open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Almanach Những Nền Văn Minh Thế Giới

**Almanach Những Nền Văn Minh Thế giới**, một cuốn đại từ điển, bản in lần đầu dày hơn 2000 trang, được biên soạn công phu bởi nhiều tác giả lớn của thế giới. Năm 1994-1995, cuốn sách biên dịch xong nhưng không nơi nào chấp nhận mạo hiểm để in ấn và phát hành tác phẩm đồ sộ cỡ đó.

## Xuất bản lần đầu
Cuốn sách được phát hành và được ông Lê Luy và bà Phạm Thị Mão đặt in từ Nhà xuất bản Văn hóa – Thông tin năm 1996 (khi ấy, nhà xuất bản đi khắp nơi tìm nhà phát hành, nhưng không ai dám in). Kể từ lần đặt in đầu tiên cho đến suốt 5 năm liền (từ 1995-2000), cứ in 22.000 cuốn Almanach Những Nền Văn Minh Thế giới về đến cổng là bán hết sạch, không còn cuốn nào sót để đưa lên kho sách. Theo ước lượng, lợi nhuận mà cuốn sách này mang lại trong suốt 5 năm phải lên đến cỡ 2-3 tỷ đồng, quy ra vàng thời đó tương đương 500 cây vàng

## Đánh giá
Sự ra đời của Almanach - Những nền văn minh thế giới được đánh giá là một sự kiện, một hiện tượng văn hóa có ý nghĩa. Cuốn sách đã được giới thiệu trên hệ thống thông tin đại chúng trong nước. 
Đại diện ban biên soạn bộ sách cho biết hơn 20 năm qua, các tác giả, nhà xuất bản đã nhận được hàng nghìn bức thư của độc giả từ mọi miền đất nước gửi về góp ý cho tập sách. Trong số những bức thư ấy, có cả lời khen cổ vũ động viên và những lời chỉ giáo, phê bình.
## Tái bản
Cuối tháng 10 năm 2018, sách được tái bản có chỉnh lý, bổ sung thêm nhiều nội dung mới. Theo nguồn tin từ đơn vị phát hành, để thực hiện phiên bản mới này, hội đồng biên soạn đã huy động hàng trăm tác giả, cộng tác viên.

Bộ sách mới dày 3.296 trang với số lượng trên 3 triệu từ. So với bản trước, số trang tăng thêm 1.065 trang, trong đó có 256 trang phụ bản ảnh màu và 809 trang nội dung. Cuốn sách tái bản cũng được in ấn cẩn thận, với phần mỹ thuật, trình bày hợp lý hơn.

Tổng thư ký thực hiện bộ sách cho rằng "Lần tái bản này đem đến cho độc giả một cuộc hành trình du lịch qua 8 nền văn minh thế giới và 161 quốc gia. Trên chặng đường không gian vĩ đại ấy của mỗi nền văn minh, mỗi quốc gia là dấu ấn lịch sử huy hoàng tráng lệ hay bi đát đau thương, ngấm đầy máu và nước mắt của nhiều thế hệ đã qua trong quá khứ".

Trong lần tái bản này, nhiều nội dung được bổ sung như: UNESCO và vai trò của tổ chức này trong việc bảo vệ di sản nhân loại; giới thiệu nhiều bảo tàng, thư viện nổi tiếng; kiến thức về vũ trụ, các cuộc du hành lên vũ trụ trong thế kỷ 21; những người khám phá bí ẩn Trái đất; những vẻ đẹp kỳ diệu của Trái đất; những thảm họa kinh hoàng trên Trái đất; những thành tựu khoa học của loài người; bổ sung thêm những công trình vĩ đại của nhân loại và các kiệt tác mới…

## Xem thêm
* Bách khoa Toàn thư Việt Nam

## Tham khảo
Ong Long

**Ong Long** (? - 1767) vương hiệu đầy đủ *Somdet Brhat Chao Maha Sri Ungalankaya Chandapuri Sri Sadhana Kanayudha*, là vị vua thứ hai của Vương quốc Viêng Chăn, trị vì từ năm 1730 đến khi mất, năm 1767.

Ong Long là con trai cả của Vua Xaysethathirath II, kế vị cha sau khi vua cha qua đời.

Ông mất năm 1767, không có con. Em trai ông lên kế vị, là Vua Ong Bun, còn gọi là Bunsan.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Hoàng gia Viêng Chăn (trang tiếng Anh).
Chao Noi

**Chao Noi** (, ? - 1829) vương hiệu đầy đủ *Southaka Souvanna Koumar*, sử nhà Nguyễn gọi là **Chiêu Nội** (昭內), là một vua của Thân vương quốc Phuan (Trấn Ninh), trị vì từ năm 1803 đến năm 1829. Ông là cháu trai của vua Somphou xứ Muang Phuan.

## Xem thêm
* Anouvong (A Nỗ)
* Khởi nghĩa Anouvong
* Tạ Quang Cự
* Kiểu Huống (Chiêu Huống)
* Khâm Quyết

## Tham khảo

* Grant Evans (2002) *A Short History of Laos: The Land in Between*, Allen & Unwin, ISBN 1 86448 997 9.
## Liên kết ngoài
Xaysethathirath II

**Xaysethathirath II**, **Setthathirath II**, **Xai Ong Ve** hay **Sai Ong Hue** (? - 1730), danh xưng hoàng gia là *Somdetch Brhat Chao Maha Sri Jaya Setha Adiraja Darmikaraja Chandrapuri Sri Sadhana Kanayudha*, là vua cuối cùng của Lan Xang, trị vì từ năm 1698 đến năm 1706, và vua khai quốc của Vương quốc Viêng Chăn, trị vì từ năm 1707 đến năm 1730.

Sử liệu Việt *Đại Việt sử ký tục biên* thì ghi tên tiếng Việt của ông là **Triều Phúc** (朝福), và thời gian bắt đầu trị vì Lan Xang là *từ năm 1700* 

Ông là con trai vua Somphou, cháu trai vua *[[Upanyuvarath II]]* Tone Kham.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Hoàng gia Viêng Chăn (trang tiếng Anh).
TON 618

**TON 618** là một chuẩn tinh vô tuyến cách rất xa và rất sáng, có vị trí biểu kiến thuộc chòm sao Lạp Khuyển của thiên cầu Bắc. Các bằng chứng khoa học cho thấy TON 618 có lẽ chứa đựng một lỗ đen có khối lượng lớn nhất vũ trụ khả kiến, xấp xỉ 66 tỷ lần Khối lượng Mặt Trời.


## Lịch sử quan sát
Trước năm 1963, các chuẩn tinh vẫn chưa được công nhận nên việc quan sát thấy TON 618 vào năm 1957 chỉ được giả định như là một thiên thể chưa được biết đến khi đang khảo sát các sao xanh nhạt (sao lùn trắng) nằm cách xa mặt phẳng Ngân Hà. Trên các bức ảnh chụp bằng kính viễn vọng Schmidt đường kính 0,7 mét của Đài thiên văn quốc gia Tonantzintla ở Puebla, México, nó xuất hiện chỉ là một vệt tím mờ và được liệt kê số 618 trong danh sách Tonantzintla.

Năm 1970, một cuộc khảo sát vô tuyến tại Bologna đã phát hiện ra sóng vô tuyến từ TON 618, chỉ ra rằng đó là một chuẩn tinh. Marie-Helene Ulrich sau đó thu được quang phổ của TON 618 tại Đài thiên văn McDonald cho thấy các vạch quang phổ điển hình của một chuẩn tinh. Từ sự dịch chuyển đỏ của các vạch, Ulrich suy luận rằng TON 618 ở rất xa, và do đó là một trong những chuẩn tinh sáng nhất đã biết đến.

## [[Lỗ đen siêu khối lượng]]
Các quan sát cho thấy TON 618 là một chuẩn tinh với đĩa bồi tụ gồm các dòng khí nóng quay nhanh quanh một lỗ đen khổng lồ nằm ở trung tâm một thiên hà. Tập hợp các sao của thiên hà này không thể quan sát thấy từ Trái Đất vì chuẩn tinh này quá lớn. Ánh sáng bắt nguồn từ chuẩn tinh này được ước tính là 10,4 tỷ năm tuổi trước khi đến với Trái Đất. TON 618 có cấp sao tuyệt đối -30,7, tỏa sáng với độ sáng bằng 4×1040 watt, nghĩa là gấp 140 nghìn tỷ lần Mặt Trời, khiến nó trở thành một trong những thiên thể sáng nhất vũ trụ.

