open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tope (Insectneter)

**Toopn** of **tolpn** (Soricidae, Nederlands: *spitsmuizen*) zyn zoogdiern uut de orde van de insectneters. In de weireld zyn der e sôorte of 400, die verre overol ter weireld leevn, buutn Australië en Antarctica. Z'eetn ollemoale vlêes (fernient of klêne bêestn), mo 't zyn der ouk die nog plantn derby eetn. Oloewel dan ze wel e bitje up e muus met e lange neuze trekkn, zyn 't gin muuzn, 't zyn zest gin knoagdiern. 

Toopn en nog e cloaca (geslachts- en verteiriengskanoal, lik byn kiekns), die byn de mêeste zoogdiern eschid is. Nunder erte sloat oek indeliks zêre (600 keirs per menute), woadeure dan ze nie ol te lange leevn (e goe 2,5 joar). In nunder spuug zit er e sôorte vergif.

In West-Vloandern zyn der 6 verschillige sôortn:
* Dwergtope
* Geweune Bustope
* Twikleurige Bustope
* Woatertope
* Uustope ('t mêest van ol)
* Veldtope

## Varia
De West-Vlamsche noame komt van de Fransche noame voun mol: *taupe*, ol zeggn d'Italioanders ouk wel *toporagno*.

De noame tope is ouk gebruukt voun e sôorte woelmuus an te duudn.
Adolf Fick

thumb|<center>Adolf Fick in 1897
**Adolf Eugen Fick** (Kassel (Duutsland), 3 september 1829 – Blanknberge, 21 augustus 1901) was een Duutschn fysioloog. J’oalde z’n doctoroat in de medicynn in 1851 in Marburg. J’is ‘t mêest gekend gerakt deur z’n uutvindinge van de contactlenze en deur de noar em vernoemde *Wet van Fick* (1855), die de diffusie beschryft in gassn en vloeistoffn. 

Adolf Fick was de zeune van een architect. Al van styf vroeg wierd z’n talent vo wiskunde en fysica ipgemerkt. An z’n 23 joar schrêeft ’n em in vo geneeskunde an den universiteit ip anroadn van z’n oudere broere Heinrich. Je was ook g’interesseerd in filosofie en literateure.

In 1856 publiceerdege Fick een standoardwerk over Medische Fysica met ounderwerpn die vo dien tyd styf actueel woarn.

In 1887 ountwikkeldet ie een lenze die anzien wordt als de êeste succesvulle toepassinge van de contactlenze. Je testte die lenze, gemakt van zwoar bruun glas, vo ‘t êest uut ip keuns, loater ip z’n zelvn en nog loater ip een klêne groep vrywilligers. Z’n idee wierd de volgende joarn deur verschillige andere uutvinders verder ountwikkeld.
Crocs

thumb|<Center>Crocs bestoan in olle sôortn en kleurn
**Crocs** is een Amerikoans bedryf da lichte, plastikke schoen makt die styf populair zyn in de zomer. Ze bestoan sedert 2002.

## Externe koppelienge
* Officieeln website
Koter

thumb| ''Fulica atra''
E **koter** (*Fulica atra*, Nederlands: meerkoet) is e sôorte woaterveugel uut de familie van de ralln. 

## Uutzicht
Koters zyn hêlegans zwort, buutn nunder bek en nunder vôoroofd, die snêeuwwit zyn en ezô indeliks ofsteekn teegn de reste van nunder lyf. Ze kommn tout 38 cantimeiter lank en nunder pôotn zyn groene me tintjes die roundachtig zyn en woamei dan ze goed over ’t woater kunn loopn voun an te zettn an ze wulln vliegn (dan ze nie ol te vele doen).

## Leefgebied
Ze kommn vôorn in woater die stille stoat of die nie ol te zêre stroomt, verre overol in Europa en grôte dêeln van Azië, Australië en Nôord-Afrika. In West-Vloandern kuj ze viendn up de mêeste grôte vyvers.

## Leevnswyze
thumb|left|E joungsje van e koterKoters moakn nestn van taksjes, riet en aar plantn an de bôord van vyvers en pittn of up stikkn out die uut ’t woater zitten. Up die nestn leggn ze toet 10 eiers, dan d’ouders tope uutbroedn in e dag of 25. De joungn kunn ol vliegn achter e weke of 8. Mêestol bluuvn nie olle joungn leevn omdan ze upefret zyn deur snoeks of dôodepekt zyn deur nunder eign ouders. Ze doen dadde an ze ounder druk stoan, bevôorbeeld a ’t er gin teetn enoeg is en de joungn tevele ankern. Ze zien der nog hêel aars uut dan nunder ouders. Ze zyn miender zwort en z’en ouk nog gin wittn bek en nundern kop is rôod. 

’t Zyn agressieve en territorioale veugels die e bitje vanolles eetn, zowel plantn of bêestn. An ze duukn achter woaterplantn, spriengn z’êest no boovn. Z’eetn dus plantn, zoad, slekkn, wormes en fernient. Ze kunn 10 joar oud kommn.
21 ogustus

**21 ogustus** is den 233stn dag van 't joar (234stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 132 doagn toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 1165 - Philippe II, keunienk van Vrankryk
* 1975 - Caroline Gennez, Vlamsche politica
## Gestorvn
* 1901 - Adolf Fick
Tope (Woelmuus)

**Toopn** of **tolpn** (*Microtus arvalis*) zyn e sôorte muuzn die in West-Vloandern olgemêen vôornkommn. 

## Uutzicht
Van uutzicht trekkn toopn up geweune muuzn, mo ze verschilln egliek redelik styf van makoar. Nundern steirt is korter (maximum 5 cantimeiters) en 't stoat oar up, z'enn klinder ortjes en oogsjes en nundern kop is rounder. Ze kunn tout 12 cantimeiters lank kommn en 50 gram weegn (de vintjes, de wuvetjes e bitje miender). Van kleur zyn ze bruun-grysde.

## Leefgebied en verspreidienge
Toopn kommn verre in hêel Europa en grôte stikkn van Azië vôorn, tope me nog e hêeln oop aar sôortn van 't zeste geslacht *Microtus*. Buutn in stravve busschn en styve natte streekn, kunn ze overol eirn, vaneigns ouk up stikkn met olle sôortn kôorn en grounsels. In nateurlikke streekn eetn ze ges, mor up stikkn eetn z'olle sôortn plantn en kwêekn z'ouk vele zidder.

## Leevnswyze
Toopn leevn nie ol te lange, e goe 4,5 moandn. Ze kunn ol jounksjes krygn achter 33 doagn, wuvetjes kunn ol achter 13 doagn vul estookn zyn. Ze kunn 3 nestn enn tusschn moarte en oktober, woarachter dan ze dôod goan. 

Nunder nestn zittn e cantimeiter of 30-40 ounder de ground, mo ze groavn gin tunils, ze moakn e sôorte van gangn tusschn 't ges woarin dan ze leevn. Ze moakn ezô e hêel systeim woa dan ze verre nôois buutn goan. Z'en ollemoale e territorium, mor an der te vele toopn zyn, leevn ze oltemets ouk in kolonies, ol gebeur et ouk dan ze en aar territorium zoekn (mêestol omdan der nie enoeg wuvetjes zyn). Klemmn en kunn ze nie ol te goed.

't Zyn ouk nog wel bêestn die toopn eetn. Stekveugels (lik vookn) en uuls zyn veugels die derup joagn, olle sôortn marters die oul ier leevn (wezels en fiesjows) en vaneigns ouk vossn en kattn.

