Thái Lan trong Chiến tranh Việt Nam

Vương quốc Thái Lan dưới thời chính quyền của nhà độc tài quân sự Thống chế Thanom Kittikachorn, đã tham gia tích cực vào Chiến tranh Việt Nam. Đây là quốc gia có số lượng bộ binh đông thứ ba tại miền Nam Việt Nam, chỉ đứng sau Hoa Kỳ và Hàn Quốc. Trong suốt những năm 1960, Hoa Kỳ trở thành đồng minh đặc biệt thân cận với Thái Lan do nước này có vai trò như một hậu cứ quan trọng trong cuộc Chiến tranh Việt Nam cũng như là đối tác chiến lược  chính của Mỹ trong khối Tổ chức SEATO. Nhờ vai trò quan trọng như vậy, Thái Lan tiếp tục là nước ưu tiên nhận viện trợ phát triển từ Hoa Kỳ. Do vị trí địa lý gần kề, mọi biến động từ cuộc xung đột tại Việt Nam luôn được chính quyền Bangkok giám sát chặt chẽ. Tuy nhiên, sự can thiệp của Thái Lan chỉ chính thức bắt đầu từ năm 1963, thời điểm Hoa Kỳ dốc toàn lực hỗ trợ Việt Nam Cộng hòa. Khi đó, chính phủ Thái Lan đã cho phép Không quân Mỹ sử dụng các căn cứ không quân và hải quân trên lãnh thổ của mình. Vào giai đoạn cao trào của cuộc chiến, có gần 50.000 quân nhân Mỹ đồn trú tại Thái Lan, phần lớn trong số đó là lực lượng không quân.

## Quá trình triển khai lực lượng tại Việt Nam Cộng hòa

Ngày 29 tháng 9 năm 1964, một toán quân gồm 16 người thuộc Không quân Hoàng gia Thái Lan (RTAF) đã đến Việt Nam để hỗ trợ việc vận hành và bảo dưỡng những loại máy bay vận tải của Không lực Việt Nam Cộng hòa (KLVNCH). Đến ngày 22 tháng 7 năm 1966, một nhóm 21 nhân viên RTAF đủ điều kiện điều khiển C-123 bắt đầu tham chiến dưới sự phối thuộc của Không đoàn Đặc nhiệm Không quân 315 thuộc Không quân Mỹ (USAF); trong khi đó, 5 người còn lại vẫn ở lại KLVNCH để lái các dòng máy bay C-47 aircraft.

Tháng 10 năm 1967, Trung đoàn Quân Tình nguyện Hoàng gia Thái Lan (biệt danh *Hổ mang Chúa*) được cử đến Trại Bearcat tại Biên Hòa để chiến đấu cùng quân đội Mỹ, Úc, New Zealand và Việt Nam Cộng hòa. Năm 1968, lực lượng "Hổ mang Chúa" được Sư đoàn Bộ binh Viễn chinh Hoàng gia Thái Lan (biệt danh *Báo đen*) thay thế. Tổng cộng có khoảng 40.000 quân nhân Thái Lan đã tham chiến tại miền Nam Việt Nam, trong đó có 351 người tử trận và 1.358 người bị thương.

Nhìn chung, tinh thần binh sĩ Thái Lan rất cao; họ luôn tự hào về vai trò là "những người bảo vệ Thái Lan khỏi chủ nghĩa cộng sản" và là những Phật tử thuần thành. Lực lượng Thái Lan thường nhận được sự tôn trọng từ đồng minh Hoa Kỳ và đã gây ra tổn thất cho đối phương (Quân đội Nhân dân Việt Nam) gấp nhiều lần so với thiệt hại của chính họ. Truyền thông Thái Lan thời bấy giờ cũng thường đưa tin về cuộc chiến dựa trên số lượng quân địch bị tiêu diệt, tương tự như cách làm của truyền thông Mỹ. Một tờ báo nhà nước trong thời chiến từng giật tít: "Trong 150 trận đánh, 100 [người Thái] tử trận, 1.000 Việt Cộng bị tiêu diệt."

