open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oudiengels

**Oudiengels** wos e West-Germoansche toale die in Iengeland gesprookn wos in de periode 450 tout round 1100.
De Iengelsche inweuners van dienen tyd noemden under eigen *Angle, Angelcynn* of *Angelfolc*. Under land noemden ze *Angelcynn* of *Englaland*, en under toale *Englisc*.

## Oudiengelsche variantn
Oudiengels wos gin eeneidstoale. D’r woarn vier grote dialectn:
* Angelsaksisch
* Mercian
* Northumbrian
* Kentish
Die dialectn zyn genoemnd na Angelsaksische vorstndommn woar dan ze gekout èn gewist. Verreweg de meeste tekstn woarn in ’t Angelsaksisch geschreevn. De vroegste Oudiengelsche tekstn dateern van round 700.

## Verwantschap mè andere toaln
### Anglo-Fries
Oorsprounkelik wos Oudiengels e miengelienge van de toaln van de Germoansche stammn Angeln en Saksn. Gedreevn deur de grote volksveruurziengn die toun an 'n gank woarn, zyn die stammn round 450 vanof Noord-Duutsland en Zuud-Denemarkn massoal na Iengeland uutgeweekn. Doarom noemn ze Oudiengels ook wel **Anglosaksisch**. 

Moar en deel van die stammn es ook gestrand in wuk da nu Friesland es, in 't noordn van Olland. Zynder miengelden under mè de platselikke bevolkienge. Da verkloart voewuk da Oudiengels en Oudfries zo goed up mekkoar trekkn: die twee toaln zyn etymologisch verwant mè mekoar. t'Ope noemn ze z' ook wel den **Anglo-Frieschn toalgroep**.

### Oudnoors
Moa vanof de 9e eeuwe begostn de Vikings up grote schoale Iengeland binn te volln. Zynder èn doar twee eeuwn gebleevn. Verschillige van de Oudiengelsche tekstn goan juuste over de involln van de Noormann. Doadeure èt et Oudiengels styf beïnvloed gewist deur et Oudnoors, de toale van de Vikings. Da verkloart voewuk dat er in ‘t modern Iengels veel woordn zyn die nen Scandinoavischn oorsproung èn, lik *sky, leg, they*.

### Oudfrans
Loater èt den Middeliengelschn woordnschat groundig beïnvloed gewist deur et Oudfrans. Doavoorn moetn we werekeern na de Slag by Hastings in 1066. D'Iengelsche keuniengn woarn d'r moa juste mè grote moeite in gesloagd voe de Vikings buutn te dryvn, of 't nieuws kwom binn da de Normandiërs ounder leidienge van Willem de Veroveroare in Hastings geland woarn. 't Es de Normandiërs gelukt vo heel Iengeland te verovern. Vanof toun wos 't in de schooln verboodn voe nog Iengels t’ounderwyzn, drieounderd joar lank. Dat es de verkloarienge voewuk dat er in 't Iengels zo veel woordn zyn die an 't Frans doen peinze. Moa 'n boasiswoorndschat es Germoans gebleevn, 't Iengels es wel degelik e Germoansche toale.

## Fragmentn
### Beowulf
Ier es e fragment uut ‘‘’Beowulf’’’, nen epischn romang. ’t Es e Germoans drama over ’t gevicht tusschn den Deenschn en Zweedschn keunienk. D’r kommn ook mounsters en droakn in voorn. 
thumb|right|200px|Eeste blad van ''Beowulf''

### Radsel 14
Radsels zyn populair in veel toaln en cultuurn. D'r bestoan en zestiental Oudiengelsche radsels die dikkers nogol geheimzinnig overkommn. De bedoelienge es da 'n lezer 't word kut roadn dat 't radseltje beschryft. 't Word dat ier gezocht es, es nen oorn. 't Radsel vertelt dat oorns gebruukt zyn lik drienkbeker, versierienge of woapn, moar ook voe soldoatn t'alarmeern dan ze moetn goan vichtn.
Breinigerberg

thumb|Breinigerberg
**Breinigerberg** is e wyk van de stad Stolberg in de Duutsche deelstoat Noordreyn-Westfalen. Der weunn 971 menschn.

## Externe koppelienge
* Officieeln website va Breinigerberg
* Officieeln website va Breinig + Breinigerberg
Sente

**Sente** (Nederlands: Sint-Katharina) is e plekke te kluffe ip de grenze van Kuurne, Eule en Lendlee. De Sint-Katharinekeirke ligt vo'n elft in Lendlee en voo'n elft in Eule. Omda de parochie nie echt ievers bieôort, eit ze olsan een nogol onafankelike koerse gevoarn.

De parochie es gegroeid an et kruuspunt van de boane tussn Kortrik en Roeseloare. d' Er wos vroeger een tringstoatie in Sente, ip de spoorlinne Kortrik-Brugge, moar z'es in 1955 ofgeschaft.

In Sente ej nen bakker,ne bêenouwery, 'n friture, 'n coiffeur, 'n wienkelke, 'n schole vo de klêen gastn, en eu gazettewienkelke. Er is ôok nog de chiro Kiekeboe.

Ne bekende Senteneire is Piet Huysentruyt.
1382

1379 - 1380 - 1381 - **1382** - 1383 - 1384 - 1385
't Joar **1382** is 't 82e joar in de 14e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
thumb|Slag by Westrôzebeke
;meie
* 9 - Lodewyk van Male, groaf van Vloandern, erft de groafschappn Artesië en Bourgondië (Franche-Comté) van zyn moeder Marguerite van Vrankryk.
;november
* 27 - Slag by Westrôzebeke
## Geboorn
* Erik VII van Denemarkn, keunienk van Denemarkn, Noorweegn en Zweedn
## Gestorvn
;meie
* 9 -  Marguerite van Vrankryk, vrouwe van groaf van Vloandern Lodewyk I 
;september
* 10 - Lodewyk I van Hongareye, keunienk van Hongareye en Krowoasje 
;november
* 27 - Filips van Artevelde, regent van Vloandern, zeune van Jacob van Artevelde
Vrede van Doornik

De **Vrede van Doornik** es en overeenkomste da geslootn èt gewist up 18 december 1385 tusschn den ertog van Bourgondië Filips den Stoutn en de upstandige Gentenoars. 

De Vrede van Doornik zorgde d'rvoorn dat Gent ol eur privileges mochte bluuvn oudn. Ook moestn de Gentenoars gin verantwoordienge ofleggn voor under verzet, ze kreegn mè andre woordn amnestie.

Da wos en upmerkelik diplomatiek succes vo de Gentenoars die pertank by den Slag by Westrôzebeke en poar joar idder teegn de Fransche verloorn addn.

't Enigste da de Gentenoars moestn upgeevn, wos under verbound mè Iengeland. En ze moestn den keunienk van Vrankryk ook effectief lik under keunienk erkenn, wuk dan ze zynder toun ook gedoan èn.
18 december

**18 december** is den 352stn dag van 't joar (353stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 13 doagn tout 't ende van 't joar.

