open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Staf Stientjes

miniatuur|Villa 't Vossenhol
**Staf Stientjes**, pseudoniem van **Gustave D'Haluin** (Woaregem, 14 december 1883 – Tiegem, februoari 1974), wos e West-Vlamschn kunstschilder.

Ne wos ekend vo zyn pertrettn en Vlamsche landschapn. Ôok acteurdige ie ip't tonêel en schreef em gedicht'n. Ne wos goe moat mè Valerius De Saedeleer en Stijn Streuvels.

Staf had aanleg voor het schilderen en kreeg na zijn opleiding een gouden medaille. Hij begon zijn professionele leven bij het koetsenbedrijf van zijn vader.

Zijn vrije tijd ging volledig op aan het schilderen op doek. Voor de eerste Wereldoorlog werd hij huisschilder in Tiegem. Hij deed opdrachten voor August Callens. Zo kwam hij in contact met Valerius De Saedeleer.

In 1922 ging hij in “Huis ten Berghe” wonen. Rond 1927 bouwde hij op de Tiegembergde villa *'t Vossenhol* in cottagestijl. Vanaf 1931 diende deze villa als café-restaurant. Er werd ook een openluchttheater opgericht.

Staf werd er geïnspireerd door de mooie Vlaamse landschappen. In zijn latere werk werd hij beïnvloed door het surrealisme. 

Er zal in de toekomst een tentoonstelling gehouden worden met een overzicht van zijn schilderijen.

## Referenties
George W. Bush

thumb|
**George Walker Bush** (; New Haven (Connecticut), 6 juli 1946) es nen Amerikoansche polletieker, avocoat en commerçant. Nen es lid van de Republiekinsche Party. 

George W. Bush es êen van de zeun'n van George H.W. Bush en Barbara Bush. Zyn voader wos tusschn 1989 en 1993 den 41st'n president van de Verêenigde Stoatn. Juuste lyk z'n voader en nog nen ill'n ôop and're van zyn familje staptigde ie in de polletiek. Van 1995 tot 2000 wos tie den 46st'n gouverneur van de stoat Texas.

Up 5 november 2000 eit ie de presidentsverkieziengn gewounn'n van den Demokroatischn kandidoat en vicepresident Al Gore. Vanof zyn inuldigienge ip 20 januari 2001 wost 'm den 43st'n president van de Verênigde Stoatn. In 2004 wierd ie erverkooz'n achter dat 'm den Demokroatischn kandidoat John Kerry a versloagn. Ezo bleeft 'm president tout 20 januari 2009, ton da Barack Obama em ipvolgde.

George W. Bush trouwde mè Laura Welch in 1977, die dervôorn leroaresse en bibliothecaresse wos. Tôope ein ze twêe dochters.
Nina Badrić

thumb|<center>Nina Badrić in 2007
thumb|Nina in 2012 (Baku)
**Nina Badrić** (Zagreb, 4 juli 1972) is e Krowoatische zangeresse. 

## Ploatn
*1995 - *Godine nestvarne* 
*1997 - *Personality*
*1999 - *Unique*
*2000 - *Nina*
*2003 - *Ljubav*
*2007 - *07*
*2011 - *NeBo*
Victor Hugo

thumb|Victor Hugo in 1876
**Victor Marie Hugo** (Besançon, 26 februoari 1802 – Parys, 22 meie 1885) was e Fransche schryver en dichter die anzien wordt lyk ein van de belangrykste Fransche romantische schryvers van de 19e eiwe. Ie schreef romangs, gedicht'n èn toneilstik'n, moa 't zyn ook vele brievn van hèm bewoard gebleevn.
## Romangs
* *Han d'Islande* (1823)
* *Bug-Jargal* (1826)
* *Le Dernier Jour d'un condamné* (1829)
* *Notre-Dame de Paris* (1831)
* *Claude Gueux* (1834)
* *Les Misérables* (1862)
* *Les Travailleurs de la mer* (1866)
* *L'Homme qui rit* (1869)
* *Quatrevingt-treize* (1874)
Citrus

***Citrus*** is e geslacht van bloeinde boomn en struukn in de ruutefamilie (Rutaceae). Plantn van 't geslacht produceern citrusvruchtn, woaroender de seenappel, de citroen, de pompelmoes en de limoen. 't Geslacht *Citrus* komt oorsproenkelyk uut Zuud-Azië, Oost-Azië, Zuudoost-Azië, Melanesië en Australië. Van doaruut gieng de kweek ook verder noa Micronesië, Polynesië en 't Middn-Oostn en via de Middellansche Zee noar Europa.
	
Vele citrusvruchtn lyk seenappels, mandarienn en clementienn wordn ves g'eetn. Ze  wordn ip e typische maniere gepeeld en kunn gemakkelyk in segmentn wordn gesplitst. Pompelmoes wordt geweunlyk in tween gesneen en met e lepel uut de pele g'eetn. Zop van seenappel en pompelmoes zyn populaire drankn by 't eetn 's nuchtns. Zeure citrus, lyk citroen en limoen, wordt over 't algemeen nie alleene g'eetn, moa gebruukt lyk ingredient of garnerienge in verschillige gerechtn.
## Soortn
**Citrus aurantiifolia* (limoen)
**Citrus aurantium* (zeure seenappel)
**Citrus bergamia* (bergamot)
**Citrus cavaleriei* (Ichangpapeda)
**Citrus hystrix* (kafferlimoen)
**Citrus japonica* (Kumquat)
**[[Citrus limon]]* (citroen)
**Citrus maxima* (pompelmoes)
**Citrus medica* (sukadeboom)
**Citrus paradisi* (pompelmoes, grapefruit)
* *Citrus reticulata* (mandarine)
* *[[Citrus sinensis]]* (seenappel)
Besançon

thumb|Besançon
**Besançon** is d'n hoofdstad van 't departemènt Doubs in de regio Bourgogne-Franche-Comté. De stad ligt in Owst-Vrankryk in e meander van de riviere de Doubs, vlakby 't Juragebèrgte èn de grènze mè Zwitserland.

Beziensweirdigheed'n in de stad zyn de kathedroale èn de citadèlle, die tegoare mèt einigte andere vestiengn van Vauban ip de lyste van 't Weireldèrfgoewd stoat.
Meander

[thumb|250px|Meanders van de riviere de Cauto in [Cuba]]
E **meander** es e grôote kroenkel of bocht in e riviere. De noame komt van de stèrk kroenkelnde riviere de Maeander of Menderes by Milete, e Grieksche stadstoat uut de Klassiekn Oudeyd, an de westkust van Anatolië ofte Klêen-Azië. 

Meanders ountstoan deurda 't woater in de buut'nbocht rapper stroomt of in de binn'nbocht. An de buut'nbocht wordt doadeure ground weggespoeld, binst dat an de binn'nbocht ground wordt ofgezet.
Milete

thumb|Amphitheoater van Milete
**Milete** (Oed Grieks: Μίλητος, *Miletos*; Latyn: Miletus) was in d'n antiek'n tyd e Grieksche stad in Ionië, teegnover de moendienge van de riviere de Maeander an de wèstkust van Anatolië (Kleen-Azië). 't Was ein van de vroegste (11e eiwe v.C.) vèstigyngn van d' Ionische kolonisoasje. Vo de Perzische invoazje in 't mid'n van de 6e eiwe vo Christus, wierd Milete anzien lyk de cultureel belangrykste en rykste stad in de Grieksche weireld.  

De ruïnes van Milete zyn geleegn by 't dorp Balat in Turkeye.
Anatolië

thumb|Grenzn van Anatolië
**Anatolië** (Turks: *Anadolu*, Grieks: Ἀνατολία) of **Klêen-Azië** is e grôot schiereiland in West-Azië die 't grotste dêel van 't Turkeye van vandoage vormt.

