Tony Award

De **Antoinette Perry Award for Excellence in Broadway Theatre**, mêer algemêen gekend ols een **Tony Award**, erkent uutmuntendheid in live Broadway-theater. De pryzn wordn uutgereikt deur d' American Theatre Wing en The Broadway League binst e joarlikse ceremonie in Manhattan. De ceremonie wudt mêestal in juni g'houden.

De pryzn wordn gegeevn vo Broadway-producties en prestoaties. Der wudt ôok e prys uutgereikt vo regionoal theater (regional theatre). Doarneviëst wordn der ôok nog e poar discretionaire nie-competitieve pryzn toegekend, woarounder e Special Tony Award, de Tony Honors for Excellence in Theatre en d' Isabelle Stevenson Award.

De pryzn zyn ipgericht deur theaterproducer en regisseur Brock Pemberton. Ze zyn vernoemd noar Antoinette "Tony" Perry, een actrice, producer, theaterregisseuse en bestuurslid die mede-iprichtster en secretoaresse was van d' American Theatre Wing. De trofee bestoat uut e droaibare medaille, met ip de vôorkant een anpassienge van de maskers van komedie en tragedie, die gemonteerd is ip e zwarte boasis met e tin'n droaischarnier.

De regels vo de Tony Awards zyn vastegelegd in 't officiële document "Rules and Regulations of The American Theatre Wing's Tony Awards", da ollêne vo da specifieke seizoen van toepassienge is. De Tony Awards zyn vo de theaterindustrie in New York 't equivalent van d' Emmy Awards vo tilleviesje, de Grammy Awards vo muziek en de Academy Awards (Oscars) vo film. E persôon die ol de viere de pryzn et gewounn, eêt nen EGOT behaald. De Tony Awards zyn 't Amerikoansche equivalent van de Laurence Olivier Awards uut 't Verênigd Keunienkryk, de Molière Awards uut Vrankryk, de Premios Max uut Spanje, de Helpmann Awards uut Australië en de Golden Mask uut Rusland.

## Pryscategorieën
Vanaf 2014 woarn der 26 pryscategorieën, neviest verschillige specioale pryzn. Begunnend me 11 pryzn in 1947, zyn de noamn en 't antal categorieën in de loop der joarn stief veranderd. E poar vôorbeeldn: de categorie Beste Scenario van e Musical wierd ôorsprounkelik "Beste Auteur (Musical)" genoemd. De categorie vo Beste Kostuumountwerp was êen van d' ôorsprounkelikke pryzn. Vo twêe joar lank, in 1960 en 1961, wierd dizze categorie ipgesplitst in Beste Kostuumountwerper (Tonêelstik) en Beste Kostuumountwerper (Musical). Doarna gienk 't were noar êen ênigste categorie, moar in 2005 wierd ze were ipgesplitst. Vôorn 1960 was de prys vo Beste Regisseur in Tonêelstik êen ênigste categorie vo de regisseurs van zowèl tonêelstikkn als musicals.

Een nieuw in 't leevn geroepn nie-competitieve prys, de Isabelle Stevenson Award, wierd vo d'n êestn kêe uutgereikt up de ceremonie in 2009. De prys is vo een individu da e "substantiële bydrage et geleverd in vrywilligerstyd en inzet ten vôordêle van één of mêerdere humanitaire, sociale of charitatieve organisoaties."

De categorie vo Beste Specioale Theatrale Gebeurtenisse wierd g'annuleerd vanaf 't seizoen 2009–2010. De categorieën vo Beste Geluudsountwerp van e Tonêelstik en Beste Geluudsountwerp van e Musical wierdn geschrapt vanaf 't seizoen 2014–2015. Ip 24 april 2017 koundigde 't bestuurscomité van de Tony Awards an da de Geluudsountwerpprys were in 't leevn zou geroepn wordn voor 't seizoen 2017–2018.

