open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
West-Romeins Ryk

right|thumb|400px|<center>De splitsienge van ‘t Romeins Ryk
‘t **West- Romeins Ryk** (Latyn: *Imperium Romanum Pars Occidentalis*) was et westelik stik van et Romeins Ryk, achter de splitsienge in 285 deur keizer Diocletianus. D’hoofdsteedn van ’t West-Europees Ryk woarn êest Milaan (286-402) en loater Ravenna (402-476). De latste West-Romeinsche keizer, Romulus Augustus, wierd in 476 ofgezet deur de barboar Odoaker, die e commandant was van de Germoann en keunienk van Itoalië kwam. 

De grenze wierd getrokkn tusschn ’t Westn met Itoalië, woa dan ze Latyn klaptn, en ‘t Oostn woa dan ze Grieks klaptn en woa dan ze ’t vele beter steldn. ‘t Oost- Romeins of Byzantyns Ryk, mè ’n hoofdstad Constantinopel, blêef bestoan tout in 1453.

Loater zyn de Romeinsche Rykn nog verschillige kêern herênigd en were gesplitst gewist, mo de verschilln in cultuur en economie kwoamn te grôot, en achter ’n dôod van keizer Theodosius I in 395 blêef et Ryk definitief gesplitst.  

## De grôte volksverplatsiengn en invoasies
thumb|400px|<center>Invoasies van de Germoann en de Hunn in 't Romeins Ryk (100-500)
’t Romeins besteur begost de macht te verliezn deur ’n hoop invoasies. In 406 wierdn z’overspoeld deur verschillige Germoansche stammn lik Bourgondn, Sueevn, Vandoaln, Aloann en Sloavische stammn, die under definitief in Gallië installeerdegn.

Vô de Vlamsche kust dookn d’r Saksische en Angelsche piroatn ip en de Gootn wierdn uut Silizië en Slovakeye verdreevn deur de Hunn (nomoadn uut Centroal-Azië o.l.v. Atilla) en de Visigootn.
*Hispania bezet deur de Visigootn (of West-Gootn)
*Gallia bezet deur de Frankn en Bourgondiërs
*Afrika bezet deur de Vandoaln
*Britannia bezet deur Angeln, Friezn, Juutn en Saksn van Nôord-Duutsland en Denemarkn.
*Itoalië bezet deur de Ostrogootn (of Oost-Gootn).
De leiders van de Germoann woarn gouverneurs ounder de keizer, moar in de praktyk woarn ‘t ounofhankelikke keunienkrykn die an de boasis loagn van de loatere West-Europeesche stoatn.

Achter dat Odoaker in 476 de latste West-Romeinsche keizer Romulus Augustus in Ravenna ofzet haad, kwamt ’n ounder ’t bewiend van de Oost-Romeinsche keizer Zeno van Byzantium, die nog ossan vele macht haad en je benoemdeg' hem zelve tout keunienk van de Oost-Gootn en Itoalië. Je kwam ook gouverneur en platselik bevelhebber van de Oost-Romeinn. 

In ‘t gebied round Lutetia, (nu Parys) het de Romeinsche generoal Syagrius ‘t nog uutg’houdn tout in 486. De Frankn, ounder Clovis I, veroverdn ‘t latste stik van ‘t  Romeins Ryk in West-Europa.

## De nieuwe keizer van 't West-Romeins Ryk
Teegn de gouste van Constantinopel wierd Karel de Grôotn ip Kestdag, in ‘t joar 800, deur paus Leo III gekrôond tout nieuwe keizer van 't West-Romeins Ryk, achter ‘n ounderbrekienge van 324 joar. Den titel was nie mè gegeevn in West-Europa achter 476. 
’t West-Romeins Ryk wierd theoretisch were vôortgezet als ’t Karolingisch Hillig Rôoms Ryk.
Australië

* een land, 't Gemênebest van Australië
* een continent in 't zudelik holfround, Australië (continent)
Duunkerke II

**Duunkerke II** es de twidde van de Duunkerke transgressies die zorgdn vo grote, bluvende overstromiengn an de kustvlakte. Duunkerke II deurde van de 4e eeuwe tout de 8e eeuwe n.C.

Da wos veruut de grotste en belangrykste regressie van de drie. Deur Duunkerke II outstoundn enstens de hele Vlamsche kustvlakte nieuwe grote kreekn die zorgdn da 't hele gebied moeilik toegankelik gerocht.

Tegen d'achtste eeuwe n.C. woarn de kreekn uut under eigen toegeslibd mè zand. Zo begost d’r e rustige periode da me de **Karolingische regressie** noemn. In die periode begoste nieuwe duunnvormienge.
Neolithicum

Et **neolithicum** of den **joungn steentyd** es de letste periode van den steentyd die volgt up et mesolithicum.

’t Es moeilik van en olgemeen joar te plakkn up et begun en ’t ende van die periode. Da komt omda de typische kenmerkn van da begun en ende, lik den overgank van zwerver noa sedentair, en de vervangienge van steen deur metoal, varieert van plekke tout plekke. By uus deurt den joungn steentyd van 4.000 v.C. tout 1500 v.C.

## Neolithische revolutie
right|thumb|Neolitisch gereedschap: gledse byln, en stik oarmband, noaldn gemakt uut beenn.
Vanof 't ende van et mesolithicum en et begun van et neolithicum begunt de miens an **landbouw** te doene en vee 't oudn. Je zorgt zo vo 'n eestn kee zelve vo de voorzienienge van zyn eign eetn. Dat es moar meugelik deurda gemeenschappn **sedentair** kommn en ze nu minstens één joar up dezelste plekke bluuvn weunn en werkn. Zo krygn ze zynder nu meer tyd vo andere diengn te doene. Da zorgt dervoorn da de miens up cultureel vlak nen grootn sproung vooruut makt. Me spreekn ook wel van de **neolithische revolutie**:

* weevn van textiel
* moakn van eirdewerk of keramiek (pottn, assietn..) deur klyte in nen oovn te bakkn
* gleds moakn van steenn werktuugn (polystn)
* upzettn van enorme megalietn
** vo under cultus: menhirs, alignementn (lik van Carnac), henge-monumentn (lik Stonehenge), cromlechs
** vo under doodn te begroavn: dolmen of hunebeddn, grafeuvels of tumuli
** vo te weunn: hutkommn, terpn

## Neolithische cultuurn
Die culturele ountwikkeliengn woarn nie eigen an één volk moa vound je zowel in Europa, Azië, Afrika lik in Amerika. En poar voorbeeldn van neolithische cultuurn:
* de Trechterbekercultuur, Europa, 3.400 - 2.900 v.C.
* de Touwbekercultuur, Europa, 3.200/2.900 - 2.300/1.800 v.C.

## Illustroaties
Mesolithicum

Et **mesolithicum** of den **middn[[steentyd]]** es de periode tusschn et paleolithicum en neolithicum. Die periode begunt an ’t ende van den letstn ystyd, 12 à 10.000 joar geleen. Omda de landbouw em bitje mè ne kee over Europa verspreidde, endigt et mesoliticum nie overal up 't zelste moment. 

## Veranderiengn van klimoat
Et mesolithicum begunt t'ope mè et holoceen, achter den letstn ystyd. 't Klimoat komt warmer, en in e periode van 5.000 joar smeltn de yskappn grootndeels of en stygt et niveau van de zeespegel mè meer of 40 mèter.

In nen toamelikkn kortn tyd kwom d'r in Europa en Noord-Amerika e gemoatigd klimoat.

