open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1423

1420 - 1421 - 1422 - **1423** - 1424 - 1425 - 1426
't Joar **1423** is 't 23e joar in de 15e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
[thumb|De slag by Cravant, 31 juli 1423, tusschn Iengelsche en Fransche troepn binst den [Hoenderdjoarign Oorloge]]
## Gebeurteniss'n
* 13 april - De drie hertoogn van Bretagne, Bourgondië en Bedford têeken'n 't Verdrag van Amiëns, een uutwerkienge van 't Verdrag van Troyes. Ze komm'n overêen vo Henry VI van Iengeland t' erkenn'n lyk keunienk van Vrankryk en vo mekoar t' helpn teegn de krôonprins Charles VII van Vrankryk.
*  Achter de dôod van Reynald IV, hertog van Gelre en Gulik, volgt Arnold van Egmont, de dertienjoarige klêenzeune van zyn zuster, hem ip. Zyn voader Jan II van Egmont goat tydelyk regeern ols ruwoard.
## Geboorn
* 2 juni - Ferdinand I, keunienk van Noapels
* 3 juli - Louis XI, keunienk van Vrankryk 
## Gestorvn
* 23 januoari - Margaretha van Beyern, vrouwe van hertog Jan zoender Vrêes
* 25 juni - Reynald IV, hertog van Gelre en Gulik
Oud stadhuus van Blanknberge

thumb|Oud stadhuus
't **Oud stadhuus van [[Blanknberge]]** is 't oudst bewoard burgerlyk gebouw van de stad en beschermd monument van 19 april 1937. 't Is gebouwd in 1680 in Vlamsche renaissancestyl, met e trapgevel en e zeshoekig klokketorretje.
## Geschiedenisse
In 1451-1452 is 't êeste stadhuus van Blanknberge gebouwd in de vroegere Peperstroate ('t stik van de Langestroate geleegn tusschn de Bakkersstroate en de Kerkstroate). Van 1532-1536 wierd er e stadhuus gebouwd ip den hoek van de Langestroate en de Kerkstroate, de plekke van 't gebouw van nu. Lanceloot Blondeel makte e schilderie *'t Latste Oordeel* vo de scheepnkoamer. 't Werk wierd in 1547 geleverd. In 1572 is 't gebouw beschoadigd gewist by den inval van de woatergeuzn en in 1675 hêlegans vernield deur e zwoare brand in de stad.
[thumb|left|Oud stadhuus van Blanknberge. Lithografie van [Adrien Canelle (1860)]]

't Oud stadhuus van nu is gebouwd circa 1680 noar oentwerp van R. Coppet, angeduud ip e stadsplan van 1696. In 1860 wierd 't gebouw gebruukt vo schouwburg. In 1894 was 't gebouw zodoanig vervall'n gerakt da 't gieng ofgebrookn wordn, moa 't wierd gered deur de *Keunienklyke Commisje vo Monumentn en Landschapp'n*. In 1911 is-t-er een oentwerp vo restauroasje gemakt vo 't gebouw moa dat is nie uutgevoerd deur 't uutbreekn van den Êeste Weireldoorloge. In 1923 wierd 't stadhuus gebruukt vo filioal van de *Banque d'Ostende et du Littoral*. In 1930 is 't hêlegans gerestaureerd. Nu wordt 't gebruukt vor exposiesjes.
## Externe koppelienge
*Inventaris Onroerend Erfgoed
Woatergeuzn

thumb|Bezettienge van Den Briel deur de woatergeuzn
**Woatergeuzn** woarn zêerovers die under in leevn hieldn deur koapvoart ip de Nôordzêe binst de Tachtigjoarign Oorloge, e stryd in de Nederlandn die begost in 1568.

Achter d' uutvoardigienge van strienge ordonansjes (plakkoatn) teegn de ketters oender  landvoogdesse Margaretha van Parma en de Bloedroad van Alva, die met de Beeldnstorm was gepoard gegoan, verlietn styf vele calvinistn vrywillig of gedwoengn de Spoansche Nederlandn, mêestal mè verbeurdverkloarienge van under bezittiengn. Vele vluchtegn noa 't buutnland, andere verdookn under en kwoamn  struukrovers. Vele trachtegn under te vestign in Iengeland, moar e grôot dêel blêef lyk woatergeuzn ip zêe roenddobbern, angeworvn uut banneliengn, iproerliengn, t'hope met dievn en avonturiers. Gezagvoerders woarn calvinistische edeln met een uutgesprookn protestants en zelfs antikatholiek karakter.

In meie 1568 probeerde Willem van Oranje under oengeregelde vlootn te verênign toet een oorlogsmarine vor hem en zyn broere Lodewyk van Nassau te steun'n, o.a. by de Zêeslag ip de Eems. On ze gevat wierdn, was ipknopienge de directe straffe. Ze reageerdegn deur zelve de klêene kustdorpn an te vall'n en de pasters te vermôordn. De kerksjes wierdn geplunderd en in brande gestookn. 

De nacht van 31 moarte ip 1 april 1572 giengn zeshoenderd woatergeuzn an land in 't klêen visschersstadje Den Briel. Achter dan z' in e dêel Hollandsche steedn de magistroatn oender druk add'n gezet of vermôord, zettegn de steedn den êen'n achter den andern under pôortn oopn en azo verspreidde de geuznbewegienge assan moa verder. 't Was êen van de bekendste gebeurteniss'n van de Tachtigjoarign Oorloge.
Le Bouscat

**Le Bouscat** (ofte *Lo Boscat* in't lokoal dialekt van Gascogne) es 'n gemêente in't departement Gironde in de regio Nouvelle-Aquitaine in't zuudwestn van Vrankryk. 't Es 'n veurstad van Bordeaux, o de nôordwestkantn van 't center van 't stad zelve, an den and'rn kant van de boulevard Pierre I en de boulevard Godard.

Le Bouscat grenst an de gemêentn Eysines, Bruges en an Bordeaux zelve. Nie verre o d'ôostkantn lôopt de riviere de Garonne. Inweuners van Le Bouscat word'n *Bouscatais* enoemd.

## Beziensweirdigeedn
* De Sent-Clotildekerke gebouwd tusschn 1852 en 1854 in neoromoanschn styl. In 1964 wierd er e grôote modernere uutbreydienge bygebouwd
* 't *Castel d'Andorte* in't park la Chêneraie es gebouwd in 1785 en erkend lyk istorisch monument sedert 2009
* 't Beeldouwwerk *La Tauromachie* ("'t stieregevecht") van Shelomo Selinger, wa stoat ip de plekke woar der tout 1970 en arena stound vo stieregevechtn en and're spektoakels.
* 't Parc de l'Ermitage
* Villa Maria-Luisa
* Villa Jeanne


Image:LB-Église_Sainte-Clothilde.jpg|Sent-Clotildekerke
Image:Casteth Andorte-F.jpg|'t *Castel d'Andorte*
Image:Tauromachie_Selinger.jpg|*La Tauromachie*
Image:LB-Père_Ouvrard.jpg|Villa Maria-Luisa
Image:Maison_dite_Villa_Jeanne.JPG|Villa Jeanne
Pomerol

**Pomerol** (ofte *Pomirau* in't lokoal dialekt van Gascogne) es 'n gemêente in't departement Gironde in de regio Nouvelle-Aquitaine in't zuudwestn van Vrankryk. 't Ligt ip apreupri 40 kilomèiters o d'ôostkantn van Bordeaux, by d'elliengn by de riviere de Dordogne. 't Grenst an de gemêentn Lalande-de-Pomerol, Néac, Montagne, Saint-Émilion en Libourne.
thumb|left|300px|Zicht ip Pomerol

## Wynproduksje
Pomerol es weireldgekend deur zynne wyn. De rôo wyn droagt 't keurmerk AOC (*Appellation d'Origine Contrôlée*) en es erkend sedert 1936. 't Rechtsgebied van de Pomerol es in vergelykienge mè da van't byligg'nde gebied van de Saint-Émilion redelyk klêen: 't besloat mor 785 ectoarn. Vo Pomerol-wyn gebruukn ze mêestol Merlot-druuvn, mor der wierd ôok Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc, Malbec en Carmenère angeplant.