## Gebeurtenissn
* 1385 - Vrede van Doornik
## Geboorn
* 1990 - Jens Dendoncker, Vlamsche komiek
## Gestorvn
* 1711 - Louis de Deyster, Vlamsche kunstschilder, etser en bouwer van muziekinstrumentn
1385

1382 - 1383 - 1384 - **1385** - 1386 - 1387 - 1388
't Joar **1385** is 't 85e joar in de 14e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
;december
*18 - Vrede van Doornik
## Geboorn
## Gestorvn
Belle

**Belle** (/balə/) (Frans : ''Bailleul'') es e gemêente in Vrankryk in 't Noorderdepartement. 't Ligt in Fransch-Vlaenderen, mêer bepoald in de Franschn Westoek, teegn De Schreeve. Belle grenst an de West-vlamsch gemêente Vlaenderen Bergen (mêer bepoald an Westouter, Loker, Dranouter en Nieuwkerke) en an de Fransche gemêentn Niepkerke, Steenwerk, Zoetestede, Oud-Berkyn, Merris, Metern en Sint-Janskapelle. 
thumb|left|250px|'t Belfort van Belle

Belle ligt in 't Frans-Vlamsche Houtland, nie verre van de Leiedaele, an de voet van de bergen van de Fransche Westoek, lyk de Zwortnberg en de Katsberg. By de gemêente ôorn ôok nog de gehuchtn Outerstene, 't Stêentje, De Krebbe en Le Nouveau Monde. Hil o d'ôostkantn van Belle teegn De Schreeve ligt et grensgehuchtje De Seule.

't Weunn e grôote 14.000 mienschn en 't uutzicht is nog ossan styf Vlams, oundermêer om dan der achtern 'n Êestn Weireldôorlooge (verre olles wos plateschootn) uuzn ezet zyn lyk in Brugge. Deur Belle lôopt d'A25-ottostroade tusschn Rysel en Duunkerke, die en ounderdêel es van d'E42. In Belle ligt er ôok e stoasje an d'yzerboane tusschn Rysel en Haezebroek. Ôok lôopt er en ôogesneleydlynne vo TGV's tusschn Rysel en Kales deur 't groundgebied van de gemêente, mo die stopp'n iere vaneig'n nie.

## Beziensweirdigeedn
* 't Stadhuus van Belle mè 't belfort, da ôorsprounkelyk wierd ipgericht in de twoalfde êeuwe mo deur d'n tyd verschilligte kêern es g'abimeerd deur brand of ôorlooge. Ôok in d'n Êestn Weireldoorlooge es't hillegansn platgesmeetn. Derachter es 't erbouwd en sedert 1922 es 't erkend lyk istorisch monument. 't Belfort es ôok, tôope mè nen ôop and're belfortn in Vlaenderen en Frans-Vlaenderen, erkend lik weirelderfgoed deur den Unesco.
* De Sint-Vaastkerke
* De Sent-Amandskerke
* 't Ôorloogsmonument, gebouwd ip de plekke van de vroegere Sint-Amandskerke mè stêen'n van de bist d'n oorlooge platgesmeetn kerkn en belfort.
* 't Iengels ôorloogsmonument uut 1921
* 't *Présidial*, de vroegern rechtbank van de baljuw, es gebouwd in 1776 en es êen van de êenigste gebouwen die nie zyn platgesmeet bist d'n ôorlooge.
* 't Muuzee Benoît de Puydt mè Vlamsche en Nederlandse kunst
* 't Huus van't Nederlands of *Maison du Néerlandais* (MNL), 't regionoal centrum vo 't Nederlands in Nôord-Vrankryk
* In de gemêente zyn der verschilligte soldoatekerkoovn:
** 't *Bailleul Communal Cemetery Extension*, mè mêer of 4500 groavn
** 't *Outtersteene Communal Cemetery Extension*, in 't gehucht Outerstene, mè 1465 gesneuveld'n
** Ip de gemêentelyke begroafplekke van Belle liggen der mêer of 700 Fransche en Iengelsche gesneuveld'n

Bailleul (Nord) - Eglise Saint Vaast 2.jpg|De Sint-Vaastkerke
Bailleul saint amand clocher.JPG|De Sint-Amandskerke
Bellemonument.jpg|'t Ôorloogsmonument ip de platgesmeetn Sint-Amandskerke
Bailleul musee.jpg|'t Muuzee Benoît de Puydt
Bailleul_Communal_Cemetery_&_Extension.JPG|'t *Bailleul Communal Cemetery Extension*


## Bekende Bellenoars
* Edmond de Coussemaker: vôorvechter van 't Vlamsch in Frans-Vlaenderen
* Bruno Dumont: filmregisseur en scenario-schryver

## Externe koppelienge
* Officieeln site van Belle (in 't Fransch) 
* Belle in de Grooten Oorloog
Publiek doming

**Publiek doming** is de verzoamelnoame vor olle werkn (programma's, tekstn, schilderyen en muzik) woadat er gin auteursrechtn mir up zittn. Iederêen die e werk makt, et bepoalde rechtn up da werk. In de *Conventie van Bern* stoat er dan die rechtn vervolln achter minimum 50 joar, dus ol de landn die die conventie ondertêeknd en, moetn under doaran oddn. In België en Olland is da bevorbeeld 70 joar.

Sommigste minschn zeggn dat under werk onder 't publiek doming volt, mor da ku nie volgens de wet. Sommigste rechtn kuj an etwien anders geevn (lik 't recht om je werk openboar te moakn) en andere nie ('t voaderschapsrecht).
Slag by Westrôzebeke

thumb|Slag by Westrôzebeke uut de kroniekn van Jean Froissart
De **Slag by Westrôzebeke** is nen istorischn veldslag beist den Ounderdjoarigen ôorlog. De Slag by Westrôzebeke is uutgevochtn gewist ip 27 november 1382 ip de Goudberg tussn Westrôzebeke en Passchendoale.

## Verlôop
De Vlamse steedn, en Gent in 't byzounder, laagn sinsn 1370 in ruze mè de Groaf van Vloandern Lodewyk II van Male. Omda 't ie allêne ni kost oaln, vroeg de groaf ulpe an keunienk Karel VI van Vrankryk. Karel VI wos nog e kind en den eigentlikken boas van Frankryk was Filips den Stoutn. Dien Filips was getrouw mè de dochter van Lodewyk: Margaretha van Male. Ne zat ip da moment Oudenoarde te belegern, mo kwam egliek of.

't Smoarde en de Fransche zettn under in e vierkant ip e berg en lietn 't voetvolk anvolln no den andere berg woada 't leger van de Vlamse steedn van Filips van Artevelde stound. 't Frans voetvolk kost ze gin mêester en moest ipgeevn. Van Artevelde peisde dat 'n an 't winn was en viel zelve an. Doadeure koste 't Franse peirdevolk under ipzyds anvolln. D'achterste Vloamiengn panikeerdn en scheurdn under piste.

De reste van de Vloamiengn zettn under in e rounde, mo wiern achteruut gedreevn. Nog e dêel koste vluchtn en de reste zat ip den deur zodoanig ip en oop, dan ze zelfs ni mè kostn vichtn.
Filips van Artevelde sneuvelde en 't was gedoan.

## Gevolgn
De Fransche wonn en in 't werekêern, plunderdn ze nog 't êen en 't ander. Azoa zyn Manten en Kalle van 't alletoorntje van Kortryk in Dijon gerakt, woar dan ze nu nog zyn. 

Moa vo de rèste èt under overwinnienge nie vele upgebrocht. Da komt omda de Fransche de bloeiende economie van Gent te styf nodig addn en nietn diervn ounderneemn teegn d'upstandige Gentenoars. Die rebellie èt gedeurd tout de Vrede van Doornik in 1385.

