open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Keunienkryk van de Nederlandn

't **Keunienkryk van de Nederland'n** is e soevereine stoat die uut vier land'n bestoat: Holland (inbegreep'n de Caraïbische eiland'n of BES-eiland'n Bonaire, Sint Eustatius en Saba) en Aruba, Curaçao en Sint Moart'n in de Caraïbische Zêe. De vier land'n zyn gelykweirdige ounderdêeln van 't keunienkryk, ze dêeln 't stoatshoofd (sinds 2013 keunienk Willem-Alexander), moa z' hen elk 'n eign regerienge.

Van 1954 toet 1975 was ook Suriname 'n autonoom land binn 't Keunienkryk. De Nederlandsche Antilln woarn 'n autonoom land van 1954 toet under ipheffienge in 2010.

## Land'n
thumb|left|400px|<center>Koarte met de land'n van 't keunienkryk ip dezelfste schoale

! Bevolkienge van Aruba, Curaçao en Sint Moartn in jan. 2024.

## Referensjes
1815

1812 - 1813 - 1814 - **1815** - 1816 - 1817 - 1818
't Joar **1815** is 't 15e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
;moarte
*16 - In de Trêveszoale up 't Binnhof in Den Haag wordt in e vergoarienge van de Stoatn-Generoal 't Verênigd Keunienkryk van de Nederlandn uutgeroepn. Inauguroatie van Willem, zeune van Willem V van Oranje-Nassau, toet keunienk Willem I. 
*30 - Willem I van de Nederlandn doe zyn Blyde Intrede in Mecheln.
## Geboorn
;november
*23 - Fredrikke Egeberg, Noorsche componist (gestorvn 1861)
## Gestorvn
Wulgachtign

De **wulgachtign** of **wilgachtign** (**Salicaceae**) zyn e familie  van bedektzoadign in de orde Malpighiales. De bekendste zyn de wilgn (*[[Salix]]*) en de populiern (*[[Populus]]*). Weireldwyd zyn der circa 300 sôort'n wulgn en circa 35 sôort'n populiern.
## Geslacht'n
Indêlienge volgens 't APG III-systeim (2009):
Jemen

**Jemen** (Arabisch: اليَمَن, al-Yaman), officiël de **Republiek Jemen** (Arabisch: الجمهوريّة اليمنية, al-Jumhūrīyah al-Yamanīyah), is e republiek in 't west'n van Azië. 't Land ligt in 't zuudwest'n van 't Arabisch Schiereiland en grenst in 't nôord'n an Saoedi-Arabië en in 't ôost'n an Oman. Ten west'n van Jemen ligt de Rôo Zêe en ten zuud'n dervan ligt de Golf van Aden. 't Land behôort toet den Arabische Liga.

D'n oofdstad en grôotste stee van 't land is Sanaa. Der weunn oungeveer 24 miljoen menschn en 't land het 'n ippervlak van 527.968&nbsp;km².
thumb|left|<center>Koarte van Jemen 

thumb|<center>Liggienge van Jemen in de weireld

Andere belangryke steed'n zyn d' oavnstad Aden, Ta'izz, Al Hudaydah, Abyan, Al Mukalla, Dhamar en Ibb.

D' officiële toale van Jemen is Arabisch. In 't gouvernement Al Mahrah in 't uuterste ôost'n en up Socotra wordn nog ênigte oude Zuud-Arabische Semitische toaln gesprookn, lyk 't Soqotri.

## Beziensweirdigheedn

Ofbeeldienge:Sana' national museum 00.JPG|De Dar al-Sada met doarin 't Nationoal Museum in Sanaa
Ofbeeldienge:National Museum Aden.jpg|National Museum in Aden


## Bekende Jemenietn
*Ali Abdullah Saleh, vroegere president van Jemen
*Tawakkul Karman, Jemenitische politica noamens Al-Islah en menschnrechtnactiviste (krêeg de Nobelprys vo de Vrede in 2011).
Triturus

***Triturus*** is e geslacht van salamanders uut de familie van d' echte salamanders (Salamandridae).

Der zyn teegnwoordig acht soort'n, die allemolle leevn in grôte dêeln van Europa. 't Zyn typische amfibien; in de lente en e dêel van de zomer leevn z' in 't woater. De reste van 't joar kruup'n z' over 't land en zien ze der anders uut, klinder, dounkerder, e ruw vel en gin zichtboare rikkam.
## Sôort'n
**Triturus arntzeni*
**Triturus carnifex*, Italioansche kamsalamander
**[[Triturus cristatus]]*, kamsalamander
**Triturus dobrogicus*, Donaukamsalamander
**Triturus karelinii*, Balkankamsalamander
**Triturus macedonicus*
**Triturus marmoratus*, marmersalamander
**Triturus pygmaeus*, klêene marmersalamander
Frederik I (HRR)

**Frederik I** of  **Frederik Barbarossa** (Rôodboard) (Waiblingen, 1122 – Anatolië, 10 juni 1190), van 't Huus Hohenstaufn, was keizer van 't Hillig Rôoms Ryk van 1155 tout an zyn dôod.

Je was e zeune van hertog Frederik II van Swaabn en Judith van Beiern, dochter van hertog Hendrik IX (Hendrik de Zwartn) van Beiern. 

Je volgde zyn voader in 1147 ip ols hertog Frederik III van Swaabn.  

Achter 'n dôod van zyn nounkel Konrad III wierd ie de vierde moarte 1152 in Frankfurt verkoozn en de neegnste moarte 1152 in Aachen gekrôond tout Rôomsche keunienk. Ip 18 juni 1155 wierd ie deur paus Adrianus IV gekrôond tout keizer. Twi joar loater stound den term "sacrum" (Hillig) vo den êeste ki vermeld in e document over 't Rôoms Ryk. Je kwam ook keunienk van Italië in 1155.

Deur in juni 1156 te trouwn me gravinne Beatrix I, de dochter van groaf Reinout III van Bourgondië, krêegt ie 't groafschap Bourgondië.  

Normoal wierdn de keuniengn van Arles nie mè gekrôond in de kathedroale, mo Frederik Barbarossa wierd ip 30 juni 1178 formeel tout keunienk van Arles gekrôond deur den eirtsbisschop van Arles.

## Vrouwn en jounges
Me zyn êeste vrouwe Adelheid van Vohburg had ie gin jounges.

Me zyn twidde vrouwe Beatrice I van Bourgondië:
# Sophie (1161-1187), getrouwd me Willem VI van Monferrato
#Beatrix (1162-1174), verloofd me keunienk Willem II van Sicilië, mo z'is gestorvn vo dan ze kostn trouwn
#Frederik V van Swaabn (1164-1170), hertog van Swaabn
#Hendrik VI (1165-1197), keizer van 't Hillig Rôoms Ryk
#Konrad (1167-1191), hertog van Swaabn (loater Frederik VI van Swaabn genoemd achter 'n dôod van zyn oudere broere)
# Gisela (1168-1184)
# Otto I van Bourgondië (1170-1200), paltsgroaf van Bourgondië
#Konrad II van Swaabn (1172-1196), hertog van Swaabn
# Renaud (1173)
# Willem (1176)
#Filip van Swaabn (1177-1208), hertog van Swaabn, keunienk van Duutsland van 1198
#Agnes (1180-1184), verloofd me keunienk Emeric van Hongareye, mo z'is gestorvn vo dan ze kostn trouwn
Bouwkundig erfgoed in Sint-Joris (Beirnem)

**Lyste van bouwkundig erfgoed in [[Sint-Joris (Beirnem)]]**:

## Externe koppelienge
*Erfgoed Sint-Joris
## Kykt ook noa
*Bouwkundig erfgoed in Beirnem
Even Stevens

***Even Stevens*** is e kluchtige Amerikoansche tv-serie van Disney Channel over 't leevn van de familie Stevens. 't Goat surtout over de ruuzjes tusschn zuster en broere Ren en Louis.

