open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Psychologie

**Psychologie** is de  die em bezigoudt met et gedrag en et peizen en voeln van mensen.

## Ounstoan en groundleggers
Et begin van de Psychologie ols weetnschap wordt gesitueerd up ’t ende van de 19ste êeuwe os den Duutser Wilhelm Maximilian Wundt (Neckarau 16 ogustus 1832 - Großbothen (by Leipzig) 31 ogustus 1920) in 1874 z'n boek *Physiologische Psychologie* uutbrocht en vanaf 1879 lesse begost te geevn en te experimenteern in z'n laboratorium in Leipzig.

Een andre grôte name in de psychologie was Sigismund Schlomo Freud (Freiberg (nu Příbor in Tsjechië), Moravië, 6 meie 1856 – Londn, 23 september 1939) die in 1896 t’ope me Breuer *Studien über Hysterie* uutbrocht en doamee de groundlegger wierd van de Psychoanalyse, een stromienge in de psychologie die vele volgeliengen kreeg, mo wo da de wetenschappelikeid nogol in vrage gesteld wordt.

In ‘t begin van de joaren 1900 begost John B. Watson (Greenville, 9 januoari 1878 - New York, 25 september 1958) me z'n experimentn me bêesten womee dat ie kost bewyzen da je psychologie kut ounderzoekn ip basis van zuver woarneemboar gedrag. Doaby pastn d’ounderzoeken van de Rus Ivan Pavlov (Rjazan, 14 september 1849 - Leningrad, 27 februoari 1936), no wien da den ound van Pavlov genoemd is, styf in zyn kraam. Je was doamee de groundlegger van et Behaviorisme, woaruut da loater ton ôok de Gedragspsychologie en de Cognitieve Psychologie groeidige.

Max Wertheimer (Praag, 15 april 1880 - New Rochelle (New York), 12 oktober 1943) stelde ook in ‘t begin van de joaren 1900 vast da mensen oltyd geneigd zyn vo van ounvolledige ‘gestalten’ hêle te maken. Uut zyn ounderzoek volgde de Gestaltpsychologie.

Abraham Harold Maslow (Brooklyn 1 april 1908 - 8 juni 1970) steurde de psychologie nog in een andre richtienge: me zyn Pyramide van Maslow woa dat ie de verschillige menslikke behoeften klassèrt, is 't ie de grondlegger van de Umanistische Psychologie.

## Sôorten psychologie
De psychologie bestudèrt de mens van by zyn gebôorte toe in ze graf (en de para-psychologie goa zelfs nog vodder, want de dé bestuderen em zelfs ost ie dôod is en ols gêest were kêert). Doarom zyn der ook vele sôorten psychologie. 

* **Ountwikkeliengspsychologie** bestudèrt oe da een mens van baby’tje toet grôte mens ountwikkelt in gedrag en kennisse.
* **Klinische psychologie** ounderzoekt oe da je mensen die psychisch ziek zyn kut elpen were gezound wordn.
* **Organisoatie- en bedryfspsychologie** kykt oe da mensen peizen en under gedraagn in organisoaties en bedryven, mor ook oe dan fenomeenn lik motivoatie, leiderschap, et psychologisch contract en ollemolle in mekoar zittn.
* **Reclame- en verkoopspsychologie** zoekt achter de mechanismen die een mens anders en mêer doen diengen koopn.

De reekse is eigentlik schier ounendig, want der is ook nog godsdienst-, ounderwys-, neuro-, experimentele, gevangenis-, test-, kiender-, bêesten-, socio-, sport- en differentiële psychologie en doamee loaten me der nog vele ounvermeld.
Slag by Axpoele

thumb|right|300px|Gedenkkruus die erinnert an de Slag by Axpoele.
De **Slag by Axpoele** was de veldslag tussn Diederik van den Elzas en Willem Clito (ook soms Willem van Normandië genoemd) ip 21 juni 1128.  Axpoele is teegnwoordig een gehuchtje van Ruuslee.

## Anleidieng
Den 2de moarte van 1127 wierd Karel den Goein vermôord in de Sint-Donoaskerke in Brugge.  Omdat ie gin ipvolgers aad dude de keunink van Frankryk ip 23 moarte den Normandiër Willem Clito an ols nieuwen groaf van Vloandern. Da was styf tegen de goeste van de Vlamse steedn Brugge en Gent en zynder benoemdigen Diederik van den Elzas ols nieuwen groaf.  Dodeure kwaamn d'r verschillige veldslagen.

## Willem wint de slag
In de Slag by Axpoele olde Willem Clito de overwinninge omdat ie den dag te vôren ol een terringverkenninge a kunn doen en omdat ie te weetn was gekommn da Diederik me oungeveer 300 ridders was en oungeveer 1500 man voetvolk.  Willem Clito aad oungeveer 450 ridders en ook vele voetvolk en z'n taktiek was dat ie een dêel van ze mannen achter een euvel wegstak vor ip een beslissend moment toet grôte surprise van Diederik an ’t gevecht te loaten meedoen. Diederik kost ip tyd vluchten.

## De gevolgen
Willem Clito wierd een moand loater binst et beleg van Oalst gedôod en azo wierd Diederik van den Elzas toch den ipvolger van Karel den Goein. ’t Was den êeste kè dan de Vlamse steedn under wille kosten ipleggen in een politieke kwestie.
21 juni

**21 juni** is de 172e dag van 't joar (173e dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 193 doagn tout 't ende van 't joar.

't Is de langste dag van 't joar ip 't Nôordelik halfround, de kortste dag ip 't Zudelik halfround. 

## Gebeurtenissn
*1128 - De Slag by Axpoele

## Geboorn
*1955 - Michel Platini
*1965 - Darline Devos
*1978 - Thomas Blondeau, West-Vlamsche schryver, dichter en journalist 
*1982 - Joerie Vansteelant

## Doodgegoane
*1208 - Filip van Swaabn
*1377 - Edward III van Iengeland
*2000 - Ronny Coutteure
2 moarte

**2 moarte** is den 61stn dag van 't joar (62stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 304 doagn toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 1824 - Bedřich Smetana, Tsjechische compositeur
## Gestorvn
* 986 - Lotharius van West-Francië
* 1127 - Karel den Goein wordt vermôord in de Sint-Donoaskerke in Brugge
* 1729 - Peter Van Dievoet
* 1835 - Frans I van Ôostnryk
Internationoal Fonetisch Alfabet

[400px|right|thumb|Et '''Internationoal Fonetisch Alfabet''' ([Iengels)]]
Et **Internationoal Fonetisch Alfabet** (Iengels: **<u>I</u>nternational <u>P</u>honetic <u>A</u>lphabet (IPA)**) es e notoasjesystim vo de klankn die in mienschelikke sproake voorkommen. 't Es grotendeels gebaseerd up et Romoanse alfabet. In 't zogenoamde **Uutgebreide IPA** (extended IPA) zyn d'r nog e hele reke diakritische tekens toegevoegd vo klene verschilln in d'uutsproake were te geevn. D'r bestoat ook nog een styf ingekorte IPA-versie in ASCII-tekens: SAMPA. 't IPA es surtout deur toal- en sproakkundigen gebruukt.

