open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Baltische Zêe

thumb|Liggienge van de Baltische Zêe tusschn Zweedn, Finland, Pooln, Duutsland, Denemarkn en de Baltische stoatn
thumb|De Ôostzêe by Międzyzdroje in Pooln
De **Baltische Zêe** of **Ôostzêe** is e binnzêe van den Atlantischn Oceoan die ruwweg tusschn Zweedn, Finland, Pooln, Duutsland, Denemarkn en de Baltische stoatn in ligt. In 't nôordn en 't ôostn zyn der uutlopers, de Botnische Golf, de Finsche Golf en de Golf van Riga. 

## Geschiedenisse
De Baltische Zêe is êeuwn lank vo d' omliggnde landn e belangryke zêe gewêest vor an commerce te kunn doen. Ook vor Holland bracht den handel met de landn round de Ôostzêe mêer geld up of met de VOC.

Ol binst de oudheid ountstound er een handelsverbiendienge tusschn 't Baltisch gebied en de Middellandsche Zêe die de noame krêeg van Barnstêenroute. Barnstêen, fossiel van boomhars die gewonn wierd van de denneboomn die groein in de Baltische kuststreke, wos styf geliefd vo te verhandeln. Ze maktn der  juweeln van, medicyne en amulettn.

## Riviern die uutmoundn in de Baltische Zêe
De "*Weichsel*" in Pooln, "*Oder*" by de Pools-Duutsche grenze, "*Westelyke Dvina*" in Letland en de "*Neva*" in Rusland.

## Trivia
*Handel me 't Ôostzêegebied wos crucioal vo de Republiek der Zeevn Verenigde Provinciën en vormde de basis vo de Goudn Êeuwe.

## Referensjes
*Bronnn toet de geschiedenisse van den Ôostzêehandel 1122-1499 - resources.huygens.knaw.nl
*Bronnn toet de geschiedenisse van den Ôostzêehandel 1588-1625 - resources.huygens.knaw.nl
Wilfried Reybrouck

**Wilfried Reybrouck** (Brugge, 27 januoari 1953) is e voormoalige West-Vlamsche coureur die prof was van 1974 toet 1979. In zyn êerste profjoar won't hy direct een etappe in de Giro d'Italia, woarachter dat hy twêe doagn in de roazn boai rêed. Dendeen most hy ofstoan an José Manuel Fuente, omdat hy (in de roazn boai) buutn tyd binn kwam. Zyn oudere broere Guido Reybrouck en hunder nounkel Gustave Danneels woarn ôok profcoureurs.

## Belangrykste overwinniengn
**1974** 
*1e etappe van de Giro d'Italia
**1975**
*3e etappe van de Rounde van Holland
 
## Externe koppelienge
*Wilfried Reybrouck - dewielersite.nl/db2
Arroundissement Bethune

[thumb|300px|right|'t Arroundissement Bethune in de [Regio (Vrankryk)|regio Hauts-de-France]]
't **Arroundissement Bethune** es en arroundissement van 't Fransche departement Nauw van Kales in de regio  Hauts-de-France. D'hôofdplekke es Bethune. 't Aroundissement et en ippervlakte van 707,6 vierkante kilomèiters en der weun'n apeupri 293.000 mienschn. t Groundgebied van't uudige arroundissement lag in tydde in't groafschap Artesië. Tout in 1962 makte 't groundgebied van't arroundissement Lens ôok dêel uut van't arroundissement Bethune. Mè d'ervormienge van de kantongs in 2014-2015 eit 't arroundissement der êenigte gemêenten bygekreegn van't arroundissement Atrecht.

## Kantongs
't Arroundissement Bethune bestoat sedert 2015 uut 8 kantongs (die in totoal 104 gemêentn oumvatt'n):
* Aerïe (*Aire-sur-la-Lys*) woavan êenigte gemêentn, woaronder d'ôofdplekke Aerïe, in't arroundissement arroundissement Sint-Omoars liggn
* Auchel
* Bethune
* Beuvry
* Bruay-la-Buissière
* Doverin (*Douvrin*)
* Lilloar (*Lillers*)
* Nœux-les-Mines

thumb|right|400px|'t Arroundissement Bethune vôorn d'ervormienge van 2015
Vôorn 2015 bestound et arroundissement uut 14 kantongs (die 100 gemêentn oumvattigd'n):
* Auchel
* Barlin
* Bethune-Nôord
* Bethune-Zuud
* Bethune-Ôost
* Bruay-la-Buissière
* Cambrin
* Divion
* Doverin (*Douvrin*)
* Hosden (*Houdain*)
* Wentie (*Laventie*)
* Lilloar (*Lillers*)
* Norrem (*Norrent-Fontes*)
* Nœux-les-Mines
Sailly an de Leie

**Sailly an de Leie** (Frans: *Sailly-sur-la-Lys*) es e gemêente in Vrankryk in't departement Nauw van Kales.  Sailly ligt in de Leiedaele, teegn de schreeve me 't Noorderdepartement. 

## Geografie
Sailly Grenst an de gemêentn Steenwerk, Erkegem an de Leie, Vloerbeke, Wentie, De Gorge en Stegers.
In tydde lag Sailly ip't schee'n tusschn Romoans-Vlaenderen en Artesië, mêer bepoald in't Land van't Vrylêen. By Sailly ôort ôok nog 't gehucht *Bac-Saint-Maur*, da langsn de Leie ligt anden ôostkant van de gemêente.

## Beziensweirdigeedn
* De Sint-Voastkerke
* De "Prévôté", de vroegere rezidensje van de provost

thumb|left|De kerke van Bac-Saint-Maur
Rounde van Itoalië

thumb|De leider van de Rounde van Itoalië droagt de roazn boai
thumb|'t Parcours van d' allerêeste Rounde van Itoalië
De **Rounde van Itoalië** (Italioans: *Giro d'Italia*, dikwyls ofgekort toet *Giro*) is e mêerdoagse velokoers in en round Itoalië. 't Is êen van de drie grôte roundes. Den etappekoers is voe 't êest verreedn in 1909 en wordt sindsdien ieder joar - uutgezounderd binst de joarn van de twêe Weireldoorloogn - g'houdn. Juste lyk d' andere twêe grôte roundes - de Rounde van Vrankryk en de Rounde van Spanje - deurt de Rounde van Itoalië drieëntwientig doagn die in de mêeste gevalln bestoan uut êenentwientig etappes, inclusief een eventuele proloog en twêe rustdoagn. E proloog is een individuele tydrit an 't begun van e rounde van maximoal acht kilometer. De latste etappe van de etappekoers endigde de latste joarn mêestal in Milaan.


Ofbeeldienge:Giro2013.jpg|Parcours van de 96ste editie van de Giro d'Italia in 2013


## Recente winnoars
* 2022 -  Jai Hindley
* 2021 -  Egan Bernal
* 2020 -  Tao Geoghegan Hart
* 2019 -  Richard Carapaz (Movistar)
* 2018 -  Chris Froome (Team Sky)
* 2017 -  Tom Dumoulin (Team Sunweb)
* 2016 -  Vincenzo Nibali (Astana)
* 2015 -  Alberto Contador (Tinkoff-Saxo)
* 2014 -  Nairo Quintana (Movistar)
* 2013 -  Vincenzo Nibali (Astana)
* 2012 -  Ryder Hesjedal (Garmin-Barracuda)
* 2011 -  Michele Scarponi (Lampre-ISD)
* 2010 -  Ivan Basso (Liquigas-Doimo)
* 2009 -  Denis Mensjov (Rabobank)
* 2008 -  Alberto Contador (Astana)
* 2007 -  Danilo Di Luca (Liquigas)
* 2006 -  Ivan Basso (CSC)
* 2005 -  Paolo Savoldelli (Discovery Channel)
* 2004 -  Damiano Cunego (Saeco)
* 2003 -  Gilberto Simoni (Saeco)
* 2002 -  Paolo Savoldelli (Index-Alexia)
* 2001 -  Gilberto Simoni (Lampre-Daikin)
* 2000 -  Stefano Garzelli (Mercatone Uno-Albacom)
* 1999 -  Ivan Gotti	(Polti)
* 1998 -  Marco Pantani (Mercatone Uno-Bianchi)
* 1997 -  Ivan Gotti (Saeco)
* 1996 -  Pavel Tonkov (Panaria-Vinavil)
* 1995 -  Tony Rominger (Mapei-Gb)
* 1994 -  Jevgeni Berzin
* 1993 -  Miguel Indurain
* 1992 -  Miguel Indurain
* 1991 -  Franco Chioccioli
* 1990 -  Gianni Bugno

