open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Phá Am Tổ Tiên

**Phá Am Tổ Tiên** (zh. 破庵祖先, ja. *Haan Sosen*, 1136-1211) là một vị Thiền sư Trung Quốc đời Tống, thuộc dòng Hổ Khâu, phái Dương Kỳ, tông Lâm Tế. Sư là một trong ba vị đệ tử nối pháp xuất sắc nhất của Thiền sư Mật Am Hàm Kiệt, dưới sư có đệ tử đắc pháp nổi danh là Thiền sư Vô Chuẩn Sư Phạm. Môn phong của sư được gọi là Phá Am phái.

## Cơ duyên và hành trạng

Sư họ Vương, sinh năm Bính Thìn (1136) nhằm niên hiệu Thiệu Hưng thứ 6 đời Tống Cao Tông nhà Nam Tống tại xứ Quảng An (nay là Tứ Xuyên).

Đầu tiên, sư thờ ngài Đức Tường ở Viện La Hán làm thầy. Rồi sư lại đi tham học khắp nơi. Sư đến tham vấn với ngài Chiêu Giác. Kế đến sư cạo tóc xuất gia và thọ giới Cụ túc với ngài Đức Sơn Quyên ở Lễ Châu. Sau sư du phương đến chùa Vạn Thọ ở Tô Châu, đêm khuya ngồi một mình ngoài sương tuyết, nghe tiếng chuông, sư ngẩng đầu nhìn thấy 2 chữ *"Chiêu Đường"*, nghi tình vụt tan biến, tâm có chổ tỉnh ngộ.

Rời chùa Vạn Thọ, sư đến yết kiến Thiền sư Thủy Am Sư Nhất tại Song Lâm. Cuối cùng sư đến cầu pháp với Thiền sư Mật Am Hàm Kiệt tại Linh Ẩn Thiền Tự, Hàng Châu. Sư học đạo với Mật Am 5 năm và được ấn khả, truyền pháp. 

Khi Thiền sư Mật Am chuyển đến trụ trì tại núi Tương Sơn, sư đi theo hầu thầy rồi sau đó từ giã thầy bắt đầu hành trình giáo hóa.

Đầu tiên, sư đến trụ trì tại Hàm Bình Thiền Viện tại núi Ngọa Long, Quý Châu, Tứ Xuyên theo lời mời của Thượng Thư Dương Công ở Ngọa Long Sơn. Trong cuộc đời giáo hoá của mình, sư từng trụ trì qua các chùa như:

* Tú Phong Thiền Viện (zh. 秀峰禪院) ở Phủ Bình Giang, tỉnh Giang Tô.
* Quảng Thọ Huệ Vân Thiền Viện (zh. 廣壽慧雲禪院) ở phủ Lâm An, tỉnh Triết Giang.
* Phúc Trân Thiền Viện (zh. 福臻禪院) ở phủ Bình Giang
* Phụng Sơn Tư Phúc Thiền Tự (zh. 鳳山資福禪寺) ở Hồ Châu, tỉnh Triết Giang.
Một hôm, sư đang thuyết pháp, có người hỏi: "*Tâm viên ý mã không thể nắm bắt, xin hoà thượng từ bi khai thị"*. Sư đáp: "*Nắm bắt nó làm gì? Hãy như gió thổi, nước tự niên thành gợn sóng lăn tăn!".*

Vào ngày mồng 9 tháng 6 năm thứ 4 niên hiệu Gia Định đời vua Tống Ninh Tông, sư thị tịch, hưởng thọ 76 tuổi đời và hạ lạp 49 năm. Môn đệ xây tháp thờ xá lợi tại Thiền Viện Tú Phong.

Pháp ngữ của sư được ghi lại trong:

* *Phá Am Hòa Thượng Ngữ Lục* (zh. 破菴和尚語錄, 1 quyển).
* *Phá Am Tiên Thiền Sư Ngữ Yếu* (zh. 破菴先禪師語要, 1 quyển).

## Tham khảo
* *Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
* *Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
* Thích Thanh Từ: *Thiền sư Trung Hoa* I-III. TP HCM 1990, 1995.
* Dumoulin, Heinrich:

: *Geschichte des Zen-Buddhismus* I. Indien und China, Bern & München 1985.
: *Geschichte des Zen-Buddhismus* II. Japan, Bern & München 1986.
Mật Am Hàm Kiệt

**Mật Am Hàm Kiệt** (zh: 密庵咸傑, ja: *Mittan Kanketsu*, 1118-1186) là một vị cao tăng Trung Quốc đời Nhà Tống, thuộc dòng Hổ Khâu, phái Dương Kì, tông Lâm Tế. Sư là đệ tử nối pháp của Thiền sư Ứng Am Đàm Hoa, dưới sư có các môn đệ đắc pháp là Thiền sư Tùng Nguyên Sùng Nhạc (Phái Tùng Nguyên), Tào Nguyên Đạo Sinh (Phái Tào Nguyên) và Phá Am Tổ Tiên (Phái Phá Am).

## Cơ duyên và hành trạng
Sư họ Trịnh, sinh năm 1118 tại Phước Châu, nhằm niên hiệu Đại Quán thứ 4, đời vua Tống Huy Tông. Từ nhỏ sư đã thông minh khác người, thường chán cảnh trần lao, mong muốn được giải thoát.

Sau sư xuất gia và đến tham học dưới với Thiền sư Ứng Am Đàm Hoa. Ứng Am thầm biết sư là bậc pháp khí nên tận tình chỉ dạy, chờ thời cơ khai ngộ cho sư. Một hôm, Ứng Am hỏi sư: "Thế nào là chánh pháp nhãn tạng?"*.* Sư đáp: "Đập vỡ bồn cát!". Ứng Am gật đầu ấn chứng và truyền pháp cho sư nối tông Lâm Tế.

Sau khi đắc pháp, sư khai đàn thuyết pháp ở chùa Ô Cự ở xứ Vệ Quốc, kế đến chấn tích độ chúng tại chùa Tương Phù Hoa Tạng ở Tưởng Sơn rồi lại phụng chiếu của vua đến làm trụ trì chùa Linh Ẩn ở Kính Sơn.

Khi lớn tuổi, sư về trụ trì tại chùa Thiên Đồng ở Thái Bạch sơn, Ninh Ba, Chiết Giang và giáo hoá đồ chúng cho đến ngày viên tịch.

Sư thượng đường nói:"Phật nói tất cả pháp để độ tất cả tâm. Ta không có tất cả tâm, đâu cần tất cả pháp. Đã không có tâm, lại không có Pháp. Núi sông đất đai, chỗ nào được. Thấy nghe hay biết, lại là vật gì?". Sư hét lên một tiếng, nói: "Đến bờ mắt xem nước, đặc biệt một trường sâu, trường sầu".Vào ngày 12 tháng 6 năm Bính Ngọ (1186) nhằm niên hiệu Thuần Hi thứ 13, triều vua Hiếu Tông nhà Nam Tống, sư ngồi kiết già rồi an nhiên thi tịch, thọ 69 tuổi, hạ lạp 52 năm. Môn đồ lập tháp thờ sư tại Trung Phong ở núi Thiên Đồng.

Pháp ngữ của sư được đệ tử chép lại trong *Mật Am Hòa thượng ngữ lục* (zh: 密庵和尚語錄, 1 quyển)*.*

## Tham khảo
* *Fo Guang Ta-tz'u-tien* 佛光大辭典. Fo Guang Ta-tz'u-tien pien-hsiu wei-yuan-hui 佛光大辭典編修委員會. Taipei: Fo-Guang ch'u-pan-she, 1988. (Phật Quang Đại Từ điển. Phật Quang Đại Từ điển biên tu uỷ viên hội. Đài Bắc: Phật Quang xuất bản xã, 1988.)
* *Das Lexikon der Östlichen Weisheitslehren*, Bern 1986.
* Thích Thanh Từ: *Thiền sư Trung Hoa* I-III. TP HCM 1990, 1995.
* Dumoulin, Heinrich:

: *Geschichte des Zen-Buddhismus* I. Indien und China, Bern & München 1985.
: *Geschichte des Zen-Buddhismus* II. Japan, Bern & München 1986.
Nhóm ngôn ngữ Nguni

**Nhóm** **ngôn ngữ Nguni** là một nhóm con của nhóm ngôn ngữ Bantu được nói ở Nam Phi bởi người Nguni. Nhóm ngôn ngữ Nguni bao gồm các ngôn ngữ: Zulu, Xhosa, Ndebele (đôi khi được gọi là "Bắc Ndebele"), Swati, Hlubi, Phuthi, Bhaca, Lala, Nhlangwini, Nam Ndebele và Ndebele Sumayela. Tên gọi "Nguni" bắt nguồn từ giống bò có tên là bò Nguni,  là một biến thể cũ hơn hoặc thay đổi.

