Ada Wong

là nhân vật hư cấu trong loạt trò chơi điện tử kinh dị sinh tồn *[[Resident Evil]]* (*Biohazard* tại Nhật Bản) do Capcom sản xuất. Xuất hiện lần đầu tiên dưới dạng cái tên được nhắc đến trong tựa game *[[Resident Evil (trò chơi điện tử 1996)|Resident Evil]]* năm 1996, Ada chính thức lộ diện với vai trò nhân vật phụ kiêm phản anh hùng trong *[[Resident Evil 2]]* phát hành năm 1998. Ban đầu nhân vật này được phát triển dưới cái tên Linda, một nhà nghiên cứu trong bản nguyên mẫu của trò chơi. Tuy nhiên đội ngũ phát triển sau đó đã đổi tên thành Ada và viết lại thân thế cô thành một điệp viên kiêm lính đánh thuê trong bản chính thức để kết nối chặt chẽ với cốt truyện phần một. Xuyên suốt loạt game, Ada thường hoạt động dưới trướng các tổ chức bí mật để đánh cắp vũ khí sinh học nhưng cô cũng nhiều lần phản bội mệnh lệnh để cứu giúp nhân vật chính Leon S. Kennedy khỏi những tình huống hiểm nghèo.

Ada góp mặt trong nhiều tựa game *Resident Evil* cũng như các tiểu thuyết và phim điện ảnh chuyển thể. Cô còn xuất hiện trong các thương hiệu game khác như *[[Project X Zone]]*, *[[Teppen]]* và *[[Dead by Daylight]]*. Nhiều nữ diễn viên đã đảm nhận vai trò lồng tiếng cho nhân vật này bao gồm Sally Cahill, Courtenay Taylor, Jolene Andersen và Lily Gao. Trên màn ảnh rộng, Lý Băng Băng và Gao là những người đã đưa hình ảnh Ada đến với khán giả trong loạt phim điện ảnh người đóng.

Giới phê bình đón nhận Ada rất tích cực, ca ngợi trí thông minh cùng sự tháo vát là những nét tính cách nổi bật nhất của cô. Nhiều nhà báo đánh giá cao hình tượng *[[femme fatale]]* của Ada và xem cô là ví dụ điển hình cho nhân vật nữ có năng lực không thua kém gì các đồng nghiệp nam. Tuy nhiên nguồn gốc châu Á của Ada cũng gây ra lo ngại rằng nhân vật này đang củng cố khuôn mẫu Bà Rồng đậm chất phương Đông. Trang phục của Ada, đặc biệt là chiếc váy đỏ trong *[[Resident Evil 4]]* (2005), đã trở thành chủ đề bàn luận về cái nhìn của nam giới và bị chỉ trích là gợi dục thái quá. Màn thể hiện của Gao trong vai Ada ở bản làm lại năm 2023 đã vấp phải những đánh giá trái chiều.

## Sự xuất hiện
### Trong loạt game ''Resident Evil''
Ada Wong là bí danh của một nữ điệp viên kiêm lính đánh thuê người Mỹ gốc Hoa, thường xuyên xuất hiện với vai trò nữ phản anh hùng trong loạt game kinh dị sinh tồn *[[Resident Evil]]* của Capcom. Tên thật và quá khứ của cô trước khi bước chân vào thế giới điệp báo vẫn là một ẩn số. Ada ra mắt lần đầu với tư cách nhân vật phụ trong *[[Resident Evil 2]]* (1998). Một tổ chức bí ẩn đã thuê cô đánh cắp mẫu virus G gây đột biến do Tập đoàn Umbrella phát triển, công ty dược phẩm chịu trách nhiệm cho đợt bùng phát zombie tại vùng đô thị hư cấu Raccoon City. Ada gặp gỡ và liên minh với chàng cảnh sát tân binh Leon S. Kennedy để thâm nhập vào phòng thí nghiệm chiến tranh sinh học ngầm của Umbrella, nơi cô bị nhà khoa học Annette Birkin vạch trần thân phận. Dù bị thương nặng, Ada vẫn hỗ trợ Leon tiêu diệt bạo chúa T-103 Tyrant và kịp thời trốn thoát khỏi Raccoon ngay trước khi chính phủ Hoa Kỳ thực hiện cuộc tấn công hạt nhân hủy diệt thành phố để che đậy thảm họa.