't Gekendste merk es de Château Pétrus. Van den deen wierd er mor letter gemakt en in minder goe joarn moakn ze der zelfst ginne, wa de wyn ôok redelyk prizzig makt. Buutn Château Pétrus zyn der nog êenigte and're gekende wyn'n, die ip ulder etiket de noame Pomerol meugn dragen, ounder and're La Conseillante, Gazin, l'Evangile, l'Eglise Clinet, Vieux Château Certan, Beauregard, le Bon Pasteur, Clos du Clocher, Château Bonalgue, le Pin en Château Clos Rene.

## Beziensweirdigeedn
De mêeste beziensweirdigeedn in Pomerol ein 'n twuk te moakn mè de wynproduksje. Surtout de wynkastêeln en by-ôor'nde wyngoard'n zyn schôone oum zien lyk:
* Château Altimar
* Clos du Clocher
* Château Bonalgue
* Château Mazeyres
* Château Vieux Maillet
* Château de Sales
* Château La Croix Taillefer

In Pomerol stoat ôok 't *Croix de Gay*, e kruus langs de boane uut de zestiende êeuwe ip de route noar Santiago de Compostella.
Saint-Sulpice-de-Faleyrens

**Saint-Sulpice-de-Faleyrens** es 'n gemêente in't departement Gironde in de regio Nouvelle-Aquitaine in't zuudwestn van Vrankryk. 't Ligt ip apreupri 40 kilomèiters o d'ôostkantn van Bordeaux, an de voet van d'elliengn olangsn de riviere de Dordogne. 't Grenst an de gemêentn Saint-Émilion, Vignonet, Cabara, Branne, Grézillac en Moulon.

## Beziensweirdigeedn
De gemêente es gekend deur zyn wyngoardn en de produksje van Saint-Émilion-wyn. Saint-Sulpice-de-Faleyrens es êen van d'acht gemêentn die dêel uutmoakn van't "rechtsgebied" Saint-Émilion wa deur Unesco sedert 1999 erkend es lyk weirelderfgoed. Ollêene mor wyn'n die uut da gebied komm'n meugn 't keurmerk AOC (*Appellation d'Origine Contrôlée*) Saint-Emilion droagn.

And're beziensweirdigeedn zyn:
* De Saint-Sulpice-kerke mè en apsis in Romoanschn styl, woavan d'n ôorsproung dateert van de twoalfde êeuwe
* De menhir van Peyrefitte, d'n grotstn van hil Aquitanië
* 't *Château Lescours* uut de vêertiende êeuwe


Ofbeeldienge:St_Sulpice_de_Faleyrens_Eglise_1.JPG|De Saint-Sulpice-kerke
Ofbeeldienge:St_Sulpice_de_Faleyrens_Menhir_de_Peyrefitte_1.JPG|De menhir van Peyrefitte
Lodewyk van Nassau

thumb|Lodewyk van Nassau, groaf van Nassau-Dillenburg
**Lodewyk van Nassau** (Dillenburg (Hessen), 10 januoari 1538 - Mook, 14 april 1574) was e zeune van Willem I van Nassau-Dillenburg en gravinne Juliana van Stolberg. Je was e joengere broere van Willem van Oranje en zyn vertrouwnsman en secretoaris. 

An de vôoroavond van de Tachtigjoarign Oorloge was Lodewyk êen van de leyders van 't *Eedverboend der Edeln* en mede-ipsteller van 't *Smeekschrift der Edeln* dat ofgegeevn wierd an landvoogdesse Margaretha van Parma. 't Verboend vroeg d' ipheffienge van d' Inquisiesje en een ofzwakkienge  van de vervolgiengn van de protestantn mè moatregeln teegn de ketters. Moa Filips II van Spanje wilde nie luustern noa 't smeekschrift. Je reageerde ip d' oenlustn en de Beeldnstorm deur troepn te zendn oender leydienge van den hertog van Alva.

Lodewyk voerde de troepn an van Willem van Oranje by de *Slag by Heiligerlee*, woarby da zyn broere Adolf sneuvelde. Loater wierd 'n versleegn deur de troepn van Alva by de *Slag by Jemmingen*. Deur in zyn blôotn over de Eems te zwemm'n kost 'n ip 't nippertje gered wordn. 
 
Je gienk ton noa Vrankryk woar dat 'n in diplomatieke dienst was vo zyn broere Willem. In Vrankryk oenderhield 'n ook contactn met d' hugenootn. Je leydde in 1569 hugenootse troepn by Montcontour, moa ze wierdn versleegn en Lodewyk most vluchtn uut Vrankryk.  Doarachter kwamt 'n were legeranvoerder in de Nederlandn. 

Os de woatergeuzn den 1stn april 1572 Den Briel veroverd hadd'n, zagt 'n de kanse vo den 23ste en 24ste meie de steedn Valencyn en Bergn in 't groafschap Henegouwn te  bezett'n. Alva belegerde doarip Bergn en by 't uutbluuvn van versterkiengn most Lodewyk de  stad ipgeevn. Tegoare mè zyn broere Hendrik voerdeget ie noadien de legers an by de *Slag ip de Mookerheide*, woa dat 'n sneuvelde. Zyn stoffelyk overschot is nôois weregevoendn.
Noël van 't End

**Noël van 't End** (Houten, juni 1991) is êen Hollandsche judoka, weireldkampioen judo.

## Carrière
Van 't End won in 2013 vôor de êerste kêer d' Hollandsche kampioenschappn in zyn klasse. In 2016 nam Van 't End dêel oan d' Olympische Speeln in Rio de Janeiro. Doar verlôor hy in de twêede rounde van Lkhagvasürengiin Otgonbaatar uut Mongolië.

In moarte 2019 veroverde hy goud up êen toernooi in Jekaterinenburg, Rusland.

Up 29 ogustus 2019 werd Van 't End weireldkampioen judo in de klasse toet 90 kg up 't WK Judo in Tokio. Hy won doar met êen waza-ari van de favoriet Shoichiro Mukai. De loatste kêer da êen judoka die vôor Olland uutkwam êen goudn medaille behoalde up êen weireld kampioen wos in 2009 deur Marhinde Verkerk.

Van ‘t End es de zesde Ollandse man die zich ôok weireldkampioen mag noemn.

## Externe koppelienge
*Website Noël van 't End (gearchivêerd)
*Hollander trêedt in voetsporn Geesink - Judoka Van ’t End pakt WK-goud - telegraaf.nl (gearchivêerd)

## Referensjes
Albano di Lucania

**Albano di Lucania** (*Albánë* in't lokoale dialekt) es en Italioansche gemêente in de provinsje Potenza in de regio Basilicata. 't Ligt in't midd'n van de regio, ip apeupri 35 kilomèiters o d'ôostkantn van 't stad Potenza en 78 kilomèiters o de westkantn van Matera.

