open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Periodiek système

Et **periodiek système van d'elementn** is e geordende rangschikkienge van alle chemische elementn. De ountdekkienge van die ordenienge wor toegeschreevn an Dmitri Mendeleev, oewel da der al iddere versies bestoegn die lik vôorlôpers anzien kunn wordn. Mendeleev ze tabelle bestoegt d'r in da d'elementen die in dezelste groep stoegen gelykoardige eigenschappn aan, of m.a.w. da d'r e periodieke trend awezig was. Dankzy zyn rangschikkienge kost Mendeleev eigenschappn vôorspelln van elementen die nog nie ountdekt woarn.

## Tabelle

## Legende & uutleg
* Al de atomaire gewichtn zyn afroundingn toe ip 4 cyfers bachtn de komma (woar beschikboar). Woardn tusschn vierkante aksjes (gewicht) stelln de massa van 't stabielste isotôop vôorn.
* Et oud Amerikoans système komt overêen met et système gebruukt deur et ACS.
* Et oud Europees système komt overêen met et oud systêem van IUPAC.

### Legende

°: Schattienk, 't element es nog nie ountdekt
Oogte

**Oogte**, **ôogte** of **ogte**, kut op verschillige maniern ginterpreteerd worn, die in essentie wel al ip mekoar nerekomn. In ze zuverste definitie is den oogte et verschil tusschen e referentiepunt en et bovenste punt van et te beschouwn lichoam. De SI-êenheid is de meter. Andere êenheden zyn byvoorbeeld voet, myl, etc.

In de geografie es et referentiepunt meestol et oppervlak van den eirde of de zêespiegel. Byvoorbeeld, den oogte van de vluchte van e lynvliegtuug is over 't algemeen round de tien kilometers oge, of ter is e verschil van 10 000 meiters tusschen et vliegtuug en et oppervlak van den eirde, verticoal gemeetn.
 
Den oogte van etwa is in praktische êenheden assan positief, afankelik van et assenstelstel kat et echter ôok negatief zyn. Das ton echter wel zuver fysisch of wiskundig.

Den oogte van e lichoam wor ton were gedefinieerd deur et verschil tusschen et bovenste punt en et ounderste punt, da dus of referentiepunt fungeert. Byvoorbeeld, den oogte van e mens is gegeven deur et verschil tusschen ze top en zen ounderkant, oungeacht woa dat 'n em bevindt.
Ounderdjoarigen ôorlog

Den **Ounderdjoarigen ôorlog** e ne stryd tusschen de Iengelsche en de Fransche, en 't e vo ‘t grotste gedêelte uutevochtn gewist in Vrankryk. Officiel et 't moa gedeurd van 1337 tot 1453, moa eigentlik was 't ol vele vroeger ambras.

## Anleidienge
‘t Es ollemoale begunn ton dat den ertog van Normandië, Willem den Veroveroare, Iengeland et kunnen verovern achter de Slag by Hastings. Z’en ton achterof Normandië en Iengeland moetn verdêeln tusschn de twêe erfgenoamn, moa de keunienk van Iengeland wo ni content. J'ad geirn ook Normandië d'r by g'ed. Mo ton et den Iengelse keunienk de Slag by Bouvines verloorn en most ie Normandië weregeevn an de Fransche.

Oundertusschn wos Eleonora van Aquitanië getrouwd met den Iengelschn keunienk Edward II en alzo addn d'Iengelsche al bykanst een grôtere party van 't land of de Fransche keunienk zelve. Up e bepoald moment stervn de drie zeuns van de Fransche keunienk. De trone passirt noar een neve van em, moar Edward III, de keunienk van Iengeland, die getrouwd es met de dochter van den vorigen keunienk, peist dat 'n em keunienk van Vrankryk moeste zyn. Os de Fransche keunienk den titel van ertog van Guyenne ofpakt van den Iengelschn keunienk is de moate vol: Iengeland verkloart den ôorlog en pretendeert de Fransche krone.

De keunienk van Vrankryk es nie vrêe schuw omdat 'n peist dat 'n toch den sterkstn es. Moar op da moment verliezn de Fransche slag achter slag. Ze zyn nie angepast an de boogschutters van d'Iengelsche, en under peirdelegers sneuveln by oopn. 't Ziet er bykanst nog slechter uut os ook de Bourgondische Ertoogn under nog ne kêer goan moein. Op et toppunt van de stryd en de Fransche bykanst alles verloorn. Parys es ounder belegerienge van de Bourgondische ertog Jan zounder Vrees, die up e cruciaal moment vermôord wordt.

## 't Ende
Up e bepoald moment komt er e boeredochter, Jeanne d'Arc, na voorn die peist da ze angesprookn es deur God vo Vrankryk te bevryen. Z'attakeert d'Iengelsche en zorgt er voorn dat er een nieuwe keunienk wordt gekroond in Reims. Op da moment start er ook een guerillastryd in Bretagne. De doagn van d'Iengelsche zyn geteld, en ook de Bourgondischn Ertog Filips den Goein sluut vrede met de keunienk van Vrankryk. Oewel Jeanne d'Arc gearresteerd en verbrand wordt in Rouen, kunn de Fransche d'Iengelsche definitief verdryvn in 1453.
1396

1393 - 1394 - 1395 - **1396** - 1397 - 1398 - 1399
't Joar **1396** is 't 96e joar in de 14e eeuwe volgenst de christelikke joartellienge.
## Geboorn
;juli
*31 - Filips den Goein
## Gestorvn
Filips de Goein

thumb|<center>Zyn bezittiengn
**Filips de Goein** (Dijon, 31 juli 1396 - Brugge, 15 juni 1467) was hertog van 't Bourgondisch Ryk.

## Territorioale uutbreidiengn
Van 1405 wast 'n groaf van Charolais en j'erfde in 1419 't hertogdom Bourgondië en de groafschappn Vloandern, Artois en Franche-Comté van ze voadre Jan zounder Vrees. Ton et 'n in 1430 't hertogdom Broabant, Limburg en Lothier der zelve by gevoegd en in 1432 't groafschap Henegouwn, Holland en Zêeland. Je was ook markgroaf van Namen van 1429 en hertog van Luxemburg van 1443. J'et da kunn doen deur gebiedn up te koopn, te ervn of e kêer etwuk te verovern.

## Ofoudienge
Zyn ofoudienge wa e vrêe schone bedoeninge, want j'ad vele soutjes. Vloandern was in dien tyd toch êen van de rykste streekn van Europa. 't Schynt dat'n op een bepoald moment twêe procent van de totoale begrotienge et uutgegeevn an schone klêern en stoffn. J'ad ook een kapelle me weireldberoemde musiciens, en je koste ook van tydn ne kêer een wandtapytje apprecieern. J'et ook de Orde van et Gulden Vlies upericht en een schoon paleis gebouwd in Dijon en Brussel.

## Reloatie mei Vrankryk
Z'n familie wa gêen goeie moatjes met de keunienk van Vrankryk, en 't et van tydn ne kêer ôorlog van gekommn. Z'en zyder ton een alliantie geslootn me de keunienk van Iengeland binst de Ounderdjoarige ôorlog. Zyn voadre et Parys kunn belegern moa je wierd tonne vermord deur de Fransche. Filips wa nie zo te doene vor ôorlog en j'et tonne een bestand geslootn met de keunienk, woar dat y em e schone party ground et kunn steekn in de Picardië. Je most toun wel bekenn dat de keunink van Vrankryk zyn boas was.