Ada tái xuất trong *[[Resident Evil 4]]* (2005). Albert Wesker phái cô đến một ngôi làng hẻo lánh ở Tây Ban Nha để thu hồi mẫu vật ký sinh trùng kiểm soát tâm trí "Las Plagas" từ giáo phái Los Iluminados. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, Ada chạm mặt Leon khi anh đang cố gắng giải cứu con gái tổng thống Mỹ là Ashley Graham khỏi tay bọn tà giáo. Cô giúp Leon tiêu diệt giáo chủ Osmund Saddler rồi cướp lấy mẫu vật từ tay anh và tẩu thoát bằng trực thăng. Các bản chuyển hệ sau này của *Resident Evil 4* bắt đầu từ phiên bản PlayStation 2 đã bổ sung một kịch bản mới cho phép người chơi điều khiển Ada. Phần chơi mang tên "Separate Ways" này tái hiện các sự kiện trong cốt truyện chính dưới góc nhìn của cô và làm nổi bật mối quan hệ giữa cô với Leon.

Trong *[[Resident Evil 6]]* (2012), Ada tiến hành điều tra Cố vấn An ninh Quốc gia Derek C. Simmons, một cộng sự cũ mang nỗi ám ảnh bệnh hoạn với cô, và phát hiện hắn đã biến trợ lý Carla Radames thành một bản sao hoàn hảo của cô. Sau khi kết liễu Carla và giúp Leon đánh bại Simmons, Ada phá hủy phòng thí nghiệm nơi tạo ra bản sao của mình rồi nhận một nhiệm vụ mới.

### Các lần xuất hiện khác

Ada góp mặt trong nhiều tác phẩm điện ảnh thuộc vũ trụ *Resident Evil*. Cô xuất hiện trong phim hoạt hình dành cho người lớn *[[Biohazard Damnation|Resident Evil: Damnation]]* (2012), nơi cô giả danh đặc vụ Liên minh Đánh giá An ninh Khủng bố Sinh học (BSAA) để thâm nhập vào Cộng hòa Đông Slav và đánh cắp mẫu ký sinh trùng "Las Plagas" đang được sử dụng trong cuộc nội chiến tại đây. Ada lần đầu bước lên màn ảnh rộng trong *[[Resident Evil: Retribution]]* (2012), phần thứ năm thuộc loạt phim ''Resident Evil'' của đạo diễn Paul W. S. Anderson, trong vai cựu đặc vụ Umbrella hợp tác với Alice — nhân vật gốc được tạo riêng cho phim — để thoát khỏi một cơ sở ngầm của Umbrella. Ada cũng xuất hiện trong cảnh giữa danh đề của phim tái khởi động *[[Resident Evil: Welcome to Raccoon City]]* (2021). Ban đầu vai trò của cô được định hướng lớn hơn nhưng đạo diễn Johannes Roberts cho rằng bộ phim đã quá tải nhân vật.

Ada là nhân vật điều khiển được trong một số tựa game *Resident Evil* ngoại truyện. Cô góp mặt trong tựa game bắn súng ánh sáng theo phong cách bắn súng đường ray *[[Resident Evil: The Darkside Chronicles]]* (2009), chế độ "Heroes Mode" của game bắn súng góc nhìn thứ ba *[[Resident Evil: Operation Raccoon City]]* (2012) và game trực tuyến nhiều người chơi *[[Resident Evil 8 Village|Resident Evil Re:Verse]]* (2022). Cô là nhân vật chơi được trong game nhiều người chơi bất đối xứng *[[Dead by Daylight]]* (2016), game giải đố cạnh tranh *[[Puzzle Fighter (trò chơi điện tử 2017)|Puzzle Fighter]]* (2017), game thẻ bài kỹ thuật số *[[Teppen]]* (2019) cùng các game di động *Puzzles & Survival* và *State of Survival* (cả hai đều ra mắt năm 2023). Cô xuất hiện dưới dạng trang phục thay thế trong game đối kháng *[[Street Fighter V]]* (2016) và game phiêu lưu *Knives Out* (2017). Ada còn có vai khách mời không điều khiển được trong webgame chặt chém *[[Onimusha|Onimusha Soul]]* (2013), game nhập vai chiến thuật *[[Project X Zone 2]]* (2015), *[[PUBG Mobile]]* (2018) và được thông báo sẽ góp mặt trong *[[Goddess of Victory: Nikke]]* (2022).

