open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nord-Pas-de-Calais

**Nord-Pas-de-Calais** (*Nôord-Nauw van Kales*) was toet 't ende van 2015 de mêest nôordelikke Fransche regio. 't Grenst an België en 't bestoend uut de departementn Nord (Frans-Vloandern) en Pas-de-Calais. D'ippervlakte bedroeg 12.414 vierkante kilometer en d'r woarn vier miljoen inweuners. De regio makt achter de regionale herindêlienge vanof januoari 2016 dêel uut van de regio Hauts-de-France.

Rysel was administratieve hoofdstad. Andere belangryke steedn in de streke zyn Valenciennes, Lens, Douai, Béthune, Duunkerke, Maubeuge, Calais, Boulogne-sur-Mer, Arras en Cambrai. Der wierd over geklapt van de noame *Nord-Pas-de-Calais* were te verandern in *Pays-Bas français* (Fransche Nederlandn), moa zounder succes. 

De kust van de streke wordt "Opoalkust" genoemd. De kustplekkn zyn nie zo druk bebouwd of an de Vlamsche Kust. Der is surtout zandstrange mè duunn, moa der zyn ook kalkrotsn die boven de zêe uutsteekn lik Cap Blanc-Nez en Cap Griz-Nez. An den overkant van 't Nauw van Calais, an d' Iengelsche kust, hè je de kalkrotsn van Dover. 

## Externe koppelienge
* Officiele website regio
After All

**After All** is e thrash-metalgroep uut 't Brugsche die officieel bestoat sedert 1990. In 2008 en ze voun 'n êeste kêe meugn speeln up Graspop.

## Geschiedenisse
De geschiedenisse van After All go were no 1987, toune an Dries Van Damme en Christophe Depree in *Crap Society* speeldn. Achter êentige veranderiengn in de line-up, an ze 't gedacht voun e nieuwe noame te zoeken en ze maktn der *At Last* van. E bitje loater kwaamn ze te weetn dat er nog e groep wos in de streke van Brugge die ezô noemde en ze veranderdn nunder noame were in 1990, nu in *After All*, wuk da 't ebleevn is toet nu.

Nunder êeste uptreedn me nunder nieuwe noame wos in De Kelke in Brugge in oktober van 1990 en oungeveer e joar doarachter begustn ze an nunder êeste ploate (wel e mini), die in de zomer van 1992 zoudt uutkommn en die 'n titel *Dusk* adde.

In 1994 won After All 'n *Rudd Rock Rally* en muchtn ze speeln up da festival voun e man of 5000. 't Wos oundermêer doadeure dan ze *Kloot Per W* lêerdn kenn, e keirel die nem bezig ielde met *Metalopolis*, e metalprogramma up Studio Brussel. Ezô kwaamn ze in contact me Donor Productions, die nunder êeste langspeelploate (*Wonder* uut 1995) verdêelde. Deur die ploate muchtn ze 't vôorprogramma doen van *Anathema* en *The Gathering* en muchtn ze vou 'n êeste kêe buutn België speeln, in Olland.

In 1997 brochtn ze e nieuwn CD uut, *Transcendent*, die oek in Zwitserland, Duutsland en Vrankryk verdêeld wos. Ezô muchtn ze 't vôorprogramma doen van *Saxon* en *Voivod* en bykan oek van *Megadeth*. Da gienk nie deure en in te plekke muchtn ze in 'n AB in Brussel in 't vôorprogramma van *Apocalyptica* speeln. 

In 2000 kwam 't er e nieuwe CD uut, *Dead Loss*, woadeure dan ze oundermêer up Eurorock muchtn speeln, e zomerfestival woa dan der mêer of 20 000 man up ofkwaamn. In 2003 kwam nundern vierde ploate uut, *Mercury Rising* en ze muchtn da joar tourn met *Anthrax*, êen van de grotste en bekendste thrashmetalgroepn, en *Overkill*.

In 2005 kwam 't er vuufdn CD uut (die oek in e specioale vinylversche uutkwaam) die *The Vermin Breed* noemde en woavôorn dan ze no Zweedn egoan zyn voun de mix. Ze woarn econtacteerd deur *Agent Steel* voun e tour deur *Europa* (België, Olland, Duutsland, Zwitserland, Italië en Slovenië). Twi joar loater brochtn ze me *This Violent Decline* nundern zesdn uut en die ploate laag ook in Canada en Australië in de rekkn. Ze dein weer en Europeeschn tour (met *Agent Steel* en *Vicious Rumors*), ze speeldn oek in Spanje, Grieknland, Bulgarye, Roemenië, Servië en Ôostnryk (ol zyn ol die shows wel zounder After Alls vastn zanger Piet Focroul, mo me Peter Evrard, die wel tyd adde.

In 2008 muchtn ze uuteindelik up Graspop speeln, woa dan ze e goein show brochtn met de mêeste biendtekstn in 't West-Vlams.

## Groepsleedn

*Piet Focroult - zang
*Dries Van Damme - gitaar
*Christophe Depree - gitaar
*Erwin Casier - bas
*Kevin Strubbe - drums

## Discografie

*Wonder (1995)
*Transcendent (1998)
*Dead Loss (2000)
*Mercury Rising (2003)
*The Vermin Breed (2005)
*This Violent Decline (2006)
*Waves of Annihilation (2016)

## Externe koppelienge
*After Alls officieel website
*YouTubebladzyde van After All
Ponte Vecchio

thumb|right|De Ponte Vecchio
De **Ponte Vecchio** es e bekende middelêeuwsche brugge in Firenze, Itoalië.

J'overkruust de riviere de Arno ip zyn smolste punt. Der stoan vele wienkeltjes ip de brugge, surtout juweliers, want da wos vroeger redelik in gebruuk.
Boovn de juwelierszoakn an de ôostkant lôopt de Corridoio Vasariano, nen gank die et Palazzo Vecchio me et Palazzo Pitti verbindt. De rounde roamkes me tralies boovn de uuzjes zyn die van de Corridoio. Ezo moestn de Medici en andere miensn van stand ulder nie verplatsn tussn 't geweune volk.

[thumb|right|De buste van [Benvenuto Cellini|Cellini]]
Ip de brugge stoat e brounznen buste van Benvenuto Cellini, den bekendstn goudsmed van Firenze. Sins 'n uutkom van 2004 angn verliefde koppels ter bevestigienge van ulder liefde en angslot me ulder noame en datum vaste an et ekkn round et bêeld. Derachter smytn ze de sleutel in de Arno. Den oorsproung van de gebruuk zou were goan na 1990 toen da militairn die ilder ipleidienge gedoan addn, et angslot van ulder kastje an de elektriekkoabels, die langsn de brugge lôopn, kwoamn angn. 't Stad moe antyns de angslootn verwydern me da touristn ôok an die rage meedoene.

## Geschiedenisse
Volgens d'oovrleverienge wost er doar ol in tyde van de Rominn ol en brugge toen da de Via Cassia doar de riviere oovrstak. De oudste vermeldienge dervan es van 996, toen da ze nog van out wos. Z'es nen êeste kêe ofgebrookn gewist in en oovrstrômienge in 1117. In 1245 wost er sproake van nen nieuwn, mo toun wel van stêen. Dendien i ôok nie lange stand g'oudn, ie es ôok by en oovrstrômienge weggespoeld in 1333. En in 1345 en ze toun begonn an e nieuwe brugge woarip da den deezn van nu gebaseerd es.

