open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Karel VI van et HRR

**Karel VI** (Duuts: *Karl VI*) (Weenn, 1 oktober 1685 – Weenn, 20 oktober 1740) volgde in 1711 zyn oudere broere Jozef I ip als keizer van 't Hillig Rôoms Ryk,  keunienk van Boheemn en Hongareye, en eirtshertog van Ôostnryk. Je was de joungste zeune van keizer Leopold I en zyn derde vrouwe Eleonore van Palts-Neuberg.

J’ha Karel II van Spanje willn ipvolgn als Karel III, mo dat is nie gelukt. De latste Spoansche Habsburger Karel II was zwak en ziekelik en j’ha gin trôonipvolger. Omdan de machtsverhoudiengn in Europa nie zoun verstôord wordn achter zyn dôod, bemiddelde Willem III, prins van Oranje, stadhouder van Holland en ook keunienk van Iengeland. D’Europeesche landn sproakn of dan de Spoansche bezittiengn verdêeld mostn wordn tusschn Karel (die de joungste zeune was van keizer Leopold I) en Lodewyk, le Grand Dauphin, de zeune van Lodewyk XIV van Vrankryk.

Moar achter da Karel II gestorvn was, brak in 1701 de Spoansche Successieoorlog uut, die endigde in 1713 mè de Vrede van Utrecht.

De klêenzeune van Lodewyk XIV, Filips van Anjou, wierd erkend als keunienk Filips V van Spanje. De Zudelikke- of Spoansche Nederlandn giengn were no den Ôostnrykschn tak van ’t Huus Habsburg en kwoamn nu d'Ôostnryksche Nederlandn ounder Karel VI, die oundertusschn in 1711, achter den dôod van zyn oudere broere Jozef I, keizer gekommn was.

Karel trouwde in 1708 met Elisabeth Christine van Brunswyk-Wolfenbüttel.  Z’haan vier jounges:

* Leopold Johan (1716-1716)
* Maria Theresia van Ôostnryk
* Maria Anna van Ôostnryk (1718-1744), landvoogdesse van d’Ôostnryksche Nederlandn
* Maria Amalia (1724-1730)

By zyn dôod stierf hêel ‘t geslacht Habsburg in mannelikke lyne uut. Karel VI ha gin mannelikke erfgenoamn die nog leefdn, mo deur de *Pragmatieke Sanctie* ip te stelln, kostn dochters ook de trône van under voader ervn.

Je wierd ipgevolgd deur zyn dochter Maria Theresia, die trouwde mè Frans I, den hertog van Lotharingen. Tegoare hen ze ‘t Huus Habsburg-Lotharingen gesticht.
1249

1246 - 1247 - 1248 - **1249** - 1250 - 1251 - 1252
't Joar **1249** is 't 49e joar in de 13e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
*E Frans-Vlamsche vlote van omtrent 50 000 kruusvoarders verovert Damietta (Egypte)
*Groaf Willem II van Holland lat e kasteel bouwn in *die Haghe* (Den Haag)
*De scheepncolleges van de belangrykste Brabantse en Luukse steedn sluutn e verboend vo te belettn dat ipstandige volders en wevers, die uut één stad verjoagd zyn, hunder in een andere stad zoun wegduukn
*Ca. 1249: De mystica Hadewych schryft heur belangrykste werkn: *Visioenn, Brievn en Strophische gedichtn*
## Geboorn
*Robrecht III van Vloandern
## Gestorvn
Butstekker

De geweune **butstekker** (*Phalacrocorax carbo*, Nederlands: *aalscholver*), is e groote woaterveugel uut de familie van de butstekkers (Phalacrocoracidae), woavan dan der zeker 40 soortn bekend zyn. 
## Uutzicht
Butstekkers zyn pelikoanachtign mè glanzende zwart-groene en bruune pluumn en een ipvallnde witte koake met e gilwe vlekke an under bek. Z'hèn e lange slanke nekke en ip de boovnkant van under bek zit er een hoak. De vlerkn hen e spanwydte van e meter. Under pootn hèn zwemvliezn woadeure dan ze goed kunn zwemmn. Ze vangn vis deur te duukn.

## Leevnswyze
Butstekkers rustn dikwils uut in groote groepn ip zandbankn, rotsn, stoakn of in boomn. Z'hèn gin vetloage die lik by andere woaterveugels woater ofstoot en doarom zittn ze dikwils met oopn vlerkn in de zunne vor under te droogn. Under pluumn loatn woater deure anders zoun ze nie kunn duukn. Ze vliegn in V-vorm.
thumb|left|Butstekker die hem lat droogn met oopn vlerkn
### Eetn
Butstekkers eetn doageliks zeker 500 gram vis, moar ook schoalbeestn en amfibieën. Ze duukn zowel in zoet, zout of brak woater. Ze kunn langer of e minute oender woater bluuvn en mè zwemvliezn an under pootn kunn ze goed achter under prooie zwemmn.
### Voortplantienge
Butstekkers zyn styve sociale beestn. Ze broedn dichte neffest mekoar in kolonies. 't Nest bestoat uut takkn. De wuuvetjes leggn 3 á 4 blauwe eyers die met e krytloage bedekt zyn. De joengsjes vliegn al achter twèe moandn uut en achter twèe joar zyn ze vulwassn.
## Verspreidienge en leefgebied
Butstekkers leevn ip al de continentn van d'eirde, in kustgebiedn van zeeën en by meern.

In Afrika en Azië wordn speciaal getrainde butstekkers gebruukt vo vis te vangn vo de mens. E rienk roend under nekke belet dan ze de prooie zelve zoun inzwelgn.

De butstekker is e beschermde veugelsoorte. In 2008 en 2009 was ter een heftige stryd tusschn veugelbeschermers en sportvisschers over de vroage of dat de butstekker e beschermde veugelsoorte moe bluuvn of nie.

## Oendersoortn
* Phalacrocorax carbo carbo
* Phalacrocorax carbo hanedae
* Phalacrocorax carbo lucidus
* Phalacrocorax carbo lugubris
* Phalacrocorax carbo maroccanus
* Phalacrocorax carbo novaehollandiae
* Phalacrocorax carbo sinensis
* Phalacrocorax carbo steadi

## Externe koppelienge
* SoortenBank.nl
Klakoars

[thumb|right|Klakoars mi brune [suker]]
**Klakoar(d)s**, **klakkers** of verlôorn brôod, is e gerecht emakt van wit brôod da dikkers ni mè goed enoeg is om azôa op 't eetn.

## Ou is 't emakt?
Wuk e je nôdig? Eiers, melk, wit brôod, butter, brune suker.
:1.Je klopt d'eiers mit e bitje melk in e saladiere. 
:2.Je dompelt de stuutn d'rin, dan ze ol weerskantn goed nat zyn. 
:3.Oundertusschen warm je de panne op 't vier met e bitje butter. 
:4.Je legt de stuutn in de panne en je lat ze bruun bakkn. 
:5.Klakoars serveer je 't best van ol met e bitje brune suker op.
1683

1680 - 1681 - 1682 - **1683** - 1684 - 1685 - 1686
't Joar **1683** is 't 83e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
* November: In de Verenigde Provinciën begunn ze dervan te klappn van troepn te mobilizeern vor een oorlog teegn Frankryk.
* Lodewyk XIV zendt 40 000 man noa Vloandern. Landvoogd van de Zudelikke Nederlandn Otto Hendrik (Ottone Enrico del Carretto) reageert met een oorlogsverkloarienge. Kortryk en Diksmude wordn belegerd, Oudenoarde beschootn en 't Woasland en Broabant verwoest.