Không quân Hoàng gia Thái Lan đạt đến quân số đỉnh điểm vào cuối năm 1970. Tổng số quân nhân Thái phục vụ trong chiến dịch vận tải *Victory Flight* đã tăng từ 21 lên 45 người. Trong đó, 3 phi công và 5 kỹ sư bay đảm nhiệm các phi cơ C-47 của RVNAF thuộc Phi đoàn 415; 9 phi công, 7 kỹ sư bay và 3 nhân viên bốc xếp vận hành các máy bay C-123K thuộc Phi đoàn Vận tải Chiến thuật 19 của Không quân Mỹ, cả hai đơn vị này đều trú đóng tại căn cứ không quân Tân Sơn Nhứt. Những thành viên còn lại của phi đoàn đảm nhận các nhiệm vụ dưới mặt đất như tình báo, thông tin liên lạc, kỹ thuật bay, hậu cần và tác chiến.

Vào tháng 12 năm 1969, làn sóng rút quân của Đoàn Hành động Dân sự Philippines tại Việt Nam cùng tư tưởng phản chiến tại Mỹ đã bắt đầu tác động mạnh mẽ đến Thái Lan. Trước đó, Hoa Kỳ rất hoan nghênh quyết định gửi quân của chính phủ Thái Lan và sẵn sàng đền đáp bằng cách hỗ trợ hậu cần, cũng như chi trả các khoản phụ cấp cho binh sĩ Thái khi làm nhiệm vụ ngoài nước. Chính những thực tế này đã dẫn đến hàng loạt cáo buộc và phản bác xung quanh việc chi tiêu ngân sách hỗ trợ cho sư đoàn Thái Lan. Ngày 19 tháng 12, báo chí Bangkok đưa tin khoảng 20 nghị sĩ thuộc đảng cầm quyền đã ký vào một lá thư gửi Thủ tướng, thúc giục rút quân khỏi miền Nam Việt Nam. Lý do được đưa ra là tình hình tại Việt Nam Cộng hòa đã cải thiện nhờ chương trình "Việt Nam hóa chiến tranh" và các nguồn viện trợ khác (minh chứng là việc Mỹ cắt giảm quân số), đồng thời Thái Lan cũng đang đối mặt với những vấn đề khó khăn về kinh tế và an ninh nội địa. Tuy nhiên, lá thư không hề nhắc đến những cáo buộc về "lính đánh thuê" hay "tiền trợ cấp" đang gây xôn xao vài ngày trước đó. Đến ngày 21 tháng 12, Ngoại trưởng Thái Lan Thanat Khoman phát biểu với báo giới rằng ông đã cân nhắc việc rút quân "vì Hoa Kỳ vừa ra thông báo mới về các đợt rút quân tiếp theo". Ông cũng cho biết vấn đề này đã được thảo luận với Ngoại trưởng Việt Nam Cộng hòa Trần Chánh Thành và đã được xem xét trong một thời gian. Thế nhưng, chỉ hai ngày sau, đã có một sự đảo ngược chính sách rõ rệt. Sau cuộc họp nội các nhằm thống nhất quan điểm, Phó Thủ tướng Thái Lan tuyên bố: "Thái Lan sẽ không rút bất kỳ binh sĩ nào khỏi miền Nam Việt Nam... Thái Lan chưa bao giờ có ý định đó... Việc duy trì quân đội Thái Lan tại Nam Việt Nam được coi là có lợi hơn so với việc rút quân. Nếu có kế hoạch rút quân, chúng tôi sẽ phải tham vấn với Chính phủ Việt Nam Cộng hòa vì chúng tôi gửi quân đến đó theo lời kêu gọi của họ. Đúng là một vài quốc gia đang rút quân, nhưng trường hợp của chúng tôi thì khác."

Vấn đề rút quân của Thái Lan lại một lần nữa được đưa ra thảo luận vào tháng 3 năm 1970. Trong cuộc gặp với Đại sứ Hoa Kỳ, Thủ tướng Thái Lan chỉ ra rằng trước bối cảnh Mỹ và các đồng minh liên tục cắt giảm quân số, chính phủ đang chịu áp lực đáng kể từ phía quốc hội trong việc rút quân. Ông khẳng định: "Khi người dân có phản ứng gay gắt về một tình huống nào đó, chính phủ buộc phải có những hành động để xoa dịu tình hình." Tuy nhiên, tình hình không có nhiều biến chuyển cho đến tháng 11 năm sau, khi chính phủ Thái Lan chính thức thông báo kế hoạch rút toàn bộ lực lượng khỏi miền Nam Việt Nam vào năm 1972. Quyết định này gắn liền với sự xuống cấp về an ninh tại Lào và Campuchia, sự gia tăng của các lực lượng nổi dậy trong lòng Thái Lan, cũng như tiến trình rút quân của Mỹ.