## Phân loại

Nhóm ngôn ngữ Nguni là một nhóm nhỏ thuộc nhóm ngôn ngữ Nam Bantu. Những ngôn ngữ này tồn tại trong một khu vực địa lý tương đối nhỏ. Các ngôn ngữ này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và có âm thanh rất giống nhau.

Các ngôn ngữ khác nhau có thể thông hiểu lẫn nhau; vì vậy, các ngôn ngữ Nguni có thể được xem là một dãy phương ngữ hơn là các ngôn ngữ riêng biệt. Trong nhiều lần, các đề xuất đã được đưa ra để có một ngôn ngữ Nguni thống nhất.

Trong các tài liệu học thuật về các ngôn ngữ miền Nam châu Phi, phạm trù phân loại ngôn ngữ "Nguni" theo truyền thống bao gồm hai nhóm nhỏ: "Nguni Zunda" và "Nguni Tekela".

### Nhóm ngôn ngữ Zunda

* Zulu 
* Xhosa 
* Ndebele (Bắc Ndebele hoặc 'Ndebele Zimbabwe') 
* Nam Ndebele

### Nhóm ngôn ngữ Tekela

* Swazi 
* Ndebele Transvaal Bắc (Ndebele Sumayela)
* Phuthi  
* Bhaca  
* Hlubi (không phải phương ngữ Hlubi của tiếng Xhosa) 
* Lala 
* Nhlangwin

Maho (2009) cũng liệt kê thêm tiếng Mfengu cổ† (S401)

## Tham khảo

### Tài liệu

* 
* Donnelly, Simon (2009). Aspects of Tone and Voice in Phuthi (Doctoral dissertation). University of Illinois at Urbana-Champaign.
* Jordan, Archibald C. (1942). Some features of the phonetic and grammatical structure of Baca (Masters dissertation). University of Cape Town.
* Ownby, Caroline P. (1985). Early Nguni History: The Linguistic Evidence and Its Correlation with Archeology and Oral Tradition (Doctoral dissertation). University of California, Los Angeles.
* 

## Đọc thêm

* Shaw, E. M. and Davison, P. (1973) *The Southern Nguni* (series: Man in Southern Africa) South African Museum, Cape Town
* Ndlovu, Sambulo. 'Comparative Reconstruction of Proto-Nguni Phonology'
Danh sách loài thực vật C4

Trong thế giới tự nhiên hiện nay, các loài thực vật C4 có khoảng 8100 loài đã được biết đến thuộc 61 dòng tiến hóa riêng biệt trong 19 họ thực vật theo phân loại của APG IV. Những loài thực vật C4 nổi bật nhất bao gồm các loại cây ngô và mía nhưng cũng bao gồm cỏ dại và các loài cây xâm lấn. Các loài thực vật C4 có thể sống sót trong môi trường có ít khí CO2 hơn các loài thực vật C3, khí quyển thấp, ánh sáng cao, nhiệt độ cao, hạn hán và nhiễm mặn. Hiện nay, thực vật C4 chiếm khoảng 3% tổng số các loài thực vật nhưng chúng lại chiếm đến 23% tổng sản lượng trồng trọt chính trên toàn cầu vì nhiều loài được trồng để dùng làm thức ăn và nước uống cho con người và vật nuôi.

## Danh sách

* Rau dền
* Cúc
* Cẩm chướng
* Mía
* Ngô
* Củ năng
* Cây Cói

## Xem thêm

* Thực vật C4

## Tham khảo
Cơ quan quản lý tạm giữ, tạm giam, Bộ Công an (Việt Nam)

**Cơ quan quản lý tạm giữ, tạm giam** thuộc Bộ Công an Việt Nam thực hiện việc quản lý nhà nước về tạm giữ, tạm giam trong phạm vi cả nước.
## Nhiệm vụ
Cơ quan quản lý tạm giữ, tạm giam Bộ Công an có những nhiệm vụ sau đây:
#Giúp Bộ trưởng Bộ Công an thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn quy định
#Tổ chức triển khai thi hành pháp luật về thi hành tạm giữ, tạm giam;
#Chỉ đạo nghiệp vụ, hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật về thi hành tạm giữ, tạm giam;
#Quyết định việc điều chuyển người bị tạm giữ, tạm giam giữa các cơ sở giam giữ;
#Thanh tra, kiểm tra về tạm giữ, tạm giam theo thẩm quyền;
#Thực hiện chế độ thống kê, báo cáo về thi hành tạm giữ, tạm giam;
#Tổng kết công tác thi hành tạm giữ, tạm giam;
#Thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn khác do Bộ trưởng Bộ Công an giao.

## Lãnh đạo
### Hiện nay
*Thủ trưởng: Thượng tướng Lê Văn Tuyến, Thứ trưởng Bộ Công an
*Phó thủ trưởng Thường trực: Trung tướng Trần Văn Thiện, Cục trưởng Cục Cảnh sát quản lý tạm giam, tạm giữ và thi hành án hình sự tại cộng đồng, Bộ Công An

### Cựu lãnh đạo
*Trung tướng Nguyễn Văn Sơn, Thủ trưởng từ 10 tháng 8 năm 2018 đến 21 tháng 5 năm 2020, Thứ trưởng Bộ Công an

## Xem thêm
*Cục Cảnh sát quản lý tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự tại cộng đồng, Bộ Công an Việt Nam

## Tham khảo
Hồ Logipi

**Hồ Logipi** là một hồ nước mặn, kiềm ở cuối phía bắc thung lũng Suguta khô cằn, trong Thung lũng Tách giãn Lớn, Kenya. Nó ngăn cách với hồ Turkana bởi Barrier, một nhóm núi lửa trẻ phun trào lần cuối vào cuối thế kỷ 19 hoặc đầu thế kỷ 20. Trong mùa mưa, hồ cũng được xả nước lại từ sông Suguta chảy về phía bắc dọc theo thung lũng Suguta, định kỳ hình thành một hồ nước tạm thời gọi là hồ Alablab. Các lạch nước nóng mặn xả ra trên bờ hồ phía bắc.

Hồ Logipi có độ sâu tối đa từ 3 đến 5 mét, rộng khoảng 6&nbsp;km và dài 3&nbsp;km. Nước hồ có thành phần natri bicarbonate với độ pH 9,5-10,5 và độ mặn thay đổi từ 20-50 gam/lít.
## Tham khảo
Lương phi

**Lương phi** (chữ Hán: 良妃) là một tước hiệu được phong cho các phi tần trong thời phong kiến ở vùng Á Đông.

## Trung Quốc

### Minh
* Vương Lương phi, phi tần của Minh Hy Tông.

### Thanh
* Lương phi Giác Thiền thị, cũng gọi Vệ thị, phi tần của Thanh Thánh Tổ Khang Hi.

## Việt Nam
* Nhất giai Lương phi Võ Thị Viên, sủng phi của Nguyễn Hiến Tổ Thiệu Trị.
Boltenia villosa

***Boltenia villosa*** là một loài sống đuôi, một loài vật không xương sống ở biển thuộc họ Pyuridae. Loài này được nhà sinh vật học người Mỹ William Stimpson mô tả lần đầu tiên vào năm 1864. Ông đã đặt danh pháp loài này là *Cynthia villosa*. Sau đó loài này được chuyển đến chi *Boltenia*. Điểm lấy mẫu điển hình là vũng Puget, tiểu bang Washington, Hoa Kỳ.

Loài này được tìm thấy ở phía đông bắc Thái Bình Dương và Bắc Băng Dương, ở độ sâu từ vùng gian triều thấp hơn khoảng . Loài này được tìm thấy trên cả đáy có nhiều vỏ sò và có bùn.

