Thực vật hoa ẩn có mạch

**Thực vật hoa ẩn có mạch** (*pteridophytes*) là nhóm thực vật có mạch (có mạch gỗ và mạch rây) sinh sản bằng bào tử. Vì không tạo ra hoa hay hạt, chúng đôi khi còn được gọi là **thực vật hoa ẩn** (*cryptogams*), nghĩa là cơ quan sinh sản không lộ rõ.

Các nhóm điển hình gồm dương xỉ, dương xỉ đuôi ngựa và ngành Thạch tùng (như quyển bá, thủy phỉ). Tuy nhiên, đây là một nhóm **cận ngành** (*paraphyletic*), vì dương xỉ và dương xỉ đuôi ngựa có quan hệ gần với thực vật có hoa hơn là với thạch tùng. Do đó, "Pteridophyta" không còn được công nhận như một đơn vị phân loại chính thức, nhưng thuật ngữ *pteridophyte* vẫn được dùng theo nghĩa rộng.

Ngành nghiên cứu về dương xỉ gọi là *pteridology*, và các nhà khoa học chuyên nghiên cứu dương xỉ được gọi là *pteridologists*. Dương xỉ và thạch tùng có vòng đời tương tự nhau, thường được nghiên cứu chung, ví dụ trong Hiệp hội các nhà nghiên cứu dương xỉ quốc tế hay các nhóm nghiên cứu phát sinh loài Pteridophyte.

## Mô tả

**Pteridophyte** (dương xỉ và thạch tùng) là nhóm thực vật có mạch sinh sản bằng bào tử, có chu kỳ sống đặc trưng bởi sự xen kẽ các thế hệ sinh sản. Pha thể bào tử (sporophyte) phát triển độc lập khi trưởng thành, được phân hóa rõ thành rễ, thân và lá.

Hệ rễ thường phát sinh ngẫu nhiên. Thân có thể mọc ngầm dưới đất hoặc vươn trên không. Lá có thể là loại nhỏ (*microphyll*) hoặc lớn (*megaphyll*).

Các đặc điểm chung khác bao gồm những đặc trưng tiến hóa mới (*apomorphies*) của thực vật có mạch, chẳng hạn như mô mạch, đồng thời vẫn giữ một số đặc điểm cổ xưa (*plesiomorphies*) của thực vật trên cạn, ví dụ: sinh sản bằng bào tử phân tán và không có hạt.

## Phân loại học

### Phát sinh học
Trong số các pteridophyte, dương xỉ chiếm gần 90% sự đa dạng hiện nay.

Smith và cộng sự (2006) đã công bố một phân loại bậc cao đầu tiên trong kỷ nguyên phát sinh chủng loại phân tử, coi dương xỉ là một nhóm đơn ngành gọi là **monilophytes**:

* Ngành Tracheophyta – thực vật có mạch
** Phân ngành Euphyllophytina – thực vật có lá thật sự
** Lycopodiophyta (thạch tùng) – chiếm DC. ex Bercht. & J.Presl – 1 họ
** Bộ Isoetales Prantl – 1 họ
** Bộ Selaginellales Prantl – 1 họ
* Lớp **[[Polypodiopsida]]** (dương xỉ)
** Phân lớp Equisetidae Warm. – 1 bộ (*[[Equisetum]]*)
*** Bộ Equisetales DC. ex Bercht. & J.Presl – 1 họ
** Phân lớp Ophioglossidae Klinge – 2 bộ
*** Bộ Psilotales Prantl – 1 họ
*** Bộ Ophioglossales Link – 1 họ
** Phân lớp Marattiidae Klinge – 1 bộ
*** Bộ Marattiales Link – 1 họ
** Phân lớp Polypodiidae Cronquist, Takht. & W.Zimm. – 7 bộ
*** Bộ Osmundales Link – 1 họ
*** Bộ Hymenophyllales A.B.Frank – 1 họ
*** Bộ Gleicheniales Schimp. – 3 họ
*** Bộ Schizaeales Schimp. – 3 họ
*** Bộ Salviniales Link – 2 họ
*** Bộ Cyatheales A.B.Frank – 8 họ
*** Bộ Polypodiales Link – 26 họ

Ngoài các nhóm còn tồn tại, một số pteridophyte đã tuyệt chủng và chỉ được biết đến qua hóa thạch, bao gồm Rhyniopsida, Zosterophyllopsida, Trimerophytopsida, Lepidodendrales và Progymnospermopsida.

Các nghiên cứu hiện đại về thực vật trên cạn cho thấy thực vật có hạt có quan hệ gần với dương xỉ hơn là với thạch tùng. Do đó, "pteridophytes" không tạo thành một nhánh đơn ngành mà là một nhóm cận ngành.

## Vòng đời

Giống như rêu và các thực vật có hạt, vòng đời của pteridophyte đặc trưng bởi sự xen kẽ thế hệ sinh sản. Một thế hệ lưỡng bội (thể bào tử, tạo ra bào tử bằng giảm phân) được tiếp nối bởi một thế hệ đơn bội (thể giao tử hay prothallus, tạo ra giao tử).

Khác với rêu, thể bào tử của pteridophyte phân nhánh, thường lớn và dễ quan sát hơn. So với thực vật có hạt, điểm khác biệt là cả hai thế hệ (thể bào tử và thể giao tử) đều độc lập và sống tự do.

Tính dục của thể giao tử pteridophyte có thể phân loại như sau:  
* **[[Monoicous]]**: mỗi thể giao tử mang cả túi giao tử đực và túi giao tử cái, có thể tạo ra cả tinh trùng và noãn.  
*: **[[Nhị chín trước]]** (*protandrous*): cơ quan sinh sản đực trưởng thành trước cái.  
*: **[[Nhụy chín trước]]** (*protogynous*): cơ quan sinh sản cái trưởng thành trước đực.  
* **[[Dioicous]]**: mỗi thể giao tử chỉ mang cơ quan sinh sản đực hoặc cái.

Các thuật ngữ này khác với monoecious và dioecious ở thực vật có hạt, vốn dùng để chỉ việc thể bào tử (cây trưởng thành) mang cả phấn hoa và noãn, hay chỉ một trong hai giới.

## Xem thêm
* Phôi
* Dương xỉ
* Tính dục thực vật

## Tham khảo

## Tham khảo

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài

* 
* British Pteridological Society 
* Annual Review of Pteridological Research 
* 
*http://botanystudies.com/pteridophytes-test-questions-for-papers/