## Groavn van Thèviec - Museum van Toulouse
Groavn en skelettn, gevoundn ip 't eilandje Thèviec in Bretagne:


File:Sépulture de Teviec Global.jpg
File:Sépulture de Teviec (5).jpg
File:Sépulture de Teviec (2).jpg
File:Téviec_Crane_Profil_Droit_II.jpg



## Veranderiengn van levensgewuntn
Deur die rappe upwarmienge stiervn verschillige beestesoortn lik den **mammoet**, den **oolnbeir** en de **wuloarigen neusoorn** an 't begun van et holoceen uut. De mienschn moestn dus noodgedwoungn zelve voor under teetn begunn te zorgn. Ze begostn an akkerbouw te doene en beestn te domestiqueern. ’t Woarn surtout de wuuvn die up de veldn vrochtnden binst da de vintn bleevn joagn en vo ’t vee zorgden. 

Dienen overgank van joager-verzoameloare noa sedentair gebeurde geleidelik an. Da begoste mè klene groepn van mienschn die up dezelste plekke bleevn, juste lange genoeg voe ene kee te keunn zoain en t’oogstn. Me noemn datte **seizoensdorpn**. De mienschn pasten under goed an an die nieuwe omstandigeedn en de bevolkienge begoste te gruujn.

Voundstn bewyzn dat de bewerkiengstechniek van viersteen (silex) vodder verfynde noar klindere, scherpere schrepers en pylpuntn (**microlietn**). Da kwam omda silexsteen oe langer oe moelikker te vindn wos. Et gebruuk van pyl en boge gerakt meer en meer courant.

## Mesolithicum lik apart tydvak?
Den term **mesolithicum** es minder en minder gebruukt. Weetnschappers anzien d’oudste periode van et mesolithicum lik e voortzettienge van et paleolithicum. En de vernieuwiengn an ’t ende van et mesolithicum (sedentaire mienschn die an landbouw en veeteelt begunn te doene) lik et begun van et neolithicum.
Pedro Henriquez de Acevedo

Don **Pedro Henriquez de Acevedo**, groaf van Fuentes (Valladolid, 18 september 1560 - Milaan, 22 juli 1610) was e Spoanschn generoal en stoatsman.

## Zyn leevn
Henriquez was Page an ‘t of  van Filips II van Spanje.
Je makte z’n eeste veldtocht mee ounder ’t bevel van z’n schôonvoader, d’n ertog van Alva. In 1589 vocht ’n  mee vô Lissabon teegn d’Ingelsche troepn ounder ’t bevel van Francis Drake.  

In 1591 kwamt ’n noa de Spoansche Nederlandn ter vervanginge van  Alexander Farnese. Je bleef ôok nog ounder Peter Ernst von Mansfeld en Aartsertog Ernst van Oostnryk vor under t’assisteern en van 1595 tout 1596 wast ’n zelve landvoogd van de Spoansche Nederlandn.
Je veroverde Cambrai binst d’n oorlog teegn Frankryk en doarom benoemdege Filips II em in 1598 tout ipperbevelebber van de Spoansche troepn en Roadgever van Stoat en Oorlog.

Van 1600 wast ’n gouverneur van Milaan en z’n diplomatie en slim besteur goavn em e goeie reputoatîe.
Vrede van Atrecht (1482)

De **Vrede van Atrecht** van 23 december 1482 wos e verdrag tusschn Maximiliaan van Oostnryk en Lodewyk XI van Vrankryk.

Achter den dood van Maria van Bourgondië in 1482 kwoamn de Vlamsche steejn, en nie in et minst Gent, in upstand tegen den vrimdn buutnlandschn vorst Maximiliaan. De reedn iervoorn wos da deur Maria’s dood et Groot Privilige verviel. De Vlamsche steejn addn da Groot Privilege in 1477 van Maria ofgedwoungn vlak achter den dood van eur voader Karel de Stoute. In da Privilege èn ze ol under oude gunstn en vryeedn were upg’eist. 

Moar de Vlamsche steejn addn ook benauwd dat Maximiliaan were gienk begunn te vichtn tegen Vrankryk. Want Maximiliaan wilde de gebiedn were verovern da Lodewyk XI in 1477 binn de kortste keern ad g’annexeerd achter den Slag by Nancy woar da Karel de Stoute et leevn a geloatn.

Surtout  Gent sloagde derin vo Maximiliaan te loatn ounderandeln mè de Stoatn-Generoal. Doar dwoungn ze Maximiliaan nog in dazelste joar tout e verdrag mè Lodewyk XI, de Vrede van Atrecht. In da verdrag kwoamn de twee overeen vo Margaretha van Oostnryk, dochter van Maximiliaan en Maria, te loatn trouwn mè den Franschn dauphin. Lik uwelikscadeau gof Maximiliaan Franche-Comté en Artesië an de Fransche.

Lodewyk a zynen slag binng’oald. Moar lange èt da nie gedeurd want achter den dood van Lodewyk in 1483 trok Maximiliaan et verdrag were in. Oundertusschn kreeg ’n em d’ene Vlamsche stee achter d’andere were ounder controle. Je wilde ook nen nieuwn oorloge begunn tegen ’t Fransche moa de Vlamsche steejn dein nie mè. Ze wildn zynder den oorloge nie bluuvn betoaln en droungn an up vrede mè 't Fransche. By de Vrede van Senlis in 1493 wisselden Maximiliaan en den nieuwn Franschn keunienk Karel VIII de groafschappn Artesië en Franche-Comté uut tegen Picardië en et ertogdom Bourgondië, die nu vo goed by Vrankryk kwoamn.
1560

1557 - 1558 - 1559 - **1560** - 1561 - 1562 - 1563
't Joar **1560** is 't 60e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
*Michiel Jacobsen, Duunkerksche koaper
;september
*18 - Pedro Henriquez de Acevedo, Spoansche generoal en landvoogd van de Spoansche Nederlandn
1421

1418 - 1419 - 1420 - **1421** - 1422 - 1423 - 1424
## Gebeurtenissn
;november
* 19 - Twiddn Sint-Elizabethsvloed

## Geboorn
;juli
* 3 - Giovanni di Cosimo de' Medici
Levalloistechniek

thumb|right|125px|Kernsteen en ofslag van ne viersteen, Haute-Saone, Vrankryk.
thumb|right|125px|Levalloiskern en ofvol.
De **Levalloistechniek** es de typische maniere woarup dan de neanderthoalers uut et middn-paleolithicum steenn bewerkten.

Dienen techniek bestound derin da lanks de zykantn van nen kernsteen der splenters woarn ofgesleegn. Oe je den kernsteen goed ad geprepareerd, kost je mè enen goein slag zuk ne splenter losmoakn van zynen kern.

De splenters of schilfers woarn styf fyn en addn lanks olle kantn nen scherpn boord. Die schilfers gebruuktn ze vo werktuugn te moakn lik messn (ook wel **kliengn** genoemd), scherpe puntn (**levalloispuntn**) en schrepers vo byvoorbeeld 't vlees van beestevelln te schreepn.

De noame Levallois komt van e vindplekke by Parys in Vrankryk.

thumb|left|250px|<center>  Levalloispunt <center>
1610

1607 - 1608 - 1609 - **1610** - 1611 - 1612 - 1613
't Joar **1610** is 't 10e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
* Henry Du Mont, Limburgschn orgelspeler en compositeur
## Gestorvn
;juli
* 22 - Pedro Henriquez de Acevedo
1587

1584 - 1585 - 1586 - **1587** - 1588 - 1589 - 1590
't Joar **1587** is 't 87e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;november
* 3 - Samuel Scheidt, Duutschn organist en componist 
* 17 - Joost van den Vondel, Hollandschn dichter en toneêlschryver
## Gestorvn
* Cornelis Weus, Duunkerksche koaper
Oost-Francië

[thumb|<center>De verdêlienge van 't [Frankisch Ryk achter 't Verdrag van Verdun in 843]]
thumb|<center>Oost-Francië
**Oost-Francië** was ’t keunienkryk van Lodewyk den Duuts, achter dat ’t Frankisch Ryk in drieën verdeeld was by ‘t Verdrag van Verdun in 843. 

