Olympische medaille

Een **Olympische medaille** wudt uutgereikt an succesvolle atleetn ip êen van de Olympische Speeln. D'r zyn drie klassn van medailles te winn'n: goud, zilver en brons, respectievelik uutgereikt an d' êeste, twidde en djerde plekke. D' uutreikienge van de pryzn is in detail vastegeleid in d' Olympische protocolln.

D' ountwerpn van de medailles zyn anzienlik veranderd sedert de Speeln van 1896, vôorol wa da de grôte van de medailles voor de Olympische Zomerspeeln betreft. 'T ountwerp da gekoozn wierd vo de Speeln van 1928 bleeft in gebruuk toet dat 't wierd vervangn ip de Speeln van 2004 in Athene, woaby da 't Romeinsche Colosseum wierd vervangn deur 't Grieksche Panathinaiko-stadion, e mêer gepast symbool vo d' Olympische weirdn. De medailles van de Olympische Winterspeeln hen nôois e vast, algemêen ountwerp g'had, moa ze toogn wel dikkers snêeuwvlokkn en 't evenement woavôorn da de medaille is gewonn'n.

Neviest d' algemêene steun an nunder Olympische atleetn, geevn sommigte landn ouk geld en cadeaus an de medaillewinnoars, ofhankelik van de klasse en 't antoal medailles dan ze winn'n. Vôor de Speeln van Parys in 2024 bevestigden 33 landn dan ze pryzn gienkn uutreikn an medaillewinnoars, woarvan dat er 15 contant geld (cash pryzn) van mêer of $100.000 gaavn.

## Introductie en vroege geschiedenisse
D'n olyfkrans wos de prys vo de winnoare ip de Klassieke Olympische Speeln. 'T wos een olyftakke, van de wilde olyfbôom die groeide in Olympia, in mekoar gevlochtn toet e cirkel of een hoefyzer. Volgens Pausanias wierd 't g'ïntroduceerd deur Herakles als prys vo de winnoare van de loopkoers om Zeus t' êern.

Toên da de moderne Olympische Speeln in 1896 begostn, wierdn d'r medailles gegeevn an de winnende olympische atleetn. Moar up d' êeste Speeln van 1896 in Athene, Grieknland, wierdn d'r nog gin goudn medailles uutgereikt. In plekke doarvan krêegn de winnoars e zilveren medaille en een olyftakke, binst da de twidde plekke een takke van de laurier en e kopern of bronzen medaille krêeg. 

De Olympische Zomerspeeln van 1900 zyn uniek omda 't d' ênigste Olympische Speeln zyn woaby dat er rechthoekige medailles wierdn gebruukt, die zyn ountworpn deur Frédérique Vernon. Vergulde zilveren medailles wierdn uutgereikt vo de 1ste plekke by 't schietn, reddingszwemmn, autoracen en turn'n. Zilveren medailles vo de twidde plekke wierdn gegeevn by 't schietn, roein, zeiln, tennis, turn'n, sabel, schermn, peerdryen en atletiek. Bronzen medailles vo de djerde plekke wierdn uutgereikt by turn'n, brandweerwedstryden en schietn. In vele sportn wierdn d'r echtre gin medailles uutgereikt. De mêeste pryzn up de lyste woarn bekers en andere trofeeën. 

De gewweunte oem de volgorde van goud, zilver en brons te gebruukn vo d' êeste drie plekkn in oalle sportn, dateert van de Olympische Zomerspeeln van 1904 in St. Louis, Missouri in de Verênigde Stoatn. 'T Internationoal Olympisch Comité (IOC) heêt met trugwerkende kracht goudn, zilveren en bronzen medailles toegekend an de drie best geplatste atleetn in idder evenement van de Speeln van 1896 en 1900. Os der een ex aequo (gelyke stand) is vo êen van de top-drie plekkn, hen olle atleetn volgens de regels van 't IOC recht ip de bypassende medaille. Sommigte vechtsportn (gelyk boksen, judo, taekwondo en worstelen) reikn twêe bronzen medailles per wedstryd uut, wa da r'voorn zorgt dat er in 't algemêen mêer bronzen medailles wordn uutgereikt dan de reste.

