open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
770

767 - 768 - 769 - **770** - 771 - 772 - 773
thumb|Du Fu, dichter van de Tang-Dynastie
't Joar **770** was e geweun joar die begost ip e moandag in de Julioansche kalender.
## Gebeurtenissen
* Keunienk Karel de Grôotn trouwt met de Lombardische prinsesse Desiderata (dochter van keunienk Desiderius van de Lombardn). Je reist noa de Lombardische rechtbank in Pavia vo regeliengn te treffn. Dat is teegn de goeste van Paus Stefanus III die hem verzet teegn een alliansje tusschn de Lombardn en de Frankn.
## Geboorn
* Pepeyn met de Bulte, zeune van Karel de Grôotn
* Einhard of Eginhard, Frankische gelêerdn, dichter en schryver van de biografie van Karel de Grôotn *Vita Karoli Magni*
## Gestorvn
* Du Fu, Chineeschn dichter van de Tang-Dynastie
811

808 - 809 - 810 - **811** - 812 - 813 - 814
't Joar **811** is 't 11e joar in de 9e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
[thumb|Munte van Nikephoros I, keyzer van 't [Byzantyns Ryk]]
## Gebeurtenissn
* Keyzer Karel de Grôotn inspecteert zyn vlote in Gent en Bonen en je beseft da zyn legers machtelôos stoan teegnover de Vikiengs. Je sluut e vredesverdrag  mè keunienk Hemming van Denemarkn. De riviere de Eyder wordt de grenze tusschn Denemarkn en 't Frankisch Ryk.
## Geboorn
* Basileios I, keyzer van 't Byzantyns Ryk
## Gestorvn
* Pepeyn met de Bulte, oenwettign oudste zeune van Karel de Grôotn
;juli
* 26 - Nikephoros I, keyzer van 't Byzantyns Ryk
;december
* 4 - Karel de Joungern, zeune van Karel de Grôotn
3 moarte

**3 moarte** is den 62stn dag van 't joar (63stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 303 doagn tout 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 1911 - Jean Harlow, Amerikoansche actrice
* 1943 - Marc Dex, Vlamsche zanger
* 1957 - Thom Hoffman, Hollandschn acteur en fottograaf
* 1972 - Yasmine, Vlamsche zangeresse en presentatrice
* 1981 - Sugar Jackson, Belgischn bokseur
## Gestorvn
* 1761 - Jacques François Delyen, Vlamsche kunstschilder en graveur
* 1928 - Jan Toorop (69), Hollandsche schilder
* 1929 - Octave Van Rysselberghe (73), Vlamschn architect
* 1942 - Jozef De Bruycker (50), Vlamschn architect en pollitieker
* 1983 - Hergé (75), Belgische striptêeknoare
* 1987 - Danny Kaye (76), Amerikoanschn acteur, zanger en kluchtigoard
* 2005 - Rinus Michels (77), Hollandsche foetballist en trainer
* 2013 - Rik De Saedeleer (89), Vlamsche foetbalcommentateur en sportjournalist
Michael Jackson (zanger)

thumb|Michael Jackson in 1988
**Michael Joseph Jackson** (Gary, Indiana, 29 ogustus 1958 – Los Angeles, Californië, 25 juni 2009) was een Amerikoanschn popzanger.

Je was 't zevende kiend en makte dêel uut van de Jackson 5 vanof 1968. Je begost een solo carrière in 1971, binst dat je nog in de groep zaat. Zyn grotste successn aad je in 't begin van de tachtiger joarn, mê albums gelik "Off the Wall" (1979), "Thriller" (1982), "Bad" (1987), "Dangerous" (1991) en "HIStory" (1995). "Thriller" is nog oltyd "the world best-selling album" van olle tydn.

Loater in z'n leevn zyn z'n prestoaties as een zanger overschaduwd gewist deur geruchtn van sexuele reloaties mê minderjoarige joengetjies. In 2005 is 't je vô 't gerecht gekommn, mô vrygesprookn.

Up 't moment van zyn dôod was Michael Jackson em an 't vôorbereidn up een reekse van 50 concertn in 't O2 stadium in Londen, en oewel da 't nog nie zeekr is, ziet 't er nôr uut dat d' inspannienge vôr in form te geroakn, 't hope mê pynstillers, z'n herte doen stoppn ên.

## Albums
* Got to Be There (1972)
* Ben (1972)
* Music & Me (1973)
* Forever, Michael (1975)
* Off the Wall (1979)
* Thriller (1982)
* Bad (1987)
* Dangerous (1991)
* HIStory: Past, Present and Future, Book I (1995)
* Invincible (2001)
Dick Norman

thumb|right|225px|Dick Norman up de US Open van 2006
**Dick Norman** (Woaregem, 1 moarte 1971) is e West-Vlamschn tennisser die de bynoame *Big Dick* ekreegn het deur zyn grotte (2,03 meiter). In 't ienkelspel is 'n in 't joar 2006 toet de 85ste plekke erocht, in 't dubbelspel toet nummer 24 in juni 2009. En is ol êentige joarn 'n oudstn profspeler in 't ienkelspel, achter dat André Agassi up de US Open van 2006 uuteschid is.

## Carrière
Dick Norman is prof ekommn in 1991. Zyn êestn *Grand Slam* speeldig 'n in 1995 up Wimbledon, e wos *lucky loser* en rochte rechtet in de vierde rounde, achter Pat Cash en Stefan Edberg te kloppn. 't Is nog ossan 't verste dat e *lucky loser* erocht is in e Grand Slam.

Achter êentige joarn is 't stille ekommn round Norman, toet at 'n zyn twiddn oasm vound in 2006, toune at 'n 'n 85stn rochte up de weireldranglyste van 'n ATP. In 2009 is 'n begunn dubbeln met 'n Zuud-Afrikoan *Wesley Moodie* en rocht 'n ol rechtet in de finalle van Roland Garros in Parys (woa dan ze verlôorn teegn Paes en Dlouhy). Ze wonn juuste derachter oek 't toernôoi van Ordina en in Wimbledon 2009 klopt 'n ze Bhupathi en Knowles voun in d'hove finalles te groakn teegn de broers Bryan, de nummers 1 in 't dubbel. 

