open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Organisme

In de biologie is een **organisme** een levend wezen. De term organisme komt van 't Grieks ὄργανον: orgoan, instrument.

Al de organismn kunn ip z’n minst ip e bepoalde maniere reageern ip prikkels, under vôortplantn, groeien en ountwikkeln. Ze kunn êencellig of mêercellig zyn. Ze wordn ingedêeld in prokaryootn en eukaryootn. De prokaryootn vertegenwoordign twi aparte domeinn, de archaea (archaebacteriën) en de bacteria (eubacteriën). De protista (êencellign me celkern), de fungi (schimmels), de plantae (plantn), en de animalia (bêestn) zyn de eukaryootn.


Ofbeeldienge: Halobacteria.jpg|Archaea
Ofbeeldienge: E. coli Bacteria (7316101966).jpg|Bacteria
Ofbeeldienge: Protist collage.jpg|Protista
Ofbeeldienge: Fungi collage.jpg|Fungi
Ofbeeldienge: Diversity of plants (Streptophyta) version 1.png|Plantae
Ofbeeldienge: Animalia diversity.jpg|Animalia
2 februoari

**2 februoari** is den 33stn dag van 't joar in de Gregorioansche kalender. Nog 332 doagn (333 doagn in e schrikkeljoar) tout 't ende van 't joar.

## Gebeurtenissn
* Maria Lichtmis; a je toen pannekoekn bakt mè 5 frang (of een ander geldstik) in je beuze, goa je de rèste van 't joar gèn geldzorgen en (volgens 't volksgelôof).

## Geboorn
*1868 - Henri De Bruyne, West-Vlamsche sergeant
*1977 - Shakira, Colombioansche zangeresse
*1979 - Sandy Casar, Fransche coureur
14 juli

**14 juli** is den 195stn dag van 't joar (196stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 170 doagn toet 't ende van 't joar.
## Gebeurtenissn
* 1789 - Begun van de Fransche Revoluusje. Paryzenoars bestormn de Bastille in Parys. Nationoale fêestdag in Vrankryk (Quatorze Juillet).
## Geboorn
* 1888 - Odiel Defraeye, West-Vlamsche coureur
## Gestorvn
* 1223 - Philippe II, keunienk van Vrankryk
Spitsboge

thumb|300px|Spitsboogn van lienks noa reks:<br/>normoale spitsboge<br/>gedrukte spitsboge<br/>lancetboge
De **spitsboge** es e sorte van boge die bestoat uut twee cirkelboogn die in nen scherpn hoek an 'n boovnkant t'hope kommn. 

Spitsboogn zyn ounstoane deur geleidelikke evoluusje uut de romoansche roundboge. Ze zyn styf typerend vo de gotische bouwkunste. Ge komt ze teegn in gotische vèinsters (lik de boovnluchtn), scheeboogn, moar ook by gotische kruusribgewelvn.

Der bestoan verschillige variantn, ounder andere
*stompe spitsboge
*gedrukte spitsboge
*lancetboge
Funksjoneriengsgesprek

'n **Funksjoneriengsgesprek** is de moment da den boas ip 'n gestandardisèrde maniere me zun oendergeschiktn klapt over oe dan ze in 't gepasseerde joar, olf joar of 3 moandn gepresterd en.

Paul Watzlawick, 'n gekende Oastnryks-Amerikoanse psycholoog, eet ooit gezeid da je nie nie kut communiceren. Dank zy em en nog veel andre psychologische oenderzoeken en ze in et bedryfsleevn et belang van klappen ingezien. Oe grotter et bedryf oe mèèr da 't belangryk wordt vo da klappen in 'n vaste structeure te gieten. Doarom dan ze funksjoneriengsgesprekken utgevoendn en, en doamee ook formuliern wo dan de 2 partyen ton oak ipschrievn wa dan ze in da gesprek willn zegn teegn mekoar. Die formuliern wordn toan bewoard zodoanig dan ze van joarn an e stik kunn weetn oe da den oendergeschiktn geevoluèèrd is.

## Meugelikse onderdèèln van 't funksjoneriengsgesprek
In 't funktjoneriengsgesprek is 't de bedoelinge dat der no de verbye periode gekeekn wordt, dan der do lessn ut getrokn wordn vo de toekomst en dat der ton afgesprookn word ip waffer maniere dan de tekortn van die verbye periode goan verbeterd wordn.

Der zyn verschillige maniern vo d'evaluosie van de verbye periode te doen. Meugelikse oenderdèèln zyn:

* De verweezlikiengn van de verbye periode
* De doelstelliengn die moestn begoald zyn en de moate woarin dan ze begoald zyn
* Ipservoasies van den boas over 't funksjoneern van den oendergeschiktn
* Beoardelingn deur cliënten en levranciers
* Beoardelingn deur collegas en oendergeschiktn 
* ...

Der zyn verschillige maniern vo de meugelikse tekortkommingen ip te lossen:

* Ipleidinge
* 'n andren job
* Goan klappen met de cliënten en levranciers
* ...

## Meugelikse gevolgn van et funksjoneriengsgesprek
Et funksjoneriengsgesprek is èèn van de oekstèènn van 'n modern personèèlsbeleid. Os ol de gesprekn deftig gebeurn en ol de resultoatn 't ope geleid wordn krygt de personèèlsdienst 'n overzicht van oe dan ol de personèèlsleedn van 't bedryf presteern. Ip basis dovan kunnn ze ze rangschikn van den besten no den slichsten. Vo de dee die nog vele tekortn aan kunnn ze 'n ipleidingsbeleid maakn. De dee dien 't stief goed gedoan en kunnen promotie krygn en/of ipslag.
Kruusgewelf

left|thumb|Kruusgewelvn in de crypte (11e eeuwe) van de kathedroale van Bayeux, Vrankryk
right|thumb|200px|Schemoatische voorstellienge van en kruusgewelf
**Kruusgewelvn** zyn g'evolueerd uut tungewelvn. E kruusgewelf kryg j'oe je twee gelykige en eevn hoge tungewelvn mekoar ounder nen rechtn hoek lat kruuschn.

't Voordeel van en kruusgewelf es da je nu vier openiengn hèit in plekke van twee. Ge koste toun e dwarsbeuke zettn die twèistn up de middnbeuke stound. Zo ountstoundn de basilicoale kruuskerkn.

Kruusgewelvn zyn in de loatere romoansche periode styf vele gebruukt gewist en hèin de tungewelvn bykans helegansn vervangn. Moar de Romeinn kostn ook ol kruusgewelvn toepassn.

By kruusgewelvn zyn de gewelfschelpn zelve dien 't geheel droagn. By de loatere kruusrebgewelvn zyn de rebbn de droagende elementn.
MNM

**MNM** is e radiozender van de VRT. 't Is de vervanger van Radio Donna; ze zyn op 5 januoari 2009 begunn uutzendn. 
thumb|MNM tent
Ze droain pophits van de joarn tachntig tot nu en underne slogan i: *Music and more*. D' êeste ploate da ze droaidn wa *Forever* van Milk Inc. 
## Dj's
*Peter Van De Veire 
*Nasrien Cnops 
*Tom De Cock 
*Ann Reymen 
*Thibaut Renard 
*Elias Smekens 
*Karolien Debecker 
*Bart De Raes 
*Eva Daeleman 
*Elke Vanelderen 
*Leki 
*Regi Penxten 
*Peter Luts 
*Jo Van Belle
*Erwin De Nul 
*Bert Beauprez

## Externe koppelienge
*Officieeln website
Sterre (astronomie)

thumb|<center> De Pleiades in ’t sterrebeeld Stier
Een **sterre** is in de astronomie een hemellichoam die bestoat uut e massive gloeiende plasmabolle die lucht gift deur kernfusiereacties. Sterrn wordn deur under eign zwoartekracht by mekoar g’houdn.