TON 618 có phổ chứa các bức xạ rộng hơn nhiều so với đĩa bồi tụ quanh nó, cho thấy rằng các dòng khí đang chuyển động rất nhanh với vận tốc khoảng 7.000&nbsp;km/s. Điều đó chứng tỏ lỗ đen trung tâm có một sức hấp dẫn cực mạnh.

Kích thước của TON 618 có thể suy đoán thông qua độ sáng của chuẩn tinh. Từ kích thước này và tốc độ quay, các phép tính cho thấy khối lượng của lỗ đen trung tâm vào khoảng 66 tỷ lần khối lượng Mặt Trời. Với khối lượng này, TON 618 thuộc về một phân lớp mới của các lỗ đen siêu khối lượng. Bán kính Schwarzschild tương ứng với khối lượng này có kích thước cỡ 1.300 AU (Đơn vị thiên văn) - AU là khoảng cách trung bình của Trái Đất và Mặt Trời, xấp xỉ 150 triệu km.

## Xem thêm
* Danh sách lỗ đen lớn nhất
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*  Harry Evett Xuất bản 15 thg 9, 2017
* [./Https://www.youtube.com/watch%3Fv%3DhoWWcYEW0fs https://www.youtube.com/watch?v=hoWWcYEW0fs] trên YouTube
Nang Keo Phimpha

**Nang Keo Phimpha** () (1343–1438), nghĩa đen "*Người đàn bà tàn nhẫn*",,  là nữ hoàng của Vương quốc Lan Xang (phần lớn Lào ngày nay), lên ngôi năm 1438, lấy hiệu là *Samdach Brhat-Anya Sadu Chao Nying Kaeva Bhima Fa Mahadevi*(). Bà còn được biết đến với danh hiệu Maha Devi là nữ hoàng duy nhất trong lịch sử Vương quốc Lan Xang.  Dựa vào một số nguồn biên niên sử, Nang Keo Phimpha đã đăng quang và cai trị với khoảng thời gian ngắn ngủi vỏn vẹn chỉ trong vài tháng, trước khi bà bị phế vị và bị giết ở tuổi thứ 95.  Triều đại ngắn ngủi của bà còn được xem là đỉnh điểm của mưu đồ 10 năm khống chế ngai vàng, biến hàng loạt các vị quân chủ xứ triệu voi thành bù nhìn dưới sự nhiếp chính của mình.
## Triều đình chia bè phái và sự kế vị ngai vàng của bảy vị vua Lan Xang
Bắt đầu từ sau cái chết của vị vua trẻ Lan Kham Deng, mà theo nhiều nguồn sử khác nhau thì là con trai ruột(?), hoặc cháu trai(?), cháu nội của bà (?), giai đoạn 1428-1438, Vương quốc Lan Xang được đánh dấu bằng các cuộc khủng hoảng liên tiếp kéo dài tạo ra bởi sự đấu đá, kình địch của các bè phái quần thần trong triều đình. Trong khoảng thời gian này, với sự can chính của Nang Keo Phimpha, bản quốc liên tục chứng kiến cái chết của bảy vị vua kế vị liên tiếp: 
* Phommathat (1428-1429) bị ám sát sau 10 tháng tại vị.
* Yukhon (1429-1430) bị ám sát sau 8 tháng tại vị.
* Khon Kham (1430-1432) bị ám sát sau 18 tháng tại vị.
* Kham Tam Sa (1432) bị ám sát sau 5 tháng tại vị.
* Lue Sai (1432-1433) bị ám sau 6 tháng tại vị.
* Khai Bua Ban (1433-1436) bị ám sát sau 3 năm tại vị.
* Kham Keut (1436-1438) bị đầu độc (?) sau 2 năm tại vị.
Hiện không rõ có tổng cộng bao nhiêu bè phái chính trị đã từng tồn tại vào thời điểm lúc đó. Trong đó, có một đảng phái bao gồm các giai cấp quý tộc cũ của Muang Sua, từng chống đối lại vua Fa Ngum khi ông củng cố quyền cai trị của mình năm 1354 và thành lập nên Vương quốc Lan Xang thông qua các cuộc chinh phạt bằng quân sự. Một phái khác bao gồm những người gốc Lào và Khmer đã từng ủng hộ Fa Ngum khi ông thực hiện các cuộc xâm lược. Những người gốc Ayutthaya và  Lan Na (một phần Thái Lan ngày nay) có ảnh hưởng cũng đã lập nên bè phái riêng cho họ trong hệ thống chính trị Lan Xang xưa.
## Lên ngôi và phế truất
Năm 1438, Nang Keo Phimpha lên ngôi nữ hoàng cai trị Lan Xang sau cái chết bí ẩn của vua Kham Keut. Tuy nhiên, tại vị không lâu thì sau đó bà bị phế truất và bị giết ở tuổi thứ 95, thời đại của bà kết thúc với 5 tháng đương vị. Kể từ sau khi bà bị phế và giết, Lan Xang bước vào thời kỳ cai trị của hội đồng nhiếp chính mà không có sự can thiệp bởi bất cứ vị vua nào, dù tồn tại ở thế chế quân chủ nhưng mãi đến nhiều năm sau khi vua Chakkaphat Phaen Phaeo lên ngôi thì Lan Xang mới bắt đầu lại thời kỳ cai trị bởi quân vương chính thống.

## Tham khảo

* Hoàng gia Lan Xang (trang tiếng Anh).
Nhà thờ chính tòa Petronio Basilica

**Nhà thờ chính tòa San Petronio** là nhà thờ chính của Bologna, Emilia Romagna, miền bắc nước Ý. Nhà thờ chiếm nổi bật ở Piazza Maggiore. Đây là nhà thờ lớn thứ mười trên thế giới theo thể tích, dài 132 mét và rộng 66 mét, trong khi hầm đạt đến 45 mét bên trong và 51 mét ở mặt tiền. Với thể tích 258.000 m³, nó là nhà thờ lớn nhất (Gothic hoặc khác) được xây bằng gạch trên thế giới.

Trong nhà thờ này có bức bích họa cuối Gothic ở nhà thờ chính tòa San Petronio, mô tả tiên tri Mohammed bị tra tấn dưới địa ngục. Bức họa được vẽ bởi họa sĩ Giovanni da Modena vẽ vào thế kỷ 15. Nội dung bức tranh mô tả nhà tiên tri Mohammed bị tra tấn ở địa ngục và bị một con quỷ nuốt chửng. Bức tranh này khiến những người theo đạo Hồi giáo chính thống tức giận. Năm 2002, năm người được cho là đã có liên hệ với Al Qaeda và đang lên kế hoạch nổ tung tòa nhà, đã bị bắt. Một lần nữa vào năm 2006, kế hoạch của khủng bố Hồi giáo để phá hủy Thánh đường bị cản trở bởi cảnh sát Ý. Những kẻ khủng bố tuyên bố rằng một bích họa thế kỷ 15 trong nhà thờ đã xúc phạm Hồi giáo.

Nhà thờ được dành riêng cho các vị thánh bảo trợ của thành phố, Thánh Petronius, là giám mục của Bologna trong thế kỷ thứ năm. 
Nhà thờ San Petronio được khởi công từ năm 1390. Để nhường chỗ cho nó, một số tòa nhà trong quảng trường đã bị đập đi, gồm ít nhất 8 tháp chuông và nhà thờ nhỏ khác.
Việc xây dựng diễn ra trong nhiều thế kỷ. Đến thế kỷ 16, thành phố quyết định rằng nhà thờ cần lớn hơn nữa để thể hiện sự giàu có, tầm quan trọng ngày càng tăng của Bologna với đất nước.
Việc xây dựng là một dự án chung của Bologna, không phải của các giám mục: tài sản là một biểu tượng của quyền lực xã mà không được chuyển từ thành phố này đến giáo phận cho đến năm 1929; nhà thờ cuối cùng đã được thánh hiến vào năm 1954. Nó đã được chỗ ngồi của các di tích của thánh bảo trợ của Bologna chỉ từ năm 2000; cho đến lúc đó chúng được bảo tồn tại nhà thờ Santo Stefano của Bologna.

