Aosta

**Aosta** (in't Italioans) ofte **Aoste** (ip z'n Frans)  es 'n stad en gemêente in't nôordwestn van Itoalië temidd'n d'Alpn. 't Es d'ôofdplekke (en eigntlyk ôok êenigste bitje deftig stee) van de regio Valle d'Aosta. Der weun'n e grôote dertigduusd mienschn.
thumb|left|280px|Zicht ip Aosta vanuut d'ôoger geleegn gemêente Saint-Christophe
## Liggienge
Aosta ligt temidd'n d'Alpn in e valleye tusschn de bergflankn by 't tôopekomm'n van twêe riviern: de Buthier en de Dora Baltea. 't Ligt ôok ip de kruuschienge van de routes van den Grôotn en Klêen'n Sent-Bernard. Nie verre van Aosta ligt ôok den ingang van den Mont-Blanctunnel by de schreeve van Itoalië mè Vrankryk. In Aosta ester ôok 'n stoasje die ligt ip den oovergank tusschn d'yzerboane Chivasso - Ivrea - Aosta en de lynne Aosta - Pré-Saint-Didier.

Aosta grenst an de gemêentn Charvensod, Gignod, Gressan, Pollein, Roisan, Saint-Christophe en Sarre.

By de gemêente ôorn ôok nog de wykn/gehuchtn (*frazioni*) Arpuilles, Beauregard, Bibian, Bioulaz, Borgnalle, Brenloz, Busseyaz, Cache, La Combe, Les Capucins, Chabloz, Champailler, Collignon, Cossan, Cotreau, Duvet, Entrebin, Excenex, Les Fourches, Laravoire, Montfleury, Movisod, Pallin, Papet, Pléod, Porossan, La Riondaz, La Rochère, Roppoz, Saraillon, Saumont, Seyssinod, Signayes, Talapé, Tsanté, Tzamberlet en Vignole.

## Beziensweirdigeedn
thumb|right|260px|Liggienge van Valle d'Aosta in Itoalië
Deur oar goe liggienge in d'Aosta-valleye en oar rykke geschiedenisse kun je in Aosta teffrente schôone dingn ziene.
### Romeynsche oovrbluufseln
Aosta es achter Rome 't stee mè de mêeste nog zichtboare oovrbluufseln van de Romein'n en vo dadde wierd ze oltemets ôok "'t Rome van d'Alpn" genoemd.
* De triomfbooge van Augustus
* De Porta Praetoria en nog wa and're Romeynsche stadspôortn
* 't Romeynsch theoater
* 't Amfitheoater
* De meurn van d'oumwallienge mè nog êenigte torrn die in d'n loatern wierdn angepast of erbouwd
* 't Verdookn portoal van't forum van Aosta
* De Romeynsche brugge oovr den Buthier
* De *Villa romana della Consolata*
* De begroafplekke buutn an de Porta Decumana


Image:Arco Augusto Aosta.jpg|De triomfbooge van Augustus
Image:Porta_Praetoria_ad_Aosta.jpg|De Porta Praetoria
Image:Teatro_Romano_di_Aosta.jpg|'t Romeynsch theoater
Image:Aosta_-_Ancient_Roman_wall.jpg|De Romeynsche stadsmeurn


### And're gebouwn
* De katheedroale van Aosta, geweyd an Ouze-Lieve-Vrouwe-ter-Emelipneemienge en Sint-Jan-den-Dôopr (*cattedrale di Santa Maria Assunta e San Giovanni Battista*). Ôosprounkelyk gebouwd in 1025 in Romoanschn styl, oloewel datter ier êerder ol ee kerke uut de vierde êeuwe eit gestoan. In de vuuftiende en zestiende êeuwe wierd ze angepast in mêer renaissance-styl. D'uudige façoade es gebouwd tusschn 1846 en 1848 in neoclassicistischn styl.
* De Sant'Orso-kerke (*collegiata dei Santi Pietro e Orso*) gebouwd tusschn d'elfde en de vuuftiende êeuwe in Romoans-gotischn styl
* De Santa Croce-kerke uut de zeevntiende êeuwe
* De Santo Stefano-kerke ofte de Sent-Étiennekerke in't Frans) uut d'acttiende êeuwe
* 't Kruus van Calvino
* De Piazza Émile Chanoux es de grand place van Aosta woar da ôok 't staduus ligt
* De brugge van Grand Arvou, e middelêeuwsche boogbrugge en aquaduct in de plekke Porossan
* 't Kastêel Jocteau in de plekke Beauregard gebouwd in de joarn 1906-1907 in eclectischn styl


Image:Aosta_Cattedrale.JPG|De katheedroale van Aosta
Image:Aosta_-_S_Orso.jpg|De Sant'Orso-kerke
Image:Aosta_-_Place_Emile_Chanoux_2.jpg|De Piazza Émile Chanoux
Image:Castello_Jocteau_1.jpg|Kastêel Jocteau