Arthur Plantagenet, Tử tước Lisle thứ 1

**Arthur Plantagenet, Tử tước Lisle thứ 1**, KG (mất ngày 3 tháng 3 năm 1542) là con trai ngoài giá thú của vua Edward IV của Anh, em trai cùng cha khác mẹ của Elizabeth xứ York, và là cậu của Henry VIII của Anh, người mà biến ông trở thành một nhân vật nổi bật tại triều đình và được bổ nhiệm làm Phó Thống đốc Calais (1533–40). Việc còn lưu giữ một bộ sưu tập lớn thư từ của ông trong Thư Lisle khiến cuộc đời ông trở thành một trong những cuộc đời được ghi chép đầy đủ nhất thời đại của ông.

## Tiểu sử
Arthur Plantagenet sinh ra trong khoảng thời gian từ năm 1461 đến năm 1475 tại Calais, khi đó là thuộc địa của Anh ở Pháp. Danh tính mẹ ông không chắc chắn; ứng cử viên khả dĩ nhất dường như là "gái điếm" Elizabeth Wayte, mặc dù các ghi chép lịch sử về vấn đề này không đầy đủ, và không hoàn toàn rõ ràng rằng Wayte khác với một trong những tình nhân khác của Edward, Elizabeth Lucy. Một ứng cử viên tiềm năng khác là Elizabeth Shore.

Ông trải qua thời thơ ấu tại triều đình của cha mình, Edward IV. Không rõ ông đã trải qua thời niên thiếu như thế nào sau khi cha ông qua đời năm 1483. Năm 1501, ông gia nhập gia đình của người chị cùng cha khác mẹ, Hoàng hậu Elizabeth, và chuyển đến gia đình của Henry VII sau khi bà qua đời năm 1503. Sau khi cháu trai ông, Henry VIII, lên ngôi năm 1509, ông được chính thức phong làm cận vệ hoàng gia và là người bạn thân thiết của Henry (mặc dù chênh lệch tuổi tác).

Năm 1514, ông được bổ nhiệm làm Cao ủy trưởng hạt Hampshire và trở thành thuyền trưởng của tàu HMS Trinity Sovereign (1488), sau đó thăng tiến lên chức Phó Đô đốc Anh. Năm 1519, ông và vợ, Elizabeth Grey, Nữ bá tước xứ Lisle, tiếp quản những vùng đất thuộc về cha của bà (anh trai và cháu gái của bà đều đã qua đời). Năm 1520, ông tháp tùng cháu mình, Vua Henry VIII, tại Cánh đồng Vải Vàng.

Ngày 25 tháng 4 năm 1523, Arthur Plantagenet được phong Tử tước Lisle. Năm 1524, ông được phong Hiệp sĩ của Huân chương Garter. Ông cũng được chọn làm Thành viên Hội đồng Cơ mật, Thống đốc Calais, và Chúa tể của Cinque Ports và được bổ nhiệm làm Quản lý Calais sau cái chết của John Bourchier, Nam tước Berners thứ 2 vào ngày 16 tháng 3 năm 1533.

## Quan Trấn thủ Calais
Những bức thư của Lisle cho thấy rằng, với tư cách là Phó Thống đốc Calais, ông là người trung thực và tận tâm nhưng không đặc biệt có năng lực. Trong số các bức thư có một bức của Thomas Cromwell khiển trách ông vì đã chuyển những vấn đề nhỏ nhặt sang cho nhà vua và Hội đồng, chỉ trích ông vì không thể từ chối bất kỳ ai yêu cầu giúp đỡ, và ám chỉ rằng ảnh hưởng chi phối của Phu nhân Lisle đã khiến ông trở thành trò cười.

Tuy nhiên, chính Hoàng gia cũng không ngần ngại sử dụng ông trong những việc vặt thường nhật: vào năm 1537, Hoàng hậu Jane Seymour trong thời kỳ mang thai đã nảy sinh niềm yêu thích đối với chim cút, và vì chim cút rất nhiều ở các đầm lầy xung quanh Calais, Lisle đã phải dành nhiều thời gian để cung cấp chúng cho Hoàng hậu.

## Giam cầm và cái chết
Năm 1540, một số thành viên trong gia tộc Plantagenet ở Calais bị bắt vì nghi ngờ phản quốc, với cáo buộc âm mưu phản bội và giao nộp Calais cho người Pháp. Arthur cũng không tránh khỏi việc bị nghi ngờ và ông bị triệu hồi về Anh và cuối cùng bị bắt vào ngày 19 tháng 5 năm 1540.

Những kẻ chủ mưu thực sự đã bị xử tử, nhưng không có bằng chứng nào liên kết Arthur với âm mưu này. Tuy nhiên, ông bị giam cầm trong Tháp Luân Đôn trong vòng 2 năm cho đến khi nhà vua quyết định thả ông. Thế nhưng, khi nhận được tin mình sắp được thả, ông đã lên cơn đau tim và qua đời hai ngày sau đó. Nhà sử học thế kỷ VIII Francis Sanford nhận xét rằng: "Lòng thương xót của Henry VIII cũng tai hại như những phán quyết của ông".

## Thư từ
Trong thời gian ở Calais, Arthur và vợ phải giải quyết phần lớn công việc bên ngoài Calais thông qua thư từ. Bản sao của 3.000 bức thư này đã bị thu giữ làm bằng chứng sau khi Arthur bị bắt. Chúng còn được lưu giữ tại Văn phòng Lưu trữ Công cộng và được xuất bản dưới dạng tóm tắt với tên gọi Thư Lisle, trở thành một nguồn tư liệu lịch sử quý giá cho một giai đoạn quan trọng trong lịch sử nước Anh.

## Tham khảo