Tủ đồ kỳ vật

**Tủ đồ kỳ vật** (*Cabinet of curiosities*/*Kunstkammer*) hay **Buồng kỳ vật** (*Wonder-rooms*/*Wunderkammer*) là những bộ sưu tập bách khoa toàn thư về các vật thể độc dị, các vật thể thuộc về lịch sử tự nhiên (đôi khi là giả mạo), địa chất, dân tộc học, khảo cổ học, tàn tích, di tích tôn giáo hoặc lịch sử, tác phẩm nghệ thuật (bao gồm tranh tủ) và cổ vật. Ngoài những tủ đồ kỳ vật của những nhà cầm quyền và giới quý tộc nổi tiếng nhất và được ghi chép, thì tầng lớp thương gia và những người thực hành khoa học đầu tiên ở Châu Âu đã hình thành nên những bộ sưu tập tiền thân của bảo tàng hiện đại, theo thời gian, các bộ sưu tập tư nhân này ngày càng lớn mạnh và được hệ thống hóa, dần dần đặt nền móng cho sự ra đời của các viện bảo tàng công cộng. Đây thường là cả một căn phòng dành riêng cho việc lưu trữ, trưng bày và chiêm ngưỡng một bộ sưu tập đa dạng các đồ vật hiếm lạ, độc đáo và kỳ thú. Các phòng trưng bày này được ưa thích trong giới quý tộc, hoàng gia, thương nhân giàu có và các nhà khoa học, những tủ trưng bày này còn đóng vai trò giải trí học thuật, là một biểu tượng của địa vị, sự giàu có và học thức.

## Phân loại

Mục đích của tủ đồ kỳ vật là thể hiện một "*thế giới thu nhỏ*" (*microcosm*), một nỗ lực nhằm thâu thập và phân loại toàn bộ tri thức về thế giới tự nhiên và nhân tạo theo hiểu biết của thời đại. Các đồ vật của hiếm trong một phòng trưng bày kỳ vật thường được chia thành các loại chính:
* Sản vật tự nhiên (*Naturalia*): Các vật phẩm từ thế giới tự nhiên như hóa thạch, *kỳ trân, dị bảo*, vỏ sò kỳ lạ, san hô, khoáng vật hiếm, răng cá mập, sừng kỳ lân (thực chất là ngà của kỳ lân biển), và các mẫu nhồi xác thú hoặc mẫu bảo quản.
* Vật phẩm tạo tác (*Artificialia*): Các vật phẩm do con người tạo ra, bao gồm các tác phẩm nghệ thuật, đồ cổ, cổ vật, di vật từ các nền văn minh xa xưa, vũ khí, tiền xu, huy chương, và các vật phẩm thủ công mỹ nghệ tinh xảo.
* Đồ kỹ nghệ (*Scientifica*): Các dụng cụ khoa học như kính thiên văn, kính hiển vi, đồng hồ, quả địa cầu, và các thiết bị đo lường tự động.
* Kỳ trân dị bảo (*Exotica*): Những vật phẩm được mang về từ các vùng đất xa lạ, bí ẩn, thể hiện sự tò mò về các nền văn hóa khác.
## Việt Nam
Ở Việt Nam, các triều đại vua chúa Việt Nam có những kho tàng lưu giữ riêng gọi là *Nội phủ* hay *Nội vụ phủ* để lưu giữ vàng bạc, châu báu, và các vật phẩm cống nạp quý giá, kỳ trân dị bảo, sản vật quý giá, báu vật độc lạ, tuy nhiên mục đích chính là cất giấu, tích trữ tài sản quốc gia hơn là để chiêm nghiệm và nghiên cứu. Giới quan lại, sĩ phu cũng có thú chơi đồ cổ, nhưng thường tập trung vào một lĩnh vực cụ thể như đồ gốm, sứ, tranh chữ (tranh thư pháp). Sau này, sự xuất hiện của hậu duệ trực tiếp loại hình này đó là viện bảo tàng hiện đại trong thời kỳ Pháp thuộc khi Toàn quyền Đông Dương ra nghị định thành lập Viện Bảo tàng Louis Finot (nay là Viện Bảo tàng Lịch sử Quốc gia tại Hà Nội). Quyết định thành lập được ký vào ngày 26 tháng 11 năm 1925, bảo tàng được khởi công xây dựng năm 1926 và chính thức mở cửa cho công chúng vào năm 1932. Đây là thời điểm cụ thể đánh dấu sự ra đời của định chế sưu tập, lưu giữ và trưng bày các "*của hiếm*" một cách hệ thống và khoa học đầu tiên tại Việt Nam.
## Chú thích