## Externe koppelienge
* Website van Dick Norman
868

865 - 866 - 867 - **868** - 869 - 870 - 871
't Joar **868** was e schrikkeljoar die begost ip e dunderdag in de Julioansche kalender.
## Gebeurtenissen
thumb|De Chineesche ''Diamant-Sutra''
* 11 meie - De *Diamant-Sutra* wordt geproduceerd in China, 't vroegst gedateerd nog bestoand gedrukt boek die nog compleet bewoard is gebleevn. 't Is e g'illustreerde boekrolle die ipgegroavn  is in Dunhang (West-China).  
* Keunink Karel de Kletsn en zyn broere  Lodewyk den Duuts kommen t'hope in Metz. Ze goan akkôord met e verdêlinge van Lotharingen van de vroegere keizer Lotharius I (nu in 't bezit van zyn zeuns Lotharius II en Lodewyk II).
* 't Groafschap Portucale (Portugal) wordt ipgericht roend de stad Portus Cale (nu Porto) achter dan de Moorn zyn verdreevn. 
* De stad Mérida (nu Spanje) komt in ipstand teegen 't kalifoat van de Umayyoadn. Emir Mohammed I herwint de controle en lat de meuren van de stad vernietign.
* Alfred de Grôotn,  keunink van Wessex en van d' Angelsaksers trouwt met Ealhswith, een edelvrouwe van 't keuninkryk Mercia. Ie steunt zyn broere Æthelred I by zyn keuze vor een alliansje an te goan mè Mercia.
* Keunink Burgred van Mercia doet e beroep ip Æthelred I vor hem t' helpn te verweirn teegn 't Grôot Heidens leger (e Deens Vikingleger). De Vikings verovern Nottingham en bluuvn hêel de winter zoender ênigte serieuze teegnstand.  
## Geboorn
*Ælfthryth van Wessex, dochter van keunink Alfred de Grôotn  (gest. 929)
* Theoderade van Troyes, vrouwe van Odo I van West-Francië
## Gestorvn
* Ratramnus van Corbie, Frankischn theoloog
Adele van Vermandois

**Adele van Vermandois** (ca.910-960) was e dochter van Herbert II van Vermandois en Adele van Vrankryk.
Ze trouwde in 934 met Arnulf I van Vloandern.
Hunder jounges woarn:
*Elftrude, round 932 geboorn, in 964 getrouwd me Siegfried den Deen, groaf van Guînes
* Hildegarde van Vloandern (934-990), getrouwd round 943 me Dirk II van Holland, groaf van West-Friesland en van 965 groaf van Gent
* Egbert (937-953)
* Luitgarde van Vloandern (938-964), getrouwd in 950 me Wichman II van Hamaland 
* Boudewyn III (940-962), groaf van Vloandern
Mathilde van Saksn

thumb|'t Markgroafschap Billung round 't joar 1000
**Mathilde van Saksn** (942 - 25 meie 1008) was e dochter van Hermann van 't huus Billung, markgroaf van Saksn, en van Hildegarde van Westerburg.

Round 960 trouwde ze mè Boudewyn III van Vloandern. 

Hunder jounges:

*Arnulf II 
*Bertha, getrouwd mè Gerold I van Genève.

In 962 stierf heur vint en in 963 hertrouwde ze mè Godfried I van Verdun, die van 969 markgroaf van Antwerpn en Ename was. 

Hunder jounges:
* Adalbero, bisschop van Verdun
* Frederik van Verdun, groaf van Verdun
* Herman, groaf van Ename
* Godfried I, hertog van Lêger-Lotharingn
* Gozelo I, hertog van Lêger- en Ipper-Lotharingn
* Ermengarde, getrouwd met Otto I van Zutphen
* Ermentrude, getrouwd met Arnulf I van Rumigny
Oader

thumb|Deursnee van een oader
thumb|Kleppn in een oader
Een **oader** is e soorte bloedvat die zorgt vo 't werevoern van bloed noa 't herte. De wandn zyn nie zo dikke of van e slagoader en 't bloed stroomt nie zo zere omdat er nie zo vele druk is. Oaders liggn meestol an d'ippervlakte van 't lyf en slagoaders liggn dieper.

Vele oaders hèn kleppn die zorgn da 't bloed nie langst de verkeerde kant stroomt. Oaders bevattn zeurstofoarm bloed, uutgezounderd de loungoader. De loungoader briengt 't bloed were van de loungn noa 't herte en bevat zeurstofryk bloed.

Belangryke oaders zyn:
* d'ounderste en bovenste holle oader (*vena cava inferior en superior*)
* de poortoader (*vena portae*)

## Varicen
Varicen zyn uutgezette oaders woavan da de wand verzwakt is, meestol in de beenn. De kleppn in d'oaders sluutn doadeure nie mè zo goed, woardeure da 't bloed were kan stroomn noa beneen. Doadeure wordt de druk ip de wand van de oader nog grotter, waordeure dat ie nog meer uutzet.
Pepeyn van Italië

**Pepeyn van Italië** (geboortenoame *Karloman*), (773/777 - 8 juli 810) was de derde zeune van Karel de Grôotn. Je was keunienk van Italië ounder ’t gezag van zyn voader. Zyn moeder was Karels twidde wettelyke vrouwe Hildegard van Vintzgau. 

Mè zyn êeste vrouwe Himiltrude ha Karel de Grôotn gin wettelyk huwelyk. Ze was zyn concubine en met heur had 'n e dochter Amaudru en e zeune Pepeyn. Je zetteg heur an de kant vo te kunn trouwn me de Langobardische prinsesse Desiderata. 

Zyn oudste zeune Pepeyn met de Bulte kwam nie in anmerkienge vo d’erfipvolgienge en in 780 ounterfde Karel de Grôotn hem officieel. Je liet de noame van Karloman in Pepeyn verandern, omda Pepeyn e belangryke noame was in de Karolingische dynastie.

## Keunienk van Italië
Karel de Grôotn was keunienk van de Langobardn (of Lombardn) van 774. In 781 bezocht ‘n ’t gebied vor orde ip zoakn te stelln en ’t land ounder Karolingisch gezag te briengn. Je stelde zyn zeune Karloman an ols keunienk van Italië. Karloman wierd de 15stn april 781 deur paus Adrianus I gekrôond me d’yzere Lombardische krône en zyn noame wierd veranderd in Pepeyn.
Je vestigdeg hem in Pavia, den hoofdstad van Lombardye. 

## Vrouwe en jounges
Je trouwde me Bertha, dochter van de groaf van Toulouse en z’han vuuf dochters: 
*Adelaide, trouwde me Lambert I van Nantes. Hunder zeune Guido I van Spoleto was de voader van Guido van Spoleto, keunienk van Italië en keizer van ‘t Rôoms Ryk.
*Atala
*Gundrada
*Bertha
*Tetrada, 
J’had ook ’n ounwettige zeune Bernard.

## Divisio Regnorum
Met de Divisio Regnorum regelde Karel de Grôotn in 806 de verdêlienge van zyn ryk, vor achter zyn dôod. Pepeyn zou neffest de gebiedn van Italië ook stikkn van Beiern, Karinthië en den helt van Alemannië krygn, mo ’t kwam nie zo verre, want je stierf in juli 810. Olhoewel da zyn zeune Bernard ounwettig was mocht ’n van Karel de Grôotn zyn voader ipvolgn in Italië. Pepeyns oudere broere Karel de Joungern stierf in 811 en doarom erfde zyn joungere broere Lodewyk de Vroomn ’t Frankisch Ryk.
Latyn

thumb|Latium ( nu Lazio in Itoalië) 
thumb|Latyns handschrift
**Latyn** is een Indo-Europeesche toale ofkomstig van de streke Latium (nu Lazio in Itoalië). 't Was de stad Rome die de toale over heel 't Romeins Ryk verspreidde. 

De toale is beïnvloed gewist deur 't Etruskisch, woavan da 't alfabet overgepakt is, en 't Grieks.

