Élisabeth Charlotte của Orléans

**Élisabeth Charlotte của Orléans** (13 tháng 9 năm 1676 – 23 tháng 12 năm 1744) là một *[[Fils de France|petite-fille de France]] (Cháu gái nước Pháp)* thuộc Vương tộc Bourbon đang cai trị Vương quốc Pháp, và là Công tước phu nhân xứ Lothringen và Bar sau khi kết hôn với Công tước Leopold. Bà là nhiếp chính cho công quốc của con trai trong nhiều giai đoạn khác nhau từ năm 1729–1744. Trong số những người con của bà có Franz I, Hoàng đế La Mã Thần thánh, thông qua cuộc hôn nhân với Nữ Đại vương công Maria Theresia của Áo, họ đã sáng lập ra Vương tộc Habsburg-Lothringen. 

Bà là con gái út của Công tước Philippe I xứ Orléans, người sáng lập ra Nhà Orléans, một nhánh của Vương tộc Bourbon, có nghĩa là bà gọi vua Louis XIII của Pháp là ông nội, vua Louis XIV là bác ruột và vua Louis XV là anh em họ đời đầu.

Một trong những điều khoản để con trai của bà thành hôn với người thừa kế Quân chủ Habsburg Maria Theresia của Áo chính là trao đổi lãnh thổ của tổ tiên, Công quốc Lothringen để lấy Đại công quốc Toscana, bà và người con trai út Karl xứ Lothringen đã phản đối quyết liệt, dù điều khoản này vô cùng có lợi cho tổ quốc của bà là Vương quốc Pháp, nhưng cuối cùng thì người con trai lớn François đã đồng ý các điều khoản trong hôn nhân sau khi nhận được các lá thư của người vợ tương lai Maria Theresia.

## Đầu đời

Élisabeth Charlotte sinh ngày 13 tháng 9 năm 1676 tại Lâu đài Saint-Cloud, nằm ngoài Paris, Pháp. Bà là con thứ ba và là con gái đầu lòng của Philippe I, Công tước xứ Orléans, hay còn gọi là *[[Fils de France#Monsieur|Monsieur]]*, và người vợ thứ hai của ông, Elisabeth Charlotte, Madame Palatine, con gái của Charles I Louis, Tuyển hầu xứ Palatine. Cha bà là người em trai duy nhất của Vua Louis XIV. Là một *petite-fille de France* (cháu gái của Pháp), bà có quyền được xưng hô là “*[[Kính ngữ vương thất|Her Royal Highness]]*” (Hoàng Thân). Khi sinh ra, bà được xưng là *mademoiselle de Chartres*, lấy theo tên một trong những lãnh địa của cha bà. Sau khi hai chị gái cùng cha khác mẹ của bà là Marie Louise và Anne Marie (sinh ra từ cuộc hôn nhân đầu tiên của cha với người vợ đầu Henrietta của Anh) kết hôn, bà được gọi là *[[Fils de France#Madame Royale|Madame Royale]]*, theo địa vị là vương nữ chưa lập gia đình cao nhất ở Pháp.

Khi còn nhỏ, Élisabeth Charlotte được mẹ bà miêu tả là “cực kỳ tinh nghịch” và “thô lỗ như con trai”.  Điều này khiến cha bà không hài lòng, vì bà thường bày tỏ thẳng thắn những ý kiến giống mẹ mình.

## Kết hôn

Mẹ của bà muốn bà kết hôn với một người có địa vị uy tín như các chị gái. Khi vợ của người anh họ bà, Maria Anna gợi ý rằng bà nên lấy em trai bà là Joseph Clemens xứ Bayern, Élisabeth Charlotte được cho là đã nói: “Con không sinh ra để lấy một người con trai út, thưa bà.”  Ban đầu, mẹ bà muốn bà kết hôn với Vua William III của Anh, nhưng việc ông là tín đồ Tin Lành đã ngăn cản cuộc hôn nhân này.

Joseph I, Hoàng đế La Mã Thần thánh, cũng được cân nhắc. Ông được đánh giá cao, và cuộc hôn nhân này sẽ là một cách để hàn gắn mối quan hệ giữa dòng họ Bourbon và kẻ thù truyền thống của họ, dòng họ Habsburg. Người anh họ góa vợ của bà, Louis, Grand Dauphin, cũng được xem xét, cũng như con trai ông, Vương tử Louis, Công tước xứ Bourgogne, và một người anh họ khác, Louis Auguste, Công tước xứ Maine, con trai cả hợp pháp hóa của Louis XIV và Madame de Montespan. Mẹ của Élisabeth Charlotte phản đối bất kỳ cuộc hôn nhân nào giữa con mình với các con trai ngoài giá thú của Nhà vua.