Nhà thờ có mặt tiền chưa hoàn thiện, với nửa trên xây gạch cũ kỹ còn nửa dưới ốp đá cẩm thạch nổi bật. Trên phần ốp đá có các tác phẩm điêu khắc gợi nhớ tới nhiều điển tích trong Kinh thánh.
Trong nhà thờ này có đường kinh tuyến trong nhà dài nhất thế giới, 66,8 m. Đường kinh tuyến này được đặt vào năm 1656, tác giả là nhà thiên văn học người ý Gian Domenico Cassini.
## Tham khảo
Chaophraya Aphaiphubet (Baen)

**Chaophraya Aphaiphubet (Baen)** (  ,  ,? &ndash; 1811), còn được gọi là **Chaofa Talaha (Baen)** (  ,  ) hoặc **Chau Hua Pen** (  ), là một vị quan người Campuchia, sau này là một thống đốc trong triều đình Xiêm. Ông được biết đến trong bối cảnh tiếng Việt là **Chiêu Chùy Biện** (昭錘卞).

Baen vốn là một quý tộc Khmer với danh hiệu **Oknya Yomreach** (  hoặc *Phraya Yommarat*  trong tiếng Thái). Năm 1782, Baen và Oknya Kalahom (Suos) (  ) bắt được vị quan nhiếp chính thân Việt Nam là Tể tướng Talaha (Mu) và xử tử ông ta. Ngay sau đó Baen đã xảy ra xung đột với đồng minh của mình, Suos. Baen ám sát Suos. Biết Suos bị giết, phiến quân Chăm tấn công Phnom Penh, buộc Baen, vua Ang Eng và Oknya Kalahom (Pok) chạy trốn đến Battambang rồi qua Xiêm. Vua Xiêm là Rama I bắt Ang Eng mang về Bangkok. Trong thời gian vua vắng mặt, Baen làm nhiếp chính và làm việc cho Xiêm, và được thăng chức thành **Chaophraya Aphaiphubet**.

Năm 1785, vua Rama I phái quân Xiêm tấn công Gia Định, Baen tuyển 5000 lính Campuchia để hỗ trợ quân Xiêm. Sau đó, ông ta nảy sinh mâu thuẫn với vị chúa Nguyễn đang lưu vong ở Xiêm là Nguyễn Ánh (còn gọi là Chao Anam Kok, Chiêu Nam Cốc trong tiếng Thái). Baen bị Nguyễn Ánh tố cáo vào năm 1790.

Ang Eng được phép trở lại Oudong vào năm 1794. Nhưng triều đình Campuchia đã chia thành hai phe, một phe ủng hộ Ang Eng, phe kia ủng hộ Baen. Để ngăn Campuchia khỏi hỗn loạn, Rama I đã ra lệnh cho Baen rời khỏi Oudong. Battambang và Xiêm Riệp được tách ra khỏi Campuchia. Baen được bổ nhiệm làm *chao muang* (thống đốc, chiêu mường) của hai tỉnh này dưới sự thống trị của Xiêm. Ông mất năm 1811.

Baen cũng là người sáng lập Dòng họ Abhaiwongse.

## Gia đình

* Con trai: 
** Phraya Aphaiphubet (Ros): thống đốc thứ 3 của Battambang 
** Phra Ang Kaew (Ma): quan chức của triều đình Campuchia 
** Phra Narintharaborirak (Um): quan chức của Battambang 
** Phra Yokrabat (Dom): quan chức của Battambang 
** Luông Muang (Maw): quan chức của Battambang 
** Luông Sachakhom: quan chức của *Muang* Tanod, thị trấn trực thuộc Battambang 
** Kong 
** Ket 
* Con gái: 
** *Mom* Yu: kết hôn với một thành viên của hoàng gia Xiêm 
** *Naek* Thep: thê thiếp của Ang Chan II; cũng là mẹ của công chúa Ang Bean (chị gái cùng cha khác mẹ với Ang Mey). 
** Mee 
** Pok 
** Paen 
** Nuam 
** Mied 
** Kaew

## Xem thêm

* Campuchia tranh chấp biên giới Thái Lan

## Tài liệu tham khảo
Uparaja

**Uparaja**, hay **phó vương**, **[[Nhị vương (Xiêm)|đệ nhị vương]]** ( - ;  - *Ouparach*;  - ;  - *Oupahat*), là một tước hiệu người kế vị trên danh nghĩa (heir presumptive) của vua ở Myanmar, Campuchia, Lào, Thái Lan và Chăm Pa.

## Xem thêm
* Nhị vương (Xiêm)
* Tam vương (Xiêm)
* Thái tử

## Tham khảo
Chung kết Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2018

Trận **chung kết giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2018** là trận đấu cuối cùng của Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2018, giải đấu bóng đá hàng đầu của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 12 được tổ chức bởi Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á (AFF).

Trận chung kết được diễn ra theo thể thức hai lượt đi và về giữa hai đội Malaysia và Việt Nam. Trận lượt đi được tổ chức bởi Malaysia tại sân vận động Quốc gia Bukit Jalil ở Kuala Lumpur vào ngày 11 tháng 12 năm 2018, trong khi trận lượt về được tổ chức bởi Việt Nam tại sân vận động Quốc gia Mỹ Đình ở Hà Nội vào ngày 15 tháng 12 năm 2018.

## Bối cảnh
Dựa trên những thành tích trước đây, Malaysia đã từng vào trận chung kết Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 3 lần (1996, 2010 và 2014) trong khi Việt Nam đã từng vào trận chung kết Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2 lần (1998 và 2008). Lần cuối hai bên gặp nhau là vào ngày 16 tháng 11 năm 2018 ở vòng bảng của Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2018 cách đây không lâu. Dựa trên bảng xếp hạng mới nhất được công bố bởi bảng xếp hạng thế giới FIFA vào ngày 29 tháng 11 năm 2018, Malaysia được xếp hạng 167, trong khi Việt Nam được xếp hạng 100. Cả hai đội đã từng giành được chức vô địch đầu tiên của họ tại giải đấu, với Việt Nam vô địch vào năm 2008 và Malaysia vào năm 2010.

## Đường đến trận chung kết

Cả Malaysia và Việt Nam đều được xếp vào bảng A của Giải vô địch bóng đá Đông Nam Á 2018. Sau khi thắng ba và hòa một ở các trận đấu bảng, Việt Nam kết thúc ở vị trí nhất bảng. Malaysia kết thúc ở vị trí nhì bảng để tiến vào vòng đấu loại trực tiếp của giải đấu. Trận thắng đầu tiên của Việt Nam là trước Lào với tỷ số 3–0. Kể từ đó, họ tiếp tục hành trình bằng cách đánh bại Malaysia 2–0 và hòa 0–0 với Myanmar trước khi đánh bại Campuchia 3–0. Việt Nam tiến vào vòng bán kết để đối mặt với đội nhì bảng B là Philippines. Ở trận lượt đi tại Bacolod, Việt Nam thắng 2–1 trước khi giành chiến thắng ở trận lượt về tại Hà Nội cũng với tỷ số 2–1 cùng pha solo đẳng cấp chuộc lại cú lừa cả Đông Nam Á ở trận lượt đi của tiền đạo Công Phượng để quyết định thắng lợi và lọt vào chung kết với tổng tỷ số 4–2. Malaysia thắng trận đầu tiên của họ trước Campuchia với tỷ số 1–0 trước khi đánh bại Lào 3–1 mặc dù thua Việt Nam 0–2, họ lọt vào vòng bán kết sau khi đánh bại Myanmar 3–0. Ở vòng bán kết, Malaysia đối mặt với đội nhất bảng B và cũng là đương kim vô địch của giải đấu là Thái Lan. Ở trận lượt đi tại Kuala Lumpur, họ hòa 0–0 trước khi đội tuyển Thái Lan có quả đá phạt đền vọt xà ngang trong những giây cuối cùng mang lại kết quả hòa 2–2 ở trận lượt về tại Băng Cốc để kết thúc trận đấu với tổng tỷ số 2–2, lọt vào chung kết nhờ luật bàn thắng sân khách.

