open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Arentshof

thumb|<center>De zudelikke pôorte tusschn de twi piloarn van de vroegere Woaterolle
**Arentshof** of ‘t Arentspark in Brugge is de noame van ’t park an ‘t Arentshuus, ’t classicistisch huus uut de 18e eeuwe van d’oadelikke familie Arents. ’t Ligt tusschn ‘t Groeningemuseum en Gruuthuse. 
Tout in de 17e eeuwe maktege ’t nog dêel uut van ’t Gruuthusedomein. 

In 1909 wierd den hof achter veel processn ounteignd. De latstn eigenoare was Aquilin Arents de Beerteghem. D’architectn L. Viérin en U. Salmon miekn ‘t park lik da ’t nu is en de Bonifaciusbrugge wierd gebouwd vor e verbiendienge t’hen over de Bakkersreie me Gruuthuse. 
D’r kwam ook e nieuwe zudelikke pôorte in Groeninge. Deur de pôorte ku je de gietyzern zwoane zien, die gemakt is deur E. Simonis. De kop van de zwoane wordt gestrêeld deur iederêen die doa passeert. 't Joartal 1867 d'r boovn wilt ollêne mo zeggn da 't beeld ton vo de Magdalenakerke stound.  

De toeristische peirdekoetsn kommn van den Dyver langs de nôordelikke pôorte ‘t park binn. Ze  ryen d’r deure no Groeninge tusschn de twi piloarn van de Woaterolle dan ze gevoundn hen by de groafwerkn round 1910, ip den hoek van de markt en de Philipstockstroate, en in 1912 in ’t park gezet hen. D’r neffest stoan d’r vier bronzn peirdebeeldn van Rik Poot (1987), die de verschrikkiengn van d'apocalyps vôornstelln: oorloge, dôod, ipstand en hounger. 

’t Pôortje in d’ôostmeur kwam ter in 1929 by den bouw van ’t Groeningemuseum. In ’t paviljoentje in ’n ôosthoek stoat er e kopie van e beeldje uut 1781, toegeschreevn an Pieter Pepers. ’t Is in 1972 gemakt deur de Brugschn beeldhouwer André Standaert en in 1974 angekocht deur ’t stad vo de Reiefêestn.

Reks he j’e schôon zicht ip Gruuthuse, met den oudstn gevel van 't Gruuthusehuus uut 1420, en  d’Onze-Lieve-Vrouwekerke. ‘t Is êen van de schonste plekkn van Brugge en de Bonifaciusbrugge ziet er middeleeuws uut, mo ’t is e voorbeeld van historisch romantisme. 

Rechtover 't Arentshuus stound 't koetshuus, die e vebouwienge zou gewist zyn van 't eigentlik gruuthuus, woa dat er gruutrecht most betoald wordn. 't Wierd ommegebouwd tout koetsmuseum en nu is e museumshop.


Ofbeeldienge:Arentshof Brugge.jpg|'t Arentspark met de beeldn van Rik Poot
Ofbeeldienge:Gruuthusehof 02.jpg|De Bonifaciusbrugge
Ofbeeldienge:Arentshof edit.jpg|De zudelikke pôorte met de gietyzern zwoane
1770

1767 - 1768 - 1769 - **1770** - 1771 - 1772 - 1773
't Joar **1770** is 't 70e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
* James Cook, Iengelschn ontdekkiengsreiziger, landt an Botany Bay in Austroalië. Je noemt hêel d’oostelikke kust New Wales, en j’eist ‘t gebied ip vor Iengeland.
## Gestorvn
;januoari
*8 - Jan Michiel Rijsbrack, Vlamschn beeldhouwer
52 v.Chr.

55 v.Chr. - 54 v.Chr. - 53 v.Chr. - **52 v.Chr.** - 51 v.Chr. - 50 v.Chr. - 49 v.Chr. 
't Joar **52 v.Chr.** is e joar in d' 1e êeuwe v.Chr. volgenst de christelike joartellienge.
## Gebeurtenissn
* Julius Caesar schryft de *Commentarii de bello gallico* (Verslag van de Gallische Oorlogen) in zeven boekn. Ols veldheer beschryft 'n de veldsloagn en de verwoestiengn. 't Werk makt e grôotn indruk ip d'inweuners van Rome.
Sent-Medoardskerke (Wervik)

[thumb|300px|right|De Sent-Medoarskerke vanof de brugge noa [Wervik-Zuud]]
thumb|right|De kerke zudelik beziene vanuut 't Pastoriestretje
De gotische **Sent-Medoarskerke** es één van de de grotste kerkn van West-Vloandern. Ze makt zy deel uut van de federoatie Wervik-Gilwe. 

## Architecteure en geschiedenisse
De bouw van de basilicoale kerke es begunn in de 14ste eeuwe en z'es zy ofgewerkt gewist round 1440. Doavoorn moet er e romoansche kerke gestoan hèin. 't Enigste da doa nog van overbluuft, es de romoansche crypte uut de 13e eeuwe.

De kerke es upgetrokkn in Boalegemse kolkzandsteen. Heur torre es 86 mèiters hoge. Den steenn top mèi den achtkantigen lanteirn es der moar in 1902 upgezet gewist.
't Koor en en deel van de kruusbeuke zyn in Scheldegotiek, de rèiste es in Broabantsn hooggotiek. 

Juste buutn de kerke stoat er en standbeeld uut 1926 gewyd an 't Hillig Erte.

## Interieur
Wuk da van binn surtout upvolt:
*epitoafn (grafreliëfs) uut de vichtienste eeuwe, geschendeerd binst den beeldenstorm up 15 ogustus 1566
*de kapelle van Diederik van Gherbode (vichtienste eeuwe), roadshere van de Bourgondische hertoogn. In die kapelle stoat er e gildekasse uut de 16e eeuwe.
*de andoenlikke moar zwoar geschendeerde gisant up de graftombe van ridder Ervé de Meriadech (vichtienste eeuwe)
*et offerblok "de sloave" (zeevntienste eeuwe)
*nen eekn preekstoel uut 1674
*nen barokkn biechtstoel uut 1724
*religieuze schilderyen:
***D'Hillige Familje*, deur Jacob van Oost de Jonge, ca. 1700 
***De Bekerienge van Paulus* en *De Verloochenienge van Petrus*, deur Jan van Orley, 1725 
***Hemelvoarte van Merria*, deur nen 17e eeuwschn Vlamschn meester 
***Sent-Antonius van Padua*, deur Dinonisio Flamingo, 16e eeuw

## Trivia
D'eertshertoogn Albrecht en Isabella hèin Wervik in 1608 bezocht en z'hèin zynder gezei dat er in heel Vloandern gin schondere kerke te vindn en wos. 

Sinsn 1964 es de kerke en beschermd monument.

## Externe koppeliengn
*Beschryvienge van de kerke up westhoek.be
Gisant

Nen **gisant** es en beeldhouwwerk woar da 'n dooin liggend es ofgebeeld. 

Gisants zyn en onderdeel van grafmonumentn. Ze zyn surtout upgekommn in de gotische periode moa doavoorn bestoundn z'ook ol. 't Word komt uut et Fransche *gésir* wuk da wil zeggn: plat liggn, olfdood liggn, begroavn liggn.

Bekende voorbeeldn in West-Vloandern zyn de proalgroavn van Maria van Bourgondië en eur voader Karel den Stoutn in de Onze-Lieve-Vrouwekerke van Brugge, olletwee uut et begun van de 16e eeuwe. 