't Kwam in Vloandern van 30 augustus tot en met 3 oktober 2010 op vtmKzoom en van 27 september tot en met 26 december 2011 op VTM.
## Rolverdêlienge
* Shia LaBeouf (Louis Stevens)
* Christy Carlson Romano (Renee Ren Stevens)
* Margo Harshman (Tawny Dean)
* Nick Spano (Donald Donnie Stevens)
* Tom Virtue (Steve Stevens)
* Donna Pescow (Eileen Stevens)
* A.J. Trauth (Alan Twitty)
* Fred Meyers (Tom Gribalski)
Linum

***Linum*** is e geslacht uut familie van de vlasachtign (Linaceae) . 't Zyn kruudachtige plant'n mè vezelige stiengels, simpele bloarn en blauwe, gele, witte of roze blommetjes mè 5 blombladjes.

't Geslacht bestoat uut  200 sôort'n ofkomstig van gemoatigde en subtropische gebied'n. De bekendste sôorte is  vlas (*Linum usitatissimum*).
## Ênigte sôort'n
* *Linum bienne*, Twêejoarig vlas
* *Linum campanulatum*
* *Linum catharticum*, Gilwhertje
* *Linum cratericola*
* *Linum flavum*
* *Linum grandiflorum*
* *Linum lewisii*
* *Linum marginale*
* *Linum medium*
* *Linum narbonense*
* *Linum perenne*
* *Linum pratense*
* *Linum puberulum*
* *Linum pubescens*
* *[[Linum usitatissimum]]*, vlas
Father of the Pride

***Father of the Pride*** is 'n Amerikoansche têeknfilmserie, geproduceerd deur Jeffrey Katzenberg en uutgezondn ip NBC in 2004.

## Stemmn
* John Goodman: Larry
* Cheryl Hines: Kate
* Danielle Harris: Sierra
* Daryl Sabara: Hunter
* Carl Reiner: Sarmoti
* Orlando Jones: Snack
* Julian Holloway: Siegfried Fischbacher
* David Herman : Roy Horn

## Externe koppelienge
* IMDb
Cavemen

***Cavemen*** is 'n Amerikoansche tv-serie die ip ABC liep van 2 oktober toet 13 november 2007.

De serie is bepeisd deur Joe Lawson en ipgepakt in San Diego, Californië. 't Goat over drie holbeweuners, Joel, Andy en Nick, die leevn in modern Amerika. De serie is deur ABC g'annuleerd achter zes ofleveriengn deur slichte kritiek'n.

## Rolverdêlienge
* Bill English - Joel
* Nick Kroll - Nick
* Sam Huntington - Andy
* Kaitlin Doubleday - Kate McKinney
* Jeff Daniel Phillips - Maurice
* Stephanie Lemelin - Thorne
* Julie White - Leslie McKinney
## Externe koppelienge
*IMDb
Hollywood Hillbillies

***Hollywood Hillbillies*** is en Amerikoansche tv-serie, gebaseerd ip *[[CopperCab]]*. 't Goat over Michael Copper (Michael Tyler Kittrell), zyn grôotmoeder Delores "Mema" Hughes, zyn tante Dee Dee Peters en zyn nounkel John Cox, die verhuuzn van Grayson, Georgia noa Hollywood, Californië. De serie is den 21ste januoari 2014 uutgezoundn.

## Externe koppelienge
* Reelz
Karajiebiesche Zêe

thumb|Liggienge van van de Karajiebiesche Zêe
De **Karajiebiesche Zêe** is e zêe van d' Atlantiesche Oceoane geleegn in de troopn van 't Westlik Oafroend. Z' is ofgelynd deur 't Schiereiland Yucatán van Mexico en Centroal-Amerika in 't Westn en Zuudwestn, no 't Nôordn deur de Grôote Antieln woaby Kuba, no 't Ôostn deur de Klêene Antieln, en no 't Zuudn deur de nôordlikke kuste van Zuud-Amerika .

't Hêele gebied van de Karajiebiesche Zêe, de veele eilandn van West-Indje, en d' angrenznde kustn, zyn gezoamnlik gekend lik Kariebje. De Karajiebiesche Zêe is êen van de grotste zêenn en êt 'n ipprvlakte van oengevêer  2 754 000&nbsp;km2 .

't Diepste punt is de Koajman-Trog, tusschn de Koajman-Eilandn en Jamaica, ip 7 686 m oendre de zêespeegle De Karajiebiesche kustlyne ê veele golvn en boajn : de Golf van Gonâve, Golf van Venezuela, Golf van Darién, *Golfo de los Mosquitos* (Golf van de Muggn), Golf van Paria en Golf van Honduras.
thumb|Roadtown, Tortola, Britsche Moagdn-Eilandn.

## Zied ook noa
*Karajiebn
*Karajiebiesche ekoprovinsje

## Eksterne koppliengn
* Zuudlikke Karajiebiesche Zêe (WWF)

## Verwyziengn
Centroal-amerikoansche ekoprovinsje

[thumb|250px|Centroal-amerikoansch bergbus ip de zydn van [Vulkoan|Vuulkoane Tajumulco.]]
De **Centroal-amerikoansche ekoprovinsje** is e biogeogroafiesch gebied uut 't *[[Neotropis]]* da zuudlik Mexico en Centroal Amerika bevat.
D' ekoprovinsje besloat 't zuudlik dêel van Mexico, hêel Belize, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, en Nicaragua, en olles van Panama buutn 't uuterste ôostn.

De Weirld Nateur-Stichtienge (WWF) bepoalt ekoprovinsjes lik eirdrykskundige groepeeriengn van ekostreekn die verschillnde bioomn kunn bevattn, mo sterke biogeogroafiesche oovrêenkomstn ên, in 't biezoendre ip taksnomoomiesche nivoos oogre of 't sôortnnivoo (geslacht, famielje).

D' ekoprovinsje ligt in de troopn, en êrbergt troopiesche natte busschn, troopiesch droogbus, troopiesche konifeere-busschn. In d' oogre bergn zyndr fris-klimoatiesche bergbusschn en montoane gras- en struuklandn.

Centroal-Amerika verbiendt Nôord- en Zuud-Amerika. De landbrugge was vultôojd 2,8 miljoen joarn geleen, ot de Landbrugge van Panama gevormd wierd, die de twêe kontienentn vo den êeste kêe in tientalln miljoen joar. De Grôote Amerikoansche Uutwisslienge van bêestn en plantn die doaruut vôgde gaf vorm an de flora en fauna van de Centroal-amerikoansche ekoprovinsje.

De grôote zoogbêestn omvattn *Tayassu pecari*, *Tapirus bairdii*, *Odocoileus virginianus*, *Mazama temama*,  *Mazama pandora*, *Myrmecophaga tridactyla*, *Bradypus variegatus*, de jaguar (*Panthera onca*), de poema (*Felix concolor*), en d' ocelôot (*Leopardus pardalis*).

Plantn uut Zuud-Amerika begostn de troopiesche lêeglandn van Centroal-Amerika t' oovrêerschn, lik of da 't gevol was vo zuud-amerikoansche zoêtwoatre-visschn en oengewervldn. 95% van de centroal-amerikoansche zoêtwoatre-visschn zyn van zuud-amerikoansche ôorsproenk, mêt allêene *Atractosteus tropicus*, drie sôortn *Dorosoma*, êen sôorte *Ictiobus*, en êen sôorte *Ictalurus* van nôord-amerikoanschn ôorsproenk .