## Zyn Vrouwn
Filips was e groot vrouwnliefebber. J'is drie kis getrouwd gewist. Z'n eeste vrouwe was Michelle van Valois, z'n twidde Bonne van Artois en z'n derde Isabella van Portugal. Moa j'ad ook e hele reekse maîtresses woa dat 'n minstns zesentwintig bastoards mee ad, w.o. Anton, Cornelis, Filips en David van Bourgondië. En e kroniek uut dien tyd vertelt dat 'n 't embleem van et Gulden Vlies koos omdat 'n smoorverliefd was up e Brugse schone mè goudblond oar.

## Zyn dood
Filips den Goein es gestorvn up de vichtienstn van 1467, en heel Brugge was an 't schrêemn on ze zyn lyk van 't paleis noar de Sint-Donaaskerke ein gedreegn. Ze voundn 't allemoalle zukke goein da z'em loater *Filips den Goein* en genoemd.

## Erfenisse
Zyn zeune Karel de Stoutn ot allyk minder geduld en j'ad meermoals de Fransche keunink en andere vyandn geattaqueerd, zelfs wannêer Filips nog ertog was. Deur de agressiviteit van Karel zoudt e grôot stik van Filips ze ryk verloorn goan.
left|thumb|150px|<center>Woapnschild van Filips de Goein (achter 1430)
Gemênebest

thumb|Commonwealth of Nations

**Gemênebest** is de benoamieng voer e stoat of – in de mêeste gevalln – e bound van stoatn.

In West-Vloandern, peizen we by Gemênebest direct an 't bekendste Gemênebest: de *Commonwealth of Nations*. Dat is e verbound van 53 stoatn die ounafankelik zyn, moa die de keuniginne van Iengeland erkenn als staatsoofd.
Boule de Berlin

thumb|<center>Boule de Berlin
Een **Boule de Berlin** of **Boule de L'Yser** is een sôorte boogvuldre (patisserie) van de familie van de beignets.
## Recept
't Recept is redelik specifiek. Dat hèt alles te moakn mè 't bakkn. Vo 't dêeg wordt er buutn blomme ook eiers, woater, melk, zout, sukers, rysmiddel en neffest beuter ook verschillige vettn gebruukt. 't Dêeg moe genoeg gekneed wordn en zeker ook genoeg ryzn. Os 't dêeg nie genoeg gereezn is ontploffn de bolln by 't contact met de friteurolie, ofwel absorbeern ze d' olie lik e spoensje. Achter 't bakkn wordn de boules gekoeld en gevuld me crème of confiteure. In Berlyn zelve doen ze der assan confiteure in en noemen ze 't gebak "Pfannkuchen", mor tegen pannekoekn zeggen ze "Eierkuchen". Ton wordt er blomsuker ipgestrôoid.
## Geschiedenisse
Der zyn al mè confiteure gevulde bolln ontdekt in Egyptische groavn die dateern van vo 2000 joar v.C. Binst de middelêeuwn woarn der al verschillige varioaties van 't recept en d' êeste definitië van Berlynsche bolln die weregevoundn is, komt uut 't joar 1775: een rounde bolle uut gesukerd dêeg, gebakkn in friteurvet, gevuld mè frambooznconfiteure en bestrôoid me blomsuker.
## Oorloge
Achter den Êestn Weireldoorloge wildn de menschn de noame *Boule de Berlin* nie mè gebruukn omdat da te Duuts klounk. Doarom wierd de boule ommegedopt noa *Boule de L’Yser*.
Tegenwoordig meug je gerust were *Boule de Berlin* zeggn zounder schêef bekeekn te wordn.

## Zelfste sôorte patisserie
* Donut
Trappist

thumb|<center>Trappistglas van Westmalle
**Trappist** is in de volksmound e sôorte bier. Ze zyn tevens ôok een orde van de cisterciënzers. Al de 10 trappistn weirdn deur de cisterciënzers gebrouwn. "Trappist" is ofgeleid van "La Trappe", de Fransche abdy woa da d'orde van de Trappisten in 1892 vo den êestn kêe is gesticht.

D'r zyn 3 voorwoardn voe'n te kwalificeern lik trappist:
* 't Moet deur of ounder toezicht van de klôostergemêenschap gebrouwn weirdn.
* 't Product moe binn de meurn van d'abdy gebrouwn weirdn.
* 't Grotste dêel va de winste moe an sociale werkn bestêed weirdn.

Azo is elke trappist een abdybier, moa nie ommekêerd. Azo weirdt Sint-Bernardus of zelfs Brune Leffe vele trappist genoemd mo is 't eigentlik ginne. 

## Trappistn
In 2023 zyn d'r moa tien erkende trappistn:
* Chimay
* Engelszell
* La Trappe
* Orval
* Rochefort
* Tre Fontane
* Tynt Meadow
* Westmalle
* Westvleetern
* Zundert
Bevern (Roeseloare)

**Bevern** is e dorp in de provinsje West-Vloandern en e dêelgemêente van Roeseloare. Der zyn 5615 inweuners (tellienge van 2007) en 't wos toet 1965 e zelfstandige gemêente. Bevern ligt in 't nôordôostn van Roeseloare-centrum.
## Geschiedenisse
De noame *Bevern* is ol were te viendn in documentn van de 11ste êeuwe. Êest wos 't Beverna, loater Bevrene, Beiverne, Bevre en Bevern. De noame Bevern verwyst noa 't Keltisch "Bebrona"  (bebro-bever) of misschien komt 't van 't Germoans "Bivruno"  (bivru=bever).

Vo de Fransche Revoluusje wos Bevern ingedêeld in twêe "heerlikheedn": Bevern en Onlede. Ols woapn voert 't dorp 't schild van Jan van Vloandern, heer van Bevern en Onlede, bastoardzeune van groaf Lodewyk van Male.

In 't boek "Beveren-Roeselare in de Grote Oorlog" schryft Gabriël Verbeke (geboorn in Bevern in 1937) over 't boeiend moa vergeetn oorlogsverleedn van Bevern. De burgers van Bevern zoatn vier joar lank, van 1914 toet 1918, ipgeslootn binn de grenzn van under gemêente. Ze mochtn moa weg uut Bevern mè toestemmienge van de Duutsche bezetter. Ze woarn verplicht van 's oaves binn te bluuvn en ze mochtn wok nie mè noar under dorpscafés. De Duutschers controleerdn olles, de productie en verdêlienge van 't groan, de petattn, groensels, 't fruut, koeien, melk en d' eiers. Teetn wierd gerantsoeneerd. De burgers van Bevern leefdn wok hêelsan ounder de dreigienge van 't oorlogsgeweld. De vintn wierdn ipgevorderd vor an 't frount te goan werkn. En vele families mostn in 1917 ip 't bevel van de Duutschers olles achterloatn en noa 't verre Herentals verhuuzn. Bevern zag der uut lik e spookdorp.

Loater wos Bevern toet 1960 e rustig boeredorptje met één grôot bedryf, de carrosserie Jonckheere. Vanof 1960 is Bevern styf veranderd. In de plekke van 't stoasjekwartier kwamt er een industriezone, "Roeselare-Noord"  en in 1987 e bedryvncentrum woa dan begunnende zelfstandign under bedryf voorlopig kunn ipstartn.