*Ghi chú: Trong tất cả các kết quả dưới đây, tỷ số của đội lọt vào chung kết được đưa ra trước (H: sân nhà; A: sân khách).*

## Các trận đấu
### Lượt đi
#### Chi tiết





### Lượt về
#### Chi tiết





*[[Đội tuyển bóng đá quốc gia Việt Nam|Việt Nam]] thắng với tổng tỷ số 3–2.*

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* AFF Suzuki Cup 2018  – Trang web chính thức
Krom Luang Thepharirak

**Chaofa Kromluang Thepharirak** (, 1759&ndash;1805) là một hoàng tử Xiêm La (Thái Lan). Ông là một cháu trai của vua Rama I. Ông được sử Việt gọi là **Chiêu Tăng** (昭曾).

## Xem thêm
*Trận Rạch Gầm – Xoài Mút

## Tham khảo
Nhị vương (Xiêm)

**Nhị vương** (), **đệ nhị vương** ( *Krom Phra Ratcha Wang Bowon Sathan Mongkol*) hay **[[Tiền cung]]** ( *Wang Na*), là uparaja của Xiêm.

## Danh sách Nhị vương Xiêm
### vương quốc Ayutthaya
*Ramesuan (1438–1448)
*Chetta (1485–1491)
*Chairacha (1485–1491)
*Chan (1548, 42 ngày)
*Ramesuan (1548–1563)
*Mahin (1564–1568)
*Naresuan (1571–1590)
*Ekathotsarot (1605–1610)
*Sutat (1605–1610)
*Si Sorarak (1620, 10 ngày)
*Narai (1656, 2 tháng và 17 ngày)
*Sorasak (1688–1703)
*Phet (1703–1708)
*Phon (1708–1732)
*Maha Senaphithak (1732–1746)
*Phonphinit (1757–1758)

### vương triều Thonburi
*Inthraphithak (1767–1782)

### vương quốc Rattanakosin
*Maha Sura Singhanat (Sô Si, 1782–1803)
*Isarasundhorn (Chiêu Lục Thư, 1806–1809)
*Maha Senanurak (Oan Na, Chiêu Oan Na, 1809–1817)
*Maha Sakdiphonlasep (Miễn Phun La Thiệp, 1824–1832)
*Pinklao (Ô Thiệt, Ô Thiệt vương, 1851–1865)
*Vichaichan (1868–1885)

## Xem thêm
* Hoàng thái tử Thái Lan (Crown Prince of Thailand)
* Tam vương (Xiêm)

## Tham khảo
Le Secret (album)

***Le Secret*** (tạm dịch từ tiếng Pháp: *Điều bí mật*) là album được phát hành vào năm 2013 bởi nữ ca sĩ người Bỉ-Canada Lara Fabian. Album được phát hành vào ngày 15 tháng 4 năm 2013 tại một số quốc gia châu Âu và vào ngày 24 tháng 9 năm 2013 tại Quebec. Được sản xuất bởi hãng đĩa 9 Productions, album được phân phối bởi Warner Music France sau khi Fabian rời hãng phát hành đĩa trước đó của cô, Universal France để thúc đẩy việc phát hành tại Pháp.

Trong *Le Secret*, Fabian tiếp tục hợp tác với nữ ca sĩ kiêm sáng tác nhạc người Mỹ Janey Clewer. Trước đó, hai người từng hợp tác trong một số ca khúc của Fabian như "Je t'appartiens" trong album *[[Pure (album của Lara Fabian)|Pure]]* và "Bambina" trong album *[[Nue (album)|Nue]]*.

*Le Secret* đạt được thành công lớn về mặt thương mại, khi bán ra 18.768 bản trong tuần đầu phát hành tại Pháp và ra mắt ở vị trí quán quân trên bảng xếp hạng album của SNEP. Trong tuần thứ hai, album rơi xuống vị trí thứ 11 với doanh số đạt 6.500 bản. Tính đến tháng 11 năm 2013, album đã bán ra hơn 67.000 bản.

*Le Secret* phát hành tổng cộng 3 đĩa đơn. Đĩa đơn mở đường cho album, "Deux «Ils» Deux «Elles»", là một bài hát có nội dung ủng hộ hôn nhân đồng giới, tương tự như ca khúc "La Différence" mà Fabian phát hành 16 năm trước. Hai đĩa đơn sau đó là "Danse" và bản phối lại của bài hát "La vie est là". Chuyến lưu diễn quảng bá cho album dự định kéo dài trong 150 ngày, tuy nhiên phải hủy bỏ do Fabian gặp phải các sự cố gây mất thính lực.

## Quảng bá
### Các đĩa đơn và sản phẩm đặc biệt
Tháng 12 năm 2012, Fabian phát hành đĩa đơn "Deux «Ils» Deux «Elles»" để mở đường cho album, sau khi biểu diễn trực tiếp ca khúc này trong một buổi hòa nhạc để ủng hộ hôn nhân đồng giới. Video âm nhạc cho bài hát ra mắt vào ngày 4 tháng 4 năm 2013 trên kênh YouTube chính thức của nữ ca sĩ. Tháng 10 năm 2013, đĩa đơn thứ hai "Danse" được phát hành cùng với video âm nhạc. Ngoài ra, vào ngày 28 tháng 10, một phiên bản Collector's Edition của *Le Secret* gồm một đĩa DVD cũng được phát hành. Cuối tháng 1 năm 2014, Fabian phát hành đĩa đơn thứ ba, "La vie est là", với một phiên bản phối lại hoàn toàn mới của bài hát.

### Lưu diễn
Chuyến lưu diễn quảng bá cho album bắt đầu từ ngày 18 tháng 10, dự định kéo dài 150 ngày với các điểm dừng chân tại Pháp, Canada, Nga, Bỉ, Thụy Sĩ, Đức và Phần Lan.

Sau khi kết thúc 23 buổi diễn đầu tiên, ngày 19 tháng 1 năm 2014, Fabian thông báo trên trang Facebook chính thức rằng sẽ hủy toàn bộ phần còn lại của chuyến lưu diễn do vấn đề về thính giác. Vào đầu tháng 11 năm 2013, nữ ca sĩ cho biết một sự cố âm thanh xảy ra trong phòng thu vào tháng 5 năm 2013 đã khiến cho nữ ca sĩ bị ngã ngay tại chỗ. Sau đó, nữ ca sĩ nhận được sự điều trị tích cực, tuy nhiên cô đã đột ngột bị mất thính lực trong một buổi diễn vào tháng 10 năm 2013, giai đoạn đầu của chuyến lưu diễn. Điều này dẫn đến việc Fabian phải dành toàn bộ thời gian để điều trị và cải thiện tình trạng thính lực trước khi trở lại sân khấu.

## Danh sách bài hát
Tất cả bài hát được sản xuất bởi Manu Pitois.

## Xếp hạng và chứng nhận

### Xếp hạng tuần

### Xếp hạng cuối năm

### Chứng nhận doanh số

|-

|-

## Tham khảo
Tam vương (Xiêm)

**Tam vương** (), **đệ tam vương** ( *Krom Phra Ratcha Wang Bowon Sathan Phimuk*) hay **chúa [[Hậu cung (Xiêm)|Hậu cung]]** ( *Krom Phra Ratcha Wang Lang*), là người kế vị trên danh nghĩa (heir presumptive) của Nhị vương, Xiêm.

## Danh sách Tam vương Xiêm
### Vương quốc Ayutthaya
*Chopkhotchaprasit (1688–?)
*Borommakot (1703–1708)

### Vương quốc Rattanakosin
*Anurak Devesh (Ma Lặc), 1782–1806)

## Xem thêm
* Hoàng thái tử Thái Lan (Crown Prince of Thailand)
* Nhị vương (Xiêm)

## Tham khảo
Thủy triều Trái Đất

**Thủy triều Trái Đất** (Tên tiếng Anh: Earth tide, solid Earth tide, crustal tide, body tide, bodily tide, land tide) là sự dịch chuyển bề mặt đất rắn do lực hấp dẫn của Mặt Trăng và Mặt Trời gây ra. Thành phần chính của nó có biên độ ở cấp mét và kéo dài trong chu kỳ khoảng 12 giờ và lâu hơn. Các thành phần lớn nhất của triều Trái Đất là bán nhật triều, nhưng cũng có những sự đóng góp quan trọng khác của nhật triều, bán niên triều và triều hai tuần một lần. Mặc dù lực hấp dẫn gây ra triều Trái Đất và thủy triều đại dương là như nhau, nhưng các phản ứng thì hoàn toàn khác nhau.

