open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Máy đo lực căng

**Máy** **đo lực căng** là một dụng cụ được các nhà địa vật lý sử dụng để đo lường sự biến dạng của Trái đất. Máy đo độ căng tuyến tính đo sự thay đổi khoảng cách giữa hai điểm, sử dụng một vật liệu rắn (trên một khoảng cách ngắn) hoặc giao thoa kế laser (trên một khoảng cách dài, lên đến vài trăm mét). Loại máy này sử dụng tiêu chuẩn chiều dài rắn được Benioff phát minh vào năm 1932, sử dụng ống sắt; dụng cụ sau này sử dụng que làm bằng thạch anh nung chảy. Các thiết bị hiện đại thuộc loại này có thể thực hiện các phép đo thay đổi chiều dài trong khoảng cách rất nhỏ và thường được đặt trong các lỗ khoan để đo các thay đổi nhỏ trong đường kính của lỗ khoan. Một loại dụng cụ khoan lỗ khác phát hiện những thay đổi trong một thể tích chứa đầy chất lỏng (như dầu silicon). Loại phổ biến nhất là giãn nở kế phát minh bởi Sacks và Evertson ở Mỹ (bằng sáng chế 3.635.076) một thiết kế sử dụng các thể tích có hình dạng đặc biệt để đo lực căng đã được Sakata phát triển tại Nhật Bản.

Tất cả các loại máy đo lực căng này có thể đo độ biến dạng theo tần số từ vài Hz đến các khoảng thời gian ngày, tháng và năm. Điều này cho phép họ đo tín hiệu ở tần số thấp hơn mức có thể được phát hiện bằng máy đo địa chấn. Hầu hết các bản ghi của máy đo lực căng cho thấy tín hiệu từ thủy triều và sóng địa chấn từ động đất. Ở những khoảng thời gian dài hơn, họ cũng có thể ghi lại sự tích lũy dần dần của ứng suất (vật lý) gây ra bởi kiến tạo mảng, giải phóng ứng suất này trong các trận động đất và những thay đổi nhanh chóng của ứng suất sau động đất.

Mạng lưới rộng nhất của máy đo lực căng được lắp đặt tại Nhật Bản; nó bao gồm hầu hết các dụng cụ làm bằng thanh thạch anh trong các đường hầm và máy đo lỗ khoan, với một vài dụng cụ laser. Bắt đầu từ năm 2003, đã có một nỗ lực lớn (Đài quan sát Ranh giới mảng) để lắp đặt nhiều máy đo độ căng dọc theo ranh giới mảng Thái Bình Dương / Bắc Mỹ ở Hoa Kỳ. Mục đích là để cài đặt khoảng 100 máy đo độ sâu lỗ khoan, chủ yếu ở Washington, Oregon và California, và năm máy đo laser, tất cả đều ở California.

## Xem thêm

* Strain (khoa học vật liệu) 
* Lực căng

## Liên kết ngoài

* Đài quan sát phẳng Piñon, CA: máy đo độ căng bằng laser 
* GTSM Technologies, AUS: biến dạng lỗ khoan 
* Đài quan sát ranh giới mảng  
* Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ, xem trong '''Giám sát lỗi''' 

## Tham khảo

*
Gerres equulus

*Gerres equulus* là một loài cá móm thuộc chi *[[Gerres]]* bản địa vùng nước ven biển phía tây Thái Bình Dương từ miền nam Hàn Quốc đến miền nam Nhật Bản, mặc dù vậy nó không được tìm thấy ở khu vực xung quanh Quần đảo Ryukyu. Loài này có thể đạt chiều dài  tiêu chuẩn. Loài cá này có tầm quan trọng về mặt thương mại cho ngành ngư nghiệp địa phương ở Nhật Bản.
## Tham khảo
Janice Kavander

**Janice Deborah Kavander Kamya** (sinh ngày 29 tháng 9 năm 1994) chủ yếu được gọi là **Janice**, là một ca sĩ người Thụy Điển.
## Sự nghiệp âm nhạc
Là người Uganda và Phần Lan gốc, Janice bắt đầu học tại  ở tuổi mười một và sau đó đi học trung học tại Södra Latin, trong quá trình học tại đây cô đã thể hiện năng khiếu khiêu vũ của bản thân. Cô là thành viên của Dàn hợp xướng Tin lành Tensta từ năm 2009.

Cô đã có được bước đột phá trong âm nhạc vào năm 2016, khi cô phát hành đĩa đơn "Đừng cần" mà cô cũng đồng sáng tác. Bài hát được phát sóng rất nhiều trên Sveriges Radio, và năm 2017, cô được bầu chọn là Nghệ sĩ đột phá của năm bởi mục văn hóa của tờ *[[Dagens Nyheter]]*.
She next released the songs "Answer" and "Love You Like I Should", and in the summer of 2017 she participated in the SVT show *[[Allsång på Skansen]]* and the TV4 show *[[Lotta på Liseberg]]*.

Cuối năm 2017, cô phát hành các đĩa đơn *I Got You*, *Black Lies*, và *Queen*. Janice đã biểu diễn quốc ca Hoa Kỳ vào ngày 10 và 11 tháng 11 năm 2017 tại Globen Arena ở Stockholm, khi Colorado Avalanche và Ottawa Senators 
gặp nhau trong một trò chơi cho 2017 NHL Global Series. Trong cùng một sự kiện, cô đã biểu diễn quốc ca Canada.

Janice hát tại trận chung kết của chương trình SVT *[[På spåret]]* cho mùa giải 2018. Cô cũng đã biểu diễn đĩa đơn "Queen" của mình tại buổi dạ tiệc P3 Guld phát cả trên Sveriges Radio và SVT.

Vào Ngày Quốc tế Phụ nữ vào ngày 8 tháng 3 năm 2019, Janice đã giúp tổ chức Hội Chữ thập đỏ nâng cao nhận thức về phụ nữ sống trong các khu vực chiến tranh và xung đột trên thế giới. Janice đã kết thúc năm 2018 bằng cách biểu diễn tại Bingolotto trên TV4 cho chương trình Giáng sinh đặc biệt vào ngày 23 tháng 12.

Năm 2019, Janice, cùng với Sabina Ddumba và Molly Hammar, biểu diễn tại Grammis gala Thụy Điển. Janice có một vai khách mời trong bộ phim *Eld & Lågor*, nơi cô ấy bài hát của ABBA "Gimme! Gimme! Gimme!".

Vào ngày 17 tháng 5 năm 2019, cô đã phát hành đĩa đơn "Hearts Will Bleed" và vào ngày 14 tháng 6 bài hát "Kisses at Nighttime". Album của cô *I Don't Know A Thing About Love* sẽ được phát hành ngày 30/9/2019.

## Tham khảo
Gạch men

**Gạch men** là tên gọi chung của:
* Gạch sứ tráng men gốm
* Gạch ngói tráng men Trung Quốc, được sử dụng ở Trung Quốc làm vật liệu cho mái nhà từ thời nhà Chu (khoảng năm 1046–256 trước Công nguyên)
Futon

là một kiểu nệm truyền thống Nhật Bản.

Một bộ futon hoàn chỉnh bao gồm  và chăn bông .

Futon truyền thống được dùng trên tatami, một loại vải sàn được dùng để lát mặt sàn có độ mềm và cứng vừa phải. Thông thường, bên trong phòng của người Nhật còn có ngăn tủ cánh lùa để cất giữ futon, tất cả bộ chăn gối đều được gấp gọn, chỉ lấy ra khi có nhu cầu sử dụng. Bên cạnh đó, futon phải thường xuyên được vệ sinh, giặt giũ, hút bụi và phơi nắng. Thói quen của người Nhật là đem futon phơi ở lan can, sau đó sử dụng Futon Tataki – một dụng cụ đặc biệt, trước đây làm bằng tre – để phủi đi bụi đất còn bám trên nệm.

Loại futon phương Tây, không giống loại futon thường, điển hình là giường sofa, có chất liệu vải khác với nó ở Nhật Bản. Loại này có xu hướng giống những tấm nệm ở phương Tây, do chúng khó xếp lại vì quá cứng.

