open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Canada

miniatuur|Liggienge van Canada up de weireldkoarte
**Canada** is e land in 't nôordn van Noord-Amerika. Te zuudn legt Amerika, in 't ôostn 'n Atlantischn Oceoan, te westn Alaska en de Stillen Oceoan en in 't noorn de Nôordelike Yszêe. 'n Oofdstad van Canada is Ottawa, moa de grotste steedn zyn Toronto, Montréal en Vancouver. 't Stoatsoofd van Canada is de keunienk van 't Verênigd Keunienkryk Charles III. Canada is lid van 't Gemênebest.

## Bevolkieng en toale
D'r weunn e goe 35,1 miljoen inweuners in Canada. 't Mêerndêel wunt op e stroke van e hoe 200 kilomeiters teegn de grenze met Amerika. Ou mêer da je na 't nôordn goat, ou minder menschen dan der weunn.

D'inweuners van Canada noemn we Canadeezn of Canadiens. D'ôorsprounkelike bevolkienge bestoat uut Inuits (eskimo's) en Indioann. D'êeste immigrantn uut Europa klappnde Iengels en Frans. De Fransche woarn in de mêerderied in de provinsje Québec. Doar is Frans ten anger d'ênigste officiële toale.

Canada is officieel in zyn hêeln tweitoalig, moa buutn Québec belet je doa ni vele van. Sedert de joarn '60 is 't er ouk e polletieke dêlienge te zien tusschen de 2 grôte bevolkiengsgroepn. D'r zyn referendums ewist om Québec te splitsen van de reiste van Canada, moa dat is nôois elukt.
Hoazelworme

thumb|225px|'n Kop van en oazelworme 
**Hoazelwormes** zyn êen van de weinige sôortn lokketetsn zounder pôotn. Ze kommn oek in West-Vloandern vôorn, mo zeker nie overol.

## Uutzicht
Hoazelwormes kommn toet 50&nbsp;cm lank, zyn mêestol bruunachtig toet grysde en zien der uut lik slangn, mo 't zyn dus lokketetsn. Egliek kuj 't verschil gemakkelik zien:
* Z'hen gin nekke lik dan slangn wel hen, nundern kop is oek nie driehoekig.
* Z'hen oogleedn, etwot dan slangn nie en hen.
* Nunder oogn zyn over 't algemêen klinder dan van slangn.
* In West-Vloandern zittn der gin slangn in 't wilde, in d'Ardenn bevôorbeeld wel.
* Slangn zyn vele klibberder of hoazelwormes en kruupn oek zidder deur specioale schubbn up nundern buuk.

## Vôortplantienge
De wuvetjes zyn leevndboarnd (d'eiers kommn uut juuste vôorn an de joungn ebôorn zyn). Êentige doagn vôorn de geborte, zoekn ze de warmte van de zunne up voun d'eiers zidder te loatn uutkommn. 

## Verspreidienge en leefgebied
Hoazelwormes leevn ossan up de ground, surtout woa dan der vele bloarn en dôod hout liggn. Ezô kunn ze nunder gemakkelik verduukn en vienn ze oek gemakkelik teetn (fernient die doar oek roundkruupt). 

In West-Vloandern vien je ze oek, mo vele en zie je ze nie. Da komt omdan ze nie overol vôornkommn en dan ze surtout me de schemer actief kommn.

## Bedreigiengn
Surtout fazantn zyn indeliks slicht voun de populoasche hoazelwormes. Buutn fazantn, zyn der oek nog aar bêestn (lik vossn en kattn) die hoazelwormes eetn.

Menschn zyn oek verantwôordelik voun 't feit dan hoazelwormes 't nie gemakkelik hen. Deur 't wegblenn van houtstoapels, hen ze ossan mo miender plekkn voun nunder wientersloape t'houn en voun goed te leevn tout court. 

Ze zyn oundertusschn (lik olle inheemsche amfibieën en reptieln) beschermd.
Georges Rodenbach

thumb|<center>Georges Rodenbach
**Georges Rodenbach** (Doornik,  16 juli 1855  -  Parys,  25 december 1898)  was e Vlamsche franstoalige symbolistische schryver en dichter. 
## Leevn
Georges Rodenbach is in 1855 geboorn in Doornik moa je veruusde ’t zelfste joar nog noa de Coupure 68 in Gent. Je kwam uut een ryke bourgeoisfamilie. Den dichter Albrecht Rodenbach uut Roeseloare was zyn kozyn en de stichter van Brouwery Rodenbach was zyn achternounkel. 

Rodenbach gienk in 1866 noa ’t Sint-Barbaracollege in Gent en je gerakte doa goed bevriend met de schryver Emile Verhaeren. Je was e styve goeie student en je studeerde Rechtn an den universiteit van Gent.

Je publiceerde zyn êeste dichtbundel *Le foyer et les champs* in 1877 en je gaf ook lezingn over zyn poëzie.
Achter z’n studies rechtn  in 1878 ging Rodenbach e joar noa Parys en ost ’n werekêerde noa België gingt ’n werkn an de balie in Brussel.
[thumb|left|<center>Gedenkploate in [Brugge ip de gevel van 't hoekhuus Genthof-Spegelreie *De Rode Steen*]]

In 1881 ield ‘n em juste nog bezig me literateure. Je werkte mee an *La Flandre libérale* en an ’t êerste nummer van *La jeune Belgique*.

In meie 1885 kwamt ‘n ip de Kouter in Gent in contact met Charles van Lerberghe en Grégoire Le Roy. Rodenbach introduceerde under, tegoare  met den andere Gentenoare, Maurice Maeterlinck, by La *Jeune Belgique*, woarin da Rodenbach  ook zelve verzn publiceerde.

In 1888 gienk Rodenbach definitief in Parys weunn. Je was doar correspondent van de *Journal de Bruxelles* en je schrêef vo *Le Figaro*. Z’n symbolistische romang *[[Bruges-la-Morte]]* (1892) wordt een grôot succes.

In 1895 krêeg Rodenbach last met zyn gezoundeid. Je krêeg een loungountstekinge en een zenuwziekte. Ip kerstdag 1898, stierft ’n an de gevolgn van een appendicite. Je was nog moar 43 joar oud. Je ligt begroavn ip  ’t  kerkof Père-Lachaise in Parys.

Een poar moandn achter zyn dôod richtte Emile Verhaeren een comité ip ter êre van Rodenbach. George Minne et e monument vor em ountworpn dat sedert 1903 in ’t Grôot Sint-Elisabethbegynof in Gent stoat.

thumb|Graf van Rodenbach ip ’t kerkof Père-Lachaise in Parys.
## Werk
* *Le Foyer et les Champs* (1877),  gedichtn
* *Les Tristesses* (1879),  gedichtn
* *La Belgique 1830-1880* (1880), historische gedichtn
* *La Mer élégante* (1881),  gedichtn
* *L'Hiver mondain* (1884)
* *Vers d'amour* (1884)
* *La Jeunesse blanche* (1886),  gedichtn
* *Du Silence* (1888)
* *L'Art en exil* (1889)
* *[[Bruges-la-Morte]]* (1892)
* *Le Voyage dans les yeux* (1893)
* *Le Voile*, drama
* *L'Agonie du soleil* (1894)
* *Musée de béguines* (1894)

