Eustace Chapuys

**Eustace Chapuys** (; (khoảng 1489/90/92 – 21 tháng 1 năm 1556) là một nhà ngoại giao người Savoy, người từng giữ chức Đại sứ của Thánh chế La Mã Thần thánh tại Anh từ năm 1529 đến năm 1545 dưới thời Hoàng đế Karl V. Ông nổi tiếng nhất với những bức thư trao đổi chi tiết và phong phú do chính ông ghi chép khi còn ở Anh dưới thời vua Henry VIII.

## Cuộc sống và nền giáo dục thuở nhỏ
Eustace Chapuys là con trai thứ hai và là một trong sáu người con của Louis Chapuys, một công chứng viên và quan chức thành phố , và Guigonne Dupuys, một người phụ nữ có thể xuất thân từ tầng lớp quý tộc. Người ta tin rằng ông sinh ra trong khoảng thời gian từ năm 1490 đến năm 1492 tại Annecy, khi đó thuộc Công quốc Savoy, tuy nhiên, nhà viết tiểu sử của ông, Lauren Mackay, đã lập luận rằng điều này là quá muộn, và có nhiều khả năng là vào năm 1489. Điều này sẽ khiến ông trở nên hợp lý hơn khi 18 tuổi khi vào đại học năm 1507.   Chapuys bắt đầu học tại Annecy và từ năm 1507, theo học Đại học Turin, nơi ông ở lại ít nhất năm năm. Khoảng năm 1512, sau khi chọn luật làm nghề nghiệp, ông tiếp tục học tại Đại học Valence. Đầu năm 1515, ông theo học tại Đại học Sapienza ở Rome , nơi ông đạt được bằng tiến sĩ luật dân sự và giáo luật, và nhận được lời chúc phúc của Giáo hoàng Leo X.

Chapuys là một người theo chủ nghĩa nhân văn và đóng vai trò là bạn, người trao đổi thư từ và người bảo trợ cho những người có cùng sở thích. Ông có mối quan hệ bạn bè với các nhà nhân văn người Annecy, Đức và Anh như Annecy Claude Blancherose và Claude Dieudonné, Heinrich Cornelius Agrippa, Thomas More và John Fisher. Ông đã trao đổi thư từ với Erasmus, người mà ông dành cho sự tôn trọng và ngưỡng mộ sâu sắc lẫn nhau, mặc dù họ chưa bao giờ gặp nhau.

## Sự nghiệp
Từ năm 1515 đến năm 1517, Chapuys được thụ phong linh mục và vào tháng 7 năm 1517, ông được phong làm giáo sĩ của Nhà thờ chính tòa St. Pierre tại Geneva và trưởng giáo hạt Viry, Haute-Savoie.  Vào tháng 8 năm 1517, ông trở thành một quan chức của Giáo phận Công giáo La Mã Lausanne, Geneva và Fribourg, thay mặt cho giám mục John xứ Savoy, một người anh em họ của Công tước xứ Savoy, tại tòa án giám mục và sau đó phục vụ Charles III, Công tước xứ Savoy và Charles de Bourbon. Năm 1522, ông được phong làm trưởng giáo xứ Vuillonnex.

Đến tháng 8 năm 1526, ông là đại sứ của Công tước xứ Bourbon tại triều đình của Karl V ở Granada và lần đầu tiên ông đến thăm Anh vào tháng 9 năm 1526. Vào mùa hè năm 1527, sau cái chết của Công tước xứ Bourbon trong cuộc cướp phá Rome, ông gia nhập phục vụ Karl V, Hoàng đế La Mã Thần thánh, làm việc dưới quyền Nicolas Perrenot de Granvelle. Ông giữ các chức vụ cố vấn và người phụ trách yêu cầu vào tháng 7 năm 1527 và tại  Valladolid vào ngày 25 tháng 6 năm 1529, ông được bổ nhiệm làm đại sứ của Karl V tại Anh.

### Đại sứ tại Anh Quốc
Sau khi đến Savoy với tư cách là đại sứ, Chapuys đến Anh vào cuối tháng 8 năm 1529, để tiếp quản chức vụ đại sứ thường trú từ Íñigo de Mendoza,, một chức vụ đã được nắm giữ khá bất ổn kể từ khi Louis xứ Praet bị buộc phải rút lui vào năm 1525. Ông giữ chức vụ này từ năm 1529 đến năm 1545, ngoại trừ những lần vắng mặt ngắn từ năm 1539 đến năm 1540, và trong 1542. Ông cư trú tại Austin Friars, khiến ông trở thành hàng xóm của Thomas Cromwell ("Thư ký trưởng" của Vua Henry VIII). Ngoài Cromwell, người mà ông coi là bạn, Chapuys còn tìm cách lấy lòng các quý tộc bảo thủ về tôn giáo ("chống dị giáo") trong triều đình của nhà vua để làm nguồn tin cho mình.