## Rôo lint rond West-Rôzebeke
Redelik kort achter de slag, wierd er in Westrôzebeke ol verteld dat Onze-Lieve-Vrouwe 't dorp gered adde van plunderingn van de Franschke. Z'ad dadde gedoan deur e rôo lint rond de prochje te spann, woadan de Franschke nie over kostn.  Onze-Lieve-Vrouwe wordt nu nog ossan specioal verêerd in Westrôzebeke.
## Externe koppelienge
*Vierienge 600 joar Slag by Westrozebeke, inhuldigienge Arteveldemonument (Frans Corneillie)
Coloradokevre

**Coloradokevers** zyn e sôorte kevers die ôorsproukelik uut 't zuudn van Nôord-Amerika kommn, verzeker uut Mexico. D'êeste kevers die in Europa eland zyn (1877), kwaamn wel uut Colorado, mei met de patattn.

## Uutzicht en leevnswyze
Coloradokevers kommn e goein cantimeiter lank. Ze zyn gilf en en up nundern rik 10 zworte striepn. Ze leggn ollêne eiers at warmer is of zeevntien groadn. In warme landn kunn ze drie kirs per joar tout achtounderd eiers leggn, oul ier mêestol mor êne kê. 

De larvn zyn êest grysde, doarachter kommn ze oraje en toune dounkerrôod. 't Zyn surtout de larvn die indeliks vele frettn. Buutn patattn, gebeur et ouk wel eki dan ze eetn an tomatte- of aubergineplantn.

Ze zyn moelik uut te roein omdan ze goed teegn vergif kunn en der zêre resistent teegn kommn.

## Geschiedenisse van de verspreidienge
thumb|left|Ôorsprounkelikke verspreidienge van de Coloradokever en de patatte.
[thumb|left|Kunstwerk van de coloradokevre in Hédervár, [Ongareye]]
Coloradokevers kommn 'n dag van vadoage vôorn in Nôord- en Middn-Amerika, in Europa, Azië en 't nôorn van Afrika. Ôorsprounkelik wos dat ollêne in Mexico, woa dan ze leefdn van de bloarn van *Solanum rostratum*, e sôorte van nachtschoa. Toun an der vanuut de Andes patattn inevoerd zyn in Mexico en de Verênigde Stoatn, zyn ze dadde begunn t'eetn. 

### In Europa
Ol vôorn 1900 zyn der kevers anekommn in Europa (Verênigd Keunienkryk en Duutsland), mo de grôte ploagn zyn me begunn achter 'n Êestn Weireldôorloge. In de joarn '30 van de twientigste êeuwe, moestn schoolkienders en soldoatn up vele plekkn in België kevers van de patatteplantn trekkn en ze kokkeduunn.
Astrologie

thumb|Homo signorum: Ieder dêel van ze lyf is verboendn met 'n astrologisch têekn
**Astrologie** is e verzoamelnoame vo gedachtn over 't verband tusschen 't leevn van menschen en gebeurtenissn op d'eirde ênerzyds, en de stand van sterrn en planeetn anderzyds. Astrologie is gin .

## Horoscoop
De populairste vorme van astrologie is verzekers 'n horoscoop. Da goat uut van 't têekn woarounder da j' ebôorn zyt. Doaby kykt een astroloog na 'n dag en 't eure woarop da j'ebôorn zyt.

### Huuzn in den horoscoop
Nen horoscoop weirdt vôorngesteld deur ne cirkel. Diene cirkel et 12 huuzn van elk 30 groadn. Ieder huus e z'n eign vertellienge:
* 't Eeste huus is Ram en volt oender jezelve. Der wordt ook ascendant teegn gezeid. De planete die doa by past is Mars. Je juste eure is nodig voe da uut te viendn.
* 't Twidde huus is de Stier en volt oender 't geld da je verdient me werkn, je luxe, hoe da je teegn jezelvn an kykt. De planete die doa by past is Venus.
* 't Derde huus is Tweelienk, en volt oender communicoasje (lik schryvn, telefoneern, internet, faxn), je broers en zusters, de loagere schole, klêne reizn. De planete die doa by past is Mercurius.
* 't Vierde huus is Krefte, en volt oender je thuus, je ma, je gevoelns, je voaderland, je jeugd, jen êeste lief. De lucht die doa by past is de moane (de moane is gin planete volgens d'astrologie, moar e lucht).
* 't Vuufde huus is Lêeuw, en volt oender je kinders, je minnoars, gokkn, creatief zyn. De lucht dat doa by past is de zunne (de zunne is gin planete volgend d'astrologie moar e lucht).
* 't Zesde huus is Moagd, en volt oender werkn voe je boas, je gezoendheid, klêen grut. De planete die doa by past is Mercurius.
* 't Zevenste huus is Weegschoale, en valt oender je partner, je collega's, je zoekn noar e goein avokoat, je contractn. De planete die doa by past is Venus.
* 't Achtste huus is Schorpioen, en valt oender al de geheimn, notoarissen, 't geld van 'n andr woa da je gy gebruuk van makt, ol da oender de groend is, erfenisse. De planete die doa by past is Pluto.
* 't Negenste huus is Boogschutter, en valt oender de grôte reizn, jen intelligentie, je processn, jen hogere schole. De planete die doa by past is Jupiter.
* 't Tienste huus is Stêenbok, en valt oender je prestige, je beroepskeuze, je zelfbeheersienge, je voader, je morele steun. De planete die doa by past is Saturnus.
* 't Elfste huus is Woaterman, en valt oender je vriendn, je wenschn en verwachtiengn, menschen die je steunn. De planete die doa by past is Uranus.
* 't Twoalfste huus is Vissn, en volt oender al wa schemerig is, de klinieke, 't occulte, je wegcyfern, boete doen, weeznhuuzn. De planete die doa by past is Neptunus.
KLJ

De **KLJ** of **Katholieke Landelijke Jeugd** (ouk wel eki *de boern* enoumnd) is e jeugdbewegienge die surtout werkt up de buutn. Oloewel dan ze ol êentige joarn van zesse meugn begunn, werkn de mêeste ofdêliengn in West-Vloandern van vichtiene of zestiene vors.

## Missie
*Jounge menschn tope briengn
*Werkn an persôonlikke en groupsvormienge
*Meielpn an 't upbouwn van de moatschappy

## Fuivn
In West-Vloandern is KLJ surtout ekend voun ze grôte fuivn in tentn of angaars.

## Externe koppelienge
*Nationoaln site
Trekzak

thumb|Trekzak
Nen **trekzak** of **trekharmonica** is e muziekinstrument van de zelste familie lik den accordeong. Juste lik by den accordeong bestoat nen trekzak uut twêe kassn die mi makoar verbondn zyn via e boge. In de kassn zittn der ploatn mi tongsjes up, en up de kassn stoan der ventieln. Oe je e ventiele induwt, bloas je lucht noar e specifieke ventiele. Ol de reksche kant zittn de melodienootn, ol de linksche kant zittn de basnootn. Der zyn verschillende soortn trekzakkn. G'et er mi 1, 2 of 3 reekn knoopn ol de reksche kant.

## Verschilln mi den accordeong
't Êeste verschil mi nen accordeong is da nen trekzak wisseltonig is, juste gelik by e mondmuzik, de concertina en de bandoneong. Da wilt zeggn da j' mi dezelste ventiele e verschillige note krygt oe je trekt of oe je duwt. Mêestol is 't en holve tône verschil.
't Twidde grôte verschil mi nen accordeong is da nen trekzak diatonisch is. Da wilt zeggn da j' nie ol de twoalf nootn van en octaaf ku speeln, mor ollêne mo dedie dan in de tôonladder zittn.

Den trekzak is nie mir echt populair en is verre ollêne mo gebruukt in de volksmuzik. Den accordeong is vele populairder en is vele mêer gebruukt.