Bekende voorbeeldn in Vrankryk:
*graftombe van den Bourgondischn hertog Filips den Stoutn in 't Paleis van d'hertoogn van Bourgondië in Dijon, Vrankryk (round 1400)
*graftombe van de landvoogdesse Margaretha van Oostnryk in d'Ouze-Lieve-Vrouwekathedroale van Bourg-en-Bresse (eestn hèilt 16e eeuwe)
*'t marmbern grafmonument van den hertog Frans II van Bretagne in de kathedroale van Nantes (16e eeuwe)

## Verwante termn
*adorant: oe den dooin God an 't anbiddn es ol rechtstoand 
*pleurant: treurende rouwfigeure up of teegn en graftombe
*priant: voorstellienge van ne dooin die geknield an 't leezn es

## Gallerie
Eiermarkt (Brugge)

thumb|<center>Den Eiermarkt, me veel volk ip de terrassen
[thumb|<center>De stadspompe ip den Eiermarkt  deur [Pieter Pepers (1761)]]
Den **Eiermarkt** van Brugge ligt achter de nôordkant van de markt en ’t Geernaartstratje en is styf gekend vo de toffe cafés me gezellige terrasjes, lik ’t Hof van Rembrandt, de Coolcat, de Pick, Ambiorix en de Cathedraak. 

D’r stoat e monumentoale woaterpompe uut 1761, gemakt deur Pieter Pepers. De lêeuw en den beir droagn ’t Woapnschild van Brugge.

D’oorsprounkelikke noame van den Eiermarkt was *Bergpoel*. In ’t begun van de 12e eeuwe, den tyd van Galbert van Brugge, was ’t e moerassig gebied, ’n poel woa da je kost in verdrienkn en woa dan d’r soms lykn van g’executeerdn in gesmeetn wierdn. De benoamienge Bergpoel blêef in gebruuk tout in ’t begun van de joarn 1600. Olgauwe begostn z’ook de benoamienge Eiermarkt te gebruukn, omdat ’t Beuterhuus doa stound. ’t Beuterhuus of de Beuterolle bestound doar ol in 1288. In 1404-1405 wierd d’olle herbouwd. 

Round 1539 en z’e nieuw Beuterhuus gebouwd in de Sint-Jacobsstroate, en verplatste ’t no doa. De stroatnoame *Boterhuis* herinnert er nog an. In 1580 was de Beuterolle an den Eiermarkt zo bouwvollig  dan ze ’t ofgebrookn en.
 
Ip den eiermarkt kost je beuter, koas en eiers koopn, mor ollêne de ryke kostn under da permitteern. Eiers wierdn nie iedere weke geetn en ze wierdn per stik en per gewicht verkocht. Margarine mocht van 1886 verkocht wordn mo dudelik apart van d’echte beuter. Melk wierd nie verkocht ip den eiermarkt. Melkvrouwn kwoamn de melk an huus briengn me twi metoaln melkketels an ’n houtn juk. Round 1945 zyn ze doamee gestopt in Brugge.

In 1786 en ze de Sint-Christoffelkerke ofgebrookn die doa stound tusschn de markt, den eiermarkt en ’t Geernaartstratje. 

’t Huus nr. 4, lienks ip den hoek, is 15e eeuws en nr. 5 dateert ook nog uut de middeleeuwn, mo ’t krêeg in ’t middn van de 18e eeuwe e bepleisterde klokgevel.

D’huuzn woarn in de 16e eeuwe eigndom van Godefroot Slabbaert, e commercant in o.a. Ôosters, Iers en Schots loakn, en êen van de belangrykste figeurn van de Brugsche protestantn. Zyn zusters vint Thomas Molinet was e belangrykn Iengelschn commercant. D’ huuzn van Slabbaert droegn in dien tyd de noamn *'t Groot Beerken* en *De Beer*. 

Slabbaert was êen van de winnige Bruggeliengn die ingienk ip Alva’s Road van Beroertn en je wierd gevangn gezet in ’t Stêen ip de Burg. Je kost  ountsnappn, mo drie van zyn bevryders wierdn g’arresteerd en g'executeerd. Slabbaert vluchtte no Londn en je kost mo were no Brugge kommn in 1578, ’t begun van de Calvinistische Republiek.

Verder an de zelfste kant stoat de stadsbibliotheke en reks ip den achterground ku je den achterkant van de stadsschouwburg zien.
Tabouret

thumb|<center>E tabouret met drie pekkels
E **tabouret** is e meubel vor ip te zittn. ’t Is e sôorte stoel moa zounder leunienge.

Tabourets en over ’t algemêen drie of vier pekkels. D’r bestoan ook sôortn met één of twèe pekkels die gebruukt wordn by ’t melkn van koeien. 

In de middelêeuwn wierdn tabourets en bankn ’t mêest gebruukt vor ip te zittn. Tout in de 16e êeuwe woarn stoeln allêne moa gebruukt deur de elite.
Basilica

thumb|right|Typisch groundplan van en basilica
[thumb|right|De Basilica van Constantyn in [Trier uut 310.]]
De **basilica** wos oorsprounkelik e Romeins burgerlik hallegebouw bedoeld vo oopnboar gebruuk. 

## Romeinse basilica
De Romeinse basilica wos multifunctioneel. Ze wos zy gebruukt lik overdekte maart, lik halle vo commerce t'houdn, vo rechtszittiengn, vo legeroefeniengn enz. Meer in 't olgemeen wos en basilica dus en verzoamelplekke, nogol dikkers in 't verlengde van e forum.

Et groundplan van en basilica es ne rechthoek da in de lengte in drie stikkn es geschid deur twee reekn zuuln. Die stikkn noemn me **beukn**. En basilica es dus e **driebeukig** gebouw. 't Middnste stik, de middnbeuke, es meestol 't bridste. De twee zystikken zyn de zybeukn. De drie beukn van Romeinse basilica hèin deurnban dezelst hogte.

In 't verlengde van de middnbeuke es d'r en holve rounde, de absis (of apsis). Da wos de plekke woa dat de zetel van de rechter stound.

Ne plafong wos gemakt van houtnde bolkn (nog gin gewelvn).

## Christelikke basilica (4e-7e eeuwe)
Mèi d'upkomste van 't christndom an 't ende van 't Romeins Ryk kwoamn de christelikke mienschn mèi hounderden t'hope in die basilica vo te getuugn over 't gene dan ze g'hoord haddn en vo da vodder te vertelln. Ook achter da 't Romeins Ryk uut mekoar wos gevolln, bleevn de christn by de bouw van nieuwe tempels et basilicoale groundplan gebruukn. De absis kwom toun de plekke achter 't outoar woa da de zetel van 'n bisschop stound. 

By christelikke basilica wos d'hoofdbeuke deurnban hogger dan de zybeukn, zo kost'er lucht van de veinsters die vanboovn in d'hoofdbeuke zoatn (de boovnluchtn) na binn kommn.

De bouwstyl van die basilica es loater, vanof de romoansche stylperiode, olgemeen gevolgd gewist vo de bouw van nieuwe basilicoale kerkn.

[left|thumb|De Santa Sabina in [Rome (ofgewerkt in 432) es één van de vroegste christelikke basilica's.]]
1776

1773 - 1774 - 1775 - **1776** - 1777 - 1778 - 1779
't Joar **1776** is 't 76e joar in de 18e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Gebeurtenissn
;juli
*4 – *Declaration of Independence*. De Verênigde Stoatn van Amerika wordn onafhankelik. Dertien kolonies in ’t Ôostn van Nôord-Amerika verkloarn under onafhankelik van Iengeland. 4 juli wordt de nationale fêestdag.
Stoel

E **stoel** is e sôorte meubel vor ip te zittn met e rikleunienge en soms ook me twi oarmleuniengn. Stoeln zyn normaal gezien gemakt vor één persôon. Z’en e zitvlak en over ‘t algemêen vier pekkels moa soms zyn d’r ook minder. De mêeste stoeln zyn ountworpn vor oungeveer 120 kilogram te kunn droagn. Sommigte stoeln kunn rounddroaien en ter zyn d’r ook die ip wieltjes stoan.