De montoane vegetoasje van d' ekoprovinsje is verschillnd van dedie van de lêeglandvegetoasje, en vertôont sôortn die ofkomstig zyn van gemoatigd Nôord-Amerika, woaroendre êekn (*Quercus*), pynboomn (*Pinus*) en elzn (*Alnus*), zowêl lik sommigte sôortn die ofkomstig zyn van gemoatigd Zuud-Amerika, woaroendre *Weinmannia* en *Drimys*.

## E bitje voddr kykn
* Dinerstein, Eric; David Olson; Douglas J. Graham; et al. 1995 : A Conservation Assessment of the Terrestrial Ecoregions of Latin America and the Caribbean, * World Bank*, Washington DC.

## Verwyziengn
Populus

***Populus*** (populiere) is e geslacht uut de familie van de wulgachtign (Salicaceae). De boomn groein styf zêre en kunn toet 40 m hoge kommn. De maximoale leeftyd van de populiere ligt ip oungeveer twêehounderd joar.
## Sôort'n
't Geslacht *Populus* wordt traditionêel ounderverdêeld in zes secties ip boasis van blad- en blomkenmerk'n.  
* Sectie *Aegiros* - zwarte populiern (gemoatigde gebied'n in Europa, Nôord-Amerika en Azië)
** *Populus deltoides* - Amerikoansche zwarte populiere
** *Populus fremontii*
** *Populus nigra* - Zwarte populiere (Hier geplatst ip ground van kern-DNA; chloroplast-DNA zou 't in de sectie *Populus* platsn).
** *Populus × canadensis* (*Populus nigra × Populus deltoides*) Canadeesche populiere

*Sectie *Populus*  (in circumpolaire, subarctische en koele gebied'n; zuudelyker: allêne in bergstreek'n).
** Subsectie *Albidae* - abêeln 
*** *[[Populus alba]]* - witte abêle
**** *Populus × canescens* (*P. alba × P. tremula*) 
** Subsectie *Trepidae* - roatelpopuliern
*** *Populus adenopoda*
*** *Populus tremula* - Roatelpopuliere
*** *Populus tremuloides* - Amerikoansche roatelpopuliere
*** *Populus grandidentata* - Grofgetande populiere
*** *Populus sieboldii*

* Sectie *Tacamahaca* - balsempopuliern (in koele en gemoatigde gebied'n van Nôord-Amerika en Azië)
** *Populus angustifolia* - Smalbloadige populiere
** *Populus balsamifera*
** *Populus candicans*
** *Populus koreana*
** *Populus laurifolia* - Laurierpopuliere
** *Populus maximowiczii* - Koreoansche balsempopuliere
** *Populus simonii* - Chineesche balsempopuliere
** *Populus szechuanica* (Hier geplatst ip ground van kern-DNA; chloroplast-DNA zou 't in de sectie *Aigeiros* platsn).
** *Populus trichocarpa* - Westamerikoansche balsempopuliere 
** *Populus tristis* (Hier geplatst ip ground van kern-DNA; chloroplast-DNA zou 't in de sectie *Aigeiros* platsn).
** *Populus yunnanensis*

* Sectie *Leucoides* - populiern mè grôte bloarn (in warme en gemoatigde gebied'n van ôostelyk Nôord-Amerika en Ôost-Azië)
** *Populus heterophylla* 
** *Populus lasiocarpa* 
** *Populus wilsonii* 

* Sectie *Turanga* (subtropische toet tropische gebied'n in Zuudwest-Azië, Ôost-Afrika)
** *Populus euphratica*
** *Populus ilicifolia*

* Sectie *Abaso* (tropisch en subtropisch Mexico)
***Populus guzmanantlensis* 
***Populus mexicana*
Irak

**Irak** (Arabisch: العراق al-ʿIrāq, Koerdisch: Komara Êraqê), officiël de **Republiek Irak**, is een land in 't Midd'n-Ôost'n. 't Ligt voer een grôot deel in en rond 't strôomgebied va de riviern  de "*Eufraat*" en de "*Tigris*". Irak grenst in 't zuudôost'n an de Perzische Golf, en verder met de klok mee an Koeweit, Saoedi-Arabië, Jordanië, Syrië, Turkeye en Iran.  't Land behôort toet den Arabische Liga. D' officiële toale van Irak is Arabisch en Koerdisch.

Wat betreft de noame van 't land wordt wel bewêerd dat deze in de lôop der êeuwn va de noame van de stad "*Uruk*" zou zyn ofgeleid

D'n oofdstad en grôotste stee van 't land is Bagdad. Der weunn oungeveer 32 miljoen menschn en 't land het 'n ippervlak van 435.244&nbsp;km². 
thumb|left|<center>Koarte van Irak 

thumb|<center>Liggienge van Irak in de weireld

Andere grôte steedn zyn d' oavnstad "*Basra*" (Al Basrah) en de nôordelyke steedn "*Mosoel*" en "*Kirkoek*" en "*Erbil*". 

De belangrykste religieuze steedn, specioal voer sjiitische moslims, zyn "*Najaf*", "*Karbala*", "*Kadhemiya*", "*Samarra*" en "*Koefa*".
 
## Beziensweirdigheedn

Ofbeeldienge:Meshed ali usnavy (PD).jpg|De Imam Alimoskee in "*Najaf*" is êen belangryk bedevoartsoort voer sjiitische moslims
Ofbeeldienge:Euphrates River (2).JPG|Riviere de Eufraat
Sont

thumb|right|Lokoasje van de Sont binn'n Europa
thumb|right|Koarte van de Sontregio
De **Sont** (Dêens: *Øresund*, Zwêeds: *Öresund*) es êen van de drie zêestroatn die't Kattegat (en dus ôok de Nôordzêe) verbiendt me d'Ôostzêe (neffest den Grôotn Belt en den Klêen'n Belt). De Sont vormt 't schee'n tusschn 't Dêensche eyland Seeland en 't Zwêedse vasteland (mêer precis de regio Skåne). Den deurgang es ip zyn nauwst 4,5 kilomèiters en 't es êen van de drukst bevoarn woaterweugn in de wèireld. In de Sont liggn 't Zwêedsche eyland Ven en de Dêensche eyland'n Saltholm en 't artificiëlle Peberholm.

De Sont et olsan ol e grôo strategisch belang g'ed, wa duudelyk te ziene es an de twêe burchtn die 't smolste punt dervan bewoakn: an Dêensche kant by Helsingør 't kastêel Kronborg en an Zwêedsche kant Helsingborg. De keuniengn van Deenemarkn wierdn in tydde rykke van de Sont-tol die ze vanof 1429 heevn.

Ip 8 november 1658 vound den Slag in de Sont plats, nen zêeslag e bitje o de zuudkant van Koopnoagn. By dien zêeslag ad de Republiek der Nederlandn ulpe geboodn an d'oumsiengelde Dêensche keunienk Frederik III in zynne stryd teegn Karel X Gustaaf van Zweedn die in dien tyd de Sont ad g'attakeerd.

Sedert 'n êestn juli 2000 es ter e brugge van apeupri 9 kilomèters over de Sont die ezo Koopnoagn verbiendt me Malmö.
Karajiebn

thumb|De Karajiebiesche Ploate.
De **Karajiebn** is e streeke die bestoat uut de Karajiebiesche Zêe, eur eilandn (sommigte in de Karajiebiesche Zêe en sommigte ip de grenze van die zêe en de nôordlikke Atlantiesche Oceoane), en d' oemriengnde kustn. 't Gebied ligt in 't Zuudôostn van de Golve van Mexico en van 't nôord-amerikoans vasteland, ôostlik van Centroal-Amerika, en nôordlik van Zuud-Amerika.

Grôotndêels geleegn ip de Karajiebiesche Ploate  bevat de streeke mêer of 700 eilandn, eilandjes, riffn en koroal-eilandjes. Die eilandn liggn dikkers in boogvormige groepn zodoanig da ze d' ôostlikke en de nôordlikke grenzn van de Karajiebiesche Zêe oflynn .

