Tiền xu phong thủy

**Tiền xu phong thủy** hay **đồng xu phong thủy** hay **đồng tiền phong thủy** (銅錢風水) là các vật phẩm mang biểu tượng tiền bạc (dạng tiền xu) thường có hình tròn (tượng trưng cho Trời) và lỗ vuông xuyên tâm ở giữa (tượng trưng cho Đất), được sử dụng để chiêu tài, nạp lộc, hóa giải sát khí và mang lại may mắn. Việc sử dụng các loại tiền xu trong thực hành tín ngưỡng và quan niệm phong thủy của người Hoa có ảnh hưởng đến nhiều quan niệm dân gian. Những người tin vào phong thủy quan niệm rằng có một nguồn năng lượng sống nguyên thủy gọi là "*[[Khí]]*", vốn luân chuyển tự nhiên trong lòng đất và cơ thể con người, từ đó áp dụng hệ thống niềm tin này vào việc thiết kế nhà ở, các công trình thương mại và công cộng, đôi khi họ phối kết hợp tiền xu phương xuyên vào dòng chảy của thứ được cho là *khí* này nhằm gia tăng sự thịnh vượng và bình an. Người phương Đông xưa tin vào nguyên lý "*đồng thanh tương ứng, đồng khí tương cầu*", nghĩa là những vật hữu hình, sự kiện, vật thể có cùng bản chất sẽ thu hút lẫn nhau, hội tụ lại với nhau. Do đó, việc treo tiền xu trong nhà được cho là sẽ mời gọi thêm duyên tiền tài và sự hưng vượng đến với gia đạo. Các bậc thầy phong thủy khuyến cáo sử dụng tiền đồng cổ để tăng cường năng lượng tích cực cho ngôi nhà. Tiền xu cổ cùng với ngọc bích là những vật phẩm thiết yếu để điều chỉnh sự cân bằng Âm và Dương trong không gian sống.

## Khái luận

Đặc điểm nhận dạng cốt lõi của tiền xu là hình dáng tròn bên ngoài và lỗ vuông ở trung tâm (phương xuyên/方穿), cho phép người dùng xâu chúng lại thành từng chuỗi để tiện việc lưu thông và lưu trữ. Những đồng tiền xu lỗ vuông này được gọi là *đối tiền* (). Do ảnh hưởng sâu rộng của phong thủy, hình dáng tiền xu cổ đã trở thành nguồn cảm hứng cho logo của rất nhiều định chế tài chính lớn tại khu vực Đại Trung Hoa và Đông Nam Á. Việc sử dụng hình tròn lỗ vuông trong thiết kế logo không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn là một hình thức "*phong thủy biểu tượng*", hàm ý sự vững chãi và dòng chảy tài lộc không ngừng nghỉ. Do mối liên hệ chặt chẽ với phong thủy, tiền xu thường được gọi là "*tiền phong thủy*" trong các tài liệu tiếng Anh. Bên ngoài Trung Quốc, tiền xu lỗ vuông của Trung Quốc đã truyền cảm hứng cho thiết kế của đồng văn của Nhật Bản, văn của Triều Tiên, văn của Lưu Cầu, và văn của Việt Nam; loạt tiền xu lỗ vuông cuối cùng được sản xuất trên thế giới là đồng Bảo Đại thông bảo (保大通寶) của Đông Dương thuộc Pháp vào những năm 1940.

Trong lý luận phong thủy, tiền xu không chỉ đơn thuần là vật trao đổi mà còn được tin là có khả năng thu hút tài lộc, sự thịnh vượng và hóa giải "*sát khí*" (煞氣). Tuy nhiên, việc sử dụng không đúng cách, chẳng hạn như đặt chúng hướng ra ngoài hoặc đặt ở những vị trí đại kỵ, được cho là sẽ dẫn đến sự nghèo khổ hoặc thu hút tà ma. Vì lý do này, các chuyên gia phong thủy thường hết sức cẩn trọng khi xử lý và bố trí tiền xu. Mặc dù tiền cổ Trung Quốc vô cùng phong phú về chủng loại, nhưng một số minh văn trên tiền được ưu tiên hơn hẳn nhờ ý nghĩa cát tường gắn liền với các triều đại hưng thịnh, khởi đầu hay thái bình thịnh trị. Thông thường, các đồng tiền xu được xâu lại với nhau bằng dây đỏ và treo trong nhà hoặc đặt trong ngăn kéo thu ngân để chiêu tài. Chúng cũng được mang theo như phụ kiện cá nhân hoặc đặt trong ví để cầu may. Một ứng dụng phổ biến nhất là bộ "*xu Ngũ Đế*", thường được dùng để hóa giải xà ngang hoặc cột trụ lộ thiên trong kiến trúc. Việc xâu tiền bằng dây màu đỏ không chỉ giúp cố định mà còn mang ý nghĩa kích hoạt năng lượng "*Dương*" cho vật phẩm. Khi kết hợp với các nghi thức Đạo giáo, tiền xu còn được kết thành hình thanh kiếm để gia tăng sức mạnh trấn áp linh hồn xấu. Tiền xu thường được kết hợp với các vật phẩm khác như Tỳ Hưu để tăng hiệu quả chiêu tài, hoặc Kỳ Lân để tăng sức mạnh trừ tà. Chúng cũng được kết hợp với hồ lô để chữa bệnh, nút thắt cát tường để bảo vệ, hoặc pha lê để cầu tài lộc. 