### Prestatiecategorieën (Acteurs)
* Beste Prestatie van e Mannelikke Ôofdrolle in e Tonêelstik
* Beste Prestatie van e Vrouwelikke Ôofdrolle in e Tonêelstik
* Beste Prestatie van e Mannelikke Byrolle in e Tonêelstik
* Beste Prestatie van e Vrouwelikke Byrolle in e Tonêelstik
* Beste Prestatie van e Mannelikke Ôofdrolle in e Musical
* Beste Prestatie van e Vrouwelikke Ôofdrolle in e Musical
* Beste Prestatie van e Mannelikke Byrolle in e Musical
* Beste Prestatie van e Vrouwelikke Byrolle in e Musical

### Productie en technische categorieën
* Beste Musical
* Beste Heripvoeringe (Revival) van e Musical
* Beste Regie van e Musical
* Beste Scenario (Boek) van e Musical
* Beste Originele Muziek (Score)
* Beste Orkestraties
* Beste Choreografie
* Beste Decorountwerp in e Musical
* Beste Kostuumountwerp in e Musical
* Beste Belichtiengsountwerp in e Musical
* Beste Geluudsountwerp van e Musical
* Beste Tonêelstik
* Beste Heripvoeringe (Revival) van e Tonêelstik
* Beste Regie van e Tonêelstik
* Beste Decorountwerp in e Tonêelstik
* Beste Kostuumountwerp in e Tonêelstik
* Beste Belichtiengsountwerp in e Tonêelstik
* Beste Geluudsountwerp van e Tonêelstik

### Specioale pryzn
* Regional Theatre Tony Award
* Special Tony Award (inclusief den Lifetime Achievement Award)
* Tony Honors for Excellence in Theatre
* Isabelle Stevenson Award

### Stopgezette pryzn
* Beste Auteur
* Beste Dirigent en Muzikaal Leider
* Beste Kostuumountwerp (Ipgesplitst in twêe categorieën: Beste Kostuumountwerp in e Musical en Beste Kostuumountwerp in e Tonêelstik)
* Beste Belichtiengsountwerp (Ipgesplitst in twêe categorieën: Beste Belichtiengsountwerp in e Musical en Beste Belichtiengsountwerp in e Tonêelstik)
* Beste Nieuwkomenre
* Beste Heripvoeringe (Ipgesplitst in twêe categorieën: Beste Heripvoeringe van e Musical en Beste Heripvoeringe van e Tonêelstik)
* Beste Decorountwerp (Ipgesplitst in twêe categorieën: Beste Decorountwerp in e Musical en Beste Decorountwerp in e Tonêelstik)
* Beste Podiumtechnicus
* Beste Specioale Theatrale Gebeurtenisse
* Beste Regisseur (Ipgesplitst in twêe categorieën: Beste Regie van e Musical en Beste Regie van e Tonêelstik)

## Geschiedenisse
*Hoofdartikel: [[w:en:List of Tony Awards ceremonies|Lyste van Tony Award-ceremonies]]*

De prys wierd in 1947 in 't leevn geroepn deur e comité van d' American Theatre Wing (ATW), geleid deur Brock Pemberton. De prys is vernoemd noar Antoinette Perry, bygenoamd Tony, een actrice, regisseuse, producer en mede-iprichtster van d' American Theatre Wing, die in 1946 overleed. Zoas eur officiële biografie ip de website van de Tony Awards stelt: "Up anroadn van [Warner Bros. verhoalredacteur] Jacob Wilk, stelde [Pemberton] e prys ter eere van eur vôorn vo uutzounderlik tonêelacteren en technische prestoaties. Ip 't êeste evenement in 1947, ton dat em e prys uutrèikte, noemden he 't e Tony. En die noame bleeft hangn." Nietteegnstoande wierdn de pryzn in udder vroege joarn sôms oôk wel d' "Perry Awards" genoemd.

