Sambo

**Sambo** (; ) là một môn thể thao võ thuật và chiến đấu của Nga. Nó bắt nguồn từ Liên bang Nga thời Liên Xô. Từ "Sambo" là một từ ghép của **''sam**ozashchita **b**ez **o**ruzhiya,* có nghĩa đen là "tự vệ không vũ khí". Sambo là một môn võ tương đối hiện đại, do sự phát triển của nó chỉ mới bắt đầu vào đầu những năm 1920 khi [[Hồng Quân|Hồng quân]] [[Liên Xô]] muốn cải thiện khả năng chiến đấu tay đôi. Sambo được dự định là sự hợp nhất của các kỹ thuật hiệu quả nhất của các môn võ thuật khác nhau.

Những người đi tiên phong tạo ra sambo là [[Viktor Spiridonov]] và [[Vasili Oshchepkov]]. Oshchepkov chết trong tù do hậu quả của [[Đại thanh trừng]] sau khi bị buộc tội là gián điệp Nhật Bản. Trước đó Oshchepkov đã dành nhiều năm sống ở Nhật Bản và được đào tạo môn [[judo]] dưới thời [[Kano Jigoro]], người sáng lập môn này.

Spiridonov và Oshchepkov độc lập phát triển hai phong cách khác nhau, cuối cùng hai phong cách này hòa trộn với nhau và trở thành thứ được gọi là sambo ngày nay. So với hệ thống của Oshchepkov, được gọi là "Đấu vật tự do" ở Nga (được biết đến ở phương Tây là môn đấu vật Catch-as-catch-can hoặc đơn giản là Catch wrestling), phong cách của Spiridonov nhẹ nhàng và ít tàn bạo hơn. Nó cũng ít phụ thuộc vào sức mạnh hơn, chủ yếu là do các chấn thương mà Spiridonov phải chịu trong [[Chiến tranh thế giới thứ nhất|Thế chiến I.]] 

[[Anatoly Kharlampiev]], một học viên của Vasili Oshchepkov, cũng được coi là người sáng lập sambo. Năm 1938, sambo đã được công nhận là một môn thể thao chính thức của Ủy ban Thể thao Liên Xô.

== Phân loại ==
Có nhiều biến thể thể thao cạnh tranh của sambo (mặc dù các kỹ thuật và nguyên tắc sambo có thể được áp dụng cho nhiều môn thể thao chiến đấu khác). Dưới đây là các định dạng chính được FIAS công nhận.

* *'Sambo** **thể thao** (, ''Bor'ba Sambo'') có phong cách tương tự như Catch wrestling và [[Judo]], nhưng với một số khác biệt về quy tắc, giao thức và [[đồng phục]]. Gần giống với Catch wrestling, và ngược lại với [[judo]], sambo cho phép nhiều loại đòn khóa chân khác nhau, trong khi không cho phép đòn làm nghẹt thở. Nó cũng tập trung vào ném, vật dưới đất và khóa, với rất ít hạn chế trong việc nắm và giữ.
* **Sambo** **chiến đấu*' (, *Boyevoye Sambo*). Được sử dụng và phát triển cho quân đội, sambo chiến đấu giống như [[Mixed Martial Arts|võ thuật hỗn hợp]] (MMA) hiện đại, bao gồm các hình thức đánh và [[vật lộn]]. Sambo chiến đấu cho phép đấm, đá, dùng khuỷu tay, đầu gối, húc đầu và tấn công vào háng. Các võ sĩ mặc áo khoác như trong sambo thể thao, nhưng cũng bảo vệ tay và đôi khi bảo vệ ống chân và đầu. Giải vô địch Sambo chiến đấu thế giới đầu tiên của FIAS được tổ chức vào năm 2001. Liên đoàn Sambo chiến đấu thế giới, có trụ sở tại Nga, cũng thực hiện các cuộc tranh tài sambo chiến đấu quốc tế.