## Alfabet
### [[plosief|Plosieven]]

### [[nasaal|Nasalen]]

### Trill

### Tap of Flap

### [[Fricatief]]

### Laterale fricatieven

### [[Approximant]]en

### Laterale approximanten

### Kliks

## Zie ook
* SV-Klankleer
* West-Vlamsche klank'n

## Externe koppeliengn
* International Phonetic Association
* De complete verzoamelienge symbooln
* IPA 'typemachine' vo gemakkelik IPA-symbooln in te voern
Mussel

E **mussel** of **mossel** (*Mytilus edulis*) is e wêekbêeste (*Mollusca*) die in de zêe leeft.
## Uutzicht
Mussels en een zocht lyf (wêekbêestn) en een twêedêlige schelpe die ze met krachtige spieren toe kunn klappn. De schoaln zyn an de buutnkant diep dounkerblauw tout zwart en van binn en ze een loage peirelmoer. Soms wordt er in de schelpe een klêen peireltje gevormd. Ot er een zandkorrel in de schelpe terechte komt vormt de mussel doa kalkloagsjes round. Da wordt ton een peireltje da bykan alsan ounregelmoatig van vorm is en nie glanzend, dus nie vele weird. Mussels zittn vaste me byssusdroadn die bestoan uut een kleefstoffe die ofgescheidn wordt deur een specioale kliere. Z'èn een gespierde voet die dounkerbruun is van kleur.

## Leevn
Mussels zittn mêestol an de rotsen vaste of begroavn under in zand of slyk. By ebbe kun je ze zien alachter ip de golfbrekers.  Ze leven van plankton dat deur de sifong (een buzetje) noa binn gezogen wordt en were uutgescheidn. Een mussel kan styf vele woater deur z'n lyf pompn. De bevruchtinge gebeurt in 't woater. Uut de eitjes kommen d'r larven die in 't plankton bluven zweevn. Achter 'n ende ountwikkeln de larven een schelptje da noa de bodem zinkt en em vaste zet. Da noemn ze *spatval*.
Mussels kun je algemêen vindn langs de kustn en binnzêeën van 't Noordatlantisch gebied. Ze wordn in Europa gekwikt en g'eetn. *Edulis* betêkent "eetboar" in 't Latyn.

## Uutdrukkingn
*Noch mussel noch vis: noch 't êen, noch 't ander
*'t Is een mussel: een futloos mens, een slappeling

## Ofbeeldingn

Ofbeeldienge:Cooked mussels DSC09244.JPG|Gerêedgemakte mussels
Ofbeeldienge:Blue mussel Mytilus edulis.jpg|Mussels ip e golfbreker
Ofbeeldienge:Moule sauvage.jpg|'n Oop mussels by mekoar
Ofbeeldienge:Moules Miesmuscheln mussel3.jpg|De schelpe van e mussel
Mytilus edulis-l.jpg
Hommel

#Hommel (plante): e plante die surtout gebruukt es by 't brouwn van bier
#Hommel: 'n insekte die kut steekn
Vlamsche goai

Nen **Vlamsche goai** (*Garrulus glandarius*) es ne veugel van de familie van de kroaiachtign.

## Uutzicht
De Vlamsche goai heit een vrêe typisch uutzicht. Ie es oungeveer 34&nbsp;cm grôot en heit een licht-rost-bruun kleur ip zyne rugge, kop en buuk. Ip zyn witte kele heit ie een zwarte strepe en ip zyn vôorhôofd zwart-wit gestreepte pluumn. Zyn vlerkn zyn zwart, moar me blauwe stikkn tussn. 

## Eetn
De Vlamsche goai eet eikels en beukenootn, dat ie begroaft en soms were vergeet ip te groavn. Doardeure zorgt ie voo de groei van nieuwe bôomn. Ie eet ôok insektn en eiers van zangveugels.

## Verspreidienge
Ie komt overol vôorn in Europa, surtout in noald- en gemingde bossn. 

## Leevnswyze

Gelyk iedere veugel begunt ie in 't vôorjoar een nest te moakn in bôomn. Het vrouwke legt oungeveer 6 eiers in het nest, die eiers zyn grysgroen va kleur, me klêene bruune spikkelkes. Olletwêe de ouders broedn de eiers uut. Achter 16 doagn koomn de eiers uut. De joungn bluuvn 3 weekn in udder nest, doarnoa lêern ze vliegn.
Moere

**Moere** eit verschillende betekeniss'n:
#Moere (dorp): e landelyk dorpsje in West-Vloandern
#Moere (bêeste): e vrouwelik keun
Caecotrofie

thumb|<center>Keun
thumb|<center>Keunekuttels
**Caecotrofie** ("seekootrofie" uutgesprookn) is de weegoarde van de penswerkienge by d'herkauwers. 

Caecotrofie is 't verschynsel da keuns under voeier twêe kêers ip eten. Zuste lik d'herkauwers eten ze veel vezelig materiaal, dus ges, hooi, strooi, schorse, en vanalles wo dat er vele ruwe celstoffe in zit. Keuns en pertangs ginne pense wo dat er van alle soorten micro-organismen in leven lik by d'herkauwers. 

Keuns en ne slokderm, mage en dinne derm zuste lik de mens. Ipname van voedingstoffen no de bloedbane gebeurt in de dinne derm. Met dat de microbiële verteirienge van al da vezelig materiaal mo gebeurt in de blende derm die achter de dinne derm hangt, zou 't keun dus eigelik met die voedingsstoffen nie vele nie meer zyn. Doa mee da keuns dor een truuksje ip gevoen en. Keuns eten verre ne hele dag deure. Al da voeier goat deur de mage en dinne derm no de blende derm wo dat 't microbieel verteird wordt. In de loop van de vornoene zetten de keuns under ip under gemak ip under achterwerk. Ze briengn do by underne kop toe by under gat. Den helt van den inhoud van de blende derm goat deur de dikke derm en esderm (Nl: endeldarm) nor 't gat. Onderweg wordt heel 't sootje verdeeld in klêne pakketjes met een bitje slym round. Effenan dat er zuk pakketje uut da keun zen gat komt, zwelgt em da deure zounder meer. Al die microbieel verteirde voedingsstoffen kommn nu in de mage wo dat ook 't microbieel eiwit verteird wordt, en derachter kommn die zaken in de dinne derm wo dat nu de verteirde voedingsstoffen in de bloedboane goan. 

Caecotrofie is een merkweirdig systêem om vezelachtig materiaal te verteirn zounder pense. Een zwak punt eran is dat een keun noois gin diarree mag en. Diarree is deur diene deurezwelgtechniek voe keuns een dodelikke ziekte. Keunekwekers houdn dorom assan goed de kleur van 't vel van under keuns in de goatn. Professionele keunekwekers hen praktisch assan witte keuns, namelik moeren (Nl: voedsters) van de rassen Witte van Dendermonde of Californiër, en buks (Nl: rammelaars) van 't ras Witte Nieuw-Zeelander. A je ziet dat under witte pels een kleên bitje matter is dan gewente, of zelfs een bitje bruunachtig, ton wit je da je keuns al verflauwd zyn, en kantje boord diarree an 't krygn zyn. Een klêen bitje azyn in 't drienkwoater doen helpt dikkers.

Caecum is de Latynse benamienge van de blende derm.

## Mêer informoasje
*Caecotrofie
Meetkerke

**Meetkerke** is e klêen dorptje in de Belgische provincie West-Vloandern en e dêelgemêente van Zuunkerke. 't Is een polderdorptje, ip een stik of vier kilometer van de stad Brugge, en der weunn bykan 400 inweuners.

