Karl Eugen xứ Württemberg

**Karl Eugene** (tiếng Đức: *Carl Eugen* ; 11 tháng 2 năm 1728 – 24 tháng 10 năm 1793) là Công tước cai trị xứ Württemberg. Ông là con trai cả và là người kế vị của Charles Alexander với Marie Auguste xứ Thurn và Taxis.

= Cuộc sống =
Sinh tại Brussels, ông kế vị cha để trở thành người cai trị xứ Württemberg khi mới 9 tuổi. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu triều đại, thực quyền nằm trong tay các vị nhiếp chính, gồm Carl Rudolf, Công tước Württemberg-Neuenstadt (1737–1738) và Carl Friedrich xứ Württemberg-Oels (1738–1746).

Ông được giáo dục tại triều đình của Friedrich II của Phổ. Trong thập niên 1740, ông còn theo học đàn phím với Carl Philipp Emanuel Bach; tập sonata mang tên “Württemberg” của Bach, xuất bản năm 1744, được dâng tặng cho Karl Eugen.

Trong những năm đầu tự thân cầm quyền, ông cai trị bằng bàn tay sắt. Năm 1744, ông ra lệnh hạ thi hài của Joseph Süß Oppenheimer, cố vấn tài chính của phụ thân ông, người đã bị xử tử dưới thời Công tước Württemberg-Neuenstadt và thi thể bị treo trong lồng sắt tại pháp trường Prag ở Stuttgart suốt sáu năm để an táng tử tế. Ông cũng nổi tiếng với thư viện đồ sộ, niềm đam mê xa hoa đối với opera, cùng sự quan tâm đặc biệt đến các dự án làm vườn quy mô lớn, với mục tiêu cung cấp lương thực cho dân chúng.

Năm 1748, Karl Eugen thực hiện chuyến đi đầu tiên trong tổng số năm chuyến sang Paris và Cung điện Versailles, cùng với người vợ đầu tiên. Trong các chuyến đi này, ông vừa tham quan thắng cảnh, vừa mua sắm hàng hóa Paris cho Cung điện Ludwigsburg, đồng thời thăm các xưởng thủ công nơi những món đồ ấy được chế tác. Từ năm 1776, Étienne Sollicoffre, một chủ ngân hàng mà ông quen biết tại Paris, trở thành bằng hữu thân cận và đại diện thu mua các vật phẩm cho Công tước tại kinh đô Pháp.

Trong giai đoạn 1751–1759, Karl Eugen bị cuốn vào một cuộc xung đột ngày càng gay gắt với cố vấn của mình, Johann Jakob Moser, một luật gia tự do lỗi lạc, người kịch liệt phản đối khuynh hướng chuyên chế của Công tước. Năm 1759, Karl Eugen cho bắt giam Moser, cáo buộc ông đã soạn thảo một “văn bản mang tính lật đổ”, và giam ông suốt năm năm. Tuy nhiên, đến năm 1764, Moser được phóng thích, một phần nhờ sự can thiệp của Friedrich II, ông ta được phục hồi chức vụ, địa vị cùng tước hiệu.

Sau khi nhận trợ cấp từ Pháp, trong Chiến tranh Bảy Năm chống lại Phổ, Karl Eugen dẫn quân tiến vào Sachsen.

Năm 1761, ông sáng lập Học viện Mỹ thuật tại Stuttgart (nay là Học viện Mỹ thuật Bang Stuttgart); năm 1765, ông thành lập thư viện công cộng tại Ludwigsburg (nay là Thư viện Bang Württemberg, Stuttgart). Ông cũng là người chủ trương xây dựng nhiều cung điện và công trình trọng yếu, trong đó có Tân Cung điện (Neues Schloss) vẫn tọa lạc tại trung tâm Schlossplatz, cùng Cung điện Solitude, Cung điện Einsiedel và Lâu đài Hohenheim.

Karl Eugen nổi tiếng với mối quan tâm sâu sắc đến nông nghiệp và du lịch, và thường được xem là nguồn cảm hứng cho Đại học Hohenheim ngày nay, một phần trường hiện tọa lạc trên điền trang mùa hè cũ của ông. Vườn bách thảo nguyên thủy do ông thiết lập đã trở thành nền tảng cho Landesarboretum Baden-Württemberg và Vườn Bách thảo Đại học Hohenheim, nơi đến nay vẫn còn một số cây do chính ông trồng. Ông cũng tham gia vào nghiên cứu và nuôi chim. Tuy nhiên, việc xây dựng hàng loạt cung điện, cùng lối sống xa hoa của triều đình, đã khiến tài chính công quốc kiệt quệ; ông phải vay những khoản lớn từ chính phủ Pháp, đổi lại việc duy trì lực lượng quân hỗ trợ đông đảo tại Württemberg.

