Johann Friedrich Struensee

*Bá tước điền trang* **Johann Friedrich Struensee** (5 tháng 8 năm 1737 – 28 tháng 4 năm 1772) là một bác sĩ, triết gia và chính khách người Đức-Đan Mạch. Ông trở thành bác sĩ hoàng gia của Vua Christian VII của Đan Mạch-Na Uy, người mắc bệnh tâm thần, và là một bộ trưởng trong chính phủ Đan Mạch. Ông vươn lên nắm quyền và trở thành nhiếp chính trên thực tế của đất nước, và ông đã cố gắng thực hiện những cải cách sâu rộng. Mối quan hệ của ông với Hoàng hậu Caroline Matilda ("Caroline Mathilde") đã gây ra một vụ bê bối, đặc biệt là sau khi con gái ông, Công chúa Louise Augusta, chào đời, và là chất xúc tác cho những âm mưu và cuộc đấu tranh quyền lực dẫn đến sự sụp đổ và cái chết bi thảm của ông.

## Quá trình trưởng thành và sự nghiệp ban đầu
Sinh ra tại Halle an der Saale và được rửa tội tại St. Moritz vào ngày 7 tháng 8 năm 1737, Struensee là con thứ ba trong số sáu người con của nhà thần học và mục sư theo Chủ nghĩa sùng đạo Adam Struensee (được rửa tội tại Neuruppin vào ngày 8 tháng 9 năm 1708 – Rendsburg, ngày 20 tháng 6 năm 1791) và vợ ông là Maria Dorothea Carl (Berleburg, ngày 31 tháng 7 năm 1716 – Schleswig, ngày 31 tháng 12 năm 1792). Ông Struensee cha theo học Đại học Halle và phục vụ trong một số vị trí mục vụ trước khi được bổ nhiệm làm Giám hạt trưởng của Schleswig và Holstein từ năm 1760 đến năm 1791. Gia đình Struensee là một gia đình trung lưu đáng kính tin vào sự khoan dung tôn giáo. Ba người con trai của Struensee đã học Đại học, nhưng không ai trở thành nhà thần học như cha của họ; hai người con gái kết hôn với các mục sư.

Johann Friedrich vào Đại học Halle ngày 5 tháng 8 năm 1752 ở tuổi 15, nơi ông theo học ngành y và tốt nghiệp Tiến sĩ Y khoa ("Dr. Med.") vào ngày 12 tháng 12 năm 1757. Trường đại học đã giúp ông tiếp xúc với lý tưởng Thời đại Khai sáng, cũng như những phê bình và cải cách về xã hội và chính trị. Ông ủng hộ những ý tưởng mới này, trở thành người ủng hộ chủ nghĩa vô thần, các tác phẩm của Claude Adrien Helvétius và các nhà duy vật Pháp khác.

Khi Adam và Maria Dorothea Struensee chuyển đến Altona vào năm 1758, nơi Struensee lớn tuổi trở thành mục sư của nhà thờ Trinitatiskirche (Nhà thờ Chúa Ba Ngôi), Johann Friedrich cũng chuyển đến cùng họ. Ông sớm được tuyển dụng làm bác sĩ công cộng ở Altona, tại điền trang của Bá tước Rantzau và ở Quận Pinneberg. Tiền lương của ông rất ít ỏi và ông dự định sẽ bổ sung thu nhập bằng việc hành nghề tư nhân.

Cha mẹ ông chuyển đến Rendsburg vào năm 1760, nơi Adam Struensee trở thành người đứng đầu (tương đương với giám mục) đầu tiên của công quốc, và sau đó là tổng quản lý của Schleswig-Holstein. Struensee, lúc này 23 tuổi, lần đầu tiên phải tự lập gia đình. Những kỳ vọng về lối sống của ông không phù hợp với điều kiện kinh tế. Tuy nhiên, trí thông minh và phong thái của ông nhanh chóng khiến ông trở nên nổi tiếng trong giới thượng lưu, và ông thường gây tranh cãi với những người cùng thời.

Struensee là người đầy tham vọng và đã thỉnh cầu chính phủ Đan Mạch cấp kinh phí thông qua Bộ trưởng Ngoại giao Bá tước Johann Hartwig Ernst von Bernstorff. Ông thử sức viết các luận thuyết về Thời kỳ Khai sáng và xuất bản nhiều luận thuyết trong số đó trên tạp chí *Zum Nutzen und Vergnügen* ("Vì lợi ích và sự hưởng thụ").

## Bác sĩ riêng của Vua Christian VII

Trong gần mười năm cư trú tại Altona, Struensee đã tiếp xúc với một nhóm quý tộc bị trục xuất khỏi triều đình Copenhagen. Trong số đó có Enevold Brandt và Bá tước Schack Carl Rantzau, những người ủng hộ phong trào Khai sáng. Rantzau đã tiến cử Struensee cho triều đình để làm bác sĩ chăm sóc Vua Christian VII trong chuyến công du sắp tới đến các triều đình hoàng gia và vương triều ở Tây Đức, Hà Lan, Anh và Pháp.