De 1ste Tony Awards wierdn g'houden ip 6 april 1947, in 't Waldorf Astoria otel in New York City. D' allereêste pryzn bestoundn uut "e perkamènt, een anstèker en sjuwelen lijk 14-karoats goudn poederdoozen en armband'n vo de vrouwn, en gèldklemmen vo de mans". ATW mede-iprichtster Louise Heims Beck wos verantwôordelik vo 't overzien van d' organisoatie van de ëerste uutreikingn. 't Was pas ip de derde prysceremonie in 1949 da den êestn Tony-medaille an de winnoars wierd overhandigd.

Sedert 1967 wordt de prysuytreikienge uutgezoundn ip d' Amerikoansche nationale tilleviesje en omvat 't nummers uut de genomineerde musicals. Soms wordn der ôok videofragmentn van of presentoties over de genomineerde tonêelstikkn getoogd. D' American Theatre Wing en The Broadway League reiken de pryzn tehoope uut en beheern ze ôok. 't Antal kykers vo de tv-show ligt mêestal e stik lêger dan da van de Academy Awards shows, moa 't programma bereikt e welgesteld publiek, wa da stief gewaardeerd wudt deur adverteerders. Volgens een artikel in *[[w:nl:The New York Times|The New York Times]]* uut juni 2003: "Wa da de Tony-uutzendinge wel eêt, zeggn oge pietn by CBS, is een uutermoate belangryke demografie: ryke en slimme menschn. Jack Sussman, CBS zyn senior vicepresident verantwôordelik vo specials, zei da de Tony-show bykan olle recloameruumtes verkocht aht kort achter da CBS ad ankoundigd da ze de drie uur deurende show zoun uutzendn. *T trekt lûxe premiumkykers an, die ip under beurt ton wok anlokkelik zyn vo lûxe premiumadverteerders,' zei meneere Sussman..."

De kykcyfers zyn gedaald vergelêken met de vroege joaren van ze uutzendgeschiedenisse. Bêvoorbeeld, 't antal kykers in [[w:nl:28ste Tony Awards|1974]] was 20 miljoen; in [[w:nl:53ste Tony Awards|1999]] was da nog 9,2 miljoen. Voe 't grotste deel van de joarn 2000 schommeldigen de kykcyfers tusschn zesse en achte miljoen kykers. Ter vergeliekienge, d' [[w:nl:81ste Oscaruitreiking|Oscar-show van 2009]] ad 36,3 miljoen kykers. Van [[w:nl:41ste Tony Awards|1987]] toet [[w:nl:58ste Tony Awards|2004]] wierd de prysuytreikienge verteenwôordigd deur 't alombekende persbureau van Broadway, Keith Sherman & Associates. Sedert de [[w:nl:57ste Tony Awards|57ste Tony Awards in 2003]] zyn olle ceremonies geëindigd me d' uutreikienge van de [[w:en:Tony Award for Best Musical|Tony Award vo Beste Musical]].

=== Medaille ===
Den Tony Award-medaille (medallion) wierd ountworpen deur [[w:nl:Art director|art director]] [[w:nl:Herman Rosse|Herman Rosse]] en is e mengelieng van voornoamelik [[w:nl:Messing (legering)|messing]] en e klêen bitje [[w:nl:Brons|brons]], met e [[w:nl:Vernikkelen|nikkellaagje]] an de buutenkant; ne zwarte sokkel in acrylglas, en e vernikkeld tin'n droaischarnier. De vôorkant van de medaille toogt een anpassienge van de [[w:nl:Komedie|komedie]]- en [[w:nl:Tragedie|tragedie]]-maskers. Ôorsprounkelik aht d'n achterkant e reliëfprofiel van Antoinette Perry; da wierd loater an'epast noar de noame van de winnoare, de pryscategorie, de productie en 't joar. De medaille is sedert 1967 ip een zwarte boasis gemonteerd.