Al vanof den 13den êeuw woarn der ol outnen wienkeltjes van lêerlôoiers en beuzemoakers. De lêerlooiers addn 't woatr van den Arno nôdig vo 't vel in te loatn weekn. 't Moe ter toun bère ard in gestounkn, want vo 't lêer te lôoin gebruukten ze pisse, mêestol peirdepisse. Loatr kwoamn der mêer bêenouwers, vismarchangs, grounselverkôpers, smeedn en linnmarchangs. 
In 1593 wierdn ol de "vuule ambachtn" ip de brugge verboodn vo stankoovrlast teegn te goane en der kwoamn goudsmeedn en juweliers ulder der vestign. Den pacht wos zo ôge da de ambachtsliedn de *banchi rotti* (kapotte bankn) genoemd werdn, vandoar komt ôok et Nederlansche wôord *bankroet*.

Bist den Twiddn Weireldôorloge in de Duutschers de Ponte Vecchio gespoard ip bevel van Adolf Hitler in ogustus 1944, ol de bruggn over den Arno moestn pertank ipgebloazn wordn vo den ipmars van de gallieerdn te stoppn. Wel in ze vele oude gebouwn an de uutendn van de brugge doen ontploffen zoda ze onbruukboar bleef.
In 1966 wierd de brugge hil overstrôomd en roakte ze zwoar gabimeerd. Ip den achterkant van de Mannelli-torre est er e gedenkploate geplatst die indikeert da 't woatr toun 1,80 mèter ôge stound.
Arno

* Arno (zangere) (1949–2022): nen West-Vlamske zangere uut Oostende 
* Arno (riviere): e riviere in Itoalië
Pazzi-komplot

[thumb|[Paus Sixtus IV]]
’t **Pazzi-komplot** was ’n intrige in 1478 teegn de broers Lorenzo en Giuliano de’ Medici. De Pazzi woarn ôok bankiers in Firenze en rivoaln van de Medici.

Achter de Pazzi ountstound er e netwerk van menschn me macht, die de Medicibroers ols de facto regeerders over Toscane, wildegn vervangn deur Girolamo Riario. 

Girolamo Riario was êen van de neevn van Francesco della Rovere, die ols Paus Sixtus IV regeerdeg’ over de Kerkelikke Stoat, ‘t gebied in Middn-Italië me Rome, woavan dat de paus ton ôok weireldlik soeverein was. 

Paus Sixtus IV was de stoker van ’t Pazzi-komplot. Je wilde de Kerkelikke Stoat uutbreidn en je gebruukte doavôorn z’n macht ols paus, vo politieke benoemiengn te doen in ’t voordêel van zyn familie, w.o. zyn neevn Giuliano della Rovere (de loatern paus Julius II) en Pietro en Girolamo Riario. 
thumb|left|Girolamo Riario
De probleemn woarn begost round *Imola* van Galeazzo Maria Sforza, den ertog van Milaan. De stad lag ip de grenze van ’t Pauselik en ’t Toscoans gebied. 

Lorenzo a geirn Imola g’ed, mo Sixtus dêed d'r olles an vo de reloatie tusschn Lorenzo en den hertog van Milaan te saboteern. Je kocht Imola vo te geevn ols trouwcadeau an Girolamo Riario, die trouwde me Catherina Sforza, d’ounwettige dochter van den hertog. Je vroeg doavoorn e lênienge an de Pazzi-bank, mo de Pazzi lietn Sixtus weetn da Lorenzo de’ Medici gevroagd aad vor em gin geld te lêenn, omdat 'n Imola wilde vo de verdedigienge van Firenze.

Doarip zette Sixtus direct d'intrige in gank, die loater ‘t Pazzi-komplot zou genoemd wordn.

thumb|150px|Federico da Montefeltro deur Piero della Francesca
Ôok Federico da Montefeltro, groaf van Urbino en *condottiere* (eurlink), speeldeg’ e grôte rolle in ’t komplot. Sixtus a Federico’s dochter Giovanna loatn trouwn me Giovanni Della Rovere, nog êen van zyn neevn, en je gaf Giovanni den titel van ertog van Urbino in 1474. Doadeure stound Federico da Montefeltro, die êest an de kant van Firenze stound, nu ôok an de kant van de paus. En achter Federico's dôod in 1482 kwam Urbino via zyn dochter by de Kerkelikke Stoat.

Ip e zundag in april 1478 wierdn Lorenzo en z’n broere Giuliano overvolln deur eurmoordenoars, binst de messe in de kathedroale van Firenze. Lorenzo gerakte lichtgewound en kost ountsnappn, mo Giuliano bloedde dôod.
[thumb|left|150px|[Giuliano di Piero de' Medici|Giuliano de’ Medici]]
Sixtus was roazend da z’n plang mislukt was. Vo van de Medici of te geroakn, riept ‘n d’excommunicoatie uut deur de kerke van ol de Medici die leefdn of nog mostn geboorn wordn.

Je probeerdeg’ ôok keunink Ferdinand I van Napels t'overoaln vo Firenze an te volln, mo Lorenzo reisde persoonlik no Napels vo met de keunink te klappn, omdat de republiek nie in gevoar zou kommn.

In 1480 trok Sixtus d’excommunicoatie van de Medici were in en je vroeg zelfs Lorenzo ’s steun teegn de Turkn, die gerêed stoundn vor ’n invoasie. 

De republiek Firenze liet weetn dan ze van nu vôors, iederêen die Lorenzo zou probeern te vermôordn, ter dôod zoun veroordêeln.
Johny Thio

thumb|<center>Johny Thio in 1966
**Johny Thio** (Roeseloare, 2 september 1944 - Ooglee 4 ogustus 2008) wos e West-Vlamschn proffoetbolder.

Thio begoste te voetboln by FC Eendracht Hooglede en FC Roeselare. In 1963 gounk 'n na Club Brugge, woa dat 'n speelde tout 1975. Thio wos doa reksbuutn. En adde e sierlikkn vôorzet en e koste rap demareern. Thio wos messchiens nog 't mêest van ol bekend vo zyn corners die schône na binn droainde... en dikkers zelfs rechtstreeks binn goungn. 't Wos ouk olgemêen eweetn da 'n geirn uutgounk, vandoa zyn bynoame: *Johny Tuborg*. 

Mi Club won 't 'n de Beker van Belgie in 1968 en 1970. In 1973 wos Thio kapiting van Club da vo 'n êeste kêe achter 'n Twiddn Weireldôorloge kampioen koste speeln, olouwel da 'n juste dat sezoen dikkers ekwetst wos. In die ploeg speelnde tope mi grôte noamn lik Raoul Lambert, Fons Bastijns en Pierre Carteus.

Thio speelde 293 matchn in 'n Êeste Klasse, en 22 Europeesche matchn mi Club Brugge (oogtepunt: kwartfinale teegn Chelsea in '71). 
E wos ouk 18 keirs Rôon Duvel.

J' endigde zyn speelderscarrière by KSV Sottegem in 3e (1975-1976) en SK Roeselare (1976-1977). Achter zyn speelderscarrière kwam Thio trainer by SK Gullegem, FC Roeselare, SK Oostnieuwkerke, SV Koekelare, Eendracht Hooglede en Club Roeselare.

Johny Thio is overleedn an e oaderbreuke ton da 'n 63 wos.

In Ooglee is 't er e stroate nor em vernoemd, de Johny Thiostroate.