D’r bestoan vele verschillige sôortn van sterrn. Voorbeeldn zyn *blauwe reuzn*, *gilwe dwergn* en *dubbelsterrn*. De kloarte, kleur, massa, scheikundige soamnstellienge en leeftyd bepoaln by welke sôorte dat e sterre past. Astronoomn kunn al die eignschappn van e sterre bepoaln deur ‘t spectrum, de luchtkracht en de bewegienge in de ruumte t’observeern deur e telescoop.

De dichtste sterre by d’eirde (149,5 miljoen km) is de zunne. Andere sterrn zyn deur d’enorme ofstandn lik luchtpuntjes an den hemel te zien os ’t dounker wordt. De zunne is mor e middelmoatige sterre vergeleekn met de miljoenn andere sterrn woavan dat er me ’t blôot oge à peu près zesduusd te zien zyn. De dichtste sterre achter de zunne, *Proxima Centauri*, stoat ip 4,3 luchtjoarn van d’eirde.

De klèinste sterrn zyn moa 10 kilometer deursnee. De grotste kunn hounderdn miljoen kilometers grôot zyn.

De mêeste kommn vôren in sterrestelsels. Da zyn grôte schyvn van goaze, stof, en sterrn. E sterrestelsel kan hounderdn miljardn sterrn bevattn. ’t Sterrestelsel van uus zunnestelsel is de Melkweg.

E sterrebeeld is e verzoamelienge van sterrn die e bepoald patrôon vormn.
Sterre

*Sterre (astronomie): een hemellichoam 
*Sterre (symbool): e stervormige geometrische figeure
*Sterre (persôon): e beroemde persôon met e zekere stoatus
Kliere van Cowper

De **kliere van Cowper** of **bulbo-urethroale kliere** is één van de twêe klêne kliern die dêel uutmoakn van 't vôortplantiengsstelsel van de vint en andere mannelikke zôogbêestn. De kliere is genoemd achter den Iengelschn anatoom en chirurg William Cowper (1666–1709).

De kliern van Cowper hèn de vorm van een errewete en liggn an weerskantn van de urinebuze (urethra) ounder de prostoat.
 
Ze produceern e kleverig vocht, 't vôorvocht, dat de urinebuze zuvert. De zoadcelln passeern de kliere van Cowper, wordn voorzien van slym en wordn ton uutgestootn. Die zoadlozienge by de vint wordt ook ejaculoatie genoemd. 't Ejaculoat of sperma is 't gehêel van zoadcelln mè vocht van de zoadbloasjes, de prostoat en de kliere van Cowper.

De kliern van Cowper kommn overêen met de kliern van Bartholini by de vrouwe.
Yzer (element)

**Yzer** of **ysder** *([[Latyn]]: ferrum)* es een element van et Periodiek système. 't Stoat in de 8ste groep (Platinagroep) en in de vierde periode, en 't et atoomnummer 26. 't Symbool van yzer is **Fe** van 't Latyn ferrum. 't Woord yzer is ôok gebruukt vo stoal, een yzer-carbonglegeringe, moa dat is dus verkêerd.

Ofbeeldienge: Electron shell 026 Iron - no label.svg | Boann met elektroonn round den atoomkern 
Ofbeeldienge: Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg | Ysder

## Voorkomn
De koste van d'eirde bestoa vo 5% uut yzer, mêestol als hematiet (yzertrioxide). Iervan kun je zuver yzer moakn deur een redoxreacte me carbong als reductor.
Den isotoop 56Fe komt 't mêeste voorn, 91,8% van ol 't yzer. 54Fe is goe vo 5,8%. 
## Eignschappn
Yzer is e ferromagnetisch metoal, da wil zeggn da 't magneetn antrekt en da j' der magneetn va kut moakn. Yzer èt de grotste bindingsenergie van olle elementn, dus 't is 't zwoarste element da j' me kernfusie ku moakn zonder energie toe te voegn, en 't lichtste da je ku moakn zonder energieverlies me kernsplitting.
## Toepassienge
Yzer is 't mêest gebruukte metoal da der is, mêestol as stoal, da komt omda 't goekoop en sterk is.
Toepassingn van yzer:
* Als stoal
* In transfo's (yzer of ferriet)
* Geute (gietyzer), gesmoltn yzer da in een vorm is gegootn
* Smeedyzer, yzer gemakt deur te smeedn boovn e vier
## Geschiednisse
Yzer wos ol gebruukt in 4000 v Chr. in Sumerië en Oud Egypte voe speern en sieroadn. Ton oaldegen ze yzer uut meteorietn. Loater èn ze gevoundn oe da ze yzer uut ertsn kostn oaln, en ton èn ze 't vee mêer beginn gebruukn.

Tussn de 12e en 10e êeuw v.Chr. è 't de plekke overgepakt van brons vo woapns, omdat tin (da j' nodig it vo brons te moakn) vee moeilikker te viendn wos. Da wos 't begin van den yzertyd.
## Yzer in de voedienge
In organismn speelt yzer e belangryke rolle. 't Eiwit hemoglobine dankt zyn activiteit an yzerioonn en yzer is ook e belangryk bestanddêel van vele enzymn. Yzer zit in vlêes, vis, groan, peulvruchtn en bôonn. 't Menschelyk lichoam het doagelyks oungeveer 15&nbsp;mg yzer nôdig.
Kanêel

**Kanêel**  is e specerye die gebruukt wordt in de keukn. 't Is de gedroogde binneschors van de kanêelboom *Cinnamomum verum* of *Cinnamomum zeylanicum*, van de familie laurierachtigen (Lauraceae).

## Ofkomste
Kanêel komt uut Ceylon, nu Sri Lanka, 'n eiland vo de kust van Indië. 't Wordt nu ook gekwikt in Indonesië, Madagaskar, ip de Klêne Antilln en in Middn-Amerika.

## Kenmerkn
thumb|left|<center>Kanêelstoksjes en poeier.
Kanêelboomn wordn teegnwoordig in plantages angeplant omda ze nie t'hoge zoun groein en de scheutn azo gemakkelik ofgesneeën kunn wordn. De schors moe ton twi doagn fermenteern ounder mattn. Doarachter wordt de buutnste en de binnste schors d'r ofgedoan en de reste wordt gekuust en gedroogd in de zunne. De schors rolt ton ip. Verschillige stikkn schors wordn in mekoar gestookn en ze vormn tegoare e kanêelstoksje.

## Geschiedenisse
Kanêel wordt in China al vermeld 2800 joar v.Chr. en ook in 't oude Egypte wierd 't al gebruukt. Arabische en Fenicische commerçantn brochtn kanêel mee nor Egypte ten tyde van de farao's. Ook in den Bybel stoat da Mozes 't gebruukte vo zalfolie. In 't begun van de 14ste êeuwe brochtn de Portugeezn vo 't êest kanêel mee vanuut Ceylon nor Europa. 

## Geneeskunde
Hippocrates klapte al in 500 v.Chr. van de geneeskrachtige eignschappn van kanêel. Kanêelolie werkt ountsmettend, 't verbetert de deurbloedienge van hêel 't lichoam en 't versterkt 't herte en de bloedsomloop. 't Helpt ook by moag- en dermklachtn, insectebeetn en by spierkrampe.