Ngoài ra, Ada cũng xuất hiện trong các tiểu thuyết chuyển thể từ phim và game. Các biên kịch của Capcom đã sáng tác loạt kịch truyền thanh *Resident Evil 2* bao gồm tác phẩm *Ikiteita Onna Spy Ada* (*Nữ điệp viên Ada còn sống*). Vở kịch được phát sóng trên Đài phát thanh Osaka năm 1999 và sau đó Suleputer phát hành bộ sưu tập này trên hai đĩa CD với tên gọi *Biohazard 2 Drama Album*. Lấy bối cảnh sau các sự kiện của *Resident Evil 2*, câu chuyện theo chân nhiệm vụ của Ada nhằm lấy lại mặt dây chuyền chứa mẫu G-virus của Sherry Birkin từ tay lính đặc nhiệm Umbrella HUNK. Truyện tranh dựa trên loạt game cũng được phát hành và Ada xuất hiện trong *Resident Evil: The Official Comic Magazine*. Cô góp mặt trong *Resident Evil Deck Building Card Game* (2011) của Bandai và *Resident Evil 2: The Board Game* (2017) của Steamforged Games. Các sản phẩm khác có hình ảnh Ada bao gồm mô hình hành động, tượng nhỏ, tượng lớn, thú bông và áo phông.

## Khái niệm và thiết kế

Ban đầu, Ada được lên ý tưởng là Linda, một nhà nghiên cứu của Umbrella có nhiệm vụ thu hồi G-virus trong bản nguyên mẫu ban đầu của *Resident Evil 2*. Cái tên "Ada" do nhà thiết kế Kadoi Kazunori của Capcom nghĩ ra và được nhắc đến lần đầu trong *[[Resident Evil (trò chơi điện tử 1996)|Resident Evil]]* (1996). Sau khi nguyên mẫu bị hủy bỏ và quá trình phát triển *Resident Evil 2* khởi động lại, đạo diễn Kamiya Hideki quyết định phát triển Ada thành một nhân vật hoàn chỉnh và mời Kadoi đến thảo luận. Kadoi cho biết ông đã đề xuất cái tên Ada một cách ngẫu nhiên và không suy tính nhiều. Biên kịch Sugimura Noboru đã chuyển giao vai trò của Linda từ nguyên mẫu bị loại bỏ sang cho Ada và xây dựng lại cô thành một điệp viên doanh nghiệp bí ẩn trong bản chính thức của *Resident Evil 2* để kết nối cốt truyện với phần game đầu tiên. Các họa sĩ Ohishi Isao và Shimogama Ryoji chịu trách nhiệm thiết kế ngoại hình cho Ada.

Trong *Resident Evil 2*, Ada nảy sinh một mối tình mơ hồ với Leon khi họ cứu mạng nhau trong suốt trò chơi. Ở bản làm lại năm 2019 của ''Resident Evil 2'', thời lượng phát triển mối quan hệ giữa Ada và Leon được tăng lên vì đội ngũ sáng tạo cảm thấy nó diễn tiến quá nhanh trong bản gốc. Nhà sản xuất điều hành Takeuchi Jun đề xuất nụ hôn giữa Ada và Leon nên diễn ra sớm hơn trong bản làm lại, điều mà Kamiya tin rằng "khiến Ada có vẻ thao túng Leon nhiều hơn". Chiếc váy đỏ trứ danh của Ada trong phiên bản gốc ban đầu được che phủ bởi lớp áo khoác trench coat màu be trong bản làm lại, một thay đổi mà Kadoi cho là "thực tế" và "đáng tin cậy" hơn đối với một điệp viên.