Struensee nhận được bổ nhiệm vào tháng 4 năm 1768. Nhà vua và đoàn tùy tùng khởi hành vào ngày 6 tháng 5. Khi ở Anh, Struensee đã nhận được bằng Tiến sĩ Y khoa danh dự từ Đại học Cambridge.

Trong suốt chuyến công du kéo dài tám tháng, ông đã giành được sự tin tưởng và tình cảm của nhà vua. Các bộ trưởng của nhà vua, Bernstorff và Bộ trưởng Tài chính H. C. Schimmelmann, rất hài lòng với ảnh hưởng của Struensee đối với nhà vua, người bắt đầu ít gây ra những "cảnh tượng" khó xử hơn. Khi triều đình trở về Copenhagen vào tháng 1 năm 1769, Struensee được bổ nhiệm làm bác sĩ riêng của nhà vua. Vào tháng 5, ông được phong danh hiệu danh dự Cố vấn Nhà nước, đưa ông lên hạng ba tại triều đình. Struensee đã viết một báo cáo quan trọng về sức khỏe tâm thần của nhà vua.

## Sự vươn lên nắm quyền

Đầu tiên, ông đã hòa giải nhà vua và hoàng hậu. Ban đầu, Caroline Matilda không thích Struensee, nhưng bà không hạnh phúc trong hôn nhân, bị nhà vua bỏ rơi và ruồng bỏ, đồng thời bị ảnh hưởng bởi bệnh tật của ông. Tuy nhiên, Struensee là một trong số ít người quan tâm đến hoàng hậu cô đơn, và ông dường như đã cố gắng hết sức để xoa dịu nỗi khổ của bà. Theo thời gian, tình cảm của bà dành cho vị bác sĩ trẻ ngày càng lớn dần và đến mùa xuân năm 1770, ông trở thành người tình của bà; việc tiêm chủng thành công cho thái tử bé vào tháng 5 càng làm tăng thêm ảnh hưởng của ông.

Struensee rất quan tâm đến việc nuôi dạy Thái tử Frederick theo các nguyên tắc của Thời kỳ Khai sáng, chẳng hạn như lời kêu gọi của Jean-Jacques Rousseau về việc trở về với tự nhiên. Tuy nhiên, ông có cách hiểu riêng về ý tưởng của Rousseau và thích cách ly đứa trẻ và khuyến khích nó tự xoay xở phần lớn mọi việc. Ông cũng hiểu lời khuyên của Rousseau về việc cái lạnh có lợi cho trẻ em theo nghĩa đen, và do đó Thái tử chỉ mặc quần áo rất ít ngay cả trong mùa đông.

## Nắm quyền điều hành chính phủ
Struensee được bổ nhiệm làm cố vấn hoàng gia (*forelæser*) và konferensråd vào ngày 5 tháng 5 năm 1770. Trong suốt năm đó, khi nhà vua rơi vào tình trạng hôn mê tinh thần, quyền lực của Struensee trở nên tối cao. Vào ngày 15 tháng 9, giai đoạn 16 tháng thường được gọi là "Thời kỳ của Struensee" bắt đầu.

Ban đầu, Struensee giữ thái độ khiêm tốn khi ông bắt đầu kiểm soát bộ máy chính trị. Tuy nhiên, khi triều đình và chính phủ trải qua mùa hè năm 1770 ở Schleswig-Holstein (Gottorp, Traventhal và Ascheberg), quyền lực của ông ngày càng tăng. Vào tháng 12 năm 1770, ông trở nên thiếu kiên nhẫn và vào ngày 10 tháng đó, ông đã bãi bỏ hội đồng nhà nước. Một tuần sau, ông tự bổ nhiệm mình làm *maître des requêtes* (người phụ trách báo cáo). Nhiệm vụ chính thức của ông là trình bày các báo cáo từ các bộ phận khác nhau của nhà nước cho nhà vua. Vì Vua Christian hầu như không phải chịu trách nhiệm về hành động của mình, Struensee đã ra lệnh bất cứ câu trả lời nào ông muốn. Tiếp theo, ông cách chức tất cả các trưởng bộ phận và bãi bỏ chức vụ phó vương Na Uy. Từ đó trở đi, nội các với ông là động lực chính trở thành cơ quan quyền lực tối cao duy nhất trong nước. Struensee nắm quyền tuyệt đối trong gần mười ba tháng, từ ngày 18 tháng 12 năm 1770 đến ngày 16 tháng 1 năm 1772. Trong thời gian đó, ông đã ban hành không dưới 1.069 sắc lệnh của nội các, tức là hơn ba sắc lệnh mỗi ngày.

