Aneto

**Aneto** là một ngọn núi nằm ở Aragón, Tây Ban Nha. Đây là ngọn núi cao nhất trong dãy Pyrénées, đồng thời là ngọn núi cao thứ ba tại Tây Ban Nha. Aneto có độ cao , tọa lạc tại tỉnh Huesca, cách biên giới Pháp–Tây Ban Nha  về phía nam. Nó tạo thành phần cực nam của khối núi Maladeta.

Aneto nằm trong công viên tự nhiên Posets–Maladeta, thị trấn Benasque, tỉnh Huesca, cộng đồng tự trị Aragón, Tây Ban Nha. Ngọn núi này thuộc khối núi Maladeta và nằm trong thung lũng Benasque. Aneto được cấu tạo từ các địa tầng thuộc đại Cổ sinh có bản chất đá granit, cùng với các lớp vật liệu hình thành vào thời đại Trung sinh.

Sườn phía bắc của núi có sông băng lớn nhất dãy Pyrénées, với diện tích  vào năm 2005. Sông băng rộng 106,7 ha vào năm 1981, nó từng rộng hơn 200 ha vào thế kỷ 19. Diện tích của sông băng này ngày càng bị thu hẹp do nhiệt độ mùa hè tăng cao và lượng mưa tuyết mùa đông giảm trong suốt thế kỷ 20. Ước tính trong 100 năm qua, sông băng đã mất hơn một nửa diện tích và có thể biến mất vào khoảng năm 2050. Quá trình thu hẹp vẫn tiếp diễn với tốc độ ngày càng nhanh, diện tích sông băng giảm xuống còn 69,3 ha vào năm 2011, 50,0 ha vào năm 2020, đồng thời độ dày cũng giảm 8,5 mét trong giai đoạn này. Đến năm 2022, diện tích sông băng tại đây chỉ còn 48,1 ha.

## Tên gọi
Ngọn núi này lúc đầu không có tên chính thức. Có dấu hiệu cho thấy những người chăn cừu và thợ săn từ các thung lũng phía nam gọi nó là Malheta, Malahita hoặc Punta. Trước đây, nó cũng từng được biết đến với tên La Malahite. Năm 1787, nhà địa chất, thực vật học người Pháp Louis Ramond de Carbonnières là người đầu tiên được ghi nhận đã nhìn thấy ngọn núi từ cảng (hoặc đèo) Benasque, ông mô tả hình dáng của nó giống như "những cây kim băng".

Sau này, đỉnh cao nhất của dãy Pyrénées được đặt tên theo ngôi làng Aneto nằm ở sườn đông nam của núi. Tuy nhiên, khi người Pháp nghe cách phát âm "Aneto" của người Aragon, họ đã giữ lại hai âm tiết cuối được nhấn rõ là "ne" và "tu", bỏ qua âm tiết đầu "a". Từ cách ghi chép theo truyền miệng này, tên tiếng Pháp "Netou" ra đời, cùng với nhiều biến thể lịch sử khác như Nelto, Nettou, Anetthou, Annetton, Anelthou, Nethom hoặc Aréthon, tất cả đều từng được các nhà vẽ bản đồ sử dụng. Mặc dù đỉnh núi và các sườn núi hoàn toàn nằm trong lãnh thổ Tây Ban Nha, nhưng trong suốt thế kỷ 19, các nghiên cứu chuyên sâu về dãy Pyrénées lại chủ yếu do người Pháp thực hiện. Tiêu biểu là công trình nghiên cứu rất chi tiết của Jean Daniel François Schrader vào năm 1874. Vì vậy, các bản đồ thời đó thường dùng tên tiếng Pháp. Phải đến công trình nổi tiếng về dãy Pyrénées của Émile Belloc, đặc biệt trong các nghiên cứu về thủy văn học, băng hà học và từ nguyên học thì tên gọi Aneto mới được xác lập chính thức. Đến năm 1898, ông chỉ còn dùng duy nhất tên "Aneto" để chỉ ngọn núi này.