De Karajiebiesche eilandn, die bestoan uut de Grôote Antieln in 't Nôordn en de Klêene Antieln in 't Zuudn en 't Ôostn, zyn dêel van 't e bitje grotre West-Indje dat ook de Lucayan-Archipêl (die de Bahamas en de Turks- en Caicos-Eilandn insluut) te Nôordn van de Grôote Antieln en de Karajiebiesche Zêe. In e bridre betêeknisse wordn ook de landn Belize, Guyana, en Suriname inbegreepn.

Eirdrykskundig-polletetiek wordn de Karajiebiesche eilandn geweunlik bekeekn lik 'n oendredêel van Nôord-Amerika en ze bestoan uut 30 landstreekn woaroendre zelfstandige stoatn, oovrezêesche provinsjes, en ofanklikke gebiedn. Van 15 decembre 1954, toe 10 oktoobre 2010 wastr e gebied da gekend was lik de Needrlansche Antieln soamngesteld uut vuuf stoatn die Needrlansche ofanlikke gebiedn woarn . 

## Zied ook noa
*Karajiebiesche ekoprovinsje

## Verwyziengn
Ôostburg

**Ôostburg** (Zêeuws: *Wòstburg*, Nederlands: *Oostburg*) es e stad in 't westn van Zêeuws-Vloandern, geleegn tusschn Retranchement, Zuudzande, Nieuwvliet, Groede, Schôondyke, Woaterlandkerksje en Eirdnburg. De stad es sedert de gemêentelyke herindêlienge van 2003 d'hôofdplekke van de gemêente Sluus.

## Externe koppeliengn
* Plaatsengids
* AlleCijfers
Karajiebiesche ekoprovinsje

thumb|"Wolkn-bus" van de Pico Turquino, Kuba.
De ** Karajiebiesche ekoprovinsje** (in 't Iengels : *Caribbean bioregion*) is e biogeogroafiesch gebied uut 't *[[Neotropis]]*, da d' eilandn van de Karajiebiesche Zêe bevat, en die e fauna en flora êt die verschilt van dedie van d' ekoprovinsjes uut de beurt. De Karajiebiesche ekoprovinsje lik of da ze beschreevn is deur de Weirld Nateur-Stichtienge (WWF), bevat de Grôote Antieln (Kuba, Hispaniola, Puerto Rico, en Jamaica, de Klêene Antieln, de Bahamas en d' Eilandn Turks en Caicos, en Aruba, Bonaire, en Curaçao. Buutngeslootn zyn Trinidad en Tobago; die eilandn liggn ip 't kontienentoal plat en zyn iestôoriesch dêel van 't Zuud-Amerikoans vasteland.

't Klimoat van de Karajiebn is troopiesch, en schommelt van nat no poerdrooge. Geologie en topografie schommln ook, mê grotr bergachtige eilandn van kontienentoale rotse, vulkoaniesche eilandn, en lêeg-liggnde koroal- en koakstêen-eilandn. D' ekoprovinsje sluut verschillnde bioomn in : troopiesche natte busschn, troopiesch droogbus, troopiesche pynboom-busschn, oovrstroomde graslandn en savann, drooge struuklandn, en mangroovn.

De typische fauna, flora en schimmelflora van de Karajiebiesche ekoprovinsje wierd gevormd binst lange tydn van fyziesche schiddienge van de nabeurige kontienentn, woadeure da bêestn, plantn en schimmls undre oentwikkln in ofzoendrienge. Andre bêestn, schimmls en plantn kwoamn an deur verspreidienge langs d' oceoane of deur te spriengn van eiland nor eiland vanuut Nôord- of Zuud-Amerika.

Drie zoogbêestnfamieljes zyn endeemiesch in d' ekoprovinsje ; de *Solenodontidae* bevattn twêe sôortn *Solenodon* (glykn e bitje ip spitsmuuzn), êen sôorte in Kuba, den andrn in  Hispaniola. Foosieln bewyzn da de famielje lange geleen wydverspreid was in Nôord-Amerika. De famielje *Nesophontidae*, omvatn n' ienkl geslacht, *Nesophontes*, die uusdn in Cuba, Hispaniola, Puerto Rico en de Koajman-eilandn. Alle leedn van de famielje zoen nu uutgestorvn zyn. De *Capromyidae*, telln 'n antal sôortn, oofzoaklik uut de Grôote Antieln. Veele Andre knoagbêestn uut de Karajiebn zyn ook beperkt toe die streeke.

## E bitje voddr kykn
* Dinerstein, Eric; David Olson; Douglas J. Graham; et al. 1995 : A Conservation Assessment of the Terrestrial Ecoregions of Latin America and the Caribbean, *World Bank*, Washington DC.
* Iturralde-Vinent, M.A., and R.D.E. MacPhee  1999 : Paleogeography of the Caribbean region: Implications for Cenozoic biogeography, *Bulletin of the American Museum of Natural History*, 238:1-95.
* MacPhee, R.D.E., Ronald Singer, Michael Diamond  2000 : LateCenozoic Land Mammals from Grenada, Lesser Antilles Island-Arc, *American Museum Novitates*,  number 3302, *American Museum of Natural History*.
Agnez Mo

thumb|
**Agnez Mo**, echte noame **Agnes Monica Muljoto** (Jakarta, 1 juli 1986) is een Indonesische zangeresse.

## Externe koppeliengn
* Agnez Mo Officiële Website
* Agnez Mo ip Twitter
Duuvachtign

**Duuvachtign** (**Columbiformes**) zyn een orde van veugels die bestoat uut twêe families, woavan dat er êen uutgestorvn is. D' ênigste overgebleevn familie, de Columbidae, bestoat uut 42 geslacht'n en 320 sôort'n.
## Families
* † Raphidae (Dodo's)
* Columbidae (Duuvn)
Josep Coll i Martí

thumb|<center>Pep Coll
**Josep Coll i Martí**, beter bekend oender z'n sjchryversname **Pep Coll** (Pep is cataloans vo “Seppen”) is een Catalaonsjchen sjchryver en zournaliest.. J'is geboorn den 16sten van oktober van 't joar 1949 in Pessonada, een kleen dorptje in de gemeente Pont de Claverol, ip de zuudkant van de Pyreneen, een bergkeetn tussjchen Vrankriek en Spajje, die in ol z'n boek'n een groote rolle spilt.  Je sjchryft ie ook in de gazettn *Segre*, *El Periódico de Catalunya* en in 't tydsjchrift *Descobrir Catalunya*.

Seppen Coll z'n familie n'haad nie breed, da ze 't nie breed en hâan. Z'n middelboar ettie an 't seminorie van La Seu d'Urgell gedoan, en dorachter is t'ie no den universiteit in Barcelona letterkunde gon studeern. J'hed ol z'n leevn toe an z'n pansioen in 't joar twiduusd en neegn in 't oenderwys gestoan, dattie in 't oenderwys gestoan hêd, eest in 't dorptje Pobla de Segur en dorachter in de groote stad Lleida. 

Seppen hêd em ossan styf vele bezig'hoekden met de culteure en 't vereenigiengsleev'n, 't was een sociaolen vint, datje sociaol was. J'haad ie een booëntjie vo de folklore en 't dialekt van z'n geboortestreeke. J'hêd ook vil volksvertelseltjies verzameld, die 'em inspireird'n vo z'n eign boekn. Ja, en in 2007 êt'je ton een van de belangrikste pryzn van z'n land gewonn'n, den prys *Premi Sant Jordi*, vo zynen romang *Les senyoretes de Lourdes* (“De meistjies van Lourdes”), over d'illige Bernadette Soubirous. J'hêd ook vil succes g'hed messen romang *Dos taüts negres i dos de blancs* ("Twi witte en twi zwarte doodskist'n”) oewver de gesjchiedenisse van den Spaonsjchen burgerorloewge, en den tyd dorachter, otte regerienge en d'andlangers van den tyrang Francisco Franco probeirden under mooërdn en andre misdoadn weg te steekn, vo 't volk nie benauwd te maakn en vorol vor under rippetoasje niet te verliezn in 't buut'nland.