't Wordt begrènsd deur de Zwarte Zêe in 't nôord'n, de Middellandsche Zêe in 't zuud'n, 't Armeens Hoogland in 't ôost'n en d' Egeïsche Zêe in 't west'n. De Zêe van Marmara vormt e verbindynge tusschn de Zwarte en Egeïsche Zêe deur de Bosporus en de Dardanelln en schèidt Anatolië van Thracië, e gebied in 't zuudôost'n van Europa.
Ionië

thumb|Ionië in d'n antiek'n tyd 
**Ionië** was in d'n antiek'n tyd e landstreke langst de westkust van Anatolië (Klêen-Azië).   
Ionië wierd al vroeg deur de Griek'n gekoloniseerd en hèt in de Grieksche geschiedenisse e grôte rolle gespeeld. 't Gebied kwam roend 542 v.Chr. in hand'n van 't Perzisch Ryk. 't Kwam doarmee in contact mèt de beschoavynge van 't Midd'n-Ôost'n.

Belangryke steed'n in Ionië woarn Efeze, Milete en Smyrna.
Staffordshire

**Staffordshire** is e groafschap in de West Midlands in Iengeland. D' hoofdplekke is Stafford. 

Staffordshire grenst in 't noordwestn an Cheshire, in 't oostn  an Derbyshire en Leicestershire, in 't zuudoostn an Warwickshire, in 't zuudn an West Midlands en Worcestershire en in 't westn an Shropshire. 
## Districtn

## Belangrykste plekkn
* Stoke-on-Trent
* Lichfield
* Burton-upon-Trent
* Newcastle-under-Lyme
* Tamworth
* Stafford
## Beziensweirdigheedn
*Ancient High House in Stafford
*Cannock Chase, Area of Outstanding Natural Beauty
*Izaak Walton's Cottage in Chebsey, 17e eeuwe
*Kathedroale van Lichfield, middeleeuwsche, gotische, anglicoansche kathedroale
*Romeynsche Site in Wall
*Shugborough Hall, Iengels landhuus by Great Haywood 
*Stafford Castle
*Tamworth Castle

Ofbeeldienge:Stafford-ancient-high-house.jpg|Ancient High House in Stafford
Ofbeeldienge:Lichfield Cathedral 2010-10-13.jpg|Kathedroale van Lichfield
Ofbeeldienge:Letocetum Title.jpg|Overbluufsels van Letocetum, Romeynsche vestigienge in 't dorp Wall
Ofbeeldienge:Shugborough Hall 01.jpg|Shugborough Hall
Ofbeeldienge:Tamworth Castle 343714.jpg|Tamworth Castle
George Sand

thumb|George Sand roend 1835, geschilderd deur Auguste Charpentier
**George Sand**, pseudoniem van **Amantine Aurore Lucile Dupin** (Parys, 1 juli 1804 – kasteil Nohant-Vic, 8 juni 1876), baronèsse Dudevant deur heur huwelyk, was e Fransche schryfster. 

Ze was ein van de populairste en productiefste schryvers in Europa van heur tyd. Ze schreef meir of 70 romangs èn verschillige andere wèrk'n, lyk korte verhoaln, sprooksjes, toneilstik'n èn polletieke tèkst'n.

Ze verbrak achter einigte joarn heur huwelyk mè barong Dudevant vo mè Jules Sandeau noa Parys te goan. Tegoare mèt hèm schreef ze oender de noame Jules Sand de romang *Rose et Blanche* (1831). 

Heur eign romangs zyn feministisch en romantisch:
* *Indiana* (1832) 
* *Valentine* (1832)
* *Lélia* (1833)
* *Jacques* (feuilletong) (1834)
* *André* (1835)
* *Simon* (1836)
* *Lettres d'un voyageur* (1836)
* *Mauprat* (1837)
* *Maîtres mosaïstes* (1837)
* *Spiridion* (1839)
* *Gabriel* (1839)
* *Pauline* (1839)
* *Les sept ordres de la lyre* (1839)
* *Le compagnon du tour de France* (1840)
* *Horace* (1841)
* *Consuelo* (1842)
* *La Comtesse de Rudolstadt* (1843)
* *Le Meunier d'Angibault* (1845)
* *Le Péché de monsieur Antoine* (1845)
* *La Mare au diable* (1846)
* *François le Champi* (1847-48)
* *La Petite Fadette* (1849)
* *Château des Désertes* (1851)
* *Les Maîtres sonneurs* (1853)
* *Histoire de ma vie* (1854-55)
* *La Daniella* (1857)
* *L'homme de neige* (1858)
* *Légendes rustiques* (1858)
* *Les Beaux Messieurs de Bois-Doré* (1858)
* *Elle et lui* (1859)
* *La ville noire* (1860)
* *Jean de La Roche* (1860)
* *Le marquis de Villemer* (1860)
* *Mademoiselle de la Quintinie* (1863)
* *Mademoiselle Merquem* (1868)
* *Journal d'un voyageur pendant la guerre* (1871)
* *Nanon* (1872)
* *Contes d'une grand-mère* (1872)
* *Ma Sœur Jeanne* (1874)
* *Flamarande* (1875)
* *La Tour de Percemont* (1876)
Boy Story

miniatuur
[thumb|Boy Story, 6 april 2019 in Seoul, [Zuud-Korea]]
**Boy Story** (Chinees: 男孩的故事; pinyin: Nánhái de *gùshì*) is e Chineeschn boyband gelanceerd deur JYP Entertainment en Tencent Music Entertainment. De groep telt 6 leed'n: Hanyu (涵 予) , Zihao (梓 豪), Xin Long (鑫隆), Zeyu (泽宇), MingRui (明 睿) en Shuyang (书 漾).
## Externe link
*Boy Story Official
Immanuel Kant

thumb|Portrait van Immanuel Kant deur Johann Gottlieb Becker, 1768
**Immanuel Kant** (Königsberg, Pruusn, 22 april 1724 – 12 februoari 1804) was e Duutsche filosoof van de Verlichtynge. 

Zyn boek'n zyn styf belangryk gewèest vo de wèstersche filosofie. De bekèndste zyn *Kritik der reinen Vernunft* (1781), *Kritik der praktischen Vernunft* (1788) en *Kritik der Urteilskraft* (1790) over zyn kènnistheorie, ethiek en esthetiek.

Immanuel Kant wordt gereek'nd by de modèrne filosoofn. Zyn invloewd ip gebied van filosofie, ethiek, theologie, strafrècht, volknrècht èn esthetiek wèrkt nog deure toet ip d'n dag van vandoage.
Ain

**Ain (01)** is e departemènt in 't owst'n van Vrankryk, vernoemd noa de riviere de Ain, in de regio Auvergne-Rhône-Alpes.
## Geschiedenisse
't Departemènt Ain was ein van de 83 departement'n die binst de Fransche Revoluusje, de 4e moarte 1790, ipgericht zyn in toepassynge van de wèt van 22 decèmber 1789, uut vier provinsjes: Bresse, Bugey, Dombes, 't land van Gex en e deil van de provinsje Franc-Lyonnais.
## Geografie
Roend Ain lign de Fransche departemènt'n Jura, Saône-et-Loire, Rhône, Isère, Savoie èn Haute-Savoie, èn ook de Zwitsersche kantongs Genève en Vaud.

't Gebied wordt van nowrd noa zuud verdeild deur de riviere de Ain. 't Wèst'n bestoat uut vlaktes en leige plateaus. 't Owst'n is meir bèrgachtig mèt uutlopers van de Jura.
Aagje Deken

thumb|Aagje Deken
**Agatha (Aagje) Deken** (Nieuwer-Amstel, nu Amstelveen, gedopt 10 december 1741 – Den Haag, 14 november 1804) was en Hollansche schryfster.

In 1745 stiervn heur oeders en kwam ze terèchte in e weeshuus, woar da ze bleif toet in 1767. 

An heur 29 joar kwam ze ziek'nverzorgster by heur vriendinne Maria Bosch, die stierf in 1773. In 1775 kwam de bundel *Stichtelijke gedichten* uut, dan ze tegoare geschreevn hèn. 