E stoel zounder rik-en oarmleuniengn wordt e tabouret genoemd. 
## Sôortn stoeln
* Keuknstoel
* Bureaustoel
* Barstoel
* Kienderstoel
* Kerkstoel
* Trôon
* Strangestoel
* Karre
* Plôoistoel
Basilicoale kerke

[thumb|D' [Illig-Bloedbasilieke is gebouwd in de 12e êeuw]]

En **basilicoale kerke** es e religieus gebouw woavan dat et groundplan gebaseerd es up da van en Romeinse basilica. Die maniere van bouwn stoat tegenover centroalbouw woa dat et gebouw symmetrisch es upgezet round e centroal punt.

## Upbouw van basilicoale kerkgebouwn
Zukke kerkn hèin:
*e rechthoekig driebeukig groundplan
*en hoge, bree middnbeuke 
*twee klindere zybeukn die smoller en ligger zyn dan d'hoofdbeuke
*één of meer absiden die mèi 'n tyd in 't verlengde kwoamn te liggn van e priesterkoor
*middnbeuke en zybeukn zyn geschid deur scheeboogn

De middnbeuke es de luchtbeuke. De boovnluchtn zorgn vo verluchtienge in de kerke eur middnschip.


Ofbeeldienge:San_Martin_de_Fromista-Planta.jpg|Groundplan van e basilicoale kerke
Ofbeeldienge:Coupe.cathedrale.Poitiers.png|Dwarsdeursnee van de kathedroale van Poitiers, Vrankryk. De middnbeuke komt hogger dan de twee zybeukn


## Variantn
D'r bestoan verschillige variantn van basilicoale kerkn lik hallekerkn, oe middnbeuke en zybeukn even groot zyn, en zoalkerkn, oe 't gebouw gin zybeukn en hèit.
Orlando di Lasso

thumb|<center>Orlando di Lasso
**Orlando di Lasso** (Bergn (Mons), 1532 - München, 14 juni 1594) was e Zuud-Nederlandsche componist.
 
Je wierd ook *Orland di Lassus*, *Orlandus Lassus*, *Roland de Lassus* of *Roland de Lattre genoemd*.

Je volgde muziekounderwys in Itoalië tout in 1550 en in 1553 wierd 'n kapelmêester in Rome. 

In 1554 gienk 'n ip reize deur Frankryk en Iengeland en in 1555 kêerdege tie were noa de Nederlandn en je blêef 'n ende in Antwerpn.

In 1556 makte hertog Albrecht V van Beieren hem lid van d' hofkapelle in München. Vier joar loater wierd 'n doa leider en je blêef da tout an zyn dôod. 

Je schrêef mêer of 1500 kerkelikke werkn en mêer of 700 weireldlikke. Je was één van de productiefste componistn van zyn tyd. Zyn oeuvre omvat polyfone magnificatcomposities, messn, de beroemde vuufstemmige boetpsalmn, madrigalen, canzones en chansons.
## Externe koppeliengn
* Partiteure van Haec quae ter triplici cecinerunt ordine
* Partiteure van Justus es Domine
* Partiteure van Matona mia cara
14 juni

**14 juni** is den 165stn dag van 't joar (166stn dag in e schrikkeljoar) in de Gregorioansche kalender. 't Volgn nog 200 doagn toet 't ende van 't joar.
## Geboorn
* 1934 - Mieke Telkamp, Hollandsche zangeresse
* 1946 - Donald Trump, 45ste president van de Verênigde Stoatn  
* 1953 - Lieve Joris, Vlamsche schryfster
* 1961 - Boy George, Iengelsche zanger
* 1969 - Steffi Graf, Duutsche tennisster
* 1977 - Sidney Lammens, West-Vlamsche foetballer
## Doodgegoan
* 1594 - Orlando di Lasso, Woalsche compositeur van in den tyd van de Zuudelike Nederlandn
* 1924 - Emile Claus, West-Vlamsche kunstschilder
57 v.Chr.

60 v.Chr. - 59 v.Chr. - 58 v.Chr. - **57 v.Chr.** - 56 v.Chr. - 55 v.Chr. - 54 v.Chr. 
't Joar **57 v.Chr.** is e joar in d' 1e êeuwe v.Chr. volgenst de christelike joartellienge.
## Gebeurtenissn
* Julius Caesar versloat de Keltische Belgae an de Aisne. België was in dien tyd e dêel van Romeins Gallië.
Basilieke

E **Basilieke** is e kerke mè bepoalde privileges, die e rooms-katholiekn êretitel gekreegn hèt van den paus. Den term komt van Basilica, de bouwkundign term uut de klassiekn Oudheid.

Kyk noa Basilicoale kerke vo ‘t bouwkundig artikel.

## Basiliekn in België (officieel 27)

## Externe koppelienge
*Lyste van basiliekn in de weireld
Pantheon

thumb|right|Et Pantheon van buutn geziene
thumb|right|Et koepelgewelf van binn geziene
Et **Pantheon** es één van de beroemdste tempels in Rome uut 'n tyd van 't Romeins Ryk. Et architecturaal belang d'rvan es moeilik 't overschattn.

## Functie
Et Pantheon et gebouwd gewist tusschn 118 en 125 n.C. Veel Romeinse tempels woarn gewyd an één bepoaln god of godinne, moar et Pantheon wos d'r vo olle goodn. Da expliqueert de noame, want *Pantheon* komt uut et Grieks en wil zeggn *gewyd an olle goodn*.

## Upbouw
't Pantheon es nen koepeltempel da bestoat uut e voorportoal en den eigenlikkn tempel.

Up de fries van 't voorportoal stoat ne tekst in grote brounzn letters:
M.AGRIPPA.L.F.COS.TERTIUM.FECIT
Dat es d'ofkortienge van et Latyn: *Marcus Agrippa, Lucii filius, consul tertium fecit*.
Da wil zeggn: Marcus Agrippa, zeune van Lucius, vo 'n derdn kee consul, et et gebouwd.

't Gebouw et wel gezet gewist binst de regerienge van keizer Hadrianus moa vervieng nen oudern tempel uut 'n tyd van keizer Agrippa. De tempel es helegansn bewoard gewist, wuk da je styf letter tegenkomt by gebouwn uut 'n antiekn tyd.

Et meest upvollende kenmerk van den tempel es de rounde koepel. Want de meeste Romeinse tempels woarn rechtoekig, dat addn de Romein ofgekeekn van d'Oude Griekn. Dienen koepel, gemakt uut beton en met nen diameiter van moar liefst 43 meiters breed, wos en styf vooruutstrevende constructie. Achter de vol van et Romeinse Ryk et et tout 1434 gedeurd tegen dan ze were en constructie van die grotte kostn realiseern.

De koepel et en caissongewelf. An 'n binnkant van den koepel zyn d'r caissons of cassettes (uutspoariengn) weggeloatn gewist vo 't gewicht en 'n druk te vermindern. De caissons kommn klinder noa boovn toe, voe de koepel noa boovn toe lichter te moakn.

De tempel et gin veinsters. D'enigste openienge es e gat in de koepel woa da zowel de zunne lik de rin binn kut kommn.

700px|Panoramafoto van binn getrokkn
Uze-Lieve-Vrouwekerke (Zunnebeke)

[thumb|300px|right|D'Uze-Lieve-Vrouwekerke van [Zunnebeke]]
D**'Uze-Lieve-Vrouwekerke** van Zunnebeke es d'eerste kerke in art deco die achter 'n Eestn Weireldoorloge gebouwd et gewist.