## Mêervoudige winnoars
Coureurs in 't cursief zyn nu nog actief.

## Overwinniengn per land

## Mêeste etappezeges

## Buutnland
De loatste decennia es de Rounde van Itoalië somstekêe ôok in 't buutnland van start gegoan, vo ton achter êenigte etappes were na Itoalië te komm'n, e bitje in achterdoeninge van wa ze in den Tour de France ol langer doene. De volgnde landn en steedn in 't buutnland mochtn ol den start van de Giro organizeern:
* Holland (3): Groningen (2002), Amsterdam (2010), Apeldoorn (2016)
* België (2): Verviers (1973), Seraing (2006)
* San Marino (1): San Marino (1965)
* Monaco (1): Monte Carlo (1966)
* Vaticoanstad (1): Vaticoanstad (1974)
* Grieknland (1): Athene (1996)
* Vrankryk (1): Nice (1998)
* Denemarkn (1): Herning (2012)
* Verênigd Keunienkryk (2): Belfast (2014)
* Israël (1): Jeruzalem (2018)

## Referensjes
* Officieeln website
*Giro d'Italia - giroitalia.nl
Lodewyk IV van West-Francië

**Lodewyk IV** bygenoamd van Overzêe of  Transmarinus  (**Louis IV d’Outre-Mer** in 't Frans)  (Laon, 920 – Reims, 10 september 954), van de familie van de Karoliengers, was keunienk van West-Francië tusschn 936 en 954.

Je was de zeune van keunienk Karel de Simpeln en Eadgifu van Wessex. Zyn moeder was e dochter van den Iengelsche keunienk Edward den Oudern van Wessex en zyn twidde vrouwe Ælfflæd.

In 923 wierd Karel de Simpeln gevangn gezet deur Herbert II van Vermandois. Eadgifu vluchtte met heur zeuntje noar Iengeland, noar heur halfbroere keunienk Æthelstan, vandoa Lodewyk zyn bynoame *van Overzêe*.

In 936 kostn ze werekêern en wierd Lodewyk tout keunienk gekrôond. 
## Vrouwe en jounges
Lodewyk trouwde in 939 me Gerberga, dochter van Hendrik de Veugeloare en Mathilde van Ringelheim. Under jounges:
* Lotharius (941-986)
* Mathilde  (943 - 992), in 964 getrouwd me Konrad I van Bourgondië
*Hildegarde (ca. 944)
*Karloman (ca. 945)
*Lodewyk (948 - 954)
* Karel van Neder-Lotharingen (953-991) (wordt de stichter van Brussel genoemd)
*Henri (953), twilliengbroere van Karel van Neder-Lotharingen, kort achter zyn geborte gestorvn.
Lambert van Spoleto

**Lambert van Spoleto**, van d'Italioansche familie Guideschi (ca. 880 – 15 oktober 898), was hertog van Spoleto en Camerino van 894. Je was keunienk van Italië van 891 en keizer van 't  Rôoms Ryk van 892 tegoare me zyn voader Guido van Spoleto.

In 891 wierd ie in Pavia deur paus Stefanus V tout keunienk van Italië gekrôond, 't zelfste joar da zyn voader keizer kwam. 

In september 891 stierf paus Stefanus V en most er e nieuwn paus verkoozn wordn. Mo de nieuwn paus, Formosus, stound nie an de kant van de Guideschi. Je was benowd da Spoleto te vele macht krêeg. Keizer Guido dwoung hem van zyn zeune Lambert in april 892 te krôonn tout co-keizer. Mo 't joar derip kost Formosus Arnulf van Karinthië overtuugn vo no Rome te kommn vor Italië te verlossn van de controle van Spoleto. In 894 veroverde Arnulf Italië ten nôordn van de Po. Keizer Guido stierf da joar in december en Lambert volgde zyn voader ip. 

Italië was in een ounstabiele periode gekommn, woarin dan der verschillige 't keuniengschap ipeistn. Me Berengar van Friuli en Arnulf van Karinthië was Lambert standvastig in oorloge vo  't keuniengschap.

In 896 liet Arnulf  zyn eign in Pavia erkenn tout keunienk van Italië en wierd Lambert ofgezet. Doar achter vertrok Arnulf no Rome, woa da paus Formosus hem ip 22 februoari 896 krôonde tout keizer. Die kronienge wierd in 898 deur paus Johannes IX oungeldig verkloard.
Emily Dickinson

thumb|Daguerreo-foto genoomn in 't ''Mount Holyoke College'' in december 1846 of begun 1847. 't Êenige echte petrêt van Emily Dickinson loatre dan eur kiendertyd. 't Originêel is bewoard in d' Archievn en Byzoendre Verzoamliengn van 't ''Amherst College''.
**Emily Elizabeth Dickinson** (10 december 1830 – 15 meie 1886) was 'n Amerikoansche dichtresse. Geboorn in Amherst, Massachusetts, in e gêrn geziene famielje die e sterke band a mê de gemêenschap, was zy vrêe in eur zeivn gekêerd en leefde êenzeivig.  Achtre da zy zeevn joar no d' Akademie van Amherst was gewist in eur joenge joarn, verblêef ze korte tyd in 't *Mount Holyoke Female Seminary* vôo nor eur oederlik uus weere te kêern in Amherst. Bekeekn lik e buutnbêentje deur de platslikke bevôkienge, wierd ze bekend vor eur vôorliefde vo witte klêern en vor eur ofkêer om gastn te begoetn of, loatre in eur leevn, zeifs vor uut eur koamre te kommn. De mêeste van eur vriendschappn woarn gesteund ip briefwisslienge.

Oewel da Dickinson styf veele gedichtn geschreevn êt, woarn dr gedeurnd eur leevn mindre dan e dozyn uutgegeevn van eur oengevêer 1800 gedichtn 't Werk da uutgegeevn was binst eur leevn was geweunlik anzienlik veranderd deur d' uutgeevrs om beetre te passn by de dichtkunstig-konvensjonêele reegls uut dien tyd. Dickinson eur gedichtn woarn uutzoenderlik vor eur tydperk; ze bevattn korte lynn, ên typiesch gin tietls, gebruukn dikkers oave rymmn en ze zyn oengebruuklik in oofdletters en lettretêekns.. Veele van eur gedichtn ên te moakn mê dôod en oensterflikeid, twêe oendrewerpn die oltyd weerekwoamn in brievn an eur kennissn.

Aloewêl de mêeste van eur kennissn verzeekrs wistn da Dickinson veele schrêef, wos 't mor achtre eur dôod in 1886 – o Lavinia, Dickinson eur joengre zustre, eur bergplatse vo gedichtn voend – da 't belank van Dickinson eur werk duudlik wierd. Eur êeste verzoamlienge van dichtwerk wierd uutgegeevn in 1890 deur de persôonlikke  kennissn Thomas Wentworth Higginson en Mabel Loomis Todd, die alle twêe ingrypnde verandriengn anbrochtn. E volleedige en weinig verandrde verzoamlienge van eur dichtwerk kwam vo den êeste kir uut in 1955 o de gelêerde Thomas H. Johnson *The Poems of Emily Dickinson* uutgaf. Oendanks e poar oengunstige kritiekn en e bitje twyfl in de loate 19ste en vroege 20ste êewn oovre de lettrekundige weirde van Dickinson eur werk, is Dickinson nu bykans in hêel de weirld bekeekn lik êen van de belankrykste Amerikoansche dichtrs.