## Boek'n
Een lyste van ol Seppen z'n boekn, ook met de vertolliengn is  ier te viendn.
* *Què farem, què direm?* (“Wa gomme doen, wa gomme zeggn?”), dat in 1993 den prys “Serra d'or” vô boek'n vo joenge mensjchen gekreegn hêd.
* *Les senyoretes de Lourdes* (2008).
* *Dos taüts negres i dos de blancs* (2013)

't Zyn boekn van hem vertold gewordn in Fransjch, Italioansjch, Spoansjch en nog een por andere tollen, mo jammer henoeg niemendolle nie in 't Brugsch of  nie 't Ollansch, datter gineen boek van em in 't Brugsch of 't Ollansch vertold en is.
## Rifferensjes
Fazantachtign

De **fazantachtign** (**Phasianidae**) zyn e familie van d' hoenderveugels (Galliformes), woarounder de kiek'ns, de fazant'n, de kwakkels, de kalkoens, de patryzn en de pauws.  

De familie telt 182 sôort'n in 52 geslacht'n. 
## Geslacht'n
**Afropavo*, 1 sôorte
**Alectoris*, 7 sôort'n 
**Ammoperdix*, 2 sôort'n 
**Anurophasis*, 1 sôorte
**Arborophila*, mêer of 20 sôort'n 
**Argusianus*, 1 sôorte
**Bambusicola*, 2 sôort'n 
**Bonasa*, 1 sôorte
**Caloperdix*, 1 sôorte
**Catreus*, 1 sôorte
**Centrocercus*, 2 sôort'n
**Chrysolophus*, 2 soort'n
**[[Coturnix]]*, 6 sôort'n kwakkels
**Crossoptilon*, 4 sôort'n 
**Dendragapus*, 2 sôort'n
**Dendroperdix*, 1 sôorte
**Excalfactoria*, 2 sôort'n 
**Falcipennis*, 2 sôort'n
**Francolinus*, 5 sôort'n 
**Galloperdix*, 3 sôort'n 
**[[Gallus]]*, 4 sôort'n, woarounder 't kiek'n
**Haematortyx*, 1 sôorte
**Ithaginis*, 1 sôorte
**Lagopus*, 3 sôort'n 
**Lerwa*, 1 sôorte
**Lophophorus, 3 sôort'n 
**Lophura*, mêer of 10 sôort'n 
**Lyrurus*, 2 sôort'n
**Margaroperdix*, 1 sôorte
**Melanoperdix*, 1 soorte
**Meleagris*, 2 sôort'n: [[kalkoen]] en pauwkalkoen 
**Pavo*, 2 sôort'n
**Peliperdix*, 4 sôort'n 
**Perdicula*, 4 sôort'n 
**Perdix*, 3 sôort'n patryzn woarounder de geweune [[patryze]]
**Phasianus*, 2 sôort'n: geweune [[fazante]] en groene fazante
**Polyplectron*, 7 sôort'n 
**Pternistis*, mêer of 20 sôort'n 
**Pucrasia*, 1 sôorte
**Rheinardia*, 1 sôorte
**Rhizothera*, 2 sôort'n 
**Rollulus*, 1 sôorte
**Scleroptila*, 7 sôort'n 
**Syrmaticus*, 5 sôort'n 
**Tetrao*, 2 sôort'n
**Tetraogallus*, 5 sôort'n 
**Tetraophasis*, 2 sôort'n  
**Tetrastes*, 2 sôort'n 
**Tragopan*, 5 sôort'n 
**Tympanuchus*, 3 sôort'n 
**Xenoperdix*, 2 sôort'n
=== Uutgestorvn ===
*† *Ophrysia'', 1 sôorte: himalayakwakkel
Hyalinobatrachium dianae

***Hyalinobatrachium dianae*** is e puut van de familie van de glaspuut'n (Centrolenidae). 't Bêestje is in 2015 ountdekt deur den Amerikoanschn bioloog Brian Kubicki in de Talamanca-bergn in Costa Rica.

't Puutje is felgroen met e deurzichtig vel an den ounderkant en uutpuulnde witt' oogn, woadeure da 't styf goed trekt ip Kermit, de puut van de Muppets.

## Referensje
Woensdagmart (Brugge)

thumb|De Woensdagmart mê 't stanbeeld van Hans Memling.
De **Woensdagmart** is e pling in Brugge.

## Geschiednisse
De Woensdagmart is oentstoan in 1458 deur d' ofbraake van e poar uuzn en 't wierd in 't begun ook *Ôosterliengn-pling* genoamd. Vanof de zestiende êeuwe êete 't pling *Koolplatse*, omdatr oetskoole wierd verkocht. Da gebeurde ip de woensdag, woadeure da de noame *Woensdagmart* in gebruuuk kwam. 't Pling is te bereikn lans 't Gent'of of 't Ôostrliengn-pling.

Achtre da in 1871 ip 't pling 't stanbeeld van Hans Memling wierd ipgericht, veranderde de noame in *Hans Memling-platse*. In de neegntienst' êewe wierdn ip die platse surtoe okkoazje-gebruuksvôorwerpn en glykoardig klêergoed verkocht. Bitje by bitje oentwikklde de mart nor e geweune mart mê geweune marchandieze. In de joarn dertig van de twientigst' êewe diende 't mindre en mindre vo mart. Achtr datr verschillnde gemêentn bestierlik by mekoar kwoamn in 1971 veranderde de noame weere no Woensdagmart.

De noame "woensdagmart" wordt teegnwôordig ook gebruukt voor de groensl- en blommemart die iedre woensdag gebeurt ip de Grôote Mart of uutzoendrlik ip de Burg.

## E bitje voddr kykn
*  Schouteet, Albert 1977 : De straatnamen van Brugge. Oorsprong en betekenis, Brugge.
Bouwkundig erfgoed in Kôolkerke en Sint-Jozef

**Lyste van bouwkundig erfgoed in [[Kôolkerke]] en [[Sint-Jozef (Brugge)|Sint-Jozef]]**:

## Externe koppelienge
*Erfgoed Kôolkerke en Sint-Jozef
Ôostrliengn-pling (Brugge)

thumb|'t Ôostrliengn-pling.
thumb|'t Ôosterliengn-uus in Brugge
't **Ôostrliengn-pling** is e pling in Brugge. 't Ôostrliengn-pling is verboenn mê de Woensdagmart, de Spoansche Loskoaje en 't Krom Gent-'of.

## Geschiednisse
Noast de veele Zuud-Europeesche noasjes die iedr undre "noasj'-uus" addn in Brugge, woarn dr ook de kommêrsantn uut d'  Ôost-Europeesche landn. Zydre woarn mê mindre en ook mindre an  bepoalde noasje-steedn verboenn, zodoanig da ze verêenigd woarn in de Hanze, undre lik êen gehêel groepeerden en êen ienkle uus vo centroale vergoadr-platse addn. In 1451 woarn die gastn zo miskontênt oovre de gank van zoakn in Brugge dat ze beslôotn vo nor Utrecht en Antwerpen te veruuzn. 't Was de vuufde kêe da d' oentevreen Hanzeoaten Brugge verlietn: oltyd weere zoatn ze strop mê d' ekonoomiesche realiteit mor ook deur de toegeeviengn van 't stadsbestier wast vôordêeligr van undre karre te kêern. E belangryke Brugsche dillegoasje rêed achtre undre an in 1457 vor undre van gedacht te doen verandrn. Dr wierdn undre verschillnd intressante vôorwoardn angeboon. Nie 'te minste was da z' ip de kostn van Stad Brugge e splintreniew stadspaleis zoenn krygn. Ze lietn undre poajn, kwoamn weere en 't "Uus van d' Ôostrliengn" wierd gebowd. 't Lag an den achtrekant teegn de Spoansche Loskoajo, woa da de bôotn kostn anleggn en marchandieze koste geloan en gelost wordn. In 1478 wierd 't bestoande gebow da vor e dêel van oet was, ofgebrookn en  wierd oendre de leidienge van Jan van den Poele 't niewe monumentoale Ôostrliengn-uus gebowd da in 1481 grêed kwam. 't Uus wierd lik e byzoendre gesloagd monument gepreezn en wierd deur de schildre Pieter Claeissens ipgenoomn ip 't schildery dat y in 1560 wydde an de *Zeevn Woendrs van Brugge*.

