USS Wadleigh (DD-689)

**USS ''Wadleigh'' (DD-689)** là một tàu khu trục lớp ''Fletcher'' được Hải quân Hoa Kỳ chế tạo trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Nó là chiếc tàu chiến duy nhất của Hải quân Mỹ được đặt theo tên Chuẩn đô đốc George H. Wadleigh (1842-1927), người tham gia cuộc Nội chiến Hoa Kỳ và Chiến tranh Tây Ban Nha-Hoa Kỳ. Nó đã hoạt động cho đến hết Thế Chiến II, ngừng hoạt động một thời gian ngắn, rồi tái biên chế trở lại năm 1951 và tiếp tục phục vụ cho đến khi xuất biên chế năm 1962. Con tàu được chuyển cho Chile năm 1963, và hoạt động như là chiếc ***Blanco Encalada'' (14)''' cho đến khi ngừng hoạt động năm [[1982]] và bị đánh chìm như mục tiêu năm [[1991]]. ''Wadleigh'' được tặng thưởng sáu [[Ngôi sao Chiến trận]] do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

== Thiết kế và chế tạo ==

''Wadleigh'' được đặt lườn tại xưởng tàu của hãng [[Bath Iron Works]] ở [[Bath, Maine]] vào ngày [[5 tháng 4]] năm [[1943]]. Nó được hạ thủy vào ngày [[7 tháng 8]] năm [[1943]]; được đỡ đầu bởi cô Clara F. Wadleigh, con gái Chuẩn đô đốc Wadleigh, và nhập biên chế tại [[Xưởng hải quân Boston]] vào ngày [[19 tháng 10]] năm [[1943]] dưới quyền chỉ huy của [[Trung tá Hải quân]] Walter C. Winn.

== Lịch sử hoạt động ==
=== Thế Chiến II ===
Sau khi chạy thử máy tại khu vực [[Tây Ấn]], ''Wadleigh'' lên đường để gặp gỡ giữa [[Đại Tây Dương]] [[thiết giáp hạm]]  cùng các tàu khu trục  và . Ba chiếc tàu khu trục đã hộ tống chiếc thiết giáp hạm đưa [[Tổng thống Hoa Kỳ|Tổng thống]] [[Franklin D. Roosevelt]] quay trở về Hoa Kỳ sau khi tham dự [[Hội nghị Tehran]] giữa những người đứng đầu [[Khối Đồng Minh thời Chiến tranh thế giới thứ hai|Khối Đồng Minh]]. Nó khởi hành từ [[Hampton Roads, Virginia]] vào ngày [[3 tháng 1]] năm [[1944]] để đi [[Trân Châu Cảng]] ngang qua [[kênh đào Panama]].

==== 1944 ====
Tham gia [[Chiến dịch quần đảo Gilbert và Marshall|Chiến dịch quần đảo Marshall]], ''Wadleigh'' được phân nhiệm vụ bắn phá bờ biển, vào ngày [[20 tháng 3]] đã cùng các tàu khu trục  và [[tàu quét mìn]]  hỗ trợ cho các tàu đổ bộ [[LCI]] và [[LST]] trong cuộc đổ bộ lên [[Ailinglapalap]], tiêu phí 478 quả đạn pháo 5 inch nhằm phá hủy một ngôi làng do đối phương chiếm giữ. Ba ngày sau, nó tham gia bắn phá các công trình phòng ngự đối phương, phá hủy một trạm quan trắc thời tiết và một trạm vô tuyến trên [[đảo san hô Ebon]], nhằm dọn đường cho cuộc đổ bộ của 1.500 binh lính [[Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ|Thủy quân Lục chiến]] lên hòn đảo này.