## Proevertjes
### 'k An gin tyd

### Schôoneid, kompasje osteblief

## Zie ook noa

*'k Proevn nôojt gebrown likeure

## Verwyziengn
Têrzyne

E **têrzyne** of **terza rima** uut de dichtkunste is e stanza-vorm mê rymn, vôgns e bepoald in mekoar oaknd drielynig vers-scheema. Têrzynn wierdn vo den êeste kêe gebruukt deur den ietaljoansche dichtre  Dante Alighieri.

De lettrlikke vertoalienge van 't Italjoans *terza rima* is "derde ryme". Têrzynn zyn drie-lynige stanzas mê kettynk-rymn vôgns 't patrôon  A-B-A, B-C-B, C-D-C, D-E-D.  Dr is gin begrenzienge an 't antal lynn, mo gedichtn of dêeln van gedichtn geschreevn in têrzynn endn of mê 'n ynkle lyne of mê e koeplêt en z' êroaln 't rym of de middlste lyne van de latste têrzyne. 

't Êest gekend gebruuk van têrzynn is te vienn in Dante zyn Goddelikke Komedie. By 't scheppn van de vorm zoe 't kunn dat Dante oendre den invloed stoend van de *sirventes*, e lyriesche vorm die de Provencoalsche troebadoers toepastn. 't Drielynig patrôon zoe kunn de bedoelienge ên van te verwyzn no d' Illige Drievuldigeid. No 't vôorbêeld van Dante woarn dr andre dichters, woaroendre Francesco Petrarca en Giovanni Boccaccio, die begostn die vorm achtre te doen.

## Vôorbeeldn



## Verwyziengn
Wentie

**Wentie** (Frans: *Laventie*) is een gemêente in Vrankryk in 't departement Nauw van Kales.  Wentie ligt in de Leiedaele, teegn de schreeve me 't Noorderdepartement.

## Geografie
't Grenst an de gemêentn Sailly an de Leie, Vloerbeke, Aubers, Nieuwkapelle, Richebourg en De Gorge. In tydde lag Wentie ip't schee'n tusschn Romoans-Vloandern en Artesië, mêer bepoald in't Land van't Vrylêen. De gemêente bestoat eigntlyk uut teffrente klêene dorptjes en gehuchtjes woarounder ounder and're *Fauquissart*, *Mauquissart* en *le Picantin*.

## Beziensweirdigeedn
* De Sint-Voastkerke
* De Sint-Pieterskerke
* In de gemêente zyn der teffrente militaire begroafplekkn, surtout uut den Êestn Weireldoorloge:
** *Deutscher Soldatenfriedhof Laventie*, e Duutsch militair kerkof me bikkans 2000 groavn
** *Euston Post Cemetery*
** *Fauquissart Military Cemetery*
** *Laventie Military Cemetery* (wa eigntlyk ip't groundgebied van De Gorge ligt)
** *Royal Irish Rifles Graveyard*
** *Rue-du-Bacquerot (13th London) Graveyard*
** *Rue-du-Bacquerot No.1 Military Cemetery*

thumb|left|De Sint-Voastkerke, 't stadhuus en de ''Place du 8 mai''
Vloerbeke

**Vloerbeke** (Frans: *Fleurbaix*, Nederlands: *Vloerbeek*) is een gemêente in Vrankryk in 't departement Nauw van Kales. Vloerbeke ligt in de Leiedaele, teegn de schreeve me 't Noorderdepartement.

## Geografie
't Grenst an de gemêentn Erkegem an de Leie, Bois-Grenier, Le Maisnil, Fromelles, Aubers, Wentie en Sailly an de Leie. In tydde lag Vloerbeke ip't schee'n tusschn Romoans-Vlaenderen en Artesië, mêer bepoald in't Land van't Vrylêen.

## Geschiedenisse
d' Oudste vermeldiengn van de plekke zyn *Florbais* en *Florebais* uut den elfdn êeuwe, afkomstig van't Oudnederlandsche *Fluorbeki*, uit *fluor* (vloer, vlak land) en *beki* (beke).

An de zuudkant van Vloerbeke wierd in de zeevntiende êeuwe e kartuuzerklôostre gebouwd, de *Chartreuse de La Boutillerie*. Den bouw begoest in 1618 en in 1641 wierd et in gebruuk genoomn. Achter de Fransche Revoluusje wierd et ofgebrookn.

In den Êestn Weireldoorloge lag 't dorptje vlakkenby 't frount. Vloerbeke lag voe 't grôotste gedêelte van den oorloge in g'allieerd gebied, juust achter 't frount. Achter den oorloge wierd et dorp hillegansn eripgebouwd.

## Beziensweirdigeedn
* De Notre-Dame du Joyel-kerke
* In de gemêente zyn der teffrente militaire begroafplekkn, surtout uut den Êestn Weireldoorloge:
** *Le Trou Aid Post Cemetery*
** *Rue-David Military Cemetery*
** *Rue-du-Bois Military Cemetery*
** *Rue-Petillon Military Cemetery*

thumb|left|De Notre-Dame du Joyel-kerke
Stanza

In de dichtkunste is e **stanza** e gegroepeerd antal lynn in e gedicht, geweunlik van andre stanzas geschêen deur e witte lyne of deur 'n insproenk. Stanzas kunn reeglmoatige rym- en metrieke scheemas ên, mo 't is nie nôodzoaklik da ze  die ên. Dr zyn veele byzoendre stanza-vormn. Sommigte stanza-vormn zyn simple, lik as vierlynige kwatrynn. Andre vormn zyn ingewikkldr, lik de Spencerioansche stanzas. Gedichtn mê e vaste vorm, lik sestinas, kun bepoald zyn deur 't antal en de vorm van undre stanzas. De term "stanza" is oengevêer 't zeifste lik "stroofe", mo stroofe is somtyds gebruukt vo te verwyzn nor oenreeglmoatige groepn lynn, in teegnstellienge mê reeglmoatige, rymnde stanzas . 't Italjoans "stanza" wil lettrelik zeggn "kaamre".

De stanza in de dichtkunste is te verglykn mê e paragroaf in proza; gedachtn die êen gehêel vormn zyn gegroepeerd in êeneedn. . In de muziek wordn groepn lynn typiesch "verzn" genoamd. In 't Iengels zyn stanzas ook gekend lik *batch*, *fit*,  en *stave* .

## Vôorbeeld
Da kort gedicht van Emily Dickinson  ê twêe stanzas van êk vier lynn.

## Verwyziengn
Dichtkunste

De **dichtkunste** of **poëzie** is e vorm van littrateure die gebruuk makt van schôoneids- en rytmiesche 
 kwalieteitn van de toale—lik de schôoneid van klankn, betêeknis van klankn, en metrum— vo bykommnde betêeknissn ip te roepn, of om ze in de platse te stelln van de prozajiesche geweune betêeknisse.

De dichtkunste êt e lange geschiednisse, die begunt mê 't Sumeeriesche *Epos van Gilgamesch*. De oedste gedichtn oentwikkldn uut volkszangn lik 't Chineesche *Shijing*, of uut de goeste om moendlienge heldndichtn ip te schryvn, lik dat gebeurd is mê de Sanskrietiesche *Vedas*, de Zoroastriesche *Gathas*, en de Homeriesche eposn, de *Ilias* en de *Odyssea*.

