Kim tự tháp Trung Quốc

**Kim tự tháp Trung Quốc** được dùng để chỉ các kiến trúc tương tự kim tự tháp được xây dựng tại Trung Quốc, trong đó chủ yếu là các gò mộ được xây trên các lăng mộ của các hoàng đế Trung Hoa và người thân của họ. Chỉ riêng ở Tây Bắc Tây An đã có khoảng 38 quần thể kiến trúc dạng kim tự tháp như vậy nằm trên diện tích từ  –  của bình nguyên Quan Trung. Kiến trúc nổi tiếng nhất trong số nay là Lăng mộ Tần Thủy Hoàng nơi đội quân đất nung được tìm thấy.

## Lịch sử

Các gò mộ dạng kim tự tháp có niên đại cổ nhất của Trung Quốc được tìm thấy ở phía Bắc Bắc Kinh trong khu tự trị Nội Mông. Đây là các gò mộ thuộc thời kỳ văn hóa Hồng Sơn của thời đại Đồ đá mới (4700 đến 2900 TCN). Một trong các di chỉ đáng chú ý nhất của loại hình mộ táng này là tại di chỉ Ngưu Hà Lương (牛河梁) ở Liêu Ninh.

Các nhà truyền giáo phương Tây bắt đầu nhắc tới các kiến trúc dạng kim tự tháp ở Trung Quốc từ thế kỷ 17, ví dụ như trong ghi chép của giáo sĩ dòng Tên Athanasius Kircher năm 1667. Tuy nhiên phải tới đầu thế kỷ 20, chúng mới bắt đầu được biết tới rộng rãi ở phương Tây nhờ vào các ghi chép của các thương nhân phương Tây như Fred Meyer Schroder và Oscar Mamen năm 1912, hay cuộc thám hiểm năm 1913 của Victor Segalen - người đã viết về lăng mộ của Tần Thủy Hoàng và các gò mộ dạng kim tự tháp khác ở xung quanh Tây An trong tác phẩm *Mission archéologique en Chine (1914): L'art funéraire à l'époque des Han*. Được chú ý đặc biệt trong số các kiến trúc này là Mậu Lăng của Hán Vũ Đế (156–87 TCN) ở Hưng Bình, Hàm Dương nhờ những quan sát và không ảnh về một "kim tự tháp có phần đỉnh trắng" của các phi công Hoa Kỳ như James Gaussman hay Maurice Sheahan vốn sau đó được đưa lại trên báo chí phương Tây như số ngày 28 tháng 3 năm 1947 của tờ *[[The New York Times]]*.  

Ngày nay địa điểm một số gò mộ hình kim tự tháp ở Trung Quốc đã được tu sửa và trở thành địa điểm tham quan có tiếng ở nước này như Hán Dương Lăng thời Tây Hán.

## Danh sách

### Quần thể lăng mộ thời [[Nhà Chu]] ở gần Lạc Dương, Hà Nam
* Lăng mộ Chu Linh vương 
* Lăng mộ của ba vua nhà Chu 

### Quần thể lăng mộ vua [[nước Triệu]] ở gần Hàm Đan, Hà Bắc
* Lăng mộ vua nước Triệu 

### Quần thể lăng mộ vua [[nước Yên]] ở Dịch, Hà Bắc
* Quần thể lăng mộ ở Hạ Đô 

### Quần thể lăng mộ hoàng đế [[nhà Tần]] ở gần Tây An, Thiểm Tây
 
* Lăng mộ Tần Thủy Hoàng ở Lâm Đồng, Tây An . Đây là gò mộ táng lớn nhất Trung Quốc với chiều cao ban đầu , chiều cao hiện tại , diện tích . 
* Lăng mộ Tần Nhị thế ở Tây An

### Quần thể lăng mộ nhà [[Tây Hán]] ở Hàm Dương và Tây An
 

 
 
 
 
Quần thể Mậu Lăng:
* Lăng mộ Hán Vũ Đế  với diện tích  x .
* Lăng mộ Hiếu Vũ Lý Hoàng hậu 

Quần thể Bình Lăng:
* Lăng mộ Hán Chiêu Đế 
* Lăng mộ Thượng Quan hoàng hậu 

Quần thể Đình Lăng:
* Lăng mộ Hán Thành Đế 
* Mộ Hứa hoàng hậu 
* Mộ Ban Tiệp dư 
* Mộ Triệu Phi Yến