't Achtervoegsel "di Lucania" in de noame van de gemêente es ter mo achterof by gesmeetn vo nie te verwarrn mè and're plekkn in Itoalië die ôok Albano noem'n lyk Albano Laziale in de regio Lazio, Albano Sant'Alessandro by Bergamo en Albano Vercellese in de provinsje Vercelli.

## Liggienge
Albano di Lucania grenst an de gemêentn Brindisi Montagna, Calciano (in de provinsje Matera), Campomaggiore, Castelmezzano, Pietrapertosa, San Chirico Nuovo, Tolve, Tricarico (ôok in de provinsje Matera), Trivigno en Vaglio Basilicata.

Albano di Lucania ligt o de nôordôostkantn van de Zuudelyke Oapenynn'n, ip 'n ôogte van 899 mèiters. 

thumb|left|280px|Zicht ip Albano di Lucania
Margaretha van Bourgondië

*Margaretha van Bourgondië (1290-1315), vrouwe van keunienk Louis X van Vrankryk
*Margaretha van Vrankryk (1310-1382), vrouwe van Lodewyk I, groaf van Vloandern, Nevers en Rethel
*Margaretha van Male (1350-1405), vrouwe van Filips de Stoutn, hertog van Bourgondië
*Margaretha van Bourgondië (1374-1441), dochter van Filips de Stoutn, vrouwe van Willem van Beyern, groaf van Holland, Zêeland en Henegouwn
*Margaretha van Bourgondië (1393-1442), dochter van Jan zounder Vrees en Margaretha van Beyern (1353-1423), vrouwe van den dauphin Louis van Guyenne
Brielle

**Brielle**, ook wel **Den Briel**, is e stad in d' Hollandsche provinsje Zuud-Holland geleegn ip 't eiland Vôorne-Puttn. Ip 1 januoari 2023 fusioneerde de gemêente Brielle met Hellevoetsluus en Westvoorne toet de nieuwe gemêente Vôorne an Zêe.

Neffest de stad zelve omvatte de gemêente Brielle ook de dorpn Vierpolders en Zwartewaal. De gemêente makte dêel uut van 't soamnwerkiengsverband Stadsregio Rotterdam en loater van de Metropoolregio Rotterdam-Den Haag.

Brielle is geleegn an 't Brielse Meer, een ofgedamd gedêelte van de Moas dat oentwikkeld is toet e belangryk recreoasjegebied. 't Ligt ten ôostn van d' oude voargeule Brielse Gat. Toet 1700 wierd da woater gebruukt vo verbiendienge noa Rotterdam, doarachter is 't verzand woadeure da 't Gat minder goed bevoarboar  wierd. 't Goereese Gat was een alternatief.

## Geschiedenisse
Brielle is een oude vestiengstad en de bekendste bedevoartsplatse van Zuud-Holland. De vestienge van Brielle die vo 't grotste dêel stamt uut de 17e êeuwe is e ryksmonument en êen van de best bewoard gebleevn verdedigiengswerkn in Holland. 
thumb|left| Luchtfotto van de Brielse vestienge

De noame komt van 't Keltisch woord 'brogilo' ('ingeslootn gebied, jachtgebied'). In de 11e  en 12e êeuwe bestoend Voorne uut e poar klêene en grôte eylandjes. Ip die eylandn begostn boerefamilies under te vestign. Ze bewerktn veengroend vo landbouw en veetêelt, moa de gebiedn overstroomdn regelmoatig deur de Nôordzêe en de Moas. Doarom begostn ze dykn an te legg'n. Deur de vele overstromiengn wierd 't bewerkt land een eyland en azo oentstoend stilletjesan Brielle. 
 
Den 1stn april 1572 wierd de stad bezet deur de woatergeuzn.  D' Innoame van Den Briel wordt algemêen gezien lyk 't eigntlyk begun van den ipstand teegn Filips II van Spanje binst de Tachtigjoarign Oorloge. 
 
In 1585 wierd Brielle Iengels bezit: keuniginne Elizabeth I krêeg 't in oenderpand,  tegoare  met Ostende, Vlissiengn en Fort Rammekens, in de plekke vo militaire en financiële hulpe in de stryd teegn Spanje. In 1616 kwoamn de gebiedn were by de Republiek van de Verênigde Nederlandn.

## Beziensweirdigheedn
E dêel van Brielle is beschermd stadsgezicht mè bykan 400 ryksmonumentn.
* Catharynekerke 
* Meuln 't Vliegend Hert
* Stadswall'n met de Lange Pôorte en de Koaipôorte
* Bedevoartskerke Marteloarn van Gorcum 
* Pôortwachtershuus
* Stadhuus en oud stadsgevang
* Asyl vor Oude en Gebrekkige Zêeliedn

## Externe koppeliengn
* Plaatsengids
* AlleCijfers


Brielle 009.jpg | Huuzn in Brielle 
Church at Brielle.JPG|Catharynekerke
Brielle - rijksmonument 518183 - De Rik 5 - Bedevaartskerk Martelaren van Gorcum 20111112.jpg | Bedevoartskerke Marteloarn van Gorcum
De markt in Brielle en het oude gemeentehuis.jpg| Stadhuus ip de markt
RM360051 Brielle - Asylplein 20A (foto 3).jpg | Asyl vor Oude en Gebrekkige Zêeliedn
Hugenootn

thumb|Hugenootnkruus
**Hugenootn** (Frans: *huguenots*) was sedert 1560 de noame van de Fransche calvinistn. 

Achter 1535 breydde 't Frans protestantisme zêre uut oendanks vervolgiengn oender de Fransche keuniengn François I en Henri II. In 1562 begostn d' hugenootn, oender leydienge van Gaspard de Coligny, under te verdedign teegn under katholieke verdrukkers. Doarip volgdn de Fransche godsdienstoorloogn. 

In 1598 wierd 't Edict van Nantes uutgevoardigd deur Henri IV van Vrankryk, woarby dan de protestantn rechtn krêegn ip d' uutoefenienge van under geloof. Oender Louis XIII wierdn die rechtn were angetast en by 't Edict van Nîmes (1629) wierdn de vryheedn van d' hugenootn drastisch ingekort. E periode van geweld wierd bezegeld deur 't intrekk'n van 't Edict van Nantes (Edict van Fontainebleau, 1685) deur keunienk Louis XIV. Achter *dragonnades*, woarby geprobeerd wierd vor under te bekêern toet 't katholiek geloof, dikwyls mè geweld, vluchtegn duuznde hugenootn noa 't buutnland. 

E grôot dêel hugenootn vestigde under in de Republiek van de Verênigde Nederlandn. Allêne al in Amsterdam woarn der 12.000. Ze verênigdn under in de Woalsche kerke. 

In 1787 verlêende keunienk Louis XVI, by 't edict van toleransje, gelykgerechtigheyd an d' hugenootn.
Keltische Zêe

thumb|Koarte van de Keltische Zêe en omstreekn
De **Keltische Zêe** (Iengels: *Celtic Sea*, Iers: *An Mhuir Cheilteach*, Welsh: *Y Môr Celtaidd*, Cornisch: *An Mor Keltek*, Bretoens: *Ar Mor Keltiek*, Frans: *La mer Celtique*) is e dêel van den Atlantischn Oceoan te zuudn van Ierland. 

De zêe wordt in 't ôostn begrensd deur 't Sint-Georgekanoal, 't Bristolkanoal, 't Iengels Kanoal, de Golf van Biskaje en ook deur dêeln van Wales, Cornwall, Devon en Bretagne. De Scilly-eylandn zyn een archipel van klêene eylandjes in de zêe.