De parochie en de kerke zyn genoemd noar Onze-Lieve-Vrouwe. Langst 't dorpscentrum en de kerke lopt 't Blanknbergs Varretje.
## Beziensweirdigheedn
:*Kyk noa [[Bouwkundig erfgoed in Meetkerke]]*
't Proenkstik van de kerke is een massief outn Onze-Lieve-Vrouwebeeld uut de 15e êeuwe (tusschn 1430 en 1480). Volgns de legende zou 't beeld ipgevist gewist zyn uut de zêe in Blanknberge. By de voltooiinge van de kerke in 1640 wierd 't beeld in z'n nieuwe nisse geplatst in de Mariakapelle. Vanof dien tyd wierd Meetkerke een bekende bedevoartsplekke. De acht miroakelschilderyen uut de 17e êeuwe getuugn doavan.

Image:Meetkerke - Onze-Lieve-Vrouwekerk 1.jpg|Onze-Lieve-Vrouwekerke
Image:Meetkerke - Oude Molenweg.jpg|Oude Molenweg, stroate in 't dorpscentrum an de kerke
Image:Meetkerke - Blankenbergs Vaartje 1.jpg|Blanknbergs varretje, richtienge zêe
Vlissegem

**Vlissegem** is e landelik dorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en e dêelgemêente van de kustgemêente Den Hoane. Ip 't groundgebied weunn der e stik of 2000 menschn. 

Vlissegem was toet 1977 e zelfstandige gemêente, met 't dorpscentrum ip e grôte drie kilometer van de Vlamsche Kust. Ip 't groundgebied van Vlissegem en angrenzende gemêente Klemskerke lag vlak teegn de kust 't gehucht Den Hoane, da vanof de 19sten eeuw uutgroeide toet e grôte villawyk en e toeristische plekke an zêe. By de gemêentelike fuuzjes in 1977 is Vlissegem e dêel van de gemêente Den Hoane gekommn, woavan dat Den Hoane-Centrum d'hoofdplekke werd. Mêer of 600 menschn weunn in 't oud dorpscentrum van Vlissegem zelve en mêer of 1300 menschn in Den Hoane-Centrum.
## Beziensweirdigheed'n
:15px *Kyk noa [[Bouwkundig erfgoed in Vlissegem]]*

Ofbeeldienge:Vlissegem - Skyline.jpg|Zicht ip Vlissegem
Ofbeeldienge: Vlissegem - Sint-Blasiuskerk 1.jpg|Sint-Blasiuskerke 
Ofbeeldienge: Vlissegem In den Witten Doorn.JPG|Restaurang "In den Witten Doorn"
Nieuwmunster

**Nieuwmunster** is e klêen polderdorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en e dêelgemêente van Zuunkerke. 't Ligt ip etwa mêer dan drie kilometer van de Belgische Kust. D'er weunn verre 500 menschn.

De parochje en de kerke zyn genoemd noa Sint Bartholomeus.
## Beziensweirdigheedn
:*Kyk noa [[Bouwkundig erfgoed in Nieuwmunster]]*

Image:Nieuwmunster - Sint-Bartholomeuskerk 1.jpg|Sint-Bartholomeuskerke
Image:Nieuwmunster - House 1.jpg|Uzetje tegenover de dorpskerke
Image:Nieuwmunster - House 3.jpg|Doelhofstroate, langste de kerke
Image:Nieuwmunster - Monument.jpg|Monument vo de slachtoffers van den eesten en den twidden wirreldorloewge
Vienke

Een **vienke** (*Fringilla coelebs*) es ne zangveugel.

## Uutzicht
De vienke es nen veelgekleurde veugel: de ôofdtôon van et manneke es rostbruun, da vôornkomt ip de buuk, de rugge en zyn koakn. Ie eit ôok nen gryze kop en nekke. Zyn vleugels ein zwart-witte streepn in twêe bandn. 't Vrouwke es een bitje minder ipvoallend en egoaler bruun: van boovn wa dounkerder, van oundern wa lichter.

## Verspreidienge
Ge vindt de veugel in bossn (lôof-, noald- en gemingde bossn), in parkn en in unnen of. Zowel in vlakke streekn als in bergn koom je em teegn. In West-Vloandern es't ie dikwyls te zien.

## Levenswyze
De nestn van ne vienke goa je vindn in bôomn, in de vorke tussn twêe takkn. Ze zyn gecamoufleerd me mossn en briel van insektn en spinn. De vrouwkes leggn drie tot zes eiers in 't vôorjoar. Ze broedt de eiers allêne uut, moar achter de geboorte geevn zowel et vrouwke als et manneke eetn: insektn, larvn en rupsn. Achter twêe weekn vliegn de joungn uut.

De volwassn veugels eet vôorol zoad, moar soms ôok vruchtn en bôomknoppn.

## Varia
De veugels ein een typische zang, de vienkeslag, die ton nog streekgeboundn es ôok: in Vloandern eindigt zyn lied olsan me 'suskewiet'. 't Es de boasis gan vormn voo ne volkssport Vienkezettieng, die populair es in Vloandern.
## Uutdrukkinge
*Ip vienkeslag zittn: gespann zittn wachtn vo toe te sloan
Kwalle

E **kwalle** of e **galle**, klasse **schyfkwalln** (Scyphozoa), is e bêeste van de stamme Netelbêestn (Cnidaria). De noame "kwalle" wordt ook gebruukt vo de verwante klassn hydroïdpoliepn (Hydrozoa), kubuskwalln (Cubozoa) en steelkwalln (Staurozoa), en de nie verwante stamme Rebbekwalln (Ctenophora).
## Uutzicht
Kwalln zyn simpel gebouwde bêestn. Ze bestoan vo 95% uut woater. In 't klokvormig lyf ist er e grôte centrale holte woabinn dan al de processn gebeurn. Z' hen gin orgoann moa gespecialiseerde celln. De wandn van de holte hen e binn-en buutnloage. De binnloage zorgt vo de verteirienge van 't eetn. Der is moar één openienge noa buutn toe die vo d' ipnoame van voedienge zorgt en vo d' uutscheidienge. Die openienge zit van ounder in 't middn. Doa zittn ook de geslachtscelln. Round de moundopenienge zyn der vier moundoarms, moa by sommigte sôortn groein der vanof de bôord van de klokke nog tentoakels, e sôorte lange drendels.
## Leevn
Kwalln zyn roofbêestn die de prooi met de tentoakels noar hunder mound briengn. Z' eetn klêene kriftn, en klêene vissn. Hunder vangoarms zittn vul netelcelln, woamee dan z' hunder prooi verlammn. Ip 't vel van menschn verôorzoakn ze dikwils pynlikke blèinen lik van tiengels (nittels). De vôortplantienge gebeurt ip e speciale maniere. Kwalln hen gin sex. De vintjes stortn hunder spermacelln in de zêe die ton noa 't vrouwtje stroomn. De wuuvetjes leggn eitjes die bevrucht wordn. Uut zo e bevrucht eitje komt er êest e larvetje (planula) dat uutgroeit tout e klêene geleiachtige poliepe van 1&nbsp;cm grôot. Da polieptje zet hem vaste ip e schelpe, stêen of wier. De tentoakels groein noa boovn. In bepoalde moandn van 't joar kommn van de top klêene schuttelvormige kwalletjes los (strobiloasje) die uutgroein tout grôte kwalln.

