open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paula Kahumbu

**Paula Kahumbu** là một nhà bảo tồn thiên nhiên hoang dã và là Giám đốc Điều hành của WildlifeDirect. Bà nổi tiếng nhất với vai trò là nhà chiến dịch cho voi và thế giới hoang dã, She is best known as a campaigner for elephants and wildlife, là mũi nhọn của Chiến dịch mang tên Hands Off Our Elephants Campaign, chiến dịch được phát động vào năm 2014 với Đệ Nhất Phu nhân của Kenya Margaret Kenyatta.

## Học vấn và sự nghiệp ban đầu
Kahumbu lớn lên tại Nairobi, Kenya, và tại đó theo học trường tiểu học và trung học cơ sở tại Loreto Convent Msongari. Bà được giáo dục đầu tiên bởi nhà bảo tồn nổi tiếng Richard Leakey. Bà được trao tặng một suất Học bổng của Chính phủ Kenya để học về SInh thái học và Sinh học tại Đại học Bristol. Sau đó bà nhận được bằng Thạc sĩ tại Đại học Florida về Wildlife and Range Science vào năm 1992. Những công tác thực nghiệm và nghiên cứu ban đầu của bà tập trung vào các loài linh trưởng, với luận văn Thạc sĩ của bà viết về các loài khỉ của Khu bảo tồn Quốc gia Linh trưởng Sông Tana.

## Sự nghiệp bảo tồn
Sau khi nhận được tấm bằng Tiến sĩ, Kahumbu quay trở lại Kenya Wildlife Service và dẫn đầu sứ đoàn Kenya tới tham dự Công ước về thương mại quốc tế các loài nguy cấp. Vào năm 2007, Kahumbu trở thành giám đốc điều hành của WildlifeDirect, một tổ chức phi lợi nhuận đồng sáng lập vào năm 2004 bởi người thầy của bà Richard Leakey như là một nền tảng trực tuyến nhằm cung cấp tiếng nói cho các nhà bảo tồn người châu Phi.
## Tham khảo
Gladys Ngetich

**Gladys Chepkirui Ngetich** (sinh vào khoảng năm 1991) là một kĩ sư người Kenya, và là một người nhận học bổng Rhodes đang theo đuổi một tấm bằng Tiến sĩ chuyên ngành kỹ thuật hàng không vũ trụ tại Đại học Oxford, thuộc Vương quốc Anh. Cô là người nhận Học bổng nghiên cứu sinh Tanenbaum và giải thưởng mang tên Babaroa Excellence Award.

## Tiểu sử và học vấn
Ngetich sinh ra tại *Amalo Village*, tại huyện Nakuru vào khoảng năm 1991. Cô theo học trường tiểu học *Lelaibei* tại Olenguruone. Cô học tại trường trung học cơ sở Mercy Girls' tại Kericho. Cô được nhận vào Đại học Nông nghiệp và Kĩ thuật Jomo Kenyatta, tốt nghiệp với bằng Cử nhân khoa học chuyên ngành Kỹ thuật cơ khí vào năm 2013.

Vào năm 2015, Ngetich gia nhập Đại học Oxford theo diện Học bổng Rhodes để theo đuổi một tấm bằng Tiến sĩ chuyên ngành Kĩ thuật hàng không vũ trụ. Vào năm 2016, cô đạt được một Học bổng nghiên cứu sinh Tanenbaum, một học bổng thường niên được trao tặng cho những người được nhận học bổng Rhodes để tham gia một chương trình đa ngành tại Israel. Vào năm 2018, Ngetich được vinh danh là một Skoll World Forum Fellow cho những cống hiến mà cô đã có được tại Kenya để trao quyền cho con gái và phụ nữ. Gladys kèm cặp cho những sinh viên đại học chuyên ngành kĩ sư tại Đại học Oriel, thuộc Oxford.

## Thành tựu
Vào năm 2018, Ngetich được công nhận với một tấm bằng sáng chế trong sự cộng tác với Rolls-Royce Plc. Các công trình nghiên cứu của cô đã được xuất hiện trong *BBC Science* và *Oxford Science Blog and Medium*. Cô nhận được Giải thưởng ASME IGTI Young Engineer Turbo Expo Participation Award, cho bài viết của cô tại Hội nghị năm 2018 Annual American Society of Mechanical Engineers (ASME).

## Xem thêm

* Frannie Léautier
* Emily Orwaru
* Josephine Wapakabulo

## Tham khảo
Solomy Balungi Bossa

**Solomy Balungi Bossa** (sinh ngày 14 tháng 4 năm 1956) là một thẩm phán Uganda trên Tòa án Hình sự Quốc tế. Bà được bầu vào nhiệm kỳ chín năm vào ngày 8 tháng 12 năm 2017 và đảm nhận nhiệm vụ toàn thời gian vào ngày 9 tháng 3 năm 2018. Trước đây, bà được bổ nhiệm làm nhiệm kỳ sáu năm tại Tòa án Phi châu về Nhân quyền và Nhân quyền vào năm 2014.

## Cuộc sống và giáo dục ban đầu
Bossa sinh ngày 14 tháng 4 năm 1956 tại Uganda. Bà có bằng Cử nhân Luật từ Đại học Makerere và là ứng cử viên cho Thạc sĩ Luật tại Đại học Luân Đôn.

## Nghề nghiệp
Bossa là nhà hoạt động nhân quyền từ năm 1980 và thành lập tổ chức phi lợi nhuận bao gồm Trung tâm Phát triển Hiến pháp Đông Phi, Mạng lưới Uganda về HIV, AIDS, Đạo đức và Luật và Hội Luật pháp Uganda.

Bossa là giảng viên tại Trung tâm Phát triển Luật của Uganda từ năm 1981 đến năm 1997. Bà là một học viên pháp lý từ năm 1988 đến năm 1997, đại diện cho phụ nữ nghèo khổ và mở rộng trợ giúp pháp lý, bao gồm cả việc phục vụ với tư cách là Chủ tịch Hội Luật pháp Uganda.

Bossa là một Thẩm phán Tòa án Tối cao Uganda từ năm 1997 đến năm 2013. Bà là một thẩm phán tại Tòa án Tư pháp Đông Phi từ năm 2001 đến năm 2006 và về Tòa án Hình sự Quốc tế cho Rwanda từ năm 2003 đến năm 2013. Bà được bổ nhiệm vào Tòa án Hiến pháp Uganda năm 2013. Năm 2014, bà là một trong những thẩm phán đã bãi bỏ Đạo luật Chống Đồng tính luyến ái của Uganda vì không được thông qua với đủ số đại biểu cần thiết. Bà đã nhận được các đe dọa giết trên phương tiện truyền thông xã hội.

## Tham khảo
Marina Salandy-Brown

**Marina Salandy-Brown** FRSA một nhà báo, người nói chuyện trên đài phát thanh và nhà hoạt động văn hóa người Trinidad. Bà từng là biên tập viên và quản lý cao cấp trong Đài phát thanh & Tin tức và các chương trình của Current Affairs với kênh British Broadcasting Corporation (BBC) tại Luân Đôn, một trong số ít những giám đốc điều hành hàng đầu của BBC có xuất thân là dân tộc thiểu số. Bà là người sáng lập và là giám đốc của Lễ hôi văn học NGC Bocas Lit Fest được tổ chức hàng năm ở Trinidad và Tobago, "là lễ hội văn học lớn nhất ở Anglophone Caribbean", và của Giải thưởng Bocas OCM cho Văn học Caribê. Bà cũng là người đồng sáng lập Giải thưởng cho các nhà văn Hollick Arvon.

## Tiểu sử
### Sự nghiệp ở Anh
Ở tuổi 17 Salandy-Brown rời Trinidad và di cư sang Anh để theo học đại học. Tại Luân Đôn, bà bắt đầu công việc xuất bản với tư cách là biên tập viên của tờ báo Melrose Press. Sau hơn 20 năm làm biên tập viên và quản lý cấp cao trong các chương trình của đài phát thanh và tin tức BBC và Current Affairs, bà trở về Trinidad vào năm 2004.