## Bouw
De kerke es gezet gewist in 1924. Z'es zy anziene lik et eerste modern religieus gebouw van België. 'n Architect wos Huib Hoste. Je wos em angesteld vo 'n erupbouw van de hele gemeente die binst 'n oorloge compleet kapotgeschootn wos.

PM 134654 B Zonnebeke.jpg
PM 134641 B Zonnebeke.jpg
Onze-Lieve-Vrouwekerk (Zonnebeke) 16.JPG
PM 134676 B Zonnebeke.jpg


## Uutzicht
De kerke et e traditioneel basilicoal groundplan. De twee zybeukn zyn styf smol want de centroale middnbeuke pakt bykan olle plekke in. De kerke et één westertoorn die up eur eigen stoat.

't Gebouw es gemakt van briekn, et dak van betong. De betong spantn keun je van binn goed ziene.

De zokkel bestoat uut verschillige kubische structuurn. Wuk da vodder upvolt, es 't gebruuk van blokkn nateursteen vlak neffers de briekn roundboogn.

PM_134668_B_Zonnebeke.jpg
PM 134685 B Zonnebeke.jpg
PM 134691 B Zonnebeke.jpg
PM 134671 B Zonnebeke.jpg
Middnbeuke

200px|right
thumb|left|De middnbeuke van de kathedroale van Amiens, Vrankryk (13e eeuwe)
De **middnbeuke**, **hoofdbeuke**, **middnschip** of kortweg 't **schip** es de grote langgerekte plekke van binn in de meeste kerkn woa dan de meeste mienschn keunn zittn. 

By basilicoale kerkn hèi je drie beukn: de grote centroale middnbeuke en twee klindere zybeukn, geschid deur arcades. De zybeukn zyn deurnband klinder dan de middnbeuke. Moa soms zyn de zybeukn à peu près even hoge en even breed lik de middnbeuke. Zukke kerkn noemn me hallekerkn.

De meeste romoansche en gotische kerkn zyn kruuskerkn. Da zyn kerkn met 't groundplan van e (Latyns) kruus. In da geval lopt er tweistn deur de middnbeuk en dwarsbeuke of **transept**. De kruuschienge of de **vierienge** es 't stik woa da de middnbeuke en de dwarsbeuke mekkoar kruuschn. By centroalbouw gebaseerd up et plan van e Grieks kruus zyn de middnbeuke en et transept even lank.

E zoalkerke es en kerke die gin dwarsbeuke en gin zybeukn en hèit.

Middnbeukn loopn ossan van 't westn noa 't oostn. In 't verlengde van de middnbeuke ligt et koor. Soms ligt 't koor achter en ofsluutienge, et doksoal.
1532

1529 - 1530 - 1531 - **1532** - 1533 - 1534 - 1535
't Joar **1532** is 't 32e joar in de 16e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
*Orlando di Lasso

‎
Zybeuke

right|200px
De **zybeukn** zyn de zykantn van e meerbeukige kerke die an weerskantn van de middnbeuke liggn. Ze zyn zynder geschid van de middnbeuke deur scheeboogn.

Zybeukn zyn deurnban smoller en ligger dan de middnbeuke. E kerke woa dan de zybeukn even hoge en even breed zyn lik de middnbeuke es e hallekerke.
Arcade

En **arcade** es e boge da gedreegn es deur twee zuuln. Moar meestol sloat 't word *arcade* up ne deurgank of ne wandelgank da overdekt es deur e reke boogn of gewelvn die up zuuln rustn. Toun spreekn me van e **galery** of **goandery**.

Meer specifiek binn den context van gotische kerkgebouwn es en arcade 't ounderste deel van de twee meurn die de zybeukn scheen van de middnbeuke. Me spreekn toun van scheeboogn. 

Specioale sortn van arcades:
*e **blende arcade** es gebouwd tegen ne meur en hèit ginnen deurgank
*e dwerggalery es e klene lege arcade mèi ne loopgank die lanks enen kant oopn es
Scheeboge

thumb|right|De scheeboogn in de kathedroale van Amiens
De **scheeboogn** in gotische kerkn en kathedroaln es de arcade in 't ounderste deel van de meur da de zybeukn schidt van de middnbeuke. 

By kerkn met ne driedeligen upstand hèi je boovn de scheeboogn nog et triforium en de boovnluchtn.
Triforium

**Vetgedrukte tekst**[thumb|right|E gloazn triforium in den dom van [Keuln]]
Et **triforium** es ne loopgank in de meur tusschn de middnbeuke en de zybeukn van romoansche en gotische kerkgebouwn. Vanof de ground bekeekn, ziet et d'ruut lik e dwerggalery da ounder de boovnluchtn zit. Et triforium zit bachtn die dwerggalery. Oe der ginnen gank en es, noemn me 't en **blend triforium**.

Dat es nog en overbluufsel uut 'n tyde van de Romeinse basilica. Die galery wos toun gebruukt vo commerce te doen en vo te discuteern. Loater es et en decoratief element gekommn.

In de hooggotiek (13e-14e eeuwe) gebruuktn ze surtout et **gloazn triforium** vo meer lucht na binn te trekkn en 't zo kloarder te moakn. In de loatn gotiek (15e-16e eeuwe) makten ze de boovnluchtn veel grodder en viel et triforium helegansn weg (tweedeligen upstand).

Dwerggaleryen zyn typisch vo de romoansche kunste. 't Es doamei dan ze dikkers van roundboogn zyn voorzien, ook in gotische gebouwn.
[thumb|left|Et triforium in Malmesbury Abbey in Iengeland, tusschn de [boovnluchtn en de scheeboogn]]
Tribune

thumb|right|Ge kut tribunes van buutn erkenn an de dubbele reke vèinsters in de zybeukn (kathedroale van Laon, Vrankryk, 12e eeuwe)
[thumb|right|De tribunes boovn de [scheeboge|scheeboogn lanks 'n kant van de dwarsbeuke in de kathedroale van Noyon, Vrankryk (12e eeuwe)]]
E **tribune** es en oopn verdiepienge woa da 't vook kut zittn.

In 't gevol van e romoans of gotisch kerkgebouw es e tribune de verdiepienge boovn de zybeukn. Oorsprounkelik wos datte en hoge zitplekke vo d'hoggere geestelikeid.

In de gotiek vind je tribunes were by kerkn mèi nen vierdeligen upstand. Ze zittn toun tusschn et triforium en de arcade mèi de scheeboogn. Ne vierdeligen upstand es typisch vo d'overgangsperiode van romoans noa gotiek. Tribunes goa je dus ollene ziene in gebouwn die in de vroegn gotiek (1140-1200) gezet hèin gewist. Vanof de hooggotiek volln de tribunes weg en kommn de boovnluchtn e heel stik grodder vo meer lucht na binn te keunn trekkn.

[thumb|450px|left|Tribunes boovn de [scheeboge|scheeboogn in de kathedroale van Laon, Vrankryk]]
Rystepiet

thumb|<center>E potje rystepiet
**Rystepiet** is e miengelienge van selderyzoad me keuknzout of zêezout.

‘t Wordt gebruukt in de keukn in soepe, tomattesause, stoverie en salades in de plekke van zout. ‘t Gift e stevige smoake.