Cuối cùng, Élisabeth Charlotte kết hôn vào ngày 13 tháng 10 năm 1698 tại Cung điện Fontainebleau với Leopold, Công tước xứ Lorraine, con trai của Charles V, Công tước xứ Lorraine, và Nữ Đại vương công Eleonora của Áo. Cuộc hôn nhân này là kết quả của Hiệp ước Hòa bình Ryswick, trong đó một điều khoản yêu cầu Công quốc Lorraine, vốn đã thuộc Pháp nhiều năm, được trao trả lại cho Nhà Lorraine. Élisabeth Charlotte trở thành một công cụ để củng cố hiệp ước hòa bình; mẹ bà sau này nói rằng con gái bà "là nạn nhân của chiến tranh."

= Công tước phu nhân xứ Lorraine =

Cuộc hôn nhân giữa Élisabeth Charlotte và Công tước xứ Lorraine được gia tộc Lorraine đánh giá cao, dù một số người ở triều đình Pháp cho rằng không tương xứng với địa vị petite-fille de France của bà. Cô dâu mang theo của hồi môn 900.000 livres. Do bất đồng trong hoàng tộc về cuộc hôn nhân này, một số nữ quý tộc đã nhân cái chết của con trai của Công tước xứ Maine để dự lễ cưới trong trang phục tang lễ để phản đối.

Trái với dự đoán của mọi người về một cuộc hôn nhân không hạnh phúc, đôi vợ chồng lại sống với nhau rất hòa thuận và đầm ấm; họ có với nhau mười bốn người con chỉ trong mười sáu năm. Sau khi sinh các con, Élisabeth Charlotte bộc lộ bản tính mẫu nghi ôn nhu và nhân hậu. Thật không may, hầu hết các con của họ đều mất khi còn nhỏ; chỉ có bốn người sống đến tuổi trưởng thành. Ba trong số đó chết trong cùng một tuần vào tháng 5 năm 1711 vì dịch đậu mùa. Élisabeth Charlotte, khi ấy đang mang thai đứa con thứ mười một, vô cùng đau đớn: trong mười đứa con bà đã sinh, chỉ còn lại hai. Bà sinh thêm bốn đứa nữa, ba trong số đó sống đến tuổi trưởng thành.

Élisabeth Charlotte nổi tiếng là khắc nghiệt về tôn giáo và ủng hộ việc đàn áp những người không theo Công giáo. Bà thuyết phục chồng ban hành nhiều luật hà khắc đối với tín đồ Kháng Cách và người Do Thái. Trong thời gian này, hơn 280 người bất đồng tôn giáo bị thiêu sống.

Vào tháng 6 năm 1701, cha bà qua đời sau một cuộc tranh cãi nảy lửa với Louis XIV tại Versailles  về Công tước xứ Chartres. Người Huynh trưởng trở thành vị tân Công tước xứ Orléans, đứng đầu nhà Orléans. Mẫu thân bị đặt dưới sự giám sát của Louis XIV, người cấm bà rời nước Pháp. Vì vậy, Élisabeth Charlotte chỉ có thể gặp mẫu thân khi về Versailles; thư tín qua lại giữa hai người đã bị cháy trong trận hỏa hoạn năm 1719 tại Lâu đài Lunéville. 

Năm 1708, sau mười năm kết hôn, chồng bà có một tình nhân, Anne-Marguerite de Ligniville. Bị bối rối, Élisabeth Charlotte làm theo lời khuyên của mẹ, giữ im lặng và sống chung với chồng cùng tình nhân của ông. Vào thời điểm đó, bà cũng hay bệnh, với các triệu chứng ho nặng, hay ngất và sốt. Ligniville vẫn là người được công tước sủng ái cho đến khi ông qua đời năm 1729.

Khi Louis XIV mất năm 1715, anh trai bà trở thành Nhiếp chính của nước Pháp, thay mặt vị vua năm tuổi Louis XV. Năm 1718, khi bà đến thăm triều đình Pháp, cháu gái bà là Marie Louise, góa phụ Công tước xứ Berry, đã tổ chức một buổi tiệc xa hoa để vinh danh bà tại Cung điện Luxembourg. Hơn một trăm món khai vị, ba mươi hai món súp, sáu mươi món chính, một trăm ba mươi món nóng và sáu mươi món nguội, cùng nhiều món ăn khác được phục vụ. Gần bốn trăm con gà gô và chim trĩ, tám mươi hai con bồ câu và hơn một trăm phần ức bê được sử dụng. Khi tráng miệng, có một trăm giỏ trái cây tươi, gần bằng đó trái cây khô, năm mươi đĩa trái cây đông lạnh và hơn một trăm loại compote. Khi rời nước Pháp, chồng bà được ban tước hiệu “Vương thân điện hạ”, thường chỉ dành cho các thành viên của những vương triều nước ngoài có vua đứng đầu.

## Nhiếp chính xứ Lorraine

Chồng bà qua đời năm 1729, để lại Élisabeth Charlotte giữ quyền nhiếp chính Công quốc Lorraine thay cho con trai Francis Stephen, người được nuôi dạy tại triều đình Viên. Năm 1730, ông trở về quê nhà để dự lễ tấn phong mẫu thân làm Nhiếp chính, nhưng sau đó lại quay về Áo sinh sống.