## Uutdrukkienge
*Toopn zyn veldmuuzn: ezeid at er etwien * 't I t'oopn dat...* zegt
Tienke

**Tienkn** (*Tinca tinca*) zyn e sôorte visschn uut de familie van de karpers.

## Uutzicht
Tienkn zyn olyfgroene tout goudbruun van kleur en ze trekkn van vorme up geweune karpers. 't Grôte verschil zit in de vorme van de vinn (die vele rounder zyn van e tienke) en nunder schubbn, die vele klinder zyn dan van karpers. Doadeure zyn ze vele gletscher of de mêeste visschn, nunder vel trekt nog 't mêeste up dat van e poalienk. Z'en ouk dradjes an nunder mule, woamei dan ze bêestjes zoekn up de ground.

thumb|left|125px|E jounge tienkeDe joungsjes en e grôte, zworte plekke teegn nundern steirt, woavan dat er nie echt eweetn is voun wuk dat dient (ol zoudt kunn zyn voun aar visschn te doen twyfeln over wuk da nundern vôorkant is).

## Verspreidienge en leefomgevienge
Ze kommn vôorn in olle sôortn troebel woater woa dan der vele plantn in stoan. In kloar woater of in beekn die zêre stroomn leevn ze nie, in brak woater kunn ze wel overleevn. 

Ze zwemmn round in hêel West-Europa (ouk up de Britsche Eilandn) tout verre in Azië (Baïkalmeer en de Jenisej (de grotste riviere die in de Nôordelikke Yszêe uutmoundt)).

## Leevnswyze
Tienkn eetn mêestol by nachte en ze zoekn toune achter algn, plantn en olle sôortn zochte bêesterie, dan ze uut de môze dan ze upzuugn, filtern. Beisn 'n dag verduukn ze nunder mêestol geweune tusschn de plantn.

In mei en juni poain ze en legt 't wuvetje tusschn de 300 en 800 000 eiers tusschn de plantn van 't woater woa dan ze in leevn.

In de wienter oudn ze e wientersloape, in tydn dat er nie vele gin zuurstoffe en is, kunn ze nunder metabolisme ouk indeliks vertroagn.

Visschers duvn ouk wel oltemets ekir e tienke uut 't woater oaln en 't zyn ouk nog wel menschn die e tienke in nunder vyvertje steekn, omdan ze stoffn zoudn ofgeevn die neukn van aar visschn zoudn kunn geneezn. In 't Iengels noemt de tienke *tench*, mor en aar noame *doctor fish*. 

## Aar betêkenisse
E tienke is in West-Vloandern ouk e wôord voun e dom vromens.
't Koekoeksnest

**'t Koekoeksnest** wos e luustersoap op Radio 2. 't Gink over 't gelyknoamige otel-restorang en zyn personêel. Dat stoeg zogezeid op 'n Rôonberg. 't Dein e hêeln oop bekende Vloamiengn mei, moar ouk acteurs die ollêne bekend woarn van tonêel. 

't Koekoeksnest liep van 1 januoari 1990 tout 31 december 1997. Iddern dag wos ’t er een episode van e menute of tiene, en ’t begoste juuste vôor de noene. 't Wos van meet an ol styf populair: 't programma oalde regelmoatig mêer of 1 miljoen luusteroars. 

Specioal vo de 100e episode is hêel 'n equipe na 'n Rôonberg ofezakt om de aflevering ter plekke op te neemn.

## Woa gink et over?
Albert en Maria koopn in 1989 e gebouw over van Julien Descamps, die d'r vo niet meugt bluuvn weun. Z'en 2 joengs: Sylvia, die in gank is mi de zeune van de concurrensje, en Freddie, die in 't restorang werkt moa mêer bezig is mi zyn muzikoptreedns.
'n Grôotn concurrent van 't Koekoeksnest is De Lekkerbek, ouk een otel-restorang op 'n Rôonberg.
In 't Koekoeksnest beleevn ze diengn die olleman meimakt. 't Bezoundere wos ouk da de gebeurtenissn gelyk liepn mi d'actualiteit: a 't Weireldkampioenschappn voetbol woarn in 't echte leevn, ton wos 't ouk van dadde in 't Koekoeksnest.

## Personages
*Albert Leenders, eigenoare van 't Koekoeksnest: Ugo Prinsen
*Maria Leenders-Baeten, zyn wuuf: Emmy Leemans
*Freddie Leenders, nundern zeune: Robin David
*Julien Descamps, oud-eigenoare: Jacky Morel
*Veronique Windels, de moarte: Marleen Maes
*Karel Olaerts, ulpe: Bert Champagne
*Janine Goudblomme, kokkinne: Magali Uytterhaegen

*Roger Deneyn, eigenoare van De Lekkerbek: Anton Cogen
*Tim Deneyn, zyn zeune: Stijn Dewitte
*Jenny Lemaire, vriendinne van Roger Deneyn: Suzanne Juchtmans
*Eric Vervloet, neur zeune: Maarten Verbeuren
*Torino, kok: Walter De Groote
*Céline, moarte: Leen Persijn
*Pauline, neur dochter: Sylvie Opsommer
*Henk, moat van Eric: Henk Vermeulen

*Fons Geiregat, gazettemarchang: Jo De Meyere
*Mariette, zyn wuuf: Jenny Tanghe
*Mielke Tullekens, colporteur van de gazettn: Will Ferdy
*Koenraad Verschaffel, cultureel organisoator: Oswald Versyp
*Henriette, griezelmadam in 't Koekoeksnest: Machteld Ramoudt
*Charlotte, griezelmadam in 't Koekoeksnest: Lea Couzin
*Va Vic, de voader van Albert Leenders: Jaak van Assche
*Dokteur uut de streke: Lionel Demeyer
*Little Joe: Kurt Defrancq
*Pat Boon: Marc Lauwrys
*Sylvia Leenders, de dochtre van Albert en Maria: Sara Vertongen, Sofie Laenen

## Bepeizers & moakers
*Dramaturgie: Michel De Sutter
*Regie: Gie Laenen
*Schryvers: Freek Neirynck / Gie Laenen / Marc Peters/ Guy Bernaert / Frank Van Laecke / Michel De Sutter...
*Geluudsregie : Jan Van Driessche
*Produkseassistense: Marinelle De Winne
*Titelmuziek: Jan D'Hoine
Bertelôot

De **bertelôot** of  **zêe-iengel** (*Squatina squatina*) is e vis uut de familie van iengelhoain (Squatinidae). 
## Uutzicht
De bertelôot is e platte, klêene sôorte hoaie me brêe borstvinn. J'is a-peu-près 0,9-1,2 meter lank en je weegt gemiddeld tout 80 kilo. D'r zyn sôortn die 2,5 meter lank kunn wordn. Under bovenkant is bruungrysde van kleur met ounregelmoatig gevormde, dounkere vlekkn, under buuk is vuulwit. 't Wuvetje is assan veel grotter of 't vintje.
thumb|left|Uutzicht van de zêe-iengel

## Leefgebied
De bertelôot is e zoutwoatervis. Je prefereert e gemoatigd klimoat en leeft hoofdzoakelik in den Atlantischn Oceoan, moar ook in de Middellandsche Zêe. Langst uze kust kom j' allêne moa jounge exemploarn teegn, surtout in de zomer.
## Eetn
Zêe-iengels eetn surtout vissn, kriftachtign en wêekbêestn.

## Vôortplantienge
't Wuvetje is levendboarend, lik de mêeste hoain. In de zomer krygt z' a-peu-près 7 tout 25 joungsjes van ca. 20&nbsp;cm. lank.

## Externe koppelienge
*Fotto's van de bertelôot ip FishBase
Johny Vansevenant

thumb|Johny Vansevenant in 2012
**Johny Vansevenant** (Roeseloare, 13 juli 1958) is e West-Vlamsche VRT-journalist, die ipgroeide in Lichtervelde en nu in Gent weunt.