## Verspreidienge
In iedere zêe, van de Poolzêe tout an den Evenoare, leevn der kwalln. De sôortn die 't mêest vôornkommn zyn de ôorkwalle, de blauwe zêepaddestoel, de blauwe hoarkwalle en de kompaskwalle. De kwalln die je 't mêest ziet in de Nôordzêe zyn ôorkwalln. 
thumb|left|230px|Blauwe hoarkwalle (''Cyanea lamarckii'')

## Uutdrukkienge
* E kwalle van e vint: een ambetant persôon
Steve Ramon

thumb|Steve Ramon in 2015
**Steve Ramon** (°Brugge, 29 december 1979) is e professioneeln Vlamschen mottocrosser. 

Steve Ramon komt nu uut in de GP MX1 klasse. E rydt voe 't moment (2010) met e Suzuki 450. 
Ze bynoame is *Da Bomb*. Ramon is e styf regelmoatigen crosser zounder uutschieters. E krygt dikkers 't verwyt dat 'n ni ard enoeg is in de duels, en te makkelik e concurrent lat passeern.

## Carrière
### Sezoen 2007
In et sezoen 2007 es't ie weireldkampioen gekoomn. Het roare an die overwinnienge wos da't ie doarvôorn gin êen overwinnienge in een individuele wedstryd nôdig oat: e won nu en ton wel e keir e reekse, moar e pakte nôois d'eindoverwinnienge. Ramon adde ouk e bitje chance dat Coppins, die leider wos, gekwetst is uutgevolln. 
Ie es ôok Belgisch kampioen gekoomn in Orp-Le-Grand.
### Sezoen 2008
Op 20 april won Steve Ramon zyn êestn Grôotn Prys. In de Grôotn Prys van Spanje wont 'n dêeste reekse. En omda 't zo styf rinde, en hêel 't parcours in môze wos, en ze de twidde reekse nie mi moetn ryen. In de latste manche van 't sezoen koste Ramon zyn achterstand op David Philippaerts (Italie) ne mir inoaln: en endigt 'n twiddn in 't algemêen klassement en is dus vice-weireldkampioen.
### Sezoen 2009
E sezoen die ni styf succesvol wos. En adde e breuke an zyn nekke, en doadeure kost'n lang ni meidoen. 't Wos 'n êeste keir sedert 2000 da Steve Ramon in 't WK ni by d'êeste 4 endigde.

## Palmares
*2003: Weireldkampioen by de 125cc.
*2007: Weireldkampioen MX1
*2007: Belgisch kampioen
*2008: Vice-weireldkampioen MX1

## Bronn


## Externe koppelienge
*Zyn website
Klemskerke

**Klemskerke** is een oud polderdorptje in de Belgische provinsje West-Vloandern en e dêelgemêente van de kustgemêente Den Hoane.

Klemskerke was tout 1977 e zelfstandige Belgische gemêente, met 't dorpscentrum ip e grôte drie kilometer van de Vlamsche Kust. Ip 't groundgebied va Klemskerke en angrenzende gemêente Vlissegem lag vlak teegn de kust 't gehucht Den Hoane, da vanof de 19sten eeuw uutgroeide tout e grôte villawyk en toeristische plekke an zêe. 't Ligt grôtendêels ip 't groundgebied van Klemskerke. By de gemêentelike fuuzjes in 1977 is Klemskerke e dêel van de gemêente Den Hoane gekommn, woavan dat Den Hoane-Centrum d'hoofdplekke werd. Ook teegn de grenze mè Brèènienge ountstound er teegn de kust e toeristisch gehucht, Vosseslag. Der weunn moar e klêne 600 menschn in 't oud centrum van Klemskerke zelve, moar ip 't groundgebied weunn der dus mêer of 5000 menschn in Vosseslag en surtout in Den Hoane-Centrum.

Ofbeeldienge:Klemskerke - Skyline.jpg|Zicht ip Klemskerke
Image: Klemskerke - Dorpstraat.jpg|Dorpsstroate, hoofdstroate deur 't dorpscentrum van Klemskerke
Image: Klemskerke Pallieterhof.JPG|Restaurang, tea-room, fêestzoale Pallieterhof in de Dorpsstroate


't Oudste gevoundn geschreevn document over Klemskerke is ol van 1003, woarin dat de plekke wordt vermeld ounder de noame "Clemeskirca", kerke van Cleme. De kerke, genoemd noa Sint Clemens, is van in de 13ste-14sten eeuw, toen dat er e gotische hallenkerke werd gebouwd ter vervangienge van een oorsprounkelik kerksje. 't Kôor werd in 1856 uutgebreid en de kerke is oundertusschn beschermd.
## Beziensweirdigheed'n
:15px *Kyk noa [[Bouwkundig erfgoed in Klemskerke]]*
thumb|left|<center>Sint-Clemenskerke
Willem van Saeftinghe

[thumb|<center>[Guldnspoornslag deur Nicaise de Keyser: Willem van Saeftinghe sleurt Robert van Artois van zyn peird]]
**Willem van Saeftinghe** was een leeknbroeder van de Cisterciënzerabdy van Ter Doest.

Je wierd ie beroemd binst de Guldnspoornslag omdat ie den deen was die Robert II van Artois, den anvoerder van de Fransche, van ze pêêrd sleurdige, zodanig dan d'andre em kostn dôod sloan.  Je zoud ie ook vele Fransche ridders een koptje klinder gemakt ên binst die slag.

Nen braven ist ie noois nie gewist, wan in 1308 vermôorddet ie de keldrmèèster en kwetste t'y den abt van z'n abdy, in een deur em geleidn ipstand van de leeknbroeders, omda den abt beslootn aad vo de boerderyen van d'abdy te verpachtn, woadeure dan de leeknbroeders under werk zoun verliezn. Achter de môord moest Willem em verschansn in de kerketorre van Lissewege vo de volgeliengn van den abt. Moa van de moment da da nieuws in Brugge bekend wierd, trokkn een zeune van Pieter de Coninck en Jan Breydel t'ope me 80 andre Bruggeliengn ip vor em t'oentzettn. Je wierd deur den Paus Clemang V in de ban van de kerke gesleegn. In 1309 wierdn zyn misdoadn vergeevn, moa wierd y verplicht in te treên by d'ospitolridders en dermee op kruustocht te goan. Je zoud ie gesneuveld zyn by't beleg van Rhodos.

Z'n bronzn standbild, gemakt deur Jef Claerhout, stot sins 1988 in Lissewege ip de markt. Der wierd deur Frédéric Devreese een opera geschreevn over Willem van Saeftinghe womee dat ie den Italia-prys gewounn eet.
29 december

**29 december** is den 363stn dag van 't joar (364stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 2 doagn toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 1959 - Ann Demeulemeester
* 1971 - Mercedes Van Volcem, West-Vlamsche politica
* 1979 - Steve Ramon

## Gestorvn
* 1825 - Jacques-Louis David
* 1926 - Rainer Maria Rilke
* 2022 - Pelé
15 januoari

**15 januoari** is de 15stn dag van 't joar in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 350 doagn (351 doagn in e schrikkeljoar) toet 't ende van 't joar.

## Gebeurtenissn
* 1759 - Openienge van 't British Museum.
* 1969 - De Sovjet-Unie lanceert Sojoez 5. 
* 2001 - Den Iengelstoalige Wikipedia goat van start.
* 2023 - Yeti Airlines-vlucht 691 stort nere in Pokhara, Nepal, mè 72 menschn an bôord.