‘t Is een belangryk ingrediënt in de cocktail Bloody Mary en ‘t wordt ook gestrôoid ip bloksjes koas vo te serveern by den aperitief.
## West-Vlamsche noame
Volgens dr. Frans Debrabandere komt de West-Vlamsche noame *rystepiet* van *’t ryzn van de piet*, omda selderyzout de seksuele gouste zoudt ipwekkn.
thumb|left|<center>Selderyzoad
Boovnlucht

thumb|right|De boovnluchtn in de kathedroale van Amiens
De **boovnluchtn** zyn d'hogste grote vèinsters in de luchtbeuke van e gebouw.

By romoansche en gotische kerkn zittn de boovnluchtn vanboovn in de meur die de zybeukn van de middnbeuke schidt, tegen de gewelvn.

By hallnkerkn èi je gin boovnluchtn omdan de zybeukn even hoge zyn lik de middnbeuke.
left|thumb|De boovnluchtn van buutn geziene (kathedroale van Amiens)
Luchtbeuke

[thumb|right|De luchtbeuke met de [boovnluchtn in de kathedroale van Reims]]
De **luchtbeuke** es de beuke die 't meeste lucht trekt. By gotische kerkn es datte nogol dikkers de middnbeuke.
Tuundag

**Tuundag** (AN Tuindag) is de kerremesse in 't begun van oegst olle joare in Yper. 

## Oorsproung
Die feeste bestoat ol van 1383. In  dien tyd zyn d'Iengelsche tegoare mit de Gentenoars Yper kommn attaqueern. Ze woarn doa toene styf ryke en goe moat mit de Franschn keunink. Ze woarn toen zelfst anangers van de Franschn paus Urbanus beest dan d'Iengelsche en de Gentnoars vor en andern paus woarn. Vo nunder woarn d'Yperliengn ketters en 't is doadeure dan z'Yper attaqueerd hen. 

D'Iengelsche ze geloofdn ol 't gene dan de Gentnoars nulder wysmaktn. Heel 't spel e gienk mar enigte doagn deurn. Ja, enigte doagn! Weekn aneen en ze eprobeerd om in 't stad binn te groakn. Ma de die van Yper lietn nunder nie doen. De soldoatn van 't stad ieldn de wachte up de vestn en ol wuk dan ze probeerdn om over de vestn te groakn, mislukte. Achter en ende begost 't slicht were te moakn en d'Iengelsche en de Gentnoars woarn zoppnde nat, nunder tentn vieln in en ze 'n addn gin eetn nie mi. Up 't ende van 't spil grochtn ze 't broaknde moe en giengn ze were nar uus. De Gentnoars en nog ier en doar en ofstee en e poar prochies leeggeschoupt up route nar uus, kwestje van toch etwot te kunn togen an 't wuuf os je tuuskomt. D'Iengelsche zyn nar Calais vertrokkn en vandoa were 't woater over. Nunder grootn commandant was e bisschop, Hugh De Spenser. Ze kwoamn van e koale reize tuus, z'an nietn mei.

## Procesje
D'Yperliengn addn beest d'attaque olledoage procesje espeeld voo Nuuze Lieve Vrouwe van de Vestn en ze zeidn dat deur neur was dan d'andere Yper nie addn kunn pakkn. 't Is doavoorn dan ze van toen of an olle joare procesje ieldn up 'n twiddn zundag van oegst en dat 't kerremesse wos in 't stad.

In 't begun stound da beeld in de kerke van de Recollecten, e sorte van Franciscanen. Zyder mostn der voorn zorgn e ze droegn 't ook in de procesje. Mit de Fransche revoluusje is 't toen estopt. 't Is ma were begunn achter 1814, os de Fransche weg woarn. Juste voo 'n andern oorloge woaren 't de nunn van de Lamottn die 't beeld droegn. 

De procesje goat ol lange nie mir uut. 't Is ollene nog e gebedstocht up de vestn. De kerremesse is 't er wel nog, olle kere voo twee weekn stoat de mart vul.

## Betekenisse
1383 was eigntlik 't begun van 't ende voo d'Ypersche loakncommerse. De buuteprochies woarn helegans plat esmeetn en up ebrand en 't werkvolk dat doa wunde is ollemoale veruusd na de prochies in 't rounde of nar Iengeland. 't Wos edoan mit de derde grotste stee van de Vloanders.
Aperitief

thumb|<center>Aperitief vo vuve
Een **aperitief** is een alcolische drank die vo ’t eetn geserveerd wordt vo den appetyt te stimuleern. 

Voorbeeldn zyn Martini, Cinzano, Gancia, Sherry, Campari, Kir, moar ook cocktails lik Mojito wordn gebruukt. 

’t Woord komt van ‘t Latyn *aperire* wat da *open doen* wil zeggn.

By den aperitief wordn d’r allerhande klêne haptjes geserveerd lik toastjes, nutjes, bloksjes koas, salami, olyvn, chips, fruut en groensels.
Kruus

right|Een Latijns kruis
Et Latyns **kruus** (**†**) es surtout gekend lik christelik religieus symbool.

Da symbool verwyst noa Jezus die deur de Romeinn an 't kruus es gesleegn en d'r an es doodgegoane. De kruusigienge wos de dôodstraffe van de Romeinn voe sloavn en criminels dien in under oogn ne serieuzn misdoad addn begoane. 

Den dood an 't kruus es één van de wreedste, pynlikste doodstraffn. Ze sloan noagels in d'oarms en loatn 't lyf toun en ende angn binst dat et troage en pynlik uut mekkoar trekt, tot da 'n veroordeeldn doodgoenk. Os 't moeste zere goan, sloegn ze d'oarms en de beenn van den gekruusigden kapot. 

Der es discuusje over wuk vo kruus dan de Romeinn en gebruukt by Jezus. Want dikkers wos da kruus nie meer dan e bolke dan z'in de ground stoakn. Soms makten ze e dwarsbolke vaste an die poale zoda je 't bekende kruusteekn (†) kreeg. Moa istorici goan der nu van uut dan de Romein gin zuk kruus gebruuktn moar wel en T-vormig kruus, met de dwarsbolke dus vanboovn up de verticoale bolke.

## Zie ook
* Grieks kruus
Grieks kruus

right|250px
E **Grieks kruus** es en kruus woavan da de vier oarms dezelste lengte hèin.

Da kruus es veel gebruukt in de orthodoxe kerke. 't Es doamei dan ze van 't Grieks kruus spreekn, in tegenstellienge tout et Latyns kruus van de katholiekn.

't Grieks kruus komt voorn in 't officieel woapn van Grieknland en Malta, en in de vlagge van Zwitserland. 't Kruus up die vlagge hèit Henri Dunant overgepakt lik symbool vo 'r Roo Kruus.

## Zie ook
* Latyns kruus
Centroalbouw

[right|thumb|250px|De San Vitale basilieke in [Ravenna uut de 6e eeuwe]]
thumb|right|250px|Platteground van de San Vitale
**Centroalbouw** es de maniere van bouwn woaby da 't groundplan van 't gebouw e regelmoatige figuere voorstelt round ne fictievn asse. Da kut ne cirkel, e Grieks kruus, e vierkant of nen achtoek zyn.

Die maniere van bouwn stoat tegenover die van basilicoale kerkn dien en langwerpig groundplan van e Romeinse basilica hèin.

En kerke gezet volgens centroalbouw es meestol overdekt deur ne koepel moar nie osan. Oe da 't gevol es, spreekn me van en koepelkerke.

## Oorsproung
Centroalbouw wos oorsprounkelik toegepast by doopkapelln en mausolea uut 'n tyd van d'Oude Griekn en by de Romeinn. 

In de Byzantynsche architecteure, die g'evolueerd es uut de Romeinse, hèit centroalbouw osan vele gebruukt gewist. De Karoliengers hèin die traditie langs uze kantn voorsgezet. Dienen bouwtrant hèit hem toun nie mee vodder ountwikkeld.

