Giuse Đỗ Văn Chiến

**Giuse Đỗ Văn Chiến** (sinh năm 1946) là một sĩ quan cao cấp của Quân đội nhân dân Việt Nam, hàm Đại tá. Trong thời kỳ Kháng chiến chống Mỹ, ông là một chiến sĩ lái xe vận tải xuất sắc của Đoàn 559, nổi tiếng với biệt danh "Con chim đầu đàn của Tiểu đoàn Đại bàng xanh, chuyên vượt bão lửa Seng Phan". Tinh thần chiến đấu dũng cảm, lạc quan của ông cùng chiếc xe tải Zil-157 vỡ nát kính chính là một trong những nguyên mẫu truyền cảm hứng cho nhà thơ Phạm Tiến Duật sáng tác tác phẩm nổi tiếng *"[[Bài thơ về tiểu đội xe không kính]]"*. 

Ông là một trong những người lính mang đức tin Công giáo đầu tiên được Nhà nước Việt Nam phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào đúng dịp Lễ Giáng sinh năm 1969.

## Thân thế và nhập ngũ
Đỗ Văn Chiến sinh năm 1946 tại giáo họ Thánh Giuse, giáo xứ Liên Phú (nay thuộc xã Hải Đông, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định). Ông lớn lên trong một gia đình mang đức tin Công giáo sâu sắc và có truyền thống yêu nước. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, ngôi nhà của gia đình ông từng là cơ sở cất giấu vũ khí và che chở cho các cán bộ cách mạng Việt Minh.

Tháng 9 năm 1966 (có tài liệu ghi ngày 17 tháng 7 năm 1966), khi mới 20 tuổi và người vợ đang mang thai đứa con gái đầu lòng sắp đến ngày ở cữ, ông quyết định lên đường tòng quân bảo vệ Tổ quốc. Ông chia sẻ với vợ rằng, là người Công giáo và là một người con của nước Việt, ông không thể thờ ơ khi đất nước lâm nguy, và cầu mong Chúa soi đường chỉ lối để ông bình an trở về. Ngày vợ ông sinh con cũng là ngày ông tốt nghiệp khóa huấn luyện lái xe cấp tốc, lập tức được điều động sang chiến trường Lào làm nhiệm vụ vận tải quân lương chi viện cho miền Nam.

## Dấu ấn trên đường Trường Sơn
Trở thành chiến sĩ lái xe của Đoàn 559, Đỗ Văn Chiến trực tiếp hoạt động tại chảo lửa Seng Phan (tỉnh Khăm Muộn, Lào). Đây là "điểm yết hầu" trên tuyến đường vận tải chiến lược, nơi không lực Mỹ dội bom đánh phá ngày đêm không ngớt.

Trong suốt 1.000 ngày đêm bám trụ trên chiến trường (từ năm 1966 đến 1979, ông đã thực hiện hơn 700 chuyến xe), Đỗ Văn Chiến luôn thể hiện tinh thần dũng cảm phi thường. Theo chỉ tiêu, một chiến sĩ vận tải chỉ cần thực hiện 3 đêm/1 chuyến hàng, nhưng ông luôn vượt định mức với 3 đêm/3 chuyến. Trong những tháng cao điểm chiến dịch, khi đồng đội bị thương vong nhiều, ông tự nguyện làm việc bằng ba người, vận tải lên tới 32 chuyến/tháng.

### Đức tin và tình đồng đội
Giữa chốn bom đạn khốc liệt, người lính Công giáo Đỗ Văn Chiến luôn giữ vững đức tin. Trước mỗi chuyến đi, ông đều dành thời gian cầu nguyện. Ông thường thẳng thắn nói với đồng đội: *"Tớ là người Công giáo và tớ yêu đất nước này"* và luôn khẳng định *"Chúa ở trong tâm con người"*. 

Trong một lần đoàn xe bị tập kích tại ngã ba Phu Kheng, bất chấp bom đạn, ông lao ra khỏi nơi trú ẩn để cứu đồng đội nhưng không kịp. Nhìn đồng đội thịt nát xương tan, ông đã rơi nước mắt, tự mình đứng ra đọc kinh cầu nguyện cho những người anh em hy sinh trước khi gạt nước mắt tiếp tục lên đường. Dù đồng đội theo Phật giáo, Đạo Mẫu hay không tôn giáo, ông và họ đều chung một mục tiêu sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc.