## Ưu điểm và nhược điểm
### Ưu điểm
* Tận dụng được không gian: phòng ngủ có thể sử dụng vào nhiều mục đích khác khi mặt sàn không có đồ đạc. Đó có thể là phòng chơi của trẻ, chỗ trò chuyện, tiếp khách của bố mẹ.
* Đảm bảo an toàn: nếu nhà có trẻ nhỏ, bạn sẽ không lo bé vô tình lăn khỏi giường, chạy nhảy va vào thành giường.
* Nhà thoáng đãng hơn: khi nằm trực tiếp trên sàn, trần nhà sẽ có cảm giác cao hơn. Khi không có giường, diện tích mặt sàn trống cũng rộng hơn.
* Thoải mái, êm ái: nhiều người e ngại không ngủ ngon vì vải may chăn đệm thường 100% cotton. Bạn hãy thử ngủ một đêm và sẽ cảm thấy rất dễ chịu, không hề bị đau lưng. Nếu thấy lạnh, trong tủ các gia đình Nhật luôn có thêm chăn đệm cho bạn đắp.
* Dễ dàng thêm chỗ ngủ: khi nhà có khách, bạn không thể mua thêm một chiếc giường. Nhưng bạn sẽ dễ dàng trải thêm chăn đệm khi cần.
* Chi phí rẻ: chỉ cần mua một bộ sản phẩm đệm, chăn, gối mà không cần sắm những chiếc giường tốn kém.

### Nhược điểm
* Đệm Nhật không có ga phủ nên khi bị bẩn, bạn sẽ mất công làm sạch hơn.
* Bạn phải dành thời gian lấy chăn đệm vào buổi tối và cất chúng vào ban ngày.
* Trong phòng phải có tủ lớn để cất được hết chăn đệm, gối.

## Tham khảo
Đường dây nóng Moskva-Washington

**Đường dây nóng Moskva–Washington** (chính thức được biết đến ở Hoa Kỳ với tên gọi **Liên kết truyền thông trực tiếp Moskva-Washington**  , Tiếng Anh: **Moscow-Washington hotline**) là một hệ thống cho phép liên lạc trực tiếp giữa các nhà lãnh đạo của Hoa Kỳ và Nga (lúc trước là Liên Xô). Đường dây nóng này được thành lập vào năm 1963 và liên kết Lầu năm góc với Kremlin (về mặt lịch sử, với sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Liên Xô trên chính quảng trường từ chính Kremlin). 
Mặc dù trong văn hóa đại chúng, nó được gọi là "**điện thoại đỏ**", đường dây nóng không bao giờ là đường dây điện thoại và không có điện thoại màu đỏ nào được sử dụng. Việc triển khai đầu tiên đã sử dụng thiết bị Teletype và được chuyển sang máy fax vào năm 1986. Kể từ năm 2008, đường dây nóng Moscow - Washington là một liên kết máy tính an toàn mà các tin nhắn được trao đổi bằng một hình thức bảo mật email.

## Nguồn gốc
### Bối cảnh
Một số người đã đưa ra ý tưởng cho một đường dây nóng. Họ bao gồm giáo sư Harvard Thomas Schelling, người đã từng làm việc về chính sách chiến tranh hạt nhân cho Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ trước đây. Schelling ghi nhận cuốn tiểu thuyết tiểu thuyết pop *[[Red Alert (tiểu thuyết)|Red Alert]]* (nền tảng của bộ phim *[[Dr. Strangelove]]*) với việc khiến các chính phủ nhận thức rõ hơn về lợi ích của giao tiếp trực tiếp giữa các siêu cường. Ngoài ra, biên tập viên Tạp chí Parade, Jess Gorkin, cá nhân đã làm thất vọng các ứng cử viên tổng thống năm 1960 John F. Kennedy và Richard Nixon, và hủy bỏ thủ tướng Liên Xô Nikita Khrushchev trong một Hoa Kỳ. ghé thăm để áp dụng ý tưởng. Trong giai đoạn này Gerard C. Smith, với tư cách là người đứng đầu Bộ phận hoạch định chính sách của Bộ Ngoại giao, đã đề xuất các liên kết giao tiếp trực tiếp giữa Moscow và Washington. Phản đối từ những người khác trong Bộ Ngoại giao, quân đội Hoa Kỳ và Kremlin giới thiệu bị trì hoãn.

Cuộc Khủng hoảng tên lửa Cuba 1962 khiến đường dây nóng được ưu tiên. Trong thời gian chờ đợi, các thông điệp ngoại giao chính thức thường mất sáu giờ để chuyển phát; các kênh không chính thức, chẳng hạn như qua các phóng viên mạng truyền hình, cũng phải được sử dụng vì chúng nhanh hơn.
## Tham khảo
Thượng phụ Tikhon của Moskva

**Tikhôn của Moskva** (,  – ), tên khai sinh **Vasily Ivanovich Bellavin** () là một giám mục của Giáo hội Chính thống giáo Nga (ROC). Vào ngày 5 tháng 11 năm 1917 (HĐH), ông được chọn là thượng phụ thứ 11 của Moskva và Toàn nước Nga,  sau khoảng thời gian khoảng 200 năm cai trị của Thượng hội đồng trong Giáo hội Chánh Thống Nga. Ông đã được tuyên thánh là một người tuyên xưng đức tin vào năm 1989.

## Linh mục
Từ 1878 đến 1883, Pskov học tại Chủng viện Thần học Pskov. Năm 1888, ở tuổi 23, ông tốt nghiệp Chủng viện Thần học Sankt Peterburg với tư cách là giáo dân. Sau đó, ông trở lại Chủng viện Thần học Pskov và trở thành một giảng viên thần học. Năm 1891, ở tuổi 26, ông thề sẽ đan viện, thay đổi Ming Jihong, để kỷ niệm Zadonsk của Patriarch Tikhon. Vào ngày 19 tháng 10 năm 1897, Tikhon được tấn phong làm Giám mục Lublin. Vào ngày 14 tháng 9 năm 1898, Giám mục Tikhon được bổ nhiệm làm Quần đảo Aleut và Giám mục Alaska. Là lãnh đạo của Giáo hội Chính thống Nga tại Hoa Kỳ, ông đã tổ chức lại giáo xứ. Năm 1900, tên của giáo xứ đã được đổi từ "Giáo phận Aleutian và Alaska" thành "Giáo phận Aleut và Bắc Mỹ". Đức Tổng Giám mục Tikhon trở thành công dân Hoa Kỳ khi sống ở Hoa Kỳ.

Ông có hai phó giám mục tại Hoa Kỳ: Vô tội Alaska và Rafael của Brooklyn. Vào tháng 6 năm 1905, Tikhon được tấn phong cho Tu viện Thánh Tikhon ở Pennsylvania. Nền tảng đá phước lành của Nhà thờ Thánh Nicholas ở New York vào ngày 22 tháng 5 năm 1901. Vào ngày 9 tháng 11 năm 1902, ngài tấn phong Nhà thờ Thánh Nicholas của những người nhập cư của Nhà thờ Chính thống Antioch ở Brooklyn, Syria. Hai tuần sau, anh thánh hiến Nhà thờ Thánh Nicholas ở New York.

Năm 1907, ông trở lại Nga và được bổ nhiệm làm Giám mục Yaroslavl. Vào ngày 22 tháng 12 năm 1913, ông được chuyển đến Vilnius, Litva. Vào ngày 21 tháng 6 năm 1917, tại cuộc họp của các giáo sĩ và tín đồ tại giáo xứ Moskva, ông được bầu làm giám mục hành chính của giáo xứ. Vào ngày 15 tháng 8 năm 1917, Tổng Giám mục Tikhon được thăng chức Giám mục Moskva. Vào ngày 5 tháng 11 cùng năm, là một trong ba ứng cử viên tham gia vào việc phục hồi Tổ phụ Moskva, Đức Giám mục Kiev tuyên bố rằng Đức cha Tikhondu được bầu làm mục tử mới của Giáo hội Chính thống Nga.