Vôo 't gebow wierd 'n oopnboar pling angeleid, woavôorn datr zeifs 'n uus moste sneuvln. 't Gebow ligt min of mêer ip den uutoek van 't pling en êt 'n uusnummre in 't Krom Gent-of.

## E bitje voddre kykn
*  De Smidt, Firmin 1948 : Het Oosterlingenhuis te Brugge en zijn ontwerper Jan van den Poele, Antwerpen.
*  Schoueet, Albert 1977 : De straatnamen van Brugge. Oorsprong en betekenis, Brugge.
*  Buyle, Marjan 1993 : Het plafond van het Oosterlingenhuis te Brugge, *in* : Monumenten en Landschappen, p.&nbsp;54-57.
*  Vandewalle, André (red.) 2002 : Hanzekooplui en Medicibankiers. Brugge, wisselmarkt van Europese culturen, Brugge.
1122

1119 - 1120 - 1121 - **1122** - 1123 - 1124 - 1125
't Joar **1122** is 't 22e joar in de 12e êeuwe volgenst de christelyke joartellienge.
## Geboorn
*Frederik Barbarossa, Roomse keunienk en keizer van 't Hillig Rôoms Ryk
Sint-Janspling (Brugge)

thumb|Sint-Janspling mê lienks Uus De Krôone.
thumb|150px|'t Sint-Janspling te Brugge anno 1532.
't **Sint-Janspling** is e pling geleegn in 't centrum van Brugge.

Van ip de Grôote Mart is 't te vienn lanst de Vloamienkstroate en 't Kroane-pling. 't Sint-Janspling poalt an de Woapnmaakerstroate, de Kordoeanierstroate, 't Kroane-pling en de Sint-Jansstroate.

## Geschiednisse
't Pling is oentstoan achtre d' instortienge van de kerketorre en 't ofbreekn van de gelyknoamige kerke in 1611. Ze wierd vervangn deur e kapelle, mo die wierd in 1786 ook ofgebrookn.

Noadien deej 't Sint-Janspling dienste vo martpling woa datr geveuglte, wild en mindrewoardig vlêes verkocht wierd. Van 1841 toe 1861 was 't Sint-Lodewykscollege gevestigd in 't "Uus de Lecke" (loatre "Uus de 't Serclaes"). Noadien wierd 't den oofdzeetl van de Zustrs van 't Kristlik Oenderwys en undre schoole, Eemlsdoale.

## E bitje voddr kykn
* Schouteet, Albert 1977 : De straatnamen van Brugge. Oorsprong en betekenis, Brugge, ISBN 9789062675036.
* Beernoaert, Brigitte e.a. 2013 : Sint-Jansplein 12, Huis 't Haenkin (in de Meloen), *in*: Het beste van 25 jaar, *Open monumentendagen 2013*, Brugge.

## Eksterne koppliengn
* Onroerend Erfgoed : Huis "De Croon".
1190

1187 - 1188 - 1189 - **1190** - 1191 - 1192 - 1193
't Joar **1190** is 't 90e joar in de 12e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gestorvn
;juni
*10 - Frederik Barbarossa, Roomse keunienk en keizer van 't Hillig Rôoms Ryk
Muntpling (Brugge)

[thumb|Beeld van [Maria van Bourgondië deur Jules Lagae.]]
't **Muntpling** is e pling in Brugge. 't Muntpling ligt lanst de Gêerwynstroate en lopt no de Geldmuntstroate oj goat lanst de Gêerwynstroate en de Muntpôorte.

## Geschiednisse
Vôgns d' archievn wastr in 1303 ip die plekke e Munt-werkplatse geleegn. Die werkplatse was vôdien ip de Grôote Mart, in e gebow dat ton ook de noame "D' Oede Munte"  krêeg. 't Niewe gebow was e grôote werkplatse mê uutgangn in de Geldmuntstroate, d' Oentvangerstroate en de Gêerwynstroate.

In 1786 wierd de Brugsche munt-werkplatse ofgeschaft. In 1884 wierden d' oovregebleevn gebown ofgebrookn en kwam 't pling toe stand lik of datr nu by ligt en dat bygevôg ook de *Munteplatse* wierd gêetn.

## E bitje voddr kykn
*  Schouteet, Albert 1977 : De straatnamen van Brugge. Oorsprong en betekenis, Brugge.
*  Meulemeester, Jean-Luc 2009 : Het Brugse munthuis, *in* : Karel de Stoute en de laat-Bourgondische cultuur, Tijdschrift *Vlaanderen*.
Blok (periodiek système)

[thumb|De blokk'n van 't [periodiek système]]
In  't periodiek système van d' element'n is e **blok** e serie van angrenznde groep'n ip ground van de maniere woarip dan d' elektroonn de subschelln vulln. De blokk'n zyn:
* s-blok
* p-blok
* d-blok
* f-blok
* g-blok (hypothetisch) 

De noamn van de blokk'n (s, p, d, f) kommn van d' Iengelsche woord'n: *sharp*, *principal*, *diffuse* en *fundamental*. Der zyn nog gin element'n uut 't g-blok bekend.

Andere groeperiengn binn 't periodiek système zyn:
* Groep
* Periode
* Reekse
S-blok

[thumb|De [Blok (periodiek système)|blokk'n van 't periodiek système]]
't **s-blok** is e verzoamelnoame vo die element'n woar dat er 'n s-subschelle bezig is van ipgevuld te word'n met elektroonn. 't Zyn de kolommn 1 en 2 van 't periodiek système met d' alkalimetoaln en d' eirdalkalimetoaln.

Legende
UNESCO

thumb|Vlagge van den UNESCO.
thumb|Logo van den UNESCO.
Den **UNESCO** of in 't lank **Organizoasje van de Verêenigde Noasjes vor Oendrwys, Weetnschap en Kuulteure** (Iengels : *United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization*; Fransch : *Organisation des Nations unies pour l'éducation, la science et la culture*) is e gespisjaliezeerd agentschap van de Verêenigde Noasjes (Iengels : *United Nations*). Zyn doel is by te droagn toe vreede en villigeid deur 't bevordrn van d' internasjonoale soamnwerkienge ip gebied van ipvoedienge, weetnschap en kuulteure, vo voddr te groakn mêt e weirldwyd oentzag vo rechtvoardigeid, wetgeevienge, en menschrechtn tegoare mê vryeid lik of da 't beschreevn is in 't "Chartre van de Verêenigde Noasjes" . 't Is den ipvolgre van 'n ofdêelienge van de vroegre Volknboend (*International Committee on Intellectual Cooperation* of Internasjonoal Kommietee vo de Verstandlikke Soamnwerkienge).

Den UNESCO ê 195 lidstoatn  en 9 geassosjêerde leedn  . De mêeste van zyn platslikke kantôorn zyn gegroepeerd per drie of vier landn; der zyn ook nasjonoale en regionoale kantôorn.

