Trạm năng lượng Kelenföld

***Trạm năng lượng Kelenföld*** (tiếng Hungary: *Kelenföldi Erőmű*; tiếng Anh: *Kelenföld Power Station*) là một nhà máy nhiệt điện tọa lạc tại đường Hengermalom út 60, quận XI (Újbuda), thủ đô Budapest, Hungary. Công trình được xây dựng trong giai đoạn 1913–1933, do các kiến trúc sư người Hungary là Kálmán Reichl và Virgil Borbíró (tên khai sinh: Virgil Bierbauer) thiết kế theo phong cách Art Deco kết hợp với kiến trúc gạch đương đại của Đức và Hà Lan.

Trạm năng lượng bắt đầu vận hành vào tháng 6 năm 1914, trong khuôn khổ chương trình điện khí hóa của thủ đô Budapest. Tại thời điểm khánh thành, đây là một trong những trung tâm năng lượng có trình độ kỹ thuật cao nhất khu vực Trung Âu, với hệ thống tuabin hơi nước thay thế cho động cơ hơi nước piston truyền thống. Trong giai đoạn đầu, nhà máy vận hành bằng than đá chất lượng thấp từ các mỏ quanh Tatabánya, sử dụng các lò hơi áp suất thấp để sản xuất điện năng với công suất ban đầu là hai tổ máy phát tuabin 7,5 MW, cung cấp điện 10 kV, 3 pha, tần số 50 Hz.

Qua nhiều giai đoạn mở rộng và hiện đại hóa, công suất của nhà máy tăng đáng kể. Đến trước Chiến tranh thế giới thứ hai, cơ sở này vận hành 19 lò hơi cung cấp hơi cho 8 tuabin với áp suất 38 bar. Trong thời kỳ chiến tranh, nhà máy là mục tiêu ném bom của quân Đồng Minh, song không bị hư hại nghiêm trọng. Một hầm trú ẩn bằng bê tông được xây dựng bên trong phòng điều khiển để bảo vệ công nhân trong trường hợp không kích. Ngoài ra, một đường hầm dưới sông Danube nối nhà máy với phía Pest đã được thiết kế từ năm 1934 và xây dựng trong giai đoạn 1940–1943 nhằm bảo vệ hệ thống cáp điện cao thế khỏi các cuộc tấn công nhắm vào cầu.

Trong thập niên 1950 và 1960, nhà máy chuyển đổi nhiên liệu từ than đá sang khí đốt tự nhiên và mở rộng chức năng sang cung cấp sưởi ấm tập trung cho các khu dân cư. Năm 1972, tuabin khí đầu tiên của Hungary được lắp đặt tại đây. Đến năm 1980, than đá hoàn toàn bị loại bỏ khỏi quy trình vận hành. Năm 1995, một tuabin khí công suất hơn 100 MW cùng hệ thống lò hơi thu hồi nhiệt (HRSG) được đưa vào sử dụng, nâng cao hiệu suất năng lượng của nhà máy. Năm 2006, một tổ máy tuabin hơi ngưng tụ Siemens công suất 50 MW được bổ sung. Năm 2011, nhà máy hoàn tất quá trình chuyển đổi sang vận hành hoàn toàn bằng khí đốt tự nhiên.

Tính đến thời điểm hiện tại, Trạm năng lượng Kelenföld thuộc sở hữu của công ty Budapesti Erőmű Zrt., vận hành theo công nghệ chu trình hỗn hợp với công suất điện khoảng 177,8 MW và công suất nhiệt 321 MW. Nhà máy cung cấp nhiệt và nước nóng cho khoảng 41.150 hộ gia đình và 1.800 đơn vị sử dụng khác, phục vụ các khu vực sưởi ấm tập trung bao gồm Őrmező, Gazdagrét, khu nhà ở Lágymányos, Lâu đài Buda, Ferencváros và Józsefváros.