Cần phân biệt ứng dụng của tiền xu trong phong thủy với việc sử dụng tiền xu hoặc bùa giống tiền xu như những vật phẩm may mắn ngoài hệ thống phong thủy, việc sử dụng chúng trong y học cổ truyền hoặc trong bói toán (Kinh Dịch). Tiền xu phong thủy cần được "khai quang" bởi các bậc thầy để kích hoạt linh lực, thời gian tốt nhất là từ 7 giờ đến 9 giờ sáng (giờ Thìn) vào ngày "*Long nghênh diện*" (rồng ngẩng đầu). Sau khi khai quang, người ngoài không được chạm vào *Tiền ngũ đế*. Nếu các đồng tiền xu bị bẩn, chúng sẽ được thay thế hoặc lau bằng một ít nước muối, sau khi lau khô, chúng thường được đặt xuống đất vào sáng hôm sau. Nếu *Tiền ngũ đế* đã được khai quang cần phải được thay thế, chúng thường được bọc trong vải đỏ và đặt tại nơi thu gom nến nhang của đền chùa hoặc tại các ngã tư đường để được cho là làm tiêu tán khí lực của nó. Để thu hút tài lộc, các đồng xu của *Tiền ngũ đế* thường được đặt ở khu vực cất giữ hoặc tạo ra tài sản trong nhà như phòng khách, phòng làm việc (đối với những người làm việc tại nhà), bàn thờ, hầm chứa hoặc két sắt, v.v. tại những nơi này chúng thường được xâu lại với nhau theo một trật tự nhất định. Đôi khi chúng cũng được đặt bên trong một chiếc xe hơi. Tiền xu cũng có thể được đeo cho các mục đích *phong thủy* vì các lỗ vuông ở giữa của chúng cho phép chúng dễ dàng được xâu vào một sợi dây đỏ, dải ruy băng hoặc một mảnh quần áo, hoặc được đeo như một chiếc vòng cổ. Khi được sử dụng theo cách này, tiền xu thường được xâu bằng những sợi dây màu đỏ vì màu đỏ được coi là một màu cát tường trong văn hóa Trung Quốc. Theo học thuyết *phong thủy*, việc đeo tiền xu có thể mang lại "sự bảo vệ cá nhân khỏi ma quỷ và những tà ma khác". Theo các thầy phong thủy, vòng cổ tiền xu nên được thắt bằng một nút thòng lọng, trong tiếng Quan thoại gọi là , bởi vì các nút thòng lọng có thể dễ dàng tháo ra chỉ bằng cách kéo một sợi dây, có nghĩa là đồng tiền có thể tự động "rơi ra" vì họ tin rằng khi có một thế lực tà ác mạnh mẽ ở gần, đồng tiền nên "đột ngột rơi xuống", có nghĩa là chiếc vòng cổ hoạt động như một "hệ thống cảnh báo sớm" có thể cảnh báo người đeo phải rời đi ngay lập tức nếu sự cố rơi như vậy xảy ra.

Do sức ảnh hưởng văn hóa của *phong thủy* tại khu vực Đại Trung Hoa, các loại tiền cổ của Trung Quốc đã được đưa vào thiết kế logo của nhiều công ty trong khu vực, thường được gọi là "thiết kế logo đồng xu *phong thủy* mang tính biểu tượng". Những logo dựa trên các khái niệm và hình thù được tìm thấy trong *phong thủy* là cách thể hiện hình ảnh được ưa chuộng nhất bởi các tổ chức tài chính như ngân hàng trong khu vực Đại Trung Hoa, đặc biệt là hình ảnh tiền xu cổ Trung Quốc. Vì lý do này, tiền xu trong *phong thủy* đã phát triển thành một ngôn ngữ thiết kế logo đặc biệt và độc nhất trong khu vực.