## Geboorn
;december
* 19 - Filips V van Spanje
30 februoari

**30 februoari** komt vôorn in bepoalde kalenders, moa nie in de Gregorioanschn, woa da februoari 28 doagn telt en in e schrikkeljoar (om de vier joar) 29 doagn.

## Romeins Ryk
De geleerdn Sacrobosco schreef in 1235 dat in de Julioansche kalender, tusschn 45 joar v.Chr. en 8 joar achter Chr., februoari 30 doagn telde in schrikkeljoarn. Keizer Augustus hoalde e dag of van februoari, omdat de moand augustus die noar hem vernoemd was evenvele doagn zoudt hèn of de moand juli, vernoemd noa Julius Caesar.

## Zweedsche kalender
thumb|Zweedsche kalender februoari 1712
't Zweeds Ryk (in dien tyd tegoare mè Finland) makte plann vor in 't begun van 1700 over te stappn van de Julioansche kalender noa de Gregorioansche kalender, deur de schrikkeldoagn 40 joar over te sloan. 

In 1700 was ter dus gin schrikkeljoar in Zweedn, mor in 1704 en 1708 wierdn der algelyk schrikkeldoagn toegevoegd. Doadeure liep de Zweedsche kalender 1 dag vôorn ip de Julioansche kalender moa nog assan 10 doagn achter ip de Gregorioanschn. In 1712 hèn ze ton een extra schrikkeldag toegevoegd en da joar was ter dus e 30stn februoari. In 1753 zyn ze overgegoan noa de Gregorioansche kalender. In da joar zyn de latste 11 doagn van februoari overgesleegn.
Arnulf van Karinthië

**Arnulf van Karinthië** (ca. 850 - Regensburg, 8 december 899), van ’t geslacht van de Karoliengers, was hertog van Karinthië van 876. Je was keunienk van Oost-Francië en Lotharingen van 887, keunienk van Italië van 894 en Rôomse keizer van 896 tout an zyn dôod.

Je was ’n ounwettige zeune van Karloman van Beiern en zyn concubine Liutwindis, en e klêenzeune van Lodewyk den Duuts.

Je wierd verkoozn in Oost-Francië en Lotharingen vor in de plekke te kommn van zyn nounkel Karel den Dikkn, die ofgezet was in 887.

In 891 kost ’n de Vikings versloan in de *Slag by Leuven* an de riviere de Dyle.
 
In 889 haad ’n ip de Ryksdag in Forchheim gevroagd vo zyn bastoardzeune Zwentibold t’erkenn ols ipvolger. Ze woarn akkôord ip vôorwoarde da de regelienge angepast zou wordn ot ’n nog e wettige zeune zou krygn.

Arnulf was in 888 getrouwd mè de Konradynsche Oda, dochter van groaf Berengar van Hessengouwe. In 893 wierd er eindelyk e wettelykn erfipvolger geboorn: Lodewyk IV van Oost-Francië, bygenoamd *et Kiend*. 

In 895 zette Arnulf Zwentibold toch ip de trône, moar ollêne ols keunienk van Lotharingen.

## Keunienk van Italië en Rôomse keizer
Achter den dôod van Karel den Dikkn in 888 vertrokt ie noar Italië vo doa de keuniengstitel van Berengar van Friuli te betwistn, mo Berengar most zyn titel ofstoan an hertog Guido van Spoleto. Achter Guido zyn dôod in 894 bezette Arnulf Nôord-Italië, mo je kost et in 895 were nie hoaln van Berengar en Guido zyn zeune Lambert van Spoleto. 

Lambert wierd ofgezet in 896 en Arnulf liet zyn eign in Pavia erkenn tout keunienk van Italië. Doar achter vertrokt ie no Rome, woa da paus Formosus hem ip 22 februoari 896 krôonde tout keizer. Die kronienge wierd in 898 deur paus Johannes IX oungeldig verkloard. ’t Joar derip stierf Arnulf.

## Vrouwe en jounges
Arnulf was in 888 getrouwd mè de Konradynsche Oda, dochter van groaf Berengar van Hessengouwe. Z’haan êen zeune:
* Lodewyk IV, et Kiend

J’haad ook nog minstns vier ounwettige jounges:
* Glismut
* Zwentibold, keunienk van Lotharingen
* Ratold
* Ellinrat

Arnulf stierf in 899 en j’is begroavn in d’abdye Sankt Emmeram in Regensburg.

Je wierd ipgevolgd in Oost-Francië deur zyn wettige zeune Lodewyk et Kiend, die doa de latste Karoliengische keunienk was. Zyn ounwettige zeune Zwentibold blêef nog e joar regeern in Lotharingen, tout dat ’n stierf in 900.
1746

1743 - 1744 - 1745 - **1746** - 1747 - 1748 - 1749
't Joar **1746** is 't 46e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
[thumb|Dubbelportret van [Frans I van et HRR|Frans I en zyn vrouwe Maria Theresia van Ôostnryk (1746)]] 
* 11 oktober - De Fransche, oender leidienge van Moritz van Saksen verovern Brussel en Noamn, en bezettn verre hêel de Ôostnryksche Nederlandn.
## Gestorvn
;moarte
* 20 - Nicolas de Largillière, Fransche barokschilder die ipgroeide in Antwerpn
;juli
* 9 - Filips V van Spanje
Napoleong

thumb|Napoleong ip zyn trôon (1806)

**Napoleong Bonaparte**, geboorn **Napoleone Buonaparte**, verfranst noa **Napoléon Bonaparte** (Ajaccio (Corsica), 15 ogustus 1769 - Longwood House (Sint-Helena), 5 mei 1821) was den Êeste Consul van Vrankryk (1799-1804) en derachter keizer van de Fransche (1804 - 1815) as **Napoleong I van Vrankryk**. In dien hoedoanigheid werd ie hem de machtigstn van Europa en êen van de bekendste en invloedrykste figeurn in de weireldgeschiedenisse. 

Van mei  1779 tot oktobre 1784 volgde hij de militaire skole in Brienne.

Hem was:

* Êeste Consul van Vrankryk van 11 november 1799 toet 18 mei 1804
* Keizer van Vrankryk van 1804 toet 6 april 1814 en van 20 moarte toet 22 juni 1815
* Keunienk van Itoalië van 31 moarte 1805 toet 1814
* Beschermhere van de Reynbond van 12 juni 1806 toet 1813

E krôont ze zelven tot keizer. Ounder Napoleon begunt Vrankryk Europa te verovern. Ouk Vloandern komt ounder Frans gezag. Napoleon komt te gulzig en ie attakeert Rusland. Dat is 't begun van 't ende. Op 1815 wordt ie in Waterloo definitief versloagn deur e coaliesje van Europeesche landn.
Lodewyk et Kiend

**Lodewyk IV van Oost-Francië** of  **Lodewyk et Kiend** (Altötting (Beiern), september of oktober 893 – verzekers Frankfurt am Main, 20 of 24 september 911), was den ênigste wettige zeune van Arnulf van Karinthië en zyn vrouwe Oda van Hessengouwe. 

Je was mo zes joar oud ot ’n zyn voader in 899 ipvolgde ols keunienk van Oost-Francië. In 900 krêegt ’n ook Lotharingen der by, achter den dôod van zyn oenwettige broere Zwentibold, die doa keunienk was. 

Deurda Lodewyk nog zo joenk en doaby ook ziekelik was, wast ’n mo juste keunienk in noame, want den oadel en de bisschoppn han ol de macht. 

