open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ronse

[thumb|Liggienge binn 't [arroundissement Oudenoarde in de provinsje Ôost-Vloandern 
]]
**Ronse** (Frans: *Renaix*) es 'n faciliteitngemêente en stad die in 't zuudn van Ôost-Vloandern ligt, teegn de schreeve mè Enegouwn in de Vlamsche Ardenn. De gemêente hèt een ippervlakte van 34,7 km² e der weunn 26.693 miensn (1 januoari 2022). 

Ronse vlag.svg
Ronse wapen.svg


De gemêente Ronse grenst an:
thumb|300px|left

Ronse (I) hè gèen dêelgemêentn. Te westen van de stadskern ligt wel 't gehucht De Klype (II). In 't nôordôostn van Ronse, ip de grenze met Etikhove (Moarkedal) ligt 't dorptje Louise-Marie.
Ip 't groundgebied liggn nog diverse wykn, woarounder Biest, Breucq, Bruyère, Hoog-Deurne en Lêeg-Deurne, Floréal, Germinal, Hogervelde, Schoonboeke, Stookt en ook Ten Houte en Koekoamer ip de grenze mè Schorisse (Moarkedal).
## Beziensweirdigheedn

ID28633-Ronse Grote Markt-PM 00010.jpg|Fonteine met obelisk ip de Grôte Markt
 ID28633-Ronse Stadhuis-PM 24030.jpg|Stadhuys van Ronse
Station Ronse Gebouw.jpg|Stoasje van Ronse, die êerst ip 't Zand in Brugge stound en in 1879 overgeplatst is noa Ronse  
Belgique - Renaix - Villa Carpentier - 03.jpg|Villa Carpentier, art-nouveau-landhuys ountworpn deur Victor Horta
Huize te Nitterveld.jpg|Villa te Nitterveld
Hoge Mote 01.jpg |Hoge Mote, Kanunnikhuys
Ronse Braambos 13 Taxus als schermbeplanting bij de Breembosmolen 1 - 186930 - onroerenderfgoed.jpg|Brembosmeuln

## Polletiek
*Burgemêester: Ignace Michaux (CD&V teamronse)
*Bestier: CD&V teamronse, N-VA, Vooruit
*Zetels: 29 (2024-2030)
**CD&V teamronse: 10 	
**Plan 9600 : 5
**N-VA: 5
**Vooruit: 5
**Vlaams Belang: 2
**PVDA: 2

## Externe koppelienge
* Gemêente Ronse
Isère

**Isère (38)** is e Frans departement in de regio Auvergne-Rhône-Alpes en is vernoemd noa de riviere Isère. D' inweuners wordn *Isérois* genoemd.
## Geschiedenisse
't Departement is êen van de 83 departementn die de 4e moarte 1790 ipgericht zyn binst de Fransche Revoluusje, deur uutvoerienge van de wet van 22 december 1789, uut de provinsje Dauphiné.
## Geografie
Isère grenst an de departementn Rhône, Ain, Savoie, Hautes-Alpes, Drôme, Ardèche, Loire en an de Métropole de Lyon.

Isère bestoat uut de drie arroendissementn: Grenoble, La Tour-du-Pin en Vienne, 29 kantongs en 512 gemêentn. De grotste gemêentn zyn: Grenoble, Saint-Martin-d'Hères, Échirolles, Vienne, Bourgoin-Jallieu, Fontaine, Voiron, Villefontaine, Meylan en L'Isle-d'Abeau.
Reto-Romoansche toaln

thumb|De Reto-Romoansche toaln
De **Reto-Romoansche toaln** of 't **Rhaetisch** zyn e verzoamelienge van toaln die dêel uutmoakn van de Romoansche toaln en die gesprookn wordn in de Zwitsersche en Italioansche Alpn. 

Der zyn drie variëteitn:
*Reto-Romoans in 't Zwitsers kantong Graubünden
*Ladinisch in de Dolomietn in Zuud-Tirol
*Friulisch in Friuli-Venezia Giulia
Dolomietn

thumb|Val Gardena en de Sellagroep, Zuud-Tirol
De **Dolomietn** zyn e bergkeetn in 't nôordôostn van Itoalië. Ze moakn dêel uut van d' Alpn (Zuudelyke Kalkalpn) en strekk'n hunder uut vanof de riviere de Adige in 't westn toet de Piave-valleie in 't ôostn. De Dolomietn liggn in de regio's Veneto, Trentino-Zuud-Tirol en Friuli-Venezia Giulia, en besloan e gebied die gedêeld wordt deur d' Italioansche provinsjes Belluno, Vicenza, Verona, Trentino, Zuud-Tirol, Udine en Pordenone. 't Nationoal park Dolomiti Bellunesi en vele andere regionoale parkn zyn te viendn in de Dolomietn. 

De noame van de Dolomietn komt van 't gestêente dolomiet, vernoemd noa de Fransche geoloog Déodat de Dolomieu, die den êestn was vo 't mineroal te beschryvn. 't Gebergte wordt ook wel Monti Pallidi (blêke bergn) genoemd.

Sedert ogustus 2009 stoan de Dolomietn ip de lyste van UNESCO-weirelderfgoed.  

Ofbeeldienge:Tre cime di Lavaredo.jpg| Tre Cime di Lavaredo of Drei Zinnen tusschn Trentino-Zuud-Tirol en Veneto
Ofbeeldienge:Torri del Vaiolet.JPG|Torri del Vaiolet, Ôost Trentino
Ofbeeldienge:Faloria Cortina d'Ampezzo 12.jpg| Cristallogroep, Belluno
Agrigento (provinsje)

**Agrigento** (officieel: *Libero consorzio comunale di Agrigento*) is e provinsje van d' Italioansche autonome regio Sicilië. Hoofdstad is de stad Agrigento. 't Is de zuudelykste provinsje van Itoalië, want ook de Pelagische eilandn Lampione, Linosa en Lampedusa moakn dêel uut van de provinsje.

Agrigento grenst an de provinsjes Palermo in 't nôordn, Trapani in 't westn, Caltanissetta in 't ôostn en de Middellandsche Zêe in 't zuudn.

De grotste steedn zyn:
* Agrigento 
* Sciacca
* Licata 
* Canicattì
* Favara
* Palma di Montechiaro
* Ribera
* Porto Empedocle
* Raffadali
* Menfi
* Ravanusa
Chieti (provinsje)

De **provinsje Chieti** (Italioans: provincia di Chieti) is e provinsje in de regio Abruzzo in Itoalië. Den hoofdstad is de stad Chieti.

Chieti is êen van de vier provinsjes in de regio Abruzzo an d' ôostkust van Itoalië en grenst in 't nôordôostn an d' Adriatische Zêe. De provinsje Pescara ligt in 't nôordn en de provinsje L'Aquila in 't nôordwestn. In 't zuudn ligt de provinsje Isernia en in 't zuudôostn de provinsje Campobasso. Die latste twêe moakn dêel uut van de regio Molise.

Belangryke plekk'n zyn:
* Chieti
* Vasto
* Lanciano
* Ortona
* Guardiagrele
Allier

**Allier** (03) is e departement van Vrankryk in de regio Auvergne-Rhône-Alpes. 't Departement is genoemd noa de riviere Allier. 
## Geschiedenisse
't Departement is êen van de 83 departementn die de 4e moarte 1790 ipgericht zyn binst de Fransche Revoluusje, deur uutvoerienge van de wet van 22 december 1789. 't Departement besloat 't grotste dêel van de vroegere provinsje Bourbonnais.
## Geografie
Allier grenst an de departementn Cher in 't nôordwestn, Nièvre in 't nôordn, Saône-et- Loire in 't nôordôostn, Loire in 't ôostn, Puy-de-Dôme in 't zuudn en Creuse in 't zuudwestn.