Je studeerdege Germoansche toaln an den universiteit van Gent. Achter z'n legerdienst in 1980 dêed 'n verschillige interims in 't middelboar ounderwys. Vanof 1984 gaft 'n Nederlandsche lesse an Franstoalige ambtenoarn in Brussel. Je combineerdege 't ounderwys me reportagewerk by de gewestelike radio-omroep West-Vloandern. In januoari 1988 giengt 'n werkn by de radionieuwsdienst. 

Sedert 1990 volgt 'n de Belgische polletiek vo de VRT en je werkt ôok by de televiezje ols interviewer in *De Zevende Dag*.

Johny Vansevenant is ossan bezeetn gewist van de velokoers uut de joarn '60 en '70 en je wos surtout fan van Eddy Merckx. Je wos gefascineerd deur de wielerverslaggevienge van Jan Wauters en Marc Stassijns. 

T'hope me  Patrick Cornillie van 't Nationaal Wielermuseum in Roeseloare het 'n een boek geschreevn: *De mannen achter Merckx*, woarin dat er e hêel dêel ploegmoats vertelln over Merckx ols coureur én ols mens, met 500 unieke foto's.
Marleen Maes

**Marleen Maes** (Yzegem, 18 juli 1951) is e Vlamsche actrice.

Ze speelde gastrolln in De Collega's, De Paradijsvogels (Ouze Vrouwtje), Postbus X (Von Stroheim en Olga in 1992), Thuis (Lilianne De Roep), Flikken (Lisette Van Hoof), Verschoten & Zoon, Wittekerke, Zone Stad (Magda), en Familie (Gerda).
Op de radio speelde ze de rolle van Veronique, de moarte in 't Koekoeksnest.

Marleen Maes is de schôondochter van acteur Anton Peters e moeder van acteur Wim Peters.

## Externe koppelienge
*Neur profil op IMDB
18 juli

**18 juli** is den 199stn dag van 't joar (200stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Der volgn nog 166 doagn toet 't ende van 't joar.
## Gebeurtenissn
## Geboorn
* 1501 - Isabella van Habsburg, keuniginne van Denemarkn, Nôorweegn en Zweedn  deur te trouwn mè Christian II van Denemarkn
* 1552 - Rudolf II, keizer van 't Hillig Rooms Ryk
* 1918 - Nelson Mandela, Zuud-Afrikoanschn anti-apartheidstryder en pollitieker
* 1951 - Marleen Maes, West-Vlamsche actrice
## Gestorvn
* 1100 - Godfried van Bouillon, hertog van Neder-Lotharingen en êen van de leyders van den Êeste Kruustocht
Willem van Yper

**Willem van Yper** (of Willem van Lo) (ca. 1090 – Lo, 24 januoari 1162 of 1164), was burggroave van Yper en groave van Kent.

Je was ’n ounwettige zeune van Filips van Lo (†1104) en zyn byzit, die van geweun volk ofkomstig was en *de dame van Lo* genoemd wordt. Filips van Lo, de joungste zeune van Robrecht de Fries, haad e versterkte vestigienge gebouwd in Lo, woa dan ôok de Augustynermonnikn in 1093 hunder St.-Pietersabdye (1093-1797) bouwdn. De St.-Pieterskerke is nog e stik van die abdye.

Willem trouwde met e dochter van Godfried van Leuven, de zuster van Adelheid van Leuven, die keuniginne van Iengeland was deurda ze getrouwd was mè keunienk Hendrik I van Iengeland.

## Zyn leevn in Vloandern
Willem probeerde verschillige kêern zyn rechtn ols ipvolger van de groaf van Vloandern ip te eisn, omdat ’n den ênigstn overlevenden noakommelienk in mannelikke lyne van Robrecht de Fries was, mo dat is hem nie gelukt omdat ’n gin wettige zeune was.
* 1119: Boudewyn VII van Vloandern stierf zounder ipvolger. Karel de Goein, die ôok e klêenzeune van Robrecht de Fries was, mo langs moeders kant, volgdeg hem ip. De moeder van Boudewyn VII, Clementia van Bourgondië, ha pertang vo Willem gevochtn.
* 1127: Karel de Goein stierf zounder ipvolger. Je wierd ipgevolgd deur Willem Clito, de klêenzeune van Willem de Veroveroare en Mathilda van Vloandern, ounder druk van de Fransche keunienk Lodewyk VI. Willem van Yper betwistte die keuze deur hem mêester te moakn van Veurne, Kassel, Ariën (Aire) en Sint-Winoksbergen (Bergues). Doarip trok Lodewyk VI, tegoare mè Gervaas van Praet en Willem Clito, met e gewoapend leger nor Yper. D’Yperliengn lietn hunder binn langs de stadspôortn en ze kostn Willem gevangn pakkn. Je wierd ipgeslootn in ’t gevang van Rysel. 
* 1128: Achter den dôod van Willem Clito probeerde Willem van Yper were groaf van Vloandern te wordn, mo je verlôor van Diederik van den Elzas, die hem in 1133 uut Vloandern verbande en zyn bezittiengn ansloeg. Loater krêegt ’n zyn rechtn ip ’t burggroafschap van Yper were.

## Zyn leevn in Iengeland
Verbann uut Vloandern trok Willem no ’t hof van Iengeland en in 1135 wierd ’n kapiteing van e Vlams heurliengnleger binst de burgeroorloge van 1135-1154, in dienst van keunienk Stefanus van Iengeland. Willem was zyn rechterhand en in 1141 benoemde Stefanus hem, vo beweezn dienstn, tout groave van Kent. Willem stichtte doa Boxley Abbey, e Cisterciënzerklôoster (1143-1146).

## Zyn latste joarn
Round 1155 zette keunienk Hendrik II hem of van zyn titel van groave van Kent en je most Iengeland verloatn. Je trok hem were in zyn kastêel in Lo, woa dat ’n loater gestorvn is.

In 1770 hen ze zyn restn ipgegroavn en herbegroavn in ’t zudelik kôor van de St.-Pieterskerke van Lo. Reks neffest ’t altoar, in de meurnisse, stoat er e kistje met ’t gebêente van Willem van Lo.
Kata

**Kata** (型, かた, letterlik *vorm*) is e term uut de Japaneesche zelfverdedigiengskunstn en vechtsportn lik karate, jiujitsu en judo. E kata is een individuele oefenienge met e dêel vaste bewegiengn, uutgevoerd teegn 4 toet 8 imaginaire teegnstanders, die uut verschillige richtiengn anvalln. 

't Doel van *kata* is d'ountwikkelienge van de psychologische en lichoamelike geschiktheedn die nôodzoakelik zyn vo 't echt gevecht.
Rotse (vis)

**Rotsn** (*Scardinius erythrophthalmus*) zyn visschn uut de familie van de karpers die van nateure vôornkommn in zoet woater in West-Vloandern. 

## Verspreidienge
Ôorsprounkelik kommn ze vôorn in verre hêel Europa en in hêle stikkn van Azië. Oundertusschn zyn ze ouk uutezet in oundermêer de Verênigde Stoatn, Ierland, Spanje, Nieuw-Zêeland, Canada en Madagascar, oltemets met catastrofoale gevolgn voun 't visbestand doa. 

Ze leevn surtout in woater die nie ol te zêre stroomt en woa dan der vele plantn in stoan, ol zyn der ouk die kunn overleevn in brak woater. Ze kunn goed teegn warm woater woa dat er nie ol te vele zuurstoffe in zit, mo nie teegn vervulienge (bevôorbeeld van fabriekn). 't I doamei dan der bykan gin rotsn zittn in riviern woa dat er vele industrie an is.