* *Le Tombeau de Baudelaire* (1894)
* *La Vocation* (1895)
* *A propos de "Manette Salomon". L'Œuvre des Goncourt* (1896)
* *Les Tombeaux* (1896)
* *Les Vierges* (1896)
* *Les Vies encloses* (1896),  gedicht
* *Le Carillonneur* (1897)
* *Agonies de villes* (1897)
* *Le Miroir du ciel natal* (1898)
* *Le Mirage* (1900)
## Externe koppelienge
*Sint-Elisabethbegynof Gent: monument Bruges-la-Morte
Ratte

#Brune ratte: e knoagdier uut 't geslacht *Rattus* die vele vôornkomt in West-Vloandern 
#Zworte ratte: e knoagdier uut 't geslacht *Rattus* die oek vele vôornkomt in West-Vloandern
#Olle aar sôortn uut 't geslacht *Rattus*
#Spaansche ratte: aar benoamienge voun e cavia
#Woaterratte: aar benoamienge voun e muskusratte
Meroviengers

thumb|300px|<center>De keunienkrykn van de Meroviengers
thumb|250px|<center>De Meroviengers deur Évariste-Vital Luminais.
thumb|150px|<center>Meroviengische fibulae, voorlopers van de toespelle
De **Meroviengers** woarn e dynastie van Salische Frankn die van de 5de tout de 8ste êeuwe, achter de Gallo-Romeinsche periode, regeerdn over 't gebied Francia. 

’t Bestound uut e grôot stik van et hudige België en Frankryk en e stik van Duutsland en Zwitserland. 

De noame komt van *Merovingi* of *Merohingi* (*zeuns van Merovech*).
Merovech was de leider van de Salische Frankn van 447 tout 457. Zyn zeune Childeric I
vocht me succes teegn de Visigootn, de Saksn en de Alemanni, en zyn klêenzeune Clovis I verênigde ‘t grotste dêel van Gallië ten nôordn van de Loire, deur in 486 de Romein Syagrius te versloan. 

Achter Clovis zyn dôod wierd zyn keunienkryk verdêeld ounder zyn vier zeuns en loater ounder zyn klêenzeuns. Die traditie van verdêlienge blêef bestoan en was d'oorzoake van vele conflictn en oorloogn tusschn de broers.

Uutendelik kost Chlothar II in 613 Austrasië, Neustrië, Bourgondië en Aquitanië were verênign ounder êen keunienk. 

Zyn zeune Dagobert I (†639), wordt anzien as de latste goeie keunienk me macht. Zyn ipvolgers trokkn hunder nieks mer an van ‘t feitelik regeern en z'haan e luxeleevn. ’t Ênigste dan ze nog mostn doen was nu en ton hunder handtêekn zettn. Doarom krêegn de Meroviengische keuniengn van die periode de benoamienge van *Vadsige keuniengn* (*les rois fainéants*). 

De Hofmeiers krêegn mêer en mêer te zeggn en uutendelik pakte Pepeyn de Kortn van de Pepinidn de macht over, deur Childerik III in 751 of te zettn. Je krêegt de steun van paus Zacharias, achter dat ‘n gevroagd haad wien dat er eigentlik keunienk most zyn: dendeen die den titel droeg of dendeen die de feitelikke macht haad. 

Hofmeier Pepeyn de Kortn kwam keunienk van de Frankn en je stichtte doamee de dynastie van de Karoliengers. Je wierd ipgevolgd deur zyn zeuns Karel de Grôotn en Karloman.

## De Meroviengische keuniengn

## Trivia
thumb|500px
’t Bestoat e Frans kienderliedje over de goeie keunienk Dagobert: *Le bon roi Dagobert*.

’t Goat over keunienk Dagobert en zyn adviseur Sint-Elooi, de loatern bisschop van Noyon.
Den tekst is geschreevn in de periode van de Fransche Revoluusje vo keunienk Lodewyk XVI belachelik te moakn.

## Externe koppelienge
*Kienderliedje: Le bon roi Dagobert
Ferdinand Rodenbach

**Ferdinand Rodenbach** (Andernach, 1714 - Roeseloare, 1783) wos den êestn Rodenbach die em kwam vestign in Roeseloare. Je wos ofkomstig uut Andernach an de Reyn in Duutsland. In ‘t middn van de achttienste êeuwe wost ‘n dokteur by ‘t Ôostnryks leger dat in oeze streekn kwam vechtn teegn Lodewyk XV. 

Achter den oorloge trouwt Ferdinand Rodenbach in 1748 in Rysel met Johanna Vandenbossche uut Wacken en in  juni 1749 kommn ze noar Roeseloare. Ze krygn acht joungns woavan dat er drie dochters en twêe zeuns grôot groein. 

Ip 17 juli 1749 wordt Rodenbach "gheadmitteert by het Collegium Medicum van Ypre" en je vestigt em ols “mêester-chirurgyn” in Roeseloare. Je schryft verschillige werkn over geneeskunde in ’t Duuts. In 1762 kopt ‘n een uus "van suyden d'Yperstraete" en je goat doar weunn. In 1773 wordt ‘n pôorter van Roeseloare. Tien joar loater goat 'n dôod, in 1783.
465

462 - 463 - 464 - **465** - 466 - 467 - 468
't Joar **465** was e geweun joar die begost ip e vrydag in de Julioansche kalender.
## Gebeurtenissen
thumb|Visigotische munte van Libius Severus
* Basiliscus makt carrière in 't Romeins leger, met d' hulpe van zyn zuster Verina (vrouwe van keizer Leo I), en wordt benoemd toet consul van 't Ôost-Romeins Ryk.
* De Herules, een Ôost-Germoans volk, vestign under in Galicië (Nôord-Spanje) en sluutn een alliansje met de Visigootn.
* Sulpitius wordt bisschop van 't bisdom van Luuk, Maastricht en Tongeren.
## Geboorn
* Clovis I, keunienk van de Frankn
## Gestorvn
* 4 meie - Gerontius, bisschop van Milaan 
* 15 ogustus - Libius Severus, keizer van 't West-Romeins Ryk
511

508 - 509 - 510 - **511** - 512 - 513 - 514
't Joar **511** was e geweun joar die begost ip e zoaterdag in de Julioansche kalender.
[thumb|Verdêlienge van 't [Frankisch Ryk achter de dôod van  Clovis:

]]
## Gebeurtenissen
* Keunienk Clovis I sterft in Parys (*Lutetia*) achter e regeerperiode van bykans 30 joar. 't Frankisch Ryk wordt verdêeld oender zyn vier zeuns: Theuderik I, Chlodomer, Childebert I en Chlotarius I. Ze regeern oenofhankelyk vanuut under residensje in Reims, Orléans, Parys en Soissons.
* De Friezn verovern Utrecht en Dorestad. De steedn wordn gebruukt vo den handel met de Saksn en 't Frankisch achterland.
## Gestorvn
* Clovis I, keunienk van de Frankn
* Maximus, bisschop van Pavia
1714

1711 - 1712 - 1713 - **1714** - 1715 - 1716 - 1717
't Joar **1714** is 't 14e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
* Ferdinand Rodenbach
Clovis I

thumb|De veroverienge van Gallië deur de Frankn ounder Clovis I
thumb|Gallië achter den dôod van Clovis I
**Clovis I** of **Chlodovech I** (dynastie van de Meroviengers) (Doornik, 465 - Parys, 511) was keunienk van de Salische Frankn van 481 tout 509 en van 509 tout 511 ôok van de Ripuarische Frankn.