Trong thời gian nhiếp chính, Élisabeth Charlotte cố gắng tác hợp con gái Anne Charlotte với Louis XV, nhưng kế hoạch thất bại vì sự can thiệp của Louis Henri, Công tước xứ Bourbon. Bà tiếp tục dự định gả cho cháu trai Louis, Công tước xứ Orléans, khi ông vừa góa vợ, nhưng Công tước vốn sùng đạo nên từ chối tái hôn.

= Nữ Thân vương xứ Commercy =
Khi không thể ngăn Francis Stephen nhượng lại công quốc Lorraine cho Stanisław Leszczyński nhân cuộc hôn phối với nữ Đại vương công Maria Theresia, Élisabeth Charlotte dời đến sống ở lâu đài Commercy tại thị trấn Commercy lân cận. Thị trấn này được nâng thành một chư hầu công quốc độc lập dành riêng cho giai đoạn quả phụ của bà.

Năm 1737, con gái Elisabeth Thérèse kết hôn với Carlo Emanuele III của Sardegna. Bà qua đời năm 1741 khi sinh hạ Vương tử Benedetto, Công tước xứ Chablais. Ngày 7 tháng 1 năm 1744, Vương tử út Charles Alexander của Lorraine kết hôn với nữ Đại vương công Maria Anna của Áo, người qua đời vì băng huyết sau sinh ngày 16 tháng 12 cùng năm.

## Qua đời và an táng
Élisabeth Charlotte qua đời do đột quỵ, hưởng thọ 68 tuổi, vào ngày 23 tháng 12 năm 1744  chỉ một tuần sau khi con dâu và cháu nội của bà qua đời. Bà là người cuối cùng trong số các anh chị em còn sống, lâu hơn tất cả ngoại trừ ba người con của mình. Chín tháng sau khi bà tạ thế, trưởng tử Francis Stephen đăng cơ làm Hoàng đế La Mã Thần thánh.

Bà được an táng tại nhà nguyện táng lễ của các Công tước Lorraine trong nhà thờ Saint-François-des-Cordeliers ở Nancy.

## Hậu duệ

Élisabeth Charlotte liên tục mang thai trong suốt cuộc hôn nhân của mình, sinh con gần như mỗi năm một lần:

# Léopold, Công thế tử xứ Lorraine (26 tháng 8 năm 1699 – 2 tháng 4 năm 1700), Công thế tử đầu tiên, mất khi còn nhỏ.
# Élisabeth Charlotte Gabrièle (21 tháng 10 năm 1700 – 4 tháng 5 năm 1711), mất khi còn nhỏ.
# Louise Christine (13 tháng 11 năm 1701 – 18 tháng 11 năm 1701), mất khi còn nhỏ.
# Marie Gabrièle Charlotte (30 tháng 12 năm 1702 – 11 tháng 5 năm 1711), mất khi còn nhỏ.
# Louis (28 tháng 1 năm 1704 – 10 tháng 5 năm 1711), Công thế tử thứ hai, mất khi còn nhỏ.
# Josepha Gabrièle (16 tháng 2 năm 1705 – 25 tháng 3 năm 1708), mất khi còn nhỏ.
# Gabrièle Louise (4 tháng 3 năm 1706 – 13 tháng 6 năm 1710), mất khi còn nhỏ.
# Léopold Clément Charles (25 tháng 4 năm 1707 – 4 tháng 6 năm 1723), Công thế tử thứ ba, mất khi còn ở tuổi thiếu niên.
# Francis Stephen (8 tháng 12 năm 1708 – 18 tháng 8 năm 1765), Công thế tử thứ tư và là người kế vị, kết hôn với Maria Theresia của Áo vào năm 1736 và trở thành Hoàng đế La Mã Thần thánh.
# Eléonore (4 tháng 6 năm 1710 – 28 tháng 7 năm 1710), mất khi còn nhỏ.
# Elisabeth Thérèse (15 tháng 10 năm 1711 – 3 tháng 7 năm 1741), kết hôn với Quốc vương Carl Emanuele III của Sardegna vào năm 1737 và trở thành Vương hậu của Sardegna.
# Karl Alexander (12 tháng 12 năm 1712 – 4 tháng 7 năm 1780), nguyên soái của Quân đội Đế chế của Đế quốc La Mã Thần thánh, thống đốc của Hà Lan thuộc Áo và tổng chỉ huy quân đội. Kết hôn với Maria Anna Eleonore của Áo vào năm 1744
# Anne Charlotte (1714 – 1773), nữ tu viện trưởng của tu viện xứ Essen.
# Con gái chết non * (28 tháng 11 năm 1715).

## Tham khảo

## Đọc thêm
* d'Orléans, Élisabeth Charlotte (2012). *Lettres D'elisabeth-charlotte D"orléans, Duchesse De Lorraine, À La Marquise D"aulède 1715 - 1738: (publiées Par E. Alexandre De Bonneval.) (a. M. D. ... L'histoire De Lorraine... (French Edition)*. Nabu Press. ISBN  978-1273159985.

## Liên kết ngoài

* Tiểu sử Elisabeth-Charlotte d'Orléanstại trang web của Château de Lunéville (bằng tiếng Pháp)