’t Ryk wierd verdêeld ounder de drie zeuns van Lodewyk de Vroomn.
* Den oudstn, keizer Lotharius I, krêeg Middn-Francië
* Lodewyk den Duuts krêeg Oost-Francië
* Karel de Kletsn krêeg West-Francië

Oost-Francië bestound uut de stamhertogdomn:
* Frankn of Franconië, et land van de Frankn (Latyn: Franci of gens Francorum)
* Saksn, et land van de Saksn (Latyn: Saxones)
* Beiern et land van de Baiuwoarn (Latyn: Bavarii)
* Zwaabn, et land van de Sueevn w.o. de Alemann (Latyn: Suebi en Alemanni) 
* In 903 kwam Lotharingen et vuufde stamhertogdom. 

In 870 wierd ‘t Verdrag van Meerssen getêeknd.
Lotharingen van Lotharius II van Middn-Francië wierd gelykig verdêeld ounder zyn twi nounkels:
* Lodewyk den Duuts krêeg Aken, twi derdn van Friesland, en ’t gebied ten ôostn van de Moas, de boovnlope van de Moezel en de nôordelikke Jura.
* Karel de Kletsn krêeg olles ten westn der van.

In 880 wierd ‘t Verdrag van Ribemont getêeknd. ’t Stik van Lotharingen, dat achter ’t verdrag van Meerssen by West-Francië gekommn was, kwam nu ook by Oost-Francië. 

‘t Was de latste verdêlienge van ‘t Frankisch Ryk en die grenze tusschn Frankryk en Duutsland blêeft de reste van de Middelêeuwn bykan ounveranderd.

Lodewyk et Kiend (899-911), zeune van Arnulf van Karinthië, was de latste Karolingische keunienk van Oost-Francië. De volgnde keuniengn wierdn verkoozn:
* Konrad I (911-918)
* Hendrik I de Veugeloare (919-936) 

Hendrik de Veugeloare haad ip 't ende van zyn leevn ol de Duutsche stammn verênigd in êen keunienkryk. Doadeure wordt ie anzien ols de stichter van 't middelêeuws Duutsland.

## Keuniengn in Oost-Francië
### [[Karoliengers]]

### [[Konradyners]]

### [[Liudolfiengers]]

Kykt vo zyn ipvolgers no de Rôoms-Duutsche keuniengn en keizers.
Vlams (Nederlands)

[thumb|<center>Vlamsche dialectn: (1) [West-Vlams|West- en Zêeuws-Vlams, (23) Ôost-Vlams, (22) Brabants, (24) Limburgs]]
**Vlams** is de benoamienge die oltemets gebruukt is voun olle toalvariantn die vôornkommn in Vloandern, te benoemn, zowel de standoardtoale (in 'n Dikkn Van Doale gebruukn ze 't label *Belg. Ned.* iervôorn, dus wôorn die anveird zyn in Vloandern, mor in Olland nie gebruukt zyn) of de dialectn (*gew* in Van Doale).
## Toalvariant
Alhoewel dat de noame "Vlams" vele gebruukt wordt, is 't  nog nie erkend lik officiële toalbenoamienge. Ip gebied van uutsproake, woordnschat en zinsbouw verschilt 
"Vlams" of "Zuud-Nederlands" vele van "Nôord-Nederlands",  't Nederlands dat in Holland geklapt wordt. 't Verschilt ook van 't Standaardnederlands van de "Nederlandse Taalunie". 
:*Kyk noa [[Verschillen Vlams, Ollands en West-Vlams]]*

Deur vervoagienge van de grenze tusschn standaardtoale en dialect, is ter de latstn tyd in Vloandern e tusschntoale ountstoan, ook Verkoaveliengsvlams genoemd of Gekuust Vlams.
## Dialect of aparte toale
Traditioneel wordt Vlams anzien lik e dialect en nie lik 'n aparte toale. Toch zyn nie al de toalkundign van da gedacht en 't Vlams het azo 'n ISO 639-3 code toegeweezn gekreegn: vls. 't Goat hier over 't Vlams van 't vroegere groafschap Vloandern, da wil zeggn West- en Ôost-Vlams, Zêeuws-Vlams en Frans-Vlams.
## Toalgeschiedenisse
De dialectn, die in de Vlamsche provinsjes wordn geklapt, zyn van Germoansche stamme en bestoan uut vier groepn: 't West-Vlams, 't Ôost-Vlams, 't Brabants (woarounder ook 't Antwerps) en 't Limburgs. 

't Woord *Vlams* zèlve is ofgeleid van *flâm*, 'n Ingveoonsche vorm van 't Germoans *flauma* (verwant an 't Iengels *flow* en 't Oudduuts *flaum*), wat da *vloed, stroom en stromienge* wil zeggn. 't Woord *Vlams* verwèst oak naor 't vuur en daorum zit 't in Gods 'Vlam' dé helixt in Gods Lam. 

## Externe koppelienge
* 't Vlams woordnboek
Nôordzêegeirnoare

De **Nôordzêegeirnoare** of **grysde geirnoare**, ook gernoar(e) of ger(re)noaze (*Crangon crangon*), is e kriftachtign van de orde van de tienpôotigen en de gekendste sôorte van geirnoars in uze streke. 
## Uutzicht
Nôordzêegeirnoars zyn 5 tout 9&nbsp;cm lank en ze zyn grysde deurschynend van kleur me bruune en zwarte vleksjes. Kenmerkend vo de sôorte is dat de langste antennes bykan even lank zyn of hêel hunder lyf.
## Voedienge
E geirnoare is een alleseter die plantoardige voedienge it, moar ook prôoibêestn lik worms en sleksjes. Je goat 's nachts ip zoek achter eetn en je groaft hem overdag in zodat allêene zyn oogn en voelsprietn uutsteekn. E geirnoare kan van kleur verandern vor hem an te passn an den ounderground en j' is ton styf moeilik te zien.
## Vôortplantienge
Lik vele sôortn, kunn geirnoars binst hunder leevn verandern van geslacht. Soms zie je wuuvetjes met e klomptje eiers ounder hunder buuk. Die eiers zyn oranje tout bruungrysde os ze gekokt zyn. De wuuvetjes leggn drie kêers per joar eiers. Z' houdn ze vaste tusschn hunder vôorste zwempôotn. Achter e moand kommn de larvn uut.

## Leefgebied
De Nôordzêegeirnoare zie je vele in kustwoater met e zanderigen tout slibberigen ounderground, surtout in West-Europa en de Middellandsche Zêe.
thumb|left|<center>Gekokte Nôordzêegeirnoars
## Culinaire delicatesse
Nôordzêegeirnoars zyn gekend voor hunder goe smoake. Vele gerechtn ein grysde gepelde geirnoars lik ingrediënt (gelik tomate-crevette). Even gekend lik hunder smoake, is hunder ne prys. Mêer of 30 euro's vo ne kilo gepelde geirnoars is gin uutzounderienge. Ongepeld zyn ze goekôper - een grôot stik van de prys zit in 't (manueel) pelln - mêestol gedoan deur goekôopn arbeid in Marokko.
Doar is 't er kritiek ip vo 't broeikaseffect - we vissn ze uut oes ne zee, voern ze noa Marokko en were, en eetn ze ton ip.
Hofmeier

**Hofmeier** of majordomo, van ‘t Latyn maior domus (ipperstn van ‘t huus), was e titel in ‘t Frankisch Ryk in de 7ste en 8ste êeuwe. Den Hofmeier was verantwoordelik vo de menoage an ’t hof, lik e sôorte ipperknecht of butler.