## Zyn leevn
In 481 volgde Clovis I zyn voader ip ols keunienk van de Salische Frankn in Doornik. Je was ton zestien joar oud. De Salische Frankn woarn êen van de Frankische stammn die ’t gebied, Toxandria genoemd, bezettegen. De streke lag tusschn de Nôordzee, de Schelde en Koameryk en liep van Reims tout an Amiens en Boulogne.

Clovis wilde de Salische Frankn en de Ripuarische Frankn (de streke round Keuln) verênign tout êen ryk. Je vertrok van Doornik met de bedoelienge van Soissons, besteurd deur Syagrius, te verovern. Syagrius was de latstn Romeinschn gouverneur van Gallië en je regeerdeg over ’t gebied tusschn de Somme en de Loire.

## De veldtochtn van Clovis
* Slag by Soissons
In 486 verovert Clovis de stad Soissons. Syagrius vlucht noa de Visigootn moa je wordt uutgeleverd en vermôord. 

’t Gebied van Clovis lopt nu tout an de Loire en je krygt macht over d’andere Frankn.
* Slag by Tolbiac, by Keuln
Je versloat de Alemann
* Slag by Dijon
In 500 versloat ‘n de Bourgondiërs.
* Slag by Vouillé
In 507 versloat ’n de Visigotischn keunienk Alarik II.

Vô zyn dôod he Clovis ol de Frankische stammn kunn verênign tout êen ryk en je wordt anzien ols de stichter van Vrankryk.

## Zyn doop
thumb|150px|left|Den doop van Clovis (schilderye uut ca 1500)
In 493 trouwde Clovis in Soissons mè Clothilde, dochter van Chilperik II, keunienk van Bourgondië. Zy kost hem overtuugn vor hem te bekêern tout ’t christendom, wa da nie gebruukelik was by de Germoansche keuniengn lik de Visigootn en de Vandoaln, die ’t Arisch geloof han.

Ip Kestdag 496 liet Clovis hem doopn in de Onze-Lieve-Vrouwekathedroale van Reims deur bisschop Remigius van Reims. Zyn twêe zusters, Abboflede en Lantechilde en 3000 van zyn krygers lietn hunder ook doopn.

## Dôod en ipvolgienge
Clovis stierf in 511 en j’is  begroavn in de Saint-Denisbasilieke in Parys. Zyn voader is begroavn in Doornik.

Zyn ryk wierd volgns 't Frankisch recht verdêeld ounder zyn vier zeuns:
Theuderik: Reims (groen), Chlodomer: Orléans (rose), Childebert: Parys (geel), Chlotarius I:   Soissons (oranje).
Wouter Weylandt

thumb|<center>Wouter Weylandt
thumb|Rounde van België 2007
thumb|Wouter Weylandt. Nokere koerse 2008
**Wouter Weylandt** (Gent, 27 september 1984 - Rapallo, 9 meie 2011) was nen Vlamschn coureur by Quickstep. In 2007 eet ie 7 keers ip ‘t podium gestane o.a. in de Driedoagse van West-Vloandern, de Rounde van België en in den Enecotour. 

De 9ste meie 2011 ist ie gevolln in de Giro d'Italia en je wos ip slag dôod. 

## Belangrykste overwinningn
**2004**
* GP Woaregem (U23)

**2005**
* GP Briek Schotte

**2006**
* Puntnklassement Rounde van Pooln
* GP Vichte

**2007**
* 3e etappe Driedoagse van West-Vloandern
* Ronde van het Groene Hart 2007
* 1e etappe Rounde van België 2007
* 2e etappe Ster Elektrotoer
* Heusden Koers
* 4e etappe ENECO Tour 2007
* Dernycriterium Wettern

**2008**
* Nokere koerse
* Dernycriterium Drongen

**2009**
* GP Samyn
* 3e etappe Driedoagse van West-Vloandern
* Gullegem Koerse

**2010**
* 3e etappe Rounde van Italië
* Gullegem Koerse
* 4e etappe Circuit Franco-Belge

## Externe koppelienge
*De Wielersite
3 november

**3 november** is den 307stn dag van 't joar (308stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 58 doagn toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 1500 - Benvenuto Cellini
* 1899 - Julien Vervaecke
* 1901 - Leopold III
* 1941 - Marc Platel
* 1964 - Piet Verschelde
William Malstaf

thumb|<center>"Verlangen" deur William Malstaf
**William Malstaf** (Stalhille,  1 juli 1940) is e West-Vlamsche kunstschilder en beeldhouwer. Je weunt in Sinte-Kruus (Brugge) woa dat 'n ook z'n atelier et.

Je gienk noa 't Hoger Instituut St. Lucas  (1957), d' Hogeschole vo Pedagogie (1960) in Gent,  en d' Academie in Roeseloare (levend model 1962). Van 1962 tout 2000 wast 'n lêroare beeldende vormienge in Brugsche athenea.

't Werk van Malstaf is expressief, lyrisch en emotioneel. Je beeldt sterke figeurn uut, in forse zwierige lynn, teegn e dreigendn achterground. De *vrouwe* is e belangryk thema: allêne, in conversoatie en in reloatie. Je makt ook stilleevns, landschappn, figeurn in interieurs.

Sedert 1978 tout nu was zyn werk te zien ip verschillige individuele en groepsexposities  in Brugge, Blanknberge, Wendune, Den Hoane,  Leuvn, Yper, Veurne, Rösrath (Duutsland), Villers-la-Ville.

## Externe koppelinge
*Website William Malstaf en zeuns
1553

1550 - 1551 - 1552 - **1553** - 1554 - 1555 - 1556
't Joar **1553** is 't 53e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.

## Gebeurtnissn
* Verwoestienge van de stad Terwoan

## Geboorn
;juni
*15 - Ernst van Oostnryk
1595

1592 - 1593 - 1594 - **1595** - 1596 - 1597 - 1598
't Joar **1595** is 't 95e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gestorvn
;februoari
* 20 - Ernst van Oostnryk
Ermentiers

**Ermentiers** ofte **Armentiers** (Frans: *Armentières*) es e gemêente in Vrankryk in 't Noorderdepartement. 't Ligt in Fransch-Vlaenderen, mêer bepoald in Rysels-Vloandern. Ermentiers ligt in de Leiedaele, teegn de schreve mè 't Woalsche Koomn-Woastn en de Fransche Westoek. 

't Grenst an de gemêentn Koomn-Woastn (mêer bepoald an Ploegsteirt en 'n Bizee), Opline, Ermentiers-Kapelle, Erkegem an de Leie en Niepkerke. In Ermentiers ligt er ôok e stoasje an d'yzerboane tusschn Rysel en Oazebroeke. 

Ermentiers es e klêene steej an de Leie da leeft van d'industrie. Der weun'n apeupri 25.000 mienschn die ze *Armentiérois* noem'n. D'n bekendst'n *Armentiérois* es verzekers Dany Boon, klugtigoard en acteur bekend van de film *Bienvenue chez les Ch'tis* uut 2008.