Een groddere sokkel wierd g'ïntroduceerd en vo den êestn kêer gebruukt ip de [[w:nl:64ste Tony Awards|prysuytreikienge van 2010]]. Die boasis is ietwat oger — 13 cm, verheêken me 8,3 cm eërder — en zwoarder — 1,6 kg in plek van 680 gram. Volhens Howard Sherman, d'n uutvoerend directeur van d' American Theatre Wing, wierd die veranderienge an'ebrocht om de prys "steviger en weireldser" te loatn anvoeln en makkeliker vaste te pakkn up 't moment dat em wierd afgegeven an de winnoars:

<blockquote>Me keën'n de fysieke grôte van d' [[w:nl:Academy Award|Oscars]], [[w:nl:Emmy Award|Emmys]] en [[w:nl:Grammy Award|Grammys]]. Oewël damme hêlegansn nie probêren om under t'oevertreffen, vounden me wel da dit e belangryke prys es, en dat em d'r oôk iet ofwa massiever zoe meugn uutziên en aanvoel'n... Deur hoogte b'he te voegen, kat'er nu eêntwiên d'n Tony vastepakk'n, em in triumph boven zyn of eur hôoft heffen, e nie bang zin voor z'nen grippe d'rup kwyt te h'roken. Geloof my moar vry, je voelt direct d'n twêespalt.</blockquote>

Vo de specifieke Tony Awards die an e Broadway-productie wordn uutgereikt, kryh'n d'n auteur en toe an twêe van de producers de prys graties in under hand'n heduwd. Olle andere leedn van 't productieteam van wiens da noame boven d'n titel stoad, kommn in anmerkienge om de fysieke prys t' an te koopn. D' iengezoamelde somme hêlpt by 't dekk'n van de kostn van d' Tony Awards-ceremonie zelven. Een exèmplaar kostte toetenminsten $400 in 2000, $750 in 2009, en volgends Tony Award Productions al "reêds en poar jòar" zo'n $2.500 roend 2013.

== Detailregels van de Tony Awards ==
*Bronne: Officiële Site Tony Awards, Regels*

=== Regels vo e nieuw tonêelstik of musical ===
Vo d' applycoatie van de prys wudt een nieuw tonêelstik of musical anzien lik êen da nie êerder is geproduceerd up Broadway en nie "bepoald wudt ... as zynde e 'klassieker' of datter thuuswôord in 't historisch of algemêen e'kende repertoire", zoas da beoordeêld wud deur 't Bestuurscomité (Administration Committee) (volgens Sectie (2g) van de Regels en Vôorschriften). De regel over "klassieke" producties wierd in 2002 ingesteld deur 't Tony Award Bestuurscomité, en verkloarde (in 't korte) "E tonêelstik of musical da is gedefinieerd ... ols e 'klassieker' of 't belangkrikste dêel is van 't repertoire komt nie in anmerkienge voor e prys in de categorie Beste Tonêelstik of Beste Musical, moa ku wel verkiesboar zyn in de bypassende categorie vo Beste Heripvoeringe (Revival)." Shows die wordn overgebrocht van [[w:en:Off-Broadway|Off-Broadway]] of den [[w:nl:West End (Londen)|West End]] kunn wel als "nieuw" e'klasseerd wurn, zjuust liek producties die gebaseêrd zien an e film.

Die rehel a al vo redelyk wuk controverse gëzorgd, andeziên sommigte shows, liek *Hedwig and the Angry Inch* en *Violet*, zyn beoôrdeeld oals oenverkiesboar in de "nieuwe" categorie. Wuk da doarin wil zegn da d' auteurs gin kanse aahdn om de super-belankryke pryzn voor Beste Tonêelstik of Beste Musical te winn'n (of Beste Muziek of Beste Scenario vo musicals). Lanks den andere kant zin der minscn die peizen dat 't toeloatn van theâterstikkn en musicals d' al stijf dikkersh eb'n upevoerd êst dat da in a'd "nieuw" categorie stà, een wrië onêerlyk vôordiel biêdt oemdatz' ollange an under stuk eb'en kunnen sleuten en de Tony-stemmers 't nattuurlijk ool h'kênd aahn.