## Beziensweirdigheedn
:15px *Kyk noa [[Bouwkundig erfgoed in Bevern (Roeseloare)]]*
*De parochie H.Kruisverheffing wos vroeger de St.Germanusparochie. Achter e luchtbombardement van de Duutschers in juli 1918 is de kerke in 1923-1925 heripgebouwd in gilwe zandstêen. By de kerke stoat er e schandpoale uut 1778 en e monument vo de twêe weireldoorloogn.
*Sedert ogustus 1970 is 't er wok e kerke ip de Kapelhoekwyk, de St.-Catharinakerke.

Ofbeeldienge: Beveren (Roeselare) Oorlogsmonument 01.JPG |Oorlogsmonument an de kerke
Ofbeeldienge: Beveren (Roeselare)-Schandpaal.jpg|Schandpoale van Bevern
Ofbeeldienge: Roeselare Claeyssens kapel.jpg |Claeyssens kapelle

## Bekende menschn
*Ip 't kerkhof van Bevern ligt de coureur Jean-Pierre Monseré begroavn t' hope mè zyn zeuntje, die in 1976 ip 7-joarige leeftyd veroungelukte mè zyn velootje, gekreegn van Freddy Maertens vo zyn êeste communie. 
## Externe koppelienge
*Schandpoale van Bevern
Lijssenthoek

thumb|Graf van verpleegster Nellie Spindler ip Lijssenthoek
**Lijssenthoek** is een Iengels kerkof in Poperienge (Boescheepseroute) uut 'n Êestn Weireldôorlog. 't Is ontworpn deur Reginald Blomfield en zyn ulparchitect Hutton. 't Leggen roend de 10.800 soldoatn begroavn, woavan bykan drievierde Iengelsche.

't Kerkof is ountstoan omdat er in 't geburte, sedert 1915, e veldospitoal wos, ênigte kilomeiters achter 't froent. Ol wie dôod goenk, wos doa ton begroavn. 't Ospitoal lei in de wêe va Remi Quaghebuer, e boer. Doarom noemde 't kerkof hêel in 't begun: Remy Cemetery.

Lijssenthoek is 't twidde grotste Iengels kerkof in 'n Westoek (en Belgie), achter 't Tyne Cot. 

## Opmerkelik
* 'n Oudstn en 'n joengstn soldoat leggn lasen makoar: Donald Snaddon (15) en W.Waple (52 joar).
* 't Leggen oek 35 Chinezen begroavn: gin soldoatn, moa werkers van 't *Labour Corps*.
* Op Lijssenthoek legt er êen vrouwe: Nellie Spindler, e verpleegster (Plot XVI, Rije A, Graf 3) 
thumb|left|Lijssenthoek Military Cemetery

## Bronn


## Externe koppelienge
* Officieeln website van de CWGC
Zomer

[thumb|<center>'t [strange|Strand van Koksyde bissen de zomer]]
250px|thumb|right|Zomer

De **zomer**, of **zommer**, is êen van de vier sezoenn. E begunt achter 'n uutkom. Moa na volgens vanop wuffer kant da je wunt op d'eirde volt de zomer op een ander moment. 

Volgens d'astronomie begunt de zomer mi de zunnewende (om en by 21 juni voe 't nôordelik oalfround, 21 december voe 't zudelik oalfround). Ze deurt toet da 'n erfst begunt (23 september voe 't nôordelik oalfround; 20 moarte voe 't zudelik oalfround).

In de zomer deurn de doagn 't langst, en is 't normoal ezien warmer dan in d'ander sezoenn. Vele menschn goan in de zomermoann (in juni, moa surtout in juli of ogustus) op congé, oek ol omda nunder joens ton twi moann vakanse en.

In de zomer wêrdn ôok veel gewasn van de boern van 't land gehoald.
Gianni Meersman

**Gianni Meersman** (Tielt, 5 december 1985) es nen vroegern West-Vlamschn coureur. 

In 2007 kwam tie prof by Discovery Channel, de ploeg van Johan Bruyneel en Dirk Demol. Je liet em in zyn êerste joar ol derekt ipmerkn lik nen goein elper vo ounder and're Stijn Devolder.
Mè da Discovery Channel stoptigde me sponsorn, zocht Meersman nen andern ploeg. In september 2007 koos 'm vo Française des Jeux. Vanof 2012 komt ie uut vo Lotto-Belisol, mo 't joar derachter makte ie den overstap nor Omega Pharma-Quick-Step.

Ip't ende van 2016 moest 'n ip zyn 31 joar vroegtyddig stoppn me koersn deur problêemn me zyn èrte.

## Overwinniengn
**2004**
* Circuit de Wallonië
**2005**
* 1e etappe Roende van l'Isard d'Ariège (U23)
* 1e, 4e en 6e etappe Rounde van Noamn
* Endklassement Rounde van Noamn
[thumb|right|Gianni Meersman ip't podium by de [Vierdoagse van Duunkerke 2010]]
**2006**
* 4e etappe Roende van de Oise
* 2e etappe Roende van Noamn
**2007**
* 3e etappe Roende van Georgia
* 5e etappe Roende van Ôostnryk
**2008**
* 4e etappe Roende van 't Woals Gewest
**2010**
* Vlams kampioên ploegkoers (met Iljo Keisse)
**2011**
* 2e etappe Circuit des Ardennes
* Endklassement Circuit des Ardennes
**2012**
* 1e etappe Roende van d'Algarve
* 4e etappe Parys-Nice
**2013**
* 1e en 2e etappe Rounde van Catalonië
* 1e en 3e etappe Rounde van Romandië
* Puntnklassement Critérium du Dauphiné
* Prolôog Rounde van de Ain
**2014**
* Trofeo Platja de Muro
* 5e etappe Rounde van Wallonië
* Endklassement Rounde van Wallonië
* Proloog en 2e etappe Rounde van de Ain
**2015**
* Cadel Evans Great Ocean Road Race
* 1e etappe Rounde van d'Algarve
* Andzoame Classic
**2016**
* 2e etappe Rounde van Spanje
* 5e etappe Rounde van Spanje

## Externe koppelienge
* Zyn officieeln website
Remorke

thumb|E remorke mè nen ienkeln asse
E **remorke** (van 't Fransche *remorque*) es e karre met twee of meer wieln an voe achter nen auto, een autobus of ê tracteur t'angn.

Je kut da gebruukn voe vanolles in te steekn en grote lastn over de boane te krygn.

G'èt remorkn mè nen ienkeln asse, dedie èn moa twee wieln. Remorkn mè nen dubbeln asse èn vier wieln. Dubbele assn zyn veel stabieler dan ienkele, die letste kuj gemakkelikker ommekippn.

E remorke kuj ollene moa an jounen auto angn oe d'r nen trekoak an angt, anders kuj ze nie voort trekkn.

## Specioale sôortn remorkn
* *uplegger*: remorke van e camiong, die vaste angt an de camiong zevve.
* *caravanne*: remorke die emakt is voun in te weunn of mei up voyage te goan.
* *kipkarre*: remorke woa dat de loadienge kut uutekipt zyn.