Là biên tập viên của BBC Radio 5 Live, Salandy-Brown quan tâm đến việc thực hiện chính sách khách nhau, tranh luận vào năm 2002 rằng "chẳng có ích gì khi có nhiều người khác nhau nếu bạn không cho phép họ khác nhau".

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Essiba Small, "Marina Salandy-Brown - Bringing readers & writers together", *Trinidad Express Newspapers*, ngày 15 tháng 3 năm 2013.
* Janine Mendes-Franco, "‘Not Just About Writers': Talking with NGC Bocas Lit Fest Founder", Global Voices, ngày 13 tháng 5 năm 2013.
* Shereen Ali, "Marina Salandy-Brown...A determined lobbyist", *Sunday Guardian*, ngày 10 tháng 11 năm 2013.
* "Start Me Up – Honorary Graduand Marina Salandy-Brown", *UWI Today*.
Habiba Msika

**Habiba Msika**, cũng có thể ghi là Messika (حبيبة مسيكة), (sinh năm 1903 Testour – 21 tháng 2 năm 1930 tại Tunis), là ca sĩ, vũ công và diễn viên người Tunisia.
Là con của Marguerite Msika và là cháu gái của ca sĩ Leila Sfez.

Bà nhanh chóng trèo lên chiếc thang danh tiếng dưới bút danh Habiba ("beloved"). Xuất thân của tự do, và là bậc thầy về số phận, ca sĩ lôi cuốn và nữ diễn viên táo bạo, được yêu mến bởi dân số Thổ dân Tunisia, Msika là một hiện tượng xã hội trong thời đại của bà. Bộ phim *[[The Fire Dance]]* của Salma Baccar nói về số phận của bà.

## Chú thích
Maggie Aderin-Pocock

**Margaret Ebunoluwa Aderin-Pocock** MBE (nhũ danh: **Aderin**; sinh ngày 9 tháng 3 năm  1968) là một nhà khoa học không gian và nhà giáo dục khoa học người Anh. Bà là một Trợ lý Nghiên cứu danh dự tại Khoa Vật lý và Thiên văn học của Đại học Luân Đôn. Kể từ tháng 2 năm 2014, bà đã đồng dẫn chương trình truyền hình thiên văn dài kỳ  *The Sky at Night* cùng với Chris Lintott.

## Cuộc đời và học vấn
Aderin-Pocock sinh ra ở Luân Đôn vào ngày 9 tháng 3 năm 1968 có cha mẹ  người Nigeria tên là Caroline Philips và Justus Adebayo Aderin, bà lớn lên ở  Camden, Luân Đôn. Tên của bà "Ebunoluwa" bắt nguồn từ tiếng Yoruba có nghĩa là "món quà" và Oluwa có nghĩa là "Thiên Chúa", cũng là một dạng biến thể của từ "Oluwabunmi" hoặc "Olubunmi", có nghĩa là "món quà của Chúa" trong tiếng Yoruba. Bà theo học trường La Sainte Union Convent ở Bắc Luân Đôn.  Bà mắc chứng khó đọc và khi còn nhỏ bà nói với một giáo viên muốn trở thành một phi hành gia, và được đề nghị nên thử làm điều dưỡng, "bởi vì đó cũng là khoa học". Bà đã đạt được bốn Trình độ A trong toán học, vật lý, hóa học và sinh học.

Bà học tại Đại học Imperial College Luân Đôn, tốt nghiệp bằng Cử nhân Vật lý năm 1990 và hoàn thành bằng tiến sĩ về kỹ thuật cơ khí, dưới sự hướng dẫn của giáo sư Hugh Spikes vào năm 1994.

## Công trình
* Aderin-Pocock, Maggie. "The Knowledge: Stargazing"  Publisher: Quadrille Publishing Ltd, 10 Sept 2015, , 
* Aderin, M. "Space Instrumentation: Physics and Astronomy in Harmony?" Paper presented at the Engineering and Physics - Synergy for Success, ngày 5 tháng 10 năm 2006, UK.
* 
* Barlow, M. J., A. S. Hales, P. J. Storey, X. W. Liu, YG Tsamis, and M. E. Aderin. "Bhros High Spectral Resolution Observations of Pn Forbidden and Recombination Line Profiles." *Proceedings of the International Astronomical Union* 2, no. Symposium S234 (2006): 367–68.
* Aderin, M. E. "Bhros Installation and System Performance." Paper presented at the Ground-based Instrumentation for Astronomy, 21–ngày 25 tháng 6 năm 2004, USA.
* Aderin, M., I. Crawford, P. D'Arrigo, and A. Charalambous. "High Resolution Optical Spectrograph (Hros): A Summary of Progress." Paper presented at the Conference on Optical and IR Telescope Instrumentation and Detectors, 27–ngày 31 tháng 3 năm 2000, Munich, Germany.
* Aderin, M. E., and I. A. Burch. "Countermine: Hand Held and Vehicle Mounted Mine Detection." Paper presented at the Second International Conference on Detection of Abandoned Land Mines, 12–ngày 14 tháng 10 năm 1998, Luân Đôn, UK.
* Aderin, Margaret Ebunoluwa. "Interferometric Studies of Very Thin Lubricant Films in Concentrated Contacts." Thesis (Ph D and D I C) - Department of Mechanical Engineering, Imperial College, Luân Đôn, 1995.
* 
* 
* Cann, P.M., M. Aderin, G.J. Johnston, and H.A. Spikes. "An Investigation into the Orientation Oflubricant Molecules in Ehd Contacts." In *Wear Particles: From the Cradle to the Grave*, edited by D. Dowson, G. Dalmaz, T. H. C. Childs, C. M. Taylor and M. Godet. 209–18: Elsevier Science Publishers, 1992.
* 

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Maggie Aderin-Pocock on Eden 
*
Lucie Milebou Aubusson

**Lucie Milebou Aubusson** còn được là **Lucie Mboussou** (sinh ngày 25 tháng 2 năm 1957) là một bác sĩ nhãn khoa và chính trị gia người Gabon đã là Chủ tịch Thượng viện kể từ ngày 27 tháng 2 năm 2015.

## Cuộc sống và giáo dục
Aubusson sinh ngày 25 tháng 2 năm 1957 tại Fougamou. Bà có bằng Tiến sĩ Y khoa và bằng Cao học về nhãn khoa tại Đại học Aix-Marseille ở Pháp.

## Nghề nghiệp
Aubusson là nữ bác sĩ nhãn khoa đầu tiên ở Gabon. Bà là Giám đốc chuyên môn tại Quỹ Jeanne Ebori ở Libreville từ năm 1988 đến năm 2002 và là một trợ lý giáo sư tại Đại học Omar Bongo. Bà là giám đốc y khoa của Phòng khám Medivision và là thành viên sáng lập của Tổ chức phi chính phủ Hỗ trợ Y tế Gabon.

Aubusson là một thành viên của Đảng Dân chủ Gabon và được bầu vào thượng viện đại diện cho Fougamou vào năm 2002. Bà là thành viên của ủy ban thường trực về Đối ngoại, Tài chính và Kế hoạch vùng.

Aubusson đã từng là Chủ tịch của mạng lưới nữ thượng nghị sĩ Gabon và cũng là phó chủ tịch của Nhóm Nghị viện Gabon. Bà là Phó Chủ tịch Thượng viện trong Quốc hội lần thứ ba và trở thành Chủttiijcchh nhiệm kỳ thứ tư (2015–2021), succeeding Rose Francine Rogombé.

## Giải thưởng và danh dự

* Grand Cross of the Order of the Equatorial Star

## Cuộc sống cá nhân
Aubusson is married to Michel Mboussou, CEO of the National Disease Insurance and Social Guarantee Fund (CNAMGS), and has three children.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Senate Gabon profile
Deborah Ajakaiye

**Deborah Enilo Ajakaiye**  (sinh năm 1940) là một nhà địa vật lý người Nigeria. Bà là nữ giáo sư vật lý đầu tiên ở châu Phi và công việc của bà trong lĩnh vực địa vật lý đã đóng một vai trò quan trọng trong khai thác mỏ ở Nigeria.