Allier bestoat uut drie arroendissementn: Montluçon, Moulins en Vichy en verder uut 19 kantongs en 320 gemêentn. De grotste gemêentn zyn: Montluçon, Vichy, Moulins, Yzeure, Cusset, Bellerive-sur-Allier, Domérat, Commentry, Gannat en Saint-Pourçain-sur-Sioule.
Graubünden

thumb|Liggienge van Graubünden in Zwitserland
thumb|Koarte van de vroegere districtn van 1851-2000
**Graubünden** (Duuts: *Graubünden*; Frans: *Grisons*; Italioans: *Grigioni*; Reto-Romoans: *Grischun*) is 't ôostelykste en grotste kantong van Zwitserland, ippervlak: 7.105 km². Den hoofdstad is Chur (Reto-Romoans: *Cuira*, Italioans: *Coira*). 't Is 't ênigste officieel drietoalig kantong. Duuts, Reto-Romoans en Italioans zyn d' officiële toaln. 

Ofbeeldienge:Flag of Canton of Graubünden.svg|Vlagge van Graubünden 
Ofbeeldienge:CHE Graubünden COA.svg|Woapnschild

't Kantong Graubünden ligt in d' Alpn in 't zuudôostn van Zwitserland. 't Grenst in 't westn an de kantongs Ticino en Uri, in 't nôordn an Liechtenstein en de kantongs Glarus en Sankt Gallen, in 't nôordôostn an d' Ôostnryksche dêelstoatn Vorarlberg en Tirol en in 't zuudn an d' Italioansche regio's Lombardeye en Trentino-Zuud-Tirol.

Volgns de nieuwe indêlienge van 2016 is Graubünden ipgedêeld in 11 regio's in plekke van de 14 districtn en 39 cirkels van vroeger. Ook 't antal gemêentn vermindert constant, 145 in 2022. De regio's zyn:
* Albula
* Bernina
* Engiadina Bassa/Val Müstair
* Imboden
* Landquart
* Maloja
* Moesa
* Plessur
* Prättigau/Davos
* Surselva
* Viamala

Ofbeeldienge:Chur (Switzerland).jpg|Chur, hoofdstad van Graubünden
Ofbeeldienge:PizBernina.jpg|Piz Bernina, mè 4.049 meter den hoogstn berg van Graubünden
Ofbeeldienge:Oberengadin.jpg|Meerngebied van Oberengadin
Innsbruck

**Innsbruck** is e stad in 't westn van Ôostnryk en ligt in e valleie van d' Alpn. 't Is den hoofdstad van de dêelstoat Tirol. De riviere de Inn lopt deur de stad. De noame van de stad komt van Brücke über den Inn wat da wil zeggn: *Brugge over de Inn*.

Ofbeeldienge:Blick vom Stadtturm des Alten Rathauses zum Innsbrucker Dom 2.JPG|Zicht vanof de stadstorre ip den Dom van Innsbruck
Ofbeeldienge:Innsbruck-goldenroof-nordkette.jpg |Goldenes Dachl (Goudn dek)
Ofbeeldienge:Innsbruck, das Altes Rathaus mit Stadtturm Dm64167 poging3 foto5 2017-07-31 17.39.jpg|Oud stadhuus mè stadstorre
Ofbeeldienge:Innsbruck Helblinghaus.jpg| Helblinghaus
Veugelbekbêeste

De **veugelbekbêeste** (*Ornithorhynchus anatinus*) is e zoogbêeste die gedêeltelik in 't woater leeft en die vôornkomt in Ôost-Austroalië en Tasmanië. 't Is d' ênigste sôorte van de familie veugelbekbêestn (Ornithorhynchidae) die nog in leevn is. 't Zyn wel nog ênigte fossiele sôortn bekend.

T'hope met de miernegels (Tachyglossidae) moakn ze dêel uut van de cloacabêestn (Monotremata), d' ênigste orde van zoogbêestn die eiers legt.  

De veugelbekbêeste hèt e gevoelige, eendachtige snoavel, die gebruukt wordt vo de jacht ip oengewervelde bêestjes ip de bodem van riviern en oendiepe meern. De neuzegoatn liggn an 't uutende van de snoavel.  De bêeste hèt e platte steirt en e vacht die gin woater deure lat en die trekt ip de vacht van e mol.  De korte pôotn mè zwemvliezn hèn vuuf têens. De zwemvliezn zyn 't grotst an de vôorpôotn en ze wordn noa van achtern geplooid on z' ip 't land loopn. D' achterpôotn hèn scherpe klauwers en e gifkliere by de vintjes.

Ofbeeldienge:Ornithorhynchus.jpg |Kop en snoavel van de veugelbekbêeste
Ofbeeldienge:Platypus by Lewin.jpg|Illustroasje deur John Lewin, 1808
Ofbeeldienge:Platypus BrokenRiver QLD Australia.jpg|Veugelbekbêeste in 't woater
Ofbeeldienge:巣穴から出てくるカモノハシ.JPG|Veugelbekbêestn leevn in hooln
Miernegels

**Miernegels** (Tachyglossidae) vormn e familie van cloacabêestn die vôornkomt in Austroalië en Nieuw-Guinea. De familie bevat twèe geslachtn: *[[Tachyglossus]]* en *[[Zaglossus]]* en vier leevnde sôortn. T'hope met de verwante veugelbekbêestn zyn de miernegels d' ênigste zoogbêestn die eiers leggn.

Hunder lyf is bedekt met e miengelienge van vacht en stekkers. Z'hèn e klêene moend zoender tandn moa met e lange plakkerige toenge woarmee dan ze miern, termietn en andere  geleedpôtign vangn. Miernegels hen krachtige klauwers an hunder vôorpôotn, woarmee dan ze goed kunn groavn in de groend. 
## Geslachtn en sôortn
* *[[Tachyglossus]]* (1 sôorte)
** *[[Tachyglossus aculeatus]]* (Geweune miernegel)
* *[[Zaglossus]]* (Vachtegels) (3 leevnde sôortn)
** *Zaglossus attenboroughi* (Attenboroughs vachtegel)
** *Zaglossus bartoni* (Zwarthoarige vachtegel) 
** *[[Zaglossus bruijni]]* (Geweune vachtegel)
** *Zaglossus hacketti* †
** *Zaglossus harrisoni* †
** *Zaglossus owenii* †
** *Zaglossus ramsayi* †
Opossums

**Opossums** of **budelrattn** (Didelphidae) vormn e familie van budelbêestn, d' ênigste overgebleevn familie van d' orde Didelphimorphia. Van de drie groepn budelbêestn ip 't Amerikoans continent hèn d' opossums de mêeste sôortn, bykans 100 sôortn in 19 geslachtn. Z' hèn ook 't grotste verspreidiengsgebied: van Canada toet Patagonië, 't zudelik ende van Zuud-Amerika.

Opossums woarn d' êeste budelbêestn woarmee dan Europeoann in anroakienge kwoamn en êen van d' êeste bêestn uut de Nieuwe Weireld die were meegepakt  wierdn noar Europa. 't Was John Smith, de stichter van Jamestown (Virginia), die vo den êeste kèe 'n opossum in 't Iengels beschreevn hèt en de noame "opossum" gebruukte, e verbasterienge van 't Algonkisch *apasum*, wat da "witte bêeste" wil zeggn.

Opossums zyn klêene toet middelgrôte zoogbêestn. De klèinste sôorte is de *Chacodelphys formosa*, met e lengte van oengeveer 6,8 cm. De grotste sôorte is de *[[Didelphis virginiana]]*, die toet 55 cm lank en 5,5 kg zwoar kan kommn. De steirt van de budelrattn is over 't algemêen langer of 't lyf. 

Opossums hèn e lange, spitse snute mè lange tasthoarn. Hunder zicht is over 't algemêen goed oentwikkeld. De mêeste sôortn hèn bolle peireloogn, wat dat er ip wyst dan ze by nacht leevn. Z' hôorn styf goed en hunder ôorn zyn constant in bewegienge. 
 