Phòng điều khiển của nhà máy, được thiết kế bởi Virgil Borbíró vào khoảng năm 1927 và hoàn thành trong vòng hai năm sau đó, có mặt bằng hình bầu dục với trần kính lớn, được xem là một trong những công trình tiêu biểu của phong cách Art Deco trong kiến trúc công nghiệp Hungary. Phòng điều khiển này ngừng hoạt động vào khoảng năm 2005–2007, nhưng toàn bộ thiết bị gốc bao gồm các tuabin, bảng điều khiển với đồng hồ đo, nút bấm và công tắc vẫn được giữ nguyên. Công trình được công nhận là di tích công nghiệp (mã số ID 1097) và được bảo vệ theo luật pháp Hungary, không được phép phá dỡ.

Sau khi phần cũ của nhà máy ngừng vận hành, khu vực phòng điều khiển và các tòa nhà lịch sử được sử dụng làm địa điểm quay phim. Các tác phẩm điện ảnh và truyền hình từng quay tại đây bao gồm *[[Spy (phim 2015)|Spy]]* (2015), *[[Chernobyl Diaries]]* (2012), *[[Dracula (phim truyền hình 2013)|Dracula]]* (loạt phim truyền hình NBC, 2013), *[[6 Underground (phim)|6 Underground]]* (2019), *[[Terminal (phim 2018)|Terminal]]* (2018), *[[Infinity Pool (phim)|Infinity Pool]]* (2023), *[[Houdini (phim truyền hình 2014)|Houdini]]* (2014), *[[The Munsters (phim 2022)|The Munsters]]* (2022) và loạt phim *[[Strike Back]]*.

## Lịch sử

### Giai đoạn thành lập và xây dựng ban đầu (1911–1914)

Quyết định xây dựng nhà máy điện tại Kelenföld được đưa ra vào năm 1911, trong bối cảnh chương trình điện khí hóa thủ đô Budapest đang được triển khai. Các tiêu chí lựa chọn địa điểm bao gồm khả năng tiếp cận giao thông, nguồn cung cấp nước, sự sẵn có của than đá với số lượng lớn, và mật độ dân cư thưa thớt. Ban đầu, Soroksár cũng được xem xét là ứng viên, tuy nhiên khả năng tiếp cận cảng Kelenföld và hướng gió chủ đạo đã khiến Kelenföld trở thành lựa chọn phù hợp hơn.

Các tòa nhà đầu tiên của trạm năng lượng được khởi công xây dựng vào năm 1912 và hoàn thành vào năm 1914. Thiết kế ban đầu do giáo sư đại học Kálmán Reichl (1879–1926) thực hiện, cho phép xây dựng một cơ sở với trình độ kỹ thuật tiên tiến vào thời điểm đó. Thay vì sử dụng động cơ hơi nước piston theo công nghệ cũ, nhà máy áp dụng tuabin hơi nước để vận hành các máy phát điện, sản xuất điện năng với thông số 10 kV, 3 pha, tần số 50 Hz.

Trạm năng lượng chính thức đi vào hoạt động sản xuất điện vào tháng 6 năm 1914, trong khuôn khổ chương trình điện khí hóa của thủ đô. Tại thời điểm khánh thành, cơ sở này được xem là một trong những trung tâm năng lượng có trình độ kỹ thuật tiên tiến nhất tại châu Âu. Trong giai đoạn đầu vận hành, nhà máy sử dụng hai tổ máy phát tuabin với công suất 7,5 MW mỗi tổ.

### Nguồn nhiên liệu và hệ thống vận chuyển

Trong giai đoạn đầu, nhà máy vận hành bằng than đá chất lượng thấp được khai thác từ các mỏ quanh Tatabánya. Loại than này không phù hợp cho sử dụng trong hộ gia đình, nhưng trình độ kỹ thuật của Trạm năng lượng Kelenföld cho phép tận dụng được nguồn nhiên liệu này. Than được vận chuyển đến nhà máy bằng đường sắt, với khối lượng lên đến hơn 100 toa mỗi ngày vào năm 1917. Xỉ than được trộn với nước và đưa đến các bể lắng, sau đó được vận chuyển đi bằng đường sắt. Quy trình đưa than từ các toa xe đến lò đốt được tự động hóa, nhằm giảm thiểu sự tiếp xúc của công nhân với bụi than.