Medailles zyn nie d' ênigste pryzn die an de dêelnemers wordn gegeevn; elken atleet die van d' êeste toet d' achtste plekke endigt, krêegt een Olympisch diploma. Doarbovenip wordn de noamn van ol de medaillewinnoars ip e mure geschreevn in 't hoofdstadion. Uuteindelik krygn, lik ierounder vermeld, ol d' atleetn e dêelnoamemedaille en -diploma.

## Productie en ountwerp

'T IOC bepoalt de fysieke eignschappn van de medailles en heêt 't latste wôord over 't uuteindelikke ountwerp. De specificaties vo de medailles wordn ountwikkeld t'hoope met 't Nationaal Olympisch Comité (NOC) da de Speeln organiseert, oewel dat 't IOC wel een antal vaste reegels heêt in'evoerd:
*Ontvangers: De top drie van de atleetn krêegt e medaille.
*Vorm: Mêestal roend, vôorzien van e bevestigienge vo e keetn of lint.
*Diameter: E minimum van 60 mm.
*Dikte: E minimum van 3 mm.
*Materioal:
**Êeste plekke (de goudn medaille): Bestoat vo tenminste 92,5% uut zilver, verguld me 6 gram goud; de metoalweirde wos round de 494 US$ in 2010. Ip de Olympische Zomerspeeln van 2020, g'houdn in 2021 in Tokio, Japan, wos de medaille teegn de toênmalige pryzn oungeveer $800 weird.
**Twidde plekke (de zilveren medaille): 92,5% zilver; de metoalweirde wos round de 260 US$ in 2010. Ip de Speeln in Tokio wos de medaille $460 weird.
**Djerde plekke (de bronzen medaille): In 2010 wos dit 97% koper me 0,5% tin en 2,5% zink; de metoalweirde wos round de 3 US$ in 2010. Ip de Speeln in Tokio bestound ze vo 95% uut koper en 5% uut zink, met e metoalweirde van oungeveer $5.
*Wedstryddetails: De sport woavoorn da de medaille wudt uutgereikt, moe up de medaille geschreevn stoan.

D' êeste Olympische medailles uut 1896 zyn ountworpn deur d'n Franschn beeldhouwer Jules-Clément Chaplain. Ip d'n vôorkant stound Zeus ofgebeeld die Nikè vasthield (de Grieksche godinne van de weireldzege), en ip d'n achterkant stound d'n Akropolis. Z' wierdn gemakt deur d'n Parysche Munte, die ouk de medailles makte vo d' Olympische Speeln van 1900, g'houdn in Parys. Dit begost de traditie oem de verantwôordelikheid vo 't sloan van de medailles an de gaststad te geevn. Vo de doarupvolgende poar Olympiades kooz d'n gaststad ôok 't ountwerp van de medailles. Van 1904 toet 1912 wierdn de goudn medailles uut massief goud gemakt.

### ''Trionfo''

In 1923 lanceerde 't Internationoal Olympisch Comité (IOC) e wedstryd vo beeldhouwers oem de medailles vo de Olympische Zomerspeeln t' ountwerpn. 'T *[[w:en:Trionfo|Trionfo]]*-ountwerp van Giuseppe Cassioli wierd als winnoare gekoozn in 1928. D'n vôorkant brocht Nikè weere moa dit kêer als 't oofdounderwerp, terwiel da z' e winnoarskroone en een palmetakke vasthoudt met een ofbeeldienge van 't Colosseum ip d'n achterground. In d'n rechterbovenhoek van de medaille wierd er platse vrygeloaten vo d'n noame van d' Olympische gaststad en 't nummer van de Speeln. 

D'n achterkant toogt e menigte menschn die ne triomferenden atleet droagn. Zyn winnend ountwerp wierd vo d'n êesten kêer gepresenteerd ip de Olympische Zomerspeeln van 1928 in Amsterdam. De medailles voor de Speeln van 1960 in Rome kêerdn 't ountwerp omme: d'n vôorkant toogde de menigte en d'n achterkant toogde Nikè. Dit ountwerp wierd 40 joar lank in de competities gebruukt toet da de Olympische Zomerspeeln van 1972 in München d' êeste Speeln wierdn met e verschillig ountwerp voor d'n achterkant van de medaille.