## Ghi chú

## Liên kết ngoài
* Biography of St. Tikhon by the Orthodox Church in America
* Glorification of St Tikhon, the Apostle to America
* Orthodox Icon of St. Tikhon with scenes from his life
* Patriarch Tikhon's Ordeal, Moscow's Cathedral of Christ the Savior, 244–266 
* Fall of Tikon article from *[[Time Magazine]]*, ngày 12 tháng 5 năm 1923. Broken link. There is no such article for May 1923.
* Saint Patriarch Tikhon – His Missionary Legacy to Orthodox America  article from the periodical *Orthodox America*.
* On the Triumph of Orthodoxy a homily by Tikhon.
* Hieromartyr Tikhon, Patriarch of Moscow and All Russia Detailed biography.
*
Đảo Nam Georgia

**Đảo Nam Georgia** () là một hòn đảo miền nam Đại Tây Dương thuộc lãnh thổ hải ngoại Nam Georgia và Quần đảo Nam Sandwich của Anh. Điểm dân cư chính là Grytviken. Nam Georgia dài 167,4&nbsp;km (104&nbsp;mi), rộng 1,4 đến 37&nbsp;km (0,9-23,0 dặm). Nó cách đảo Coronation 830&nbsp;km (520&nbsp;mi) về phía đông bắc, cách đảo Zavodovski 550&nbsp;km (340&nbsp;mi) về phía tây bắc.

## Lịch sử
Anthony de la Roché, một thương gia Anh, trông thấy đảo Nam Georgia năm 1675. Đảo này mang tên *đảo Roche* trên bản đồ thời này. Con tàu buôn Tây Ban Nha *León* sau khi khởi hành từ Saint-Malo cũng đi ngang qua đảo Nam Georgia vào ngày 28-29 tháng 6 năm 1756.

Từ năm 1786 đến 1913, hoạt động săn hải cẩu thương mại diễn ra. Trong thời gian này, ghi nhận được 131 chuyến săn, 8 trong số đó buộc phải kết thúc do tàu đắm. Vết tích thời kỳ săn hải cẩu còn sót lại đến nay là thùng sắt lấy dầu hải cẩu, chòi láng và mộ phần.

### Cuộc chiếm đóng của Argentina

Ngày 19 tháng 3 năm 1982, một nhóm người Argentina cập cảng Leith và dương cờ Argentina. Ngày 3 tháng 4 năm đó, tức ngày thứ hai trong cuộc chiến tranh Falkland, lực lượng hải quân Argentina tuyên bố chiếm hòn đảo. Quân Anh đoạt lại Nam Georgia vào ngày 25 tháng 4 trong chiến dịch Paraquet.

## Địa lý và hệ động vật

Đảo Nam Georgia có khí hậu đài nguyên vùng cực (*ET*) theo hệ thống phân loại Köppen-Geiger. Trên đảo không có cây gỗ và vào mùa đông (tháng 4–11), đảo thường phủ trắng tuyết. Địa thế có tính núi non, với một sống núi chạy ở khoảng giữa cùng nhiều fjord, vịnh dọc bờ biển. Nam Georgia là nơi sinh sản cho hải tượng, hải cẩu lông, và chim cánh cụt vua. *[[Anas georgica georgica]]* và *[[Anthus antarcticus]]* đặc hữu Nam Georgia.

Vào thời điểm năm 2018, những loài gặm nhấm xâm lấn đã bị quét sạch sau nhiều năm nỗ lực.

## Nguồn tham khảo
Deepfake

**Deepfake** (một portmanteau của "deep learning" và "fake" trong tiếng Anh) là phương tiện tổng hợp đã được điều khiển bằng kỹ thuật số để thay thế chân dung của người này bằng chân dung của người khác. Mặc dù thực tiễn tạo nội dung giả mạo không phải là mới, nhưng deepfakes tận dụng các kỹ thuật trí tuệ nhân tạo và máy học mạnh mẽ để thao túng hoặc tạo nội dung hình ảnh và âm thanh có thể dễ đánh lừa hơn. Các phương pháp học máy chính được sử dụng để tạo deepfakes dựa trên học sâu và liên quan đến đào tạo tạo kiến trúc mạng thần kinh, chẳng hạn như bộ mã hóa tự động hoặc tạo mạng đối thủ (GAN).

Từ giải trí truyền thống đến trò chơi, công nghệ deepfake đang phát triển để ngày càng trở nên hấp dẫn và công khai hơn, phá vỡ ngành công nghiệp giải trí và truyền thông.

## Tham khảo
Arothron reticularis

***Arothron reticularis***, **cá nóc lưới**, là một loài cá vây tia trong họ Cá nóc. Nó là loài bản địa ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương nhiệt đới và cận nhiệt đới, nơi môi trường sống của nó bao gồm đáy biển đầy cát và bùn, rạn san hô, cửa sông và các khu vực rừng ngập mặn.

## Mô tả
Cá nóc lưới có chiều dài khoảng 425&nbsp;mm. Cơ thể thuôn dài và có kết cấu nhão và được bao phủ bởi các gai ngắn. Khu vực giữa hai mắt rộng và phẳng và lỗ mũi có một xúc tu nhỏ, phân nhánh rắn chắc. Đường bên không rõ ràng và uốn cong mạnh về phía trên vây hậu môn. Cả vây lưng và vây hậu môn đều tròn và có một hoặc hai gai và tám hoặc chín tia mềm. Màu sắc cơ thể là nâu hoặc xám đậm, với các đốm tròn màu trắng trên mặt lưng, tạo ra vẻ ngoài giống như lưới. Khoảng chín dải màu, xen kẽ đậm và nhạt, bắt đầu ở gần mõm và uốn cong vòng xuống dưới mắt, miệng và gốc vây ngực. Có một đốm lớn màu đen trên nắp mang và trên gốc của vây ngực. Vây đuôi có đốm và các vây khác có màu nâu vàng mờ.

## Phân bố và sinh cảnh
*Arothron reticularis* được tìm thấy ở vùng nhiệt đới phía tây Ấn Độ-Thái Bình Dương, phạm vi của nó kéo dài từ bờ biển phía đông của Ấn Độ đến nam Nhật Bản, phía nam đến Úc và phía đông đến Samoa. Nó sinh sống ở biển và các cửa sông và nước lợ ở độ sâu khoảng 20 m. Môi trường sống thích hợp bao gồm các rạn san hô gần các khu vực có cát và rong biển, các vùng cát, đồng cỏ biển và các khu vực rừng ngập mặn. Cá con thường được tìm thấy trong rừng ngập mặn và đôi khi đi vào vùng hạ lưu của suối.

## Hành vi
Cá nóc lưới là loài di chuyển chậm. Chúng tự vệ bằng cách nuốt và đổ đầy nước vào dạ dày, do đó tự phồng lên đến mức đáng sợ. Khi cá căng phồng, các gai phóng ra; cá cũng sản sinh và tích tụ các chất độc hại trong da, tuyến sinh dục và gan của chúng, bao gồm cả tetrodotoxin và saxitoxin. Vào ban ngày, đôi khi người ta thấy loài cá này nằm dưới đáy biển đầy bùn.

## Tình trạng
Cá nóc lưới phổ biến ở nhiều nơi trong phạm vi của nó. Mặc dù nó được thu thập ở một mức độ nhất định cho việc buôn bán cá cảnh, người ta không cho rằng điều này ảnh hưởng đáng kể đến quần thể; tuy nhiên, các rạn san hô, thảm cỏ biển và đầm lầy ngập mặn nơi nó sinh sống đang bị suy thoái, có thể ảnh hưởng đến quần thể trong tương lai. Một số phạm vi của nó nằm trong các khu bảo tồn biển và Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế đã đánh giá tình trạng của nó là "loài ít quan tâm".

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Fishes of Australia: ''Arothron reticularis''
Cá nóc gai đầu

**Cá nóc gai đầu**, tên khoa học là ***Tylerius spinosissimus***, là loài cá biển duy nhất thuộc chi ***Tylerius*** trong họ Cá nóc. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1908.

## Từ nguyên
Từ *Tylerius* được đặt theo tên của nhà ngư học James C. Tyler vì những đóng góp quan trọng của ông trong việc phân loại cá nóc (hậu tố *ius* trong tiếng Latinh nghĩa là "thuộc về").

Tính từ định danh *spinosissimus* trong tiếng Latinh có nghĩa là "đầy gai" (hậu tố *issimus* dùng để so sánh nhất), hàm ý đề cập đến đầu và thân (nhưng không có vây đuôi) của loài cá này được phủ đầy các gai cứng.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
Từ Nam Phi, cá nóc gai đầu được phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trải dài về phía đông đến Biển Đông, ngược lên phía bắc đến đảo Đài Loan và quần đảo Ryukyu (Nhật Bản), giới hạn phía nam đến Úc và Nouvelle-Calédonie.

