zanger

E **zanger(esse)** is e muzikant die zyn stemme gebruukt voe te ziengn. Dikkers zyn der menschen die meidoen op een instrument. E zanger kut etwien zyn die ziengt voe de leute, of voe zyn beroep. Wie dat er zyn beroep van makt, oefent zyn stemme en volgt trainienge.

## Sôortn stemmn
Sommigte menschen en e styve oge stemme an ze ziengn, ander e lêge. D'r bestoan termn om an te duudn wuffer sôorte stemme da z'en.
* By vrouwmenschen (van oge na lêge): soproane, mezzo-soproane, alt.
* By mannemenschen (van oge na lêge): contratenor, tenor, baritong, bas.

## West-Vlamsche zangers e zangeressn
Oek in West-Vloandern lopt er vele volk round da ziengt, en d'r zyn of neur brôod mei verdient. *Zie de [[Lyste van West-Vlamsche zangers e zangeressn]]*
Lyste van West-Vlamsche zangers e zangeressn

Dit is e **lyste van West-Vlamsche zangers e zangeressn**.

## A
* Geike Arnaert
* Arno

## B
* Brahim
* Paul Bruna

## C
* Annelies Cappaert
* Sarah Cappaert

## F
* Jimmy Frey

## I
* Ingeborg

## K
* Kamagurka
* Flip Kowlier

## L
* Lucy Loes
* Laura Lynn

## M
* Marva

## P
* Els Pynoo

## T
* Will Tura
* Johny Turbo

## V
* Frank Valentino
* Willem Vermandere