De kleur van hunder vacht varieert van grysde toet bruun of zelfs goudkleurig. Sommigte sôortn hèn e mascher in hunder oanzichte of striepn. De roende steirt is over 't algemêen kletse of mè winnig hoar. Vele sôortn hèn e grypsteirt. Nie al de sôortn budelrattn oentwikkeln e budel, oendanks hunder noame. 
## Taxonomie
De familie omvat oengeveer 97 sôortn in 19 geslachtn. De geslachtn zyn:
* *Caluromys*
* *Caluromysiops*
* *Chacodelphys*
* *Chironectes*
* *Cryptonanus*
* *[[Didelphis]]*
* *Glironia*
* *Gracilinanus*
* *Hyladelphys*
* *Lestodelphys*
* *Lutreolina*
* *Marmosa*
* *Marmosops*
* *Metachirus*
* *Micoureus*
* *Monodelphis*
* *Philander*
* *Thylamys*
* *Tlacuatzin*
Lübeck

De Hanzestad **Lübeck**, Duuts: *Hansestadt Lübeck*,  Nederduuts: *Lübe(e)k*), is e kreisfreie Stadt in de dêelstoat Sleeswyk-Holstein in 't nôordn van Duutsland.

De stad ligt an de moendienge van de riviere de Trave, die in 't stadsdêel Travemünde uutmoendt in de boaie van Lübeck (Lübecker Bucht) e dêel van de Baltische Zêe. 

In d' historische binnestad zyn vele monumentn te zien, lik de Marienkirche in bakstêengotiek, de  stadspôortn Holstentor en Burgtor en restn van de stadsmeur. E verwyzienge noa 't hanzeverleedn van de stad zyn de Salzspeicher, de grôte magazynn woar dat de zoutvôorroad ipgesleegn wierd, vo da 't noar andere steedn van de hanze verscheept wierd.  De Hanzestad Lübeck stoat ip de lyste van UNESCO Weirelderfgoed.

Ofbeeldienge:Germany Luebeck townhall Anbau.jpg|Stadhuus (Lübecker Rathaus)
Ofbeeldienge:Église Sainte-Marie de Lübeck.jpg|Marienkirche van Lübeck
Ofbeeldienge:Holstentor von der Petrikirche - Zuschnitt.jpg|Stadspôorte Holstentor
Ofbeeldienge:Burgtor in Lübeck, Stadtseite.jpg|Burgtor
Ofbeeldienge:Luebeck Salzspeicher.jpg|Salzspeicher
Taylor Swift

thumb|Taylor Swift in 2019 up de AMA's
**Taylor Alison Swift** (Reading (Pennsylvania), 13 december 1989) is 'n Amerikoansche zangeresse, liedjesschryfster en actrice.

Ze kwam internationoal bekend met de single "Love Story" (2008). Andere hits zyn "You Belong with Me" (2009), "I Knew You Were Trouble" (2012), "Shake It Off" (2014), "Blank Space" (2014), "Look What You Made Me Do" (2017) , "Me!" (2019) en "Exile" (2020). 

Ze begost heur carrière in de countrymuziek, moa z' experimenteerde loater met heur eign muziekgenre, dikwyls g'inspireerd deur heur persôonlik leevn.
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** (Becerril, Colombia, 24 moarte 1954 – Barranquilla, Colombia, 11 juni 1992) was een Colombioanse zanger.

## Discografie

### Studioalboms

* **Adelante** (1975)
* **Con Emoción** (1975)
* **Binomio de oro** (1977)
* **Por lo alto** (1977)
* **Enamorado como siempre** (1978)
* **Los Elegidos** (1978)
* **Súper vallenato** (1979)
* **Clase aparte** (1980)
* **De caché** (1980)
* **5 años de oro** (1981)
* **Festival vallenato** (1982)
* **Fuera de serie** (1982)
* **Mucha calidad** (1983)
* **Somos vallenato** (1984)
* **Superior** (1985)
* **Binomio de oro 1986** (1986)
* **En concierto** (1987)
* **Internacional** (1988)
* **De Exportación** (1989)
* **De fiesta con binomio de oro** (1990)
* **De américa** (1991)
* **Por siempre** (1991)

## Externe koppeliengn

* Discogs
* MusicBrainz
* Allmusic
Ensis

***Ensis*** is e geslacht van in zêe leevnde twêekleppige schelpbêestn uut de familie van de Pharidae (zweirdschedes en scheirmesjes).  In de leevnde fauna zyn weireldwyd 12 sôortn bekend woarvan dan der vuve in de Nôordzêe leevn.

*Ensis*-sôortn leevn vornoamelik in proper zand. Ze kunn hunder zelve styf zêre ingroavn. Lik styf vele twêekleppign zyn ook *Ensis*-sôortn eetboar. In vele landn wordn ze speciaal gevist vor ip 't eetn.

An de Vlamsche Kust leevn de sôortn:
**[[Ensis ensis]]* (Klêene zweirdschede)
**[[Ensis leei]]* (Amerikoansche zweirdschede) 
**Ensis magnus* (Grôote zweirdschede)
**Ensis minor* (Klêene scheirmesschelpe)
**[[Ensis siliqua]]* (Grôote scheirmesschelpe).

Ofbeeldienge:Ensis ensis (Baix Ebre).jpg|Klêene zweirdschede (*Ensis ensis*)
Ofbeeldienge:Ensis minor .jpg|Klêene scheirmesschelpe (*Ensis minor*)
Ofbeeldienge:Ensis siliqua .jpg|Grôote scheirmesschelpe (*Ensis siliqua*)

Andere sôortn zyn:
**Ensis californicus* 
**Ensis goreensis* 
**Ensis macha* 
**Ensis megistus* 
**Ensis myrae*
**Ensis nitidus*
**Ensis tropicalis*
Mya

***Mya*** is e geslacht van twêekleppige schelpbêestn uut de familie van de Myidae (Goapers).  
## Sôortn
* *Mya antarctica* 
* *[[Mya arenaria]]* (Strangegoaper)
* *Mya baxteri* 
* *Mya japonica* 
* *Mya pseudoarenaria* 
* *[[Mya truncata]]* (Ofgeknotte goaper)
* *Mya uzenensis*

Ofbeeldienge:Ecomare - strandgaper (4792-mya-strandgaper-mok-ogb).jpg|Strangegoaper (*Mya arenaria*)
Ofbeeldienge:Mya arenaria-15.JPG |Strangegoaper mè schelpe die bykan toe is
Ofbeeldienge: Mya truncata Linné, 1758 (5585265231).jpg|Ofgeknotte goaper (*Mya truncata*)
Strangegoaper

De **strangegoaper** (*Mya arenaria*) is e twêekleppige, in zêe leevnde wêekbêeste uut de familie van de Goapers (Myidae).

De schelpn kunn toet 15 cm lank kommn en ze zyn ofgeroend an de vôorkant en spits noar achtern. Ze zyn grysdewit van kleur, dikwyls mè brune vlekkn en de binnkant is kalkachtig wit. De buutnste loage van de schelpe (periostracum) is grauwbruun. An de vôor- en achterkant sluutn de kleppn nie goed an, woardeure dan ze goapn, vandoar de noame goaper. 

Ze leevn ingegroavn in bodems van slyk en zand toet wel 30 cm diepe. Z' houdn verbiendienge met d' ippervlakte via e lange sifong woarin dat d' in- en uutstroombuze dichte by mekoar liggn. Via de sifong wordt voedienge ipgenoomn en ofvalstoffn ofgevoerd.

Strangegoapers  zyn te viendn in de Nôordzêe, Baltische Zêe, hêel 't Waddngebied en langst de Nôord-Fransche kanoalkust.
 
