Maurits xứ Oranje

**Maurits xứ Orange** (tiếng Hà Lan: Maurits van Oranje; 14 tháng 11 năm 1567 – 23 tháng 4 năm 1625) là stadtholder của tất cả các tỉnh thuộc Cộng hòa Hà Lan—trừ Friesland—từ năm 1585 cho đến khi qua đời. Trước khi kế thừa tước hiệu Thân vương xứ Orange từ người anh cùng cha khác mẹ là Filips Willem, vào năm 1618, ông được biết đến với tên gọi Maurits xứ Nassau.

Sinh ra tại Dillenburg, Bá quốc Nassau (thuộc Đế chế La Mã Thần thánh), Maurits được đào tạo tại Đại học Heidelberg và Đại học Leiden. Ông kế vị cha mình là Willem Trầm lặng, làm stadtholder của Holland và Zeeland vào năm 1585, và sau đó đảm nhiệm cùng chức vụ này tại Utrecht, Guelders, Overijssel (1590), và Groningen (1620). Với tư cách là Tướng quốc kiêm Đô đốc của Liên minh, Maurits đã tái tổ chức Quân đội Hà Lan, biến cuộc Khởi nghĩa Hà Lan thành một chiến dịch quân sự kỷ luật và hiệu quả.

Làm việc cùng Cố vấn pháp lý Holland, Johan van Oldenbarnevelt, Maurits đã lãnh đạo một loạt chiến thắng quan trọng, đánh đuổi quân đội Tây Ban Nha khỏi phần lớn miền bắc và miền đông Hà Lan. Ông được công nhận rộng rãi là một trong những chiến lược gia quân sự hàng đầu thời bấy giờ, đặc biệt là nhờ những đổi mới trong chiến tranh bao vây và sự phát triển của một hệ thống huấn luyện quân sự hiện đại. Ông được công nhận rộng rãi là người tiên phong trong các phương pháp huấn luyện dựa trên các nguyên tắc cổ điển do Vegetius vạch ra, tạo thành nền tảng cho quân đội châu Âu thời kỳ đầu hiện đại.

Trong Hiệp định Đình chiến Mười hai Năm (1609–1621), một cuộc xung đột thần học và chính trị đã nổ ra trong nội bộ Cộng hòa, đỉnh điểm là cuộc tranh giành quyền lực giữa Maurits và Oldenbarnevelt. Tranh chấp kết thúc bằng việc Oldenbarnevelt bị bắt và bị xử tử bằng cách chém đầu vào năm 1619, một hành động gây tranh cãi đánh dấu sự thay đổi trong vai trò chính trị của Maurits. Sau hiệp định đình chiến, các chiến dịch quân sự của ông hầu như không đạt được thành công nào.

Maurice qua đời tại The Hague vào năm 1625 mà không có con hợp pháp. Người kế vị ông là người em trai cùng cha khác mẹ, Frederik Hendrik. Đảo Mauritius được đặt theo tên ông để vinh danh ông.

## Cuộc sống cá nhân
Maurits là con trai của Willem Trầm lặng và Anna xứ Sachsen, ông sinh ra tại lâu đài Dillenburg. Ông được đặt theo tên ông ngoại, Tuyển đế hầu Moritz xứ Sachsen, cũng là một vị tướng lừng danh.

Maurits chưa bao giờ kết hôn nhưng có hai người con ngoài giá thú với Margaretha van Mechelen (bao gồm Willem xứ Nassau, Lãnh chúa xứ Lek, và Lodewijk xứ Nassau, Lãnh chúa xứ De Lek và Beverweerd) và Anna van de Kelder. Ông được nuôi dưỡng tại Dillenburg bởi người chú là Bá tước Johan IV xứ Nassau-Dillenburg ("Jan Già"). Cùng với người em họ là Willem Lodewijk, ông học ở Heidelberg và sau đó ở Leiden, nơi ông gặp Simon Stevin. Các Nhà nước Holland và Zeeland đã tài trợ cho việc học của ông, vì cha của họ đã gặp khó khăn về tài chính sau khi tiêu hết toàn bộ tài sản của mình trong giai đoạn đầu của cuộc nổi dậy ở Hà Lan.

