open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Brussels Oofdstedelik Gewest

't **Brussels Hoofdstedelik Gewest** (uutsproake: Brussels Oofdstedelik Gewest) (Nederlands: *Brussels Hoofdstedelijk Gewest*, Frans: *Région de Bruxelles-Capitale*, Duuts: *Region Brüssel-Hauptstadt*), mêestol geweune *Brussel* of *Brussels Gewest* enoemd, is naasn 't Vlams en 't Woals Gewest, 't derde gewest van België. 't Bestoat uut 19 gemêentn die t'hope mêer of ruum 1,2 meljoen inweuners hen.

links|250px|thumb|Koarte

links|250px|thumb|Verdêlienge van de toaln in 't Brussels Oofdstedelik Gewest in 2008

## Toale
D'ôorsprounkelikke toale van Brussel is 't Brussels, e Broabants dialect. 'n Dag va vadoage is dat dialect styf bedreigd, ol trachtn ze van 't were te doen leevn deur lessn te geevn en plakkatjes me stroatnoamn in 't Brussels uut t'hangn.

Frans is de toale die 't mêest van ol eklapt is, mo 't is zeker nie van iederêen de moedertoale.
Deur an der menschn van overol up de weireld in 't Brusselsche weunn, zyn der styf vele verschillige toaln ekout. An menschn me verschillnde moedertoaln teegn makoar moetn koutn, gebruukn ze mêestol
Frans, mo 't Iengels begunt mêer en mêer up te kommn. De grôtste vrêmde toale is me vé vôorsprong 't Aroabisch.

## Polletiek
In BHG e j' e parlement (met 89 zetels, woavan dan der 17 voun Vlamsche partyen zyn). Da parlement kiest toune de regerienge.

### Parlement

De zetelverdêlienge ziet er ezô uut (verkiezingsuutslag):

¹ VU-ID in 1999

² sp.a-Spirit in 2004, One.Brussels-sp.a in 2019

Verdêlienge van d' inweuners noa toal:

ª 72/89×1.255.795 = 1.015.924 Franstoaligen

ª 17/89×1.255.795 = 239.871 Nederlandstoaligen

### Regerienge
De regerienge bestoat uut 5 menschn:
*Minister-President (Boris Dilliès (MR) voun 't moment)
*2 Nederlandstoalige ministers
*2 Franstoalige ministers

## Gemêentn

## Referensjes


## Externe koppeliengn
*Brussels Oofdstedelik Gewest ip belgium.be
*Brussels Gewest ip TopoMapViewer
Êgem

**Êgem** (*AN Egem*) is e dêelgemêente va Pittem. 't Weunn e grôte viftienoenderd menschn.

## Noame
In 1179 stoat in e document van d'abdy van *Saint-Nicolas-des-Prés* by Dôornik de noame *Hedenghem*, die zou komn van 't Germoansche **hathinga-haim* (uus van Hatho en zyn familie). Van *Heedeghem* (15ste êeuwe) kom et *Heeghem* (16ste en 17ste êeuwe). En êeuwe loater is *Eeghem* de schryfwyze die 't mêest gebruukt is (wegvolln van de *initiële h*, juuste lik in aar wôorn in 't West-Vlams). Achter 'n Twin Ôorloge kwam d' officiële schryfwyze *Egem*.

## Beziensweirdigeedn
:15px *Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Egem]]*
* De Sint-Germanuskerke
* De VRT-zendmaste: 305 meiters oge uut 1973.
Zwankendamme

thumb|Lisseweegsche stêenweg, d'hoofdstroate va Zwankendammethumb|De tringstaosje van Zwankendamme**Zwankendamme** is een klêen dorptje in de provincie West-Vloandern tusschn Lissewege en Zêebrugge. 't  Ligt an 't Boudewynkanoal en siddert 1932 is 't officieel een dêel van Brugge. 't Dorp haad by de tellienge van 2007 724 inweuners. 

Vroeger was 't gekend vo z'n glas- en cokesfabrieke mor in 't begun van de 20e êeuwe woarn d’r ook nog vil andere fabriekn lik een houtzagerie, een exportslachterie en een munitiefabrieke. De cokesfabrieke laag ol lange stille vo da z'ofgebrôken wierd. De ground woa da ze vroeger stound zat vul vergif mo je wor nu heeltergangs gekuuscht, woadeure dat de kaliteit van 't leven in Zwankendamme styf an 't verbetern is.

Zwankendamme het z'n eigen stoasje achter den yzern weg van Brugge no Zêebrugge.
## Geschiedenisse
thumb|left|Oukde sluze an 't Lisseweegs Varretje
Zwankendamme is ip 23 juni 1932 officieel gewordn, moa de name bestoat al vele langer. D'r zyn verschillige  theorieën over 't begun. De noame komt verzekers van 't oud middelnederlands woord *swanken* wat da *krienkeln* wil zeggn en *dam* is een dyk. Zwankendamme zou dus *krienkeldyk* willn zeggn. In ieder geval lag ter vroeger, woa da nu 't Lisseweegs Varretje ounder Wulfsberge deurelopt, een hofstee, herberg *Zwankendamme* (me joartal 1643). Nog vo da die hofstee gebouwd wierd stound er ip de zelfste plekke een *heerlikheid* met de noame Zwankendamme die ofhankelik was van de *Wulfbergshoeve* die een lêenhoeve was van den burg in Brugge. Van die hofstee was ter al sprake in 1429: *Binden ambachte en de parochie van lisseweghe, noord-west van der kercke van lisseweghe, recht on de westzijde van der stede dat men heet Wulfsberghe*. Moa d'oudste nederzettienge was de *Gaarlemhoeve*, verzekers zelfs oukder of *Ter Doest*.
't Zoudt een nederzettienge of heim gewist hen van een Frankischn kolonist, *Garlingo*. Vandoar de noame *Gerlingoheim*, loater ingekort noa *Gaarlem*.

In 2007 kwam Zwankendamme in 't nieuws omda de menschen d'r mee inzaten dat d'uutbreidienge van d'have van Zêebrugge under leven ounaangenaam zou maken.

## Externe koppelienge
*Website van Brugge
Bekegem

**Bekegem** is e dêelgemêente van Ichtegem. 't Weunn e bitje mêer of 1000 menschn.

## Beziensweirdigeedn
:*Kyk noa [[Bouwkundig erfgoed in Bekegem]]*

De Sint-Amanduskerke is e loat-gotische kerke uut de 17ste êeuwe.
thumb|left|Sint-Amanduskerke

## Externe koppelienge
* Bekegem Erfgoed
Westkerke

**Westkerke** is e dêelgemêente van de stee Oednburg. 't Weunn mêer of 1500 menschn.
## Beziensweirdigheedn
:15px *Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Westkerke]]*

## Eksterne lienk
*Vandeputte, Omer 2007 : Gids voor Vlaanderen, ''Lannoo Uitgeverij'', 1392 p., p. 949.
Ettelgem

**Ettelgem** is e klêne dêelgemêente van Oudnburg. 't Et e grôte duust iweuners en 't ligt deur lintbebouwienge oendertusschn teegn d'oofdgemêente.
## Beziensweirdigheedn
:15px *Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Ettelgem]]*
thumb|left|Oud Romoans kerksje van Ettelgem
Roksem

**Roksem** is e dêelgemêente van Oudnburg en 't weunn bikan vichtienoendert menschn.

## Beziensweirdigeedn
:15px *Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Roksem]]*
Handzoame

**Handzoame** (uutsproake: **Ansoame**, officieel: *Handzame*) is in uppervlakte en iweunersoantal de twidde dêelgemêente van Kortemark. Ounder Ansoame volt oek nog 't gehucht en parochje Edewalle.
## Beziensweirdigheedn
:15px *Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Handzoame]]*
thumb|left|Oud gemêenthuus van Handzoame

## Bekende Ansoamenaers
*Brecht Dejaegere: Sjotter bi Kortrik
Leke

**Leke** is e dêelgemêente van Diksmude en 't weunn oengeveer 1100 menschn. De noame komt van **Lecca*, wuk da *plekke byn pittn of dykn* wult zeggn.
## Beziensweirdigheedn
:15px *Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Leke]]*
Schoap

**Schoapn** zyn zoogdiern die setoe oudn zyn voen nunder wulle, mek en vlêes. De schoapn die doavôorn gebruukt zyn, zyn temme variantn van wilde sôortn.