De oedste poogiengn om de dichtkunste 't omschryvn, lik Aristoteles zyn *Dichtkunste*, woarn gericht ip 't gebruuk van gesprookn tekstn in toesproakn, tonêel, zank, drama en blyspel. Loatre poogiengn koncentreerdn undre ip kenmerkn lik êroalienge, versvorm en rym, en benoadruktn 't schôoneidskaraktre wodeure da poëzie verschilt van e mêer zoaklik-drooge maniere van schryvn. Vanof 't middn van de 20st êewe wierd de dichtkunste somtyds mêer olgemêen bekeekn lik etwa fundamentêel scheppnd da toale gebruukt. 

De dichtkunste mak gebruuk van vormn en konvensjes vor e verschillnde uutleg te geevn an wôordn, of vor antwôordn vul gevoel ip te roepn. Truuksjes lik oafrym, stafrym, klanknoabôotsienge, en kadans zyn somtyds gebruukt om muzikoale of zangrige effektn te bekommn. 't Gebruuk van dubblzinnigeid, symbolisme, ironie en andre styl-elementn van dichtrlikke toale loatn dikkers e gedicht oopn vor e brêe interpretoasje. Ip e glykoardige maniere schepn stylfigeurn lik metafôorn, verglykiengn en betêeknisverschuuvienge   scheppn e weerklank tusschn anders uutêenloopnde beeldn— 'n ip mekoar leggn van betêeknissn, azôo verbandn leggnd die vodien nie ipgemerkt woarn. Verwante vormn van weerklank kunn bestoan tusschn individuêele verzn, in undre patrôon van rym of kadans.

## Verwyziengn
Nieuwkapelle (Vrankryk)

**Nieuwkapelle** (Frans-Vlams: *Noefcappel*, Frans: *Neuve-Chapelle*, Nederlands: *Nieuwkappel*) es e gemêente in Vrankryk in 't departement Nauw van Kales. 't Grenst an de gemêentn Wentie, Aubers, Lorgies en Rikkeburg. Nieuwkapelle ligt in de Leiedaele, teegn de schreeve me 't Noorderdepartement. In tydde lag Nieuwkapelle ip't schee'n tusschn Romoans-Vlaenderen en Artesië.

## Beziensweirdigeedn
* De Sint-Christophekerke
* De *Neuve-Chapelle Indian Memorial* van 't Indische regiment van 't Britse leegr, oloewel da eigntlyk vo e grôot stik ip 't groundgebied van Rikkeburg ligt, ip de wyk *la Bombe*.
* In de gemêente zyn der nog teffrente and're militaire begroafplekkn uut den Êestn Weireldoorloge

thumb|left|'t Center van Nieuwkapelle
Thems

thumb|right|300px|Den Thems in Zuud-Ingeland
Den **Thems** (Nederlands: *Theems*, Iengels: *Thames* mo ôok gezeid lyk "Thems") es e riviere die strôomt in't zuud'n van Ingeland van apeupri 346 kilomèiters lank. Z'ountspriengt by Cirencester in d'heuvels van de Cotswolds, lôopt ôostelyk noar Oxford, en ton zuudwoarts tout Reading vo ton tweisn deur Londn te sliengern. By Southend-on-Sea moundt ze me en brêed estuoarium uut in de Nôordzêe.
Joop Zoetemelk

**Gerardus Joseph (Joop) Zoetemelk** (Den Haag, 3 december 1946) is een Hollandschn oud-coureur, die actief  was van 1970 toet 1987. Zoetemelk wordt algemêen anzien ols êen van de beste coureurs van Holland ôois. Hy won in 1979 de Rounde van Spanje, in 1980 de  Rounde van Vrankryk en kwam in 1985 weireldkampioen ip de sportief gezien hoge leeftyd van 38 joar. 

## Carrière
Vôorn da Joop Zoetemelk in 1970 beroepscoureur kwam, behoalde 't hy e poar belangryke overwinniengn ols amateur: goud ip d' Olympische Speeln in 1968 ols êen van de coureurs van de 100 kilometer ploegntydrit, en de eindzege in de Tour de l'Avenir (1969). In 1971 won't hy 't bergklassement in de "*Vuelta*". Binst de "*Midi-Libre*" in 1974 is't hy lêlyk gevalln. Der wierd ton vo zyn carrière gevrêesd, moar in 1975 kwam 't hy sterk were.

## Beste prestoaties
*Luuk-Bastenoakn-Luuk  9e  (1973, 1984)
*Rounde van Lombardeye 4e  (1976)
*Miloan-San Remo 	   13e (1979)
*Rounde van Vloandern  5e  (1979)
*Parys-Roubaix	   4e  (1979)
*Rounde van Spanje 	   1e  (1979) 3  etappezeges
*Rounde van Vrankryk   1e  (1980) 10 etappezeges
*Weireldkampioenschappn	   1e  (1985)
*Amstel Gold Race 	   1e  (1987)

## Ploegn
*1969, Nationaal team GP de Belgique Nederland A 
*1970, Flandria - Mars 
*1971, Flandria - Mars  
*1972, Beaulieu - Flandria 
*1973, Gitane - Frigécrème  
*1974, Gan - Mercier 
*1975, Gan - Mercier 
*1976, Gan - Mercier 
*1977, Miko - Mercier - Hutchinson 
*1978, Miko - Mercier - Hutchinson 
*1979, Miko - Mercier - Vivagel 
*1980, TI - Raleigh - Creda 
*1981, TI - Raleigh - Creda 
*1982, Coop - Mercier - Mavic 
*1983, Coop - Mercier - Mavic 
*1984, Kwantum Hallen - Yoko 
*1985, Kwantum Hallen - Yoko
*1986, Kwantum Hallen - Yoko 
*1987, Superconfex - Yoko 

## Fotogalery

File:Annie Borckink and Joop Zoetemelk 1981.jpg|Annie Borckink oud-langeboaneschatsster en Joop Zoetemelk oud-coureur (1981)
File:WPC 2012f Podium.jpg|Podium van de World Ports Classic 2012 in Rotterdam, met Alexander Kristoff, Tom Boonen, André Greipel, Joop Zoetemelk, Jan Janssen, Roger De Vlaeminck


## Trivia
*Joop Zoetemelk is wel geboorn in Den Haag moa kort derachter verhuust hy me zyn ouders ol noa Rypwetering, woar da loater e stroate noar hem is genoamd.
*Joop Zoetemelk oudste weireldkampioen ôoit.
*Teegnwoordig weunt Joop Zoetemelk in Vrankryk, woar dat hy eignoare is van een hotel/restaurang Richemont in Meaux.

## Externe koppelienge
*De wielersite - Joop Zoetmelk - dewielersite.nl
*1980: Joop Zoetemelk wint de Tour de France - isgeschiedenis.nl
*De beste wielrenners van Holland stoerejongenzzz.nl (gearchivêerd)

## Referensjes
Jan Janssen

**Johannes Adrianus (Jan) Janssen** (Nootdorp, 19 meie 1940) is een Hollandschn  oud-coureur  die actief was van 1962 toet 1973. In zyn loopboane won't hy ounder mêer de Rounde van Vrankryk (1968), Rounde van Spanje (1967) en 't weireldkampioenschap (1964).

## Carrière
Jan Janssen wos in 't begun e redelyke sprinter, moa j' ountwikkeldeg' hem ol zêre toet e veelzydige coureur. Hy stond bekend vo zyn vermeugn van enorm of te zien, woarmee dat hy e tekort an anleg compenseerde en toch den top wiste t' hoaln. Jan Janssen is den êestn Hollander die de Tour de France gewonn het.