## Tham khảo
Nhóm ngôn ngữ Nam Bantu

**Nhóm ngôn ngữ Nam Bantu** là một nhóm ngôn ngữ lớn thuộc nhóm ngôn ngữ Bantu, phần lớn được xác nhận trong Janson (1991/92). Chúng gần như tương tự với *Bantu zone S* của Guthrie; nhưng phân loại của Guthrie là dựa trên địa lý chứ không dựa trên đặc điểm ngôn ngữ. Nhóm Nam Bantu bao gồm tất cả các ngôn ngữ Bantu quan trọng tại Nam Phi, Botswana, Lesotho, Swaziland và Mozambique; ngoài ra còn có tiếng Lozi ở Zambia và Namibia và tiếng Ngoni ở Zambia, Tanzania và Malawi.

## Ngôn ngữ
Các nhóm con theo phân loại Guthrie (có mã kèm theo).

* **Makua** (P30)
** Makhuwa
** Koti
** Sakati (Nathembo)
** Lomwe
** Chuwabu
** Moniga
* **Chopi** (S60)
** Chopi
** Guitonga 
* **[[Nhóm ngôn ngữ Nguni]]** (S40)
** Zunda
*** Xhosa
*** Zulu
*** Ndebele
**** Tiếng Bắc Ndebele (Ndebele Zimbabwe)
**** Tiếng Nam Ndebele
** Tekela
*** Swati
*** Phuthi
*** Ndebele Sumayela (Ndebele Transvaal Bắc)
*** Lala
*** Bhaca
*** Hlubi
*** Nhlangwini
* **Sotho–Tswana** (S30 + K20):
** Tswana ("Tây Sotho")
** Birwa
** Tswapong
** Kgalagadi
** Sotho
*** Tiếng Bắc Sotho (Sepedi)
*** Tiếng Sotho (Sesotho)
*** Tiếng Đông Zulu (Pulana, Khutswe và Pai)
*** Tiếng Lozi
* **Tswa–Ronga** (S50):
** Tsonga
** Ronga
** Tswa
* **[[Tiếng Venda]]** (S20)

## Hệ thống chữ viết
Ngoài bảng chữ cái Latinh được sử dụng phổ biến nhất, hệ thống Ditema tsa Dinoko cũng được sử dụng. Nó còn được gọi là hệ thống chữ viết Isibheqe Sohlamvu ("hệ âm tự Bheqe") và là một hệ thống chữ viết đặc trưng, có đặc điểm tương tự Hangul. Nó có thể dùng để viết tất cả ngôn ngữ Nam Bantu (*siNtu*).

## Tham khảo
Văn Đức Phu nhân

**Văn Đức Phu nhân** (chữ Hán: 文德夫人; ?-?), họ Trần, còn gọi **Anh Tông Phế phi** (英宗廢妃), là nguyên phối của vua Trần Anh Tông trong lịch sử Việt Nam.

Xuất thân cao quý và hiển hách, lại là Hoàng thái tử phi, ngôi vị Hoàng hậu nằm chắc trong tay, nhưng Văn Đức Phu nhân phải chịu một kết cục không mấy tốt đẹp, thậm chí bị vua Trần Anh Tông ra chỉ dụ phế truất khi còn chưa là Hoàng hậu.

## Cuộc đời
Văn Đức Phu nhân Trần thị xuất thân hiển vinh, bà là Đích trưởng nữ của Thái úy Hưng Nhượng Đại vương Trần Quốc Tảng, cháu gọi Khâm Minh Đại vương Trần Liễu là cụ nội, gọi Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn là ông nội, gọi Trần Anh Tông- phu quân của mình là anh họ. Thân mẫu của bà không rõ tích, chỉ gọi là [**Bảo Huệ Quốc mẫu**; 保惠國母], nhưng qua đây cũng thấy được sự hiển quý không ai sánh kịp, vì Quốc mẫu là danh hiệu tương đương với Hoàng hậu, xe giá, nghi trượng đều y hệt. Trong Trần triều có vài vị được ghi nhận có danh xưng này là Linh Từ Quốc mẫu, Thiện Đạo Quốc mẫu (phu nhân của An Sinh vương Trần Liễu) và Nguyên Từ Quốc mẫu Thiên Thành công chúa. Ngoài ra, bà còn có một người anh là Văn Huệ vương Trần Quang Triều và một người em gái, sau này cũng là thê thiếp của Trần Anh Tông, Bảo Từ Thuận Thánh Hoàng hậu.

Ngày 3 tháng 2 âm lịch năm Nhâm Thìn (1292), Trần Nhân Tông phong Hoàng thái tôn Trần Thuyên làm Hoàng thái tử, khi ấy ông 16 tuổi. Nhân dịp ấy, Trần thị- Đích trưởng nữ của Hưng Nhượng Đại vương Trần Quốc Tảng, được chọn làm Hoàng thái tử phi.

Ngày 9 tháng 3 âm lịch năm Quý Tỵ (tức ngày 16 tháng 4 năm 1293), Trần Nhân Tông truyền ngôi cho Thái tử Trần Thuyên, tức Hoàng đế Trần Anh Tông. Anh Tông tự xưng là **Anh Hoàng** (英皇) và tôn vua cha làm Hiến Nghiêu Quang Thánh Thái Thượng Hoàng Đế. Nhà vua lấy niên hiệu là **Hưng Long** (興隆) và sử dụng nó cho đến hết thời trị vì của mình. Lúc này, Thái tử phi Trần thị tạm vẫn chưa có danh phận, tạm gọi [**Trần phi**; 陳妃]

Sau một khoảng thời gian, Trần phi chính thức được phong làm **Văn Đức Phu nhân** (文德夫人). Tuy là Nguyên phối của Tân đế, Trần thị lại không được phong Hoàng hậu. Đại Việt sử ký toàn thư sau đó vắn tắt ghi chép, phong phu nhân ít lâu, Văn Đức Phu nhân bị hàng vị, không rõ nguyên do: *""Phong cho Hoàng thái tử phi làm Văn Đức Phu nhân, rồi lại phế đi, lấy em gái của Văn Đức phong Thánh Tư Phu Nhân."* Văn Đức Phu nhân sau đó không rõ kết cục, còn em gái bà vào cung sau này là Bảo Từ Thuận Thánh Hoàng hậu. Câu chuyện của một Thái tử phi gia thế phi thường bất ngờ trượt mất ngôi hậu, lại lấy em gái ra thay thế là một trong những bí ẩn lớn nhất Trần triều.

## Tham khảo
Ngữ tộc Khoe

**Ngữ tộc Khoe** là nhóm ngôn ngữ phi Bantu bản địa lớn nhất miền Nam Phi. Nhóm Khoe một thời được coi là nằm trong "ngữ hệ Khoisan", với tên **Khoisan Trung**. Dù "Khoisan" ngày nay không còn được nhìn nhận là một ngữ hệ nữa, thuật ngữ này vẫn được dùng vì sự thuận tiện.

Ngôn ngữ đông người nói nhất (và ngôn ngữ duy nhất hay được biết tới) là tiếng Khoekhoe (Nama/Damara) ở Namibia. Phần còn lại của ngữ tộc có mặt chủ yếu trong hoang mạc Kalahari, Botswana. Những ngôn ngữ giống nhau đến mức người nói tiếng Khoekhoe và người nói ngôn ngữ Khoe ở Botswana vẫn giao tiếp được ở mức nào đó.

Nhóm Khoe là các ngôn ngữ Khoisan đầu tiên mà thực dân châu Âu bắt gặp, để rồi trở nên nổi tiếng nhờ vào sự hiện diện của âm "click" (dù nói chung click không xuất hiện với mật độ dày bằng các nhóm Khoisan khác). Ngữ tộc này chia ra hai nhánh, *Khoekhoe* ở Namibia-Nam Phi, và *Tshu–Khwe* ở Botswana-Zimbabwe. Trừ tiếng Nama/Khoekhoe, mọi ngôn ngữ Khoe đều đang chịu sức ép từ ngôn ngữ quốc gia hay ngôn ngữ trong khu vực (chẳng hạn tiếng Tswana).

## Đọc thêm
*Baucom, Kenneth L. 1974. Proto-Central-Khoisan. In Voeltz, Erhard Friedrich Karl (ed.), *Proceedings of the 3rd annual conference on African linguistics*, 7-ngày 8 tháng 4 năm 1972, 3-37. Bloomington: Research Institute for Inner Asian Studies, Indiana University.