## Tiểu sử và học vấn
Ajakaiye sinh năm 1940 tại thành phố Jos, thủ phủ của bang Plateau ở Nigeria. Bà là con thứ năm trong sáu đứa con. Cha mẹ bà tin tưởng vào giáo dục bình đẳng về giới tính và công việc gia đình được phân công ở cả trẻ em nam và nữ. Năm 1962, bà tốt nghiệp Đại học Ibadan với một tấm bằng về vật lý. Bà nhận bằng thạc sĩ tại Đại học Birmingham ở Anh và vào năm 1970 nhận bằng Tiến sĩ trong lĩnh vực địa vật lý từ Đại học Ahmadu Bello ở Nigeria. Mặc dù ban đầu quan tâm đến toán học nhưng Ajakaiye nói rằng bà đã chọn theo đuổi địa vật lý vì bà tin rằng nó có thể giúp đất nước của mình.

## Sự nghiệp
Ajakaiye trở thành nữ giáo sư vật lý đầu tiên ở châu Phi vào năm 1980. Bà đã dạy tại Đại học Ahmadu Bello và Đại học Jos, phục vụ với tư cách là trưởng khoa khoa học tự nhiên của Đại học Jos. Công trình của bà về geovisualization đã được sử dụng để xác định vị trí của cả khoáng sản và nước ngầm ở Nigeria.

## Giải thưởng
Ajakaiye đã được công nhận vì cả những tiến bộ khoa học và những trợ giúp của bà đối với quốc gia Nigeria. Hiệp hội Địa khoa học và Mỏ Nigeria đã vinh danh bà vì những công trình của bà, khiến bà trở thành người phụ nữ đầu tiên nhận được giải thưởng. Bà cũng là người châu Phi da đen đầu tiên được vinh danh là một thành viên của Hội địa chất Luân Đôn.

## Tham khảo
Edith Lucie Bongo

**Édith Lucie Bongo Ondimba** (10 tháng 3 năm 1964 – 14 tháng 3 năm 2009) là Đệ Nhất Phu nhân, vợ Tổng thống Omar Bongo của Gabon từ năm 1989 đến 2009. Bà cũng từng là người đứng đầu doanh nghiệp Coca Cola Inc.

## Tiểu sử
Bà là con gái của Tổng thống Cộng hòa Congo Denis Sassou Nguesso, cuộc hôn nhân của bà với Tổng thống Bongo diễn ra vào ngày 4 tháng 8 năm 1989, được cho đã thông qua về chính trị như một minh chứng về sự hợp tác giữa hai nước, theo Reuters.

Édith Bongo được đào tạo trở thành một bác sĩ y khoa, cũng là bác sĩ nhi khoa, và HIV/AIDS là một trong những mối quan tâm chính của bà. Bà đã giúp lập ra một diễn đàn đầu tiên cho phụ nữ châu Phi để chống lại căn bệnh AIDS và thành lập các hiệp hội cho trẻ dễ bị tổn thương và người khuyết tật.

## Qua đời
Năm 2009, bà nhập viện ở Rabat, Maroc. Vào 14 Ngày 14 tháng 3 năm 2009, bà qua đời tại bệnh viện, bốn ngày sau sinh nhật lần thứ 45. Bản báo cáo công bố cái chết của bà, không nói rõ nguyên nhân cũng như bản chất của căn bệnh. Bà đã không xuất hiện trước công chúng khoảng ba năm trước khi qua đời. Sau đám tang cấp nhà nước Libreville, Gabon, hài cốt của Édith Bongo được đưa đến Edu, quê nhà của cha bà ở miền bắc Congo để chôn cất trong nghĩa trang gia đình theo nghi lễ truyền thống của Mbochi ngày 20 tháng 3 năm 2009. Việc chôn cất được truyền hình trực tiếp trên cả đất nước Gabon và Congo, có sự tham gia của Tổng thống Bongo, Sassou Nguesso, và các tổng thống của Benin, Cộng hòa Trung Phi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Guinea Xích đạo và Togo.

Sau cái chết của bà, được công bố trên truyền hình Gabon vào ngày 6 tháng 5 năm 2009, rằng Omar Bongo đã "tạm thời tự đình chỉ" làm Tổng thống để "phục hồi sức mạnh và nghỉ ngơi. Thông báo nhấn mạnh rằng Bongo đã ảnh hưởng sâu sắc từ căn bệnh và cái chết của người vợ. Tổng thống Bongo đã qua đời một tháng sau đó vào ngày 8 tháng 6 năm 2009, gần ba tháng sau cái chết của Edith, tại một phòng khám ở Barcelona, Tây Ban Nha.

## Tham khảo
Janet Edeme

**Janet Edeme** là một nhà khoa học nông nghiệp và nhà thực vật học người Nigeria, làm việc với tư cách là Giám đốc Sở Kinh tế Nông thôn và Nông nghiệp tại Ủy ban Liên minh Châu Phi (AUC/DREA), có trụ sở tại Addis Ababa, Ethiopia. AUC/DREA là một bộ phận trong liên minh châu Phi, chịu trách nhiệm thúc đẩy phát triển nông thôn bền vững thông qua nông nghiệp và cải thiện an toàn thực phẩm trên khắp châu Phi.

## Tiểu sử và giáo dục
Edeme là người Nigeria được sinh ra, lớn lên và được đào tạo tại quê nhà của mình. Bà có bằng Thạc sĩ Khoa học về Sinh học Nông nghiệp chuyên về Bệnh học thực vật, được trao bởi Đại học Ibadan. Bằng Tiến sĩ Triết học của bà đã được trao tặng bởi Đại học Ibadan, Đại học Texas A&M tại College Station, Texas, Hoa Kỳ và bởi Viện quốc tế về nông nghiệp nhiệt đới (IITA) ở Ibadan.

## Sự nghiệp
Các công trình và nghiên cứu của Edeme tập trung vào lĩnh vực khoa học nông nghiệp. Bà đã thực hiện nghiên cứu sau tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI) ở Nairobi, Kenya. Bà giảng dạy tại trường cũ của mình là Đại học Ibadan. Bà cũng từng phục vụ với tư cách là cố vấn cho các tổ chức quốc tế bao gồm Chương trình Liên hợp quốc về HIV / AIDS (UNAIDS) và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hiệp quốc (FAO).

## Xem thêm
* Mary Mgonja
* Ada Osakwe
* Josephine Okot
* Amy Jadesimi

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Website of the African Union Commission
Phản ứng Belousov–Zhabotinsky

**Phản ứng Belousov–Zhabotinsky**, hay **phản ứng BZ**, là một loại phản ứng được dùng như một ví dụ cổ điển cho nhiệt động lực học không cân bằng, đưa đến kết quả thiết lập nên một máy dao động hóa học phi tuyến tính. Thành phần chính thường được dùng trong những máy dao động này là hỗn hợp gồm brom và một axít. Những phản ứng này rất quan trọng trong hóa học lý thuyết vì chúng cho thấy rằng các phản ứng hóa học không bị trạng thái cân bằng nhiệt động lực học tác động. Những phản ứng này khác xa trạng thái cân bằng và duy trì như vậy trong một khoảng thời gian đáng kể và tiến triển hỗn độn. Theo nghĩa này, chúng đưa ra một mô hình hóa học đáng chú ý của các hiện tượng sinh học không cân bằng; như vậy, những mô hình toán học và các mô phỏng của phản ứng BZ chính là cốt lõi của lý thuyết.

## Cơ chế hóa học
Cơ chế của phản ứng này rất phức tạp và có thể có khoảng 18 bước khác nhau và là chủ đề của một số tài liệu nghiên cứu.

Theo cách tương tự như phản ứng Briggs–Rauscher, hai quá trình trọng yếu xảy ra (cả hai đều là tự động xúc tác); quá trình A tạo ra phân tử brom có màu đỏ, và quá trình B hấp thụ brom để tạo ra ion bromide.