## Ở Trung Quốc
Để chắc chắn có "*vận may*" cho gia chủ, người Trung Quốc theo truyền thống sẽ đóng đinh những tấm bùa bằng tiền xu có những dòng chữ cát tường, chẳng hạn như dòng chữ "*Trường mệnh phú quý*" (長命富貴) có nghĩa là "*Mạng thọ và giàu có, hiển vinh*" và dòng chữ "*Phúc thọ đồng thiên*" (福壽同天) có nghĩa là "*có cả may mắn và sự trường thọ*", họ treo trên cổng hoặc tường nhà. Đôi khi những tấm bùa cầu may này có mặt trước với dòng chữ giống hệt các đồng tiền xu, chẳng hạn như Càn Long thông bảo (乾隆通寳) nhưng có thể có kích thước lớn hơn đáng kể, chẵng hạn như một chiếc bùa Càn Long thông bảo có đường kính 38 milimet và nặng 10,6 gram. Một trong những họa tiết "*cầu may*" phổ biến nhất được tìm thấy trong các ngôi nhà cổ của Trung Quốc là hình ảnh Ngũ phúc (五蝠) - năm con dơi bao quanh chữ Thọ (壽) mang nghĩa "*trường thọ*". Một loại bùa tiền xu cụ thể, được gọi là hoa tiền đục lỗ, với thiết kế này được gọi là Ngũ phúc bổng thọ (五福捧壽) năm điều may mắn vây quanh sự trường thọ, và thường được treo trên cửa hoặc cổng để cầu mong phước lành và một cuộc sống trường thọ. Các thầy phong thủy (Phong thủy sư) khuyên nên sử dụng tiền xu cổ Trung Quốc để tăng *phong thủy* cho ngôi nhà. Trong *phong thủy*, một số đồng tiền xu lỗ vuông được cho là có khả năng mang lại sự bảo vệ và may mắn. Các thầy phong thủy thường có sẵn một số lượng lớn tiền xu phong thủy. Luôn có nhiều lý do giải thích tại sao tiền xu lỗ vuông lại có vai trò quan trọng trong *phong thủy*, và những lý do này liên quan đến chính bản chất của tiền xu Trung Quốc vì chúng luôn là một công cụ đắc lực trong *phong thủy*. Những lý do khiến tiền xu Trung Quốc có vị trí quan trọng trong *phong thủy* bao gồm:
*  Tiền xu phương xuyên là một loại tiền tệ (mang tính lịch sử) và do đó tượng trưng cho sự may mắn, tài lộc và thịnh vượng.
* Một cặp tiền xu Trung Quốc () là một trong "Bát bảo", còn được gọi là *Tám bảo vật quý giá*.
* Từ "*tiền*" là một kiểu chơi chữ đồng âm cho cụm từ "*ngay trước mắt bạn*", nguyên nhân là do từ "*tiền*" () nghe giống với từ "tiền" mang nghĩa là "*phía trước*" (), và hình vuông trên đồng tiền đôi khi được gọi là "*nhãn tiền*" (mắt của đồng tiền, cũng đồng âm với ngay trước mắt, ngay tức thì).
* Tiền xu Trung Quốc phản ánh triết học Trung Hoa cổ đại về mối quan hệ giữa trời, đất và con người trong bộ Thiên-Đại-Nhân. Nguyên nhân là do người ta thường tin rằng hình dạng tròn của đồng tiền tượng trưng cho hình dạng tròn của bầu trời (), trong khi lỗ vuông ở giữa trong sự so sánh này được cho là đại diện cho hành tinh trái đất (), được gọi là . Hơn nữa, việc tiền xu lỗ vuông có khắc tên của vị hoàng đế đang trị vì – người mà trong triết học Trung Hoa cổ đại là đại diện của con người () trên trái đất – ở khu vực giữa vành tròn và lỗ vuông ở giữa cũng rất phổ biến. Do đó, tiền xu cổ Trung Quốc thể hiện mối quan hệ đúng đắn giữa trời (hình tròn – vành) và đất (hình vuông – lỗ) với con người (hoàng đế – dòng chữ) đứng ở giữa (), mang lại cho chúng sức mạnh to lớn trong phong thủy. Điều này có nghĩa là "sức mạnh" chứa đựng trong những loại tiền này không chỉ vì chúng bắt nguồn từ các hoàng đế trong lịch sử, mà còn vì những hoàng đế này đã thiết kế chúng theo siêu hình học Trung Hoa.
* Tiền xu là các vật bằng kim loại và do đó thuộc về một trong  trong triết học Trung Hoa: yếu tố ''Kim'' (). Vì tiền xu cổ Trung Quốc thường được làm bằng hợp kim đồng nên chúng được xem là có khả năng hấp thụ hào quang tốt hơn vàng hoặc bạc. Dù vậy, trong *phong thủy*, người ta cũng tin rằng các vật bằng kim loại có thể ẩn chứa tà ma bên trong. Nhờ sự liên kết với hành Kim, chúng có thể hóa giải tà khí của Nhị hắc và Ngũ hoàng ().
* Trong suốt lịch sử Trung Quốc, nhiều đồng tiền trong số này có thể đã được sử dụng cho các mục đích *phong thủy* trong quá khứ, nghĩa là chúng có thể đã được chôn cất theo các nghi thức *phong thủy* ở những nơi được coi là khu vực đắc địa nhất, nơi hội tụ mạnh mẽ nhất các lực lượng của gió, nước và đất.
* Những đồng tiền xu Trung Quốc được đúc trong các thời kỳ mà Đế quốc Trung Hoa lớn mạnh được coi là mang theo cả thông điệp "hưng vượng phát đạt" () và thông điệp "trấn áp bách tà" ().
* Tiền xu Trung Quốc được cho là đã hấp thụ và tập trung sức mạnh của hàng triệu người vào những vật nhỏ bé bởi vì chúng được lưu hành như một loại tiền tệ trong hàng trăm năm. Điều này có nghĩa là việc thường xuyên được chuyển tay đã cho phép năng lượng của các chủ sở hữu truyền vào những đồng tiền này.

Một số đồng tiền xu được coi là phù hợp và một số khác không phù hợp cho việc ứng dụng *phong thủy* để bảo vệ khỏi cái ác và thúc đẩy sự may mắn. Về điều này, các thầy phong thủy Trung Quốc lưu ý rằng "hiệu quả" được cho là của một đồng tiền xu phụ thuộc vào hợp kim và chất lượng của nó, số lượng người đã từng sử dụng nó, và khoảng thời gian đồng tiền đó được sản xuất. Các yếu tố thường được các thầy phong thủy xem xét bao gồm:

* Hàm lượng kim loại và chất lượng của một đồng tiền xu thường được coi là cân nhắc đầu tiên, điều này là do tiền xu cổ Trung Quốc trong lịch sử không được làm hoàn toàn bằng đồng nguyên chất mà thường được làm từ hợp kim đồng. Trong *phong thủy*, người ta tin rằng bản thân các đồ vật bằng kim loại có thể bị tà ma chiếm hữu, làm giảm "hiệu quả" dự kiến của chúng trong việc trấn áp ma quỷ.
* Số lượng người đã sử dụng nó trong quá khứ cũng rất quan trọng trong *phong thủy* vì nó được xem là *[[khí (triết học)|dương khí]]* (), *khí* là lực sống nguyên thủy được tìm thấy trong con người, đồ vật, địa điểm, v.v., và việc có số lượng người chạm vào nó cao hơn thường được xem là tốt hơn. Mặc dù vậy, một số người thực hành *phong thủy* tin rằng *dương khí* có thể đã bị "ô nhiễm" và làm giảm hiệu quả của nó trong việc xua đuổi cái ác. Trong khi những người sưu tầm tiền xu và các đại lý tiền xu coi trọng hình thức vật lý của một đồng xu, các thầy phong thủy khẳng định rằng đối với các mục đích của *phong thủy*, điều này không tạo ra sự khác biệt và họ tuyên bố rằng họ có khả năng hóa giải *khí* bị ô nhiễm.
* Nơi mua đồng tiền xu lỗ vuông cũng được xem là một yếu tố quan trọng vì có rất nhiều đồng tiền giả (bao gồm cả tiền xu lỗ vuông giả) được bày bán tại các chợ đồ cổ ở các thành phố lớn trên khắp Trung Quốc, và đối với mục đích *phong thủy*, một đồng tiền xu lỗ vuông cần phải là hàng thật. Vì lý do này, các thầy phong thủy khuyên mọi người chỉ nên mua tiền xu từ một đại lý tiền xu mà họ biết rõ và cảm thấy có thể tin tưởng. Hơn nữa, họ khuyến nghị rằng những đồng tiền có lịch sử từng được sử dụng cho mục đích *phong thủy* sẽ tốt hơn vì chúng rất có khả năng đã từng được một thầy phong thủy xử lý vào một thời điểm nào đó trong quá khứ và được khuyến khích mua nhiều hơn. Một yếu tố khác trong việc mua tiền xu được các thầy phong thủy khuyến nghị là độ mòn có thể nhìn thấy trên đồng xu vì điều này sẽ chỉ ra rằng đồng tiền đang được đề cập đã trải qua thời gian lưu hành dài, nghĩa là nó đã tích lũy được nhiều *dương khí* hơn, điều này cũng phân biệt chúng với những đồng tiền được chôn cất (được xem là không may mắn trong *phong thủy*) vì những đồng tiền được chôn cất trong nhiều thế kỷ thường có một lớp gỉ sét bám chặt. Những người theo Đạo giáo tin rằng việc đặt một đồng tiền xu bên cạnh tiền chu sa () sẽ giúp giảm thiểu các vấn đề nếu một đồng tiền xu bị xem là có nguồn gốc đáng ngờ để sử dụng cho các mục đích *phong thủy*. *Tiền gỉ chu sa* dùng để chỉ những đồng tiền xu cổ đã bị oxy hóa trong môi trường kiềm (PH7-10) và có màu đỏ, điều này là do đất đã khử các chất như đường hữu cơ để tạo ra đồng(I) oxit (Cu2O) có màu đỏ sẫm, và cũng có thể tạo ra chì đỏ (Pb<sub>3</sub>O<sub>4</sub>). Quá trình này xảy ra khi ăn mòn cục bộ và ăn mòn điện hóa cũng xuất hiện, tạo ra gỉ sét màu đỏ và xanh lá cây hình thành các lỗ rỗ nhỏ (được gọi là "gỉ xương"). Tiền xu thường gỉ xanh trước khi chuyển sang màu đỏ thành *tiền gỉ chu sa*. Điều này là do hầu hết các đồng tiền xu cho đến giữa thời kỳ nhà Minh trở đi đều được làm từ đồng điếu, mặc dù các đồng tiền xu sau này chủ yếu được làm từ đồng thau khiến chúng bị oxy hóa theo cách khác nhau, nhưng do những mê tín xa xưa vẫn được áp dụng, người ta đã bôi phẩm màu chu sa bằng tay để làm cho chúng có màu đỏ, được gọi là *tiền chu sa* hoặc *tiền hỷ chu sa cổ*. Mặc dù những người thực hành *phong thủy* lưu ý rằng "ma thuật" đằng sau những đồng tiền xu nằm ở thiết kế của chúng, người ta tin rằng dù chúng yếu hơn về uy lực so với tiền xu Trung Quốc chính cống, nhưng các bản sao vẫn sẽ chứa đựng cùng một cấu tạo siêu hình.
* Một yếu tố khác đóng vai trò quan trọng trong việc sử dụng tiền xu trong *phong thủy* là thời kỳ một đồng xu riêng lẻ được sản xuất. Điều này là do các thầy phong thủy cho rằng nếu một đồng tiền xu được sản xuất trong những thời kỳ Trung Quốc là một cường quốc quân sự và có nền kinh tế đang phát triển, thì đồng tiền đó sẽ chứa một lượng *dương khí* nhất định, nhưng những đồng tiền xu được sản xuất trong thời kỳ biến động khủng khiếp và khi Đế chế Trung Hoa bị suy thoái nghiêm trọng lại bị xem là tiêu cực. Điều này có nghĩa là một số đồng tiền xu được mong muốn nhất cho các mục đích *phong thủy* là Khang Hy thông bảo (), được đúc trong triều đại của Hoàng đế Khang Hy kéo dài 61 năm, nghĩa là triều đại của ông kéo dài trọn vẹn một lục thập hoa giáp tượng trưng cho "sự trường thọ", cùng với thực tế là triều đại nhà Thanh đang trải qua thời kỳ ổn định, có nhiều chiến thắng quân sự thường xuyên, và hưởng sự thịnh vượng kinh tế trong thời gian ông cai trị. Tương tự như vậy, tiền tệ nhà Tống thường được coi là cát tường vì những lý do tương tự, đặc biệt là những đồng tiền được đúc trong thời kỳ hưng thịnh như đồng Đại Quan thông bảo () thời Bắc Tống, trong khi những đồng tiền được đúc trong thời kỳ suy tàn như Tuyên Hòa thông bảo () được coi là không phù hợp cho các mục đích *phong thủy*.