## Externe koppelienge
*Johny Thio by Club Brugge
1510

1507 - 1508 - 1509 - **1510** - 1511 - 1512 - 1513
't Joar **1510** is 't 10e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;juli
* 22 - Alessandro de' Medici
## Gestorvn
;meie
* 17 - Sandro Botticelli
;oktober
* 25 - Giorgione
Sébastien Godefroid

miniatuur
**Sébastien (Sebbe) Godefroid** (Antwerpn, 19 moarte 1971) is e Vlamsche zeiler. Je weunt in Brèinienge en j'is angeslootn by de OSRC- Oostende Sailing & Racing Club.

Godefroid is licentioat Lichoamelik Ipvoedienge. Je volgdege 't project Topsport en Studie an de VUB in Brussel.

## Olympische Spelen
In ogustus 2008 begost de 37-joarige Godefroid an zyn vierde Olympische Spelen. In Atlanta 1996 hoaldeget ie zilver, in Sydney 2000 en Athene 2004 wierd 'n 7stn in de Finnklasse. Vo de Spelen van Peking 2008 schoakelde Godefroid over noa de Tornado-klasse tegoare me Carolijn Brouwer, die zelve ook meegedoan het an de Olympische Spelen 2000 en 2004 vor Holland.

Sebbe Godefroid mocht de Belgische vlagge droagn ip de openiengsceremonie van de Olympische Spelen in Peking.

## Palmares
*1996: Zilver: Olympische Spelen Atlanta Finnklasse 
*1996: Brons: EK Finn
*1998: Goud: EK Finn
*2000: Zilver: WK Finn
*2001: Brons: EK Finn
*2007: Zilver: WK Tornado (tegoare me Carolijn Brouwer)
*2008: Olympische Spelen Peking in de Tornado (tweemansbôot me Carolijn Brouwer)

## Trainer Vlamsche Yachting Federoatie
In 2009 is Sebbe Godefroid angesteld als federoal trainer vo de Vlamsche Yachting Federoatie. Je moet jounge topsporttalentn identificeern, coachn en evalueern. Je krygt ook een adviserende rolle by 't ipstelln van sporttechnische en fysieke programma's vo d'atleetn en je goat de coaches van de V.Y.F. begeleidn.

## Varia
*Sébastien Godefroid en zyn Hollandsche zeilpartner Carolijn Brouwer zyn elf joar lank e koppel gewist, moar in april 2007 en ze e punt gezet achter under reloasje.
*Zyn grôotouders weunn in Boezienge.
Hudevetterspling

thumb|’t Hudevetterspling me lienks ’t ambachtshuus
’t **Hudevetterspling** is e klêen ingeslootn pling in Brugge, woa da van round ’t joar 1300 d’hudevetters of lêerlôoiers werktegn. In dien tyd lag ’t pling juste buutn de stad en da was nôdig vo de stank.

O je van de Burg deur ’t Blind-Ezelstratje lopt, kom je langs de Blinde-Ezelsbrugge over de reie. Rechtedeure ligt de Vismarkt en reks ’t Hudevetterspling.

In ’t middn stoat er e piloare me van boovn twi lêeuwtjes met ’t woapnschild van d’hudevettersgilde. D’r tegenover stoat under ambachtshuus, die an de reie lag. Da woater an ze nôdig by ’t verwerkn van ’t leer.
thumb|150px|left|Noamstêen ''De Koe''
Van lêerbewerkienge krêegn ze dust en d’hudevetters an under eign herberge *De Koe*, ip den hoek van ’t pling, neffest ’t ambachtshuus. De noame paste by ’t ambacht. Nu is ’t vervangn deur ’t hotel-restaurang *Duc de Bourgogne*. De noamstêen met e koe hangt nog boovn den ingank. D’r woarn ton veel gebouwn met e gevelstêen, want d’r bestoundn nog gin huusnummers. In de boogn boovn de veisters van ’t hotel is te zien hoe dan de lêerlôoiers werktegn.

Loater wierd ’t pling gebruukt vo *klêne vismarkt*.
thumb|De klêne vismarkt
D’r wierd goekope vis, mussels en geirnoars verkocht deur viswuuvn. De diere vis lik kabeljauw en zalm wierd ip de vismarkt verkocht. 

In de twiddn elft van de 20e eeuwe wierd de klêne vismarkt ofgeschaft en kwoamn d’r kroamn me souvenirs, têkeniengn en schilderyen vo de toeriestn.

’t Pling komt an den andere kant uut ip ’t bekendste zicht van Brugge, de Rozenhoedkoaie, die z’n noame krêeg deurdan d’r doar in de middelêeuwn poaternosters verkocht wierdn.

## Externe koppelienge
*360 groadn beeld van 't pling.
Robbe Van Ruyskensvelde

**Robbe Van Ruyskensvelde** (Zottegem, 25 september 1989) is e Vlamsche voetboller die in 2008 uutkwam vo Club Brugge. Je wos ook Belgisch jeugdinternational. Nu speelt 'n by Standaard Wetteren.

## Carrière
*Van Ruyskensvelde begost zyn carrière an zyn vuuf joar by Eendracht Grotenberge en je blêef doa tout an zyn êeste joar preminiemn. Je goenk ton êest noa KSV Zottegem en doarachter noar Eendracht Aalst, dat ton in 1ste nationale speeldege. 
*Den 12stn juni 2008 et 'n zyn êeste profcontract getêkend by Club Brugge. 
*Vanof 2009 speelt 'n by Standaard Wetteren.
*In 2015 isne overgeplatst noa Audenorde, dae etie 5 seizoenen gespeeld.
*Sins 2020 etie teruggekerd noa de plekke woar dat allemole begost, by Eendracht Grotenberge.

## Privé
Van Ruyskensvelde is sedert 2018 twope met Louise Doom.
In 2020 etie een dochterke gekregen Céleste.

## Externe koppeliengn
*Robbe Van Ruyskensvelde ip de website van Koninklijke Standaard Wetteren
*Website Club Brugge
Tintoretto

thumb|Zelfportret
**Tintoretto** (echte noame: **Jacopo Comin**), (29 september 1518 - 31 meie 1594), was êen van de grotste kunstschilders uut de Venetioansche Schole. Je schilderde maniëristisch en je was êen van de latste grôte schilders van d’Italioansche renaissance. 

## Zyn leevn
Tintoretto is geboorn in Venetië in 1518. Je was den oudstn van 21. Z’n voader, Giovanni, 
was verver van stoffn (tintore), vandoar z’n bynoame (ververtje).
In z’n jeugdjoarn wierd ’n ôok **Jacopo Robusti** genoemd, omda z’n voader de pôortn van Padua ip e robuuste maniere zou verdedigd en teegn de keizerlikke troepn.

Je gink in de lêer by Titiaan, mo nie lange, want ze kwoamn nie goed overêen. Je begost ip z’n eign te studeern en liet em beïnvloedn deur Michelangelo.

Tintoretto was styf productief en e geweldig tekenoare. Deur z’n enormn energie wierd ‘n 
*Il Furioso* genoemd en zyn maniere van werkn me speciale lichteffectn moakn em e voorloper van de Barok. 

In de grôte roadzoale van ‘t paleis van de Doge, de leider van de Republiek Venetië (Palazzo Ducale an ’t San Marcopling in Venetië), is d'r e 7 meter by 22 meter grôot schilderwerk te zien van Tintoretto: ’t Paradys (1588-1594). In ’t enorm schilderwerk makte Tintoretto veel gebruuk van *clair-obscur*.