## Geschiedenisse
Temme schoapn zyn verzeker ekwikt in 't Middn-Ôostn uut wilde schoapesôortn. Juuste lik gêetn, zyn schoapn ol vôorn 7500 vôorn Christus edomesticeerd. In België zyn ze roend 5000 v.c. arriveerd. 

't Zyn 'n dag va vadoage bikan 1000 verschillnde rassn.

### Verspreidienge
Temme schoapn zyn in verre olle lann van de weireld ekwikt, 't zyn der mêer of e meljard. Australië et de noame van 't mêeste schoapn 't en, mor eigentlik is dadde China (170 meljoen teegnover 102 meljoen). 

## Uutzicht
De mêeste schoapn zyn wit, mo 't zyn oek brune, grysde en zworte. Z'en ollemoale e steirt, by d'êne sôorte ol langer dan by d'aar.

Wulle krygn z'ollêne up nunder lyf, dus nie up nundern kop of up nunder pôotn. 

## Gebruuk
D'oenderdêeln van schoapn zyn voen e masse diengn gebruukt
* Wulle: van wulle moakn ze sjette en dat is surtout gebruukt voen klêers te moakn. Nunder wulle kut ieder joar ofeschôorn zyn. 
* Mek: schoapemek is mêestol gebruukt voen up te drienkn (nie zovele) of voen koas van te moakn (oendermêer Roquefort en feta). 
* Vlêes: voen te broadn of te kookn. 
* Schoapevel: leer voen schoenn of klêers te moakn. 
* Dermes: gebruukt voen snoarn van viooln van te moakn (oendertusschn wel surtout in kunststoffe)
* Bemestieng: gebeurt nie vele mi deur d'upkomste van kunstmest

## Gedrag
Sommigste schoapesôortn en de gewunte voen in kuddn te loopn (voen beschermienge teegn vlêeseters). In Ysland byvôorbeeld doen ze dadde miender omdan der gin vlêeseters zittn en omdat er nie vele gin teetn en is.

Schoapn die up nundern rik volln, kunn zevve nie were rechte groakn.

## Terminologie
Een vrouwelik joenk schoap wordt e **beite** genaamd, ne keer volwassen wordt ze **ooie** genaamd. Ne gecastreerde **ram** wordt **hamel** genaamd.
Joerie Vansteelant

**Joerie Vansteelant** (21 juni 1982) is e duatleet. In 't begun van zyn carrière stoug 'n in de schouwte van zyn broere Benny. De latste joarn komt dudelik da Joerie een eevn goein duatleet is. 

## Palmares
*2003: Weireldkampioen kortn afstand by de U23 (jounger dan 23 joar) in Affoltern (20px)
*2004: Weireldkampioen kortn afstand by de U23 in Geel (20px)
*2005: Weireldkampioen langn afstand by de U23 in Barcis (20px)
*2007: Weireldkampioen langn ofstand by de elite in Richmond (20px)
*2007: Weireldkampioen langn ofstand by de elite in Geel(20px)
*2009: Powerman Zofingen, langn ofstand (6 eurn 11' 35", e nieuw parcoursrecor)

## Externe koppelienge
*Officieeln website
Knokteberg

De **Knokteberg** (**Côte de Trieu**) is nen euvel in de Vlamsche Ardenn in Kluusbergn.  Eigentlik is den berg zelve dezelstn gelik de Kluusberg en met de term "Knokteberg" wordt surtout de zuudoostelike beklimmienge van de Kluusberg bedoeld, vanuut Russiegnies, langstn de Rue du Trieu.  De hellienge noemt in 't Frans *Côte de Trieu* achter 't styf klêne gehucht Trieu (dêel van Russiegnies) an 't begun dervan.

De Knokteberg is hêel in asfalt, 't es dus gin kossieboane.

De beklimmienge es ol 12 kêers gedoan in de Rounde van Vloandern (1993-2003, 2007), oltyd achter de Kluusberg zelve en vôorn den Oude Kwoaremont. Ôok in den E3-prys, Tweis deur Vloandern, Kuurne-Brussel-Kuurne, Halle-Ingooigem en de Omloop Het Volk ryen de coureurs over de Knokteberg.
Oageland

thumb|right|Typisch uutzicht van 't Oageland
't **Hoageland** (Nederlands: *Hageland*) es e geogroafische streke in 't oostn van de provinsje Vlams-Broabant. De bekendste steejn zyn Oarschot, Diest en Tienn.

## Geografie
thumb|200px|left|De Sint-Martinuskerke van Wezemaal es gemakt van yzerzandsteen
D'oudste vermeldienge van de noame *Hageland* dateert uut 1500. Ge meugt die noame letterlik uppakkn, ze wilt nietn anders zeggn dan land begruujd mè hoagn of kreupelhout. Dienen regio es 't enigste overgebleevn bebuscht gebied van heel Broabant.

De streke èt nog veel getuugnheuvels. Die heuvels woarn oorsprounkelik zandbankn in en prehistorische zee die heel Vloandern bedekte. By 't wegtrekkn van die zee à peu près drie miljoen joar geleedn, spoelde 'n zochtn ounderground weg binst dat het harte yzerzandsteen da geconcentreerd wos in die zandbankn meer bestand wos teegn erosie.

In die streke ligt het vul van dienen yzerzandsteen. Vroeger wos da veel gebruukt voor in 'n bouw. D'eerste romoansche kerkn uut d'elfste eeuwe woarn upgetrokkn in die materie.

## Geschiedenisse
Archeoloogn èn in den regio bewyzn gevoundn van landbouwactiviteitn van zo'n 7000 joar geleedn. Ook de Romeinn en Meroviengers èn hunder spoorn achtergeloatn.

In de 12e eeuwe es de welbekende Norbertynnadby van Averbode gesticht gewist. En in de 13e eeuwe kreeg de stee Diest eigen stadsrechtn, eur eerste loaknuus en e begynhof da één van de best bewoarde es van de hele Nederlandn. 

Moa de stee beleefde heur hogtepunt in de 14e en 15e eeuwe, heur inweuners woarn toun rounduut ryke. In Diest èn ze de gotische kerke gebouwd, de loaknalln en de *Maagdentoren*, dat es e torremotte.

In 1607 goavn de aartshertoogn Albrecht en Isabella updracht vo de barokke Uze-Lieve-Vrouwebasilieke van Scherpnheuvel te bouwn. Sinsdien es datte e belangryk katholiek bedevoartsoord.

## Fruut
't Hoageland es gekend vo de fruutteelt. Da komt omdat het vlak neffers de styf vruchtboare groundn ligt van Haspengouw.