=== Comités en stemmers ===
't Bestuurscomité van de Tony Awards (Administration Committee) telt vierentwientig leedn: tiene angeduud deur d' American Theatre Wing, tiene deur The Broadway League, en idders êen deur de Dramatists Guild, Actors' Equity Association, United Scenic Artists en de Society of Stage Directors and Choreographers. Dit comité is ounder andere verantwôordelik voor 't bepoaln of e stik wel of nie meedoet vô nominoaties in aale categorieën.

't Nominoatiecomité (Nominating Committee) van de Tony Awards pakt de noamineringn voor zyn reke. Deze roterende groep va theaterprofs wudt verkoozen deur 't Bestuurscomité. De "Nominators" vervulln under job vo e termyn va drie joar en wordn gevroagd om olle nieuwe Broadway-producties te goan kyken. 't Nominoatiecomité vo 't Broadway-seizoen 2012–13 (benoemd in juni 2012) aht 42 leedn; 't Nominoatiecomité voor 't seizoen 2014–2015 ahdt d'r 50 en wierd angesteld in juni 2014.

D'r zyn bykan 868 stemgerechtigden voor de Tony Awards (vanaf 2014), een antal da lichtjes verschillig is van joar toet joar. 'T getoal is in 2009 gedaald ton da recensentn van d' êeste nocht wierdn buutngeslootn als stemmers. Deze beslissienge wierd erzien, en leedn uut de [[w:en:New York Drama Critics' Circle|New York Drama Critics' Circle]] wierdn vanaf 't seizoen 2010–2011 weere uutgenôodigd om Tony-stemmers te weez'n.

De hêlegans erkende Tony-stemmers omvatten de raad van bestuurders en de vastegeleide leedn van d' adviesraad van d' American Theatre Wing, leedn van de baasroadn van Actors' Equity Association, de Dramatists Guild, de Society of Stage Directors and Choreographers, United Scenic Artists, en de Association of Theatrical Press Agents and Managers, leedn van d' Theatrical Council van de Casting Society of America en de stemgerechtigdn van The Broadway League (in 2000, eêt theentntyd The League of American Theaters and Producers de regel voer lidmoatschap en de status om Tony's te stemm'n van e leevenslange eere noar d'olste producers veranderd noar degeen die in de vôorgoande 10 joar actief waarn. Dit actiepunt oentnam talloze Tony-stemmers under recht, inclusief [[w:en:Gail Berman|Gail Berman]], Harve Brosten, Dick Button, Tony Lo Bianco en Raymond Serra).

=== Verkiesboare doatum (Seizoen) ===
Om in anmerkienge te kommn vo e Tony Award-nominoatie, moe e productie officieel in première gegoan zyn ip Broadway vôorn de g'eiste doatum die 't Management Comité idder joar vasthoudt. E vôorbeeld doavan is da de cut-off doatum voor d'elighibiliteit vô 't seizoen 2013-2014 up 24 april 2014 viel. T'seizoen veur de Tony Awards wordt aangeduud in de 'Rules and Regulations'.

In 2020 wierdn de 74ste Annual Tony Awards uutgesteld vanwege de [[w:nl:Coronapandemie|COVID-19 pandemie]]. Op 21 ogustus 2020 miektn ze bekend dat de 74ste Joarlikse Tony Awards loater in 2020 digitaal deuregingen.

=== Broadway-theater ===
E Broadway-theater is gedefinieerd lik e theater da under andere voorwaardn minstens 500 zitplekkn heêt. Hoewel da de regels e Broadway-theater bepoalen in termen van zyn grôte, en nie vanuut zyn geogroafische locatie, wudt de lyste van Broadway-theaters allêen mor opgesteld deur 't Tony Awards Bestuurscomité. In 't seizoen van 2016-2017 bestound de lyste uut inkel 41 theaters: 40 doarvan in de buurte van [[w:en:Times Square|Times Square]] in New York City en 't [[w:en:Vivian Beaumont Theater|Vivian Beaumont Theater]] van [[w:nl:Lincoln Center|Lincoln Center]].