## Interne koppelienge
* Bandoneong
Accordeong

thumb|200px|En 120-bas Bugari Armando Knopaccordeong
Nen **accordeong** is e muziekinstrument van de zelste familie lik de trekzak, mondmuzik, harmonium, concertina en bandoneon. In de volksmond zeggn ze ôok wel e kêe *piano des pauvres* teegn of verkêerdeluk *trekzak*.
Nen accordeong bestoat ut twêe kassn die mi makoar verbondn zin via e boge. In de kassn zitn der ploatn mi tongsjes up. Up de reksche kasse stoan der knoopn of toetsn. D'êne soorte is e knopaccordeong, d'andere ne toetsaccordeong. Up de linksche kasse stoan der ossan knoopn.

Oe je e knoop of e toetse induwt, bloas je lucht noar e specifieke tonge. Ol de reksche kant zitn de melodienootn, ol de lingsche kant zitn de basnootn. De noame accordeong komt van 't feit daj ol de baskant deur êen knoop in te duwn e hêel akkoord ku speeln deur e fyne mekaniek va knoptjes en stangetjes.

### Registers
Registers zorgn vo de klank van nen accordeong. E register bestoat ut êen of mêer tongn. De tongn wordn ingedêeld lik de puupn by en orgel. G'et 4 voeters, 8 voeters en de lêegste zyn 16 voeters. Oej e bepoalde note speelt, bepoalt et register oevele tongn dan der goan triln. 't Simpelste is ot er mor êen tonge trilt, mor der zyn registers die tot 5 tongn kun loatn triln. Da bestoat ton mêestol 3 kêers de note zelve (8 voeter), êne kêe de note en octaaf ôger(4 voeter) en êne kêe en octaaf lêger(16 voeter). Ot er twêe (of drie) kêers dezelste note gespeeld wordt, tonne is da mêestol êne kêe juste, êne kêe e klêen bitje lêger en êne kêe e klêen bitje ôger. Ton kryg je e zwevend effect. De Fransche en Duutsche accordeongs en dikkers mêer zwevinge dan de Italioansche.

### Sôortn
G'et enorm vele verschillige sôortn accordeongs, afhankelijk van ot mi knoptjes is of mi toetsn, oevele reekn knoptjes daj et, oevele toetsn en oevele registers. Afankelijk van 't genre daj wilt speeln, goaj en ander type accordeong gebrukn.

### De West-Vlamsn accordeong
In West-Vloandern stond der vroeger en accordeongfabrieke in Lichtervelde. D'accordeongs die doa gemakt zyn, wierdn ton ôok Lichtervelders genoemd. Felix Callewaert (1862-1918) at en orlogewinkel in Zwevezêle woadatn tôpe mi zyn broere Eugène ôok begun wos mi accordeongs moakn. In 1890 zyn ze veruusd no Lichtervelde. De fabrieke stond up den ouk van de Stoasjestroate en de Beverenstroate. Achter den oorloge zette zyn zeune Eugène Callewaert de productie van den accordeong vôort. De Lichtervelder kwom zô populair dat 'n zels utgevoerd wier no Canada en de Verênigde Stoaten van Amerika. Beist den oorloge wierd in Duutsland in 1944 zyn oofd ofgekapt, en da wos't ende van de Lichtervelder.

## Interne koppelienge
* Bandoneong

### Accordeongverênegiengn in West-Vloandern
* 't West-Vlams accordeongorkest
* Accomusicband - de Petra's
Harmonium

thumb
Ne **harmonium**, **tredorgel** of **tertorgel** is e muziekinstrument die gereeknd wordt tot de orgels. De klank is e bitje 't zelste lik van en accordeong, omdat 'n up dezelste maniere vôortgebrocht wordt. Mi pedaaln moe je lucht in e boge bloazn en oej toun e toetse induwt, wordt diene lucht nor e toungsje gebrocht, die toun begunt te trilln.

### Registers
Êen of mêer van die toungsjes tôpe vormn e register. Juste lik bie en accordeong of en orgel zorgn verschillige registers vo verschillige klankn. Ge kut up twêe verschillige maniern vor e verschillige klank zorgn deur nootn toe te voegn an de gebrukte note:
* De zelste note van 't zelste octaaf, mor e bitje ôger of lêger daj e zwevende klanke krygt
* De zelste note van en octaaf ôger of lêger daj e vullere klanke krygt
Deur verschillige combinoaties te moakn, kuj ezo verschillige registers moakn.

### Geschiedenisse
De noame harmonium wierd vo den êeste kêer gebrukt in Vrankryk deur Alexandre Debain. Em wos den êestn voun zuk en instrument te bouwn da gebruk makte va drukwind, da wil zeggn daj de lucht nor de toungsjes bloast. Up min of mêer 't zelste moment wos der wok nen Amerikoan die a peu près 't zelste gemakt adde, mo tonne mi zuugwiend die zorgde vo nen ounderdruk. Omdat da simpelder wos vo te moakn, wos de Amerikoansche versie rap populairder dan de Fransche. Harmoniums wierdn surtout populair in kerkn vo zang te begeleidn.
Eugène Callewaert

thumb|Eugène Callewaert
**Eugène Callewaert** (Lichtervelde, 1894 - Wolfenbüttel, 1944) wos de zeune van Felix Callewaert (1862-1918). Ne wos burgemêester van Lichtervelde van 1939 tot 1942. 

## Fabrieke
Zyn voader en zyn nonkel Eugène Callewaert woarn e fabrieke van accordeongs en trekzakkn begunn. Em et dat overgepakt en zyn accordeongs, de *Lichtervelders*, zyn weireldberoemd gekommn.

## Ende
In 1942 wierd 'n deur de Duutschers ofgezet en tôpe mi 13 andere Lichterveldenoars wierd zyn kop ofgekapt in 1944.
Chiro

thumb|150px|Logo van de Chiro
De **Chiro** is e jeugdbewegienge die in Vloandern ougeveer 1000 platselikke ofdêliengn et, woamei da 't de grotste jeugdbewegienge is (ol beweirn de scouts dat ouk wel). In de Woaln bestoat er e gelykoardige organisoasche, de Patro. Die noame toogt nog dudelikker van woa dat de Chiro ôorsprounkelik komt, uut de patronoatn.

## Missie en uutleg
Chiro wult mêer doen dan ieder twêe weekn de zundagachternoune sport en spel anbiedn. 't Droait byn de Chiro round 3 boasisweirdn: *geirn zien*, *innerlikeid* en *rechtveirdigeid*. 

## Structuur
*Verbound: de provinsche
*Gewest: verênigienge van sommigte Chiro's binn en verbound
*Platselikke ofdêlienge

## Leeftyd
De mêeste Chiro's werkn vanof 6 of 8 joar en mêestol in verschillnde leeftydscategorieën:
*Ribbels (6-8) kapoentjes( jongens) 
*Speelclub (8-10,van speelklub (nie in olle ofdêliengn, ouk oltemets andere noame)
*Rakwi's (10-12, van rakkers (jounges) en kwiks (misjes))
*Tito's (12-14, van toppers (jounges) en tippers (misjes))
*Keti's (14-16, van kerels (jounges) en tiptiens (misjes))
*Aspi's (16-18,  Aspi's     (jounges en misjes))
*Leidieng (18+, bereidn de activiteitn vôorn)

## Uniform
Sedert 1995 bestoat er e standoard uniform
*Beige kortn brouk (of roksje by de misjes)
*Rôon T-shirt
*Blauw hemde

## West-Vloandern
In West-Vloandern bestoat er Chiro in de mêeste gemêentn, ollêne in de gemêentn Koksyde, Mêesn, D'n Oane, Lô-Renieng, Spiere-Elkyng en Zuunkerke is er gin Chiro.