## Geschienisse
In de loop van de 2de eeuwe v.C was 't *Klassiek Latyn* de literaire toale. De toale wierd gestandardiseerd en achter een ende begost 't vele te verschilln van de volkstoale die geklapt wierd, 't *Vulgair Latyn*. Uut verschillige van die dialectn zyn de Romoansche toaln ountwikkeld. D'oude traditionele toale leefde nog een ende voort in 't *Middeleeuws Latyn* da neffest de volkstoale gebruukt wierd in de kerke, de literateure en de weetnschap.

## Gebruuk van Latyn nu
Den dag van vandoage wordt Latyn nog gebruukt:
* in weetnschappelyke termn
* vo d'officiële noamn van plantn en beestn (vb. van Linnaeus)
* in d'anatomie
* in de katholieke kerke 
* in Vaticoanstad

In Vloandern wordt Latyn nog assan angeleerd in 't algemeen secundair ounderwys. 

Nederlands is e Germoansche toale moa toch kommn der vele woordn van 't Latyn, lik de noamn van de moandn. Ook woordn lik *zolder < solarium, kelder < cellarium, veinster < fenestra, tiggel < tegula, stroate < (via) strata, wyn < vinum* zyn styf oude leenwoordn.

Ook minder oude leenwoordn uut 't Latyn lik *idem*, *post scriptum*, *ad fundum*, *ad rem*, *curriculum vitae*, *status quo*, wordn nog assan gebruukt.
Kelvin (êenheid)

Den **kelvin** (symbool: **K**) is een êenheid van temperateure en is êen van de zeven boasisêenheedn van 't SI-systèm. De **Kelvinschoale** is een thermodynamische (absolute) temperateurschoale woardat 't absoluut nulpunt, den totale afwezigheid van olle warmte-energie, overêenkomt mè nul groadn (0 K). De Kelvinschoale en den kelvin zyn genoemd achter den Britsen fysicus en ingenieur William Thomson, Baron Kelvin (1824–1907), die in den tyd nog geschreevn hèt over de nôodzake vôr een "absolute thermometerschoale". In tegenstellienge mè de Celsiusschoale, wordt den kelvin nie med een groadsymbool angeduud; het wordt as K en nie as °K geschreevn.

## Externe koppeliengn
*  Omrekenienge van temperateureenheedn
*  SI definisjes
Primal Fear

*Primal Fear (groep): Duutsche heavymetalgroep
*Primal Fear (boek): Thriller (1993) van William Diehl
*Primal Fear (film): Amerikoansche film (1996) gebaseerd ip 't boek van William Diehl
Karel den Joungern

**Karel den Joungern** (ca. 772 – 4 december 811), was de twidde zeune van Karel den Grôotn. Zyn moeder was Karels twidde wettelikke vrouwe Hildegard van Vintzgau. 

Mè zyn êeste vrouwe Himiltrude ha Karel den Grôotn gin wettelik huwelik. Ze was zyn concubine. Met heur had 'n e dochter Amaudru en e zeune Pepeyn. Je zetteg heur an de kant vo te kunn trouwn me de Langobardische prinsesse Desiderata. Mo dat huwelik wierd in 771 g’annuleerd.

Pepeyn met de Bulte kwam nie in anmerkienge vo d’erfipvolgienge. In 780 ounterfde Karel den Grôotn hem officieel en in 781 miekt ie zyn twi joungste zeuns keunink:
* Karloman van Italië, en zyn noame wierd veranderd in Pepeyn. 
* Lodewyk den Vroomn van Aquitanië.
Round 789 begost Karel den Grôotn t’ounderhandeln met den Ingelschn keunink Offa van Mercia. Je wilde Karel den Joungern loatn trouwn met Offa’s dochter Ælfflæd. Offa was akkôord ip êen vôorwoarde, da zyn zeune Ecgfrith mocht trouwn mè Karels dochter Bertha. Karel den Grôotn hèt doarip olle contact verbrookn en d’huwelikkn zyn nie deure gegoan.

Karel den Joungern wierd den 25stn december 800 gekrôond tout keunink van de Frankn, den zelfstn dag van zyn voaders keizerskrônienge.

Karel den Grôotn overleefde zyn drie oudste zeuns en doadeure erfde zyn joungste zeune Lodewyk den Vroomn hêel 't Frankisch Ryk.
Rudy Provoost

**Rudy Provoost** (Ostende, 16 oktober 1959) is 'n bestuurder en oendernemer.

## Persôonlik
Rudy Provoost groeide ip in Gistel en je studeerde psychologie an 'n universiteit van Gent en bedryfskunde an de Vlerick Business Schole, woa dat 'n ook lid gewordn is van de road van besteur.

Binst zyn legerdienst in 1983-1984 was Provoost 'n officier by de medischn dienst van 't Belgisch leger.

## Carrière
Provoost startte zyn professionele carrière in 1984 by Procter & Gamble Benelux, woa dat 'n betrokkn was by verschillige projectn.
 
In 1987 begost 'n als Marketing Planning Manager by Canon België en in 1989 wierd 'n benoemd tout General Manager Marketing vor al de bedryfsounderdêeln.

Rudy Provoost makte in 1992 den overstap noa Whirlpool als General Manager vo België, woa dat 'n verschillige postn haad van Europeesche VP Consumer Services en Europeesche VP Sales tout Europeesche VP Marketing en VP Whirlpool Brand Group van Whirlpool Europa.       

In 2000 startte Rudy Provoost zyn carrière by Philips als Executive Vice President Consumer Electronics Europe. In 2004 wordt Provoost de boas van de volledige Philips Consumer Electronics business. In 2008 wordtn de boas van Philips Lighting tout in 2011.

Van oktober 2011 tout in juni 2016 is Provoost de grôotn boas by Rexel in Frankryk, e multinational met 28.000 personêelsleedn, gespecialiseerd in de distribuusje van elektrisch materioal.

## Lidmoatschappn
Rudy Provoost is momenteel lid van de road van besteur van Elia, de road van toezicht van Randstad en nog altyd lid van de road van besteur van de Vlerick Business Schole. 
Van ogustus 2004 tout meie 2008 wasn de president en vôorzitter van de EICTA (European Industry Association) en van 2006 tout 2008 directeur en vôorzitter van de road van besteur van LG-Philips LCD (referentie 9). Provoost was vroeger ook lid van de road van besteur van TCL Corporation en van de EFQM (European Federation of Quality Management).

## Referenties
Lance Armstrong

thumb|right|Lance Armstrong
**Lance Armstrong** (Plano, Texas, 18 september 1971) is nen Amerikoansn coureur. J'eit van 1999 tot en met 2005 zeevn kêern te reke de Rounde van Vrankryk gewonn, achter dat ne poar joar êer geneezn wos van teelbolkanker. Armstrong is 'n ênigstn die 'n Tour zo vele gewonn eit. In 2005 stoptige ie met koersen, moar in 2009 is 't ne were erbegost, met de bedoelienge media-aandacht te krygn vo zyn LiveStrong Foundation.

In 2012 ist ie al zyn overwinniengn vanof 1999 ofgepakt gewist vo 't gebruuk van dopienge. Den UCI het hem den 22stn oktober 2012 geschorst vo de reste van zyn leevn. De 17ste januoari 2013, binst een interview met Oprah Winfrey, het Armstrong toegegeevn dat ie joarn an e stik dopienge gebruukt het binst zyn carrière.

