open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dôodstraffe

De **dôodstraffe** is 't terechtstelln van een persôon achter een juridisch proces as straffe vô zwoare misdryvn. Vroeger was de dôodstraffe olgemêen toegepast vo misdryvn goande van môord en 't schendn van sexuêle restrieksjes toet godslasterienge, en de terechtstellienge gebeurde mêestol met de byle of met de strop (olhoewel dat hekserye met den brandstoapel wierd bestraft).

Liechtnstein was in 1798 't êeste land da de dôodstraffe ofschaftige, en tegenwôordig zyn der veel landn gevolgd. 't Ofschaffn van de dôodstraffe is êen van de vorwoardn vo by den Europeesche Unie toe te treen.

## Dôodstraffe in België
Eigenoardig genoeg is België êen van de latste landn in West-Europa die de dôodstraffe officiêel hèn ofgeschaft: toet in 't joar 1996 stound de dôodstraffe nog olsan in de wetsboekn, olhoewel dat je in de praktyke sedert 1918 nie mè wierd uutgevoerd, moar ottomoatisch wierd ommegezet toet dwangarbeid. Vanof 1996 is levenslange upslutienge de zwoarste straffe die de wette toeloat.

Achter de twidden weireldôorloge zyn der 241 collaborateurs gefusijèrd. Normoal gezien wierd in België de dôodstraffe vultrokkn met de guillotine, moa de collaborateurs wierdn gefusjèrd omdan ze deur een militair gerecht woarn verôordêeld. De latste kê dat de dôodstraffe wierd uutgevoerd in België was in ogustus 1950, ot den Duutsen kampcommandant van 't concentroasjekamp in Breendonk, Philipp Schmitt, teegn Antwerpn wierd gefusijèrd.
Wette van Moore

De **Wette van Moore** stelt dat 't antol transistors up een computerchip ieder 2 joar verdubbelt.

De vorspellienge wierd in 1965 gemakt deur Gordon Moore, êen van d' uprichters van de chipfabrikant Intel. Toet vandage (2009) geldt de wette nog olsan, moa 't is wel de vrage hoe lange da 't nog kan bluuvn deurn: de reden doarvôorn is dat de miniaturisoasje nie ollêne ofhangt van de technologische voruutgank, moar up een bepoald moment teegn fundamentêle fysische grenzn moe stuukn.

Up 't moment da Moore zyn vorspellienge maktige in 1965 (up 't moment was over de dichtheid van de transistors up een board) gienkt je dervan uut dat de verdubbelienge ieder 12 moand zou gebeurn. In 1970 pastigde tjie zyn vorspellienge an omdat je vound da 't groeitempo zou vertraagn toet een verdubbeling van ieder 24 moand.

D' oorsprounkelike vorspellienge gienk over de dichtheid van de transistors, moa loater is 't ook up da punt bygesteld.

In april 2005 kocht Intel een exemploar van 't tydschrift *Electronics*, woarin da Moore in d' uutgave van april 1965 vô 't êest de fundamentn van de wette uutêenzettigde, vô 10.000 dollars up eBay, omdan ze zelve gin goe exemploar in under bezit haan.

Vanof 't joar 2006 is de kloksnelheid beginn'n stagneern, en tegenwôordig zyn der gin chips mè snelheedn boovn 3,8&nbsp;GHz. D'uplossienge van de chipfabrikantn is van processeurs mè mêer dan êen chip en processor te bouwn, en tegenwôordign beginn'n computers mè *Quad Core* ip énen chip de norm te wordn binst dat'er ol prototypes me 64 cores bestoan. 

Tegenover Moore zyn wette stoat de ***Great Moore's Law Compensator***, die der up wyst dat over de joarn software mêer en mêer geheugncapaciteit nôdig hèt, en dat da ol de voruutgank van Moore zyn wette teniet' hè gedoan (Wintel conspiracy). In 't tydschrift *InfoWorld* hèt Randall C. Kennedy, vroeger by Intel, de snelheid van *Microsoft Office 2000* en *Microsoft Office 2007* up computers van 't zelste joar vergeleekn, en vound da vô de zelste take Office 2007 der twê kêern zo lange over deed up een typische computer van 2007 dan Office 2000 up een typische computer van 't joar 2000.
P-golve

**P-golvn** of **primaire golvn** zyn longitudinoale seismische ruumtegolvn (golvn die deur 't binnenste van d' Eirde beweegn). By P-golvn vibreern de dêeltjies van 't materioal woarda de golve deure beweegt parallel aan de bewegiengsrichtienge van de golve. Juuste gelik andere seismische golvn kunn'n P-golvn wordn verôorzaakt deur eirdbeviengn. De name *primair* kom van 't feit dat de P-golvn d' êeste golvn zyn die toekoemmn, in tegenstellienge mè de tragere S-golvn.

Geluud is een P-golve die deur de lucht beweegt.

## Vôortplantiengssnelheid
De snelheid van een P-golve wordt gegeevn deur:
:v_p= \sqrt{ \frac {k+\frac{4}{3}\mu} {\rho}} 
woarda:

* *k* de compressiemodulus;
* *<math>\mu</math>* de schuufmodulus; en
* *<math>\rho</math>* de dichtheid is van 't materioal woarda de golve deure beweegt.

Omdat de verschilln in dichtheid klêne zyn in vergelykienge met verschillen in k en μ, hangt de snelheid hoofzoakelik of van d' eigenschappn van 't materioal.

## P-golvn in seismologie
Bykans ol wa da me weetn van 't inwendige van d' eirde kom van seismologische woarnemiengn van de reistijdn, de weerkatsienge, d' ofbugienge en de normmaolmode van seismische ruumtegolvn. Der bestoat ook een schaduwzone tusschn 104° en 140° ofstand over 't uppervlak van d' eirde, woardan P-golvn van eirdbeviengn nie toekommn. Da komt omdan de golvn wordn ofgeboogn an de grenze tusschn de mantel en de butenste eirdkern.
Melkbrigade

De **Melkbrigade** was een campagne met de bedoelienge van de Belgische jeugd mêer melk te doen drienkn.

De *Belgische Nationale Zuiveldienst* begost in 1959 een campagne vo de jeugd dertoe an te zetten van mêer melk te drienkn. D' organisoasje gaaf zynzelvn een imago van een jeugdbewegienge gelik de schouts, met een hiërarchie, vlaggetjies, speldn, en 't belôonn van "goeie doadn". Gelik de schouts haad de bewegienge ook een (nonsens)leuze :
::mieleke melleke mol
::karwitsel karditsel kardol
die Nounkel Bob dikwils up zyn programs mè grôte ernst uutspraak. Up zyn hoogtepunt telde de bewegienge mêer dan een holf miljoen leedn. Deur middel van een spoarkoarte verzameldn de leedn stempels ot under gezinleedn "twê gloazn melk mêer" drounkn.

D' openboare televisie steunde 't initiatief mè nieuwsbulletings en 't uutzendn van een schoolnquiz woaby dan klassn uut verschillende provinsjes 't teegn maknoar upnoamn. 

Een grôot antol bekende Belgn zettn under kostelôos in vô de Melkbrigade. De bekendstn was zounder twyfel Nounkel Bob. Prins Albert en zyn pasgeboorn zeune Filip woarn êrebrigadiers. 