Ofbeeldienge:Mya arenaria 113869293.jpg|Schelpe van e strangegoaper
Ofbeeldienge:Sandklaffmuschel in Hand.JPG|Sifong van e strangegoaper
Stralsund

**Stralsund**, officieel de Hanzestad Stralsund (Duuts: *Hansestadt Stralsund*), is e stad in 't nôordôostn van Duutsland in de dêelstoat Mecklenburg-Voorpommern. 't Ligt an de zudelike kust van de Strelasund, e zêestroate van de Baltische Zêe die 't eiland Rügen schèidt van 't vasteland.  

Twêe bruggn en verschillige  veerdienstn verbiendn Stralsund me Rügen, 't grotste eiland van Duutsland en van Pommern, d' historische regio die gedêeltelik in Duutsland en in Pooln ligt.

De stad was êen van d' êeste leedn van de Hanze. Van de Hanzetyd getuugt e grôot dêel historische bouwwerkn in bakstêengotiek, woaroender 't stadhuus en drie grôte kerkn: de Marienkirche of Mariakerke, de Nikolaikerke en de Jakobikerke. De binnestad stoat sedert 2002 ip de lyste van UNESCO Weirelderfgoed en 't wordt sedert de Duutsche herênigienge groendig gerestaureerd.

Ofbeeldienge:Stralsund St Nikolai St Jakobi.jpg|Zicht ip Stralsund. Nikolaikerke lienks, Jakobikerke reks 
Ofbeeldienge:Stralsunder Rathaus mit Schaufassade, dahinter die Nikolaikirche-2630.jpg|Stadhuus met derachter de Nikolaikerke
Ofbeeldienge:Stralsund Marienkirche 2006.jpg|Marienkirche
Ofbeeldienge:Stralsund (2013-07-08), by Klugschnacker in Wikipedia (237).JPG|Nieuwe en oude Rügenbrugge
Strelasund

thumb|Liggienge van de Strelasund
De **Strelasund** is e zêestroate van de Baltische Zêe die 't eiland Rügen schèidt van 't Duuts vasteland. De zêestroate is oengeveer  25 km lank, ip 't smalste punt 1 kilometer brêed en nieverans brèder of 3 km.

Sedert de joarn dertig bestoat er via 't eilandje Dänholm e vaste verbiendienge over de Strelasund, de *Rügendamm*, die allêne nog moa gebruukt wordt vo de spoorlyne noa Rügen en vo 't  verkêer van en noa Dänholm. Vo 't deurgoand wegverkêer wierd er an 't begun van d' 21e êeuwe, parallel der an, de nieuwe *Rügenbrücke* gebouwd, die gerêed was in 2007. Vanuut Stralsund, d' ênigste stad an de Strelasund, kan 't woater ook per overzetbôot overgestookn wordn.
thumb|left|400px|Zicht ip Stralsund – Strelasund – Rügen
Joegosloavië

thumb| Groendgebied van Joegosloavië deur de joarn
**Joegosloavië** (Servo-Krowoatisch: *Jugoslavija* / Југославија) was tusschn 1918 en 2003 de noame van mêerdere ipêenvolgnde stoatn in Zuud-Europa ip de Balkan. Den hoofdstad was Belgrado. 

't Êeste Joegosloavië (1917-1942) was e monarchie. Van 1918 toet 1929 was de noame 't *Keunienkryk van de Serviërs, Krowoatn en Sloveenn* en vanof 1929 toet 1941 't *Keunienkryk Joegosloavië*. 

't Twêede Joegosloavië (1943-1992) was 't mêest bekend: de marxistisch-leninistische stoat oender leidienge van Josip Broz (beter bekend oender zyn bynoame Tito). Die stoat noemde van 1943 toet 1945 de *Federoale Democroatische Republiek Joegosloavië*, van 1945 toet 1963 de *Federoale Volksrepubliek Joegosloavië* en van 1963 toet 1992 de *Socialistische Federoale Republiek Joegosloavië*. 

Met de val van 't communisme tusschn 1989 en 1992 in Joegosloavië, viel 't land de facto uut mekoar. Da gieng in de periode van 1992-1999 gepoard met e dêel bloedige (burger)orloogn.

Vanof 2003 wierd 't land *Servië en Montenegro* genoemd en in 2006 viel 't uutêen in Servië en Montenegro.
Valencia

**Valencia** is e gemêente en derde grotste stad van Spanje achter Madrid en Barcelona. 't Is den hoofdstad van den autonome gemêenschap  Valencia en van de gelyknoamige provinsje. 

Valencia ligt an de riviere de Turia, an d' ôostkust van 't Iberisch schiereiland an de Golve van Valencia, e boaie an de Middellandsche Zêe. D' hoavn van de stad is de 5e drukste containerhoavn van Europa en de drukste containerhoavn an de Middellandsche Zêe. 

Valencia hè verschillige vieriengn en tradiesjes, lik de Falles, die in 1965 uitgeroopn zyn toet Fiestas van Nationoal Toeristisch Belang van Spanje en in 2016 toet immaterieel cultureel erfgoed deur UNESCO. 't Typisch Spoans gerecht Paella is ôorsproenkelik Valencioans. 
## Beziensweirdigheedn
De Kathedroale van Valencia (*Catedral de Santa María de Valencia*), romoans-gotisch-barok, gebouwd tusschn 1262 en 1356, bezit vele kunstschatt'n, waaroender twèe doekn van Francisco Goya. De *Lonja de la Seda*, de zydebeurze uut de 15e êeuwe in loat gotische styl, stoat sedert 1996 ip de lyste van UNESCO Weirelderfgoed. De Mercado Central uut 1914 is 'n overdekte markt  in art-nouveaustyl, de grotstn van Europa. De Stad van Kunstn en Weetnschap (*Ciudad de las Artes y las Ciencias*) is e modern cultureel en architectonisch complex. 

Ofbeeldienge:Seu plaçareina.jpg|Kathedroale van Valencia
Ofbeeldienge:Iglesia de los Juanes, Valencia, España, 2014-06-29, DD 19.JPG|Kerke Santos Juanes of San Juan del Mercado
Ofbeeldienge:Llonja.jpg|Lonja de la Seda
Ofbeeldienge:Mercado Central, Valencia, España, 2014-06-30, DD 115.JPG |Mercado Central
Ofbeeldienge:Ciutat de les Arts i les Ciències, València, Valencia, Spain - panoramio (3).jpg |Ciudad de las Artes y las Ciencias
Bremen

**Bremen** (Duuts: *Stadtgemeinde Bremen*) is e kreisfreie Stadt in 't nôordn van Duutsland die t'hope mè Bremerhaven de dêelstoat Vrye Hanzestad Bremen vormt. De stad Bremen is den hoofdstad van de dêelstoat Bremen.

Bremen is 'n hoavnstad die an weerskantn van de riviere de Wezer ligt, oengeveer 60 kilometer te zuudn van de moendienge in de Nôordzêe. 

De noame van Bremen is verboendn an 't sprooksje van de Bremer stadsmuzikantn. Ip 't marktpling  stoat er e standbeeld van d' hoofdfigeurn. 'n Ander symbool van de stad is 't Rolandstandbeeld uut 1404, die de vryheid van de stad symboliseert. De twèe beeldn stoan vo 't stadhuus (Bremer Rathaus), e gotisch bouwwerk met e façade in de styl van de Wezerrenaissance. Neffest 't stadhuus stoat de dom van Bremen. 

't Rolandstandbeeld en 't oud stadhuus stoan sedert 2004 t'hope ip de lyste van UNESCO Weirelderfgoed. 

Ofbeeldienge:Bremen, Rathaus -- 2021 -- 6354.jpg|Bremer Rathaus
Ofbeeldienge:Bremen, Bremer Stadtmusikanten -- 2021 -- 6358.jpg|Beeld van de Bremer stadsmuzikantn
Ofbeeldienge:Bremen, Roland -- 2021 -- 6347 (2).jpg|Rolandstandbeeld
Ofbeeldienge:Bremen Domtürme von Rathausstufen 19h51b4h.jpg |Dom van Bremen
Amerikoansche zweirdschede

D' **Amerikoansche zweirdschede** (*Ensis leei*; synoniemn: *Ensis americanus* en *Ensis directus*) is e twêekleppige wêekbêeste die in zêe leeft.