[thumb|left|Koarte van Ermentiers in 1649 deur [Joan Blaeu]]
thumb|left|Belfort van Armentiers
## Geschiedenisse
't Dorp Ermentiers is vo 'n êeste ki vernoemd in 869 ounder de noame *Atramentarias*. 't Wos e dêel van 't Groafschap Vloandern, en 't lag êeuwnlank op de grenze tussch'n 't stik woa dan ze Vlams koutigd'n en Romoans-Vloandern. Deur 't Verdrag van Oakn van 1668 kwam et by Vrankryk, tôope mè Rysel. In de neegntiende êeuwe wierd et en industriestad die lêefde van d'n textil en de brouwery'n. Ermentiers eit ôok vrêe te lyd'n g'et byst de twêe weireldoorloogn. In d'n Êestn Weireldoorloge es 't stee twêe kêer deur de Duutsche veroverd.

## "Armentières, pauvre mais fière"
Ton da Ermentiers by Vrankryk kwam, goenk er e delegoasje van de stad na keunienk Lodewyk XIV. Achter vele joarn van ôorlog wos 't oarmoe troef by de bevolkienge. Moa de burgers wou'n nunder ni loatn kenn'n, en azo schôoinde ze sjieke klêers van ander mienschn om by 'n keunienk te komm'n. Lodewyk XIV adde ôord van nunder truuksje en ne zei: *Armentières, pauvre mais fière* (Ermentiers, arme moa preus). Da blêef, tout op vandoage, de spreuke van de stad.

## Beziensweirdigeedn
* 't Belfort van Ermentiers
* De Sent-Vaastkerke
* De Sent-Louiskerke
* D'Oude-Lieve-Vrouwe-van't-Illig-Èrte-kerke
* D'Illige-Theresia-van't-kindeke-Jezuskerke
* De Sint-Jozefskerke
* 't *Cité Bonjean Military Cemetery*, e militaire begroafplekke uut d'n Êestn Weireldoorloge, mè mêer of 2600 ôorlogsgroavn. Ip't kerkof stoat ôok 't *Cité Bonjean (New Zealand) Memorial*, êen van d'oorlogsmonument'n vo de dôo soldoatn uut Nieuw-Zêeland die gin gekend graf ein.
Firenze

**Firenze** of **Florence** is e stad in Italie mi round de 360.000 inweuners. Deur de stad lopt de riviere de Arno. Firenze is 'n hoofdstad van de regio Toscane. In Toscane is 't ni ollêne 'n grotstn stad, moar ouk 't economisch, cultureel en administratif centrum. 
Achter d'êenmoaking van Italie wos 't een endetje 'n hoofdstad van hêel 't land (1865-1871). Moa de stad is surtout bekend omwille van zyn belangryke rolle in de middelêeuwn. Ounder de hêerschappy van de familie van de Medici wos Firenze in veel opzichtn 't centrum van Europa, en de droaischyve in de Renaissance.

## Geschiedenisse
Firenze is esticht in 't joar 59 vôorn Christus, deur Romeinsche soldoatn die ofezwoaid woarn. Ze noemnde nundern stad 'Florentia' (wuk da Latyn is vo 'bloei'). Doarachter kwaamn ounder anger de Byzantynn, d'Ostrogootn, de Longobardn, en de Frankn. 

Moa de schoanstn tyd kwaam mi de Medici, e familie van bankiers. Zyder woarn boas van 'n 15sn êeuw tout 1737. Achter nunder kwaamn de Habsburgers, de Fransche (1799-1814) en were de Habsburgers (1814-1859). Van dat moment kwaam Firenze by 't keunienkryk Italie.
## Toeristiese attraksjes
't Centrum van Firenze is de Piazza della Signoria, mi zyn Palazzo Vecchio van woaruut dat de gemêente ossan bestuurd wos. Juste derlasen legt de Galleria degli Uffizi: êen van de bekendste museums ter weireld mi mêesterwerkn van ounder anger Botticelli. 

In 'n dichtn omtrek legt ouk de duomo, de kathedroale Santa Maria del Fiore, mi zyn magnifiekn koepel die is ontworpn deur Filippo Brunelleschi. By de kathedroale stoat ouk de campanile (klokketôorn) va Giotto, en 't Baptisterium mi zyn bronzen en goudn deurn. Op de riviere de Arno stoat er êen brugge die Weireldôorlog II overleefd et: de Ponte Vecchio mi zyn goudboetieksjes. E klêen bitje buutn 't toeristies centrum ving je de Galleria dell'Accademia woa dat 't standbeeld de David van Michelangelo stoat. 

Ouk bekend is de kerke Santa Croce, mi groavn en gedenktstêenn van bekende Italioann.
thumb|815px|center|Panorama van de stad mi de Dom, en zyn rôodn koepel, die d'r uutspriengt

## Externe koppelieng
* Officieeln website van de gemêente Firenze
Ernst van Oostnryk

Aartshertog **Ernst van Oostnryk** (Weenn, 15 juni 1553 - Brussel, 20 februoari 1595), was de twidde zeune van keizer Maximiliaan II van ‘t Hillig Rôoms Ryk en Maria van Spanje. 

Tegoare mè z’n broere, keizer Rudolf II, ist ’n ipgebrocht an ’t Spoans hof.

J'e twêe kêers geprobeerd van keunienk van Pooln te wordn in 1573 en in 1587.

In 1594 benoemde zyn nounkel Filips II hem tout landvoogd van de Spoansche Nederlandn. Z’n ounderhandeliengn mè de Noordelikke Nederlandn zyn mislukt.
Schotland

**Schotland** (Iengels en Schots: *Scotland*, Schots-Gaelisch: *Alba*)  is e vroeger keunienkryk. T'ope mi Iengeland, Nôord-Ierland en Wales is 't de stoat Verênigd Keunienkryk. Schotland e wel een eigen vlagge, eigen geldbrieftjes, en een eigen besteur - moar op internationaal vlak speelt ollêne 't Verênigd Keunienkryk e rolle. In Schotland weun d'r mêer of 5,1 miljoen menschen.

Schotland omvat 't nôordelik derde van 't eiland Grôot-Brittannië en 't grenst in 't zuudn an Iengeland. In 't ôostn ligt de Nôordzêe, in 't nôordn en 't westn den Atlantischn Oceoan en in 't zuudwestn 't Nôordkanoal en d' Iersche Zêe. Neffest 't vasteland bestoat Schotland uut mêer of 790 eilandn, die in vier hoofdgroepn wordn ounderverdêeld: de Shetlandeilandn, de Orkney-eilandn, de Binn-en de Buutn-Hebriedn.

Edingburgh is 'n hoofdstad en twidde grotste stad van Schotland achter Glasgow.
thumb|left|<center>Koarte van Schotland

## Toale
Bykan ol de Schottn klappn Iengels. Toch klappn d'r ouk vele menschen e vorme van 't Lêegland-Schots, wuk dat eigentlik e verzoamelienge dialectn is. 't Is e Germoansche toale die familie is van 't Iengels, moa d'r toch styf van verschilt in wôordnschat en uutsproake. 
En om en by de 60.000 menschen, surtout dedie van de westelike eilann, klappn Schots Gaelic. 

## Grôte steedn
De tien grotste steedn in Schotland zyn:

## Typisch Schots
Schotland is bekend vo zyn whisky, 't monster van Loch Ness, haggis (de moage van e schoap, evuld mi vlêes), ze clans (families met e lange tradisje), Highland games, en klêderdracht (ventn droagn d'r soms e rok da ze kilt noemn) en doedelzakn.