De zêebodem oender de Keltische Zêe is e dêel van 't continentoal plat van Europa.
Mayenne (departement)

**Mayenne (53)** es 'n departement in de regio Pays de la Loire in't westn van Vrankryk. De noame komt van de gelyknoamige riviere die deur 't gebied strôomt. Inweuners van Mayenne wordn *Mayennais* genoemd.

## Geschiedenisse
't Departement Mayenne es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Groundgebied dervan bestoat vo 't grôotste stik uut d'istorische provinsje Maine. E klêender stik in't zuudn van't departement ôordigde by Anjou.

## Geografie
Mayenne grenst an de Fransche departementn Manche en Orne in't nôord'n, Sarthe in't ôostn, Maine-et-Loire in't zuud'n en an Ille-et-Vilaine in't westn.

't Departement Mayenne bestoat uut drie arroundissementn (Laval, Château-Gontier-sur-Mayenne en Mayenne) en et 17 kantongs en 242 gemêentn. Mayenne es vrêe landelyk en der zyn eigntlyk gin echt grôote stee'n. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Laval, Mayenne, Château-Gontier-sur-Mayenne, Saint-Berthevin en Évron.

De riviere de Mayenne (die en zy-riviere es van de Maine) ligt in't strôomgebied van de Loire en lôopt twèis deur 't departement, van't nôordn noar zuudn. O de nôordkantn van't departement ligt ôok e gedêelte van't Regionoal nateurpark Normandie-Maine, da vo 't grôotste stik in Orne en Sarthe ligt.

## Sport
Mayenne es ôok gekend van de *Boucles de la Mayenne*, e mêerdoagse velokoerse die ier in de streke wierd gereed'n. Mêestol bestoat ze uut e korte proloog en drie ritt'n in lynne. Tout 2005 wos't e koerse voor d'amateurs, derachter wierd et en ounderdêel van den UCI Europe Tour en es ze geclassificeerd in de 2.1-categorieje.

## Externe koppelienge
* Site van de prefecteure van Mayenne
* Site van d'n touristischn dienst van Mayenne
Mayenne

* Mayenne (departement), e departement in de regio Pays de la Loire in't westn van Vrankryk
* Mayenne (riviere), e zy-riviere van de Maine woa 't departement noa genoemd es.
* Mayenne (gemêente), e plekke o de nôordkantn van't gelyknoamige departement.
Vienne

* Vienne (departement), e departement in de regio Nouvelle-Aquitaine in't midwestn van Vrankryk
* Haute-Vienne, ôok e departement in de regio Nouvelle-Aquitaine in't midd'n van Vrankryk, o de zuudkantn van't veurgenoemde
* Vienne (riviere), e zy-riviere van de Loire woa de twêe departementn noa genoemd zyn

* Vienne (stee), Fransche stad in't departement Isère in de regio Auvergne-Rhône-Alpes
* Der zyn ôok êenigte klêendere plekkn in Vrankryk die Vienne noem'n of noemdigd'n:
** Vienne-en-Arthies in't departement Val-d'Oise
** Vienne-en-Bessin, in't departement Calvados
** Vienne-en-Val, in't departement Loiret
** Vienne-la-Ville, in't departement Marne
** Vienne-le-Château, , in't departement Marne

* *Vienne* es ôok de Fransche noame vo d'Ôostnrykschn oofdstad Weenn
Vienne (departement)

**Vienne  (86)** es 'n departement in de regio Nouvelle-Aquitaine in't midwestn van Vrankryk. De noame komt van de gelyknoamige riviere die deur 't gebied strôomt. Inweuners van Vienne wordn *Viennois* genoemd.

## Geschiedenisse
't Departement Vienne es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Groundgebied dervan bestoat vo 't grôotste stik uut d'istorische provinsje Poitou. E klêender stik in't nôordwestn van't departement ôordigde by Anjou.

Tout 2016 wos't departement ounderdêel van de regio Poitou-Charentes.

## Geografie
Vienne grenst an de Fransche departementn Maine-et-Loire in't nôordwestn, Indre-et-Loire in't nôord'n en nôordôostn, Indre in't ôostn, Haute-Vienne in't zuudôostn, Charente in't zuudwestn en an Deux-Sèvres in't westn.

't Departement bestoat uut drie arroundissementn (Poitiers, Châtellerault en Montmorillon) en et 19 kantongs en 266 gemêentn. Vienne es vrêe landelyk en ip d'ôofdplekke Poitiers noa zyn der eigntlyk gin grôote stee'n. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Poitiers, Châtellerault, Chauvigny, Loudun, Montmorillon en Neuville-de-Poitou. 

## Externe koppelienge
* Site van de prefecteure van Vienne
* Site van d'n touristischn dienst van Vienne
Iers

**Iers** of **Iers-Gaelisch** (*Gaeilge*) is e Keltische toale van de groep Goidelische toaln, die gesprookn wordt in Ierland.

't Is d' êeste officiële toale van Ierland (vo 't Iengels) en 't wordt erkend lyk regionoale toale in Nôord-Ierland volgns 't Europees Handvest vo regionale toaln of toaln van minderheedn.
## Recente geschiedenisse
Oendanks d' invoazjes, blêef 't Iers-Gaelisch de mêest gesprookn toale in Ierland toet de achttienste êeuwe. Ton begost de toale achteruut te goan, surtout deur de repressieve moatregeln van de Britsche regerienge en d' uutbreydienge van de twêetoaligheyd. In 't middn van de 19e êeuwe gieng d' Iersche toale nog mêer achteruut deur de grôotn hoengersnôod en d' emigroasje. 

An 't ende van de 19e êeuwe beloofdn anhangers van de bewegienge *Gaelische heriplevienge (Gaelic revival)* vo de toale were nieuw leevn in te bloazn met andacht vo de rykdom van de volkstradiesje. Ze wildegn ook journalistiek en literateure oentwikkeln, surtout via de *Gaelische Liga (Conradh na Gaeilge)*, die de belangn van de toale bevorderde.

In 1921 kwam Ierland oenofhankelyk en de promoosje van 't Iers kwam e doelstellienge van de stoat. Da blêek styf moeilyk vanwege 't gebrek an middeln en officiële interesse. De progresje van 't toalproject hangt nu surtout of van de militantn.

Volgns de volkstellienge van 2011 meldegn minder of 60.000 Iern (minder of 2% van de bevolkienge) dan ze d' êeste officiële toale in under doagelyks leevn gebruukn. Mêer of 100.000 gebruukt de toale wekelyks en mêer of 600.000 nog minder. Mêer of een half miljoen Iern lêert doagelyks Iers ip schole. D' Iersche toale is in al de schooln in Ierland e verplicht vak.

Ofbeeldienge: Irelandsign.jpg|Wegwyzers in Ierland zyn officieel twêetoalig
Ofbeeldienge:  Sign-Irish-English-PS01.jpg| Twêetoalige plakkoate, Iers en Iengels
Orne (departement)

**Orne (61)** es 'n departement in de regio Normandië in't nôordwestn van Vrankryk. De noame komt van de gelyknoamige riviere die deur 't gebied strôomt. Inweuners van Orne wordn *Ornais* genoemd.

## Geschiedenisse
't Departement Orne es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Groundgebied dervan bestoat vo 't grôotste stik uut d'istorische provinsje Normandië. E klêender stik in't ôostn en zuudôostn van't departement ôordigde by de Perche-streke.