De schelpe is oengeveer zes kès zo lank of dat ie brêed is en j' is licht geboogn. Je kan 20 cm lank kommn, j' hè vele groeiriengn en e schilfernde olyfbrune buutnste loage. 

De bêeste leeft ingegroavn in zand of slibbig zand, in oendiep woater. Mè zyn gespierde voet kan-t ie hem styf zêre ingroavn. Je leeft van planktong en ander in 't woater zweevnde voedienge, lik algn.

D' Amerikoansche zweirdschede is ôorsproenkelik Amerikoans en wierd in 1978 vo den êeste  kèr ipgemerkt in 't estuarium van den Elbe. Verzekers zyn der larvn doar mè  't ballastwoater van scheepn angevoerd. Van doaruut hèt de sôorte hem in tien joar noar al d' ôostelike kustn van de Noordzêe verspreid, woarby dat al d' inheemsche verwantn verdroengn zyn. De sôorte komt nu ook vôorn  an de Westkust van Zweedn en langst de kustn van 't Iengels Kanoal. An de Vlamsche Kust zyn ze massoal angespoeld te viendn ip 't strange. 

Lik styf vele twêekleppign zyn ook *Ensis*-sôortn eetboar. 
thumb|left|Angespoeld ip 't strange
Geweune miernegel

thumb|Leefgebied
De **geweune miernegel** (*Tachyglossus aculeatus*) is êen van de vier leevnde sôortn miernegels en 't ênigste lid van 't geslacht ***Tachyglossus***. De bêeste is bedekt mè vacht en stekkers en j' hèt e speciale snute en toenge, die gebruukt wordt vo zyn insectnprooie mè grôte snelheid te vangn. Juste lik d' andere nog bestoande cloacabêestn legt de miernegel eiers, d' ênigste leevnde zoogbêestn die dat doen. 

De geweune miernegel hè styf sterke vôorste ledemoatn en klauwers, woardeure dat ie zêre en mè grôte kracht kan groavn. Omdat ie oendergroends moe kunn overleevn, kan-t ie  goed teegn hoge concentroajes koolstofdioxide en e lêeg niveau an zeurstoffe. Je kan hem nie goed verdedign deur te vechtn, moa je rolt hem in e bolletje en schrikt roofbêestn of mè zyn stekkers. 

Binst d' Austroalische wienter goat de miernegel in toestand van verminderde fysiologische activiteit en wientersloap, woardeure da zyn metabolisme verminderd wordt vor energie te bespoarn. 

Os 't were warmer wordt is 't moment  gekomn vo te poarn. De wuvetjes leggn êen ei per joar. Buutn de poariengsperiode hèn ze gin contact mè met de ventjes. By de geboorte is 't joengsje zo grôot of e druve, moa 't groeit zêre deur de moedermelk, die styf ryke is an voediengsstoffn. Ze kommn  uutendelik te grôot en te stekkerig vor in de budel te bluuvn en achter oengeveer zeevn weekn wordn z' uut de budel verdreevn in 't hol van de moeder. Achter zes moandn verloatn ze 't hol en hèn ze gin contact mè met hunder moeder.

De sôorte komt vôorn in hêel Australië en in kust- en hooglandgebiedn van Ôost-Nieuw-Guinea. 

Ofbeeldienge:Echidna - melbourne zoo.jpg|Miernegel in Melbourne zoo
Ofbeeldienge:Echidna, Exmouth.jpg|Miernegel ipgerold in e bolletje
Zaglossus

***Zaglossus*** (Vachtegels) vormn e geslacht van miernegels. 't  Bestoan nog drie leevnde sôortn, die allêne nog vôornkommn ip Nieuw-Guinea. T'hope met de geweune miernegel (*Tachyglossus aculeatus*) en de veugelbekbêeste (*Ornithorhynchus anatinus*) vormn ze d' ênigste eierleggnde zoogbêestn.  

Vachtegels hèn minder en kortere stekkers of de miernegel en e dikkere, ruwe vacht. De stekkers liggn mêestal weggedookn in de vacht, uutgezoenderd ip de flankn. De pôotn zyn langer, mè klèindere groafklauwers. 

De bek is styf lank en lichtjes noa beneen geboogn, en ze bevat e lange, kleverige toenge. In e groeve an de boovnkant van de toenge ligt e veld met hôornige stekkers die dient vo worms te vangn. Ze wordn fyngemoaln teegn 't verhemelte, die ook mè stekkers is bedekt.

Vachtegels leevn allêne nog moar in Nieuw-Guinea, moa der zyn fossiele sôortn bekend uut Australië en Tasmanië. Ze zyn verzekers uutgestorvn deur klimoatveranderiengn in Australië.

Vachtegels zyn nachtbêestn, die overdag weggedookn zittn in hunder hol. Juste lik  andere cloacabêestn leggn z' eiers en ze droagn z' in e tydelyke budel an hunder achterlyf. Achter 't uutkommn van d' eiers bluuvn de joengsjes in de budel.
## Sôortn
***Zaglossus attenboroughi* (Attenboroughs vachtegel)
***Zaglossus bartoni* (Zwarthoarige vachtegel)
***[[Zaglossus bruijni]]* (Geweune vachtegel)
***Zaglossus hacketti*†
***Zaglossus harrisoni*†
***Zaglossus owenii*†
***Zaglossus ramsayi*†
***Zaglossus robustus*†

Ofbeeldienge:Zaglossus bartoni - MUSE.JPG |Zwarthoarige vachtegel (replica)
Nieuw-Guinea

thumb|Liggienge van 't eiland Nieuw-Guinea
thumb|Topografische koarte en pollitieke situoasje
**Nieuw-Guinea** is 'n eiland die dêel uutmakt van Oceanië, in 't westn van de Stilln Oceoan. 't Is achter Groenland 't grotste eiland ter weireld met 'n ippervlak van 785.753 km². 't Eiland wordt van Australië geschèid deur de zêestroate Torres die 150 kilometer brêed is, alhoewel dat de twêe landmassa's ip 't zelfste continentoal plat liggn. 

In 't westn en 't ôostn zyn der nog vele klèindere eilandn. De westelikn helft van 't eiland makt dêel uut van Indonesië  en omvat de provinsjes Papoea en West-Papoea. Den ôostelikn helft vormt 't grotste dêel van den oenofhankelike stoat Papoea-Nieuw-Guinea. De grotste steedn ip 't eiland zyn Jayapura (hoofdstad van Papoea, Indonesië) en Port Moresby (hoofdstad van Papoea-Nieuw-Guinea). 
[thumb|left|Nieuw-Guinea in [Melanesië]]
Geweune vachtegel

thumb|Leefgebied
De **geweune vachtegel** (*Zaglossus bruijni*) is e miernegel die leeft in  Nieuw-Guinea. 't Is êen van de drie nog leevnde sôortn uut 't geslacht van de  vachtegels (*Zaglossus*). Vachtegels zyn zoogbêestn die eiers leggn.

De geweune vachtegel wordt grodder of de geweune miernegel, 45 toet 77 cantimeter lank en 5 toet 10 kilo zwoar. Ip hunder rik stoan korte stekkers, die mêestal weggedookn liggn  in de dikke vacht, uutgezoenderd ip de flankn. De vachtkleur is over 't algemêen zwart, moar ook doenkerbrune en blêekbrune bêestn zyn bekend. De stekkers zyn zwart, wit of zwart met e witte punt. De snute is styf lank en lichtjes noa beneen geboogn.  An hunder pôotn hèn ze drie (somstyds vier) grôte klauwers. 

