Vittorio Amedeo III của Sardegna

**Vittorio Amedeo III của Sardegna**  (tiếng Ý: *Vittorio Amedeo Maria*; 26 tháng 6 năm 1726 – 16 tháng 10 năm 1796) là Vua của Sardegna và người cai trị các lãnh thổ của các Nhà nước Savoyard từ ngày 20 tháng 2 năm 1773 cho đến khi ông qua đời vào năm 1796. Mặc dù có quan điểm chính trị bảo thủ, ông đã tiến hành nhiều cải cách hành chính cho đến khi tuyên chiến với nước Pháp Cách mạng vào năm 1792. Ông là cha của ba vị vua cuối cùng thuộc dòng chính của vương triều Sardegna.

## Thiếu thời

Sinh tại Hoàng cung Turin, ông là vương tử con trai thứ hai của Quốc vương Carlo Emanuele III của Sardegna và người vợ thứ hai, Polyxena xứ Hessen-Rheinfels-Rotenburg. Từ khi chào đời, ông được phong tước Công tước xứ Savoia, và mang tước hiệu đó cho đến khi kế vị phụ vương lên ngôi. Là trưởng tử của song thân, ông là người thừa kế ngai vàng ngay từ khi sinh ra. Việc có được người kế vị đã mang lại nhiều niềm vui cho triều đình.

Phụ vương của ông đã từng có một người con trai với người vợ đầu là Anne Christine xứ Sulzbach – cũng được đặt tên Vittorio Amedeo và phong tước Công tước xứ Aosta, nhưng vị vương tử ấy mất năm 1725.

Việc giáo dục Vittorio được giao cho Gerdil Giacinto Sigismondo, chú trọng đặc biệt vào huấn luyện quân sự. Xuyên suốt cuộc đời, ông luôn dành niềm quan tâm lớn lao cho quân đội quốc gia và dốc lòng trông nom quân vụ.

Khi còn là vương tử, ông kết giao và vây quanh mình bằng nhiều trí thức và đại thần – những người về sau trở thành nhân vật chủ chốt dưới triều ông. Về tính tình, ông vốn bảo thủ, rất mực sùng đạo, lúc còn niên thiếu luôn tránh xa đời sống công khai. Cha ông thậm chí cho rằng con trai ông không thích hợp để nắm quyền cai trị.

Hiền hậu nhưng có phần ngây thơ, vị Công tước xứ Savoia này được thần dân yêu quý nhờ lòng dung hào phóng.

= Kết hôn =
Vittorio Amedeo kết hôn với Vương nữ María Antonia của Tây Ban Nha (1729–1785), con gái út của của Quốc vương Feipe V của Tây Ban Nha và Vương hậu Elisabetta Farnese. Hôn lễ được cử hành ngày 31 tháng 5 năm 1750 tại Oulx. Hai người sinh được mười hai người con. Vittorio Amedeo và vợ có quan hệ hôn nhân hòa thuận, yêu thương. Cuộc hôn phối này do (anh cùng cha khác mẹ của María) Quốc vương Fernando VI sắp đặt, nhằm củng cố bang giao giữa Madrid và Turin, sau khi hai triều đình từng đứng ở hai chiến tuyến đối nghịch trong Chiến tranh Kế vị Áo. Trước đó, vương nữ từng bị Thái tử Louis của Pháp từ chối.

## Quốc vương Sardegna

Khi Vittorio Amedeo kế ngôi vương vị vào năm 1773, tân quân chú trọng trước hết vào nội trị – quân chính. Nhà vua vốn dè dặt với mọi điều đổi mới, nhưng vẫn thực thi một số công trình công ích và dồn tâm lực vào việc chỉnh đốn quan chế và quân đội.

Theo đề nghị của cả giới quý tộc lẫn tư sản, Ông thiết lập hai cơ sở văn hoá trọng yếu của nhà nước. Ngoài ra ông còn cho cải tạo hải cảng Nice, xây dựng đập ở Arce và mở mang đường xá vùng Côte.

Đến khi Cách mạng Pháp bùng nổ, Quốc vương cho phép hai vị vương tử nước Pháp – Bá tước Artois và Bá tước Provence cùng hai vị vương nữ Marie Adélaïde và Victoire lánh nạn trong lãnh thổ vương quốc của ông.