Je was ôok e veelgevroagd portretschilder in Venetië.


Ofbeeldienge: Jacopo Tintoretto 028.jpg|Vrouwnportret
Ofbeeldienge: VeronicaFranco.jpg|Portret van Veronica Franco
Ofbeeldienge: DogeTintoretto.jpg|Portret van e Doge
Ofbeeldienge: Jacopo Tintoretto 027.jpg|Portret van Jacopo Sansovino
Tjako van Schie

thumb|<center>Tjako van Schie an de piano
**Tjako van Schie** (Coevordn, 17 april 1961) is een Hollandsche muzikant en componist. Je weunde in Nieuwluusn in de provinsje Overyssel moar nu in Drenthe.

Van Schie krêeg zyn ipleidienge an 't conservatorium van Zwolle by de pianopedagoog Ben Smits. Daorachter et 'n nog verschillige masterclasses gevolgd by de New-Yorksche pianist Jacob Lateiner en de Duutsche pianist Detlef Kraus.

J'is sedert 1994 correpetitor an 't conservatorium van Amsterdam en j'is gastdocent an de *Escola Superior de Música das Artes do Espectáculo* in Portugal. Je werkte ounder andere tegoare met de violist Adriaan Stoet en de saxofonist Henk van Twillert.

Van Schie et ipgetreedn binst e tournee deur China in 2001. Je treedt ook regelmoatig ip me *Orquestra Portuguesa de Saxofones* uut Porto, woavôorn dat 'n ook muziekwerkn arrangeert. 

## Discografie
**The Goldberg Variations BWV 988*
**"Overijssel Zingt" *- MIRASOUND, me verschillige  kôorn (1993) 
**Shtil di nakht iz oysgeshternt - Yiddish music from the ghetto's and concentration camps*, (1995) (met Adriaan Stoet - viole) 
**Water bron van leven*, (1998) 
**"Akoestisch signaal"* - MIRASOUND (1996) 
**"Die Geigen, ja die Geigen!"* - GILL/SONY (met Adriaan Stoet - viole) (2008) 
*3-CD-box: *A Bag of Music* - CD 1: *Vocalise*, CD 2: *Petite Fleur*, CD 3: *Wonderful World*, mè saxofonist Henk van Twillert (2011) 

## Externe koppelienge
* Tjako van Schie zyn website (gearchivêerd)
Piero di Lorenzo de' Medici

**Piero de' Medici**, bygenoamd  *den Oungelukkign*,  (Firenze, 15 februoari 1471 – Gaeta, 28 december 1503) was den oudste zeune en ipvolger van Lorenzo il Magnifico. Je  regeerdeg’ over Firenze van 1492 tout an zyn verbannienge in 1494.

## Zyn leevn
Piero is geboorn in Firenze. Je was den oudstn van de drie zeuns van Lorenzo de' Medici en Clarice Orsini. Zyn broers woarn Giovanni, de loatern Paus Leo X en Giuliano, de loatern hertog van Urbino. 

Piero miste de kwaliteitn van z’n voader. J’had e zwak, oungedisciplineerd karakter en je kost de moeilikke situoatië die ol ’n ende bezig was nie an. Zyn voader Lorenzo had ol de latste joarn van zyn leevn last g’hed van de fanatieke dominicoansche monnik Girolamo Savonarola, die ’t volk probeerde wys te moakn dat de weireld gink vergoan deur ol die luxe van de Medici. 

Achter den dôod van Lorenzo wist Savonarola da zyn tyd gekommn was. Je kost ‘t volk overtuugn van in ipstand te kommn.
Ôok van buutn uut kwamt er gevoar, want keunink Karel VIII van Frankryk stound gerêed vo ’t keuninkryk Napels binn te volln via Firenze.

Piero verzetteg’ hem nie genoeg en de 17stn november 1494 bezette Karel VIII Firenze. Je blêef  tien doagn.

Savonarola profiteerde van de situoatië. Je liet de Medici verbann, hunder paleis plundern de kunstwerkn vernietign en ol de volgns hem goddelôze weireldse zoakn verbrandn.

Firenze was veranderd in e ruïne en ’t deurde nie lange of ’t volk begost genoeg te krygn van Savonarola ’s moralistische ideeën. In meie 1498 kwamt er e volksipstand en z’hen Savonarola leevnd verbrand ip de Piazza de la Signoria vo de Palazzo Vecchio.

In 1512 kostn de Medici werekêern, mo vo Piero was ’t te loate want je stierf in 1503.

## Vrouwe en jounges
Piero is in 1488 getrouwd met Alfonsina Orsini, de dochter van Roberto Orsini, groaf van Tagliacozzo. Z’han twi jounges:
* Lorenzo II, hertog van  Urbino
* Clarice, die trouwde me Filippo Strozzi de joungn

## Zyn dôod
In 1503 verdrounk Piero in de Garigliano, ’n Italioansche riviere tusschn Rome en Napels, ten zuudn van Gaeta, binst de Slag van Garigliano. 

Zyn graftombe, gemakt in ipdracht van zyn kozyn Giulio, de loatern Paus Clemens VII, is te bezichtign in d’abdye van Montecassino.

Achter Piero’s dôod stoundn zyn twi joungere broers an ‘t hoofd van de familie, want zyn ênigste zeune Lorenzo, die no zyn grôotvoader genoemd was, was me zyn elf joar nog te jounk. 

Giovanni de kardinoal kost in 1512 de macht van de Medici were herstelln deur zyn invloed ip paus Julius II, en je regeerde tout dat ’n in 1513 verkoozn wierd tout Paus Leo X. De joungste broere, Giuliano, volgdeg hem ip.
Stène

**Stène** is e dèelgemèente van Ostende, juuste tusschen Snoaskerke en Leffienge. An den andere kant ligt Zandvoorde, nu ook e dèelgemèente van Ostende.
## Geschienisse
Stène was êest onafhankelik van Ostende, mor is by d'Ostendenoars gesmeten met de fusie in 1971, mè vele protest van de platselikke beweuners. Da brocht allemoale gin eirde an den dyk en deur dadde is Stène e bitje met e kee achteruut gegoan op et vlak van dorpsuutzicht.
## Bezienswoardigheedn
:15px *Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Stène]]*
Den dag van vandage ziet 't eruut gelik en geweune wyk van Ostende, mo juuste buten de dorpskerne kom je were d' oude zichten tegen, wel zonder de boeren die vroeger altyd te zien woaren.
* De kerke van Stène, de Sint-Annakerke.
* Den oude meuln, mo de wieken zyn derof in e storm, lange geleden, en da wordt nu gebruukt voe tentoonstelliengen te geven van de platselikke kunstenoars.
Vanof dat 'n oude paster doa was, zyn de volkscafékes verdweenn en vervangn deur restaurangs. Ôok de polderse boerebuutn beginn vul gebouwd te roakn en der is nu ôok e bos in geplant vo de stadsrand van Ostende.
thumb|left|De meuln va Stène, nu cultureel centrum
thumb|left|750px|<center>De dorpskern van Stène (hoek Stènedorpstroate, Stèensen Dyk en Zilverloane)</center>
Stene

* Stene (West-Vloandern): e dêelgemêente van Ostende
* Stene (Vrankryk): e gemêente in Vrankryk, int Noorderdepartement
Mont Ventoux

thumb|Topogroafische koarte van de Mont Ventoux 
De **Mont Ventoux** is nen berg in 't zuudn van Vrankryk, juuste ten ôosten van de valleie van de Rhône. Hoewel dat 'n geologisch dêel uutmakt van 't ôostelyke dêel van d'Alpn is 't 'n enigste ôogn berg in de regio - zyn bynoamn zyn *Le géant du Provence* of *De kale berg*.