In 1776 begost de briefwisselynge tusschn Aagje Deken èn Betje Wolff. Achter da dominee Wolff, de vent van Betje, stierf  in 1777, gyngn ze t'hopeweunn èn ze begost'n tegoare te publiceern. Ze schreivn *Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart*, dat e growt succès kwam, èn de *Historie van den heer Willem Leevend*.

Vanwege hunder patriottische sympathieën verhuusd'n z' in 1788 noa Trévoux in 't departement Ain (regio Auvergne-Rhône-Alpes). Deur financiële probleemn most'n z' in 1797 werekeirn noar Holland èn ze weund'n ton in Den Haag. Aagje Deken stierf doar in 1804, neegn doagn loater of Betje Wolff. 
## Werk
* 1775 - *Stichtelijke gedichten* (t'hope mè Maria Bosch)
* 1781 - *Economische gedichten* (mè Betje Wolff)
* 1782 - *De Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart* (mè Betje Wolff) (twèe deiln)
* 1783 - *Voorrede voor den tweeden druk* (mè Betje Wolff)
* 1784-1785 - *Historie van den heer Willem Leevend* (mè Betje Wolff) (acht deiln)
* 1793-1796 - *Historie van mejuffrouw Cornelia Wildschut* (mè Betje Wolff) (zes deiln)
* 1799 - *Mijn offerande aan het vaderland*
* 1804 - *Liederen voor den boerenstand*
* 1804 - *Liederen voor ouders en kinderen*
Amstelveen

**Amstelveen** is e stad en gemeinte in d' Hollansche provinsje Nowrd-Holland an de riviere de Amstel. D'r weunn oungeveer 94.000 menschn (2023). De bebowde komme grènst in 't nowrd'n an de stad Amsterdam, nie vèrre van 't vliegpleing Schiphol. Toet 1964 noemde de gemeinte Nieuwer-Amstel. 

't Dorp Nes an de Amstel, de wyk Bovenkerk èn e kleen gedeilte van 't dorp Ouderkerk an de Amstel moak'n deil uut van Amstelveen.

## Externe koppeliengn
* Plaatsengids
* AlleCijfers

thumb|links|Brugge in 't Keizer Karel Park in Amstelveen
links|thumb|Gebouw in Amstelveen
Turdus

***Turdus*** is e geslacht van zangveugels uut de familie van de lysters (Turdidae).

't Zyn middelgrowte veugels die surtout insèct'n eet'n. 't Geslacht is over heil de weireld te viend'n mè sowrt'n in Amerika, Europa,  Azië, Afrika en Australië. Vele zyn trèkveugels.  

't Zyn 84 sowrt'n èrkènd, woaroender de meirel of meireloare (*Turdus merula*) die overal in Europa leeft.
Sint-Laureins

[thumb|Ligginge van Sint-Laureins in 't [arroundissement Eeklo, provinsje Ôost-Vloandern 
]]
thumb|De Boerekreke in Sint-Jan-in-Eremo, êen van de vele kreek'n in de gemêente
**Sint-Laureins** (ook: Sente) is e gemêente in de provinsje Ôost-Vloandern. 't Ligt in de regio Meetjesland, in 't nôordwest'n van de provinsje, teegn de grènze met Holland. 't Is surtout bekend vo zyn polders èn kreek'n. Den Blienker lopt deur de gemêente.

Flag of Sint-Laureins.svg
Blason ville be Sint-Laureins.svg

## Dêelgemêentn
Nèffest Sint-Laureins zèlve lign in de gemêente nog de dêelgemêent'n Sint-Margriete, Sint-Jan-in-Eremo, Woaterland-Oudeman èn Woatervliet. In 't zuud'n van Sint-Jan-in-Eremo ligt 't dorp Bentille, ip de grènze mè Kapryke.

De gemêente Sint-Laureins grenst an:
thumb|250px|left

## Polletiek
*Burgemêester: Patrick De Greve (CD&V Plus)
*Bestier: CD&V Plus, Samen Anders
*Zetels: 19 (2024-2030)
**CD&V Plus: 9	
**Samen Anders: 9
**Vlaams Belang: 1
Belle van Zuylen

thumb|Belle van Zuylen deur Maurice Quentin de La Tour 1766
**Belle van Zuylen** (geboorn  **Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken** èn achter heur huwelyk ook Madame **Isabelle de Charrière**, Zuylen by Utrecht, 20 oktober 1740 – Colombier, Neuchâtel, Zwitserland, 27 december 1805) was en Hollansche Franstoalige schryfster en componiste. Z' is nu surtout bekènd vor heur brievn èn romangs, moa ze schreif ook pamflèt'n, muziek en toneilstik'n.

Ze wierd geboorn in en oadellyke familie ip slot Zuylen by Utrecht.  Ze trouwde in 1771 mèt de Zwitser Charles-Emmanuel de Charrière de Penthaz èn ze vèstigd'n hunder in 't familiehuus Le Pontet in Colombier (by Neuchâtel). 
## Einigte werk'n
* *Portrait de Mll de Z., sous le nom de Zélide, fait par elle-même*, 1762
* *Le Noble. Conte moral*, 1763
* *Lettre sur les opérations militaires en Corse*, 1768 
* *Lettres neuchâteloises*, 1784
* *Lettres de Mistriss Henley publiées par son amie*, 1784
* *Lettres écrites de Lausanne*, 1785
* *Caliste ou continuation de Lettres écrites de Lausanne*, 1787
* *Examen de la tragédie d'Électre*, 1787
* *Bien-né. Nouvelles et anecdotes. Apologie de la flatterie*, 1788
* *Courte réplique à l'auteur d'une longue réponse ; par Mme la Baronne de ...*, 1789
* *Plainte et défense de Thérese Levasseur*, 1789 
* *Eclaircissemens relatifs à la publication des „Confessions“ de Rousseau*, 1790 
* *Aiglonette et Insinuante, ou la Souplesse. Conte*, 1790  
* *Lettre à M. Necker sur son administration, écrite par lui-même*, 1791
* *Lettres trouvées dans des portefeuilles d’émigrés*, 1793
* *L’émigré, comédie en trois actes*, 1794 
* *L’Inconsolable*, 1794 
* *Trois femmes*, 1795 
* *Honorine d’Userche : nouvelle de l’Abbé de La Tour*, 1795
* *Elise, ou l’Université*, 1795 
* *La parfaite Liberté ou les vous et les toi*, 1796 
* *Réponse à l'écrit du colonel de La Harpe, intitulé „De la neutralité des gouvernans de la Suisse depuis l’année 1789“*
* *Asychis ou le Prince d’Egypte*, 1798 
* *Les ruïnes de Yedburg*, 1799  
* *L'Enfant gâté ou le fils et la nièce*, 1800 
* *Sir Walter Finch et son fils William*, 1806
Königsberg

thumb|Kasteil van Königsberg in 1895
**Königsberg**, officieel toet 1936 *Königsberg in Preußen* en toet 1946 *Königsberg (Preußen)*, nu Kaliningrad (Rusland), was sedert 1724 de keunynklyk'n hoofdstad en residènsje van Pruussn.

De stad ligt in 't zuudowst'n van 't schiereiland Samland an de Baltische Zeie èn is van growt belang gewèest in de Duutsche geschiedenisse. 

Achter den Eiste Weireldoorloge wierd Owst-Pruussn geschèid van Duutsland. Königsberg kwam ein van d' economisch belangrykste steed'n van Europa. Binst de Twèede Weireldoorloge wierd de stad vèrre heilegans verwoest, doarachter g'annèxeerd deur de Sovjet-Unie en hèrbouwd oender de nieuwe noame Kaliningrad.
Neuchâtel

**Neuchâtel** (Duuts: *Neuenburg*) is e gemeinte èn hoofdstad van 't Zwitsers kantong Neuchâtel an 't meer van Neuchâtel (Duuts: *Neuenburgersee*). D' officiële toale is Frans.

