Brugge

**Brugge** (utgesproken: Bruhhe) is d'oofdstad van de Vlamsche provinsje West-Vloandern en van 't arroundissement Brugge. 't Ligt in 't nôordwestn van België.

D'oekde stad eêt de vorme van 'n ei en is entwat van een 430 ectoarn grôot. Hêel de stad is mêer of 13 840 ectoarn grôot, woarvan dan der 1.075 ectoarn in zêe liggn. Dêelgemêenten zyn Kôolkerke, Sint-Andries, Sinte-Machiels, Assebroeke, Sinte-Kruus, Dizzêle, Zêebrugge  en Lissewege. Der weunn byna 120 000 menschen (2024) in Brugge, woavan een goeie 20 000 in 't center van 't stad.

## Geschiedenisse
:*Zie [[Geschiedenisse van Brugge]] voe 't oofdartikel.*

## ’t Stadswoapn
’t Stadswoapn van Brugge goa were tout de 13e eeuwe. ’t Schild met e blauwe lêeuw  wordt vaste g’oudn deur twi schilddroagers: e goudn lêeuw met e rooie tounge en rooie klauwn, en den oudstn beweuner van Brugge volgns de legende van den Brugschn bèèr, die e zilvern band round z’n nekke droagt. Ounder ’t woapn angt er e blauw lint met de Latynsche woapnspreuke: S.P.Q.B. in ‘t goud: Senatus Populus Que Brugensis of Besteur en bevolkienge van Brugge.

## Bezienswèèrdigheedn
links|miniatuur|150px|d'Olletorre van Brugge

|[miniatuur|'t [Begynof is 'n oase van rust in de stad]]
|-
|miniatuur|rechts|Avondbeeld by de fonting ip 't Zand
|-
|miniatuur|rechts|Brugge is oltyd schône
|-
|miniatuur|rechts|Dovôren bluuvn de toeristen no Brugge kommn
|-
|miniatuur|'t Zand mè 't Concertgebouw
|-
|miniatuur|rechts|Brugge in de snêe
|-
|miniatuur|rechts|Zykant van 't Oud Sint-Jan
|-
|miniatuur|rechts|'t Staduus me de Vlamse Lêeuw
|-
|[miniatuur|rechts|Detail van 't staduus: de [Bourgondische Ertoogn]]
|-
|miniatuur|rechts|Brugse zwoantjes
|-
|miniatuur|rechts|Nog 'n schôon zicht van Brugge
|-
|miniatuur|rechts|'n Brugse koetse
|-
|miniatuur|rechts|Belfort van ip 'n andre platse
|-
|miniatuur|rechts|Nôordwestelik zicht vanuut 't Belfort
|}
De binnestad van Brugge is e musee ip z'n eign, gekend over hêel de wèreld. Brugge eêt ton ook ieder joar vele miljoenen toeristn, en volgens sommigste Bruggeliengn zyn d'er da te vele. 

Van 't schonste in Brugge is te vermelden: d'Olletorre ip de Grôte Markt, 't Staduus en d'Illig-Bloedbasiliek ip de Burg, de Poortersloge ip de Jan Van Eyckplatse, de Zeruzalemkerke, d'Onze-Lieve-Vrouwekerke, de Sint-Walburgakerke, 't Begynof, 't Hudevettersplingsje, ...

Ieder joar goat met Onsheer hemelvoart d'Illig-Bloedprocessie uut en mè den viftiensten Oest de processie van Blendetjies. Olle vuuf joar is 't er de Gouden Boomstoet en alle twi joar de Reiefêesten.

Êen van de joarlikse evenementn is 't Cactusfestivol. 

In Sinte-Machiels ligt 't Boudewijn Seapark.

Den Damsche Voart, gèèren gezien deur ol de die die met de vilo ryen, begunt in Brugge en endigt in Sluus.

## De Brugsche reien
De Brugsche reien zyn de kanoaltjes die genoemd zyn no de *Reie*, de riviere die in den tyd deur de stad stroomde. Ze moakn dêel uut van de geschiedenisse van Brugge. Nu vormn z’één van de belangrykste attracties vo de bezoekers.
Deur de vele reitjes en boogbruggn wordt Brugge ‘t Venetië van ’t Nôordn genoemd. Typisch ip ‘t woater zyn de roundvoartbôotjes vo toeriestn en de zwoann.

## De toale
:*Zie ook: .*
D'er zyn nie zo vele Bruggeliengn mè die nog echt goe Brugs klappn, mor in vergelykienge mè de reste van Vloandern is 't nog in de reden.

## Dêelgemêentn
:*Kykt ook noa de [[lyste van wyken in Brugge]].*

D'ippervlakte van 't stad Brugge is ferme vergrotterd over de joarn. Ieroender è je 'n overzichtje van den angroei (in 't joar van Grôot-Brugge stoan de bygekommen gemêenten angegeven).