## Nguồn tham khảo

*Güldemann, Tom and Edward D. Elderkin (2010) 'On External Genealogical Relationships of the Khoe Family.' in Brenzinger, Matthias and Christa König (eds.), *Khoisan Languages and Linguistics: the Riezlern Symposium 2003.* Quellen zur Khoisan-Forschung 17. Köln: Rüdiger Köppe.
**Changing Profile when Encroaching on Hunter-gatherer Territory?: Towards a History of the Khoe–Kwadi Family in Southern Africa.* Tom Güldemann, paper presented at the conference *Historical Linguistics and Hunter-gatherer Populations in Global Perspective,* at the Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology, Aug. 2006.
Batavia, Đông Ấn Hà Lan

**Batavia**, cũng gọi là **Batauia** trong tiếng Mã Lai Betawi, đã là thủ đô của Đông Ấn Hà Lan. Khu vực này trùng với ranh giới ngày nay của Jakarta, Indonesia. Batavia có thể đề cập đến thành phố hoặc vùng ngoại ô và vùng nội địa của nó, Ommelanden, bao gồm khu vực rộng lớn hơn nhiều của Vùng dân cư Batavia ở các tỉnh ngày nay gồm Jakarta, Banten và Tây Java.

Batavia được người Hà Lan thành lập vào năm 1619, trên khu vực đổ nát của Jayakarta, dẫn đến việc thành lập thuộc địa Hà Lan; Batavia trở thành trung tâm của mạng lưới giao dịch của Công ty Đông Ấn Hà Lan ở châu Á. Để bảo vệ lợi ích thương mại của họ, công ty và chính quyền thuộc địa đã tiếp thu lãnh thổ xung quanh.

Batavia nằm trên bờ biển phía bắc của Java, trong một vịnh kín gió, trên một vùng đất đầm lầy và những ngọn đồi uốn lượn với những kênh đào. Thành phố có hai trung tâm: Oud Batavia (phần cổ nhất của thành phố) và thành phố tương đối mới hơn, trên vùng đất cao hơn về phía nam.

Đây là một thành phố thuộc địa trong khoảng 320 năm cho đến năm 1942, khi Đông Ấn Hà Lan bị Nhật chiếm đóng trong thế chiến II. Trong thời kỳ chiếm đóng của Nhật Bản và sau khi những người theo chủ nghĩa dân tộc Indonesia tuyên bố độc lập vào ngày 17 tháng 8 năm 1945, thành phố này được gọi là Jakarta. Nó được quốc tế biết đến với tên tiếng Hà Lan cho đến khi Indonesia giành được độc lập hoàn toàn vào năm 1949, khi thành phố được đổi tên thành Jakarta.
## Tham khảo
Biểu tình Iran 2019

**Biểu tình Iran 2019** là một loạt các cuộc biểu tình dân sự xảy ra ở nhiều thành phố trên khắp Iran, ban đầu là phản đối việc tăng giá nhiên liệu 200% nhưng sau đó đã mở rộng để phản đối chế độ hiện tại ở Iran và Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei. Các cuộc biểu tình bắt đầu vào tối ngày 15 tháng 11 và trong vòng vài giờ đã lan đến 21 thành phố khi các video về cuộc biểu tình bắt đầu lan truyền trên mạng. Hình ảnh về các cuộc biểu tình bạo lực đã được chia sẻ trên internet với các cuộc biểu tình đạt đến cấp độ quốc tế.

Tổ chức Ân xá Quốc tế báo cáo rằng chính phủ đã sử dụng lực lượng gây chết người ở các thành phố trên khắp đất nước và đã có ít nhất 115 người thiệt mạng vì tiếng súng từ IRGC và các lực lượng vũ trang khác theo lệnh trực tiếp từ nhà lãnh đạo tối cao. Tuyên bố của Amnesty đã bị người phát ngôn từ chối cho nhiệm vụ của Iran tới UN Alireza Miryousefi. Chính phủ Iran đã tịch thu thi thể của những người biểu tình bị giết và bị thương có nghĩa là không có con số chính thức nào về tổng số người thiệt mạng.

Để ngăn chặn việc chia sẻ thông tin liên quan đến các cuộc biểu tình và cái chết của hàng trăm người biểu tình trên các nền tảng truyền thông xã hội, chính phủ đã chặn Internet trên toàn quốc, dẫn đến mất hoàn toàn kết nối Internet gần như toàn bộ khoảng sáu ngày.

Dựa trên tường thuật của Tổ chức Ân xá Quốc tế và Đài phát thanh Farda, loạt cuộc biểu tình này có thể là bạo lực và nghiêm trọng nhất kể từ Cách mạng Iran năm 1979.

## Bối cảnh
Các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ và Liên minh Châu Âu đối với Iran, cùng với sự quản lý kinh tế sai lầm, đã dẫn đến một cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng ở Iran trong vài năm qua. Trước tình trạng bất ổn, Tổng thống đương nhiệm của Iran, Hassan Rouhani nói, "Iran đang trải qua một trong những năm khó khăn nhất kể từ cuộc cách mạng Hồi giáo 1979". Các đồng minh Iran ở Lebanon và Iraq cũng đã chứng kiến các cuộc biểu tình chống chính phủ.

Vào nửa đêm ngày 15 tháng 11 năm 2019, chính phủ Iran tuyên bố sẽ tăng giá nhiên liệu. Trước khi tăng giá, tài xế có thể mua tới  cho 10.000 rial Iran mỗi lít (khoảng 1,15 đô la Mỹ mỗi gallon), với mức giá mới là 15.000 rial mỗi lít (khoảng 1,70 đô la Mỹ mỗi gallon) cho  đầu tiên mỗi tháng và 30.000 mỗi lít (khoảng 3,40 đô la Mỹ mỗi gallon) sau đó, giá tăng từ 50% đến 200%. Một chương trình truyền hình nhà nước của Iran đã mô tả các biện pháp này như một cách giúp tài trợ cho khoảng 60 triệu người Iran.

## Tham khảo
Các lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ đối với Iran

Hoa Kỳ áp dụng các các trừng phạt kinh tế, thương mại, khoa học và quân sự đối với Iran. Các biện pháp trừng phạt kinh tế của Hoa Kỳ được quản lý bởi Cơ quan kiểm soát tài sản nước ngoài chính phủ Hoa Kỳ. Hiện tại, lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ đối với Iran bao gồm lệnh cấm vận đối với nước này của Hoa Kỳ và lệnh cấm bán máy bay và linh kiện sửa chữa cho các công ty hàng không Iran.

Vào ngày 17 tháng 5 năm 2018, Ủy ban Châu Âu đã tuyên bố ý định thực hiện đạo luật ngăn chặn năm 1996 để tuyên bố các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran vô hiệu ở châu Âu và cấm các công dân và công ty châu Âu tuân thủ chúng. Ủy ban cũng chỉ thị Ngân hàng đầu tư châu Âu để tạo điều kiện cho đầu tư của các công ty châu Âu vào Iran.
## Khung pháp lý
Các lệnh trừng phạt đầu tiên của Hoa Kỳ đối với Iran đã được Tổng thống Carter áp dụng vào tháng 11 năm 1979 bởi Sắc lệnh hành pháp 12170 sau khi một nhóm các học sinh cấp tiến bắt giữ Đại sứ quán Mỹ và bắt con tin những người bên trong tại Tehran sau khi Mỹ cho phép Shah của Iran bị lưu đày vào Hoa Kỳ để chữa bệnh. Sắc lệnh đã đóng băng khoảng 12 tỷ đô la tài sản của Iran, bao gồm tiền gửi ngân hàng, vàng và các tài sản khác. Một số tài sản Các quan chức Iran nói 10 tỷ đô la, các quan chức Hoa Kỳ nói rằng ít hơn nhiều vẫn còn bị đóng băng trong khi chờ giải quyết các khiếu nại pháp lý phát sinh từ cuộc cách mạng.

Sau Iraq xâm chiếm Iran, Hoa Kỳ đã gia tăng các biện pháp trừng phạt đối với Iran. Năm 1984, các lệnh trừng phạt đã được phê duyệt để cấm bán vũ khí và tất cả sự trợ giúp của Hoa Kỳ cho Iran. Đạo luật trừng phạt Iran và Libya (ILSA) được ký ngày 5 tháng 8 năm 1996 (H.R. 3107, P.L. 104-172). ILSA đã được đổi tên vào năm 2006, Đạo luật trừng phạt Iran (ISA) khi lệnh trừng phạt đối với Libya bị chấm dứt.