## Toepassienge
thumb|<center>Chocola en kanêelpoeier
Kanêel riekt verfynd en zoete moa smakt e bitje bitter. 't Wordt gebruukt in ryspap en in zoete gerechtn lik patisserie, koeksjes, fruutsap, appelcompote, thee en zêem. 't Is e belangryk ingrediënt in zoetekoeke, dat ook andere kruudn kan bevattn lik koriander, anys, steranys, kruudnoagel, seenappel- en citroenpele, kardemom, neutemuskoat, foelie en piment. 

In d'ôostersche keukn wordt kanêel gebruukt vo vlêes- en visgerechtn en currygerechtn ip smoake te briengn.

Tegoare mè steranys, kruudnoagel en kardemom wordt kanêel ook toegevoegd an glühwein.

't Wordt gebruukt in parfums, zêpe, wierook, likeur, en in medicyne vo de moage.

## Verwante sôortn
*Cassia of Chinees kanêel (*Cinnamomum aromaticum*)
*Padang-cassia of Indonesisch kanêel (*Cinnamomum burmannii*).
Die sôortn zyn minder van kwaliteit en scherper van smoake.
Gember

**Gember** is e specerye met e krudige, scherpe smoake. Gember komt van de wortelstok van de gemberplante *Zingiber officinale*, familie van de gemberachtigen.

## Ofkomste
De gemberplante is e mêerjoarige struuk die ofkomstig is uut Zuud-en Middn-Azië. Den dag van vandoage wordt de plante gekwikt in Indië, Indonesië, China, Japan, Austroalië, Zuud-Amerika en Nigeria.

## Kenmerkn
De gemberplante is e rietachtige plante die mêer of e meter hoge kan wordn. ’t Is e plante me lange, smalle bloarn en e blommeknop woa dat er blommetjes uutkommn die gilwe-rôod zyn of wit. De wortelstok is ’t dêel van de plante die vo kruud gebruukt wordt. Die wortelstok wordt ook wel een hand genoemd omdat ’n d’r uutziet lik een ipgezwolln hand me misvormde viengers. thumb|left|<center>Gemberwortel
## Geschiedenisse
Gember wordt al duzendn joarn in China en Indië gebruukt vo zyn geneeskundige eignschappn. De Chineesche filosoof Confucius zoudt al in 500 v.Chr. zyn eetn gekruud hen me gember. Volgens de mythologie zoudt doageliks gebruuk van gember garant stoan vor e lank leevn. De gemberplante was ook gekend ten tyde van d’Oude Griekn en Romeinn. Tusschn de tienste en de viftienste êeuwe wierd gember deur d’Arabieren in Europa g’introduceerd.

## Geneeskunde
Gemberthee en gemberboadn wordn in de Aziatische alternatieve geneeskunde angeroadn by reuma, spierpyne en koudes. Gember verhoogt de gouste vo t’eetn, verbetert de verteirienge en helpt by moagkrampn.
## Toepassienge
Gember wordt gebruukt in currygerechtn, ’t past styf goed by geveugelte en lamsvlêes, moar ook by vis en zêevruchtn. Gemoaln gember wordt ook gebruukt in zoetekoeke, speculoasje, ryspap en fruutsala.
Kobbe

De **kobbn** (Araneae) zyn de gekendste orde uut de klasse kobbeachtign (Arachnida). 't Zyn geleedpôotign woavan dat er à peu près 50.000 sôortn beschreevn zyn. Over hêel de weireld leevn d'r kobbn uutgezounderd in de zeie. Zêekobbn zyn verwant an kobbeachtign moa 't zyn gin kobbn. 
## Anatomie
Lik al de kobbeachtign hen kobbn acht pôotn. Under lyf bestoat uut e stevig kopborststik (cephalothorax of prosoma) en een achterlyf (abdomen of opisthosoma).

Kobbn en gin antennes lik insectn moa wel pedipalpn of kort palpn, beweeglikke anhangsels an de mounddêeln met e tastfunctie. By de vintjes speeln z'ook e rolle lik secundair geslachtsorgoan.

Ip 't kopborststik hen de kobbn 3×2 of 4×2 oogn. Z'hen twi cheliceern of gifkoakn, die hol zyn en woamee dan ze verteirende sappn kunn inspeitn by prooibêestn en dikwils ook vergif. By vele kobbn wordn de cheliceern ook gebruukt vo mee te knabbeln. Sommigte kobbn zuugn under prooi hêlegans uut woadeure dat er allêne moa vel overbluuft. 

In 't achterlyf liggn 't herte, de loungn, 't grotste dêel van 't verteiriengskanoal en d'orgoann vo de vôortplantienge.
## Levenswyze
Vele kobbn moakn by de jacht gebruuk van e kobbenette. Kobbn zyn zounder uutzounderienge vlêeseters en roofbêestn die levende prooin vangn. De mêeste sôortn bluuvn klêene en leevn van insectn, moa grottere sôortn pakkn ook klêene knoagbêestn, veugels en reptieln.

De vôortplantienge gebeurt via eiers, die dikwils in een eicocon wordn ofgezet mor ook  soms meegedreegn wordn deur 't wuuvetje. Soms wordt 't vintje achter de poarienge ipg'eetn deur 't wuuvetje. Uut d'eiers kommn d'r klêene post-embryo's, die mor achter d'êeste vervellienge ip klêene kobbetjes trekkn. Ze moetn nog verschillige kis vervelln vo dan ze volwassn zyn.
René Magritte

thumb|right|200px|<center>René Magritte deur Lothar Wolleh
**René Magritte** (Lessen, 21 november 1898 - Schoarbeek, 15 ogustus 1967) is zondre twyfle de meest beken'n surrealistisn schilderoare van Belgie. 't Was em die de beroemde schildery gemakt ét met die pupe woarondre dat der stoat "Ceci n'est pas une pipe".
## Schilderyen
* *De Verdwaalde Jockey*, 1926
* *De Geliefden*, 1928
* *De dreigende moordenaar*, 1927
* *De valse spiegel*, 1928
* *Le Masque vide*, 1928
* *Poging tot het onmogelijke* (Le Perraux-sur Marne), 1928
* *De sleutel der dromen*, 1930
* *Portret*, 1935
* *La Durée poignardée*, 1938
* *Gezicht van boven, 1947
* *The Eternally Obvious*, 1948
* *Het rijk der lichten II*, 1950
* *Het balkon van Manet*, 1950
* *Seize septembre*, 1956
* *De boom*, 1959
* *Les Bijoux Indiscrets*, 1963
* *Untitled Poster for Magritte Exhibition*, 1966
* *De gedachte die ziet*, 1965
* *L'Oeil*, 1968
* *Les Amants (The lovers)*
* *Perspective: Madame Récamier par David*
* *The Eye*
* *Rose and Pear; The Means of Existence*
* *The Six Elements*
* *Le Chemin du Ciel*
* *Le Therapeute*, sculptuur
* *La clef de verre'', 1959

## Referensjes
Paleis van d'hertoogn van Bourgondië

thumb|280px|'t Paleis van d'hertoogn van Bourgondië
't **Paleis van d'hertoogn van Bourgondië** (Frans: *Palais des ducs et des états de Bourgogne*) in Dijon, Vrankryk, wos 't hertooglik paleis van de Bourgondische hertoogn. 't Hèit gezet gewist deur Filips den Goein en Karel den Stoutn.

In 't gebouw zittn nu 't stadhuus van Dijon en 't Museum van Schone Kunstn van Dijon (*Musée des Beaux-Arts de Dijon*).

't Paleis es surtout bekend vo zyn indrukwekkende graftombe van den Bourgondischn hertog Filips den Stoutn.