Một trong những biến thể phổ biến nhất của phản ứng này là dùng axit malonic (CH2(CO2H)2) đóng vai trò là axít và kali bromat (KBrO3) là nguồn cung cấp brom. Phương trình tổng quát:
: 3CH2(CO2H)2 + 4 → 4Br− + 9CO2 + 6H2O

### Biến thể
Có nhiều biến thể của phản ứng tồn tại. Hóa chất chính duy nhất là chất oxy hóa bromat. Ion xúc tác thường là xeri, nhưng nó cũng có thể sử dụng mangan, hoặc những phức hệ của sắt, rutheni, coban, đồng, bạc, niken, crom và  osmi. Nhiều chất khử khác có thể được sử dụng. (Zhabotinsky, 1964b; Field and Burger, 1985)

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Interactive Science Experiment Showcasing the BZ Reaction (A-Level)
* A Survey Article on the Mathematics of the BZ Reaction
* The Scholarpedia article on the Belousov-Zhabotinsky reaction
* The Belousov–Zhabotinski Reaction
* The Belousov–Zhabotinsky Reaction
* The Phenomenology of the Belousov–Zhabotinsky Reaction, with pictures
* BZ reaction and explanation at The Periodic Table of Videos
* The Belousov–Zhabotinski Reaction &nbsp; PDF file
* Paper cargo surfs chemical waves — Oscillating chemical waves induced by BZ reactions can propel small objects, *New Scientist*, ngày 18 tháng 2 năm 2008
* The home page of Anatol M. Zhabotinsky 
* Simulating Belousov-Zhabotinsky Reactions in Pixel Bender A simulation of the Belousov–Zhabotinsky reaction running inside Flash Player
Adeyinka Gladys Falusi

**Adeyinka Gladys Falusi**, FAS NPOM, là giáo sư về huyết học người Nigeria và là cựu giám đốc của Viện nghiên cứu và đào tạo y khoa nâng cao, Đại học Y khoa, Đại học Ibadan. Bà chuyên về di truyền học loài người, đạo đức sinh học và di truyền phân tử liên quan đến các bệnh về máu di truyền như bệnh hồng cầu hình liềm và bệnh alpha-thalassemia.

## Tiểu sử
Bà đến từ tiểu bang Ekiti, phía tây nam Nigeria. Bà có bằng cử nhân Hóa học và tiến sĩ (Ph. D) về huyết học.

Giáo sư Falusi là đồng sáng lập của Hiệp hội tế bào Sickle của Nigeria (SCAN), với tư cách là người sáng lập, từ năm 2013, bà là Chủ tịch của Tổ chức Sickle Cell Hope Alive Foundation. Vào năm 2001, bà được bổ nhiệm làm Chủ tịch của Đại học Ibadan và Chủ tịch Ủy ban đánh giá bệnh viện Đại học College Revie. Cùng năm đó bà đã giành được giải thưởng Giải thưởng dành cho Phụ nữ trong Khoa học L'Oréal-UNESCO. Bà phục vụ với quyền hạn đó trong 4 năm và vào năm 2005, bà trở thành điều phối viên cho Mạng lưới Đạo đức về Nghiên cứu Y sinh học của Nigeria ở Châu Phi.
Vào năm 2005, bà được trao tặng Học bổng Nghiên cứu sinh National Productivity Order of Merit and in 2009, và vào năm 2009, bà được bầu làm thành viên của Học viện Khoa học Nigeria, tổ chức khoa học cao nhất ở Nigeria.

## Tham khảo
Tsehaytu Beraki

**Tsehaytu Beraki ** (1 tháng 9 năm 1939 – ngày 24 tháng 5 năm 2018) là là một nhạc sĩ, nhà thơ và nhà hoạt động chính trị người Eritrean, nổi tiếng với những bài hát của bà và nghệ thuật chơi krar (đàn hạc năm dây).

## Đầu đời
Tsehaytu Beraki sinh năm 1939, tại thị trấn nhỏ Quatit. Cô đã nghĩ rằng cô được sinh ra ở thủ đô Asmara của Eritrea, nhưng thực tế chuyển đến đó ở khi còn bé. Mãi cho đến khi cô trở về Asmara năm 1999, toàn bộ câu chuyện được kể lại bởi người chị gái Rishan.

## Sự nghiệp
Beraki bắt đầu chơi krar, một đàn hạc năm dây, lúc cô tám tuổi, cô chơi đàn tại các đám cưới và tiệc tùng. Cô lấy cảm hứng từ Tsehaytu Ghergish, Fana Etel, và đặc biệt là Tsehaytu Zennar, những bản nhạc bao gồm *Annes Ay keremneye Wala Hankas Yekunye* (Tôi cần một người đàn ông vào ngay lúc này, ngay cả khi anh có bị què quặt)
.

Beraki rời trường học lúc mười sáu tuổi, và chơi krar suốt quãng thời gian sau đó. Cô viết tất cả âm nhạc và lời bài hát của riêng mình, và mọi người sẽ đến từ Addis Ababa ở Ethiopia để ghi lại. Từ năm 1964 trở đi, lời bài hát của cô trở nên có tính chính trị hơn, và "mọi người ngạc nhiên khi tôi dám hát chúng

Từ tháng 3 năm 1977, cô đã tích cực tham gia vào cuộc đấu tranh giành độc lập Eritrea. Cuối cùng cô đã phải rời đi chuyển đến Sudan và Rotterdam, Hà Lan vào năm 1988. Cô trở về quê nhà Asmara vào năm 1999.

Ngoài krar, Beraki còn chơi kebero và bass-krar.

## Tham khảo
Natalia Villaveces

**Natalia Villaveces** (sinh ngày 2 tháng 4 năm 1980) là một người mẫu Colombia, người dẫn chương trình truyền hình, nhà sản xuất và diễn viên.

## Sự nghiệp
Trong hơn 8 năm, Natalia là nhà sản xuất cho "Nitido", một chương trình giải trí phát sóng trên toàn quốc trên mạng Telemundo. Cô cũng là phóng viên cho chương trình tạp chí tin tức hàng đầu của mạng lưới "Al Rojo Vivo con Maria Celeste" và đã đồng tổ chức các sự kiện thảm đỏ trên truyền hình cho các chương trình đặc biệt uy tín như giải thưởng Billboard Latin.

## Truyền hình
Sự nghiệp truyền hình của Natalia bắt đầu ở độ tuổi rất trẻ tại quê hương Colombia, nơi cô được chọn tham gia một số chương trình truyền hình nổi tiếng như "Imaginate" (Imagine) và Pequeños Gigantes (Little Giants). Cô cũng đóng một số vai nhỏ hơn trong các vở opera như "Betty La Fea" (Betty the Ugly One) và "La Baby Sister" (The Sister Baby). Cô đặt tầm nhìn của mình vào thị trường Mỹ gốc Tây Ban Nha và tham gia vào chương trình thực tế tiếng Tây Ban Nha đầu tiên có tên "Protagonistas de Novela" (Soap Opera Protagonists). Sự tham gia của cô trong chương trình đã thu hút sự chú ý của các giám đốc điều hành Telemundo và cô đã có được một kỳ tích lớn đầu tiên với tư cách là đồng sở hữu "Cotorreando" (Gossiping), một chương trình giải trí cung cấp cho khán giả tin tức và tin đồn nổi tiếng mới nhất. Ngay sau đó, cô đã được trao chương trình của riêng mình và cô đang tiếp tục làm việc với chương trình này ngày hôm nay.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*
Adriana Arboleda

**Adriana Arboleda** (sinh năm 1978) là một người mẫu Colombia và là người dẫn chương trình.

## Sự nghiệp
Ở tuổi 15, Adriana bắt đầu sự nghiệp của mình trong việc làm người mẫu và chiến thắng trong cuộc thi năm 1995. Năm 1996, cô được bổ nhiệm vào Look of the Year và cô đã ở trên bìa tạp chí của Vanity và Cosmopolitan.