D'r zyn verschillige bewegwyzerde bloesemroutes. En binst 'n oest keun je meidoen an begeleide fruutwandeliengn, fruutavondn en proef- en kookevènementn. Ze kweekn d'r zelfs wyn, lik *de Hagelander*, nen lokoaln wittn wyn.

## Vertelliengn
't Hoageland stoat ook bekend vo zyn vele roare vertelliengn dien d'r tout up 'n dag van vandoage nog osan bestoan. Zo komt het dan ze zynder doar olle joare wandeliengn round sprooktjes en vertelliengtjes organiseern, en olleman kut d'r an meidoene.

Veel van die vertellementn goan over heksn. Da zyn wuuvn die dikkers t'hope doen mè den duvel, of die ziekte, zottigie, miskroamn, dood, storm, rein enz. keunn veroorzoakn.

Andere vertelliengn goan over dwoalluchtn die in 'n dounkern te zien zoudn zyn en roare bewegiengn moakn boovn moerassn en riviern.
Poaterberg

De **Poaterberg** (*Paterberg*) es nen euvel in Kluusbergn, die surtout gekend is van uut de koerse. De kossien ip de Poaterberg zyn sedert 1993 e beschermd monument.

## Koerse

By de velokoerse es de Poaterberg (en ton surtout de beklimmienge dervan langst de Poaterbergstroate) sedert 1986 surtout gekend van uut de Rounde van Vloandern.  Tope met de Koppnberg en de Meur van Geroardsbergn es 't ie êen van de zwoarste beklimmiengn en 't es ton regelmoatig dat de koerse doar ontploft en de finoale eigenlik echt begunt.
De Poaterbergstroate es een nauwe kossieboane met een gemiddeld stygingspercentoage van 12,5%, 't steilste stik is 20%.  De top ligt ip 90 m.

In de Rounde van Vloandern es 't ie ol 22 (1986-2007) kêers beklommn gewist en ie komt olsan achter de beklimmienge van den Oude Kwoaremont (in 1992 achter de Kwoaremont).  Ôok in den E3 Prys en in Tweis deur Vloandern passeern ze langst de Poatersberg.
Stormtocht

De **Stormtocht** is een winterwandeltocht die ieder joar deuregoat in Blanknberge.

De Stormtocht begost lik een kleenschoalig project moar is uutgegroeid tot een wandeltocht van meer of tweeduusd deelnemers. ’t Is de bedoelinge van zowel beweuners of toeristn de winnig gekende wegeltjes, plingsjes en gebouwn van Blanknberge te leren kenn en binst te genietn van de frissche zeelucht. D’r doen individuele wandeloars, wandelclubs en wandeloars in gezinsverband an mee. D’r zyn afstandn van 6 – 12 – 21 km. Iedere deelnemer krygt gratis Glühwein.
## Organisoatie
‘t  Is een organisoatie van de vzw ‘Tweedaagse Voettocht van Blankenberge’.
## Externe koppelinge
*2-doagse Van Vloandern. Stormtocht
Oude Kwoaremong

Den **Oude Kwoaremont** (uitspraak: *Oede Kwoaremong*) es een beklimmienge in de Vlamsche Ardenn in Kluusbergn en es surtout gekend van uut de Rounde van Vloandern.  

Vroeger (tot 1974) werd eigenlik de Kwoaremont (de boane van Berchem noa Ronse) door de coureurs gedoan, moa sedert dat 'n deen es geasfalteerd es 't veel minder lastig gekoomn.  Doamee dat de Oude Kwoaremont in 't parcours van veel wielerkoersen is ipgenoomn want  't grootste stik van de Oude Kwoaremont (die er parallel loopt met de Kwoaremont zelve) es nog olsan kossieboane.
De kossien ip de Oude Kwoaremont zyn sedert 1993 e beschermd monument.

De êeste 600 m es een nauwe asfaltboane, de andere 1600 m zyn kossien.  Ongeveer olverboane de beklimmienge ligt 't dorpke Kwoaremont, dêelgemêente van Kluusbergn.
Kwoaremong

* 't dorpke Kwoaremont, dêelgemêente van Kluusbergn
* de beklimmienge Oude Kwoaremont, surtout gekend van uut de Rounde van Vloandern
* de beklimmienge Kwoaremont, die tot 1973 gedoan werd in de Rounde van Vloandern en ton werd vervangn door den Oude Kwoaremont
Dwoallucht

thumb|E dwoalluchtje boovn 't woater
**Dwoalluchtn** of **dwoasluchtn** zyn luchtjes da je soms kut ziene boovn moerassn of kerkoovn.

## Volksgeloof
Die dwoalluchtjes keunn under verplekkn, 'n ene kee zie je z'ier, 'n andern kee doar. Lange tyd verstoundn de mienschn d'r under nie an.

Volgens oude vertelliengn woarn die luchtjes de zieln van nie gedopte kienders die de passantn ambeteerdn voe toch gedopt te geroakn. Volgens andere overleveriengn zyn de luchtjes geestn van dooie mienschn die mè e slicht geweetn doodgegoane zyn. Ze briengn oungeluk oe je ze teegnkomt en ze trachtn jou in de moerassn mè te sleurn. Of ze kommn up joun deure kloppn en loatn toun e bloedvlekke of e brandspoor achter.

## Verkloarienge
Die dwoalluchtn zyn ofkomstig van methoan, ook wel *moerasgoaze* genoemd. Die goaze ountstoat up e natuurlikke maniere by 't vortn van plantn of (mienschelik) vlees. Oe die goaze spontoan ountbrandt, kryg je e blauw vlammetje da omoge goat. Omda die vlammetjes meestol up verschillige plekkn ountstoan, gif da 'n indruk lik dan z'under an 't verplekkn zyn.

Kort achter 'n eestn weireldoorloge woarn d'r veel dwoalluchtn te ziene round de slagveldn van Yper deur de vele dooie soldoatn die overol round loagn.
Kluusberg

De **Kluusberg** (Nederlands: *Kluisberg*, Frans: *Mont de l'Enlus*) of kortweg de **Kluus** es nen getuugneuvel in 't interfluvium van de Schelde en de Dender en es geleegn in de Vlamsche Ardenn.  De grenze tussn de Vloanders en de Woaln lopt van tweisn over de Kluusberg, die vo 'n eld in de Vlamsche fusiegemêente Kluusbergn en vo 'n andern eld in de Woalse fusiegemêente Mont de l'Enclus ligt.

## 't Kluusbus en recreoatie
De Kluusberg es verre hêel begroeid met beuknbus ('t Kluusbus).  Der is een provincioal domein *Kluisbos* met een open zwembad (3 verwarmde openluchtboadn en ne springtoorn) en o de westkant zyn der nogol wa horecazoakn vo de wandeleirs en fietsers.  Centroal in 't bus ligt de taverne "De vierschaer", ip de plekke woadat vroeger de vierschaar wos gelegen.

## In de koerse

De Kluusberg es ôok een begrip in de koerse, surtout van uut de Rounde van Vloandern, woarin dat ie ol vele es "gedoan".

Ge kunt de Kluusberg van o weerskantn ipryen, van de Vlamsche kant (vanuut Ruien: *Buissestroate, Bergstroate*) en vanuut de Franse kant (vanuut Orroir: via de *Rue de la Montagne* en de *Enclus de haut*).  Der zyn nog twêe minder gekende maniern: e variant ip de beklimmienge langs de Vlamsche kant (langs de *Boskouter* in plekke van de *Bergstroate*) en e Fransche beklimmienge vanuut het gehuchtje Renard tussen Orroir en Amougies.