Kiến thức pháp lý của Chapuys khiến ông trở thành ứng cử viên lý tưởng để bào chữa cho vợ của nhà vua Catalina của Aragón, người cũng là dì của Hoàng đế Karl V, chống lại các thủ tục pháp lý, được biết đến vào thời điểm đó là "Vấn đề lớn của nhà vua", cuối cùng dẫn đến Sự bác bỏ quyền lực của Giáo hoàng và sự ly khai khỏi Giáo hội Công giáo La Mã. Catherine đã đặc biệt yêu cầu Chapuys thay thế Mendoza, vì chuyên môn pháp lý và khả năng thông thạo tiếng Latin của ông.

Những nỗ lực của Chapuys nhằm đánh bại âm mưu của người Anh chống lại Catherine cuối cùng đã thất bại và Henry kết hôn với Anne Boleyn. Catherine qua đời vào tháng 1 năm 1536. Theo truyền thống, người ta cho rằng Chapuys khinh thường Anne và không bao giờ dám gọi tên bà, chỉ gọi bà là "gái điếm" hoặc "nhân tình”. Tuy nhiên, Eric Ives cho rằng việc vị đại sứ sử dụng những từ ngữ đó không xuất phát từ sự khinh miệt Anne, mà vì ông không thể chấp nhận hay tin rằng bà có thể trở thành vợ của Henry.

Chapuys là một vị quan trung thành của Karl V, một người có tầm nhìn rộng và sắc sảo, và mặc dù ông nói và viết tiếng Pháp trôi chảy, ông lại là một người kiên quyết chống lại người Pháp, những người mà ông căm ghét vì âm mưu xâm chiếm quê hương Savoy của ông. Có lần, ông đe dọa sẽ tước quyền thừa kế của cháu gái mình nếu cô kết hôn với một người Pháp.

Mặc dù mục đích ban đầu của ông khi đến Anh là để ủng hộ Catalina trong sự nghiệp của bà, nhưng chính con gái bà, Mary, mới là người mà ông phục vụ nhiều hơn. Chapuys, người vốn hết lòng vì Catalina, kịch liệt phản đối cách đối xử của nhà vua với con gái mình. Ông đã vun đắp mối quan hệ với một số người ủng hộ thân cận nhất của Mary, trong đó có Gertrude Courtenay, Nữ Hầu tước xứ Exeter, người đã cung cấp thông tin cho ông và bí mật đến thăm ông trong lớp ngụy trang. Chapuys nảy sinh một tình cảm đặc biệt dành cho Mary, người tin tưởng và dựa dẫm vào ông như một người cha trong những năm tháng khó khăn nhất của cuộc đời mình.

Năm 1539, Chapuys bắt đầu mắc bệnh gút. Tuy nhiên, ông vẫn giữ chức vụ đại sứ thường trú tại Anh, ngoại trừ những lần vắng mặt ngắn, và tiếp tục thông báo cho chủ nhân của mình về các vấn đề của Anh, cho đến tháng 5 năm 1545. Ông được triệu hồi về Antwerp vào tháng 4 năm 1539, khi quan hệ ngoại giao xấu đi, và ở lại đó cho đến tháng 7 năm 1540. Sau khi trở về, ông nỗ lực khôi phục quan hệ Anh-Đế quốc và tham gia vào các cuộc đàm phán cho liên minh tháng 2 năm 1543, dẫn đến việc Henry VIII và Karl V tuyên chiến với Pháp. Chapuys đã tháp tùng quân đội của Henry VIII đến Pháp. Sức khỏe của ông tiếp tục xấu đi vào năm 1544 và ông đã yêu cầu được miễn nhiệm.  Chapuys được cho phép rời khỏi chức vụ, nhưng Hoàng đế chỉ cho phép ông ra đi sau khi giới thiệu người kế nhiệm của ông, François van der Delft, vào vị trí đó. Sau đó, Chapuys được cử đến Bourbourg, gần Gravelines, để đàm phán cho đến tháng 7 năm 1545, khi ông cuối cùng được miễn nhiệm.

## Những năm kế tiếp
Sau khi nghỉ hưu, Chapuys cư trú tại Leuven (nay thuộc Bỉ) và đến năm 1545, ông đã là một người giàu có đáng kể. Thu nhập của ông đến từ lương hưu đại sứ, thừa kế một điền trang ở Annecy và nhiều chức vụ giáo sĩ nhàn hạ khác nhau , bao gồm chức vụ trưởng giáo hạt ở Vuillonnex, chức vụ giáo sĩ ở Toledo, Osma và Málaga, các chức vụ giáo sĩ ở Flanders và chức vụ viện trưởng giàu có của Sant'Angelo di Brolo ở Sicily, mà ông có được vào năm 1545. Ông đã gia tăng tài sản của mình qua nhiều năm thông qua các khoản đầu tư khôn ngoan ở Antwerp.

