Khánh phi

**Khánh phi Trương thị** (chữ Hán: 庆妃张氏, 25 tháng 10 năm 1840 – 15 tháng 6 năm 1885), là một phi tần của Thanh Văn Tông Hàm Phong Đế.

## Xuất thân
Khánh phi sinh ngày mồng 1 tháng 10 năm Đạo Quang thứ 20 (1840), xuất thân từ họ Trương thị thuộc Bao y Chính Bạch kỳ Nội vụ phủ. Căn cứ theo hồ sơ nhắc tới, anh trai ruột của Khánh tần là Viên hộ Ân Thường (恩常), là người “dưới quyền Canh Âm Bố Tá lĩnh thuộc Chính Bạch kỳ”. Dựa vào thông tin này tra cứu hồ sơ hộ khẩu Nội vụ phủ, tìm được thông tin gia tộc bà là họ Trương thị dưới quyền Kỳ cổ Tá lĩnh thuộc Bao y Chính Bạch kỳ, là người Hán nhập kỳ. Cụ nội của Khánh phi tên là Đắc Hỷ (得喜), là Nhàn tản nhân của Nội vụ phủ. Ông nội tên là Quan Âm Bảo (观音保), là Uyển hộ của Nội vụ phủ. Cha tên là Lập Thọ (立寿), là Viên đinh của Nội vụ phủ.

Trong gia tộc bà không có bất kỳ ai có thân phận quan viên, thuộc về tầng lớp binh đinh, sai sự tiêu chuẩn của Nội vụ phủ. Trương thị có ba người anh em, anh cả tên là Ân Thường, chỉ lớn hơn Khánh phi 1 tuổi, là Viên hộ Nội vụ phủ; em trai thứ hai tên là Ân Phúc (恩福), kém Khánh phi 3 tuổi, là Nhàn tản nhân Nội vụ phủ; em trai thứ ba tên là Ân Huệ (恩惠), kém bà 9 tuổi, cũng là Nhàn tản nhân Nội vụ phủ. Sau khi Trương thị nhập cung, gia tộc bà cũng không nhận được sự ưu đãi gì, vẫn giữ thân phận sai sự và nhàn tản.

Xuất thân của Trương thị khá bình thường, gia tộc đều là nhân đinh Nội vụ phủ đảm nhiệm sai phái tại các ngự viên, ngự uyển hoàng gia, hơn nữa đa số đều không bổ khuyết được sai phái, càng không cần nói đến việc đảm nhiệm chức quan. Từ những thông tin đã biết mà xét, bà có lẽ là vị chủ vị có xuất thân bình thường nhất trong số các hậu cung của Văn Tông.

## Đại Thanh tần phi
Trương thị là người dưới quyền Bao y Tá lĩnh thuộc Chính Bạch kỳ Nội vụ phủ, cho nên ứng là thông qua Nội vụ phủ tuyển tú mà nhập cung. Bà tham gia kỳ Nội vụ phủ tuyển tú nào thì hiện tại vẫn chưa rõ. Ngày mồng 9 tháng 9 năm Hàm Phong thứ 9 (1859), “Kính Sự phòng truyền chỉ: Một nữ tử ở Trường Xuân cung, phong làm Khánh Quý nhân, thứ tự xếp sau Hi Quý nhân”, như vậy bà được phong làm **Khánh Quý nhân** (庆贵人). Có thể biết khi bà còn là Quan nữ tử (官女子), cũng đảm nhiệm sai phái tại Trường Xuân cung, vào năm Hàm Phong thứ 8 được Văn Tông nạp làm hậu cung chủ vị. Năm đó bà 20 tuổi, tiến cung chắc hẳn đã được vài năm.