## Voorbeeldn
***Romeins**: de Aya Sofia in Istanbul, Turkeye, gezet ounder keizer Constantyn den Grootn in de 4e eeuwe
***Byzantyns**: de basilieke van San Vitale in Ravenna, Itoalië, uut de 6e eeuwe
***Karolingisch**: de paltskapelle van Aken, Duutsland, gebouwd round 800
Bulgareye

**Bulgareye** (Bulgoars: България, *Bălgaria*),  officieel de **Republiek Bulgareye** (Bulgoars: Република България, *Republika Bălgaria*), is een Oost-Europees land. D'r weun mêer of 7 miljoen menschen en 't het een oppervlakte van 110.900&nbsp;km². 'n Hoofdstad is Sofia. Bulgareye is sedert 1 januoari 2007 lid van d' Europeesche Unie.

Bulgareye grenst an vuuf andere land'n: Roemenië in 't noord'n (vo 't grotste deel langst de riviere den Donau), Servië en Noord-Macedonië in 't west'n en Griekeland en Turkeye in 't zuud'n. In 't oost'n van 't land ligt de Zwarte Zee.
thumb|left|Koarte van Bulgareye

## Dêelgebiedn
Bulgareye is en unitaire stoat die bestoat uut 27 *oblasti* (provinsjes) die allemolle de noame droagn van hunder hoofdstad. De provinsjes zyn ounderverdêeld in 264 gemêentn.
## Cultuur
### Weirelderfgoed
In Bulgareye stoan der 9 plekk'n ip de weirelderfgoedlyste van den UNESCO.
*Boyanakerke in Sofia
*Ruter van Madara
*Rotskerk'n van Ivanovo
*Thracisch graf van Kazanlak
*Oud center van Nessebar
*Nateurreservoat Srebarna
*Nationaal park Pirin
*Rilaklooster
*Thracisch graf van Sveshtari

Ofbeeldienge: Madara Rider.jpg |Ruter van Madara
Ofbeeldienge: Basarbovo Monastery S.jpg |Rotskerke van Ivanovo
 Ofbeeldienge: Church Monastry Rila.jpg |Rilakloôster
Woaterspuger

thumb|Woaterspuger an de collegioale Sint-Moartnskerke van Colmar in Vrankryk da ne jood voorstelt da 't gat van den duvel an 't lekkn es.
Ne **woaterspuger**, of **gargouille** in 't Frans, es en functioneel en decoratief element an de doakn van hoge gotische gebouwn. 

Woaterspugers zyn functioneel omdan ze zynder 't rèinwoater van de doakn ofvoern zounder dat et lanks de meurn na beneen lopt en nattigheid kut geevn. Ze zyn decoratief omdan ze bykans osan kluchtige, fantastische ofbeeldiengn zyn van persoonn, beestn of mounsters. 

Kerkn en kathedroaln zyn van binn hillige, gewyde plekkn moar an 'n buutnkant kreegn de bouwermeesters vry spel. Woaterspugers woarn de bouwelementn by uutstek voe under fantasatie te toogn en voe te lachn mèi de geweune mienschn of mèi de geestelikkn. Juste doadeure zyn woaterspugers getuugn van de fantasie van de middeleeuwsche mienschn.

Typische figeurn die ofgebeeld woarn lik woaterspugers:
*simpele mienschn, boern
*de bouwvakkers zevve
*geestelikkn - voe te toogn dan ze zynder ook nie osan even katholiek en woarn
*joodn - die in de middeleeuwn dikkers et mikpunt van spot woarn
*exotische beestn - e verwyzienge noa de kruusvoartn uut dienen tyd
*duvels en mounsters - vo de geweune mienschn benauwd te moakn


Ofbeeldienge:Waterspuwer Onze-Lieve-Vrouwekerk Kortrijk.JPG|Woaterspuger an d'Ouze-Lieve-Vrouwekerke van Kortryk
Ofbeeldienge:Sintjangargoyle.jpg|Woaterspuger an de Sint-Janskathedroale van Den Bosch, Olland
Ofbeeldienge:Munster Freiburg Woaterspuger.jpg|Woaterspugers up de Munster van Freiburg, Duutsland
Ofbeeldienge:Gargoyle depicting Hodgetts, Chichester Cathedral.jpg|Woaterspuger an de kathedroale van Chichester, Iengeland
Vestienge

thumb|right|Luchtfoto van de vestienge van Bourtange in provincie Groniengn, Olland
In nuze streke zyn der ier en doar nog **vestiengn** of **vestn** te bekykn, uut verschillnde tydn. Dat artikel gift en overzicht van de soortn vestiengn en oe dan ze zynder ountstoan zyn.

## Voo dan de Romeinen ier kwoamn
In dienn tyd weundn der ier ma winnig menschn, voorol up d'oogste plekkn, glik de Kemmelberg. Voo de reste was 't ier in West-Vloandern surtout mooras, bus en woater. An de zee, die toune vele dieper 't land in gink (Diksmude zat ounder woater), weundn der vele menschn up klene eilandjes woa da ze zynder leevdn van 't visschn en van zout te kookn. Round nunder huzetjes addn ze stoakn stoan mit schermn va wulgetakkn, kwestje va de wilde beestn buutn 't oudn. Da woarn d'eeste versterkiengn.

Grote chefs addn grodder uuzn en z'addn ook betere versterkiengn der roundn. Up sommigste plekkn woarn ter styve grote fortn, boovn up rotsn, plateaus en bergn. Ier in 't noordn, nie verre van Boulogne is 't er nog zuk en fort.

## De Romeinn
Round 60 vôorn Christus kwaamn de Romeinn in nuze streekn an, me nundern belangrykn generoale Julius Caesar. Deur da 't ier toune enigste zomers nogol droge ewist wos, kostn de Romeinen ier de boas speeln. Z'en ier nie vele achtereloatn, buutn enigste routn. Van nunder fortn is ter nietn overebleevn. Ter zyn wel schone modelln te zien in den Archéodrome, langst d'ottostroade naa 't zuudn, in de Bourgogne. 

## De dounkerste tydn
Oz de Romeinen ier wegegoan zyn en de Frankn, de Saksn en de Friezn nunder plekke epakt.
Catherine van Valois

**Catherine van Valois** of **Catherine van Vrankryk** (1428 - Brussel, 13 juli 1446) wos de twidde dochter van Karel VII van Vrankryk en Marie van Anjou. 

Ze wos zy 't eeste wuuf van den Bourgondischn hertog Karel den Stoutn woa da ze zy up 19 meie 1440 mei getrouwd es. Ze wos zy toun twolf joar, en Karel zeevn. Z'hèin zynder gin jounges g'hed.

Z'es zy begroavn gewist in de Sint-Michiels en Sint-Goedelekathedroale van Brussel in augustus 1446.

Karel den Stoutn es hertrouwd in 1454 mèi Isabelle van Bourbon en es hertog van Bourgondië gekommn in 1467.

## Referesjn
Absis

right|200px
thumb|left|Absis in den Sint-Patrokli dom van Soest, Duutsland
Nen **absis** (mv. absiden) of **apsis** es nen holfroundn of veelhoekigen uutbouw van 't koor, de middnbeuke of de zybeukn van kerkgebouwn.

Den absis komt nog van de Romeinse basilica. Da wos de plekke woa dat de zetel van de rechter stound.

Den Romeinsn keizer Constantyn den Grootn, den eestn christelikkn keizer, liet in de vierde eeuwe d'eeste kerkgebouwn zettn mèi nen absis. By die christelikke basilica, en loater ook by romoansche en gotische kerkgebouwn, kwom da toun de plekke woa da de zetel van 'n bisschop en 't outoar stound.