[left|thumb|Proalgraf van hertog [Filips den Stoutn]]
Pleurant

[thumb|Treurende vrouwe up et Canadian National Vimy Memorial, symbool vo de zwoare verliezn binst de [Slag van Vimy in april 1917]]
Ne **pleurant** es e treurende figeure up, ounder of teegn en graftombe of e monument vo dooie soldoatn.

Zukke beeldhouwwerkn geevn 't graf en dramoatisch accent. Eén van de schonste voorbeeldn es 't proalgraf van den Bourgondischn hertog Filips den Stoutn in 't Paleis van d'hertoogn van Bourgondië. Lanks die graftombe zyn der veertig pleurants uutgewerkt. 

't Word pleurant komt van 't Fransche *pleurer* wuk da *blèitn, treurn* wil zeggn.

## Verwante termn
*adorant: oe den dooin God an 't anbiddn es ol rechtstoand 
*gisant: oe den dooin liggend es ofgebeeld
*priant: oe den dooin geknield es ofgebeeld
Volloard

thumb|<center>Patakongs, de versierienge ip volloards 
E **volloard** (Frans-Vlams: *volaere* of *fol(l)ard*) is e sôorte sukerbrôodje in de vorm van e vintje, da vanboovn versierd is met e *patakong*, e rounde decoroasje, die vroeger gemakt was van beschilderd ploaster of terracotta, moa nu van suker.

't Is e specialiteit van West-Vloandern en 't nôordn van Vrankryk. 't Wordt gegeevn an de joungns me Sinte-Moartn, Sint-Nikloai of me Kestdag. D'r wordt warme chocomelk by gedrounkn.
thumb|left|200px|<center>Cougnou

## Ingrediëntn
Blomme, gist, melk, eiers, suker, zout, beuter en eventueel rozyns.
## Variantn
E variant van de volloard is de *cougnou* uut de Woaln. Doa wordt de patakong dikwils vervangn deur e Jezuskiendje in suker.
Noamvariantn: Coquille, Cougnolle, Cognolle, Quéniolle.
Wendunebank

De **Wendunebank** is e zandbank die zes kilometers vo de Vlamsche Kust van Brèinienge en Den Hoane ligt binn de Belgische territorioale woaters. 

D’r is sproake van gewist vo wiendturbines te placeern ip de Wendunebank, moa die plann zyn ofgevoerd achter protest van kustbeweuners. 

In 2002 et de Minister van Leefmilieu Magda Aelvoet beslist van gin vergunnienge te geevn vor e wiendenergiepark met als reedn de negatieve effectn ip ’t milieu, lik ip de trekroutes van beschermde zêeveugels, ‘t risico vo scheepvoartaccidentn, antastienge van ’t zicht ip zêe en de negatieve gevolgn vo de visscherye.
Sint-Jan (Poperienge)

thumb|<Center>Sint-Jan
**Sint-Jan** is êen van de drie kerkn in Poperienge. Ze stoat in de Bruggestroate. De kerke bestoat sedert 1300. De styl van Sint-Jan is gotiek.

't Bekendste stik is 't miroakelbeeld van Ouze Vrouwe (1479) da nu nog ossan mei-edreegn is in 'n Ommegank.
De kerke zag styf of in 'n Beeldnstorm van 1566. Sint-Jan is sedert 1938 beschermd.
Adorant

thumb|Acht vrouwelikke adorantfigeurn up e stadspoorte van Neubrandenburg, Duutsland (15e eeuwe)
Nen **adorant** es de voorstellienge van e rechtstoande figeure mèi d'oarms in de lucht, die God of en ander upperweezn an 't vereern es.

Veel zukke voorstelliengn vind je were in de catacombes in Rome. Ze zyn gemakt gewist deur christenn die ounder keizer Nero nie vo under geloof dorstn uut te kommn. Moa der zyn ook rotstekeniengn uut den Brounstyd in Scandinoavië gevoundn gewist van à peu près 3000 joar geleen die figeurn voornstelln mèi upgeheevn oarms dan z'ook adorantn noemn.

Adorant komt uut et Latynsche *adorare*, wuk da wil zeggn *anbiddn*.

't Word *adorant* es soms gebruukt lik synoniem vo orant (of orans).

## Verwante termn
*gisant: voorstellienge van ne gelegen dooin
*pleurant: treurende rouwfigeure up of teegn en graftombe
*priant: voorstellienge van ne dooin die geknield an 't leezn es
Priant

Ne **priant**, **orant** of **orans** es de voorstellienge up et grafmonument van nen dooin die an 't leezn es, geweunlik in geknielde positie. Da kut zowel e losstoand beeldhouwwerk of en haut-reliëf zyn.

Nen orant kut ook e decoroasje-element zyn van ne gisant.

Orant komt uut et Latynsche *orare*, wuk da *leezn* wilt zeggn. Priant komt uut et Fransche *prier* en hèit dezelste betekenisse.

't Word *orant* (orans) es soms gebruukt lik synoniem vo adorant.

## Verwante termn
*adorant: oe den dooin God an 't anbiddn es ol rechtstoand
*gisant: oe den dooin liggend es ofgebeeld
*pleurant: treurende rouwfigeure up of teegn en graftombe
Friesland

**Friesland** (officieel is Fries: *Fryslân*) is e provinsje in 't noôrdn van Holland met e goeie 664.000 inweuners (2025) ip een totoal ippervlak van 5.753 km². D'n hoofdstad is Leeuwarden (Fries: *Ljouwert*). D'officiële toaln zyn Nederlands en Fries.

In 't oôstn wordt Friesland begrensd deur de provinsjes Groningen en Drenthe, in 't zuudn deur de provinsjes Overyssel en Flevoland, in 't zuudwestn deur 't Ysselmeer, en in 't westn en t noôrdn deur de Waddnzêe (buutn de Waddneilandn deur de Nôordzêe). Friesland is verboundn met de provinsje Noord-Holland deur den Ofsluutdyk.

De Waddneilandn Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog moakn deêl uut van de provinsje. Ze zyn met een overzetboôt te bereikn vanof 't vasteland. 

Qua totoale ippervlakte, dus inclusief woaterippervlakte, is Friesland de grotste provinsje en achter Drenthe de minst bevolkte provinsje van Holland.

De geschiedenisse van Friesland is de geschiedenisse van 't kustgebied van Holland lik da 't nu is, vanof 't Zwin an de Belgische grenze tout an riviere de Wezer in Duutsland. 

## Noame

;Fryslân
Den 1stn januoari 1997 is d'officiële noame van de provinsje veranderd van 'Friesland' noa 'Fryslân'. In de reste van Holland wordt wel assan de Nederlandstoalige noame Friesland gebruukt.

;Heitelân
*It Heitelân* ('’t voaderland') is vo Friezn e veel gebruukte term vo de provinsje Friesland an te duudn. Nationalistisch ingestelde Friezn gebruukn vele da woord.

## Toale
links|miniatuur|<center>De toalsituoasje in 't noôrdn van Holland
De toaln die 't meêst geklapt wordn in de provinsje zyn 't Nederlands en 't Fries (*Frysk* of *Westerlauwers Fries*). 't Fries bezit de stoatus van minderheidstoale en is tegoare me Nederlands erkend als officiële landstoale. 

Buutn 't Standoardfries zyn d'r ook e deêl dialectn. In vele Friesche steedn wordt Stadsfries geklapt, e Nederlands dialect me sterke Friesche invloedn. In 't zuudoôstn, in de gemeêntn Weststellingwerf en Ooststellingwerf, klappn ze Stellingwerfs, e Nedersaksisch dialect.