In Austrasië, ’t nôordôostelik stik van ’t keunienkryk van de Frankn ounder de Meroviengers, evolueerde den titel van Hofmeier noar e functie woaby dan ze mêer en mêer te zeggn haan. Deurdan d’er verschillige zwakke en jounge keuniengn ip den trôon zaatn an ’t ende van de Meroviengische periode, paktn ze geleidelik an de macht over. De Meroviengische keuniengn van die periode krêegn de benoamienge van *Vadsige keuniengn*. 

Uuteindelik haan de Pepinidn, e familie van Frankische edeln die diendn ols Hofmeier, ol de macht, en de functie kwam erfelik.

Pepeyn I, bygenoamd van Landn of den Oudstn, was de grôtvoader an moeders kant van Pepeyn II, bygenoamd van Herstal of de Middnstn. De bastoardzeune van Pepeyn II, Karel Martel, was ôok e belangrykn Hofmeier. 

In 751 kwamt de zeune van Karel Martel, Pepeyn III, bygenoamd de Kortn, met de steun van paus Zacharias, keunienk van ‘t Frankisch Ryk. Je zette de latste Merovingische keunienk Childerik III of en stichtte de dynastie van de Karoliengers. Zyn zeune Karel de Grôotn, die in 800 gekrôond wierd tout keizer van ‘t West-Romeins Ryk en gereeknd wordt ols Karel I van ’t Karolingisch Hillig Rooms Ryk, krêeg nog mêer macht en kwam êen van de belangrykste figeurn van d'Europeesche geschiedenisse.
West-Francië

thumb|<center>West-Francië in 843
**West-Francië** was et westelik stik van ’t Frankisch Ryk achter dat et in 843 in drieën verdeeld was by ‘t Verdrag van Verdun. 

’t Ryk wierd verdêeld ounder de drie zeuns van Lodewyk de Vroomn.
* Den oudstn, keizer Lotharius I, krêeg Middn-Francië
* Lodewyk den Duuts krêeg Oost-Francië
* Karel de Kletsn krêeg West-Francië

West-Francië bestound officieel van 843 tout 987. 

In 987 kwamt er ’n ende an de dynastie van de Karoliengers en begost de periode van et Huus Capet. Van ton wordt et keunienkryk Vrankryk genoemd.

West-Francië bestound uut Neustrië en Aquitanië met et westelik stik van Austrasië en et nôordwestelik stik van Bourgondië, van 880 et hertogdom Bourgondië.

Kykt no de keuniengn van West-Francië.
17 november

**17 november** is den 321stn dag van 't joar (322stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 44 doagn toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 1293 - Philippe V, keunienk van Vrankryk en Navarra, groaf van Bourgondië en Poitiers
* 1503 - Agnolo Bronzino, Italioansche kunstschilder
* 1587 - Joost van den Vondel, Hollandschn dichter en tonêelschryver
* 1630 - Frans van Sterbeeck, Antwerpsche gêestelikn, plantkundign en mycoloog
* 1806 - Louis Robbe, West-Vlamsche kunstschilder
* 1905 - Keuniginne Astrid van België
* 1925 - Rock Hudson, Amerikoanschn acteur
* 1966 - Sophie Marceau, Fransche actrice
* 1969 - Jean-Michel Saive, Belgische pingpongspeler

## Gestorvn
* 1796 - Catharina de Grôte van Rusland (67)
* 1917 - Auguste Rodin (77), Franschn beeldhouwer
* 2009 - Josine van Dalsum (61), Hollandsche actrice
* 2012 - Armand Desmet (81), West-Vlamsche coureur
* 2013 - Doris Lessing (94), Britsche schryfster
Middn-Francië

thumb|<center>Middn-Francië
**Middn-Francië** of ‘t Middnryk was ’t keunienkryk van keizer Lotharius I, achter dat ’t Frankisch Ryk in drieën verdêeld was by ‘t Verdrag van Verdun in 843. 

’t Ryk wierd verdêeld ounder de drie zeuns van Lodewyk de Vroomn.
*Den oudstn, keizer Lotharius I, krêeg Middn-Francië met Aakn (den hoofdstad van de Karoliengers) en Rome (de spiritueeln hoofdstad van ’t Christndom). J’hield zyn titel van keizer, mo zounder ’t gezag over zyn broers. 
*Lodewyk den Duuts krêeg Oost-Francië
*Karel de Kletsn krêeg West-Francië

‘t Middnryk strekte van Friesland tout an de Provence mè nog e stik van Italië derby. Nu:
* de Nederlandn mè Luxemburg en België (zounder ‘t groafschap Vloandern), mè de Schelde ols grenze,  
* De Duutsche gebiedn ten westn van de Reyn, met Aakn
* Elzas
* 't Ôostelik stik van Bourgondië.
* Franche-Comté
* Rhône-Alpes
* Provence 
* ‘t westelik stik van Zwitserland
* Nôord-Italië

Lotharius I verdêelde zyn Middnryk in 855, nie lange vo zyn dôod, by 't Verdrag van Prüm.

*Lodewyk II, den oudstn, krêeg Nôord-Italië mè de keizerskrône.
*Lotharius II  krêeg ’t mêest nôordelik stik van ’t ryk.  Zyn keunienkryk strekte van de Nôordzêe tout an ’t Juragebergte en wierd *regnum Hlotharii* (ryk van Lotharius) genoemd. Loater in de 10e êeuwe wierd ’t gebied  *Lotharingia* genoemd. Da was ’t begun van de noame Lotharingen. 
*Karel van Provence krêeg ’t zudelik stik van Bourgondië mè Provence, Lyon en Vienne. Zyn keunienkryk wierd *regnum provinciae* genoemd.
Ryk (biologie)

In de biologie is 't **ryk** (Latyn: *regnum*) de twidde ogste klassificoatiecategorie in de taxonomie achter 't domein.

Vroeger wierd er 'n indêlinge gemakt in drie rykn: bêestn, plantn en mineroaln. 

Den dag van vandoage wordn d'r zes rykn gebruukt:
* De archaebacteriën (*Archaea*) (prokaryootn)
* De eubacteriën (*Bacteria*) (prokaryootn)
* De protistn (*Protista*): êencellign met celkern (eukaryootn)
* De plantn ('Plantae*)
* De [[bêeste|bêestn]] (*Animalia*)
* De [[schimmel]]s (*Fungi*)

't Ryk kan ook nog ounderverdêeld wordn in een *'ounderryk*' (*subregnum'').
Stamme (biologie)

thumb|De belangrykste taxonomische rangn
De **stamme** (*phylum*) is e rank in de hiërarchie van de biologische taxonomie. De stamme komt oender 't ryk en boven de klasse. E stamme wordt soms ook nog oenderverdêeld in e substamme (*subphylum*) en in sommigte gevalln wordn verschillige stammn oendergebrocht in e superstamme (*superphylum*).

In totoal zyn der by de bêestn een 35-tal verschillige stammn.

By plant'n en schimmels wordt de noame *divisie* en *subdivisie* gebruukt in plekke van *stamme* en *substamme*.
## Substamme
Nie al de stammn zyn oenderverdêeld in substammn. Stammn met substammn zyn:
* Arthropoda (geleedpôotign) met substamme Trilobitomorpha, Chelicerata, Myriapoda, Hexapoda en Crustacea.
* Brachiopoda (oarmpôotign), met substamme Linguliformea, Craniformea en Rhychonelliformea.
* Chordata (chordabêest'n) met substamme Urochordata, Cephalochordata en Craniata.