't Zyn der vele die peizn dat de noame e verwyzienge is noa de stravvn wind die boovn kan woaien (de mistral), want *venteux* wilt zeggn *windering* in 't Frans. Surtout aan de "col de tempêtes" juuste voorn top kan 't styf woaien en de boane over den top is vele geslootn wegens de stravvn wind. Mo de noame koumt eigentlik doa nie van. De noame is ol gekend in de 1e of 2e eeuwe achter Christus en zoudt genoamd zyn achter *Vintur*, de Gallischn god van de bergtoppn - oftwel zoudt de noame koumn van 'Ven-Top', wuk dat "besnêeuwdn bergtop" wilt zeggn in 't oud Gallisch. Vanaf de 10e eeuw verschynn noamn lik *Mons Ventosus* en *Mons Ventorius*.

## Beklimmienge
De Mont Ventoux is 'n begrip in de vélokoerse. Êne kêe om de zoveel joar arriveert er een etappe van de Rounde van Vrankryk. 

thumb|center|600px|De beklimmienge vanuut Bédoin - hellingspercentoages in functie van den afstand langst de boane

Der zyn drie meuglyke maniern vo de Mont Ventoux ip te ryen in vélo: langst Bédoin (de "officiele", de westelyke kant), langst Malaucène (de nôordelyke kant) en langst Sault (de zuudlikke kant). De kantn van Bédoin en Malaucène zyn ongeveer even zwoar (Bédoin êest redelik vlak, ton noa boven zounder vele rustpuntn - Malaucène direct noa boven met ounder boane e poar vlakkere stikkn woarip de je kunt recupereren), de kant van Sault wordt vele de "mietjeskant" genoemd en is vele gemakkeliker dan de twee andere kantn ('t startpunt ligt honderden meter ôger en de boane is langer).
 
## Winnoars beist de Rounde van Vrankryk
Beist de Rounde van Vrankryk ryen ze noa booven langst de kant van Bédoin.

## Populair by de Vloamiengn
De Mont Ventoux en de streke derround is populair by de Vlamsche touristn - iederêen kent wel 'n twiene die der ol ne kêe ip gestoan it, of dat nu in voiture of in vélo wos.

## Ofbeeldiengn

Ofbeeldienge:Tom Simpson Memorial - geograph.org.uk - 475558.jpg|Monument vo Tom Simpson 
Image:Fontaine de Grave, Mont Ventoux par Bédoin - P1000633.jpg|De Fontaine de la Grave - in 't moanlandschap
Image:Mt ventoux tour.jpg|'t Weerstation ip den top, den toorn kun je van styf verre in d'oumgevienge zien
Image:Restaurant du Chalet Reynard.jpg|De *Chalêt Reynard* - ip km 15 van de 21,5 vanuut Bédoin, 't begun van 't moanlandschap
Corridoio Vasariano

[thumb|De ''Corridoio Vasariano'' lopt van de [Uffizi (reks), over den Arno langs de Ponte Vecchio, no de Palazzo Pitti]]

De **Corridoio Vasariano** is e galerye in Firenze die de Palazzo Vecchio met de Palazzo Pitti verbindt. D’overdekte passage is e kilometer lank en lopt via de Uffizi over den Arno olangsn de Ponte Vecchio. 

Cosimo I de' Medici weunde me z’n vrouwe Eleonora in de Palazzo Pitti en in 1565 gaft ‘n ipdracht an Giorgio Vasari (vandoar de noame) vo de corridoio te bouwn. ’t Was ’t joar van den trouw van under oudste zeune Francesco I me Johanna van Oostnryk, de joungste dochter van keizer Ferdinand I. De bedoelienge was vor under zêre en veilig te kunn verplatsn van ‘t verbluuf van de grôotertog no de gebouwn woa dat ’n werkte. De corridoio was in vuuf moandn tyd gebouwd.

De galerye lopt over de Ponte Vecchio en zelfs deur e kerke (Santa Felicita), woadeure dan de Medici no de messe kostn goan zounder ounder ’t volk te kommn.

An ’t ende van de brugge stoat de Mannelli-torre, die binst de middeleeuwn gebouwd was vo de Ponte Vecchio te verdedign. Z’en de corridoio d’r round moetn bouwn, omdat de familie Mannelli de torre nie wilde loatn ofbreekn.

Cosimo I ’s oudste zeune Francesco I volgdeg’ em ip ols grôotertog van Toscane, mor in 1587 stierft ’n an malaria en je wierd ipgevolgd deur z’n broere Ferdinando I. ’t Was Ferdinando die in 1593 bepoalde dan d’r ollêne nog mo edelsmeedn mochtn stoan ip de brugge. D’r stoundn vodien ôok bêenouwers, vismarchangs en lêerlôoiers, die under ofvol in den Arno smêetn en Ferdinando wildeg’ etwa doen an de stank. Nu stoan d’r nog ossan surtout juweliers ip de brugge.

De corridoio is gerestoreerd en eropend vo ’t publiek in 1973, mo de galerye kan ollene mo bezocht wordn ip ofsproake of me groepn. Deur de rounde veisters e je e schôon zicht ip Firenze en binn angn d’r mêer of 1000 schilderyen van tusschn de 17e en 18e êeuwe en e belangryke collectie van mêer of 200 zelfportrettn deur sommigte van de bekendste kunstschilders tusschn de 16e en de 20e êeuwe, lik Alessandro Allori, Rembrandt, Pieter Paul Rubens, Diego Velasquez, Ingres, Marc Chagall, Andrea del Sarto,  Bernini, Delacroix, Ensor ...  

Kardinoal Leopoldo de’ Medici was begost me d’unieke collectie in ’t middn van de 17e êeuwe en d’r kommn d’r nog ossan by.

## Galerye


Ofbeeldienge:Firenze.Arno.jpg|De corridoio gezien van de ponte Vecchio
Ofbeeldienge:Ponte Vecchio, torre de' Mannelli.JPG|Droai round de Mannelli-torre
Ofbeeldienge:Santafelicita.jpg|Passage langs de Santa Felicita-kerke
Ofbeeldienge:Looking Into Santa Felicita From the Vasari Corridor.JPG|Zicht in de kerke vanuut de corridoio
Tim Maeyens

thumb|right|Tim Maeyens
**Tim Maeyens** (Brugge, 23 oest 1981) is e West-Vlamschn roeier die especialiseerd is in de skiff (ouk wel M1x enoemd), ol et 'n ouk ol in de M2x (voun duo's) eroeid. 

## Carrière
Maeyens beguste roein at 'n neegn joar oud wos. At 'n gienk vors lêern in Gent (bio-ingenieur) is 'n uuteschid me roein omdat 'n olles wulde doen voun ze diplom. Uutendelik is 't achter twi joar were begunn roein en moest 'n ze studie dêels upgeevn voun nem te kunn platsn voun d'Olympische Speeln van 2004 in Athene. E kuste nem nie platsn, mo krêeg e deliberoasche van 't BOIC, woadeure dat 'n der egliek rochte. Doar ountgoochelde 'n nie, want en oalde de finalle, woarin dat 'n zesdn (en latsn) endigde. Ze doel wos toune voun in 2008 in Peking beter te doen, etwot die ouk elukt is, want doa wos 'n 'n vierdn, up en oar van de derde plekke.

