Asanuma Inejirō

**Asanuma Inejirō** (; 27 tháng 12 năm 1898 – 12 tháng 10 năm 1960) là chính khách Nhật Bản, lãnh đạo Đảng Xã hội Nhật Bản (SPJ). Nổi tiếng với vóc dáng to lớn, giọng nói mạnh mẽ và những chuyến đi không mệt mỏi khắp nước với các bài diễn thuyết, ông được gọi bằng các biệt danh «nông dân diễn thuyết» (*enzetsu hyakushō*), «đầu máy con người» (*ningen kikan-sha*) và thân mật «Numa-san». Ông sống giản dị trong căn hộ nhỏ, được công nhân yêu mến nhờ phong cách gần gũi và hào phóng.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Asanuma ủng hộ Hiệp hội Hỗ trợ Quyền lực Hoàng gia và các chính sách chiến tranh, nhưng sau chiến tranh trở thành người ủng hộ mạnh mẽ chủ nghĩa xã hội, thúc đẩy quan hệ với Trung Quốc đại lục và chỉ trích gay gắt Hiệp ước An ninh Mỹ-Nhật.

Ông bị ám sát bởi một thanh niên cực hữu 17 tuổi trong cuộc tranh luận truyền hình trực tiếp.

## Thiếu thời và học vấn
Sinh ngày 27 tháng 12 năm 1898 tại Miyake-jima (thuộc Tokyo) như con ngoài giá thú của Hanjirō Asanuma (1861–1951), trưởng làng Kamitsuki, và người thiếp Yoshi Asaoka. Mẹ ông nuôi dưỡng một mình đến khoảng 13 tuổi trong điều kiện khiêm tốn trên đảo núi lửa xa xôi.

Cha sau đó tái hôn với Inoue Hisa, chuyển đến Tokyo (Sunamura, nay thuộc Kōtō) mở trang trại bò sữa, chính thức công nhận Inejirō là con hợp pháp và đưa ông về thành phố.

Học trường Trung học Prefectural Thứ ba Tokyo (nay là trường Ryōgoku), nhập học khóa dự bị Đại học Waseda năm 1918, tốt nghiệp năm 1923 ngành Chính trị-Kinh tế. Từ chối nghề y theo ý cha, gây tạm thời xa cách. Làm việc bán thời gian tại công ty văn phòng phẩm (sản xuất bút máy). Tại đại học tham gia câu lạc bộ hùng biện, sumo và chèo thuyền.

## Sự nghiệp chính trị
Những năm 1920-1930 tham gia thành lập các đảng vô sản (Đảng Nông dân-Lao động, Đảng Đại chúng Xã hội). Trong chiến tranh ủng hộ chính sách quân sự và thuộc Hiệp hội Hỗ trợ Quyền lực Hoàng gia, năm 1942 rút khỏi chính trường quốc gia.

Sau chiến tranh đồng sáng lập Đảng Xã hội Nhật Bản (1945). Tổng thư ký (1955–1960) và Chủ tịch (1960). Nổi tiếng hòa giải nội bộ bằng câu «maa maa» (bình tĩnh), được gọi «Maa-maa Koji». Năm 1959 dẫn đoàn đến Trung Quốc, tuyên bố «chủ nghĩa đế quốc Mỹ là kẻ thù chung của nhân dân Trung Quốc và Nhật Bản», gây chấn động lớn.

Sống giản dị, yêu chó (tham gia lồng tiếng chó bulldog trong vở radio Disney «Lilli và Tramp» năm 1956), tôn trọng Thiên hoàng (lễ nghi hàng ngày trước bàn thờ thần đạo), nổi tiếng ăn khỏe và quan hệ với giới sumo.

## Ám sát

Ngày 12 tháng 10 năm 1960, trong cuộc tranh luận truyền hình tại Đại sảnh Hibiya (Tokyo) trước bầu cử Hạ viện, Asanuma bị thiếu niên 17 tuổi cực hữu Yamaguchi Otoya lao lên sân khấu đâm hai nhát wakizashi vào bụng và ngực. Ông qua đời trên đường đến bệnh viện. Sự việc được NHK ghi hình (phát sau), gây sốc toàn quốc. Ảnh của Yasushi Nagao (rút kiếm sau nhát thứ hai) đoạt Pulitzer 1961 và World Press Photo 1960.

Yamaguchi tự sát trong tù ngày 2 tháng 11 năm 1960.

## Di sản
Dưới thời Asanuma, SPJ tăng ghế trong thập niên 1950. Cái chết khiến đảng mất lãnh đạo hòa giải; người kế nhiệm Eda Saburō (cánh trung) đẩy nhanh chia rẽ, ghế giảm dần đến khi đảng tan rã năm 1996.

Ngay cả đối thủ bảo thủ, Thủ tướng Hayato Ikeda, đọc điếu văn xúc động tại Quốc hội: «Ông biến phục vụ nhân dân thành cốt lõi chính trị. Chạy khắp nơi, trực tiếp kêu gọi dân chúng với quần áo bẩn và cặp cũ kỹ», khiến nghị sĩ vỗ tay và rơi nước mắt.

Nơi sinh Miyake-jima có công viên với tượng ông (hư hại do khí độc sau phun trào 2000). Đảng Dân chủ Xã hội từng có tượng bán thân (chuyển chỗ 2013).

Vụ ám sát gây biểu tình lớn; Thiên hoàng Hirohito kêu gọi trật tự và tôn trọng pháp luật.
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Find-A-Grave Bio.- Asanuma Inejirō
* Nhà máy mà Che Guevara đặt theo tên lãnh đạo cũ của Đảng Xã hội Nhật Bản vẫn còn hoạt động ở Cuba theo báo *The Mainichi Daily News*, ngày 3 tháng 2 năm 2009.
* 

|-

|-