Chapuys đã sử dụng tài sản của mình để thành lập một trường cao đẳng vào tháng 5 năm 1548, dành cho những học sinh triển vọng đến từ quê hương Savoy của ông. Trường Cao đẳng Savoy này, ở Leuven, mà hiện nay chỉ còn lại cổng, được sáp nhập vào M – Bảo tàng Leuven , bảo tàng của thành phố. Ông cũng thành lập một trường ngữ pháp ở Annecy vào tháng 12 năm 1551.

Trong thời gian nghỉ hưu, Chapuys làm cố vấn cho Karl V từ năm 1547 đến năm 1549. Theo CSL Davies, "Bài viết cuối cùng được biết đến của ông là một phân tích sắc bén về tình hình chính trị" khi Henry VIII sắp qua đời vào tháng 1 năm 1547. Sau đó, ông được yêu cầu nhớ lại các cuộc đàm phán của mình, và thái độ trước đây của chế độ Henry VIII , về vấn đề hôn ước của Mary I. Trong thư trả lời, ông viết rằng ông không chắc chắn về khả năng thuyết phục John Dudley đồng ý với bất kỳ cuộc hôn nhân nào được đề xuất. Cuối thư, Chapuys viết rằng Mary "không có mong muốn hay hy vọng nào khác ngoài việc được kết hôn với bệ hạ." Ông cảm thấy không có gì được Mary yêu thích hơn là hôn nhân.

Chapuys có một người con trai, Césare, được hợp pháp hóa vào năm 1545 và qua đời vào năm 1549. Cái chết của con trai ông đảm bảo rằng trường cao đẳng và trường ngữ pháp mà ông đã thành lập sẽ được hưởng lợi từ khối tài sản khổng lồ của ông sau khi ông qua đời. Năm 1555, ông quyết định rằng lương hưu của mình ở Anh nên được dùng để thành lập một học bổng cho sinh viên người Anh tại Leuven.

## Cái chết
Eustace Chapuys qua đời vào ngày 21 tháng 1 năm 1556 và được chôn cất trong nhà nguyện của Trường Cao đẳng Savoy. Một bức chân dung của Chapuys, có thể được vẽ cùng thời, hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Lâu đài Annecy.

## Trong văn hóa đại chúng
* Vở kịch của William Shakespeare "Lịch sử nổi tiếng về cuộc đời của Vua Henry VIII" viết ông dưới cái tên "Caputius".
* Ông là một nhân vật chính trong vở kịch *[[A Man for All Seasons (play)|A Man for All Seasons]]* của Robert Bolt, mặc dù ông bị loại bỏ khỏi phiên bản điện ảnh.
* Chapuys được đóng vài bởi Edward Atienza trong *[[Sáu người vợ của Henry VIII (phim truyền hình BBC)|Sáu người vợ của Henry VIII]]*. 
* Chapuys, do Anthony Brophy thủ vai, là một nhân vật phụ trong cả bốn mùa của loạt phim *[[The Tudors]]* của BBC/Showtime, nơi ông được miêu tả (chính xác) là một người kiên định  Người ủng hộ Catherine xứ Aragon, người công khai khinh miệt Anne Boleyn. Ông phát triển một tình bạn thân thiết, che chở cho Công chúa Mary Tudor trước khi rời Anh và được miêu tả là quá đời sớm hơn nhiều so với ngoài đời thực.
* Ông có một vai trò nổi bật trong các tác phẩm "Lâu đài sói", "Đến đoạn đầu đài" và "Chiếc gương & Ánh sáng" của Hilary Mantel. Nhà văn sử dụng những hiểu biết của Chapuys (lấy từ những ghi chép thực tế của ông) để định hình nhận thức của độc giả. Ông được thủ vai trong các bản chuyển thể truyền hình bởi Mathieu Amalric trong *[[Lâu đài sói (phim truyền hình dài tập)|Lâu đài sói]]* và bởi  Karim Kadjar trong *[[Lâu đài sói: Chiếc gương & Ánh sáng]]*.
* Vai trò của Chapuys trong triều đại của Henry VIII được tái hiện trong phim tài liệu của David Starkey, "Henry VIII: Tâm trí của 1 vị bạo quân". Ông được thủ vai bởi diễn viên Andrew Havill.

## Tham khảo