Khi cha của ông bị ám sát tại Delft năm 1584, ông mới 16 tuổi, và chẳng bao lâu sau, ông được bổ nhiệm vào chức vụ stadtholder của cha mình. Các quốc vương Anh và Pháp đã được yêuh cầu chấp nhận chủ quyền nhưng đã từ chối. Điều này khiến Maurits trở thành ứng cử viên duy nhất được chấp nhận cho vị trí stadtholder. Ông trở thành stadtholder của Holland và Zeeland vào năm 1585, của Guelders, Overijssel và Utrecht vào năm 1590 và của Groningen và Drenthe vào năm 1620 (sau cái chết của Willem Lodewijk, người đã từng là stadtholder ở đó và ở Friesland).

Người anh trai cùng cha khác mẹ theo Công giáo La Mã là Filips Willem, Thân vương xứ Oranje, qua đời năm 1618, Maurits đã kế vị và trở thành Thân vương xứ Oranje (không phải tước hiệu của Hà Lan). Trước đó, Filips Willem bị Tây Ban Nha giam giữ cho đến năm 1596, và do đó không thể lãnh đạo sự nghiệp giành độc lập của Hà Lan.

Maria xứ Nassau (1556–1616) là em gái ruột của Filips Willem, từ cuộc hôn nhân đầu tiên của Willem Trầm lặng (bị ám sát năm 1584), với một quý tộc giàu có và quyền lực là Anna van Egmont (1533–1558), và là đối thủ của Maurits trong việc giành quyền thừa kế tài sản của cha họ.

Ông được bổ nhiệm làm tổng tư lệnh quân đội vào năm 1587, bỏ qua Bá tước xứ Leicester, người đã trở về Anh sau khi nghe tin này.

## Sự nghiệp quân sự

Maurits đã tổ chức cuộc nổi dậy chống lại Tây Ban Nha và nó trở thành một cuộc nổi loạn mạch lạc và thành công. Ông đã tái tổ chức Quân đội các quốc gia Hà Lan cùng với Willem Lodewijk, nghiên cứu lịch sử quân sự, chiến lược và chiến thuật, toán học và thiên văn học, và chứng tỏ mình là một trong những chiến lược gia giỏi nhất thời bấy giờ. Chiến tranh Tám mươi năm là một thách thức đối với phong cách của ông, vì vậy ông có thể chứng tỏ mình là một nhà lãnh đạo giỏi bằng cách chiếm một số tiền đồn của người Tây Ban Nha. Đặc biệt chú ý đến các lý thuyết bao vây của Simon Stevin, ông đã chiếm được các pháo đài và thị trấn quan trọng trong giai đoạn được gọi là Mười năm vinh quang: Breda năm 1590, Zutphen, Knodsenburg năm 1591, Steenwijk và Coevorden năm 1592, Geertruidenberg năm 1593 và Groningen năm 1594. Năm 1597, ông tiếp tục một cuộc tấn công và chiếm Rheinberg, Meurs, Groenlo, Bredevoort, Enschede, Ootmarsum và Oldenzaal và kết thúc năm đó bằng việc chiếm được Lingen. Những chiến thắng này đã làm tròn biên giới của Cộng hòa Hà Lan, củng cố cuộc nổi dậy và cho phép một quốc gia phát triển bên trong biên giới an toàn. Những thành công này cũng đưa Maurits trở thành vị tướng hàng đầu thời bấy giờ. Nhiều vị tướng vĩ đại của thế hệ sau, bao gồm cả anh trai ông, Frederik Hendrik xứ Oranje và nhiều chỉ huy của Nội chiến Anh, đã học nghệ thuật chỉ huy của ông.

Những chiến thắng của ông trong các trận đánh ác liệt tại Trận Turnhout (1597) và tại Nieuwpoort (1600) phụ thuộc vào sự đổi mới trong phối hợp giữa các binh chủng, với lực lượng kỵ binh đóng vai trò chủ chốt. Những chiến thắng này đã mang lại cho ông danh tiếng quân sự và sự công nhận trên khắp châu Âu. Bất chấp những thành công này, Nhà Oranje không nhận được sự kính trọng lớn trong giới hoàng gia châu Âu, vì chức Stadtholder không được thừa kế như một vị quân chủ chính thống.