Kế hoạch rút quân được xây dựng dựa trên phương thức cuốn chiếu (rút dần theo các đợt luân chuyển). Theo đó, đợt quân tăng cường thứ năm sẽ không có lực lượng thay thế sau khi trở về Thái Lan vào tháng 8 năm 1971. Đợt tăng cường thứ sáu vẫn sẽ triển khai theo kế hoạch vào tháng 1 năm 1971 và rút về một năm sau đó để hoàn tất quá trình tái bố trí lực lượng. Các đơn vị Hải quân và Không quân Thái Lan dự kiến sẽ rút đi trước tháng 1 năm 1972. Thành phần của lực lượng còn sót lại sẽ được thảo luận trong các cuộc họp giữa Thái Lan và Việt Nam Cộng hòa sau đó, trong đó một đội quân Thái Lan mang tính tượng trưng, không tham chiến đang được cân nhắc. Kế hoạch rút quân này đã được xác nhận và thậm chí là trình bày chi tiết hơn thông qua một thông báo của Chính phủ Hoàng gia Thái Lan gửi tới Mỹ và Việt Nam Cộng hòa vào ngày 26 tháng 3 năm 1971. Phía Thái Lan đề xuất rút một nửa Sư đoàn Báo đen vào tháng 7 năm 1971, và nửa còn lại vào tháng 2 năm 1972; kế hoạch này hoàn toàn khớp với những đề xuất trước đó của họ. Ba tàu đổ bộ tăng (LST) thuộc đơn vị *Sea Horse* sẽ rút đi vào tháng 4 năm 1972, và phi đoàn *Victory Flight* sẽ được rút dần từng phần trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 12 năm 1971. Sau tháng 7 năm 1971, Bộ Tư lệnh Quân lực Hoàng gia Thái Lan tại Việt Nam sẽ cắt giảm quân số xuống còn 204 người. Quy mô này sẽ được duy trì cho đến khi rút hết vào tháng 4 năm 1972, sau thời điểm đó chỉ còn lại một lực lượng mang tính biểu trưng.

## Mỹ sử dụng các căn cứ không quân Thái Lan

Sự hiện diện quân sự chính thức của Mỹ tại Thái Lan bắt đầu vào tháng 4 năm 1961, khi một đội tiền trạm thuộc Không đoàn Tác chiến Chiến thuật 6010 của Không quân Mỹ đến Căn cứ không quân Hoàng gia Don Muang. Chuyến đi này thực hiện theo yêu cầu của chính phủ Thái Lan nhằm thiết lập một hệ thống cảnh báo máy bay tại đây. Sự hiện diện của Không quân Mỹ sau đó đã tăng trưởng nhanh chóng cùng với sự mở rộng của Nội chiến Lào và Chiến tranh Việt Nam. Sau cùng, Không quân Hoa Kỳ đã sử dụng tổng cộng 8 căn cứ không quân trên đất Thái Lan, bao gồm: Don Muang, Korat, Nakhon Phanom, Nam Phong, Takhli, Ubon, Udorn và U-Tapao.

Đặc công thuộc Quân đội Nhân dân Việt Nam đã nhiều lần thâm nhập vào lãnh thổ Thái Lan để tấn công các căn cứ này. Đáng chú ý là trận tập kích vào căn cứ U-Tapao năm 1972, khiến 3 máy bay ném bom chiến lược Boeing B-52 Stratofortress bị hư hại, đồng thời một số chiến sĩ đặc công và một lính gác Thái Lan đã tử thương.