Một vài cá thể cá nóc gai đầu cũng đã được thu thập tại Biển Đỏ. Nhiều khả năng thông qua kênh đào Suez mà loài này đã tiến sâu vào Địa Trung Hải, khi sự xuất hiện của chúng được ghi nhận tại đảo Rhodes (thuộc biển Aegea), ngoài khơi vịnh Alexandretta (Thổ Nhĩ Kỳ), Israel và Liban.

Cá nóc gai đầu sống trên nền đáy bùn hoặc cát, có thể được thu thập ở độ sâu khoảng từ 250 đến 435 m.

## Mô tả
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở cá nóc gai đầu là 12&nbsp;cm. Thân có màu xám; một đốm đen ở phía trên ngay sau mắt và một đốm tương tự ở gốc vây lưng. Rìa sau vây đuôi màu đen. Bụng lốm đốm các chấm đen.

Số tia vây ở vây lưng: 8–9; Số tia vây ở vây hậu môn: 6–7; Số tia vây ở vây ngực: 14–15.

## Sinh thái học
Ở Việt Nam, cá nóc gai đầu là một trong số những loài cá nóc có độc tính mạnh.

## Tham khảo
Na (họ)

là một họ trong tiếng Trung Quốc. Hiện nay là một họ vô cùng hiếm thấy.

## Khởi nguyên

# Nguồn gốc từ họ Tử, lấy tên nước làm họ. Theo "Tả truyện - Trang công thập bát niên" ghi lại, thời Xuân Thu, Sở Vũ vương công phá nước Quyền, đổi tên nước này thành "Na". Sau nước Na bị nước Ba chiếm lĩnh, những người dân nước Na cũ lấy họ Na để tưởng niệm đất nước.
# Là dòng họ của các bộ tộc Đông Di. "Tính thị khảo lược" có viết, Đông Di có họ Na.
# Là họ Phá Lạc Na của nước Đại Uyển, Tây Vực sửa thành họ Na.
# Sau khi nhà Thanh diệt vong, con cháu họ Na Lạp đại đa số sửa họ thành Na.

## Danh nhân lịch sử

* Na Xuân Nặc, quan nhà Tống, thứ sử Dương Châu

## Người họ Na nổi tiếng

* Na Hae-ryeong, ca sĩ Hàn Quốc, cựu thành viên EXID, thành viên nhóm Bestie.
* Na Anh, ca sĩ Trung Quốc, Giải MTV châu Á – Nghệ sĩ được yêu thích nhất khu vực Trung Quốc đại lục 2002.
* Na Jaemin

## Tham khảo
Polyspina piosae

***Polyspina piosae***, tên thông thường là **cá nóc sọc cam**, là loài cá biển duy nhất thuộc chi ***Polyspina*** trong họ Cá nóc. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1955.

## Phân bố và môi trường sống
*P. piosae* có phạm vi phân bố giới hạn ở vùng biển Đông Nam Ấn Độ Dương. Đây là một loài đặc hữu của vùng lãnh thổ phía tây và nam nước Úc, trải rộng về phía đông đến đảo Kangaroo. *P. piosae* thường sống ở vùng đáy cát ven bờ, bao gồm những vùng có sóng và có các thảm cỏ biển thưa thớt, hoặc gần các rạn san hô ở độ sâu khoảng 37 m trở lại.

## Mô tả
*P. piosae* trưởng thành có kích thước tối đa được ghi nhận là khoảng 8,5&nbsp;cm. Cơ thể thuôn dài, tròn ở phần lưng và hơi dẹt ở phần bụng. Miệng nhỏ; môi dày. Vây đuôi bằng. Lưng màu nâu sáng. Hai bên thân có các mảng đốm cam. Có hai dải sọc (đậm và nhạt) nằm ở sau gốc vây ngực và dọc theo vây lưng. Bụng và các vây màu trắng nhạt.

*P. piosae* sống đơn độc hoặc bơi thành từng nhóm nhỏ. Thức ăn của *P. piosae* là các loài ốc biển và các loài giáp xác, và chúng cũng được ghi nhận là ăn rong cỏ.

Cũng như những loài cá nóc khác, *P. piosae* có khả năng sản xuất và tích lũy các độc tố trong da, tuyến sinh dục và gan, nhưng độc tố của chúng ở mức an toàn, không gây hại. Mức độ độc tính khác nhau tùy theo từng loài, và cũng phụ thuộc vào khu vực địa lý và mùa.

## Chú thích
Thuộc địa New Zealand

**Thuộc địa New Zealand** () là một thuộc địa của Anh đã tồn tại trong New Zealand 1841-1907, tạo ra như là một thuộc địa vương thất. Quyền lực của Chính phủ Anh được trao cho một thống đốc, nhưng thuộc địa được trao quyền tự trị vào năm 1852. Hiến pháp năm 1852 được khánh thành sau khi quốc hội đầu tiên được bầu vào năm 1853 và chính phủ đầu tiên của New Zealand được thành lập vào năm 1856. Thuộc địa của New Zealand có ba thủ đô: Old Russell (1841), Auckland (1841–1865) và Wellington (sau 1865). Năm 1907, thuộc địa trở thành thống trị của New Zealand với sự thừa nhận rõ ràng hơn về chính quyền tự trị trong Đế quốc Anh.

## Thành lập

Sau khi công bố chủ quyền đối với New Zealand từ Sydney vào tháng 1 năm 1840, Đại úy William Hobson đến New Zealand và ban hành việc loan báo như vậy trên 01 tháng 2 năm 1840. Hiệp ước Waitangi sau đó đã được ký kết vào ngày 6 tháng 2 năm 1840, William Hobson tuyên bố Anh chủ quyền đối với các đảo New Zealand vào ngày 21 tháng 5 năm 1840 trong hai tuyên bố chính thức riêng biệt. Trong tuyên bố đầu tiên, Hobson tuyên bố chủ quyền của Anh đối với Đảo Bắc. Cơ sở cho yêu sách đối với Đảo Bắc là Hiệp ước Waitangi giữa người Māori và Vương quốc Anh. Trong phiên bản tiếng Anh của hiệp ước, Māori đã nhượng lại chủ quyền để đổi lấy các quyền, đặc quyền và bảo vệ việc trở thành một chủ thể của Anh. Tuy nhiên, bản dịch tiếng Māori của hiệp ước được gọi là kawanatanga thường được dịch là quản trị hơn là chủ quyền và điểm này vẫn là chủ đề của nhiều tranh cãi và tranh luận chính trị. Trong tuyên bố thứ hai, Hobson tuyên bố chủ quyền của Anh đối với Đảo Nam và Đảo Stewart trên cơ sở "phát hiện đầu tiên" của thuyền trưởng James Cook vào năm 1769.

Ban đầu, New Zealand là một phần của Thuộc địa New South Wales, và Trung úy Hobson chịu trách nhiệm trước cấp trên của mình, Thống đốc bang New South Wales. Bằng thư bằng sáng chế, chính phủ Anh đã ban hành *Hiến chương về việc xây dựng thuộc địa New Zealand* vào ngày 16 tháng 11 năm 1840. Hiến chương tuyên bố rằng Thuộc địa New Zealand sẽ được thành lập như một thuộc địa của Vương quốc Anh từ New South Wales Ngày 1 tháng 7 năm 1841.

## Thuộc địa vương thất
Với việc thành lập thuộc địa vương thất, Hobson trở thành Thống đốc New Zealand. Các cơ quan đầu tiên của Chính phủ New Zealand cũng được thành lập để hỗ trợ Thống đốc: Hội đồng điều hành và hội đồng lập pháp.

Hội đồng điều hành bao gồm tổng chưởng lý, thư ký thuộc địa và thủ quỹ thuộc địa. Hội đồng lập pháp bao gồm thống đốc, Hội đồng điều hành và ba thẩm phán hòa bình do thống đốc chỉ định. Hội đồng Lập pháp có quyền ban hành Pháp lệnh, các công cụ theo luật định.

Thuộc địa được chia thành ba tỉnh: tỉnh New Ulster (Đảo Bắc), tỉnh New Munster (Đảo Nam) và tỉnh New Leinster (Đảo Stewart).