## Externe koppelienge
*Officieeln site
*chiro jeugd vlaandern
*Site van Chiro West-Vloandern
Stoatie van Roeseloare

De **Stoasje van Roeseloare** is e stoasje langs de spoorlyne 66 (Brugge - Kortryk) in 't center van de stad Roeseloare. De drie spôorn liggn ip e verhoogde berm. De L-trings Brugge-Kortryk, en de IC-trings Ostende-Kortryk-Rysel stoppn in Roeseloare. 

Overtyd wast er ôok nog de spôorlyne 64 (Yper - Roeseloare) en de spôorlyne 65 (Roeseloare - Mêende - Fransche grenze).

## Vernieuwienge
De stoasje van Roeseloare wordt hêlegans vernieuwd. 't Stoasjegebouw uut 1977 en d'omgevinge woarn nie styf antrekkelik mêe. Doaby vormn 't gebouw en de viaduct ôok e barrière tusschn 't center van de stad en Krottegem, 't ôostelik stadsdêel. 't Is de bedoelienge van die twêe stadsdêeln were te verbiendn.

De werkn zyn gestart in 2009 en alles zou moetn gerêed zyn teegn 't ende van 2013. De stad Roeseloare, den NMBS-Holding, Infrabel en De Lijn investeern  tegoare 35 miljoen euro in 't project. 

An de zuudkant van de stoasje komt er e grôot pling woa da voetgangers, velo's  en oopnboar vervoer voorrang krygn. De nôordkant is vo 't autoverkêer. Doa komt er ôok e nieuwe oundergroundse parkieng. An d' ôostkant komt er e nieuwe autobusstoasje.

## Externe koppeliengn
*Info NMBS
*Info Stad Roeseloare
Oofdluze

En **oofdluze** (*Pediculus humanus capitis*) is en insecte en e parasite, die menschebloed drienkt. Da bloed zuugt 'n up uut 't vel van 't oofd en dadde drie toet zes kirs up e dag. At 'n dadde nie kut, toune goat 'n dôod. 

## Leevnswyze en vôortplantienge
Luuzn kunn kwêekn lik de keuns en ze kruupn gemakkelik over van 'n êen persôon no 'n aarn. An nunder potjes en ze klêne aksjes womei dan ze gemakkelik over de fyne oarn van etwien z'n oofd kunn roundwareern. Zeker in schooln woa dan de fraks van de joenges ollemoale an kapstokkn naasn makoar angn, is er e grôte kanse dat er e luzeploage uutbrikt.

't Wuvetje legt neur eiers an 'n ounderkant van en oar en achter te grôte weke, kommn z'uut. Toune deur et nog tiene doagn vôorn dan ze zevve kunn vorskwêekn. 

## Uplossiengn
't Beste is vaneigns voun te vorkommn daj der krygt, mo dat en is nie ossan zo simpel. Zorn da jen oar ossan proper ewosschn is, is gin uplossienge, want luuzn zittn ol zo geirn in proper of in vuul oar.

### Vaststellienge
thumb|right|260px|Luzekam
Je ku zien of daj luuzn et, deur e luzekam te gebruukn. E luzekam is e kam woavan dan de tann vele noader va makoar stoan dan van e geweunn kam. Deur 't oar van etwien te kammn, bluuvn der luuzn tusschn de tann zittn en ezô kuj zien (deur bevôorbeeld 'n kam uut te kloppn boovn e wit blad) of dat er etwien luuzn et. 

't Gebeur nie vele dat er mor êen twien van e menage luuzn et, angezien dat er in en uus vele contact is.

### Vergeevn
't Ênigste dat er kut edoan zyn teegn luuzn, is nunder vergeevn. Dat kut zyn deur 't oar te wosschn met luzeshampoo, deur der e sôorte va spuns in te wryvn of deur der vergif up te sputn. 't Is wel nôdig dat dadde nog eki gebeurt, want d'eiers goan doa nie van kapot. 't Is oek best van 't oar nog eki te kammn met e luzekam, voun zeker te zyn dan olle luuzn deruut zyn. 't Is best van ouk nie te vele van die zoakns te gebruukn, want luuzn kunn doar achter en ende teegn.

## Aar luuzn
* Bladluuzn: verschillige sôortn, zuugn zop uut plantn, gin echte familie van geweune luuzn
* Enneluuzn: leevn up enn en zuugn doar ouk bloed van
* Planteluuzn: klindere bladjes die in 'n oksel van aar bloars en takkn groein. Nie goed voun d'upbriengste en doavôorn moet er *eluusd* zyn (die bladjes oftrekkn)
* Schoamluuzn: especialiseerd voun up dikker oar te leevn (lik schoam- en okseloar)
Moundmuzik

thumb
E **mondmuzik** is e muziekinstrument die qua tôonvorminge enorm trekt up de trekzak. De klank wordt ôok gemakt deur tongetjes te loatn trilln, mor in de plekke van de lucht te moakn mit e boge, wordt de lucht gemakt deur derup te bloazn of te zuugn. Ne bekende Belgische jazzmuzikant en mondmuzikspeler is Toots Thielemans.
Bandoneong

thumb|Bandoneong
thumb|
thumb|E bandoneong
De **bandoneong** is e muziekinstrument, familie van den accordeong en trekzak. 't Is in 1854 deur den Duutscher Heinrich Band ountworpn. De vôorlôper van de bandoneong is de concertina.

Ne bestoat lik en accordeong en e trekzak uut e boge mit ol weersekantn e kasse mi knoptjes up. De boge is langer dan van en accordeong en e trekzak en 't is de bedoeling daj em ol speeln up je knie brikt vo zwoare accentn te kunn geevn. 't Is e wisseltônig instrument lik de trekzak en 't mondmuzik, da wilt zeggn da duuwn en trekkn en andere tône geevn by dezelste knoop. In tegenstellinge tot den accordeong en de trekzak, ej by de bandoneong gin basnootn en gin akkôordn, mor e je ol weersekantn melodienootn. De knoopn stoan ôok up 't êeste zicht willekeurig, wuk da't e vrêe moeilik instrument makt vo te speeln. Doadeure wos den accordeong vele populairder. Deur zyn warme klank en zwoare accentn is 't surtout populair vo tango's te speeln. 't Wos ton ook vrêe populair in Argentinië. De bekenste bandoneonspeler is Astor Piazolla.


File:BandoneonApart1.jpg
File:BandoneonApart2.jpg
File:BandoneonApart3.jpg
File:BandoneonApart4.jpg
File:BandoneonApart5.jpg


## Interne koppelienge
* Tango
NGA

De **NGA** of **Nieuw-Gentse Alliantie** wos e ludiekn actiegroup en politieke bewegienge die Gent ounofankelik wulde. Êentige van nunder actiepuntn an betrekkienge up West-Vloamiengn, woavan dan ze voundn dan der veel te vele woarn in Gent.

## Initiatiefnemers
't Woarn mêerdere initiatiefnemers, oundermêer Jan Beke, de zeune va 'n vroegern burgemêester Frank, Mong Cocquyt, Filip van Cleven, Nathan Hertogen, David De Beukelaer, Carlo Cangelli, Arne Descamps en Nicolaas Van Renne. Zelve beweirdn ze da 't in 't hêle nie ludiek wos, mo dôoserieus.