De Melkbrigadecampagne wierd in februoari 1971 gestopt omdat 't moar een klêen effect haad up 't verbruuk van melk. 

## Externe koppelienge
* HetVirtueleLand - Geschiedenis van de Melkbrigade
S-golve

**S-golvn** of **secundaire golvn** zyn transversoale seismische ruumtegolvn (golvn die deur 't binnenste van d' Eirde beweegn). By S-golvn vibreern de dêeltjies in 't materioal woadeure dat de golve beweegt lôodrecht up de bewegiengsrichtienge van de golve. Daarby gebeurt der schuuf in 't materioal, wa da betêkent dan S-golvn ollêne elastische materioaln kunn'n beweegn. S- golvn kommn doadeure nie vôorn in vloeistoffn of gaze.

## Vôortplantienge
In een materioal woardat een S-golve deure beweegt toog gin divergensje, zodoanig da vô S-golvn de continuïteitsvergelykienge vor ounsamendrukboare media upgoat:   

:\nabla \cdot \mathbf{u}=0

woarin **u** 't vectorveld is van de deformoasje in 't materioal.

De snelheid van een S-golve in een isotroop medium is ofhankelik van de schuufmodulus (μ) en de dichtheid (ρ) van het medium:

:v_s=\sqrt{\frac{\mu}{\rho}}

Juuste gelik andere tranversoale golvn hèn S-golvn eigenschappn gelik polarisoasje en dubbelbrekienge. S-golvn die gepolarisèrd zyn in 't horizontoal vlak wordn SH-golvn genoemd, binst dan de dee die in 't vertikoal vlak zyn gepolarisèrd SV-golven wordn genoemd.

Od een S- of een P-golve een seismische discontinuïteit tussshn twê media tegenkomt en den involshoek verschilt van 90°, viendt er golfmodeconversie platse, woaby dat een dêel van de golve deurebeweegt as een ander type golf. Een P-golve die an een grensvlak komt, kan zyn energie over vier sôortn golvn verdêeln: een weerkatste P-golf, een ofgeboogn P-golf, een weerkatste S-golf en een deurgeloatn SV-golf. Een SV-golf die an een grensvlak komt kan hem in de zelste vier sôortn golvn verdêeln, moar in andere verhoudiengn.

## S-golvn in seismologie
De name *secundair* kom van 't feit dan S-golvn 't twidde type golf is dat up een seismogram toekomt, achter de P-golvn. Omdan S-golvn, in tegenstellienge toet P-golvn, nie deur de vloeiboare butenkern van d' Eirde kunn'n beweegn ligt der an den andere kant van 't epicenter van een eirdbevienge een schaduwzone] vô S-golvn. 

S-golvn kunn'n wel bestoan in de (vaste) binnenkern, woarda ze kunn'n ontstoan deur golfmodeconversie van P-golvn. Achter dan ze deur de binnenkern hèn gereisd kan ter deur refraksje weer een (zwakke) S-golve ontstoan, die kan wordn gerègistreerd. Die S-golvn zyn een belangryke bronne van informoasje over de strukteure van de binnenkern.
Lancashire

**Lancashire** is e groafschap (county) in d' Iengelsche regio North West England. De noame komt van de stad Lancaster.
## Geschiedenisse
Lancashire was êen van de partyen die betrokkn was by de Rozenôorloge tusschn 't Huus van Lancaster (met een rôo roze in under schild) en 't Huus van York (met een witte roze in under schild). De Rozenôorloge vound platse tusschn 1455 en 1485 woardan de twê partyn om d' Iengelse krône vochtn: olletwê d'huuzn stamdign van Eduard III of, moa de ruzie begost ot de rechtmoatign upvolger, Richard II, deur de hertog van Lancaster wierd ofgezet die hemzelve toet Hendrik IV krôondige.

Binst d' Industriële Revoluusje ip 't ende van d'achttienste êeuwe kwam Lancashire e belangryke commerciële en industriële regio. Teegn de joarn 1830 was 85% van al 't katoen over hêel de weireld verwerkt in Lancashire. Accrington, Blackburn, Chorley, Darwen en Burnley woarn de belangrykste katoenindustriesteedn in dien tyd.

## Geografie
Lancashire grenst an de county's Cumbria, North Yorkshire, West Yorkshire, Greater Manchester en Merseyside. Blackpool, e toeristische plekke an de zêe, en Blackburn with Darwen, zyn unitaire gebiedn.

De twêe grotste steedn zyn Lancaster en Preston. Vo 1974 maktegen Liverpool en Manchester ook dêel uut van Lancashire.

Lancashire lopt ten westn van 't Penninisch Gebergte (Pennines) noa d' Iersche Zêe. D'Hoogste bergn zyn Gragareth (627 m) en Green Hill (628 m). Riviern zyn de Ribble, de Wyre en de Lune.

Lancashire ligt juste te zuudn van 't Lake District (Merengebied), e nationaal park in 't groafschap Cumbria.

## Districtn

E gekend gerecht van Lancashire is "Lancashire Hot pot", da gerêed gemakt wordt mè vlêes, andjoens of andere groensels en petattn. 

Menschn van 't groafschap wordn *Lancastrians* genoemd.
AMOLED

thumb
Een **AMOLED**-scherm of **Active-matrix OLED** (Active-matrix organic light-emitting diode) is e technologie die vôortkomt uut OLED-schermn. 
## Werkienge
Een active matrix OLED (AMOLED)-scherm bestoat uut OLED-pixels die verwerkt zyn in e *thin film transistor* (TFT). De pixels kunn g'integreerd zyn in de dinne loage van den TFT of derip geplatst zyn. De pixels zyn ozô gerangschikt dan ze e rôoster van pixels vormn. Tussn de TFT-loage en de kathodeloage is ter e loage met orgoanisch materioal da goat iplichtn ot er een elektrieke activerienge es. Vo te bepoaln hoe kloar dat e bepoalde pixel moet iplichten wordt er e controle uutgevoerd deur twi TFT's. Der is êen die et startn en stoppn van 't loaden va ne condensator controleert. Den twiddn dient vor e spanningsbron ip niveau t' houdn die nôdig es vor e constante elektrieke strôom te leevern vo de pixel.
## Vôordêeln
Een AMOLED-scherm goat ip ieder moment werkn by e lêeg strôomverbruuk. Da resulteert in e constante kloarheid en e goeie videoratevôorstellienge. Da makt AMOLED-schermn styf antrekkelik vo mobiele elektronica woarby da 't energieverbruuk belangryk es en woarby de schermn grôter zyn of 2 tot 3 inch diagonoal.
## Noadêeln
Et grôotste noadêel van AMOLED-schermn es ongetwyfeld et feit dat 't e complex ontwikkelingsproces es. Een ander noadêel es dat 't nog vrêe diere es vo de schermn te produceren.
## Toepassiengn van AMOLED-schermn
Toepassiengn van da sôort schermn es te vindn in de MP4-spelerbranche woar da ter toch grôtere schermn gebruukt zyn. Samsung es bezig mè d' ountwikkelienge van tv- en laptopschermn woarin da d' AMOLED-tekniek toegepast zou zyn. Samsung hèit ôok ol mobiele telefongs en digitoale camera's met AMOLED-schermn.
Groepsimmuniteit

**Groepsimmuniteit** of **kudde-immuniteit** is 't beschermend effect up de hêle bevolkienge ot een bepoald minimoal percentoazje van de bevolkienge gevaccinèrd is. Doavôorn moet het reproductiegetal R0 ('t gemiddeld aantol secundaire besmettiengn die verôorzakt wordn deur een primair gevol in een bevolkienge zounder immuniteit) klinder zyn dan êen.