## Geografie
Orne grenst an de Fransche departementn Calvados in't nôord'n, Eure in't nôordôostn, Eure-et-Loir in't ôostn, Sarthe en Mayenne in't zuud'n en an Manche in't westn.

't Departement Orne bestoat uut drie arroundissementn (Alençon, Argentan en Mortagne-au-Perche) en et 21 kantongs en 412 gemêentn. Orne es vrêe landelyk en der zyn eigntlyk gin echt grôote stee'n. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Alençon, Flers, Argentan, L'Aigle en La Ferté-Macé.

De riviere d'Orne ountspriengt ier in't midd'n van't departement by de plekke Aunou-sur-Orne, en strôomt ezo noa't nôordwestn richtinge de Calvados en 't Iengels Kanoal. O de zuudkantn van't departement ligt e gedêelte van't Regionoal nateurpark Normandie-Maine, woavan der ôok stikkn in Mayenne en de Sarthe liggn. In't zuudôostn ligt et Regionoal nateurpark van de Perche.

## Externe koppelienge
* Site van de prefecteure van Orne
* Site van d'n touristischn dienst van Orne
Sint-Georgekanoal

thumb|Koarte van d' Iersche Zêe mè 't Sint-Georgekanoal in 't zuudn 
't **Sint-Georgekanoal** (Iengels: *Saint George's Channel*, Welsh: *Sianel San Siôr*, Iers: *Muir Bhreatan*) is e zêestroate tusschn Ierland en Wales, die d' Iersche Zêe noa 't zuudn toe verbiendt met de Keltische Zêe. 

't Smalste punt ligt tusschn Carnsore Point in 't Iers groafschap Wexford en St David’s Head ip 't vasteland van Wales in 't groafschap Pembrokeshire.

De noame van 't Sint-Georgekanoal  komt van e legende van de 14e êeuwe. Den heilign George zou gereysd èn van 't Byzantyns Ryk noa de Romeynsche provinsje Britannia via die zêestroate.
thumb|left|Liggienge van 't Sint-Georgekanoal
Eure (departement)

**Eure (27)** es 'n departement in de regio Normandië in't nôordwestn van Vrankryk. De noame komt van de gelyknoamige riviere die deur 't gebied strôomt. Inweuners van Eure wordn *Eurois* genoemd.

## Geschiedenisse
't Departement Eure es één van de 83 departementn die gecreëerd zyn binst de Fransche Revoluusje, de vierde moarte 1790. 't Groundgebied dervan bestoat uut e gedêelte van d'istorische provinsje Normandië.

## Geografie
Eure grenst an de Fransche departementn Seine-Maritime in't nôord'n, Oise in't nôordôostn, Val-d'Oise en Yvelines in't ôostn, Eure-et-Loir in't zuud'n, Orne in't zuudwestn en an Calvados in't westn.

't Departement Eure bestoat uut drie arroundissementn (Évreux, Les Andelys en Bernay) en et 23 kantongs en 596 gemêentn. De grotste gemêent'n noar inweunertal zyn Évreux, Vernon, Louviers, Val-de-Reuil en Gisors.

De riviere Eure lôopt deur de westkantn van't departement van't zuud'n noa't nôordn en moundt by de plekke Saint-Pierre-lès-Elbeuf uut in de Seine. De Seine stroômt o de nôordwest- en nôordkantn van't departement Eure en vormt vo 'n dêel de schreeve mè 't departement Seine-Maritime. Ier ligt ôok e gedêelte van't Regionoal nateurpark *Boucles de la Seine* ('t gebied by de wydde krounkeliengn van de riviere nie verre van oar moundienge), da vo't grôotste stik in Seine-Maritime ligt.

## Externe koppelienge
* Site van de prefecteure van Eure
* Site van d'n touristischn dienst van Eure
Eure

* En **eure** es 'n tydsmoate, zynde 60 minuutn
* Eure (departement), e departement in de regio Normandië in't nôordwestn van Vrankryk
* Eure (riviere), e zy-riviere van de Seine woa 't departement noa genoemd es
Cornwall

**Cornwall** (Cornisch: *Kernow* [ˈkɛrnɔʊ]) is e ceremonieel groafschap en Unitary authority in den Iengelsche regio South West England, begrensd in 't nôordn en 't westn deur de Keltische Zêe en in 't zuudn deur 't Iengels Kanoal. In 't ôostn wordt Cornwall van 't groafschap Devon gescheid deur de riviere de Tamar. 't Mêest westelyk punt is Land's End en 't mêest zuudelyk is *Lizard Point*. 't Ceremonieel groafschap Cornwall omvat ook de Scilly-eilandn. 't Administratief center is Truro.

In Cornwall wierd vroeger Cornisch gesprookn, e Keltische toale die uutgestorvn is in de loate 18e êeuwe, moar in de 20e êeuwe probeern ze de toale were leevn in te bloazn. Der is e Wikipedia in 't *Kernowek* en e regionalistische pollitieke partie *Mebyon Kernow*, die lid is van d' Europeesche Vrye Alliansje.

Prins Charles, de Britsche krôonprins, en zyn vrouwe Camilla Parker Bowles zyn hertog en hertoginne van Cornwall. 

Ofbeeldienge: Land's End, Cornwall, England.jpg|Land's End 
Ofbeeldienge: Stives1.jpg|St. Ives 
Ofbeeldienge: TruroCathedral.jpg| Truro
Ofbeeldienge: Menantol 2004.jpg | Mên-an-Tol, megalithisch monument 
Ofbeeldienge: Brown Willy.jpg|Brown Willy
Ofbeeldienge: Penzansagasdynerghcrop.jpeg|"Penzance welcomes you; Pennsans a'gas dynergh"
Dôornik en 't Dôornikse

thumb|Koarte van 1645, Dôornik en 't Dôornikse mè grenze in 't roze
**Dôornik en 't Dôornikse** (Frans : * Tournai et le Tournaisis*) vormdn in de middelêeuwn e klêen zelfstandig gebied, die bestoend uut de stad Dôornik en 't omligg'nde gebied 't Dôornikse. 't Is te vergelykn  mè Brugge en 't Brugse Vrye.
## Geschiedenisse
't Doornikse was in de Gallo-Romeynse periode en loater in de Frankischn tyd e gouwe, de  *pagus Tornacensis*. 't Gebied wierd begrensd deur de riviere d' Espierre en de Schelde an de nôordkant, in 't zuudn deur de beke d' Elnon en 't gebied van Pevelen (Pévèle) en in 't ôostn deur 't Medeland (Mélantois) en 't Kortrykse (Pagus Curtracensis).

De Meroviengers vestigdn under in Dôornik vanof 431 deur e verdrag (foedus) tusschn Chlodio van de Salische Frankn en de Romeyn'n. De stad blêef den hoofdstad van 't Meroviengisch ryk toet in 486. Clovis brocht ton zyn hoofdplekke over, êest noa Soissons en loater Parys. Achter da Clovis vertrokk'n was, wierd 't Bisdom Dôornik gesticht, den êeste bisschop was Eleutherius.

De Vlamsche groaf Boudewyn V van Vloandern  makte van 't Dôornikse e Kasselry oender 't gezag van e burggroaf. 't Dôornikse blêef e Vlamsche kasselry toet an 't begun van de 14e êeuwe os 't g'annexeerd wierd lyk Frans krôondomeyn.

Oender Gwyde van Dampierre was Dôornik were in hand'n van de Groaf van Vloandern gekomm'n, moa by d' anhechtienge van Romoans-Vloandern an 't Frans krôondomeyn deur Philippe IV van Vrankryk, kwam de stad en 't Dôornikse were in handn van de Fransche krône. 