E dei achter dien race rechtet en uproep voun mêer steun voun 't roein, nie ollêne geld, mor ouk omkoaderienge. E zei ouk ol drekt dat 'n voun e medaille gienk goan in Londn in 2012.

Up de weireldkampioenschappn tusschn d'Olympische Speeln van 2004 en 2008 is 'n vierdn, vuufdn en zeevnsn endigd.
Kobbenette

thumb|right|E kobbe in 't middn van neur nette.
E **kobbenette** es e nette die deur kobbn wierd gemakt voun vliegn en aar fernient te vangn.

Kobbn weevn ulder nette met ulder achterlyf. De droadn zyn gemakt van een byzoundere eitwitachtige stoffoasje, woavan dat de juuste soamnstellienge nog nie gekend es. Surtout de sterkte van de droadn es ipmerkelik. E kobbedroad es a peu près drie kêers zo sterk lik nen stoaldroad van dezelfste dikte. Ne kobbedroad es oungeveer 0,0001&nbsp;mm dikke. Nen droad van ongeveer 3&nbsp;cm zoudt nen vliegendn boeing in vulle voart kunn teegnoudn.

## Sôortn nettn
G'ed verschilligge sôortn netten:
* Mattn
* Wieln
* Kokonn
* Beklêdienge
* Schuulplekkn

## Et moakn van e wielnette
De mêeste kobbn moakn ulder nette gelyk volgt:

Êest spuut ze e droad van den êenn tak noar 'n andern tak. Met e goei luchtstromienge en e betje sjanse plakt dien droad em vaste an de juustn tak. Ze kruupt over den droad en weeft nen nieuwn, minder plakkerign droad derover voun te verstevign. Oat dien droad ne kêer goe vaste angt, ku ze begunn en es 't belangrykste eigntlik oal gedoan, want an dien droad angt de hêle nette.

Toun makt ze de zydroadn, êen noa beneedn en e poare oal de zykantn woa da z'an kut. Uutendelik weeft ze toun den binnkant van de nette met plak- en lôopdroad.

## Verwyziengn
Giuliano di Lorenzo de' Medici

**Giuliano de' Medici** (Firenze, 12 moarte 1479- Firenze, 17 moarte 1516), was de joungste zeune van Lorenzo il Magnifico en Clarissa Orsini.

Zyn twi broers woarn Piero en Giovanni.
Je regeerdeg’ over Firenze van 1512 tout 1513 en in 1515 krêegt ’n den titel van hertog van Nemours.

## Zyn leevn
Achter den dôod van hunder voader regeerde zyn oudere broere Piero kort over Firenze, toutdat de Medici in 1494 verjoagd wierdn. Giuliano verhuusde no Venetië.

In 1512 kostn ze werekêern en wierd hunder macht hersteld. Piero, den oudstn, was gestorvn in 1503 en doarom kwam Giuliano ip ols stadsregent van Firenze, in noame van zyn broere Giovanni, die kardinoal was en in 1513 verkoozn wierd tout paus Leo X. 

In 1515 stierf in Frankryk keunink Lodewyk XII en Frans I volgdeg’ hem ip. Vo goed te stoan met de nieuwn keunink zoundt Leo X Giuliano ols gezant no Frankryk. Frans I was zodoanig ounder den indruk van Giuliano dat ’n hem liet trouwn met de joungste zuster van zyn moeder, zyn jounge tante van zeevntien joar oud, Filiberta van Savoye. Ze was de dochter van hertog Filips II van Savoye. Frans I benoemde Giuliano ôok tout hertog van Nemours. 

Mo Giuliano ha gin goeie gezoundheid en je stierf de 17ste moarte 1516. Je was nog mo 37 joar oud. Z’han hem anders keunink van Napels gemakt. 

J’ha gin wettige jounges, mo wel ’n ounwettige zeune Ippolito de' Medici (1511 - 1535), van in den tyd van zyn verbannienge. 

Je wierd ipgevolgd deur Lorenzo II de' Medici, de zeune van zyn oudste broere Piero den Oungelukkign.

Giuliano ‘s grafmonument, in de Medici-kapelle van de San Lorenzokerke in Firenze, is versierd me drie beeldn van Michelangelo: êen van Giuliano zelve en de beeldn *Nacht* en *Dag*. 

Deurdat ’n dezelfste noame het van zyn nounkel Giuliano de' Medici (zyn graf stoat ôok in de Medicikapelle), zyn d’r vele die peizn da zyn graf da van zyn nounkel is.
Gerardus Mercator

thumb|Gerardus Mercator
**Gerardus Mercator** (Rupelmundanus) (Vlamsche noame: Gerard de Kremer) (Rupelmonde, 5 moarte 1512 - Duusburg, 2 december 1594) wos nen Vlamschen cartogroaf en wiskundign.

Nem anzag zyn eign as nen wetenschappelikkn kosmogroaf en nie lik etwien die moeste leevn van 't verkoopn van landkoartn. Nem wos ie den êestn die 't woord atlas gebruukte.

Je makte e koarte van 't Heilig Land (1537), e weireldkoarte (1538), e koarte van Vloandern (1540), e weireldbolle (1541), een hemelbolle (1551) en een Europakoarte (1554).
 
Zyn voornoamstn doad wos 't moakn van wa da me nu e Mercatorprojectie noemn. De weireldkoarte *ad usum navigantium* (1569) wos e weireldkoarte vo zêevoarders, woavan dat de projectie noa Mercator genoemd is.
Lêerproces

't **Lêerproces** is de ountwikkelienge van 't lêern.

Vanmet da me geboorn zyn lêern me peizn. 't Mêeste da me weetn van de peisprocessn by kinders èn me te dankn an Jean Piaget. Da wa ne Zwitsersn psycholoog die em doar me bezig ield.
Binst dat 'n doar me bezig wa, et 'n zyn theorie ountwikkeld da zegt dat de ountwikkelinge van de kindergêest in vier foasn verlôopt.

## De Sensomotorische Foase
Die foase vultrekt eur in de êerste twêe leevnsjoarn van 't kind. 't Kind lêert in die periode sourtout vele me zyn zintuugn. Ze roakn vanolles an, ze prouvn van olles en nog e twa, ze kykn noar olles, ze riekn an olles en ze ôorn vanolles. Den baby begunt vanolles t'erkenn, mo 't deurt nog en oalf joar tot e joar tegen da zyn geheugn genoug ountwikkeld es vo die vôorwerpn vo de gêest t'oaln an ze der nie zyn. De klêen begunt te beseffn dan de vôorwerpn nog oassan dezelfste vôorwerpn zyn, ol stoan ze ip en andere plekke.

## De Pre-Operationele Foase
Die foase begunt ongeveer an 2 joar en deurt tot 't 7ste joar. Binst die foase ountwikkelt em de toale, de fyne motoriek, et inzicht en 't geheugn. 

Ze lêern e vôorstellinge te moakn van under plekke in de ruumte. Oa je vroagt an e kind van 4 joar vo de weeg van uus noar schole te beschryvn, goat dien klêen antwoordn me aanwyzingn van de route. (vb. Binst da 't me zyn vienger de route tôogt zegt 't: Ik goa êest azo, en ton goa 'k azo,...) Mo oa je de klêen em e model tôont van 't ebeurchte, goat 't em gèn route kunn tôonn. Ne goat dus wel va langst om mêer dingn goan erkenn zonder dat 'n ze moet betastn. 't Inzich vo t'erkenn oe da nen andern dezelfste dingn ziet es ter wel nog nie. Ne klêen van 5 joar goat olsan anduudn wa da 't 'n zelve ku zien, oa j'em vroagt wa dat er etwien anders ziet van oal den andern kant. Tot de leeftyd van 6 joar bluuft 't ofankelik van êen gezichtspunt: da wat dat 'n zelve ziet.