### Giai đoạn mở rộng giữa hai cuộc chiến tranh thế giới (1920–1939)

Việc xây dựng nhà máy bị gián đoạn trong Chiến tranh thế giới thứ nhất do nền kinh tế chuyển sang phục vụ chiến tranh. Sau Hiệp ước Trianon năm 1920, việc đầu tư mở rộng nhà máy chỉ có thể tiếp tục sau khi Hungary nhận được khoản vay từ Hội Quốc Liên, và sản xuất điện là một yếu tố then chốt trong việc phục hồi nền kinh tế.

Năm 1925, kiến trúc sư Kálmán Reichl và Virgil Borbíró (tên khai sinh: Virgil Bierbauer, 1893–1956) bắt đầu hợp tác thiết kế phần mở rộng của nhà máy. Theo đề xuất của Reichl, họ áp dụng các giải pháp của kiến trúc gạch đương đại Đức, mà ngày nay được gọi là phong cách Art Deco. Tuy nhiên, Reichl qua đời vào năm 1926, do đó phần lớn công việc được chuyển giao cho Borbíró hoàn thành.

Năm 1927, Borbíró thực hiện chuyến công tác nghiên cứu tại Đức, nơi ông quan sát nhà máy nhiệt điện Klingenberg ở Berlin với mặt tiền gạch đỏ và phòng chuyển mạch có mái kính. Ông cũng đến Hà Lan để nghiên cứu các công trình kiến trúc gạch biểu cảm của các kiến trúc sư như Michel de Klerk. Kinh nghiệm thu được từ các chuyến đi này được Borbíró áp dụng vào thiết kế Trạm năng lượng Kelenföld, đặc biệt là phòng điều khiển với mặt bằng hình bầu dục và trần kính lớn.

Nhà biến áp (transformer house) được xây dựng vào đầu thập niên 1930 và hoàn thành khoảng năm 1933. Tạp chí *Tér és Forma* (Không gian và Hình thức), do chính Borbíró làm chủ biên từ năm 1928, đã đăng tải nhiều bài viết về quá trình xây dựng công trình này vào các năm 1931 và 1934.

Trong quá trình mở rộng, nhu cầu tiêu thụ điện gia tăng đòi hỏi việc lắp đặt thêm các lò hơi và tuabin. Đến trước Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà máy vận hành 19 lò hơi cung cấp hơi cho 8 tuabin với áp suất 38 bar. Theo số liệu năm 1930, bốn tổ máy phát tuabin 10 atmosphere và bốn tổ máy 30 atmosphere với tổng công suất 80.000 kW đã cung cấp tổng cộng 167.959.000 kWh điện năng.

### Chiến tranh thế giới thứ hai (1939–1945)

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà máy trở thành mục tiêu ném bom của quân Đồng Minh. Tuy nhiên, nhà máy không bị hư hại nghiêm trọng trong chiến tranh. Các quả bom nhắm vào cầu đường sắt kết nối đã rơi trúng khu vực nhà máy, nhưng sau chiến tranh, sản lượng nhanh chóng phục hồi về mức trước chiến tranh.

Các chuyên gia quân sự nhận thức được mối nguy hiểm mà các cuộc không kích gây ra cho hệ thống cáp điện cao thế chạy ngang qua cầu. Để đề phòng, một đường hầm dưới sông Danube nối nhà máy với phía Pest đã được thiết kế từ năm 1934 và xây dựng trong giai đoạn 1940–1943. Tương tự như các cây cầu, quân Đức rút lui đã chuẩn bị phá hủy đường hầm này. Nhờ Đại tá Gaszton Hámory và kỹ sư András Dunay, quân Đức đã đồng ý hạn chế mức độ phá hủy. Đường cáp 10 kV còn sót lại đã đủ để khôi phục hoạt động của nhà máy, lấy điện từ một nhà máy điện khác tại Quận XIII. Điều này cho phép khôi phục nguồn cung cấp điện và nước cho phía Buda, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tái thiết sau cuộc bao vây Budapest.