Lodewyk was moar 18 joar oud ot ’n stierf en j’is lik zyn voader begroavn in d’abdye Sankt Emmeram in Regensburg.

In Oost-Francië wierd Konrad I verkoozn ols ipvolger, en in Lotharingen Karel de Simpeln van West-Francië.
Zêeuws

thumb|Zêeuws toalgebied ip de koarte van Holland
**Zêeuws** is e Friso-Frankische streektoale die geklapt wordt in 't zuudwestn van Holland in de provinsje Zêeland en ip 't eiland Goeree-Overflakkee in de provinsje Zuud-Holland. In grote lynn trek 't Zêeuws gheel goed ip 't West-Vlams, vooral de grammatica is bykans 'tzelfste en d'uutsproake van verschillige klienkers en medeklienkers gelykt ôok goed ip de West-Vlamsche uutsproake. Woa da je wel styf grote verschilln hôort is in hunder woordenschat, ze gebruukn zynder vele minder Fransche lêenwoordn mo èn integendeel vele mêer ounder Hollandschn invloed gestoan ghed (en stoan der nog olsan ounder). Een ander dudelik verschil is dan z'in plekke van 't werkwoord 'zijn' 't werkwoord 'bennen' gebruukn, in 't enkelvoud en in 't meervoud.

't Woord Zêeuws is een oude Middelnederlandsche genitiefvorm van zêe en wil dus letterlik zeggn: *van de zêe, an de zêe*. 't Komt in e citoat geschreevn deur Jacob van Maerlant:
:*Men moet om de rime te souken
:*Misselike tonghe *[verschillige toaln]* in bouken:
:*Duuts, Diets, Brabants, Vlaemsch, Zeeus;
:*Walsch, Latijn, Griex ende Hebreeus

Siddertdien is de benoamienge "Zêeuws" vo de toale van Zêeland bluuvn bestoan. Der zyn wel veel andere benoamiengn, woavan dat er sommigte mêer gebruukt zyn, lik de noame van de streke (*Walchers*, *Zuud-Bevelands*) of de plekke. Da komt omdat er in ieder dorp wel een ander dialect geklapt wordt. 

In 't westelik dêel van Zêeuws-Vloandern wordt Zêeuws-Vlams geklapt. Die toale wordt nie by 't Zêeuws gereeknd moa by 't West-Vlams. In feite goan Zêeuws en West-Vlams vloeiend in mekoar over en ze zyn nauwe an mekoar verwant. 

De dialectn van 't Land van Hulst, 't ôostelikste dêel van Zêeuws-Vloandern, en e dêel Zêeuws-Vlamsche grensdorptjes zyn gin Zêeuwsche (Friso-Frankische), moa Ôost-Vlamsche (Frankische) dialectn.

## Zêeuwsche dialectn
thumb
# Svores (Oostvoorne en omgevienge)
# Goerees
# Flakkees
# Schouws-Duvelands
# Fluplands (St. Philipslands)
# Thools
# Noord-Bevelands
# Walchers
# Burgerzêeuws
# Zuud-Bevelands
# Land-van-Axels 
# Land-van-Cadzands

## Externe koppelienge
* De Zeêuwse taelsite, Site over 't Zêeuws.
* De Zeêuwse Wikipedia
Hotmail

**Windows Live Hotmail**, beter bekend oender d'oude noame **Hotmail**, is een e-maildienst van Microsoft, die vo nietnt is. 't Is de mêest gebruukte e-maildienst ter weireld, mè mêer of 200 miljoen gebrukers. Vergelykboare e-maildienstn zyn 'Yahoo! Mail' en 'Gmail'. 

Lik 'Windows Live Messenger' makt hotmail ook dêel uut van de serie internetdienstn en software 'Windows Live'.
Zand

thumb|280px|Zand

**Zand** is e los, korrelig materioal en één van de mêest vôornkommende nateurlyke stoffn ip eirde. Zand bestoat uut vrêe klêne stiksjes stêen, zandkorrels, die in groôtte variëren tusschen 63 micrometer en 2 millimeter. Os de korrels klènder of 62 micrometer zyn, noemt de grondsoôrte *silt*; by korrels grodder of 2 millimeter klappn ze van *grind*.

Zand komt mêestal vôorn lik sediment, 't gêen wil zeggn da 't zand vervoerd is deur woater of wiend. Ip die maniere zyn der dunen, strangen, woestynen en rivieren ontstoan. De korrels zyn meêstal ofbroakmaterioal van gestêenten, moa kunn ôok van organische afkomst zyn (schelpen, koroal).
899

896 - 897 - 898 - **899** - 900 - 901 - 902
't Joar **899** is 't 99e joar in de 9e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
thumb|Keunienk Arnulf van Karinthië.
*Lodewyk et Kiend volgt zyn voader ip ols keunienk van Oost-Francië ost 'n nog moa zes joar oud is.
## Geboorn
## Gestorvn
;december
*8 - Arnulf van Karinthië
1769

1766 - 1767 - 1768 - **1769** - 1770 - 1771 - 1772
't Joar **1769** is 't 69e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
* 16 meie - 't Grensverdrag, geslootn in Versailles, stelt een ende an de grensbetwistiengn tusschn Frankryk en de Ôostnryksche Nederlandn.
* James Cook briengt de kust van Nieuw-Zêeland en Ôost-Austroalië in koarte en bewyst azo dat Austroalië een eiland is. Ie oentdekt de noar hem genoemde Stroate van Cook, tusschn de twèe grôte eilandn van Nieuw-Zêeland.
## Geboorn
;ogustus
* 15 - Napoleong Bonaparte
Geweunn intespuger

De **geweunn intespuger** (*Sepia officinalis*) is de bekendste koppôotige bêeste in uze streke. 
## Uutzicht
Intespuugers kunn 50&nbsp;cm grôot wordn. Z'hèn e brêed, ofgeplat lyf mè vinn langst hêel under zykant. Z'hèn tien oarms mè vier reekn zuugnappn en een inwendige skeletschelpe. Da rikschild ligt dikwils angespoeld ip 't strange en wordt zêeschuum genoemd. 

De sôorte die in uze woaters vôornkomt è bruunwitte striepn, moa ze zyn in stoat van da patrôon te verandern deur 't t'hopetrekkn van microscopisch klêene spiertjes in under vel woadeure dan z'under pigmentcelln loatn krempn of uutzettn. Ze krygn ton andere kleurpatrôonn woadeure dan z'under perfect kunn anpassn an den oendergroend. Binst de poarienge verschietn ze rap van kleur en ze zyn dikwils wit on ze dul zyn. 
## Leevnswyze
Intespuugers speitn e zwarte vloeistoffe on z'under bedreigd voeln. De vintjes wordn nie ouder of 2-3 joar, de wuuvetjes leevn zelfs moar één joar.
### Eetn
Sepia's joagn 's nachts ip krabbn en geirnoars, moar ook ip vissn. Tusschn under 8 geweune tentoakels zittn 2 langere vangoarms die allêne te zien zyn on z'under prôoie grypn. Ze zoekn under eetn ip e speciale maniere. Ze zwemmn styf troage over de zêebodem, binst dan ze woaterstroaltjes bloazn over 't zand vo de prôoie te doen verschietn. Vo dan de bêestjes de keure hèn vor under were in te groavn, wordn ze styf rap vaste gepakt met de twi vangoarms en noa de snoavelachtign bek gebrocht.
### Vôortplantienge
De poartyd is surtout in april en meie. 't Vintje briengt e pakketje sperma over in de trechter van 't wuuvetje. Direct derachter legt ze eitjes die der uut zien lik druuvetrossn en zwart-purper van kleur zyn. Ze wordn bevestigd an e stêen of an andere diengn die uutsteekn in 't woater.