== Lịch sử ==

=== Nguồn gốc và ảnh hưởng ===
Sự phát triển ban đầu của Sambo bắt nguồn từ những nỗ lực độc lập của Vasili Oshchepkov và Viktor Spiridonov để tích hợp các kỹ thuật của môn đấu vật Catch, [[Judo]], [[Nhu thuật|Jujutsu]] và các môn võ thuật nước ngoài khác vào các kiểu đấu vật Thổ Nhĩ Kỳ bản địa. Oschepkov dạy [[Judo]] cho các lực lượng [[Hồng Quân|Hồng quân]] tinh nhuệ tại Nhà Hồng quân Trung ương. Vasili Oschepkov là một trong những người nước ngoài đầu tiên học [[Judo]] ở Nhật Bản và đã đạt mức nidan (đai đen cấp độ hai, trong số năm đai) với người sáng lập của môn [[Judo]], [[Kano Jigoro]]. Nền tảng của Spiridonov của liên quan đến võ thuật bản xứ từ các vùng Liên Xô khác nhau cũng như võ [[Người Nhật|Nhật Bản]] [[Nhu thuật|jujutsu]] (mặc dù ông không bao giờ chính thức được đào tạo nó). Sự phụ thuộc của ông vào sự di chuyển hơn là sức mạnh là một phần bởi vì trong Thế chiến I, ông đã bị một vết thương do [[lưỡi lê]] khiến tay trái của ông bị què. Cả Oschepkov và Spiridonov đều hy vọng một cách độc lập rằng các kỹ thuật chiến đấu tay đôi của quân đội Liên Xô có thể được cải thiện với việc truyền các kỹ thuật được chắt lọc từ các môn võ thuật nước ngoài khác. Trái ngược với truyền thuyết thông thường, Oschepkov và Spiridonov đã không hợp tác với nhau trong việc phát triển hệ thống chiến đấu tay đôi của họ. Thay vào đó, các quan niệm độc lập của họ về chiến đấu tay đôi đã hợp nhất thông qua việc đào tạo chéo giữa các võ sinh và các nỗ lực hình thành của các võ sinh và nhân viên quân đội của họ. Tuy Oschepkov và Spiridonov đã có dịp hợp tác, những nỗ lực của họ không hoàn toàn hợp nhất môn võ này.

Mỗi kỹ thuật được mổ xẻ và xem xét cẩn thận vì giá trị của nó, và nếu được chấp nhận trong chiến đấu không vũ trang, được tinh chỉnh để đạt được mục đích cuối cùng của sambo: ngăn chặn một kẻ thù có vũ trang hoặc không vũ trang trong thời gian ngắn nhất có thể. Do đó, nhiều kỹ thuật từ [[Nhu thuật|jujutsu]], [[judo]] và các hệ thống võ thuật khác đã được kết hợp với phong cách chiến đấu bản địa để tạo thành các đòn của sambo. Khi các kỹ thuật được hoàn thiện, chúng được trộn thành các ứng dụng sambo để dùng trong tự vệ cá nhân, [[cảnh sát]], [[kiểm soát đám đông]], [[lính biên phòng]], [[Cảnh sát mật|cảnh sát bí mật]], [[Vệ sĩ|bảo vệ chức sắc]], nhân viên [[bệnh viện tâm thần]], [[quân đội]] và [[biệt kích]].

=== Phát triển ===
Năm 1918, [[Vladimir Ilyich Lenin|Lenin]] đã tạo ra Vsevobuch (Huấn luyện quân sự tổng hợp) dưới sự lãnh đạo của N. I. Podvoyskiy để huấn luyện Hồng quân. Nhiệm vụ phát triển và tổ chức huấn luyện chiến đấu tay đôi của quân đội Hồng quân đã thuộc về [[Kliment Yefremovich Voroshilov|K. Voroshilov]], người đã lần lượt tạo ra trung tâm huấn luyện thể chất [[Bộ Dân ủy Nội vụ|NKVD]], Hiệp hội thể thao Dynamo.