### Giai đoạn công nghiệp hóa và chuyển đổi nhiên liệu (1950–1980)

Quá trình công nghiệp hóa của Hungary trong thập niên 1950 mang đến những thay đổi lớn trong hoạt động của Trạm năng lượng Kelenföld. Việc thay đổi loại nhiên liệu và chức năng đã định hướng các hướng phát triển mới. Than đá và dầu mỏ dần được thay thế bằng khí đốt tự nhiên. Chức năng mới của nhà máy là cung cấp nước nóng cho các hộ gia đình thông qua hệ thống sưởi ấm tập trung, trong khi năng lực sản xuất điện vẫn được duy trì một phần.

Trong giai đoạn từ năm 1962 đến năm 1972, các tuabin ngưng tụ được thay thế bằng tuabin đối áp, và hệ thống cung cấp nước nóng trở nên ổn định hơn. Năm 1972, tuabin khí đầu tiên của Hungary được lắp đặt tại đây. Đến năm 1980, than đá hoàn toàn bị loại bỏ khỏi quy trình vận hành và hệ thống sưởi ấm tập trung của Kelenföld đã được hoàn thiện.

### Giai đoạn hiện đại hóa và ngừng hoạt động một phần (1990–nay)

Năm 1995, một bước phát triển công nghệ quan trọng được thực hiện khi một tuabin khí công suất hơn 100 MW cùng hệ thống lò hơi thu hồi nhiệt (HRSG) được lắp đặt, nâng cao hiệu suất năng lượng của nhà máy. Năm 1996, phần nhà máy do Virgil Borbíró thiết kế được chính thức công nhận là di tích lịch sử được bảo vệ.

Phòng điều khiển lịch sử và nhà biến áp ngừng hoạt động vào khoảng năm 2005. Năm 2006, một tổ máy tuabin hơi ngưng tụ Siemens công suất 50 MW với công nghệ chu trình hỗn hợp được bổ sung và bắt đầu vận hành. Năm 2007, phần cũ của nhà máy chính thức đóng cửa và quyền sở hữu được chuyển giao cho các tổ chức tư nhân. Cùng năm, một hệ thống xử lý nước được xây dựng, và năm 2010, các tuabin bổ sung được đưa vào hoạt động.

Năm 2011, nhà máy hoàn tất quá trình chuyển đổi hoàn toàn sang vận hành bằng khí đốt tự nhiên. Đến năm 2014, nhà máy kỷ niệm 100 năm thành lập, và một cuộc triển lãm được tổ chức mở cửa cho công chúng trong thời gian dài nhất kể từ khi phần lịch sử ngừng hoạt động.

### Các kiến trúc sư

Kálmán Reichl (4 tháng 4 năm 1879 – 11 tháng 11 năm 1926) là kiến trúc sư và họa sĩ người Hungary, chịu trách nhiệm thiết kế ban đầu của nhà máy vào năm 1914 và bắt đầu dự án mở rộng vào năm 1925. Theo nhận định trong tạp chí *Tér és Forma*, Reichl được coi là người đi trước thời đại trong lĩnh vực thiết kế các công trình công nghiệp.

Virgil Borbíró (6 tháng 3 năm 1893 – 25 tháng 7 năm 1956), tên khai sinh Virgil Bierbauer, là kiến trúc sư người Hungary gốc Đức. Ông sinh tại Nagyenyed, Transilvania, trong một gia đình có truyền thống trong ngành xây dựng. Cha ông, István Bierbauer, là giám đốc kỹ thuật trưởng của Bưu điện Hoàng gia Hungary, và ông ngoại Gyula Seefehlner tham gia xây dựng các cây cầu bắc qua sông Danube tại Budapest, bao gồm Cầu Tự do và Cầu Erzsébet.