'T ountwerp van Cassioli blêef d'n vôorkant van de medaille nogvele joarn lank inspireern, oewel dat 't iedere kêe hermakt wierd me d'n Olympische gaststad en 't nummer angepast. D'n vôorkant blêef trouwe an 't *Trionfo*-ountwerp toet an de Olympische Zomerspeeln van 1992 in Barcelona, Spanje, woa dat 't IOC toeliet oem een angepaste (geüpdatete) versie te moakn. Vo de poar volgnde evenementn verplichtn ze 't gebruuk van 't Nikè-motief moa lieten ze andere aspecten verandern.

De trend endigde achter 2000, wegens de negatieve reacties ip 't medaille-ountwerp voor de Olympische Zomerspeeln van 2000 in Sydney. D'n ontwerper van de medaille uut 2000 (Wojciech Pietranik) aht ôorsprounkelik 't Sydney Opera House up d'n vôorkant ofgebeeld in plekke van 't traditionele Romeinsche Colosseum, moar 't Internationoal Olympisch Comité besliste da 't Colosseum moste bluven. De Grieksche perse bekritiseerde 't ountwerp oemdat 't gin respect toogde voor de gebôorteplekke van de Olympische Speeln. Ze weezn d'rup da 't lankbestoande element ip d'n vôorkant van de medailles per abuus 't Romeinsche Colosseum toogde in plekke van 't Grieksche Parthenon. 'T organiserend comité van Sydney besliste oem vôort te goan met 't ountwerp lik as dat 't wos, uutleggend dat er gin tyd mêer wos oem een andere versie of te werken en da 't te diere zoe zyn. Achter 76 joar wierd er e nieuwn styl van de hand van ountwerpster Elena Votsi, da 't Panathinaiko-stadion ofbeeldt, g'ïntroduceerd up de Olympische Zomerspeeln van 2004 in Athene. Dit nieuwe ountwerp vo d'n vôorkant is toet ip heden in gebruuk.

### Angepaste ountwerpn voor d'n achterkant
'T Duutsche Olympisch Comité, 't Nationales Olympisches Komitee für Deutschland, wos d'n êeste organisatoare van Zomerspeeln die derveurn kooz oem d'n achterkant van de medaille te verandern. 'T ountwerp van 1972 wierd gemakt deur Gerhard Marcks, een kunstenoare van 't Bauhaus, en toogt de mythologische twêeliengn Castor en Pollux. Sederttoên eêt 't Organiserend Comité van de gaststad de vryheid gekreegn over 't ountwerp van d'n achterkant, woby dat 't IOC d' uuteindelikke goedkeurienge gif.

### Vergelykienge tusschn Zomer en Winter
'T IOC eêt 't latste wôord over de specificaties van idder ountwerp vo ol d' Olympische medailles, inclusief de Zomerspeeln, Winterspeeln, Paralympische Zomerspeeln en Paralympische Winterspeeln. D'r is e grodder diversiteit in d' ountwerptoepassiengn voor de Winterspeeln; in teegnstellienge toet de Zomerspeeln, heêt 't IOC nôois êen specifiek ountwerp verplicht. De medaille ip d' êeste Olympische Winterspeeln van 1924 in Chamonix, Vrankryk aht zèlfs gin Olympische ringn derup stoan. Nikè stound up de medailles van de Speeln van 1932 en 1936 moar is sederttoên moar up êen medailleountwerp mêer verscheenn. E regelmoatig werekêernd motief is 't gebruuk van e snêeuwvlokke, binst da laurierbloarn en krôonn up verschillige ountwerpn verschynn. 'T Olympisch motto *[[w:nl:Olympische symbolen#Motto|Citius, Altius, Fortius]]* (Sneller, Hoger, Sterker) stoat up viere medailles van de Winterspeeln moa verschynt ip gin enkele medaille van de Zomerspeeln.

Vo drie evenementn ip reke voegdn de gaststeedn van de Winterspeeln andere materioaln toe an de medailles: glas (1992), sparagmiet (1994), en lakwerk (1998). 'T deurde toet an de Olympische Zomerspeeln van 2008 in Peking, China, idder dat e gaststad van de Zomerspeeln ervôor kooz om twad anders te gebruukn, in dit gevol jade. Binst da iedere medaille van de Olympische Zomerspeeln, me uutzounderienge van de Speeln van 1900, roend wos, zyn de vormn van de Winterspeeln anzienlik mêer gevarieerd. D' ountwerpn vo de medailles van de Winterspeeln zyn ouk in 't algemêen grodder, dikker, en zwoarder dan die van de Zomerspeeln.