## Tham khảo

* *Under the Sign: John Bargrave as Collector, Traveler, and Witness*, Stephen Bann, Michigan, 1995
* Beßler, Gabriele, ''Chambers of Art and Wonders'', EGO - European History Online, Mainz: Institute of European History , 2015, retrieved: March 8, 2021 (pdf).
* *The Origins of Museums: The Cabinet of Curiosities in Sixteenth- and Seventeenth-Century Europe*, ed. Oliver Impey and Arthur MacGregor, 2001, paperback, 431 pages, 
* *Cabinets for the curious: looking back at early English museums*, Ken Arnold, Ashgate, 2006, .
* *Mr. Wilson's Cabinet Of Wonder: Pronged Ants, Horned Humans, Mice on Toast, and Other Marvels of Jurassic Technology*, Lawrence Weschler, 1996, trade paperback, 192 pages,  (see website link above)
* *The Cabinet of Curiosities* (novel), Douglas Preston and Lincoln Child, Warner Books, 2003, paperback, .
* Helmar Schramm et al. (ed.). *Collection, Laboratory, Theater. Scenes of Knowledge in the 17th Century*, Berlin/New York 2005, 
* *The Lure of Antiquity and the Cult of the Machine: The Kunstkammer and the Evolution of Nature, Art and Technology* Horst Bredekamp (Allison Brown, translator) (Princeton: Marcus Weiner) 1995.
*Steven Lubar, "Cabinets of Curiosity: What they were, why they disappeared, and why they’re so popular now"

## Liên kết ngoài
* J. Paul Getty Museum Augsburg Cabinet: 3-D model online interactive with high-resolution photography, description of subjects depicted, and mapping of exotic materials.
* Ashmolean Museum: Powhatan's Mantle, pictures, full descriptions and history.
* The Augsburg Art Cabinet, about the Uppsala art cabinet.
* Dutch influence on 'wunderkammer' or 'rariteitenkabinet'.
* The King's Kunstkammer, a Danish Internet exhibition on the idea behind renaissance art and curiosity chambers (text in English).
* Metropolitan Museum, New York: Collecting for the Kunstkammer exhibition.
* Rijksmuseum Amsterdam: Presentation and very large and detailed image of the art cabinet made for Duke August of Brunswick-Lüneburg.
* Smithsonian Institution: Crocodiles on the Ceiling exhibition.
*Website with photos of remaining Germanic cabinets
*Wunderkammer Theorie High resolution images of two Wunderkammer
*Kunstkammer Image rich German site of Kunstkammer and Wunderkammer
*Idols of the Cave A history of science website devoted to Wunderkammern
*Salvadoriana History and current items of the Wunderkammer that the Salvador family started in the 17th century in Barcelona.
* Cabinets of Curiosities. Museum in Waco, Texas, with a Cabinets of Curiosities Room named for John K. Strecker, who was curator for 30 years, the museum was established in 1893 and was the oldest museum in Texas when it closed in 2003 to be incorporated into the Mayborn Museum Complex.
* A Small Wunderkammer. Web magazine issue dedicated to building a small, contemporary Cabinet of Curiosities.
* MuseumZeitraum Leipzig. Work and collections of the pioneering German modernist Johann Dieter Wassmann (1841–1898).
* The Renwick Gallery at the Smithsonian Institution includes a contemporary Cabinet of Curiosity entitled "Bureau of Bureaucracy" by Kim Schmahmann
* Weblog modern equivalent of a Wunderkammer (Anthropology Essay)