Borbíró tốt nghiệp ngành kỹ thuật kiến trúc tại Đại học Kỹ thuật München năm 1915 và bảo vệ luận án tiến sĩ kỹ thuật năm 1920 với đề tài về Bramante và các bản thiết kế đầu tiên của Vương cung thánh đường Thánh Phêrô. Sau khi Reichl qua đời năm 1926, Borbíró tiếp quản và hoàn thành phần mở rộng của nhà máy, bao gồm phòng điều khiển với thiết kế mặt bằng hình bầu dục và trần kính. Ngoài Trạm năng lượng Kelenföld, ông còn thiết kế tòa nhà ga hàng không Sân bay Budaörs (1936–1937) và là chủ biên tạp chí kiến trúc *Tér és Forma* từ năm 1928 đến năm 1942.

### Tình trạng bảo tồn và sử dụng hiện tại

Toàn bộ quần thể công trình của Trạm năng lượng Kelenföld được xây dựng trong giai đoạn 1913–1933 đã được công nhận là di tích công nghiệp với mã số ID 1097 theo hệ thống đăng ký di sản của Hungary. Theo quy định của pháp luật Hungary, các phần lịch sử của nhà máy được bảo vệ và không được phép phá dỡ. Tuy nhiên, quy định bảo vệ này không bao gồm nghĩa vụ trùng tu hoặc bảo trì thường xuyên, dẫn đến tình trạng xuống cấp của các công trình lịch sử.

Sau khi phần cũ của nhà máy ngừng vận hành vào năm 2005–2007, quyền sở hữu được chuyển giao cho các tổ chức tư nhân. Kể từ đó, khu vực phòng điều khiển và các tòa nhà lịch sử thỉnh thoảng được mở cửa cho công chúng tham quan theo lịch trình không cố định. Toàn bộ thiết bị gốc bên trong phòng điều khiển, bao gồm các tuabin cổ, bảng điều khiển với đồng hồ đo, nút bấm và công tắc, vẫn được giữ nguyên trạng thái ban đầu.

Trong khi phần lịch sử của nhà máy đã ngừng hoạt động, các cơ sở hiện đại vẫn tiếp tục vận hành dưới sự quản lý của công ty Budapesti Erőmű Zrt., một công ty con của tập đoàn Veolia Environnement SA. Tính đến thời điểm hiện tại, nhà máy vận hành theo công nghệ chu trình hỗn hợp sử dụng khí đốt tự nhiên làm nhiên liệu chính, với công suất điện khoảng 177,8 MW và công suất nhiệt 321 MW. Nhà máy duy trì dự trữ dầu nhiên liệu phụ với dung tích 5.000 mét khối để sử dụng trong trường hợp nguồn cung khí đốt bị gián đoạn. Nguồn cung khí đốt chính được nhập khẩu từ Nga thông qua Ukraina.

Nhà máy cung cấp nhiệt và nước nóng cho khoảng 41.150 hộ gia đình và 1.800 đơn vị sử dụng khác, phục vụ các khu vực sưởi ấm tập trung bao gồm Őrmező, Gazdagrét, khu nhà ở Lágymányos, Lâu đài Buda, Ferencváros và Józsefváros. Ngoài chức năng sản xuất nhiệt, nhà máy còn cung cấp các dịch vụ hệ thống trong mạng lưới sưởi ấm tập trung, bao gồm tuần hoàn nước sưởi, duy trì áp suất và cấp nước bổ sung.

### Sử dụng làm địa điểm quay phim

Kể từ khi phần lịch sử của nhà máy ngừng hoạt động, khu vực phòng điều khiển và các tòa nhà cũ đã được sử dụng làm địa điểm quay phim cho nhiều tác phẩm điện ảnh và truyền hình quốc tế. Không gian nội thất với trần kính hình bầu dục, các bảng điều khiển cổ điển và hệ thống máy móc công nghiệp đã thu hút sự quan tâm của nhiều đạo diễn và nhà sản xuất phim.