## Ofbeeldiengn

Ofbeeldienge:Lance-Armstrong-TdF2004.jpg|Beist 'n proloog van den Rounde van Vrankryk in 2004
Ofbeeldienge:Armstrong, Lance (December 2007).jpg|Armstrong tope me 'n flasse woater
Ofbeeldienge:Livestrong wristband.jpg|Branzeljee van LiveStrong


## Ipvollenste overwinniengn
* Weireldkampioenschap, Oslo, 1993
* 22 etappes in de Rounde van Vrankryk (1993 (1x), 1995 (1x), 1999 (4x), 2000 (1x), 2001 (4x), 2002 (4x), 2003, 2004 (5x), 2005 (1x))
* Clásica San Sebastián, 1995
* Tour du Pont, 1995 en 1996
* Waalse Pyl, 1996
* Etappe in Parys-Nice, 1996
* Rounde van Luxemburg, 1998
* 7x Rounde van Frankryk, 1999-2005
* Grand Prix Eddy Merckx, 2000
* Rounde van Zwitserland, 2001
* Midi Libre, 2002
* Dauphiné Libéré, 2002 en 2003

## Ploegn
* 1992–1996: Motorola
* 1997: Cofidis
* 1998–2004: US Postal Service Pro Cycling Team
* 2005: Discovery Channel Pro Cycling Team
* 2009: Astana

## Externe koppelienge
* Officieeln website
Patryze

**Patryzn** (*Perdix perdix*) zyn veugels uut de familie van de fazantn. De sôorte woarover dat 't hier juuste goat, is de *grysde* of *Hongaarsche patryze*, d'ênigste sôorte die in West-Vloandern leeft. D'aar twêe sôortn in 't geslacht *Perdix* zyn de Daurische (Kirgizië, China en Mongolië) en de Tibetoansche patryze (Tibet, Pakistan, India, Nepal, Bhutan en China)

## Uutzicht en doenieng
Patryzn kommn à peu près 30 cantimeiters lank. De vintjes en de wuvetjes trekkn styf up makoar, z'henn olletwêe brune vlerkn, e grysd lyf en e bitje rood an nundern bek. De mêeste wuvetjes en olle vintjes en oek e doenkerroste plekke up nundern wittn bost, de kiekns henn dadde nie. 

Z'eetn zoadn, groann (lik terwe en geist) en wiet (lik kloavers, ges en wegebree). Oltemets eetn z'oek fernient, zeker de kieksjes doen dadde voun enoeg eiwittn binn te krygn. 

Rechtet achter de wienter begunn de vintjes te baltsn en poarn ze me nunder wuvetje (ze zyn monogaam). Doarachter mak het wuvetje e nest an de bôord van e stik of e bus(seltje) en leg ze tusschn 10 en 20 eiers die bruunachtig zyn en à peu près 13 gram weegn. Ze zit toune e dag of 25 up neur nest, 't vintje bluuft derby, mo broedt zevve nie. In te plekke zorgt 'n dervôorn dat er nietnt of niemand byn 't nest komt. 't Wuvetje goat ollêne mo van 't nest voun etwot t'eetn en toune leg ze 't êen en 't ander up 't nest. 

De kieksjes eetn ol achter 2 doagn zevve en in 'n dienn tyde frettn ze surtout fernient, lik kevers, miern, bladluuzn en rupsn. E bitje met e kêe veraart dadde in plantery, achter 2 moandn is dat ol 85% van nunder menu. Achter e weke of 2 kunn z'ol vliegn. 

Beisn de wienter bluuvn patryzn up nunder standplekke, nundern êestn wienter bluuvn de kiekns oek by nunder ouders.

## Leefgebeid en verspreidienge
Patryzn leevn surtout up en round stikkn, woa dan ze vele teetn kunn viendn. Deurdat de boerenstiel ossan mor efficiënter werkt, is er miender en miender teetn voun patryzen, woadeure dat 't bestand overol ferme achteruut egoan is. 

Ze zittn in hêel Europa, buutn 't nôordn van Scandinavië, Spanje, Portugal en 't zuudn van Grieknland. 't Zyn oek patryzn uutezet in Nôord-Amerika voun up te joagn en doa kommn ze nu redelik algemêen vôorn. Ze zeggn der doa *Hungarian partridge* of geweune *hun* teegn. 

## Weetnschappelikke noame
De weetnschappelikke noame komt van 't Grieks, uut e verhoal van Ovidius over *Icarus en Daedalus*. Daedalus wos en uutviender (e makte oundermêer de vlerkn woamei dat 'n nem en zyn zeune uut 't labyrinth van Knossos trachttn te vluchtn) en ne lêerde 'n stiel an ze koozntje Perdix. 'n Dienn kwam ol zêre stief goed en Daedalus kuste doe nie ol te goed teegn. E duwde zyn koozn van 'n Akropolis, mo juuste vôorn at 'n up de ground gienk kletsn, veraarde Pallas Athena nem in e patryze. Perdix wos toune zo benauwd van te volln en te vliegn en 't is voogns Ovidius doadeure dan patryzn nôois stief hoge vliegn.
Leo Baekeland

thumb|Leo Baekeland, 1916
**Leo Hendrik Baekeland** ( Gent, 14 november 1863 - Beacon, New York State, 23 februoari 1944) was een Belgischen scheikundigen die 't Velox fotografisch papier (1893) en bakeliet (1907) uutgevoendn êt.

## Loopboane
Geboorn in Gent, Leo Baekeland was de zeune van een schoemaker en een moarte. Je studeerde êest an de Technische Gemêenteschole in Gent en derachter met een beurze etje scheikunde an d'universiteit van Gent gestudeerd. An de leeftyd van 21 joar etje een doctoroat voltôoid mê grôotste ounderscheidienge en in 1889 istje toet geassocieerd professor in scheikunde benoemd gewordn. In 't zelste joar istje ook mê Céline Swarts, de dochter van 't departementshoofd, getrouwd.

Up zyn trouwreize in New York istje Richard Anthony, van 't fotografisch bedryf E. and H.T. Anthony teegngekommn. Baekeland haad ol een proces uutgevoendn vô fotografische ploatn mê woater in plekke van mê chemicoaliëen 't ountwikkeln. Anthony zaag 't potentieel in den joungen scheikundigen en gaafd hem een job.

Baekeland werkte vôr 't bedryf van Anthony vô twê joar en zette hem in 1891 zelve up as een scheikundige consultant. Achter twê joar etje toun een fotografisch papier ountwikkeld da goeie foto's gaaf ounder artificeel licht, dat je *Velox* noemde. In 1899 ontmoete tjie George Eastman, die em drect $1.000.000 anbood vô zyn Velox-proces. Baekeland anvêrde drect en met 't geld etje een wel ingericht laboratorium in New York upgezet.

## De ontdekkienge van bakeliet
Zyn êeste doel was om een vervangienge vô "shellac" te viendn. Teegn dienn tyd woarn de scheikundigen derachter gekommn dan nateurlikke harsn en vezels polymeern woarn en Baekeland hê beginn de reaksjies tussn fenol en formaldehyde t'ounderzoekn. Achter een poar kêern up een dôod spôor te kommn, etjie uutendelik, deur den druk en de temperateure te controleern, een hard en goed vormboar plastiek gemakt, dat je *bakeliet* noemde. D'officiêle scheikundige name is polyoxybenzylmethylenglycolanhydride.