## Inspiroatie
Verre olles van de NGA wos achteredoan van de N-VA (noame en indêlienge van de site) en 't Vlams Belang (70-puntnplan van Filip Dewinter, hoofddoekn, GMO) of van olletwêe (ounofankelikheid).

## Ounofankelikheid
Up 30 moarte van 2008 ein ze Gent ounofankelik verkloard en de stadstoat uutgeroepn. Olle fêestelikheedn zyn deuregoan byn Sint-Joacobs. 't Stoatshoofd van de Gentsche Vrystoat wos de tsoar of keizer en 'n dien ze paleis stoeg in Moscou (e wyk in Ledeberg). Jan Hoet es verkoozn gewist tot keizer.

## 70-puntnplan
Nog nie olle puntn woarn ingevuld, mo sommigte puntn gienkn specifiek over West-Vloamiengn:
*3. At 'n toevloed van West-Vloamiengn nie uutschydt, gon der radicoale acties kommn van de NGA-milities, de GMO (Turbojugend Gent).
*4. Vervolgienge van de Gentsche supporters van Club Brugge.
*7. Verplichte inburgeriengscursus voun olle Gentsche West-Vloamiengn (nie missn me West-Vlamsche Gentenoars). An ze nie wulln of verwyzn no de Verkloarienge van de Rechtn van de Mens, gon ze uuteweezn zyn no de goelags van Gentbrugge.
*21. West-Vloamiengn kunn in e beperkte moate e verbluufsvergunnienge krygn, ze krygn toune e zworte koarte. Voun dedie met een abonnement van Club Brugge, en telt dadde nie.
*26. Olle West-Vloamiengn moetn en hoofddoek droagn.
*29. Yves Leterme meugt Gent ollêne nog binn me ze broek up ze knoezels en liefst me roaze pluumn in ze gat.

## Reactie
't Is vele commentoar up ekommn, oundermêer up forums. 't Viel doar up oe serieus dan sommigte menschn 't ollemoale naamn. Oundertusschn woarn der ouk ol êentige interviews round ewist up de TV (Phara, één), radio (Radio 2) en in de mêeste gazettn.

## 't Ende
Ip 20 moarte komt er in 't Nieuwsblad en ip de NGA-site (kykt noa Externe koppeliengn) en verdudelykienge met de echte motivoatie van de persifloage en nen iproep voe de fêeste van 30 moarte ip Sint-Jacobs met onder andre West-Vlamsche groepn. 

### Teegnbewegiengn
*WDF (West-Vlaams Democratisch Front)
*NGA Busters (voun bedreigde West-Vloamiengn)
*WVB (West-Vloams Belang)
*G Plus

## Externe koppeliengn
*'n Officieeln site van de NGA
*Motivoatie en 't begun van 't ende
KSJ-KSA-VKSJ

**KSJ-KSA-VKSJ** is e Vlamsche, katholieke jeugdbewegienge en stoat voun *Katholieke Studerende Jeugd (KSJ)*, *Katholieke Studentenactie (KSA)* en * Vrouwelijke Katholieke Studerende Jeugd (VKSJ)*. Vroeger woarn 't aparte bewegiengn, mo ze zyn ol êentige joarn tope. 't Is me 34.000 leedn in antal de derde jeugdbewegienge van Vloandern.

## Ountstoan
De KSA is upericht deur Karel Dubois, kannunik uut Roeseloare, toune lik ounderdêel van de Katholieke Actie. In 't begun wos 't gin jeugdbewegienge, mo dat is er toune loater van tyd wel van ekommn. KSA is ol van ôorsproung uutgesprookn Vlamsgezind.

## Visie
KSJ-KSA-VKSJ is e jeugdbewegienge. Uutprobeern, meidoen, kritisch kykn, e vrywillig en lank engagement upneemn en peizn over zingevienge zyn de 5 kapstokkn van de jeugdbewegienge. Nunder doelpubliek zyn kienders en jounge gastn (individueel, in groep en in de moatschappy). Oul speeln e me vormienge probeern ze om ol die zoakn concreet te moakn. 

## Ounderverdêliengn
Ze noumn dadde bann.
* pimpampoentjes (5)

*Kabouters/Sloebers (6-8) 
*Pagadders/Springers/kastaers (8-10) 
*Jongknapen/Roodkapjes/Joro's (10-12) 
*Knapen/Jimmers/Knimmers (12-14) 
*Jonghernieuwers/Sjo'ers/Simmers (14-16) 
*+16 
*Leiding/Hernieuwers

## Uniform
De mêeste ofdeliengn (boundn) en e blauw emde en orajn das. De joungste kienders en ouk oltemets geweune e T-shirt en en oraje schaltje.

## Externe koppelienge
*'n Officieeln website
15 november

**15 november** is den 319stn dag van 't joar (320stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 46 doagn toet 't ende van 't joar.

## Geboorn
* 1316 - Jean I, keunienk van Vrankryk en Navarra
* 1559 - Albrecht van Oostnryk

## Gestorvn
* 1194 - Margaretha van den Elzas
* 2020 - Lutgart Simoens, radiopresentatrice
13 juli

**13 juli** is den 194stn dag van 't joar (195stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 171 doagn tout 't ende van 't joar.

## Geboorn
* 1608 - Ferdinand III (HRR)
* 1793 - John Clare
* 1938 - Roland Desnerck
* 1949 - Yves Benoit
* 1958 - Johny Vansevenant
## Gestorvn
* 1024 - Hendrik II - Duutsche keunienk en keizer van 't Hillig Rooms Ryk
* 1446 - Catherine van Valois
* 1621 - Albrecht van Oostnryk
1559

1556 - 1557 - 1558 - **1559** - 1560 - 1561 - 1562
't Joar **1559** is 't 59e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;november
*15 - Albrecht van Oostnryk
Slag by Bulskamp

De Slag by Bulskamp (1297) wos êen van d'anlôopn nor de Guldnspoornslag.

## De voôrgeschiedenisse
Philippe IV van Vrankryk, ôok wel Philippe de Schoonn genoemd, wos de klêenzeune van Louis IX en wierd keunienk van Vrankryk in 1285. In teegnstellinge tot zyn grôotvoader probeerdn em de macht te centroalizeern. De groave van Vloandern, Gwyde van Dampierre, wos doa vaneigenst nie mee gediend, mor ne koste nie belettn da Philippe IV controleurs no Vloandern zound voun te kykn out olles wel volgens zyn wettn gounk. En zyder voundn compagnongs by e klêen dêel van de burgery, die ôok de macht van de groave wilde inperkn. Doadeure zocht de groave ulpe by 't geweune vook, de gildn en de boern. De franskiljongs wierdn Lelioards genoumd, no 't Fransche woapnschild en 't geweune vook wierd êest Lieboars en loater Klauwoars genoumd, no 't Vlamsche woapnschild. 

In 1297 escaleerde 't conflict. De groave ad e verdrag mè den Iengelsche keunienk Edward I, woavan dat 'n peisde dat 'n machtig en te betrouwn wos en achter e verôordêelinge deur 't Fransche parlement zeidt 'n zyn êed an Vrankryk up, wuk dat in feite e sôorte onafankelikheidsverkloaringe va Vloandern wos.