Việc huấn luyện quân đội của ông đặc biệt quan trọng đối với chiến tranh cận đại và cuộc Cách mạng Quân sự giai đoạn 1560–1650. Các vị tướng tiền nhiệm đã sử dụng huấn luyện để rèn luyện kỷ luật hoặc duy trì thể lực cho binh lính, nhưng đối với Maurits, chúng "là những nguyên tắc cơ bản của chiến thuật".

Sự thay đổi này ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình tiến hành chiến tranh, vì nó đòi hỏi các sĩ quan phải huấn luyện binh lính bên cạnh việc chỉ huy họ, giảm quy mô của đơn vị bộ binh cơ bản cho các mục đích chức năng vì phải đưa ra các mệnh lệnh cụ thể hơn trong chiến đấu, và việc giảm hành vi bầy đàn đòi hỏi nhiều sáng kiến và trí thông minh hơn từ những người lính bình thường. Một đóng góp quan trọng là sự ra đời của súng bắn lần lượt, cho phép binh lính bù đắp cho sự thiếu chính xác của vũ khí bằng cách bắn theo nhóm lớn. Lần đầu tiên nó được sử dụng trong chiến đấu ở châu Âu là tại trận Nieuwpoort năm 1600.

Trong nỗ lực tìm kiếm đồng minh chống lại Tây Ban Nha, Maurits đã tiếp đón các phái viên Maroc như Al-Hajari. Họ đã thảo luận về khả năng liên minh giữa Holland, Đế quốc Ottoman, Maroc và người Moriscos, chống lại kẻ thù chung là Tây Ban Nha. Biên niên sử hành trình của Al-Hajari, được viết vào năm 1637, đề cập chi tiết đến thảo luận về một cuộc tấn công phối hợp chống lại Tây Ban Nha.

Maurits được biết đến thông qua các nhà sử học là vị tướng đầu tiên của thời đại ông. Danh tiếng của ông không chỉ dựa trên khả năng chiến thắng và khai thác các trận đánh trên chiến trường mà còn dựa trên chuyên môn của ông với tư cách là một chỉ huy vây hãm, nhà tổ chức quân sự và nhà đổi mới. Trong số hai đối thủ lớn của ông, Alexander Farnese, Công tước xứ Parma, và Ambrogio Spinola, ông đã thận trọng không bao giờ để mình bị lôi kéo vào trận chiến với Parma và đã không tận dụng cơ hội đề nghị giao chiến với Spinola bằng lực lượng ủng hộ ông tại Yssel vào năm 1606. Tuy nhiên, ông đã bị tướng Tây Ban Nha đánh bại trong trận Mülheim vào tháng 10 năm 1605. Dựa trên sở thích của ông về các cuộc vây hãm và các hành động quy mô nhỏ, nhà sử học David Trim cho rằng rất khó để đưa ra phán quyết về khả năng chiến thuật của ông. Jonathan Israel lưu ý rằng trong một trong những dịp hiếm hoi khi ông phải chiến đấu một trận đánh lớn ngoài trời – Trận Nieuwpoort năm 1600 – trận đánh đó đã kết thúc với chiến thắng của Hà Lan, nhưng kết quả này rất rủi ro, và Maurits đã cẩn thận rút quân và tránh một trận đánh tương tự lần thứ hai.

Maurits đã thành lập một trường phái hoàn toàn mới về thực hành chuyên môn quân sự. Những điều này đã mở đường cho các đội quân chuyên nghiệp trong tương lai bằng cách áp dụng lại các chiến thuật của La Mã và đổi mới trong các lĩnh vực hậu cần, huấn luyện và kinh tế (ví dụ: trả lương cho quân đội thường xuyên và đúng hạn). Nhiều người tốt nghiệp từ thời phục vụ dưới trướng Maurits, chẳng hạn như cháu trai của ông, Nguyên soái Turenne, hoặc các đệ tử của ông như Gustav II Adolf của Thụy Điển, đã áp dụng các cải cách của Maurits một cách hiệu quả trong phần còn lại của thế kỷ XVII.