Keyzer Karel V voegde in 1521 Dôornik en 't Dôornikse toe an zyn Bourgondische erflandn. Achter de vrede van Münster blêevn Dôornik en 't Dôornikse by de Spoansche Nederlandn.  By de Vrede van Utrecht wierd 't gebied roend Sint-Amands an de Skarpe an Vrankryk overgedreegn, moa de reste van 't Dôornikse blêef in 't bezit van de Habsburgers. 

Binst de Broabantsche Revoluusje kwam 't gebied in 1790 vor ênigte moandn terechte in de nieuw ipgerichte Verênigde Nederlandsche Stoatn, e confederoasje van de Zuudelyke Nederlandn. 
Doarachter was 't in 1792 an de Fransche revolutionairn vo België van nu te bezett'n en wierd 't Dôornikse toegevoegd an 't departement van Jemappes. Achter de val van Napoleong  in 1815 kwoamn de Zuudelyke Nederlandn en 't Dôornikse terechte in 't Verênigd Keunienkryk der Nederlandn. Achter de Belgische Revoluusje van 1830 kwam België oenofhankelyk en sedertdien makt 't Dôornikse dêel uut van de provinsje Henegouwn.
Ligurische Zêe

thumb|right|250px|Liggienge van den Ligurischn Zêe
thumb|right|250px|'t Schee'n van den Ligurischn Zêe
De **Ligurische Zêe** (Italioans: *Mar Ligure*) es 'n zêe in Zuud-Europa, geleegn o de nôordwestkantn van't Itoalisch schiereyland, die dêel uutmakt van de Middellandsche Zêe. De zêe wierd begrensd deur Itoalië in't nôordn en ôostn, deur Vrankryk en Monaco in't nôordwestn, deur de Tyrreensche Zêe in't zuud'n en deur de reste van de Middellandsche Zêe in't westn. Mêer bepoald ligt ze tusschn de regioots Ligurië, Toscoane en d'eyland'n Corsica en Elba.

't Mêest nôordelyke gedêelte van d'n Ligurischn Zêe noem'n ze de Golve van Genua, genoemd noar 't stee Genua, de grôotste oavnstad an die zêe. And're belangrykke plekken die an d'n Ligurischn Zêe liggn zyn San Remo, Imperia, Savona, La Spezia en (ofankelyk van d'interpretoasje) oltemets ôok Pisa en Livorno. 

De nôordwestkust van de Ligurische Zêe es gekend vo z'n schôone landschappn en uutzichtn en zyn goe klimoat, vandoar da ze da gedêelte ôok d'Italioansche Rivièra noem'n. In de zêe moundn der teffrente riviern uut lyk d'Arno en de Magra. 

De noame dervan komt van de Liguriërs, en Indo-Europees volk uut d'oudeyd da ôok ulder noame gaf an de regio Ligurië.

De Ligurische Zêe es ip zyn diepst 2800 mèiters diepe. 't Es eigntlyk moeilyk vo te zeggn oe grôot d'ippervlakte van d'n Ligurischn Zêe es, mè datter diskuusje es oover de precizze schreevn van de zêe. Volgest d'Internationoale Hydrogroafische Organizoasje komt de Ligurische Zêe overêen mè d'n denkbêeldign drie-oek tusschn Ventimiglia, 't nôordôostelykste punt van Corsica en La Spezia (zie de rôo lynne ip de koarte reksounder). Mo volgest d'Italioansche marinne es ze vele grodder en lôopt schee'n van Nice tout an't nôordwestn van Corsica en ton ezo were van't nôordôostn van Corsica oover Elba tout de plekke Piombino (zie de blowwe lynne ip de koarte reksounder).
Nôord-Ierland

**Nôord-Ierland** (Iengels: *Northern Ireland*, Iers: *Tuaisceart Éireann*, Schots: *Norlin Airlann*) makt t'hope met Iengeland, Schotland en Wales dêel uut van êén stoat: 't Verênigd Keunienkryk. 't Is 't ênigste van die vier gebiedn die nie ip 't eyland Grôot-Brittannië ligt, moar ip 't eyland Ierland, 't nôordôostelyk dêel. Nôord-Ierland grenst an de Republiek Ierland. Lyk in hêel Ierland is Iengels de dominante toale. Ip kleindere schoale wordt ook soms Iers gebruukt moa minder of in de Republiek Ierland.

Nôord-Ierland wordt omschreevn lyk e land, provinsje of regio van 't Verênigd Keunienkryk. Sedert d' oendertêkenienge van 't Goedevrydagakkôord van 1998 ist er vor e grôot dêel zelfbesteur in Nôord-Ierland, moar in d' internationoale betrekkiengn speelt allêne 't Verênigd  Keunienkryk e rolle.

't Goedevrydagakkoord bepoalt dat ost er e mêerderheyd van de bevolkienge da wilt, Nôord-Ierland dêel kan wordn van Ierland. D' unionistn, historisch protestantn die 48% van de bevolkienge uutmoakn, will'n in mêerderheyd den band met de Britse unie houdn. De katholiekn zyn historisch idder Iersgezind en moakn vorlopig 45% van de bevolkienge uut.

## Administratieve indêlienge
thumb|left|D' oude counties

Historisch is Nôord-Ierland oenderverdêeld in zes groafschapp'n (the Six Counties), die t'hope met drie groafschapp'n in d' Iersche republiek d' ôorsproenkelyke provinsje Ulster vormn:
# Fermanagh
# Tyrone
# Derry/Londonderry
# Antrim
# Down
# Armagh
De counties hèn sedert 1973 gêen administratieve functie nie mè. 't Gebied wierd da joar ingedêeld in 26 districtn en sedert april 2015 zyn der nog moar 11. 

De districtn van Nôord-Ierland zyn:
thumb|left|Districtn
Zêe van Marmara

thumb|right|280px|Liggienge van de Zêe van Marmara
De **Zêe van Marmara** (Turks: *Marmara Denizi*, Grieks: *Θάλασσα του Μαρμαρά*) es e binn'nzêe geleegn tusschn Europa en Klêen-Azië, die dêel uutmakt van de verbindienge tusschn de Zwortn Zêe en de Middellandsche Zêe. In't nôordn vormt de Bosporus de verbindienge mè de Zwortn Zêe en in't zuudwesten vormt de Hellespont (ofte de Dardanelln) dedie mè d'Egeïsche Zêe. 

De Zêe van Marmara ligt teegnwôordig hillegansn ip't groundgebied van Turkeye. De belangrykstn stad die an die zêe ligt es Istanboel, o de nôordkantn by den ingank van den Bosporus. De zêe eit 'n ippervlakte van 11.500 vierkante kilomèiters en es ip eur diepst 1261 mèiters diepe.