## Uutdrukkiengn
* 'k Stoa nog met een remorke*: nog met en poar pintn stoan en voun 't moment ginne nôdig enn.
Tournavys

thumb|<center>Ne geweune plattn tournavys
thumb|<center>Collectie van tournavyzn
thumb|<center>Typen van vyskoppn
Ne **tournavys** (van 't Franse *tournevis*) is e stik alloam da je kunt gebruukn vo vyzn in 'n twuk te droain.

## Werkienge
Feitelik is 't e stoaln stave up een andvat. Et uutende van de stoave e zukke danige vorme dat 'n in de kop van e vyze past.

## Soortn tournavyzn
Tournavyzn e j'in vele sôortn moatn. Ze verschilln in de lengte en de bridte omda j' toch voe iedere vyze nen gepaste tournavys zou vindn. J'e byvoorbeeld kruuskoppn en platte koppn (+ en -), moa j'et ton ook de speciallekes lik Philips, vierkantige, sterjes (torque) en umbraco's (zeskantn of inbus).

Der zyn ook vele merkn die under eigen vyzn uutvindn en dedee en ton ne speciaaln tournavys. Da's omda j' der zelve nie an zoe foefeln of den appareil te beveilign teegn prutsers of electrische spannienge.

Omda vele nu t'ope zit me vyzn gebruukn de meeste nu vysboormachienn, zo da je zelve nie moe droain en da'je rapper werk kunt levern me en constant resultoat deur het regelboare koppel. Het vôordêel van vyzn es da'je olles nog en poar kêer kunt demonteern en tôpe steekn zounder da't brokke verschêen volt. Me noagels es da zeekr nie 't gevol en riskeer'je me iedren klop voe d'andre verbindiengn los te doavrn.

Om de zoake flexibel t'oudn werden er nu voe de machienn olle sôorten kopkes verkocht, bits genoamd, die toeloatn me dezelfde machiene of universeeln tournavys olle meugelikke vyzn an te kunn.
Vint

[thumb|<center>Beeld van e vint. ''David'' van [Michelangelo]]
Een **vint** is e mens van 't mannelik geslacht. E typische vint hèt karyotype 46 XY, of m.a.w. 46 chromosoomn, woarounder één X- en één Y-chromosoom. 
## Kenmerkn van e vint
### Primaire geslachtskenmerkn
* Penis met an 't ende de eikel. De penis kan een erectie krygn woadeure dat 'n rechte komt te stoan. 
* Scrotum (balzak) mè doarin de teelballn en byballn
* Prostoat
* Zoadleider
* Zoadbloasjes
* Kliere van Cowper

### Secundaire geslachtskenmerkn
* Mêer hoar ounder d'oksels, schoamstreke, oanzichte, borst en ip de ledemoatn 
* Adamsappel die ipvalt
* Zwoare stemme (board in de kele)
* Sterke bot- en spierountwikkelienge

## SRY-gen
De eignlikke mannelikheid wordt verôorzakt deur et SRY-gen (Sex determining region Y) ip et Y-chromosoom. Azô bestoan der vintn die genotype XX hèn, moa één (of mêerdere) van die X-chromosoomn bevat et SRY-gen, die makt da de persoon in kwestie e vint is. Normaliter hèn X-chromosoomn gin SRY-gen, moa 't komt deurda da gen deur chromosomoale translocatie verschoven is van plekke tusschn twêe chromosoomn. Ommegekêerd zyn der vrouwn met XY die e defect of gin SRY-gen hèn. Et product van et SRY-gen noemn ze de TDF, of de testis determining factor. Menschn met et syndroom van Klinefelter hèn e karyotype van 47 XXY (of 2 X-chromosoomn en 1 Y-chromosoom).
Rounde van Lombardeye

thumb|<center>Parcours van de Rounde van Lombardeye in 2008
**De Rounde van Lombardeye** is een Italioanschen klassieker. 't Is de latsn grôotn koers van 't sezoen. 

De Rounde van Lombardeye bestoat ol sedert 1905. E liep in 't verleedn van Milaan na Como. Sedert 2004 startn ze in Mendrisio. 't Is e styven lastigen koers: de kenners noemnde de Rounde van Lombardeye overtyd dikkers e sôorte van weireldkampioenschap in 'n erfst (want 't echte WK wos tounertyd nog in 'n uutkom). 
De winnoare is bykan ossan e goein klemmer.

De lastsn Belgsche winnoars zyn Fons de Wolf in 1980 en Philippe Gilbert in 2009 en 2010. 'n Ênigsn West-Vloamieng die nem ewonn et wos Jean-Pierre Monseré in 1969. 

## Lyste van de winnoars

### Meervoudige winnoars

### Overwinniengn per land
Lange Wapper

[thumb|[Het Steen mè 't beeld van Lange Wapper]]
**Lange Wapper** wos e reuze uut Antwerpn die, vogens vertelliengsjes uut 'n 16sn êeuw, de menschn benauwd makte. Idder ki dat 'n etwien benauwd emakt adde, liept 'n weg en e begust te lachn lik e bezeetn.

Lange Wapper wos indeliks grôot e grâtemoager. 's Nachts goenkn op toer, lasen d'oevers van de Schelde, om achter de drounkoars te zittn. E koste nem oek styf klêne moakn, moar at 'n achter etwien zat, kwaamt 'n ossan moa grodder e grodder.

D'r bestoan vele vertelliengn over nem. 't Bekendste in Antwerpn is de ki dat 'n nem veranderde in e meisje die vier vreyers adde. E liet die vreyers benauwelikke diengn doen, en te lange laste woarn z'olle viere dôod. 

Lange Wapper wos gin froaioard. Nu en ton verandernde ze zelvn in e klêen kiend om moedermelk te kunn drienkn. Moa d'r bestoan oek vertelliengn woarin dat 'n gemêne menschen kult.

## Verêeuwigd
* An 'n ingang van Het Steen stoat er, sedert 1963, e standbeeld va nem.
* In de strip *De Zwarte Madam* van Suske en Wiske (nummer 140) speelt Lange Wapper e grôte rolle. 
* In Antwerpn is 't er oek e plingsje da na nem is vernoemd: *Wapper*.
* De nieuwe brugge da z' in Antwerpn wildegen bouwn over de Schelde zou noar hem genoemd wordn. Moa der was lik vele protest tegen, wegens 't fyn stof in de lucht da van die brugge na beneen op 't stad zou valln en nu zyn zyder van plan van nen tunnel onder de Schelde te maken in plekke van e brugge derovere.
Hoppelandroute

De **Hoppelandroute** is e fietsroute die de streke roend Poperienge deurkruust.

De noame van de route verwyst na d’oppe (ommel), de plante woavôorn da Poperienge bekend stoat. Je kut de route erkenn an de zesoekige plakkatjes mi rôo letters woarop dat er stoat “Hoppelandroute”.

## Routebeschryvieng
De route is 43 kilomeiters lank, en ze lopt grôotndêels lasen de Schreve. Deur ol de bergen in ’t streke is ’t e venynige route woa daj dikkers moe klemmn.

Je ku vaneigens begunn woa da je wilt, moa de officiële startplekke is op de Mart va Poperienge. Van doaruut goa je na Krombeke, Roesbrugge, en Oarienge. Je keert were ol Proovn en Sient-Jan-ter-Biezn.