''Wadleigh'' quay trở lại khu vực [[quần đảo Hawaii]] để huấn luyện nhằm chuẩn bị cho chiếc dịch đổ bộ tiếp theo lên [[quần đảo Mariana]]. Nó được phân về Đội đặc nhiệm 52.4, và đi đến ngoài khơi đảo [[Roi-Namur|Roi]] thuộc quần đảo Marshall vào ngày [[10 tháng 6]], năm ngày trước [[Trận Saipan|cuộc đổ bộ]] lên [[Saipan]], Mariana. Một ngày trước khi cuộc đổ bộ chính diễn ra, nó tiếp cận Saipan và tiến hành bắn phá vào sáng sớm, góp phần vào hoạt động nhằm vô hiệu hóa hệ thống công sự phòng thủ của đối phương tại đây.

Vào ngày đổ bộ, ''Wadleigh'' có mặt ngoài khơi khu vực tấn công, bắn pháo trước bình minh để hỗ trợ cho hoạt động của các [[đội phá hoại dưới nước]] (UDT) và hỗ trợ cho đợt đổ bộ đầu tiên. Sau một ngày bắn hỏa lực hỗ trợ, nó rút lui ra biển để tuần tra bảo vệ. Nó cùng với tàu khu trục  đã bắt được tín hiệu [[sonar]] rõ ràng của một [[tàu ngầm]] đối phương về phía Tây [[Tinian]], và cả hai đã tấn công bằng [[mìn sâu]]. Một vụ nổ lớn, tiếp nối bởi những vệt dầu loang lớn và nhiều mảnh vỡ khẳng định họ đã đánh trúng và tiêu diệt đối thủ. Tài liệu thu thập sau chiến tranh cho thấy hai chiếc tàu khu trục đã hợp sức đánh chìm tàu ngầm [[RO-114 (tàu ngầm Nhật)|''RO-114'']] của Nhật Bản.

Được phân công bắn phá [[Garapan]], thủ phủ của Saipan, ''Wadleigh'' đã tiêu phí khoảng 1.700 quả đạn pháo 5 inch xuống hòn đảo còn do quân Nhật kiểm soát, chịu đựng những thử thách đủ loại tại khu vực này, kể cả bị bắn nhầm. Chiếc tàu khu trục chịu đựng hỏa lực của các khẩu đội pháo bờ biển đối phương, và một loạt bom suýt trúng từ một máy bay đối phương bay thấp chỉ trong vòng 15 phút. Trong những ngày tiếp theo, nó tiêu diệt những tay bắn tỉa đối phương ẩn nấp trên đồi và hang động, bắt giữ một [[tù binh chiến tranh|tù binh]] đồng thời giải cứu các đội bay bị bắn rơi lân cận. Sau các chuyến đi hộ tống vận tải đến [[Eniwetok]] và [[Guadalcanal]], nó được phân công hỗ trợ cho cuộc chiếm đóng quần đảo [[Palau]]. Con tàu đã tuần tra về phía Bắc quần đảo vào ngày [[15 tháng 9]], làm nhiệm vụ cột mốc [[radar]] canh phòng nhằm cảnh báo sớm các đợt tấn công của máy bay đối phương.

Sang ngày hôm sau, ''Wadleigh'' đi đến [[Kossol Roads]] để bắt đầu hỗ trợ các [[tàu quét mìn]] dọn sạch các tuyến đường hàng hải tại đây. Những quả [[thủy lôi]] trôi nổi sau khi được rà quét là đối tượng nó quan tâm, khi phá hủy được 22 quả bằng hỏa lực pháo 40 mm. Tuy nhiên, khi tiếp cận quả thủy lôi tiếp theo, nó va chạm với một quả còn sót lại chưa được quét khiến nó nổ tung phía giữa tàu. Vụ nổ đã khiến ba người thiệt mạng, 20người khác bị thương, làm hỏng ăn-ten [[radar]], ba ngăn động cơ và một khoang nghỉ ngơi bị ngập nước. Trong khi con tàu báo động trực chiến, phía đuôi tàu bị ngập  và nghiêng 7° sang mạn phải. Nó lấy cân bằng trở lại bằng cách di chuyển mọi vật nặng từ mạn phải sang mạn trái, nhưng đáy tàu bị hư hại một đoạn dài . Tàu khu trục  đã đi đến trợ giúp, chuyển một dây cáp và kéo ''Wadleigh'' hư hại ra khỏi khu vực nguy hiểm. Vẫn trong mối đe dọa lườn tàu bị hỏng nghiêm trọng đến mức có thể bị vỡ làm đôi, nó được sửa chữa tạm thời trước khi quay về Trân Châu Cảng, và tiếp tục đi vào [[Xưởng hải quân Mare Island]] để sửa chữa toàn diện.