* 1899 - gemêente Sinte-Pieters-ip-den-Dyk, wo da ze de wyk Sint-Jozef ip gebouwd èn.
* 1899 - ton zyn ze Lissewege in stikken en brokk'n begunnen der by te pakkn. Ze zyn begost met een poar weeën van 't Lisseweegse boeregat Zwankendamme, wo da ze de glasfabrieke en de cokesfabrieke gezet hèn, de reste van Zwankendamme èn ze in 1932 der by gepakt en hêel Lissewege uutendelik in 1971
* 1901 - 't stik van de kust wo da ze dorachter Zêebrugge begunn'n bouwn zyn.
* 1932 - de wyk Zwankendamme
* 1971 - de gemêenten Assebroeke, Dizzêle, Kôolkerke, Lissewege, Sint-Andries, Sinte-Kruus en Sinte-Machiels


De gemeênte Brugge grenst an:
300px|links|Kaart van de deelgemeentes

## Cultuur en kunst
### Theoaters en concertzoalen
* Aquariustheoater
* Biekorf
* Concertgebouw
* De Werf
* Den Dyk
* 't Entrepot
* Joseph Ryelandtzaal
* Magdalenazoale
* Sirkeltheoater
* Stadsschouwburg
* Studio Hall
* The English Theatre of Bruges

### Cinema's
* Cinema Lumière (olternatieve films)
* Cinema Liberty
* Kinepolis Brugge

### Festivols

### Musees
##### Musees van 't stadsbestier
* Bruggemuseum (verzamelnoame voe 7 istorische musees):
** Archeologie 
** Belfort 
** Brugse Vrije
** Gentpôorte 
** Gruuthusemuseum
** Ontoalkerke O.L.V 
* Schône Kunstn van de 15ste toe d' 21ste eeuwe:
** Arentsuus met oendr andere werk van de Brugs-Britse kunstnoare Frank Brangwyn
** Groeningemuseum
** Guido Gezellemuseum
** Koeleweimeuln
** Musee vo volkskunde
** Sint-Jansuusmeuln
** Staduus
* Ospitoalmusees:
** O.L.V.-ter-Potterie
** Oud Sint-Jan (Hans Memling)

##### Partikuliere musees
* Begynuzetje
* Bogardenkapelle (tentôonstelliengsruumte)
* Brouwerymusee
* Choco-Story (chokolamusee)
* Den Boend (tentôonstelliengsruumten)
* Diamantmusee Brugge
* Frietmusee
* Historium
* Hof Bladelin 
* Iengels Klôoster
* Illig-Bloedbasilieke
* Jan Garemijnzoale (tentôonstelliengsruumte)
* Kantcentrum 
* Lumina Domestica (lampnmusee)
* Museum-Gallery Xpo: Salvador Dalí
* Onze-Lieve-Vrouwe-Bezoekingskerke (Lissewege) 
* Sint-Jorisgilde 
* Sint-Salvoatorskerke
* Sint-Sebastiaonsgilde 
* Sint-Trudo Abdye
* Ter Doest (Lissewege)
* Volkssterrewacht Beisbroek
* Zeruzalemkerke

## Oave
Brugge eêt ook e grôten oave, d'Oave van Brugge-Zêebrugge. 't Is één van de grotste en modernste van Europa.

## Transport en verkêer
Vanuut Brugge kun je noar olle kanten, zowel over 't woater, de boane of met den tring. 

Der is e voart van Brugge nor Ostende, van Brugge no Gent, van Brugge no Damme en e zêekanoal ('t Boudewynkanoal) tussen Brugge en Zêebrugge (verbiendinge van de binnoaven mè de Zêebrugse vôoroaven en de Nôordzêe).

Over d'autostrade ku je vanuut Brugge den E40 pakkn no Gent en Brusel en in d' andere richtienge no Veurne en Calais, de E403 no Kortryk en Dôornik, den A10 nor Ostende, den A11 nor Knokke en den N31 no Zêebrugge (da zyn nog gen vulle autostraden, mè nog veel kruusiengen da'n ze nog moeten vervangen mè tunnils en bruggen). 

Vanuut de grôte stoatie van Brugge is 't er per eure mingstens één tring nor ol d'andere belangryke steedn van België en zyn der ôok nog verschillige mêer platselikke en regionoale trings. In Sinte-Pieters is 't er nog e klêen stoatietje, nl. Brugge-Sint-Pieters.

Ook den Thalys van Parys over Brussel toet in Ostende stopt in Brugge.

't Dichtste vliegpling by Brugge ligt in Ostende, ip oengevêer 30&nbsp;km van 't center van Brugge: D'Internationoale Luchtoavn Ostende-Brugge

## Voetbol
Brugge eêt twi voetbolploegen: Club Brugge (*kluup*) en Cercle Brugge (*sirkul*). Olletweè in êerste klasse. Ze spêeln olletwêe in 't Jan Breydelstadiong (30.000 zitplatsen). Der zien echter plannen voer e nieuw stadiong van 40.000 platsen vo de klup, dichte by de kruusienge van den N31 en den A11.
links|miniatuur|180px|Jan Breydelstadion