## Toeristische pleksjes
’t Centrum va Poperienge mi ‘t Nationaal Hopmuseum, de Sint-Sixtusabdy in Westvletern woa da ze e goein trappist brouwn, ’t doming De Lovie, ‘t kastêel Couthof (va 1763, en eigendom va Henri d'Udekem d'Acoz), en ’t Elleketelbus. 

## Externe koppelienge
* Officieeln website van Poperienge

## Bronn
Pablo Picasso

[thumb|right|Beeldouwwerk in [Chicago, Amerika]]

**Pablo Ruiz Picasso** (Malaga, 25 oktober 1881 – Mougins (Vrankryk), 8 april 1973) wos ne Spoanschn kunstschilder en beeldouwer. J'es anziene lik een van de grotste artiestn van de twintigste eeuwe. 

## Werk
Zyn vulle noame es eigentlik *Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Clito Ruiz y Picasso*. J'es surtout gekend lik uutvinder van et kubisme. Dat wos e heel nieuwe kunststromienge woaby den kunstenoare zyn werk updeelt in klene stikkn en ze toun were t'ope briengt tot één abstract geheel. Die stromienge es nie in ene keer ountstoane moa wos 't resultoat van en evolutie van zyn werkn die z'in verschillende periodes indeeln:
* Barcelona-periode*
* Blauwe periode: *Desemparats* uut 1903, *The Madman* uut 1904
* Roze periode: *Portret van Señora Canals*, *Circusartiest en joungne*
* Kubistische periode: *Les demoiselles d'Avignon* uut 1907, *Blanquita Suárez* uut 1917
* Neo-klassieke periode: *de absynth drienker* en *Zefportret*
* Surrealistische periode: *D'n dans*
* Abstracte of expressionistische periode: *Abstract oofd*, *Abstract portret*

Picasso eit oungeveer 13.500 schilderyen, 100.000 etsen en gravures, 34.000 boekillustroaties en 300 beeldouw- en [[keramiek|keroamische]] werkn gemakt. 

In Malaga, zyn gebortestee, ei je et *Museo Picasso Málaga* et et *Museo-Casa Natal Picasso*, zyn geborteuus woa dan ze keramiek en etsn van em toonn.



== Leevn ==
[[Ofbeeldienge:Pablo picasso 1.jpg|thumb|right|Foto van Pablo Picasso (1962)]]

Picasso kost'ol tekenn en schildern van jounks of an. 't Eeste dat 'n koste zeggn, wos *lapiz*, dat es Spoans vo *potlood''.

't Louvre van Parys eit zyn werkn tentoongesteld oe Picasso 90 joar oud wos. Dat wos e hele ere want 't wos 'n eestn kee da't Louvre dat dee vo nen artist die nog by leevn wos.

Picasso eit vier kinders ged en j'es drie keers getrouwd gewist.

## Externe koppeliengn
* Museo Picasso Málaga
* Fundación Picasso, Museo Casa Natal
* Museo Picasso, Barcelona
* Musée Picasso, Parys
* Picasso in et Metropolitan Museum of Arts, New York
* On-line Picasso project
25 oktober

## Geboorn
* 1102 - Willem Clito
* 1881 - Pablo Picasso

## Gestorvn
* 912 - Rudolf I van Bourgondië
* 1154 - Stefan van Blois
* 1510 - Giorgione
Sigrette

thumb|Twêe filters
Een **sigrette** es een rolleke toebak, dat tope g'houdn wordt door een *bledje*, een dun papierne kokerke. Der zyn grofweg twêe vormen woarin da je ze kut krygn: ol met filters grêedgemakt in e pakske (zukke sigrettn wordn kortweg *filters* genoemd) of ge kut de bledjes en den toebak apart kopen en ze zelve rolln (zukke sigrettn zyn stukkn goekôper en wordn *rolsigrettn* genoemd). 

Ge moet een sigrette me vier ansteekn terwijl da je inoasemnt. De rôok (de smôor) komt in de loungn en gift oa. nicotine of an 't bloed woardoor da je een rustig en ountspannend gevoel krygt. Omdat er smôor vrykomt, noemn ze 't rôken van een sigrette *e sigrette smôren*, oloewel da *smôren* by de jeugd tegenwoordig mêestol ollêne vo 't smôren van ne joint gebruukt wordt.

## Slicht vo de gezoundeid
Sigrettn zyn styf oungezond: ge kut er ounder andere longkanker van krygn. In 't begun van de 20e eeuw woarn de gevoarn nog nie zo goe gekend en smôordige verre olleman.

## Etymologie
Het woord *sigrette* es van oorsproung 't Franse verklêenwoord van een sigarre, nen dikkern variant met mêer (en mêestol straffern-) toebak in.

## Enigte merkn
Regio (Spanje)

**[[Spanje]]** es ounderverdeeld in 17 **autonome regio's** of **autonome gemeenschappn** (in 't Spoans: *comunidades autónomas*).

## Besteurlik
Uut benauwdeid vo toenemend separatisme en voddere destabiliserienge van de werkienge van 't land, koozn de Spanjoarn vo federaliserienge van et centroal bestuur. Olle autonome regio's kreegn en eigen parlement en en eigen regerienge die e grote wetgevende en uutvoerende macht kreegn. Die besteurlikke indelienge es ountstoan achter de groundwetserzienienge van 1978.

In 1995 kreegn ook de twee Spoansche exclaves in Afrika, Ceuta en Melilla, under autonomie. 

De regio's zyn vodder ounderverdeeld in provincies, comarca's en gemêentn.

## Overzicht

## Referensjn
Stoavel

**Stoavel** is e dêelgemêente van Oalveringem. 't Dorp legt an 'n Yzer. 't Weun e klêne 700 menschen en 't is e typische boeregemêente.

## Wuk is 't er te zien?
:15px *Kykt noa [[Bouwkundig erfgoed in Stoavel]]*
* Eversambus: 38 ectoarn grôot
* Sint-Jan-Ontoofdiengskerke uut 1890. Stoavel adde ol een ouder kerke, moa dedie wos hêle kapot emakt deur de Fransche revolutionairn in 1794. Achternoar en ze e neogotische allekerke opetrokkn. 't Orgel, emakt deur Van Peteghem uut Gent, is e beschermd monument.

## Bekende Stoavelnoars
* Johan Vande Lanotte: ebôorn in Poperienge, moar opegroeid in Stoavel.

## Weetje
In Poperienge, dat an Stoavel grenst, zeggn ze: *En is va Stoavel*, a ze willn zeggn van etwien dat 'n rost oar et.
Vrydag

De **vrydag** is de vuuvden dag van de weke. Ze komt achter dunderdag en vo zoaterdag. Der is soms discussie os Vrydag genoemd is no Frigg, de vrouwe van Odin, den ippergod binn de Germoansche mythologie, en godinne de van vruchtboaried, et uwelik, et moedrschap, de liefde en de sexualiteit, of no Freya, die eigentlik ook een godinne van de vruchtboaried was, mo van een andre familie. O me ip de Vlamsche uutsprake afgoan zoet êerder van *Friggs dag* moetn afstammn, mo 't is ook wel een feit da Frigg en Freya dikkels me mekoar verwisseld werdn of zelfs vo èèn en de zelfste godinne aanzien werdn deur de Germoann.
Alcool

**Alcool** wordt vele als synoniem vo Ethanol gebruukt. In de chemie is en alcool gelyk wukke molecule die endigt ip R-OH, woaby da R een carbonruggegroat voornstelt. Andere bekende alcooln zyn o.a. methanol, sorbitol (e gereduceerd suker), menthol (de smakstoffe byvôorbeeld in stravve tandpasta) en tetrahydrocannabenol (et actieve bestanddêel in cannabis).