Ofbeeldienge: LochNessUrquhart.jpg| Loch Ness en Urquhart Castle
Ofbeeldienge: Eilean Donan Castle, Scotland - Jan 2011.jpg|Eilean Donan Castle
Ofbeeldienge: Aberlour parade in 2006.jpg|Parade in Aberlour
Ofbeeldienge:Scotch whiskies.jpg|E poar sôortn whisky va Schotland


## Bekende Schottn
* Tony Blair: polletieker
* Gordon Brown: polletieker
* Robert Burns: dichter
* Jim Clark: Formule 1-coureur
* Sean Connery: acteur
* David Coulthard: Formule 1-piloot
* Mark Knopfler: zanger van de Dire Straits
* David Livingstone: ontdekkiengsreiziger
* Gordon Ramsay: topkok
* Adam Smith: econoom en 'uutvinder' van de moderne economie
* Jackie Stewart: Formule 1-coureur
* Rod Stewart: rockzanger
* James Watt: uutviender van de moderne stoommachine

## Externe koppelienge
* Visit Scotland 'n Dienst van toerisme van Schotland.
Sir Reginald Blomfield

|thumb|De Mênepôorte
|-
|thumb|right|Cross of Sacrifice (op 'n achterground)
|-
|}
**Sir Reginald Theodore Blomfield** (20 december 1856 – 27 december 1942) wos een Iengelschen architect van gebouwn en ovetjes, en e schryver.

Reginald Blomfield wos ebôorn in Nymet Tracey, Devon. Zyn nonkel, Sir Arthur Blomfield, wos een architect en Reginald Blomfield volgde in zyn voetspôorn. Êest wos 'n lêergast by zyn nonkel, achternoar gounk 'n na de Royal Academy in Londn, woa dat 'n loater van tyd professer in de architectuur kwam. 

In eigen land gaaf 'n de bekende stroate *Regent Street* in Londn neur edendoags uutzicht. In nuze streke is 'n surtout bekend vo zyn ontwerpn die te moakn en mi 'n Êest'n Weireldôorlog: 
* de Mênepôorte in Yper
* Tyne Cot, 't grotste Iengels kerkof van Europa
* Lijssenthoek, een Iengels kerkof in Poperienge
* *Cross of Sacrifice*, e kruus da je vingt op sommigte Iengelsche kerkoovn.
Kunstgeschiedenisse

**Kunstgeschiedenisse** goat over de evolutie van de bouwkunste, beeldhouwkunste, schilderkunste, mozaïekkunste, tapytwevery, houtsnykunste en muziek.

Juste lik by de geschiedkundige indelienge zyn ook de verschillige kunststromiengn ingedeeld in geschiedkundige tydvakkn.

## [[Prehistorie]]
D'indelienge van de prehistorie es gebaseerd up de materioaln dan de prehistorische mienschn gebruukten: steen, brouns en yzer.

* prehistorische kunste in den steentyd
* prehistorische kunste in den brounstyd
* prehistorische kunste in den yzertyd

## Oudheid of klassiekn tyd
* kunste van de Egyptenoarn
* kunste van de Mesopotamiërs
* kunste van de Kretenzers
* kunste van de Griekn
* kunste van de Romeinn

Den vol van et West-Romeins Ryk es olgemeen anzien lik den overgank tusschn den klassiekn tyd en de middeleeuwn.

## [[Middeleeuwn]]
* Oudchristelikke kunste
* Byzantynsche kunste
* Oud-Germoansche kunste
* Karolingische kunste
* islamitische kunste
* romoanschn styl
* gotiek

## [[Nieuwn tyd]]
Vanof 't ende van de veertiende, begun vichtiende eeuwe verandert den kyk van den miens up hemzelvn, up d'eirde en up God helegansn. Dat es dudelik te ziene an de kunste da den nieuwn miens produceert.

* renaissance (et Quattrocento)
* barok
* rococo
* (neo)classicisme

## [[Nieuwstn tyd]]
De kunststromiengn in den Nieuwstn Tyd noemn ze over 't olgemeen **moderne kunste**.

* romantiek
* realisme
* impressionisme
* symbolisme
* fauvisme
* expressionisme
* kubisme
* dadaïsme
* surrealisme
* abstracte kunste
Sir Edwin Lutyens

thumb|right|225px|Sir Edwin Landseer Lutyens in 1921
**Sir Edwin Landseer Lutyens** (Londn, 29 moarte 1869 – Londn, 1 januoari 1944) wos een Iengelschen architect, volgens sommigte wel 'n grotsn van 'n 20sn êeuw. En is in eigen land surtout bekend vou zyn ontwerpn van e masse administrative gebouwn in New Delhi, India. 

Lutyens studeerde vor architect an de South Kensington School of Art, van 1885 tout 1887. Achternoar lêerde 'n d'n stiel by Ernest George en Harold Ainsworth Peto. Ne begoest op zyn eign in 1888. In 1896, makte 'n em e project vor en uus van Gertrude Jekyll, e gerenommeerde tuunarchitecte. Ze giengn loater nog vele tôopewerkn an projectn.

Nog vo 't ende van den Êestn Weireldoorloge wierd Lutyens angesteld lyk êen van drie belangrykste architektn die deur de *Imperial War Graves Commission* ipgedroagn woarn van verschilligte gedenktêek'ns en ôorlogsmonumentn in't binn'n- en buutnland te bouwn, ounder and're in Ierland en Spanje. De mêest bekende doavan zyn de *Cenotaph* in Whitehall, Londn en 't *Memorial to the Missing of the Somme* in Thiepval in Vrankryk. Nen ontwierp ôok 140 Britse militaire begroafplekkn in België en Vrankryk.

In West-Vloandern ving je op d'Iengelsche kerkoovn uut 'n Êestn Weireldôorloge nog werk van Edwin Lutyens:
* de Stone of Remembrance
* de outn rustbankn

Lutyens wierd in 1918 tout ridder gesloagn; tsedert droeg 'm de titel *sir*. In 1921 wierd em verkoozn tout lid van de *Royal Academy of Arts*. Lutyens wos ôok verantwôordelyk vo't ountwerpn van New Delhi, woar da vanaf 1912 de regeerienge van Brits-Indië zetelde. Ne liet em, tegoare mè Herbert Baker, surtout inspireern deur de traditionêele Indische architecteur. D' impressionante residensje van de gouverneur, de *Viceroy's House*, die vandoage dienste doet lyk d'ambtsweunienge van de president van India en die nu de *Rashtrapati Bhawan* es enoemd, wierd ôok deur em ountworpn.


Ofbeeldienge:Portland.stone.cenotaph.london.arp.jpg|De Cenotaph in Whitehall
Ofbeeldienge:Thiepval Memorial to the missing.jpg|Oorlogsmemorial in de Somme by Thiepval, Vrankryk
Ofbeeldienge:Stoneofrememberance.jpg|Stone of Remembrance
Ofbeeldienge:India_Gate_in_New_Delhi_03-2016.jpg|De India Gate in New Delhi
Ofbeeldienge:Rashtrapati_Bhavan_Wide_New_Delhi_India.jpg|Rashtrapati Bhavan in New Delhi

## Bronn
1869

1866 - 1867 - 1868 - **1869** - 1870 - 1871 - 1872
't Joar **1869** is 't 69e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
## Geboorn
;februoari
* 9 - Marie-Anne Tibbaut, Vlamsche schilderesse
;moarte
* 29 - Sir Edwin Lutyens, Iengelschn architect
;december
* 5 - Gustaaf Roels, West-Vlamsche graveur 
## Gestorven
Steentyd

right|thumb|Tekenienge in de grottn van Lascaux<br />16.000 - 12.000 BP
Den **steentyd** es d'oudste cultuurperiode die begoste 2,5 miljoen joar geleen en deurde tout round 1500 v.C. moar da varieert van plekke tout plekke.