In de ronde doen ze mêestol de beklimmienge langs de Vlamsche kant (de coureurs komn ton van Oudenoarde), woarachter dan ze de Kluus no beneen ryen langs de Fransche kant om ton de Knokteberg te doen.

Ook in de Omloop Het Volk en in Kuurne-Brussel-Kuurne ryen ze soms langs de Kluusberg.  In Gent-Wevelgem ein z'em ol 6 kêers gedoan: vier kêers langs de Fransche kant (1935, 1954-1956), twêe kêers langst de Vlamse kant (1960, 1977).
Legende (vertellienge)

E **legende** is e vertellienge over heilign, woarin dat er dikwyls e wounder beschreevn wordt.

De middelêeuwsche legendn wierdn vôorngeleezn in de kerke. Vandoar 't woord in 't Latyn *legendum* wa da wil zeggn: *'t leezn weird*. De vertelliengn goan nie allêne van mound tout mound moa wierdn vo 't êest ook ipgeschreevn en vastegeleid.

De gekendste verzoameloare van legendn was Jacobus de Voragine (1225-1289), eirtsbisschop van Genua en schryver van de *Legenda aurea* (Guldn Legende), e boek dat in de middelêeuwn styf vele geleezn wierd me stichtelikke vertelliengn. 
In de Nederlandn is de Beatryslegende 't gekendst. 
## Legendn
* Beatrys
* Onze-Lieve-Vrouwe van Meetkerke
* Adela van Mêesn
* De legende van Ridder Witsoone
* Sint-Nikloai
* Sint-Valentyn
* Sinte-Moartn
* Keunink Arthur
* Annatje van 't Pitje

De noame legende wordt teegnwoordig ook gebruukt vo beroemde persoonn noa wien da vele menschn ipkykn. De biografieën die verschynn achter under dôod zyn soms te vergelykn me vroegere beschryviengn van heilignleevns.
Grensovergang

'n **Grensovergang** is de platse wo da je over 'n grenze goat. Da ka zowel in letterlikke ols symbolische betêkenisse zyn. Mo mêestol bedoeln me da reedlik letterlik en tonne goat da over de grenzn tussn twêe landn of twêe provinsjes. West-Vloandern ee styf veel grenzovergangn, zowel met andre landn (Frankryk en Olland), mor ook me andre provinsjies (Enegouwn en Oost-Vloandern).

Eentwien die in onze provinsje binnenkomt, wordt ertelik verwelkomd (kykt ip de illustroasjes).


Image:Oeselgem - Border 1.jpg|De grensovergang by Oeselgem
Image:Ruiselede - Border 1.jpg|De grensovergang by Ruiselede
Image:Menen - Border crossing 1.jpg|De grensovergang by Meende
Marseping

thumb|<center>E zwyn van marseping
**Marseping** is e mingelinge van gemoaln amandels en suker met e bitje rozewoater vo de smoake. ’t Is blank van kleur en styf kneedboar en doadeure kun je d'r gemakkelik figurtjes mee moakn, die gekleurd wordn mè nateurlikke kleurstoffn.
## Ofkomste
Marseping komt van Itoalië woa da de amandeloogst end oktober binng’oald wierd. ‘n Deel wierd verwerkt tout marseping. Verzekers is ’t woord ’n verbasteringe van *Marcipanis* (brood van Marco), ’t achterland van Venetië. De reize van Itoalië noar onze streekn deurdege in dien tyd ’n moand en doarom was marseping ier moa van ’t begun van december te krygn. ’t Is dus gin toevol da marseping en Sint-Nikloai ol eeuwn tegoare goan. Je kunt da nog oorn in d’oude liedjes. 

Marseping wordt ol styf lange gemakt. By d’upgroavingn van Pompeï ist er marseping en vormn gevondn die ton ol ’t model an van e zwyn.
## Woarom e zwyn?
’t Zwyn was ’t symbool van geluk en rykdom. Dat è verzekers te moakn met ’t feit da veel menschn in d'n tyd e zwyn kwiktn vo ’t in november te loatn slachtn. Da wildege zeggn in de zomer spoarn vor etwa t’èn in de winter. Nu zien me nog oltyd spoarpottn in de vorm van e zwyn. De pachter deed in de slachtmoand e stik vlees cadeau an de groundbezitter. Loater goavn ze in de plekke e stik marseping in de vorm van e zwyn.
## Gebruuk
Marseping was eest ollene bestemd vo de hele ryke. Moar ot de rietsuker, die styf diere was, vervangn is deur beetsuker was ’t geleidelik an vor iedereen bereikboar. Vanof de joarn 1950 kost je round Sint-Nikloai zwyntjes van marseping koopn by de bakker. ’t Zwyn bluuft ’t populairste figeur moa me begunn nu meer en meer andere vormn te zien, lik fruut, beestjes en nog veel andere modelln. 

Marseping wordt ook gebruukt in toartn en pateetjes.
Schalafie

**Schalafie** ofte **Slafie** (Frans: *Escanaffles*) es een klêen dorp langst de Schelde en dêelgemêente van de Woalse gemêente Celles in de provincie Henegouwn.  Tot 1977 wos Schalafie een gemêente ip zyn eign. 't Ligt redelik kort by Oavelgem in West-Vloandern en der is een brugge over de Schelde. 't Ploatske ligt eigentlik hêeltegans in de schouwe van de grôte sukerfabrieke.

thumb|left|Sint-Moartenskerke

## Externe koppelienge
*Website van de gemêente
Departementn van Vrankryk

thumb|<center>De Fransche departementn
thumb|Overzicht van de administratieve indêlienge in Frankryk
Frankryk is administratief ingedêeld in **departementn** die nog verder ounderverdêeld zyn in arroundissementn.

De Fransche departementn zyn genummerd. Oorsproenkelyk woarn z' alfabetisch geklasseerd en kreegn z' azo 'n iploopnde numero. 't Zyn mo loater oentstoane departementn die nie alfabetisch pasn in de numerienge.
Praktisch al departementn zyn genaamd no riviern. 

D'r zyn 13 regio's in Frankryk, die ounderverdêeld zyn in 101 departementn woavan vuuve overzêe. 
De departementn zyn:

De overzeese departementn zyn:
* 971 Guadeloupe 
* 972 Martinique 
* 973 Guyane (Frans-Guyana)
* 974 Réunion
* 976 Mayotte
1 oktober

**1 oktober** is den 274stn dag van 't joar (275stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 91 doagn toet 't ende van 't joar.

Den **eerstn oktober** wordt onder de boeren Baafsmesse genaamd. Dien dag viern de Rooms-Katholieken den illign Bavo. 
Vroeger wiern ip Baafsmesse de landpachten afgerekend, ten minste de Baafspachten. 

Vroeger bestoen der ook de Kerstpachten (die afgerekend wiern ip Kerstavend), en de veel minder voorkomende de Sint-Janspachten (met afrekeninge in juni), de Sint-Maartenspachten.

## Geboorn
* 1685 - Karel VI van et HRR
## Gestorvn
* 1578 - Juan van Oostnryk
Wet ip de Handelspraktyk

In de **Wet ip de Handelspraktyk** (Nl: Wet op de Handelspraktijk) wordt de bescherminge van vuuf fundamentele rechten van de consumenten geregeld. Da zyn:

## De bescherminge van de gezondheid en veiligheid van de consument
't Zyn mo zuste de producten die de gezondheid en de veiligheid nie in gevaar bring die meugen in de commerce kom. Der zyn veiligheidsvoorschriften, en der moet dudelike informoasje gegeven worn in verband met eventuele gevaren. Beveurbeeld moet er ip kinderspeelgoed dudelik vermeld zyn vanaf wafore leeftyd da ze der meugen mee spelen. 