Mối quan hệ giữa Ada và Leon tiếp tục được khai thác trong *Resident Evil 4* và minigame "Separate Ways". Do quá trình phát triển phiên bản phát hành trên PlayStation 2 của trò chơi chính mất nhiều thời gian hơn dự kiến, nhà sản xuất quyết định bổ sung thêm tài liệu mới thay vì chỉ đơn thuần chuyển hệ từ GameCube. Nhà sản xuất Kawata Masachika tin rằng Ada xứng đáng được "thực sự nổi bật" hơn thời lượng xuất hiện ít ỏi trong chiến dịch chính của *Resident Evil 4* nên đã phát triển "Separate Ways" như một phương tiện để khám phá sâu hơn về nhân vật này. Trên màn hình tiêu đề của "Separate Ways", Ada tạo dáng lấy cảm hứng từ poster bộ phim năm 1990 *[[La Femme Nikita]]*. Trong bản làm lại năm 2023 của ''Resident Evil 4'', chiếc váy đỏ xẻ tà và vòng cổ choker của Ada từ phiên bản gốc được thay thế bằng áo len đỏ và dây đai da.

Ada có thể được mở khóa làm nhân vật chơi được trong *Resident Evil 6* sau khi hoàn thành ba chiến dịch chính của game. Nhà sản xuất điều hành Kobayashi Hiroyuki tin rằng điều này làm tăng thêm sự bí ẩn của Ada và khiến kịch bản của cô "thú vị hơn" vì "một trong những chủ đề trong câu chuyện của Ada là một điệp viên đơn độc hoạt động trong bí mật". Trang phục của Ada do Yamagata Yōsuke thiết kế bao gồm áo sơ mi đỏ và quần da đen, lấy cảm hứng từ một thiết kế từng bị loại bỏ trước đó cho nhân vật này trong *Resident Evil 4*. Ada từng được dự định xuất hiện trong *[[Resident Evil 8 Village|Resident Evil Village]]* (2021) dưới hình dạng một nhân vật bí ẩn đeo mặt nạ bác sĩ dịch hạch giúp đỡ nhân vật chính Ethan Winters, nhưng cuối cùng cô đã bị cắt khỏi game do "xung đột kịch bản".

### Diễn viên lồng tiếng và người đóng
Sally Cahill lồng tiếng cho Ada trong lần xuất hiện đầu tiên ở *Resident Evil 2* và tiếp tục đảm nhận vai diễn này trong *Resident Evil 4* và *[[Resident Evil: The Darkside Chronicles]]*. Ada cũng được Megan Hollingshead lồng tiếng trong *[[Resident Evil: The Umbrella Chronicles]]*, và Courtenay Taylor trong *Resident Evil: Operation Raccoon City*, *Resident Evil 6* và *Resident Evil: Damnation*.

Michelle Lee đã thực hiện màn trình diễn ghi hình chuyển động cho Ada trong *Resident Evil 6*, trong khi Jolene Andersen đảm nhận cả lồng tiếng và ghi hình chuyển động cho Ada trong bản làm lại *Resident Evil 2* năm 2019. Lily Gao, người thủ vai Ada trong phim người đóng *Resident Evil: Welcome to Raccoon City*, đã lồng tiếng và thực hiện ghi hình chuyển động cho nhân vật trong bản làm lại *Resident Evil 4* năm 2023. Nữ diễn viên Trung Quốc Lý Băng Băng đóng vai Ada trong phim người đóng *Resident Evil: Retribution*, được Cahill lồng tiếng Anh và Minagawa Junko lồng tiếng Nhật. Lý Băng Băng cũng tham gia quảng bá bộ phim tại địa phương cho các khán giả khác nhau, cũng như tham dự các buổi chiếu ra mắt và thực hiện các cuộc phỏng vấn cho báo chí.

## Đón nhận
Ada nhận được những đánh giá tích cực từ giới phê bình nhờ cá tính mạnh mẽ cùng việc phá vỡ các quy ước về giới. Các nhà báo từ *[[The Guardian]]* và Larry Hester của *[[Complex Networks|Complex]]* đã tán dương nhan sắc cùng trí tuệ của cô cũng như khả năng luôn đi trước người khác một bước. Học giả Jenny Platz nhận định Ada thể hiện sự linh hoạt về giới khi sở hữu sức mạnh và trí tuệ thường thấy ở nam giới song hành cùng vẻ đẹp và sự điềm tĩnh của phái nữ. Nhiều nhà phê bình khác ca ngợi Ada là một *[[femme fatale]]* điển hình trong khi Lara Crigger của *[[The Escapist (tạp chí)|The Escapist]]* mô tả cô là hình mẫu nữ quyền mạnh mẽ. Học giả Andrei Nae lưu ý rằng *Resident Evil 4* chịu ảnh hưởng nặng nề từ phim noir nơi các nhân vật nữ thường phục tùng hoặc là những *femme fatale* thách thức quyền lực nam giới. Theo Nae thì trái ngược với hầu hết *femme fatale* trong phim noir cuối cùng đều phải khuất phục trước nam chính, Ada lại nằm ngoài tầm kiểm soát của Leon và điều này giúp cô thách thức các quy ước về giới tính lẫn thể loại hư cấu noir.