## Beste prestoaties
*Luuk-Bastenoakn-Luuk  9e  (1963)
*Weireldkampioenschappn	   1e  (1964)
*Parys-Nice            1e  (1964)
*Miloan-San Remo 	   6e  (1965)
*Rounde van Vloandern  4e  (1967)
*Parys-Roubaix         1e  (1967)
*Rounde van Spanje 	   1e  (1967) 3 etappezeges
*Rounde van Lombardeye 4e  (1968)
*Rounde van Vrankryk   1e  (1968) 7 etappezeges
*Amstel Gold Race 	   12e (1972)

## Fotogalery

File:Jan Janssen, Eddy Merckx, Ramon Saez Marzo 1967.jpg|Jan Janssen, Eddy Merckx, Ramon Saez Marzo (1967)
File:Jan Janssen 1968 Adsteeg.jpg|Jan Janssen winnoare Tour de France (1968)
File:Jan Janssen with family 1972.jpg|Jan Janssen me familie binst zyn ofscheid van de velosport (1972)


## Trivia
*Achter zyn actieve koerscarrière begost Janssen in 1972 e velofabrieke woar da (koers)velo's ounder de noame 'Jan Janssen' wordn geproduceerd.
*In "*Wageningen*" wordt joarlyks de Jan Janssen Classic gereedn.

## Externe koppelienge
*Jan Janssen wint de Tour de France - beeldengeluid.nl

## Referensjes
Nieuwkapelle

* Nieuwkapelle (West-Vloandern): e dêelgemêente van Diksmuude
* Nieuwkapelle (Vrankryk): e gemêente in't Fransche departement Nauw van Kales
Rounde van Spanje

[thumb|Spoansche [gazette "Informaciones" (1935) met de pryslyste van den êerste "Vuelta a España". Museu de Joguet de Verdú]]
thumb|De Quick-Stepploege bist de ploegntydrit in Jerez de la Frontera (2014)  
De **Rounde van Spanje** (Spoans: Vuelta Ciclista a España) is e velokoers die sinds 1935 byna joarlyks wordt g'houdn in Spanje. 't Is êen van de drie grôte roundes. Vanof 2011 makt hy dêel uut van de "*UCI World Tour*", achter dat hy sinds 2008 in de Historische kalender ipgenoomn is.

De Rounde van Spanje is juste lyk de Tour de France en de Giro d'Italia e belangryke rounde in de wielersport. Vanwege hunder grôot anzien en hunder lengte (drie weekn) wordn die drie roundes tegoare wel *De Drie Grôte Roundes* genoamd.


|Winnoare Roberto Heras van Spanje in de goudn leidersboai (2005)


## Lyste van winnoars

## Mêervoudige winnoars

## Overwinniengn per land

## Mêeste etappezeges
Noamn die skêef stoan zyn van coureurs die nog koersn

## Buutnland
Kontreir an de Rounde van Itoalië en de Rounde van Vrankryk, start de Vuelta mo letter in't buutnland. De volgnde landn en steedn in 't buutnland mochtn ol den start van d'n Vuelta organizeern:
* Portugal (1): Lissabon-Estoril (1997)
* Holland (1): Assen (2009)
* Vrankryk (1): Nîmes (2017)
* Holland (2): Utrecht (2022)

## Externe koppelienge
*Officieeln site van de Rounde van Spanje (in't Iengels)
1804

1801 - 1802 - 1803 - **1804** - 1805 - 1806 - 1807
't Joar **1804** is 't 4e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
[thumb|Portret van keizer Napoleong I deur "''François Gérard''". Ryksmuseum, [Amsterdam.]]
;moarte
*1 - Ohio wordt de zeevntienste stoat van de Verênigde Stoatn.
;meie
*2 - De Verênigde Stoatn koopn "Louisiana" en "New Orleans" van Vrankryk voer een bedrag van 60 miljoen Fransche frang.
;juli
*21 - Napoleong Bonaparte doe zyn Blyde Intrede in Mecheln in België.
;september
*21 - 't Verênigd Keunienkryk bezet ipnieuw d' Hollandsche koloniën "*Demerara*" en "*Essequibo*".
## Geboorn
;april
*18 - Charles Ferdinand Pahud, Hollandsche minister en Gouverneur-Generoal van Hollands-Indië
*23 - Jules Joseph d'Anethan, Belgische polletieker
;juli
*1 - George Sand, Fransche schryfster
*28 - Ludwig Feuerbach, Duutsche filosôof
;september
*4 - Sarah Polk, First Lady, vrouwe van "*James Knox Polk*" den elfste president van de Verênigde Stoatn

## Gestorvn
;februoari
*12 - Immanuel Kant, Duutsche filosoof
*17 - Lodewyk René Eduard de Rohan, Fransche kardinoal, eirtsbisschop van Stroatsburg
;april
*2 - Hieronymus van Alphen, Hollandschn dichter
;november
*5 - Betje Wolff, Hollansche schryfster
*14 - Aagje Deken, Hollansche schryfster
*18 - Bernardus Bosch, Hollandsche schryver en polletieker
894

891 - 892 - 893 - **894** - 895 - 896 - 897
't Joar **894** is 't 94e joar in de 9e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
[thumb|[Arnulf van Karinthië]]
*Achter den dôod van Guido van Spoleto volgt zyn zeune Lambert hem ip ols Rôomsche keizer en keunienk van Italië. 
*Arnulf van Karinthië bezet Nôord-Italië.
## Geboorn
## Gestorvn
;december 
*12 - Guido van Spoleto, Rôomsche keizer en keunienk van Italië
1839

1836 - 1837 - 1838 - **1839** - 1840 - 1841 - 1842
't Joar **1839** is 't 39e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
;april
* 19 - Keunienk Willem I têekent 't Verdrag van Londn en erkent doamee 't keunienkryk België. Hollands Limburg komt bij Holland. Luxemburg wordt gesplitst in e Belgisch en e zelfstandig gedêelte, woar da keunienk Willem I grôothertog wordt.
## Geboorn
;december
*18 - Adolf Daens, Vlamsche gêestelykn en polletieker
## Gestorvn
954

951 - 952 - 953 - **954** - 955 - 956 - 957
't Joar **954** is 't 54e joar in de 10e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
[thumb|Krônienge van [Lotharius van West-Francië in Reims]]
*Lotharius, nog moa dertien joar oud, volgt zyn voader Lodewyk IV ip ols keunienk van West-Francië, me zyn moeder Gerberga van Saksn ols regentesse. Je regeert toet 986.
*D' Angelsaksers sloagn derin van 't Deens Vikingryk York in te palmn.
## Geboorn
## Gestorvn
;september
*10 - Lodewyk IV van West-Francië (34)
Antarctisch hoargras

**Antarctisch hoargras** (*Deschampsia antarctica*) is êen van de twêe bloeinde plantn die leevn ip Antarctica. D' andere plante is Antarctisch sterremos of vetmeur (*Colobanthus quitensis*).

't Is e toaie grassôorte die vôoral groeit ip de Zuudelyke Orkneyeilandn, Zuudelyke Shetlandeilandn en de westkust van 't Antarctisch Schiereiland.
1802

1799 - 1800 - 1801 - **1802** - 1803 - 1804 - 1805
't Joar **1802** is 't 2e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
thumb|Allegorie ip de vrede geslootn in Amiens de 27ste moarte 1802, tusschn de Batoafsche Republiek en Vrankryk en 't Verênigd Keunienkryk.
;moarte
*27 - De Vrede van Amiens makt een ende an den ôorloge tusschn 't Verênigd Keunienkryk en de Fransche republiek die begost wos met de Fransche ôorlogsverkloarienge van 1793.
*Twidde verdêlienge in Fransche departementn van de Nederlandn deur de Fransche no 't model van de departementn van Vrankryk.
*28 - Den Duutschn astronoom "*Heinrich Wilhelm Olbers*" ountdekt êen van de grôte planetoiedn: Pallas (diameter 450 kilometer).
## Geboorn
;februoari
*26 - Victor Hugo, Fransche schryver en dichter
;oktober
*10 - Napoleong Karel Bonaparte, den oudste zeune van keunienk "*Lodewyk Napoleong*" van Holland (broere van keizer Napoleong) en zyn vrouwe "*Hortense de Beauharnais*".
;december
*7 - Frans Karel, Ôostnryksche keizer en voader van keizer Frans Jozef I, van keizer "*Maximiliaan van Mexico*" en van "*Karel Lodewyk*", de voader van "*Frans Ferdinand*" die ip 28 juni 1914 vermôord wierd. Die môord was êen van d'anleidiengn vo 't begun van den Êestn Weireldoorloge.