Den steentyd keunn j'ouderverdeeln in drie foasn:
* et paleolithicum of den oundn steentyd, van 300.000 tout 12.000 joar geleen. Van kunste es d’r in die periode nog gin sproake.
* et mesolithicum of den middnsteentyd deurde van 12.000 tout 6.000 joar geleen. 
* et neolithicum of joungn steentyd begoste by uus van 4.000 v.C. en deurde tout 1500 v.C.
Vuustbyle

[thumb|Vuustbyle gevoundn in de [Spanje|Spoansche provinsje Valladolid.]]
**Vuustbyln** èn roundomround nen scherpn boord die lanks weerskantn bewerkt es. Ze zyn meestol gemakt in et oud-paleolithicum uut **viersteen** of **silex**. 

De vorm varieert van ertvormig, ovoal, drieoekig enz. 't Es nog nie zekers oe d'r en chronologisch verband es.

Archeoloogn twyfeln ook over de bedoelienge en et gebruuk van vuustbyln. Misschiens woarn ze bedoeld vo te kappn, te snyen en uut te groavn. Ze woarn nie echt bruukboar vo byvoorbeeld wilde beestn mè t'attaqueern.
Rudyard Kipling

thumb|right
**Joseph Rudyard Kipling** (Bombay (India), 30 december 1865 – Londn, 18 januoari 1936) wos een Iengelschen schryver en dichter. En is 't mêest bekend deur zyn boek The Jungle Book (1894), 't veraal van Mowgli, e klêen mannege dat opgroeit tusschen de wilde bêestn. Rudyard Kipling krêeg in 1907 de Nobelprys Litteratuur. 't Wos 'n êeste keir dat etwien die in 't Iengels schrêef dien prys krêeg; en tout op vandoag is 'n ouk 'n joungstn. 

Kipling wos e man van zyn tyd. In die periode wos 't kolonialisme simpelweg anveird. In zyn werk zie je dat thema ton ouk dikkers werekêern. In zyn tyd wos 'n styf populair. Loater, ton dat er kritiek kwam op 't kolonialisme, wos 'n minder eleezn. Moa de latste joarn begunn de lezers nem were t'apprecieern. 

## External koppelienge
* Werk van Rudyard Kipling online by de University of Newcastle.

## Bronn
Chopper

[150px|thumb|Chopper uut [Spanje, Douro]]
**Choppers** (van 't Iengels *to chop*: kappn) zyn d’oudste steenn werktuugn die dateern uut den steentyd. 

Ze zyn moar lanks enen kant en kleen bitje bewerkt. Z’èn één snykant die styf ounregelmoatig es van vorme. 

Deur zuk alloam te gebruukn, kostn de vroegste mienschn vleeseter kommn. Doarvoorn bestound under teetn ollene moar uut oas want under tandn woarn d’r nie up voorziene vo rauw vlees te keunn kapotscheurn. Choppers vind j’ollene moa were by voundstn van meer of 2 miljoen joar oud.

Meer g'evolueerde gemeenschappn gebruuktn de meer g'avanceerde chopping tools die loater nog vodder verfynd gerochtn tout vuustbyln.
Chopping tool

thumb|Chopping tools
thumb|Chopping tools
**Chopping tools** es de verzoamelnoame vo steenn alloam uut et oud-paleolithicum. 

Chopping tools zyn e voddere evolutie uut d'oudere choppers. Ze woarn gebruukt vo alloam of woapns van te moakn. Ge makt ze deur stikkn of te sloan van weerskantn van nen groddern silexsteen, den **steenkern** genoemd. Zo krygt je nen veel scherpern boord. 

De voundstplekkn liggn surtout in Oazië (China).

Deur voddere ountwikkelienge zyn chopping tools g'evolueerd en verfynd tout vuustbyln.
Gravensteen

thumb|'t Gravensteen (vorkant)
't **Gravensteen** is e burcht in Gent. 't Is 'n ênigstn burcht in Vloandern uut de Middelêeuwn die nog intact is. Anno 2008 is 't êen van de grotste touristische attraksjes van Gent.

## Geschiedenisse
D'êeste die op de plekke begostn te bouwn woarn de Groavn van Vloandern. Graaf Boudewijn I zou d'êeste versterkieng loatn moakn en voun de stad te verdedigen teegn de Vikiengs. Moa de burcht lik of da 'n d'r nu uutziet, is moar ebouwd in 1180 deur Filips van den Elzas. D'inspiroasje kwam van de kastêeln dat 'n ezien adde op de Twidde Kruustocht. 
't Gravensteen wos de residensje van de Groavn van Vloandern tout in 'n 14sn êeuw. Doarachter dei de burcht dienst lik rechtbank, en e gevang. Loater van tyd gounk et verlôorn: de menschen bouwnde zelfs uuzn d'rteegn. Mi de stêenn van 't Gravensteen miekn ze zelfs ander uuzn. Op 't ende van 'n 19sn êeuw wos 't er sproake van 't hêlegansn of te breekn. In 1885 kocht stad Gent de burcht, en z'en 't hêle erenoveerd.
1865

1862 - 1863 - 1864 - **1865** - 1866 - 1867 - 1868
't Joar **1865** is 't 65e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
;december
* 17 - Leopold II bestygt de trôone
## Geboorn
;december
* 30 - Rudyard Kipling
## Gestorvn
;december
* 10 - Leopold I
Edmond de Coussemaker

[thumb|Buste van Edmond de Coussemaker in [Belle, Frans-Vloandern.]]

**Edmond de Coussemaker** (Belle, 19 april 1805 - Rysel, 10 januoari 1876) was een advocoat, musicoloog en etnoloog die hem surtout bezighield met 't erfgoed van Frans-Vloandern. Tegoare mè Michiel de Swaen en Maria Petyt was De Coussemaker één van de belangrykste vertegenwoordigers van de Vlamsche cultuur in Frankryk.

De Coussemaker studeerdege rechtn in Parys en terzelfdertyd volgdet ie e muziekstudie, omdat 'n componist wildege wordn. Je wierd uutendelik rechter in Sint-Winoksbergn, Hoazebroeke, Koameryk, Duunkerke en Rysel.
 
In 1853 richtege De Coussemaker 't Comité Flamand de France ip, omdat 'n 't verdwynn van 't gesproken Vlams wildege doen stoppn. Tegoare met de paster-politieker Jules Auguste Lemire het 'n geprobeerd van 't Vlams ounderwys te loatn bestoan an de katholieke schole van o.a. Belle, moa dat is nie gelukt. 

De Coussemaker gerakte gekend met 't ipschryvn van Vlamsche volksliederen uut Frans-Vloandern en je publiceerde ze in zyn *Chants populaires des Flamands de France* in 1856. 