## Beschryvienge
Rotsn zyn mêestol brounsgroene vanboovn en zilverkleurig vanounder en surtout nunder rôo vinn volln up. Ze zyn smol en langwerpig, mo ze kommn wel ogger me te veroudern. Ze kunn bykan 50 cantmeiter lank kommn, mo mêestol groakn ze mor an e cantmeiter of 35. Ze weegn toune en oovn kilo, ol is er ol êen evangn die mêer of e kilo 'n oof wôog. Nunder oge is gilf en nundern mound stoa no boovn voun bêestjes te vangn die an d'uppervlakte van 't woater zwemmn of dryvn. Z'eetn ouk e masse algn en plantn, 't i doamei dan ze beter nie in vyvertjes estookn zyn. Ze zwemmn mêestol in kleine groeptjes round tusschn de plantn an de kant. 

thumb|right|Jounge rotsjes
Tusschn april en juli leggn de wuvetjes 200 000 eiers, die an woaterplantn bluuvn plakkn. Doaruut kommn der joungsjes uut die der nog nie ol te styf uutzien lyk nunder ouders, oundermêer omda nunder vinn nog nie rôod zyn.
Denemarkn

**Denemarkn** (Deens: *Danmark*, officieel: *Kongeriget Danmark*, *Keunienkryk Denemarkn*) is e land in Scandinoavië met e grôte 5 meljoen iweuners. 't Ligt te zuudn van Nôorweegn en in 't zuudwestn van Zweedn, woamee da 't verboundn is deur e brugge. Te zuudn van d' ênigste landgrenze van Denemarkn ligt Duutsland. 't Land grenst ook an de Baltische Zêe en de Nôordzêe. 'n Hoofdstad is Kopenhagen.

Denemarkn bestoat hoofdzoakelik uut e grôot dêel van 't schiereiland Jutland en de drie grôte eilandn Funen (Fyn), Seeland (Sjælland), en Lolland, die t'hope met e dêel klindere eilandn den Deenschn archipel vormn. 't Grotste dêel van de bevolkienge weunt in stedelikke gebiedn.

Denemarkn is e parlementaire constitutionele monarchie. Ook Groenland en de Faeröereilandn moakn dêel uut van 't Deens keunienkryk.

Siddert 1 januoari 2007 bestoat Denemarkn uut 5 regio's (*regioner*) en 98 gemêentn. De grotste steedn van Denemarkn zyn Kopenhagen, Århus, Odense, Aalborg, Esbjerg, Randers, Kolding, Vejle, Horsens en Roskilde.
thumb|left|<center>Koarte van Denemarkn

## Schône vou te zien
* Dyrehavsbakken, 't oudste pretpark ter weireld, oopnd in 1583
* Legoland in Billund, oopnd in 1968
* Christiania, e vrystoat woa dan d'r e stik of 1000 anarchistn weunn sedert 1970.
* Beeld van de Klêne Zêemeerminne in Kopenhagen

Ip d' UNESCO weirelderfgoedlyste stoan:
* Grafheuvels, runestêens en kerke van Jelling siddert 1994
* Kathedroale van Roskilde siddert 1995
* Kastêel Kronborg siddert 2000
* Ysfjord van Ilulissat ip Groenland, nateurmonument siddert 2004

Ofbeeldienge: RD fra bispegaarden.jpg|Kathedroale van Roskilde
Ofbeeldienge: Ærøskøbing 1.jpg| Ærøskøbing, traditioneel Deens stadje
Ofbeeldienge: Bridge over the Great Belt.jpg|Brugge over de Sont tusschn Denemarkn en Zweedn


## Gekende Deenn
*Hans Christian Andersen, schryver en dichter, bekend vo zyn sprooksjes
*Birger Jensen, voetboller
*Søren Kierkegaard, theoloog en filosoof
*Bjarne Riis, coureur en ploegleider

## Externe koppelienge
*Officieeln website
Eye of daw

**Eye of Daw** is e meziekgroep va de streke van Oalst, Liedekerke en Denderlêeuw. 't Zyn 4 môatn die mit oudejoar e groeptje begunn en, mo zounder zanger. 't Is dus ol mi instrementn te doen. 
't Genre is postrock. Z'oaln nunder inspiroasje uut anger groepn lik Explosions in the sky, God is an astronaut, Tool,...

## Externe koppelienge
* Nundern website (Myspace)
David Bowie

thumb|right|David Bowie in 1987

**David Robert Jones**, beter bekend lik **David Bowie** (Brixton, 8 januoari 1947 – 10 januoari 2016) wos een Iengelschn muzikant. 't Wos een artist die ni ollêne artistik moar ouk commercieel succes adde. David Bowie wos bekend van liedjes lik *Ziggy Stardust*, *Let's Dance* en *Heroes*. Zyn invloed op anger groepn en zangers is ni t'ounderschattn. E verangerde geirn van styl, na volgens zyn goeste. Buutn zyn carrière van zanger wos 'n ouk acteur en kunstenoare. 

## Zyn leevn
### Jounge joarn
David Bowie wos ebôorn in Brixton in Londn, moar e wos opekwikt in Kent. Hêel in 't begun wos 'n zanger van bluesgroeptjes lik *The Lower Third* en *The King Bees*. In zyn jounge joarn wos 'n styf interesseerd in tonêel en mime. Dat gounk loater nog te ziene zyn in de verschillige personages dat 'n nerezette op de scène: Ziggy Stardust, de Thin White Duke, enzovodders. In 't begun wos zyn artistenoame Davie Jones. Moar omdat er ol e Davy Jones wos (by The Monkees) verangert 'n na David Bowie. En adde op dat moment juste etwot eleezn over Jim Bowie, een Amerikoanschen soldoat die 't Bowie-mes adde uutevoun.

### Eêste succes: 1969-1971
In 1969 zoung Bowie Space Oddity. E liedje over etwien die na de moane goat. Dat was over de hêle weireld e grôot succes, nie in 't minst omdat Neil Armstrong in dat joar op de moane landege. E joar loater trouwn'de met Mary Angela Barnett (Angie Bowie), de moeder van zyn loatere zeune. 
### Ziggy Stardust: 1972-1973
In 1972 verangerde Bowie in zyn êeste personage: Ziggy Stardust. Ziggy wos Bowie, en Bowie was Ziggy: e zanger die zyn eigen vrèmde voelde op de weireld. In de joarn die volgnde rocht Bowie an de drugs (cocaïne). E wilde Amerika veroovern; en doarom verangernde were zyn styl; nu mak'nde soul-muzik.