Theo cơ sở dữ liệu của IMDb, các tác phẩm điện ảnh và truyền hình từng quay tại Trạm năng lượng Kelenföld bao gồm *[[Spy (phim 2015)|Spy]]* (2015) với sự tham gia của Melissa McCarthy, *[[Chernobyl Diaries]]* (2012), *[[Dracula (phim truyền hình 2013)|Dracula]]* (loạt phim truyền hình của NBC, 2013), *[[6 Underground (phim)|6 Underground]]* (2019), *[[Terminal (phim 2018)|Terminal]]* (2018), *[[Infinity Pool (phim)|Infinity Pool]]* (2023), *[[Houdini (phim truyền hình 2014)|Houdini]]* (2014) với Adrien Brody, *[[The Munsters (phim 2022)|The Munsters]]* (2022), *[[Outside the Wire]]* (2021), loạt phim *[[Strike Back]]*, và *[[Fleming (phim truyền hình)|Fleming]]* (2014).

Trong bộ phim *Chernobyl Diaries* (2012), phòng điều khiển của Trạm năng lượng Kelenföld được sử dụng để đóng vai trò phòng điều khiển của Nhà máy điện hạt nhân Chernobyl. Không gian kiến trúc độc đáo của nhà máy cũng xuất hiện trong các chương trình tài liệu về kiến trúc và di sản công nghiệp, bao gồm loạt phim *Mysteries of the Abandoned* của Science Channel và *Abandoned Engineering*.

## Kiến trúc

### Thiết kế tổng thể

Quần thể công trình của Trạm năng lượng Kelenföld được xây dựng theo nhiều giai đoạn từ năm 1913 đến năm 1933, với sự tham gia thiết kế của hai kiến trúc sư chính là Kálmán Reichl và Virgil Borbíró. Phong cách kiến trúc của nhà máy kết hợp giữa Art Deco và kiến trúc gạch biểu cảm đương đại của Đức và Hà Lan.

Reichl chịu trách nhiệm thiết kế các công trình ban đầu hoàn thành năm 1914, cũng như một phần của lò hơi và phòng điều khiển trong giai đoạn mở rộng đầu tiên. Sau khi Reichl qua đời năm 1926, Borbíró tiếp quản dự án và thể hiện sự kiềm chế trong việc điều chỉnh các tham vọng và ý tưởng thiết kế của mình để phù hợp với phong cách của các công trình đã tồn tại trên khu vực.

Theo mô tả trong tạp chí *Tér és Forma* năm 1931, toàn bộ trung tâm chuyển mạch được đặt trong bể lắng thứ hai của nhà máy. Giải pháp bố trí này được áp dụng do diện tích đất tương đối nhỏ của nhà máy. Các máy biến áp nặng 80 tấn không được đặt trên mặt đất mà trên một mái bê tông cốt thép có cường độ chịu lực cao, một giải pháp được cho là độc nhất trên thế giới vào thời điểm đó.

### Phòng điều khiển

Phòng điều khiển (control room) là công trình nổi bật nhất trong quần thể Trạm năng lượng Kelenföld, được thiết kế bởi Virgil Borbíró và hoàn thành vào khoảng cuối thập niên 1920 đến đầu thập niên 1930. Công trình có mặt bằng hình bầu dục, một giải pháp thiết kế được quyết định bởi cả mong muốn đổi mới lẫn nhu cầu tạo sự hài hòa giữa chức năng và hình thức.

Đặc điểm kiến trúc nổi bật của phòng điều khiển là trần kính lớn hình bầu dục, với khung kim loại chia bề mặt thành các hình học đối xứng. Ánh sáng tự nhiên chiếu vào phòng chủ yếu thông qua trần kính và các cửa sổ hình mắt bò (bull's eye window), không có hệ thống chiếu sáng nhân tạo bên trong. Sàn phòng điều khiển được lát bằng cao su màu xanh lá cây mềm.