## Xem thêm
* Thuộc địa New South Wales

## Tham khảo

## Nguồn
*Peter Spiller et al. (2001, 2nd ed.) *A New Zealand Legal History* (Brookers: Wellington).
Vòng (họ)

**Vòng** là một họ trong tiếng Việt Nam.

## Nguồn gốc
Họ Vòng vốn là họ Hoàng hoặc Vương có nguồn gốc từ người Trung Quốc di cư sang Việt Nam, nhưng không dịch họ tên theo phiên âm Hán-Việt mà dịch theo cách phát âm của phương ngữ Quảng Đông, tiếng Trung Quốc.

## Tham khảo
Weathering with You (album)

***Weathering With You*** là album phòng thu thứ mười một của ban nhạc rock Nhật Bản RADWIMPS và nhạc nền cho bộ phim hoạt hình Nhật Bản 2019 *[[Đứa con của thời tiết]]*. Album đã được phát hành trên toàn thế giới vào ngày 19 tháng 7 năm 2019, cùng ngày phát hành với bộ phim.

## Câu chuyện
Vào ngày 26 tháng 8, 2017, đạo diễn Shinkai Makoto gửi kịch bản bộ phim đến ca sĩ chính Noda Yojiro hỏi ý kiến của anh trước khi ông nhận được bài hát  từ RADWIMPS, được dùng làm bài hát chủ đề của bộ phim. Một bài hát khác, , do Toko Miura trình bày. Bài hát khác bao gồm ,  và .

## Danh sách

## Bảng xếp hạng
### Bảng xếp hạng hàng tuần

### Biểu đồ bài hát

## Chứng nhận

|-
! scope="row"| Japan (RIAJ)
| Gold
| 100,000 
|-

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Chất đen

**Chất đen** (viết tắt SN cho danh pháp Latin: *Substantia nigra*, còn có tên là **liềm đen**) là cấu trúc của gò trên nằm ở trung não, liên quan đến hệ thống phần thưởng (*reward system*) và chức năng vận động. Sở dĩ gọi là *chất đen* là do khi quan sát, màu các phần của chất đen có vẻ tối hơn vùng xung quanh, nguyên nhân là do nồng độ neuromelanin cao trong neuron tiết dopamin. Năm 1784, Félix Vicq -'Azyr phát hiện và năm 1791, Samuel Thomas von Sömmerring có đề cập đến cấu trúc này. Bệnh Parkinson được đặc trưng bởi sự chết của các neuron tiết dopamin có trong vùng đặc chất đen.

Mặc dù chất đen trông tựa như một dải liên tục trong thiết đồ não, nhưng các nghiên cứu về giải phẫu đã phát hiện ra rằng chất đen đúng ra là có hai phần với sự kết nối và chức năng rất khác nhau: Vùng đặc chất đen (SNpc) và vùng lưới (SNpr). Cách phân loại này được Sano đề xuất vào năm 1910. Vùng đặc chất đen có nhiệm vụ phân tích, có tính chất như là đầu ra (output) của hạch nền, cung cấp dopamine cho thể vân. Mặc dù vùng lưới có tính chất như đầu vào (input) của hạch nền nhưng lại có thể truyền tín hiệu từ hạch nền đến nhiều cấu trúc não khác.

## Cấu trúc

Chất đen cùng với bốn nhân khác cấu thành hạch nền. Chất đen là nhân lớn nhất ở trung não, nằm ở phía sau cuống não. Người có hai vùng chất đen ở hai bên đường giữa.

SN được chia thành hai phần: *[[Vùng lưới]]* (*pars reticulata*, SNpr) ở bên và *[[vùng đặc chất đen]]* (*pars compacta*, SNpc) nằm giữa. SNpr và *[[Cầu nhạt|cầu nhạt trong]]* (GPi) ngăn cách nhau bằng bao trong (*internal capsule*).

## Hình ảnh bổ sung

Tập tin:Dopamine and serotonin pathways.png|Dopamine và serotonin
Tập tin:Blausen 0704 ParkinsonsDisease.png|Sự thoái hóa của chất đen liên hệ tới bệnh Parkinson.
Tập tin:Substantia Nigra.jpg|Thiết đồ cắt ngang MRI (T1). Chất đen được đánh dấu màu đỏ
Tập tin:Substantia nigra pars compacta.jpg|Chụp MRI màu (RGB) nổi bật hắc tố Neuromelanin trên vùng đặc của chất đen
Tập tin:SN.tif|Microfilm


## Tham khảo

;Sách
* 

## Liên kết ngoài

*  
* Sơ đồ và giải thích về đường dẫn truyền vỏ não
Chondrostoma nasus

***Chondrostoma nasus*** là một loài cá thuộc họ Cá chép (Cyprinidae). Trong tiếng Anh, nó hay được gọi là **nase**.

## Phân bố
*C. nasus* sống tự nhiên trong lưu vực biển Đen (Danube, Dniestr, Bug Nam, Dniepr), nam biển Balt (Nieman, Oder, Vistula) và nam biển Bắc. Thêm nữa, nó được du nhập vào lưu vực sông Rhône, Loire, Hérault, Soca (Ý, Slovenia). Đây là một loài cá di trú.

## Bề ngoài
*C. nasus* có dáng thon dài, với vảy xanh-xám ánh kim và đuôi cam. Môi dưới thụt vào so với môi trên. Nói chung, loài này có chiều dài 25–40&nbsp;cm, nặng chừng 1&nbsp;kg. Một số cá thể đạt tới chiều dài 50&nbsp;cm, cân nặng 1,5&nbsp;kg. Tuổi thọ tối đa từng ghi nhận là 15 năm.

## Sinh thái
Loài cá sống theo đàn này cư ngụ nơi nước sâu, dòng chảy nhanh, thường trú vào chỗ có vật che chắn dòng nước (chân cầu, v.v.). Nó bơi quanh đáy nước, tìm ăn tảo hay các thực vật thủy sinh khác.

## Chú thích

*
James Ransone

**James Finley Ransone III** (sinh ngày 2 tháng 6 năm 1979) là nam diễn viên người Mỹ. Anh được biết đến với những vai như Ziggy Sobotka trong mùa thứ hai của loạt phim truyền hình tội phạm The Wire (đài HBO) hay Eddie Muffbrak trong phim điện ảnh *[[Gã hề ma quái 2]]*.

## Thời thơ ấu
Ransone sinh ra và lớn lên ở thành phố Baltimore, Maryland, anh là con trai của bà Joyce (nhũ danh: Peterson) và ông James Finley Ransone II, một cựu chiến binh trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam.

## Sự nghiệp
Năm 2002, Ransone đóng vai phụ trong bộ phim truyền hình *Ken Park của* Larry Clark với vai Tate.  Năm 2003, anh xuất hiện trong 12 tập của The Wire, với vai Ziggy Sobotka . Anh có một vai phụ trong bộ phim cướp ngân hàng *Inside Man* năm 2006 của Spike Lee với vai tên cướp ngân hàng Steve-O. Anh đóng vai chính trong loạt phim ngắn *Generation Kill* năm 2008 với vai Hạ sĩ Josh Ray Person. Năm 2010, anh được chọn vào một vai diễn định kỳ trong loạt phim hài *How to Make It in America* của HBO , và năm sau, xuất hiện trong một vai diễn định kỳ trong loạt phim truyền hình *Treme* của HBO .  Năm 2012, anh đóng vai chính trong bộ phim truyền hình *Starlet* .  Năm sau, anh đóng vai chính trong loạt phim truyền hình *Low Winter Sun* của AMC với vai Damon Callis.

Sau đó, Ransone xuất hiện trong bộ phim kinh dị *Sinister* năm 2012 với vai phụ là Phó cảnh sát So-and-So. Vào tháng 6 năm 2014, anh tham gia dàn diễn viên của bộ phim miền Tây *In a Valley of Violence* .  Cũng trong năm 2014, anh đóng vai chính trong vở *kịch Small Engine Repair* ngoài Broadway . Năm 2015, anh có một vai phụ trong bộ phim hài kịch *Tangerine* .  Sau thành công của *Sinister* , Ransone tiếp tục đảm nhận vai diễn của mình trong phần tiếp theo *Sinister 2 năm 2015 ,* lần này với vai nhân vật chính của phim.  Năm 2016, anh xuất hiện trong Phần 2 của loạt phim truyền hình *Bosch* với vai Eddie Arceneaux.

Năm 2019, Ransone vào vai Eddie Kaspbrak trưởng thành trong bộ phim kinh dị *It Chapter Two* , cùng chia sẻ vai diễn với Jack Dylan Grazer , người đóng vai phiên bản trẻ hơn.