## Bevolkienge
Bevolkiengsontwikkelienge:
* 1850 — 248.000
* 1900 — 345.000
* 1950 — 465.000
* 2000 — 625.000
* 2025 — 664.000

## Grotste plekkn
De tien grotste plekkn in de provinsje noa 't antal inweuners (1 januoari 2007) zyn:
*Leeuwarden (Fries: *Ljouwert*)
*Drachten
*Sneek (*Snits*)
*Heerenveen (*It Hearrenfean*)
*Joure (*De Jouwer*) 
*Harlingen (*Harns*)
*Franeker (*Frjentsjer*)
*Dokkum
*Wolvega (*Wolvegea*)
*Lemmer (*De Lemmer*)

## Friesche elf steedn
De *Friesche elf steedn* zyn elf plekkn in de provinsje Friesland, die stadsrechtn gekreegn hen en woa dat de schatsmarathon Elfsteedntocht nor is vernoemd. D'elf steedn zyn allemolle beschermd stadsgezicht.

## Gemêentn
Friesland is ipgedêeld in 18 gemêentn sinds 2019. D' officiële noamn zyn:

## Referensjes


## Externe koppeliengn
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Bloody Mary

thumb|<center>E Bloody Mary gegarnierd me groensels
E **Bloody Mary** is e cocktail, die hoofdzoakelik bestoat uut tomattezop en wodka.
De cocktail zou vernoemd zyn noa d'Iengelsche keuniginne Mary Tudor met de bynoame Bloody Mary.
## Ingrediëntn
* Wodka
* Tomattezop
* Scheutje Worchestersause
* Scheutje citroenzop
* Rystepiet
* E poar druppels Tabasco
* Stiksje vasche selder vo d'ofwerkienge
* Ysbloksjes
## Werkwyze
E poar ysbloksjes in e longdrinkglas doen en overgietn me wodka. De reste van d'ingrediëntn deur mekoar schuddn in e shaker met ys en bygietn in 't glas. Garniern met e stiksje selder. 

De cocktail zoudt e goeie remedie zyn tegen e koater.
Yzerweg

thumb|<center>Yzerweg
thumb|<center>Rails ip tringbieln
thumb|
Een **yzerweg**, **spoorweg** of 'n **yzerweug** is e verkêersweg vo voertuugn die ip rails ryen. De rails zyn twi eevnwydige stoavn in stoal, die vastegezet zyn ip tringbieln van hout, betong of metoal. 
## Geschiedenisse
Yzerweegn zyn in 't begun van de 19ste êeuwe in Iengeland ountstoan - 't es doamei da trings ook by uus lienks ryen - vo 't werk in de koolmynn gemakkelikker te moakn. De kooln wierdn vervoerd in karretjes ip spoorn. In 't begun woarn de rails van hout gemakt en loater van geute. De karretjes wierdn verplatst met d'hand, mè peirdn of deur ze te loatn rolln van een hellienge.
 
In 1804 wierd d'êeste stoommachine ip rails gezet. 't Probleem was dat de rails in geute nie bestand woarn teegn 't gewicht van de stoommachine. Loater is dat ipgelost deur rails van stoal te gebruukn.

In 1825 is de *Stockton and Darlington Railway* g'opend, met de bedoelienge vo kooln van de myne noa d'hoave te briengn. D'r is ton ook beslist vo de lyne publiek toegankelik te moakn. En deur 't succes van 't reizigersvervoer woarn d'r nog andere die 't voorbeeld volgdegen.

## België
De vuufde meie 1835 rêed den êestn tring in België tusschn Mecheln en Brussel.

In België ligt er 3518&nbsp;km yzerweg, woavan dat er 2934&nbsp;km g'elektrificeerd is en 2563 kilometer is dubbelsporig. Infrabel zorgt vo d'infrastructeure en den NMBS is exploitant van de trings.

## Externe koppelienge
* Officiële website van de Belgischn yzerweg
1835

1832 - 1833 - 1834 - **1835** - 1836 - 1837 - 1838
't Joar **1835** is 't 35e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
;meie
* 5 - Den êestn tring ip 't vasteland van Europa, rydt in België tusschn Brussel en Mecheln.
## Geboorn
;april
* 9 - Leopold II van België
## Gestorvn
;moarte
*2 - Frans I van Ôostnryk
## Gestorvn
Zulte

thumb|<center>Ligginge van de mjeente Zulte in de provincie Uust-Vloandern
**Zulte** es e mjeente in de provincie Uust-Vloandern in België. In de mjeente zijn er e guuie 14.500 inwuuners. Zulte ligt langs de Lêêie.

De gemêente Zulte bestoat oit Zulte, Olsne en Moaln.
Busseboom

**Busseboomn** of **poalmboomn** zyn e sôorte van troenkn en klêne bomtjes die ossan groene bluuvn. De sôorte die van nateure in West-Europa groeit, is de *Buxus sempervirens*. Ze zyn surtout in trek omdatn ze indeliks gemakkelik te scheirn zyn.

## Verspreidienge
't Bestoan round de 70 verschillige sôortn van busseboomn die van nateure groein in Middn-Amerika en Venezuela, Azië, Zuud- en West-Europa en Afrika.

## Gebruuk
Busseboomn zyn ol lange styf belangryk ewist in 't katholiek geloof. Toune a Jezus up Pomezundag zyn intocht in Jeruzalem dei, lein de menschn die nem zaagn, oundermêer pometakkn up de ground woa dat 'n gienk passeern. De kerke wulde da gebruuk in êre houdn, mo byn gebrek an echte poomn, zyn ze busseboomtaksjes gon gebruukn. Ze wuldn dadde surtout omda 't e plante is die ossan groene bluuft en dus zogezeid nîe dôod goat in de wienter (buutn busseboomn, kusn ze oek nog taxus, moaretak en hulste gebruukn, mo dat gebeurde nie of weinig).

Me Pomezundag zyn der nog ossan vele menschn die êentige taksjes busseboom loatn wydn en ze toune ofwel achter e kruusbeeld of e beeld van Maria steekn, voun geluk en oek wel voun tradiesje. 't Zyn oek nog wel menschn die e gewyd pometaksje an de bôord van nunder land steekn, omdat dadde zoudt zorgn dan olles beter groeit.

thumb|right|150px|Busseboomn die escheird zyn.
Busseboomn zyn oek e masse gebruukt voun hoagn te moakn, surtout omdan ze indeliks gemakkelik te scheirn zyn. Ze kunn oek in olle sôortn vormn escheird zyn, van e bolletje toet en olifant. Omdan busseboomn ossan groene bluuvn, is er gemakkelik epeizd dan 't (sub)tropische plantn zyn en dus vele zunne en warmte nôdig en, etwot die nie juuste is, ze groein beter an ze vele schowte en woater en.

### Aar gebruuk
* De witte stikkn van e schoakspel zyn mêestol oek van 't hout van busseboomn emakt (de zworte zyn mêestol van ebbenhout).
* Blokfluutn: de Romeinn dein dat ol
* Poaternosters
* Weefspoeln

## Platsnoamn
* Up de boane va 'n Oerdom (groundgebied Rinnegelst) no Poperienge is 't er e wyk die 'n Busseboom noemt.
Olsene

thumb|<center>Liggienge van Olsne in de gemêente Zulte
**Olsne** (Olsene) es een dorp an de Leie in de provincie Ôost-Vloandern en een dêelgemêente van Zulte. 