Bên trong phòng điều khiển, các bảng điều khiển với sơ đồ mạch chuyển mạch phát sáng cung cấp cho nhân viên giám sát bức tranh tổng thể về các đường dây điện. Các thiết bị đo hiển thị điện áp, cường độ dòng điện và lượng điện lưu thông. Từ các bàn điều khiển phía trước bảng điều khiển, bất kỳ bộ phận nào của hệ thống đều có thể được vận hành bằng cách nhấn nút. Phía sau các bảng điều khiển, hàng nghìn đầu dây được sắp xếp rõ ràng trên các tường phía sau, với lối đi sáng sủa để thuận tiện cho việc bảo trì và kiểm tra.

Phòng tiếp điện (relay room) nằm bên dưới phòng điều khiển, phục vụ cho việc tổ chức và phân phối các dây dẫn từ trung tâm chuyển mạch. Các tấm sàn amiăng có thể được tháo rời hoàn toàn để cho phép tiếp cận hệ thống dây dẫn bất cứ lúc nào.

Trong thời kỳ Chiến tranh thế giới thứ hai, một hầm trú ẩn bằng bê tông có hình dạng giống một ngôi nhà nhỏ được xây dựng bên trong phòng điều khiển để bảo vệ công nhân trong trường hợp nhà máy bị ném bom. Mái kính hình bầu dục lớn được coi là mục tiêu dễ bị tổn thương trong các cuộc không kích.

Theo nhận định của nhà văn và kiến trúc sư Jenő Padányi Gulyás trong bài viết đăng trên *Tér és Forma* năm 1931, không gian phòng điều khiển tạo cảm giác như một trường quay phim sống động, nơi người quan sát có thể cảm nhận rằng mọi thứ đều có mục đích và mỗi chi tiết đều được đặt đúng vị trí theo yêu cầu kỹ thuật. Borbíró mô tả phòng điều khiển là "tâm thất não" của toàn bộ trung tâm chuyển mạch, nơi hàng nghìn dây cáp hội tụ như hàng nghìn dây thần kinh.

### Nhà biến áp

Nhà biến áp (transformer house hay switch house) được xây dựng vào đầu thập niên 1930 và là công trình chứa phòng điều khiển. Lối vào tòa nhà thông qua một cầu thang bên ngoài có tường kính. Bên trong tòa nhà bao gồm các sảnh lớn và hành lang hẹp, với các hộp điều khiển cũ trên tầng một và các máy móc cũ được bảo vệ sau các lưới kim loại trên tầng hai.

Theo số liệu năm 1931, trung tâm chuyển mạch 30 kV xử lý dòng điện từ các thanh cái máy phát, biến đổi trong các máy biến áp khổng lồ thành 30.000 volt, sau đó dòng điện đi qua các công tắc dầu và công tắc pha đến thanh cái thu, rồi tiếp tục qua các công tắc pha và công tắc dầu trước khi đến các đầu cáp để phân phối vào lưới điện. Đồng thời, dòng điện đi qua cuộn cảm triệt sóng (choke coil), thiết bị bảo vệ các thiết bị của nhà máy khỏi các xung điện nguy hiểm phát sinh từ lưới điện.

### Ảnh hưởng kiến trúc

Thiết kế của Trạm năng lượng Kelenföld chịu ảnh hưởng từ các công trình kiến trúc công nghiệp đương đại tại Đức và Hà Lan. Năm 1927, Borbíró thực hiện chuyến nghiên cứu tại Đức, nơi ông quan sát nhà máy nhiệt điện Klingenberg ở Berlin với mặt tiền gạch đỏ và phòng chuyển mạch có mái kính. Công trình này được xây dựng theo phong cách kiến trúc gạch biểu cảm, một trào lưu phát triển mạnh tại Đức trong thập niên 1920.