Achter de poaityd bluuft 't wuuvetje achter en sterft. 't Vintje trekt were noar oopn woater, moa komt ook nie ouder of drie joar. De joengsjes bluuvn nog een ende in oendiep woater en duukn under weg tusschn de wiern.
## Verspreidienge en leefgebied
Intespuugers kommn vele vele vôorn an de Vlamsche en d'Hollandsche kust, surtout in de Nôordzêe en d' Ôosterschelde.

De sepia's overwientern in de diepere woaters van 't continentoal plat. Os 't woater 12 groadn èt kommn ze noar oendiep woater vo te poain. In de lente zyn ze goed te zien oender woater.

## Externe koppelienge
* SoortenBank.nl
Edmond Van der Haeghen

thumb|Visscher deur Edmond Van der Haeghen
**Edmond Van der Haeghen** (Gent, 5 meie 1836 - Blanknberge, 16 oktober 1919) was e Vlamsche kunstschilder.

Je debuteerde realistisch moa loater leunde zyn werk mêer noa 't impressionisme. Je werktege e tyd in Everberg en Brussel. 
[thumb|left|<center>Hoavegeule van Blanknberge, tram over de sasbrugge, meuln en kerke van [Uutkerke in de verte]]

Vanof de joarn 1880 verblêeft ie joarliks vor e lange periode in Blanknberge. J'observeerde binst de wienter de geweuntes en gebruukn  van 't visschersvolk. Je makte surtout landschappn, personages, portrettn, tafereeln uut 't visschersleevn en marines.

J'ha zyn atelier, een houtn barakke, an de viertorre. 't Stoend hem zo goed an in Blanknberge dat 'n der uutendelik blêef weunn. Zyn atelier was toegankelik vo 't publiek. Tableaus die speciaal ipvieln woarn: *Visschersschute, Zwoar weer, Triene Kasje* en *Sterken Dries*. 

Je makte ook de portrettn van e poar Blanknbergsche burgemêesters.
Zêeschuum

thumb|Zêeschuum
 
**Zêeschuum** is de populaire noame vo 't rikschild van de sepia of intespuuger, e koppôotige bêeste die in de zomer algemêen vôornkomt langst uze kust. Os die bêestn dôod goan en under lyf vergoat, kommn die rikschildn vry, dryvn ip 't woater en spoeln an ip 't strange.

Zêeschuum is schildvormig, toet 20&nbsp;cm lank en bestoat surtout uut aragoniet, e vorm van kalk.
## Gebruuk
Zêeschuum is e kalksupplement vo volièreveugels en schildpaddn. Veugels kunn der ook under bek an scherpn.

Vroeger wierd er e wit poeier van gemakt da vele gebruukt was lik scheurmiddel en in tandpasta.
thumb|left|Zêeschuum, angespoeld ip 't strange
Fortitude

thumb|Ipbloasboarn tank (dummy), M4 Sherman
**Operoasje Fortitude** wa de codenoame voer en plan van de g'allieerdn binst de Twidde Weireldoorloge. Da plan wa bedoeld voe de Duutschers te misleidn en dervoorn te zorgn da D-Day lukte. Zonder Fortitude gingen de Duutschers vees te vele soldoatn en in Normandje en gingn de g'allieerdn dus nie kunn landn. Operoasje Fortitude makte dêel uut van Operoasje Bodyguard.
16 moarte

**16 moarte** is de 75stn dag van 't joar (76stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Nog 290 doagn toet 't ende van 't joar.

## Gebeurtenissn
*1731 - Twidde Verdrag van Weenn tusschn Ôostnryk, de Verenigde Provinciën, Iengeland en Spanje. De Pragmatieke Sanctie wordt erkend, woadeure dat d' Ôostnryksche troonipvolgienge toekomt an Maria Theresia van Ôostnryk. D' Ostendsche Compagnie wordt ipgeheevn.

## Geboorn
* 1808 - Hubert Dolez, Belgische polletieker
Frans I van et HRR

**Frans Stefan** (Nancy, 8 december 1708 – Innsbruck, 18 ogustus 1765) 
was de twidde zeune van Leopold van Lotharingen en zyn vrouwe Elisabeth Charlotte van Orléans. 

Je volgde zyn voader ip in 1729 als hertog Frans III Stefan van Lotharingen, mo je verloor zyn titel in 1739. ‘t Was de bedoelienge da Frankryk uutendelik Lotharingen zou kunn annexeern deur under kandidoat Stanisław Leszczyński doar an te stelln. Leszczyński was de schonvoader van Lodewyk XV van Frankryk en je krêeg Lotharingen ip vôorwoarde dat et achter zyn dôod in handn zou kommn van Frankryk. 

Frans Stefan krêeg als compensoasje et grôothertogdom Toscane, woa da Gian Gastone, de latste Medici, gestorvn was zounder ipvolger.

In 1736 trouwde Frans Stefan mè Maria Theresia van Ôostnryk, dochter van Karel VI. Tegoare hen ze de Habsburg-Lotharingen dynastie gesticht.

Frankryk beloofde van de *Pragmatieke Sanctie* t’anveirdn, woadeure dan de dochters ook de trône van under voader kostn ervn. Ze zoun Maria Theresia steunn als ipvolger van d’Habsburgsche bezittiengn. 

In 1745 mocht Frans Stefan Karel VII ipvolgn als Rôoms-Duutsche keunienk en keizer van et Hillig Rôoms Ryk, ounder de noame Frans I.

## Under jounges
Frans Stefan en Maria Theresia haan 16 jounges. (elf meisjes en vuuf knechtn).

Under joungste dochter was Maria Antonia, beter bekend lik Marie-Antoinette, die trouwde mè keunienk Lodewyk XVI van Frankryk.
Twi zeuns, Jozef II en Leopold II kwoamn keizer.
* Maria Elisabeth 
* Maria Anna 
* Maria Karolina 
* Jozef II, keizer
* Maria Christina 
* Maria Elisabeth 
* Karel Jozef
* Maria Amalia 
* Leopold II, keizer 
* Karolina 
* Maria Johanna Gabriela 
* Maria Josepha 
* Maria Carolina 
* Ferdinand 
* Maria Antonia (Marie Antoinette)
* Maximiliaan 

Frans Stefan is ol met e kè gestorvn in zyn koetse, ol were kêern van den opera in Innsbruck. J’is begroavn in de Kapuzinergruft in Weenn, siddert 1633 de keizerlikke crypte van de Habsburgers.
1731

1728 - 1729 - 1730 - **1731** - 1732 - 1733 - 1734
't Joar **1732** is 't 32e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
*Nacht van 3 ip 4 februoari - 't Hertogelik paleis van Brussel is 's nachts deur brand verwoest. Landvoogdesse  Maria Elisabeth van Ôostnryk, zuster van keizer Karel VI, is ip 't nippertje gered. 
*16 moarte - Twidde Verdrag van Weenn tusschn Ôostnryk, de Verenigde Provinciën, Iengeland en Spanje. De Pragmatieke Sanctie wordt erkend, woadeure dat d' Ôostnryksche troonipvolgienge toekomt an Maria Theresia van Ôostnryk. D' Ostendsche Compagnie wordt ipgeheevn.
Bassing

*Bassing (bak): roendn of ovoaln bak, gebruukt in de menoage voe woater of zipsop (lôge) in te doen.
*Bassing (woater): woaterbekkn.
Bassing (bak)

E **bassing**  is e roendn of ovoaln bak, die vroeger surtout gemakt was van verzienkt  metoal, moa nu van plastiek. 't Wordt gebruukt in de menoage vor e waste te doen met d'hand of soms ook wel vo de schuttels in te doen. 