Olsene, de klinste en de middelste van de 3 deelgemeenten van Zulte. 't Ee wadde van Woaregem, van Deinze en van Dentergem. 't Olsens dialect es wat spesjals - 't zyn der nie vele die da nog kunn klappn.   Schuun kasteel, lang gelêen entwadde te maâk'n me de de familie De Langhals - en omdat ze'in de Boergondische tijd in Brugge ne sabel in die nekke gezet ên moen ze van tons af verplicht in Brugge zwaenen ou'n in de rei'n (Zwaanen èn oek ne lange nekke...)
Ree

**Reeën** (*Capreolus capreolus*) zyn klêne hertn die vôornkommn in verre hêel Europa, Turkeye en de Kaspische Zêe. 't Bestoat nog e twidde sôorte ree, de Siberische ree (*Capreolus pygargus*), die leevn tusschn de Oeral en de Stilln Oceoan an China. Nunder leefgebiedn lekkn an makoar an de Kaukasus, woa dat d'Europeesche sôorte de zudelikkn kant ekoloniseerd et en de Siberische sôorte de nôordelikkn kant.
## Verspreidienge en leefgebied
left|thumb|200px|Verspreidienge van d'Europeesche ree.Reeën zyn verre overol in Europa te vindn toet an de grenzn van Rusland, buutn Ysland, 't nôorn van Scandinoavië, d'eilandn van de Middellandsche Zêe, de Peloponnesos en Ierland.

In de streekn an de Middellandsche Zêe leevn ze verre ollêne in bergachtige gebiedn, in de reste van Europa zyn ze eevn goed te vindn in lêegland en surtout busschn, mor oek in broekgebied en up stikkn. In West- en Middn-Europa leevn z'ol in stadsparkn en naasn ottostroadn. 

't Is d'herte met de grotste bestand in Europa en 't is nog ossan an 't groein. In België woarn der verre ginne nemi achter 'n Twiddn Weireldôorloge, mo de populoasche et nem ersteld, oundermêer deur migroasche van Duutsland en 't Fransche. In West-Vloandern zyn de busschn round Poperienge en Heuvelland ideoal doavôorn.

## Etymologie
't Wôord *ree* is Germoans en zoudt kommn van **raikhon* (Proto-Germoans, ree) en messchiens nog idder van **rei*, die estriept of eplekt zoudt wulln zeggn (de joungsjes van reeën zyn eplekt).

## Uutzicht
Reeën zyn redelik klêne hertn (toet 135&nbsp;cm lank en toet 75&nbsp;cm toet an nunder schoers) die oek lichte zyn (tusschn de 15 en de 30 kilo's). Voun te vergelykn, d'aar twêe sôortn hertn die in de Benelux leevn, damhertn (kunn 170&nbsp;cm lank kommn, 110&nbsp;cm oge en 100 kilo's weegn) en edelhertn (2 meiter 'n oof lank, 140&nbsp;cm toet an de schoers en toet 250 kilo's zwoar) zyn midder en zwarder.

Ze zyn rôod-bruun-grysde van kleur, mo ze kunn oek mêer wit of zwort uutsloan. Ze kommn ossan doenkerder van kleur a 't de wienter begunt te noazn. Nunder neuze is zwort en nundern ounderkant is wit, juuste lik nunder gat. Z'en verre gin steirt, 'ndien komt mor e cantimeiter of 3 lank.

Ollêne de buks en e geweie, die wel nie zo grôot komt lik van de mêeste hertn, 't zyn twêe pinn met oltemets twêe toppn. Vôorn de wienter (achter 'n poartyd) volln z'of en groein ze were beistn de wienter. 't Zyn stoatussymbooln voun de buks, mo ze vichtn der oek mei.

## Teetn en vôortplantienge
Z'eetn vanolles, mor ollemoale planterie, lik ges (surtout a't ves en nat is, ze goan nie lichte in e wêe gon eetn woa dan der koein of etwot aars ezeetn en), bottn, beiers en bloars.

Reeën poarn in september en de moern droagn e goe 10 moandn, dus de kovetjes zyn ebôorn in juni. Ze zyn bruun van kleur met doarup witte plekkn, woadeure dan ze nie simpel te viendn zyn in 't ges. Nunder moeder lat ze doa liggn en passirt nu en toune voun ze melk te geevn. De joungsjes geevn gin reuke of, a 't er menschn of bêestn reuke achter eloatn en, kykn de moeders oltemetn nemêe achter nunder jounk. Jounge reemoern kunn ol were in verwachtienge geroakn an ze 16 moandn oud zyn.
Jantje van Sluus

thumb|<center>Jantje by zyn klokkn vanboovn ip 't belfort van Sluus
thumb|<center>Bier met de noame Jantje van Sluus
**Jantje van Sluus** is de noame van e gekleurd beeldje in hout uut 1424, da gemakt is deur Jacob van Huse en dat in Sluus in 't belfort stoat en ip gezette tydn de klokke sloat.

Over da beeldje doen verschillige vertelsels de rounde. In 1604 wierd Sluus binst de Tachtigjoarign Oorloge veroverd deur Maurits van Oranje, moa de Spanjoardn wildegen de stad were in handn krygn. In 1606 was 't zoverre. De Spanjoardn bepeisdegen e truc, woaby da z'e leger ipsteldegen by d'ôostpôorte, binst dat er an de zuudkant een ofleidiengsmaneuver moste gebeurn. Ip e bepoald tydstip, by 't sloan van de klokke, giengn ze ton attaqueern.

Moa de klokke sloeg nie, want de klokkeluder, Jantje van Sluus, was dien dag juste noa de kerremesse gewist en j'had serieus in den drank gezeetn. Doarom liet 'n zyn zeune en zyn neve de klokke ipwiendn, moa z'haddn da te styf gedoan, woadeure da 't mechanisme nie werktege en de klokke nie sloeg. De Spanjoardn peisdegen an verroad en ze dostn de stad nie bezettn.

Jantje van Sluus is sedertdien den held van Sluus.

't Belfort is binst de Twidde Weireldoorloge in 1944 vernield, moa 't beeldje blêef gespoard. Loater is 't belfort gerestaureerd en is 't beeldje were ip zyn plekke gezet. 't Sloat nu were ieder quart ip de klokke.

Jantje van Sluus is nu ook verêeuwigd in e bier, da gebrouwn wordt in brouwery Bios in Ertvelde.
Hendrik Pickery

thumb|<center>Standbeeld ip de Jan Van Eyckplatse in Brugge
thumb|<center>Familiegraf van de Pickery's ip 't Brugs kerkhof
**Hendrik Pickery** (Brugge, 17 september 1828 - 27 juli 1894) was e beeldhouwer en lêroare an d'Academie vo Schône Kunstn in Brugge.
## Leevn
Hendrik Pickery was de zeune van bakker Albert Pickery en Barbara Dubois. De bakkerye, die êest gevestigd was an de Langereie (ip den hoek van de Klêne Nieuwstroate) en loater an den Eiermarkt (nu Café de Pick), was surtout gekend vo zyn amandelbrôod en *Noeuds de Bruges* of *Brugse achten*.
Voader Pickery zag achter een ende da zyn zeune mêer g'interesseerd was in beeldn moakn of in de bakkerstiel en je mocht goan studeern an de Brugse Academie vo Schône Kunstn, die ton gevestigd was in de Poortersloge in d'Academiestroate. Je was nie allêne beeldhouwer mor êest ook schilder. Van 1850 tout 1855 giengt 'n ton noa d'Academie vo Schône Kunstn in Antwerpn. Je volgde doa de lessn beeldhouwkunde en je wierd vermeld by de beste lêerliengn.
Je trouwde met de bakkersdochter Mathilde Vanneste, en z'han zes jounges, vuuf zeuns en e dochter. Hunder oudste zeune Gustaaf (1862-1921), is ook beeldhouwer gewordn.