Năm 2001, Adriana cũng mạo hiểm tham gia diễn xuất với hit Colombia telenovela Yo soy Betty, la fea.

Vào năm 2003, cô xuất hiện với vai trò là người dẫn chương trình của một loạt các chương trình giải trí trong CM & newscast, cô cũng đã xuất hiện trên các chương trình như Panorama, American Blind và QAP News. 

Với việc phát hành tin tức Marulanda, Arboleda dẫn đầu phần giải trí phát hành, cùng với Ivan Lalinde, cô tiếp tục cho thấy vai trò của mình trong việc phát thanh vào lúc 19:00, bên cạnh người mẫu, Catalina Gomez. Sau đó là sự xuất hiện của cô với chương trình Discovery Channel và Health Channel của Ursula Varges, Habitat.

Vào ngày 7 tháng 7 năm 2007, Adriana giới thiệu chuyên gia về âm nhạc của đài W (Colombia), Manolo Bellon, chương trình truyền hình cho Colombia's Live Earth.

## Đời tư
Ở tuổi 19, Arboleda đã kết hôn với một diễn viên và ca sĩ, Alejandro Martinez, người đã ly dị với cô bốn năm sau đó. Năm 2009, cô kết hôn với một doanh nhân có tên là Harold Eder.

## Tham khảo
Jery Sandoval

**Jery Sandoval **(sinh ngày 18 tháng 12 năm 1986, tại Barranquilla, Colombia) là một nữ diễn viên, người mẫu và ca sĩ. Tại Colombia, cô được biết đến với vai María Reyes trong Los Reyes, một phiên bản Colombia của một telenovela Argentina có tên là Los Roldán. Cô cũng đóng vai chính trong Televisa México telenovela Código Postal với vai diễn Regina Corona. Gần đây nhất, cô đã xuất hiện trên series truyền hình Popland của MTV LA.

## Cuộc đời
Jery Sandoval sinh ra ở Barranquilla, Colombia và từ rất sớm cô đã sống ở Carmen de Bolivar. Ở đó cô học tại một trường Công giáo. Khả năng nghệ thuật của cô đã được chứng minh lúc 12 tuổi; đó là điều tự nhiên vì gia đình cô luôn ủng hộ sự quan tâm của cô đối với ca hát và âm nhạc. Sandoval bắt đầu hát trong dàn xướng ca của trường. Khi cô 12 tuổi, cô đã trở thành một phần của một nhóm nhạc có tên là "Notas y Colores", tại Carmen de Bolivar, nhóm đã hát những bản ballad và âm nhạc afroantilian. Ngoài ra, với người em họ của cô, Luis, họ thành lập một nhóm nhạc khác, nhóm đã giành vị trí đầu tiên trong một cuộc thi hát ở Sincelejo. Từ ngày 14 đến 16, Jery đi liên tục giữa Barranquilla và Bogota. Cô đã viết một số bài hát, trong đó có "Te Amo", "Cómo Dejarte" và "Mi Primer Día sin Ti". Năm 2001, nhờ công ty quản lý Iván Corredor Julio Navarra, Sandoval đã tham gia "Miss Miércoles", giành vị trí thứ hai.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*  Official Web Page
* Official Twitter of Jery Sandoval
* Official Facebook of Jery Sandoval
* Official Myspace of Jery Sandoval
* "Jery Sandoval's official channel on YouTube"
* 
* "Jery Sandoval, Colombian singer, promoting her song Astronauta" 
* "Jery Sandoval, Colombian singer, speaking on W Radio for her new song Ella" 
* "What is the life of... The actress and singer Jery Sandoval"
Vanessa Mendoza

**Vanessa Alexandra Mendoza Bustos** (sinh năm 1981), được biết đến nhiều hơn với cái tên Vanessa Mendoza, là một nữ diễn viên người Colombia và người mẫu thời trang đã giành được danh hiệu Hoa hậu Colombia năm 2001, là người đầu tiên người Colombia gốc Phi giành chiến thắng trong cuộc thi đó.

## Tiểu sử
Mendoza là người gốc Chocó, Colombia. Cô lớn lên trong một ngôi làng nhỏ tên là Ungia. Mendoza lớn lên trong nghèo đói, và cô là một trong mười sáu đứa con trong gia đình. Cha cô mất khi cô còn nhỏ, để mẹ cô chăm sóc cho gia đình. Bất chấp những điều kiện tồi tệ mà gia đình phải chịu đựng, Vanessa tỏ ra rất thích thú với việc trở thành người mẫu, và bắt đầu theo đuổi sự nghiệp đó.

Mendoza trở thành Hoa hậu Chocó vào năm 2001, một năm mà Hoa hậu Colombia đang đối mặt với một vụ bê bối chủng tộc. Cô trở thành Black Miss Colombia đầu tiên, giành danh hiệu Á hậu 1, Consuelo Guzmán Parra. Mặc dù nghi ngờ rằng cô đã thắng cuộc thi để tin đồn về phân biệt chủng tộc sẽ bị loại trừ, Mendoza trở nên phổ biến trong số những người Colombia, người đã đặt cho cô biệt danh "Black Barbie". 

Mendoza đã thay thế Andrea Nocetti trở thành Miss Colombia. Trước khi chiến thắng Hoa hậu Colombia, Mendoza đã có sự phân biệt là thí sinh duy nhất trong phiên bản 2001 của cuộc thi không thừa nhận có một cuộc giải phẫu thẩm mỹ cho cuộc thi. Mendoza đã tham gia cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ 2002, giành giải thưởng Nữ hoàng xuất sắc nhất.

Vào ngày 2 tháng 3 năm 2005, cô và diễn viên hài người Mỹ Chris Tucker là diễn giả chính tại một bài phát biểu tại trường Cao đẳng Benedict.

## Chính trị
Cô đã giành được một ghế với tư cách là một phần của thiểu số da đen trong Quốc hội và trở thành thành viên của Hạ viện từ năm 2017 đến năm 2018. Thiểu số da đen 10% của Colombia có quyền có hai trong số 166 ghế ở hạ viện.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Benedict.edu 
* Vanessa Mendoza and the Miss Colombia 2001 fairytale
Renée Hložek

**Renée Hložek** (sinh ngày 15 tháng 11 năm 1983) là một nhà vũ trụ học người Nam Phi và là Giáo sư Vật lý tại Viện Thiên văn học và Vật lý thiên văn Dunlap thuộc Đại học Toronto. Bà nghiên cứu về bức xạ phông vi sóng vũ trụ, siêu tân tinh loại Ia và dao động âm thanh baryon. Bà là một thành viên cấp cao của TED.

## Những năm đầu và học vấn
Hložek học Toán học tại Đại học Pretoria và Đại học Cape Town, tốt nghiệp vào năm 2008. Trong các nghiên cứu trong những năm đại học của mình, bà làm việc với năng lượng tối. Bà hoàn thành tấm bằng Tiến sĩ tại Đại học Oxford với tư cách là một người nhận học bổng Rhodes vào năm 2011. Luận án của bà, "Probing the early universe and Dark Energy with multi-epoch cosmological data", sử dụng Atacama Cosmology Telescope và Sloan Digital Sky Survey. Người hướng dẫn tiến sĩ của bà là Jo Dunkley. Trong khoảng thời gian học tập tại Oxford, bà xuất hiện trên podcast Pub Astronomy và 365 Days of Astronomy của Chris Lintott.

## Nghiên cứu và sự nghiệp
Sau khi có được tấm bằng Tiến sĩ, Hložek gia nhập đội ngũ Đại học Princeton với tư cách là Nghiên cứu sinh Hậu tiến sĩ Lyman Spitzer Jr. Tại Đại học Princeton, bà chuẩn bị cho Kính viễn vọng Thiên văn Atacama. Vào năm 2012 bà được chỉ định làm một Nghiên cứu sinh Spitzer-Cotsen Fellow tại Đại học Princeton. Tại Princeton bà tham gia vào một sáng kiến giảng dạy nhà tù, và thành lập trao đổi Hope-Princeton để đưa những phụ nữ da đen trẻ tuổi vào khoa thiên văn học của Princeton.