Quần thể Khang Lăng:
* Lăng mộ Hán Bình Đế 
* Mộ Vương hoàng hậu

Weiling Mausoleum group:
* Tomb of Emperor Yuan of Han 
* Tomb of Empress Wang 

Group of two "tombs of Zhou Kings" (possibly from Han era):
* Tomb of King Wu of Zhou
* Tomb of King Wen of Zhou

Yiling mausoleum group:
* Tomb of Emperor Ai of Han 
* Tomb of Empress Fu 

Anling mausoleum group:
* Tomb of Emperor Hui of Han 
* Tomb of Empress Zhang Yan 
* Tomb of Marquis Zhang Ao (father of Empress Zhang Yan) 
* Tomb of Princess Yuan of Lu (mother of Empress Zhang Yan)

Changling mausoleum group:
* Tomb of Emperor Gaozu of Han 
* Tomb of Empress Lü 
* Tomb of Consort Qi

Yangling mausoleum group:
* Tomb of Emperor Jing of Han 
* Tomb of Empress Wang 

Baling mausoleum group:
* Tomb of Emperor Wen of Han (The tomb of the Emperor himself does not feature a pyramidal mound, due to his death wish)
* Tomb of Empress Dou 
* Tomb of Empress Dowager Bo 

Duling mausoleum group:
* Tomb of Emperor Xuan of Han 
* Tomb of Empress Wang 
* Tomb of Empress Xu 

### Di tích ở [[Dương Lăng, Thiểm Tây]]
* Lăng mộ Tùy Văn Đế 

### Di tích ở [[Tây Ninh, Thanh Hải]]
 
* Lương Hổ Đài (凉虎台) của nhà Nam Lương  

### Lăng mộ các hoàng đế [[nhà Đường]] ở Thiểm Tây
Mười tám lăng mộ các hoàng đế nhà Đường được xây dựng ở thung lũng sông Vị phía Bắc dãy Tần Lĩnh. Phần lớn các lăng mộ này đều nằm trong các kiến trúc dạng đồi kim tự tháp và thuộc nhóm lăng mộ lớn nhất Trung Quốc như Càn lăng của Đường Cao Tông và Võ Tắc Thiên. Một số lăng mộ đáng chú ý khác trong quần thể này là:
* Sùng Lăng của Đường Đức Tông 
* Cảnh Lăng của Đường Hiến Tông 
* Mộ của Thành Dương Công chúa con Đường Thái Tông 
* Mộ của Tân Thành Công chúa con gái út của Đường Thái Tông 

### Lăng mộ Đường Nghĩa Tông ở Hà Nam
* Lăng mộ Đường Nghĩa Tông Lý Hoằng 
* Lăng mộ Ai hoàng hậu Bùi thị

### Các địa điểm khác

* Thọ Khâu ở Khúc Phụ, Sơn Đông - được coi là nơi sinh của Hoàng Đế, nằm gần Lăng Thiếu Hạo.
* *Mồ Tương Quân* (將軍塚, *Tương Quân trủng*) dạng kim tự tháp bậc thang ở Cát Lâm. Đây được cho là nơi chôn cất Trường Thọ Vương của Cao Câu Ly (413–491). Đây là một trong các di chỉ thuộc hệ thống Kinh thành và lăng mộ Cao Câu Ly - Di sản thế giới của Trung Quốc. Nằm gần Mồ Tương Quân là Thái Vương Lăng - một gò mộ dạng kim tự tháp khác được cho là nơi chôn cất của Quảng Khai Thổ Thái Vương (391–413).
* Thạch Mão, một di chỉ Đồ đá mới ở Thần Mộc, Thiểm Tây với một kiến trúc dạng kim tự tháp bậc thang có dinh thự ở trên nóc.
* Lăng mộ Tây Hạ ở gần Ngân Xuyên, Ninh Hạ với rất nhiều gò mộ dạng kim tự tháp đôi khi được gọi tên là các *kim tự tháp Trung Quốc*.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Niuheliang Archaeological Site
* Center for the Art of East Asia article discussing Western Han pyramidal mounds and Tang dynasty tombs
* People's Daily – Inner Mongolian pyramid
*       Steinhardt, Nancy Shatzman. 1993. The Tangut Royal Tombs near Yinchuan. In Muqarnas X: An Annual on Islamic Art and Architecture. Margaret B. Sevcenko, ed. Leiden: E.J. Brill.
* Google Map – Mount Li Mausoleum (Qin Shi Huang Mausoleum)
* Google Map – Maoling Mausoleum (Great White Pyramid)