Van 1861 tout an zyn dôod in 1894 was Hendrik Pickery lêroare an de Brugse Academie. 
## Werk
*Standbeeld van Jacob van Maerlant in Damme (1860)
*Standbeeld van Hans Memling ip de Woensdagmarkt in Brugge (1871)
*Standbeeld van Jan Van Eyck ip de Jan Van Eyckplatse in Brugge (1878)
*Vele beeldn ip Brugse monumentn, lik ip de Griffie ip de Burg 
*Verschillige hilligenbeeldn, vier biechtstoeln en de lambriserienge van 't kôor in de klôosterkerke van de Poaters Karmelietn in de Boeveriestroate in Brugge
*Twi karyatides ofkomstig van *Villa Doris*, e dykhuus van 1879 dat ip d' Albert I Promenade in Ostende stound, mor achter de Twidde Weireldoorloge ofgebrookn is, vo plekke te moakn vor een appartementsgebouw (Mar Del Plata). De beeldn stoan nu an de voet van d'oude woatertorre an 't Maria-Hendrikapark van Ostende (*'t Bosje* in de volksmound).
Karolingische renaissance

[thumb|right|Voorbeeld van e Karolingisch kerkgebouw in uze streekn. Maquette in de Sent-Pieterskerke van [Tourout hoe da de kerke d'ruut zag in de 9ste eeuwe.]]
thumb|right|Platteground van de oorsprounkelikke paltskapelle in Aken
Ounder de **Karolingische kunste** verstoan me de maniere van bouwn en de sierkunste ounder de dynastie van de Karoliengers. 't Wos keizer Karel den Grootn die gezorgd hèit voe e culturele, economische en weetnschappelikke heruplevienge in 't Frankisch Ryk tusschn 750 en 950. 't Es doamei da me die periode ook de **Karolingische renaissance** noemn. 't Hof van Karel wos toun 't centrum van 't intellectueel leevn van West-Europa. De Romeinse cultuur wos 't ideoal dat 'n hem nastreefde. 

## Karolingische bouwkunste
De paltskapelle da Karel in zyn hoofdstee Aken liet bouwn, wos 't lichtend voorbeeld vo veel bouwwerkn in de rèiste van zyn ryk, dus ook in uze streekn. Zo stound den dom van Aken model vo de Sint-Donaaskerke van Brugge. De paltskapelle zevve wos g'inspireerd up de Byzantynsche architecteure, en up de koepelkerke van de San Vitale in Ravenna in 't byzounder.

Typische kenmerkn van die gebouwn zyn: 
* centroalbouw
* achthoekig middnstik mèi ne gank derround
* houtnde tungewelvn (koepelgewelvn zettnden ze lanks uze kantn moa vanof de barok)
* van buutn zien de gebouwn d'ruut lik e soamnstellienge van verschillige klindere volumes die 't hope gezet zyn

Da type van gebouwn hèit hem nie vodder ountwikkeld.

Oe 'n andern kant ha je d**'abdykerkn** die in dienen tyd e basilicoal groundplang han omda datte praktischer wos vo d'eredienstn. Vernieuwiengn woarn de toevoegienge van e koor en van ne westbouw da diende lik inkom (beneen) en twidde koor (up 't eeste verdiep). Den romoanschn styl hèit hem hier uut ountwikkeld.

Moa de religieuze gebouwtjes da je 't meest van ol vound, woarn simpele zoalkerkn. Ze woarn zynder gemakt van hout (vakwerk) of steen.

## Karolingische sierkunste
thumb|left|200px|Blad uut de Codex Aureus van Lorsch
D'r zyn nog relatief veel handschriftn en miniateurn overgebleevn, surtout evangelische. D'ofbeeldiengn besloan meestol e heel blad en zyn dikkers felgekleurd.

Ook d'ivoorsnykunste stound in hoog anzien. De ivoorn plaquetjes stelln meestol religieuze tafereeln voorn en woarn gemakt vo in te leggn in boekn en kistjes.

Vodder van de rèiste zyn d'r moa letter andere kunstwerkn uut dienen tyd overgebleevn. De brounzn deure van de dom van Aken es nog oorsprounkelik. Meer bekend es 't *ruuterbeeldje van Metz*. 't Beeldje hèit ofgekeekn gewist van e Romeins voorbeeld moa den Romeinsn keizer es vervangn gewist deur nen Germoanschn keizer uut de Karolingische dynastie. 't Stoat nu in 't Louvre in Parys.
Jan de Witte

**Jan de Witte** (Brugge,  6 ogustus 1475 - Brugge, 16 ogustus 1540) was e Brugschn dominicoan. 

In de 13e êeuwe han de vier grôte mannelikke bedelordn under in Brugge gevestigd: franciscoann, dominicoann,  karmelietn en augustynn. De dominicoann of predikheren stichtegn under Brugs Predikherenklôoster in 1234 ip e stik ground an de Langestroate, juste buutn de vroegere Oude Meulnpôorte.

Jan de Witte weunde woa da de schole St-André nu is ip de Garenmarkt an
d’Eekhoutreie die ton nog deure liep ounder d’Eekhoutstroate. An den andern kant van de reie lag ’t domein van d’Eekhoutabdye.

Jan De Witte was lêermêester en biechtvoader van de zusters van Keizer Karel V in Parys. Christoffel Colombus ha Cuba ip z’n êeste reize in 1492 ountdekt en Jan de Witte wierd tout êerstn bisschop van Cuba benoemd. J’het er verzekers nôois geresideerd, mo je krêeg ’t ols belônienge vo beweezn dienstn. ’t Gebouw woa dat ie weunde wierd van ton ‘t Hof van Cuba genoemd.

Achter z’n dôod het ie geld noageloatn vor e schole ip te richtn.
J'is begroavn in de kerke van ’t Predikherenklôoster.
Piet Verschelde

**Piet Verschelde** (Woaregem, 3 november 1964) is e Belgischn oud-footbollist die surtout diende voun goals te moakn. E wos 't sôorte speler die leevnsgevoarlik wos in de carré, mo derbuutn nie ossan eevnvele dei. In de Belgische competiesche et 'n zyn beste joarn at byn Hoarelbeke. In 't sezoen 1996-1997 makte 'n 20 goals (topscôrer wos Robert Spehar van Club me 26) en ne krêeg e transfer no Nice in de Fransche League 1. E brak doa wel nie echt deure en ne kêerde were no België.

Achter zyn spelerscarrière is 'n trainer ekommn, voun 't moment van Jong Zulte (twidde provincialle Ôost-Vloandern).