## De slag zelve
Philippe IV wos vroet va coleire vaneigenst en ne zound e leger no Vloandern. De groave a gepeisd van ulpe te krygn vanuut Iengeland, mo Edward I wos zelve druk bezig mè nen upstand van de Schottn en ezô bestond et Vlamsche leger surtout uut minschn uut Kassel en Veurne mit e bitje ulpe uut Brugge en 't Brugse Vrye. 't Wierd geleid deur Willem van Gulik den oudn, e klêenzeune van de groave Gwyde van Dampierre. 't Fransche leger wierd geleid deur Robert II van Artois. Oun de Vlamsche ridders 't Fransche leger zoagn ofkommn up woensdag den 20stn oeste, in Bulskamp, gingn ze der rechte up of, zounder rekeninge 't oudn mè 't voetvook da nie mêekost. Da wos vaneigenst nie echt slim, omda ze nu in twêe groepn moestn vichtn. Achter nen artn en bloedigen bataille wierdn ze ton ôok versleegn. De ridders vluchttn nor Yper en 't voetvook zochte schuttinge in Veurne. Willem van Gulik den Oudn et nie overleefd.

## Gevolgn
In't joar 1300 gaf Gwyde van Dampierre, groave van Vloandern em over en ne vloog t'ôpe mè zyn twêe oudste zeuns en e poar gastn van 'n oadel in e prisong in Vrankryk. Vloandern wierd were tôpe by Vrankryk gesmeetn en Jacques de Châtillon wierd gouverneur, gezeteld in Brugge. Deur zyn arrogante gedroagingn en vele geweld et ie em nie populair gemakt by de Vloamingn, surtout nie in Brugge, die van te vôorn pertank ôok nie vele moestn weetn van de groave en in 't begun zounder rutteln 't gezag van Vrankryk anveirdn. 't Malcontentement van de Bruggelingn wos d'anleidinge vo de Brugse Mettn.

## Bronne
*Slagveld van Europa*, Duizend jaar oorlog in de zuidelijke Nederlanden, Marc Gevaert, Globe(2007)
Vosseslag

thumb|Den "driftweg" in de wyk Vosseslag
De **Vosseslag** is e touristische wyk in de West-Vlamsche gemêente D'n Oane. ’t Ligt ten westn van D'n Oane-centrum, ten nôordwestn van Klemskerke en ’t grenst an de kustgemêente Brèinienge en de zêe.

Volgns de legende komt de noame Vosseslag van de strandjutter Mong de Vos, die z’n noame gaf an de wyk en die in 2006 verêeuwigd is in e bronzn beeld.

Round de wyk Vosseslag ligt de golfboane van de Keuninklikke Golf Club Ostende die angeleid is in 1903. Neffest de golfboane ligt  er e visvyver.
## Vosseslagfêestn
De Vosseslagfêestn is e driedoagsche volksfêeste in de moand juli in de centrumstroatn van de Vosseslag. De legende van Mong de Vos stoat centroal. D’r goat e stoet uut over de geschiedenisse van de Vosseslag en ’t leevn van Mong  en ’s oavonds volgt er e fakkeltocht en zyn verbrandinge ip ’t strange.
## Externe koppelinge
*Vosseslag
1621

1618 - 1619 - 1620 - **1621** - 1622 - 1623 - 1624
't Joar **1621** is 't 21e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gestorvn
;moarte
*31 - Filips III van Spanje
;juli
*13 - Albrecht van Oostnryk
The Sailor Not The Sea

**The Sailor Not The Sea** es nen cd van Ozark Henry. 't Es zyne 4de cd en j'es uutgekoomn in 2004. Ie kwaam achter et commercieel succesvolle Birthmarks, en oloewel de cd ip etzelfde stramien vôortgoat, es't ie toch wa intimistischer en complexer van oard. D'er zyn 80.000 exemploarn va verkocht, wa da de cd dubbel platinum stoatus gift.

## Liedjes
# La Donna E Mobile
# Indian Summer
# Jocelyn, It's Crazy We Ain't Sixteen Anymore 
# Give Yourself a Chance with Me
# Vespertine
# At Sea
# Free Haven
# The Sailor Not the Sea
# Cry 
# April 4

## Singles
*Indian Summer
*At sea
*Vespertine
*Free Haven
Leucine

thumb|right|180px|Chemische formule van leucine
thumb|right|160px|3D-stoafvôorstellienge van leucine

**Leucine** es een natuurlyk aminozuur. Et weirdt ofgekort mè **Leu** of **L**. De vorme die et meeste vorekomt is L-leucine, D-leucine komt by de meer exotische soortn vore.

## Chemische structuur
Leucine bestoat uut nen ôofdkeetn en nen zykeetn gelyk olle natuurlyke aminozuurn. De ôofdkeetn eit een aminogroep an n'êne en nen carboxylgroep an n'andere ant, mè doartussn een carbongroep. De zykeetn bestoat uut een ofgetakte koolwoaterstofverbindienge mè chemische formule -CH2CH(CH3)2. Ge zoet dus keun zeggn da leucine nen valine es mè een extra -CH2- tussngepropt. Leucine es isobaar mè isoleucine, z'ein olletwêe een massa van 131.18 g/mol. Da makt da je ze nie van elkoar keun onderscheidn mè massa-spectrometrische techniekn, en daje chromatografische techniekn moe gebruukn. 

## Fysische karakteristiekn
Leucine beôort by de hydrofobe amninozuurn, deurda de zykeetn allêne moar bestoat uut koolwoaterstoffn. Doardeure zul'd je leucine mêestol vindn in't binneste van een proteïne, of an de butenkant at over de transmembraanregio van een eiwit goat.

## Vôorkoomn en (bio)synthese
Leucine es een essentieel aminozuur voo bêestn, wa wil zeggn da je et moe binnkrygn via uw eetn. Ge keunt leucine ippakkn deur et eetn van eiers, kiekevlêes, vlêes van runders, sojabôonn en groensel. In plantn en micro-organismn weirdt et angemakt vanuut pyrodruuvezuur, et eindproduct van de glycolyse.

## Genetische code
Leucine weirdt gecodeerd deur de codons UUA, UUG, CUU, CUC, CUA, en CUG.
Filips III van Spanje

**Filips III van Spanje** (Madrid, 14 april 1578 - Madrid, 31 moarte 1621) was keunienk van Spanje, Noapels, Sicilië, Sardinië en (als Filips II) van Portugal. Z'n bynoame was *el piadazo* (de Vroomn). Je was e zeune van keunienk Filips II van Spanje en Anna van Ôostnryk.

## Zyn leevn
Filips III is geboorn in Madrid. Z'n moeder Anna, dochter van Maximiliaan II, was de vierde vrouwe van Filips II. 

In 1598 stierf zyn voader. Filips III a nie zyn karakter. Je was vele mêer g'interesseerd in dansn, dichtn en joagn of in politiek en je gaf enorm vele geld uut an fêestn. In de praktyk liet Filips 't regeern over an z'n favoriet Francisco Gómez de Sandoval y Rojaz, hertog van Lerma.

Zyn zuster Aartsertoginne Isabella haad, tegoare met heur vint Albrecht van Ôostnryk, de Lêge Landn gekreegn. 
[thumb|left|200px|<center>Ambrogio Spinola, e proconsul van Filips III, deur [Peter Paul Rubens]]
In die periode dreevn d'ipstandeliengn van de Noordelikke Nederlandn commerce met de Spanjoardn vo den oorloge te betoaln, mo direct achter da Filips III an 't bewiend gekommn was, wierd da stille geleid. Je liet ol under bôotn in de Spoansche en Portugeesche hoaves ansloan en zette de bemannienge gevangn. Mo da brocht even vele schoa mee vo de Spoansche economie of vo d'Hollandsche.