## De bescherminge van zen economische belangn
Der mag bevoorbeeld gin misleidende reclame getoogd worn, en der es een verbod ip oneerlike bedingingen in contracten met consumenten. 

## Zen recht ip voorlichtinge en vorminge
't Moe voe de consument meuglik zyn voe te kiezen en te kopen ip basis van dudelike informoasje. Der moet dus objectieve informoasje gegeven worn over de kenmerken en de prys van ieder product.

## Zen recht ip schaevergoedinge
Ut er klachten zien moet de consument via simpele, betoalbare en zere procedures kun geholpen worn. 

## Zen recht ip consumentenvertegenwoordigers en consumenteninsprake
SABAM

**SABAM** is de Belgische Vereniginge van auteurs, componisten en uutgevers. 't Is e typisch Belgische afkortinge: "Société des Auteurs Belge/Belgische Auteurs Maatschappij".

Die vereniginge int de auteursrechten ip al d'uutvoering van werken lik liedjes, toneelstikken en andere artistieke creaties in 't openbaar. Ook voe 't spelen van CD's en winkels moe je SABAM betalen. Ip private feestjes moe je gin SABAM betalen. 

Om een gedacht van de grootte-orde van SABAM te geven: deursnee KLJ-fuiven in een tente met ne discobar en met en ipkomste van rond de duusd man en rond de vuuf euro entreegeld kosten rond de 300 € an auteursrechten.

## Meer info
*http://www.sabam.be
Blanknbergsche rekenienge

[thumb|Vismarkt in [Blanknberge, 1886]]
E **Blanknbergsche rekenienge** is een uutdrukkienge die gebruukt wordt vor e rekenienge die zo ingewikkeld is da je der kop noch steirt an krygt.

D' uutdrukkienge komt uut 't visschersmilieu, ten tyde da Blanknberge nog een echte visschershoave was.

Vo dat de visschers an wal giengn kreêgn z' eêst e *zootje* vis. Da was under eêste deêl in de winste. Doarachter os de vis *gemynd* was kreêgn z' ook nog e bitje kleêne vis van mindere weirde. Doavan goavn z' e deêl an d' oarme menschn die hielpn by 't anleggn en 't van wal steekn van de visschersschuutn. Wat dat er uutendelik overbleêf  wierd verkocht ip stroate en loater in de vismyne.
## Voorbeeld van e Blanknbergsche rekenienge
Veêrtiendoagsche rekenienge:
Ipbriengste: 180,35 fr

Doavan wierd ofgetrokkn: 
#'t Myngeld: 2,27 fr
#'t Schryversgeld: 9 fr
#'t Loaversgeld (11,04 fr) en 1/5 vo de reder (2,76): 13,80 fr
#De *gemeene* (eêste reservefonds) 20%, alleêne moar in de zomermoandn ofgetrokkn
#Touwn: 5 fr
#'t Ofslaggeld: 2 fr
#Nettn: 15 fr
:Tegoare: 52, 07 fr.
:Te verdeêln somme: 128,28 fr

De bemannienge was overeêngekommn van oender mekoar 62,28 fr te verdeêln vo particuliere oenkostn woavan dat de reder 1/5 kreêg. 
De netto ipbriengste was dus 66 fr te verdeêln oender de patrong, de reder (eigenoare van den boôt) en de drie bemanniengsleedn.

De visschers, die nie styf geleêrd woarn verstoendn doa vaneigens nie vele van. Vandoar d' uutdrukkienge e *Blanknbergsche rekenienge*. 
## Uutbetoalienge
De visschers wierdn verzekers dikwils e ki te winnig betoald. D' uutbetoaliengn gebeurdn over 't algemeên in de cafees die ook eigendom woarn van de reder.
In de kortste keêrn recupereerdn de reders dus 't uutbetoalde geld.
Pachtwet

De **pachtwet** is ne wet specifiek voe landbouwgrond en de byhorende gebouwn, dus niet te verwarn met de wetgevinge rond 't eurn van een huus of ne winkel. 

Om te kun klappen van pacht moetn der vier voorwaarn vuldaan zyn:
# Der moet etwuk vereurd worn tegen betalinge.
# 't Moe gaan over landeigendom, of meer uutgebreid, onroerend goed.
# 't Doel moe landbouw zyn.
# De productie moet in de commerce kom. 

## Bewys levern van de pachtovereenkomste
't Beste da je assan kunt doen is je pachtcontract by de notaris te laten schryven, en 't te laten registeren. Eigenaars kun mo zuste bewyzen dat er pacht is via een geschrift. Pachters, die deur de wetgever anzien worn als de zwakke party, en meer meuglikeen om te bewyzen da ze de pachter zyn van da land: nie allene met een pachtcontract, mor ook met betalingsbewysjes, anmaningen toe betalen, zelfs getugen en vermoens. Een speciaal geval is 't anbod van betalinge. 

## Pachttydn
De pachttyd wordt bepaald in overleg tussen den eigenare en de pachter, mo mag nie korter zyn dan 9 jaar. Zo lange of dat er nie wordt ipgezeid wordt de pacht der achter effenan voe 9 jaar verlengd. 
De meest courante pachttydn zyn 9, 18e of 27 jaar. Dernevest is er ook de loopbaanpacht. Met loopbaanpacht wordt de pacht bedoeld toe da de pachter 65 jaar wordt. Hoe langer de pachttyd hoe dierder, mor ook hoe meer rechtszekerheid voe de pachter. 
Merkt ip da sezoenspacht nie onder de landbouwpachtwetgevinge valt. 

## Pachtprys
De wettelike, maximaal toegelaten pachtprys wordt berekend deur 't kadastraal inkom te vermenigvuldigen met ne coefficient (per landbouwstreke). 

## Ende van de pacht
De pacht kan mo gestopt worn ip een beperkt antal manieren:
### By overeenkomste
Eigenare en pachter komn overeen voe de pacht stille te leggen.
### By vonnis
Ingeval dat er an één van de voorwaarn om pacht te kun en nie (meer) vuldaan is, kan de rechter 't pachtcontract vernietigen. 
### Ipzegginge deur de pachter
Gelyk wuk dat 't contract zegt, de pachter kan assan ze pacht ipzeggen, ofwel met nen angetekende brief of via de deurwaarder. De pachter moet wel een ipzegtermyn van één jaar respecteern. 
### Verlopen van de pachttermyn
### Ipzegginge deur den eigenare
Den eigenare kan mo zuste de pacht ipzeggen via nen angetekende brief of via de deurwaarder, en mo zuste voor een beperkt antal redens, en dat is omdat 't land zoe bouwgrond worn, industriegrond, voor algemeen belang, peloeze voe den eigenare, en messchien nog 't belangrikst, voor eigen gebruuk. Eigen gebruuk wil zeggen dat de eigenare zelve, zen vrouwe/eurne vint, of zen kinders zelve gaan da land beboeren voe minstens 9 jaar. 

## Meer info
zie onder andere https://web.archive.org/web/20071225125333/http://www.law.kuleuven.ac.be/jura/33n2/dgotzen.htm
Benratherlinie

[thumb|300px|De Benrater of ''maken/machen''-lyne en de [Speyerer Linie|Speyerer of *Appel/Apfel*-lyne lik grenze tussn Oogduuts, Middelduuts en Nederduuts.]]
 