Spiridonov là một cựu chiến binh chiến đấu trong [[Chiến tranh thế giới thứ nhất|Thế chiến I]] và là một trong những huấn luyện viên [[đấu vật]] và tự vệ đầu tiên được thuê cho hiệp hội Dynamo. Nền tảng của ông bao gồm đấu vật tự do, đấu vật Greco-Roman, nhiều phong cách đấu vật dân gian Thổ Nhĩ Kỳ và jujitsu Nhật Bản. Là một nhà điều tra chiến đấu cho Dynamo, Spiridonov đi đến Mông Cổ và Trung Quốc để quan sát phong cách chiến đấu bản địa của họ.

Năm 1923, Oschepkov và Spiridinov đã hợp tác (độc lập) với một nhóm các chuyên gia khác về một khoản trợ cấp từ chính phủ Liên Xô để cải thiện hệ thống chiến đấu tay đôi của Hồng quân. Spiridonov đã hình dung việc tích hợp các khía cạnh thực tế nhất của các hệ thống chiến đấu của thế giới vào một phong cách toàn diện có thể thích ứng với mọi mối đe dọa. Oschepkov đã quan sát việc tinh chế các thế võ Tenjin Shin'yo Ryu, Kito Ryu và Fusen Ryu [[Nhu thuật|Jiu-Jitsu]] của Kano Jigoro vào [[Judo]], và ông đã phát triển tầm nhìn sâu sắc cần thiết để đánh giá và tích hợp các kỹ thuật chiến đấu vào một hệ thống mới. Sự phát triển của họ được Anatoly Kharlampiyev và IV Vasiliev, những người cũng đã đi khắp thế giới để nghiên cứu nghệ thuật chiến đấu bản địa của thế giới, giúp bổ sung. Mười năm trong quá trình sản xuất, danh mục các thế võ kỹ thuật của họ là công cụ để xây dựng khuôn khổ ban đầu của môn nghệ thuật cuối cùng được gọi là sambo.

Kharlampiyev thường được gọi là cha đẻ của sambo. Đây có thể chỉ phần lớn mang tính ngữ nghĩa, vì chỉ có Kharlampiyev có tuổi thọ và mối liên hệ chính trị để duy trì với môn võ này khi hệ thống mới được đặt tên là "sambo". Tuy nhiên, khả năng sử dụng các mối quan hệ chính trị của Kharlampiyev đã khiến Ủy ban Thể thao Liên Xô chấp nhận Sambo là môn thể thao chiến đấu chính thức của Liên Xô vào năm 1938. Vì vậy, chính xác hơn, Kharlampiyev có thể được coi là cha đẻ của sambo "thể thao".

Spiridonov là người đầu tiên bắt đầu đề cập đến hệ thống mới với tên tương tự như 'sambo'. Cuối cùng ông đã phát triển một phong cách mềm mại hơn gọi là Samoz có thể các học viên nhỏ hơn, yếu hơn hoặc thậm chí là thương binh và [[gián điệp]] sử dụng. Cảm hứng của Spiridonov để phát triển 'Samoz' bắt nguồn từ chấn thương do lưỡi lê trong Thế chiến I, điều này đã hạn chế rất nhiều khả năng (cánh tay trái bị hỏng và do đó) khả năng vật cận chiến của ông. Các phiên bản tinh chế của sambo vẫn được sử dụng hoặc hợp nhất với các kỹ thuật sambo cụ thể để đáp ứng nhu cầu của các đặc công Nga ngày nay.

=== Như một môn thể thao Olympic ===
Người ta thường tuyên bố không chính xác rằng sambo là [[Thể thao biểu diễn|môn thể thao trình diễn]] tại [[Thế vận hội Mùa hè 1980]] ở Moscow, [[Liên Xô]]. Đúng là sambo thanh niên đã được thể hiện trong lễ khai mạc Thế vận hội; tuy nhiên, sambo không bao giờ được chính thức công nhận là một môn thể thao. Lỗi phổ biến này trong sách lịch sử được ghi nhận trong một số nguồn, bao gồm *Từ SAMOZ đến SAMBO* của Anatoly Makovetskii và *Lịch sử chiến đấu tay đôi* của Lukashev *trong nửa đầu thế kỷ 20: Người sáng lập và tác giả''. Hơn nữa, các tài liệu chính thức của Ban tổ chức Olympic 1980 không đề cập đến sambo như một môn thể thao tham gia Thế vận hội. Một lưu ý phụ, các môn thể thao trình diễn đã bị đình chỉ sau Thế vận hội Mùa hè 1992. Với những thay đổi trong Thế vận hội Judo năm 2013 và đề xuất loại bỏ môn vật tự do khỏi Thế vận hội, đã có một cuộc di cư lớn của các đô vật đến với môn sambo vì nó có các kỹ thuật bao trọn các loại võ và các quy tắc năng động nhưng nhất quán.