## Bekende Bruggeliengn
* Frank Adam: Schryver
* Anselmus Adornes: Marchang, polletieker
* Cilou Annys: Ex-Miss België 
* Pieter Aspe: Schryver
* Nico Blontrock: Journalist
* Kristien Bonneure: Journaliste
* Jan Breydel: Verzetsstryder
* Emile Buysse: Schryver en nationoalsocialist
* Jan Robert Calloigne: Architect en beeldhouwer
* Hugo Claus: Schryver en dichter
* Louis Colens: Paster, stichter van 't ACW
* Louis de Deyster: Kunstschilder, etser, bouwer van muziekinstrumentn
* Louis de la Censerie: Architect
* Bruno De Roover: Striptêkenoare
* Johan De Stoop: Componist, dirigent, muzikant
* Paul De Wispelaere: Schryver
* Jan de Witte: Dominicoan
* Karel De Wolf: Apotheker, schrêef n poar boekstjes in 't "veredeld" brugs
* Bart Defoort: Jazzmuzikant
* Guido Depraetere: TV-persôonlikheid en Baziel-vertolker
* Karel Deruwe: Acteur
* Gilbert Desmit: Zwemmer
* Chris Dusauchoit: TV-fenomêen
* Tine Dusauchoit, zus van Chris: Ex-voorzitter Artsen zonder Grenzen
* Jules Fonteyne: Schilder, têkenoare en etsere
* Jan Garemijn: Kunstschilder
* Marcus Gerards: Graveur, cartograaf, schilder
* Guido Gezelle: Dichter
* Ludo Goderis: Cartoonist-illustrateur
* Franciscus Gomarus: Calvinistisch theoloog
* Geert Hoste: Kluchtigoard moar ipgegroeid in Woardamme (Ôostkamp)
* Phaedra Hoste: Fotomodel
* Raoul 'Lotte' Lambert: Voetboller
* Renaat Landuyt: Minister van mobiliteit en de Nôordzêe
* Herman Leenders: Dichter en schryver
* Sam Louwyck: Danser, choreogroaf, acteur en zanger
* Willy Lustenhouwer: Komiek
* Birger Maertens: Voetboller
* Gregoire Maertens: President van de Wereld Esperanto ssociatie 1980-1986
* Tim Maeyens: Roeier
* Stéphanie Meire: Ex-Miss België, actrice
* Karel Mestdagh: Componist
* Patrick Moenaert: Polletieker, burgemêester van Brugge
* Liesa Naert: Actrice
* Pieter Pepers: Beeldhouwer
* Leen Persijn: Zangeresse
* Johan Persyn: Journalist en polletieker
* Pieter Pourbus: Kunstschilder
* Hendrik Pickery: Beeldhouwer
* Gustaaf Roels: Graveur
* Maurits Sabbe: Schryver
* Benny Scott: Zanger
* Alphonse Six: Voetboller
* Simon Stevin: Wiskundign
* Egied Strubbe: Advokoat en prof geschiedenisse
* Lodewijk van Berquem: Diamantslyper
* Andries Van den Abeele: Oundernemer, historicus en polletieker
* Emile Vanden Bussche: Archivaris
* Pol Van Den Driessche: Journalist en polletieker
* Luc Van Lierde: Triatleet
* Jacob van Maerlant: Schryver
* Jean-Pierre Van Rossem: Econoom, polletieker, schryver
* Etienne Vermeersch: Professor, moroalfilosoof
* Lieven Verstraete: Nieuwslezer by de VRT.

## Soamnwerkienge
links|20px Burgos. 
De burgemêesters van het Spoanse Burgos en van Brugge oendertekendn ip 29 januoari 2007 'n papier over e toekomstige soamnwerkienge. Mêest ip vlak van cultuur, toerisme en economie willn z'olletwêe mè mollekoar tope werkn.

## Panorama's
miniatuur|links|800px|Panorama van de stad vanip 't belfort (2009)

miniatuur|links|800px|360°-panorama van 't Zand

miniatuur|links|800px|Trapgevels ip de Grôte Markt

miniatuur|links|800px|De Grôte Markt

links|miniatuur|800px|Zicht ip de Groenereie en de Roazenoedkoaie

links|miniatuur|800px|Zicht van ip de Roazenoedkoaie

[links|miniatuur|800px|[Spegelreie en Langereie.]]

miniatuur|links|800px|De Burg

miniatuur|links|800px|'t Begynof van olbuutn, met ip d'achtergroend 't Minnewoaterpark

miniatuur|links|800px|'t Begynof


## Externe koppeliengn
Kykt ook ier vo informaosje over de Brugsche vlagge.
* De officieeln website van 't stad
* De Bruggeling volgens Andries Van den Abeele
* De kathedrale van Brugge: te bekyken in verschillige toalen, mo 't West-Vlams oentbrikt er nog up.
* BrugseBuurten.be beweuners uut verschillige Brugse wykn geevn e gedacht van oe dat et er an toe goat in under eign wyk
* Moon Art Gallery - de kritische en levendige Brugsche cultuur webgazette (gearchivêerd)
* Videofilmkes en oude fotto's in 't centrum van Brugge, met commentoar in 't Brugs (gearchivêerd)
* Brugs vo begunneliengen (gearchivêerd)