Sau bốn năm giao tranh, quân đội Piedmont bị Napoleon Bonaparte đánh bại tại các trận Montenotte (12/4/1796), Millesimo (13–14/4/1796) và Mondovi (21/4/1796). Ngày 26 tháng 4, Pháp tuyên bố thành lập Cộng hòa Alba trong lãnh thổ chiếm đóng; hai ngày sau, theo Hiệp định đình chiến Cherasco, vùng đất này được trả lại cho Vittorio Amedeo III. Tuy nhiên, đến 15 tháng 5, Quốc vương buộc phải ký Hoà ước Paris, rời khỏi Liên minh Thứ nhất chống Pháp. Ông phải nhường các pháo đài Cuneo, Ceva, Alessandria và Tortona, cho phép quân Pháp tự do hành quân qua lãnh thổ, và cuối cùng phải cắt nhượng Nice và Savoia.

## Qua đời
Ngày 16 tháng 10 năm 1796, Vittorio Amedeo đột ngột mất vì bị đột quỵ tại lâu đài Moncalieri. Khi băng hà, ông để lại một quốc gia kiệt quệ về kinh tế, và hai tỉnh quan trọng Savoia cùng Nice bị tàn phá nặng nề dưới tay quân Pháp Cách mạng. Ông được chôn cất tại Vương cung thánh đường Superga ở Turin.

= Di sản =
Năm 178, Vittorio Amedeo III cho rước linh cữu của nhiều tổ tiên và họ hàng thân thuộc về an táng tại Vương cung thánh đường Superga, nơi chính ông cũng yên nghỉ ngày nay. Ngày 21 tháng 5 năm 1793, ông đã lập ra Huân chương Vàng Dũng cảm Quân sự (Gold Medal of Military Valour). Giống như như cha mẹ mình, ông đã tiến hành cải tạo Palazzina di caccia ở Stupinigi ngoại ô Turin. Vittorio Amedeo III còn khuyến khích việc mở rộng Vườn Thực vật của Đại học Turin và đẩy mạnh hoạt động của Hội Nông nghiệp Turin mà ông đã sáng lập năm 1785. Một người anh em họ đời đầu tiên của ông, Lãnh hầu xứ Hesse-Rotenburg, cũng được đặt tên theo.

## Hậu duệ

*Carlo Emanuele IV của Sardegna  (24 tháng 5 năm 1751 – 6 tháng 10 năm 1819) năm 1775 kết hôn với Vương nữ Marie Clotilde của Pháp; không có hậu duệ.
* Maria Elisabetta Carlotta của Sardegna (16 tháng 7 năm 1752 – 17 tháng 4 năm 1753) qua đời khi còn nhỏ.
* Maria Giuseppina của Sardegna (2 tháng 9 năm 1753 – 13 tháng 11 năm 1810) năm 1771 thành hôn với Louis Stanislas, Bá tước xứ Provence (về sau là Quốc vương Louis XVIII của Pháp); không có hậu duệ.
* Amadeus Alexander của Sardegna (5 tháng 10 năm 1754 – 29 tháng 4 năm 1755) qua đời khi còn nhỏ.
* Maria Teresa của Sardegna (31 tháng 1 năm 1756 – 2 tháng 6 năm 1805) năm 1773 kết hôn với Charles, Bá tước xứ Artois (về sau là Quốc vương Charles X của Pháp); có hậu duệ.
* Maria Anna của Sardegna (17 tháng 12 năm 1757 – 11 tháng 10 năm 1824) năm 1775 kết hôn với Benedetto của Sardegna, Công tước xứ Chiablese; không có hậu duệ.
* Vittorio Emanuele I của Sardegna (24 tháng 7 năm 1759 – 10 tháng 1 năm 1824) năm 1789 kết hôn với Nữ Đại vương công Maria Theresa của Áo–Este; không có hậu duệ.
* Maria Cristina Ferdinanda của Sardegna (21 tháng 11 năm 1760 – 19 tháng 5 năm 1768) qua đời khi còn nhỏ.
* Maurizio của Sardegna (13  tháng 12 năm 1762 – 1 tháng 9 năm 1799) không kết hôn; mất do bệnh sốt rét.
* Maria Carolina của Sardegna (17  tháng 1 năm 1764 – 28 tháng 12 năm 1782) năm 1781 kết hôn với Tuyển hầu Anton của Sachsen; không có hậu duệ.
* Carlo Felice I của Sardegna (6 tháng 4 năm 1765 – 27 tháng 4 năm 1831) năm 1807 kết hôn với Vương nữ Maria Cristina của Napoli–Sicilia; không có hậu duệ.
* Giuseppe của Sardegna (5 tháng 10 năm 1766 – 29 tháng 10 năm 1802) không kết hôn; mất do bệnh sốt rét.

## Tham khảo