Vào ngày 31 tháng 7 năm 2013, các thành viên của Hạ viện Hoa Kỳ đã bỏ phiếu với tỷ lệ 400 phiếu thuận 20 phiếu chống ủng hộ các biện pháp trừng phạt cứng rắn.

## Tham khảo
Bàn phím IBM PC

Bàn phím cho các máy tính tương thích với IBM PC đã được chuẩn hóa. Tuy nhiên, trong hơn 30 năm kiến trúc PC được cập nhật thường xuyên, nhiều biến thể bố trí bàn phím đã được phát triển.

Một lớp **bàn phím IBM PC** nổi tiếng là Model M. Được giới thiệu vào năm 1986 và được sản xuất bởi IBM, Lexmark, Maxi-Switch và Unicomp, đại đa số các bàn phím Model M được trang bị với thiết kế phím lò xo buckling và nhiều bàn phím có các keycap có thể thay thế dễ dàng.

## Bố trí bàn phím
Bàn phím PC đã thay đổi qua nhiều năm, thường là lúc ra mắt các phiên bản PC mới của IBM. 

Các bổ sung phổ biến cho bố cục tiêu chuẩn bao gồm các phím quản lý nguồn bổ sung, điều khiển âm lượng, điều khiển trình phát đa phương tiện và các phím tắt có thể định cấu hình người dùng khác cho ứng dụng email, trình duyệt World Wide Web, v.v. 
## Tham khảo
Ngữ hệ Kxʼa

**Ngữ hệ Kxʼa**, còn gọi là **ngữ hệ Ju–ǂHoan**, là một ngữ hệ xác lập năm 2010, thiết lập mối quan hệ giữa Tiếng ǂʼAmkoe (ǂHoan) với cụm phương ngữ ǃKung (Juu). Người ta đã phỏng đoán về mối quan hệ này từ hơn một thập niên trước đó. Cùng với nhóm Tuu và Khoe-Kwadi, đây là một trong ba ngữ hệ bản địa miền nam châu Phi (cả ba hao hao nhau về loại hình do ảnh hưởng lẫn nhau trong một khu vực).

## Ngôn ngữ
*ǂʼAmkoe (bị đe doạ nghiêm trọng)
*ǃKung (còn gọi là *ǃXun* hay *Ju,* trước gọi là *Khoisan Bắc*; là một cụm phương ngữ)

Tiếng ǂʼAmkoe lúc trước bị xếp trong nhóm Tuu, có lẽ là do lầm lẫn với một phương ngữ tên ǂHȍȁn, dù điều duy nhất chúng có chung là đặc điểm loại hình như âm click đôi môi.

Honken & Heine (2010) lấy từ *Kxʼa* làm tên thay thế cho cho tên cũ *Ju–ǂHoan* (dễ lẫn lộn với tiếng Juǀʼhoan). Cái tên này bắt nguồn từ từ  'đất' (một từ có mặt trong hai nhánh của ngữ hệ, và cả ngôn ngữ lân cận như tiếng Kwadi).

## Đặc điểm
Honken & Heine (2010) phục dựng 6 loạt âm click cho ngôn ngữ Kxʼa: 5 trong số đó có mặt trong vài phương ngữ ǃKung, cộng thêm âm click đôi môi từ tiếng ǂHoan. Âm click đôi môi trở thành âm click răng trong tiếng ǃXun; âm click quặt lưỡi trở thành âm click cạnh lưỡi trong tiếng ǂHoan và tiếng ǃXun Bắc, trở thành âm click chân răng trong tiếng ǃXun Nam, giữ nguyên là âm click quặt lưỡi trong tiếng ǃXun Trung. Tuy nhiên, Starostin (2003) tin rằng âm click đôi môi là đặc điểm phát triển thứ cấp trong tiếng . Ông dẫn chứng bằng từ 'một' () và 'hai' (), hai từ có âm click đôi môi trong tiếng  nhưng không có bất kỳ dấu vết âm đôi môi nào trong các ngôn ngữ Khoisan khác.

## Chú thích
Người Thụy Sĩ

Người **Thụy Sĩ** (, , , ) là công dân của nước Thụy Sĩ  hoặc người gốc Thụy Sĩ.

Số lượng công dân Thụy Sĩ đã tăng từ 1,7 triệu vào năm 1815 lên 7 triệu vào năm 2016. Hơn 1,5 triệu công dân Thụy Sĩ giữ nhiều quốc tịch. Khoảng 11% công dân sống ở nước ngoài (0,8 triệu, trong đó 0,6 triệu người có nhiều quốc tịch). Khoảng 60% những người sống ở nước ngoài cư trú trong Liên minh châu Âu (0,46 triệu). Các nhóm lớn nhất của con cháu người Thụy Sĩ và quốc tịch bên ngoài châu Âu được tìm thấy ở Hoa Kỳ và Canada.

Mặc dù nhà nước hiện đại của Thụy Sĩ bắt nguồn từ năm 1848, thời kỳ của chủ nghĩa dân tộc lãng mạn, nó không phải là quốc gia và người Thụy Sĩ thường không được coi là thành lập một nhóm dân tộc duy nhất, mà là một liên minh (**') hoặc **' ("quốc gia của ý chí", "quốc gia theo sự lựa chọn", nghĩa là một quốc gia có liên quan), một thuật ngữ được đặt ra trái ngược với " quốc gia " theo nghĩa ngôn ngữ thông thường hoặc dân tộc của thuật ngữ này.

Từ *Swiss (Thụy Sĩ)* (trước đây là tiếng Anh cũng là *Switzer*) và tên của nước Thụy Sĩ, cuối cùng có nguồn gốc từ tên gọi *Schwyz*, đã được sử dụng rộng rãi để chỉ Cựu Liên bang Thụy Sĩ từ thế kỷ 16.

## Chú thích

## Tham khảo

## Đọc thêm
*Walter Sorell,	*The Swiss: a cultural panorama of Switzerland* Bobbs-Merrill, 1972.
*Heinrich Zschokke, *Des Schweizerlands Geschichten für das Schweizervolk*, J. J. Mäcken, 1823. Google Books, trans. as *The History of Switzerland, for the Swiss People* by Francis George Shaw, 1855. Google Books
*Frank Webb, *Switzerland of the Swiss*, Scribners, 1910. Archive.org
*Paul Bilton, *The Xenophobe's Guide to the Swiss*, Oval Projects Ltd, 1999. Google Books
*Leo Schelbert, *Swiss migration to America: the Swiss Mennonites*, Ayer Publishing, 1980.
*John Paul Von Grueningen, *The Swiss In The United States: A Compilation Prepared for the Swiss-American Historical Society as the Second Volume of Its Publications*, Swiss-American Historical Society, 1940, reprinted for Clearfield Co. by Genealogical Pub. Co., 2005, .
*Henry Demarest Lloyd, John Atkinson Hobson, *The Swiss democracy: the study of a sovereign people*, T. F. Unwin, 1908.
*J. Christopher Herold, *The Swiss without halos*, Greenwood Press, 1979.
*Julie Hartley-Moore, *The Song of Gryon: Political Ritual, Local Identity, and the Consolidation of Nationalism in Multiethnic Switzerland*, Journal of American Folklore 120.476 (2007) 204–229.
*Arnold Henry Moore Lunn, *The Swiss and their mountains: a study of the influence of mountains on man*, Rand McNally, 1963.
*Hans Kohn, *Nationalism and Liberty: The Swiss Example.* London: George Allen and Unwin, 1956.
*Marcello Sorce Keller, “Transplanting multiculturalism: Swiss musical traditions reconfigured in multicultural Victoria”, in Joel Crotti and Kay Dreyfus (Guest Editors), *Victorian Historical Journal*, LXXVIII(2007), no. 2, pp.&nbsp;187–205; later appeared in *Bulletin - Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz*, October 2008, pp.&nbsp;53–63.
Bóng rổ tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2019

**[[Bóng rổ]]** sẽ là một trong những môn thể thao được tranh tài tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2019 ở Philippines.

Giải đấu bóng rổ trong đại hội sẽ có bốn nội dung: bóng rổ 5x5 truyền thống và bóng rổ 3x3, dành cho cả nam và nữ.

Trong 5x5, Philippines là đương kim vô địch 12 lần ở nam và Malaysia là đương kim vô địch 2 lần ở nữ. Bóng rổ 3x3 sẽ được tranh tài lần đầu tiên dành cho cả hai giới tính.