Sau khi Trương thị gia nhập hàng ngũ hậu cung chủ vị, các hồ sơ ghi chép liên quan không nhiều. Hiện tại được biết, sau khi được phong làm Quý nhân vào năm Hàm Phong thứ 9, bà cư trú tại Trữ Tú cung, khi đó chủ vị của Trữ Tú cung là Ý Quý phi (Hiếu Khâm Hiển Hoàng hậu sau này). Tháng 7 năm Hàm Phong thứ 11 (1861), Hàm Phong Đế băng hà, Hoàng thái tử Tải Thuần đăng cơ trở thành Hoàng đế thứ 10 của nhà Thanh, sử gọi **[Đồng Trị Đế]**. Ngày 10 tháng 10 cùng năm, phụng ý chỉ của Lưỡng cung Hoàng thái hậu, tấn tôn Khánh Quý nhân Trương thị làm **Hoàng khảo Khánh tần** (皇考庆嬪), đồng thời thăng phong cho ba vị còn lại của Tứ Xuân nương nương bậc Tần. Phong hiệu cũng được giải nghĩa, theo Hồng xưng thông dụng (鴻稱通用), phong hiệu "*Khánh*" có Mãn văn là 「urgungge」 , ý là "*Hỷ khánh*".

Khoảng tháng 8, tháng 9 năm Đồng Trị thứ 8 (1869), vì Mục Tông chuẩn bị đại hôn, hậu cung triều trước dần chuyển sang Thọ Khang cung, Khánh phi chuyển đến trú tại Thọ Đông cung. Năm Đồng Trị thứ 14 (1875), Đồng Trị Đế băng hà, Hoàng thân Tải Điềm kế vị, sử gọi **Quang Tự Đế**. Ngày 16 tháng 11, Tân đế thừa dụ Lưỡng cung Hoàng thái hậu, tôn phong Khánh tần Trương thị thị lên tước Phi, toàn gọi **Hoàng khảo Khánh phi** (皇考庆妃), đối với ba vị còn lại của Tứ Xuân nương nương cũng đãi ngộ tương đương.

Qua việc liên tục tôn phong qua các đời, có thể thấy bản thân Vương thị cùng Tứ xuân nương nương có mối quan hệ tốt đẹp với những nhân vật đứng đầu Hoàng thất, đặc biệt là Lưỡng cung Hoàng thái hậu. Cuối cùng hoăng thệ vào giờ Thìn ngày mồng 3 tháng 5 năm Quang Tự thứ 11 (1885), hưởng niên 46 tuổi, trị tang theo lệ của Tần. 

## Tứ xuân nương nương
Trương thị là một trong số vài vị hậu cung chủ vị vào giai đoạn cuối triều Hàm Phong của Văn Tông. Dã sử cuối triều Thanh có nhắc đến việc vào giai đoạn cuối triều Hàm Phong, trong hậu cung có *“Tứ Xuân” nương nương* (“四春”娘娘), là bốn vị hậu cung có xưng hiệu mang chữ “Xuân”, Văn Tông say mê vui chơi cùng “Tứ Xuân” này đến mức khiến cho quốc sự dần phế bỏ.

Về cái gọi là “Tứ Xuân” nương nương này, dã sử thêu dệt rất nhiều, như nói bốn người đều là phụ nữ Hán bó chân, lại nói trong đó có một người là góa phụ tái giá... Hiện tại căn cứ hồ sơ, đã biết Hi phi được nạp vào những năm cuối đời của Văn Tông quả thực từng được gọi là *“Hải Đường Xuân”* (海棠春), nhưng bà họ Sát Cáp Lạp thị (察哈拉氏), không phải phụ nữ Hán bó chân, càng không phải góa phụ tái giá.

Tuy nhiên cũng có thể thấy, thuyết về “Tứ Xuân” nương nương đại khái là có nguyên mẫu tồn tại. Khánh phi với tư cách là hậu cung chủ vị được nạp vào cuối triều Hàm Phong, có thể chính là một trong những nguyên mẫu của “Tứ Xuân” nương nương.

## Tham khảo