## Carolus Linnaeus
In de taxonomie van Carolus Linnaeus wast er nog gin sproake van stammn. Linnaeus verdêelde de bêest'n in 6 klassn, de *Pisces* (vissn), *Amphibia* (amfibien), *Aves* (veugels), *Mammalia* (zoogbêestn), *Insecta* (insectn) en de *Vermes* (de reste).

## Microbiologie
Microbiologen gebruken *stamme* ook vo e rank die leger ligt of *species* (sôorte) an te duden. E stamme is in da geval e bacteriële kolonie die oentstoan is uut één bacterie op e voediengsbodem, en morfologisch/genetisch t' oenderscheidn is van andere stammn.
## Stammn
### Bêestnryk
Uze Vader

't **Uze Vader** of **Onzevoader** es 'n christelik gebed gericht an God. 't Es 't gebed dat 't mèèst geleezn wordt, en 't es grootndeels gebaseerd up 'n tekst van Matthias in 't Nieuw Testament.
Van 't gebed bestoan verschillige versjes, moa de belangrykste verschilln sloan ienkel up 't ende van 't gebed.

## Tekst

Uze Vader
die in den hemel zyt
Da Jou name illig es
Da Je keuninkryk komt
En da Je wille meuge gebeurn up d'êerde
lik in den hemel
Gif uus vandage uus dageliks brood
En vergif uus uze schuldn
lik da me ook vergeevn an uze schuldenaars
En briengd uus nie in bekorienge
moa red uus van 't kwoade
(X) 
Van va Joun es 't keuninkryk en de kracht
en de glorie toe an den êêuwigheid.
Aamn.

Vroeger wierdn de twêede en derde latste regels nooit geleezn in 'n Rooms-Katholieke messe. Moa nu wordt, by (X) in Rooms-Katholieke kerken van Nederland en Vloandern sins Paulus VI deur de paster bykans assan gezeid:
"Red uus, Lieven Heere, van oal 't kwoad, gif uus vrede in uze daagn, da me met de hulpe va Joun barmhertigheid, vry meugn bluuvn van zoundn, en veilig van olle ounrust. En vul van hope, wachtnd up de komste van Jezus de Messias, Joun zeune ...". Doarachter zegt iederêen in de kerke de latste regels.

## Andere versjes

De vertalienge "bekorienge" (πειρασμόν in 't oud Grieks) es katholiek en et gin ienkele seksuele bybedoelienge. Vroeger zeidn protestantn en Ollandse ortodoksn "verzoekienge" in de plekke, moa teegnwoordig gebruukn niet-katholiekn dikwils "beproevienge".
Pepinidn

[thumb|’t Frankisch Ryk ounder de Pepinidn met [Austrasië, Neustrië en Bourgondië in ‘t blow]]
De **Pepinidn** of **Pippinidn** woarn e familie van Frankische edeln die diendn ols Hofmeier ounder de Merovingische keuniengn, êest in Austrasië en loater ook in Neustrië en Bourgondië. De functie van Hofmeier kwam erfelik by de Pepinidn.  

## Pepeyn I
‘t Geslacht is gesticht deur Pepeyn I van Landn, in ’t begun van de 7ste êeuwe. De familie haad uutgestrekte bezittiengn in Austrasië, ’t nôordôostelik Frankisch dêelryk. De rykdom van ’t geslacht haad er vôorn gezorgd dan z’hunder haan kunn ipwerkn tout Hofmeiers, die mochtn zorgn vo de keunienklikke bezittiengn.

Begga, de dochter van Pepeyn van Landn, trouwde met Ansegisel, de zeune  van Arnulf, de bisschop van Metz. Hunder zeune was Pepeyn II van Herstal. Pepeyn van Herstal veroverde Neustrië in de Slag by Tertry in 687 en ôok Bourgondië. 

## Pepeyn II
Pepeyn II van Herstal was de voader van Karel Martel. Karel Martel was e bastoardzeune en doarom nie erkend deur d’andere Pepinidn, moa je was toch de feitelikke leider. Je volgde zyn voader ip achter e gevecht met de wettelikke erfgenoamn. 

## Pepeyn III
In 751 zette  zyn zeune, Pepeyn III de Kortn, de latste Merovingische keunienk Childerik III of. Ze schoorn zyn hoar of en ze slootn hem ip in e klôoster. De Merovingische dynastie wierd vervangn deur de Karoliengers, genoemd achter Karel Martel. Pepeyn de Kortn was den êeste keunienk van de nieuwn dynastie en d’r kwam ‘n ende an den titel van Hofmeier. 

## De Hofmeiers
*Pepeyn I van Landen  (Austrasië: 623-629 en 639-640 †656)
*Grimoald I, zeune van Pepeyn I, broere van Begga, nounkel van Pepeyn van Herstal (Austrasië: 643-656 †662)
*Pepin II van Herstal, zeune van Begga, klêenzeune van Pepeyn I (Austrasië: 680-714, Neustrië en Bourgondië: 687-695)
*Drogo van Champagne, zeune van Pepeyn van Herstal, halfbroere van Karel Martel (Bourgondië: 695-708)
*Grimoald II, broere van Drogo (Neustrië: 695-714, Bourgondië: 708-714)
*Theudoald, ounwettige zeune van Grimoald II (Austrasië, Neustrië, en  Bourgondië: 714-716)
*Karel Martel  (Austrasië: 715-741, Neustrië en Bourgondië: 718-741)
*Karloman, zeune van Karel Martel (Austrasië: 741-747  †754 of 755)
*Pepeyn III de Kortn, zeune van Karel Martel (Neustrië en Bourgondië: 741-751, Austrasië: 747-751)
André Poppe

**André (Dré) Poppe** (Gent, 26 meie 1922 - Ostende, 12 juli 2002) wos joarnlank êen van de belangrikste Vlamsche regisseurs vo theoater en televisie.

Poppe regiseerde drama vo de televisie tusschen 1960 en 1965 en tusschen 1967 en 1988. Bekend zyn oundermêer *Daar is een mens verdronken*, *Lente* en *Klein Londen, Klein Berlijn* (ollemoale by de BRT) en *de Bompa* (VTM).

Vodder gaf Poppe lesse an de Gentse Toneelschool van 1944 tout 1960. In 1950 stichnde Toneelstudio '50 da loater van tyd 't Keldertheater kwam, en nog loater Arca. 
In 1965 wos Poppe 'n êestn directeur van 't NTG.  

## Bronn


## Externe koppelienge
* Werk van Poppe op de IMDB
26 meie

**26 meie** is den 146stn dag van 't joar (147stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 219 doagn toet 't ende van 't joar.

## Geboorn
* 1478 - Clemens VII, paus van 1523 tout 1534
* 1752 - Antoine Brice, Belgische kunstschilder
* 1922 - Dré Poppe, Vlamsche regisseur

## Gestorvn
* 1603 - Frederico Spinola (°1571), militair in dienst van keunienk Filips III van Spanje, gesneuveld binst de Slag by Sluus
1758

1755 - 1756 - 1757 - **1758** - 1759 - 1760 - 1761
't Joar **1758** is 't 58e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
* Carolus Linnaeus publiceert 't êeste dêel (*Animalia*) van de 10ste uutgoave van z'n *Systema Naturae*, 't begun van de moderne zoölogische noamgevinge.
Egyptische mythologie

right|thumb|Beeld van den god Amon uut et tempelcomplex van Karnak. 
right|thumb|Horus, Osiris en Isis-Hathor (Louvre, Parys) 
De **Egyptische mythologie** goat over de goodn dien d'inweuners uut et antieke Egypte anbeedn. 

