Oud-Egyptische kunste

thumb|Fresco in den grafkoamer van Nefertari, wuuf van farao Ramses II (Dal der keuniginn, ca. 1250 v.C.)
De **Oud-Egyptisch kunste** sloat up de cultuur in het antieke Egypte. 

## Et antieke Egypte
De geschiedenisse van et antieke Egypte bestoat uut drie periodes.
*'t **Oud Ryk** (3000 - 2150 v.C.)
::Faroa Menes verenigt round 3000 v.C. de verschillige klene stoatjes lanks de Neyl tout één ryk en je makt Memfis tout oofdstee.
::In die periode zyn de grote piramides gebouwd gewist.
*'t **Middnryk** (2040 - 1750 v.C.)
::D'oofdstee es nu Thebe.
::De farao's en de ryke bevolkienge loatn under nu begroavn in rotsgroavn in plekke van piramides (cfr. Tout-anch-Amon).
*'t **Nieuw ryk** (1540 - 1070 v.C.)
::Farao Ramses II lat grote bouwwerkn uutvoern in de steejn Thebe, Luxor, Karnak, Abu-Simbel.

Achter 't Nieuw Ryk verloorn de farao's undern macht. Me spreekn toun van de Loate Periode. 

In 525 v.C. wos Egypte deur de Perzn veroverd. Round 300 v.C. kwom Egypte ounder 't gezag van Alexander den Grootn.

## Veelgodery
right|thumb|Toemosis III offert an den god Horus (tempel van Hatsjepsoet, Thebe) 
De Egyptenoarn anbeedn veel goodn. De bekendste goodn uut de Egyptische mythologie woarn
***Amon-Ra** of Amon-Re: uppergod en zunnegod
***Hathor**: de moedergodinne
***Osiris** stelt d’eirde, et woater, de moane voor
***Isis** es de troongodinne en ’t wuuf van Osiris
***Horus**, de valkgod, zeune van Isis en Osiris
***Thot**, den moangod

## Monumentoale bouwkunste
D’eeste monumentoale bouwwerkn ter weireld vindn me were in Egypte. 
D’Egyptenoarn makten under gebouwn zo groot omdan ze gemakt woarn vo d’eeuwigeid. Ze zyn in **massievn nateursteen** upgetrokkn. Da makt da den bouw vo één zo’n monument enorm veel materioal, werk en tyd (dikkers verschillige tientalln joarn) koste vo ’t ofgewerkt te krygen.

### Grafmonumentn
De grafmonumentn èn en groundige evolutie gekend.
*d'oudste grafmonumentn woarn **mastaba’s**, da woarn simpele doosvormige gebouwn
*de **trappiramide** bestoat uut verschillige mastaba’s up makoar
*de **knikpiramide** en nen overgank tusschn trappiramides en echte piramides
*de vieroekige effne **piramides** 

### Tempels
right|thumb|Doointempel van farao Hatsjepsoet (Deir el-Bahri complex, Thebe 
right|thumb|Tempel van Abu Simbel 
right|thumb|Tempel van Luxor 
#### Soortn tempels
Volgens under functie woarn der doointempels, cultustempels en zunnetempels.
*in nen **doointempel** ieldn de priesters olle doage nen dooincultus vo den dooin farao
*nen **cultustempel** wos de plekke up d’eirde woar da de goodn verbleevn en woar da d’oude Egyptenoarn ze anbeedn. 
* **zunnetempels** woarn cultustempels woar de der nen zunnegod anbeedn wos (Ra, Amon-Ra, Aton)

#### Indelienge van nen cultustumpel
Nen tempel bestoat uut
*e reke sfinxn
*obeliskn (noaldvormige zuuln)
*beeldn van den farao die nerezit
*den ingank mè en oge, zwoare toegangspoorte
*’t voorof (e toamelik lege zuulnzoale)
*de zuulnzoale, mè styf oge piloarn (hypostyle)
*één of twee voorvertrekkn
*’t illigdom, mè helegansn an ’t ende ‘t beeld van den god

#### Voorbeeldn
Bekende Oud-Egyptische tempels zyn:
*Abu Simbel, Zuud-Egypte
*Karnak, Thebe
*Luxor, Thebe
*tempel van Hatsjepsoet in et Deir el-Bahri complex, Thebe
*Tempelcomplex van Dendera
*Dal van de Keuniengn (Thebe)
*Dal van de Keuniginn (Thebe)

### Soortn zuuln en kapiteeln
De zuuln en kapiteeln woarn ofbeeldiengn van Egyptische plantn of goodn.
* in de vorme van nen **papyrusknop** of **papyrusblomme**
*in de vorme van en **lotusblomme**
*kapiteeln mè goodnkoppn. Oen ze de godinne Hathor voorstelln, noemn me ze **hathorische kapiteeln**.

## Fresco's, reliëfs, stèles
thumb|Reliëf van Toetmosis III die zyn Azioatische veyandn neresloat (Karnak)
thumb|Dooinboek up papyrus, 1300 v.C.
**Fresco’s** zyn beschilderde meurn en plafongs. De kleurstoffe es angebrocht up nen verschn (= fresco) ounderground van natte kolk die de kleurstoffe direct upzuugt.

**Reliëfs** zyn uutgekapte ofbeeldiengn in ne meur of nen vlakkn steen. De Egyptische reliëfs zyn styf conservatief en ze zyn in drieduusd joar nie vele g’evolueerd.

**Stèles** zyn rechtupstoande steenn mè en inscriptie of e reliëf, meestol bedoeld lik erdenkiengssteen.

## Literateure
De Egyptenoarn gebruuktn en beeldschrift, de **hiëroglyfen**. Ollene nen klenen groep van geleerde schryvers verstound da schrift. 

Der zyn styf veel en gevarieerde tekstn uut et oude Egypte tout uus gekommn. Je vind ze were up reliëfs, obeliskn, fresco's, stèles en up **papyrus**, den voorloper van et papier van nu.

***piramidetekstn**: graftekstn
***religieuze tekstn**: hymnes, mythologische tekstn
***dooinboekn** leggn de dooie mienschn uut oe dan ze in et hiernamaals keunn geroakn
***wettekstn**
***literaire tekstn**: toneelstikkn, drama's, lyrische tekstn, educatieve tekstn, reisveroaln
*foabels, woarzeggeryn, spookveroaln