== Kritiek ==
Oewel da 't publiek da noar 't theater goat de Tony Awards in zekere zin ziet lyk d' Oscars van 't live theater, en critici angegevn da de Tony Awards voornoamelik e promotiemiddel zyn voe e klêen antal grôte productiebedryvn en theâtereigenaren in [[w:nl:New York|New York City]]. In een artikel uut 2014 in d'n *Playbill* schrêef [[w:en:Robert Simonson|Robert Simonson]] da "Wien da d'r mag iptrêedn binst de Tony Awards-uutzendinge, wuk dan ze meugn briengn, en vo oelange, ahl lange e polletiek beloaden kwèstje is binn'n de Broadway-theâtergemêenschap..." De producers "leggen under by de situatie neer ... oemda ip 't zèlfste niveau lyk 't effectief winnn'n van e Tony, een ipteedn dat er goed in goat by 't tv-kykend publiek, eevngoed kan leiden toet massoale verkopen an de kassa."<sup>[bronne nôdig]</sup> Producer Robyn Goodman merkte up dat, as de presentatie ip de ceremonie goe in d'n smoake valt en de show e Tony wint, "je noar ne piek in de kassa-inkomsten goa goan".

De pryzn botstigen op nog mêer kritiek toên dan ze in 2014 de pryzn vo [[w:nl:Geluidsontwerp|geluudsountwerp]] schrapten. In 2014 krêeg e petiesje, die vrôeg om de categorieën vo Geluudsountwerp weere t'hoaln, mêer of 30.000 andteekningn. Oem reekningh te houdn me d' vôorgoande zörh'n over de Tony-stemmers in dizze categorie, wierd angekoundigd da by de wêerekeir van de pryzn vôo 't seizoen 2017–2018, de winnoars zoun wôrdn gekozen deur e subgroepje van stemmers gebaseerd op d'under vakkennisse.

Sommigte activisten vo [[w:nl:Gendergelijkheid|gendergelykheid]] en [[w:nl:Non-binair|non-binaire]] menschn hen kritiek g'had ip de schêdienge van mannelikke en vrouwelikke acteercategorieën in de Tony Awards, Academy Awards en Emmy Awards. Oewel da sommigte commentatoorn d'r bange voor zyn da [[w:nl:Seksisme|genderdiscriminatie]] d'r zoe vo zörhn da mans d' ongescheidne categorieën domineren, zyn dêr zeker wel andere prys-categorieën die open gemakt zyn. D' [[w:nl:Grammy Award|Grammy Awards]] wierden genderneutroal in [[w:nl:54ste Grammy Awards|2012]], binst da de [[w:nl:Daytime Emmy Award|Daytime Emmy Awards]] in [[w:en:47th Daytime Emmy Awards#Award changes|2019]] êen ênigste categorie vo [[w:en:Daytime Emmy Award for Outstanding Younger Performer in a Drama Series|Oustanding Younger Performer in a Drama Series]] in 't lêev'n roepthen ter vervangienge van under twêe geslachtsgebondne categorieën voor jonge acteurs en actrices. In [[w:nl:76ste Tony Awards|2023]] wierdn [[w:nl:J. Harrison Ghee|J. Harrison Ghee]] en [[w:nl:Alex Newell|Alex Newell]] d' allereêste [[w:en:List of Tony Award records#Firsts|openly non-binaire acteurs die genomineerd wierdn voe e Tony Award]], en z' hebben allebeî in under eign categorieën gewounn. Da zelste joar trok de non-binaire artiest Justin David Sullivan hemzelve teruge vo d' overwegienge om e Tony te winnn omwille van de geslachtsgebonden categorieën.

== Records ==
*Hoofdartikel: Lyste van Tony Award records*

== Zie ôok ==

<br style="clear: both;" />

== Referensjes ==
<references />

== Externe koppeliengn ==
* [https://web.archive.org/web/20090105165520/http://tonyawards.com/ Officiële website] *Tony Award ® Productions''
* Tony Awards (CBS Officiële uutzendingswebsite)
* American Theatre Wing (Officiële website)
* The Broadway League (Officiële website)