Den UNESCO probeert zyn doelstelliengn t' oaln deur vuuf oofd-programmas : ipvoedienge, nateurweetnschappn, moatschapplikke-/mensweetnschappn, kuulteure, en kommuniekoasje/informoasje. Projektn oendresteund deur den UNESCO omvattn programmas vor alfabeetiezeerienge, trèènienge van techniesche voardigeid en lêeroars; internasjonoale weetnschapplikke programmas; de bevordrienge van oenofanklikke  meedja en de vryeid van de drukperse; regionoale en kuulturêele geschiedkundige projekn; de bevordrienge van kuultuurêele verscheidneid; vertoaliengn van weirld-lietrateure; internasjonoale soamnwerkiengsoovrêenkomstn vo 't bevillign van 't kuulturêel en nateurlik weirld-erfgoed en vo de menschnrechtn te beschermn, en te probeern de weirldwyde digitoale kloove t' oovrebruggn. 
Y is ook lid van de *United Nations Development Group* (Oentwikkliengsgroep van de Verêenigde Noasjes) .

De bedoelienge van den UNESCO is "by te droagn toe 't ipbown van vreede, 't uutroejn van d' oarmoe, deurzoame oentwikklienge en interkuultuurêele soamnsproake deur middl van ipvoedienge, weetnschap, kuulteure, kommuniekoasje en informoasje" . Den andacht van d' organiezoasje goat ook by vôorkeure no kwaliteit : ipvoedienge vor iedrêen en leevnslank lêern, ipvangn van niewe moatschapplikke en ethiesche uutdoagiengn, koestern van kuultuurêele verscheideneid, kulteure van vreede en ipbow van e kennisse-moatschappy dankzy informoasje en kommuniekoasje .

De brêe doeln en duudlike wenschn van de weirldwyde gemêenschap – lik of da ze beschreevn zyn in d' internasjonoal oovrêengekommn oentwikliengsdoeln, woaroendre de *Millennium Development Goals* (*MDG* of Ooentwikkliengsdoeln vo d' êeste Duusd Joar) — zyn de groendslag van ol de plangs en aksjes van den UNESCO.

## Verwyziengn
Periode-2-element

E **periode-2-element** is e chemisch element in de twidde reke (of periode) van 't periodiek système. Die element'n kenmerk'n under deurda d' 1s-schelle  hêelegans met elektroonn gevuld is. Van 't begun toet 't ende van die periode word'n de 2s- en 2p-schelle ipgevuld. By lithium bevat de 2s-schelle êen elektron en by beryllium twêe elektroonn. Vanof boor toet neon wordt de 2p-schelle systemoatisch ipgevuld. D' element'n in de twidde periode zyn: 

## Element'n


Ofbeeldienge: Electron shell 003 Lithium - no label.svg|Lithium
Ofbeeldienge: Electron shell 004 Beryllium - no label.svg|Beryllium
Ofbeeldienge: Electron shell 005 Boron - no label.svg|Boor
Ofbeeldienge:Electron shell 006 Carbon - no label.svg|Carbong
Ofbeeldienge:Electron shell 007 Nitrogen - no label.svg |Stikstoffe
Ofbeeldienge:Electron shell 008 Oxygen - no label.svg|Zeurstoffe
Ofbeeldienge: Electron shell 009 Fluorine - no label.svg|Fluor
Ofbeeldienge: Electron shell 010 Neon - no label.svg|Neon
Periode-1-element

E **periode-1-element** is e chemisch element in d' êeste reke (of periode) van 't periodiek système. Die element'n kenmerk'n under deurdat allêene moa d' 1s-schelle  elektroonn bevat. Omdat die schelle maximoal twêe elektroonn kan hen, zyn der in die êeste periode moa twêe element'n:
 
## Element'n


Ofbeeldienge:Electron shell 001 Hydrogen - no label.svg |Woaterstoffe
Ofbeeldienge: Electron shell 002 Helium - no label.svg|Helium
Periode (periodiek système)

E **periode**  in 't periodiek système is e reke van element'n in de tabelle. D' element'n word'n ingedêeld in periodes ip basis van under elektronconfiguroatie. Iedere periode endigt an de reksche kant met 'n edelgoaze woavan de buut'nste schelle hêelegans gevuld is. In totoal zyn der zeevn periodes: 
* Periode 1
* Periode 2
* Periode 3
* Periode 4
* Periode 5
* Periode 6
* Periode 7

Andere groeperiengn binn 't periodiek système zyn:
* Groep
* Blok
* Reekse
Periode-3-element

E **periode-3-element** is e chemisch element in de derde reke (of periode) van 't periodiek système. Die element'n kenmerk'n under deurdat de 1s-, 2s- en 2p-schelln hêelegans met elektroonn gevuld zyn. Van 't begun toet 't ende van die periode wordt de 3s- en 3p-schelle ipgevuld. By natrium bevat de 3s-schelle êen elektron en die schelle bevat by magnesium twêe  elektroonn. Vanof aluminium toet  argon wordt de 3p-schelle systemoatisch ipgevuld. D' element'n in de derde periode zyn:

## Element'n


Ofbeeldienge: Electron shell 011 Sodium - no label.svg|Natrium
Ofbeeldienge: Electron shell 012 Magnesium - no label.svg|Magnesium
Ofbeeldienge: Electron shell 013 Aluminium - no label.svg|Aluminium
Ofbeeldienge: Electron shell 014 Silicon - no label.svg|Silicium
Ofbeeldienge: Electron shell 015 Phosphorus (polyatomic nonmetal) - no label.svg|Fosfor
Ofbeeldienge: Electron shell 016 Sulfur (polyatomic nonmetal) - no label.svg|Zwoavel
Ofbeeldienge: Electron shell 017 Chlorine - no label.svg|Chloor
Ofbeeldienge: Electron shell 018 Argon - no label.svg|Argon
Reekse (periodiek système)

De chemische element'n van de tabelle van Mendeljev kunn in **reeksn** ingedêeld word'n, woaby dan de chemische en fysische eigenschapp'n geleidelyk varieern. Vele chemische reeksn kommn exact overêen met e groep van 't periodiek système. 

De chemische reeksn zyn ountdekt vo da 't periodiek système uutgevound'n is. Da was juste moa vo te probeern van d' element'n t' organiseern ip basis van under chemische eignschapp'n. Der bestoan tien reeksn: 
*Actinied'n 
*Alkalimetoaln  
*Edelgoazn
*Eirdalkalimetoaln
*Halogeenn
*Hoofdgroepmetoaln
*Lanthanied'n
*Metalloïed'n
*Niet-metoaln
*Overgangsmetoaln

Andere groeperiengn binn 't periodiek système zyn:
* Blok
* Groep
* Periode
P-blok

't **p-blok** bestoat uut de chemische element'n  in de kolommn 13 toet 18 van 't periodiek système: de boorgroep, de koolstofgroep, de stikstofgroep, de zeurstofgroep, de halogeenn en d' edelgoazn (uutgezounderd helium).

[thumb|De [Blok (periodiek système)|blokk'n van 't periodiek système]]

Legende
Joris Dumery

thumb|Joris Dumery (schildery van Mathias De Visch).
**Joris Dumery** (Opzullik, 1715 - Brugge, 1 ogustus 1787) was een bekende klokkegietre en bowre van verschillnde beijoars.

## Leevnslôop
Y was getrowd mê Maria d'Hondt uut Hilvarenbeek (Nôord-Broabant), die stamde uut e famielje van orloozjemoakrs. Y gienk in de lêer by Alexius Jullien in Lier en werkte vanof 1736 lik zeifstandige klokkegietre.

Vo de bow van de niewe beijoard in d' alletorre van Brugge kwamtn in 1744 in die stad weunn en wierdr pôortre in 1750. Y goot al de 47 klokkn van de beijoard. Sommigte doavan wordn nu bewoard in 't Gruutuuzemuseum. Y gôot ook de beijoars van Tielt, Kortryke, Oarelbeke en Toeroet in West-Vloandern en vors van Sint-Martens-Lierde, Oalst, Zottegem, Ninove, Edingen en Chimay.