## Gestorvn
;april
* 18 - Erasmus Darwin, Iengelsche nateurkundign (grôotvoader van Charles Darwin).
;meie
* 22 - Martha Washington, First Lady, vrouwe van George Washington, den êeste president van de Verênigde Stoatn.
Moatig warme loof- en gemienglde busschn

thumb|Verspreidienge in de weirld van de moatig warme loof- en gemienglde busschn.
De **moatig warme loof- en gemienglde busschn** (ook gekend lik de **wientrekoale loofbusschn**) zyn e bioom da geleegn is in streekn mêt e gemoatigd-warm  klimoat en mê veele reegn. Die busschn zyn typiesch ipgebowd uut vier loagn of verdiepn. De *krôonnloage* of 't *ippreverdiep* bestoat uut grôote rype boomn van 30 toe 61 meetrs ooge. Oendre 't ippreverdiep istr de *boomloage* die schowte verdroagt en oengevêer 9 toe 15 meetrs mindre ooge is of 't ippreverdiep. 't Oogste gedêelte van de boomloage  wordt ook de sub-krôonloage genoamd en die bestoat uut klindre vulwassn boomn, midddlegrôote boomn en oendredrukte joenge boomn die wachtn ip e gatje in de krôonloage  vo te kunn deuregroejn. Oendre de sub-krôonloage istr de *struukloage* die bestoat uut lêeggroejnde oetachtige plantn. Typiesch vo 't bioom is de lêegst groejnde en no biodiversiteit mêest ryke loage is de *kruudnloage* of *groendbedekkienge*.

## Boomn
[thumb|left|Moatig warme loof- en gemienglde busschn in Yunnan, zuudwest [China|Sjiena.]]
In 't Nôordlik Oafroend, kenmerknde oovreêerschnde loofboomn in da bioom omvattn êekn (*Quercus* spp.), beukn (*Fagus* spp.), esdôorns (*Acer* spp.), en berkn (*Betula* spp.) . De term "gemiengld bus" kommt van 't insluutn van koniefeern lik oendredêel in de krôonloage van die busschn. Typiesche koniefeern omvattn : pynboomn (*Pinus* spp.), denn (*Abies* spp.), en sparn (*Picea* spp.). In sommigte streekn van da bioom kunn de koniefeern e belangrykr krôonloagesôorte zyn dan de loofboomsôortn. In 't Zuudlik Oafroend bezettn endeemiesche geslachtn lik *Nothofagus* en *Eucalyptus* da bioom.

## Klimoat
Warmgemoatigde loof- en gemienglde busschn kommn vôor in gebiedn mê e verschillnd warm en fris sezoen, tgêen 't e gemiddlde temprateure ipleevrt oovre 't joar van 3 toe 15,6&nbsp;°C. Die busschn gruujn in betrekklik warme en reegnachtige klimoatn, somtyds zeifs mê 'n oendrescheidn droog sezoene. E droog sezoene kommt vôor binst de wientre in Ôost-Oazje en in de zoomre ip de grenze van de streekn mê mediterroan klimoat. Andre streekn ên e taamlik glykmoatige verspreidienge van de reegn; de joarlikse reegvol is mêer dan 600&nbsp;mm en dikkers  boovn de 1 500&nbsp;mm. De temprateurn zyn typiesch gemoatigd uutgezoendrd in dêeln van Oazje lik in Ussuriland woa da warmgemoatigde busschn kunn bestoan oendanks de hêel arte omstandigeedn in de hêel koede wientrs.

## Zied ook noa
*Busschn in ôostlik Kanada - boreoaln oovregank 


## Eksterne koppliengn
* Warmgemoatigde loof- en gemienglde busschn : lyste van ekostreekn (WWF).
* Warmgemoatigde loof- en gemienglde busschn : êeneedn uut de ''Gobal 200'' (WWF)
* Warmgemoatigd bus. 
* Index of North American Temperate Broadleaf & Mixed Forests ecoregions at bioimages.vanderbilt.edu 
* Belank van de busschn (WWF). 
* Wientrekoale busschn (''Nasa'').

## Verwyziengn
Azië

thumb|Koarte van Azië 
**Azië** is 't grotste en mêest bevolkte continent ip eirde, vôornoamelyk geleegn in 't ôostelyk en nôordelyk halfround.

De grenzn van Azië zyn cultureel bepoald, omdat er gêen duudelyke geografische scheidienge is met Europa. Tegoare vormn ze e landmassa die Eurazië genoemd wordt. De mêest algemêen anveirde grenzn situeern Azië in 't ôostn van 't Suezkanoal, de Oeralriviere en 't Oeralgebergte, en 't zuudn van 't Kaukasusgebergte (of de Kouma-Manytsjlêegte) en de Kaspische  en Zwarte Zêe. 't Wordt in 't ôostn begrensd deur de Stilln Oceoan, in 't zuudn deur den Indischn Oceoan en in 't nôordn deur de Nôordelyke Yszêe.
1796

1793 - 1794 - 1795 - **1796** - 1797 - 1798 - 1799
## Gebeurtenissn
[thumb|[Napoleong en Joséphine de Beauharnais]] 
thumb|Napoleong in de Slag by de brugge van Arcole (15-17 november 1796)
;moarte 
*2 - Napoleong Bonaparte krygt 't bevel over 't *Armée d'Italie*, 't Frans leger an 't Italioans frount.
*9 - De weeuwe Joséphine de Beauharnais trouwt me generoal Napoleong Bonaparte.
;juni 
*17 - De burgerlyke stand wordt ingesteld in België. Al d' oude registers wordn overgebrocht noa de gemêenthuuzn. 't Burgerlyk huwelyk wordt verplicht gemakt. Echtscheidienge me wederzydse toestemmienge wordt by wet vorzien. De kerke wordt angetast in heur oude privileges.
;juli 
* 9 - De stroatnoamn in België wordn vervangn deur mêer "republikeins" getinte benoamiengn.
* 13 - De Fransche importeern de guillotine in België. 
;september 
* 1 - E byzoundere wet in België schaft d' ordes, congregoasjes, klôosters, abdyen, prioryen of en al de religieuze instelliengn in 't algemêen. 
;december 
*6 - Al de wettn die in Frankryk geldn, wordn van nu vôors ook in België toegepast.
## Geboorn
;februoari 
*22 - Adolphe Quetelet, Vlamschn astronoom en wiskundign
## Gestorvn
;juli  
*21 - Robert Burns, Schotschn dichter
Tyne

thumb|right|250px|Den Tyne in Newcastle
Den **Tyne** es e riviere van apeupri 320 kilomèiters lank die strôomt in't nôordôostn van Ingeland. Den Tyne wordt gevormd deur't tegoarevloein van twêe riviern, den Nôordelykn Tyne (*North Tyne*) en den Zuudelykn Tyne (*South Tyne*). Dedie komm'n toope dichte by Hexham in Northumberland, by e plekschje genoamd "*The Meeting of the Waters*". Ezo lôopt de riviere vodder na 't ôostn deur de stad Newcastle en moundt vodder by Tynemouth uut in den Nôordzêe.