Các cải cách do Struensee khởi xướng bao gồm:

* bãi bỏ tra tấn
* bãi bỏ lao động cưỡng bức
* bãi bỏ kiểm duyệt báo chí
* bãi bỏ việc ưu tiên quý tộc cho các chức vụ nhà nước
* bãi bỏ đặc quyền của quý tộc
* bãi bỏ các khoản thu nhập "không xứng đáng" cho quý tộc
* bãi bỏ các quy tắc lễ nghi tại Hoàng cung
* bãi bỏ tầng lớp quý tộc của Hoàng cung
* bãi bỏ việc nhà nước tài trợ cho các nhà sản xuất kém hiệu quả
* bãi bỏ một số ngày lễ
* áp dụng thuế đánh vào cờ bạc và ngựa xa xỉ để tài trợ cho việc chăm sóc trẻ mồ côi
* cấm buôn bán nô lệ ở các thuộc địa của Đan Mạch
* chỉ khen thưởng những thành tựu thực sự bằng các tước hiệu và huân chương phong kiến
* hình sự hóa và trừng phạt hành vi hối lộ
* tổ chức lại các thể chế tư pháp để giảm thiểu tham nhũng
* giới thiệu các kho chứa ngũ cốc thuộc sở hữu nhà nước để cân bằng giá ngũ cốc
* phân bổ đất nông nghiệp cho nông dân
* tổ chức lại và giảm quân đội
* cải cách đại học
* cải cách các cơ sở y tế thuộc sở hữu nhà nước

Các cải cách khác bao gồm việc bãi bỏ án tử hình đối với tội trộm cắp; việc loại bỏ những lạm dụng làm mất đạo đức như đặc quyền; và "chủ nghĩa tay sai", việc bổ nhiệm nhân viên phục vụ trong nhà của những người đàn ông quyền lực vào các chức vụ công béo bở.

Những người chỉ trích Struensee cho rằng ông không tôn trọng phong tục bản địa của Đan Mạch và Na Uy, coi chúng là định kiến ​​và muốn loại bỏ chúng để ủng hộ các nguyên tắc trừu tượng. Ông cũng không nói tiếng Đan Mạch và tiến hành công việc bằng tiếng Đức. Để đảm bảo sự phục tùng, ông đã sa thải toàn bộ nhân viên của các cơ quan công quyền, không có lương hưu hoặc bồi thường, và thay thế bằng những người do ông đề cử. Các quan chức mới trong nhiều trường hợp là những người thiếu kinh nghiệm, biết rất ít hoặc không biết gì về đất nước mà họ được cho là sẽ cai trị.

Ban đầu, người dân Đan Mạch ủng hộ các cải cách của ông, nhưng sau đó họ bắt đầu chống lại ông. Khi Struensee bãi bỏ tất cả kiểm duyệt báo chí, điều đó chủ yếu dẫn đến một loạt các tờ rơi chống Struensee.

Trong những tháng đầu cầm quyền, dư luận tầng lớp trung lưu ủng hộ ông. Điều khiến người dân phẫn nộ nhất với ông là cách ông hoàn toàn gạt nhà vua sang một bên, và cảm giác đó càng mạnh mẽ hơn khi, bên ngoài một vòng tròn triều đình rất hẹp, dường như không ai tin rằng Christian VII thực sự bị điên, mà chỉ tin rằng ý chí của ông đã bị suy yếu do thói quen bị ngược đãi. Quan điểm đó được xác nhận bởi việc công bố sắc lệnh nội các ngày 14 tháng 7 năm 1771, trong đó bổ nhiệm Struensee làm "gehejme kabinetsminister" hoặc "Geheimekabinetsminister", với quyền ban hành các sắc lệnh nội các có hiệu lực như sắc lệnh hoàng gia, ngay cả khi không có chữ ký của hoàng gia.

Mối quan hệ của Struensee với hoàng hậu đã xúc phạm một quốc gia có truyền thống tôn kính đối với Hoàng tộc Oldenburg, và hành vi của Caroline Matilda trước công chúng đã gây tai tiếng cho dân chúng. Xã hội tụ tập hàng ngày quanh nhà vua và hoàng hậu đã gây ra sự chế giễu của các đại sứ nước ngoài. Vị vua bất hạnh hầu như chỉ là trò cười cho những người xung quanh, nhưng thỉnh thoảng, nhà vua lại tỏ ra ngoan cố và từ chối thực hiện mệnh lệnh của Brandt hoặc Struensee. Có lần, khi ông đe dọa người canh giữ mình, Brandt, bằng một trận đòn roi vì sự hỗn xược nào đó, Brandt đã vật lộn với nhà vua và đánh vào mặt nhà vua.