### Ngày nay
Năm 1968, FILA chấp nhận sambo là phong cách đấu vật quốc tế thứ ba. Năm 1985, cộng đồng sambo đã thành lập một tổ chức của riêng mình, Liên đoàn nghiệp dư quốc tế Sambo (FIAS). Năm 1993, FIAS tách thành hai tổ chức, cả hai đều sử dụng cùng tên và logo và hai nhóm thường được gọi là FIAS "East" (dưới sự kiểm soát của Nga) và FIAS "West" (dưới sự kiểm soát của Mỹ và Tây Âu). Sự chia rẽ này phản chiếu những ngày cuối cùng của chính trị Chiến tranh Lạnh thời bấy giờ cũng như sự tan rã gần đây của Liên Xô. Ở Mỹ, những bất đồng giữa những người tổ chức môn thể thao này và sự trỗi dậy của Brazil Jiu-Jitsu trong những năm 1990 đã làm chậm sự phát triển của sambo trước khi thành công của một số võ sĩ sambo tăng mức độ phổ biến của môn này sau đó một thập kỷ. Năm 2005, FILA đã đạt được thỏa thuận với FIAS "West" và nắm lại quyền quản lý đối với sambo thể thao. Tuy nhiên, vào năm 2008, một lần nữa, FILA đã ngừng quản lý sambo và sambo hiện đang bị thiếu đáng chú ý từ trang web của FILA. Hiện tại, chỉ có FIAS tổ chức các cuộc thi cạnh tranh quốc tế trong môn sambo thể thao. Năm 2014 FIAS và FILA đã ký thỏa thuận hợp tác. Mặc dù điều này không đưa sambo trở lại danh sách được công nhận của FILA, nhưng nó lại hướng tới sự thống nhất và ngăn chặn 'các cuộc chiến tranh trong tương lai' liên quan đến việc quảng bá môn thể thao này. Một thỏa thuận tương tự đã được ký kết bởi FIAS và Liên đoàn Judo quốc tế vào năm 2014. Cả FIAS và Liên đoàn Sambo Thế giới đều tổ chức cuộc thi sambo chiến đấu quốc tế. Hiệp hội Sambo Hoa Kỳ đã tiếp tục tổ chức các giải đấu sambo tự do ở Mỹ và Canada kể từ năm 2004. Những sự kiện này không được công nhận bởi FILA. Tin đồn gia tăng vào năm 2012 nói rằng sambo sẽ được đưa vào như một môn thể thao trong Thế vận hội 2016 do đó không được hỗ trợ bởi bất kỳ sự thật nào, và do đó sambo vẫn còn rất lâu để trưởng thành một môn thể thao Olympic, bất chấp nỗ lực được đưa vào vấn đề. Thật vậy, với ý định của Ủy ban Olympic để loại bỏ môn đấu vật cổ điển khỏi danh sách Olympic, có tin đồn rằng sambo rất khó có thể tham gia Thế vận hội. Tuy nhiên, sambo đã được đưa vào Đại học Mùa hè hàng năm lần thứ 27 lần đầu tiên trong lịch sử. FIAS đã nộp đơn lên Ủy ban Olympic quốc tế IOC để xem xét sambo cho Thế vận hội 2020 và đã dành 2010-2013 để tạo ra một ủy ban sambo trong Hiệp hội Báo chí Thể thao Quốc tế (AIPS). Kể từ ngày 30 tháng 11 năm 2018, Sambo thực sự đã được IOC công nhận tạm thời. Mối quan hệ chặt chẽ này khẳng định lại sự phổ biến toàn cầu của môn võ và sự nhấn mạnh của truyền thông về sambo.

## Tham khảo