## Maurice và Van Oldenbarnevelt

Maurits ban đầu là người được bảo trợ của Landsadvocaat (Luật sư của các tỉnh, tức là thư ký cho giới quý tộc Hà Lan và cố vấn pháp lý cho Quốc hội Hà Lan, nhưng trên thực tế đóng vai trò là bộ trưởng chính của Hà Lan và Quốc hội) Johan van Oldenbarnevelt, nhưng dần dần căng thẳng gia tăng giữa hai người này. Bất chấp lời khuyên của Maurits và sự phản đối của ông, Van Oldenbarnevelt đã quyết định ký Hiệp định đình chiến mười hai năm với Tây Ban Nha, kéo dài từ năm 1609 đến năm 1621. Các khoản tiền cần thiết để duy trì quân đội và hải quân cũng như diễn biến chung của cuộc chiến là những chủ đề tranh cãi liên tục. Trái ngược với Van Oldenbarnevelt, Maurits cũng ủng hộ việc chuyển giao quyền lực từ các tỉnh sang chính quyền trung ương.

Những xung đột tôn giáo giữa phái Gomarist (phái Calvinist nghiêm ngặt) và phái Remonstrants (phái Arminian) đã đẩy cuộc đấu tranh giữa Maurits và Van Oldenbarnevelt lên đỉnh điểm, với việc Maurits ủng hộ phái Gomarist và Van Oldenbarnevelt ủng hộ phái Remonstrants. Maurice đã ra lệnh bắt giữ và xét xử Van Oldenbarnevelt, và cuối cùng ông ta bị chặt đầu vào năm 1619 vì tội phản quốc mặc dù đã có nhiều lời thỉnh cầu khoan hồng. Các quan chức nhiếp chính thành phố quan trọng như Jacob Dircksz de Graeff và Cornelis Hooft từ Amsterdam đã tạm thời bị cách chức bởi người ủng hộ Maurits là Reynier Pauw. Từ năm 1618 cho đến khi qua đời, Maurits nắm giữ quyền lực tuyệt đối đối với nền Cộng hòa. Ông đã mở rộng cung điện Stadtholder tại Binnenhof ở The Hague. Tháp Maurits hiện là một phần của khu phức hợp tòa nhà Thượng viện Hà Lan. Năm 1618, ông cũng kế vị anh trai cùng cha khác mẹ của mình là Philip William trở thành Thân vương xứ Orange, một tước hiệu mà ông dường như hiếm khi sử dụng.

Maurits thúc giục người em cùng cha khác mẹ là Frederik Hendrik, kết hôn để duy trì dòng dõi.

## Danh sách các trận đánh
Maurits đã tham gia các trận chiến này với tư cách là tổng chỉ huy của lực lượng Hà Lan:

* Axel
* Bergen op Zoom lần thứ nhất, 1588
* Medemblik, 1588
* Breda lần thứ ba, 1590
* Steenbergen lần thứ hai, 1590
* Zutphen lần thứ ba, 1591
* Deventer lần thứ hai, 1591
* Delfzijl, 1591
* Knodsenburg, 1591
* Hulst, 1591
* Nijmegen, 1591
* Steenwijk, 1592
* Coevorden lần thứ nhất, 1592
* Gertrudenberg, 1593
* Coevorden lần thứ hai, 1593
* Groningen, 1594
* Groenlo lần thứ hai, 1595
* Hulst lần thứ nhất, 1596
* Turnhout, 1597
* Venlo lần thứ hai, 1597
* Rheinberg lần thứ hai, 1597
* Meurs lần thứ nhất, 1597
* Groenlo lần thứ ba, 1597
* Bredevoort lần thứ nhất, 1597
* Enschede, 1597
* Ootmarsum, 1597
* Oldenzaal lần thứ nhất, 1597
* Lingen lần thứ nhất, 1597
* Meurs lần thứ hai, 1598
* Rheinberg lần thứ ba, 1598
* Doetinchem
* Rees, 1599
* Zaltbommel (1599)
* San Andreas
* Nieuwpoort, 1600
* Ostend, 1601
* Vây hãm 's-Hertogenbosch (1601)
* Vây hãm Sluis (1604)
* Oldenzaal lần thứ hai, 1605
* Lingen lần thứ hai, 1605
* Mülheim, 1605
* Wachtendonk
* Krakau Castle
* Bredevoort lần thứ hai, 1606
* Rheinberg lần thứ tư, 1606
* Groenlo lần thứ tư, 1606
* Venlo lần thứ ba, 1606
* Jülich, 1621–22
* Bergen op Zoom lần thứ hai, 1622
* Steenbergen lần thứ ba, 1622
* Breda lần thứ tư, 1624