D'uutviendienge van bakeliet is 't begin van 't tydperk van 't plastiek. Bakeliet was 't êeste plastiek da zyn vorm hield achter dat 't upgewarmd wierd. Deur zyn hittebestendigheid en zyn isolerende eigenschappn vound bakeliet rap toepassiengn in radios, telefongs, lichtschakeloars en elektrische isoleerders.

## Levensende
Od Baekeland ouder wierd, wierd je mêer excentriek en je kwaam dikwyls in ruzie mê zyn zeune. In 1939 etje zyn firma, de General Bakelite Company, an Union Carbide verkocht en derachter êtje zyn zelven ofgepensioneerd. Je stierf van een hessenbloedienge in een sanatorium in Beacon, New York, in 1944.
Rozala-Suzanna van Ivrea

**Rozala-Suzanna van Ivrea**, (ca. 937 - Gent, 7 februoari 1003) was e dochter van Berengar II van Ivrea,  keunienk van Italië, en van Willa van Toscane. 

In 968 trouwde ze met Arnulf II van Vloandern. 

Under jounges:
* Boudewyn IV van Vloandern
* Mathilde
* Odo van Koameryk (Cambrai), getrouwd met Odele van Bois Ferrand

In 988 stierf heur vint. Under zeuntje Boudewyn volgdeg hem ip, mo deudat 'n nog styf jounk was stound 'n ounder 't regentschap van zyn moeder.

Achter da ze weeuwe gewordn was hertrouwde ze me Robert II van Vrankryk, de zeune van de Fransche keunienk Hugo Capet, en ze veranderdeg heur noame van Rozala no Suzanna. 

Hugo Capet had under huwelyk g'arrangeerd. Je was g'interesseerd omda ze Montreuil-sur-Mer en Ponthieu meebrocht, mo ze was ol mêer of viftig joar oud en wel twientig joar ouder of Robert II, die teegn zyn gouste trouwde. Van 't moment dat 'n ollêne keunienk was, hèt 'n heur an de kant gezet vo te kunn trouwn mè Bertha van Bourgondië, ’n dochter van Konrad I van Bourgondië. 

Rozala-Suzanna trok heur were in Vloandern by heur zeune in Gent, woa da ze in 1003 gestorvn is. Z'is doa begroavn in de Sint-Pietersabdye, neffest heur êeste vint Arnulf II.
Brouwery Aigle Belgica

[thumb|200px|right|De vôormoalige bureaus van den Aigle Belgica, an de Sint-Annareie in [Brugge.]]
De **Brouwery Aigle Belgica** was een brouwery ontstoan in 1928 van de fusie van *Den Arend* (Aigle) uut Brugge en *Belgica* uut Gent.

## Brugge
Teegn de Carmersbrug bestound in 1553 de brouwery *Den Arend*, meugeliks 't gevolg van een uutboatienge die êerder bestound in de Nôordzanstroate ounder de naamn *Zevensterre* en loater *Den Blauwen Arend*. 

Vanof 't begin van de 19e êeuwe was de familie De Meulemeester d' eigenoare van die brouwery. Zyn zeune Léon trouwde met Virginie Verstraete, een dochter van d' eigenoars van de Brugse Gisfabrieke die loater overgenoomn wierd door de Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek uut Delft.

De produktie bestound hoozakelik uut pils en witte biern en zorgde vôr d' uutbreidienge in d' onmiddellik omgevienge: de Carmersstroate, de Sint-Annareie, de Korte Blêkerstroate, de Elisabeth Zorghestroate, de Ropeerdstroate en de Potterie. Hêel huuznblokkn giengn teegn de ground en sommigste stroatn verloorn under openboar karakter. De Arend of *Aigle* in Brugge was êen van d' êeste brouweryn in België die 't lêege gistingsproces toepastige en azô 't pilsbier populair makte. De pils wier verkocht ounder de name *BAB-Pils* en *Aigle-Pils*. Een dêel van de produktie wierd achdter de twidde wêrldorloge gebrouwd in de Brouwery Krüger in Êeklo. In 1953, vô den okkoazie van't 400-joarig bestoan van de brouwery, wierd een nieuw sôorte pils, BAB400, gelanceerd.

## Gent
De Belgica laag an de Nieuwe Wandelienge teegn de hudige stadsrienk ter hoogte van de Rooigemloane. Een café met de name Belgica up den hoek van de twê stroatn herleef nog d'herinneriengn van 't verleden a poar huuzn verder. Omdat de lôonn in Gent hoogr woarn dan in Brugge, stoptn ze dô mê brouwn in 1947. De werknemers giengn gon werkn by Brouwery Meiresonne in Gent.

By d' ountmantelienge van de Belgica wierd 't koper brouwmaterioal upgekocht deur Brouwery Strubbe uut Ichtegem.

## Ende
Round 1970 wierd er vier kê per dag gebrouwd in een ketel van 300 hectoliter. d' Er wierd ton 2.599.360&nbsp;kg gestort deur 200 werknemers. 

In 1978 naam Piedbœuf de brouwery over, en loater wierd da upgenoomn deur Interbrew en nog loater deur Inbev.

Êest wierd de vestigienge in Brugge een dèpot, en loater, in 1985, wierdn de gebouwn ofgebrookn. In Gent wierd de brouwery ommegebouwd toet een garage.
Bergmeuln

Een **bergmeuln** (of beltmeuln) is een windmeuln die up een nateurliken of kunstmoatigen heuvel stoat, wôdat den heuvel de functie van de stellienge by een stellingmeuln overnimt. In den heuvel is ter an twê kantn een deurgank of invoarte gemetst, wôdat een pêrd en karre in zyn hêelen binn'n ka ryen vô 't loan en lossn, en an den andere kant d' er were kand uutryen.

Bergmeulens zyn mêestol kôornmeulens en kunn'n zôwel een houten achtkantemeuln as een rounden stêenn meuln zyn.
Stellingmeuln

Een **stellingmeuln** is een windmeuln die hoge genoeg moe zyn, vôr in een bebouwde komme genoeg wind te kunnn vangn. Vô de meuln te kunnen bedienn moet er olverwege een stellienge (ook wel omlôop, galerye of balie genoemd) zyn, die round de meuln lopt. Vanof de stellienge bedient de meulenoare de meuln vô de wiekn up de wind te loatn droain en vô 't vôreleggn van de zeiln an de wiekn.

Beneën is ter genoeg ruumte dat een pêrd en karre (of zels een otto) kan binn'n ryen. De voet van een stellingmeuln is mêestol van stêen gemakt, moa boovn de stellienge is 't mêestol een houtn konstruktie.

Stellingmeulns wordn over 't olgemêen as kôornmeulens, oliemeulens of pelmeulens gebruukt.

Den hoogste meuln in de wêrld is een stellingmeuln: êen van de vuuf stadsmeulens in Schiedam meet toet an zyn bovenste wieke bykans 45 meter.
Groundzeiler

thumb|'t Platsn van de zeiln (Lunteren, Nederland.
Een **groundzeiler** is een windmeuln die vanof de ground kan bediend wordn. Deur den gedroungn bouw schêrn de droaiende wiekn over 't erf round de meuln. De meuln wordt deur de meulenoare vanof de ground upgezeild. 't Materioal vô de konstruktie kan verschilln, en zôwel houtn achtkantemeulens as rounde stêenn meulens kunnn as groundzeiler gebouwd wordn.