## Tham khảo
Manuela Arbeláez

**Manuela Arbeláez Correa** (sinh ngày 9 tháng 9 năm 1988)  là một người mẫu và nữ diễn viên người Mỹ gốc Colombia, nổi tiếng chủ yếu với vai trò của cô trong chương trình truyền hình The Price Is Right.

## Cuộc đời và sự nghiệp
Arbeláez sinh ra ở Medellín, Colombia bởi Luis Carlos Arbeláez và Gloria Correa, nhưng chuyển đến Hoa Kỳ vào năm 2006 và chuyển đến West New York, New Jersey. Một thời gian ngắn sau khi chuyển đến Hoa Kỳ, Arbeláez trở thành một trong những người vào chung kết trong mùa giải 2008 của Nuestra Belleza Latina, một cuộc thi sắc đẹp/chương trình thực tế phát trên kênh truyền hình tiếng Tây Ban Nha của USA Univision và cô được xếp vị trí thứ 6 trong cuộc thi.

Cuối năm đó, Arbeláez là một trong năm người lọt vào vòng chung kết cuộc thi The Price Is Right Model Search. Mỗi người vào chung kết xuất hiện như một người mẫu trong một tập phim của chương trình vào tháng 10 năm 2008. Người chiến thắng đã được chọn bởi một người hâm mộ trên internet và đã giành được cơ hội thu băng thêm năm tập.

Mặc dù Arbeláez không giành chiến thắng trong cuộc thi, cô đã gây ấn tượng với nhà sản xuất The Price Is Right và được thuê làm người mẫu cho chương trình. Cô tham gia quay vòng thường xuyên của năm người mẫu trên The Price Is Right bắt đầu với tập 1 tháng 4 năm 2009. Cô tiếp tục làm người mẫu tham gia thường xuyên vào mùa giải sau. Trong năm 2012, tạp chí Complex đã chọn Arbeláez là số một trong danh sách của 25 The Hottest Game Show Eye Candy.

Năm 2010, Arbeláez xuất hiện trong video ca nhạc cho bài hát "It's in the Mornin" của Robin Thicke. Cô được mời tham gia hai tập phim với vai trò khách mời trong vở opera The Bold and the Beautiful vào tháng 6 năm 2010. Vào tháng 10 năm 2010, Arbeláez là cô gái chính trong video âm nhạc "Loving You No More" của Diddy - Dirty Money với Drake. Cô là một trong những người mẫu đoạt cúp tại Giải Grammy lần thứ 54 vào ngày 12 tháng 2 năm 2012.

Vào ngày 2 tháng 4 năm 2015, Manuela đã vô tình làm lộ bảng giá chính xác dành cho một chiếc xe hơi trị giá 21.960 đô la. Video về sự cố này trở nên nổi tiếng trên YouTube, thu hút hơn 15 triệu lượt xem.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
* The Cast: Manuela Arbelaez - official ''Price Is Right'' website
Bogaletch Gebre

**Bogaletch "Boge" Gebre** là một nhà khoa học và nhà hoạt động người Ethiopia. Trong năm 2010, Tớ báo trực tuyến của nước Anh *[[The Independent]]* đã mô tả bà là "người phụ nữ bắt đầu cuộc nổi dậy của phụ nữ Ethiopia." Cùng với chị gái là Fikirte Gebre, Gebre thành lập tổ chức từ thiện KMG Ethiopia, trước đây được gọi là Kembatti Mentti Gezzima-Tope (Kembatta Women Standing Together). Tổ chức từ thiện hoạt động để phục vụ phụ nữ trong nhiều lĩnh vực, bao gồm ngăn ngừa cắt âm vật và bắt cóc cô dâu bằng việc thực hiện bắt cóc và cưỡng hiếp phụ nữ trẻ, sau đó ép buộc họ vào hôn nhân. Theo Ủy ban Quốc gia về Thực tiễn Truyền thống của Ethiopia, các thực tiễn như vậy là cơ sở của 69% các cuộc hôn nhân ở trong nước vào năm 2003. Báo *The Independent* báo cáo rằng tổ chức đã giảm tỷ lệ bắt cóc cô dâu ở Kembatta hơn 90%, trong khi *[[The Economist]]* ghi nhận rằng việc giảm bớt sự cắt xén bộ phận sinh dục nữ từ 100% xuống còn 3%. Vào năm 2005, Gebre được trao giải thưởng Bắc-Nam năm 2005 và năm 2007 được trao giải thưởng Jonathan Mann về Sức khỏe và Nhân quyền Toàn cầu. Đối với những đóng góp của bà cho sự phát triển của châu Phi, Boge đã được trao giải thưởng Phát triển Quốc tế Baudouin vào tháng 5 năm 2013.

## Tham khảo
Fanny Lu

**Fanny Lucía Martínez Buenaventura** được biết đến với nghệ danh Fanny Lu (sinh ngày 8 tháng 2 năm 1973 tại Santiago de Cali) là một nữ ca sĩ, nhạc sĩ kiêm diễn viên nổi tiếng người Colombia.

Công việc đầu tiên của cô trong ngành công nghiệp giải trí là ở Colombia, khi cô là người mẫu bìa cho một tạp chí âm nhạc tên là Siempre Música. Sau đó, cô chuyển sang đài phát thanh bằng giọng nói trong các đài phát thanh chính từ đất nước của mình. Tuy nhiên, cô đã không được công nhận cho đến năm 1998, khi cô thực hiện một vai diễn của dàn diễn viên từ các vở opera của Colombia Perro Amor.

Năm 2006, cô phát hành Lágrimas Cálidas, giành được danh tiếng tại Colombia và một số quốc gia Mỹ Latinh, với hai đĩa đơn của cô đạt đến đỉnh cao trong bảng xếp hạng Latin. Album năm 2008 của cô, Dos đã củng cố sự nghiệp âm nhạc của cô, mang lại sự tín nhiệm như một nghệ sĩ nổi tiếng. Đĩa đơn "Tú No Eres Para Mi" của cô là số một ở một số quốc gia. Cô phát hành album thứ ba của mình, Felicidad y Perpetua vào tháng 11 năm 2011. Công việc nhân đạo của cô đã giúp cô có được danh hiệu là "Đại sứ thiện chí" từ FAO.

## Cuộc đời
Fanny Lu sinh ra ở Santiago de Cali, Colombia với cha mẹ người Colombia. Cô đã sống tại Colegio Bolivar trước khi chuyển đến Pháp để hoàn thành giáo dục tiểu học của mình. Sau khi trở về Mỹ Latinh, cô học tại Đại học Andes, nơi cô tốt nghiệp với bằng kỹ sư công nghiệp. Cô là mẹ của hai đứa con. Năm 2009, cô nộp đơn xin ly hôn.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*  
* 
*
Sossina M. Haile

**Sossina M. Haile** (sinh ngày 28 tháng 7 năm 1966) là một nhà hóa học người Mỹ gốc Ethiopia, được biết đến với việc phát triển các tế bào nhiên liệu axit rắn đầu tiên. Bà là giáo sư Khoa học Vật liệu và Kỹ thuật tại Đại học Northwestern, Illinois, Hoa Kỳ.

Haile nhận giải thưởng thuộc Quỹ khoa học quốc gia NSF gồm giải Nghiên cứu viên trẻ quốc gia (năm 1994-1999), Humboldt Fellowship (năm 1992-1993), học bổng Fulbright (năm 1991–1992), và học bổng nghiên cứu hợp tác nghiên cứu AT&T (năm 1986–1992). Học bổng Humboldt và học bổng Fulbright đã hỗ trợ nghiên cứu của bà tại Viện Max Planck für Festkörperforschung [Viện nghiên cứu trạng thái rắn] ở Stuttgart, Đức (năm 1991 đến năm 1993). Bà giành được giải thưởng J.B. Wagner năm 2001 của bộ phận vật liệu nhiệt độ cao của hội điện hóa, giải thưởng Coble 2000 từ Hiệp hội gốm sứ Hoa Kỳ và giải thưởng Robert Lansing Hardy TMS năm 1997.