De sôorte is te viendn ip 't Veugelkop-schiereiland en 't Foja-gebergte in 't westn van Nieuw-Guinea, in de provinsjes West-Papoea en Papoea, Indonesië.  

Vachtegels zyn nachtbêestn, die overdag weggedookn zittn in hunder hol. Met hunder lange snute zoekn ze tusschn ofgevalln bloarn achter reegnworms, hunder belangrykste prooie.
Messchede

De **messchede** (*Solen marginatus*) is e twêekleppige wêekbêeste van de familie Solenidae die in zêe leeft. Synoniemn zyn *Solen vagina* (Linnaeus, 1758) en *Solen rotundatus* (Spengler, 1794).

'n Ipvallnd kenmerk van de messchede is dat de schelpe hêlegans rechte is, woardeure dat ie gemakkelik t' herkenn is. 't Ippervlak hèt ênigte groeilynn, moar is verder gleddig. De schelpe kan toet 140 mm lank kommn en 23 mm brêed. De kleur is gilwe-wit.

Ip 't strange tusschn Koksyde en de Fransche grenze spoelt de sôorte regelmoatig an, moar ook roend Brèinienge, Vosseslag en Den Hoane. 
thumb|left
Solen

***Solen*** is e geslacht van twêekleppign uut de familie van de Solenidae.
## Sôortn
* *Solen grandis*
* *[[Solen marginatus]]*
* *Solen obliquus*
* *Solen rostriformis*
* *Solen sicarius*
* *Solen strictus*
* *Solen viridis*
[thumb|left|''Solen marginatus'' ([messchede)]]
Meerpuut

thumb|Leefgebied
De **meerpuut** of **grôte groene puut** (*Pelophylax ridibundus*) is e puut van 't geslacht *[[Pelophylax]]* (groene puutn) uut de familie van d' echte puutn  (Ranidae). 't Is de grotste puut van Europa. Je leeft in meern, vyvers en beeksjes.

De meerpuut komt oengeveer 10 toet 14 cantimeter lank, de ventjes bluuvn klèinder of de wuvetjes. Ze zyn over 't algemêen doenkergroen toet olyfbruun of grysde van kleur en der is e grôte varioasje in 't patrôon, somtyds met ênigte groene striepn en mêestal met e blêekere striepe ip de rik. De West-Europeesche populoasjes, lik dedee in België, zyn mêestal doenkergroen toet grysde met doenkere vlekkn en drie dudelike groene striepn ip hunder rik.

D' achterpôotn zyn goed oentwikkeld en droagn zwemvliezn. De kop is brêed en ofgeroend, d' oogn zijn relatief grôot en geeloranje van kleur. Nog e kenmerk is hunder lachnd gekwoak (ridibundus = lachnd). 

De meerpuut hèt e styf grôot verspreidiengsgebied en komt vôorn in grôte dêeln van Europa, nôordelik Afrika en noa 't ôostn via Arabië toet in Azië.
 
De puut leeft vornoamelik van klêene oengewerveldn, lik insectn en worms. Vanwege hunder grotte eetn ze van tyd ook groddere prôoin, zelfs sôortgenootn en andere amfibieën, moar ook reptieln, klêene veugels en knoagbêestn. 

De meerpuut wierd vo 't eerst weetnschappelik beschreevn lik *Rana ridibunda* deur Pallas in 1771. Lange tyd makte de sôorte dêel uut van 't geslacht *[[Rana]]*, moa teegnwoordig wordt de sôorte by de groene puutn uut 't geslacht *Pelophylax* gereeknd.

Ofbeeldienge:2017.06.11.-03-Anglerteiche-Rimbach--Seefrosch.jpg|*Pelophylax ridibundus*
Ofbeeldienge:Marsh frog (Pelophylax ridibundus).jpg
Ofbeeldienge:Pelophylax ridibundus1.JPG|Dikkoptje
Didelphis

***Didelphis***  is e geslacht van budelbêestn uut de familie van d' opossums of budelrattn (Didelphidae). 

't Geslacht bestoat uut zes alleseetnde sôortn die de grotte hèn van e katte. Ze zyn t' herkenn  an hunder grypsteirtn en hunder neigienge vo te doen lik of dan ze dôod zyn on z' in 't nauwe gedreevn wordn. De grotste sôorte, de Virginioanschn opossum (*Didelphis virginiana*), is d' ênigste budelbêeste die vôornkomt in Nôord-Amerika.  
## Sôortn
Paraguay

**Paraguay**, officieel de **Republiek Paraguay** (Spoans: *República del Paraguay*; Guaraní: *Paraguái Tavakuairetã*), is e land in centroal Zuud-Amerika. 't Grenst in 't nôordn an Bolivië, in 't ôostn an Brazilië en in 't zuudn en 't westn an Argentinië. 't Land is vernoemd noa de Paraguay-riviere. Den hoofdstad  is Asunción.

't Land is relatief vlak. Den hoogstn berg is de Cerro Peró (842 meter). 't Lêegste punt ligt ip de plekke woar dat de riviern Río Paraguay en Paraná t'hopekommn, de grotste riviern van 't land. 

Paraguay wordt deur de Río Paraguay gedêeld in twêe gedifferentieerde geografische regio's. Den ôostelike regio (Región Oriental) bestoat vornoamelik uut grasryke vlaktes en beboste heuvels. De westelike regio (Región Occidental), ook bekend lik de Chaco die dêel uutmakt van de Gran Chaco, bestoat uut lêge moerassige vlaktes. 
thumb|left|Koarte van Paraguay

De bevolkienge van Paraguay is oengelykig verdêeld over 't land. D' overgrôte mêerderheid van de menschn weunt in d' ôostelike regio roend den hoofdstad en grotste stad Asunción, die goed is vo 10% van de bevolkienge van 't land. In de Chaco die oengeveer 60% van 't groendgebied besloat, weunt minder of 2% van de bevolkienge. Omtrent 56% van de Paraguayoann weunt in stedelike gebiedn. 

In Paraguay zyn der twêe officiële toaln: Spoans en Guaraní. Paraguayoann zyn vo 't grotste dêel mestiezn, noazoatn van indioann en Spoansche immigrantn. In de Chaco leevn ook mennonietn die in de joarn 1920 g'emigreerd zyn en kolonies gesticht hèn in 't nôordwestn van 't land. De gemêenschap stoat bekend vor hunder strikte geloofsregels. Ze klappn Plautdietsch en z' hèn 'n hoge groad van autonomie.
Gilwe groendel

De **gilwe groendel** (*Cryptocentrus cinctus*) is e klêen visje van de familie groendels (Gobiidae) in d' orde *[[Gobiiformes]]*. 

De groendels leevn in de westelike Stilln Oceoan, van Japan toet Singapore, 't Grôot Barrièrerif en Palau. Ze zyn te viendn ip zandbodems, tusschn koroalriffn, in kustboain en lagunes, ip e diepte van 1 toet 25 meter.

De gilwe groendel is oengeveer zes cm lank, moa ze kunn toet 10 cm kommn. De mêeste exemploarn zyn gilwe van kleur mè klêene helblauwe vlekkn, moa sommigte kunn ook wel grysde uutsloan. De buukvinn zyn an mekoar gegroeid.

Gilwe groendels leevn dikwyls t'hope in symbiose mè geirnoars van de familie Alpheidae.

Ofbeeldienge:Cryptocentrus cinctus.JPG|Gilwe groendels in 'n aquarium
Ofbeeldienge: Gobie and Shrimp.JPG|Groendel in symbiose met e geirnoare (*Alpheus bellulus*)
Ofbeeldienge:Watchman gobi - by BJ Beggerly.jpg|
Suriname

**Suriname** (officieel de **Republiek Suriname**), is e land an de nôordôostelikn Atlantische kust van Zuud-Amerika. 't Wordt begrensd deur den Atlantischn Oceoan in 't nôordn, Frans-Guyana in 't ôostn, Guyana in 't westn en Brazilië in 't zuudn. Den hoofdstad is Paramaribo.
thumb|left|Koarte van Suriname

't Land was van 1667 toet 1954 e kolonie van Holland en doarachter e land binn 't Statuut vo 't Keunienkryk van de Nederlandn ('n overêenkomst tusschn de landn). De 25e november 1975 kwam Suriname oenofhankelik. De Surinoamsche bevolkienge bestoat uut mêerdere etnische groepn.  