## Đặt tên
Quốc đảo Mauritius, nằm ở Ấn Độ Dương, được đặt tên theo ông. Hòn đảo được đặt tên để vinh danh thân vương Maurits bởi Wybrant Warwijck vào năm 1598 và những người di cư Hà Lan đầu tiên định cư ở đó vào tháng 5 năm 1638.

Vào năm 1611, người Hà Lan đã đặt nhiều tên khác nhau cho con sông mà ngày nay được gọi là sông Hudson, chẳng hạn như sông Mauritius hoặc sông Mauritz, để vinh danh thân vương. Nó cũng được gọi là sông Nassau.

## Huy hiệu và tước hiệu

Maurits, ngoài việc là stadtholder (thống đốc) của một số tỉnh và Tổng tư lệnh, cả hai đều là tước hiệu không cha truyền con nối và do bổ nhiệm, ngoài ra ông còn là người cai trị cha truyền con nối của Thân vương quốc Orange thuộc vùng Provence ngày nay ở Pháp. Ông cũng là lãnh chúa của nhiều điền trang khác, tạo ra khối tài sản khổng lồ của ông:

* Hầu tước xứ Veere và Vlissingen
* Bá tước xứ Nassau-Dillenburg, Buren, Leerdam, Katzenelnbogen, và Vianden
* Tử tước xứ Antwerp và Besançon
* Nam tước xứ Aggeris, Breda, Cranendonck, Đất Cuijk, Daesburg, Eindhoven, Thành bang Grave, Lek, IJsselstein, Diest, Grimbergen, Herstal, Warneton, , Bentheim-Lingen, Moers, Arlay, và Nozeroy; Lãnh chúa xứ Dasburg, Geertruidenberg, Hooge en Lage Zwaluwe, Klundert, Montfort, Naaldwijk, Niervaart, Polanen, Steenbergen, Sint-Maartensdijk, Willemstad, Bütgenbach, Sankt Vith, và Besançon.

Suốt cuộc đời mình, ông vẫn tiếp tục sử dụng kiểu huy hiệu như thời cha ông còn sống, như được thể hiện ở đây, và không bao giờ chuyển sang kiểu huy hiệu đơn giản hơn mà cha và các anh em cùng cha khác mẹ của ông đã sử dụng.

## Hậu duệ
Maurits chưa bao giờ kết hôn nhưng là cha của nhiều đứa con ngoài giá thú:

Mautst và Margaretha van Mechelen:

* Willem xứ Nassau, Lãnh chúa xứ Lek (1601–1627)
* Ludwig xứ Nassau, Lãnh chúa De Lek và Beverweerd (1604–1665)
* Maurice (Maurits) (1604 – 5 tháng 6 năm 1617)

Maurits và Cornelia Jacobsdochter:

* Anna (?–11 tháng 6 năm 1673) kết hôn với François de Ferrier

Maurits với Ursula de Rijck:

* Elisabeth (1611–1679)
* Karl (Carel) (khoảng 1612 – 28 tháng 3 năm 1637) chết trong trận chiến ở Brazil.

Maurits với Anna van de Kelder:

* Karl (Carel) Maurice

Maurits với Deliana de Backer:

* Eleonora (?–1673)

## Tham khảo

## Đọc thêm
* 
* 
* John Lothrop Motley, "History of the United Netherlands from the Death of William the Silent to the Synod of Dort". London: John Murray, 1860.
* John Lothrop Motley, "The Life and Death of John of Barenvelt". New York & London: Harper and Brothers Publishing, 1900.
* Petrus Johannes Blok, "History of the people of the Netherlands". New York: G. P. Putnam's sons, 1898.

## Liên kết ngoài
*