De musicoloog Edmond de Coussemaker was actief ip 't gebied van middelêeuwse muziek. Zyn muziektheoretisch werk *Hucbald moine de St. Armand et ses traites de musique* (1839-1841), was van belang vo d'heriplevienge van oude kerkmuziek. 
## Werkn
* *Hucbald moine de St. Armand et ses traites de musique* (1839-1841)
* *Histoire de l'harmonie au Moyen Age* (1852) 
* *Chants populaires des Flamands de France* (1856)
* *Les harmonistes des XII et XIII siècles* (1864)
* *Oeuvres complètes du trouvère Adam de la Halle* (1872)
* *Scriptores de musica medii aevi* (4 delen) (1864-1876)
## Externe koppelienge
* Chants populaires des Flamands de France, liedjestekstn
1805

1802 - 1803 - 1804 - **1805** - 1806 - 1807 - 1808
't Joar **1805** is 't 5e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;april
* 2 - Hans Christian Andersen
* 19 - Edmond de Coussemaker
## Gestorvn
;december
* 27 - Belle van Zuylen, Hollansche Franstoalige schryfster
823

820 - 821 - 822 - **823** - 824 - 825 - 826
't Joar **823** is 't 23e joar in de 9e eeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
thumb|350px|D' overgoave en vernederienge van Thomas de Sloaviër
## Gebeurtenissn
* Lotharius I, oudste zeune van Lodewyk de Vroomn, hervormt 't besteur in zyn Frankisch Ryk en wordt in Rome deur paus Paschalis I were toet co-keyzer gekrôond.
* Keyzer van Byzantium Michaël II versloat 't ipstandig Byzantyns leger oender bevel van Thomas de Sloaviër in Thracië. Thomas moet hem overgeevn en je wordt deur zyn eygn volk  uutgeleverd an Michaël II. Je wordt g'executeerd.
## Geboorn
* Pepeyn II van Aquitanië
;juni
* 13 - Karel de Kletsn
## Gestorvn
* Thomas de Sloaviër, Byzantynsche generoal
Commonwealth War Graves Commission

[thumb|Uutzicht op een [Iengels kerkof in Vormezêle, ounderoudn deur de CWGC]]
**Commonwealth War Graves Commission** (CWGC) is een organisoasje die instoat vo d'Iengelsche kerkoovn van de landn die dêel zyn van 't Gemênebest. Z'ounderhoudn de groavn en têekn ol de gegeevns op. 

't Hoofdgebouw van de CWGC stoat in Maidenhead, in Iengeland. Ze zyn verantwôordelik vo de nagedachtenisse van 1,7 miljoen gesneuvelde van 't Gemênebest. Z'hen, over hêel de weireld, mêer of 2.500 kerkhoovn opericht of in ounderhoud. 

Zes landn zyn dêel van d'organisoasje: Australie, Canada, India, Nieuw-Zêeland, Zuud-Afrika, en 't Verênigd Keunienkryk. 'n Vôorzitter is 'n Hertog van Kent. 

De grotste kerkhoovn leggn in Vrankryk en Belgie. Ze woarn ebouwd achter 'n Êestn Weireldôorlog. 't Grotste is Tyne Cot in West-Vloandern mi bykan 120.000 groavn. Vo onbekende soldoatn woarn d'r Memorials opericht. 

## Externe koppelienge
* Officieeln website van de CWGC
Dune

thumb|<center>Duunn an de Vlamsche kust
Een **dune** is een euvel van fyn zand, ountstoan deur de wind. D'r zyn duunn langs de kust, langs riviern of in de woestyne. Een dunepanne is een komvormige diepte in een dune.

## Vlamsche zêeduunn
De duunn langs de Vlamsche kust moakn dêel uut van een stroke die lopt van Noord-Frankryk, Vloandern, Olland en de Duutsche waddn tout in Denemarkn. Ze zyn ountstoan deur invloed van zêe, wind en begroeiinge. Ze zyn van belang vo ’t achterland te beschermn teegn overstrominge en wordn doavôorn ook styf goed ounderoudn. Deur ‘t inplantn van helmgras wordt de angroei van de duunn bevorderd. ’t Landschap an de kust is styf gevarieerd met vele sôortn plantn en bêestn. Deur zand, regen, wind en plantngroei zyn de duunn constant in beweginge.

## Nateurgebied
[thumb|left|Den [Ôogn Blekker in Koksyde]]
* Tusschn Cadzand en Knokke, ip de grenze van België en Olland, zyn de duunn ounderbrookn en is ‘t Zwin ountstoan. 
* Den Ôogn Blekker, die z’n noame gegeevn et an ‘t nateurreservoat in Koksyde, is d’oogste dune an de Vlamsche kust. 
* De Fonteintjes is een nateurgebied in de duunn tusschn Blanknberge en Zêebrugge.
* Ten zuudn van De Panne, ip de grenze van België en Frankryk ligt ‘t nateurreservoat “De Westhoek”.

[800px|Panorama van de duunn in [De Panne]]
877

874 - 875 - 876 - **877** - 878 - 879 - 880
't Joar **877** is 't 77e joar in de 9e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
## Gestorvn
*Bivinus van Vienne
;oktober
*6 - Karel den Kletsn
Afrika

thumb|Afrika gezien vanuut de ruumte
**Afrika** is, qua oppervlakte en inweuners, 't twidde grotste weirelddêel. 't Besloat à peu près 30,221,532&nbsp;km² en dat is 20,4% van de landoppervlakte van de weireld. D'r weunn mêer of 900 miljoen menschen (in 2005), verdêeld over 46 landn (53 a je ol d'eilandjes meitelt). In 't Nôordn grenst Afrika an de Middellandsche Zêe, in 't Nôordôostn an 't Suez kanaal en de Rôo Zêe, in 't Zuudôostn an d'Indische Oceoan, Brits Indisch Oceoanterritorium (Vereinigd Keunynkryk), en in 't Westn an 'n Atlantischen Oceoan. 

In Afrika stoat de wiege van de mens en de mensoapn.
Winter

thumb|right|Winters landschap mi snêeuw
'n **Winter** is êen van de vier sezoenn. Na volgens vanop wuffer kant da je wunt op d'eirde volt 'n winter op een ander moment.

Volgens d'astronomie begunt 'n winter op 't nôordelik oafround round 'n 21sn december. De zunne stoat ton 's noens an 'n Stêenbokskêerkrieng lôodrechte an 'n emel. Dezen is 'n kortsn dag op 't nôordelik oafround. 'n Astronimischen winter endigt bykan ossan op 'n 20sn moarte, nu en ton ouk op 'n 21sn moarte. Ton begunt 'n uutkom.

## Gevolgen vo mens en nateure
'n Winter is in nuze streekn 't koudste sezoen. 't Ku ton vriezn en snêeuwn. Da ku vo miserie zorn op de boane. Moa d'r zyn ouk gêestige kantn: de kinders moakn snêeuwmann, en je ku schatsen op de vyvers, of skien.

De boomn en de plantn stoppn mi groeien. En sommigte bêestn oudn ton nundern wintersloap.
Geologische tydschoale

De **geologische tydschoale** es en chronologische indelienge van de ountwikkelienge van uze planete, d'eirde, in eoonn, era’s, periodes en tydvakkn.

Die schoale es gebaseerd up grote biologische en/of geologische veranderiengn. D’r zyn ol verschillige tydschoaln gepubliceerd gewist. ’t Es dus goe meugelik da j’in andere publicoaties andere noamn of dateriengn van de geologische tydvakkn goat zien stoane.
Holoceen

Et **Holoceen** es et joungste geologisch tydvak uut de geschiedenisse van d'eirde.