## Lịch sử
Cách đó khoảng 2 km về phía tây bắc là đỉnh Maladeta. Dù không nằm trong năm đỉnh cao nhất của khu vực, nhưng toàn bộ khối núi lại được đặt theo tên của nó. Sau đó, khối núi Maladeta thu hút sự quan tâm lớn từ các nhà leo núi, đặc biệt vào đầu thế kỷ 18. Nguyên nhân chủ yếu là do góc nhìn, bởi khi đi vào thung lũng theo lối tự nhiên hoặc từ phía Pháp sang, đỉnh của Maladeta hiện ra ngay phía trước, còn sống núi phía sau che khuất quy mô thật sự của ngọn núi Aneto ở phía đông, một ngọn núi cao hơn và có các sông băng lớn hơn. Đến khi Friedrich von Parrot chinh phục đỉnh Maladeta vào năm 1817, người ta mới nhận ra rằng Aneto cùng các đỉnh lân cận như Pico del Medio, Punta de Astorg, Pico Maldito và Aguja Schmidt Endell đều cao hơn nó. Trước đó, Monte Perdido được xem là ngọn núi cao nhất trong vùng.

Tuy nhiên, sau khi Aneto được xác định là núi cao nhất của dãy Pyrénées thì nó bắt đầu mang tiếng xấu. Một số tai nạn trên sông băng, trong đó có những trường hợp tử vong, đã làm giảm hẳn sự quan tâm đến việc chinh phục Aneto. Đáng chú ý là cái chết của Luchon Barrau, một nhân vật có uy tín trong cộng đồng địa phương. Ông đã rơi xuống một khe nứt băng trên Maladeta và thiệt mạng. Sự việc này gây chấn động trong cộng đồng địa phương, vốn đã e ngại khi đặt chân lên sông băng, họ sợ hãi ngọn núi và cho rằng nó đã bị nguyền rủa.

## Địa lý

Aneto cao  so với mực nước biển, nằm ở trung tâm dãy Pyrénées. Ngọn núi này hoàn toàn thuộc lãnh thổ Tây Ban Nha, nằm ngay phía nam sống núi chính của dãy Pyrénées và đường biên giới Pháp–Tây Ban Nha. Đỉnh núi nằm ở phía đông bắc tỉnh Huesca, gần thị trấn Benasque.

Aneto nằm ở đầu phía đông của khối núi Malditos. Khối núi này chủ yếu gồm một sống núi dài khoảng 6 km, chạy dài theo hướng tây bắc–đông nam, có độ cao trên 3.000 m. Sống núi này nối Aneto về phía đông với đỉnh Maladeta, và về phía tây với các đỉnh Coronas Peaks và Pico Maldito. Toàn bộ dãy núi, kết hợp với phần đỉnh gồ ghề của Portillons, tạo nên dáng vẻ đặc trưng của cả khối núi.

## Hệ thực vật

Vẻ đặc trưng của khối núi cùng giá trị cảnh quan của nó đã làm giảm dần các hoạt động nông nghiệp truyền thống trong khu vực, đồng thời thúc đẩy phát triển của du lịch. Trong bối cảnh đó, thảm thực vật địa phương được duy trì ở trạng thái tương đối ổn định. Tại các sườn núi và trong phạm vi khối núi, vẫn còn nhiều diện tích rừng nguyên sinh, gần như chưa bị con người tác động.

### Vùng núi cao
Khu vực núi cao có hơn 100 loài thực vật sinh sống, bao gồm địa y, rêu, các loài cây mọng nước và cả tảo siêu nhỏ. Tuy nhiên, hoàn toàn không có cây thân gỗ. 20% số các loài ở vùng này là loài đặc hữu của dãy núi Pyrénées. Trong đó có Androsace alpina, thường được tìm thấy ở độ cao khoảng 2.800 mét, và Silene acaulis.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*  Info on Climbing Aneto
*Information on the glaciers of the Aneto-Maladeta area