## Đời tư
Đến năm 27 tuổi, Ransone đã nghiện heroin và mắc nợ 30.000 đô la, nhưng đã cai nghiện thành công ngay sau đó.

Vào tháng 5 năm 2021, Ransone đã viết trên tài khoản Instagram của mình rằng anh ta bị lạm dụng tình dục bởi gia sư toán của mình vào năm 1992.  Anh ta đã báo cáo những cáo buộc của mình cho cảnh sát Quận Baltimore vào tháng 3 năm 2020, nhưng họ đã từ chối theo đuổi các cáo buộc sau một cuộc điều tra. Theo cảnh sát, Hệ thống Trường học Quận Baltimore đã được thông báo về các cáo buộc; các quan chức trường học thừa nhận đã được thông báo về một "mối quan ngại" nhưng từ chối nêu rõ những hành động nào đã được thực hiện.

Ransone đã kết hôn với Jamie McPhee  và có hai con. Ông qua đời do tự tử  tại Los Angeles, California, vào ngày 19 tháng 12 năm 2025, ở tuổi 46.

## Danh sách phim
### Điện ảnh

### Truyền hình

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Mây Hector

**Hector** là tên được đặt cho một loại mây vũ tích, hay mây dông, hình thành thường xuyên gần như mỗi buổi chiều trên Quần đảo Tiwi thuộc Lãnh thổ phía Bắc của Úc, từ khoảng tháng 9 đến tháng 3 hàng năm. Hector, hoặc đôi khi là "Hector the Convector", được biết đến như một trong những cơn bão lớn nhất thế giới, đạt tới độ cao khoảng .

## Lịch sử

Được đặt tên bởi các phi công trong Chiến tranh thế giới thứ hai, vị trí định kỳ của giông bão đã biến nó thành một ngọn hải đăng cho các phi công và thủy quân lục chiến trong khu vực. Hector được gây ra chủ yếu bởi sự va chạm của một số ranh giới gió biển trên Quần đảo Tiwi và được biết đến với tính nhất quán và cường độ của nó. Sét và tốc độ dòng vận động thẳng đứng là những khía cạnh đáng chú ý của cơn bão này, và trong những năm 1990 Tạp chí National Geographic đã công bố một nghiên cứu toàn diện của cơn bão với hình ảnh của cây bị hư hỏng và chi tiết về tốc độ dòng vận động thẳng đứng và tham chiếu đến các sự kiện lốc xoáy.

Từ cuối những năm 1980, giông bão đã là chủ đề của nhiều cuộc nghiên cứu khí tượng, nhiều người tập trung vào chính Hector  nhưng cũng sử dụng tính nhất quán của tế bào bão để nghiên cứu các khía cạnh khác của giông bão và sét.

## Xem thêm

* Sét Catatumbo
* Danh sách các loại mây 
* Mây Morning Glory

## Tham khảo
Giải Sao Thổ lần thứ 45

**Giải Sao Thổ lần thứ 45** (tiếng Anh: **45th Saturn Awards**) do Viện Hàn lâm phim khoa học viễn tưởng, kỳ ảo và kinh dị tổ chức nhằm vinh danh những tác phẩm điện ảnh, truyền hình, phát hành tại gia và chiếu rạp thuộc thể loại khoa học viễn tưởng, kỳ ảo, kinh dị và các thể loại khác thuộc dòng phim giả tưởng từ 1 tháng 3 năm 2018 đến 7 tháng 7 năm 2019; đêm trao giải diễn ra vào ngày 13 tháng 9 năm 2019 tại Avalon Hollywood, Hollywood, California. Các đề cử được công bố vào ngày 15 tháng 7. Lễ trao giải đánh dấu lần đầu tiên Viện Hàn lâm phim khoa học viễn tưởng, kỳ ảo và kinh dị – đơn vị sáng lập và tổ chức giải thưởng ký một hợp đồng hợp tác nhiều năm với nhà sản xuất truyền hình kì cựu Justin W. Hochberg. Giải Sao Thổ lần thứ 45 cũng tạo ra giải thưởng mới - giải thưởng *Đạo diễn đột phá*, thưởng cho các đạo diễn phim đầu tay và được bầu chọn trực tuyến.

** dẫn đầu về số lượng đề cử ở 14 hạng mục dành cho phim điện ảnh, kế tiếp là *[[Aladdin (phim 2019)|Aladdin]]* (9 đề cử) và *[[Chúng ta (phim 2019)|Us]]* (8 đề cử). Ở các hạng mục truyền hình, *[[Game of Thrones]]* giành nhiều đề cử nhất (9 đề cử), kế tiếp là *[[Outlander (phim truyền hình)|Outlander]]* và *[[The Walking Dead (phim truyền hình)|The Walking Dead]]* (mỗi phim có 5 đề cử); trong khi đó ở hạng mục streaming, *[[The Haunting of Hill House (phim truyền hình)|The Haunting of Hill House]]* nắm giữ nhiều đề cử nhất (6 đề cử), xếp sau là *[[Lost in Space (phim truyền hình)|Lost in Space]]* và *[[Star Trek: Discovery]]* (5 đề cử/phim). Tại lễ trao giải, *Avengers: Endgame* đoạt nhiều giải nhất ở 6 hạng mục, kế tiếp là *[[Vùng đất câm lặng|A Quiet Place]]* và *[[Người Nhện xa nhà|Spider-Man: Far From Home]]* (2 giải/phim); Game of Thrones tiếp tục thống trị ở mạng truyền hình với 4 giải, xếp trên *The Walking Dead* (3 giải) còn ở hạng mục streaming, *Star Trek: Discovery* (3) và *[[Stranger Things]]* (2) dẫn đần về số danh hiệu giành được.

## Danh sách thắng cử
### Điện ảnh
#### Phim hay nhất

#### Diễn xuất

#### Kĩ thuật

### Phương tiện tại gia

## Tham khảo
Thuộc địa New South Wales

**Thuộc địa New South Wales** là một thuộc địa của đế quốc Anh 1788-1900, khi nó trở thành một nhà nước của Liên bang hóa Úc. Ở mức độ lớn nhất, thuộc địa New South Wales bao gồm các bang New South Wales của Úc ngày nay, Queensland, Victoria, Tasmania và Nam Úc, Lãnh thổ phía Bắc cũng như New Zealand. Chính phủ tự chịu trách nhiệm "đầu tiên" của New South Wales được thành lập vào ngày 6 tháng 6 năm 1856 với Stuart Alexander Donaldson do Thống đốc bổ nhiệm William Denison là Bộ trưởng Thuộc địa đầu tiên của họ.

## Lịch sử
Vào ngày 18 tháng 1 năm 1788, Hạm đội thứ nhất do Thuyền trưởng Arthur Phillip dẫn đầu đã thành lập khu định cư đầu tiên của Anh trong lịch sử Úc với tư cách là thuộc địa. Sau khi ra khơi vào ngày 13 tháng 5 năm 1787, Thuyền trưởng Arthur Phillip đảm nhận vị trí thống đốc khi đến nơi, cho đến năm 1792.

## Xem thêm
* Lịch sử New South Wales
* Lịch sử Úc (1788–1850)
* Lịch sử Úc (1851–1900)

## Tham khảo
Altan Khan

**A Nhĩ Thản Hãn** (Altan Khan) của người Tümed (1507 - 1582; Tiếng Mông Cổ: Алтан хан, tiếng Trung Quốc: 阿爾坦汗), tên được đặt là **Anda** (trong tiếng Mông Cổ: ᠠᠨᠳᠠ; tiếng Trung Quốc: 俺答), là thủ lĩnh của người Mông Cổ Tümed, và nhà cai trị thực tế của các bộ lạc phương Tây của người Mông Cổ. Ông là cháu trai của Dayan Khan (1464 - 1543), hậu duệ của Hốt Tất Liệt (1215 - 1294), người đã hợp nhất một liên minh bộ lạc giữa người Khalkha ở phía bắc và người Chahar ở phía nam. Tên của ông có nghĩa là "Khả hãn vàng" trong tiếng Mông Cổ.