## Lực sinh triều

Phần lớn của lực sinh triều là từ Mặt Trăng nhưng lực sinh triều từ Mặt Trời cũng giữ vị trí quan trọng. Các hình ảnh dưới đây cho thấy lực sinh triều mặt trăng khi Mặt Trăng xuất hiện ngay trên 30° vĩ bắc (hoặc 30° vĩ nam). Mô hình này cố định với vùng màu đỏ hướng thẳng về phía (hoặc hướng thẳng ra xa) Mặt Trăng. Màu đỏ cho biết là kéo lên, màu xanh là kéo xuống. Ví dụ, nếu Mặt Trăng ở ngay trên 90° kinh tây (hoặc 90° kinh đông), các khu vực màu đỏ có tâm nằm ở phía tây bán cầu bắc, ở phía trên mé bên phải. Ví dụ, nếu Mặt Trăng ở ngay trên 90° kinh tây (90° kinh đông), tâm của các vùng màu đỏ là 30° vĩ bắc, 90° kinh tây và 30° vĩ nam, 90° kinh đông và tâm điểm của dải màu xanh lam cách xa đều nhau từ những điểm đó. Tại vĩ độ 30°, một đỉnh cao mạnh xảy ra một lần mỗi ngày mặt trăng, tạo ra một lực lớn mỗi ngày tại vĩ độ đó. Dọc theo đường xích đạo hai đỉnh (và hai đáy) có kích thước bằng nhau, tạo ra lực bán nhật triều tại đó.

## Triều đất liền

## Thành phần triều
Các thành phần chính tạo nên triều Trái Đất. Số liệu thực tế và liệt kê có thể chênh lệch.

## Liên kết ngoài
*McCully, James Greig, *Beyond the Moon, A Conversational, Common Sense Guide to Understanding the Tides*, World Scientific Publishing Co, Singapore, 2006.
*Paul Melchior, *Earth Tides*, Pergamon Press, Oxford, 1983.
*Wylie, Francis E, *Tides and the Pull of the Moon*, The Stephen Greene Press, Brattleboro, Vermont, 1979.

## Tham khảo
ExoMars Trace Gas Orbiter

**ExoMars Trace Gas Orbiter** (TGO hoặc ExoMars Orbiter) là một dự án hợp tác giữa Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) và Roscosmos đã gửi một tàu vũ trụ quỹ đạo nghiên cứu khí quyển và tàu hạ cánh Schiaparelli đến sao Hỏa vào năm 2016 như một phần của chương trình ExoMars do Cơ quan Vũ trụ châu Âu lãnh đạo thực hiện.

The Trace Gas Orbiter đã đẩy tàu hạ cánh Schiaparelli xuống bề mặt vào ngày 16 tháng 10 năm 2016, nhưng tàu này bị rơi vỡ trên bề mặt sao Hỏa.

Tàu quỹ đạo bắt đầu giảm tốc tháng 3 năm 2017 để giảm chu kỳ quỹ đạo ban đầu của nó xuống 200 x 98.000&nbsp;km (120 x 60,890 dặm). kết thúc vào ngày 20 tháng 2 năm 2018 khi một lần giảm tốc cuối cùng đưa tàu vào trong một quỹ đạo 200 x 1.050&nbsp;km (120 x 650&nbsp;mi). Các lần khởi động tên lửa giảm tốc thêm được thực hiện mỗi vài ngày đã điều chỉnh quỹ đạo thành hình tròn "khoa học" với bán kính 400&nbsp;km (250 dặm) vào ngày 9 tháng 4 năm 2018.

Mục tiêu chính của dự án là để hiểu rõ hơn về mêtan và các loại khí khác có trong bầu khí quyển sao Hỏa có thể là bằng chứng cho hoạt động sinh học có thể đã xảy ra. Chương trình này sẽ được tiếp tục với Nền tảng Khoa học Bề mặt (Surface Science Platform) và tàu tự hành ExoMars vào năm 2020, [12] mà sẽ tìm kiếm các phân tử sinh học và chữ ký sinh học; TGO sẽ hoạt động như một liên kết truyền thông cho xe tự hành ExoMars 2020 và Surface Science Platform, mục đích cung cấp thông tin liên lạc với Trái Đất cho các tàu thăm dò bề mặt sao Hỏa khác.

## Tham khảo
Sân vận động Cleveland Browns

**Sân vận động Cleveland Browns** () là một sân vận động đa năng nằm ở Cleveland, Ohio, Hoa Kỳ, chủ yếu được sử dụng cho bóng bầu dục Mỹ. Đây là sân nhà của Cleveland Browns của National Football League (NFL), và là địa điểm tổ chức các sự kiện khác như bóng bầu dục đại học và trung học, bóng đá và buổi hòa nhạc. Sân được khánh thành vào năm 1999 với tên gọi **Sân vận động Cleveland Browns** và đã được cải tạo trong hai giai đoạn vào đầu năm 2014 và 2015. Sức chứa ban đầu được liệt kê là 73.200 người, nhưng sau giai đoạn đầu tiên của dự án cải tạo vào năm 2014, sức chứa hiện tại là 67.431 chỗ ngồi. Sân vận động tọa lạc trên khu đất rộng  giữa Hồ Erie và Cleveland Memorial Shoreway ở khu vực North Coast Harbor của trung tâm thành phố Cleveland, tiếp giáp với Trung tâm Khoa học Great Lakes và Đại sảnh Danh vọng Rock and Roll. Sân vận động Cleveland từng nằm trên địa điểm này từ năm 1931 đến năm 1996.

## Xem thêm
* Niên đại của các sân nhà cho các đội National Football League hiện tại
* Danh sách sân vận động bóng bầu dục Mỹ theo sức chứa
* Danh sách sân vận động tại Hoa Kỳ theo sức chứa
* Danh sách sân vận động tại Bắc Mỹ theo sức chứa

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
*FirstEnergy Stadium tại StadiumDB.com
Việt Khuê

**Nguyễn Hữu Việt Khuê** (sinh ngày 11 tháng 3 năm 1984) là nam biên tập viên, MC và bình luận viên bóng đá người Việt Nam.

## Tiểu sử
Việt Khuê sinh ngày 11 tháng 3 năm 1984 tại Hà Nội. Anh là con trai của nhà toán học Nguyễn Hữu Việt Hưng. Anh từng tốt nghiệp thủ khoa trường Đại học Khoa học Tự nhiên Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2006 và cũng là thủ khoa đại học toàn quốc năm 2006.

## Sự nghiệp
Việt Khuê từng theo học tại trường Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội, trước đó anh là cựu học sinh tiêu biểu của Trường Trung học phổ thông chuyên Hà Nội - Amsterdam. Ban đầu, anh muốn làm nhà khoa học như bố nhưng không lâu sau khi vừa tham gia chương trình Người hâm mộ cùng bình luận World Cup 2006, anh bỗng nhận ra mình đam mê truyền hình và quyết định theo đuổi nó.

Việt Khuê làm việc tại Đài Truyền hình Việt Nam, anh từng dẫn dắt cho nhiều bản tin thể thao, trong đó có thể kể đến như *360 độ thể thao, Thể thao 24/7, Nhịp đập 360 độ thể thao* và tham gia bình luận trực tiếp các sự kiện thể thao lớn như: Ngoại hạng Anh, Bundesliga, UEFA Champions League, World Cup, Asiad, Seagames, Euro và AFF Cup.

Trong khoảng thời gian từ năm 2007-2013 và 2015, anh phụ dẫn dắt chương trình *[[Đường lên đỉnh Olympia]]* từ năm thứ 8, năm thứ 10 đến năm thứ 13. Và chỉ trong Olympia năm thứ 9, anh chuyển sang dẫn dắt chương trình chính. Riêng năm thứ 15, anh đã bất ngờ trở lại dẫn dắt chương trình đặc biệt Gala kỉ niệm 15 năm lên sóng của *Đường lên đỉnh Olympia* cùng với MC Ngọc Huy.