Da type meulens wor gebouwd in locoaties wôdat der winnig in de weg zit van de wind, gelik up de polders. De mêeste poldermeulens zijn groundzeilers. Groundzeilers die as kôornmeuln zyn ingericht, viend 'n mens mêestol in streekn mê veel wind of wôdat er een nateurlike verhogienge in 't landschap zit.
Lordi

thumb|Lordi, 2023
thumb|Lordi in Toulouse (2009)
**Lordi** is e Finsche melodische heavy metalgroep uut Helsinki. Ze stoan bekend voer under monsterlikke liedjestekstn en kostuums. Ze zyn bekend gerakt deur 't Eurovisie Songfestival in 2006 te winn. Loater giengn z' ook ip tour in Amerika en China.

## Leedn
### Nu
* Tomi "Mr. Lordi" Putaansuu - Zang (1996-)
* Jussi "Amen" Sydänmaa - Gitaar (1996-)
* Hiisi - Bas (2019-)
* Mana - Drum (2012-)
* Hella - Keyboards (2012-)

### Vroeger
* Sami "G-stealer" Keinänen - Bas (1996-1999)
* Sami "Magnum" Wolking - Bas (1999-2002)
* Niko "Kalma" Hurme - Bas (2002-2005)
* Erna "Enary" Siikavirta - Keyboards (1996-2005)
* Sampsa "Kita" Astala - Drum (2000-2010)
* Tonmi "Otus" Lillman - Drum (2010-2012)
* Leena "Awa" Peisa - Keyboards (2005-2012)
* Samer "OX" el Nahhal - Bas (2005-)

## Geschiedenisse
Mr. Lordi is a begost in 1992 an Lordi. Ie makte toen allêne e demo "Napalm Market". De groepsleedn kwoamn mekoar voe 't êest teegn in Zweedn. In 1996 begost Lordi ton vor echt, moa de groep bestond toen nog moa uut drie leedn: Mr. Lordi, Mr. Amen, Mr. G-Stealer. 't Joar derup in 1997 kwam Ms. Enary derby.

## Discografie
* Get Heavy (2002) 
* The Monsterican Dream (2004) 
* The Monster Show (2005)
* The Arockalypse (2006) 
* Deadache (2008) 
* Zombilation – The Greatest Cuts (2009)
* Babez for breakfast (2010)
* Scarchives Vol. 1 (2012)
* To Beast or Not To Beast (2013)
* Scare Force One (2014)
* Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy (2016)
* Sexorcism (2018)
* Killection (2020)
* Lordiversity (2021)

### Singles
* Would You Love a Monsterman? (2002)
* Devil is a Loser (2003)
* Blood Red Sandman (2004)
* My Heaven is Your Hell (*) (2004)
* Hard Rock Hallelujah (2006)
* Who's Your Daddy? (2006)
* Would You Love a Monsterman? (2006) (Opnieuw upgenomnn, nu met OX en Awa.)
* It Snows In Hell (2006)
* They only come out at night (*) (2007)
* Beast Loose In Paradise (*) (24 december 2007). 
* Bite it like a bulldog (2008)
* Deadache (2008) (*)
* This is heavy metal (2010) (*)
* Rock Police (2010)
* The Riff (2013)
* Hug You Hardcore (2016)
* Your Tongue’s Got the Cat (2018)
* Naked in My Cellar (2018)
* Shake the Baby Silent (2019)
* I Dug a Hole in the Yard for You (2019)
* Like A Bee To The Honey (2020)
* Believe Me (2021)
(*) = gen videoclip van gemoakt

## Filmkes
* The Kin 
* Dark Floors
Stoakmeuln

De **stoakmeuln** (in Holland standerdmolen of standaardmolen, in Limburg kas(t)molen genoemd) is d'oudste sôorte houtn windmeuln in België en Holland.  

De name kom van 't feit dat de kasse van de meuln up een stoake (een vertikoale stam van omtrent 60–80&nbsp;cm dikke) zit. De kasse rust up de bovekant van de stoake up een stormpenne. Een twêede steunpunt vô de kasse is de zetel 't holverwege de stoake. 't Midden van de kasse zit nie up de stoake, moa mêer nôr achteren vô te kompenseern vô 't gewichte van 't wiekenkruus.

De stoakmeuln kom nog in Nôord-Vrankryk, België, Holland, Iengeland, Nôord-Duutsland en Denemarkn vôorn.

In de meulenkasse, die mêestol uut twêe of drie verdiepiengn bestoat, zit de hêle aandryvienge en de moalstêenn, êen of twêe koppels, de vôrenmeuln en den achtermeuln. 

De mêeste stoakmeulens zyn kôornmeulens, moar in Vloandern zyn d' er ook nog een poar oliemeulens.

Afhankelik van of dêt den voet ('t dêel ounder de zetel) geslootn, holf geslootn of oopn, wordt d' er geklapt van een geslootn, een holf geslootn of een oopn stoakmeuln. 't Vôordêel van een geslootn meuln is dat d' er een droge plekke is vô diengn gelik meelzakkn en zeisn up te sloan.

Deur de beperkte ruumte in den houtn kasse haad da sôorte meuln moar een beperkte produktiekapaciteit. Vanof d' 18e êeuwe wierdn veel stoakmeulens ofgebrookn en vervangn deur grottere en dikwils hoger gebouwde meulens.

## External links
30 (getal)

**Dertig** is 't getal **30**, e nateurlik getal achter neegnentwientig en voorn êenendertig.
### Wiskunde
*'t Is een primoriaal ols ôok de som va de kwadratn va de natuurlyke getalln 1, 2, 3 en 4. 't Is 't êeste sphenische getal en 't êeste Giugeengetal. "t Is de som va de êeste viere kwadratn, welke 't een vierkant piramidegetal moakn. Ook is 't een elfhoeksgetal.
*30 is 't grotste getal met de eigenschap dat olle kleinere getalln die er relatief priem mee zyn, zelf een priemgetal zyn of 1. 't Is een Harshadgetal.
*'t Chineesche woord cyfer voor dertig is 三十.
*Een polygoon met dertig zydn wordt een tricontagon genoamd. Zowel een icosahedron en een dodecahedron hebbn 30 zydn.
Geiser

[250px|thumb|right|[Strokkur geiser, Ysland]]
[right|300px|thumb|Stoomfase van de eruptie van de Castle Geyser toogt primaire and secondaire regenboogn in [Yellowstone National Park]]

Een **geiser** is een hêetwoaterbronne wôrda woater en stôom up regelmoatige tydstippn nôr omhoge wordt geschootn deur den druk dat êm in d'êrde et upgebouwd. De name *geiser* kom van *[[Geysir]]*, de name van een uutbarstenden bron in Haukadalur, Ysland. De name kom van 't Yslands werkwôord *gjósa*, wadê "spuutn" betêeknt.