Ne klêen vat nog gèn zukke dingn lik oeveelheid en oantal. Oa j' em e glas woater tôogt en da vôor zyn neuze vergiet in e langer en smoller glas, goat 'n peizn dat er mêer woater in da ander glas zit of dat er in 't oorsprounkelik glas zat. Zelfs ol et 't gezien da je der gin extra woater bygedoan et.

## De Concreet Operationele Foase
Die foase begunt an 7 joar en deurt tot 11 joar. Binst die foase kan 't kind vôorwerpn telln, indêeln in groupn en ordern.

Oa je nen klêen van 5 joar zes peirdebloumn en zes tulpn tôont en vroagt of dan 't er mêer bloumn zyn of tulpn, goat 't antwoordn dan 't er van olletwêe eevnvele zyn. De klêen begunt te dutsn oa j' em vroagt of dan de peirdebloumn misschiens gèn bloumn zyn. De klêen beseft dan ze olletwêe bloumn zyn, mo ze kunn de hêle group nie overzien en vergelykn me mor e dêel dervan (de bloumn zounder tulpn). Nu lêern ze de dingn in te dêeln en kunn ze de dingn uutendelik rankschikkn.

## De Formeel Operationele Foase
Die foase begunt an 11 joar en. In die latste foase lêert de klêen an dingn te peizn die nie in zyn omgevinge vôornkoomn en lêert 't te peizn over zyn eign gedachtn. Et lêert dingn zien die kunn ebeurn en nie nôodzoakelik moetn ebeurn.
1574

1571 - 1572 - 1573 - **1574** - 1575 - 1576 - 1577
't Joar **1574** is 't 74e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gestorvn
;april
* 14 - Lodewyk van Nassau, groaf van Nassau-Dillenburg, broere van Willem van Oranje
* 21 - Cosimo I de' Medici
Aloam

thumb|right|Prehistorisch aloam
thumb|right|Modern aloam
thumb|right|E moderne byle
**Aloam** of **alaam** is de noame vor instrumentn die uutgevoundn zyn en gebruukt wordn vo 't werk gemakkelikker te moakn.

Oal sedert de prehistorie makt de mins gebruuk van aloam.

Dad ed begonn me't gebruuk van simpele "weirktuugn" vo t'eetn en te joagn. Uutendelyk ad de mins deure dat 'm da ôok vôor hêel wa andre dingn koste gebruukn. Azôo begost'm aloam te moakn vô klêern te moakn, 't eetn te verzoamln, en d'eirde te beweirkn. Oal gouwe miekt'm ôok woapns om te joagn en te vechtn. Deurda't aloam ip e vrêe belangryke plekke kwom, begostn ze't aloam soms ipvoalnd te versiern en te gebruukn in ritueeln. In de westerse weirld es de sôorte aloam styf vele veranderd in de oafgeloopn êeuwn, met oals ôogtepun den computer.

De êeste weirktuugn wierdn nogoal vele gemakt van out, loavastêen, vuurstêen en schulpn. 't Belangrykste aloam bestound uut messn, byln en houwn. Noa de ontdekkinge van yzer en andere metoaln ontstoundn er vele verschillige sôortn aloam, deur dan ze 't metoal in olle vormn kostn gietn. Da makte dan 't er hêel wa toakn gemakkelykr kostn wordn uutgevoerd. In de middelêeuwn woarn ze vrêed bezig me 't experimenteern en 't verbetern van de weirktuugn. Da leidde der uuteindelyk toe dan ze machinn kostn moakn. Uuteindelyk zorgde da oal de industriële revolutie der vôorn da me in 't westn e soamnlevinge hèin woa dat de technologie centroal stoat.

## Voorbeeldn van aloam
*Bustel
*Freze
*Oamer
*Perse
*Tournavys
*Vysboormachien
Kastêel van Beisbroek

't **Kastêel van Beisbroek** es 'n neoclassicistisch landuus.  Ôorspronkelyk wos't domyn in de zeevnstn êeuw e dêel van't Merovingisch kroondomyn Snellegem. 't Domyn es toun loatr in eigndom va de Sint-Andriesabdy by Brugge gerakt. 't Landuus wierd gebouwd in 1835 vô den Gentsn burggroaf Edouard de Nieulant. Ne wos em koosn van ridder Louis van Outryve d’Ydewalle, da't domyn tôope me zyn schôonbroere Jacques de l’Espée, achter de Fransche Revolutie a gekocht.

't Kastêel en e stik van't domyn wierdn in 1973 angekocht deur stad Brugge. In't kastêel es't er e lêerryk natuurcentr en ne sterrnwacht gevestigd woa dan z'uldr eign planetoarium èn.

In 1972 ging't er e stik bus van 2 ectoarn verloorn in'n storm. Achter dan ze't kreuplout addn ipgeruumd es't er em doar uut zyn eign de typische wêe vegetoasche begunn t'ontwikkln. Azôo zie je doar e bitje't stikske natuur da in lôop van de joarn 1800 wo verdweenn.

De noame Beisbroek komt van Bencebruch (of Byzzebroukn in't West-Vlams).  Dee noame verwyst noar d'oude omstandigeedn van't gebied. 't Woarn doar oal brouckn en byzzeplantn. Brouckn zyn uuteroard mourassn en byzzeplantn zyn plantn die styf vele woatr nôodig èn om te leevn.

Oa je de “West-Vlamsche Kastêelnroute” volgt passeer je oal't kastêel.
Planteluuzn

thumb|<center>Tomatteplante
**Luuzn** (AN: dieven) es 't ofdoen van de scheutn die uutschietn in d'oksels van de tomattn en aar plantn.

Oa je tomattn wilt kwêekn, zy je best van de plantn te luuzn, vô schône en grôte tomattn of aar groonsels t'èn. Oa je da niet doet, goat de plante oal eur krachtn steekn in 't moakn van groenigeid en goa je verre gin grôte tomattn angn èn.

Luuzn doe je deur me joun viengers de luze vaste te pakkn en of te trekkn. Anders ku je da vaneignst ôok doen met e stik alloam, lik e patattemes. Makt wel da oa je da doet, da je oallêne de luze mee ed en de plante nie te fel beschoadigd of ge goat gèn tomattn en.

Luuzn zyn feitelik vergelykboar me den toppel: oa je e luze lat stoan, goan der doar bloemn en uuteindelik ôok tomattn ankoomn. Moar angezien de tomatteplante doar mo gèn genoeg van krygt en bluuft luuzn moakn, zou je tenn de rit e plante met ollemoale luuzn èn en nie te vele grôte tomattn.

Nog e vôordêel van te luuzn es dan de plantn vele rechter groein en vele beter vaste te bindn zyn an e stok. Oan ze wilder groein, è je minder goeie luchcirculoatie. 

Oa't è da je content zyt met e klêne ipbringste van klêne tomattn an schêve plantn, moe je vaneigns de moeite nie doen voun te luuzn.