Oorsprounkelik han romoansche gebouwn 't zelste groundplan lik basilica. Dat es veranderd deurda kloosterliengn, die dichte by 't outoar wildn ziengn, meer plekke nodig han. Z'hèin plekke bygemakt deur 'n absis na 't oosten te verplekkn. De plekke die zo vry kwom, het koor, wos bedoeld vo de monikkn en pasters hunder liturgie.

't Word absis es surtout gebruukt by romoansche gebouwn. In de gotiek, woar da round de absis ne koorommegank bykwom, noemn ze datte de koorsluutienge.
thumb|Uutbouw van den absis van de 13e eeuwsche Sint-Bonifatiuskerke van Treffurt, Duutsland
1437

1434 - 1435 - 1436 - **1437** - 1438 - 1439 - 1440
## Geboorn
* Isabelle van Bourbon

## Gestorvn
;december
* 9 - Sigismund van Luxemburg
1454

1451 - 1452 - 1453 - **1454** - 1455 - 1456 - 1467
## Gebeurtenissn
;oktober
*30 - Uwelik van Karel den Stoutn mit Isabelle van Bourbon in Rysel
1440

1437 - 1438 - 1439 - **1440** - 1441 - 1442 - 1443
## Gebeurtenissn
;meie
* 19 - Uwelik van Karel den Stoutn mit Catherine van Valois in Sint-Omaars
1468

1465 - 1466 - 1467 - **1468** - 1469 - 1470 - 1471
## Gebeurtenissn
;juli
* 9 - Uwelik van Karel den Stoutn mit Margaretha van York in Brugge
Seldery

**Seldery** of **selder** (*Apium graveolens*) is e tweejoarig kruud van de familie van de schermblommigen. 't Is te vergelykn me perselle moa 't het e veel sterkere smoake. 't Twidde joar kommn der crèmekleurige blommn an.

Seldery komt ôorsprounkelik uut 't gebied van de Middellandsche Zêe, moa den dag van vandoage wordt 't over hêel de weireld gekwikt.

In de klassiekn tyd was 't al gekend als geneeskrachtig kruud. 't Het e vochtofdryvende zuverende werkienge, 't is  appetytipwekkend en 't bevat vele vitamine C, calcium en yzer.

Seldery wordt gebruukt in bouillong, soepe (tegoare me poreie), stoverie, mussels, omelette, kruudnbeuter en in e bouquet garni vo z'n pittige en krudige smoake. 
## Sôortn
De grôte varioatie an seldersôortn is ounder te verdêeln in drie grôte groepn:
* Apium graveolens var. secalinum (groene selder of snyselder)
* Apium graveolens var. dulce (blêekselder)
* Apium graveolens var. rapaceum (knolselder)  

E miengelienge van selderyzoad mè zout wordt rystepiet genoemd.
Isabelle van Bourbon

thumb|200px|right|Isabelle van Bourbon, anoniemn meester, 16e eeuwe

**Isabelle van Bourbon** (1437 - 25 september 1465, Antwerpn) wos deur heur huwelik mèi Karel den Stoutn van 1454 tout 1465 hertoginne van Bourgondië.

## Leevn
Isabelle kwom ter weireld lik twidde dochter en vuufde kind van hertog Karel I van Bourbon en zyn twidde wuuf Agnès van Bourgondië.

Ze trouwde zy up 30 oktober 1454 in Rysel mèi heurne koozn Karel den Stoutn, groaf van Charolais en troonupvolger van Filips den Goein, hertog van Bourgondië.

Vo Karel wos da zyn twidd' huwelik. Zyn eeste wuuf, Catherine van Valois, es doodgegoane oet 'n hem nog moa 13 joar wos.

Karel en Isabelle zoudn gelukkig getrouw gewist hèin. Isabelle wos e styf schoon wuuf, en Karel zoudt er verliefd up gewist hèin. Karel zoudt heur osan trouw gebleevn hèin - wuk da in dienen tyd nie geweune wos, zekers nie oe je 't vergelykt mèi d'uutspattiengn van zyn voader Filips.

Toch gienk Karel zyn voorkeure uut na Margaretha van York. Je kost' hem wel nie vodder dan te trouwn mèi Isabelle want in de Vrede van Atrecht, da zyn voader Filips mèi den Franschn keunienk geslootn ha, stound da Karel mèi e Fransche prinsesse moeste trouwn.

Maria van Bourgondië wos 't enigste kind in leevn uut et huwelik van Karel en Isabelle. Ze wos zy geboorn in Brussel up 13 februoari 1457. 

Isabelle es doodgegoan up 25 september 1465 in de Sint-Michielsabdy van Antwerpn (verzekers an tuberculose) binst dat heur dochter by heur wos.
Transept

right|200px
Et **transept**, de **dwarsbeuke** of **dwarsschip** es da deel van de kerke da twèistn up de middnbeuke stoat.

Et transept es even hoge lik de middnbeuke en ligt an 'n oostelikkn kant van de kerke. Deur et transept krygt de kerke azo en kruusvormig groundplan. Zukke kerkn noemn me kruuskerkn. By kruuskerkn die volgens centroalbouw gezet hèin gewist, zyn middnbeuke en transept even lank.

Dwarsbeukn bestoan uut drie deeln:
* den noordelikkn kruusoarme es et **noordertransept**
* den zudelikken kruusoarme noemt **zuudertransept**
* de vierienge es de kruuschienge tusschn middnbeuke en dwarsbeuke

't Koor es 't stik da in 't verlengde ligt van de middnbeuke, oe 'n andern kant van de dwarsbeuke.

Grote kerkn in 't noordn van Europa hèin dikkers en dubbel transept.

[thumb|left|400px|Dubbel transept in de kathedroale van Salisbury, [Iengeland, 13e eeuwe.]]
Struusveugel

Ne **struusveugel** (*Struthio camelus*) es ne grootn loopveugel die nu van nateure ollene nog in Afrika vôornkomt. 

## Beschryvienge
thumb|left|E geweun enne-ei en e struusveugelei
Struusveugels en lange pootn en e lange nekke. J'et lik olle veugels pluumn en twee vlerkn, mo dedie zyn te klene voun zyn massa te kunn droagn, woadeure dat 'n nie ku vliegn. Deur zyn lange pootn kut 'n wel zere loopn. 't Vintje is zwort van kleur, met e bitje wit an ze vlerkn, ze nekke en zyn steirt, 't wuvetje is hêlegans bruun-grysde. D'eiers zyn wit en de grotste die te viendn zyn.

## Verspreidienge
Ze kommn voor in Afrika, in vier oundersôortn. 
* *Struthio camelus australis* of *Zudelikkn struusveugel*, komt vôorn in Zuud-Afrika, Namibië en Zambia.
* *Struthio c. camelus* of *Nôordelikkn struusveugel*, komt vôorn in Nôord-Afrika, van Soedan en Ethiopië hêlegans toet an 'n Atlantischn Oceoan in Senegal.
* *Struthio c. massaicus* of *Masaistruusveugel*, komt vôorn in Kenia, Tanzania, Ethiopië en 't zuudn van Somalië. Die sôorte et pluumtjes up ze kop en ze nekke en ze billn zyn oraje (in te plekke van roas byn d'aar sôortn).
* *Struthio c. syriacus* of *Syrischn struusveugel*, kwam vôorn up 't Arabisch schiereiland tout Syrië en Irak, mor is round 1966 uutestorvn.