De bassings van vroeger in zienk wordn nu vele gebruukt vo blommn in te plantn.
't Woord *bassing* komt van 't Frans *bassin*.
Richard Niederbacher

**Richard Niederbacher** (Gleisdorf, 7 december 1961) is een Ôostnrykschn oud-voetboller die nog gespeeld hèt by KSV Woaregem. 

Je werkt vor e regionoale voetbolverênigienge en ols co-trainer van SV Gleisdorf in Ôostnryk, woa dat 'n ook weunt mè zyn vrouwe, de West-Vlamsche Françoise Bostoen, Miss België 1983 uut Roeseloare, en under twi joenges. 

## Carrière
*07/1995 - 06/1997: 20px  DSV Leoben 
*07/1994 - 06/1995:  Pécsi MFC  
*07/1993 - 06/1994: 20px  FC Linz    
*07/1992 - 06/1993: 20px  Vorwärts Steyr     
*01/1986 - 06/1992:  KSV Waregem       
*07/1986 - 12/1986: 20px  Rapid Wien  
*01/1986 - 06/1986: 20px  First Vienna    
*07/1985 - 12/1985:  Stade Reims    
*07/1984 - 06/1985:  Paris St. Germain    
*07/1983 - 06/1984:  KSV Waregem    
*07/1979 - 06/1982: 20px  Sturm Graz   

Tusschn 1984 en 1988 hèt 'n ook vier kêers gespeeld voe de nationale ploeg van Ôostnryk.

In 't sizoen 1986/87 wast 'n Ôostnryks kampioen en bekerwinnoare mè Rapid Wien.
## Externe koppeliengn
*National Football Teams
*Weltfußball
*RapidArchiv
893

890 - 891 - 892 - **893** - 894 - 895 - 896
't Joar **893** is 't 93e joar in de 9e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
*Lodewyk et Kiend, keunienk van Ôost-Francië en Lothariengn.
## Gestorvn
Geweune zêesterre

De **geweune zêesterre** (*Asterias rubens*) is de mêest gekende zêesterre van uze streke.
## Uutzicht
Den diameter van de geweune zêesterre goat van 10 toet 30 centimeter, soms zelfs toet 50&nbsp;cm. 't Kleur is mêestal oranje toet rôod, soms purper. De boovnkant bestoat uut een hart, ruw vel mè vele klêne stekkerachtige bultjes en tangvormige orgoantjes (pedicellariae). Van oender zyn der vier reekn klêne, styf flexibele zuugvoetjes, ook ambulacroalvoetjes genoemd. De geweune zêesterre hè vuuf oarms die eevn lank zyn en in ieder van die vuuf oarms zit er e gelykige set orgoann. Doarom is 't ook meugelik, os de bêeste één van zyn oarms kwytgerakt, dat er were een oarm angroeit, moa dat er an dien êne lossn oarm, ook were vier nieuwe oarms angroein, woadeure dan de twi dêeln were complit zyn.

## Leevnswyze
De zêesterre kan hem verplatsn deur zyn klêne voetjes mè zuugnaptjes vanoender an zyn oarms. 
### Eetn
De zêesterre it verschillige sôortn zêebêestn lik molluuskn, krabbn en oas, moa surtout schelpbêestn lik mussels. De zêesterre legt zyn oarms roend de musselschelpe en de voetjes mè zuugnappn zuugn under vaste ip de schelpe. Os de schelpe oopngetrokkn is, stuwt de zêesterre zyn moage noa binn, woadeure da zyn prôoie levend wordt verteird en ipgezoogn. Joengere zêesterrn pakkn klindere prôoin lik zêepuustn. De moenddêeln van de zêesterre zittn an den oenderkant van 't lyf, wat da gemakkelik is omdan z' over de bodem kruupn. Den anus zit an de boovkant, en in 't middn van de centrale schyve lik de moend.
### Vôortplantienge
De vôortplantienge gebeurt in 't vôorjoar en 't begun van de zomer. Zêesterrn poarn nie. De vintjes en wuvetjes loatn under eicelln en zoadcelln wegzweevn met de stromienge van 't woater. De bevruchtienge gebeurt os de celln mekoar teegn kommn. Uut d'eitjes kommn larvn die achter twèe moandn verandern in mini-zêesterrn en under vaste zettn ip de bodem. E geweune zêesterre kan 4 toet 5 joar oud kommn.

## Leefgebied en verspreidienge
De geweune zêesterre komt vôorn in d' Europeesche zêen en zudelik toet Senegal en de Koapverdische eilandn. Ze zyn te viendn ip stêens en rotsn toet 650 m diepe en styf vele ip musselbeddn.
Hebe Camargo

thumb|Hebe Camargo
**Hebe Maria Camargo** (Taubaté, São Paulo, Brazilië, 8 moarte 1929 - São Paulo, 29 september 2012) was e Brazilioansche tv-presentatrice, zangeresse en actrice.

Ze begost eur zangcarrière in de joarn vêertig tegoare met eur zuster Estela. Ze wos samba- en bolerozangeresse in nachtclubs. Loater makte ze mêer tyd vry vo radio- en televiezjewerk.
## Discografie
* Hebe e Vocês (1959) 
* Festa de Ritmos (1961) 
* Hebe Camargo (1966) 
* Maiores Sucessos (1995) 
* Pra Você (1998) 
* Como É Grande o Meu Amor Por Vocês (2001) 
* As Mais Gostosas Da Hebe (2007) 
* Hebe Mulher (2010)
911

908 - 909 - 910 - **911** - 912 - 913 - 914
't Joar **911** is 't 11e joar in de 10e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
De Vikiengs, angevoerd deur Rollo, krygn Normandië in lêen van keunienk Karel de Simpeln van West-Francië. Ze vestign under in Normandië en Rollo zorgt vo de verdedigienge van 't gebied. Rollo moet hem wel toet 't Christndom bekêern. Met e Christelik Normandië hoopt Karel een ende te moakn an de miserie tusschn de Vikiengs en de Frankn.
## Geboorn
## Gestorvn
*Lodewyk et Kiend, keunienk van Ôost-Francië en Lothariengn.
Veelhoek

thumb|Verschillige sôortn veelhoekn
E **veelhoek** of **polygone** (van 't Grieks *πολύς (polus)*: vele en *γωνία (gonia)*: hoek) is e vlakke geometrische figeure, die gevormd wordt deur minstns drie puntn mè mekoar te verbiendn deur lynstikkn, woadeure dat er e plat vlak omslootn wordt. Ook da plat vlak wordt veelhoek genoemd. Driehoekn en vierhoekn zyn gekende vôorbeeldn van veelhoekn. De lynstikkn wordn zydn genoemd.
## Sôortn veelhoekn
thumb|E simpele zeshoek.
thumb|E complexe veelhoek.
Veelhoekn wordn ingedêeld noa 't antal zydn en eevn vele hoekn. 
* Driehoek (triangel of trigone)
* Vierhoek (tetragone)
** Parallellogram
** Rechthoek
** Rute
** Trapezium
* Vuufhoek (pentagone)
* Zeshoek (hexagone)
* Zeevnhoek (heptagone)
* Achthoek (octogone)
* Neegnhoek (nonagone of enneagone)
* Tienhoek (decagone)
* --
## Taxonomische indêlienge
* Veelhoek: simpel of complex
* Simpele veelhoek: convex of concoaf
* Simpele convexe veelhoek: regelmoatig
E veelhoek is *simpel* ot 'n en ienkele grenze hèt die hemzelve nie snydt. Anders wordt 'n *complex* genoemd. 