Beziensweirdigheed'n zyn 't kasteil, 't stadhuus, d' hoave en de promenade langst 't meer.
thumb|left|Zicht ip Neuchâtel
Louis Robbe

thumb|Louis Robbe deur Federico Madrazo (1844)
**Louis Marie Dominique Romain Robbe** (Kortryk, 17 november 1806 – Brussel, 1887) was e West-Vlamsche kunstschilder, aquarellist en graveur, surtout van tafereiln mè beist'n. In Kortryk is 't Louis Robbepleing noar hem vernoemd. Ip da pleing stoat e borstbeeld van de kunstschilder. 

Louis Robbe kreig zyn ipleidynge an de Kortrykse academie èn ie studeerde loater rècht'n an de Gentse universiteit. Roend 1833 begost ie ols schilder èn in 1840 ols ambtenoare van 't Ministerie van Financiën in Brussel. 

Ie verhuusde in 1849 definitief noa Brussel.
[thumb|left|Borstbeeld van Louis Robbe ip 't Louis Robbepleing in [Kortryk]]
Louis Braille

thumb|Louis Braille
**Louis Braille** (Coupvray , Seine-et-Marne, 4 januoari 1809 – Parys, 6 januoari 1852) was d'n oentwerper van 't brailleschrift, e lees- èn schryfsystème vo blènde. Zèlve was-t-ie an zyn drie joar blènd gekomn deurda-t-ie per oengeluk met e noalde in zyn oge stèkte. Deur en infècsje kwam-t-ie ook blènd an zyn ander oge. 
In 1819 goenk Braille noa 't Nationaal Instituut vo Blènde Joengers in Parys, woar dat ie te weet'n kwam dat er in dazèlfste joar e speciaal nachtschrift oentwikkeld was deur en  artillerieofficier in 't Frans leger, Charles Barbier. Doarby wierd e raster van twoalf punt'n gebruukt, woarip in reliëf codes wierd'n angebrocht die in 't doenker voelboar woarn. Verzekers is Louis Braille azo ip 't gedacht gekomn vo twèe joar loater etwadde in die genre vo blènde t' oentwikkeln.

Os Braille viftiene was, kwam-t-ie mèt en eiste plan vor e blèndeschrift èn in 1829, an zyn twyntig joar, haad ie 't heilegans oentwikkeld toet e bruukboare methode deur 't twoalfpuntsystème te vervangn deur e minder ingewikkeld zèspuntsystème.

Zyn scholemoat'n begost'n 't direct te gebruuk'n, moa 't was moar in 1854, twèe joar achter zyn dowd, da 't brailleschrift officieel èrkènd wierd. Nog assan wordt 't weireldwyd deur èn vo blènde toegepast.
thumb|left|Louis Braille in braille
1351

1348 - 1349 - 1350 - **1351** - 1352 - 1353 - 1354
't Joar **1351** was e geweun joar die begost ip e zoaterdag in de Julioansche kalender.
thumb|Slag van de Dertig in Bretagne
## Gebeurtenissen
* 26 moarte - Slag van de Dertig, gevecht binst d'n Hoenderdjoarign Oorloge in Bretagne.
* 1 meie - Zürich sluyt an by d' Oude Zwitsersche Confederoasje of Eedgenootschap, d' alliansje van Zwitsersche kantongs, voorloper van de moderne boundstoat Zwitserland.
* 10 juni - Slag by Veere: Margaretha II van Henegouwen en heur anhangers (d' Hoekn) versloan heur zeune Willem V van Holland en zyn anhangers (de Kabeljauwn) in e kleene zeeslag.
* 22 september - Schiedam lopt over noa de Kabeljauwn en sluyt met e deel andere Hollandsche steden e verbound tegen d' Hoekn.
* 6 november - Jean II van Vrankryk sticht d' Orde van de Sterre, e Fransche ridderorde.
## Geboren
* Jobst, markgroaf van Moravië en Rooms-Duytsche keunink, lid van 't Huys Luxemburg
* 1 november - Leopold III, hertog van Oostnryk
## Gestorvn
* Jan van Boendale, Middelnederlandsche schryver en dichter (ca. 1351)
* Johanna, gravinne van Pfirt en hertoginne van Oostnryk deur heur trouw
Julioansche kalender

thumb|Julius Caesar
De **julioansche kalender** is e zunnekalender die in 't antyke Rome gebruukt wierd. In 45 v.Chr. wierd de kalender ingevoerd deur Julius Caesar en noar hem vernoemd. De kalender wierd in Europa  gebruukt moar an 't ènde van de 16e eiwe vervangn deur de Gregorioansche kalender.

E joar is volgns de julioansche kalender gemiddeld èlf minuutn langer of 't tropisch joar. Doardeure lopt de kalender in duusd joar 7,6 doagn achter ip de zunne. In 1582 wierd da gecorrigeerd mèt d' invoerynge van de gregorioansche kalender. 't Verschil tusschn de twèe kalenders zit erin, dat de gregorioansche kalender per 400 joar 3 schrikkeljoarn minder tèlt of de julioansche kalender.
45 v.Chr.

48 v.Chr. - 47 v.Chr. - 46 v.Chr. - **45 v.Chr.** - 44 v.Chr. - 43 v.Chr. - 42 v.Chr.
thumb|Julius Caesar
't Joar **45 v.Chr.** is e joar in d' 1e eiwe v.Chr. volgenst de julioansche kalender.
## Gebeurtenisn
*1 januoari - Julius Caesar voert de julioansche kalender in.
*17 moarte - Slag by Munda in Hispania Ulterior. Julius Caesar versloat definitief de Pompeïsche troep'n.
## Geboorn
*Iullus Antonius, zeune van Marcus Antonius en Fulvia
## Gestorvn
*Tullia Ciceronis, dochter van Marcus Tullius Cicero
Gregorioansche kalender

thumb|Paus Gregorius XIII
De **gregorioansche kalender**, genoemd noa paus Gregorius XIII die hèm in 1582 invoerde, is bykans in al de land'n van de weireld d'n officiële kalender. De gregorioansche kalender is en anpassynge van de julioansche kalender die vodien gebruukt wierd. 

In de julioansche kalender is èlk joartal die deilboar is deur 4 e schrikkeljoar. 't Gemiddelde kalenderjoar tèlt doarom exact 365,25 doagn. Moar e tropisch joar deurt à peu près 365,2422 doagn. De julioanschn doatum lopt azo per duusd joar omtrent 7,8 doagn achter ip de zunne. In de Gregorioansche kalender is 't système van schrikkeljoarn angepast vo da problème ip te losn.
Julius Caesar

[thumb|Standbeeld van Jules Cesar in [Rome (stee)|Rome]]
**Gaius Julius Caesar** of **Jules Cesar** (Rome, 12 juli 100 v.Chr. - Rome, 15 moarte 44 v.Chr.) was e Romeinsche  generoal, stoatsman èn schryver die e crucioale rolle speelde by de gebeurtenisn die zorgd'n vo d'n oendergank van de Romeinsche Republiek en d'n ipkomst van 't Romeins Ryk.

Caesar kwam in 60 v.Chr. lid van 't Eiste Triumviroat, moar os dat uyteinviel, vocht ie e burgeroorloge teegn Pompeius de Growt'n. Caesar won d'n  oorloge en wierd Romeinschn dictator vo 't leevn.  

De Gallischn Oorloge bestoend uyt e reekse vèldtocht'n teegen verschillige Gallische stamn. D'n oorloge deurde van 58 v.Chr. toet 51 v.Chr.. Nèffest Gallië vieln de Romeinn ook Britannia en Germania binn. De vèldtocht'n zyn beschreevn deur Julius Caesar zèlve in zyn boek *Commentarii de Bello Gallico*.

De 15e moarte 44 v.Chr. wierd Caesar vermowrd mè 23 dolksteek'n deur e groep senatoorn.
58 v.Chr.