In et antieke Egypte bestound der polytheïsme of veelgodery. Da wil zeggn dan d'Egyptenoarn in undern godsdienst veel goodn anbeedn. Ze woarn zynder dikkers voorngesteld lik beestn. Die gewunte komt nog van uut nen veel oudern tyd woarin da beestn anbeedn woarn. Dat artikel bespreekt ollene de belangrykste (bekendste) Egyptische goodn en godinn.

## Amon-Ra
Amon-Ra of Amon-Re wos den uppergod en zunnegod. De farao wos den zeune van Amon-Ra.

## Aton
Aton wos den upperstn zunnegod ounder farao Echnaton. Je wos voorgesteld lik e zunneschyve. 

Echnaton èt geprobeerd vo ’t monotheïsme in te voern mè Aton lik enigste god, moar dat es mislukt. Achtern zynen dood gienk Egypte weer over noa de veelgodery van vroeger.

## Hathor
De moedergodinne **Hathor** es ofgebeeld lik en koe of en wuuf mè oorns woa da de zunneschyve tusschn zit. Ze wos zy de godinne van de liefde, van dans en muziek, van de boomn. 

## Osiris
Osiris stelt d’eirde, et woater, de moane voor. Je wos em ook den god van den ounderweireld.

## Isis
Isis wos de troongodinne en de moeder van de goodn. Isis wos de zuster én ’t wuuf van Osiris.

## Isis-Hathor
In loatern tyd nom Isis kenmerkn van Hathor over. Isis-Hathor wos de verenigienge van die twee godinn. Ze wos zy de meest populaire godinne van heel Egypte.

## Horus
Horus, de valkgod, wos den zeune van Isis en Osiris. Je wos dikkers ofgebeeld lik en valke, of ollene mè nen valknkop.

## Thot
Thot wos den god van de moane, de toverkunste (nie ounbelangryk in antieke cultuurn), van den kalender en de kennisse.

## Goodngallery
De belangrykste Egyptische goodn:


Ofbeeldienge:Amun post Amarna.svg|Amon 
Ofbeeldienge:Sun god Ra2.svg|Ra
Ofbeeldienge:Hathor.svg|Hathor
Ofbeeldienge:Standing Osiris.svg|Osiris 
Ofbeeldienge:Isis.svg|Isis
Ofbeeldienge:Horus standing.svg|Horus 
Ofbeeldienge:Thoth.svg|Thot
Ofbeeldienge:Ptah standing.svg|Ptah
Beschutte weirkplatse 't Veer

De **beschutte weirkplatse 't Veer** in Mêende ès een weirkplatse da weirk en kansn gift an minsen met nen arbeidshandicap.
Deur olsan te bluuvn zoeken na nieuwe en an de mens aangepaste methodes en begeleidinge, werkn der anno 2008 ol een 650 man in 't Veer.

## Activiteiten

De zoakn die doar oundermêer edoan zyn, zyn:
* outbewerkinge: schietn van palettn, zoagn van plankn en ploatn
* metoalbewerkinge: presse tot 250 ton, zoagn, ountbroamn, bôorn, chaffreineern, snyen, (CNC)ponsn, lassn
* textiel: stekkn, platstekkn, surgetteern, snyen, kappn, ipkuusn van tapytn, etiketteern
* conditioneringe en verpakkingswerk: vulln in zakskes, dozekes, afweegn, meetn, etikettn plakkn, emballeern 
* mailings: plooin, plakkn, verzendn
* electro: assembleern en bekoabeln van stuurkastn en armatuurkes, soldeern, koabelboann en -harnassn
* assembloage: moakn van velorekkn, trapkes vo caravann, douchedeurn, kleurwoaiers
* laminoat: verpakkn en bewerkn van laminoat, moakn van showroommodelln van laminoat
* recycloage: uut elkoar oaln van TV's, computers, klêen electromaterioal

## Externe koppelienge
*Website van 't Veer
Klasse (biologie)

thumb|right|150px|De belangrykste taxonomische rangn
De **klasse** is e niveau in de hiërarchie van de biologische taxonomie. De klasse komt ounder de stamme en boovn de orde. Tusschn de stamme en de klasse kut er nog e superklasse stoan. E klasse kan ook nog verdêeld wordn in een ounderklasse of subklasse die ook were verder kan ounderverdêeld wordn in een infraklasse.
Forestier

**Forestier** (buswachter, gouwgroaf) was een êretitel ounder 't West-Frankisch ryk round 't joar 800. 

Gekende forestiers uut de Vlamsche geschiedenisse woarn Lyderic, Inghelram en Audacer.

De forestiers zoun an de boasis liggn van 't Groafschap Vloandern. Karel de Grôotn  zoudt  de streke van Hoarelbeke in lêen geschounkn en an de forestier Lyderic, vôorvoader van Boudewyn I van Vloandern.

In Hoarelbeke ist er een voetbolstadion en sporthalle vernoemd noa de forestiers. G'eit er ôok de Scouts Liederik, Lions Club Harelbeke Liederik, café de Liederik, Forestier Liederikstroate, Forestier Ingelramstroate en Forestierstroate.
## Externe koppelienge
*Forestiers
Audacer

**Audacer**,  **Odoacer** of **Odakar** (°ca. 810 - † ca. 864) wos forestier van de Vloanderngouwe (Pagus Flandrensis) en groaf van Hoarelbeke. Je zoudt de zeune gewist zyn van Inghelram, moa dat is nie zeker geweetn. Je wos ôok *honores* (weireldlikkn abt) van de Sint-Pietersabdye in Gent. 

Je wos de voader van Boudewyn I van Vloandern. De forestiers liggn dus an de boasis van 't loatere groafschap Vloandern.

Audacer ligt begroavn ounder de kerketorre van de Sint-Salvatorskerke van Hoarelbeke. Zyn gedenkstêen is ingemetseld in de crypte van de torre, die ip de plekke stoat van de vroegere kapelle van 't "hof" of 't buswachtershuus. 
## Externe koppelienge
*Forestiers
2 april

**2 april** is den 92stn dag van 't joar (93stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 273 doagn toet 't ende van 't joar.

## Geboorn
* 742 - Karel de Grôotn
* 1805 - Hans Christian Andersen

## Gestorvn
* 1305 - Joanna I van Navarra
* 1657 - Ferdinand III (HRR)
* 2005 - Paus Johannes Paulus II
742

739 - 740 - 741 - **742** - 743 - 744 - 745
't Joar **742** was e geweun joar die begost ip e moandag in de Julioansche kalender.
[thumb|Vo zyn dôod in 741 è Karel Martel 't Frankisch Ryk verdêeld oender zyn twêe zeuns Karloman en [Pepeyn de Kortn]]
## Gebeurtenissen
* D' hofmeyers Karloman en zyn broere Pepeyn de Kortn verstevign under macht in 't Frankisch Ryk binst e vergoarienge in Naintré (Vrankryk). Under halfbroere Grifo en stiefmoeder Swanahilde wordn gevangn gezet en ze wordn verplicht van under of te zoendern in d' abdeye van Chelles.  
## Geboorn
;april
*2 - Karel de Grôotn, zeune van Pepeyn de Kortn, loater keunienk van de Frankn en Roomsche keyzer 
## Gestorvn
;april
* 12 - Erkembode, Benedictynsche monnik in Sint-Omoars (Nauw van Kales)
Inghelram

**Inghelram**, **Engelram** of **Enguerrand** (ca.780-ca.851) wos forestier (busmêester) van de Vloanderngouwe (Pagus Flandrensis) en groaf van Hoarelbeke. Je wos de zeune van Lyderic. 