## Xu ngũ đế
Trong *phong thủy*, thuật ngữ *Tiền ngũ đế* (; ), đôi khi còn được gọi là "*Năm đồng tiền Hoàng đế*" trong tiếng Anh, dùng để chỉ một bộ tiền xu lỗ vuông được đúc trong thời kỳ đầu và thời kỳ hoàng kim khi nhà Thanh đang ở đỉnh cao cả về mặt quân sự lẫn kinh tế. Bộ tiền này bao gồm các đồng xu lỗ vuông chính gốc được sản xuất dưới triều đại của các hoàng đế Thuận Trị, Khang Hy, Ung Chính, Càn Long và Gia Khánh. Vì đây là giai đoạn sức mạnh quốc gia của Trung Quốc cường thịnh nhất, quyền uy của hoàng đế ngự trị, và xã hội Trung Quốc được hưởng thái bình, nên *Tiền ngũ đế* được xem là hội tụ tinh hoa của "thiên, địa, nhân" (). Trong bối cảnh này, nó đôi khi còn được gọi là "*thiên tài, địa tài, nhân tài*" (). *Tiền ngũ đế* cũng được sử dụng trong các nghi thức cúng Thái Tuế. Năm vị hoàng đế đã trị vì từ năm 1644 đến năm 1824, khoảng thời gian này vô tình trùng khớp với một chu kỳ trong *phong thủy* (vì một chu kỳ xảy ra mỗi 180 năm). Niên hiệu Thuận Trị thuộc về phương Bắc hành Thủy (), Khang Hy thuộc về phương Đông hành Mộc (), Ung Chính thuộc về Trung ương hành Thổ (), Càn Long thuộc về phương Tây hành Kim (), và Gia Khánh thuộc về phương Nam hành Hỏa (), đây chính xác là biểu tượng của năm yếu tố ngũ hành kim, mộc, thủy, hỏa và thổ. Các thầy phong thủy thường khuyên mọi người nên chọn những đồng tiền xu có kích thước và độ dày xấp xỉ nhau cho mục đích *phong thủy*. Trong suốt 60 năm trị vì của Hoàng đế Càn Long, một số lượng lớn tiền xu lỗ vuông Càn Long thông bảo đã được đúc với nhiều kích cỡ và chất lượng khác nhau, điều này có nghĩa là khi chọn những đồng tiền xu có dòng chữ này, người ta phải đặc biệt chú ý.

*Xu ngũ đế* bao gồm:

## Biến thể
* **Tiền tam đế** ( ) là một bộ tiền xu bao gồm Càn Long thông bảo, Gia Khánh thông bảo và Đạo Quang thông bảo. Bộ *Tiền tam đế* đã trở nên phổ biến vì tên các vị hoàng đế trong bộ này nghe giống như "Tiền đáo gia" (Tiền về đến nhà) (), biểu thị cho sự thịnh vượng và tránh khỏi điều ác. Hơn nữa, trong suốt thời kỳ trị vì của các Hoàng đế Càn Long, Gia Khánh và Đạo Quang, nhà Thanh đã trải qua giai đoạn thịnh vượng và ổn định nhất của mình. "*Tiền đáo gia*" mang tinh thần của tam tài thiên, địa, nhân (), cộng thêm uy danh hoàng gia của ba vị hoàng đế, vì vậy những người thực hành *phong thủy* cho rằng nó có khả năng chiêu tài, vượng tài, và có thêm tác dụng xua đuổi tà khí, bảo vệ cơ thể.
* **Tiền tứ đế** () là một bộ tiền xu gồm Thuận Trị thông bảo, Khang Hy thông bảo, Ung Chính thông bảo và Càn Long thông bảo. Bộ này tương đối hiếm khi được sử dụng.
* **Tiền lục đế** () dùng để chỉ một bộ tiền xu bao gồm Thuận Trị thông bảo, Khang Hy thông bảo, Ung Chính thông bảo, Càn Long thông bảo, Gia Khánh thông bảo và Đạo Quang thông bảo. Bộ tiền xu này thường được sử dụng theo phương pháp tương tự như bộ *Tiền ngũ đế*, nhưng khác ở chỗ nó không chỉ được dùng trong *phong thủy* thông thường mà còn được dùng trong các chức năng chuyên biệt để hóa giải Ngũ hoàng và Nhị hắc, thường được biết đến với tên gọi "Lục bạch Càn" (). Cả hai tà khí Ngũ hoàng và Nhị hắc đều vượng trong thổ, và tà khí được xua tan bởi yếu tố kim sinh ra từ thổ (*phong thủy* nên xả khí ra thay vì chống lại). Tiền xu Càn Long thông bảo được xem là "công cụ *phong thủy* phù hợp nhất" trong bộ này. Mặc dù *Tiền lục đế* được coi là hữu dụng hơn trong việc hóa giải Ngũ hoàng, nhưng bộ này lại được xem là ít hữu dụng hơn *Tiền ngũ đế* cho một số chức năng *phong thủy* khác. Hơn nữa, đối với một bộ 6 đồng tiền, các yêu cầu cũng được nới lỏng hơn và tiền cổ chính gốc không được xem là điều bắt buộc như với bộ Tiền ngũ đế, vì các bản sao hiện đại được xem là phù hợp cho bộ này. Thực tế, một bộ 6 đồng tiền hoàn toàn bằng Càn Long thông bảo với cùng độ dày và về cơ bản cùng kích thước được xem là một lựa chọn thay thế phù hợp.
* **Tiền thất đế** () dùng để chỉ một bộ tiền xu bao gồm Thuận Trị thông bảo, Khang Hy thông bảo, Ung Chính thông bảo, Càn Long thông bảo, Gia Khánh thông bảo, Đạo Quang thông bảo, và một dòng chữ Hàm Phong. *Tiền thất đế* thường được đan thành hình hoa mai và được khai quang. Những người thực hành *phong thủy* khẳng định rằng bộ tiền này có thể xua đuổi tà khí, tăng cường sự tự tin của chủ sở hữu, và giải quyết những khiếm khuyết của tình trạng lục thần vô chủ (六神無主, *Liù shén wú zhǔ*). *Tiền thất đế* thường được đặt trong máy đếm tiền hoặc bên trong ngăn kéo bên trái của văn phòng để giúp thu hút của cải và tăng thu nhập. Trong nhà, nó được đặt trong ngăn kéo bên trái của tủ phòng ngủ để cầu tài lộc.
* **Tiền bát đế** () dùng để chỉ một bộ tiền xu bao gồm Thuận Trị thông bảo, Khang Hy thông bảo, Ung Chính thông bảo, Càn Long thông bảo, Gia Khánh thông bảo, Đạo Quang thông bảo, Hàm Phong thông bảo / Hàm Phong trọng bảo / Hàm Phong nguyên bảo, và Đồng Trị thông bảo / Đồng Trị trọng bảo. *Tiền bát đế* đã được khai quang thường được đặt trong một mặt dây chuyền để chiêu tài, trấn trạch, tránh tà, xua đuổi tà khí, ngăn chặn thị phi và lái xe an toàn. Chức năng chính của *Tiền bát đế* trong *phong thủy* là đạt được sự thăng tiến trong công việc. Những người thực hành *phong thủy* thường đặt bộ tiền này trên lưng tựa của ghế văn phòng hoặc dựa vào bức tường phía sau để ngăn chặn đối thủ phỉ báng họ sau lưng.
* **Tiền cửu đế** () dùng để chỉ một bộ tiền xu bao gồm Thuận Trị thông bảo, Khang Hy thông bảo, Ung Chính thông bảo, Càn Long thông bảo, Gia Khánh thông bảo, Đạo Quang thông bảo, Hàm Phong thông bảo / Hàm Phong trọng bảo / Hàm Phong nguyên bảo, Đồng Trị thông bảo / Đồng Trị trọng bảo, và Quang Tự thông bảo / Quang Tự trọng bảo. Nó chủ yếu được dùng để hóa giải đủ loại tà khí. Số "chín" của *Tiền cửu đế* thuộc về yếu tố "hỏa" trong *phong thủy*, có thể được dùng để làm dịu mộc khí. Bộ tiền xu này cũng được xem là có lợi cho hôn nhân. Ngoài ra, "chín" là con số của quyền lực tối cao, việc kết hợp chín đồng tiền xu bằng hợp kim đồng liên tiếp trong *phong thủy* có tác dụng thúc đẩy quan vận và hỗ trợ uy quyền. Cả tiền cổ chính gốc và bản sao hiện đại đều được xem là chấp nhận được cho bộ này, tùy thuộc vào phương pháp sử dụng và mục đích của bộ tiền.
* **Tiền thập đế** () dùng để chỉ một bộ tiền xu bao gồm Thuận Trị thông bảo, Khang Hy thông bảo, Ung Chính thông bảo, Càn Long thông bảo, Gia Khánh thông bảo, Đạo Quang thông bảo, Hàm Phong thông bảo/Hàm Phong trọng bảo/Hàm Phong nguyên bảo, Đồng Trị thông bảo/Đồng Trị trọng bảo, Quang Tự thông bảo / Quang Tự trọng bảo, và Tuyên Thống thông bảo. Tiền xu bằng hợp kim đồng của các niên hiệu dưới mười vị hoàng đế được dùng trong *phong thủy* để cản sát khí, trừ tà, mời gọi sự thịnh vượng, giàu có và vận may cát tường.