## Zyn ploatn
*David Bowie (1967)
*Space Oddity (1969)
*The Man Who Sold the World (1970)
*Hunky Dory (1971)
*The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars (1972)
*Aladdin Sane (1973)
*Pin Ups (1973)
*Diamond Dogs (1974)
*Young Americans (1975)
*Station to Station (1976)
*Low (1977)
*"Heroes" (1977)
*Lodger (1979)
*Scary Monsters (and Super Creeps) (1980)
*Let's Dance (1983)
*Tonight (1984)
*Never Let Me Down (1987)
*Black Tie White Noise (1993)
*The Buddha of Suburbia (1993)
*Outside (1995)
*Earthling (1997)
*'Hours...' (1999)
*Heathen (2002)
*Reality (2003)
*The Next Day (2013)
*★ (2016)

## Externe koppelienge
*Zyn officieeln website
717

714 - 715 - 716 - **717** - 718 - 719 - 720
thumb|Karel Martel. Standbeeld in 't paleys van Versailles
't Joar **717** was e geweun joar die begost ip e vrydag in de Julioansche kalender.
## Gebeurtenissen
* 21 moarte - Slag bij Vincy: Karel Martel valt Neustrië binn en je versloat 't Frankisch leger oender leydienge van keunienk Chilperik II en zyn hofmeyer Raganfrid by Vincy, dichte by Koameryk (Cambrai). Je roept Chlotharius IV (zeune van Theuderik III) uut toet keunienk van Austrasië. Chilperik en Raganfrid zoekn steun by Eudes van Aquitanië.
* Karel Martel verstevigt zyn macht binn 't Frankisch Ryk en je verplicht zyn stiefmoeder Plectrudis van of te treedn. Ze wordt verdreevn uut 't paleys en ze zoendert eur of in e gemêenschap by de kerke *Sankta Maria im Kapitol* in Keuln, die deur eur gesticht is.
## Gestorvn
;november
*6 - Winok, patrôon van Sint-Winoksbergn
Emanuel Hiel

thumb|<center>Emanuel Hiel
thumb|Beeld van Emanuel Hiel in Schaarbeek
**Emanuel Hiel**, ook wel **Emmanuel Hiel** geschreevn, (Sint-Gillis-Dendermonde, 30 meie 1834 - Schaarbeek, 27 ogustus 1899) was e Vlamschn dichter en schryver.

Hiel was de zeune van en hovenier en je groeide ip in Dendermonde. Achter zyn ipleidienge an de gemêenteschole wast 'n hulpounderwyzer, stêenhouwer en klerk in e zêeldroaierie.  

Je begost e boekwienkel, allêne moa vo de Vlamsche toale, wat dat in dien tyd nie evident was. Je schrêef en vertoalde vele liederen en symfonische gedichtn. 

Zyn boekwinkel gienk failliet en in 1857 ist ie verhuusd noa Brussel, woa dat 'n ambtenoare wierd, o.a. by 't *Vlaamsch Bureau* van 't ministerie van binnenlandsche zoakn. Vanof 1867 wierd 'n leroare declamoasje an 't Keunienklik Conservatorium en vanof 1869 ook secretoaris-bibliothecoaris van 't Keunienklik Nijverheidsmuseum.

Je was lid van e Brusselsche vrymetseloarsloge, van de *Maatschappij der Nederlandse Letterkunde* in Leidn, van de gemêenteroad van Schaarbeek en van de Keunienklike Vlamsche Academie vo Taal- en Letterkunde (1886).
 
Je was styf Vlamsgezind (je refuseerde van Frans te klappn of te verstoan) en je wierd angemoedigd deur flamingantn lik Michiel van de Voort en Alfons Willems, die hem introduceerdegen in de verênigienge *Vlamingen Vooruit*, woa dat 'n zyn goeie moat Emiel Moyson lêerdege kennen. Andere Vlamsgezinde bewegiengn woarin da Hiel actief was woarn: 't *Willemsfonds*, *De Distel*, 't *Kunstgenootschap van Brussel*, *Geen Taal Geen Vrijheid*, *De Vlaamsche Wacht*. 

Je werkte mee an tydschriftn lik *Het Nederduitsch Maandschrift*, *De Zweep*, *Flandria*, *Het Laatste Nieuws* en je was lid van de commissie van Nederlandstoalige stroatnoamn in Brussel.

Hiel had e grôotn invloed ip de West-Vlamschn tôondichter Peter Benoit (1834-1901), vo wien dat 'n oratoria, cantates en liedtekstn schrêef. Lik Hiel vocht Benoit ook vo de Vlamsche cultuur die 't in dien tyd styf moeilik had.

Den 14stn december 1873 wierd Emanuel Hiel deur Leopold Konkelberge g'inviteerd ip e fêeste van 't *Conscience's Taalgenootschap* in Blanknberge dat da joar ipgericht was. In de zoale van 't stadhuus gaf Hiel e vôordracht uut zyn werk. Ip d' affiche stound: 
*Voordracht van den vermaarden dichter Emanuel Hiel:
#*Dora*, naar het Engelsch van Tennyson.
#Uit het Cyclus gedicht "*Van God en de wereld vergeten*"
#Eenige brokken van de *Waarheid in het leven*

Emanuel Hiel stierf in 1899 ip 65-joarige leeftyd. In 1907 krêegt 'n e standbeeld in Schaarbeek.

## Werkn
**Looverkens* (1859) 
**Nieuwe liedekens* (1861) 
**Gedichten* (1863) 
**Lucifer* (1865) 
**De wind* (1865)
**De Schelde* (1867) (ip muziek gezet deur Peter Benoit)
**Gedichten* (1868) 
**De liefde in het leven* (1870) 
**Psalmen, zangen en oratoria's* (1870) 
**Gedichten* (1874) 
**Jan Borluut* (1875) 
**Bloemeken* (1876) 
**Hymnus aan de schoonheid* (1882) 
**Historische zangen* (1885) 
**Flandrialiederen voor ons volk* (1886) 
**Monodramen en andere gedichten* (1893) 
**Symfonieën en andere gezangen* (1894) 
**Droomerijen* (1895)
Sint-Walburgakerke (Brugge)

thumb|De Sint-Walburgakerke
thumb|'t Interieur
De **Sint-Walburgakerke** is e Brugsche barokkerke uut de 17e eeuwe. ’t Was oorsprounkelik e Jezuïtekerke tout da paus Clemens XIV d’orde stopte in 1773. De kerke blêef leeg stoan van 1773 tout in 1779.

D’oude Sint-Walburgakerke stound e bitje verder ip den hoek van de Sint-Walburgastroate en de Ridderstroate. De kerke was eest d'oudste groafelikke kapelle en bestound ol in de 10e eeuwe. Tout in de 13e eeuwe was 't nog e groafelikke kapelle.

Deurda de kerke styf bouwvallig gewordn was mochtn de parochioann van 11 januoari 1779 de leegstoande Jezuïtekerke gebruukn en d’oude kerke wierd in 1781 ofgebrookn. 

## De Jezuïtn
D’orde van de Jezuïtn, gesticht in 1540 en van ’t joar 1570 in Brugge gevestigd, begostn d’r e klêen college in 1575. Deur den ounrustign tyd van de Tachtigjoarign Oorlog en ‘t anti-katholiek klimoat wierdn ze in 1578 verplicht van te vertrekkn no Sint-Omoars. In 1584 verbeterde de situoatie van de Spanjoardn ounder Alexander Farnese en kostn ze were keern no Brugge. ’t College breidde olgauwe uut en d’r wierd beslist van e kerke te bouwn.

## Den bouw
In 1619 (1619-1643) begostn ze met den bouw van de barokke kerke van ’t klooster van de Jezuïtn, g’inspireerd ip de Gesùkerke van Rome. Den architect was de Bruggelink broeder Pieter Huyssens, die ôok de plangs têkende vo de O.L.V.-Sint-Pieterskerke in Gent, de St.-Carolus-Borromeuskerke in Antwerpn en de Saint-Loupkerke in Noamn. De Brugsche Jezuïtekerke was d’eeste kerke die gewyd was an Franciscus Xaverius, de patrôonillign van de Jezuïtn. Zyn bild stoat an de vôorgevel boovn ’t portoal. ’t Was de bedoelienge dan de kerkn van Brugge en Noamn een torre zoun krygn lik de torre van de kerke van Antwerpn, mo dat is nie deuregegoan deur geldgebrek.

## De kerke
’t Kerkgebouw is e goe voorbeeld van zuvere, sobere barok en eet ’n ipvollende êeneid van styl, in teegnstellienge me d’andere kerkn, die uut e miengelienge van styln bestoan. Romoansche kerkn zyn olsan gotisch verbouwd me soms renaissanceveisters, en e barokinterieur met ôok nog soms neo-gotische elementn.