Achter z'n dôod ist 'n ipgevolgd deur z'n zeune Audacer, de voader van Boudewyn I van Vloandern. De forestiers van Vloandern liggn dus an de boasis van 't loatere groafschap Vloandern.

Inghelram wos in dienst van de West-Frankische keunienk als busmêester. Je ligt begroavn ounder de kerketorre van de Sint-Salvatorskerke (d'hoofdkerke van Hoarelbeke). Zyn gedenkstêen is ingemetseld in de crypte van de torre, die ip de plekke stoat van de vroegere kapelle van 't "hof" of 't buswachtershuus.
## Externe koppelienge
*Forestiers
*Cronycke van den lande ende graefscepe van Vlaenderen
Badding

E **badding** is e stiksje hard materioal, e gezoagde balke, nogal dikwils van noaldhout. Et wordt gebruukt in de bouw e je kut der vanalles mee doen.

Der zyn vele meugelikheedn vor e badding. Baddings kunn gebruukt wordn vo je dakbedekkienge vaste te leggen. Hoe da ze geleid wordn hangt ervan of van welken dak da j' et. 

Baddings wordn ook toegepast vo hulpconstructie by bekistiengn.
## Externe koppelienge
* Archipedia
Orde (biologie)

thumb|150px|De belangrykste taxonomische rangn
De **orde** is e niveau in de hiërarchie van de biologische taxonomie. De orde komt ounder de klasse en boovn de familie. Boovn de orde stoat er soms nog e superorde. Een orde kan ook nog ounderverdêeld wordn in een ounderorde of suborde. Een infraorde is e verdere indêlienge van de suborde.

By plantn, schimmels en protista endigt de latynsche noame van de orde ip –ales.
1630

1627 - 1628 - 1629 - **1630** - 1631 - 1632 - 1633
't Joar **1630** is 't 30e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
thumb|Helene Fourment in heur trouwklêed, geschilderd deur Rubens (1630)
;december
* 6 - De 53-joarige schilder Peter Paul Rubens trouwt met de 16-joarige Hélène Fourment, zyn twêede vrouwe.
## Geboorn
;november
* 17 - Frans van Sterbeeck, Brabantsche gêestelikn, plantkundign en mycoloog
## Gestorvn
;ogustus
* 17 - Lodewyk Maekeblyde (66), West-Vlamsche gêestelikn en dichter
;september
* 26 - Ambrogio Spinola (61), Genueeschn edelman ols generoal in dienst van de keunienk van Spanje, gekend vo zyn belegerienge van Ostende
Anselmus Adornes

miniatuur
thumb|<center>De Jerusalemkerke in Brugge
**Anselmus Adornes** (Brugge, 8 december 1424 - Schotland, 23 januoari 1483) was een Brugsche marchang, moakeloare, diplomoat, politieker, bedevoarder en mecenas. Je was de zeune van Pieter Adornes, een ofstammelink van een ryke marchang uut Genua die bevriend was met de groaf van Vloandern, Gwyde van Dampierre. Eén van under vôorvoaders was doge van Genua en de familie kwam in 1307 in Brugge weunn.

Anselmus Adornes was marchang in wulle, loakn en aluun. Je weunde in een grôot uus an de Verversdyk in Brugge. Je deed goeie zoakn met Schotse commercantn in wulle en met de loaknververs in den omtrek. Langst de Verversdyk loagn d’r vele ververyen. Schotse wulle wierd g’importeerd en o.a. in Brugge verwerkt tout loakn. An de ververyen leverde Adornes aluun, een fixeermiddel da nôdig was by ’t kleurn van stoffn.

Anselmus Adornes aad ook verschillige belangryke functies in ’t stadsbestier van Brugge. J’ is zelfs een ende burgemêester gewist.

In 1470 gink Adornes tegoare met zyn zeune Jan ip bedevoart noa Jerusalem. Achter dat de paus under gezegend aad in Rome, vertokkn ze met een grôot Genuees schip. Os ze were thuus woarn en ze de privé-kapelle, die Anselmus zyn voader bouwde in 1429 in Brugge, ofgewerkt tout de Jerusalemkerke, noar een kopie van d’Eilig Grafkapelle in Jerusalem.

Anselmus Adornes wierd deur de Bourgondische ertoogn geregeld belast met diplomatieke missies in ‘t Ôostn en Schotland. Je bemiddelde vo Genese commercantn en Spoansche marchangs in Schotland. 

In 1468 wierd ’n deur Karel den Stoutn noa Schotland gezoundn ols ofgevoardigde van de stad Brugge.

Achter da zyn politieke rolle in Brugge uutgespeeld was krêeg Adornes in Schotland ’t vertrouwn van keunink James III en je wierd z’n roadgever.

Ip 7 december 1482 makte Adornes een nieuw testament omdat ’n vrêesde vo z’n leevn. Je wilde begroavn wordn in de Sint-Michaelkerke neffest ’t kastêel van Linlithgow. Kort doarip wierd ’n in een klôoster vermôord binst een pelgrimstocht deur Schotland. 

Ip 3 moarte 1483 wast er een uutvoartdienst vo Anselmus Adornes in de Jerusalemkerke in Brugge. Z’n erte wierd in een kiste uut Schotland overgebrocht en bygezet in ’t graf by z’n vrouwe Margareta van der Banck (gestorvn round 1463). Da grafmonument stoat centroal in de kerke. Adornes stoat ook ofgebeeld tegoare me z’n vrouwe ip een veister in gebrandschilderd glas.
1424

1421 - 1422 - 1423 - **1424** - 1425 - 1426 - 1427
't Joar **1424** is 't 24e joar in de 15e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
thumb|Intrede in Bergn van Jacoba van Beiern en heur nieuwe vint Humphrey van Gloucester
## Gebeurtenissn
* Filips de Goein, Hertog van Bourgondië, trouwt mè Bonne van Artesië, zyn twêede vrouwe.
* 17 ogustus - Slag by Verneuil, veldslag binst den Hoenderdjoarign Oorloge tusschn de legers van Iengeland en Bourgondië teegn e gecombineerd leger van Fransche en Schottn. Den Iengelsche strydmacht versloat e grotter Frans leger.
* 5 december - Humphrey van Gloucester, e zeune van keunienk Henry IV van Iengeland, komt zyn vrouwe Jacoba van Beiern ter hulpe. Je komt met een Iengels leger noar Henegouwn. Je wordt in 't kastêel van Bergn benoemd toet groaf van Henegouwn en roadsman van Jacoba. Dat is nie noa 't gedacht van Filips de Goein die heur ex-vint Jan IV, hertog van Brabant en Limburg, steunt. 
## Geboorn
;juni
* 9 - Blanca II, keuniginne van Navarra
;oktober
* 31 - Władysław III, keunienk van Pooln, Hongareye en Krowoasje  
;december
* 8 - Anselmus Adornes, Brugsche marchang, politieker, bedevoarder en mecenas
* 25 - Margaret Stuart, prinsesse van Schotland die trouwde met de krôonprins van Frankryk, de loatere keunienk Louis XI
## Gestorvn
;april
* 16 - Konrad III, groaf van Freiburg en Neuchâtel
;juni
* 10 - Ernst I van Ôostnryk, hertog van Karinthië en Stiermarkn
;ogustus
* 17 - John Stuart, groaf van Buchan (Schotland)
814