In 1606 probeerdn Filips en den hertog van Lerma vrede te sluutn met d'ipstandige Hollanders. En ook d'aartshertoogn Albrecht en Isabella woarn van da gedacht. Ze goavn ipdracht an den Italioan Spinola vo t'ounderandeln. Êen van de Spoansche voorwoardn was dat de Verêenigde Ôostindische Compagnie zou stille geleid wordn, mo Johan Van Oldenbarnevelt, den ipvolger van Willem van Oranje, brocht 't by 't Twoalfjoarig Bestand in 1609 zoverre dat de Nôordelikke Nederlandn under commerce met 't Verre Ôostn toch nie mostn stoppn.

In 1618 smêet Filips III den hertog van Lerma buutn omdat er veel te vele corruptie was an 't hof van Madrid. Je wierd ipgevolgd deur z'n zeune Cristóbal de Sandoval, den hertog van Uceda.

## Vrouwe en jounges
[thumb|<center>[Ferdinand van Ôostnryk mè broertje Alfonso en zusje Margarita deur Bartolomé González y Serrano (1612)]]
Keunienk Filips III trouwde mè Margaretha van Ôostnryk, dochter van Karel II van Ôostnryk en zuster van de loatere keizer Ferdinand II van 't Hillig Rôoms Ryk. Under jounges:
* Anna van Ôostnryk (1601-1666) (1601-1666), vrouwe van keunienk Louis XIII van Vrankryk en moeder van keunienk Louis XIV 
* Maria (1 februoari 1603 - 2 februoari 1603)
* Filips IV (1605-1665), volgde z'n voader ip als keunienk van Spanje.
* Maria Anna van Spanje (1606-1646), vrouwe van keizer Ferdinand III
* Karel (1607-1632), nie getrouwd
* Kardinoal infant Ferdinand van Ôostnryk (1609-1641), aartsbisschop van Toledo, volgde aartshertoginne Isabella in 1633 ip als Landvoogd van de Nederlandn. J'haad 'n ounwettige dochter (nunne).
* Margarita Francisca (24 meie 1610 - 11 moarte 1617, stierf in heur kienderjoarn
* Alfonso Mauricio (22 september 1611 - 16 september 1612)

Filips III is gestorvn in Madrid.
31 moarte

**31 moarte** is de 90st'n dag van 't joar (91st'n dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 275 doagn toet 't ende van 't joar.
## Gebeurtenissn
* 1991 - Ende van 't Warschaupact, e militaire unie van communistische landn in Ôost-Europa, de teegnhanger van de NAVO. 
## Geboorn
* 1732 - Joseph Haydn
## Gestorvn
* 1621 - Filips III van Spanje
* 1727 - Isaac Newton
Lodewyk van Nevers

*Lodewyk I van Nevers (?–1322), groaf van Nevers en Rethel
*Lodewyk II van Nevers (1304–1346), groaf van Vloandern, Nevers en Rethel, zeune van Lodewyk I
Louis Paul Boon

thumb|Hans Kolfschoten, Louis Paul Boon, Hanny Michaelis & Jacques Presser (1967)
[thumb|''De Verteller'', [stambild ter êere van Louis Paul Boon ip de binnenkôer van 't Stedelik museum * 't Gasthuys* in Oalst (2012)]]
**Louis Paul Boon** (Oalst, 15 moarte 1912 - Erembodegem, 10 meie 1979) wos e Vlamsche schryver en kunstschilder.

Zyn bekendste romangs zyn *De Kapellekensbaan*, *De bende van Jan de Lichte* en *Mijn kleine oorlog*. 

't Boek *Pieter Daens* (1971), e documentaire over de sociale stryd van paster Adolf Daens en zyn broere Pieter, is in 1992 deur Stijn Coninx verfilmd. In oktober 2008 gienk *Daens, de musical* in première, e productie van Studio 100.
## Ênigte werkn
*Het brood onzer tranen (1939)
*De voorstad groeit (1942)
*Abel Gholaerts (1944)
*Vergeten straat (1944)
*Mijn kleine oorlog (1947)
*Menuet (1948)
*Boontjes twee spoken (1952)
*De Kapellekensbaan (1953)
*Wapenbroeders (1955)
*De kleine Eva uit de Kromme Bijlstraat (1956)
*Niets gaat ten onder (1956)
*Zomer te Ter-Muren (1956)
*De bende van Jan de Lichte (1957)
*Grimmige sprookjes (1957)
*De paradijsvogel (1958)
*Vaarwel krokodil (1959)
*Gustaaf Vermeersch (1960)
*De zoon van Jan de Lichte (1961)
*Blauwbaardje in Wonderland (1962)
*Het nieuwe onkruid (1964)
*Reservaat. Boontjes verzamelde reservaten (1965)
*Dorp in Vlaanderen (1966)
*Geniaal... maar met te korte beentjes (1967)
*Wat een leven! (1967)
*Mijn kleine oorlog (1968)
*De bom (1969)
*90 Mensen (1970)
*Pieter Daens (1971)
*Als het onkruid bloeit (1972)
*Eten op zijn Vlaams (1972)
*Mieke Maaike's obscene jeugd (1972)
*De meisjes van Jesses (1973)
*Dorp in Vlaanderen (vierde druk) (1973)
*Zomerdagdroom (1973)
*Davids jonge dagen (1974)
*Memoires van de heer Daegeman (1975)
*Verscheurd jeugdportret (1975)
*De zwarte hand (1976)
*Het jaar 1901 (1977)
*Menuet en andere verhalen (1978)
*Het geuzenboek (1979)
*Memoires van de heer Daegeman (1981)
*Fenomenale feminateek (1985)
*Memoires van Boontje (1988)
*Eens, op een mooie avond (1992)
## Pryzn
*1942 - Leo-J.-Krynprys vo *De voorstad groeit*
*1957 - Henriette-Roland-Holstprys vo *De kleine Eva uit de kromme Bijlstraat*
*1966 - Constantijn-Huygensprys vo hêel zyn oeuvre
*1972 - Multatuliprys vo *Pieter Daens, of hoe in de negentiende eeuw de arbeiders van Aalst vochten tegen armoede en onrecht*

De Louis-Paul-Boonprys is noar hem vernoemd.
## Externe koppeliengn
* Louis Paul Boon-genootschap
* Louis Paul Boon-studiecentrum
* Dossier Louis Paul Boon ip Cultura
* NRC boeken
* Daens: Internet Movie Database
In Bruges

**In Bruges** is ne film (e zworte komedie) die, lik of dat de noame ol zegt, em vo 't grotste dêel in Brugge ofspeelt.
Ongeveer drie kart van de film ein ze gefilmd in Brugge, de reste in Londn. 
De film werd geregisseerd door Martin Mc Donagh, die nen Oscar eit gewonn mè zyne kortfilm *[[Six Shooter]]*. 't Verhoal eit 'n ôok zelve geschreevn. De opnoames startigen ip moandag 5 februoari 2007.

De hoofdrolln van *In Bruges* zyn gespeeld deur Colin Farrell, Brendan Gleeson, Clémence Poésy, Jérémie Renier, Jordan Prentice en Ralph Fiennes.
Der is oa. gefilmd ip de Burg en ip de Grote Markt.

## Veroal

De film goat over twi huurmoordenoars die beist nen oanslag in Londn e kiendje dôodoen.  Ze vluchtn noa Brugge woadat den êen begunt te peizn over oe erg dat is wuk dat ze gedoan ein en e meiske lêert kenn.  Den andern krygt den ipdracht van zyne vroegere moat te vermôordn.

## Externe koppeliengn
* 
* Sundance Festival Persbericht **(en)**
* Blad van Alliance Films (trailer)
* Soundtrack van "In Bruges"
* www.inbruges.info