## Bắt giữ và hành quyết

Việc Struensee cách chức nhiều quan chức và viên chức chính phủ đã khiến ông có nhiều kẻ thù chính trị. Ngày 30 tháng 11 năm 1771, ông tự xưng và Brandt là bá tước. Những hành động đó đã gây ra sự bất an và bất mãn trong dân chúng Đan Mạch và Na Uy.

Christian VII cùng với hoàng hậu, Struensee, Brandt và các thành viên trong hoàng gia đã trải qua mùa hè năm 1771 tại Cung điện Hirschholm phía bắc Copenhagen. Họ ở đó cho đến cuối mùa thu. Ngày 7 tháng 7, hoàng hậu sinh một con gái, Louise Augusta, được nhiều người lúc bấy giờ và các nhà sử học tin là con gái của Struensee. Hoàng gia chuyển đến Cung điện Frederiksberg ở phía tây Copenhagen vào ngày 19 tháng 11.

Sự ác cảm chung đối với Struensee, vốn âm ỉ suốt mùa thu năm 1771, đã bộc lộ qua một âm mưu chống lại ông, do Schack Carl Rantzau và những người khác cầm đầu, nhân danh Thái hậu Juliana Maria,[4] nhằm giành lấy quyền lực từ nhà vua và củng cố vị trí quyền lực của bà và con trai bà.

Hoàng gia trở lại Cung điện Christiansborg vào ngày 8 tháng 1 năm 1772. Buổi dạ hội hóa trang đầu tiên của mùa được tổ chức tại Nhà hát Cung đình vào ngày 16 tháng 1.

Một cuộc đảo chính cung điện diễn ra vào sáng sớm ngày 17 tháng 1 năm 1772, Struensee, Brandt và Hoàng hậu Caroline Matilda bị bắt giữ trong phòng ngủ của họ, và việc nhà vua được cho là được giải thoát, người được những người giải cứu đưa đi vòng quanh Copenhagen trên một cỗ xe vàng, đã được đón nhận với niềm vui sướng khắp nơi. Cáo buộc chính chống lại Struensee là ông đã chiếm đoạt quyền lực hoàng gia trái với Luật Hoàng gia (Kongelov). Ông tự bào chữa với khả năng đáng kể và ban đầu, tự tin rằng bên công tố sẽ không dám động đến nữ hoàng, ông phủ nhận rằng mối quan hệ của họ từng là tội phạm. Nữ hoàng bị bắt làm tù binh nhà nước tại Lâu đài Kronborg.

Vào ngày 27/28 tháng 4, Struensee và Brandt bị kết án trước tiên là chặt tay phải và sau đó là chặt đầu. Thi thể của họ sau đó sẽ bị xẻ thịt và chặt thành bốn mảnh. Luật *Kongelov* không có điều khoản nào dành cho một người cai trị mắc bệnh tâm thần không đủ khả năng cai trị. Tuy nhiên, với tư cách là một thường dân đã tự khẳng định mình trong giới quý tộc, Struensee bị kết án là phạm tội phỉ báng hoàng gia và chiếm đoạt quyền lực hoàng gia, cả hai đều là tội tử hình theo khoản 2 và 26 của Luật Kongelov.

Struensee chờ đợi án tử hình tại Kastellet, Copenhagen. Các bản án được thi hành vào ngày 28 tháng 4 năm 1772, với Brandt bị hành quyết trước.

Chính nhà vua coi Struensee là một người vĩ đại, ngay cả sau khi ông qua đời. Trên một bức vẽ mà nhà vua thực hiện vào năm 1775, ba năm sau khi Struensee bị hành quyết, có viết bằng tiếng Đức như sau: *Ich hätte gern beide gerettet* ("Tôi ước gì mình có thể cứu cả hai người họ"), ám chỉ Struensee và Brandt.

## Phim ảnh

* 1923: *Die Liebe einer Königin* – một bộ phim câm chính kịch lịch sử Đức năm 1923 do Ludwig Wolff đạo diễn, trong đó Struensee do Harry Liedtke thủ vai.
* 1935: *The Dictator* – một bộ phim Anh năm 1935 do Victor Saville đạo diễn, trong đó Struensee do diễn viên người Anh Clive Brook thủ vai. Bộ phim mô tả mối quan hệ của ông với Caroline Mathilde, do Madeleine Carroll thủ vai.
* 1957: *Herrscher ohne Krone* – một bộ phim truyện Tây Đức năm 1957 do Harald Braun đạo diễn, dựa trên tiểu thuyết năm 1935 của Neumann, trong đó Struensee do O.W. Fischer thủ vai.
* 2012: *A Royal Affair* (tiếng Đan Mạch: *En kongelig affære*) – một bộ phim chính kịch lịch sử Đan Mạch được đề cử giải Oscar do Nikolaj Arcel đạo diễn, với sự tham gia của Mads Mikkelsen trong vai Struensee.

## Tham khảo