Da betêkent da vanof een zekere moate van vaccinoasje de ziekte hem nie kan versprêen in de bevolkienge. By ziekte-uutbraakn van bêesteziektn gelik varkenspest of mound-en-klauwzêer wordt er dikwils overgegoan toet ringvaccinoasje, die probèrt van de ziekte in êen plekke t' houdn.
Brouwery Deca

thumb|Brouwery Deca
**Brouwery Deca** is een brouwery geleegn in Woestn, een dêelgemêente van Vletern.

In de brouwery wordn ook de biern van De Struise Brouwers gebrouwn. Hiervôorn wordt de brouwery an under verheurd.

## Biern
D' ounderstoande bieren wordn in de brouwery gebrouwn:
*Abdijbier - 5%
*Antiek Blond - 7%
*Antiek Bruin - 7%
*Antiek Super 5 Blond - 5%
*Vleteren Alt - 8%
*Vleteren Super 8 Blond - 8%
*Snaaskerstbier - 7%
*Sporkin bier
De Struise Brouwers

**De Struise Brouwers** is een firma uut Oostvletern, die round 2001 begost zyn mè brouwn. Vorlopig hèn ze nog under eign brouwery nie, moa ze brouwn under biern by brouwery Deca.

De Struise Brouwers makten redelik rap een name vor under zelvn, vôrol by de Scandinoavische en d' Amerikoansche bierkenners.

## Bierfirma
Volgens de strikte definiesje van 't wôord zyn De Struise Brouwers gin brouwery moar een bierfirma. In tegenstellienge met andere bierfirma's, die 't brouwn an etwien anders overloatn, maakn De Struise Brouwers gebruuk van een andere brouwery vor under eigen biern te brouwn. Ze zyn wel van plan van under eigen brouwery open te maakn in december 2009.

## Biern
*Aardmonnik
*Black Albert
*Kloeke Blonde
*Pannepot
*Pannepot Grand Reserva
*Pannepot Reserva
*Pannepøt
*Struise Rosse
*Struise Witte
*Struiselensis
*Tsjeeses

## Externe koppelienge
*www.struisebrouwers.be
Myrte

De **geweune myrte** (*Myrtus communis*) is e plante uut de familie van de myrteachtigen (*Myrtaceae*).  De plante groeit in 't wild ip droge, zunnige plekkn an de Middellandsche Zêe en in hêel 't gebied van Middn-Azië tout an Nôord-Afrika.
## Kenmerkn
Myrte is e struke mè leerachtige bladjes, die in de nateure vuuf meter hoge kan kommn en die assan groen bluuft. Teegn 't ende van de lente kommn der witte blommetjes an die goed riekn en die rypn tout dounkere purperkleurige beiers.
## Geschiedenisse
By d' oude Griekn en Romeinn was myrte symbool vo schôonheid, liefde en vruchtboarheid. By fêestn wierdn myrtetakkn in brande gestookn en de vrouwn droegn e myrtekranse ip hunder trouw. Myrte was de plante van de liefde en verboundn met de godinne Aphrodite en Venus. 

In de loop van de geschiedenisse makte myrte overal in Europa dêel uut van  trouwbouquets en de taksjes wierdn achter den trouw geplant vo geluk en vruchtboarheid te briengn. 
## Geneeskunde
Myrte helpt by stôornissn an de derms en d' urineweegn en by ountstekiengn in de mound. 't Briengt e verzwakt immuunsysteim were in evenwicht. De kapotgewreevn bloarn zoun helpn by acne en psoriasis.
## Gebruuk
Myrteolie uut de bloarn wordt in parfums verwerkt. Van 't hout wordt houtskole gebrand.

Myrtetaksjes kunn'n by vlêesgerechtn ip de zelfste maniere gebruukt wordn lik rozemareyn en tym en de bladjes lik laurier. De beiers kunn'n meegekokt wordn.

Gedroogde bloarn en blommn kunn'n  in zaksjes ipg'hangn wordn vor in huus een angenoame reuke te verspreidn.
Mathilda van Vloandern

thumb|Heur graf in de Abbaye aux Dames (Caen, Normandië)
**Mathilda van Vloandern** (ca. 1031 - Caen, 2 november 1083) was e dochter van Boudewyn V van Vloandern en van Adela van Mêesn. Ze was de zuster van Boudewyn VI van Vloandern  en van Robrecht de Fries. 

Round 1051 trouwde ze mè den hertog van Normandië Willem de Veroveroare, ton nog Willem den Bastoard genoemd. 

Willem veroverde Iengeland in 1066 by de Slag van Hastings. Je wierd tout keunienk van Iengeland gekrôond in Westminster (Londn). Mathilda wierd doar in meie 1068 gekrôond en gezalfd tout *keuniginne Maud van Iengeland*.

Sommigte peizn da Mathilda ‘t Tapyt van Bayeux zou gemakt hèn, mo ’t zoudt in Iengeland gemakt zyn ip bestellienge van bisschop Odo, ‘n halfbroere van Willem de Veroveroare, die in 1067 benoemd wierd tout groaf van Kent.

Heur graf stoat in de Abbaye-aux-Dames in Caen, Normandië. Ze stichtte d’abdy in 1059.

Mathilda was de moeder van:
* Robert Curthose, hertog van Normandië
* Richard, hertog van Bernay
* Alice
* Cecilia 
* Willem II Rufus, keunienk van Iengeland
* Agatha 
* Constance 
* Adela
* Hendrik I, keunienk van Iengeland, trouwde met Edith van Schotland, dochter van Malcolm III, keunienk van Schotland. Zyn twidde vrouwe was Adeliza van Leuven.
1129

1126 - 1127 - 1128 - **1129** - 1130 - 1131 - 1132
't Joar **1129** is 't 29e joar in de 12e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
## Gestorvn
*Clementia van Bourgondië
Permeke

* Henri Permeke: landschapschilder en conservateur (1849-1912)
* Constant Permeke: expressionistisch schilder en bêeldhouwer (1886-1952), zeune van Henri Permeke
* Paul Permeke: postimpressionistische kunstschilder (1918-1990), zeune van Constant Permeke
* Permeke (Vrankryk): e Fransche gemêente in't Noorderdepartement, niet verre van Rysel
Gustave Flaubert

thumb|<center>Gustave Flaubert
**Gustave Flaubert** (Rouen, 12 december 1821 - Canteleu, 8 meie 1880) was e Fransche schryver. Zyn gekendste werk is *Madame Bovary*.
## Madame Bovary
Flaubert begost an zyn romang  in 1851 en je werktege der vuuf joar an tout in 1856. Vanof oktober wierd den tekst gepubliceerd in 't blad  *Revue de Paris* ounder de vorm van e feuilletong. De Fransche regerienge vound 't boek immoreel en spande in februoari 1857 e proces an. Flaubert wierd vrygesprookn. 