## Ploegn
*1986-1987: KMSK Deinze
*1987-1989: SK Roeselare
*1989-1990: Sint-Niklaas
*1990-1992: KRC Harelbeke
*1992-1993: Lommel
*1993-1996: E. Moeskroen
*1996-1997: KRC Harelbeke
*1997-1998: OGC Nice (Vrankryk)
*1998-1999: RWD Molenbeek
*1999-2001: RAEC Mons
*2001-2002: VW Hamme
Kapitêel

thumb|<center>Kapitêel 
E **kapitêel** is 't boovnstik en de bekrônienge van e piloare en dient vo de de last die moe gedreegn wordn ip e smaller droagvlak over te briengn. 
Kapitêeln wordn ingedêeld in vuuf klassieke ordes: de Toscoansche, Dorische, Ionische, Corinthische, en Composiete orde. 
*De Toscoansche orde is ountstoan in de Romeinsche architecteure en is gemakkelik t' herkenn an de gleddige vorm. 't Is e verêenvoudigde vorm van de Romeins-Dorische orde.
*De Dorische orde is de mêest gebruukte orde in Grieknland. De Grieks-Dorische piloarn hen gin voet (basement) en d'r is ook gin versierienge an de boovnkant. De piloarn van de Romeins-Dorische orde hen wel e voet en zyn slanker van vorm.
*De Ionische orde is d'ipvolger van de Dorische orde. De piloare wierd assan moa slanker en eleganter. Die verfynde orde van de Griekn is ountwikkeld ounder invloed van de Perzn en de Hittietn. By de bouw van 't Erechteion in Athene zyn Ionische piloarn gebruukt en ook in de renaissance en 't classicisme.  
*De Corinthische orde is Grieks van ofkomste en e vôortzettienge van de Ionische orde. 't Kenmerk is de versierienge van 't kapitêel me twi kransn van acanthusbloarn. De Romeinn hen dat overgepakt van de Griekn. Ook in de renaissance en 't classicisme zyn piloarn van de Corinthische orde vele gebruukt.
*De Composiete orde is in feite e combinoasje van Ionische en Corinthische elementn en wierd vele toegepast in de renaissance en de barok mor ook in d'architecteure van overheidsgebouwn in de negentienste êeuwe.  

Ofbeeldienge:Tuscan order porch.JPG|Toscoansche orde
Ofbeeldienge:Temple of Hephaestus south-western corner.jpg|Dorische orde
Ofbeeldienge:Chapiteau ionique.jpg|Ionische orde
Ofbeeldienge:Chapiteau corinthien.jpg|Corinthische orde
Ofbeeldienge:Brescia San Giovanni portale1 by Stefano Bolognini.JPG|Composiete orde
Karyatide

[thumb|<center>De karyatides van 't Erechteion in [Athene]]
E **karyatide** is e beeld van e vrouwefigeure die gebruukt wordt vor oundersteunienge in de bouwkunst, in de plekke van e piloare. Karyatides droagn 't kapitêel lyk mande ip under hoofd. In 't Grieks wil *karyatide* zeggn: *meisje van Karyai* (e dorp by Sparta). 

D'oudste karyatides kommn uut de zesde êeuwe vo Christus en moakn dêel uut van de schathuuzn van Knidos en Siphnos in Delphi. De karyatides van 't Erechtheion, e tempel ip den Akropolis in Athene (ca. 420 v.Chr.), zyn verreweg de bekendste. 't Motief wierd vele gebruukt in d'architecteure van de Renaissance en van de 18ste en 19ste êeuwe. 

De mannelikke vorm van e karyatide is een *[[atlant]]*.
## Origine
In den oorloge van de Griekn teegn de Perzn steundegen de Karyoann de Perzn. Achter dan de Griekn den oorloge gewonn haddn, wierdn de Karyoann doa vôorn gestraft. De Karyoansche vintn wierdn ter dôod gebrocht en de vrouwn wierdn sloave gemakt. Ze mostn vo straffe een êeuwige last droagn.
Hof van Cuba

’t  **Hof van Cuba** in Brugge stound  woa da nu de schole St-André is ip de Garenmarkt. De Brugschn dominicoan Jan de Witte is doar in 1475 geboorn en in 1540 gestorvn. 

Christoffel Colombus ha Cuba ip z’n êeste reize in 1492 ountdekt en Jan de Witte wierd tout êestn bisschop van Cuba benoemd. Vandoa de noame Hof van Cuba.

In 1834 kocht de familie Dujardin ’t Hof, vo te verbouwn tout bank. De Bank Dujardin kwam êen van de belangrykste bankn van West-Vloandern, mor in 1874 zyn ze failliet gegoan.

In 1859-1860 kwoamn Les Dames de Saint-André, religieuzn uut Doornik, under vestign in Brugge vor e schole ip te richtn vo lêerliengn-religieuzn. Ze vestigdn under êest in de Freren Fonteinstroate. In 1877 kostn z'an ’t gebouw en de groundn van de Dujardins ip de Garenmarkt geroakn mè nog ’n huus d’r neffest. D’r wierd in 1885 nog ground angekocht over de Reie van de vroegere Eekhoutabdye en achter dat de Reie gedempt was wierd er nog bygebouwd.
Jakobinessen

**Jakobinessen** of dominicanessen zyn klôosterzusters. De dominicoann wierdn soms 'Jacobynn' genoemd noa ‘t St.Jacobusklôoster in Parys, dat êen van hunder êeste klôosters was. 

In 1284 krêegn vier nunn: de gezusters Heymesoete en Sibilia van Dam, Margarita van Ghendt en Christina van Yper, e klêen huus in Assebroeke ip de plekke *Inghelendale*. Doar ountstound hunder klôoster. 

Binst ‘t generoal Kapittel van de domincoann in Rysel in 1293, wierdn ze definitief anveird in de Orde van Sint-Dominicus en erkend ols nieuwe abdye.

Surtout in de 15e en de 16e eeuwe was d’abdye belangryk en ze krêegn materiële steun van de groavn van Vloandern. Van d’abdye *Ten Jacoppinessen ter Inghelendale by Brucghe* bestoat ollêne nog d’ingangspôorte, e stik van de kapelle en e dubbele hofstee. 

In 1500 zochten de klôosterliengn e refuge in Brugge. ’t Concilie van Trente gaf hunder de road van binn de stadsmeurn te goan weunn binst d’oorlogsjoarn.

In 1534 kochtn z’e stik ground in de Clophamerstroate, nu de Jacobinessenstroate, woa dat ook ‘t Magdalenagasthuus stoat. In de twiddn helt van de 16e eeuwe wierd ‘t nog gevoarlikker buutn de stadspôortn en in 1578 verhuusdn ze definitief no Brugge. In 1597 begostn ze me den bouw van e nieuw klôoster. Inghelendale in Assebroeke was hêlegans leeggeplunderd en wierd ofgebrookn. 

De 17stn moarte 1783 wierdn de nunn ounder Jozef II verjoagd uut hunder klôoster in de Jacobinessenstroate. 't Gebouw wierd stoatseigndom en in november 1796 oopnboar verkocht en ofgebrookn. Ze woarn verplicht van uut makkoar te goan, mo toch was da nie ’t ende van Inghelendale.

Benedicta Van Compernolle, de latste nunne die overblêef, stierf in 1840. Heur neve kocht in 1834 de ground in de Jacobinessenstroate en je wilde doar e psychiatrisch gesticht, zothuus genoemd, iprichtn lik in Sinte-Machiels. J’ounderhandelde me de zusters van Kortryk. Den 6dn oktober 1846 kwoamn d’r twi nunn no Brugge vo te werkn in ‘t Sint-Dominicusinstituut en in 1847 nog ’n derde. In 1854 woarn d’r ol 19 nunn.

In 1865 kochtn ze ‘t Walleke van de broeders Xaverioann an de Vlamingdam en bouwdn d’r e slotklôoster da den 29stn april 1867 ingewyd wierd en 'Engelendale' genoemd wierd, de noame die verwyst noar hunder verre geschiedenisse.

In de joarn 90 van de 20ste eeuwe wierd ’t klôoster ofgebrookn vo plekke te moakn vor e modern complex volgns de nieuwe normn van e rusthuus, vo d’r e weunzorgcentrum van te moakn. 

De patrôonhillige van de congregoatie Engelendale van nu in Brugge is Catharina van Siëna.