## Geboorn
* 1622 - Molière, Fransche tonêelschryver (gestorvn 1673)
* 1906 - Aristoteles Onassis, Grieksche reder (gestorvn 1975)
* 1911 - Wim Kan, Hollandsche cabaretier (gestorvn 1983) 
* 1914 - Leo Van Paemel, West-Vlamsche kunstschilder (gestorvn 1995)
* 1918 - Gamal Abdel Nasser, êeste president van Egypte (gestorvn 1970)
* 1929 - Martin Luther King, Amerikoanschn dominee, burgerrechtnactivist (gestorvn 1968)
* 1939 - Lucien Van Kersschaever, West-Vlamsche basketter en coach
* 1975 - Mary Pierce, Fransche tennisster
* 1998 - Tim Lambrecht, Vlamschn basketter

## Gestorvn
* 936 - Rudolf van West-Francië
* 1995 - Jef Bruyninckx (76), Vlamschn acteur en regisseur
* 2002 - Jean Dockx (60), Vlamsche foetballist en trainer
* 2011 - Susannah York (72), Iengelsche actrice
Graveerkunste

**Graveerkunste** of **grafische kunste** is e vorm van beeldende kunste woaby dat de kunstnoare gebruuk makt van allerhande druktechniekn.
## Grafische techniekn
*Diepdruk
:*Etse
:*Droge noalde
*Hoogdruk
:*Houtgraveure
:*Houtsnede
:*Linosnede
:*Blenddruk
*Vlakdruk
:*Stêendruk of Lithografie
:*Monoprint
*Zeefdruk

## Grafische kunstnoars
*Frank Brangwyn
*James Ensor
*Frans Masereel
*Gustaaf Roels
*Henri Toulouse-Lautrec
*Jules Van Paemel
Koolmêze

De **koolmêze** (*Parus major*) es ne zangveugel.

## Uutzicht
Olhoewel de mêezn nogol sterk ip elkoar gelykn, keun je de koolmêze gemakkelik verkenn an zyne zwarte kop. Ie eit ôok nog ne zwartn band ip zyn borste ip nen geeln buuk. Zyn koakn zyn wit, zyn vleugels zyn blauw-groen. By 't vrouwke es de borstband klinder en korter dan by het manneke.

Et geluud dat ie vôortbringt es een rap ip elkoar volgend *tuut-tuut*.

## Verspreidienge
De koolmêze vind je overol in Europa. Zyn aantal weird geschat ip 37 tot 52 miljoen poarn. Typeernd voo zyn vôorkoomn es dat ie de aantalln koolmêezn met de joarn vrêe kan verschilln. De mêeste koolmêezn overleevn t'êeste joar nie. De koolmêze vind je mêestol in 't geburte van streukn, parkn, en bôomgoardn. Ge goat em ôok dikwils teegnkomn in unen of.

## Leevnswyze
De koolmêze makt zyn nest in hooln. Ie slapt er in en legt er zyn eiers in. Ie broedt in de periode van einde moarte tot einde juni. Et vrouwke legt achte tot elf eiers, die wit zyn me rôod-bruune plekkn. De eiers koomn achter twêe weekn uut, en drie weekn loater keun de joungn ol uutvliegn.

Koolmêezn eetn een bitje van olles. In de zomer eetn ze geirn insektn, moar anders eetn ze zoadn, beukenootn, oazelnootn en bessn. Koolmêezn zyn ôok zot van netjes me pindanootn of vetbolln me zoad.
Kokmêeuwe

De **kokmêeuwe** (*Chroicocephalus ridibundus*) es ne veugel van de familie van de mêeuwn. Vroeger wierd de sôorte by 't geslacht *[[Larus]]* ingedêeld.

## Uutzicht
De kokmêeuwe es me zyn 40&nbsp;cm een klêendere mêeuwe. Der es gin verschil tussn het manneke en het vrouwke. De kop es zwart en zyn lyf es wit, moar zyn vleugels zyn zilvergrys. De toppn van de vleugels zyn zwart. Ie eit oranje pôotn en nen oranje snoavel. In de winter ein ze gin zwarte kappe.

## Verspreidienge
De kokmêeuwe komt overols vôorn in Europa, moar mêestol an zêe. 't Es de mêest vôorkoomnde mêeuwe an de Vlamsche kust. In de winter durft ie ol ne kêe mêer in het binneland te trekkn.

## Leevnswyze
De veugels moakn udder nest in moerassn en meern in het binnenland. Ze doen da in kolonie en ze moakn doarbie vee leevn, om andere bêestn of te schrikkn. Ze moakn udder nest va umus en bloarn. Ze leggen êene kêe eiers, in april - meie en leggn doarbie 3 lichtgele eiers. Dedie koomn uut achter 3 weekn, en 't deurt ton nog 6 weekn vôor da de joungn uutvliegn.

De mêeuwn eetn overre olles, en doarom zie je ze nogol ne kêe by stortplekkn en ofvol. Moar anders eetn ze ôok krabbn, insektn, poaliengn, weekdiern en wormn.
Zworte kroaie

De **zworte kroaie** (*Corvus corone*) is e grôotn zangveugel uut de familie van de kroaiachtigen.

## Uutzicht
Kroain zyn e bitje klinder of roavn (roavn kun bykan 70 cantmeiter lank komn, kroain mor e grôte 50). Ze trekkn der wel stief up, ze zyn hêlegans zwort en up nunder pluumn zit er e groenn schienk.

## Verspreidieng en leefgebied
Zworte kroain komn vôorn in hêel West-Europa en in NO-Azië (*corvus corone orientalis*). Doatusschn komt de boente kroaie vôorn (die oek witte pluumn het, *corvus cornix*). De twêe sôortn zyn ountstoan deur ander beisn 'n latstn Ystyd verschillnde populoasches anders evolueerd zyn. Ze kunn wel nog leevnde en zest vruchtboare joungn krygn, die wel eki gebeurt an de grenzn va nunder verspreidiengsgebied.

Kroain komn e bitje overol vôorn (up en round stikkn, mor oek round bebouwienge en in steejn). 
## Leevnswyze
### Teetn
Kroain eetn vanolles, mo ze zoekn surtout achter dôo bêestn (lik bêestn die dôod ereen zyn). Z'eet oek wel fruut, zoadn, eiers, overschottn (woadeure dan der oek vele up vuulhoopn zittn) en klindere bêestn (wormtjes, fernient, muuzn,  kuntjes,...).

### Vôortplantienge

Kroain leggn e stik of 7 eiers in e nest da trekt up dadde van en ekster (in hoge boomn mêestol). Achter e klêne 20 doagn komn d'eiers uut en toune geevn de twêe ouders nunder teetn (oltemets nog tope met e jounk van 't joar dervôorn). Achter e goe 35 doagn vliegt z'uut.

### Doenienge
Kroaien en eksters zyn styve slimme veugels. Ze zyn by de zeldzoame bêesten die de geluudn en stemmn van minsen kunn achterdoene. Ze kenn ôok simple vormen van alloam moakn voe beetr an teetn te groakn.

Voe de nootn te kroaken vliegn ze der mee hôge in de lucht en loatn ze vollen ip nen arten ounderground. Doadeure zyn der regelmoatig ruutn gebrookn in de chique veranda's en me glas overdekte binnenovekes lik in 't Vlams parlement.

In steejn zyn der ol ezien die nootn loatn voln up zêbrapoadn me luchtn. Ander toene otto's passeern, ryen dedie die nootn in brokkn en at were groene is voe de menschn die te voete zyn, landn ze en kunn ze de binnekant van de note uuthoaln en upeetn.