==== 1945 ====

Hầu như được đóng mới từ lườn, ''Wadleigh'' rời Xưởng hải quân Mare Island vào ngày [[20 tháng 2]] năm [[1945]] để chạy thử máy và thực hành tác xạ. Nó rời [[San Diego, California]] vào ngày [[19 tháng 4]], cùng tàu khu trục  đi đến Trân Châu Cảng vào ngày [[25 tháng 4]], nơi nó thực hành huấn luyện tại vùng biển [[quần đảo Hawaii]]. Con tàu khởi hành từ Trân Châu Cảng vào ngày [[3 tháng 5]], đi đến [[Ulithi]] mười một ngày sau đó, và gia nhập trở lại đơn vị cũ, Hải đội Khu trục 54. Nó lên đường cùng các đơn vị thuộc [[Đệ Ngũ hạm đội Hoa Kỳ|Đệ Ngũ hạm đội]] vào ngày [[25 tháng 5]], phục vụ nhiều lượt cột mốc radar canh phòng cùng hạm đội, chịu đựng những cơn bão mạnh từ ngày [[5 tháng 6|5]] đến ngày [[7 tháng 6]]; và sau đó hộ tống các [[tàu tuần dương lớn]]  và  bắn phá [[Minami Daito Shima]] vào ngày [[9 tháng 6]], phá hủy các công trình và cơ sở radar tại đây.

Sau một lượt nghỉ ngơi tại [[Philippines]], ''Wadleigh'' lại lên đường đi sang vùng biển Nhật Bản, hộ tống các tàu sân bay khi chúng tiếp tục không kích xuống các đảo chính quốc Nhật Bản. Vào ngày [[10 tháng 7]], nó đón lên tàu những vị khách đặc biệt, bao gồm [[John L. Sullivan (Hải quân Hoa Kỳ)|John L. Sullivan]],Trợ lý Bộ trưởng Hải quân về Không lực, và Phó đô đốc [[Aubrey W. Fitch]], để đưa họ đến [[Iwo Jima]]. Gặp gỡ tàu sân bay  tại [[Guam]], nó gia nhập trở lại lực lượng đặc nhiệm vào ngày [[21 tháng 7]], hỗ trợ các hoạt động không kích ngoài khơi chính quốc Nhật Bản. Đang khi hoạt động chỉ cách bờ biển đối phương , nó từng cứu vớt hai phi công hải quân bị bắn rơi trong những đợt không kích xuống Tokyo.

''Wadleigh'' đi chậm lại để phá hủy một quả [[thủy lôi]] trôi nổi vào ngày [[10 tháng 8]], nhưng nó gặp trục trặc khi [[turbine hơi nước|turbine]] rung động quá mức buộc phải tắt động cơ bên mạn phải. Nó tách khỏi lực lượng đặc nhiệm và quay trở về Ulithi trong thành phần một đoàn tàu tiếp liệu và [[tàu chở dầu]] để sửa chữa. Trên đường đi, nó nhận được tin tức về việc [[Nhật Bản đầu hàng]] kết thúc cuộc xung đột.