In d'oudeyd wierd de zêe *Propontis* enoemd. Eur uudige noame komt van't eyland Marmara, wa ton were zyn noame eit gekreegn van't feit dad iere marmer wierd gewounn'n (*mármaron* in't Grieks).
Iersche Zêe

thumb|Iersche Zêe
D' **Iersche Zêe** (Iengels: *Irish Sea*, Iers: *Muir Éireann*, Manx: *Y Keayn Yernagh*,  Schots: *Erse Sea*,  Schots-Gaelisch: *Muir Èireann*, Ulster-Schots: *Airish Sea*, Welsh: *Môr Iwerddon*)  is e zêe tusschn Ierland en Grôot-Brittannië. De zêe is in 't zuudn verboendn met de Keltische Zêe deur 't Sint-Georgekanoal tusschn de Republiek Ierland en Wales en in 't nôordn deur 't Nôordkanoal tusschn Nôord-Ierland en Schotland. 't Eyland Man ligt midd'n in d' Iersche Zêe.
## Eylandn
* Anglesey (Wales)
* Eyland Man
* Holy Island (Wales)
* Walney Island (Iengeland)
* Lambay Island (Republiek Ierland)
* Bull Island (Republiek Ierland)
* Ramsey Island (Wales)
* Bardsey Island (Wales)
* Calf of Man (Eyland Man)
* Barrow Island (Iengeland)
* Roa Island (Iengeland)
* Ynys Gaint (Wales)
* Piel Island (Iengeland)
* Ynys Castell (Wales)
* Ynys Gored Goch (Wales)
## Steedn
Lyste van steedn roend de kustn van d' Iersche Zêe volgns grotte:
Scilly-eylandn

[thumb|[Cornwall mè lienks oender de Scilly-eylandn]]
De **Scilly-eylandn** (Iengels: *Isles of Scilly*) zyn een archipel van vuuf beweunde en oengeveer 140 oenbeweunde eylandn in de Keltische Zêe te zuudwestn van Cornwall in Iengeland, ip 45 km van de plekke Land's End. By de volkstellienge van 2011 weundn der 2.203 menschn. Êén van d' eylandn, St Agnes, is 't mêest zuudelyk punt in 't Verênigd Keunienkryk. 

Scilly makt dêel uut van 't ceremonieel groafschap Cornwall. De vuuf beweunde eylandn zyn (van grôot noa klêene) St. Mary's, Tresco, St. Martin's, St. Agnes (mè Gugh) en Bryher.

Vanwege de golfstroom hèn d' eylandn e styf mild, bykan subtropisch en constant klimoat mè vele zunnige doagn. Ip d' eylandn groein subtropische boomn en plantn en 't klimoat is ideoal vo 't kwêekn van blomm'n. 

thumb|left|Satellietfotto van de Scilly-eylandn
Jean II van Vrankryk

**Jean II**, de Goein genoemd, van 't Huus Valois, (Château du Gué de Maulny (Le Mans), 26 april 1319 – Londn, 8 april 1364) was keunienk van Vrankryk van 1350 tout 1364. Je wierd ip 26 september 1350 gekrôond in de kathedroale van Reims. 

Jean II was den oudste zeune van keunienk Philippe VI van Vrankryk en Jeanne van Bourgondië, een dochter van hertog Robert II van Bourgondië en Agnes, de joungste dochter van  keunienk Louis IX van Vrankryk.

Binst zyn regerienge krêegt ie te moakn me verschillige rampn. Nie allêene de probleemn van den Hounderdjoarign Oorloge die vulup bezig was, moar ook was de Zwartn Dôod tusschn 1346 en 1351 in Europa uutgebrookn. Die epidemie zorgde vo den dôod van bykan den helt van zyn populoasje. 

J'haad ook veel miserie met Edward III van Iengeland en Charles de Slichtn van Navarra, die tegoare een complot teegn hem beroamdn, vor hem te probeern van zyn trôone stuukn.

## Vrouwn en jounges
Jean II trouwde in Melun ip 28 juli 1332 an zyn 13 joar me Bonne (of Jutta) van Luxemburg, die ton 16 joar oud was. Ze was e dochter van Jan de Blendn van Luxemburg, de keunienk van Boheemn. Ze stierf in september 1349 an de Zwartn Dôod, te middn van d'epidemie in Europa (1346-1351).

Under jounges: 
# Blanche (1336-1336)
# Charles V (21 januoari 1338-16 september 1380), keunienk van Vrankryk 
# Catherine (1338-1338)
# Louis (1339-1384), hertog van Anjou
# Jean (1340-1416)
# Philippe (1342-1404) of Filips de Stoutn, hertog van Bourgondië, trouwde me Margaretha van Male
# Jeanne (1343-1373), trouwde me Charles de Slichtn, keunienk van Navarra 
# Marie (1344-1404)
# Agnes (1345-1349)
# Marguerite (1347-1352)
# Isabelle (1348-1372)
Kroanveugelachtign

**Kroanveugelachtign** (Gruiformes) zyn een orde met een heterogene verzoamelienge van veugels. Vroeger wierdn der e dêel veugelfamilies die nie pastn by een andere orde, thope met de Gruiformes geclassificeerd, omdan z' etwoarstn mostn geplaceerd wordn. Gruiforme wil zegg'n gelyk e kroane. 

Der zyn vele fossieln van die orde gevoendn met ênigte uutgestorvn families. 
## Taxonomie
* Aramidae (Koerlans)
* Gruidae (Kroanveugels) 
* Heliornithidae (Fuutkoetn)
* Psophiidae (Trompetveugels)
* Rallidae (Ralachtign)
* Sarothruridae (Donssteirtrall'n)
Dardanelln

thumb|right|250px|Liggienge van de Dardanelln
thumb|right|250px|Koarte van de Dardanelln
thumb|right|250px|Zicht ip de Dardanellen vanip Gallipoli
De **Dardanelln** ofte de **Hellespont** (Turks: *Çanakkale Boğazı*, Grieks: Δαρδανέλλια) es e zêestroate tusschn Europa en Klêen-Azië, o de nôordwestkantn van Turkeye. De zêestroate es 'n underdêel van de verbindinge tusschn de Zwarte Zêe en de Middellandsche Zêe, en schidt 't Europeesche van't Azioatische stik van Turkeye. In't nôordôostn lôopt de stroate ôver in de Zêe van Marmara, in't zuudwestn komm'n de Dardanelln ut in d'Egeïsche Zêe.

De Dardanelln zyn a peu près 65 kilomèiters lank. De brêedte dervan verschilt ol mè de plekke, tusschn 1,2 en 6 kilomèiter. Gemiddeld es de zêestroate 55 mèiters diepe; 't Diepste punt ligt by 't smolste gedêelte van de Dardanelln by de plekke Çanakkale en e 103 mèiters diepe. O de noordwestkantn van de zêestroate lig et schiereyland Gallipoli (ip't Europeesche stik).

## Noame
De benoamienge Hellespont komt van de noame dat de zêestroate ad in d'oudeyd, ton de Griekn ze *Hellēspontos* noemdigd'n, wa "zêe van Helle' wilt zeggn. Die noame komt van de prinsesse Helle ut de Griekse mythologie die bist da zè tôope mè eur broere Phrixus ip 'n goudn'n ramsbok ôver de zêestroate vloog, dervan tuumelde en zo in't woater verdrunk. 

De noame Dardanelln komt ôorsprounkelyk van de noame *Stroate van de Dardanelln* en es van vele loater. Die noame zou verwyzn noar de twêe kastêeln die an de twêe kantn van de zêestroate stound'n vo ze te bewoakn en de Dardanell'n werd'n enoemd. Die noame komt ton zelve were van Dardanos, e plekke die in d'oudeyd an d' Hellespont lag, mo nu nie mêe bestoat. 

D'uudige Turkse noame *Çanakkale Boğazı*, wa "stroate van Çanakkale" wilt zeggn, verwyst noa de plekke Çanakkale ip d'n Azioatischn kant van de zêestroate.