E simpele veelhoek wordt *convex* genoemd ot 'n gin interne hoekn hèt die grotter zyn of 180°. Anders wordt 'n *concoaf* genoemd. 

E veelhoek is *regelmoatig* on al de zydn eevn lank zyn en al d' hoekn eevn grôot. Vôorbeeldn: gelykzydigen driehoek, vierkant.
Françoise Bostoen

**Françoise Bostoen** uut Roeseloare wos d'êeste West-Vlamsche die in 1983 verkoozn is toet Miss België, vo Stéphanie Meire (1993), Annelien Coorevits (2007) en Cilou Annys (2010). Ze wos semi-finaliste in Miss World en derdn in Miss Europe 1984.

Z'is ôok Mannequin 1982 gewordn in d'êeste  Mannequinwedstryd in Roeseloare, d'organisoasje die nu *Topmannequin Award* wordt genoemd.

Z'is getrouwd met den Ôostnrykschn oud-voetboller Richard Niederbacher, die nog gespeeld hèt by KSV Woaregem. Ze weunn met under twi joenges in Gleisdorf (Ôostnryk).
Azyn

thumb|Kruudazyn
**Azyn** of **azyl** is e zeure vloeistoffe, gebruukt vo smoake te geevn an gerechtn, vor eetn te bewoarn of vo te kuuschn. 't Wordt geproduceerd deur gegiste productn lik wyn, cider, bier of andere gegiste drankn te loatn verzeurn. Alcolische verbiendiengn wordn deur azynbacteriën ommegezet in azynzeur. 

De Fransche scheikundign en bioloog Louis Pasteur (1822-1895) hèt d' azynzeurbacteriën oentdekt.
 
't Frans woord vor azyn is *vinaigre*, wat da letterlik *zeure wyn* wil zeggn (vin aigre).

## Geschiedenisse
Azyn wierd al gebruukt in 't oude Egypte vor eetn te bewoarn. 't Wordt ook vermeld in den Bybel. In de Middelêeuwn was azyn 't belangrykste zeur en 't wierd nie allêne gebruukt in de keukn, moar ook lik medicyne, vo verzorgienge van 't vel en vo te kuuschn. 
## Gebruuk
### Culinair
E bekende toepassienge is de combinoasje van olie en azyn in sause vo salades. 

Azyn kan verrykt wordn mè kruudn of kruudessences. Dragong, basilicum, citroen, bônekruud, tym, sjalotjes, suuker, zout, mierikswortel, laurierbloarn en rozemareyn zyn populaire toevoegiengn. Die azynsôorte wordt kruudazyn genoemd.

### Kuuschienge
Azyn kan in huus vo vanalles gebruukt wordn. Azyn doe veisters, gloazn en chroom were blienkn en 't helpt vo kookpottn en couverts were proper te krygn. 't Bestrydt bacteriën en schimmels, 't verfrist de keukn en de badkoamer en 't oentkalkt de kaffiezetmachine. 't Helpt ook vo vlekkn weg te krygn lik vet, inte, kaffie, thee en wyn. In den hof kan 't gebruukt wordn teegn oenkruud.

### Jukte
Azyn helpt teegn jukte van muggebeetn en tiengels (nittels).
1708

1705 - 1706 - 1707 - **1708** - 1709 - 1710 - 1711
't Joar **1708** is 't 8e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
* 13 juni - Sebastian Artois komt Mêester-Brouwer in de brouwerye Den Hoorn in Leuvn. Siddertdien is de noame Artois e bekend biermerk, nu Stella Artois.
* 11 juli - Slag by Oudenoarde: John Churchill, hertog van Marlborough en Eugenius, prins van Savoye versloan de Fransche by Oudenoarde. Ze verovern ook de stad Rysel.
* 28 september - Slag by Wyndoale: binst de Spoansche Successieoorlog wordt er in Wyndoale gevochtn tusschn de Fransche en de g'allieerde troepn oender leidienge van den Iengelsche generoal Webb.
* Johann Sebastian Bach wordt organist van de Stadskerke van Weimar.
## Geboorn
;december
* 8 - Frans I Stefan, keizer van 't Hillig Rôoms Ryk
1836

1833 - 1834 - 1835 - **1836** - 1837 - 1838 - 1839
't Joar **1836** is 't 36e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
* In Brussel het de kunstschilder Nicaise de Keyser vele succes me zyn werk *[[Guldnspoornslag|De slag der Gulden Sporen]]*. Noar hem is de *Keyserlei* in Antwerpn vernoemd.
* 4 november - De schryvers Jan Frans Willems en Jan Baptist David stichtn de *Maetschappij tot Bevordering der Nederduitsche Tael en Letterkunde*.
## Geboorn
;meie
* 5 - Edmond Van der Haeghen, Vlamsche kunstschilder
* 17 - Virginie Loveling, Vlamsche schryfster
## Gestorvn
Markgroafschap Antwerpn

thumb|<center>De mark Antwerpn binn 't Hertogdom Broabant (1477)
't **Markgroafschap Antwerpn** wierd in 974 gesticht deur keizer Otto II van 't Ottoons Huus.
 
't Lag ton in Lotharingen, dat in 925 ounder Hendrik de Veugeloare definitief by 't Duuts ryk gevoegd was. 

In de 7e êeuwe was 't oud Romeins Toxandrië ipgesplitst in verschillige gouwen of pagi. ’t Gebied da nu 't Antwerpse is, was de * pagus Renensium*, ook et *land van Ryen* genoemd.

Deurdat Ôost-Francië en Lotharingen in 925 êen land gekommn woarn, da van ton 't Duuts Ryk genoemd wierd, was de ryksgrenze in westelyke richtienge ipgeschoovn en stoundn Duutsland en Frankryk nu tegenover makoar an de Schelde, die de grenze vormde.

Vo zyn westgrenze te beschermn teegn Frankryk en de groavn van Voandern, die olsan mo mêer macht krêegn, stichtte Otto II in 974 drie belangryke sterk bewoapnde versterkiengn an de rechterkant van de Schelde: de markgroafschappn Antwerpn, Ename en Valenciennes. 

De pagus Renensium krêeg nu et specioal statuut van markgroafschap met e markgroaf an 't hoofd.
Den êeste markgroaf van Antwerpn en Ename was Godfried van Verdun, die in 963 getrouwd was mè Mathilde van Saksn, de moeder van groaf Arnulf II van Vloandern, en dus zyn stiefvoader. Da was e slimme zet van Otto II, die wist dat Arnulf doadeure an zyn kant zou stoan, vor in 't geval da Lotharius van Frankryk hem were zou willn bemoein mè Lotharingen. 

Van 1106 krêegn de groavn van Leuven den titel. In 1183 wierd et hertogdom Broabant gecreëerd en kwam 't groafschap Leuven ounder 't hertogdom. Hendrik I, zeune van Godfried III van Leuven, die groaf van Leuven, landgroaf van Broabant, markgroaf van Antwerpn en hertog van Neder-Lotharingen was, was den êestn hertog van Broabant.