Boovn ’t marmern altoar uut 1643 angt ’t schilderye *De Verrijzenis van Christus*. ’t Is een classicistisch werk van de Bruggelink Jozef Suvée. De prikstoel uut 1667-1669 is e mêesterwerk van de Antwerpsche kunstenoare Artus Quellinus de Joungern, de communiebankn uut 1695 zyn deur Frans Hendrik Verbruggen gemakt en d’orgelkasse dateert uut 1763.
 
’t Gebouw eet ôok e perfectn akoestiek en d’r wordn veel concertn gegeevn, o.a. in ’t kader van ’t Festivol van Vloandern.
## Erfgoed
*Inventaris Bouwkundig erfgoed
## Zied ook noa
*Joris Dumery
Kreukel

De **kreukel** of **karrekolle** (*Littorina littorea*) is e kieuwslekke die in de zêe leeft.

## Uutzicht
De geweune kreukel is e slekke met e schelpe van ca. 3&nbsp;cm hoge en max. 2,5&nbsp;cm brêed. 't Huzetje is kegelvormig met e spitse top en 't het e gleddig ippervlak. De kleur is mêestol bruun of grysde met e dêel dounkerdere striepn. De windiengn zyn geribbeld. De buutnkant van d' openienge is dounker, de binnenkant is wit. Z' hen zworte dwarsbandn ip hunder tentoakels en z'oasemen deur kieuwn. By lêeg woater sluutn z' hunder of met e kleptje ('t operculum) vo nie uut te drogen.

## Voedienge
Kreukels eetn surtout algn en zêewier da ze van de stêens schreepn. 

## Vôortplantienge
D' eitjes wordn ofgezet in deurzichtige eikapsels. Achter e poar doagn kruupn de larven der uut en bluuvn een ende zweven in 't zêewoater. Achter e poar weekn wordt de schelpe te zwoar en zakkn ze noa de bodem.

## Leefgebied
Kreukels leevn ip e vastn ounderground, lik ip rotsn, stêens, houtn stoakn en brise-lames. De slekke zet hem vaste met e slymloagsje woadeure dat 'n nie meegesleurd wordt deur de zêestromienge en de boaren. Kreukels kommen algemêen vôren in 't Nôordzêegebied. Ze kunnen styf goed tegen vervuuld woater. 

## Culinair
De kreukel is in vele landn e delicatesse. De slekke wordt gekokt me kruudn, en met een kromme spelle of tandestoker uut z'n huzetje g'hoald. De smoake is te vergelykn me kieknvlêes.
Hille

thumb|Sint-Jozefskerke van Den Hille
**Den Hille** is een deil van Zwevezêle en een aparte parochie, Sint-Jozef wovan dat de kerke gebowd is in 1964. Zwevezêle is een dêelgemêente van Wiengne. Te plekke klappn ze nôois van *Hille*, mo van *den Hille*.
Puree

thumb|<center>Puree
**Puree** is e bereidienge me patatten woaby dan de patatten gesmeusd weirden. Meestal doen de menschen der e bitje peper, zout, butter, (vulle) melk en een eierdorre in. 't Gebeurt ôok da ze der e bitje notemuskoat by doen voe de smoake.

't Zyn vele menschen die puree eetn met eiers, appelmoes of erreweetn.

## Trivia
* De West-Vlamsche groep Gèsman et e singletje utgebrocht me de noame *Puree*
* J'et ook nog e speciale soorte puree wo dat er gin brokkn mi inzittn, me noemn da *mousseline*.
Petra Santy

**Petra Santy** (Kortryk, 8 november 1982) is e West-Vlamsche kajakster.

Ze studeerde Moderne Toaln-Wiskunde (1e en 2e groad, Don Boscocollege, Kortryk), Sportweetnschappn (derde groad VHTI, Brugge) en Regentoat L.O. en Bewegingsrecreatie (RENO, Tourhout). Z'is ofgestudeerd in juni 2003.

Sedert 2006 weunt ze in Otegem, dêelgemêente van Zwevegem mè Tom Cremers, ook kajakker van KSKZ Sobeka Kanoclub van Zwevegem.

Heur  keuze vo kajak is bepoald gewist deur een allergie vo stof. Kajak en zwemmn woarn de beste sportn vo da probleem te beperkn. Via Kanoclub Sobeka Zwevegem groeide Santy noa nationaal niveau. Ip 't EK 2004 in Poznan pakte ze e zilvern medaille. Ip WK's hoalde ze in 2003 (8ste), 2005 (9ste) en 2006 (9ste) de A-finalle. 

Van 2003 tout 2008 kreeg Petra Santy e profstatuut by Bloso. Heur coach was Carlos-Manuel Prendes García-Barrosa (Belgische bondscoach) en heur kinesist was Marc Walravens.

## Olympische Speeln
Achter heur achtste plekke ip 't WK 2003 in Gainesville en heur zilvern medaille ip 't EK in Poznan in meie 2004, is ze geselecteerd gewist vo d'Olympische Speeln in Athene in 2004. Ze miste nipt de finalle en endigde ip de 10ste plekke.

Vo d'Olympische Speeln 2008 in Peking hoalde ze de selectienormen van 't IOC (Internationaal Olympisch Comité), moa nie van 't BOIC (Belgisch Olympisch en Internationaal Comité).

In september 2008 is ze gestopt mè topsport.

## Varia
*Heur drie broers Bert, Piet en Tim zyn basketters.

## Externe koppelienge
*Olympic Sports Reverence
Winok

thumb|Eén van de twêe overgebleven oude toorns van d' abdye van Sint-Winok
**Winok** (° tusschn 640 en 650 - † 6 november 717) wos e zeune van keunienk Domnoneus Judaël van Bretagne en keuniginne Pritella. En is de patrôon van de meulenoars en van 't Frans-Vlamsche Sint-Winoksbergn (in 't Frans verkort noa Bergues), 't stadje da noar hem vernoemd is.

Winok was êest monnik in Sithiu ('t loatere Sint-Omaars) ounder abt Bertinus, die hem loater, in 685,  noa Wormhout zound vo doar een nieuwe klôostervestigienge te begunnen. Winok was doa meulenoare en 'n is doa loater ook begroavn.

In 1024, achter de vernielienge van d'abdye van Wormhout deur de Vikiengs, liet Boudewyn met den Board een nieuwe Benedictynabdye bouwn in Sint-Winoksbergn. De reliekn van den heilign zyn van Wormhout noa de kerke van Sint-Omaars overgebrocht en loater, os de kalmte weregekêerd was, noa Sint-Winoksbergn.

## Sint-Winokroute
De Sint-Winokroute is een parcours van 40&nbsp;km die uutgestippeld is vanof Sint-Winoksbergn. D'r zyn doa nog twêe oude toorns te zien van de abdye van Sint-Winok, die binst de Fransche Revoluusje bykan hêlegans is verwoest.
1626

1623 - 1624 - 1625 - **1626** - 1627 - 1628 - 1629
't Joar **1626** is 't 26e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
*Lucas Achtschellinck, Brabantsche landschapschilder
*Jan Steen, Hollandsche kunstschilder
Peper

**Peper** is de noame vo de tropische plantesôorte *Piper nigrum* (familie Piperaceae) en ook vo de vruchtn en under specerypoeier. Peperkorrels zyn de gedroogde beiers. Ze zyn a peu près 5&nbsp;mm grôot en groeien in trosjes. Peper het e styve scherpe smoake.
## Origine
De peperplante groeit surtout in Indië, moar ook in Indonesië, Maleisië, Brazilië en Vietnam. Je groeit in de schauwte en j'hè vele vocht nôdig en een hoge temperateure. 
## Sôortn
thumb|left|<center>Groene, witte en zwarte peperkorrels
De zwarte, witte en groene peper is ofkomstig van dezelfste plante.