## Việt Nam
Khi du nhập vào Việt Nam, mặc dù nhiều loại bùa của Việt Nam được mô phỏng theo hình dáng của đồng tiền xu lỗ vuông Trung Quốc, chúng vẫn mang những dấu ấn đặc trưng của người Việt. Những "*đồng tiền*" này được sử dụng tại các đền chùa, làm kỷ vật trong hoàng cung, và như những lá bùa hộ mệnh thường ngày với năng lực siêu nhiên được tin là có khả năng nguyền rủa tà ma quỷ quái. Thay vì chỉ sử dụng các đồng tiền mang niên hiệu các hoàng đế Trung Hoa (như xu ngũ đế), người Việt đã tự đúc các loại hoa tiền mang đậm dấu ấn lịch sử dân tộc để sử dụng làm bùa chú bảo vệ và cầu may. Bên cạnh đó, điểm độc đáo trong tiếp thu và bản địa hóa của hoa tiền Việt Nam diễn ra vào thời kỳ cận đại, trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, hoa tiền Việt Nam mang các dòng chữ của tiền xu lỗ vuông đã được sản xuất với số lượng lớn để làm đồ lưu niệm cho những người nước ngoài quan tâm đến đồ cổ. Tại các thành phố lớn ở Miền Nam Việt Nam như Sài Gòn, Đà Nẵng và Huế, những tấm bùa này thường được bán với giá 1 hoặc 2 đô la Mỹ. Chúng mang những dòng chữ của các đồng tiền xu Việt Nam chính gốc như Quang Trung thông bảo (光中通寶), Gia Long thông bảo (嘉隆通寶) và Minh Mạng thông bảo (明命通寶), nhưng nhiều đồng trong số đó cũng chứa các dòng chữ giả tưởng (không có thật trong lịch sử đúc tiền chính thức). 