### Nguyên mẫu "Tiểu đội xe không kính"
Đêm ngày 24 tháng 2 năm 1968, sau khi trả hàng tại điểm tập kết, Đỗ Văn Chiến cùng lái phụ tên Diếp lái chiếc xe tải Zil-157 ba cầu quay trở ra. Khi đi đầu đoàn xe, xe của ông bị bom tọa độ đánh trúng ca-bin. Kính xe vỡ toang, ca-bin bốc cháy. Bản thân ông bị thương đứt gần lìa ngón tay áp út bàn tay phải, còn đồng chí Diếp bị dập nát bàn tay trái.

Trong tình huống sinh tử, ông bảo đồng chí Diếp tự giật đứt phần ngón tay lủng lẳng vứt đi để hai anh em dùng những cánh tay còn lại tiếp tục vần vô lăng. Cả hai vẫn bình thản, dũng cảm lái chiếc xe tơi tả, không còn kính chắn gió vượt qua trọng điểm hỏa lực dài 7km để vào nơi an toàn, giải phóng đường cho cả đoàn xe phía sau tiến lên. Tính tổng cộng trong chiến tranh, ông bị thương tới 5 lần, mất 48% sức khỏe với nhiều mảnh đạn vẫn còn ghim trong cơ thể.

Tinh thần lạc quan, kiên cường vượt lên sự khốc liệt của chiến tranh cùng hình ảnh chiếc xe Zil vỡ nát kính do Đỗ Văn Chiến khắc phục để tiếp tục hoạt động đã làm xúc động mạnh mẽ nhà thơ Phạm Tiến Duật. Đây chính là nguồn cảm hứng chân thực để nhà thơ sáng tác nên tác phẩm kinh điển *"[[Bài thơ về tiểu đội xe không kính]]"*, với những vần thơ bất hủ: *"Ung dung buồng lái ta ngồi / Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng..."*.

## Khen thưởng và giai đoạn hậu chiến
Để ghi nhận những chiến công phi thường và tinh thần quả cảm tại trọng điểm Seng Phan, ngày 22 tháng 12 năm 1969 (đúng vào dịp Lễ Giáng sinh và kỷ niệm ngày thành lập Quân đội), Đỗ Văn Chiến đã vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu **[[Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân]]**. Đơn vị của ông cũng được mệnh danh là "Tiểu đoàn Đại bàng xanh".

Sau khi được tuyên dương Anh hùng, ông được cử sang Liên Xô học tập tại Trường Thanh niên. Khi về nước, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội, giữ nhiều chức vụ từ chỉ huy cấp trung đội cho đến Trưởng ban Thanh niên thuộc Tổng cục Hậu cần. 

Năm 1983, tại một kỳ họp trù bị thành lập Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam, khi một linh mục thắc mắc: *"Anh là sĩ quan quân đội, là Anh hùng, chắc chắn anh là đảng viên, vậy là anh có bỏ đạo không?"*. Ông đã dõng dạc trả lời: *"Thưa cha, luật pháp nước Việt Nam không hề có điều luật ấy!"*. Lời đáp của ông thể hiện rõ tinh thần "sống tốt đời, đẹp đạo".

Năm 1993, sau 27 năm liên tục cống hiến cho quân ngũ, ông nghỉ hưu với quân hàm Đại tá. Khi trở về đời thường tại khu tập thể Vĩnh Tuy (Hà Nội), vị đại tá Anh hùng không ngần ngại chạy xe ôm để mưu sinh. Vốn bản tính chính trực, trượng nghĩa, ông kiêm luôn vai trò "dân phòng tự phong", nhiều lần một mình tay không đánh đuổi bọn lưu manh, giữ gìn an ninh trật tự cho khu phố. Nhờ sự uy tín và nhân cách lớn, nhiều cán bộ, người dân đã tin tưởng giao phó con em cho ông đưa đón hàng ngày. 

Ông cũng tham gia hoạt động xã hội với các chức vụ: Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam (khóa II, III).

## Xem thêm
* Bài thơ về tiểu đội xe không kính
* Đường Trường Sơn
* Phạm Tiến Duật

## Chú thích