Hiện anh đã lập gia đình và có hai con sinh đôi, một trai, một gái.

## Chương trình truyền hình đã tham gia

### Dẫn chương trình

* *[[Đường lên đỉnh Olympia]]* (năm thứ 8, năm thứ 9, năm thứ 10, năm thứ 11, năm thứ 12, năm thứ 13, Gala kỷ niệm 15 năm): Dẫn chương trình
* Đường lên đỉnh Olympia (năm thứ 8, năm thứ 9, năm thứ 10, năm thứ 11): Dẫn chương trình tại các điểm cầu
* *Siêu sao giải ngoại hạng* (2014 - 2016)
* *360 độ thể thao* 
* Sân cỏ Bundesliga (2020 - 2021) - VTV5, VTV6
* *[[Bữa trưa vui vẻ]]* (2014 - 2015)
* *Café sáng với [[VTV3]]* (2017 - Đầu 2018)
* *Bóng đá là số 1* - VTV3
* *Cận cảnh thể thao*
* *Giờ vàng thể thao*

### Người chơi - Khách mời
* *[[Ai là triệu phú]]* (1/1/2008)
* *[[Trò chơi âm nhạc]]* (1/10/2014)
* Gặp gỡ VTV 2014 (31/12/2014)
* Robocon Việt Nam (Bình luận viên từ 2015)
* Cuộc sống tươi đẹp (13/8/2022)

## Ghi chú

## Liên kết ngoài
Pseudochromis colei

***Pseudochromis colei***, thường được gọi là **cá đạm bì đuôi sọc**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Pseudochromis]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1933.

## Phân bố và môi trường sống
*P. colei* phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, là loài đặc hữu của Philippines, được tìm thấy tại đảo Culion, trải rộng về phía bắc đến phía đông đảo Palawan. *P. colei* được tìm thấy trong những khu vực có nhiều rạn san hô, đặc biệt là xung quanh những mỏm đá ngầm mọc đầy san hô mềm, ở độ sâu khoảng 18 – 35 m.

*P. colei* được biết đến qua một mẫu gốc tại Culion. Tuy nhiên, người ta vẫn không thể biết được màu sắc sống của loài này như thế nào. Gần 70 năm sau đó, *P. colei* được mô tả lại dựa trên mẫu vật sống thu thập tại Palawan.

## Mô tả
*P. colei* trưởng thành dài khoảng 4&nbsp;cm. Toàn thân của *P. colei* có màu trắng, với một sọc màu nâu đen bắt đầu từ mõm, băng qua mắt, kéo dài lên gần vây lưng tới phần trên của vây đuôi. Sọc đen này có những đường gạch màu vàng ánh như những mũi khâu. Phần bụng có một khoảng màu hồng với những"mũi khâu"màu hồng đậm hơn. *P. colei* có vẻ ngoài khá giống với loài họ hàng *[[Pseudochromis perspicillatus]]*, nhưng *P. perspicillatus* chỉ có duy nhất một dải đen kéo dài từ đỉnh đầu qua suốt vây lưng.

Số gai ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 24; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 14 - 15; Số đốt sống: 26.

Thức ăn của *P. colei* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du nhỏ.

## Chú thích
Pseudochromis cyanotaenia

***Pseudochromis cyanotaenia***, thường được gọi là **cá đạm bì sọc xanh**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Pseudochromis]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1857.

## Phân bố và môi trường sống
*P. cyanotaenia* khá phổ biến ở khắp vùng biển nhiệt đới phía tây Thái Bình Dương, từ bờ biển phía đông bán đảo Mã Lai trải dài về phía đông tới Kiribati; phía bắc tới Hồng Kông, quần đảo Ryukyu và tỉnh Kagoshima, Nhật Bản; phía nam đến bang Tây Úc. Loài này có mặt ở vùng biển Việt Nam.

*P. cyanotaenia* thường sống xung quanh các rạn san hô hoặc trong những khe nứt của đá ngầm, trong các hồ thủy triều ở độ sâu lên đến 30 m.

## Mô tả
*P. cyanotaenia* trưởng thành dài khoảng 6&nbsp;cm. *P. cyanotaenia* là loài dị hình giới tính. Cá đực có màu xanh tím ngoại trừ phần ngực và bụng có màu vàng; 2 bên đầu có màu vàng và một đường sọc vàng mỏng gần sát vây lưng. Cá mái có màu nâu với vây đuôi màu đỏ viền vàng. *P. cyanotaenia* từng bị nhầm lẫn với loài *[[Pseudochromis tapeinosoma]]*; cá đực của *P. cyanotaenia* và *P. tapeinosoma* có màu sắc được sắp xếp ngược nhau.

*P. cyanotaenia* là một loài có thể thay đổi giới tính và hầu hết cá con đều mang màu sắc của cá mái.

Số gai ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 23 - 27; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 12 - 14; Số vây tia mềm ở vây ngực: 18 - 19; Số vây tia mềm ở vây bụng: 5.

Thức ăn của *P. cyanotaenia* là các loài giáp xác nhỏ. Chúng thường sống theo cặp, đôi khi được nhìn thấy đơn lẻ.

*P. cyanotaenia* thường được đánh bắt để phục vụ cho ngành thương mại cá cảnh.

## Chú thích
WampServer

**WampServer** là một phần mềm phối hợp nền tảng (*[[solution stack]]*) của hệ điều hành Microsoft Windows, được thiết kế bởi Romain Bourd. WampServer bao gồm web chủ Apache, OpenSSL để hỗ trợ SSL, hệ quản trị cơ sở dữ liệu MySQL và chạy bằng ngôn ngữ lập trình PHP.

## Một số solution stack chạy trên nền tảng khác

* FAPP hoặc FAMP: dành cho hệ điều hành FreeBSD
* MAMP: dành cho hệ điều hành MacOS
* LAMP: dành cho hệ điều hành Linux
* SAMP: cho hệ điều hành Solaris
* WIMP
* WISA: dành cho Windows
* XAMPP: dành cho Windows

## Xem thêm

* Solution stack

## Chú thích
Pseudochromis dutoiti

***Pseudochromis dutoiti***, thường được gọi là **cá đạm bì Dutoiti**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Pseudochromis]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1955.

## Phân bố và môi trường sống
*P. dutoiti* phổ biến ở khắp vùng biển phía tây Ấn Độ Dương, được nhìn thấy dọc theo vùng duyên hải Đông Phi, từ Kenya tới tỉnh KwaZulu-Natal, kể cả Madagascar, Seychelles và Comoros. *P. dutoiti* thường sống xung quanh các rạn san hô và những bãi đá ngầm ở độ sâu ít nhất 25 m.

## Mô tả
*P. dutoiti* trưởng thành dài khoảng 9&nbsp;cm. *P. dutoiti* có thân màu nâu cam với một dải màu xanh sáng chạy từ đỉnh đầu, dọc theo vây lưng. Một dải màu xanh khác ngắn hơn nằm dưới mắt, kéo dài từ mõm đến mang. Mang có một đốm tròn. Có 2 dải màu đen viền xanh ở trên và dưới của vây đuôi. Vây lưng và vây hậu môn viền xanh. *P. dutoiti* có hình dáng và màu sắc tương tự loài *[[Pseudochromis aldabraensis]]*. Tuy nhiên, vây đuôi của *P. aldabraensis* lại không có các dải xanh như *P. dutoiti*.

Số gai ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 28 - 33; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 16 - 19; Số vây tia mềm ở vây ngực: 18 - 19.

Thức ăn của *P. dutoiti* là các loài giáp xác nhỏ. Chúng thường sống theo cặp, đôi khi được nhìn thấy đơn lẻ. Đa số những loài trong chi *Pseudochromis* thường rất nhút nhát, nhưng *P. dutoiti* thì không và được nhìn thấy nhiều bởi các thợ lặn.

Trứng được đặt trong những vỏ sò và được cá đực bảo vệ. Sau khoảng 1 tuần thì cá bột chào đời.