't Landschap bestoat uut moeras en heuvels met in 't zuudn en 't middn verschillige bergkeetns. 't Land is vor e grôot dêel bedekt mè tropisch reegnbus en der zyn e dêel riviern die van 't zuudn noa 't nôordn loopn, lik de riviere de Suriname.

Suriname hèt e bevolkiengsdichtheid van moa 3,7 inweuners/km². Doamee is 't êen van de dinst bevolkte landn ter weireld. De mêeste inweuners weunn in 't nôordn van 't land, in de districtn  Paramaribo, Wanica en Nickerie. Weireldwyd zyn der oengeveer e miljoen menschn van Surinoamschn ofkomst, woarvan e grôotn helft in Suriname weunt. Vôorts weunt er e grôte groep in 't buutnland, vornoamelik in Holland en België, moar ook in Frans-Guyana, Brazilië en de Verênigde Stoatn. 

In Suriname wordn twientig toaln gesprookn. 't Nederlands is d' officiële toale. T'hope mè 't Sranantongo (Surinoams) is 't de mêest gesprookn toale van Suriname. 't Sranantongo is e creoolsche toale die hoofdzoakelik gebaseerd is ip Iengels, moar ook e grôte Nederlandschn invloed hèt. Vôorts zyn der invloedn van 't Portugees, Spoans en Afrikoansche toaln. De mêeste Surinoamers zyn mêertoalig. Ze spreekn in vele gevalln hunder eign moedertoale, Nederlands en eventueel ook nog Sranantongo.
Klêene zweirdschede

De **klêene zweirdschede** (*Ensis ensis*) is e sôorte van twêekleppige wêekbêestn uut de familie  van de Pharidae. Ze leevn ingegroavn in 't zand en zyn te viendn vo de kustn van Nôordwest-Europa.

De twêe kleppn van de schelpe zyn smal, geboogn, dinne en breekboar. Ze kunn toet tien cm lank kommn. De binnekant van de schelpe is wit met e purperachtige glans. De buutnste loage ('t periostracum) is olyfgroen en de voet is rôodachtig.

Ze groavn hunder in, in proper of slibachtig zand ip de zêebodem. Z'hèn twêe korte sifongs die hunder uutstrekkn toet an 't ippervlak van 't zand. Ze zuugn woater an via êen sifong en voern 't of via den andern. Ip die maniere oasemn ze tegelykertyd in en hoaln ze voediengsdêeltjes uut 't woater, die in 't mè trilhoarn bedekt slymvlies van de kieuwn terechtekommn en noa de moend wordn gebrocht. De vôortbewegienge gebeurt deur middel van woaterdruk. Êest wordt 't lyf gevuld mè woater en oender grote druk van de sifong were uutgeperst.
Rügen

thumb|Koarte van 't eiland Rügen
thumb|Liggienge van Rügen in Duutsland (rôod)
**Rügen** is 't grotste eiland van Duutsland. 't Ligt in de Baltische Zêe en makt dêel uut van de dêelstoat Mecklenburg-Voorpommern.

De "toegangspôorte" toet 't eiland Rügen is de Hanzestad Stralsund, woar da 't verboendn is mè 't vasteland via de Rügendamm en de Strelasundbrugge over de zêestroate de Strelasund.

't Eiland hèt 'n ippervlakte van 926 km², e maximale lengte van 52 km (nôord noa zuud) en e maximale brèedte van 41 km in 't zuudn.

De kust wordt gekenmerkt deur zandstrange, lagunes (Bodden), boain (Wieke) en uutspriengnde schiereilandn en landtoengn. In juni 2011 krêeg 't Nationalpark Jasmund,  bekend vo zyn oude beuknbusschn en witte kalkrotsn, de stoatus van UNESCO Weirelderfgoed. 

't Eiland vormt t'hope mè 't eiland Hiddensee en ênigte klèindere eilandn de Landkreis Rügen met hoofdplekke Bergen auf Rügen. Andere steedn zyn d' hoavnstad Sassnitz, Putbus en Garz. Badplekkn an de Baltische Zêe zyn Binz, Sellin, Göhren, Baabe, Thiessow, Breege en Altefähr. 

Ofbeeldienge:Königsstuhl und Viktoria-Sicht.jpg|Nationalpark Jasmund met de bekende kalkrotsn Königsstuhl 
Ofbeeldienge: Bäderarchitektur an der Standpromenade Binz.jpg|Promenade in Binz
Ofbeeldienge:Insel Rügen-Strand von Sellin.jpg | Piere van Sellin
Grôte scheirmesschelpe

De **grôte scheirmesschelpe** (*Ensis siliqua*) is e sôorte van twêekleppige wêekbêestn uut de familie van de Pharidae.

De schelpn zyn lankwerpig en kommn 21 cm lank. Ze zyn rechte en eevnwydig. De kleur is crèmewit, van tyd mè bruunachtige striepn en de buutnste loage (periostracum) is olyfgroen. 't Vôornste uutende is ofgekapt en 't achterste uutende is ofgeroend.  

*Ensis siliqua* komt vôorn in kustgebiedn van de nôordôostelikn Atlantischn Oceoan, van de Baltische Zêe en de Nôordzêe toet de Middellandsche Zêe. Ze spoeln geregeld an ip 't strange van de Vlamsche Kust.
Tsjechoslovakeye

[thumb| Liggienge van Tsjechoslovakeye in Europa vôor en achter de [Twêede Weireldorloge]]
**Tsjechoslovakeye** was e republiek in Centroal-Europa, oentstoan by 't uutêenvalln van de Donau-monarchie (Ôostnryk-Hongareye) achter den Êeste Weireldorloge. Den 1ste januoari 1993 volgde d' oentbiendienge van Tsjechoslovakeye in Tsjechië en Slovakeye. 

Ofbeeldienge:Czechoslovakia01.png
Ofbeeldienge: Czechoslovakia.png
Goapers

**Goapers** (Myidae) zyn e familie van twêekleppign uut de orde Myida.
## Taxonomie
De geslachtn zyn:
* *Cryptomya* 
* *[[Mya]]*
* *Platyodon* 
* *Sphenia* 
* *Tugonella* 
* *Tugonia*
Venezuela

**Venezuela**, officieel de **Bolivarioansche Republiek Venezuela** (Spoans: *República Bolivariana de Venezuela*) is e land an de nôordkust van Zuud-Amerika die bestoat uut continentoal vasteland en vele eilandjes in de Caraïbische Zêe. Den hoofdstad en grotste stad is Caracas.

De noame *Bolivarioansche republiek* komt van de Zuud-Amerikoansche vryheidsstryder Simón Bolívar.

't Vasteland van Venezuela grenst an de Caraïbische Zêe en den Atlantischn Oceoan in 't nôordn, Guyana in 't ôostn, Brazilië in 't zuudn en Colombia in 't westn. Vo de kust liggn d' Hollandsche Antilln (Aruba, Bonaire en Curaçao), Isla Margarita en Trinidad en Tobago.
thumb|left|Koarte van Venezuela

Venezuela hèt e diverse bevolkiengssoamnstellienge. D' ôorsproenkelike beweuners zyn d' Indioann. Ze weunn g'isoleerd in de brousse. Den dag van vandoage bestoat de grotste bevolkiengsgroep uut mestiezn, ofstammeliengn van Spoansche kolonistn en Indioann. Der is ook e serieuze verteegnwoordigienge van Afro-Venezoloann, ofstammeliengn van Afrikoansche sloavn en Spanjoardn of indioann. Van de totoale bevolkienge is 69% van gemiengde (Europees-Indioansche) ofkomst, 20% Europees, 9% Afrikoans, 2% Indioans.  