## Lịch thi đấu
Bóng rổ 3x3 sẽ được tổ chức từ ngày 1 đến ngày 2 tháng 12 năm 2019 trong khi nội dung bóng rổ 5x5 thông thường sẽ được tổ chức từ ngày 4 đến ngày 10 tháng 12 năm 2019.

## Các nước tham gia

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Địa điểm
Cuộc thi bóng rổ 5x5 thông thường sẽ được tổ chức tại Mall of Asia Arena ở Pasay trong khi cuộc thi bóng rổ 3x3 sẽ được tổ chức tại Trung tâm Filoil Flying V ở San Juan.

Cuneta Astrodome trước đây cũng được coi là địa điểm tiềm năng cho bóng rổ 5x5 trong khi Trung tâm hoạt động SM Mall of Asia được coi là nơi tổ chức cuộc thi bóng rổ 3x3.

## Tóm tắt huy chương
### Bảng huy chương

### Danh sách huy chương

## Quan ngại và tranh cãi
*Trung tâm Filoil Flying V ban đầu đã được công bố là địa điểm cho bóng rổ 5x5 sau khi Ban tổ chức thất bại trong việc bảo đảm Mall of Asia Arena hoặc một địa điểm lớn hơn tương tự vì đặt sự kiện trước.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Discovery Asia

**Discovery Asia** (trước đây là **Discovery HD** và **Discovery HD World**) là một kênh truyền hình trả tiền ở Đông Nam Á có các phim tài liệu liên quan đến châu Á. Nó được vận hành bởi Discovery Asia-Pacific, một bộ phận của Discovery, Inc.

## Lịch sử
Kênh được ra mắt vào năm 2005 với tên Discovery HD, kênh độ nét cao đầu tiên ở châu Á. Nó đã có mặt lần đầu tiên ở Hàn Quốc vào Tháng 2, và ở Nhật Bản vào Tháng 12. Vào ngày 1 tháng 4 năm 2010, Discovery HD đã được đổi thành Discovery HD World. Vào năm 2008, Discovery Channel HD được ra mắt tại Nhật Bản. Vào tháng 2 năm 2010, Discovery HD World India được ra mắt với các chương trình lồng tiếng trong tiếng Hindi và Tamil.

## Chương trình

## Tham khảo
The Shirelles

**The Shirelles** là một nhóm nhạc nữ người Mỹ đáng chú ý về nhịp điệu và nhạc blues, nhạc doo-wop và nhạc soul và trở nên nổi tiếng vào đầu những năm 1960. Họ bao gồm những người bạn học Shirley Owens (sau này là Shirley Alston Reeves), Doris Coley (sau là Doris Kenner-Jackson), Addie "Micki" Harris (sau là Addie Harris McFadden) và Beverly Lee.

Được thành lập vào năm 1957 cho một chương trình tài năng tại trường trung học của họ, họ đã được Florence Greenberg của Tiara Records ký hợp đồng. Đĩa đơn đầu tiên của họ, "I Met Him on a Sunday", được Tiara phát hành và được Decca Records cấp phép vào năm 1958. Sau một thời gian ngắn và không thành công với Decca, họ đã cùng Greenberg đến công ty mới thành lập của cô, Scepter Records. Chuyển sang làm việc với Luther Dixon, nhóm đã trở nên nổi tiếng với bài hát "Tonight's the Night". Sau một thời gian hợp tác thành công với Dixon và được Sinceter quảng bá, với bảy bài hát hit hàng đầu, ban nhạc The Shirelles rời khỏi Sinceter vào năm 1966. Sau đó, họ đã không thể duy trì sự nổi tiếng trước đó.

Shirelles đã được mô tả là có "âm thanh của các nữ sinh ngây thơ" trái ngược với chủ đề tình dục trong nhiều bài hát của họ. Một số bản hit của họ đã sử dụng dây và nhạc baião. Họ đã được ghi nhận với việc ra mắt thể loại nhóm nhạc nữ, với phần lớn âm nhạc của họ phản ánh bản chất của thể loại này. Sự chấp nhận của họ bởi cả khán giả da trắng và da đen, trước những hành vi Motown, đã được ghi nhận là phản ánh sự thành công ban đầu của Phong trào Dân quyền. Họ đã nhận được nhiều danh hiệu, bao gồm Giải thưởng Tiên phong từ Quỹ Nhịp điệu và Blues, cũng như được giới thiệu vào Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll năm 1996, và được vinh danh là một trong 100 Nghệ sĩ vĩ đại nhất mọi thời đại của *[[Rolling Stone|tạp chí Rolling Stone]]* năm 2004. Hai trong số các bài hát của họ, "Will You Love Me Tom" và "Tonight's the Night", được *tạp chí Rolling Stone chọn* vào danh sách những bài hát hay nhất mọi thời đại.

## Tham khảo
Hồ Baringo

**Hồ Baringo** là một hồ nước nằm ở Thung lũng Tách giãn Lớn, Kenya. Nó nằm ở độ cao  và có diện tích bề mặt là . Hồ được nuôi dưỡng bởi một số dòng sông như Molo, Perkerra và Ol Arabel và không có cửa thoát nước rõ ràng. Nước được cho là thấm qua các lớp trầm tích và tầng đá núi lửa bị đứt gãy. Đây là một trong hai hồ nước ngọt của Thung lũng Tách giãn Lớn ở Kenya cùng với hồ Naivasha. Vị trí của Baringo nằm ở khu vực xa xôi hẻo lánh, nóng và bụi nhưng nó lại là nhà của hơn 470 loài chim, đáng chú ý có cả các loài hồng hạc di trú và diệc Goliath.
## Mô tả
Hồ nước này là một phần của Đới tách giãn Đông Phi. Phía tây của hồ là các đồi Tugen, là một nhóm các ngọn núi thấp được nâng lên từ đá núi lửa và đá biến chất. Ở phía đông là vách đá Laikipia.

Nước chảy vào hồ bắt nguồn từ vách đá Mau và đồi Tugen. Đây là môi trường sống và nơi ẩn náu quan trọng của hơn 500 loài động vật hoang dã, trong đó có một số loài chim di trú mặt nướcd có tầm quan trọng khu vực và toàn cầu. Hồ cũng cung cấp môi trường sống cho bảy loài cá nước ngọt, một trong số đó là rô phi sông Nin, một loài đặc hữu của hồ. Một số loài động vật đáng chú ý gồm hà mã, cá sấu sông Nin và nhiều loài động vật có vú, lưỡng cư, bò sát và cộng đồng không xương sống khác.

Trong khi trữ lượng cá rô phi sông Nin đang suy giảm xuống mức thấp thì loài cá phổi cẩm thạch được đưa vào hồ từ năm 1974 hiện đang phát triển tốt và đóng vai trò là nguồn cung chính cho các ngư dân quanh hồ. Mực nước đã giảm do hạn hán và tưới quá nhiều. Nước hồ thường đục với trầm tích, một phần do xói mòn đất ở khu vực lưu vực, đặc biệt là trên đồng bằng Loboi nằm ở phía nam hồ.

Hồ có một số đảo nhỏ, lớn nhất trong số đó là đảo Ol Kokwe. Ol Kokwe, một núi lửa đã tuyệt chủng có liên quan đến núi lửa Korosi ở phía bắc hồ là nơi có một số suối nước nóng, mạch phun khí, một số trong đó có lưu huỳnh kết tủa. Một nhóm các suối nước nóng khác xả dọc theo bờ hồ gần Soro, góc đông bắc của đảo.

Gần hồ là một số địa điểm khảo cổ và cổ sinh vật học quan trọng có chứa những hóa thạch Liên họ Người và Tông Người đã được tìm thấy trong chuỗi trầm tích Miocen và Pleistocen.

Thị trấn chính gần hồ là Marigat trong khi các khu định cư nhỏ hơn bao gồm Kampi ya Samaki và Loruk. Khu vực này ngày càng được khách du lịch ghé thăm nhiều hơn. Ở cuối phía nam của hồ là một khu vực có nhiều dân tộc theo chủ nghĩa mục vụ bao gồm Il Chamus, Rendille, Turkana và Kalenjin.
## Xem thêm
* Các hồ Thung lũng Tách giãn
* Korosi
## Tham khảo
Petula Clark

**Petula Clark**, CBE (tên khai sinh: **Sally Olwen Clark**, 15 tháng 11 năm 1932) là một ca sĩ, diễn viên và nhà soạn nhạc người Anh có sự nghiệp kéo dài tám thập kỷ.