Trong suốt cuộc chiến, Hoa Kỳ đã đổ 1,1 tỷ USD viện trợ kinh tế và quân sự vào Thái Lan, cùng với 590 triệu USD khác từ Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID). Những khoản tiền này vừa hỗ trợ nền kinh tế Thái Lan, vừa gián tiếp chi trả toàn bộ chi phí tham chiến của quốc gia này, thậm chí còn dư dả. Vào giai đoạn cao trào, có khoảng 50.000 quân nhân Mỹ (chủ yếu là không quân) đồn trú trên khắp Thái Lan. Giới doanh nhân Thái đã xây dựng hàng loạt khách sạn, nhà hàng và quán bar mới để phục vụ những đợt binh lính Mỹ vốn chi tiêu rất hào phóng, khiến nguồn ngoại tệ chảy mạnh vào đất nước. Khi chiến tranh kết thúc, Thái Lan được giữ lại toàn bộ trang thiết bị quân sự và cơ sở hạ tầng mà người Mỹ để lại, góp phần quan trọng vào quá trình hiện đại hóa đất nước.

Vào ngày 14 tháng 10 năm 1973, sau cuộc nổi dậy của nhân dân Thái Lan năm 1973, cựu Thẩm phán Tòa án Tối cao Sanya Dharmasakti, khi đó đang là Hiệu trưởng kiêm Trưởng khoa Luật tại Đại học Thammasat, đã được bổ nhiệm làm Thủ tướng theo sắc lệnh hoàng gia. Sự kiện này đã thay thế chuỗi chính quyền độc tài quân sự vốn mang tư tưởng thân Mỹ cực đoan và chống cộng quyết liệt từng cai trị Thái Lan trước đó.

Khi cả Cộng hòa Khmer và Việt Nam Cộng hòa cùng sụp đổ vào tháng 4 năm 1975, bầu không khí chính trị giữa Washington và chính phủ của Thủ tướng Sanya đã trở nên căng thẳng. Ngay sau khi tin tức nổ ra về việc Mỹ sử dụng các căn cứ trên đất Thái để hỗ trợ chiến dịch giải cứu tàu ''Mayaguez'', Chính phủ Thái Lan đã gửi công văn phản đối chính thức tới Hoa Kỳ, đồng thời các cuộc bạo động cũng bùng phát bên ngoài Đại sứ quán Mỹ tại Bangkok. Chính phủ Thái Lan yêu cầu quân đội Mỹ phải rời khỏi đất nước trước khi năm 1975 kết thúc. Không quân Hoa Kỳ sau đó đã thực hiện chiến dịch **Palace Lightning**, kế hoạch rút toàn bộ máy bay và nhân sự khỏi Thái Lan. Các đơn vị thuộc Bộ chỉ huy Không quân Chiến lược (SAC) rời đi vào tháng 12 năm 1975; tiếp đó, Đoàn Cứu hộ cứu nạn Hàng không vũ trụ 3 cũng rút quân vào ngày 31 tháng 1 năm 1976, Tuy nhiên, căn cứ này vẫn nằm dưới quyền kiểm soát của Hoa Kỳ cho đến khi được chính thức bàn giao lại cho chính phủ Thái Lan vào ngày 13 tháng 6 năm 1976.

## Đơn vị tham chiến của quân đội Thái Lan
*Sư đoàn 1 Bộ binh (Wongthewan)
*Sư đoàn 2 Bộ binh (Chiến binh phương Đông)
*Sư đoàn 9 Bộ binh (Sư đoàn Báo đen)
*Sư đoàn Bộ binh Viễn chinh Hoàng gia Thái Lan (Báo đen)
*Trung đoàn Quân Tình nguyện Hoàng gia Thái Lan (Hổ mang Chúa)

## Chiến dịch quân sự có sự tham gia của Thái Lan
*Chiến dịch Z
*Tết Mậu Thân
*Trận Hát Dịch
*Trận Viêng Chăn
*Chiến dịch Toàn Thắng
*Chiến dịch Toàn Thắng I
*Chiến dịch Toàn Thắng II
*Trận căn cứ Lima Site 85
*Chiến dịch Counterpunch
*Chiến dịch Phalat
*Chiến dịch Sayasila
*Chiến dịch Strength
*Chiến dịch Sourisak Montry VIII

## Xem thêm

*Thái Lan trong Chiến tranh Triều Tiên
*Hàn Quốc trong Chiến tranh Việt Nam
*Bộ chỉ huy Viện trợ Quân sự Mỹ tại Việt Nam
*Trung Hoa Dân Quốc trong Chiến tranh Việt Nam

## Tham khảo

## Đọc thêm
*