## Werkieng ip et menschelik lichoam
Methanol (CH3OH) es dôdelik vo de mins: o je der 100mL van binn krygt es't fatoal. Ethanol (C2H5OH), 'tgeen die je drounke makt lik in wyn, bier en kortndrank, werkt ip et zênuwstelsel deur de remmnde stoffn te remmn en de stimuleernde stoffn te stimuleern: 't zorgt der dus voorn daje losser komt. Mêestol veroogt je concentroatie tot en met de 2de pinte, doarachter doalt je concentroatievermôogn drastisch.
Gardameer

thumb|Et Gardameer vanuut de ruumte
thumb|De gemeênte Nago-Torbole en 't noordelik stik van 't meer
thumb|Zicht ip 't zudelik stik van 't meer by Peschiera del Garda (Verona). Vanachter zyn de bergn van Brescia te zien. Detail van e schilderie van Girolamo dai Libri (achter 1533)
Et **Gardameer** (Italjoans: *Lago Di Garda*) es een meer in Itoalië.

## Geografie

Et Gardameer es et grôotste meer van Itoalië, en ligt in et nôordn van et land. Et ôort soamn me ounder ander et Comomeer en het Lago Maggiore tot de zogenoamde Nôord-Italioanse meern. Den omtrek van et meer es oungeveer 152&nbsp;km. Het meer eit nen typische vorm: lang en smol in 't nôordn, en brêed en round in 't zuudn. Da es een gevolg van zyn liggienge, want de nôorderpunt ligt volledig in de uutlopers van d' Alpn en es vrêe bergachtig, binst da 't vlakke zuudn ol dêel uutmakt van de Po-vlakte. De diepte van et meer weirdt ôok bepoald deur de omliggnde geografie: in het nôorden goat et meer tot 350 meiters diepe, moar in 't zuudn eit et mêer et karakter van nen oundiepn bassing. Der zyn verschillnde klêene eilandjes in et meer te vinden, en in 't zuudn ei je een schiereiland.

## Streekn en gemêentn
Et Gardameer ligt ip het groundgebied van 3 Italjoanse provincies: Trento in et nôordn, Brescia an de westkant en Verona an de ôostkant. Der zyn verschillnde gemêentn round het meer:
* In Trento:
** Riva del Garda
** Torbole
* In Brescia (van nôord noa zuud):
** Limone sul Garda
** Tremosine
** Tignale
** Gargnano
** Toscolano-Maderno
** Gardone Riviera
** Salò
** Manerba del Garda
** San Felice del Benaco
** Manerba del Garda
** Moniga del Garda
** Padenghe sul Garda
** Lonato
** Desenzano del Garda
** Sirmione (geleegn ip et schiereiland)
* Verona (van nôord noa zuud)
** Malcesine
** Brenzone
** Torri del Benaco
** Garda
** Bardolino
** Lazise
** Castelnuovo del Garda
** Peschiera del Garda

## Toerisme

Weegns zyn unieke liggienge es et Gardameer êen van de grôotste toeristische trekpleisters van Itoalië, zowel by de binnelanse bevolkienge als by de buutnlanders. Ge keunt er vrêe gevarieerde toeristische activiteitn doen: de kiezelstrandn en het zoete, lauwe woater nôdigen uut voo relaxte strandvakanties in 't zuudn. In't nôordn keun je het meer combineern me uutstappn in de bergn. In Malcesine bievôorbeeld es't er een koabellifte die noa een ôogte van 1800 meiters goat (de Monte Baldo), van woaruut da je wandeliengn noa toppn tot 2200 meiters keunt moakn. Mounten-biken en valschermspriengn zyn ôok vrêe populair in het nôordn van et meer. Deur de liggienge van et meer es er ôok redelyk vee wind ip het meer. Doardeure ei je vee activeitn ip het meer gelyk windsurfn, kyte-surfn, zeiln,... En da olles gecombineerd met de gekende Italioanse kwaliteitn gelyk goe were, goe eetn en drinkn,... In de wydere omgevienge zyn der typische Italioanse steedn mè een ryke historie, gelyk Verona, Trento en Brescia.
Costa del Sol

[thumb|De sjieke badplekke [Marbella]]
[thumb|right|Ligstrand by [Benalmadena]]

De **Costa del Sol** (Spoans vo *zunnige kust*) es de Spoansche zudelikke kuststroke van 300 kilomeiter lank langs de Middellandsche Zee. Ze ligt in de regio Andalusië en lopt van Almeria tot Gibraltar.

## Toerisme
De Costa del Sol ligt in zudelik Spanje. Wien da doar up vakansje goat, eit gegarandeerd zunnig en warm tot heet were. De meeste liggn den heeln dag an 't strand in de zunne te bakkn, en zettn 's avons uut of goan goan eetn, meestoal tot in de vroege urtjes.

Malaga es de belangrikste en grotste stee an de Costa del Sol en noemt eurzelve *Oofdstee van de Costa del Sol*.

## Badplekkn
De bekendste, meest toeristische badplekkn an de Costa del Sol liggn ten westn van Malaga:

* Torremolinos
* Benalmadena Costa
* Fuengirola
* Marbella
* Manilva 
* Estepona 

't Oostelik deel es minder toeristisch:

* Torre del Mar
* Nerja
* Almuñecar
* Salobreña
* Motril
Alcazaba

[thumb|Alcazaba van [Malaga]]

**Alcazaba** (van 't Aroabisch قصبة  "*al-qasbah*", citadelle) es de noame vo Moorsche verdedigiengsfortn die je typisch in Andalusië, in 't zuudn van Spanje, kut werevindn.

## Functie
Berbers en Arabiern ein 't zuudn van Spanje van d'achtste eeuwe tot an 't ende van de vichtienste eeuwe bezet goudn.

Vo under steejn te verdedign, bouwden ze alcazaba's. Da zyn indrukwekkende uutgestrekte burchtn of verdedigiengspaleizn die z'up en ogte anbrochtn. Alcazaba's vind j'in:

*Almeria
*Antequera
*Granada
*Malaga

Ol die alcazaba's dateern van de *taifa*-keunienkrykn uut de elfste eeuwe.
Alcazaba's zyn meestol gebouwd up of teegn restantn van Romeinse gebouwn.

## Kenmerkn
thumb|Hoefyzerboogn in twee kleurn

Zo zwoar en indrukwekkend lik dan ze van buutn d'r uut ziene, zo licht, luchtig en fris zyn ze van binn. D'Arabiern woarn doa meesters in. 