De noame van de riviere wordt somstekêe ôok lyk e vast byvoegsel gebruukt by stee'n en dorpn die langsn den Tyne liggen, gelyk Newcastle upon Tyne, vo ze ezo te kunn'n ounderscheyd'n van andere plekkn me dezelfde noame. 't Groafschap Tyne and Wear es (gedêeltelyk) na de riviere vernoemd.
Esdôorn

***Acer***   is e geslacht van boomn of struukn, in de geweune toale gekend lik **esdôorn**. Esdôorns zyn ip verschillnde maniern oendregebrocht ofwêl in e famielje van under eign de *Aceraceae*, ofwêl tegoare mê de *Hippocastanaceae* geplatst in de famielje van de *Sapindaceae*. De mêest moderne systêemn ên e vôorkeure vo klasseerienge by de *Sapindaceae*. De typiesche sôorte van 't geslacht  is de geweune esdôorn (*Acer pseudoplatanus*) .

Dr zyn oengevêer 128 sôortn, woavan de mêeste in Oazje gruujn   mê 'n antal ook in Europa, Nôord-Afrika, en Nôord-Amerika. Allêene mor êen sôorte, de weinig gekende  *Acer laurinum*, is van ôorsproenk van 't Zuudlik Oafroend . Viernviftig sôortn esdôorns zyn vôgns de *International Union for Conservation of Nature* mo zo dèèrlik verspreid danze kunn uutstervn in under nateurlik leefgebied .  
thumb|left|Verspreidienge van de esdôornsôortn in de weireld. 

## Verwyziengn
Koniefeern

De **koniefeern**, weetnschapplik ofdêelienge ***Pinophyta***, ook gekend lik ofdêelienge ***Coniferophyta*** of ***Coniferae***, zyn êen van  de 12 bestoande taxa ip ofdêeliengsnievoo binn 't Ryk van de groene plantn (*Viridiplantae*) of êen van de 10 bestoande ofdêeliengn van de landplantn (*Embryophyta*). Koniefeern zyn naktzoadign (*Gymnospermae*), keegledroagnde zoadplantn die weefsle ên mê voatbundls. Al de nu bestoande konifeern zyn oetachtige plantn mê sekuundèère groej, de grôote mêerdreid zyn boomn en mor e poar zyn struukn. Typiesche vôorbeeldn van koniefeern zyn ceedrs (*Cedrus*), doeglasn (*Pseudotsuga*), sypresn (*Cupressus*), denn (*Abies*), juniepeerussn (*Juniperus*), *Agathis*, lorkn (*Larix*), pynn (*Pinus*), tsuugas (*Tsuga*), sekwojas (*Sequoia*), sparn (*Picea*), en venynboomachtign (*Taxaceae*) . De ofdêelienge sluut oengevêer acht famieljes in, 67 geslachtn en 630 leevnde sôortn .

Aloewêl da 't antal sôortn betrekklik klêene is, ên de konifeern e vrêe grôot ekologiesch belank. Ze zyn d' oovrêersnde plantn ip grôote ippervlaktn  , woavan mêest ipvolln de tajgas van 't Nôordlik Oafroend , mor ook de busschn in glykoardige koele klimoatn in 't gebergte mêer no 't Zuudn. Boroale koniefeern ên veele anpassiengn an de wientretyd. De smolle keeglevormige krôone, en undre no beneen gerichte takkn, êlpn undre vo de snêew of te schuddn. Veele oendre undre verandrn undre biochemie vor undre mêer weerstand te geevn teegn 't vriezn, wa da "hardn" genoamd wordt. An den êene kant zyn 't de tropiesche reegnbusschn die de grotste biodiversiteit en ipbringste ên, an den andre kant zyn 't de grôote koniefeernbusschn die de grotste koolstofpit zyn van de weirld, 't is te zeggn woa dat de atmosfeeriesche CO2 geboendn is in orgoanische stoffn. 

Ze zyn ook van grôot ekonomiesch belank, oofdzoaklik vo 't oet en vo papierproduuksje; 't oet van koniefeern is gekend lik zocht-oet (iengels : *softwood*).

*Koniefeere* is e wôord van Latynsche ôorsproenk, saamngestelld uut *conus* (keegle) en *ferre* (droagn), tgêene betêeknt "de dien die keegls droagt".

## Verwyziengn
Trent

thumb|right|250px|Den Trent in Nottingham
Den **Trent** es e riviere van apeupri 297 kilomèiters lank die strôomt in't midd'n van Ingeland. De riviere ountspriengt by 't plekschje Biddulph in Staffordshire en moundt uut in't estuoarium van den Humber. De grôotste stee'n olangsn den Trent zyn Stoke, Burton, Nottingham, Newark en Gainsborough. De belangrykste zyriviern van de Trent zyn den Derwent, de Soar en den Tame.

De noame van de riviere wordt somstekêe ôok lyk e vast byvoegsel gebruukt by stee'n en dorpn die langsn den Trent liggen, gelyk Stoke-on-Trent, vo ze ezo te kunn'n ounderscheyd'n van andere plekkn me dezelfde noame.
Bedektzoadign

De **bedektzoadign** of **blommeplantn** (Angiospermae of Magnoliophyta) zyn de belangrykste groep van de landplantn. Juste lyk de naktzoadign (gymnospermae) zyn 't zoadplantn moa ze verschilln dervan omdan ze blommn droagn en omdan z' hunder vôortplantn deur zoad in vruchtn. De noame "bedektzoadign" is e vertoalienge van de weetnschappelyke noame "Angiospermae".

De blommeplantn hen hunder 245-202 miljoen joar geleen begunn ofsplitsn van d' andere zoadplantn en d' êeste woavan da 't bestoan gekend is, zyn van 160 miljoen joar geleen. Z' hen hunder geleidelyk an enorm gediversifieerd en ze zyn wydverspreid gekommn.
Apiales

De **Apiales** zyn  een orde in de taxonomie van de bedektzoadign of bloeinde plantn. De noame  is gevormd uut de familienoame Apiaceae. 

Indêlienge van de orde volgens 't APG III-systeim (2009):
* orde Apiales
** familie Apiaceae (Schermblommign)
** familie Araliaceae
** familie Griseliniaceae
** familie Myodocarpaceae
** familie Pennantiaceae
** familie Pittosporaceae
** familie Torricelliaceae
Lodewyk den Blendn

**Lodewyk den Blendn** (ca. 880 – 28 juni 928) van de familie van de Bosoniedn en langs zyn moeder ook verwant met de Karoliengers, was keunienk van Lêger-Bourgondië of Cisjuranië (Provence) van 11 januari 887 tout an zyn dôod. Je was  keunienk van Italië van 12 oktober 900 tout 905  en Rôomse keizer  ols **Lodewyk III** tusschn 901 en 905. Je was de zeune van Boso van Provence en Ermengarde, dochter van keizer Lodewyk II van Italië. 

In 900 wierd ie ols klêenzeune van keizer Lodewyk II gevroagd deur Italioansche eedeln, die nie content woarn van Berengar I, omdat 'n hem nie genoeg kost verweirn teegn de Magyoarn. Lodewyk kwam met e leger of over d'Alpn en je versloeg Berengar. In Pavia, de Lombardischn hoofdstad, wierd ie ip 12 oktober 900 in de kerke van San Michele gekrôond met d'yzere krône. Doar achter vertrokt ie no Rome, woa dat ie in 901 deur paus Benedictus IV gekrôond wierd tout keizer.

Mo Berengar vocht were en je versloeg Lodewyk zyn legers. Je dwoung hem van were te kêern no Provence en Lodewyk most beloovn dat ie nooit me zou were komn.

Mo Lodewyk brak ze woord en je viel Italië were bin'n in 905. Berengar verloeg hem in Verona. Je liet hem gevangn zettn en ip 21 juli 905 liet ie vo straffe zyn oogn uutstekkn. 

Lodewyk kêerde were no zyn hoofdstad Vienne, woa dat Hugo van Arles, e klêenzeune van Lotharius II, zyn adviseur en regent kwam. Hugo verplatste den hoofdstad van Vienne noar Arles. 