Vo zwarte peper wordn trossn geplukt os ze nog nie rype zyn en direct gedroogd. 

Vo witte peper wordn rype trossn geplukt en vo dan ze gedroogd zyn, wordt de wand van de beier der ofgedoan. 

Vo groene peper, die milder van smoake is, wordt de vrucht, ost 'n nog nie rype is,  geconserveerd in azyn of zout woater. 
## Gebruuk
Peper wordt in styf vele gerechtn verwerkt vo de smoake te versterkn. Groene peper kan ook gebruukt wordn vo zoete desserts lik fruutsala, freizn en chocolagerechtn ip smoake te briengn. Van zwarte peper wordt peperolie gemakt da wordt gebruukt in de parfum-en voediengsindustrie.
## Geneeskunde
Peper bevordert de stofwisselienge en de verteirienge omda 't de productie van spuug en moagsappn stimuleert. De stoffe piperine die in peper zit wordt gebruukt in medicyne teegn moagklachtn.
Athanor

*Athanor (oven): 't Woord **Athanor** komt van 't Arabisch en 't wilt zegn oven. Meestal sloat da tonne op den oven van een alchemist
*Athanor (filosofie): Al die vervelende dingn van alledag da je smelt in den oovn va jen herte tout e grôot vreugdevier
*Athanor (glasbloazery): E glasbloazery in Gyverienkove, woa da ze werkn me nen archeologischen kroes en doa dingn uutoaln ut 'n tyd van 't Vitrolithicum. Der zyn doa ôok demonstroaties en de replica's van de Platonische voundsten zyn te kope. Van 2008 ist er ôok 't museum van 't Vitrolithicum. ATHANOR
Out

thumb|E stoapel out
**Out** is de stoffoasje woaruut dan outachtige plantn emakt zyn. Plantn die uut out bestoan, zyn boomn, struukn en êentige cactussn en sôortn klemplantn (lik druveloars).

## Gebruuk
Out is voun vele diengn gebruukt, ol bestoan der voun de mêeste ol alternatievn (kunststoffe of metoal)

* Bouwn: voun outewerk lik deurn en veisters, plaffeture, lattestôors, voun 't gebient, oltemets zefst voun hêle uuzn te zettn (lik in Scandinoavië of chaletjes), planchee, parket,...
* Stoakn: tuunn, vlaggemastn, persn...
* Bôotn: nu ollêne mo klêne bôotjes nemi (grôte bôotn zyn emakt van metoal)
* Brann: stoovout, kampviern,...
* Alloam: surtout voun de steirtn van alloam (oamers, bustels),...
* Meubels: kastn, toafels, stoeln, zetels,...
* Keukn: outn lepels, tandestokers, stoksjes voun Chinees t'eetn,...
* Instrumentn: outbloazers, rietn,...
* Ovetje: deur 'n akseloare voun up de ground te smytn
* Sport: sticks, bats, bolln, skatebordn, pyls, boogn,... 
* Kunste: outsnywerk, koaders,...
* Papier: boekn, gazettn,...
* ...

## Gevolgn
Oundermêer deurdat out zovele gebruukt is, zyn de e masse busschn die ekapt groakn, surtout in d'Amazone, Centroal-Afrika, Rusland en Zuud-Ôost-Azië. Dat et gevolgn voun 't klimoat (miender en miender boomn die CO2 kunn verwerkn) en voun de bêestn en de menschn (lik d'Indioann in Brazilië) die doa leevn. 

Oundertusschn zyn der ol êentige internationoale organisoasches (lik FSC) die ecologisch verantwôorde labels geevn an out die de omgevienge nie te vele veraard
Eros (god)

thumb|<center>Beeld van Lysippos: Eros spant zyn boge
**Eros** (Grieks: Ἔρως) is de god van de sensuele liefde in de Grieksche mythologie. Volgens ideeën in den antiekn tyd was Eros de oerkracht die al de schepsels doet ountstoan en ze in harmonische orde verboundn oudt.

In de loatere literateure en beeldende kunste wordt Eros vôorngesteld lik ’t kind van Aphrodite en Ares. Je schiet me pyle en boge en ost 'n etwien rakt wordt die persôon ip slag verliefd. Woordn lik *erotiek* kommn van Eros. 

De Romeinsche Amor (liefde) en Cupido (begeerte) zyn noavolgeliengn van Eros.
Koenraad Goudeseune

thumb|Koenraad Goudeseune leest vôore ut zyn eig'n werk (2017)
**Koenraad Goudeseune** (Yper, 23 februoari 1965 - Gent, 9 december 2020) wos e West-Vlamschn dichter en prozaschryver. 

## Leevn
Goudeseune et hêel ze jounk leevn in Boezienge ewund, mo 't wos dudelik dat 'n gin kiend van de Westoek wos. E kuste nie teegn de zogezeide platte, banoale en klêenburgerlikke menschn van olier. 

Achter ze joarn in 't College van Yper, gienk 'n vors gon lêern in Gent en ne blêef doar angn. E schrêef gedichtn, woavan dan der êentige in *Dietsche Warande & Belfort* en 't *Nieuw Wereldtijdschrift* epubliceerd graktn. 

In 1993 brocht 'n zyn êeste echte boek uut: *Vuile Was*, e veroalnbundel over ze jounk leevn in Boezienge en omstreekn. 't Is e boek vul me veroaln over oe triestig dan de menschn uut ze gebortestreke wel nie woarn, ol stoan der ouk wel diengn in over ze matjes, woa dat 'n goed mei overêen kwam. 't Boek is dêels autobiogroafisch, mor ouk dêels uutevounn en Goudeseune is nie benauwd voun e sarcastische tône. 

Oloewel da *Vuile Was* goeie recensches krêeg, is Goudeseune nôois echt deurebrookn. E Voun ze gedichtnbundel *Zen uit eigen werk* is 'n wel enomineerd erocht voun de *Jo Peters Poëzieprijs* van 2006 en uut dienn bundel is 't gedicht *Ieper* ekoozn voun *Gedichtendaggedicht*.

Goudeseune krêeg kanker in 2020, en e wiste niet of dat'n nog gounk geneezn. Doarom koos'tn vo euthanasie.

## Bibliografie
*1993 - Vuile Was (veroaln, Atlas)
*1998 - Dat zij mij leest (gedichtn, Atlas)
*1999 - Onuitsprekelijk is wat wij over de liefde zeggen (brievn, Atlas)
*2000 - Al mijn risico’s zitten onder het stof (brievn, Atlas)
*2005 - Zen uit eigen werk (gedichtn, Atlas)
*2006 - Het boek is beter dan de vrouw (brievn, Atlas)
*2014 - Het probleem met mensen die naar zee gaan (gedichtn, Leesmagazijn)
*2016 - Vet hart (gedichtn, Bokeh)

## Externe koppelienge
*E stik uut ''Vuile Was''.
*Ieper, e gedicht over misjes en 'n Ôorloge.
Houtduve

thumb|''Columba palumbus''

**Houtduuvn** (*Columba palumbus*) zyn de grotste duuvn die in West-Vloandern vôornkommn. 

## Uutzicht
Houtduuvn zyn grôte duuvn (ze kommn midder of 40&nbsp;cm) die surtout upvolln omdan ze e grôte, witte plekke en up nunder nekke. Voun de reste zyn ze, buutn nunder roazn bost en e bitje wit an nunder vlerkn, hêlegans grysde (up d'êne plekke ol dounkerder of up d'aar).