Sự nghiệp chuyên nghiệp của Clark bắt đầu trong Thế chiến II, với tư cách là một nghệ sĩ giải trí trên BBC Radio. Từ những năm 1950, cô bắt đầu thu âm bằng tiếng Pháp và ghi được các bản hit quốc tế bằng cả tiếng Pháp và tiếng Anh với các bài hát như "The Little Shoemaker", "Baby Lover", "With All My Heart" và "Prends Mon Cœur". Lượt truy cập bằng tiếng Đức, tiếng Ý và tiếng Tây Ban Nha theo sau. Vào cuối năm 1964, thành công toàn cầu của Clark mở rộng sang Mỹ với bốn năm hoạt động định nghĩa nghề nghiệp, thường là những người độc thân, nhiều người viết hoặc đồng sáng tác bởi Tony Hatch (và Jackie Trent). Chúng bao gồm bài hát đặc trưng của bà gồm " Downtown ", " I know a Place ", " My Love ", " A Sign of the Times ", " I Couldn't Live without Your Love ", " Who Am I? ", " Color My World ","This Is My Song"(của Charlie Chaplin),"Don't Sleep in the Subway", "The Other Man's Grass Is Always Greener" và Kiss Me Goodbye". Ở Mỹ, bà được mệnh danh là "Đệ nhất phu nhân của cuộc xâm lược âm nhạc từ nước Anh ". Clark đã bán được hơn 68 triệu đĩa hát.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* petulaclark.net, trang web chính thức 
* petulaclark.co.uk, trang web chính thức tại Anh 
*  
*   
*  
* Glenn Gould mổ xẻ âm nhạc và hình ảnh của Petula Clark trong chương trình phát sóng CBC năm 1967 
* Phỏng vấn BBC  
* Phỏng vấn Union Jack 
* Cuộc phỏng vấn của BBC Radio Wales, tháng 1 năm 2007 
* Phỏng vấn ''Las Vegas Sun'', tháng 2 năm 2007 
* đĩa hát Discoogle.com 
* Lễ hội âm nhạc Hastings 
* Sự xuất hiện của Petula Clark trong This Is Your Life
Take Me Home, Country Roads

"**Take Me Home, Country Roads**", còn được gọi là "**Take Me Home**" hay "**Country Roads**", là một bài hát được Bill Danoff, Taffy Nivert và John Denver viết, lấy cảm hứng từ vẻ đẹp của Clopper Road, một con đường cũ ở Quận Montgomery, Maryland. Các thông tin địa lý của bài hát được chia sẻ bởi cả khu vực Tây Virginia và cả bang West Virginia; tuy nhiên, bài hát đã được liên kết mạnh mẽ với phần sau. Nó được phát hành dưới dạng đĩa đơn được thực hiện bởi Denver vào ngày 12 Tháng Tư năm 1971, đạt đỉnh điểm ở vị trí thứ 2 trên US Hot 100 singles của *bảng xếp hạng Billboard* trong tuần kết thúc ngày 28 tháng 8 năm 1971. Bài hát đã thành công khi phát hành lần đầu và được RIAA chứng nhận Vàng vào ngày 18 tháng 8 năm 1971 và Bạch kim vào ngày 10 tháng 4 năm 2017. Bài hát trở thành một trong những bài hát được yêu thích và yêu thích nhất của John Denver. Nó đã tiếp tục được bán, với hơn 1,5 triệu bản kỹ thuật số được bán tại Hoa Kỳ. Nó được coi là bài hát đặc trưng của Denver.

Bài hát có một trạng thái nổi bật là một biểu tượng mang tính biểu tượng của West Virginia, được mô tả là "gần như thiên đường". Vào tháng 3 năm 2014, nó đã trở thành một trong bốn bài quốc ca chính thức của West Virginia.
## Sáng tác
Cảm hứng cho bài hát đến trong khi vợ chồng Nivert và Danoff đang lái xe trên đường Clopper (Maryland Route 117) ở gần quận Montgomery, Maryland đến tham gia buổi gặp mặt gia đình Nivert ở Gaithersburg.
## Trong văn hóa đại chúng
Trong bộ phim năm 2017 ** của Matthew Vaughn, nhân vật Merlin đã hát "Take Me Home, Country Roads" trước khi chết giữa một bãi mìn.

## Tham khảo
Bầu cử Hội đồng quận Hồng Kông 2019

**Bầu cử Hội đồng quận Hồng Kông 2019** được tổ chức vào ngày 24 tháng 11 năm 2019 cho tất cả 18 Hội đồng quận của Hồng Kông, nhiệm kỳ thứ sáu kể từ khi bàn giao. 452 thành viên từ tất cả các khu vực bầu cử trực tiếp đã được bầu trong tổng số 479 ghế.

Gần ba triệu người, chiếm hơn 70 phần trăm cử tri đã đăng ký, đã bỏ phiếu, vì cuộc bầu cử được coi là một cuộc trưng cầu dân ý về cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ đang diễn ra. Những người ủng hộ dân chủ đã gây ra vụ đảo ngược quyền lực lớn nhất trong lịch sử Hồng Kông, giành quyền kiểm soát 17 trong số 18 Hội đồng quận, tăng gấp ba số ghế của họ từ khoảng 124 đến 389, và có thể chiếm được 117 ghế trong các tiểu ban của Hội đồng bầu cử chịu trách nhiệm bầu Đặc khu trưởng.

Các đảng ủng hộ và độc lập Bắc Kinh chỉ giành được 62 ghế, mất 242 ghế. Đảng Liên minh Dân chủ ủng hộ Bắc Kinh vì sự tiến bộ và tiến bộ của Hồng Kông (DAB) đã nhận thất bại lớn nhất trong lịch sử, mất gần một trăm ghế, trong khi Đảng Nhân dân mới của Regina Ip bị mất sạch số ghế. Một tá các ứng cử viên nặng ký ủng hộ Bắc Kinh đã thua khi tái cử, bao gồm Junius Ho, một nhân vật chống biểu tình quan trọng, người được cho là đã ủng hộ cuộc tấn công Nguyên Lãng.

## Tham khảo
The Platters

**The Platters** là một nhóm nhạc người Mỹ được thành lập vào năm 1952. Họ là một trong những nhóm hát thành công nhất của thời kỳ đầu của rock and roll. Âm thanh đặc biệt của họ là một cầu nối giữa truyền thống Tin Pan Alley trước thời kỳ rock và thể loại rock khi đó mới đang phát triển. Ban nhạc đã trải qua một số thay đổi nhân sự, với một trong những hóa thân thành công nhất bao gồm người giọng tenor chính Tony Williams, David Lynch, Paul Robi, Herb Reed, và Zola Taylor. Nhóm đã có 40 đĩa đơn xếp hạng trên ''bảng xếp hạng'' Hot 100 của Billboard trong khoảng thời gian từ 1955 đến 1967, bao gồm bốn bản hit số một. Platters là một trong những nhóm người Mỹ gốc Phi đầu tiên được chấp nhận là nhóm nhạc lớn và, trong một khoảng thời gian, từng là nhóm nhạc thành công nhất trên thế giới.

## Tham khảo
Tôn Khải

**Tôn Khải** (; ? – 304), là tướng lĩnh Đông Ngô, Tây Tấn thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời
Tôn Khải là con trai của tướng quân Tôn Thiều, cùng cha và em trai Tôn Việt ba đời trấn thủ Kinh Khẩu. Tôn Khải là người có danh vọng trong hàng tôn thất, từng được phong làm Tông chính. Năm 258, Khải nghe theo lệnh của Tôn Lâm, lập Tôn Hưu lên làm vua.

Năm 264, Tôn Hạo đăng cơ, Tôn Khải được phong Vũ vệ tướng quân, Kinh Hạ đốc, trấn thủ Kinh Khẩu, lập chiến công mà được phong tước Lâm Thành hầu.

Năm 266, sơn dân Vĩnh An là Thi Đãn bắt cóc em trai của Tôn Hạo là Tôn Khiêm, hướng cố đô Kiến Nghiệp xuất phát. Cuối cùng loạn quân bị Đinh Cố, Gia Cát Tịnh đánh tan, Tôn Khiêm được cứu về. Vì Tôn Khải đóng quân gần đó mà không biết sự tình nên nhiều lần bị Tôn Hạo chỉ trích. Khải từ đó lo sợ bị Tôn Hạo giết hại.