Achter ’n dôod van Lodewyk in 928 volgde Hugo hem ip ols keunienk van Lêger-Bourgondië.
928

925 - 926 - 927 - **928** - 929 - 930 - 931
't Joar **928** is 't 28e joar in de 10e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
thumb|Hendrik de Veugeloare
*Hugo van Arles volgt Lodewyk den Blendn ip ols keunienk van Lêger-Bourgondië.
*Giselbert II wordt benoemd toet hertog van Lotharingen en je trouwt me Gerberga van Saksn, de dochter van Hendrik de Veugeloare.
*Hendrik de Veugeloare trekt ten stryde teegn de Sloavn.
## Geboorn
## Gestorvn
;juni 
*28 - Lodewyk den Blendn, Roomsche keizer en keunienk van Italië
Arroundissement Sint-Omoars

[thumb|300px|right|'t Arroundissement Sint-Omoars in de [Regio (Vrankryk)|regio Hauts-de-France]]
't **Arroundissement Sint-Omoars** es en arroundissement van 't Fransche departement Nauw van Kales in de regio Hauts-de-France. D'hôofdplekke es Sint-Omoars. 't Arroundissement et en ippervlakte van 833 vierkante kilomèiters en der weun'n juuste gin 130.000 mienschn. 't Grôotste (surtout 't zuudelyke) gedêelte van't uudige arroundissement lag in tydde in't groafschap Artesië. 't Mêeste van't nôordnwestn van't arroundissement stound ounder invloed van Kales. Mè d'ervormienge van de kantongs in 2014-2015 eit 't arroundissement Sint-Omoars nen ôop gemêentn in't nôordn moe'n ofgeevn an't arroundissement Kales en es ezo redelyk verklêend.

## Kantongs
't Arroundissement Bethune bestoat sedert 2015 uut 5 kantongs (die in totoal 89 gemêentn oumvatt'n):
* Aerïe (*Aire-sur-la-Lys*) woavan de mêeste gemêentn wel in't arroundissement arroundissement Bethune liggn
* Frusje (*Fruges*) woavan 'n elft van de gemêentn, woarounder d'ôofdplekke Frusje zelve, in't arroundissement Montreuil liggn
* Langenesse (*Longuenesse*)
* Lumeres (*Lumbres*) woavan 'n elft van de gemêentn wel in't arroundissement Montreuil liggn
* Sint-Omoars

thumb|400px|'t Arroundissement Sint-Omoars vôorn d'ervormienge van 2015
Vôorn 2015 bestound et arroundissement uut 8 kantongs (die 116 gemêentn oumvattigd'n):
* Oardn (*Ardres*)
* Aerïe (*Aire-sur-la-Lys*)
* Arkn (*Arques*)
* Valknberg (*Fauquembergues*)
* Lumeres (*Lumbres*)
* Ouderwyk (*Audruicq*)
* Sint-Omoars-Nôord (*Saint-Omer-Nord*)
* Sint-Omoars-Zuud (*Saint-Omer-Sud*)
Sonnêtn vor Helena

***Sonnêtn vor Helena*** is e bundle gedichn van  Pierre de Ronsard die verschêenn in  1578. Die bundle was 'n ipdracht van  keuneginne Catharina de' Medici vor eur beschermlienge, Hélène de Surgères, vor eur te trôostn vo 't verlies van eur minnoare in den ôorlooge. Ronsard, die veele oedre was dan da joenk wuuf, êe e bundle sonnêtn vor eur geschreevn, woarin datn eur schôonte pryst en die verglykt mê die van de schôone Helena 
, sleutlefigeure uut de Trojoanschn Ôorlooge. Hélène sloeg zyn liefde of.

## Oj gy, 's avens by e keirse, goa zyn stokoed,

## Verwyziengn
1524

1521 - 1522 - 1523 - **1524** - 1525 - 1526 - 1527
't Joar **1524** is 't 24e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
thumb|Desiderius Erasmus deur Hans Holbein de Joungn
* Keizer Karel V verzwoart de straffn teegn 't Lutheranisme.
* Desiderius Erasmus publiceert zyn *De libero arbitrio*, gericht teegn de leer van Moarten Luther over de vrye wille.
*Giovanni da Verrazzano verkent d' Atlantische kust van Nôord-Amerika in ipdracht van de Fransche keunienk Frans I. Hy ountdekt de boaie van New York.

## Geboorn
;september
*1 - Pierre de Ronsard, Franschn dichter
## Gestorvn
* Hans Holbein den Oudn, Duutsche kunstschilder
;oktober 
* 5 - Joachim Patinier, Zuud-Nederlandsche kunstschilder
;december 
* 24 - Vasco da Gama, Portugeeschn ountdekkiengsreiziger
Unruochiengers

De **Unruochiengers** woarn e Frankische oadellyke familie tusschn de 8e en de 10e êeuwe. Unruoch II van Ternois (Ternoasland of Land van Terwoan) wordt anzien ols de stichter van de dynastie.

Ze woarn ofkomstig van Romoans-Vloandern en ze vestigdn under loater in Nôord-Italië. Friuli was lange tyd e Longobardisch hertogdom gewist en in de 9e êeuw kwam et e markgroafschap van 't Frankisch Ryk. 

De Unruochiengers woarn verwant met de Karoliengers want Eberhard, markgroaf van Friuli, trouwde me Gisela, e dochter van Lodewyk de Vroomn. Ze stichtegn de Sint-Calixtusabdye van Cysoing, tusschn Rysel en Dôornik  in Romoans-Vloandern.

Under zeune Unruoch III  was van 863 tout 874 markgroaf Friuli en zyn broere Berengar van Friuli die hem doar ipvolgde kwam keunienk van Italië en Rôomse keizer.

## 't Begun van de dynastie
# Unruoch I (ca.736- ca.810) van Frankische ryksoadel
## Unruoch II van Ternois (Ternoasland of Land van Terwoan) (ca.780 - † vor 853) 
### Berengar van Toulouse (ca. 800-† 835), groaf van Toulouse, markgroaf van Septimanië
### Eberhard van Friuli († 866) markgroaf van Friuli ∞ Gisela (dochter van Lodewyk de Vroomn)
#### Eberhard (ca. 837, † 840)
#### Ingeltrude van Friuli (ca. 837/840-† 840)
#### Unruoch III van Friuli (ca. 840-† 874), markgroaf van Friuli ∞ Ava
#### Berengar I (ca. 845, † 924), markgroaf van Friuli, keunienk van Italië, en Rôomse keizer ∞ Bertila van Spoleto, dochter van hertog Suppo II, groaf van Camerino en loater ∞ Anna 
#### Adalhard van Burc
#### Rudolf,  abt van Cysoing  
#### Alpais 
#### Heilwig 
#### Gisela 
#### Judith 
### Adalhard 
### E dochter ∞ Suppo III, markgroaf von Spoleto
Schermblommign

De **schermblommign** (*Apiaceae* of *Umbelliferae*) zyn e familie  van mêestal aromatische plantn met holle stiengels. De familie, die vernoemd is noa 't geslacht *Apium*, is styf grôot me mêer of 3700 sôortn in 434 geslachtn. 

De familie bevat nuttige plantn lyk karootn, kervel, koriander, perselle en selder, moar ook ênigte styf giftige sôortn.
## Gebruuk
* Groensel
** Karote, *Daucus carota*
** Pastinoak, *Pastinaca sativa*
** Selder, *Apium graveolens*
** Vienkel,  *Foeniculum vulgare* 
* Smoakversterkers en kruudn
** Anys, *Pimpinella anisum*
** Dille, *Anethum graveolens*
** Kervel, *Anthriscus cerefolium*
** Komyn, *Cuminum cyminum*
** Koriander, *Coriandrum sativum*
** Perselle, *Petroselinum crispum*
* Giftige plantn
** Gevlekte scheirlienk, *Conium maculatum* 
** Houndsperselle, *Aethusa cynapium*
** Woaterscheirlienk, *Cicuta virosa*