Ông là người bảo trợ sớm của Friedrich Schiller. Tuy nhiên, năm 1780, Karl Eugen cho bắt giữ Schiller vì đã tự ý rời vị trí bác sĩ trung đoàn tại Stuttgart để đến Mannheim dự buổi công diễn đầu tiên vở kịch Những tên cướp. Schiller bị kết án 14 ngày giam giữ và bị cấm xuất bản bất kỳ tác phẩm nào trong tương lai theo lệnh của Karl Eugen.

Nhà sử học Hermann Sacher, khi viết trong *Catholic Encyclopedia*, đã gọi Karl Eugen là “một bạo chúa, kẻ hoang phí và truỵ lạc”. Karl Eugen trị vì cho đến khi qua đời năm 1793, sau đó được người em trai kế vị. 

Ông qua đời tại Hohenheim.

### Hôn nhân
Karl Eugen kết hôn hai lần.

Cuộc hôn nhân đầu tiên diễn ra tại Bayreuth ngày 26 tháng 9 năm 1748, với Công nữ Elisabeth Friederike Sophie xứ Brandenburg-Bayreuth. Hai người có một con gái:

* Friederike Wilhelmine Augusta Luise Charlotte, sinh tại Stuttgart ngày 19 tháng 2 năm 1750, qua đời khi mới 13 tháng tuổi tại Stuttgart vào ngày 12 tháng 3 năm 1751.

Năm 1756, Elisabeth Friederike rời bỏ Karl Eugen, trở về triều đình song thân tại Bayreuth. Tuy nhiên, hai người chưa từng chính thức ly hôn.

Trong thời gian đó, Karl Eugen duy trì nhiều tình nhân và có mười một người con ngoài giá thú. Người tình cuối cùng của ông là Franziska von Hohenheim, được ông phong tước Nữ Bá tước và sau đó kết hôn chính thức tại Stuttgart vào ngày 10/11 tháng 1 năm 1785.

### Tình nhân và con ngoài giá thú
Với một tình nhân không rõ danh tính:

* Karoline (31.12.1755 – 14.5.1839), không kết hôn, không con.

Với Luisa Toscani:

* Karl von Ostheim (1761 – Batavia, 24.2.1793), không kết hôn, không con.
* Karl Alexander von Ostheim (31.12.1765 – sau năm 1821), không kết hôn, không con.

Với một tình nhân không rõ danh tính:

* Charlotte (9.2.1762 – 31.8.1811), kết hôn ngày 30.6.1783 với Julius Friedrich von Lützow († 4.7.1833), không con.

Với Teresa Bonafoni:

Karl Bonafoni (2.7.1768 – 30.4.1769).

* Karl, gọi là Borel (18.5.1770 – trước 1821), tự vẫn, không kết hôn, không con.

Với Anna Eleonora Franchi:

* Eugen Franchi (5.10.1768 – khoảng 1794), không kết hôn, không con.
* Eleonore Franchi, phong hiệu Nữ Nam tước Franquemont (17.1.1771 – 1833), kết hôn năm 1792 với Jean François Louis Marie, Bá tước xứ Orsay (15.6.1772 – 26.12.1843), có con.

Với một tình nhân không rõ danh tính:

* Friedrich Wilhelm (không rõ năm sinh – 19.12.1790), không kết hôn, không con.

Với Katharina Kurz:

* Karl-David von Franquemont (13.3.1769 – 20.7.1830) Kết hôn lần thứ nhất với Nữ Nam tước Maria Barbara von Hügel (1778–1803), sinh mộtcon gái. Kết hôn lần thứ hai với Luise Sophie Henriette von Jett (9.1783 – 24.1.1852), sinh một con gái: 
** Charlotte Elisabeth Piron von Franquemont (1797–1868), cư trú tại Ceylon, kết hôn với Matthias Johann August David von Franquemont (1795–1844).
** Karoline Luise von Franquemont (Samarang, 20.7.1800 – Ludwigsburg, 3.4.1857), kết hôn ngày 21.10.1819 với Johann von Raben († 18.11.1853), không con.

Với Regina Monti:

* Friedrich, Bá tước von Franquemont (Ludwigsburg, 5.3.1770 – 3.1.1842), không kết hôn, không con; tướng lĩnh và Bộ trưởng Chiến tranh.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*