''Wadleigh'' rời Ulithi vào ngày [[23 tháng 8]], hy vọng có thể gia nhập trở lại hạm đội kịp lúc để khải hoàn tiến vào [[vịnh Tokyo]]. Nó ghé qua Iwo Jima trên đường đi để chuyển giao hành khách và thư tín, và đến nơi 24 giờ sau khi những tàu chiến đầu tiên tiến vào vịnh Tokyo. Con tàu được lệnh đi thẳng đến [[Sagami Wan]], tháp tùng cùng [[tàu bệnh viện]]  khi đi ngang qua những khẩu đội pháo bờ biển đối phương trước đây dọc theo [[eo biển Urage]]. Họ nhanh chóng đi đến nơi, Căn cứ Hải quân [[Yokosuka]], vào ngày [[29 tháng 8]]. Khi binh lính Hoa Kỳ đổ bộ lên [[Yokohama]] và Yokosuka, chiếc tàu khu trục tiến ra khơi để gặp gỡ các tàu sân bay đang đi đến. Nó quay trở lại nơi neo đậu gần  vào ngày [[2 tháng 9]], kịp lúc để chứng kiến lễ ký kết văn kiện đầu hàng chính thức tổ chức bên trên chiếc thiết giáp hạm.

Lại trở ra khơi cùng các tàu sân bay, ''Wadleigh'' tuần tra ngoài khơi bờ biển Nhật Bản trong hai tuần trước khi lên đường vào ngày [[16 tháng 9]], đi Saipan ngang qua Eniwetok cùng các tàu sân bay  và  để thay phiên các liên đội không quân phối thuộc. Sau một tuần ở lại Saipan, nó quay trở lại vịnh Tokyo vào ngày [[13 tháng 10]], hộ tống các tàu sân bay  và ''Lexington''. Nó rời vùng biển Nhật Bản vào ngày [[20 tháng 10]] để hướng sang quần đảo Hawaii, chở theo hành khách là những cựu quân nhân giải ngũ hồi hương trở về Hoa Kỳ. Sau khi ghé qua Trân Châu Cảng trong 48 giờ, nó về đến San Francisco vào ngày [[5 tháng 11]].

''Wadleigh'' được đại tu để chuẩn bị ngừng hoạt động vào ngày [[5 tháng 12]], rồi đi đến [[San Diego, California]] vào ngày [[27 tháng 1]], [[1946]]. Chiếc tàu khu trục được cho xuất biên chế vào [[tháng 1]], [[1947]] và đưa về thành phần dự bị, neo đậu cùng Đội San Diego, Hạm đội Dự bị Thái Bình Dương.

=== 1951 - 1962 === 
''Wadleigh'' tiếp tục ở lại thành phần dự bị cho đến khi nó được lệnh tái ngũ do xung đột diễn ra trong [[Chiến tranh Triều Tiên]]. Chiếc tàu khu trục được cho nhập biên chế trở lại tại San Diego vào ngày [[3 tháng 10]], [[1951]], dưới quyền chỉ huy của Trung tá Hải quân R. H. Pauli. Nó rời San Diego vào ngày [[4 tháng 1]], [[1952]] để gia nhập [[Hạm đội Đại Tây Dương Hoa Kỳ|Hạm đội Đại Tây Dương]], cùng với các tàu khu trục , ,  và  băng qua [[kênh đào Panama]] vào ngày [[14 tháng 1]]. Sau khi đi đến cảng nhà mới tại [[Newport, Rhode Island|Newport]], [[Rhode Island]], nó được đặt làm soái hạm cho Đội khu trục 342.

''Wadleigh'' tham gia nhiều cuộc tập trận hạm đội, và đã đi đến [[Pensacola, Florida]] vào ngày [[17 tháng 8]], nơi nó làm nhiệm vụ canh phòng máy bay cho tàu sân bay hạng nhẹ  trong bốn tuần, và đã giải cứu ba phi công hải quân bị rơi xuống [[vịnh Mexico]] trong nhiệm vụ này. Sau đó nó đi lên phía Bắc để được đại tu tại [[Xưởng hải quân Boston]] nơi nó được trang bị một khẩu đội pháo phòng không  thay cho pháo 40 mm.