## Củng cố quyền lực
Borjigin Barsboladiin Altan là con trai thứ hai của Bars Bolud Jinong, và là cháu trai của Batumongke Dayan Khan, người đã tái thống nhất giới quý tộc Mông Cổ trong nỗ lực giành lại vinh quang của nhà Nguyên. Altan Khan cai trị Tümed và thuộc phe cánh hữu của người Mông Cổ cùng với anh trai Gün Bilig, người trị vì Ordos. Sau cái chết của Gün Bilig năm 1542, Altan trở thành thủ lĩnh thực tế của toàn bộ cánh hữu và được trao danh hiệu, "Tösheetü Sechen Khan".

Khi Bodi Alagh Khan, Khả hãn của người Mông Cổ từ Chahar, qua đời năm 1547, Altan buộc người kế vị của Bodi Alagh là Darayisung Küdeng Khan phải chạy trốn về phía đông. Năm 1551, Darayisung đã thỏa hiệp với Altan để đổi lấy việc trao danh hiệu "Gegeen Khan" cho ông. Altan Khan, người cai trị Ordos tumen của Hoàng Hà được đặt rất tốt để giữ áp lực đối với người Trung Quốc và người Mông Cổ Oirat ở Tây Tạng trong khi phát triển cả nông nghiệp và thương mại.

Altan Khan cũng thành lập thành phố Köke Khota (Hohhot, nghĩa là "Thành phố xanh"), hiện là thủ phủ của Khu tự trị Nội Mông của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Có một bức tượng ấn tượng về ông ở một trong những quảng trường chính của thành phố.

## Khai thác quân sự
Altan Khan đã sử dụng sức mạnh quân sự của mình để đe dọa vương triều Minh của Trung Quốc. Ông đã dẫn đầu các cuộc đột kích vào nội địa Trung Quốc vào năm 1529, 1530 và 1542 trở về với sự cướp bóc và chăn nuôi. Năm 1550, ông vượt qua Vạn Lý Trường Thành và bao vây Bắc Kinh, đốt cháy vùng ngoại ô. Năm 1552, Altan Khan giành quyền kiểm soát phần còn lại của Karakorum, thủ đô cũ của Mông Cổ. Hoàng đế Trung Quốc đã buộc phải trao quyền thương mại đặc biệt cho hãn quốc, sau khi ký hiệp ước hòa bình với ông năm 1571, cho phép họ đổi ngựa lấy lụa, điều này càng củng cố kinh tế. Trong triều đại của mình, ông đã thực hiện một số chiến dịch quân sự thành công ở phía tây chống lại những người Oirat nổi loạn, người Kazakh và người Slovak, đưa họ trở lại dưới sự cai trị của ông.

## Qua đời và người kế vị

Altan Khan qua đời năm 1582, chỉ bốn năm sau cuộc gặp với Đức Đạt Lai Lạt Ma thứ ba. Lúc đó ông 74 hoặc 75 tuổi. Altan Khan được kế vị bởi con trai của ông, Sengge Düüreng, người được triều đình nhà Minh ủng hộ. Cháu trai của Altan Khan, Yonten Gyatso, được chọn làm Đạt Lai Lạt Ma thứ 4.

## Xem thêm

* Altan Khan của người Khalkha

## Tham khảo
Tetractenos hamiltoni

***Tetractenos hamiltoni***, tên thông thường là **cá nóc thường** (tên tiếng Anh: **common toadfish**), là một loài cá biển thuộc chi *[[Tetractenos]]* trong họ Cá nóc. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1846.

## Phân bố và môi trường sống
*T. hamiltoni* có phạm vi phân bố giới hạn ở vùng biển Tây Nam Thái Bình Dương. Đây là một loài đặc hữu của vùng lãnh thổ phía đông nước Úc (không có mặt ở Tasmania), trải dài từ Townsville, Queensland đến Merimbula, New South Wales. Những ghi nhận của *T. hamiltoni* tại đảo Lord Howe, Vanuatu và Tahiti chưa được xác minh. *T. hamiltoni* sống ở các khu vực cửa sông, thường vùi mình trong cát và chỉ để lộ đôi mắt của nó. Loài này cũng có thể được tìm thấy các thảm cỏ biển và trong các khu rừng ngập mặn ở độ sâu khoảng 3 m trở lại.

## Mô tả
*T. hamiltoni* là loài động vật cận nhiệt đới, có kích thước tối đa được ghi nhận là khoảng 15&nbsp;cm. Cơ thể của chúng có màu nâu cát với những đốm màu nâu trên hầu hết lưng và nửa thân trên. Nửa thân dưới là các sọc màu nâu.

*T. hamiltoni* thường bơi theo đàn. Thức ăn của *T. hamiltoni* là các loài động vật giáp xác và rong tảo. Tuổi thọ tối đa của loài này được ước tính là khoảng 28 năm. *[[Naobranchia variabilis]]* là một ký sinh trên loài cá này.

Cũng như những loài cá nóc khác, *T. hamiltoni* có khả năng sản xuất và tích lũy các độc tố trong da, tuyến sinh dục và gan, và chúng là một cực độc. Mức độ độc tính khác nhau tùy theo từng loài, và cũng phụ thuộc vào khu vực địa lý và mùa.

## Chú thích
Barsbolad Khan

**Barsbolad Khan** hay **Barsbolad Jinong Khan** (tiếng Mông Cổ: Барсболд жонон хаан, chuyển tự: *Barsbold Jonon Khaan*, 1490-1531), là một Khả hãn của nhà Bắc Nguyên tại Mông Cổ, trị vì từ năm 1517 đến năm 1519. Sau khi thoái vị, ông trở lại làm jinong đến khi qua đời.

## Trị vì
Barsbolad Jinong là con trai thứ ba của Dayan Khan, người đã chỉ định cháu trai của ông (con trai cả của con trai thứ hai của Dayan Khan), Bodi Alagh Khan làm người kế vị. Sau cái chết của Dayan Khan, Barsbolad (Basbolud) Jinong tự xưng là đại hãn, cho rằng Bodi Alagh Khan còn quá trẻ và thiếu kinh nghiệm để duy trì đế quốc Mông Cổ rộng lớn, và ông có thể tập hợp sự ủng hộ từ một số người Mông Cổ, những người lo ngại rằng sau một thế kỷ chiến đấu, sự thống nhất và thịnh vượng cuối cùng đạt được trong thời cai trị của Mandukhai và Dayan Khan sẽ bị mất và cần một nhà lãnh đạo giàu kinh nghiệm hơn để ổn định chính trị. Tuy nhiên, hơn ba năm sau, Bodi Alagh Khan đã liên minh với một người chú khác của mình, con trai thứ tư của Dayan Khan và thách đấu với Barsbolad Jinong. Tuy nhiên, cả hai bên đã đạt được thỏa hiệp để tránh đổ máu giữa những người Mông Cổ: Barsbolad Jinong sẽ thoái vị và Bodi Alagh Khan sẽ là Khả hãn mới của Mông Cổ, trong khi các con trai của ông cũng được đặt tên hãn khác nhau. Tuy nhiên, việc mất ngai vàng Đại hãn Mông Cổ là một cú sốc đối với Barsbolad Jinong và ông đã sớm qua đời sau đó. Ông là cha của Altan Khan, một trong những nhà lãnh đạo vĩ đại của Bắc Nguyên. Barsbold rất nổi tiếng với sự dũng cảm và kỹ năng quân sự đặc biệt trong các chiến dịch của cha ông chống lại người Oirat và những bộ lạc Mông Cổ đối địch khác.

## Xem thêm
*Danh sách các Đại hãn nhà Bắc Nguyên
* Altan Khan
* Bodi Alagh Khan
* Dayan Khan

## Tham khảo
Hayashi (họ)

là một họ trong tiếng Nhật.