De joungn en die witte plekke nog niet, e begunt mo te kommn achter 6 moandn.

## Verspreidienge
D'Europeesche houtduve overwientert in Zuud- en West-Europa, a 't warme enoeg is, vliegn z' oek wel no Nôord-Europa en Westelik Azië.

't Zyn nog 4 aar oundersôortn in de weireld, 't is oek 1 die uutestorvn is (dedie van Madeira).

Houtduuvn vound je in 'n tyde ollêne up de buutn en busschn, mor oundertusschn leevn der oek ol e masse in stedelik gebied. 

## Leevnswyze
### Teetn
Houtduuvn eetn ollêne plantoardig teetn, surtout in landbouwgebied zyn ze nie geirn ezien omdan ze jounge plantjes en groan 't liefste van ol hen. Nu en toune gebeurt het dat de boerebound e weekend inricht voun houtduuvn te schietn omdan der te vele zoudn zittn, etwot woamei dat de veugelbeschermienge nie t'akkôord is. 

### Vôortplantienge
Ze moakn e nest van taksjes dan ze in boomn of struukn leggn. Ze leggn mêestol en ei of twêe, die uutkommn achter e dag of 18. Ze zorn nog voun de joungn tout an ze 3 of 34 doagn oud zyn. 

At er in 'n tyde en outduve broedde byn de menschn, bounn ze e kôretje an êen van de pôotn van de joungn en an ze grôot en dikke enoeg woarn (d'ouders blêevn teetn briengn), kokkeduundn ze ze voun up 't eetn.
Piekezottn

**Piekezottn** of **pykezottn** is e koartspel die surtout deur jounges espeeld is. ’t Is de bedoelienge voun nie met ’n piekezot over te bluuvn.

## Verloop van ’t spel
*Gelyk oevele spelers
*51 koartn (’n kloaverzot is ’t eruut oald)

’n Dêler dêelt de koartn round en iederêen krygt eevnvele koartn (no volgns dat dadde lukt). De spelers meugn nunder koartn bekykn en olle koppels (met e gelykig kleur en e gelykign numerô) wegleggn. At dadde gebeurd is, begun et spel.

’t Spel goa mei met de wyzers van de klokke en zodus begunt ’n dienn die lienks van ’n dêler zit. Ne trekt e koarte van ’n dêler en ne kykt of dat ’n gin koppeltje emakt et. At dadde ’t geval is, meugt ’n dadde wegleggn. Ezô go ’t spel vors. 

Met ’n piekezot kuj gin koppeltje moakn en ’t is dus de bedoelienge van die koarte nie te trekkn. ’n Dienn die up ’t latste ’n piekezot over et, verlies et spel. Up 't latste zyn der ossan 2 spelers over (1 met êen koarte en 1 me twêe). 'n Dienn met 1 koarte meugt êen van 'n aarn ze koartn trekkn en at dadde 'n piekezot nie is, kut 'n e koppeltje moakn en verliest 'n aarn.
Leie (departement)

thumb|350px|<center>Departement Leie (Lys)
't **Departement Leie** *(département de la Lys)* was e Frans departement, die gevormd is in 1795 by d' annexoasje van de Zudelikke Nederlandn by Frankryk. 't Is genoemd noa de riviere de Leie. Vodien was 't e dêel van 't Groafschap Vloandern.

D'n hoofdstad was Brugge. 't Was ingedêeld in arroundissementn en kantongs:
*Arroundissement Brugge: 
**kantongs Ardôoie, Brugge, Gistel, Ostende, Ruuslee, Tielt en Toeroet
*Arroundissement Kortryk:
**kantongs Oavelgem, Oarelbeke, Ingelmunster, Kortryk, Mêende, Mullebeke, Môoslee (Wevelgem), Rôzebeke en Roeseloare
*Arroundissement Veurn:
**kantongs Diksmuude, Oarienge, Nieuwpoort en Veurn
*Arroundissement Yper:
**kantongs Elverdienge, Ooglee, Mêesn, Passchendoale, Poperienge, Wervik en Yper. 

Achter de val van Napoleong by Woaterloo hen de g'allieerdn in 1815, binst 't Congres van Wenen, beslist da Frankryk 't gebied most ofstoan en 't departement Leie is de provinsje West-Vloandern gekommn in 't Verênigd Keunienkryk van de Nederlandn.
Polder

thumb|<center>Polderlandschap
Een **polder** is een lêeg geleegn stik land me dykn d’r round woarin da de woaterstand kunstmoatig kan geregeld wordn. 

In België wordt de term polder ook gebruukt vo de overeidsinstantie die zorgt vo ’t beleid en toezicht over ’t gebied. In Olland noemn ze da *waterschap*.

De Polders is ook de noame van een streke in Vloandern die gevormd is deur polders.
Rafaël

[thumb|Zelfportret ([Uffizi, Firenze)]]
**Rafaël** (echte noame Raffaelo Sanzio), (Urbino, 6 april 1483 – Rome, 6 april 1520) was êen van de belangrykste Italioansche kunstschilders uut de Hoog-Renaissance. Je was e tydgenôot van Michelangelo en Leonardo da Vinci.

Rafaël krêeg z’n eeste artistieke vormienge van ze voader, de schilder en dichter Giovanni Sanzio.

Round 1500 wast ‘n lêerlink van Pietro Perugino in Perugia en in 1504 vertrokt ‘n no Firenze.

In 1508 riep paus Julius II hem no Rome, woa dat ‘n van 1509 surtout werkte an fresco’s vo ’t Vaticoan.

Achter den dôod van Bramante wierd ’n benoemd tout bouwipzichter van de St.Pieter.

Van 1515 wast ’n conservateur van de oudheedn van Rome.

Rafaël makte altoarstikkn, madonnaschilderyen, portreitn en fresco’s en z’n werk inspireerde styf vele schilders in de volgnde generoaties.

Z’n latste belangryk werk was de *Transfiguroatie*, woarin dan d’r ol maniëristische eignschappn te zien zyn.

Je stierf ip z’n zeevnendertigste verjoardag in Rome en je ligt begroavn in ’t Pantheon.


Ofbeeldienge:Raphaelgalatea.jpg|Galatea (1512) (Villa Farnesina, Rome)
Ofbeeldienge:Raffael 051.jpg|De Sixtynsche Madonna, (ca. 1513) (Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden)
Ofbeeldienge:Raffael 040.jpg|Paus Leo X met de kardinoaln Giulio de’ Medici en Luigi de’ Rossi, (1513-1518) (Palazzo Pitti Firenze)
Ofbeeldienge:Transfiguration Raphael.jpg|Transfiguroatie, (1519-1520) (Vaticoan)
Ofbeeldienge:Agnolo Doni's portrait paintings by Raffaello Sanzio.jpg|Agnolo Doni (ca. 1506) (Palazzo Pitti, Firenze)
Ofbeeldienge:Pope Julius II.jpg|Paus Julius II (1512)
Ofbeeldienge:Raffaello Sanzio - Ritratto di Bindo Altoviti.jpg|Bindo Altoviti (1514)
Ofbeeldienge:La Fornarina by Raffaello.jpg|La Fornarina, Rafaël ’s vriendinne (1518-1519)
1520

1517 - 1518 - 1519 - **1520** - 1521 - 1522 - 1523
't Joar **1520** is 't 20e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gestorvn
* 6 - Rafaël
1572

1569 - 1570 - 1571 - **1572** - 1573 - 1574 - 1575
't Joar **1572** is 't 72e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gestorvn
;november
*23 - Agnolo Bronzino