Binn 't hertogdom Broabant blêef et markgroafschap Antwerpn toch apart, met 'n eign plekke in d'administroasje, de *Stoatnvergoarienge* genoemd.   

In 1430 kwoamn d'hertogdommn Broabant en Limburg e stik van de Bourgondische Nederlandn, ounder den hertog van Bourgondië Filips de Goein, en in 1482 kwoamn z'ounder de Habsburgers.

De Habsburgers creëerdn in 1482 de functie van gouverneur, en in 1549, mè de Pragmatieke Sanctie van Keizer Karel V, kwam 't markgroafschap Antwerpn met et hertogdom Broabant êen van de Zeventien Provinciën. 

## Markgroavn van Antwerpn
*969 - 1002 Godfried van Verdun 
*1008 - 1044 Gozelo I de Grôotn
*1045 Boudewyn VI van Vloandern
*1046 - 1065 Frederik van Luxemburg 
*1065 - 1069 Godfried met den Board
*1070 - 1076 Godfried met de Bulte
*1076 - 1100 Godfried van Bouillon
*1101 - 1106 Hendrik I van Limburg
*1106 - 1139 Godfried I van Leuven
* 1140 - 1142 Godfried II van Leuven
* 1142 - 1190 Godfried III van Leuven
* 1190 - 1235 Hendrik I van Broabant
Poanbroek

**Poanbroek** (*Tagetes*) of **stienkers** ès n geslach van êenjårige plantn uut de composietnfamilie (*Compositae* of *Asteraceae*). Der zyn styf vele sôortn die åzô vôornkoomn in Middn-Amerika en surtout in Mexico.

Poanbroeks zyn styf ghêerde plantn vôor in dn hof of rond 'n hovetje. An 't ende van dn 16n êeuw wyrdn de sôortn *Tagetes patula* en *Tagetes erecta* ingevoerd in Europa. Sedertdien zyn der veel hybriedn versceenn.

De nåme komt verzeker van 't uutzich van de bloars, z' èn de scyn van påne.

## Kwêek
Poanbroeks èn n måtign voedselrykn grond nôdig en e plekke van in d' hålfschauwe tot in de zunne. E vochtign en e goed doorloatndn grond ès best vôo d' ontwikkelienge van et plantje. Et uutplantn doen ze in 't vôorjoar.

De plante sprêed stoffn en geure of in de grond die oaltjes, bepoalde insektn en kattn weghoudt. Z'èt dus de nåme de grond t' ontsmettn.

## Sôortn
E poar sôortn:

* *Tagetes tenuifolia*: tot 50&nbsp;cm hôoge, nauwe stiengels, fyn verdêelde bloars, gèlve blommn van juli tot september.
* *Tagetes tenuifolia* 'Pumila': compacte cultivar van de Tagetes tenuifolia
* *Tagetes erecta*: tot 80&nbsp;cm hôoge, bloars diep ingesneen en styf rieknd, oranje blommn tot in dn herfst
* *Tagetes patula*: tot 30&nbsp;cm hôoge, bloars diep ingesneen, bruunrôo blommn van juni tot låte in dn herfst


Afbeelding:Tagetes lemmoni0.jpg|*Tagetes lemmoni*
Afbeelding:Tagetes lemmoni2.jpg|*Tagetes lemmoni*
Afbeelding:Tagetes patula1.jpg|*Tagetes patula*
Afbeelding:Tegetes tenuifolia0.jpg|*Tagetes tenuifolia*
Afbeelding:Tagetes tenuifolia0.jpg|*Tagetes tenuifolia*
Afbeelding:Tagetes x erecta0.jpg|*Tagetes ×erecta*
Afbeelding:Tagetes x erecta2.jpg|*Tagetes ×erecta*
Afbeelding:Tagetes x erecta3.jpg|*Tagetes ×erecta*
Afbeelding:Tagetes0224.JPG|*Tagetes picador*
Tsjechië

**Tsjechië** (Tsjechisch: Česko), officieel den **Tsjechische Republiek** (Tsjechisch: Česká republika), is e land in Middn-Europa. 't Grenst in 't westn en 't nôordwestn an Duutsland, in 't nôordn an Pooln, in 't ôostn an Slovakeye en in 't zuudn an Ôostnryk. Sins 1 januoari 1993 vormt Tsjechië e zelfstandig land. Doavôorn was da 't westelik dêel van Tsjecho-Slovakeye.

Den hoofdstad van Tsjechië is Praag.
thumb|left|Koarte van Tsjechië

## Geografie
Historisch gezien bestoat Tsjechië uut drie dêelregio's: Bohemen, Moravië en Moravië-Silezië. De mêeste grenzn wordn gevormd deur gebergtes. E dêel grôte riviern oentspriengn in Tsjechië, lik de Elbe, de Moldau (Vltava), de Berounka, de Morava en de Oder. 
### Regio's
Tsjechië is nu verdêeld in vêertien regio's (Tsjechisch: *kraj*).

thumb|left|Tsjechische regio's

### Steedn
De grotste stad van Tsjechië is hoofdstad Praag. Mè 1.154.808 inweuners is Praag mêer of drie kêers zo grôot of de twidde stad, Brno. Andere steedn mè mêer of 100.000 inweuners zyn Pilsen (Plzeň), Hradec Králové, Ostrava en Olomouc.

## Cultuur
thumb|Colonne van d' Hèilige Drievuldigheid in Olomouc
thumb|Václav Havel, den êerste president van de Tsjechische Republiek 
### Weirelderfgoed
In Tsjechië stoan der twoalf plekkn ip de weirelderfgoedlyste van den UNESCO. 
* Historisch centrum van Praag
* Historisch centrum van Český Krumlov
* Historisch centrum van Telč
* Historisch centrum van Kutná Hora
* Pelgrimskerke van den hèilign Johannes Nepomucenus by Žďár nad Sázavou
* Landschap van Lednice-Valtice
* Historisch dorp Holašovice
* Eirtsbisschoppelik paleis van Kroměříž
* Kastêel van Litomyšl
* Colonne van d' Hèilige Drievuldigheid in Olomouc
* Villa Tugendhat in Brno
* Joodsche wyk en Sint-Procopiusbasilieke in Třebíč

## Gekende Tsjechn
* David Černý, kunstnoare
* Antonín Dvořák, componist
* Miloš Forman, filmregisseur
* Václav Havel, schryver en politieker
* Franz Kafka, schryver
* Jan Koller, voetboller
* Milan Kundera, schryver
* Ivan Lendl, tennisser
* Martina Navrátilová, tennister
* Bedřich Smetana, componist
Bombardong

thumb|Bombardong in e brass band 
'n **Bombardong** is e grôot bloasinstrument van de familie van de koperbloazers, da je vele ziet in 'n Amerikoans orkest dat in e parade lopt. 't Is e sôorte tuba da speciaal gemakt is vo te bespeeln by 't marcheern.
Robert I van West-Francië

**Robert I** (15 ogustus 866 - Soissons, 15 juni 923) was van 922 toet 923 keunienk van West-Francië (loater Vrankryk). Je was de joungste zeune van Robert de Sterkn, de groaf van Anjou, van de familie van de Robertynn. 

Zyn broere, Odo van Parys, was ook keunienk van West-Francië gewist van 888 toet 898, en de Karolienger Karel de Simpeln haad hem ipgevolgd. In de plekke krêeg Robert de belangrykn titel van *Dux Francorum* of Hertog van de Frankn. Je krêeg ook verschillige groafschappn w.o. et groafschap Parys en et markgroafschap Neustrië en ook verschillige abdyen, en je blêef et nôordn van Francië verdeedign teegn de Vikings.