Năm 276, Tôn Hạo hạ chiếu thăng Tôn Khải làm Phiêu kỵ tướng quân, triệu về đô thành. Lúc đó Tôn Hạo đã giết hại rất nhiều đại thần, khiến lòng người hoang mang. Tôn Khải không dám đánh cược xem đây có phải âm mưu hay không, quyết định dẫn vợ con cùng thân binh, tổng cộng mấy trăm người hàng Tấn. Tới Tấn, Khải được Tư Mã Viêm phong làm Xa kỵ tướng quân, tước Đan Dương hầu.

Năm 280, Tây Tấn diệt Đông Ngô, Tôn Khải bị giáng xuống chức Độ liêu tướng quân. Năm 304 năm, chết.

## Trong văn hóa
Trong tiểu thuyết *[[Tam quốc diễn nghĩa]]* của La Quán Trung, Tôn Khải xuất hiện ở hồi 113, giữ chức Tông chính. Tôn Lâm phế truất Tôn Lượng, phái Tôn Khải, Đổng Triều đến Hổ Lâm rước Tôn Hưu về lập làm vua.

## Tham khảo
* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *[[Tam quốc chí]]*.

## Chú thích
Tiếng Luganda

**Tiếng Ganda** hoặc **Luganda** (tên tự gọi:*Oluganda*) là một ngôn ngữ Bantu thuộc ngữ hệ Niger-Congo, được nói ở khu vực Hồ Lớn châu Phi. Đây là một trong những ngôn ngữ chính ở Uganda, được nói bởi hơn tám triệu người Baganda và những dân tộc khác sống chủ yếu ở miền trung Uganda, bao gồm cả thủ đô Kampala của Uganda. Về mặt hình thái, nó là một ngôn ngữ chắp dính mức cao với trật tự từ chủ-động-tân.

Với ít nhất tám triệu người nói bản ngữ ở khu vực Buganda và một triệu người thông thạo khác ở nơi khác, nó là ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi ở Uganda. Nó là ngôn ngữ xếp thứ hai, theo sau tiếng Anh và đứng trước tiếng Swirin.

Tiếng Luganda được giảng dạy trong một số trường tiểu học ở Buganda khi học sinh bắt đầu học tiếng Anh, ngôn ngữ chính thức chính của Uganda. Cho đến những năm 1960, tiếng Luganda cũng là ngôn ngữ giảng dạy chính thức tại các trường tiểu học ở Đông Uganda.

## Tham khảo

## Tài liệu

* Ashton, Ethel O., and others (1954) *A Luganda Grammar*, London: Longmans, Green.
* Barlon, W. Kimuli (2009) *Luganda Language: A connection with Nyanja of Zambia*. pp.&nbsp;04
* Chesswas, J. D. (1963) *Essentials of Luganda*. Oxford University Press
* Crabtree, W. A. (1902, 1923) . The Uganda Bookshop/Society for Promoting Christian Knowledge
* Dutcher, Katharine & Mary Paster (2008), "Contour Tone Distribution in Luganda" *Proceedings of the 27th West Coast Conference on Formal Linguistics*, ed. Natasha Abner and Jason Bishop, 123-131. Somerville, MA: Cascadilla Proceedings Project.
* Hubbard, Kathleen (1995) "Toward a theory of phonological and phonetic timing: evidence from Bantu". In Connell, Bruce & Amalia Arvanti (eds), *Phonology and Phonetic Evidence: Papers in Laboratory Phonology IV* pp.&nbsp;168–187.
* Hyman, Larry & Francis Katamba (1993) "A new approach to tone in Luganda", in *Language*. 69. 1. pp.&nbsp;33–67
* Hyman, Larry & Francis Katamba (2001) "The Word in Luganda"
* Kamoga, F.K. & Stevick, E.W. (1968). ''Luganda Basic Course''. Foreign Service Institute, Washington. Sound files of this course are available free on the Internet.
* Kamoga, F.K & Stevick, E.W. (1968). *Luganda Pretraining Program*. Foreign Service Institute, Washington.
* Murphy, John D. (1972) *Luganda-English Dictionary*. Catholic University of America Press.
* Pilkington, G.L. (1911) . SPCK.
* Snoxall, R.A. (1967) *Luganda-English Dictionary*. Clarendon Press, Oxford

## Liên kết ngoài

* An excellent online summary of the Luganda language can be found at http://www.buganda.com/luganda.htm .
* Free online Luganda Dictionary on the Ganda Ancestry website https://web.archive.org/web/20080122111606/http://www.gandaancestry.com/dictionary/dictionary.php
* Free online talking Luganda Dictionary and Crossword Puzzle on the Ganda portal http://www.GandaSpace.com 
* 
* Luganda–English Dictionary
* The website of a team developing Luganda language capability for computers is at https://archive.today/20011115110455/http://www.kizito.uklinux.net/
* Paradisec open access collection of recordings in Luganda
Tiếng Comoros

**Tiếng Comoros** (*Shikomori* hoặc *Shimasiwa*, "tiếng (của) đảo") là tên được đặt cho 4 phương ngữ/ngôn ngữ thuộc Ngữ hệ Nam Đảo được nói ở Quần đảo Comoro, một quần đảo ở tây nam Ấn Độ Dương, nằm giữa Mozambique và Madagascar. Nó là một trong những ngôn ngữ chính thức của Comoros được quy định trong hiến pháp. Shimaore, một trong số các ngôn ngữ này, được nói trên hòn đảo tranh chấp Mayotte, một tỉnh của Pháp nhưng Comoros tuyên bố chủ quyền. Giống như tiếng Swahili, các ngôn ngữ Comoros thuộc nhóm ngôn ngữ Sabaki, một phần của nhóm ngôn ngữ Bantu.

## Phân loại
Có 4 ngôn ngữ liên quan nhau: *Shindzuani*, *Shimaore*, *Shimwali* và *Shingazija*, mỗi ngôn ngữ lần lượt được nói tại một trong bốn hòn đảo lớn (và các đảo nhỏ lân cận) sau: Anjouan, Mayotte, Mohéli và Grand Comore, tương ứng.

Bên cạnh nhiều từ vựng vay mượn từ tiếng Ả Rập, tiếng Swahili láng giềng; từ thế kỷ thứ 16, các phương ngữ Comoros còn chịu ảnh hưởng của tiếng Bồ Đào Nha, cũng như tiếng Anh với mức độ thấp hơn. Kể từ thế kỷ 19, tiếng Pháp đã có những ảnh hưởng lớn đến ngôn ngữ ngày.

Ngôn ngữ này từng được viết bằng chữ Ajami. Chính quyền thực dân Pháp đã đem tới đây chữ Latinh, trong đó một phiên bản sửa đổi được ra nghị định chính thức vào năm 2009. Nhiều người Comoros hiện sử dụng chữ Latinh khi viết ngôn ngữ Comoros, mặc dù chữ Ajami vẫn được sử dụng rộng rãi, đặc biệt là phụ nữ.

Nó là ngôn ngữ dùng để viết quốc ca, *Umodja wa Masiwa*.

## Tham khảo

## Đọc thêm

* Ahmed-Chamanga, Mohamed. (1992) *Lexique Comorien (shindzuani) – Français*. Paris: L'Harmattan.
* Ahmed-Chamanga, Mohamed. (1997) *Dictionnaire français-comorien (dialecte Shindzuani)*. Paris: L'Harmattan.
* Ahmed-Chamanga, Mohamed. (2010) *Introduction à la grammaire structurale du comorien*. Moroni: Komedit. 2 vols.
* Breslar, Jon. (1981) *An Ethnography of the Mahorais (Mayotte, Comoro Islands)*. Thesis presented at University of Pittsburgh.
* Djohar, Abdou. (2014) *Approche contrastive franco-comorienne: les séquences figées à caractère adjectival*. Université Paris-Nord.
* Johansen, Aimee. *A History of Comorian Linguistics*. in John M. Mugane (ed.), *Linguistic Typology and Representation of African Languages*. Africa World Press. Trenton, New Jersey.
* Lafon, Michel. (1991) *Lexique Français-Comorien (Shingazidja)*. Paris: L'Harmattan.
* Rey, Veronique. (1994) *Première approche du mwali*. Africana Linguistica XI. Tervuren: MRAC.

## Liên kết ngoài

* Shingazidja