Vào ngày [[3 tháng 5]], [[1954]], ''Wadleigh'' rời Newport, đi ngang qua kênh đào Panama, Trân Châu Cảng, [[Midway]] và Guam để chuyển sang khu vực Tây Thái Bình Dương, và đi đến [[Yokosuka]], [[Nhật Bản]] vào ngày [[7 tháng 6]]. Sau khi hoạt động tại khu vực [[quần đảo Philippine]], nó chuyển sang vùng biển phía Đông [[Triều Tiên]] giám sát thỏa thuận ngừng bắn đạt được một năm trước đó.

Đang khi ở lại [[vịnh Subic]] ''Wadleigh'' được báo động và nhận mệnh lệnh gia nhập Đội đặc nhiệm 70.2 để cùng đơn vị này đi đến bờ biển phía Nam [[Đài Loan]], trong một hoạt động răn đe lực lượng [[Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa|Trung Cộng]] tấn công chính phủ [[Trung Hoa dân quốc|Quốc Dân Đảng]] được Hoa Kỳ hậu thuẫn. Trên đường đi sang Đài Loan, chiếc tàu khu trục va phải một chướng ngại vật ngầm, làm hư hại nhẹ cà hai chân vịt; con tàu buộc phải quay trở lại vịnh Subic để sửa chữa trước khi gia nhập trở lại đội đặc nhiệm. Nó trải qua ba tuần lễ tuần tra ngoài khơi Đài Loan đầy căng thẳng, nhưng không có sự kiện nào xảy ra, rồi đi đến [[Sasebo]], Nhật Bản để chuẩn bị quay trở về Hoa Kỳ. Nó lên đường đi Newport ngang qua Hong Kong, Singapore, [[Colombo]] cùng nhiều cảng tại Địa Trung Hải, về đến cảng nhà vào ngày [[28 tháng 11]]

''Wadleigh'' hoạt động dọc theo vùng bờ Đông và vùng biển Caribe trong những nhiệm vụ thường lệ và huấn luyện chống tàu ngầm cho đến cuối năm [[1955]]; sau đó nó trải qua ba lượt được bố trí sang Địa Trung Hải. Trong lượt thứ ba vào [[tháng 7]], [[1958]], căng thẳng gia tăng tại [[Lebanon]], và các cuộc bạo loạn đe dọa tính mạng và tài sản của công dân Hoa Kỳ đã buộc binh lính [[Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ|Thủy quân Lục chiến]] phải đổ bộ lên đây để gìn giữ hòa bình. Chiếc tàu khu trục nằm trong số các tàu chiến được huy động đến đây, cùng với tàu chị em , hoạt động tuần tra tại vùng biển lân cận trong thành phần Lực lượng Đặc nhiệm 61.

''Wadleigh'' quay trở về vùng bờ Đông không lâu sau đó, hoạt động dọc bờ biển Đại Tây Dương và vùng biển Caribe suốt mùa Thu năm [[1958]], trước khi lại được phái sang khu vực Địa Trung Hải lần thứ tư vào [[tháng 6]], [[1959]]. Lúc đang trên đường quay trở về Newport vào [[tháng 9]], nó phục vụ trong chuỗi tàu chiến bố trí dọc tuyến đường bay của [[Tổng thống Hoa Kỳ]] [[Dwight D. Eisenhower]], khi ông quay trở về nhà sau khi dự hội nghị tại Châu Âu. Chiếc tàu khu trục tiếp tục đặt căn cứ tại Newport, hoạt động huấn luyện chống tàu ngầm cho đến năm [[1960]]. Vào ngày [[19 tháng 3]], nó khẩn cấp đi đến hiện trường vụ tai nạn va chạm giữa [[tàu khu trục hộ tống]]  và một [[tàu chở dầu]] [[Thụy Điển]] ngoài khơi [[Cape Henry]]. Tư lệnh Hải đội Khu trục 20 đã có mặt trên ''Wadleigh''và chỉ đạo việc cứu hộ thành công ''Darby'', kéo nó trở về cảng.