*P. dutoiti* thường được đánh bắt để phục vụ cho ngành thương mại cá cảnh. Cũng như những con cá đạm bì khác, *P. dutoiti* rất hung hăng với những loài cá khác.

## Chú thích
Pseudochromis eichleri

***Pseudochromis eichleri***, thường được gọi là **cá đạm bì Eichler**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Pseudochromis]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2012. Tên của loài này, *eichleri*, được đặt theo tên của Dieter Eichler, người đầu tiên chụp được hình ảnh của loài này.

## Phân bố và môi trường sống
*P. eichleri* phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, là loài đặc hữu của Philippines. *P. eichleri* được tìm thấy trong những khu vực có nhiều rạn san hô thấp, hoặc xung quanh những mỏm đá ngầm, ở độ sâu khoảng 40 m trở lại.

*P. eichleri* được mô tả vào năm 2012 cùng với hai loài họ hàng cũng đến từ Philippines và Indonesia, là *[[Pseudochromis ammeri]]* và *[[Pseudochromis colei]]*.

## Mô tả
*P. eichleri* trưởng thành dài khoảng 6 – 7&nbsp;cm. Toàn thân của *P. eichleri* có màu trắng, với một sọc ngang màu nâu đen kéo dài từ sau mắt tới gần cuống đuôi. Ở *P. ammeri*, sọc đen kéo dài tới cả vây đuôi. Phần bụng trở về sau và phần sau của lưng có màu vàng nhạt. Phần lưng trước tới đỉnh đầu có màu xám sẫm. Về cơ bản thì *P. eichleri* có màu sắc gần giống với *P. ammeri*.

Số gai ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 24; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 14; Số vây tia mềm ở vây bụng: 5.

Thức ăn của *P. eichleri* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du nhỏ.

## Chú thích
Pseudochromis moorei

***Pseudochromis moorei***, thường được gọi là **cá đạm bì Moorei**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Pseudochromis]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1931.

## Phân bố và môi trường sống
*P. moorei* phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, được biết đến tại Philippines và Palau, trải dài về phía nam đến Úc. *P. moorei* thường sống xung quanh những khu vực có nhiều rạn san hô, bọt biển hoặc những mỏm đá ngầm có sự sinh sống của huệ biển, ở độ sâu khoảng từ 12 tới 25 m.

## Mô tả
*P. moorei* trưởng thành dài khoảng 12&nbsp;cm và là loài dị hình giới tính. Cá mái chỉ có duy nhất một màu xám với một sọc mảnh màu trắng xanh dưới mắt, thân trên có nhiều chấm đen và sậm màu hơn thân dưới. Hầu hết cá mái của chi *Pseudochromis* đều có màu sắc như vậy. Thân trước của cá đực có màu vàng cam với một đốm đen ở mang, thân trên nhiều chấm nhỏ li ti, thân còn lại có màu xám; cũng có viền sau mắt như cá mái. *P. moorei* được phân biệt với *Pseudochromis steenei* và *Pseudochromis erdmanni* bởi dải viền sau mắt khá mờ.

Số gai ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 25 - 26; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 14.

Thức ăn của *P. moorei* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du nhỏ. Thường sống đơn độc hoặc thành đôi. Cũng như những con cá đạm bì khác, chúng rất hung hăng và có tính lãnh thổ cao.

## Chú thích
Pseudochromis erdmanni

***Pseudochromis erdmanni***, thường được gọi là **cá đạm bì Erdmann**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Pseudochromis]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2011. Tên của loài này, *erdmanni*, được đặt theo tên của Mark Erdmann, thuộc Tổ chức Bảo tồn Quốc tế, người đã thu thập mẫu vật của loài này.

## Phân bố và môi trường sống
*P. erdmanni* phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, là loài đặc hữu của Indonesia. Chúng chỉ được biết đến ở vùng đông bắc nước này: từ Bắc Sulawesi đến tỉnh Papua, và kéo dài về phía nam ít nhất là tới đảo Ambon. *P. erdmanni* được tìm thấy trong những khu vực có nhiều rạn san hô thấp ở độ sâu khoảng 20 – 66 m trở lại, nhưng thường là từ 45 m trở lên.

## Mô tả
*P. erdmanni* trưởng thành dài khoảng 8&nbsp;cm và là loài dị hình giới tính. Cá mái chỉ có duy nhất một màu xám với một sọc mảnh màu trắng xanh dưới mắt, thân trên có nhiều chấm đen và sậm màu hơn thân dưới. Cá đực của *P. erdmanni* khác *[[Pseudochromis steenei]]* ở chỗ thiếu dải màu tối ở vây hậu môn và vây bụng; đối với *[[Pseudochromis moorei]]* thì sọc trắng dưới mắt của *P. erdmanni* rõ hơn. Về màu sắc thì cả ba cá thể trên đều giống nhau: thân trước có màu vàng cam với một đốm đen ở mang, thân trên nhiều chấm nhỏ li ti, còn lại có màu xám.

Số gai ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 25 - 27; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 13 - 14; Số vây tia mềm ở vây ngực: 17 - 19; Số vây tia mềm ở vây đuôi: 27 - 28.

Thức ăn của *P. erdmanni* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du nhỏ. Thường sống đơn độc hoặc thành đôi.

## Tham khảo
Anthony C. Gill  & Gerald R. Allen (2011), ''Pseudochromis erdmanni'', a new species of dottyback with medially placed palatine teeth from Indonesia (Teleostei: Perciformes: Pseudochromidae), *Zootaxa* **2924**: 57–62

## Chú thích
David Saint-Jacques

**David Saint-Jacques** sinh ngày 6 tháng 1 năm 1970 tại Québec, Canada, là nhà du hành vũ trụ thuộc Cơ quan Vũ trụ Canada. Được tuyển chọn năm 2009, ông thuộc nhóm du hành vũ trụ 20 của NASA. Ông cũng là thầy thuốc, nhà vật lý thiên văn và kỹ sư vật lý.

## Tiểu sử

### Học tập
Sinh tại Québec, ông lớn lên ở Saint-Lambert, vùng ngoại ô Montréal. Năm 1993, ông tốt nghiệp kỹ sư kỹ thuật vật lý tại Trường Đại học Bách khoa Montréal, và năm 1998 hoàn tất bậc tiến sĩ ngành vật lý thiên văn tại Đại học Cambridge. Các nghiên cứu của ông tập trung vào quan sát vũ trụ và thiết kế, sản xuất những dụng cụ viễn vọng. Ông đã thực hiện nghiên cứu sau đại học về việc phát triển loại giao thoa kế hồng ngoại Mitaka tại Nhật Bản và phát triển hệ thống quang học của kính viễn vọng Subaru tại Hawaii. Năm 2005, ông nhận bằng bác sĩ y khoa của Đại học Laval. Ông hoàn tất nội trú tại Đại học McGill về chuyên khoa y học tuyến đầu ở vùng xa.

### Sự nghiệp

Với tư cách là thầy thuốc, Saint-Jacques từng làm việc tại Trung tâm y tế Inuulitsivik thuộc Puvirnituq, ở Nunavik. Ông cũng đảm nhiệm giảng dạy lâm sàng cho sinh viên y khoa của trường McGill đi thực tập ở địa phương đó.

Tháng 5 năm 2009, ông được Cơ quan Vũ trụ Canada tuyển chọn làm nhà du hành vũ trụ cùng với Jeremy Hansen trong số hơn 5000 ứng viên. Ông chuyển đến Houston để gia nhập lớp du hành vũ trụ thứ 20 của NASA. Năm 2011, ông được bổ nhiệm vào nhóm kỹ thuật robot thuộc Đoàn các nhà du hành vũ trụ.

Ngày 16 tháng 5 năm 2016, Cơ quan Vũ trụ Canada thông báo là ông sẽ tham gia nhiệm vụ bay đến Trạm Vũ trụ Quốc tế vào tháng 11 năm 2018.

Ông phải xuất phát ngày 3 tháng 12 năm 2018 từ căn cứ Baikonur cho sứ mệnh thứ 58 kéo dài khoảng sáu tháng trong không gian và bay đến Trạm Vũ trụ Quốc tế cùng với một nhà nữ du hành vũ trụ người Mỹ và một nhà du hành vũ trụ người Nga.