Ook gôotn ofzoenderlikke klokkn vo d' Antwerpsche Sint-Jakobskerke, vo de Mechelsche Sint-Romboutskateedroale,  vo de Brugsche kerken gewyd an Sint-Salvator, Sint-Gillis en Sint-Anna en vo veele dorpskerkn.

Y gôot ook bronzn kunstvôorwerpn, lik de dolfyne die lik oopnboare woatrepoempe wierd geplatst an 'het staelyser' (nu in 't binnen'of van 't Groeniengemuseum).

## Ipvolgienge
Zyn zeune, Willem (1745-1793), vôgde zyn voadre ip in 1784. Noast klokkn, gôot y ook kooprn en broenzn kandloars, kruusbeeldn en kôorlessenoars. Vo de Sint-Walburgakerke in Brugge, gôot y e kooprn leezenoare.

Willem wierd ipgevôgd deur zyn twêe zeuns, Willem jr. (1772-1848) en Jacob (1773-1836), die dezeifste stiel deejn. Zysre gôotn klokkn vo 't Oed Sint-Jan in Brugge. 

De produuksje wierd bemoejlikt deur de Fransche Rivoluusje. Achtre 't oovrelien van de broers wierd 't bedryf nog e poar joar vôortgezet toe in 1855.

Lik êerbetôon an Joris Dumery wierd e dêel van de Boeveriestroate êrdopt no Joris Dumerypling en wierdr 'n oetn staketsle mê klokke geplatst.

## E bitje voddr kykn
*  Roose, Firmin1973 : Georgius Dumery, klokkengieter op West-Brugge, *in* : Brugse Figuren, Handzame.
*  Dacquin, Hedwig & Formesyn, Martin (red.) 1984 : Brugge, Belfort en Beiaard, Brugge, met onder meer:
**  De Blauwe, Jacques : Dumery, een naam die klinkt als een klok, blz. 63-73.
**  Meulemeester, Jean-Luc : De familie Dumery en de Sint-Walburgakerk in Brugge, blz. 74-79.
*  De Vos, Dirk & De Vos, Dominique : 1991 : Catalogus van de belangrijkste aanwinsten schilderkunst, *in* : Jaarboek 1989-90, *Stad Brugge. Stedelijke Musea*, Brugge, p.&nbsp;30-33, ill. (portretten familie Dumery)
*  Formesyn, Martin 1993 : Klokkenspellen en beiaarden in West-Vlaanderen, Brugge.
*  Le Loup, Willy 1996 : Joris Dumery, *in* : Lexicon van Westvlaamse beeldende kunstenaars, Deel 5, Brugge.
Joris Dumerypling

thumb|'t Joris Dumerypling.
't **Joris Dumerypling** is e plingsje in 't êrte van Brugge. 't Is geleegn in de Boeveriewyk an de byêenkomste van de Moagdestroate en de Van Voldenstroate, lanst de Boeveriestroate. 't Pling is op 't ende van de twientigste êewe genoamd no de stamvoadre van 't klokkegietersgeslacht Dumery, da aktief was in Brugge toe 't middn van de neegntienste êewe. Voadien makte 't plingsje (eigentlik nie veele mêer of e wegverbriddrienge) dêel uut van de Boeveriestroate.

Joris Dumery (1715-1787) was oendre mêer de bowre van de Brugsche beejoard, die in d' alletorre angt. De beejoard bestoat uut 47 klokkn en weegt 27,5 ton. De klokke die ipgestêld stoat op da lik zyn moakre genoamd pling, wierd gegoten in 1742 en wordt nog reeglemoatig geluujd.

't Plingsje krêeg zyn noame in septembre 1989. 't Duudt de plekke an woa da drie stroatn ip uutkommn : Boeveriestroate, Moagdestroate en Van Voldenstroate.

## E bitje voddr kykn
*  Roose, Firmin 1973 : Georgius Dumery, klokkengieter op West-Brugge, *in* : Brugse Figuren, Handzame.
*  Dacquin, Hedwig & Formesyn, Martin (red.) 1984 : Brugge, Belfort en Beiaard, Brugge, 1984, mê oendre mêer :
** De Blauwe, Jacques : Dumery, een naam die klinkt als een klok, blz. 63-73.
** Meulemeester, Jean-Luc : De familie Dumery en de Sint-Walburgakerk in Brugge, blz. 74-79
*  Vandewalle, André 1990 : Straatnamen in Brugge, *in* : Brugs Ommeland, blz. 192.
Minnebopling

thumb|De vroegre krottefabrieke.
't **Minnebopling** in Brugge is ontstoan achtre d' ofbroake van e fabrieke  in 1975 en makt de verbiendienge tusschn de Sint-Annareie en de Moolnmêers langst de Leffingestroate.

## Bedryf
Toe 1864 wast e suukreraffienoadery en kwamt den eigndom in andn van de Loendnsche *Taylor Brothers*, die dr e krottefabrieke in oendrebrochtn. In 1880 brandde 't of en in 1881 kwamtr e neoromoans gebow dat vanof 1935 e vieloo-fabrieke wierd.

## Minnebo
Achtre d' ofbroake in 1975 krêeg de vryjgekommn plekke de noame "Minneboplantsoen", noa Bernard Minnebo (1867-1919), gemêenteroadslid in Brugge en meedestandre van priestre  Florimond Fonteyne (1856-1923). Y was  gemêenteroadslid van 1904 toe 1919 en was één van de winnige  roadsleedn die zyn êed in 't Needrloans oflei of  in 't Needrloans tusschnkomstn ield. In de neegntiende êewe woarn Karel Serweytens, Jozef Herreboudt en dr. Van Steenkiste êm ierin al vôorngegoan.
Vieloo

[thumb|Mêt e vieloo kuj ook vervoer doen, ier in [Burkina Faso]]

E **vieloo** of  **veloo** is e voertuug dat deur spierkracht wordt angedreevn. De vietisse ku verschilln angezien de gebruukr zelve ku kiezn oeveele energie y/zy  in 't andryvn stikt. De têegnwôordige vieloo bestoat uut minstns twêe wieln, e koadre, e zoadle, e steur en e trap-asse mê pedoaln. Sommigte vieloos ên e moteurtje. Dr zyn nu ook vieloos mê 'n illetrieke moteur. De Vlamsche noame komt van 't Fransch *vélo*. 't Needrlansche wôord *fiets* zoe ofgeleid zyn van de noame van de Woagniensche woagnmoakre E.C. Viets die roend 1880 vieloos makte, mo dat is nie zeker.

't Grotste dêel van de vieloos êt e kêttienk-andryvienge, oewêl e vieloo mêt asse-andrievienge of riem-andrievienge ook meuglik is.

Van de vieloo zyndr andre vervoermiddels ofgeleid, lik de in d' êeste plekke in Oazje populèère riksja en becak, en a poar  gemotorizeerde variantn die lik uutviendiengn  undre eign weg zyn gegoan : de brommr, skoetre en moto.
Angola

**Angola**, officieel de **Republiek Angola** (Portugees: *República de Angola*; Kikongo, Kimbundu, Umbundu: *Repubilika ya Ngola*), es een land in Zuudwest-Afrika. 't Wordt in 't zuudn begrensd deur Namibië, in 't nôordn deur Congo-Kinshasa, in 't ôostn deur Zambia en in 't westn grenst 't an den Atlantischn Oceoan. D' ôofdstad is Luanda woar dat oungeveer een derde van de bevolkienge weunt. 
thumb|left|<center>Koarte van Angola
thumb|left|<center>Uutzicht up de marginal, 't gebied round de boaie van Luanda