Đài tưởng niệm Enrico Martínez

**Đài tưởng niệm Enrico Martínez**, còn được gọi là **Monumento Hipsográfico** (tiếng Việt: *Đài tưởng niệm Hypsographic*), là một công trình được đặt bên cạnh Nhà thờ Chính tòa Thành phố México và quảng trường Zócalo, trong khu trung tâm lịch sử của Thành phố México, México. Công trình bao gồm một bức tượng bằng đồng đặt trên bệ đá cẩm thạch, nhằm vinh danh Enrico Martínez, một nhà vũ trụ học phục vụ cho Vương quyền Castile, người đã tìm kiếm các phương pháp giảm thiểu lũ lụt trong thời kỳ thuộc địa của Thành phố México.

Đài tưởng niệm do Francisco Jiménez thiết kế và phần điêu khắc do Miguel Noreña thực hiện. Công trình được xây dựng trong giai đoạn từ năm 1877 đến 1881, theo yêu cầu của chính trị gia México Vicente Riva Palacio, với mục đích làm một mốc đo cao độ (hypsographic). Phần bệ tượng có các chỉ báo thể hiện mực nước của những hồ nước lân cận hoặc từng tồn tại trước đây, đánh dấu các giới hạn mực nước được coi là chấp nhận được. Tác phẩm điêu khắc khắc họa hình tượng một người phụ nữ đại diện cho Thành phố México.

## Lịch sử và mô tả
Enrico Martínez là một nhà vũ trụ học phục vụ cho Vương quyền Castile dưới triều đại của vua Philip II của Tây Ban Nha (1556–1598). Ông đã tìm kiếm các phương pháp giảm thiểu lũ lụt trong thời kỳ thuộc địa của Thành phố México, do thành phố này được xây dựng trên hồ Texcoco. Trong những năm đầu của thời kỳ Tây Ban Nha cai trị Tân Tây Ban Nha, các phó vương Juan de Mendoza y Luna, Hầu tước Montesclaros (1603–1607), và Luis de Velasco, Hầu tước thứ nhất của Salinas del Río Pisuerga (1590–1595; 1607–1611), đã chứng kiến tình trạng ngập lụt nghiêm trọng tại khu vực đô thị và yêu cầu xây dựng các con đê nhằm phục vụ cho công tác thoát nước.

Ban đầu, người ta quyết định không xây dựng một hệ thống thoát nước hoàn chỉnh mà chỉ dựa vào các con đê, do hạn chế về ngân sách và thiếu hụt nhân lực. Tuy nhiên, vào ngày 21 tháng 9 năm 1629, thành phố đã bị ngập lụt kéo dài suốt năm năm. Martínez qua đời vào năm 1632, để lại công trình còn dang dở. Sau đó, các chính quyền kế tiếp đã tiếp tục điều chỉnh và hoàn thiện hệ thống thoát nước, và cuối cùng công trình được hoàn thành dưới thời cầm quyền của Porfirio Díaz, người mà chính quyền của ông mong muốn tôn vinh Martínez. Vicente Riva Palacio, Bộ trưởng Phát triển dưới thời Díaz, đã mô tả Martínez là “một con người có hoạt động phi thường, ý chí bền bỉ không lay chuyển và tri thức uyên bác; ông được nhà vua bổ nhiệm làm nhà vũ trụ học hoàng gia và từng giữ vai trò thông ngôn cho Tòa án Dị giáo. Ông cũng là một thợ in sách, nhà chiêm tinh, nhà nhân tướng học và nhà toán học thủy lực; tuy nhiên, vượt lên trên tất cả, riêng công trình thoát nước đồ sộ của Thung lũng México cũng đã đủ để khiến tên tuổi ông trở nên bất tử.”

Francisco Jiménez được giao nhiệm vụ thiết kế đài tưởng niệm, còn Miguel Noreña đảm trách việc thực hiện phần điêu khắc. Dự án khởi công vào tháng 7 năm 1877 và được khánh thành vào ngày 5 tháng 5 năm 1881. Công trình hoàn thiện bao gồm một bức tượng đồng theo phong cách tân cổ điển, đặt trên bệ đá cẩm thạch làm từ đá cẩm thạch khai thác tại Tepeaca, bang Puebla.

Trên các mặt của bệ tượng có khắc tọa độ địa lý chính thức của Thành phố México, cùng vĩ độ và kinh độ của bốn hồ nằm gần hoặc từng nằm gần Thành phố México: hồ Zumpango ở mặt trước của bức tượng, hồ Xochimilco ở bên trái, hồ Tlalocan ở phía sau và hồ San Cristóbal ở bên phải. Ngoài ra, bệ tượng còn thể hiện các đơn vị đo lường chính thức gồm mét, yard và vara. Hơn nữa, mỗi mặt đều chỉ rõ mực nước được coi là an toàn của từng hồ nhằm ngăn ngừa nguy cơ ngập lụt.

Người phụ nữ trong tác phẩm điêu khắc là hình tượng một phu nhân, được khắc họa với vòng nguyệt quế trên đầu và khoác áo toga. Bức tượng cao 8 mét (26 ft) và được tạo tác nhằm đại diện cho Thành phố México. Bao quanh đài tưởng niệm là một hàng rào sắt trang trí với các chi tiết chân nến bằng đồng.

Trước đây, đài tưởng niệm được đặt tại góc phố Moneda và Seminario, gần Cung điện Quốc gia và ở phía đông nam của Nhà thờ Chính tòa Thành phố México; tuy nhiên, vào năm 1924, công trình được di dời về phía tây nam của nhà thờ. Sau khi di dời, hướng thể hiện vị trí các hồ trên bệ tượng không còn chính xác nữa.

Đài tưởng niệm này đã truyền cảm hứng cho tên gọi của quán cantina lâu đời nhất trong thành phố, , hoạt động từ năm 1857 đến năm 2008.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*