## Luuzn byn aar plantn
Voun e schône ipbriengste t' en, is 't best voun de mêeste plantn te luuzn. Egliek êentige vôorbeeldn:
*Toebak: voun grôte bloars t' en, moe je toebakplantn oek luuzn
*Druuvn: a je te vele trossn en takkn lat groein, kryg je klêne druvetjes

## Externe koppelienge
*Tomattn luuzn
Oufyzersmytn

[thumb|Een vint uut Boston ([Amerika) die bezig is med'oufysersmytn]]

**Oufyzer smytn** es e volksspel, woaby dat er en oufyzer noar e stoake wierd gesmeetn.

G'ed verschillige maniern om 't spel te speeln:
* E punt anreeknn by oale oufyzers die rond de stoake landn en den dien da't êest tien puntn è, è gewonn.
* Man teegn man speeln, woaby dan dedie dan meedoen moetn moakn dan ulder oufyzers zô vele meugelyk styf dichte by e stoake landn. Den dien me 't mêeste oufyzers rond de stoake es toun de wineire.

Ge kud't vaneigns ôok me verschillige roundn speeln, woaby dat d'ndeen die 't mêeste gewonn et de wineire es.
Myxomatose

**Myxomatose** es e dôdelikke ziekte die allêne mo by kenyns vôornkomt. De ziekte wordt verôorzoakt deur 't Myxoma-virus en verspreid deur al bloedzuugnde insektn lyk luuzn, muggn en vlôoin. De ziekte e va langst oe mêer te vindn by temme kenyns, zelfs by kenyns die zyn ingeënt.

## Symptoomn
Wrêed typisch zyn de kankerachtige bultn die under ountwikkeln ip 't vel. Allêne zyn die bultn der nie alsan, woaby da je toun moet iplettn van verkêerde diagnose. Verder e je ôok nog dikke ôorrandn, sloaperige, dikke of toe ôogn met etter die dudelik verwyzn no myxomatose. De vorme zounder bultn die ip Pasteurella trekt, es spytig genoeg dodelikker dan de geweune vorme me bultn.

## Geschiedenisse

Z'en de ziekte vôor 't êest etwoar in de joarn 1800, by toevol by meegebrochte kenyns gevounn in Uruguay. Deur dan de Australiërs veel probleemn addn met wilde kenyns, die ulder do onnatuurlyk, zonder natuurlikkn vyand en dus ongestôord kostn vestigen, en ze de ziekte kunstmoatig verspreid vôo de populoatie van die bêestn te loatn doaln.

Ne Fransn bacterioloog, Dr. Paul Armand Delille, et de ziekte in juni van 't joar 1952 ingebroch by twêe kenyns die ip zyn erf roundliepn. Ne wilde 'm of van de kenyns ip zyn erf. Ze weetn nie juste oe of wa, ma binn de vier moandn was 't em al nen epidee die em al 50 kilomeiters van zyn erf verspreid a. Ne peisde em dan 't verzekerst stropers woarn die e poar kenyns van zyn erf gepakt ann en ip dæ maniere de ziekte en elpn verspreidn. De ziekte bereikte Iengeland in 1953.
Twêe joar loater in 1954 wa byna 90% van de wilde kenynnebevolkienge gekerveerd in Frankryk.

## Inentienge

Der es en inentienge da e kenyn vôor zes moandn ka beschermn. Ze makt gebruuk van et levend virus Shope fibroma. In Australië es die inentienge illegoal.

## Natuurlikke resistentie

Der zyn zeldzoame gevalln bekend waby dan de nakomeliengn van en ôoit besmet kenyn e natuurlikke resistentie ountwikkeln.
IP-adres

En **IP-adres** of Internet Protocol (IP) Adres es nen nummero deur nen ordinateur gebruukt vo nen anderen ordinateur ip 'n Internet Protocolair netwerk t'erkenn.

## IPv4
In weezn zyn da lange binaire nummers, tes te zegn 32 bit. Ollêne vo ze leesboarder te moakn verdêeln me ze in vier groepkes van acht bits. Oa je die vier groepkes ton appart ommerekent noar ons decimoal stelsel kryg je vier gehêle getalln van oogstens 255.

Et grôte binaire getal wierd verdêeld in twêe stikkn. E "Netwerk" dêel en e "Gastêere" dêel. Den ordinateur gebruukt iervoorn e subnetmasker. Dat es e binair getal woavan de effectieve posities binn da getal die deur den ordinateur moetn wordn gebruukt om et netwerk te kenn wierdn angeduud me "1" en oal de reste die toen stoat vôor de nummero van den ordinateur binn da netwerk me "0". G'et drie sôortn subnetmaskers: Klasse A, B en C. In Klasse A zin de jiste 8 bits (et êeste octet) t netwerkdêel, in Klasse B zin da de jiste 16 bits (de êeste twêe octettn) en in Klasse C de jiste 24 bits (de êeste drie octettn). Tes belangrik in te ziene da de ipsplitsinge in netwerk en gastêere dêel dus nie vastlig, mo eignlik geweun n zoake van interpretoasie es.

Vb. De mêeste routers zyn geconfigureerd om et netwerk 192.168.0.0/16 te gebruukn woavan de router zelve ton 192.168.0.1 es. Da wilt zeggn dat da netwerk wierd bepoald deur e subnetmasker van 16 bits:

Da makt dus da onzn ordinateur (in da geval de router) nummer 1 es van et klasse C-netwerk 192.168

## IPv6
De merde mee IPv4 adresn es datr eignlik nie zo hjil vee meuglikeedn zin. Me daze 32 bits lang zin, zin der dus 2³² meuglike combinoasjies, wa dater ongeveer 4.3 miljard zin. Da e dus zelvs minder ofdater minsn ip de wirld zin. Doarbie kom nog dater sommige adresn eignlik nie gebrukt meugn wirn in t publieke internet. T vworbild van doaves, 192.168.0.0/16 es gereserveerd vo privégebruk en da zin dus ol were n pwotje adresn daj nie kun beezign.

Vo da, en jinigste andre, problim an te pakn, en de mann van dn IETF (Internet Engineering Task Force) rond 1995 IP versie 6 vworngesteld. De bedoelinge es da ip termin olle IP adresn in de wirld IPv6 komn. Omdat nie meuglik es van de hjile wirld te orkestreern vo ip jin bepoald moment over te skoaklen ip n nieje versie e dien overgank geleidelik an ant gebeurn. 

Jin van de grwotste verskiln tusn versie 4 en 6 es da de IPv6 adresn ve langer zin. Ze zin 128 bits lang, dus 4 ki de lengte van de IPv4 adresn. Doavan zin der straf ve meuglike verskilnde combinoasjies.

## Externe koppeliengn
* IP-adres Tracer
12 moarte

**12 moarte** is den 71stn dag van 't joar (72stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 294 doagn toet 't ende van 't joar.

## Geboorn
* 1270 - Charles van Valois, groaf van Valois en Anjou
* 1479 - Giuliano di Lorenzo de' Medici
* 1990 - Kim Mestdagh, West-Vlamsche basketspeelster
17 moarte

**17 moarte** is de 76stn dag van 't joar (77stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. Der volgn nog 289 doagn toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 1950 - Lia Linda, West-Vlamsche zangeresse
* 1972 - Ana Cecilia Blum, Ecuadorioansche schryfster
* 1980 - Gorik Gardeyn, West-Vlamsche coureur
## Gestorvn
* 1516 - Giuliano di Lorenzo de' Medici
* 1880 - Hubert Dolez, Belgische polletieker