De romang goat nie allêne over een huwelik die gedoemd is vo te mislukkn, moa 't is ook e satire ip de domheid van de provinciale burgerye.
## Bibliografie
**Belangrykste werk**
* 1857 *Madame Bovary*
* 1862 *Salammbô* 
* 1869 *L'Education sentimentale* 
* 1874 *La Tentation de Saint Antoine*
* 1877 *Trois contes* 
* 1881 *Bouvard et Pécuchet* (postuum uutgegeevn) 
* 1911 *Dictionnaire des idées reçues* (postuum uutgegeevn) 

**Uutgoavn van zyn correspondensje (Iengelstoalig)**
* 1953 *Selected Letters* 
* 1972 *Flaubert in Egypt*
* 1985 *Flaubert and Turgenev, a Friendship in Letters: The Complete Correspondence* 
* 1993 *Flaubert-Sand: The Correspondence* 
* 1997 *Selected Letters*
1821

1818 - 1819 - 1820 - **1821** - 1822 - 1823 - 1824
't Joar **1821** is 't 21e joar in de 19e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;december
*12 - Gustave Flaubert
## Gestorvn
;meie
*5 - Napoleong Bonaparte
Newtonmeter

Een **newtonmeter** (Nm of N.m) is in 't SI-systèm den êenheid vor koppel of moment. 't Is een soamengestelden êenheid overêenkommend met de kracht van 1 newton uutg'oefend up een oarm van 1 meter lank.

Olhoewel dat de newtonmeter dimensionêel 't zelste is gelik de joule, de SI-êenheid van energie en arbeid, liggn de kracht en den ofstand lôodrecht up mankoar, binst dat de kracht en den ofstand vo de joule in mankoar's verlengde liggn.

## Omrekenienge
*1 meter kilogram-kracht = 9.80665 N·m
*1 centimeter kilogram-kracht = 98.0665&nbsp;mN·m
*1 foot-pound force = 1 pound-force foot = 1.3558179 N·m
Keise

thumb|250px|right|Et overbluufsel van e keyse da ver ipgebrand es.
thumb|250px|right|De deursnee van e keyse.
E **keyse** es e kloartebronne. Over't olgemeen ed dat de vorm van e stoave. 't Bestoat oofdzoakelyk uut e wikke dat deur 't keysevet gevoedt wyrd en ozoo kan bluuvn brann.

De wikke es gemakt van katoendroat. By't ansteekn van de wikke, smelt't keysevet deur d'hitte en wyrdt et deur de capillaire force in den droat gezoogn. Da vet ontstekt en voedt de vlamme.

Den eenhid candela es ofgelid van keysn en komt overeen me 1 klassieke keyse. Up verlichtingsarmatuurn wyrdt voorol den eenhid Lux gebruukt, woby da 1 Lux de verlichtingsforce es van 1 candela up nen ofstand van 1 mèter. E TL-lampe van 20 lux geft dus ongeveer dezelfste kloarte lyk 20 keysn.

Om e keyse te moakn, verhittn z'e pot keysevet en ol noar gelank de maniere, goan ze oftewel da vet in vormkes gietn, woby dat de wikke vaste zit in 't vormke; of ze goan e wik erhoaldelik in e ooge kanne vet goan doppn, me korte poozn om et e betje te loatn droogn.
Maagdntorre in Zichem

De **Maagdntorre** in Zichem is een gebouw uut de 14e êeuwe (1383-1430). 

De torre wordt ook de *Markntorre*, *Lanteirntorre* of 't *Vat van Zichem* genoemd. Vo de moment is 't nie dudelik woavôorn dat de torre gebruukt is. 't Zou kunn'n een verdedigiengstorre of een weuntorre gewist hèn. *Maagdntorre* zou kunn'n verwyzn noar een legende, binst dat een studie van 1969 peist dat 't een verdedigiengstorre zou gewist zyn. De name *Markntorre* (mark = grenze) steunt dien interpretoasje ook.

Willem II van Gulik verkocht Zichem in 1383 an Renier I van Schoonvorst. Zyn zeune, Renier II van Schoonvorst liet de torre bouwn, en zyn wapenschild is up 't êeste verdiep te zien. Round 1430 verkocht Renier zyn bezittiengn an Thomas II, hêer van Diest.

Binst de Tachtigjoarige Ôorloge verlôor de torre ounder mêer zyn uphoalbrugge en zyn bovenste verdiep. De torre is grestorèrd gewist in 1865, 1903 en 2007.
Ruanda-Urundi

**Ruanda-Urundi** was een dêel van de Duutse kolonie *Duuts Ôost-Afrika* in Centroal-Afrika da vanof 1924 een Belgisch mandoatgebied wierd. In 1962 wierd 't gebied ounafhankelik as twê landn, Rwanda en Burundi.

An 't ende van de 19e êeuwe wierd het gebied woatoe da Ruanda-Urundi behôorde g'annexèrd deur Duutsland, en makte dêel uut van Duuts Ôost-Afrika, olhoewel dan de Duutsers der moar een klêne anwezigheid haan.

Gedeurende den Êestn Weireldoorloge wierd het gebied overgenoomn deur troepen van Belgisch Congo in 1916. 't Verdrag van Versailles in 1919 verdêeldigde Duuts Ôost-Afrika in verschillende dêeln. In 1924 kreeg België definitief een mandoat over Ruanda-Urundi van de Volkenbound.

De Belgn woaren veel actiever in 't gebied dan de Duutsers, vôorol in Rwanda. De Belgn begostn 't gebied deftig t' ountginn'n, met een goeie winste van de koffieplantages die goed rendeerdign in de ryke vulkanische bodems. Ze gebruukten de machtsstructeure gelik dan z' hem voundn, met een regerende Tutsiklasse en een bevolkienge die vôorol uut Hutu's bestound. Die verdêliengn zoun in de joarn achter d' ounafhankelikheid een grôte rolle speeln in de platselike polletiek en zoud uutendelik uutmoundn in de volkerenmôord van 1994.

Achter d' uprichtienge van de Verênigde Noaties wierd Ruanda-Urundi een *trust*gebied in 1946. Da betêkende officiêel dan de Belgn 't gebied moestn gerêed maakn vô d' ounafhankelikheid, moa de plann'n wierdn wel up de lange boane geschoovn.

Uutendelik wierd d' ounafhankelikheid ofgedwoungn deur gebeurtenissn van butenof. In de joarn 1950 ountstound er een sterke ounafhankelikheidsbewegienge in Belgisch Congo, woardeure dan de Belgn under grepe up 't gebied begostn te verliezn. Achter dat de Congo in 1960 ounafhankelik wierd zyn der in Ruanda-Urundi rap vôorbereidiengn gemakt, en up 1 juli 1962 wierdn Rwanda en Burundi ounafhankelik as twê aparte stoatn.
Richard Dawkins

thumb|upright|Richard Dawkins
**Clinton Richard Dawkins** (Nairobi, 26 moarte 1941) is een Iengelsn etholoog, evoluusjebioloog en populair-wetenschappelike schryver. 