811 - 812 - 813 - **814** - 815 - 816 - 817
't Joar **814** is 't 14e joar in de 9e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
[thumb|Dôod van [Karel de Grôotn (*Speculum Historiale* van Vincent de Beauvais)]]  
## Gebeurtenissn
* 28 januoari - Karel de Grôotn sterft an e loengoentstekienge achter e regeerperiode van 45 joar. Je wordt begroavn in den Dom van Aken en ipgevolgd deur zyn ênigste nog leevnde zeune Lodewyk de Vroomn. 
* Lotharius I, den oudste zeune van Lodewyk de Vroomn wordt keunienk van Beyern.
* Lodewyk de Vroomn benoemt zyn zeune Pepeyn toet keunienk van Aquitanië en vestigt zyn residensje in Aken. 
## Geboorn
* Bodo, Frankische dioakn an 't hof van keyzer Lodewyk de Vroomn
## Gestorvn
* Odo van Metz, Frankischn architect
* Reginfrid, Vikiengkeunienk van Denemarkn 
;januoari
* 28 - Karel de Grôotn
Koomn (Belgie)

**Koomn** (Nederlands: *Komen*, Frans: *Comines*, Woals: *Cômene*, Picardisch *Cômâne*) is e stadje in Henegouwn, en e dêelgemêente van de faciliteitngemêente Koomn-Woastn sedert 1977. Juste lik d'ander dêelgemêentn van Koomn-Woastn, wos Koomn tout 1963 dêel van West-Vloandern.

Koomn legt lasen de Leie. An 'n overkant van de Leie legt Koomn-Frans.

## Communautaire probleemn
Koomn kwam begun joarn tachntig in 't nieuws omdat er e Vlamsche schole kwam. De burgemêester wos doa teegn, en 'n Franstoaligen minister van Ounderwys ouk. Toch kwam de schole d'r, in 1981. De schole krygt subsidies van de Vlamsche Gemêenschap omdat de Franstoalige Gemêenschap dat ni wilt doen, ouk ol zyn ze wettelik verplicht. 

## Externe koppelienge
* De website van Koomn-Woastn (ver ol in 't Frans)
1483

1480 - 1481 - 1482 - **1483** - 1484 - 1485 - 1486
## Geboorn
;april
* 6 - Rafaël

## Gestorvn
* Anselmus Adornes
Sofia Rotaru

**Sofia Rotaru** (Marshintsy, regio Novoselitskiy, Tsjernivtsi oblast, USSR (nu Oekraïne), 7 augustus 1947) is een Oekraïensche popzangeresse, liedjesschryfster, film-en muziekproducente, actrice, danseresse en commerçante. In de pers wordt ze soms de *Queen of Pop* genoemd. 

## Externe koppelienge
* IMDB: Sofia Rotaru
Getuugnheuvel

E **getuugnheuvel** is een heuvel die toogt hoe da 't landschap d'r in vroeger tydn uutzag. Specifiek in Belgie duudt et op e plateau da versnipperd is deur de erôsie van de Schelde e neur zyriviern. 

## Ontstoan
Getuugnheuvels zyn ontstoan in 't Loat-Mioceen. In deze periode kwam de zêe styf op en lei hêel Vloandern ounder woater. 't Zand die ton is ofezet noemn ze *zand van Diest*. In dat zand zit er vele glauconiet, en in glauconiet zit er toamelik veel yzer. 
Ton dat de zêe achter 't Mioceen werekêerde na 't nôordn, begostn de zandn t'oxideern. De *roestighied* dei 't zand t'hope klittn in yzerzandstêenn. Die yzerzandstêenn kostn nunder beter verweirn teegn de loatere erôsie. En azo kwaam 't landschap mèi die heuvels tout stand.

## Vôorbeeldn
### Belgie
* Kemmelberg: 't hogste punt van West-Vloandern
* Rôonberg
* Scherpnberg
* Zwortnberg
* Kluusberg
*Pottelberg
*mûziekberg

### Vrankryk
* Kasselberg
* Katsberg
De Werkende Bie

**De Werkende Bie** wos e firma in Poperienge die van 1930 tout 1983 in andn wos van de familie Maes-Rommens. Ze miekn krudekoeke (couque de Dinant) en woarn in Belgie en omstreekn bekend vo nunder product en nunder ‘prentjes’. In nunder glôrietyd woarn ze zelfs ofleverancier.

## Geschiedenisse & produucsje
De stichter van de firma wos Henri Maes, die opekwikt wos in e bakkersfamilie. In 1878 naam ’n e banketbakkery over in d’Yperstroate in Poperienge. In dien tyd gaven de menschen krudekoeke mi kestdag en oudejoar a nunder peter, meter, en grôotouders. Henri Maes vroeg nem of woarom dat dat ollêne in die periode zou moetn zyn. In ’t begun koste Maes mi zyn beperkte middels moa twintig kilo krudekoeke per dag moakn.
Hector Maes gaf ’t bedryf e nieuwn impuls. In 1930 richnde de firma *De Werkende Bie* op. Ze fabriceernde surtout krudekoeke en ze dein marchandizze in zêem. Van ’34 exporteernde ze nar Amerika (die styf zindelik woarn op ’t vlak van igiëne). Vrankryk wos ouk e grôotn kalant. En d’r goenk ouk vele na Belgisch Kongo. 
In 1939 lein ze ’n êestn stêen van e nieuw gebouw tusschen d’Yperstroate en de Peirdemart. ’t Wos vo dien tyd e grôot spel mi silo’s (vo ’t groan da diende als groundstoffe vo de krudekoeke) en mechanische pétrains (’n grotstn koste tout 3000 kilo per eure d’rdeurnjoagn). Gin êen werkmens moeste de krudekoeke mi zyn andn vastepakkn; ouk d’emballerieng wos dus styf modern inericht. En op ’t ende dein ze nog e prentje by idder verpakkieng.
’t Bedryf krêeg d’ene medalie achter d’anger. In nunder topperiode woarn ze zelfs leverancier an ’t of. Ze miekn ton tout 9.000 kilo kurdekoeke per dag.

Moar op ‘n 16sn november kwam et kêerpunt. Zeven dan de neegn werkmenschen goungn in stoakieng. Z’addn ol moandn gin pree of congé payé ekreegn. De probleemn woarn ni nieuwe.  ‘n Andelsrechtbank van Yper verkloarde ‘t bedryf faillit op 28 november 1983. Paul Maes, ’n directeur, gounk in beroep. ’t Of van Beroep in Gent gaf nem gelyk en op 19 novermber wos’t vonnis opeschort. Juste doarachter kochte concurrent NV Vondelmolen ’t bedryf over, moa de produucsje in Poperienge wos stille eleid: de machinerie wos intusschenwyne ol te styf verouderd. Op de plekke van de fabrikke stoan d’r nu appartementsblokkn: residentie De Bie I en residentie De Bie II.

## Bronne
Ticketmagezien
Sint-Rykers

**Sint-Rykers** is sedert 1971 e dêelgemêente van Oavergem. 't E gin kerke en gin echte platse nemêe en 't weunn oek mor e bitje mêer of ounderd menschn. 
## Beziensweirdigheedn
:15px *Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Sint-Rykers]]*
Sint-Rykers e wel e bekend gebouw, ol stoat et niemir in de parochie zevve. In 't oopnluchtmuseum Bokryk stoat er sedert 1965 'n erberge *De Dolfijn* die in 'n tyde 't gemêentuus van Sint-Rykers wos. 't Zit e postje in, met e cafeetje en roadzoale, woatusschn dat er e dubbel deure zit. Dedie stoeg oopn beistn oopnboare zittiengn en ze wos toe beistn zittiengn woa dan de kallantn nietnt van mustn weetn. D'oude meubels stoegn der êentige joarn eleen nog in.