Vị cách

**Vị cách** (tiếng Anh: Hypostasis, tiếng Hy Lạp: ὑπόστασις) là trạng thái cơ bản hay thực thể cơ bản và là thực tại cơ sở nâng đỡ vạn vật. Trong chủ nghĩa tân Platon (Neoplatonism), triết gia Plotinus đã giải thích được vị cách của linh hồn, trí tính và cái đơn tử. Trong thần học Kitô giáo, một *vị cách* hay *[[Cá thể|nhân vị]]* là một trong ba ngôi vị của Ba Ngôi.

## Triết học Hy Lạp
Aristoteles đã dùng thuật ngữ *vị cách* để nói đến một biến đổi trên cơ sở nền tảng vật chất trong ý niệm không toàn vẹn về sự sinh đẻ và trụy lạc, đồng thời cũng nói đến *[[ousia]]*, hay thực thể trong một ý niệm thứ cấp dành cho những giống loài được ngầm hiểu là các dạng thức hình chất. Tuy vậy, về mặt nguyên bản, ông đã dùng nó để biểu đạt phạm trù về thực thể theo quan điểm của mình, thể mẫu ("người này" hay "con bò này") hoặc cá thể, với tư cách cá thể, người kinh qua những biến cố ngẫu tính và những thuộc tính cốt yếu vốn có của người đó sẽ định nghĩa được những mặt phổ quát. Đối lập, Platon đã từng nói về thực tại khách quan của một vật hay thực tại bên trong của nó là trái ngược với diện mạo bên ngoài trong tác phẩm "Dụ ngôn cái hang". Những người theo chủ nghĩa tân Platon đồng ý rằng bên dưới những hiện tượng bề nổi có hiện diện chính bản thân chúng đến ý niệm của chúng ta, là ba căn nguyên tinh thần trội hơn, hay chính là những vị cách, mỗi một vị cao hơn chính vị đứng trước. Đối với Plotinus, chúng là linh hồn, hay là anima mundi (linh hồn thế giới), cái tồn tại/trí tính hay thần trí (*[[Nous]]*), và là cái đơn tử.

## Thần học Kitô giáo

Trong những văn bản đầu tiên của thời kỳ Tiên khởi Công giáo, *vị cách* được dùng để mô tả "sự sống" hoặc "thực tại thể", và đôi khi tương đồng với *ousia* ("chất"). Tatian và Origen là hai người dùng thuật ngữ *vị cách* với nghĩa này; trong bản vạ tuyệt thông đính kèm vào Tín biểu Nicea năm 325.

### Những định nghĩa Ba Ngôi
Nhờ có ảnh hưởng của Tam Đại Giáo phụ Cappadocian, từ *vị cách* mới được tường minh và chính thức hoá, rồi từ đó người ta mới chấp nhận thể thức "Ba Vị cách trong một Ousia" là thể hiện cao nhất của hệ tư tưởng Ba Ngôi truyền thống. Riêng Basil xứ Ceasarea lập luận rằng hai từ trên không đồng nghĩa, và do đó cần phải phân biệt khi dùng để nhắc đến Chúa Trời. Ông viết:

Lúc đầu, sự đồng thuận này lại gây ra đôi chỗ khó hiểu với những nhà thần học phương Tây, vì từ vựng ở xứ họ không tương đồng. Nhiều nhà thần học Latin hiểu *Hypo-stasis* là "*sub-stantia*" ("substance" – "thực thể"), nên khi nhắc đến ba "vị cách" của Chúa Trời, họ lại nghi ngờ ba "thực thể" của thần luận Ba Ngôi. Tuy nhiên, từ sau khoảng giữa thế kỷ V, với Hội đồng Chalcedon, thuật ngữ *vị cách* lại được giải nghĩa là "thực tại cá thể" (trái ngược với *ousia*), đặc biệt là trong văn cảnh Ba Ngôi và Cơ Đốc luận. Theo quan điểm Cơ Đốc về Chúa Ba Ngôi, chỉ có một vị Chúa duy nhất tồn tại trong ba *vị cách*/*dung mạo*/*nhân dạng*.

## Xem thêm

*Haecceity – thuật ngữ các đồ đệ của Duns Scotus dùng để nhắc đến điểm khác biệt rõ ràng giữa hai sự vật có chung bản chất.
* Hypokeimenon (Lớp nền/Cơ sở nền tảng vật chất)
* Hiệp nhất vị cách
* Nguyên lý thuyết giải
* Noema – một thuật ngữ tương tự, dùng bởi Edmund Husserl
* Prakrti – một thuật ngữ tương tự trong đạo Hindu
* Nguyên lý cá thể hoá
* Prosopon/Persona
* Ngụy biện cụ thể hóa trừu tượng
* Lý thuyết thực thể

## Tham khảo