## Verwantschappn
In de infraklasse van de *Paleognathae* (oude koake) zittn olle veugels die nauwe verwant zyn me struusveugels:

thumb|right|De nog bestoande Paleognathae voogns Hackett

* *Aepyornithidae* (olifantveugels, styve grôte loopveugels van Madagascar, uutestorvn)
* *Rheidae* (nandoes, loopveugels uut Zuud-Amerika)
* *Tinamidae* (tinamoes, uut Zuud-Amerika, kunn wel vliegn)
* *Casuariidae* (casuarissn, loopveugels uut Nieuw-Guinea en Australië)
* *Apterygidae* (kiwi's, klêne loopveugels in vuuf oundersôortn uut Nieuw-Zêeland)
* *Dinornithidae* (moa's, uutestorvn, grôte loopveugels uut Nieuw-Zêeland)
Embryophyta

**Embryophyta** of **landplantn** zyn de mêest gekende groep by de plantn. Boomn, blommn, voarens, mossn, en nog verschillige andere groene landplantn moakn dêel uut van die groep. 't Zyn allemolle mêercellige eukaryootn. De mêeste krygn under energie deur fotosynthese.
## Evolutie
D'êerste groene plantn woarn de groenwiern (*Chlorophyta*) en de kranswiern (*Charophyta*). Ze varieerdn van êencellig tout mêercellig en ze leefdn surtout in woater. 

De twêede grôte stap in d’evolutie van plantn was den overgank van woater noa land. Da gebeurde in 't geologisch tydperk of Paleozoïcum. D'êerste landplantn (Embryophyta) ountstoundn uut één van de mêercellige takkn van de kranswiern. Vo den overgank van woater noa land mostn d'r wel e poar anpassiengn gebeurn. Vor ip 't land nie uut te droogn ountwikkeldn de landplantn e cuticula, e wasloagsje tusschn de plante en de buutnlucht. Moa deur da loagsje kostn de plantn gêen gassn mêer uutwisseln met de buutnlucht, en doarom krêegn de mêeste landplantn ook stomata (velmoundjes). Een derde veranderienge was dan z'under giengn vôortplantn via embryo's. Mossn zyn d'oudste nu nog levende landplantn.

Uut d'êerste landplantn ountwikkeldn de voatplantn (Tracheophyta). De volgende belangryke stap was d'evolutie van zoadplanten (Spermatophyta) en loater 't ofsplitsn van de bedektzoadign of blommeplantn (Angiospermn of Magnoliophyta).
Legende van den Brugschn beir

thumb|<center>'t Bertje van de Loge
[thumb|<center>Stadswoapn van Brugge ip d' oude Civiele Griffie ip de [Burg (Brugge)|Burg]]
De **legende van den Brugschn beir**, goat over d’ountvoerienge van Judith deur Boudewyn met den Yzern Oarm. Volgns de legende is den beir den oudstn beweuner van Brugge.

## De legende

In de wienter van 861 ountvoerde Boudewyn Judith van West-Francië uut Senslis. Ze was de dochter van Karel den Kletsn, de keunienk van West-Francië.

Ze vluchtegn êest no de Vloanderngouwe. In de streke was ter ol e hêel ende e grôotn beir gesignaleerd buutn de meurn van Brugge.

On z’in de bussn van Beirnem kwoamn, wierdn z’overvolln deur e grôotn beir. ’t Was gin ysbeir, mor e bruunn beir die wit was deur de snêeuw.

Judith, die ook wit was, mo van schrik, stound te beevn ip eur bêenn teegn ’n boom. Ip ’t moment da den beir begost te brulln en rechte kwam ip z’n achterste pôotn vor an te volln, stak Boudewyn me z’n lanse, en den beir wierd zo krachtig deurbôord dat ’n vaste zat an den boom. Je brulde vo de latste ki.

Loater is d’Orde van de Wittn Beir, de ridderlikke steekspelverênigienge, gesticht in de Poortersloge. ’t Bild van *’t Bertje van de Loge* stoa nog olsan in de gevel. 

Den beir stoat ook in 't stadswoapn van Brugge.
Liggnde wip

**Liggnde wip** is een oenderdêel van de sport boogschietn. In 't boogschietn ei je drie oenderdêeln, ten êerste ei je 't doelschietn, ten twidde 't schietn ip de liggnde wip en ten derde 't schietn ip de stoande wip.

By doelschietn schiet je ip een ronde skyve, 't doel genoamd, en ge schiet doar natoe met pyln met een punt an vanvôorn. Hoe dichtre by 't centre of de roose da je mikt, hoe mêer puntn da je krygt.

By 't schietn ip zowel liggnde en ip stoande wip schiet je met pyln met ne stompe punt, ze noemn da wok ne kloppre. De bedoelienge van 't spel is da je gekleurde veugels ofschiet. 't Stoan der ongeveer 40 ip de sprange. Der is ênen hôofdveugel; den top, twêe zydn, twêe kalln en al de reste zyn klêne veugels. Ip de stoande wip ei je wok nog nen uul.

In iedere verênigienge wordt der êne kêe ip 't joar ne keunienk of sire gekoozn. Da is dendeen die de mêeste toppn ofschiet in drie ronden. Ols je drie joar tereke sire zyt, wor je automoatisch keizer.
## Externe koppelienge
*Vlaamse Boogsport Federatie liggende wip
Stadswoapn van Brugge

thumb|<center>’t Stadswoapn van Brugge
’t **Stadswoapn van Brugge** goa were tout de 13e eeuwe en de kleurn wierdn ol gebruukt in de 14e eeuwe.

’t Woapn wierd vo den êeste ki officieel gebruukt deur de Groaf van Vloandern in 1304. Da was ton Gwyde van Dampierre. 

Ip ‘t woapn stoat er ’n azeurkleurige (blauwe) lêeuw, ip acht dwarse stikkn van zilver en *keel* (rôod). De lêeuw et e rooie tounge en rooie klauwn, e goudn krône en e blauwn band round z’n nekke met de letters S.P.Q.B. en d’r angt e kruusje an.

Boovn ’t schild stoat er e gekrôonde Gotische letter ‘b’. De lêeuw is verzekers overgepakt van de lêeuw van de groavn van Vloandern, mor in ’n ander kleur: blauw in plekke van zwart.

’t Schild wordt vaste g’oudn deur twi schilddroagers: e goudn lêeuw met e rooie tounge en rooie klauwn, en den oudstn beweuner van Brugge volgns de legende van den Brugschn beir, die e zilvern band round z’n nekke droagt. Ounder ’t woapn angt er e blauw lint met de Latynsche woapnspreuke: S.P.Q.B. in ‘t goud: Senatus Populus Que Brugensis of Besteur en bevolkienge van Brugge.

’t Stadswoapn is te zien boovn an de gevel van de Stadsschouwburg en boovn de voordeure van d’oude Civiele Griffie ip de Burg.
Steunbeir

thumb|E reke steunbeirn lanks de Munster van Freiburg, Duutsland
Ne **steunbeir** of **contrefort** es e versterkienge an den buutnkant van grote gebouwn, surtout van kasteeln, kerkn en kathedroaln. 

Steunbeirn zyn gemetselde verdikkiengn an de zydskantn van buutnmeurn. Ze versmolln na boovn toe. Ze dienn vo de zydeliengsche druk up te vangn die van de zwoare gewelvn vanbinn komt. Zounder die steunbeirn zoudn de buutnmeurn letterlik uut mekkoar volln.

By gotische gebouwn zyn de steunbeirn zelfs hogger dan de buutnmeurn. Z'oundersteunn zo de luchtboogn die dezelfste functie hèin lik steunbeirn: de zydeliengsche druk van d'hogste meurn upvangn.

Klindere gebouwn hèin dikkers gin steunbeirn. Da komt omdan ze zynder meestol e lichtere houtnde zolderienge hèin in de plekke van steenn gewelvn.