## Người nổi tiếng

* Hayashi Asuca, ca sĩ
* Hayashi Chushiro, nhà vật lý thiên văn
* Hayashi Fubō, nhà văn
* Hayashi Fumiko, nhà thơ
* Hayashi Fumio, nhà kinh tế
* Hayashi Harvey Saburo, nhà vật lý
* Hayashi Isao, ca sĩ
* Hayashi Ryohei, cầu thủ bóng đá
* Hayashi Senjūrō, cựu thủ tướng Nhật Bản
* Hayashi Tadahiko, nhiếp ảnh gia
* Hayashi Takanobu, nhiếp ảnh gia
* Hayashi Teru (1914&ndash;2003), nhà sinh vật học
* Hayashi Tomoya, cầu thủ bóng đá
* Hayashi Tsuruichi (1873&ndash;1935), nhà toán học
* Hayashi Yasunori, nhà thần kinh học
* Hayashi Yū, diễn viên lồng tiếng, ca sĩ
* , cung thủ

## Tham khảo
Hwang

**Hwang** () là một họ trong tiếng Hàn Quốc. Dòng họ này trong lịch sử được biết đến là bắt nguồn từ dòng họ Hoàng của Trung Quốc. Ngày nay, người họ Hwang chiếm khoảng 1,4% dân số Hàn Quốc. Điều tra dân số Hàn Quốc năm 2000 cho thấy có 644.294 người họ Hwang với hơn 68 gia tộc, khiến dòng họ này trở thành dòng họ phổ biến thứ 16 tại quốc gia này. Ngoài ra ước tính có hơn 29.410.000 cá nhân có họ là các biến thể của từ "Huang", bao gồm cả "Hwang" ở Hàn Quốc, "Huang" ở Trung Quốc và "Hoàng" ở Việt Nam. Ký tự Trung Quốc, hay Hanja, cho từ Hwang có nghĩa là "vàng" hoặc "lưu huỳnh".

## Lịch sử
Họ Hwang của Hàn Quốc bắt nguồn từ một vị đại sứ ngoại giao của Trung Quốc vốn được cử sang Việt Nam, tên là Hwang Rak (황락, 黃洛). Theo lịch sử ghi lại, Hwang Rak đã bị lạc trên biển trong chuyến đi từ Trung Quốc đến Việt Nam vào năm 28 sau công nguyên, thay vì đến Việt Nam ông ta đã đến Hàn Quốc dưới triều đại Silla. Hwang Rak đến một nơi ở Hàn Quốc có tên là Pyeong-Hae (평해, 平 海), hiện nay nằm ở phía đông của tỉnh GyeongSang-BukDo, Hàn Quốc. Khi định cư lại Pyeong-Hae, Hwang Rak đã nhập tịch với tư cách là công dân Silla và trở thành người họ Hwang đầu tiên tại Hàn Quốc. Ngôi mộ của ông được đặt tại GulMi-Bong (봉, 峰, peak), 423-8 BunJi, Wolsong-Ri, PyeongHae-Eub, WolJin-Kun, KyeongSang-BukDo, Hàn Quốc. Nhưng hiện tại chỉ còn lại dấu tích.

Trước khi qua đời, Hwang-Rak có ba người con trai tên là Gab-Go (갑고, 甲), Eul-Go (을고, 乙) và Byung-Go (古). Gab-Go, người con cả đã ở lại Pyeong-Hea, sau này hình thành nhánh chính của dòng họ Hwang, gia tộc Hwang Pyeong-Hea. Người con thứ hai, Eul-Go, được cho là đã định cư tại Jang-Su, là thủy tổ của gia tộc Hwang Jang-Su. Người con trai thứ ba, Byung-Go, được cho là đã định cư tại Chang-Won, trở thành thủy tổ của gia tộc Hwang Chang-Won. Những cuộc di cư của hai người con thứ đã dẫn đến việc hình thành ba gia tộc lớn của dòng họ Hwang.

## Các gia tộc

* Gia tộc Hwang Changwon, 252.814 thành viên
* Gia tộc Hwang Jangsu, 146.575 thành viên
* Gia tộc Hwang Pyeonghea, 137.150 thành viên
* Gia tộc Hwang Hoideok, 7.393 thành viên
* Gia tộc Hwang Sangju, 7.031 thành viên
* Gia tộc Hwang Deoksan, 3.364 thành viên
* Gia tộc Hwang Jeaahn, 2.752 thành viên
* Gia tộc Hwang Hangjoo, 402 thành viên

Tất cả số liệu đều được lấy từ cuộc điều tra dân số năm 2000 của Hàn Quốc.

Cho đến ngày nay, ba nhánh chính của dòng họ Hwang là Chang-Won, Jang-Su và Pyeonghae vẫn là những gia tộc có số lượng thành viên lớn nhất trong số 55 gia tộc họ Hwang.

## Những người đáng chú ý

* Hwang Chan-sung – ca sĩ Hàn Quốc
* Hwang Chi-yeul – ca sĩ Hàn Quốc
* Hwang Eun-bi, nghệ danh SinB – ca sĩ Hàn Quốc
* David Henry Hwang – nhà biên kịch Mỹ
* Hwang Jung-eum – diễn viên, ca sĩ Hàn Quốc
* Hwang Jung-eun – tác giả Hàn Quốc
* Hwang Kwang Hee – ca sĩ Hàn Quốc
* Hwang Jae-hun – cầu thủ Hàn Quốc
* Hwang Min-hyun – ca sĩ Hàn Quốc
* Hwang Seung-eon – diễn viên Hàn Quốc
* Hwang Sok-yong – tác giả Hàn Quốc
* Hwang Sun-hong – cầu thủ Hàn Quốc
* Hwang Sun-hee – diễn viên Hàn Quốc
* Hwang Sun-won – tác giả Hàn Quốc
* Lexy – ca sĩ Hàn Quốc

## Tham khảo
Khabul Khan

**Cáp Bất Lặc Hãn** (；chữ Hán: 葛不律, *Cáp Bất Lặc*), hay **Khabul Khan, Qabul Khan, Kabul Khan** và **Khabul Khagan**, là Khả hãn đầu tiên được biết đến của Mông Ngột Quốc và là cụ nội của Thành Cát Tư Hãn.

## Thân thế
Khabul Khan là con trai của Tumbinai Khan và là chắt của Khaidu. Ông là người đứng đầu gia tộc Bột Nhi Chỉ Cân.

## Tiểu sử
Khabal Khan đã đi vào lịch sử do cuộc đụng độ của ông với tộc Nữ Chân, một dân tộc sống ở phía bắc nhà Liêu ở Mãn Châu, thành lập nhà Kim vào năm 1115, và dần dần nắm quyền kiểm soát Mãn Châu. Liên minh với triều đại nhà Tống, họ đã tấn công nhà Liêu và đến năm 1122 đã chiếm được một phần đáng kể lãnh thổ nhà Liêu. Quân đội nhà Kim truy đuổi ông vào miền nam Mông Cổ, nhưng Khabul đã trốn tránh và bắt trở lại với một đội quân lớn hơn để cướp phá vương triều Kim.

Khi quân đội Kim sau đó tiến vào Mông Cổ với ý định chinh phục các vùng lãnh thổ do Da Luật Đại Thạch cai trị (hay Liêu Tuyên Tông), và là người sáng lập ra triều đại Tây Liêu hay Qara Khitai, chính Khabul Khan đã kết hợp với người Mông Cổ liên minh và lãnh đạo nỗ lực thành công để đẩy lùi cuộc xâm lược này.

Liên minh được gọi là Mông Ngột Quốc (hay "Toàn bộ Mông Cổ") và bao gồm bốn gia tộc cốt lõi: Khiyad, Recruituud, Jalairs và Jirukhen. Liên minh này đôi khi được coi là một quốc gia tiền thân của Đế chế Mông Cổ. Khi người Nữ Chân chấp nhận thất bại của họ, họ đã công nhận Khabul Khan, vào năm 1146 hoặc 1147, là người cai trị tối cao của người Mông Cổ, mặc dù họ vẫn chính thức coi ông là chư hầu của họ.

Khabul Khan đã được mô tả là có người đã mở rộng bộ lạc Mông Cổ của mình và đạt được chiến thắng đáng kinh ngạc trong việc đàn áp các bộ lạc Tatar, một thành tựu mà ông được con trai Yasukai giúp đỡ. Các hoạt động của ông trong triều đại của ông đã đánh dấu những nỗ lực đầu tiên nhằm thống nhất về mặt chính trị của người Mông Cổ.

Mặc dù Khabul Khan có bảy người con trai, ông đã đề cử Ambaghai, con trai của Sengun Bilge từ gia tộc Recruituud, làm người kế vị.

## Hậu duệ
Khabul Khan có bảy người con trai, con trưởng là Okin-barkhakh và con thứ hai là Bartan Dũng cảm. Bartan sinh ra Dã Tốc Cai (Yesugei), cha của Thành Cát Tư Hãn. Con trai thứ ba của Khabul Khan là Mongler, cha của đô vật Buri.

## Xem thêm

* Mông Ngột Quốc

## Tham khảo