Tuy nhiên việc xây dựng nhân vật Ada cũng vấp phải chỉ trích do nguồn gốc châu Á của cô. Dù khen ngợi sự độc lập của cô nhưng Nae cảm thấy bản sắc người Mỹ gốc Hoa khiến sự gợi cảm của Ada đi theo lối mòn của các khuôn mẫu Chủ nghĩa phương Đông về sự quyến rũ Á Đông. Tương tự thì Harri Chan của *[[Polygon (trang web)|Polygon]]* dù khen ngợi Ada đã bổ sung năng lượng cho phim hành động nhưng lại phê phán cách khắc họa nhân vật này bám vào khuôn mẫu "Bà Rồng" sáo rỗng và thiếu chiều sâu phát triển.

Sự tình dục hóa của Ada liên tục được đưa vào các phân tích rộng hơn về nhân vật trong trò chơi điện tử. Giới phê bình lập luận rằng các đoạn cắt cảnh trong *Resident Evil 4* tập trung quá nhiều vào cơ thể và chiếc váy xẻ tà của Ada vốn bị cho là phi thực tế và không phù hợp để chiến đấu nhằm thu hút khán giả nam. Trong *[[Tropes vs. Women in Video Games]]* thì nhà phê bình truyền thông nữ quyền Anita Sarkeesian đã chỉ trích trang phục của Ada đặc biệt là việc đi giày cao gót khi chiến đấu và cho rằng bộ đồ này được thiết kế chỉ để thu hút nam giới. Ngược lại học giả phương tiện truyền thông kỹ thuật số Esther MacCallum-Stewart lại nhận định các nhân vật nữ của *Resident Evil* sở hữu những phẩm chất độc đáo khiến họ trở thành lựa chọn khả thi cho người chơi thay vì các nhân vật nam với trang phục chiến đấu thay thế giúp tránh việc chiều theo cái nhìn của nam giới. Nhà nghiên cứu Stephanie Jennings lập luận trong *Feminism In Play* rằng sự tình dục hóa của Ada được tái định hình để tăng cường ý nghĩa trong trò chơi với chương của cô trong *Resident Evil 6* mang đến màn trình diễn giới tính vượt qua khuôn khổ nhằm phê phán các cấu trúc quyền lực gia trưởng truyền thống. Bà gợi ý rằng sự hiện diện của Ada với tư cách là một trong số ít nhân vật đa chủng tộc của loạt game đã thể hiện tiềm năng giao thoa của cái nhìn nữ giới dù bị hạn chế bởi việc thiếu khai thác sâu về bản sắc chủng tộc.

Màn lồng tiếng của Lily Gao cho Ada trong bản làm lại *Resident Evil 4* năm 2023 bị người hâm mộ chỉ trích dẫn đến việc trò chơi bị review bomb (đánh giá tiêu cực hàng loạt). Jade King của *[[Valnet|TheGamer]]* chê trách diễn xuất của Gao và coi cô là điểm yếu nhất của trò chơi. Michael McWhertor từ *Polygon* phê bình lời thoại thiếu tự nhiên và suy đoán liệu Gao có bị chỉ đạo sai hướng trong nỗ lực tạo ra một tính cách "ngầu" để tách biệt Ada khỏi Leon hay không. Gao đã khóa bình luận trên Instagram và ẩn hầu hết các bài đăng sau khi bị quấy rối trực tuyến trước khi đáp trả những lời chỉ trích rằng: "Ada của tôi là một người sống sót. Cô ấy khó đoán, kiên cường và tuyệt đối không phải là một khuôn mẫu sáo rỗng."

## Ghi chú

## Tham khảo

### Thư mục

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  

## Liên kết ngoài

* Ada Wong trên Internet Movie Database (lưu trữ)