## Nghiên cứu
Trung tâm nghiên cứu của Haile nghiên cứu về sự dẫn ion trong chất rắn. Mục tiêu của bà là hiểu các cơ chế chi phối vận chuyển ion và áp dụng sự hiểu biết đó vào sự phát triển của các chất điện phân rắn tiên tiến và các thiết bị điện hóa trạng thái rắn mới. Các ứng dụng của dây dẫn nhanh ion bao gồm pin, cảm biến, bơm ion và pin nhiên liệu. Pin nhiêu liệu là mối quan tâm đặc biệt của bà.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* "Fuel Cells: Powering Progress in the 21st Century" , lecture by Sossina M. Haile, California Institute of Technology, Pasadena website (Fall 2001)
*
Segenet Kelemu

**Segenet Kelemu** là một nhà khoa học Ethiopia, nghiên cứu của bà được ghi nhận như là một nhà nghiên cứu bệnh học thực vật phân tử và là lãnh đạo khoa học xuất sắc. Trong gần ba thập kỷ, Kelemu và nhóm nghiên cứu của bà đã góp phần giải quyết những hạn chế về nông nghiệp ở châu Phi, châu Á, châu Mỹ Latin và Bắc Mỹ.

Từ năm 2013, Tiến sĩ Kelemu là Tổng giám đốc của Trung tâm Quốc tế về Sinh thái và Sinh lý học Côn trùng, viện duy nhất của châu Phi chuyên nghiên cứu về côn trùng và động vật chân đốt khác. Trước đó, bà là Giám đốc Khoa học sinh học phía Đông và Trung Phi (BecA); là Phó chủ tịch chương trình tại Liên minh vì một cuộc cách mạng xanh ở châu Phi (AGRA) và là lãnh đạo Quản lý sức khỏe cây trồng và nông nghiệp tại Trung tâm quốc tế về nông nghiệp nhiệt đới (CIAT).

Tiến sĩ Kelemu đã nhận được nhiều giải thưởng quốc tế bao gồm: Giải thưởng dành cho Phụ nữ trong Khoa học L'Oréal-UNESCO năm 2014; Giải Fellow của TWAS - Học viện Khoa học Thế giới; Giải Tiến sĩ danh dự của Đại học Tel Aviv vào tháng 5 năm 2016; công nhận là một trong 100 phụ nữ châu Phi có ảnh hưởng nhất Châu Phi vào tháng 5 năm 2014; đề cập đến như là một trong 10 phụ nữ châu Phi có ảnh hưởng nhất trong nông nghiệp của Tạp chí Giới tính, Nông nghiệp và An toàn lương thực (AgriGender Journal) và bầu cử là thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học châu Phi.

## Tham khảo
Karol G

**Carolina Giraldo Navarro**, nổi tiếng hơn với nghệ danh **Karol G**, là một ca sĩ và nhạc sĩ người Colombia.  Năm 2018, cô đã giành được giải thưởng Latin Grammy cho Nghệ sĩ mới xuất sắc nhất và đã được đề cử cho một số giải Billboard Latin Music Awards và Premios Lo Nuestro Awards .

## Cuộc đời và sự nghiệp
Trong suốt thời thơ ấu của mình, Carolina Giraldo Navarro đã tham gia chương trình tài năng The X Factor. Cô tiếp tục học tại Calasanz ở Medellín, và học âm nhạc tại Đại học Antioquia trước khi chuyển đến New York để theo đuổi sự nghiệp âm nhạc. Năm 2007, cô bắt đầu sử dụng nghệ danh Karol G.

Vào năm 2013, cô hợp tác với ca sĩ Puerto Rico, Nicky Jam và phát hành bài hát "Amor De Dos" đã trở nên rất phổ biến ở Colombia và đã đạt hơn 90 triệu lượt xem trên YouTube.

Năm 2014, cô hợp tác với đồng nghiệp người Colombia và ca sĩ Latin Andy Rivera và phát hành bài hát "Mañana", hiện có hơn 90 triệu lượt xem trên YouTube. Cô cũng phát hành một bài hát tên là "Ricos Besos" nhưng không thành công.

Vào năm 2015, cô đã phát hành bản tiếp theo của riêng mình cho ca khúc "Mil Horas" của ban nhạc rock Argentina Ab Abusos de la Nada, "Ya No Te Creo" đã thành công ở Colombia. Một thời gian sau, cô hợp tác với ca sĩ reggaeton người Mỹ De La Ghetto để phát hành bài hát, "Te Lo Quiero Hacer". Vào tháng 3 năm 2016, cô phát hành bài hát "Casi Nada"  vào tháng 4 cùng năm, cô phát hành bài hát "Muñeco De Lego".

Vào năm 2017, đĩa đơn hợp tác của cô với Bad Bunny có tiêu đề "Ahora Me Llama" đã được phát hành đã trở nên phổ biến và nhanh chóng đạt được hơn 630 triệu lượt xem trên YouTube. Một thời gian sau đó trong cùng năm, cô phát hành bài hát, "A Ella" đã trở nên phổ biến ở Colombia. Cuối năm, cô hợp tác với đồng nghiệp người Colombia và ca sĩ người Latinh, Kevin Roldán và phát hành bài hát "Eres mi Todo". Cô xuất hiện với màn trình diễn mở màn trong giải thưởng Premios Juventud năm 2017.

Vào tháng 7 năm 2019, cô đã phát hành " China " với sự hợp tác của J Balvin , Daddy Yankee và Ozuna , trở thành video âm nhạc đầu tiên của cô có một tỷ lượt xem trên YouTube . Vào tháng 5 năm 2019, cô phát hành album Ocean , được coi là sự khởi đầu đầy phong cách từ Unstoppable , kết hợp bầu không khí thoải mái hơn trong công việc của cô. Bài hát " Tusa " của cô với  Nicki Minaj đã được RIAA chứng nhận Bạch kim Latin 28 × Latin , đứng trong Billboard Hot Latin Songs trong 25 tuần. Năm 2020, Karol G nhận được bốn đề cử tại giải Latin Grammy.

## Tham khảo
Josephine Cafrine

**Theresa Josephine Cafrine** (13 tháng 6 năm 1877 - 14 tháng 1 năm 1907) là một người phụ nữ người Seychelles, bà được biết đến nhiều về những bài viết diễn tả nỗi đau khổ từ căn bệnh phong đang mắc phải trong mình. Những vết thương của bà được cho là đã được chữa lành một cách kỳ diệu khi bà qua đời. Những câu chuyện trong cuốn nhật ký về những năm tháng sống chung với bệnh phong đã được xuất bản như một cuốn tự truyện sau khi bà qua đời. Cafrine được giới thiệu vào Đại sảnh Danh vọng Vinh danh Phụ nữ Seychelles vào năm 2012 và được một ủy ban từ Giáo phận Công giáo Roman Cảng Victoria thu thập thông tin để công nhận danh hiệu chân phước.

## Cuộc sống
Theresa Josephine Cafrine sinh ngày 13 tháng 6 năm 1877 tại Anse Royale, Mahé, nơi bà dành quãng phần đời còn lại của mình. Cafrine sau này trở thành một trẻ mồ côi và là một tín đồ Công giáo Roman sùng đạo. Bà mắc phải bệnh phong từ lúc 12 tuổi và luôn giữ một cuốn nhật ký bên mình ghi lại những ngày tháng đấu tranh và đau khổ. Căn bệnh sau đó tiến triển đến nỗi bà không thể tự cầm bút chì viết tiếp được nữa và phải nhờ đến Cha Philibert, một linh mục Công giáo từ Anse Royale tiếp tục. Cafrine qua đời vào ngày 14 tháng 1 năm 1907. Sau khi bà chết, những vết thương và vết sẹo do căn bệnh được chữa khỏi một cách thần kỳ.