Robert I is in 923 gesneuveld in de *Slag van Soissons* teegn Karel de Simpeln, die doarip gevangn gezet wierd. Je wierd ipgevolgd deur zyn schonzeune Rudolf van Bourgondië.

## Vrouwn en jounges
Mè zyn êeste vrouwe Aélis/Adèle van Maine:
*Adèle, getrouwd mè Herbert II van Vermandois
Mè zyn twidde vrouwe Beatrice van Vermandois, dochter van Herbert I van Vermandois:
*Emma van Vrankryk, getrouwd mè Rudolf van Bourgondië
*Hugo de Grôotn, voader van Hugo Capet
* Richilde
Klakkers

*Nôordelik West-Vlams vo klakkoards. 
*Klakkers (zêewier): bloaswier (*fucus vesiculosus*), sôorte zêewier mè luchtbloasjes die klakkn o je der ip duwt.
923

920 - 921 - 922 - **923** - 924 - 925 - 926
't Joar **923** is 't 23e joar in de 10e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
*15 juni - Robert I van West-Francië sneuvelt by de slag van Soissons. Doadeure komt de krône were in handn van de karolienger Karel de Simpeln. Moa Herbert II van Vermandois lat Karel ipsluutn in e burcht in Péronne, woa dat 'n loater gestorvn is. Robert I wordt ipgevolgd deur zyn schôonzeune Rudolf I, de twiddn hertog van Bourgondië. 
## Geboorn
## Gestorvn
;juni
*15 - Robert I, keunienk van West-Francië.
866

863 - 864 - 865 - **866** - 867 - 868 - 869
't Joar **866** was e geweun joar die begost ip e dysndag in de Julioansche kalender. 
## Gebeurtenissen
thumb|Alfonso III van Asturië
* Boudewyn met den Yzern Oarm wordt groaf van Terwoan.
* 't Grôot heidens leger van de Vikings oender anvoeringe van Ivar en Halfdan Ragnarsson rukt ip noa Northumbria. De Denen verovern zoender teegnstand de stad York.
* 27 meie - Ordoño I, keunink van Asturië (Nôord-Spanje), sterft achter e regeerperiode van 16 joar. Ie wordt ipgevolgd deur zyn zeune Alfonso III, die loater "Alfonso de Grôotn" wordt genoemd. 
* 2 juli - Slag by Brissarthe in Neustrië: Frankische troepn, oender leidinge van Robert de Sterkn, wordn versleegn deur e leger van Bretoenen en Vikings. Omda Robert de Sterkn peisde dat er e pauze was in de gevechtn, trokt ie zyn zwoarn harnas uyt. Deurdat ie oenbeschermd was kostn de Vikings, die hunder weggestookn han in e kerke, hem gemakkelik van kant moakn deur hem dôod te sloan met e byle. 
* Keizer Lodewyk II versloat de Saracenen die e plunderveldtocht houdn in 't zuydn van Italië.
* Giselbert I, Frankischn edelman en stamvoader van 't Huys van de Reiniers, wordt benoemd toet groaf van de Lommegouwe (nu provinsje Noamn).
## Geboorn
* 15 ogustus - Robert I, keunink van 't West-Frankisch Ryk (gest. 923)
* 19 september - Leo VI, keizer van 't Byzantyns Ryk (gest. 912)
* Karloman II, keunink van 't West-Frankisch Ryk (ca. 866)
## Gestorvn
* 27 meie - Ordoño I (36), keunink van Asturië
* 2 juli - Robert de Sterkn, Frankische groaf
* 16 juli - Irmengard, Frankische abdis
* 19 oktober - Ranulf I, hertog van Aquitanië
* 16 december – Eberhard, Frankischn hertog van Friuli 
* Hunger, bisschop Utrecht
Boso van Provence

**Boso van Provence** of **Boso van Vienne** (844 - 11 januoari 887), van de familie van de Bosoniedn, was van 879 tout 887 keunienk van Lêger-Bourgondië (Provence).

Je was e zeune van groaf Bivinus van Metz en e broere van Richard, den êestn hertog van Bourgondië. Zyn zuster Richildis was de twidde vrouwe van Karel de Kletsn.

Keizer Lodewyk II, ook keunienk van Italië en van Provence, wierd in 875 ipgevolgd deur Karel de Kletsn. Boso en zyn broere Richard giengn mee met hem noar Italië vo zyn keizerskrônienge. Karel benoemde Boso doar in februoari 876 in Pavia tout hertog en ounderkeunienk van Italië en hertog van Provence. 

Moar achter 'n dôod van Karel zyn zeune Lodewyk den Hakkeloare wildn de eedeln van Provence zyn twi zeuns Lodewyk III en Karloman nie anveirdn ols keunienk van Provence en ze koozn Boso in de plekke. Deur te trouwn met de dochter van keizer Lodewyk II haad 'n zyn recht ip ipvolgienge nog versterkt. Zyn keunienkryk Lêger-Bourgondië (of *Cisjuranië*) wierd gesticht mè Vienne ols hoofdstad.

## Vrouwe en jounges
Boso was in 876 getrouwd met Ermengarde, dochter van keizer Lodewyk II van Italië. Under jounges:
* Willa, getrouwd mè Rudolf I van Bourgondië 
* Engelberga van Provence, getrouwd mè Willem I van Aquitanië 
* Irmgard, getrouwd mè Manasses I van Chalon
* Lodewyk III, zyn ipvolger. Ook keunienk van Italië en Rôomse keizer

De Karoliengers Lodewyk III en Karloman van West-Francië, en Karel den Dikkn en Lodewyk III van Oost-Francië vormdn e frount teegn hem en ze plunderdn Vienne.

Achter zyn dôod in 887 volgde zyn zeune Lodewyk den Blendn hem ip.
[thumb|left|300px|<center>'t Keunienkryk van Boso in ’t geel, van [Lodewyk III van West-Francië|Lodewyk III in 't purper, van Karloman in 't blow, van Lodewyk de Joungn in 't groen, en van Karel den Dikkn in 't rôod]]
Grieknland

**Grieknland** (Grieks: Ελλάδα, *Elláda*, Oudgrieks: Ελλάς, *Hellas*), officieel de **Helleensche Republiek** (Grieks: Ελληνική Δημοκρατία, *Ellīnikī́ Dīmokratía*) is e land in Zuud-Europa. 't Bestoat uut 't zudelikste dêel van 't Balkanschiereiland en verschillige eilandn. 

Grieknland grenst in 't nôordn an Albanië, Noord-Macedonië, Bulgareye en Turkeye. Vo de reste is 't vasteland van Grieknland omgeevn deur de Middellandsche Zêe (in 't zuudn), de Ionische Zêe (in 't westn) en de Egeïsche Zêe (in 't ôostn). De grotste eilandn zyn Kreta, Euboia, Lesbos en Rodos.

D'n hoofdstad van Grieknland is Athene.
thumb|left|Koarte van Griekeland
Monzón

**Monzón** is e stad en gemêente in de Spoansche provinsje Huesca in de regio Aragón. In 't stad zelve weunn d'r 17.115 menschn. Monzón is hoofdstad van de comarca Cinca Medio.
## Beziensweirdigheedn
*Kastêel van Monzón
*Kathedroale van Santa María del Romeral
thumb|left|Kastêel van Monzón