Các đồng tiền xu phong thủy được bản địa hóa ở Việt Nam có thể kể đến như:
* *Hồng Đức Thông Bảo – Thiên Hạ Thái Bình* (洪德通寶 - 天下太平): Một dòng chữ tiền xu thời Lê sơ kết hợp với dòng chữ bùa chú ở mặt sau, thể hiện khát vọng hòa bình. Minh văn chữ "*Hồng*" (洪) mang nghĩa là ân điển, hồng ân, còn từ "*Đức*" (德) là ân đức, đạo đức, từ đó đồng xu này được cho là mang năng lượng của công danh, đức độ.
* *Vạn Thọ Thông Bảo* (萬夀通寶): Được đúc vào dịp sinh nhật lần thứ 60 của Hoàng đế Lê Hiển Tông triều Lê Trung hưng vào năm 1774. Những tấm bùa này được đúc vào sự kiện này vì 60 năm tượng trưng cho một chu kỳ hoàn chỉnh của 10 thiên can và 12 địa chi, đại diện cho một "*Lục thập hoa giáp*" (vòng tuần hoàn hoàn chỉnh của 10 Thiên can và 12 Địa chi). Chữ Vạn thọ chỉ về sự chúc phúc sống lâu trăm tuổi, do đó đồng tiền này mang ý nghĩa về sinh mệnh, xua đuổi các trược khí, tránh yểu mệnh.
* *Cảnh Thịnh Thông Bảo* (景盛通寶): Một dòng chữ tiền xu thời triều đại Tây Sơn. Chữ "*Cảnh*" (景) là cảnh sắc tươi đẹp, cảnh tượng huy hoàng. Chữ "*Thịnh*" (盛) mang ý nghĩa của sự dồi dào, phong phú, nảy nở, phát đạt tột đỉnh (như trong từ hưng thịnh, thịnh vượng, phồn thịnh). *Cảnh Thịnh* chỉ về cảnh tượng tương lai, viễn cảnh rực rở huy hoàng, xán lạn. Đồng tiền Cảnh Thịnh Thông bảo thường được kết hợp với đồng Quang Trung Thông Bảo (光中通寶)
* *Quang Trung trọng bảo* (光中重寶): Một đồng tiền xu giả tưởng, được thiết kế dựa trên đồng Quang Trung thông bảo (光中通寶), nhằm mục đích bán cho khách du lịch và lính Mỹ đóng quân tại Miền Nam Việt Nam trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam. Chữ "*Quang Trung*" mang ý nghĩa là "*Ánh sáng tỏa ra từ trung tâm*".
* *Minh Mạng Thông Bảo* (明命通寶): Dưới triều đại nhà Nguyễn, Hoàng đế Minh Mạng đã cho đúc những đồng tiền thưởng lớn (thường có đường kính 48 mm) mang dòng chữ *Minh Mạng Thông Bảo* với mặt sau khắc các trích đoạn từ Hoài Nam Tử. Người ta tin rằng một vị quân vương nên coi trọng cả Nho giáo và Đạo giáo để đạt đến bậc thánh nhân. Cụm từ "*Minh Mạng*" gồm chữ "*Minh*" (明) là sự sáng suốt, minh bạch, quang minh chính đại và chữ "*Mạng/Mệnh*" (命) là số mệnh, thiên mệnh, hay "*Thánh chỉ sáng suốt của Minh quân*", dòng chữ này rất thường được sử dụng trên hoa tiền Việt Nam.
* *Hàm Nghi trọng bảo* (咸宜重寶): Một đồng tiền xu giả tưởng, dựa trên đồng Hàm Nghi thông bảo (咸宜通寶).
* *Khải Định trọng bảo* (啓定重寶): Một đồng tiền xu giả tưởng, dựa trên đồng Khải Định thông bảo (啓定通寶).
Người Việt cũng ưa chuộng dùng *Tiền tam đế* ( mà phiên âm tiếng Việt là *ba đồng xu may mắn*, đây là một bộ tiền xu bao gồm Càn Long thông bảo, Gia Khánh thông bảo và Đạo Quang thông bảo. Khác với việc tôn vinh niên hiệu các hoàng đế Trung Hoa thì người Việt chuộng bộ tiền xu này vì tên các vị hoàng đế trong bộ này nghe giống như "*Tiền đáo gia*" (Tiền về đến nhà/), biểu thị cho sự thịnh vượng và tránh khỏi điều ác.  "*Tiền đáo gia*" mang tinh thần của tam tài thiên, địa, nhân (), những người thực hành *phong thủy* cho rằng nó có khả năng chiêu tài, vượng tài, và có thêm tác dụng xua đuổi tà khí, bảo vệ thân thể.

Mặc dù có chung đặc điểm với bùa chú Phật giáo Trung Quốc, hoa tiền Việt Nam lại phát triển một đặc trưng ngôn ngữ độc đáo là sự kết hợp giữa chữ Phạn (*Devanagari*) và chữ Hán, tạo thành một loại văn tự Phạn giả (*Pseudo-Devanagari*). Có những lá bùa hộ mệnh của Việt Nam chứa lời cầu nguyện Phật giáo "*Om mani padme hum*" (ॐ मणिपद्मे हूँ), hay *Án ma ni bát mê hồng* (唵嘛呢叭咪吽), được viết bằng chữ Devanagari. Nhiều bùa hộ mệnh trong số này có chữ khắc bằng chữ Devanagari vì nhiều văn bản Phật giáo lâu đời nhất được viết bằng tiếng Phạn, sau đó là tiếng Pali (Nam Phạn), và nhiều nhà sư đã học tiếng Phạn để hiểu rõ hơn những văn bản này. Tuy nhiên, một số bùa Phật giáo từ Việt Nam chỉ chứa các âm tiết tiếng Phạn gắn liền với các âm thanh nhất định nhưng không có ý nghĩa. Những dòng chữ vô nghĩa này có lẽ được mượn từ các nhà sư Trung Quốc, những người đã sử dụng chúng làm hình tượng tôn giáo.