Oengeveer 85% van de bevolkienge leeft in stedelike gebiedn in 't nôordn van 't land. Den helft van Venezuela ligt te zuudn van de riviere de Orinoco, moa doa weunt moa 5% van de bevolkienge. 

D' officiële toale is Spoans, moa der wordn ook vele Indioansche toaln gesprookn.
Ofgeknotte goaper

Den **ofgeknotte goaper** (*Mya truncata*) is e twêekleppige wêekbêeste uut de familie van de Goapers (Myidae).

De schelpn kunn 7 cantimeter grôot kommn. Ze trekkn ip strangegoapers (*Mya arenaria*), moa ze zyn mêestal klèinder en minder lankwerpig. Ze zyn ofgeroend an 't vôornste uutende en ofgeknot an 't achterste, met e grôte openienge woar dat de sifong deure kan, die vier kêers de lengte van de schelpe kan kommn. De sifong hè klêene tentoakels an 't uutende. De buutnkant van de schelpe is witachtig en bedekt mè groeilynnn. De buutnste loage (periostracum) kan gilwe, licht olyfgroen of doenkerbruun zyn. 

Ofgeknotte goapers zyn te viendn in 't westelik dêel van de  Baltische Zêe, de Nôordzêe en den Europeeschn Atlantischn Oceoan toet de Golf van Biskaje.

Ofbeeldienge:Mya truncata shell.jpg
Ofbeeldienge:Myidae - Mya truncata.jpg
Ofbeeldienge:Mya truncata2-H.jpg
Ontario

thumb|Liggienge van de provinsje Ontario in Canada
**Ontario** is êen van de dertien provinsjes en territoria van Canada. 't Is de dichtstbevolkte provinsje van 't land, met 38,3 procent van de bevolkienge, en 't is de  twêede grotste provinsje qua ippervlak (achter Quebec). Ottawa, den hoofdstad van Canada, ligt in Ontario. Toronto, de grotste stad van 't land, is hoofdstad van de provinsje.   

Ofbeeldienge:Flag of Ontario.svg|Vlagge van Ontario
Ofbeeldienge:Coat of arms of Ontario, Canada.svg|Woapnschild

Ontario wordt begrensd deur de provinsje Manitoba in 't westn, de Hudsonboaie en Jamesboaie in 't nôordn, Quebec in 't ôostn en nôordôostn, en in 't zuudn deur de stoatn van de Verênigde Stoatn (van west noar ôost) Minnesota, Michigan, Ohio, Pennsylvanië en New York. 

De grôte mêerderheid van de bevolkienge en van de landbouwgroend is te viendn in 't zuudn van de provinsje. 't Nôordn van Ontario is dinne bevolkt mè koede wienters en vele busschn. 
thumb|left|Toronto, hoofdstad van de provinsje en grotste stad van ’t land
Frans-Guyana

**Frans-Guyana** (Frans: *Guyane*) is e Frans overzees departement (*département d'outre mer*) an de nôordkust van Zuud-Amerika. 't Is 't grotste gebied van d' Europeesche Unie buutn Europa. 't Grenst in 't westn an Suriname en in 't ôostn en 't zuudn an Brazilië.  't Departement is oenderverdêeld in 2 arroendissementn en 22 gemêentn. Den hoofdstad  is Cayenne.
thumb|left|Koarte van Frans-Guyana

Frans-Guyana kent twêe geografische gebiedn: de kustzone woar dat de mêerderheid van de bevolkienge weunt en 't binneland die bestoat uut bykan oendeurdriengboar tropisch reegnbus. 

An de kust liggn ênigte klêene eilandgroepn lik Îles du Salut mè 't berucht Duvelseiland, de vroegere strafkolonie, en Îles du Connétable, e beschermd nateurgebied. Frans-Guyana hè vele grôte riviern woarvan de Maroni, de Mana en de Oyapock de belangrykste zyn.

De mêeste inweuners weunn an de kust van 't land, die e diverse bevolkiengssoamnstellienge kent. De Creooln (menschn van gemiengde Afrikoansche en Fransche ofkomst) zyn de grotste etnische groep. Oengeveer 14% van de bevolkienge is van Europeesche, surtout Fransche ofkomst. D' inheemsche volkern vormn 3 à 4% van de bevolkienge.  

De president van den *Assemblée de Guyane*, 't parlement van Frans-Guyana, is Gabriel Serville. Frans-Guyana hèt twêe verteegnwoordigers in de Fransche Senoat en twêe verteegnwoordigers in 't Frans parlement. 't Makt integroal oenderdêel uut van d' Europeesche Unie.
Myida

**Myida** is 'n orde van twêekleppige, groavnde wêekbêestn mè goed oentwikkelde sifongs en dinne schelpn. Ze zyn over hêel de weireld te viendn.
## Superfamilies en families
* Superfamilie: Dreissenoidea
** Familie: Dreissenidae
* Superfamilie: Myoidea
** Familie: Corbulidae
** Familie: Myidae
** Familie: †Pleurodesmatidae
** Familie: †Raetomyidae
* Superfamilie: Pholadoidea
** Familie: Pholadidae
** Familie: Teredinidae
** Familie: Xylophagaidae
* Superfamilie: †Pleuromyoidea
** Familie: †Ceratomyidae
** Familie: †Pleuromyidae
** Familie: †Vacunellidae
Stoatn en territoria van Australië

**Australië** (officieel Gemenebest van Australië, *Commonwealth of Australia*) bestoat uut 6 **stoatn**,  2 **territoria** en 1 federoal territorium ('t Austroalisch Hoofdstedelik Territorium). 

Ook 7 externe territoria moakn dêel uut van 't Gemenebest van Australië. Da zyn gebiedn die rechtstreeks bestierd wordn deur d' Austroalische federoaln overheid en die nie ip 't Austroalisch vasteland liggn.
Virginioanschn opossum

thumb|Verspreidiengsgebied
De **Virginioanschn opossum**, ook wel bekend lik de **Nôord-Amerikoanschn opossum** (*Didelphis virginiana*) is e budelbêeste uut de familie van d' opossums of budelrattn (Didelphidae), de grotste sôorte van de familie. Ze leevn in Nôord- en Middn-Amerika. 't Is den ênigstn opossum die te nôordn van Mexico leeft en 't is de mêest nôordelike budelbêeste ter weireld. Achter de kolonisoasje van d' Europeoann hèn z' hunder leefgebied verre kunn uitbreidn. 

De Virginioanschn opossum is e solitaire nachtbêeste die zo grôot komt of e katte, moa ze kunn wel styf in grotte varieern. Hunder pels is dof grysachtig bruun, met uutzoenderienge van hunder oanzichte die wit is. Opossums hèn lange, kletse grypsteirtn, die kunn gebruukt wordn vo takkn te grypn en klêene vôorwerpn te droagn. Ook hunder ôorn zyn kletse en z' hèn e lange, platte neuze. Opossums hèn 50 tandn, mêer of gelyk wa vor andere Nôord-Amerikoansche landzoogbêeste. 't Zyn alleseters.

On z' hunder bedreigd foeln, probeern opossums te vluchtn of toogn z' hunder tandn en zettn z' hunder vacht rechte vo der grotter uut te zien. Ot da nie werkt en on ze benowd zyn, leggn z' hunder nere en doen ze juste lik of dan ze dôod zyn, wat da typisch is vor opossums.
 
Ofbeeldienge:Didelphis virginiana westerncanada2007.jpg| Virginioansche opossums voeln hunder thuus in de stad
Ofbeeldienge:Didelphis virginiana with young.JPG|Moeder droagt heur joungsjes ip heur rik
Ofbeeldienge:Opossum2.jpg|Oppossums doen lik of dan ze dôod zyn on ze benowd zyn