## Geschiedenisse
De Dardanelln ofte d' Hellespont es ol van verre in d'Oudeyd vrêed belangrik gewist as e voarroute tusschn de Zwortn Zêe en de Middellandsche Zêe en ooversteekplekke tusschn Europa en Oazië. Ozowel vo de commerce of vo militaire doelend'n wos't interessant vo controlle t'en ôver de zêestroate. In d'oudeyd lag de stad Troje, die gekend es van de legendoarische vertelsels van Homeros, an de zuudelykn toegank van d' Hellespont. 't Es ton historisch juuster van te zeggn da de Trojoansche Ôorloge tusschn de Griekn en de Trojoan'n nietn van doen adde mè d'ountvoerienge van Helena lyk da Homeros 't vertelt, mo datta geweune wa vo de plekke te kunn'n annexeern.

De Dardanelln woarn ôok e strategische te veroovern plekke vo de g'allieerdn byst d'n Êestn Weireldoorloge die ezzo d'Ottomoan'n (die an de kant van de Duutsche stound'n) wild'n versloan en Istanboel woud'n veroovern en e deurgank richting Rusland wildn forceern. Doavo wierd hier van 25 april 1915 tot 9 januari 1916 de Slag by Gallipoli uutgevochtn, mo 't Turks-Ottomoansche leeger ounder leidinge van Mustafa Kemal Atatürk kost da verindern en et de g'allieerdn ip under dooze gegeevn. By de slag kwoam'n surtout ôok vêel soldoatn uut Australië en Nieuw-Zêeland omme, wa olle joare erdacht wird ip ANZAC Day, de 25stn april.
Bosporus

thumb|right|250px|De Bosporus getrokkn vanuut e satteliete
thumb|right|250px|Zicht ip d'n Bosporus en de Fatih Sultan Mehmetbrugge vanip 't Kastêel van Roemelië in Istanboel
De **Bosporus** (Turks: *İstanbul Boğazı*, Grieks: *Βόσπορος*) es 'n zêestroate tusschn Europa en Klêen-Azië, o de nôordwestkantn van Turkeye. De zêestroate es 'n ounderdêel van de verbindienge tusschn de Zwortn Zêe en de Middellandsche Zêe, en scheedt 't Europeesche van't Azioatische stik van Turkeye. In't zuud'n lôopt de stroate oover in de Zêe van Marmara, in't nôord'n komt de Bosporus uut in de Zworte Zêe. O weerskantn van't zuud'n van de Bosporus ligt 't stee Istanboel.

De Bosporus es apeupri 32 kilomèiters lank. De brêedte dervan verschilt ol mè de plekke en es ip zyn smolst mo 698 mèiters. 't Diepste punt es 124 mèiters diepe.

## Noame
De noame Bosporus dateert ol van d'oudeyd en komt uut et Grieks (*Βόσπορος*) en duudt up e plekke woar runders 't woater kunn'n oovrsteekn (*Bous* es't Grieks vo koeie). D'oude Griekn legd'n e verband mè de mythe van de nimfe Io die deur Zeus in e koebêeste wierd veranderd en die ier de zêestroate zo zyn oovrgestookn. De betêekenisse van de plekke es ezo dezelfde lyk dedie van plekken lyk Ruddervoorde, Coevorden of Oxford die in tydde oovrsteekplekkn woarn vo runders. Da de Bosporus effectif ôok echt iervo wierd gebruukt es vrêe te betwyfeln, mè da de zêestroate te brêed en te diepe es vo mè koebêestn oovr te steekn.

In tydde noemdigd'n ze de plekke oltemets ôok wel de Thracische Bosporus (wa verwyst noa de landstreke Thracië) vo nie te verwarr'n mè de Stroate van Kertsj, die in d'n oud'n tyd ôok wel de Kimmerische Bosporus wierd enoemd. In de Griekse mythologie wos de Bosporus ôok wel gekend lyk "de zworte rotsn" woar da Jason mè zyn Argonautn deure moestn voarn richtienge Kolchis.

D'uudige Turkse noame es *İstanbul Boğazı*, wa geweune "stroate van Istanboel" wilt zeggn.
Ralachtign

**Ralachtign** (Rallidae) vormn e familie van veugels uut de orde kroanveugelachtign (Gruiformes).

Ralachtign zyn klêene toet middelgrôte veugels tusschn 12 en 63 cm grôot en ze leevn zowel ip land of ip 't woater. Ze zyn mêestal bruun, grysde of zwart van kleur. Sommigte sôortn hèn e vorhoofdploate boovn under bek, rôod by 't woaterhoentje en wit by de meerkoet.
## Taxonomie
De geslachtn in de familie zyn:
Stroate van Bonifacio

thumb|right|250px|Liggienge van de Stroate van Bonifacio
thumb|right|250px|De zêestroate bezien vanuut Santa Teresa di Gallura ip Sardinië. In de verte kuj Corsica ziene.
De **Stroate van Bonifacio** (Italioans: *Bocche di Bonifacio*, Frans: *Bouches de Bonifacio*, Sardyns: *Buccas de Bonifatziu*, Corsicoans: *Bucchi di Bunifaziu*) es 'n zêestroate tusschn d'eyland'n Corsica (Vrankryk) en Sardinië (Itoalië). De zêestroate makt de verbiendienge tusschn 't woater van de Tyrreensche Zêe in't ôostn en de reste van de Middellandsche Zêe in't westn. 

De Stroate van Bonifacio es 12 kilomèiters brêed en es genoemd noar 't stadje Bonifacio, wa o de zuudkantn van Corsica ligt. By zêemann'n es de zêestroate berucht deur de de combinoasje van eur straffe strôomiengn, de gevoarlyke rotskustn en 't slicht were. Der zyn ol teffrente bôotn gezounkn en sedert en accident mè 'n tankschip in 1993 meugn scheepn mèd e gevoarlyke loadienge nie mêe deur de zêestroate passeern.
Billy-Berklo

**Billy-Berklo** (Frans: *Billy-Berclau*) es e gemêente in Vrankryk in't departement Nauw van Kales. 't Grenst an de gemêentn Marquillies, Hantay, Sengin, Bauvin, Meurchin, Wingles, Douvrin en Salomé en ligt teegn de schreve me 't Noorderdepartement. In tydde lag Billy-Berklo ip't schee'n tusschn Romoans-Vloandern en Artesië. 

De gemêente bestoat uut de dorpn Billy in't zuudwestn en Berklo in't nôordôostn van de gemêente. Ze loagn ôorsprounkelyk onderolve kilomèiter uut mekoar, mor teegnwôordig zyn ze deur lintbebouwienge en recentere weunwykn hillegansn vergroeid. De plekke ligt in't charbonbekk'n van't Nauw van Kales. O d'ôostkantn van Billy-Berklo strôomt de gekanaliseerde Deule die ier de verbindienge makt mè 't Kanoal Ariën-La Bassée.

## Beziensweirdigeedn
* D'Ouze-Lieve-Vrouwekerke
* 't *Deutscher Soldatenfriedhof Billy-Berclau*, e Duutsch soldoatekerkof uut d'n Êestn Weireldoorloge mè mêer of 1600 groavn
* De gebouwn van mynschachte nummer 5 van de *Compagnie des mines de Meurchin* uut et begun van de twintigste êeuwe zyn sedert 2011 erkend lyk istorisch monument

thumb|left|D'Ouze-Lieve-Vrouwekerke van Billy-Berklo
Oise

* Oise (departement), e departement in de regio Hauts-de-France in't nôord'n van Vrankryk
* Val-d'Oise, e departement in de regio Île-de-France, o de zuudkantn van't veurgenoemde
* Oise (riviere), e zy-riviere van de Seine woa de twêe departementn noa genoemd zyn