Borbíró cũng đến Hà Lan để nghiên cứu các công trình của các kiến trúc sư thuộc trường phái Amsterdam, bao gồm Michel de Klerk, những người tiên phong trong việc sử dụng gạch như vật liệu biểu cảm trong kiến trúc từ đầu thế kỷ 20. Kinh nghiệm thu được từ các chuyến đi này được Borbíró áp dụng vào thiết kế phần mở rộng của Trạm năng lượng Kelenföld.

Phòng điều khiển của Trạm năng lượng Kelenföld được xem là một trong những công trình tiêu biểu của phong cách Art Deco trong kiến trúc công nghiệp Hungary. Công trình thể hiện sự kết hợp giữa yêu cầu chức năng của một cơ sở công nghiệp với các yếu tố thẩm mỹ của phong cách Art Deco, bao gồm các hình học đối xứng, việc sử dụng vật liệu hiện đại như kính và kim loại, và sự chú trọng đến thiết kế chi tiết.

## Thông số kỹ thuật

### Giai đoạn ban đầu (1914)

Khi đi vào hoạt động năm 1914, nhà máy được trang bị hai tổ máy phát tuabin với công suất 7,5 MW mỗi tổ, sản xuất điện xoay chiều ba pha với điện áp 10 kV và tần số 50 Hz. Hơi nước được sản xuất trong các lò hơi đốt than áp suất thấp theo tiêu chuẩn công nghiệp của thời kỳ đó.

### Giai đoạn mở rộng (1930)

Theo số liệu năm 1930, nhà máy vận hành bốn tổ máy phát tuabin 10 atmosphere và bốn tổ máy 30 atmosphere với tổng công suất 80.000 kW (80 MW), cung cấp tổng cộng 167.959.000 kWh điện năng trong năm đó. Hệ thống làm mát sử dụng khoảng 220.000 mét khối nước mỗi ngày, được bơm từ cảng mùa đông và sau khi làm mát được đưa trở lại sông Danube qua các kênh bê tông lớn.

### Giai đoạn trước Chiến tranh thế giới thứ hai

Đến trước Chiến tranh thế giới thứ hai, nhà máy mở rộng lên 19 lò hơi cung cấp hơi cho 8 tuabin, vận hành ở áp suất 38 bar.

### Giai đoạn hiện đại (từ 2006)

Tổ máy hiện đại được lắp đặt năm 2006 sử dụng công nghệ chu trình hỗn hợp với nhiên liệu khí đốt tự nhiên, có công suất 178 MW và tích hợp chức năng đồng phát nhiệt điện (CHP). Tính đến thời điểm hiện tại, công suất điện tổng thể của nhà máy là khoảng 177,8 MW và công suất nhiệt là 321 MW.

Nhà máy cung cấp nhiệt và nước nóng cho khoảng 41.150 hộ gia đình và 1.800 đơn vị sử dụng khác. Nhiên liệu chính là khí đốt tự nhiên qua đường ống, với dự trữ dầu nhiên liệu phụ dung tích 5.000 mét khối có thể duy trì hoạt động trong khoảng 8 ngày nếu nguồn cung khí đốt bị gián đoạn.

## Quyền sở hữu

Từ khi thành lập năm 1914, Trạm năng lượng Kelenföld là một phần của hệ thống điện lực Budapest (Budapest Electrical Works). Trong suốt thế kỷ 20, nhà máy trải qua nhiều giai đoạn thay đổi về cơ cấu quản lý theo các biến động chính trị và kinh tế của Hungary.

Sau năm 2007, khi phần cũ của nhà máy ngừng hoạt động, quyền sở hữu các công trình lịch sử được chuyển giao cho các tổ chức tư nhân. Phần nhà máy đang hoạt động hiện thuộc sở hữu 100% của công ty Budapesti Erőmű Zrt., một trong ba nhà máy điện thuộc tập đoàn này. Budapesti Erőmű Zrt. là công ty con của tập đoàn Veolia Environnement SA của Pháp.

## Xem thêm

* Virgil Borbíró
* Art Deco
* Nhà máy nhiệt điện
* Sưởi ấm tập trung
* Kiến trúc công nghiệp
* Di sản công nghiệp

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
* 
*