61 v.Chr. - 60 v.Chr. - 59 v.Chr. - **58 v.Chr.** - 57 v.Chr. - 56 v.Chr. - 55 v.Chr.
't Joar **58 v.Chr.** is e joar in d' 1e eiwe v.Chr. volgenst de julioansche kalender.
## Gebeurtenisn
[thumb|De Romeinsche weireld in 58 v. Chr. vo da [Gallië veroverd wierd deur Julius Caesar]]
* Marcus Tullius Cicero wordt deur de Senoat beschuldigd vo 't executeern van oenschuldige Romeinn, binst de Catilineeschn ipstand. Cicero wordt uyt Rome verbann èn vlucht noa Cyzicus.
* Julius Caesar wordt benoemd toet proconsul van de Romeinsche provinsjes Gallia Cisalpina, Gallia Transalpina èn Illyrië (Balkan), vor en ambtsperiode van 5 joar.
* 26 moarte - De Keltische Helvetiërs zyn t'hope gekomn an de riviere de Rhône vo te migreern. In Zwitserland hèn z' hunder dorp'n achter hunder verbrand. Hunder gezant'n vroagn deurtocht an de Romeinsche proconsul Julius Caesar deur de Provincia noa 't kustgebied van Gallië.
* 13 april - Julius Caesar refuseert deurtocht an d' Helvetiërs. Ie hèt oendertusschn de brugge over de Rhône loat'n ofbreek'n èn langst de deurwoadboare plèk'n lat ie vestiengn anlègn. D' Helvetiërs trèk'n nowrdwoars, woar da by 't Juragebergte nog e smalle deurwoadboare plèkke over is.
* D' Helvetiërs krygn toestèmmynge van de Sequenzn en d' Eduenzn vo deur hunder gebied te trèk'n. Julius Caesar reist noa Nowrd-Itoalië vo verstèrkyngn te verkrygn.
* Achter e passage zoender gewèld deur 't land van de Sequenzn voern d' Helvetiërs e plundervèldtocht in 't gebied van d' Eduenzn. D' Eduenzn zoek'n hulpe by de Romeinn, woar da Caesar juste arriveert mèt e Romeins leger.
* juli - 't Romeins leger versloat d' Helvetiërs. Begun van de Gallischn Oorloge.
* september - Julius Caesar versloat de Germoansche stamme de Sueevn oender leidynge van Ariovistus. 
* wynter - In Nowrd-Gallië vormn de Belgae en alliansje teegn de Romeinn.
## Geboorn
*Livia Drusilla, vrouwe  van Augustus
## Gestorvn
*Ptolemaeus, keunynk van Cyprus
Seine-et-Marne

thumb|Liggynge van 't departemènt Seine-et-Marne in Vrankryk
**Seine-et-Marne (77)** is e Frans departemènt, vernoemd noa de riviern de Seine en de Marne, in Île-de-France.
## Geschiedenisse
't Departemènt Seine-et-Marne was ein van de 83 departemènt'n die binst de Fransche Revoluusje, de 4e moarte 1790, ipgericht zyn in toepassynge van de wèt van 22 decèmber 1789, uut de vroegere provinsjes Île-de-France en Champagne.
## Geografie
Roend Seine-et-Marne lign de Fransche departemènt'n Val-d'Oise, Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne èn Essonne in 't wèst'n, Loiret èn Yonne in 't zuud'n, Aube en Marne in 't owst'n, èn Aisne en Oise in 't nowrd'n.

't Departemènt tèlt vele nateurgebied'n, lyk Brie en Gâtinais.
Jan van Boendale

thumb|Miniateure uut en handschrift van de kroniek ''Brabantse Yeesten'' van Jan van Boendale
**Jan van Boendale** of **Jan de Clerc** (Tervuren ca. 1280 – Antwerp'n? ca. 1351) was e Broabantse scheep'nklerk, schryver èn dichter.

Over zyn leevn is-t-er nie vele geweet'n. Zyn noame Jan de Clerc kreig-t-ie deurdat ie 't grotste deil van zyn leevn scheep'nklerk was in Antwerp'n.
## Werk
**Brabantsche Yeesten* 
**Der leken spieghel* 
**Jans Teesteye* 
**Korte kroniek van Brabant*
**Van den derden Eduwaert* 
**Hoemen ene stat regeren sal*
**Boec vander wraken*
Jan Appelmans

thumb|Beeld'ngroep ter eire van Jan èn Pieter Appelmans an de kathedroale van Antwerp'n
**Jan Appelmans** (ca. 1352 – 1411) was ein van d' architect'n van d' Onze-Lieve-Vrouwekathedroale van Antwerp'n woar dat ie verantwoordelyk was vo 't priesterkoor van de kathedroale. Ie was verzekers ook betrok'n by d' uutbreidynge van de Sint-Joriskèrke in Antwerp'n.

Ie was de voader van d'n architect Pieter Appelmans, die zyn wèrk vowrtzette.
1352

1349 - 1350 - 1351 - **1352** - 1353 - 1354 - 1355
't Joar **1352** was e schrikkeljoar die begost ip e zundag in de Julioansche kalender.
thumb|Johanna van Valois
## Gebeurtenisn
*februoari - Charles II van Navarra trouwt mè Johanna van Valois.
*In de Geldersche Broederstryd wordt e vredesbestand gesloot'n. Reinald III bluuft hertog van Gelre, zyn broere Eduard krygt Roermond en 't land van Kessel.
*Begun van d'n bouw van d' Onze-Lieve-Vrouwekathedroale van Antwerp'n.
*Willem V van Holland trouwt mè Machteld van Lancaster.
## Geboorn
*Jan Appelmans, ein van d' architect'n van d' Onze-Lieve-Vrouwekathedroale van Antwerp'n (ca.1352)
## Gestorvn
*6 december - Paus Clemens VI
Ferdinand Marinus

thumb|Portrait van Ferdinand Marinus, lithografie deur Félicien Rops (1857)
**Ferdinand Joseph Bernard Marinus** (Antwerp'n, 20 ogustus 1808 - Noamn, 6 juli 1890) was e Vlamsche landschapschilder.

Marinus kreig zyn eiste ipleidynge an d' Antwerpsche kunstacademie by de schilders Matthias van Bree en Balthasar-Paul Ommeganck. Doarip gyng-t-ie ip kunst-en studiereize noa  verschillige West-Europeesche land'n woaroender Itoalië, Duytsland, Holland en 't Alp'ngebied.

Loater kwam-t-ie per toeval in Noamn terechte. In 1835 wierd er in die stad en Academie vo Schowne Kunst'n ipgericht en Marinus wierd deur 't stadsbestier angesteld ols directeur en lesgever.
thumb|left|Le passage du guet deur Ferdinand Marinus
1411

1408 - 1409 - 1410 - **1411** - 1412 - 1413 - 1414
't Joar **1411** was e geweun joar die begost ip e dunderdag in de Julioansche kalender.
## Gebeurtenisn
thumb|Jan Hus
*Sigismund van Hongareye wordt Rooms-Duytsche keunynk
*21 februoari - Excommunicoasje deur paus Gregorius XII van d'n  Boheemschn theoloog en filosoof Jan Hus, deur zyn kritiek ip de commerce van reliek'n en ofloat'n. 
## Geboorn
;september
*22 - Richard van York of Richard Plantagenet, lid van d' Yngelsche keunynklyke familie
## Gestorvn
*Jan Appelmans, ein van d' architect'n van d' Onze-Lieve-Vrouwekathedroale van Antwerp'n
51 v.Chr.