## Externe koppelienge
* Kroainspecialist
*Filmtje van Sir David Attenborough over kroain in Japaneesche steejn.
Pimpelmêze

**Pimpelmêezn** (*Cyanistes caeruleus*, vroeger *Parus caeruleus*) zyn klêne zangveugeltjes, die trekkn up koolmêezn, mo wel e bitje klinder zyn. In de wienter kuj ze vele zien aj teetn legt of hangt (surtout oapenotjes, mor oek vetbolln).

## Uutzicht
Pimpelmêzetjes kommn mor e grôte 10 cantmeiter. 

Ze zyn schône ekleurd, me nunder gilf buuksje en nundern rik en nunder vlerkn die blauw en groene zyn. Nunder koptje is wit met e bitje zwort (oundermêer e strieptje over nunder oogn). De boovnkant van nundern kop is blauw.

## Verspreidieng en leefgebied
Pimpelmêezn kommn vôorn in bykan hêel Europa toet in 't zuudn va Scandinoavië en in 't westn van Azië. De mêeste trekkn in de wienter nie no 't zuudn.
Eigentlik zyn 't busveugels, mor oundertusschn kommn ze e bitje overol vôorn, in de wienter oek vele in hovetjes woa dat er teetn uphangn is. 't Zyn echte akroboatn, die stief goed an gevulde zaksjes kunn hangn.

## Leevnswyze
### Teetn
Z'eetn juste lik koolmêezn en de mêeste aar mêezn olle sôortn zoadn (mor oek oapenotjes) en vele sôortn fernient, zeker an ze joungn henn. 

In Iengeland zyn der die mekflosschn oopn doen (van die oude modelln die up de zulle stoan) voun 't vet die der vanboovn updryft.

### Vôortplantienge
Ze moakn nunder nest in olle sôortn gatjes en ze leggn oek gemakkelik eiers in nestkassn (met e gatje die te klêne is voe koolmêezn). Ze moakn e zocht nestje va mos, hoar, wulle en pluumtjes. Ze leggn oungeveer 8 eiers, mo 't kun der oek mêer zyn. Oltemets leggn der mêer of 1 wuvetje in 't zeste nest.
Emelgem

**Emelgem** is e dêelgemêente van Yzegem en 't weun e grôte 5000 minsn. 't Wos een gemêente ip zyn eign tot in 1965.
## Noame
De noame Emelgem koumt verzekers van 't uus van e zekere Emilo (of e noame die der ip trekt), ne Germaan of ne Frank die der was kommn weunn.
## Beziensweirdigheedn
:15px *Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Emelgem]]*
thumb|left|Sinte-Pieterskerke
 
## Externe koppelienge
*Site over Emelgem
Yvegem

**Yvegem** (in 't Nederlands *Ingooigem*) is e dêelgemêente van Anzegem. 't Weunn oungeveer 2200 minsn.

## Noame
De noame komt van 't Germoans **Ingwihaheim*, dus de weunplekke van Ingwiha (en zyn famille).

## Interessantigeedn
:15px *Kyk noa [[Bouwkundig erfgoed in Yvegem]]*
*de kerke (Sint-Antionius, met de groavn va Stijn Streuvels en Hugo Verriest)
*'t Lysternest (woa da de familie Lateur geweund eit en dus ôok Frank Lateur, beter gekend ounder zyn pseudoniem Stijn Streuvels)
* Chiro Yvegem 
* Koninklijke wielerclub Yvegem-Sportief
thumb|left|De kerke van Yvegem
Blauwn reiger

**Blauwe reigers**, mêestol geweune **reigers** enoemd, zyn grôte veugels die vôornkomn in verre hêel Europa, in Afrika en in Azië. Oek in West-Vloandern kuj ze up vele plekkn teegnkomn.

## Uutzicht
Reigers zyn grôte veugels die verre e meiter lank komn. De vintjes en de wuvetjes verschilln in uutzicht nie va makoar. Van kleur zyn ze setoe grysde, buutn d'uutendn van nunder vlerken, die mêer blauwachtig en dounkerder zyn. A nundern kop en ze e zworte striepe, die deurelopt in e plume. Nundern bek is gilf en ne kud oraje of rôodachtig uutsloan in poartyd.

## Verspreidieng en leefgebied
Blauwe reigers komn vôorn in verre hêel Europa en in grôte stikkn van Azië en Afrika. In Amerika zit er e sôorte die der stief up trekt.

't Zyn veugels die eboendn zyn an woater, woa dan ze 't mêeste van nunder teetn zoekn. Ze stoan mêestol in woater da nie te diepe is en at er e visseltje passirt, schiet nundern kop no beneen en pakkn ze 't me nundern bek. 

Oel ier vien je reigers setoe an vyvers, boerepittn en meisn (natte wêen). In (grôot)stedelik gebied vien je z'oek dichte byn uuzn, up de buutn zyn ze mêestol vele schuwer.

## Leevnswyze
### Teetn
Z'eetn olle visschn die nie te grôot zyn (gelik stekelboarsn, poalink, boars, karpers en ândre), mor oek puudn, muuzn en klêne veugels.

Ze zyn deur vele visliefebbers nie geirn ezien omdan ze wel eki duvn vis uut vyvertjes pakkn (lik goudvisschn of koi's,...). Doarom zyn der vele menschn met e vyver die der visdroad over spann of die e plastiekn reiger zettn (reigers leevn ollêne en goan toene dus nie landn). 
### Vôortplantienge
Reigers droagn nest in oge boomn of in riet, mêestol in kolonies. De wuvetjes leggn doa toene en ei of 5-6 in, die uutkomn achter 28 doagn. De twêe ouders oaln teetn, danz e êest zevve upeetn en toene were uutspuugn.
### Trek
Sommigte reigers bluuvn ier voen te overwientern, mo de mêeste trekkn in de wienter no 't zuudn.
Etse

thumb|Etse van Rembrandt. Hounderdguldnprente. 1648
Een **etse** is een diepdruk ip papier, soms perkament of zyde, van e vôorstellienge die met e zeur uutgebeetn wordt in e metoaln ploate van koper of stoal en sedert de 19e êeuwe ook zienk.

## Techniek
Achter 't polystn wordt ip de ploate een zeurbestendige, soms gepigmenteerde etsground angebrocht. Den etser kunt direct in de ground têeknen met e bottn etsnoalde of via een overgebrochte têkenienge. Vo etsvloeistoffe wordt mêestal verdind salpeterzeur gebruukt, soms yzerchloride. De gradoaties in kloar-dounker kryg je deur minder of dieper te bytn. De dêlen die genoeg geëtst zyn wordn ofgedekt mè dekvernis. Azo ountstoat een dieptetêkenienge ip de ploate die ton kan gebruukt wordn vo drukploate.

## Etsers
*James Ensor
*Albrecht Dürer
*Rembrandt van Rijn
*Jules Van Paemel
*Jules De Bruycker

De vroegst gedateerde etse is van 't joar 1513.
Witte kwiksteirt

Nen **witte kwiksteirt** (*Motacilla alba*) es nen veugel van de familie van piepers en kwiksteirtn. Zyne mêest in et ôog springende eignschap es zyn rap ip en neer goand steirtje.

## Uutzicht
De witte kwiksteirt of peirdewachter es oungeveer 18&nbsp;cm grôot. Ze zyn vrêe nerveus, zowel o ze vliegn als o ze ip de ground zittn (me et bekende steirtje). De boovnkant es grys, en zyne steirt es wit. Zyne kop en buuk es wit, moar ie eit wel nen zwarte eisenpanne en borst.