De vormienge van een geiser hangt of van bepoalde hydrogeologische omstandigheedn, dê mor in een klêen antal plekkn up êrde bestoan. Over 't olgemêen ku je geisers viendn in een gebied mê actieve vulkoanische activiteit. 

Groundwoater zakt of toet an een diepte van omtrent 2000 meter, wôrda 't in kontakt komt mê rotsn die hêet zyn deur de nabyheid van magma. 't Woater zet em omme toe stôom, en ôt den druk hoge genoeg is duwd het een miengsel van woater en stôom uut den geiser zyn openienge.

D'r zyn omtrent duusd geisers bekend in de wêrld, den elt dervan in Yellowstone National Park. Een geiser zyn aktiviteit kan verandern mê den tyd ôt den woatertoevoer verandert deur upbouw van mineroaln, êrdeverschuviengn, êrdbeviengn of mensn die deran prutsn.
Rollo

[miniatuur|<center>[Gisant up Rollo's graf in de kathedroale van Rouen]]
**Rollo** (ca. 846 – ca. 932), was jarl (Vikingleider) en stamvoader van ’t hertogdom Normandië. De noame Rollo is e Frankisch-Latynsche noame, die verzekers ofgeleid is van de Oudnoorse noame Hrolf (modern Scandinavisch Rolf).

Volgns sommigte historici zou Rollo ofkomstig gewist zyn uut Denemarkn, volgns andere  zoudt ’n e zeune gewist zyn van Ragnvald Eysteinsson (Øysteinsson), groaf van Møre in West-Noorweegn, met de noame Ganger Hrolf (Hrolf de Wandeloare). Zyn lapnoame krêegt ’n omdat ’n zo grôot was, dat er gin êen peird hem koste droagn.

Achter plunderiengn in Schotland, Iengeland en Vloandern begost ‘n  mè zyn Vikings de streke round de Seine en de Somme ounveilig te moakn. 

In 911 kost de keunienk van West-Francië Karel de Simpeln hem ’n ende teegn houdn by de Slag van Chartres, moar uuteindelik begost ’n mè vredesounderhandeliengn. By ‘t verdrag van Saint-Clair sur Epte, gaf Karel hem e stik van Neustrië me de stad Rouen in lêen. 

D’ofsproake was da Rollo de streke most beschermn teegn andere Vikings. Je most ’t gezag van de keunienk anveirdn en hem ook bekêern tout ’t Christndom en hem loatn doopn, woaby dat ’n de Frankische noame Robert krêeg. Achter zyn doop krêeg Rollo Karels dochter Gisela.

De Vikings wierdn *Nordman* genoemd in ’t Germoans, en de streke wierd noar hunder genoemd. D’oorsprounkelikke bevolkienge was sedert de Romeinschn tyd Romoanstoalig. Rollo's Vikings begostn te trouwn mè vrouwn uut de streke en achter e poar generoaties klaptn z’ollêne nog Normandisch. Nu klapt er nog moar e klêen dêel van de bevolkienge die toale.

Rollo trouwde round 886 mè Poppa van Bayeux. In 912 zettegt ie heur an de kant vo te kunn trouwn mè Gisela, de dochter van Karel de Simpeln. Achter heur dôod, nie vele later, hèt 'n Poppa were gepakt.

Zyn jounges mè Poppa:
*Willem Langzweird 
*Robert Corbeill
*Gerloc van Normandië
*Adele van Normandië
			
Round 927 volgde Rollo ‘s zeune, Willem Langzweird hem ip. Ounder hem krêeg Normandië zyn uutendelikke vorm. 

Ip ’t ende van Rollo ‘s leevn had ’n zyn gebied ol uutgebreid tout an de Vire riviere. J’is begroavn in de kathedroale van Rouen.
[thumb|600px|center|<center>Stamboom van Rollo tout [Willem de Veroveroare]]
Windmeuln

thumb|300px|Ollandse windmeuln (Wageningen)
Een **windmeuln** is een machine dat windenergie ommezet in mechanische energie met 't gebruuk van roterende arms en zeiln. Over 't olgemêen wordt het gebouw wôrup dan de wiekn stoan ook een windmeuln genoemd. Windmeulens wordn mêestol gebruukt vô 't moaln van kôorn en groan, moa loatere meulens wierdn ook vô 't pompn van woater gebruukt. Recente meulens die elektriciteit upwekkn wordn mêestol windturbines genoemd.

## Geschiedenisse
### Windmeulens mê vertikoale assn
D'êeste praktische windmeulens aan een vertikoale asse en zyn ontdekt in 't ôostn van Perzië. Z'aan zes toet twoalf zeiln bedekt mê rietn mattn of mê doek. Ze wierdn gebruukt voô 't moaln van groan en 't uptrekkn van woater vô irrigoatie, en verspreidn under in den Islamitische wêrld, van Turkestan toet an Spanje. Ze woarn wel van een ander ountwerp dan de loatere Europese meulens.

### Windmeulens mê horizontoale assn

#### Vaste windmeulens
thumb|Middelêeuws afbêeldienge van een windmeuln
Vaste windmeulens, die g'oriënteerd woarn nô de kant van de mêest vôorkommende windrichtienge, wierdn vrê courant gebruukt in de Griekse Cycladeseilandn. Da sôorte meuln haa driehoekige zeiln. 't Groan wier van 't vasteland per bôot nô d' eilandn gebrocht, en 't meel per bôot nô 't vasteland weregebrocht.

#### Droaiboare windmeulens mê horizontaole assn
[thumb|upright|250px|left|Diagram van een [stellingmeuln]]
In 't nôordwestn van Europa dateert de meuln mê horizontoale assn van 't latste kart van de 12e êeuwe, en wier vôrol gebruukt in Vloandern, 't Nôordn van Vrankryk en 't ôostn van Iengeland. D' êeste meulns woarn van de stoakmeulnsôorte, azô genoemd vanwege de centroale stoake wôdat de hêele meuln round droaide. Da was nôdig omdat de wind te veranderlik was om een vaste meuln te gebruukn. Teegn 't ende van de 13e êeuwe wierd 't ounderste dêel van e konstruktie dikwils van stêen gemakt, en gaondeweg zyn der andere sôortn meulens gebouwd, gelik de stellingmeuln, de bergmeuln, de groundzeiler en den achtkantemeuln.

't Bekende lattewerk vô de wiekn makte 't meugelik vô de meulenoare zyn zeiln te spann'n volgens de windkracht, en dus kost de meuln up optimoale snelheid droain in verschillende windsnelheedn. 

Mê 't begin van d' industriêle revolutie wierdn windmeulens minder belangrik omdat vô veel toepassiengn stoomkracht of loater dieselmoteurs betere werktigen. An den andere kant, as drainagepompn zyn meulns nog langer gebruukt dan vô 't moaln van groan.

## Windmeulens in kultuur en literatuur
thumb|left|Spoanse windmeulens in La Mancha
;Boekn
*Don Quixote* van Miguel de Cervantes, wôdat ere een bekende scène is wôrda Don Quixote de windmeulens anvoalt omdatje peist dan ze reuzn zyn.

De windmeuln speelt ook een rol in *Animal Farm*, een boek van George Orwell. In 't boek steekn de boerderybêestn veel inspannienge in 't bouwn van een windmeuln, wômee dan ze hoopn under werk gemakkeliker te maakn. 