54 v.Chr. - 53 v.Chr. - 52 v.Chr. - **51 v.Chr.** - 50 v.Chr. - 49 v.Chr. - 48 v.Chr.
't Joar **51 v.Chr.** is e joar in d' 1e eiwe v.Chr. volgenst de julioansche kalender.
[thumb|Standbeeld van Ambiorix in [Toengern]]
## Gebeurtenisn
*Inval deur Ambiorix mè 25.000 Eburoonn over de Reyn.
*Julius Caesar vernietigt 't weungebied van d' Eburoonn en de bevolkynge. De stamme verdwynt uyt de geschiedenisse.
*Gallië toet an de Reyn wordt e deil van de Romeinsche provinsje Gallia Transalpina.
*D' 18-joarige Cleopatra VII volgt heur voader Ptolemaeus XII Neos Dionysos ip ols keuniginne van Egypte. 
## Geboorn
*Cheng, Chineesche keizer van de Han-dynastie
## Gestorvn
*Julia Caesaris, zuster van Gaius Julius Caesar (50)
*Posidonius, Grieksche filosoof en astronoom (84)
*Ptolemaeus XII Neos Dionysos, farao van Egypte (66)
Rohrau

thumb|Kasteil van Rohrau
**Rohrau** (Duyts: *Marktgemeinde Rohrau*)  is e plekke en gemeinte in d' Owst'nryksche deilstoat Neder-Owst'nryk. 't Ligt in 't nowrdowst'n van 't land, dichte by de grenze mè Slovakeye en d' Owst'nryksche deilstoat Burgenland.  

Rohrau is surtout bekend ols geboorteplekke van de compositeurs Joseph en Michael Haydn. Hunder geboortehuys is nu e museum. 
thumb|left|Geboortehuys van de broers Haydn, nu e museum
Tervuren

[thumb|Liggynge in 't [arroundissement Leuvn in de provinsje Vlams-Broabant
]]
thumb|Kasteel van Ravenstein
thumb|Robianokasteel
**Tervuren** is e plekke en gemeinte in de provinsje Vlams-Broabant. De gemeinte hèt een ippervlakte van 33,62 km² en telt 23.246 inweuners (2025). 't Ligt in de Vlamsche Rand roend Brussel in 't Regionoal Landschap Deyleland en de Druyvestreke. In Tervuren zyn de meiste menschn Nederlandstoalig, moa de verfransynge van Brussel is ook hier bezig.

Vlag Tervuren.svg
Blason ville be Tervuren.svg

## Dêelgemêent'n

In 't Park van Tervuren stoat 't Keunynklyk Museum vo Midd'n-Afrika (KMMA), sedert 2018 't AfricaMuseum. In 't park stoat de dikste mammoetboom van Vloandern.  
thumb|left|'t AfricaMuseum in 't park van Tervuren

## Polletiek
* Burgemeester: Thomas Geyns (Voor Tervuren)
* Bestier: Voor Tervuren, N-VA
* Zetels: 27 (2024-2030)
** Voor Tervuren: 11 
** N-VA: 7
** Groen+Vooruit: 5
** Tervuren Unie + Volt: 4
Neder-Ôostnryk

thumb|Liggynge in Owst'nryk
**Neder-Owst'nryk** (Duyts: *Niederösterreich*; toet 1918 *Österreich unter der Enns*; 1938-1945 *Niederdonau*)  is e deilstoat (*Bundesland*) van Owst'nryk, qua ippervlak de grotste deilstoat, 19.177,78 km². D'n hoofdstad was vroeger Wenen, moa sedert 1986 is 't Sankt Pölten, ook de grotste stad van de deilstoat.

't Grenst an Slovakeye, Tsjechië en an de deilstoat'n Ipper-Owst'nryk, Steyermark en Burgenland. 

Juste lyk Ipper-Owst'nryk wordt de deilstoat oenderverdeild in vier historische kwartiern: 't Weinviertel in 't nowrdowst'n, 't Waldviertel in 't nowrdwest'n, 't Mostviertel in 't zuydwest'n en 't Industrieviertel in 't zuydowst'n.
thumb|left|Sankt Pölten
Steyermark

thumb|Liggynge in Owst'nryk
**Steyermark** (Duyts: *Steiermark*, Nederlans: *Stiermarken*,  Yngels: *Styria*) is e deilstoat (*Bundesland*) in 't zuydowst'n van Owst'nryk. Steyermark grenst an Slovenië in 't zuyd'n en an de deilstoat'n Karinthië, Salzburg, Ipper-Owst'nryk, Neder-Owst'nryk en Burgenland. D'n hoofdstad is Graz. 

Steyermark is oenderverdeild in 1 zelfstandige stad (*Statutarstadt*: Graz), en 12 district'n (*Bezirke*).
thumb|left|Zicht ip Graz
Ulster-Schots

thumb| Percentage van menschn die Ulster-Schots klap'n in 't nowrd'n van Ierland, volgns e volkstellynge in 2011
**Ulster-Schots**, **Ulster Scots** of **Ullans** is 't dialect van 't Schots die gesprook'n wordt in deiln van Ulster in Ierland. Sommigte definiesjes van Ulster Scots kunn ook standoard Yngels bevat'n, gesprook'n met en Ulster Scots accent.
Burgenland

thumb|Liggynge in Owst'nryk
**Burgenland** (Hongoars: *Őrvidék*) is de meist owstelyk geleegn en minst bevolkte deilstoat (*Bundesland*) van Owst'nryk. Burgenland grenst in 't zuydwest'n an de deilstoat Steyermark en in 't nowrdwest'n an Neder-Owst'nryk. In 't owst'n grenst 't an Hongareye. Ip de grenze tusschn Owst'nryk en Hongareye ligt 't Neusiedler Meer. Heilegans in 't nowrd'n en 't zuyd'n zyn der korte grenzn mè Slovakeye en Slovenië. D'n hoofdstad en grotste stad van de deilstoat is Eisenstadt. 

Burgenland is in 1920 gevormd uyt de gebied'n die Hongareye most ofstoan achter d'n Eiste Weireldoorloge volgns 't verdrag van Trianon.

Burgenland is oenderverdeild in 2 zelfstandige steed'n (*Statutarstädte*: Rust en Eisenstadt) en 7 district'n (*Bezirke*).
thumb|left|'t Neusiedler Meer in de wynter
44 v.Chr.

47 v.Chr. - 46 v.Chr. - 45 v.Chr. - **44 v.Chr.** - 43 v.Chr. - 42 v.Chr. - 41 v.Chr.
't Joar **44 v.Chr.** is e joar in d' 1e eiwe v.Chr. volgenst de julioansche kalender.
thumb|350px|Julius Caesar wordt vermowrd
## Gebeurtenisn
*In Rome wordn Julius Caesar en Marcus Antonius verkoozn toet consul van 't Romeins Ryk. De moand juli wordt vernoemd noa Caesar.
*15 moarte - Julius Caesar wordt binst e vergoarynge van de Senoat, in 't Theoater van  Pompeius deur tjestig teegnstanders vermowrd met 23 dolksteek'n.
*Cleopatra VII keirt were noar Alexandrië en lat heur broere Ptolemaeus XIV Theos Philopator vergiftign. Doarachter regeert ze tegoare met heur 3-joarige zeune, Ptolemaeus XV Caesarion, over Egypte.
## Geboorn
*Gnaius Calpurnius Piso, Romeinsche consul en stoatsman
## Gestorvn
*15 moarte - Julius Caesar, Romeinsche militair en stoatsman (56)
*Ptolemaeus XIV Theos Philopator, farao van Egypte (16)
Joseph Haydn

thumb|Portrait van Haydn deur Thomas Hardy (1792)
**(Franz) Joseph Haydn** (Rohrau, 31 moarte 1732 – Wenen, 31 meie 1809) was en Owst'nryksche compositeur uyt de klassieke periode. Ie speelde e belangryke rolle in d' oentwikkelynge van koamermuziek. 

Haydn brocht e growt deil van zyn carrière deure ols hofmuzikant vo de ryke Hongoarsche familie Esterházy ip hunder ofgeleegn landgoewd. Ie was moat en mentor van Wolfgang Amadeus Mozart, tutor van Ludwig van Beethoven, en oedere broere van compositeur Michael Haydn.