## Verspreidienge
Ie komt een bitje overol vôorn, zelfs dichte by uuzn, allêene nie in de sterk bebouwde zones. Witte kwiksteirtn trekkn in de winter noo warmere zuudelyke streekn.
Drinkam

**Drinkam** (Frans: *Drincham*) es e gemêente in Vrankryk in't Noorderdepartement. 't Ligt in Frans-Vloandern in de Franschn Westoek, ip't schee'n van't Outland en 't Blootland. Drinkam grenst an de gemêentn Pitgam, Eringem en Loberge.

thumb|left|De Sent-Wandrillekerke in Drinkam
Loberge

**Loberge** (Frans: *Looberghe*) is e gemeente in 't noordn va Vrankryk, in 't Département du Nord. 't Ligt in Frans-Vloandern, in 't Blootland en op't scheëdsel van't Houtland. Der weunn oungeveer 1200 menschn.

## Geografie

't Grenst an de gemêentn Broekkerke, Pitgham, Drinkam, Merghem, Broekburg, Eringem en Kapellebroek.

In de gemêente liggt ôok nog de gehuchtje * 't ende van loberge*.
Zêe

thumb|De Nôordzêe
Een **zêe** is e grôte zoutwoatermassa round de verschillige vastelandn ip eirde en stoat in verbindinge met een andere zêe of een oceoan. Een zêe et een bodem die dêel uutmakt van een continent, een oceoan vormt een zelfstandig gehêel met een eigen circuloatie. 

Vanof de kust noa de diepzêe ist er êest e betrekkelik vlakke stroke zêebodem ('t continentoal plat). Vanof e diepte van 180 m wordt de hellinge vele grotter (de continentoale hellinge). Ip e diepte van 3000 toet 6000 m ligt de diepzêebodem. De gemiddelde diepte van een weireldzêe is ca 3730 m. De grotst gekende diepte is 11515 m.

Oe zuverder 't zêewoater, oe blauwer de kleur. Deur organische stoffn wordt de kleur groener. Oe dieper, oe minder kloar en oe kouder. Ip 200 m is 't compleet dounker in de zêe en beneedn de 1000 m ist er e temperateure van ca 0&nbsp;°C. Deur 't zout in 't zêewoater bevriest 't moa by e styf lêge temperateure. 

Zêeën en oceoann besloan 70% van 't eirdippervlak. 97% van 't woater ip eirde is zout zêewoater. Machtige stromingen trekkn deur de zêe, woavan dat de warme Golfstroom en de koude Labradorstroom 't gekendst zyn. De woaterspegel van de zêe stygt of doalt deur de getydn.

De zêe et een styf ryke bêestn-en plantnweireld en is dus een belangryke voedselbronne. Ook de winninge van olie en goaze in d'oundiepe randzêeën is van grôot economisch belang. De zêe zorgt ook vo 't proper oudn van uze planete. Mest-en afvalstoffn die via rivieren in de zêe terechte kommn wordn ofgebrookn deur bacterieën of wordn ipgenomen in de voedselkeetn.

## Zied' ook
*Vlams Instituut vô de Zêe
Kakkernestje

De term **kakkernestje** of **kakkersnestje** (Brugge) goa mêestal gepoard mee twêe criteria: ten êeste moet 't kakkernestje veel jounger zyn of z'n andere broers of zusters, en ten twêede moet 't kakkernestje vrêe verwend zyn van z'n ouders, 't is te zeggen, mêer dan d'andre klêen mann die vôor 't kakkernestje geboorn zyn.

## Twêe criteria

Een kakkernestje is 'ntwien die veel loater geboorn is of de andere kinders van z'n ouders. D'er is wel nog wa klappinge over wat dat die periode minstens zoe moetn zyn, moa ge kunt stellen da vana't er mêer of 8 joar tussn de vôorlatstn en de latstn van de kinders zit, dat er wel deeglik sproake kan zyn van een kakkernestje.
Verdr wordt een kakkernestje bovendien ton nog mêestal zwoar verwend en bedorven deur z'n ouders. Angezien da ze nie mi gepeisd addn van nog ne klêen te krygn, zien ze (en ton vooral de moedre) da kind mêestal als een geschenk en goan da kind ton ook nog ne kêe bederven als bedankinge voe d'er te zyn in feite.

## Vôordêeln

Een kakkernestje is mêestal dôoverwend omda 't zo geirn gezien is.  Azô zoe 't mêer kansn krygn dan d'andere kinders.  Nie alêne 't gezin zelve moak zich azô schuldig an bedervinge van 't kakkernestje, moar ook d'andre minsn van buutn 't gezin zien 't kakkernestje als ntwa specioal en gedroagn udder d'er ôok noar. 

## Noadêeln

't Kakkernestje zyn is echter ôok nie olles: d'oudere broers en zusters zyn mêestal jaloes a ze zien oe dat dienen achterkommer veel mêer gedoan krygt van z'n ouders en goan ton ôok mêer ip 't kakkernestje z'n kappe zittn, mee olle mentoale gevolgn van dien.  't Verwyt da ze soms ôok noar uddere kop geslingerd krygn is da ze een accidentje zoen zyn. En tis vrjeed, ma tmoe gezeid wordn, tis mêestal azo.
Wullok

E **wullok** (*Buccinum undatum*) is een kieuwslekke met een oge spiroalvormige schelpe van 10–12&nbsp;cm.
## Uutzicht
E wullok et e grôte, dikke schelpe met 7-8 wiendiengn. De moendopenienge besloat bykan den elt van de schelpe. By 't levend bêestje stikt er an den oenderkant e slurftje noa buutn', de sypho. 
## Leevn
E wullok is een echt'n oaseter. Z'n eet'n bestoat surtout uut dôwe bêest'n moar ook klêne levende zêebêestjes. In de schelpe zie je moa zeld'n e wullok. Je lat dikkels z'n uus achter en d'r komt ton een andere bêeste in weunn, lik 't eremietkriftje. In de wienter word'n wulloks styf actief. Ze poaren en zett'n ton tegoare under eikapsels of. In de zomer ot de klêene wulloksjes uutgekommn zyn, spoeln die kapsels dikkels an ip 't strange. Ze zien d'r uut lik trosjes witte bloasjes, lik e spoense. De wullok kan 30 joar oud word'n, moar is styf gevoelig an overbevissienge en giftige stoffn.

Wulloks word'n g'eet'n deur de mens. Ze wordn dikkels gekokt verkocht.
thumb|left|Eikapsels van de wullok

## Leefomgevienge
Wulloks leven ip zochte bodems lik slyk of zand. Ze kommen algemêen vôren in de zêeën van 't Nôordatlantisch gebied.
Viersalamander

De **Viersalamander** (*Salamandra salamandra*) es een bêestje van de familie van de salamanders.

## Uutzicht
Vee minsn vindn de viersalamander de schôonste salamander dat er es. Ie es zwart blinknd va kleur, moar me schône gele plekkn en streepn. Ie eit nen korte, stompe steirt en an de boasis van zyn pôotn eit ie een gele plekke. Deur die kleurn weetn aar bêestn lik egels dan ze gin viersalamanders meugn eetn, z'hen klier bachtn nundern kop woamei dan ze vergif kunn wegsputn. Ze keunn tot 20&nbsp;cm lank kommn en mêer dan 20 joar kommn in 't wilde, in gevangschap zoudn ze 50 joar oud kunn kommn.