De **Benratherlinie** es e schiddiengslyne die de noordelikke Nederduutsche en de zudelikke Middelduutsche en Oogduutsche dialectvariëteitn van mekoar schidt. De linie es de isoglosse van et werkword *maken/machen*.

De lyne begunt by de Germoans-Romoansche toalgrenze ten zuudn van Eupen in België en lopt ten oostn van Eupen na 't noordn tot an de Ollands-Belgische grenze, en lopt doa vodder deure tot an de Ollands-Duutsche grenze. Da wilt dus zeggn dat et dialect van Eupen e Nederduutsche streektoale es, en da de dialectn van de Ollandsche plekkn Vaals en Kerkrade, die oostelik van de linie liggn, Middelduutsche streektoaln zyn.

In Duutsland lopt de schiddiengslyne in noordoostelikke richtienge na de Duuts-Poolsche grenze die doar enstens de Oder volgt. Vroeger liep ze nog vodder na 't oostn tot in Ermland da ten zuudn van Königsberg (Kaliningrad) ligt. 

De regio die de Oogduutsche klankverschuvienge gedeeltelik èt mègemakt, es styf uutgestrekt en lopt van Vlams-Broabant over Belgs Limburg langs Venlo tot an de Moezel. Deur de uutwoaierienge van isoglossnbundels es die streke ook wel de Rynlandsche woaier genoemd. Die ligt gedeeltelik ten noordn van de Benratherlinie. 

De meeste Limburgers zeggn *ich* (ik) en *ouch* (ook). De *ik/ich*-isoglosse noemt de Uerdinger linie. De Uerdinger linie es e zylyne van de Benrather linie.

't Problèm es da je van nen heeln oop woordn andere isoglossn zou keun upstelln, en nie ollene van de *k/ch*-wisselienge moar ook van de *p/(p)f*- en *t/(t)s*-wisseliengn. Da zou dus willn zeggn da e dialect Middelduuts es van zodra et één van die klankverschuviengn oundergoan èt. Toalkundige neemn nu deurnband an da de Benrather linie de grenze es die et Nederfrankisch markeert. Da zyn de streektoaln die westelik en noordelik van die lyne liggn.
Jerome Clinckemaillie

**Jerome Clinckemaillie** (Oostnieuwkerke, 4 juli 1929) is ipgegroeid ip Sleihage. Ie weunt sins 1957 in Roeselare. Ie leerde voe schoemaker, en gaf lesse in 't MPI Sint-Idesbald in Roeselare, en an 't Vormingsinstituut in Brugge. 

Als joenk gastje schreeft em toneeltjes, als milicien hielpt em mee an VICI, en later schreeft em liedjesteksten in de trand van de Lichterveldse stratezanger Compernolle. Je bundelde een deel koldergedichten in "Beelden uit mijn kinderjaren en dierenverdriet". 

In 1996 gaf em "Ool koett'n en ool doen. Het dialect van Midden-West-Vlaanderen" uut. Daarin beschryft em in 206 bladzyn e heel deel Roeselaarse woorn. Ie liet da boek verluchten me kluchtige illustrerende tekening van Nesten.

## Ool koett'n en ool doen
* CLINCKEMAILLIE, JEROME, "Ool koett'n en ool doen. Het dialect van Midden-West-Vlaanderen", Uitgeverij Emiel Decock, Aartrijke, 1996.
Viking

thumb|<center>De Vikings
thumb|<center>Deensche Vikings ip weg nor Iengeland. (Miscellany on the life of St. Edmund), 12e êeuwe.
thumb|Gebiedn woa dan de Vikings under vestigdn: 8e êeuwe bruun, 9e êeuwe rôod, 10e êeuwe oranje, 11e êeuwe geel. Groen duudt de gebiedn an woa dan de Vikings geregeld binn vieln.
**Viking** is de benaminge voe de Scandinaavn, zowel Noorn, Deenn als Zweedn, die in de Middeleeuwn vulle bak de zeeën ipgingn, zowel voe commerce als voe te goan plundern. 

## Lindisfarne als 't startschot
Under eerste bekende iptreen is van 't joar 793 a ze 't klooster van Sint-Cuthbert ip 't eiland Lindisfarne in Northumbria ipgekuust en. Ze sloegn de munkn dood en dein under goudewerk mee. Ook de munkn die ze niet dood gedoan an dein ze mee voe te verkoopn als slave. In de joarn derachter pluumdn ze nog vele andere kloosters: ounder mêer in 794 Jarrow ip de revier de Tyne, in 795 't klooster ip 't eiland Iona vo de Schotse Westkust, klooster an de Ierse westkust. In 799 pluumdn ze 't klooster van Sint-Philibert in Noirmoutier an de Loire. Round 840 woarn z'al in Rouen, Nantes, Chartres, Amiens, Tours, Orléans en Parys.

## Noorse, Deense en Zweedse Vikings
De Zweedn giengn meest no 't oostn, en dein doa commerce. Ze voardn ip d'Oostzee en de grote reviern van Middn-Europa. Ze droengn verre deure in Rusland, ze bereiktn zels Constantinopel.

De Deenn roofdn en koloniseerdn surtout round de Noordzee en 't Kanaal, dus Vrankryk en Iengeland. 
De Noorn gingn meer no 't noordn en 't westen. Ze koloniseerdn d'Orkney Eilandn, Shetland, de Faroer Eilandn, Ysland, Groenland en woarn tydelik zelfs in Newfoundland in Canada. 

## Levenswyze
Oundanks dat de Vikings uut een immens uutgestrekt gebied kwaamn, was ulder levenswyze ipmerkelik gelykig. De familie stoend centraal. Vikings leefdn van jacht en visvangste, moa woarn in eerste plekke boern. Zuste lik elders in Europa was ulder maatschappye verdeeld in drie klassen: slaavn, vryen en adel. De vryen woarn een gevarieerde klasse van vissers, scheepsbouwers, smeedn, en ook vele boern en boereknechtn. De rykere (rykste) boern wiern "boendr" genaamd. Boendr woarn boern met under land in eigendom, en ze woaren heel ounafankelik van mentaliteit. Ze woarn vry van feodale lastn. 't Woarn zyder en andere vrye die in 't voorjoar en beist de zomer de zee ipgiengn. 

## Vikingrecht
Al de vrye mann die een deel land bezaatn, kwaamn regelmoatig t'ope in een openbare vergoaringe, de Ding genaamd. In de Ding wiern de wetten gestemd en wier der recht gesprookn. Iedere lokale gemeenschap a z'n eigen Ding. De Ding had in Vloandern in de vierschare z'n weegoarde. Recht was (nog) nie geschreevn. Ook de bloedvete was een belangryk probleem. Families in vete kostn under zake voe de Ding bringn, etwuk die in Vloandern voor de kamer kwam.

## Goudn Boomstoet
Vikiengs in de Gouden Boomstoet van Brugge:

Gouden Boomstoet 07 Vikingschip.JPG|Vikiengschip
Gouden Boomstoet 09 Vikingkoning.JPG|Vikiengkeunienk
Gouden Boomstoet 10 Vikingen zegelied.JPG|Zegelied
Egied Strubbe

**Egied Strubbe** (Brugge, 23 november 1897 - Brugge, 7 november 1970) was een prof geschiedenisse an d'univ in Gent. 

## Afkomste en studies
Egied was de zeune van Joseph Strubbe, een importateur van hout, die gemeenteroodslid was in Brugge (1878-1895), provincieroodslid (1890-1894) en volksvertegenwoordiger (1908-1912). 
Egied dei zyn studies in 't Sint-Lodewykscollege in Brugge en 't Sint-Jozefscollege in Turnoet. Je studeerde rechtn an de Katholiek Universiteit van Leuven, wo dat ie promoveerde toe doctor in de rechten in 1921. Broere van Andre Strubbe licentioot handels en consulaire wetenschappen, historicus.