## Daterienge
Et Holoceen begunt by den letstn ystyd à peu près 10.000 joar geleen. 't Holoceen es dus (en deel van) en interglacioale periode, dat es en periode tusschn twee ystydn. 

Typisch vo interglacioale periodes es da't klimoat upwarmt woardeure da de zeespegel overol omoge begunt te goan. Die globoale upwarmienge es dus ol 10.000 joar an den gank.

## Geologische veranderiengn
right|thumb|Niveau van den zeespegel binst et holoceen
Sinsn et begun van et holoceen begoste ’t klimoat overol were up te warmn. Sinsndien es de zeespegel bluuvn omoge goan moar wel an verschillige vitessn. Tusschn 10.000 en 8.000 BP es de zee 30 mèter gesteegn, tusschn 8.000 en 5.000 BP 13 mèter (of 43 centimèter per eeuwe), en sinsndien 10 centimèter per eeuwe.

De stygienge van et zeewoater es nu nog osan an den gank. De letste decennia goat et rapper dan doavoorn. An die vitesse goat et zeewoater tegen 2100 ne heeln meter gesteegn zyn.

Et Holoceen es de dus periode woarin da de kust van Vloandern en Olland gevormd èt gewist lik of da me't wynder nu kenn: de Noordzee ountstound, de kuststroke mè eur duunn, de natte veengebiedn in Olland en et waddngebied in Noord-Olland.

## Noamgevienge
Holoceen en Pleistoceen t'ope noemt ook wel et **quartair** moar de *International Union for Quarternary Research* (INQUA) èt die noame ofgeschaft. En deel van de geoloogn es doar niet mè d'akkoord en bluuft die noame nog gebruukn. 

't Word Holoceen komt uut et Grieks: *holos* wilt zeggn "helegansn" en *ceno* wilt zeggn "nieuw". In oudere geologische indeliengn sproakn ze van et "Alluvium".
't Zoute

thumb|'t Zoute is no. V ip de koarte van Knokke-Heist
**'t Zoute** is een dêel van de kustgemêente Knokke-Heist in West-Vloandern. 't Ligt moar e poar km van de Belgisch-Hollandsche grenze.

't Zoute is e ryke wyk woa dat er gin gemêentebelastingn betoald wordn en woa dat er vele luxeboutiques zyn en restaurangs. 't Zoute is gekend vo z'n snobisme. Burgemêester Leopold Lippens het in de joarn 1980 dudelik gemakt dat 'n liever nie het dat er frigoboxtoeristn ofzakkn noa zyn stad. En 't Albertpling wordt deur de toeristn ironisch *place m'as-tu-vu* genoemd omdat de snobs doa geirn gezien wordn. 

## Geschiedenisse
[thumb|Postkoarte van vo den êesten Weireldoorlog met 't hotel Memlinc en de tram[stoasje|Stoatie|stoasje.]]

De geschiedenisse van 't Zoute is nauwe verboundn met *de Compagnie 't Zoute*. Die compagnie is ip 1 meie 1908 gesticht deur de familie Lippens. Verschillige leedn van de familie woarn iprichters. De doagelikse leidinge is nu in handn van twêe kozyns: Raymond en Maurice Lippens. De noame van de ounderneminge verwyst noa de schorrn: "zoute schorre". 

De bedoelinge van de Compagnie 't Zoute was an den êne kant de versnipperinge van eigndommn van de familie te vôorkommn en an den andere kant de bescherminge van 't uniek landschap van Knokke. 

Ip 't ende van de negentienste êeuwe kwoamn d'r vele Ingelsche toeristn noar uze kuststreken vo te genietn van de gezounde zêelucht. Ze brochtn hunder nationoale sportn mee lik tennis en golf. Ook ist er nog assan een Anglicoans kerksje in Knokke an de Zouteloane. De familie Lippens  werkte mee an den anleg van de Royal Golf 't Zoute, één van d'oudste en schonste  golfterrings van 't Europees continent en de tennisveldn van de Tennisclub in 't Zoute. En loater volgde ook 't anleggen van verkoavelingen. 't Zoute is deur de Duutschen urbanist Stübben ountworpn en droagt by tout 't exclusief karakter van Knokke-Heist. Round 't golfpling zyn der in den êestn elft van de twintigste êeuwe e grôot dêel villa's en cottages gebouwd volgens stringe stedenbouwkundige vôorschriftn.  

Den dag van vandoage is de Compagnie 't Zoute eigenoare van landbouwgroundn, de Royal Zoute Golf Club, de Vlindertuin, de Royal Zoute Tennisclub, de minigolf, zestien fermettes die verheurd wordn en ze zyn ook nog eigenoare van 't Zwin.
## Beziensweirdigheedn
15px
*Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Knokke-'t Zoute]]*

## Externe koppeliengn
* Website van Knokke-Heist
* Officiële website van de Royal Zoute Golf Club
Duunkerke transgressies

De **Duunkerke transgressies** zyn periodes van grote stormvloedn die begunn zyn in de twidde eeuwe v.C. Z'èn en belangryke rolle gespeeld by de vormienge van de Vlamsche Kust en die van Noord-Vrankryk en Olland.

Transgressies zyn periodes woarin da de zee vo langern tyd land verovert. Da gebeurt deur grote stormvloedn die de zee landinnewoars sloan.
Deur d'overstromiengn veranderde de kustlyne anzienlik, want d'r ountstoan langsn de kustvlakte grote geuln of kreekn die zout zeewoater diepe landinnewoars briengn. 

## Transgressieperiodes
thumb|De Duunkerke transgressies
D'r zyn drie transgressieperiodes gewist.

*Duunkerke I deurde van de 2e eeuwe v.C. tout de 1e eeuwe n.C. 
*Duunkerke II deurde van de 4e eeuwe tout de 8e eeuwe n.C. 
*Duunkerke III es begunn in de 11e eeuwe en es nu nog bezig

Tusschn die transgressies kreegn me periodes van regressie.

## Achteroalde visie
De Duunkerke transgressies zyn anziene lik en achteroalde visie vo de vormienge van de Vlamsche en d'Ollandsche kust uut te leggn. Studies toonn an dat der gin gefaseerde transgressieperiodes zoundn gewist èn moar da d'ountwikkelienge geleidelik an gebeurd zou zyn.

Moar da nimt nie weg dan de Duunkerke transgressies nog osan under belang èn, want veel bestoande literateure verwyst der nog noar.

## Bronn
Duunkerke I

**Duunkerke I** es d'eeste van de Duunkerke transgressies die zorgdn vo grote, bluvende overstromiengn an de kustvlakte. Duunkerke I deurde van de 2e eeuwe v.C. tout de 1e eeuwe n.C.

In die periode deurbrikt de zee d'oude duunn die 5.000 joar geleen an uze kust gevormd èn gewist. De kustlyne verandert helegansn, want lanksn de kustvlakte ountstoan d'r bree geuln of kreekn die zout woater landinnewoars briengn. 

Die kreekn oundergaan de getydn van de zee. By vloed loopn ze zynder over en 't land round die geuln gerakt overstroomd. 't Gebied da zo ollene moar by vloed ounder woater komt te stoan, noemt **slikke**. Up slikkn keunn d'r ollene moar halofytn gruujn, da zyn plantn die teegn zout woater keunn.

Achter Duunkerke I krygn me en kalme periode mè de **Romeinsche regressie**. In die periode ountstoundn d'r nieuwe duunn en dus e nieuwe kustlyne.