T' hope mè Stephen Jay Gould is Richard Dawkins êen van de bekendste moderne schryvers over de evolutietheorie. Je verdedigt dien theorie mè wetenschappelike argumentn tegen kritiek vanuut zowel wetenschappelike as nie-wetenschappelike kriengn.

J' is een uutgesprookn atheïst, seculier humanist, en skepticus.

## Upleidienge
Toet dat j' acht joar was weundigde Dawkins in Kenia, woa dan zyn ouders een boerdery haan. Derachter zyn ze noar Iengeland verhuusd.

Dawkins studeerdigde zoölogie aan 't unif van Oxford, woardat je wierd ounderweezn deur den Hollandschn etholoog, zoöloog en Nobelpryswinnoare Niko Tinbergen. Van 1967 toet an 1969 was tjie assisteernd hoogleroare in de zoölogie an 't unif in Berkeley, Californië. Sedert 1970 is tjie as zoöloog verboundn an 't unif van Oxford, woardat je tusschn 1995 en 2008 de post van *Simonyi Professor for the Public Understanding of Science* haad. Verder is tjie ook nog *Fellow of the Royal Society* (Britse academie vo nateurwetenschappn). In 2005 kreeg tjie een êredoctoroat van den *[[Vrije Universiteit Brussel]]*, en in 2009 êenn van den *Universiteit Antwerpen*.

## Evolutietheorie en atheïsme
Dawkins is ounder andere bekend vô 't populariseern van de evolutietheorie in verschillende boekn, met de vornaamste *The Selfish Gene* (1976), *The Blind Watchmaker* (1986) en *The Ancestor's Tale* (2004).

Zyn vornoamste bydrage toet d' evolutietheorie is 't idee da nateurlike seleksje up de geenn werkt, zodoanig da je zou kunn'n peizn da 't lichaam van een bêeste of een plante moa juuste een maniere is vor het DNA hem vôort te doen zettn.

Zyn upvattiengn over d' evolutietheorie brochtn in conflict met de creationisten. Zyn boek *The God Delusion* (2006) kan gezien wordn as een ofrekening met die overtugiengn van uut 't oogpunt van een atheïst, binst da zyn boek *The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution* mêer geschreevn vanuut 't standpunt van een wetenschapper. 

Neffest zyn publicoasjes is tjie ook een veelgevraagd spreker en j' hèt an veel televisieprograms en -debattn dêelgenoomn.

## Bibliografie
* 1976 - *The Selfish Gene*
* 1982 - *The Extended Phenotype*
* 1986 - *The Blind Watchmaker*
* 1995 - *River Out Of Eden*
* 1996 - *Climbing Mount Improbable*
* 1998 - *Unweaving the Rainbow*
* 2003 - *A Devil's Chaplain*
* 2004 - *The Ancestor's Tale: A Pilgrimage to the Dawn of Life*
* 2006 - *The God Delusion*
* 2009 - *The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution*

## Documentaires en debattn
* *Nice Guys Finish First* (1987)
* *The Blind Watchmaker* (1987)
* *Growing Up in the Universe* (1991)
* *Break the Science Barrier* (1996)
* *The Root of all Evil?* (2006)
* *The Enemies of Reason* (2007)
* *The Four Horsemen* (2007)
* *The Genius of Charles Darwin* (2008)

## Externe koppelienge
* Officiêle website
Ecosfeer

**Ecosfeer** kan de volgende betêkenissn hèn:

* In ecologie verwys het wôord **ecosfeer** noa 't planetair ecosystèm da bestoat uut den atmosfeer, de lithosfeer, de hydrosfeer, en de biosfeer. In een zekere zin komt da overêen met de geosfeern van Aristoteles.
* In astronomie is den **ecosfeer** een denkbêeldig stik ruumte round sterrn woardan d' omstandigheedn geschikt zyn vo leevn gelik da mynder 't kenn'n.
Hydrosfeer

right|thumb|300px|De bewegienge van woater round, over en deur d' Eirde is gekend as de '''woatercyclus'''.

Een **hydrosfeer** (van 't Grieks ὕδωρ - *hydor*, "woater" en σφαῖρα - *sphaira*, "sfeer") in physische eirdrykskunde beschryft de combinèrde massa woater da gevoundn wordt up (bvb. zêe, rivier), ounder (bvb. groundwoater) en boovn (bvb. wolkn, reegn) 't uppervlak van d' eirde.

De totoale massa van de hydrosfeer is omtrent 1,4 × 1018 ton, of omtrent 0,023% van d' eirde zyn totoale massa woavan dat omtrent 20 × 1012 ton in den atmosfeer zit. 71% van d' eirde zyn uppervlak, of 361 miljoen km², is bedekt mè woater woavan da 't grotste dêel oceoan is. 

## Andere hydrosfeern
thumb|left|Europa gezien van de Galileosateliete
't Er wor gepeisd dat Europa, de moane van Jupiter, een hydrosfeer van omtrent 100&nbsp;km hèt ounder d' yslage an 't uppervlak. Da zou verôorzakt zyn deur Jupiter zyn getydnkrachtn die 't inwendige van Europa upwarmn. 

Verder wordt er ook gepeisd dan Jupiter zyn moann Ganymedes en Callisto en Saturnus zyn moane Enceladus ook een oceoane ounder under yslage hèn, olhoewel da 't ys in die gevolln dikker is dan van Europa.

De Cassini-Huygensmissie hè gevoundn da Titan meugeliks ook een oundergroundsn oceoan van woater en ammoniak hèt, en verder is der een hydrologische cyclus an 't uppervlak en in den atmosfeer die gebasèrd is up koolwoaterstoffn.

## Woatercyclus

D' energie van de zunne verôorzakt verdampienge van natte uppervlaktn gelik oceoann, riviern, meern, de ground en de bloarn van plantn. Woaterdamp wordt verder nog vrygemakt deur transpiroasje van bêestn en plantn. De woaterdamp vormt ton wolkn, die loater uutvolln as reegn, hoagel of snêeuw. Da woater loopt ton of in riviern, of verdwynt in de ground, woardat het as groundwoater vor een lank ende kan verbluuvn.
Biosfeer

thumb|360px|'n Volsekleur fotto van d' Eirde, wordat de kleur anduudt hoeveel autotrofische produuksje der is up 't land en in d' oceoan.

De **biosfeer** is de globoale somme van ol d' ecosystèmn, of de zone woarda 't leevn up eirde verbluuft. Vanuut een brêed perspectief kant de biosfeer gezien wordn as een globoal ecosystèm, dat ol de levende organismn omvat en under verhoudiengn mè mankoar en de verschillende dêeln van de lithosfeer, de hydrosfeer en den atmosfeer. 

## Gebruuk van 't wôord
't Wôord "biosfeer" was vo 't êeste gebruukt deur de geoloog Eduard Suess in 1875, en je definièrde het as : "De platse up d' eirde zyn uppervlak woarda 't leevn vôornkomt".

De biosfeer wierd vo 't êeste in een ecologische contekst gebruukt in de joarn 1920, woamee dat het 't gebruuk van 't wôord "ecosystèm" mè 15 joar vôorn was. Vernadsky definièrde ecologie as de wetenschap van de biosfeer, wa dat het d' interdisciplinaire studie van astronomie, geofysica, meteorologie, biogeografie, evoluusje, geologie, enz.