Một linh mục người Bỉ, cha Vital, đã đến nhà của Cafrine sau cái chết của Cha Philibert, tìm thấy bản ghi chép, sắp xếp chúng lại và xuất bản như một cuốn tự truyện ở Bỉ vào năm 1923. Ngay sau đó, có những lời kêu gọi phong chân phước ở nhà thờ.

Năm 2012, Cafrine là một trong số những phụ nữ đầu tiên được giới thiệu đến Đại sảnh Danh vọng Vinh danh Phụ nữ Seychelles. Một loạt các sự kiện đã được tổ chức vào năm 2016 để kỷ niệm 109 năm ngày mất của bà. Bao gồm cuộc triển lãm và giới thiệu lại cuốn tự truyện bằng các bản dịch tiếng Anh, tiếng Pháp và tiếng Seychellois Creole. Một buổi lễ kỷ niệm được tổ chức tại nhà thờ Immaculate Conception Cathedral, với sự tham dự của Bộ trưởng Bộ Văn hóa và Du lịch, Alain St Ange. Một ủy ban của Giáo phận Công giáo Roman Cảng Victoria đã được thành lập vào năm 2010 để thu thập thông tin và những phép lạ của Cafrine để được xem xét để tiến hành phong chân phước cho bà.

## Tham khảo
Helia Bravo Hollis

**Helia Bravo Hollis** (30 tháng 9 năm 1901 – 26 tháng 9 năm 2001) là một nhà thực vật học người México, được phân biệt với danh hiệu Nhà nghiên cứu danh dự và Tiến sĩ danh dự của Đại học Tự trị Quốc gia México UNAM. Trong nhiều năm, bà đã phát triển nghiên cứu khoa học của mình tại các Khoa nghiên cứu các chuyên ngành Khoa học của cùng một trường đại học.

## Xuất thân và Học vấn

Bà sinh ra và lớn lên ở vùng lân cận của Mixcoac ở thành phố México. Sở thích của bà đối với việc nghiên cứu sinh vật đến từ các buổi đi bộ chủ nhật với cha mẹ bà.

Mặc dù những cuộc xung đột trong cách mạng México ảnh hưởng đến gia đình bà nhưng bà đã vấn tiến hành việc học tập của mình và theo học tại trường trung học vào năm 1919.

Trường Trung học quốc gia Saint Ildefonso (National Preparatory High School) ở Thành phố México là một cơ sở rất thú vị cho bà với các giáo sư như Vicente Lombardo Toledano, Sotero Prieto, Erasmo Castellano, Antonio Caso và Isaac Ochoterena, những người đã ảnh hưởng đến sự quan tâm của Bravo đối với khoa học sinh học.

Hoàn thành tốt nghiệp trung học, bà tiếp tục học y khoa vì áp lực từ gia đình là trở thành một bác sĩ và nhà sinh vật học không có sẵn như là môn chính tại Đại học Tự trị Quốc gia México UNAM.

## Tham khảo
Marbelle

**Maureen Belky Ramírez Cardona**, nổi tiếng hơn với nghệ danh Marbelle (sinh ngày 19 tháng 1 năm 1980) là một ca sĩ, nữ diễn viên và người dẫn chương trình truyền hình Colombia. Cô đã phát hành sáu album với ba album được chứng nhận bạch kim và hai vàng. Album cuối cùng của cô đã nổi tiếng hơn ở hầu hết các quốc gia Mỹ Latinh..

## Tiểu sử
Là con gái của một sĩ quan cảnh sát, cô đã dành thời thơ ấu của mình ở Santa Elena de Cali, nơi cô sống với bốn anh trai của mình. Từ bốn tuổi, cô trở nên thích ca hát. Mẹ cô, María Isabel (nghệ danh Yolanda Cardona) là nhà thiết kế quản lý trang phục biểu diễn của cô. Cô tham gia vào các cuộc thi hát địa phương và khu vực, xuất hiện trên đài phát thanh và truyền hình nhà nước và đã cho thấy, với một ban nhạc mariachi và sau đó với một công ty giải trí của trẻ em, trở nên nổi tiếng với tên sân khấu "Estrellita Romántica".

Năm 1996, cô phát hành album đầu tay của cô, Collar de Perlas, đã trở thành một hit ở Colombia, México, Ecuador và Hoa Kỳ. Cô đã tận dụng thành công với chuyến lưu diễn quốc tế khai mạc của mình. Album đã bán được hơn 10 bản và củng cố vị trí của cô với tư cách là một nghệ sĩ âm nhạc ở Kuala Lumpur. Các album tiếp theo của cô Amor Sincero, Hasta que te Conocí và El tumbo cũng thành công.

Từ năm 1995, cô được bổ nhiệm làm giám khảo và cố vấn trong cuộc thi truyền hình thực tế El factor X.

Năm 2007, cô ra mắt với tư cách là một nữ diễn viên truyền hình chơi trong vở opera Marido a Sueldo. Trong năm 2010, cô cũng đã tham gia Amor Sincero của RCN dựa trên cuộc sống của cô. Năm 2010, cô phát hành album của mình

Năm 2010, cô trở lại với một album mới Amor Sincero dựa trên bộ phim truyền hình. các đĩa đơn "Sola con mi soledad" và "Ya te olvidé" đều đạt giá vàng với doanh thu rất cao. 

Vào ngày 25 tháng 8 năm 2012, cô xuất hiện với tư cách khách mời chính trên lần đầu tiên Twitcam bởi nhà phát thanh Colombia nổi tiếng Emilio Sánchez và phát hành album La Reina (Nữ hoàng) vào tháng 11 năm 2012.

## Sản phẩm âm nhạc

### Album

* *Collar de Perlas* (1996)
* *Amor Sincero* (1997)
* *El Tumbo* (1998)
* *Hasta Que Te Conocí* (2000)(tribute album to Juan Gabriel)
* *Ahora* (2005)
* *Amor Sincero 2* (2010)
* *Puede Cambiar* (2014)

## Tham khảo
Trung Chải (định hướng)

**Trung Chải** có thể là một trong số các địa danh sau:

* Xã Trung Chải, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai
* Xã Trung Chải, huyện Nậm Nhùn, tỉnh Lai Châu

## Xem thêm
*Xã Chung Chải, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên
Naëla

**Nataly Rivera** nổi tiếng hơn với nghệ danh Naëla (sinh ngày 17 tháng 7 năm 1990, Bogotá, Colombia), là một ca sĩ, tác giả và nhạc sĩ người Colombia. Cô xuất hiện lần đầu tiên trong chương trình biểu diễn mà nhóm nhạc México Camila đã làm ở Bogotá vào năm 2010. Theo đó, cô phát hành đĩa đơn đầu tay có tên No Quiero Estar Sin Ti thuộc album đầu tay Naëla. Năm 2011, cô phát hành hai đĩa đơn mới của cô, Esta Noche Mando Yo và Muero Por Amarte.

## Tiểu sử
Naela sinh ngày 17 tháng 7 năm 1990 tại thành phố Bogotá. Khi còn là một đứa trẻ, cô phát hiện ra niềm đam mê âm nhạc, dành thời gian rảnh để sáng tác các bài hát của riêng mình, đăng ký tham gia trong tất cả các sự kiện âm nhạc, cô thu thập thông tin, giành nhiều giải thưởng trong các cuộc thi và chương trình học giả. Âm nhạc và phong cách của cô là một phần của thể loại nhạc pop rock, qua đó tính cách của cô được phản ánh là người duy nhất. Cô cũng có một người anh trai, Mauricio Rivera, một ca sĩ.

Cô lớn lên dưới ảnh hưởng của các nghệ sĩ Latino như Gloria Estefan và Olga Tañón đã giúp cô phát triển tài năng của mình với vai trò là một ca sĩ và nhạc sĩ. Các nghệ sĩ khác mà cô ngưỡng mộ đã giúp cô khám phá khả năng của chính mình, danh sách các nghệ sĩ này là: Pink, Goo Goo Dolls, Guns và Roses, Celine Dion, Mariah Carey, Christina Aguilera, Miguel Mateos, Soda Stereo và những người khác.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
* 
* 
*