Alcazaba's vertoonn dudelik erkenboare Aroabische elementn:
*massieve, rechtoekige verdedigiengstoorns
*patio's met fonteinn en vyvertjes
*uutgebreid gebruuk van gebeeldouwde versieriengn *(stucwerk)*
*gebruuk van woaierboogn en hoefyzerboogn, soms voorziene van e typische omlystienge *(alfiz)*
*gestileerde plantmotievn *(atauriques)*

## Licteure
**De Groene Gids: Andalusië*, Michelin, Uitgeverij Lannoo, nv, Tielt, 2007. ISBN 978-90-209-6843-9.

## Referensjn
Beaufort

*Beaufortschoale: een moate om de sterkte van de wind uut te drukkn.
*Beaufort (kunsthappenienge): een driejoarlikse kunsthappenienge an de zêe.
Beaufort (kunsthappenienge)

[thumb|<center>Beaufort 2006: ''Noli Me Tangere'' (Kom nie an me) deur Luk van Soom in [Wendune]]
[thumb|<center>Beaufort 2009: Façade deur de [Pooln|Pool Robert Kusmirowski in Blanknberge]]

**Beaufort** es een kunsthappenienge die iedere 3 joar deuregoat an de kust. 't Es een organisoatie van de vzw Ku(n)st in soamenweirkienge mè et Museum voor Moderne Kunst aan zee (PMMK) in Ostende. Gestart in 2003 zyn d'r oundertussn ol 2 happenings gewist.

## 2003 Beaufort: kunst aan zee
In 9 kustgemêentn woarn der kunstweirkn te zien van 33 kunsteneirs, gelyk
* Een bronzn schildpadde in Nieuwpôort: 'Op zoek naar Utopia' va Jan Fabre.
* Wim Delvoye: Cater Pillar – Chantier VII in Middelkerke.
* De Chatterdo van Blanknberge krêeg e parruke van d' Hollandsche beeldhouwster Maria Roosen. 

Terzelfdertyd wos't er een tentôonstellienge in et PMMK round et thema 'Marines in confrontatie'.

## 2006 Beaufort
2006 Beaufort oat twêe ounderdêeln: de kunstweirkn die buutn stoundn in de belangrykste West-Vlamsche kuststeedn (*Beaufort Outside*) en de tentôonstellienge van heedndoagse kunsteneirs die beïnvloed gewist zyn deur René Magritte in het PMMK ('Beaufort inside').

De belangrykste publiekstrekkers en bekendste verteegnwoordigers van de happenienge woarn de kunstweirkn in de verschillnde steedn en gemêentn. Een aantol vôorbeeldn woarn:
* de kudde olifantn gemakt in out van Andries Botha in De Panne 
* een grôte kobbe van Louise Bourgeois in Mariakerke 
* drie kruupende baby's van David Černý ip 'n dyk in Middelkerke

## 2009 Beaufort of Beaufort 03
De mêest recente installoatie begoste ol direct mè spel. De Blankenbergenoars kostn nie lachn mè et kunstweirk in uddern stad: een replica van een Poolse krotweunienge deur de kunsteneire Kusmirowski. Ze vindn da je te letter ziet dat et een kunstweirk es, en dat et doarom et stroatbeeld ontsiert. De organisatoorn wildn da iplossn deur der een plakkoatje bie te zettn, moa da zie de kunstneire ton were nie zittn. Want volgns em es et juste de bedoelienge da et nie hêel duudelyk es da't een kunstweirk es.

## Links
* site van 2006 Beaufort
* site van Beaufort 03 (2009)
Zoaterdag

De **zoaterdag** is de zesdn dag van de weke. Ze komt achter vrydag en vo zundag. Zoaterdag is den ênigsten dag van de weke die nie afgeleid is van een god uut de Germoansche mythologie mo van de Romeinsche mythologie. Z'is genoemd no Saturnus, de Romeinsche god van de landbouw.

De zoaterdag is den êestn dag van 't weekend. Vroegr goenk hêel de familie ton de zoaterdagavond in 't bad vo de vuligheid van hêel de weke af te wassn en propr te zyn vo de zundag no de messe te goan. 

## Gekende zoaterdagn
* De zoaterdag vo Poasn is *Stille Zoaterdag* omda ip dien dag de klokkn volgenst de tradisie nie luun
* In de joarn '70 kwamt John Travolta bekend deur de film *Saturday Night Fever*
* Vo de Joodn is zoaterdag den zevenstn dag en dus den dag woarup da God by de scheppienge nietn mee deed volgens 'n Bybel (cfr. Gen. 2:1-2). Zynder noemn zoaterdag *[[Sabbat]]* en ip dien dag meugn ze zynder ook nietn doen.
Legende

* E vertellienge over e wounder of 'n heilign, kyk noa: legende (vertellienge)
* E vertellienge da van d'êne generoatie op d'ander overgoat
* Uutleg by e koarte, kyk noa: legende (koarte)
Bordeaux

**Bordeaux** es 'n stee in 't zuudwestn van Vrankryk, 't es d'n ôofdstad van't departement Gironde en ôok van de regio Nouvelle-Aquitaine. Bordeaux zelve telt apeupri e kart miljoen inweuners en es doamee d'achtste grôotste stad van Vrankryk, mor in de wydere agglomeroasje weun'n der 1.232.550 mienschn.

Bordeaux ligt an de riviere de Garonne ip 98&nbsp;km van d'Atlantische Oceoane. 't Grenst an de gemêentn Bassens, Lormont, Cenon, Floirac, Bègles, Talence, Pessac, Mérignac, Eysines, Le Bouscat en Bruges.

Sedert dan d'Iengelse in de vêertiende êeuwe binst den Ounderdjoarign Oorloge de stad in and'n ad'n, es Bordeaux uutgegroeid tout en echte andelsstad die weireldwyd gekend es vo d'n export van zynne wyn. Teegnwoordig zyn der ôok teffrente activiteytn round export van out, luchtvoart, electronica en chemie. 

Sedert een poar joar zyn ze hêle stikkn van Bordeaux an 't restaureern wodeure dat 't een schôone stad an 't wordn is. D'oude stad strekt em uut van de Place de la Victoire toet an de Place de la Comédie, die verboundn zyn deur de Rue Sainte Catherine, volgenst under de langste wienkelstroate van Europa. And're schôone diengn vo te ziene, zyn 't *Monument aux Girondins*, e spectaculaire fonteyne, 't Grand Théatre, de Sent-André-katheedroale en de *Grosse Cloche*, die den ôogst van de wyndruuvn inluudigde.

Victor Hugo zei van Bordeaux: "Pakt Versailles, doet doa Antwerpn by, en j'e Bordeaux."


Ofbeeldienge:FontGirondins.JPG|Stik van't *Monument aux Girondins*
Ofbeeldienge:BordeauxGrandTheatre.JPG|'t Grand Theatre
Libourne

**Libourne** es 'n gemêente in't departement Gironde in de regio Nouvelle-Aquitaine in't zuudwestn van Frankryk. Ze ligt by't tôopekomm'n van de riviern den Isle en de Dordogne. Libourne ligt tusschn de gekende wynplatsn Saint-Émilion en Pomerol, ip 30 kilomèiters o d'ôostkantn van Bordeaux. 

Libourne es d'ôofdplekke van't gelyknoamige arroundissement. 't Grenst an de gemêentn Les Billaux, Lalande-de-Pomerol, Pomerol, Saint-Émilion, Moulon, Génissac, Arveyres, Fronsac en Saillans.

De gekende Guide Michelin klapt nie van Libourne, mo dat is ten ounrechte. Der zyn een poar schôone plings in de stad me schôone gebouwn en ol sedert 1993 en ze een styf gezellig stroattheoaterfestivol in 't begin van ogustus.