### Gaiahypothese
't Idee van de biosfeer as een levend organisme (in 't echt of figeurlik gesprookn) stoa bekend as the Gaiahypothese, en is vo 't êest deur James Lovelock, een Iengelsn atmosfeerwetenschapper, noa vôorn gebrocht. Volgens die hypothese is 't leevn een essentiêel dêel van de biosfeer die d' eirde geschikt makt vor 't leevn zelve deur zyn bufferende inwerkienge up den atmosfeer, de geosfeer en de hydrosfeer.

## Uutgebrêedheid van de biosfeer
[left|250px|thumb|[Woater bedekt 71% van 't eirduppervlak. Fotto gemakt deur de bemannienge van Apollo 17.]]
Byna ieder plekke up eirde (van d' yskappn an de pooln toet an den evenoare, ounderhoudt leevn van êen of andere sôorte. Microbioloogn hèn ook angetoogd dan microobn toet diepe in d' eirdkorste leevn. 

't Is doavan da 't moeilik is van te zeggn hoeverre dat de biosfeer rêekt. Sommige veugels en insektn kunn'n toet an d' hoogtn van de grôotste bergn gevoundn wordn, en vissn wordn toet in de diepste diepzêetroggn gevoundn. 

Microobn, an den andere kant, kunn'n in zo'n extreme situoasjes gevoundn wordn da 't moeilik is van te zeggn toe waffer diepte ze goan gevoundn wordn: bôorkernn van 5&nbsp;km diepe in continentoale rotsn bevattn thermofiele bacteriën, en in de Marianentrogge zyn der bacteriën gevoundn up een diepte van 10&nbsp;km. 

De biosfeer kan ounderverdêeld wordn in verschillende bioomn, woardan gelykoardige plantn en bêestn kunn'n gevoundn wordn. Up land hangn bioomn mêestol of van de brêedtegroad en d' hoogte boovn de zêespegel, en wordt bepoald deur d' hoeveelheid eetn en woater dat der is en de temperateure van d' omgevienge.
Geosfeer

thumb|350px|Structrure van d' Eirde van de kern toet an den exosfeer.
't Wôord **geosfeer** wordt vantydn gebruukt vo 't rotsachtig dêel van d' eirde. 't Verschilt vornoamelik van de lithosfeer in dat de geosfeer noa de korste, de mantel en de kern van d' eirde verwyst, binst dat de lithosfeer ollêne moa noa de korste verwyst. 

't Wôord wierd ôorsprounkelik deur Aristoteles gebruukt in zyn werk de "Meteorologica", woardat je verwyst noa de vier genestelde geosfeern die min of mêer met d' ounderdêeln van den ecosfeer ôoverêenstemmn: vaste (eirde of lithosfeer), vloeiboar (woater of hydrosfeer), gaze (lucht of atmosfeer), en plasma (vier of ionosfeer).

In moderne werkn verwyst de geosfeer noa 't vaste dêel van d' eirde (olhoewel dat de butenste kern eigentlik vloeiboar is), en wordt azo gebruukt neffest den atmosfeer, de hydrosfeer en de biosfeer as de vier systèmn van d' eirde. Vantydn wordt de term "lithosfeer" in plekke van "geosfeer" gebruukt, olhoewel dat de biosfeer eigentlik moa juuste noa de bovenste laagn verwyst, 't is te zeggn de continentoale en oceoanische korste t' hope mè 't bovenste dêel van de mantel.
Fort van Beieren

't **Fort van Beieren** is een fort teegn Kôolkerke, een dêelgemêente van Brugge.

## Geschiedenisse
't Fort wierd an 't begin van d' 18e êeuwe deur de Fransn architect Vauban ountworpn. 't Was een ounderdêel van een project da vorzaag van de vestn van Brugge hêelteganstn t' herbouwn.

Achter den dôod van de Spoansche keunienk Karel II was der gin directn upvolger, en zowel Leopold I, de keizer van Ôostenryk, en Lodewyk XIV, keunienk van Vrankryk, maktn aansprake up de trône. Lodewyk XIV kreeg het vo mankoar van zyn klêenzeune, Filips van Anjou, up de trône te krygn, moar in 1702 vormdign Holland, Ôostenryk en Iengeland een verbound met oge derup van de Zudelike Nederlandn t' herovern.

De Fransn steurdign Vauban noa Brugge vo de stad te verdedign tegen de nôordelike legers. 't Fort van Beieren makte dêel uut van da project. 't Fort haad de vorm van een vuufpuntige sterre en der woarn vuuf batajongs in gevestigd. 't Fort wierd nôoist angevolln en achter 1706, ô Vloandern deur d' Iengelse en d' Hollanders bezet wierd, haad het fort hêleganstn gin nut mè. In 1715 kwaam Vloandern ton ounder Ôostenryks besteur, en de latste soldoatn verlietn 't fort in 1748. 't Fort wierd nog vor een latste kê gebruukt in de Twiddn Weireldôorloge deur de Duutsers.
Massa-uutstervienge

Een **massa-uutstervienge** is 't massoal uutsterven up een weireldwyde schoale van verschillende sôortn organismn in een relatief kortn tyd.

## Massa-uutsterviengn in de geologische geschiedenisse
Met d' hulpe van fossieln hèn paleontoloogn gevoundn da gedeurende de geologische geschiedenisse organismn vantyden up een grôte schoale zyn uutgestorvn. Vuuf kêern zyn is dat uutstervn up een veel grôtere schoale gebeurt dan de "geweune" uutsterfperioodn, woavan dat de grotstn dendeen an 't ende van de Permperiode (251 miljone joar geleen) was, mè noa schattienge een uutsterfcyfer van 95% van de sôortn. By de latste massa-uutstervienge an 't ende van de Krytperiode stiervn een antol diersôortn die 't leven in 't Mesozoicum haan overhêerst, gelik de dinosauriërs en d' ammonietn, hêelteganstn uut.

## Ôorzaakn van massa-uutsterviengn

Der is vele gespeculèrd gewist over de meugelikke ôorzaakn van 't massa=uutstervn an 't ende van de Krytperiode, moa tegenwôordig is 't praktisch zeker dat een asteroïde die ingesleegn hèt up 't Mexicoansche Yucatánschiereiland een zwoarn invloed haat up 't gebeurn. d' Êeste andudienge doavan was d' ountdekkienge van een laagstjie klyte met een anrykienge van iridium, dat anders mêestol van meteorietn komt, en loater ounderzoek hèt de Chicxulub-kroater in Mexico gevoundn. 

De redens vôor andere massa-uutsterviengsgebeurtenissn zyn nie olsan dudelik, olhoewel dat der nu gepeist wordt dat d' uutstervienge an 't ende van de Permperiode verôorzakt is deur massoale vulkoanische uutbarstiengn in Siberië round dien tyd.

## Lyste van de grotste massa-uutsterviengn
*Loat-Ordovicium
*Loat-Devoon
*Perm-Triasgrenze
*Loat-Trias
*K-T-overgank (K vo de Krytperiode, T vo de Tertiaire periode)
*Anthropoceen
Nedersaksisch

**Nedersaksisch** is e West-Germoansche toale, die geklapt wordt deur omtrent drie miljoen menschn. Vo 't Nedersaksisch bestoat er gin standoardvorm. 't Bestoat uut verschillige dialektn. 't Nedersaksisch makt dêel uut van 't Nederduuts, omda 't nie meegedoan hèt an de twidde Germoansche klankverschuvienge.