## Carriere
Toe by 't begun van de Twidde Wêreldoorlog bleeft ie avecoot an de balie in Brugge. 
Ondertusschen was zyn interesse vo rechtsgeschienisse ipgewekt deur Brugsche historiekers lik Camiel Callewaert en Henri de Sagher. Van 1922 voort toe an zyn dood wast ie medewerker by de Société d'Emulation de Bruges. 
Vanof 1931 gaf tie an d'univ in Gent de vriee cursus geschiedenisse van 't oud-voaderlans recht. In 1935 wiert ie deeltieds benoemd vor Algemene Rechtsgeschienisse. Vanof 1938 gaf tie Paleografie van de Middeleeuwn, en vanof 1940 Oorkondenleer van de Middeleeuwn.

Vele jaaren was tie verantwoordelik, tope met Ganshof en Van Werveke, vor d'ipleidinge van de mediëvisten in Gent. Je gink in 1967 ip pensioen. 

Buten den univ was tie één van de promoteurs van 't Groeningemuseum, een musée vo schilderkunste in Brugge. Je was ook promoteur van 't Museum van Schone Kunsten van Latem en de Leiestreke in 1928. 

Je was betrokken by vele wetenschappelikke uutgaven. Azo was tie bevoorbeeld groendlegger van de Belgisch-Nederlansche topewerkinge vor d'uutgave van de teksten van de Grote Raad van Mechelen in 1966/1971, d'uutgave van de twoalfde-eeuwse encyclopedie, 't Liber Floridus in 1968, patroneerde tie de studie van de Middeleeuwsen aan 't univ van Orléans en zat hie sedert 1950 in de redactie van 't internationol "Tijdschrift voor Rechtsgeschiedenis". 

Sedert 1932 was tie lid van de 'Keuninklikke Commissie vor d'Uutgave van Oude Wetten en Verordeningn van België', sedert 1955 was tie lid van de 'Keuninklike Commissie vor Geschienisse' en in 1946 was tie ol lid gewordn van de 'Keuninklikke Vlamsche Academie vor de Wetenschappen, Lettern, en Schone Kunsten van België' en van de 'Keuninklike Commissie vor Volkskunde'. 

In 1968 kreeg tie ook nog een doctoraat honoris causa in Leidn. 

## Meer info
STRUBBE, EGIED, De luister van ons oude recht. Verzamelde rechtshistorische studies, Faculteit der Rechtsgeschiedenis Rijksuniversiteit Gent, Uitgeverij Elsevier-Sequoia, Brussel, 1973.
1897

1894 - 1895 - 1896 - **1897** - 1898 - 1899 - 1900
't Joar **1897** is 't 97e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;november
* 23 - Egied Strubbe
## Gestorvn
Meester van Flémalle

thumb|150px|<center>Veronica, êen van de drie Flémallepanêeln (Städelsches Museum van Frankfurt)
De **Meester van Flémalle**, die van ca. 1410-1415 tout 1440 in Doornik werkte, wordt anzien als êen van de vroegste Vlamsche Primitievn en doadeure ist ’n styf belangryk vo de kunsthistorici. J’hè zyn nôodnoame te dankn an de Flémallepanêeln. Die panêeln haan under noame gekreegn achter dat er verkêerdelik gepeisd was dan ze uut et klôoster van Flémalle by Luuk kwoamn. Loater kwoamn ze te weetn dat er gin klôoster in Flémalle gewist is.

De Meester van Flémalle wordt g’identificeerd mè de Doornikse schilder Robert Campin.

In dien tyd wierdn composities van grôte mêesters styf vele gekopieerd, soms deur de mêester zelve, soms deur tydgenôotn of loatere noavolgers. De kunsthistorici zyn nu blye dan ze die kopies hen.

In 't Groeningemuseum van Brugge hangt er e kopie van e verdweenn compositie van de *Maria met Kind*. 't Oorprounkelik werk is gemakt in 't begun van de 15e êeuwe, en de 
kopie ip 't ende. 't Kiend hèt e stik fruut in z'n hand, 't symbool van d'overwonn zounde van Adam en Eva. Da symbool wordt vele gebruukt in de kunst van de loate middelêeuwn.

In de joarn 1970 begostn verschillige kunsthistorici te peizn dan de werkn van de Meester van Flémalle (o.a. de Flémallepanêeln en ’t gekend Merode-altoarstik), eigntlik van mêer of êen kunstenoare moen gewist zyn.
thumb|left|<center> ‘t Merode-altoarstik (ca. 1425-1435, New York, Metropolitan Museum of Art)
Vysboormachien

thumb|E zwoare vysboormachienE **vysboormachien** (Zuud-West-Vloandern: **vysbôormassine**, round Yper: **vyzeuze**) is nen tournavys me en instelboare snelheid en koppel (macht) die lienks en rechts kan droaien deur middel van ne moteur. Ze kan oftewel ip accu's of pils werkn of ip het 230 Volt wisselstrôomnet.
Kalkoen

thumb|<center>Grôote vrouwelikke witte kalkoen 
De **kalkoen** (*Meleagris gallopavo*) is e veugel uut de familie van de oenderachtign lik da 't kiekn dat ook is.

## Kenmerkn
Kalkoenn èn e blote rooë kop mè lelln an weersekantn van under bek. Ze moakn e specioal geluud.
## Benoamienge
Ons woord *kalkoen* is e samentrekkienge van *Calcut-hoen*. Calcut ligt in Zudelik Indië. In de Scandinoavische landn gebruukn ze 't zelfste woord. De Fransche noame verwyst ook nor Indië, dinde of dindon komt van poule d'Inde (kiekn van Indië). Moar in 't Iengels noemn ze 't *turkey* en in Portugal *peru*. Ook in 't 17de en 18de eeuwse West-Vlams klapten ze van *turken*.

## Oorsproung
Kalkoenn zyn oenders die à-peu-près elf miljoen joar geleeën evolueerdn noar e zelfstandige soorte, los van andere die nu kiekns of patryzn noemn. ’t Zelfste lik dan de vooristorische Azioatn en Europeoann kiekns begostn t’oudn als uusdier, deeën d’Indioann van Middn-Amerika da mè kalkoenn. D’Azteekn en de Maya’s woarn zot van die beestn vor under schone steirtpluumn en under goe vlees en eiers.

## Noar Europa
D'n eestn Europeoan die e kalkoen zag was Christoffel Columbus. Je landde in 1492 in Amerika moa je peisde dat ‘n in Indië was. Je noemde de grote veugel dat ’n nog noois gezien aad *tuka*, ’t woord dan de Zuud-Indische Tamils gebruuktn vo pauw. Amerika wierd lange West-Indië genoemd. Vandoar de connectie tusschn Indië en de kalkoen.

In 1519 veroverde de Spanjoard Hendando Cortès Mexico. Je leerde doa kalkoen eetn en zound 'n deel levende veugels noa Spanje. Ook de Portugeezn leerdn de kalkoen kenn moa ze peisdn verkeerdelik dan ze van de Inca's kwoamn. Vandoar de noame *peru* in 't Portugees. 