Theo quan niệm phong thủy Việt Nam, hoa mai có vị trí ảnh hưởng trực tiếp đến tài vận và sự may mắn của người chủ sở hữu. Người Việt ưa chuộng bùa tiền xu có khắc hình hoa mai. Một tấm bùa *Hoa mai kim tiền* thường có 5 (năm) "*cánh hoa*" (ngũ mai) và một lỗ hình ngũ giác ở giữa, trên mỗi "*cánh hoa*" đều có khắc một ký tự chữ Hán phồn thể thường ghép thành chữ *Trường mệnh thủ phú quý* (長命守富貴). Năm cánh hoa đại diện cho 5 yếu tố Kim–Mộc–Thủy–Hỏa–Thổ của Ngũ hành, mang lại sự cân bằng và điều hòa các yếu tố trong căn hộ. Một cặp bùa hoa mai được cho là có khả năng bảo vệ chủ nhân của chúng khỏi binh khí và khí xấu trong gia đình, đồng thời mang lại may mắn cho các thành viên trong gia đạo. Loại bùa này thường được treo ở hướng Tây Bắc, Tây, Bắc, và những người thực hành *phong thủy* tránh treo chúng ở các hướng Đông, Tây Nam và Đông Bắc. Một biến thể khác là *Đồng tiền hoa mai 10 cánh* hút tiền tài, bao gồm một tấm bùa lớn với 10 đồng xu thời nhà Thanh bao quanh, được đặt ngay phía sau tựa lưng của ghế tựa để phòng tiểu nhân hoặc kẹp vào hồ sơ khi đi giao dịch thương mại. 

Người Việt đã bản địa hóa các khái niệm triết học Á Đông thông qua các vật phẩm kết hợp từ tiền xu, đó là "*Tiền xu Tam Tài*" và "*Tiền xu Bát Quái*". Tiền xu Tam Tài bao gồm 3 đồng tiền xu được xâu trên một sợi dây đỏ. hình tượng 3 đồng tiền xu tượng trưng cho sự hòa hợp giữa Thiên – Địa – Nhân (Trời – Đất – Người). được sử dụng để mang lại may mắn, sự viên mãn và sự thịnh vượng cho gia chủ cùng toàn thể gia quyến. Chúng thường được treo trên bàn thờ tổ tiên, đặt trong máy tính tiền hoặc bỏ trong ví. Một quy tắc quan trọng là mặt trước của các đồng tiền xu phải luôn hướng lên trên. Tiền xu Bát Quái là lá bùa Bát Quái hình tiền xu được treo trên một sợi dây đỏ với một nút thòng lọng. Một "*quẻ*" là một biểu tượng gồm ba đường vạch. Mỗi một trong ba đường này có thể là nét liền hoặc đứt đoạn. Trong văn hóa Trung Quốc,  là thuật ngữ chỉ các thái cực cơ bản của vũ trụ và trong những biểu tượng này, một nét liền tượng trưng cho  và một nét đứt đoạn tượng trưng cho . Có tám sự kết hợp có thể xảy ra của những quẻ này và chúng được gọi chung là Bát quái hoặc . 

Bùa hộ mệnh hình chiếc khánh (gong) là một trong số ít những danh mục hoa tiền độc nhất vô nhị của Việt Nam, không bị ảnh hưởng bởi hình dáng tiền xu lỗ vuông thông thường. Việt Nam đã sản xuất những chiếc khánh bằng đồng thau lớn có hình con dơi trong nhiều thế kỷ, và một số bùa hộ mệnh của Việt Nam được mô phỏng theo hình dáng này. Những tấm bùa này gắn liền với sự giàu có và may mắn vì hình dáng con dơi của chúng, do từ "*dơi*" (蝠, fú/bức) trong tiếng Quan thoại phát âm giống như "*hạnh phúc*" (福, fú). Thiết kế của chiếc khánh hình con dơi này thậm chí còn xuất hiện trên tờ tiền giấy 20 piastre của Đông Dương thuộc Pháp phát hành năm 1943 bởi Banque de l'Indochine. Bên cạnh đó ở Việt Nam còn có hoa tiền đúc bằng nhựa với chữ Quốc Ngữ xuất hiện vào thế kỷ XX và thế kỷ XXI, một sự tiến hóa vượt bậc về vật liệu và ngôn ngữ thể hiện ở những đồng hoa tiền Việt Nam với chữ Quốc ngữ làm từ nhựa bắt đầu được sản xuất. Dòng chữ ở mặt trước xuất hiện trên một số bùa hộ mệnh này là "*Thần Chúng Cho Ban*", trong khi mặt sau của những lá bùa bằng nhựa này có dòng chữ "*Sa Cốc Miếu Ân*". Đây có thể là một sự ám chỉ đến việc khi một nhà sư nhận được sự quyên góp tại chùa, họ thường sẽ đánh chuông để ghi nhận hành động này. Việc sử dụng nhựa và chữ Quốc ngữ chứng tỏ tiền phong thủy tại Việt Nam không chỉ dừng lại ở đồ cổ học, mà vẫn đang sống và biến đổi theo thời đại.
## Xem thêm
* Bùa tiền cổ Trung Quốc
* Bùa tiền cổ Việt Nam
* Phong thủy
* Long mạch
* Linh huyệt
* Kim Thiềm
* Tỳ hưu

## Chú thích

## Tham khảo
* Kann, Eduard – *The Currencies of China* (1926). 
* Wong, Wing-Fai () – *Five Emperors Coins: The Reformation of Yansheng Object as a Popular Culture in Feng Shui.* CFP – 1st Symposium of the Academic Journal of Feng Shui – Oceania, Sydney, Australia, 13–14 May 2017. Sydney, NSW, Australia: Glasstree Academic Publishing (2018).