Nedersaksisch wordt surtout geklapt in 't nôordelik dêel van Duutsland en 't nôordôostelik dêel van Holland (de provinsjes Groningen, Drenthe en Overyssel, de Geldersche gebiedn de Veluwe en den Achterhoek, de Stellingwervn in 't zuudôostn van Friesland, en Urk in Flevoland).

Holland erkent 't Nedersaksisch officieel lik e streektoale en steunt 't ip e beperkt niveau. 't Stoat  beschreevn in 't twidde dêel van 't Europees Handvest vo regionale toaln of toaln van minderheedn. Deur 't handvest is 't Nedersaksisch in d' Europeesche Unie een officieel erkende streektoale. Ook Duutsland hèt 't handvest getêkend, en erkent en steunt 't Nedersaksisch.

De toalcode (ISO 639-2 en ISO 639-3) van 't Nedersaksisch is **nds**.
## Dialectn
Deur de grôte verspreidienge van 't Nedersaksisch zyn der verschillige dialectvariantn ountstoan, ingedêeld in 2 hoofdgroepn: 
#Nôordelike groep (Sleeswyk-Holstein, Nedersaksen, Groningen, Nôord-Drenthe, Stellingwerf, de Kop van Overyssel
#Zuudwestelike groep (Westfalen, Twente, Salland, Gelderland, Zuud-Drenthe) 

In de middelêeuwn was 't Nedersaksisch (Middelnederduuts) e styf belangryke toale, die o.a. diende vor officiële toale van de Hanze. Loater is 't verdroungn deur 't Hoogduuts.

### Holland
 

### Duutsland
18 november

**18 november** is den 322stn dag van 't joar (323stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioanse kalender. Nog 43 doagn tout 't ende van 't joar.
## Gebeurtenissn
* 1095 - Ip 't Concilie van Clermont roept paus Urbanus II al de stryders van 't westn ip, vo Jerusalem te goan reddn teegn de Turkn.

## Geboorn
* 1522 - Lamoral, groaf van Egmont
* 1965 - Didier Pollefeyt

## Gestorvn
* 953 - Liutgarde van Saksn
1095

1092 - 1093 - 1094 - **1095** - 1096 - 1097 - 1098
't Joar **1095** is 't 95e joar in de 11e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
*18 november - Ip 't Concilie van Clermont roept paus Urbanus II al de stryders van 't westn ip, vo Jerusalem te goan reddn teegn de Turkn.

## Geboorn
## Gestorvn
Atmosfeer

**Atmosfeer** (van 't Grieks *ατμός* (atmos) = stôom + *σφαίρα* (sfaíra) = sfeer) verwyst over 't olgemêen noa:
* Een gaslage round een planete of een sterre:
** Atmosfeer (Eirde)
** Atmosfeer (Planeetn)
** Atmosfeer (Sterre)

* Een Atmosfeer (êenheid) is ook een êenheid vo druk te meetn
* Vantydn verwyst 't wôord noar een artificiêel gazemiengsel (bvb. een inerte atmosfeer vor ounder te lassn)
Atmosfeer (êenheid)

Den **atmosfeer** was vroeger de standoardêenheid vor druk te meetn, met as symbool **atm**, en is nu vervangn deur den SI-êenheid de **Pascal** (Pa). Êen atmosfeer stoa gelyk an 101.325 Pascal. Vô praktische metiengn is den atmosfeer vervangn deur de **bar**, die gelykstoat an 100.000 Pascal.

## Geschiedenisse
In 1954 beslôot de tienste *Conférence Générale des Poids et Mesures* (CGPM) de *standoard atmosfeer* vor olgemêen gebruuk t' adopteern, en steldigd' hem gelyk an 1.013.250 dyne per vierkante santimeter. De weirde was veroundersteld van de gemiddelden luchtdruk up zêeniveau vôorn te stelln vor een gebied up d' Eirde met de zelste brêedtegroad gelik Parys.

In scheikunde wierd den ôorsprounkelike definiesje van "standoardtemperateure en -druk" gezet up 0&nbsp;°C (of 273,15 K) en 1 atmosfeer. In 1982 wierd da veranderd zodoanig dat een standoarddruk uutgedrukt wierd as 100 kPA of 1 bar.
## Gelykoardige drukêenheedn

Een druk van 1 atmosfeer kan uutgedrukt wordn in de volgende êenheedn:

* 1,01325 bar
* 1013,25 hPa (hectopascal)
* 1013,25 mbar (millibar)
* 760 torr, genoemd achter Torricelli, en gelyk an de druk van 1mm kwik
* 760,001&nbsp;mm Hg by 0&nbsp;°C
* 29,9213 inches Hg by 0&nbsp;°C
* 1,033 227 452 799 886 kgf/cm²
* 1.033 227 452 799 886 technischn atmosfeer
* 1033,227 452 799 886&nbsp;cm woater by 4&nbsp;°C
* 406,782 461 732 2385 inches woater by 4&nbsp;°C
* 14,695 948 775 5134 pond kracht per vierkante duum (psi)
* 2116,216 623 673 94 pond kracht per vierkante voet (psf)
1119

1116 - 1117 - 1118 - **1119** - 1120 - 1121 - 1122
't Joar **1119** is 't 19e joar in de 12e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
*17 juni - Karel de Goein, klêenzeune van Robrecht de Fries volgt zyn nounkel Boudewyn VII ip en wordt groaf van Vloandern.
## Geboorn
## Gestorvn
;juni
*17 - Boudewyn VII van Vloandern
Bonen

**Bonen** (Frans: *Boulogne-sur-Mer*, Latyn: *Gesoriacum* of *Bononia*) is 'n stad in't Fransche departement Nauw van Kales die an den Opoalkust an't Iengels Kanoal ligt. 't Grenst an de gemêentn Wimeruwe, Wimille, Sint-Moartn by Bonen, Wabingen en Torbingem. D'inweuners van Bonen wordn *Boulonnais* genoemd.
thumb|left|Zicht over Bonen

## Geschiedenisse
Bonen was 't endpunt van de Romeinsn heirweg die in Keuln begost (de *via Gesoriacum ad Colonia Agrippa*). Toet an de Vrede van de Pyreneeën wos Bonen den ôofstad van't groafschap Bonen en makte dêel uut van de Spoansche Nederlandn. Oundanks de Vlamsklienkende name was de stad ol van de vêertiend' êeuwe Franssprekend. 

## Beziensweirdigheedn
* Den oudn stad, up de plekke woarda 't ôorsprounkelik Romeins kamp laag. Doar is ook 't belfort te viendn.
* Stadsmeurn en kastêel (mè 't stadsmuseum). Êen van de winnige platsn in Vrankryk woardan middelêeuwse fortifikoasjes nog oungeschondn zyn gebleevn.
* Zêecenter Nausicaä : aquariums, tentôonstelliengn over zêefauna en aquacultuur.

In Bonen vound 't êeste Esperanto-weireldcongres platse in 1905, in 't byzyn van zyn uprichter, Ludovich Zamenhof. In moarte 2005 vound er een grôte herdenkiengsbyêenkomste platse.