Ie schreif concerto's, mesn, opera's, strykkwartet'n en symfonieën.
thumb|left|Haydn die e kwartet speelt
Vorarlberg

thumb|Liggynge in Owst'nryk
**Vorarlberg** is de meist westelyk geleegn deilstoat (*Bundesland*) van Owst'nryk. 't Grenst in 't nowrd'n an Duutsland, in 't owst'n an Tirol en in 't zuud'n en 't west'n an Liechtenstein en Zwitserland. D'n hoofdstad van de deilstoat is Bregenz.
 
In teegnstellynge toet de reste van Owst'nryk, woar da Beiers de traditionele toale is, is Vorarlberg cultureel meir verwant met de gebeurs Liechtenstein en Zwitserland, woar dat ook Alemannisch geklapt wordt. 
thumb|left|Bregenz an 't Bodenmeer
Beiers

[thumb|'t Beiers toalgebied in 't [blow]]
't **Beiers** (Beiers: *Boarisch* of *Bairisch*) is e groep Ipperduytsche dialect'n die gesprook'n word'n in 't grotste dêel van Beyern, 't grotste dêel van Ôost'nryk, in Zuud-Tirol en in 't dorptje Samnaun in Graubünden (Zwitserland). Der zyn zeker 12 miljoen sprekers.

In Beyern is 't Beiers de spreektoale van de grôte mêerderheid van de bevolkynge, in Ôostnryk zelfs van iederêen. Mêer en mêer wordt 't Beiers, lyk 't Alemannisch, anzien lyk e zelfstandige toale.

't Beiers wordt nog oenderverdêeld in 't Nôordbeiers (Oberpfalz), 't Midd'nbeiers (Niederbayern, Oberbayern, Neder- en Ipper-Ôost'nryk, Wenen) en 't Zuydbeiers (Tirol, Zuyd-Tirol, Karinthië).
Virginia

thumb|Virginia in de Vereinigde Stoat'n
**Virginia**, officieel **Commonwealth of Virginia**, is ein van de stoat'n van de Vereinigde Stoat'n. 't Is ein van de vier stoat'n die d'n titel van Commonwealth droagn. De noame is e verwyzynge noa Elizabeth I van Yngeland, *The Virgin Queen*. 

De stoat grenst in 't nowrd'n an Maryland en Washington D.C., in 't zuyd'n an North Carolina en Tennessee, in 't west'n an Kentucky en West Virginia en in 't owst'n an Chesapeake Bay en d'n Atlantischn Oceoan. D'n hoofdstad is Richmond.

Virginia was ein van de dertien kolonies die in d' 18e eiwe in ipstand kwoamn teegn  de Britse overheersynge. Drie van de belangrykste *Founding Fathers* (groendleggers van de Vereinigde Stoat'n), kwoamn uyt Virginia, George Washington, Thomas Jefferson en James Madison.  
thumb|left|Richmond an de riviere James
Zwoaluwn

**Zwoaluwn** of **zwalms** (Hirundinidae) vormn e familie in d' orde van de zangveugels. De familie telt 19 geslacht'n woaroender 88 sowrt'n.

't Zyn kleene toet middelgrowte veugels (11-22 cm) en ze joagn ip insect'n binst de vlucht. Z' hèn lange vlerk'n en vele sowrt'n hèn e gevorkte steirt. 

De veugels zyn weireldwyd te vynd'n, uytgezoenderd in de poolgebied'n. In Europa leevn vuyf sowrt'n:  *Hirundo rustica*, *Riparia riparia*, *[[Delichon urbicum]]*, *Ptyonoprogne rupestris* en *Cecropis daurica*.
## Lyste van geslacht'n
**Alopochelidon* 
**Atticora* 
**Cecropis* 
**Cheramoeca*
**Delichon* (3 sowrt'n woaroender de geweune huyszwalme)
**Haplochelidon* 
**Hirundo* 
**Neochelidon* 
**Notiochelidon* 
**Petrochelidon* 
**Phedina* 
**Progne* 
**Psalidoprocne*
**Pseudhirundo*
**Pseudochelidon* 
**Ptyonoprogne* 
**Riparia* 
**Stelgidopteryx* 
**Tachycineta*
François Couperin

thumb|Portrait van Couperin (anoniem), collecsje van 't Kasteil van Versailles 
**François Couperin** (Parys, 10 november 1668 – Parys, 11 september 1733) was e Fransche compositeur en organist van de barok. Zyn bynoame is *Couperin le Grand* vo 't oenderscheid te moak'n tusschn andere leed'n van de muzikoal getalenteerde Couperin-familie. 

Neffest zyn klavecimbelmuzyk schreif Couperin orgelmuzyk, religieuze en weireldlyke vocoale muzyk en koamermuzyk. Ie publiceerde ook theoretische werk'n over 't speeln van klavecimbel en over muzykbegeleidynge.
Klavecimbel

thumb|Vlamsche klavecimbel
E **klavecimbel** is e snoarinstrument die mè toetsn bespeeld wordt. Vó 't oentstoan van de piano was 't t'hope mè 't puyporgel 't belangrykste toetsinstrument. In teegnstellynge toet de piano, woar da by 't indruk'n van e toetse en hoamertje teegn de snoare sloat, wordt by e klavecimbel de snoare getokkeld deur middel van e pennetje. De klank die doadeure geproduceerd wordt, is  specifiek vo 't instrument en trekt ip da van e luyte.

D' eiste gesloagde exemploarn wierd'n in de 16e eiwe in Itoalië gemakt. 't Instrument was styf geliefd by de compositeurs uyt de 17e en 18e eiwe. 't Speelde e belangryke rolle in 't barokorkest.
Venetië

thumb|Canal Grande in Venetië
thumb|Lagune van Venetië 
**Venetië** (Italioans: *Venezia*, Venetioans: *Venezsia*) is e stad in 't nowrdowst'n van Itoalië en d'n hoofdstad van de regio Veneto. De stad is e belangryke toeristische bestemmynge en stoat weireldwyd bekend vo 't historisch center mè zyn vele kanoaln.

De stad ligt in e lagune die begrensd wordt deur 't schiereiland Cavallino-Treporti en d' eiland'n Pellestrina en Lido. Binn de lagune lign nog andere eiland'n, lyk Murano, Torcello, Burano, Giudecca en San Giorgio Maggiore. De stad is mè 't vasteland verboend'n deur e bykan vier kilometer lange brugge, de Ponte della Libertà.

De klassieke Venetioanschn bowt is de gondel (Italioans: *gondola*), alhoewel dan ze nu surtout gebruykt word'n vo toerist'n, of vo trouws, begroavyngn of andere vieryngn.  

Belangryke bouwwerk'n zyn:
*De Basilieke van San Marco ip de Piazza San Marco 
*'t Dogepaleis, neffest de basilieke
*De Campanile, de klokketorre
*Torre dell'Orologio
*De Basilieke van Santa Maria della Salute

Sedert 1987 stoat Venetië mè zyn lagune ip de Weirelderfgoedlyste van d'n UNESCO.
Viole

thumb|Vowr-en zykant van e viole 
De **viole** is e snoarinstrument mè vier snoarn. 't Is 't klèinste lid van de violefamilie die bestoat uyt de viole, d' altviole en de cello. 

De klank wordt geproduceerd deur de snoarn te loat'n triln met e strykstok, of deur te tokkeln met de vyngers. D' hoet'n klankkasse dient vo 't geluyd van de trilnde snoarn te versterk'n. De toetse van e strykinstrument is 't gedeilte woarip dat de vynger wordt geplatst vo de townhoogte te bepoaln. De viole wordt deurgoans bespeeld deur 't instrument tusschn de kinne en de schoewre vaste t' hoed'n en met de vyngers van de lynkerhand de snoarn teegn de toetse te druk'n vo de snoare te verkort'n en azo hoger te doen klynk'n.
Kinne

thumb|Kinne mè stoppelboard
By menschn is de **kinne** 't oenderste deil van 't oanzichte oender de moend. 't Wordt gevormd deur de punt van d' oenderkoake  (mandibula). 