;Films
:2001 - *Moulin Rouge!* is gezet in de fameuze caberet nightclub in Parys met den ikonische windmeuln up 't dak.
Sukerbête

E **sukerbête** (*Beta vulgaris subsp. vulgaris var. altissima*) is e sôorte wortelgewas da wirdt gekwêekt vo suker uut t'hoaln. Der bestoan veel verschillige sôortn sukerbêetn. 

## De plante
De plante komt tot tachntig centemètre hôge en krygt klêne bloemekes mee geweune kleurn. Der wirdt beweerd da sukerbêetplantn veel CO2 zoudn ippakkn moa da's nie juste.

## Sukerwinnienge
Sukerbêetn zyn in België (en Europa) en belangrikke bronne vo suker uut te winn. Ge kunt ze azô moa nie eetn, doavo is de bête veel t'hard. Der is en ingewikkeld producsjeproces nodig vo de suker uut de bêetn t'hoaln woaby dan de bêetn ounder andere wirdn versneedn en gekookt vo an et sap van de bêetn te roakn woa dan ze ton de suker uut zuuvern. 

Den industrie round sukerbêetn hèit hem zêre ontwikkeld in de Napeolontische ôorloogn woa dan d'Ingelsn ton den handel blokkeerdn mee de Fransn dus kon die nie mee an et sukerriet van de Caraïbn woadeu dan ze dus moestn overschoakeln ip andre alternatievn. Vrankryk is nog olsan de grôotste producent van sukerbêetn, ip twêe komt Duutsland en ip drie Amerika. Sukerbêetn zyn ôok vrêe belangrik in Rusland en Oekraïne omda die landn veel vodder van n'Atlantischn Oceoan liggn dus beter hundern eign suker kwêekn in plekke van in te voern. Dertig percent van de weireldproducsje van suker komt uut sukerbêetn.

## Belang van sukerbêetn in West-Vloandern
thumb|left|150px|En hôpe sukerbêetn
Sukerbêetn hèin olsan belangrik gewist in West-Vloandern omda de prys van sukerbêetn oaltyd redelik stabiel bluuft en da j' vo sukerbêetn te zettn gin zuk ne goein ground nodig hèit. De prys zakt verre niet omda suker vrêe vele gebruukt wirdt dus de vroage doalt nie. Moar deur den ipkom van mêer en mêer handel mee de Caraïbn woa dan ze rietsuker kwêekn vo ne goekopre prys, mee mêer sukerwinste vergeleekn mee sukerbêetn, hèit den Europese Unie beslist da der minder sukerbêetn moestn gekwêekt wirdn in Europa. Der is doa veel protest tegen gekommn mee ounder andere 't argument da Europa ton nog mêer afhankelik wirdt van anvoer van voedsel uut andere landn en et nu ol zo afhankelik is. Ôok wordn sukerbêetn e vaste woarde in veel streekn in Europa moa den EU hèit toch beslist dat er minder moest gekwêekt wirdn woadeur dan der toch veel boern failliet hèin gegoan. De sukerbêetteelt is nog gepermitteerd moa nie mee zovele lik dervoorn.
Je zyd een schatje

**Je zyd een schatje** is e liedje geschreevn deur Willy Lustenhouwer. 

## Tekste
Je zyd een schatje, een siezewatje
Een dunderbêestje met een floddergatje
Een koeketiene, een piekenotje
Een poepeschete met een apetotje
Een tutefruutje, een schietemôane
Een kelderslekstje en een kokkenôane
Een ertebrokstje, siropestokstje
Een pimpaljoentje zie j' gy

Os ze vreyn of pas getrouwd zien
Kun de vinten goed flêemen
't Is van "lieve, lek me lippen"
vo de stêenen te doen schrêemen
Under moent vul lieve wordjes
Je wordt rôad os je 't ôart
Mo ze smêern oendertussen
't vrouwvolk zêem an under board

Je zyd een schatje, een siezewatje
Een dunderbêestje met een floddergatje
Een koeketiene, een piekenotje
Een poepeschete met een apetotje
Een tutefruutje, een schietemôane
Een kelderslekstje en een kokkenôane
Een ertebrokstje, siropestokstje
Een pimpaljoentje zie j' gy

Mo de meistjes da zyn slimme
Doen lik da ze 't nie ôaren
't en kan under lik nie bommen
en ze zien nie te bekôaren
mo pas up wi os ze zeggn
"ik een urtn nie mêe"
under ertje is an 't schrêemen
"zeg me 't toch nog ne kêe:"

Je zyd een schatje, een siezewatje
Een dunderbêestje met een floddergatje
Een koeketiene, een piekenotje
Een poepeschete met een apetotje
Een tutefruutje, een schietemôane
Een kelderslekstje en een kokkenôane
Een ertebrokstje, siropestokstje
Een pimpaljoentje zie j' gy
Maes

thumb
**Maes** (Moas) es êen van de grotste biermerkn van België. 't Weirdt gebrouwn in Alken-Maes in Waarloos, de brouwery van andere grôte merkn lik Alken, Ciney en Grimbergen.

De brouwery Maes es ipgericht in 1880 deur Egied Maes in Waarloos. 

Ip 20 april 2009 brochtn ze underne vernieuwde Maes Pils uut, die bitterder was en mêer alcol bevatte dan vôordien. 

De slogan van Maes es Maten, Makkers, Maes (Moatn, Makkers, Moas).
Willem I van Normandië

**Willem I van Normandië** of **Willem Langzweird** (Frans *Guillaume Longue-Epée*,  Oudnoors * Viljâlmr Langaspjôt*) (ca. 907 – 17 december 942) was jarl (Vikingleider) van Normandië. Je was de zeune van Rollo en Poppa van Bayeux. Je volgde zyn voader ip in 927.  

Ze noemn hem den twiddn hertog van Normandië, moa den titel *dux* (hertog) was doa nog nie in gebruuk in dien tyd, en is moa loater gegeevn.

Willem, Arnulf I van Vloandern, Herbert II van Vermandois en Hugo de Grôotn speeldn ip da moment e grôte rolle in ’t nôordn van West-Francië.
Soms stoundn z’an de kant van de keunienk, moa d'r wierdn ook oorloogn gevoerd.

Willem trouwde in 932 mè Sprota van Bretagne. Hunder zeune was Richard I van Normandië. 
Zyn twidde vrouwe was Liutgarde van Vermandois, dochter van Herbert II van Vermandois. 

Round 934 most Willem ‘n ipstand ounderdrukkn van de Vikings, geleid deur Rioulf (Herjólfr). Ze voundn dat ‘n te vele verfranst was. 

In 939 geraktegt ie in oorloge teegn groaf Arnulf I van Vloandern. 

Den 17stn december 942 wierd er e vergoarienge g’organiseerd vo te klappn over vrede. Ze kwoamn oungewoapnd tegoare in Picquigny ip ’n eilandje in de Somme. Moar achter dat iederêen weg was liet Arnulf Willem were roepn. Willem die niks ip haad kwam were en wierd vermôord.

J’is begroavn in de kathedroale van Rouen. Zyn zeune Richard I volgdeg hem ip.