## Individuele ountwerpdetails (Individual design details)

### Ountwerpn van de medailles van de Zomerspeeln
Details over de medailles van iddere Olympische Zomerspeeln:

### Ountwerpn van de medailles van de Winterspeeln
Details over de medailles van iddere Olympische Winterspeeln:

## Dêelnoamemedailles

Sedert 't begun van de moderne Olympische Speeln krygn d' atleetn en nunder oundersteunend personeel, officiëlen en bepoalde vrywilligers die meehelpen an de organisoatie, herdenkiengsmedailles en -diploma's. Juust lik de medailles vo de winnoars, wordn dees vo idder Olympisch festival angepast, me verschillige ountwerpn vo de zomer- en winterspeeln.

## Galerie

File:Med 1900.jpg|Achterkant van de ploate van de Olympische Speeln van 1900 in Vrankryk
File:James Graves - 2000 Olympics in Sydney.JPEG|James Graves me zyn bronzen medaille ip de Zomerspeeln van 2000, de latste versie van 't *Trionfo*-ountwerp
File:Vincent Hancock wins Olympic gold.jpg|Vincent Hancock me zyn goudn medaille ip de Speeln van 2012, de zwoarste medaille van de Zomerspeeln toet an de Speeln van Rio in 2016


## Uutreikienge

D' uutreikienge van de medailles en pryzn varieerde styf hard toet an de Speeln van 1932 in Los Angeles, woaba dan ze d'n huidige standoard hen ingevoerd. Vôor 1932 wierdn oalle medailles uutgereikt binst de slutiengsceremonie, woaby dan d' atleetn ip d' êeste poar Speeln zèlfs in avoundkleidienge verschêenn. Ôorsprounkelik bleef d'n ounderoat die de pryzn uutreikte up zyn plekke stoan binst da d' atleetn êen vo êen passeerdn. 'T erepodium wierd in 1931 g'ïntroduceerd up instructie van Henri de Baillet-Latour, die der êen aht eziene ip de British Empire Games van 1930. D'n winnoare stoat in 't middn ip d'n hoogstn trap, me d'n zilveren winnoare an zyn rechterkant en d'n bronzen an zyn lienkerkant. Ip de Winterspeeln van 1932 wierdn de medailles uutgereikt binst de slutiengsceremonie, woaby dat idder atleet ip 't ollerêeste erepodium mochte stoan. Up de Zomerspeeln van 1960 krêegn de dêelnemers in 't Stadio Olimpico vo d'n êesten kêer nunder medailles direct achter nunder wedstryd; dêelnemers ip andere locaties mostn d'n dag d'rop na 't Stadio Olimpico kommn. Loatere Speeln hen een erepodium up iddere wedstrydlocatie gezet.

De Zomerspeeln van 1960 in Rome woarn d' êeste woaby da de medailles round d'n nekke van d' atleetn wierdn g'hangn. De medailles hiengn an e keetn van laurierbloarn, binst dan ze nu an e gekleurd lint hangn. Toên Athene d'n organisator wos in 2004, krêegn de winnoars ip 't podium ouk nog e krône van olyftakk'n. Ip de Speeln van 2016 in Rio de Janeiro krêeg idder medaillewinnoare e houten beeldje van 't Olympisch logo.

Up de Winterspeeln is 't de gewweunte da vele medailles wordn uutgereikt binst een ofzounderlikke ceremonie ip d'n avound van of d'n dag achter de wedstryd. Up de Winterspeeln van 2002 in Salt Lake City wierd de "medals plaza" (medaillepling) populair gemakt, zoda 't publiek de ceremonies koste ziene die anders up verafgelegen locaties of in d'n bergn zoun deuregoan.

## Zie ôok
* Lystn van Olympische medaillewinnaars
* Olympische beker
* Olympisch diploma
* Olympische Laurier
* Olympische Orde
* James Brendan Connolly, d'n allereêsten winnoare van e moderne Olympische medaille
* Pierre de Coubertin-medaille, e specioale medaille uutgereikt deur 't IOC vo sportiviteit of uutzounderlikke inzet vo d' Olympische bewegienge

## Referensjes


## Externe koppeliengn
* Officiële website