E goewd oentwikkelde kinne wordt anzien lyk ein van de morfologische kenmerk'n van Homo sapiens, in teegnstellynge toet andere menschelyke vowroeders, lyk de dicht verwante Neanderthoalers. 

E dubbele kinne of oenderkinne is e loagsje vet oender de kinne. D' owrzoak'n zyn veroederynge, genetischn anleg of overgewicht.
thumb|left|Oenderkoake (mandibula)
Lagune

[thumb|Lagune van Garabogaz-Göl ([Turkmenistan)]]
E **lagune** is en oendiepe woatermassa die van e grottere woatermassa wordt geschèid deur zandbank'n, rifn of barrière-eiland'n. Lagunes wordn geweunlyk oenderverdeild in kustlagunes en atollagunes. 
 
E bekende lagune is de Lagune van Venetië.
[thumb|left|Lagune van Glenrock, in Newcastle ([Austroalië)]]
Zêelelies

**Zeilelies** (Crinoidea) zyn e klasse van de stekkervelbeist'n (Echinodermata), de stamme die ook de zeistern, slangestern, zei-egels en  zeikomkommers bevat.

't Zyn sessiele (vaste ip e styngel) of mobiele zeibeist'n die trek'n ip plant'n. Ze valn ip  deur hunder felle kleurn. Hunder lyf met e kalkskelet bestoat uyt 5 poar oarms roend de moend, mè zytak'n. D' oarms zyn bezet mè trilhoarn woarmee da 't eet'n noa de moend gevoerd wordt.

Vele duyznde sowrt'n zyn al uytgestorvn. D'n dag van vandoage zyn der om en by de 625 leevnde sowrt'n bekend, surtout uyt de tropische zeien. 
## Ordes
*Bourgueticrinida
*Comatulida
*Cyrtocrinida
*Hyocrinida
*Isocrinida
*Millericrinida
Zandgeirnoars

De **zandgeirnoars** (Crangonidae) vormn e familie van tienpowtign uyt de infraorde van de geirnoars (Caridea).

Z' hèn goewd oentwikkelde facetoogn, lange antennes en e woaiervormige steirt. 't Zyn alleseters die van kleur kunn verandern vor hunder an te pasn an den oendergroend.
## Geslacht'n
* *Aegaeon* 
* *Argis* 
* *Crangon*, woaroender de grysde geirnoare (*Crangon crangon*) 
* *Lissocrangon*
* *Lissosabinea* 
* *Mesocrangon* 
* *Metacrangon* 
* *Neocrangon* 
* *Notocrangon*
* *Paracrangon* 
* *Parapontocaris* 
* *Parapontophilus* 
* *Philocheras* 
* *Placopsicrangon* 
* *Pontocaris* 
* *Pontophilus*
* *Prionocrangon* 
* *Pseudopontophilus* 
* *Rhynocrangon* 
* *Sabinea* 
* *Sclerocrangon* 
* *Syncrangon* 
* *Vercoia*
Antonio Vivaldi

thumb|Antonio Vivaldi deur François Morellon la Cave, 1725
**Antonio Lucio Vivaldi** (; Venetië, 4 moarte 1678 – Wenen, 28 juli 1741) was en Italioansche barokcompositeur, violist, leiroare en rooms-katholieke paster.

Ie schreif vele instrumentoale concerts vo viole en andere muzykinstrument'n, ook vocoale genres en opera's. Zyn bekendste werk is *Le quattro stagioni*  (De vier joargetyd'n), e cyclus van vier violeconcerts.
Zêe-egels

**Zei-egels** (Echinoidea) zyn stekkerige, bolvormige beist'n in de klasse van de stekkervelbeist'n (Echinodermata). Der leevn omtrent 950 sowrt’n ip de zeibodem in al d' oceoann. 

Zei-egels zyn gemiddeld 3 toet 10 cm in deursnee. Z'hèn en hart pantser mè stekkers. Hunder moend zit van oendern. Ze beweegn troage, kruyp'n met hunder buyzevormige voetjes en duwn hunder zelve voruyt met hunder stekkers. Z' eet'n surtout algn, moar ook beist'n die troage beweegn of vaste zit'n an de bodem. 
## Indeilynge
*Subklasse Perischoechinoidea
**Orde Cidaroida 
*Subklasse Euechinoidea
**Superorde Atelostomata
***Orde Cassiduloida
***Orde Spatangoida 
**Superorde Diadematacea
***Orde Diadematoida
***Orde Echinothurioida
***Orde Pedinoida
**Superorde Echinacea
***Orde Arbacioida
***Orde Echinoida
***Orde Phymosomatoida
***Orde Salenioida
***Orde Temnopleuroida
**Superorde Gnathostomata
***Orde Clypeasteroida
***Orde Holectypoida
Zêekomkommers

**Zeikomkommers** (Holothuroidea) zyn e klasse van stekkervelbeist'n (Echinodermata). 't Zyn zeibeist'n  met e leerachtig vel en e lankwerpig lyf. Lyk al de stekkervelbeist'n hèn zeikomkommers en endoskelet juste oender hunder vel. 

Zeikomkommers zyn weireldwyd te vynd'n ip de zeibodem, woar dan z' hunder kruyp'nd vowrtbeweegn. Der zyn roend de 1.717 sowrt'n, vo 't grotste deil in Azië-Pacific. Verschillige sowrt'n wordn gebruykt in gerecht'n of vo medicyne, surtout in Azië. Zeikomkommers speeln e nuttige rolle in 't ecosystème van de zeie omdan z' help'n by 't recycleern van voedyngsstofn en 't ofbreek'n van ofval en ander orgoanisch materioal.

Zeikomkommers leevn van kleene, zweevnde organismn die uyt 't woater word'n gefilterd. Z' hèn tentoakels roend hunder moend woarmee dan z' hunder eet'n verzoameln.

Zeikomkommers zyn an hunder noame gekomn deurdan ze trek'n ip de vrucht van de komkommerplante.
## Ordes
*Apodida 
*Aspidochirotida 
*Dendrochirotida 
*Elasipodida 
*Molpadida
Cello

thumb|Oenderdeiln van e cello
De **cello** (kort vo **violoncello**) is e snoarinstrument van de violefamilie die bestoat uyt de viole,  d' altviole en de cello.  De cello hèt e speciale klank en e bereik van vier, gemiddeld vuyf, somtyds zelfs zes octoavn.
 
De cello is oengeveer 120 cm lank. 't Instrument is bespann mè vier snoarn die van leige noar hoge zyn gestemd. Ze loop'n vanof 't steirtstik over de kam noa de stemknop'n vanboovn oender de krulle. De kam ligt tusschn de twèe klankgoat'n. 't Stemn gebeurt met de stemsleutels vanboovn of met de fynstemmers an 't steirtstik.

't Instrument wordt ip de juste speelhoogte gebrocht deur 't uytschuyvn van de steirtpinne an d'n oenderkant. De cello wordt geweunlyk al zit'nd bespeeld met e strykstok, met de pinne die steunt ip de groend.
Moend

thumb|moend 
De **moend** is d' openynge  in de kop van de meiste beist'n woardeure da 't eet'n 't lyf binnkomt. 

't Woord "muyle" wordt ook gebruykt, moa met e familiaire of zelfs platte beteikenisse os 't over e mens goat. D'n term muyle is weet'nschappelyk gereserveerd vo  zoogbeist'n van d' orde Carnivora, of meir in 't algemein vo    vleiseet'nde gewervelde beist'n. D' hoornachtige structeure die de moend van e veugel bedekt, vormt zyn bek of snoavel.

By vele beist'n zyn der in de moend tand'n vo 't eet'n te knabbeln en te byt'n, en e toenge vo 't produceern van geluyd en vo te knabbeln en te zwelgn.  An de buyt'nkant van de moend zyn der ook dikwyls twèe lip'n.