Quay trở lại hoạt động thường lệ, ''Wadleigh'' thực hiện một chuyến đi huấn luyện cho học viên sĩ quan, tuần tra chống tàu ngầm và tập trận. Trong một lượt bố trí sang vùng biển Châu Âu vào mùa Thu năm [[1960]], nó tập trận cùng lực lượng khối [[NATO]] tại [[Bắc Hải (châu Âu)|Bắc Hải]] và bên trong [[Vòng Bắc Cực]]. Được bố trí sang Địa Trung Hải lần thứ năm, nó băng qua [[kênh đào Suez]] để tham gia cuộc tập trận Midlink III của khối [[CENTO]], có sự tham gia của hải quân năm nước. Vào [[tháng 11]], [[1960]], nó quay trở lại Địa Trung Hải tham gia các cuộc tập trận chống tàu ngầm Hay-strike và Jetstream cùng các đơn vị thuộc [[Hải quân Pháp]] trước khi quay trở về Newport vào ngày [[15 tháng 12]].

''Wadleigh'' sau đó thực tập chống tàu ngầm ngoài khơi [[Mayport, Florida]], và thực hành kỹ thuật thu hồi nhằm tham gia [[Chương trình Mercury]], chương trình tàu không gian có người lái đầu tiên của Hoa Kỳ. Được phối thuộc cùng Đội đặc nhiệm 140.8, chiếc tàu khu trục đã thường trực tại vị trí canh phòng vào ngày [[5 tháng 5]], [[1961]], khi [[Trung tá Hải quân]] [[Alan Shepard]] thực hiện chuyến bay "Freedom 7", chuyến bay vào không gian dưới quỹ đạo đầu tiên của Hoa Kỳ. Một đợt tham gia khác vào Chương trình Mercury tiếp nối vào [[tháng 8]] năm đó, tuy nhiên hoàn cảnh thời tiết xấu khiến cuộc phóng bị hoãn lại, và con tàu được tách ra để quay trở về Newport.

Cuối mùa Thu [[1961]], một lần nữa ''Wadleigh'' khởi hành đi sang vùng biển Châu Âu, tham gia các cuộc tập trận chống tàu ngầm cùng các đơn vị [[Hải quân Hoàng gia Anh]], và viếng thăm các cảng tại [[quần đảo Anh]] như [[Londonderry]] và [[Southampton]] trước khi quay trở về cảng nhà vào ngày [[22 tháng 2]], [[1962]]. Con tàu tiếp tục các hoạt động thường lệ tại chỗ cho đến ngày [[22 tháng 6]], khi nó rời Newport để đi [[Norfolk, Virginia]]; tại đây một lần nữa chiếc tàu khu trục được cho xuất biên chế vào ngày [[28 tháng 6]], [[1962]].

=== ''Blanco Encalada'' (14) ===
''Wadleigh'' được chuyển giao cho [[Chile]] trong khuôn khổ [[Chương trình Viện trợ Quân sự]] vào năm [[1963]]; nó phục vụ cùng [[Hải quân Chile]] dưới tên gọi ***Blanco Encalada**' và mang ký hiệu lườn 14.

*Blanco Encalada* được cho xuất biên chế và rút đăng bạ vào năm 1982. Vào ngày 28 tháng 9, 1991, nó bị đánh chìm như một mục tiêu ngoài khơi phía Nam Chile, bởi một tên lửa RGM-84 Harpoon phóng từ tàu khu trục lớp ''Spruance'' , trong khuôn khổ cuộc tập trận Unitas XXXII.

## Phần thưởng
*Wadleigh* được tặng thưởng sáu Ngôi sao Chiến trận do thành tích phục vụ trong Thế Chiến II.

## Tham khảo

* Bài này có các trích dẫn từ nguồn :en:Dictionary of American Naval Fighting Ships thuộc phạm vi công cộng: http://www.history.navy.mil/research/histories/ship-histories/danfs/w/wadleigh.html

## Liên kết ngoài

* navsource.org: USS ''Wadleigh''
* hazegray.org: USS ''Wadleigh''