## Verspreidienge
De viersalamander komt nie vele mi vôorn in België, allêen in de Vlamsche Ardenn keun je em nog ip verschillnde plekkn vindn, juuste lik in d'Ardenn. Ie es vrêe difficile wa da zyn woater beteft: de plassn meugn nie te diepe zyn, der mag bykan niet in groein en de pH moet redelik neutroal zyn (tussn de 5.5 en 7.5). D'oundersôorte die in België vôornkomt, is de *Salamandra salamandra terrestris*.

## Leevnswyze
Overdag goa je em nie vele teegnkomn, ie leeft vôorol 's nachts, o't koel es. De poarienge es vrêe typisch: het manneke tracht et vrouwke zoverre te krygn da't et nie mêe kan beweegn, ton kruupt ie der ounder en eft ze ip. Deur zyne steirt te beweegn probeert ie de cloaca te stimuleern. Lukt da, ton gift ie een spermatofoor of dat het vrouwke gewillig anneemt. De larvn groein van oktober tot april en zyn deur 't wuvetje leevnd in woater in oude beuke- en êkebusschn uuteduwd. 't Is ollêne an ze nog nie vulgroeid zyn dan viersalamanders in 't woater zittn, 't zyn d'ênigste echte landsalamanders van België.

## Eetn
De viersalamander eet geirn insectelarvn, kobbn, duuzndpôotn, tettiengn en slekkn. O't ie larve es, eet ie andere woaterbêestn gelik vliege-, muggelarvn, haftn en ôok klêene kreeftachtigen. 

## Externe koppelienge
* De viersalamander ip Hyla
Alpnwoatersalamander

De **Alpnwoatersalamander** (*Ichthyosaura alpestris*) es een bêeste van de familie van de salamanders.

## Uutzicht
De mannelyke alpnwoatersalamander komt oungeveer 10&nbsp;cm grôot, de vrouwkes 12&nbsp;cm. Ge keunt em best erkenn an zynen ounderkant, die geel tot oranjerôod uutsloat, zounder da't er plekkn in vôornkoomn. O de ziekant es't manneke lichtblauw tot dounkerblauw, 't vrouwke es mêer blauwgrys, grysgroen tot bruungroen. Z'ein olletwêe gryszwarte plekkn ip de ziekant.

De periode da ze ip't land leevn ein de mannekes ne kam ip de rugge, moar die es veel klinder dan o't ie in 't woater leeft.

## Verspreidienge
Ge keunt de alpnwoatersalamander in bitje overol in België vindn, ol goa je goe moetn zoekn. In West-Vloandern vind je em vôorol in de streeke round et Euvelland en round Brugge. 

## Leevnswyze
De alpnwoatersalamander leeft dichte by et woater: in klêene vyvers, greppels en beekn, veedrinkbakkn, in klêene oundiepe woateromgeeviengn dus.

## Externe koppelienge
* De Alp'nwoatersalamander ip Hyla
Ferdinand Verbiest

thumb|right|200px|Ferdinand Verbiest
**Ferdinand Verbiest S.J.** (Pittem, 9 oktober 1623 – Peking, 28 januoari 1688) was een Vlamse zezuiet, missionoaris en astronoom.

Ferdinand Verbiest was 't vierde kiend van Joos Verbiest die baljuw en ountvanger was in Pittem.  Je dee zen middelboar by de zezuieten in Brugge en Kortryk, vo dorachter in Leuvn te goan studeern in de wiskunde en de wysbegeerte.  In 1659 gynkt ie t’oope met een groep andre missionoarissen no China.  Do wordt ie utendelik een goeie moat van de keizer K'ang-shi die em zelfs toet mandaryn benoemdige.
An ’t Chinees of ounderscheidet ie em deur zun werk ip astrologisch gebied: je vergeleekt de Chinese moankalendr met de Westerse zunnekalendr en dodeure kost ie an de èèsten verbeteringn anbriengn.  Je bouwdige oak een antal instrumenten en een observatorium vo de keizer. Je bouwdige een weireldbol, zunnewyzers, woatereurwerkn en hydraulische pompn tegen overstromingn. Vo zyn moat de keizer maktet ie oak een stoomwagentje woamee dat ie deur de gangn van ’t paleis tuftige.

Neffest Vlams klapte Ferdinand Verbiest nog Latyn, Duuts, Frans, Spoans, Italioans, Chinees en Tartaars, wa dat em ook ols diplomoat styf van passe kwam.

Verbiest kost ip een bepaald moment an de doadstraffe ountsnappen os de Christenen an ’t hof van hoogverroad beschuldigd werden deurdat ie een zunsverduusterienge koste vorspelln.
Je stierft ip 28 januoari 1688 in Peking en je kreegt doar e stoatsbegravinge.
Zêevounk

E **zêevounksje** (*Noctiluca scintillans*) is een êencellig algsje (dinoflagelloat), dat deur anroakienge mè zeurstoffe (vb. deur de slag van een boare), e chemische reactie oundergoat woadeure dat er e luchtflitse ipgewekt wordt. Da fenomeen gebeurt by warme temperateure, in oundiep woater en by wryvienge.

*Noctiluca scintillans* wil letterlik zeggn "flitsend nachtluchtje". Vroeger wierd et *Noctiluca miliaris* genoemd wat da "duusd nachtluchtjes" betêkent. 
Noctiluca wordt toet de groep van heterotrofe dinoflagelloatn gerekend. Heterotroof wil zeggn da ze zelve gin voediengstoffn kunn anmoakn lik plantn, moa da z' angeweezn zyn ip eetnsdêeltjes in 't woater.
## Uutzicht
't Algsje ziet er uut lik e klêen deurzichtig ballongsje mè van achtern e steirtje (flagel). De diameter is 0,5 toet 1&nbsp;mm wat da styf grôot is vor een algsje. Vele sôortn fytoplankton zyn nog veel klinder.
[thumb|left|Viezn van 't woater in de jachthoave van [Zêebrugge]]
De luchtjes van zêevounksjes wordn geproduceerd in specioale organellen (scintillons) en zyn gemakkelik te zien met 't menschelik oge. Ze wordn geproduceerd binst e chemisch proces woaby dat er energie vrykomt. Da proces wordt bioluminiscentie genoemd. De mêeste dinoflagelloatn zendn round de 600 miljoen fototonen in e flitse uut.
## Viezn
O j' ip e warme zomernacht ip 't strange wandelt, kun je wel e kêe "de sterretjes van de zêe" zien. Schuumkoppn van de boarn luchtn ton ip, wat dat e prachtig zicht is. An de kust wordt 't fosforesceern van de zêe *viezn* of *vierzn* genoemd.
9 oktober

**9 oktober** is den 282stn dag van 't joar (283stn dag in e schrikkeljoar) in de gregorioansche kalender. 't Volgn nog 83 doagn toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 1623 - Ferdinand Verbiest, West-Vlamsche missionoaris en astronoom
* 1644 - Jan van Brouchoven, politieker van de Spoansche Nederlandn
* 1957 - Herman Brusselmans, Vlamsche schryver
## Gestorvn
* 1978 - Jacques Brel, Belgische zanger
1623

1620 - 1621 - 1622 - **1623** - 1624 - 1625 - 1626
't Joar **1623** is 't 23e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;oktober
* 9 - Ferdinand Verbiest
1688

1685 - 1686 - 1687 - **1688** - 1689 - 1690 - 1691
't Joar **1688** is 't 88e joar in de 17e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gestorvn
;januoari
* 28 - Ferdinand Verbiest