In 1530 zoundn Ingelsche commercantn van uut ’t Middellands Zeegebied (ton ounder ’t Ottomoanse ryk) kalkoenn noar under land. Doadeure wierdn die commercantn Turkn genoemd en loater ook under veugels. Azo kwoamn ze an de noame *turkey*.

In 't begun van de 17e eeuwe trok d'r 'n groep Ingelsche religieuze separatistn, de *Pilgrim Fathers* noa Noord-Amerika. Ze noamn kalkoenn mee moa zoagn dat 'r doa 'n grote wilde soorte bestound nl. de *wild turkey* of *agriocharis ocellata*. In de US en Canada wordt die soorte traditioneel geetn mè Thanksgivingday, under nationale feestdag.

Achter de Twidde Weireldoorloge zyn m’ ier ook ounder invloed van d’Ingelsche en d’Amerikoann gevulde kalkoen begunn eetn mè kestdag.

## Varia
*Cold Turkey (koude kalkoen) is de noame die gebruukt wordt voa de afkickverschynsels verôorzoakt deur het radicoal stoppn mè 't pakkn van drugs.
Trekoak

thumb|Nen trekhoak met een remorke an
Nen **trekoak** es ne metoaln oak bachtn an 'n otto, woamee da je een onder andere e remorke kunt vôorttrekkn. 't Hang goe vaste an 't chassis van den otto, da je je gardebous niet zoudt oftrekkn.

De bovenkant van nen trekoak bestoat uut nen bol, zodanig dat 't ginne dat er anangt, ôok kan droain.
Trekoakn zyn gebondn an nen ôop reglementerienge over de toegeloatn last die je dermee kunt trekken.

Den bol es mêestol beschermd door een plastieknen ulleke of door nen olf opengesneedn tennisbol.
Ge moet styf ipletten met die ullekes a je noa de car-wash zou goane, want 't es 't êeste dat er ofgaat, de bustels wuppn 't er geweune of.

An nen trekoak moet er ôok e voorzieninge zyn vo lucht. Mêestol est nen 7-polige connector volgens ISO 1724 en DIN 72577, ondertussen es 't er ôok ol nen 13-polige connector volgens ISO 11446 en DIN V-72570.

Sedert 1 januoari 1995 moet nen trekoak in de Europese Unie voldoen aan richtlyne 94/20/EG. 

## Externe koppeliengn

* Voertuugreglement, paragraaf 11 "Verbinding tussen personenauto en aanhangwagen"
* Europese richtlyne 94/20/EG
Kauwe

E **kauwe** *(Corvus monedula of Coloeus monedula)* es nen veugel uut de familje van de kroaiachtign.

## Uutzicht
Kauwn zyn à peu près zo groot lik duuvn. E kauwe kut je gemakkelik scheen van andere kroaiachtign want z'èt bykans osan e grysde nekke en upvollende bleekgrysde oogn. 

## Leefgebied
De kauwe es by uus e styf olgemeen verspreide sorte. Ge vindt ze in heel Europa were, moar ook in 't Middn-Oostn en in 't noordn van Afrika. Ze leevn in boomn, struukn en oude gebouwn.

## Leefgeweuntn
Kauwn trekkn up in troepn. Under teetn bestoat surtout uut insektn, kobbn, tettiengs, slekkn, fruut en ofvol. Z'èn e lude krete die trekt up *kjak*.

## Voortplantienge
thumb|''Coloeus monedula ''
Ze leggn under eiers van april tot juni. Achter drie weekn broen, kommn d'r drie tout zes kiekens uut. De joengn vliegn 't nest uut achter e moand.

## Ofbeeldiengn
Petrus Christus

[thumb|"St. Eligius in z’n goudsmedatelier" deur Petrus Christus, 1449, Metropolitan Museum of Art, [New York]]
**Petrus Christus** (ca. 1410 – Brugge 1472 of 1473) was 'n Vlamsche kunstschilder van de twiddn elft van de 15e eeuwe.
Je makte deel uut van de schole van de Vlamsche Primitievn.

D’r is eigentlik nie vele over em geweetn. Je kwam verzekers uut ’t dorp Baarle by Breda.
In 1444 kocht 'n ’t poorterschap van Brugge, ’n bloeiend, commercieel en politiek centrum woa dat 'n as kunstenoare interessante updrachtn koste krygn en heel veel succes ad.

Z’n werk was styf beïnvloed deur de in 1441 gestorvn Jan Van Eyck.
Dat is te zien an de ingetoogn sfeer, de nauwkeurige ofwerkinge en de zin vo detail in z’n werkn.

In 't Groeningemuseum in Brugge angt 't werk: Isabella van Portugal mè d'illige Elisabeth ca. 1457-1460.
't Paneel is 't linkerluuk van 'n triptiek woavan 't verloorn gegoane centroal paneel 'n *Onze lieve Vrouwe van Smartn* voorstelde.
De updrachtgeefster Isabella van Portugal was de vrouwe van de Bourgondischn ertog Filips den Goein. De beschermillige Elisabeth van Ongarye, up 't werk als kloosterzuster ofgebeeld, oudt drie upeengestoapelde kroonn vaste, symbooln vor eur godsvrucht, kuuseid en keuninklikke geboorte. 
Die eignschappn woarn ook up ertoginne Isabella van Portugal toepasselik. Ze gink in 'n franciscanessnklooster en besteldige vo dien geleegneid d'n triptiek.

Sommigte kunstistorici peizn dat 't schilderye nie eignandig deur Petrus Christus gemakt is, moa wel deur 'n assistent, verzekers een van zyn zeuns.
Pissebedde

De geweune of ruwe **pissebedde** of **zwientje** *(Porcellio scaber)* es en olgemeen voorkommend kreeftachtig beestje.

## Evoluusje
Pissebeddn zyn kreeftachtigen die under angepast èn an 't leevn up 't land. Doarom zyn ze ook wel *landpissebeddn* genoemd. Da zie je nog an under anatomie, want z'èn nog osan kieuwn die ze gebruukn vo zuurstof in t'oasemn. Da verkloart ook voewuk dan z'ollene moa keunn in leevn bluuvn in e vochtige omgevienge.

## Uterlik en leefomgevienge
Pissebeddn zyn styf ofgeplat en ze kommn nie langer dan 2&nbsp;cm. Under kleur varieert van bruun tout dounkergrys. Under lyf es dudelik gesegmenteerd. Pissebeddn èn zeevn poar pootn. Ze zyn actief by nachte. By gevoar keunn ze ol under pootn intrekkn ounder undern buuk en nunder uprolln in e bolletje. 't Bestoan ôok woaterpissebeddn die styf trekkn up dedie die up 't land leevn.

Ge goat ze vindn in kelders, in 'n of, busschn en wêen, in serrekassn en vuuloopn. Ge goat ze ook osan vindn ounder pottn, tiggels of steenn die ol en ende buutn liggn.

## Teetn
Ze leevn van orgoanisch materioal lik loof en out dan ze mè undern sterkn moundn fynmoaln.

## Voortplantienge
Pissebeddn èn e specioale maniere van under voort te plantn da nog e gevolg es van under anpassienge an 't leevn up et droge. Achter de poarienge begunt 't wuvetje te vervelln. Ze krygt ne broedbudel ounder eurne buuk woarin da ze d'eitjes legt. De *nimfn* bluuvn doar 40 tout 50 doagn. Oundertusschn vervelln ze verschillige keers.
1441

1438 - 1439 - 1440 - **1441** - 1442 - 1443 - 1444
## Overleedn
;moarte
* 8 - Margaretha van Bourgondië (1374-1441)
;juli
* 9 - Jan Van Eyck