Image:Libourne2.jpg|Kerke in Libourne
Image:Libourne4.jpg|Gevels ip de Place Abel Surchamp
Image:Libourne1.jpg|Stroattheoater mè de groep D'Irque


## Externe koppeliengn
* Site van't stee Libourne
* Site van d'n touristischn dienst van Libourne
* 't Stroattheoaterfestivoal van Libourne
Saint-Émilion

**Saint-Émilion** es 'n gemêente in't departement Gironde in de regio Nouvelle-Aquitaine in't zuudwestn van Vrankryk. 't Ligt ip apreupri 40 kilomèiters o d'ôostkantn van Bordeaux, ip d'elliengn olangsn de riviere de Dordogne. 't Grenst an de gemêentn Néac, Montagne, Saint-Christophe-des-Bardes, Saint-Laurent-des-Combes, Vignonet, Saint-Sulpice-de-Faleyrens, Moulon, Libourne en Pomerol.

Saint-Émilion dankt ze noame an e Bretoensche monnik die in d'achtste êeuwe nor 't dorptje kwam en em dor ols kluuzenoare installeerdige. J'eet do verschilligste miroakels gedoan, ounder and're e blende vrouwe were doen zien. J'is gestorvn ip 6 januoari 767.

Saint-Émilion eet z'n middelêeuwse uutzichte goe kunn'n bewoarn en is doavan styf in trek by de toeristn. Een and're troef is nateurlyk de styf goeie reputoasje da 't stadje eet ip't gebied van wyn. In 1999 werd et "rechtsgebied" Saint-Émilion deur Unesco ip de weirelderfgoedlyste gezet deur zyn schôon wynbouwlandschap en d'istorische monumentn in't stee en d'oumligg'nde dorptjes.

## Wynproduksje
Saint-Émilion es weireldgekend deur zynne wyn. 't Es e zuuver gebied vo rôo wyn en êen van de beste van d'ille regio. 't Wyngebied besloat en ippervlakte van 5500 ectoarn. In da gedêelte van de Bordelais (de benoamienge vo de grôotere wynregio round Bordeaux) doen z'ol sedert de derde êeuwe an wynbouw, doamee èit et verzekers de langste tradisje van't hille wynbouwgebied.

De wyngoardn zyn ipgedêeld in de *côtes* (elliengn) en de *graves* (kiezelground'n). Wyn van de côtes lyk de Château Ausone zyn vuller van smoake dan dedie van de graves lyk Château Cheval Blanc die oovr 't olgemêen fyner en ryker van smoake zyn.

Ollêene mor de wyn'n uut de gemêentn Saint-Émilion, Saint-Christophe-des-Bardes, Saint-Étienne-de-Lisse, Saint-Laurent-des-Combes, Saint-Pey-d'Armens, Saint-Hippolyte, Saint-Sulpice-de-Faleyrens, Vignonet en e gedêelte van Libourne meugn 't keurmerk AOC (*Appellation d'Origine Contrôlée*) Saint-Emilion of Saint-Emilion Grand Cru droagn. Volgest de regels van d'AOC meugn ôok ollêene mor de druvvesôortn Merlot, Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc, Carménère en Malbec gebruukt word'n vo 't moakn van de rôo wyn in de Saint-Émilion.

## Ofbeeldiengn

Emilion1.jpg
Emilion2.jpg
Emilion3.JPG
Emilion4.JPG


Portail église monolithe.jpg
Panorama de Saint Emilion De la tour du roi 2 - Gironde.jpg
Panorama de Saint Emilion - Gironde.jpg
File:Saint-Emilion 33 La Grande Muraille 2013.jpg
Cold Turkey

**Cold Turkey** is de noame die gebruukt wordt vor de gevolgen van en abrupte en subite maniere van ofkickn van e versloavienge.

Cold Turkey is 't gevolg van de meest zuvere vorm van ofkickn. ‘t Gebeurt zounder ulpe of oundersteunienge.  De ofkickperiode is kort moa styf evig.
Den Iengelschn term Cold Turkey betekent “Koude Kalkoen” en refereert noa ’t vel van e drugsversloafdn (lik kieknvel) ost’n probeert of te kickn.
Buutn kieknvel (of innevlees) zyn d’r ook nog andere verschynseln lik moagprobleemn, gejoagd zyn, rilln, zweetn…
’t Geestelik afhankelik zyn kan wel nog lange deurn. Achter 'n ende vermindern en stoppn de verschynseln en is de versloafdn “clean”.

## Varia
*Jonn Lennon et e liedje geschreevn getiteld "Cold Turkey", over d'elle van ’t ofkickn.
Boogvulder

thumb|Nen ôop boogvulders
thumb|En wat er ipgevuld weird

Nen **boogvulder**, **bolgvuldre**, **boogvuldre**  of **buukvuldre** es een verzoamelnoame voor gebakkn koekn.  Nevenst nen ôop après-midis (gelyk éclairs, boules de Berlin en tompoezen) kunn ôok enigte sortn koeken en broodpudding boogvulders genoemd wordn.  Ze zyn mêestol gegeetn in den achternoene met een zatte kaffie.

In boogvulders zit er mêestol nogol veel suker en ze keun zwoar ip de moage liggn: achter een poar boogvulders ei je mêestol ginne ounger nie mi, vandoar ôok under ne noame.

Als ofleidinge zeggen ze oak boogvulder tegen etwien die vele kan binnenschrokken

Bolg, oud-vlams voe balg, verwyst noa de pense of buuk van en zôogdier.
Vis in de Leie

**Vis in de Leie** es e liedje van Johny Turbo en 't goat over de vervuulienge van de Leie en andere ecologische mistoestanden.  Weemoedig peist ie were an den tyd dat er nog gin hormonenkoeien woarn en dat er nog vis in de Leie zat.

't Liedje es geschreevn in de joarn '80 en ton wos 't inderdoad tristig gesteld met de kwaliteit van 't milieu, mo sedert 't ende van de joarn '90 es 't were stillekes an an 't betern en zit er were *vis in de Leie*.

Volgens een grôotschalig onderzoek van 't Instituut voor Bosbouw en Wildbeheer zat er in 1996 ip 21 meetpuntn tussen Wervik en Gent gin vis in de Leie (behalve ip 2 meetpuntn by oude meanders).  In 2004 werd er overolst vis gevonn met e gemiddelde van 7 verschillige sorten per meetplekke (19 sorten in totoal).  Toch es de Leie anno 2007 nog êen van de mêest vervuulde riviern in België.

't Es e cover va de discogroep Boney M.

## Den tekst
:* 't Es 800 joar da stad Kortryk bestoat*
:*Lang leve de stad!*
:*Moar a 'k ik oldoar an de Broeltoorns stoa*
:*ton peis ik da*

:refrein:
:* 't zat vroeger vis in de Leie*
:*mo 't zwem nu gin mi*
:*ol da wil leevn da vlucht noa de zêe*

:* 't E lange geleen moar ik weet et nog goe*
:* 'k Ziet nog vo my*
:*Een zwyn zonder peste, een hormoonvrye koe*
:* 'k Woare derby*

:refrein

## Varia
Vis in de Leie is ook de noame van een kunstenfestival, georganiseerd deur e groep jounge gasten, genaamd Bakvis. 

.

## Bronn