File:Boulogne2.jpg|'t Standbèld in Auguste Mariette, een egyptoloog
File:Boulogne3.jpg|Porte des Dunes (pôorte in de stadsmeur) 
File:Boulogne4.jpg|Belfort
File:Boulogne_Chateau_Entree.jpg|Ingang van 't kastêel


## Geboorn in Bonen
* Godfried van Bouillon (1061-1100), kruusvoarder, was meugeliks van Bonen
* Pierre Danou (1761-1840), historicus en politicus
* Charles Augustin Sainte-Beuve (1804-1869), schryver en criticus
* Guillaume Duchenne (1806-1875), uutviender van d' elektrotherapie
* Auguste Mariette (1821-1881), egyptoloog
* Ernest Hamy (1842-1908), anthropoloog en etholoog
* Georges Mathieu (1921), schilder
* Jean-Pierre Papin (1963), oud-voetboller, coach van RC Lens
* Philippe Brunel (1973), voetboller
* Franck Ribéry (1983), voetboller
Frank Adam

**Frank Adam** (Brugge, 18 ogustus 1968) is een Vlamsn schryver die hoofzakelik theoater en filosofische tekstn schryft. Je begost in 1992 en is lid van de redactie van 't literair tydschrift *De Brakke Hond*. Je gift ook lesse an de schryversacademie in Brugge.

## Upleidienge
Adam studèrde Arabische, Griekse en Germoanse Toaln en Letterkunde.

## Carrière
Je begost zyn schryverscarrière in 2001 met 't verhoal *Waarom ik altijd nee zeg* (Querido) vo de vraagn van zyn zeuntje Dante te beantwôordn. In *Mijn mond eet graag spinazie maar ik niet* (2002, Querido) keek tjie deur d' oogn van een kleuter noa de rare weireld van de grôte mensn. Da boek wierd ook ommegezet toet een theoatervôorstellienge vo kinders. *De passie van de puber* leverdig' hem de *Prijs Knokke-Heist* up, vo 't Beste Jeugdboek van 2006. 

## Bibliografie
**Waarom ik altijd nee zeg* (2001,  Querido)
**Mijn mond eet graag spinazie maar ik niet* (2002,  Querido)
**Vensters, uitzichten op poëzie en muziek* (2002,  Davidsfonds/Infodok)
**Het grote Zwinvoorleesboek* (2004,  Davidsfonds/Infodok)
**Wakitchaga : de dood is een jager* (1992, De Geus) - Jeugdtheoater
**Waterman* (1993, De Geus) - Romang vo vulwassenn
**Sjirk, boek aan de Hebreeën* (1999, De arbeiderspers) - Romang vo vulwassenn
**Wat de ezel zag* / Klaas Verplancke (ill.) (2003, Davidsfonds/Infodok)
**De passie van de puber* (2006, Davidsfonds/Infodok)
**De Caïro Cahiers* (2007, Davidsfonds/Literair)
**Confidenties aan een ezelsoor deel twee: De Wereld* (2007, Davidsfonds/Infodok)

## Externe links
*Officiêle website
*Interview by Stadsomroep Brugge
BZK

De **BZK** of **Koninklijke Brugse Zwemkring** (in den omgank gekend ounder de lapname *Bazikos*) is een zwemclub die in 1905 is upgericht en die ounder andere training gift vo 't zwemmn, gesynchronisèrd zwemmn en woaterpolo. Z' organiseern ook de lang ofstandszwemwedstryd Brugge - Damme. 

Vor under traininge gebruukn ze de volgende zwemkommn:

*Stedelik zwemkom *Jan Guilini*, teegn d' Ezelpôorte in Brugge
*Provincioal zwemkom *Olympiabad*, in Sint-Andries
**KTA Zwembad*, in Sinte-Machiels

Bekende zwemmers die an de BZK verboundn zyn of gewist zyn:

*Brigitte Becue, vroeger by de Kortrykse Zwemkring, moa noa den BZK overgekommn achter een ontgoochelende prestoasje in d' Olympische Speeln van 1992 in Barcelona. Z' hèt hur uut de sport teruggetrokkn in 2004.
*Brian Ryckeman, begost in 2002 up internationoal vlak te zwemmn,  nog olsan actief. Je legt hem vôrol toe up de langn ofstand (10&nbsp;km).

## Externe koppelienge
*Koninklijke Brugse Zwemkring - Officiêle website
Kleuterschole

**Kleuterschole** is de name van 't sôorte ounderwys vo kienders vôor dan ze noa 't lager goan. Vroeger wierd dat ook de **bewoarschole** (van 't Frans *École guardienne*) of 't **fröbel** (achter den Duutsn pedagoog Friedrich Fröbel) genoemd, en in de volksmound de **papschole**.

De kleuterschole is d' êeste vorm van schoolupvoedienge woardan kienders in Vloandern noatoe kunn'n goan. De mêeste kleuterschooln hèn:
* een upvangsklasse vo de joungste kleuters (vanof dan ze 2 joar en zes moandn oud zyn). De kienders kunn'n beginn'n up êen van de volgende momentn: 1 september, achter den herfstvakanse, achter de Kerstvakanse, 1 februoari, achter de krokusvakanse, achter de Poasvakanse en achter 't lang weekend up 't ende van meie.
* êeste kleuterklasse: kleuters die da joar 3 joar wordn.
* twidde kleuterklasse: kleuters die da joar 4 joar wordn.
* derde kleuterklasse: kleuters die da joar 5 joar wordn.

Olhoewel dat er gin lêerplicht is vo kleuters, goan 95 toet 98% van de kleuters in Vloandern noa schole, meugeliks omdan crèchn vo kienders van 3 joar en ouder nie gesubsidièrd zyn. Vanof 2010-2011 goan kienders die noa 't lager willn goan moetn kunn'n toogn dan ze êen joar Nederlandstoalig ounderwys achter de rugge hèn. Dat is dus een verdookn vorm van lêerplicht vo 't derde fröbel.
Belgische astronautn

Twê **Belgische astronautn** zyn t' hope drie kêern in de ruumte gegoan, êen kê met een *Space Shuttle* en de twê andere kêern in een Soyuz.

## Dirk Frimout

Den êestn Belgischn astronaut is Dirk Frimout (° 21 moarte 1941 in Poperinge) die up 24 moarte 1992 in de ruumte gienk an bôord van de *Space Shuttle Atlantis* (vlucht STS-45), en werekwaam up 2 april 1992.

## Frank De Winne

Den twiddn Belgischn astronaut was Frank De Winne (° 25 april 1961 in Ledeberg) die up 30 oktober 2002 gelancèrd wierd an bôord van de Soyuz TMA-1. Je bleef 8 daagn an bôord van 't *International Space Station* en voerde doar ounderzoek uut in 't kader van de Odissea Missie, en kêerde were mè den Soyuz TM-34.
Up 27 meie 2009 gienk De Winne vo den twiddn kê in de ruumte, nu as commandant van de Soyuz TMA-15, den êeste kê dat een astronaut van 't *European Space Agency* (ESA) een ruumtevlucht commandèrde.

## Externe koppelienge
*Belgische astronauten