### Cuộc sống riêng
Ông đã có vợ và ba người con. Ông thực hành môn leo núi, đi bộ đường dài, đạp xe, trượt tuyết và thuyền buồm. Ông có bằng lái máy bay thương mại. Ông nói thông thạo tiếng Pháp và tiếng Anh, và hiểu biết các tiếng Nga, Tây Ban Nha và tiếng Nhật.

## Huy chương và giải thưởng

## Tham khảo

# http://www.asc-csa.gc.ca/fra/media/communiques/2009/0513.asp 
# http://www.lapresse.ca/sciences/astronomie-et-espace/201605/16/01-4982062-le-quebecois-david-saint-jacques-se-rendra-a-la-station-spatiale-internationale.php

## Xem thêm

### Bài có liên quan

* Cơ quan Vũ trụ Canada
* Trạm Vũ trụ Quốc tế

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang tiểu sử trên trang mạng của Cơ quan Vũ trụ Canada bằng tiếng Pháp và tiếng Anh
Cá chình họng túi

**Cá chình họng túi**, **cá chình nuốt chửng** hay **cá bồ nông** (danh pháp khoa học: ***Saccopharynx ampullaceus***) là một loài cá sinh sống ngoài biển, trông tương tự như cá chình, được tìm thấy ở Đông Đại Tây Dương, với các ghi nhận rải rác từ Greenland tới Cabo Verde cũng như ở Tây Đại Tây Dương. Chúng sinh sống tới độ sâu . Người ta gần như chưa biết gì về tập tính và sự phân bố thực tế của loài này.

## Tham khảo
* 
*
Chi Cá một hàm

***Monognathus*** hay **cá một hàm** là chi cá duy nhất trong họ **Monognathidae**, gồm các loài cá dạng cá chình sinh sống ở biển sâu. Tên gọi của chi bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp *monos* (một, duy nhất) và *gnathos* (hàm) để nói tới cái miệng lớn khi so với phần còn lại của cơ thể cá, cũng như sự thiếu vắng của hàm trên (không có xương hàm trên và xương tiền hàm trên). Các vây lưng và vây hậu môn không có các hỗ trợ xương còn vây ngực thì không có. Mõm có một răng nanh nối với các tuyến.

Các loài cá trong chi này là cá nhỏ, với chiều dài chỉ đạt , với chiều dài tối đa đã biết đạt .

Chúng nói chung có màu đen và được tìm thấy ở độ sâu hơn .

## Species
Hiện tại người ta công nhận 15 loài thuộc chi này:
* *[[Monognathus ahlstromi]]* Raju, 1974 (cá một hàm đuôi mái chèo)
* *[[Monognathus berteli]]* J.G.Nielsen & Hartel, 1996.
* *[[Monognathus bertini]]* Bertelsen & J.G.Nielsen, 1987.
* *[[Monognathus boehlkei]]* Bertelsen & J.G.Nielsen, 1987.
* *[[Monognathus bruuni]]* Bertin, 1936.
* *[[Monognathus herringi]]* Bertelsen & J.G.Nielsen, 1987.
* *[[Monognathus isaacsi]]* Raju, 1974.
* *[[Monognathus jesperseni]]* Bertin, 1936.
* *[[Monognathus jesse]]* Raju, 1974.
* *[[Monognathus nigeli]]* Bertelsen & J.G.Nielsen, 1987.
* *[[Monognathus ozawai]]* Bertelsen & J.G.Nielsen, 1987.
* *[[Monognathus rajui]]* Bertelsen & J.G.Nielsen, 1987.
* *[[Monognathus rosenblatti]]* Bertelsen & J.G.Nielsen, 1987.
* *[[Monognathus smithi]]* Bertelsen & J.G.Nielsen, 1987.
* *[[Monognathus taningi]]* Bertin, 1936.

## Tham khảo
* 
*
Họ Cá chình dẽ đuôi cộc

**Họ Cá chình dẽ đuôi cộc** (danh pháp khoa học: **Cyematidae**) là một họ nhỏ, chỉ chứa 1 hoặc 2 chi, với mỗi chi chỉ có 1 loài cá sinh sống biển sâu. Chúng là cá nhỏ thuôn dài với chiều dài tới .

## Từ nguyên
Tên chi điển hình của họ này *Cyema* bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp *kyema, -atos* (có thai, thai nghén, mang thai).

## Phân loại
* *[[Cyema atrum|Cyema]]*: 1 loài với danh pháp *[[Cyema atrum]]* Günther, 1878 (chình dẽ đuôi cộc). Chiều dài tới . Sinh sống ở độ sâu 330-5.100m. Phân bố toàn cầu trong tất cả các đại dương. Tại Đông Đại Tây Dương: Từ Gibraltar tới Azores và Madeira; Nam Phi. Tại Đông Ấn Độ Dương: Australia. Tại Tây nam Thái Bình Dương: New Zealand. Tại Đông Thái Bình Dương: Vùng biển ven Oregon, Hoa Kỳ tới Panama và tại Chile.
* *[[Neocyema erythrosoma|Neocyema]]*: 1 loài với danh pháp *[[Neocyema erythrosoma]]* Castle, 1978. Chiều dài tới . Sinh sống ở độ sâu 2.0000-2.200m. Phân bố tại Đông nam Đại Tây Dương, trong khu vực này chỉ biết đến 2 mẫu vật thu được ngoài khơi phía tây Cape Town, Nam Phi. Chi và loài này có thể sẽ tách riêng ra thành họ **Neocyematidae** (đề xuất năm 2018).

## Phát sinh chủng loài
Phát sinh chủng loài dưới đây vẽ theo Poulsen *et al.* (2018) 

## Tham khảo
* 
* 
*
Giống địa phương

**Giống địa phương** là giống vật nuôi hoặc cây trồng được thuần hóa, thích nghi với điều kiện địa phương, thường là giống truyền thống, phát triển theo thời gian thông qua quá trình thích nghi với môi trường tự nhiên và văn hóa của nền nông nghiệp và chăn nuôi du mục, cũng do sự cô lập với các quần thể khác của loài đó. Giống địa phương khác biệt với giống cây trồng và giống vật nuôi tiêu chuẩn.

Một tỷ lệ đáng kể nông dân trên khắp thế giới trồng các giống cây trồng địa phương, và hầu hết giống cây địa phương đều gắn liền với các hệ thống nông nghiệp truyền thống. Nhiều giống cây trồng địa phương có lẽ đã được trồng hàng nghìn năm nay. Người dân ngày càng phụ thuộc vào các giống cây trồng hiện đại được lai tạo để trở nên đồng nhất đã dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học, bởi vì hầu hết tính đa dạng di truyền của loài cây trồng thuần hóa nằm ở giống địa phương và các giống khác được dùng theo truyền thống. Một số nông dân tuy sử dụng giống được cải tiến khoa học nhưng vẫn tiếp tục trồng giống địa phương vì lý do nông học, bao gồm khả năng thích nghi tốt hơn với môi trường địa phương, nhu cầu phân bón thấp hơn, chi phí thấp hơn và khả năng kháng bệnh tốt hơn. Nhu cầu về văn hóa và thị trường đối với giống địa phương gồm có ứng dụng trong ẩm thực và các thuộc tính sản phẩm như kết cấu, màu sắc hoặc dễ sử dụng.

Giống cây địa phương là đối tượng nghiên cứu học thuật nhiều hơn. Phần lớn tài liệu học thuật về giống địa phương tập trung vào thực vật học trong nông nghiệp, chứ không phải chăn nuôi. Giống động vật địa phương khác biệt với các loài hoang dã tổ tiên của giống động vật hiện đại, và cũng khác biệt với loài hoặc phân loài riêng biệt có nguồn gốc từ cùng tổ tiên với giống vật nuôi hiện đại. Không phải tất cả giống địa phương đều có nguồn gốc từ giống động vật hoang dã hoặc cổ xưa; trong một số trường hợp, đặc biệt là chó và ngựa, vật nuôi đã thoát ra ngoài với số lượng đủ lớn trong một khu vực để sinh sản thành quần thể hoang, tạo nên giống địa phương mới thông qua áp lực tiến hóa.

## Tham khảo