Else Lasker-Schüler

**Else Lasker-Schüler** (tên khai sinh: Elisabeth Schüler; 11 tháng 2 năm 1869 - 22 tháng 1 năm 1945) là một nhà thơ, nhà soạn kịch và họa sĩ người Đức gốc Do Thái. Bà được coi là một trong những đại diện tiêu biểu nhất của trường phái Biểu hiện (*Expressionism*) trong văn học Đức và là một trong số ít phụ nữ gắn bó sâu sắc với phong trào này. Cuộc đời của bà gắn liền với các biến động lịch sử của thế kỷ 20, từ thời kỳ hoàng kim của văn hóa cà phê Berlin cho đến giai đoạn lưu vong tại Jerusalem do sự trỗi dậy của chế độ Quốc xã. 

## Tiểu sử

### Thời thơ ấu và giáo dục
Elisabeth Schüler sinh ra tại Elberfeld (nay là một quận của Wuppertal, Đức) trong một gia đình Do Thái trung lưu. Cha bà, Aaron Schüler, là một chủ ngân hàng và mẹ bà, Jeannette Kissing, là người có ảnh hưởng lớn đến tâm hồn yêu văn chương của bà ngay từ khi còn nhỏ. Bà được coi là thần đồng khi biết đọc và viết từ năm 4 tuổi. Do vấn đề sức khỏe hoặc có thể là sự kỳ thị tại trường học, bà đã rời ghế nhà trường năm 13 hoặc 15 tuổi và tiếp tục được giáo dục tại gia bởi mẹ mình.

### Sự nghiệp tại Berlin
Năm 1894, bà kết hôn với bác sĩ và kỳ thủ Berthold Lasker và chuyển đến Berlin, nơi bà bắt đầu đào tạo về nghệ thuật. Năm 1899, bà sinh con trai tên là Paul và bắt đầu công bố những bài thơ đầu tiên của mình. Năm 1902, tập thơ đầu tay *Styx* được xuất bản.

Sau khi ly hôn vào năm 1903, bà kết hôn với nghệ sĩ Georg Lewin, người mà bà đặt bút danh là Herwarth Walden. Cùng với Walden, bà tham gia tích cực vào các phong trào nghệ thuật hiện đại. Bà là nhân vật trung tâm trong các cuộc gặp gỡ tại các quán cà phê nghệ thuật ở Berlin, nổi tiếng với phong cách sống phóng khoáng và thường xuyên mặc các bộ đồ hóa trang độc đáo.

### Lưu vong và qua đời
Năm 1932, Lasker-Schüler được trao giải *[[Kleist]]*, một giải thưởng văn chương danh giá tại Đức. Tuy nhiên, do nguồn gốc Do Thái, bà bị các nhóm cực đoan tấn công và đe dọa khi chế độ Quốc xã lên nắm quyền. Năm 1933, bà rời Berlin đến Zurich (Thụy Sĩ), sau đó thực hiện các chuyến đi đến Palestine.

Từ năm 1937, bà định cư tại Jerusalem trong tình trạng khó khăn về tài chính và sức khỏe. Do Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ và bị tước quốc tịch Đức, bà không thể quay lại châu Âu. Bà qua đời tại Jerusalem vào ngày 22 tháng 1 năm 1945 sau một cơn đau tim và được chôn cất trên Núi Ô-liu.

## Sự nghiệp văn học và nghệ thuật

### Phong cách thơ ca
Thơ của Lasker-Schüler tập trung vào các chủ đề về tình yêu, tôn giáo và sự huyền bí. Bà nổi tiếng với khả năng sáng tạo từ ngữ mới và sử dụng các mô típ Kinh thánh cùng phong cách phương Đông. Các tác phẩm nổi bật của bà bao gồm:

# *Meine Wunder* (1911) khẳng định vị thế của bà trong trường phái Biểu hiện.
# *Hebräische Balladen* (Ballad Do Thái) tôn vinh các nhân vật trong Kinh thánh.
# *Mein blaues Klavier* (Cây dương cầm xanh của tôi - 1943) là tác phẩm cuối cùng được in tại Jerusalem.

### Hội họa và kịch nghệ
Ngoài thơ ca, bà còn là một họa sĩ tài năng, thường tự minh họa cho các cuốn sách của mình bằng bút mực và chì màu. Bà đã tạo ra nhân vật ảo *Hoàng tử Jussuf của Thebes* - một bản ngã nghệ thuật xuất hiện xuyên suốt trong các bức vẽ và thư từ của bà.

Về kịch nghệ, tác phẩm quan trọng nhất của bà là *Die Wupper* (1909), phản ánh các mâu thuẫn xã hội và dục vọng của con người. Vở kịch cuối cùng *IchundIch* (Tôi và Tôi) vẫn còn dang dở khi bà qua đời.

## Di sản và tôn vinh
Else Lasker-Schüler được coi là hiện thân của tinh thần độc lập và tự do trong đời sống phụ nữ. Một hiệp hội mang tên bà (*Else-Lasker-Schüler-Gesellschaft*) đã được thành lập vào năm 1990 tại Wuppertal để thúc đẩy việc nghiên cứu và thảo luận về các tác phẩm của bà.

Nhiều nơi tại Đức và Israel đã đặt tên đường và dựng đài tưởng niệm để vinh danh bà. Vào ngày 7 tháng 2 năm 2020, Google đã vinh danh Else Lasker-Schüler bằng một biểu tượng Google Doodle trên trang chủ.

## Tham khảo