open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tổng giáo phận Köln

**Tổng giáo phận Küln** (tiếng Latin: Archidioecesis Coloniensis; tiếng Đức: Erzbistum Köln) là một tổng giáo phận của Giáo hội Công giáo ở phía tây Bắc sông-Bavaria và phía bắc Rhineland-Palatinate ở Đức.

## Tổng giám mục
*1824–1835: Ferdinand August von Spiegel
*1835–1845: Clemens August von Droste-Vischering
*1845–1864: Johannes von Geissel
*1866–1885: Paul Ludolf Melchers
*1885–1899: Philipp Krementz
*1899–1912: Hubert Theophil Simar
*1902–1912: Anton Hubert Fischer
*1912–1919: Felix von Hartmann
*1920–1941: Karl Joseph Schulte
*1942–1969: Josef Frings
*1969–1987: Joseph Höffner
*1989–2014: Joachim Meisner
*2014–    : Rainer Woelki
## Tham khảo
Danh sách vườn quốc gia tại Tunisia

Tunisia có 148 khu vực được bảo vệ, trong đó có 17 vườn quốc gia có tổng diện tích 12.286&nbsp;km², trong đó 1.042&nbsp;km² là diện tích mặt nước. Trong số các khu vực được bảo vệ có 4 khu bảo tồn động vật hoang dã, 31 khu bảo tồn thiên nhiên, 2 khu bảo tồn chim quốc gia và 46 vùng đất ngập nước, trong đó có 41 khu Ramsar.
## Danh sách
Dưới đây là danh sách 17 vườn quốc gia tại Tunisia.

## Tài liệu tham khảo

## Liên kết ngoài
* Foret, aires protegées et ecotourisme en Tunisie
Vườn quốc gia Bou-Hedma

**Vườn quốc gia Bou-Hedma** là một vườn quốc gia tọa lạc ở Sidi Bouzid và Gafsa, trung bộ của Tunisia. Đây là một trong những khu vực thảo nguyên cuối cùng của Bắc Phi, đồng thời là nhà của nhiều loài động thực vật hoang dã có nguy cơ tuyệt chủng như Keo, Linh dương Ai Cập, Cừu Barbary, Đà điểu châu Phi, Linh dương Dama và đặc biệt là loài Linh dương sừng xoắn châu Phi được cho là đã biến mất ở Tunisia kể từ thế kỷ 17 và 18 được tái phát hiện vào những năm 1990. Vườn quốc gia nằm trong danh sách Di sản dự kiến của UNESCO từ năm 2008.

## Tham khảo
Vườn quốc gia Chambi

**Vườn quốc gia Chambi** là một vườn quốc gia tại Kasserine
Vườn quốc gia này bảo vệ khu vực tự nhiên xung quanh núi Djebel Chambi, cao 1.544 mét là ngọn núi cao nhất ở Tunisia. Được thành lập năm 1970 như là một khu bảo tồn nhằm bảo vệ loài Linh dương vằn bị đe dọa tuyệt chủng. Năm 1977 nó được UNESCO công nhận là một Khu dự trữ sinh quyển thế giới và trở thành vườn quốc gia vào năm 1980. Nhiều loài động thực vật đáng chú ý gồm Thông Aleppo, Sồi Holly, Cừu Barbary, Linh dương vằn, Kền kền Ai Cập, Đại bàng má trắng và Cắt lớn.

## Tham khảo
Canadas

**Canadas** hay gọi là **Thượng và Hạ Canada** là tên gọi chung của **[[Thượng Canada]]** và **[[Hạ Canada]]**, hai thuộc địa lịch sử của Anh ở Canada ngày nay. Cả hai đều được tạo ra bởi Đạo luật Hiến pháp năm 1791 và bị bãi bỏ vào năm 1841 với sự kết hợp của Thượng và Hạ Canada.

Tên của nó phản ánh vị trí của họ liên quan đến các đầu nguồn của sông Saint Lawrence, mối quan hệ tương tự như giữa Thượng Ai Cập và Hạ Ai Cập:

* Thượng Canada bao phủ những gì bây giờ là phần phía nam của tỉnh Ontario, và vùng đất giáp với vịnh Georgia và hồ Thượng.
* Hạ Canada bao phủ phần phía đông nam của tỉnh Québec, Canada ngày nay, và (cho đến năm 1809) vùng Labrador của tỉnh Newfoundland và Labrador ngày nay.

## Lịch sử
Thuộc địa của Anh thuộc tỉnh Québec được chia theo Đạo luật Hiến pháp 1791 thành hai tỉnh riêng biệt, với sông Ottawa tạo thành một phần của biên giới.

Việc thành lập Thượng Canada là để đáp ứng mong muốn được thể hiện bởi những người định cư Trung thành của Đế chế Thống nhất đã đến cho các thể chế và luật pháp của Anh, đặc biệt là luật sở hữu đất đai của Anh.

Cấu trúc chính trị của các thuộc địa đã được thay đổi sau khi *[[Báo cáo về các vấn đề năm 1838]]* của Lord Durham đề nghị họ sáp nhập vào một tỉnh thuộc địa duy nhất.

Hạ Canada, Thượng Canada và các cơ quan lập pháp của họ đã bị bãi bỏ bởi Đạo luật Liên minh Anh 1840 ngày 23 tháng 7 năm 1840 (bắt đầu có hiệu lực vào đầu năm 1841) và thống nhất là một thực thể chính trị, tỉnh Canada.

## Xem thêm
* Thượng Canada
* Hạ Canada

## Tham khảo
Hilal El-Helwe

**Hilal Bassam El-Helwe** (tiếng Ả Rập: هلال بسام الحلوة, sinh ngày 24 tháng 11, 1994) là một cầu thủ bóng đá người Liban chơi ở vị trí tiền đạo cho câu lạc bộ SV Meppen và đội tuyển quốc gia Liban. Anh chủ yếu chơi ở hàng tiền đạo, tiền vệ cánh nhưng cũng có thể được triển khai ở vị trí tiền vệ trung tâm hoặc tiền vệ tấn công.

## Sự nghiệp quốc tế
Ngày 8 tháng 10 năm 2015, El-Helwe đã ra mắt đội tuyển quốc gia trong trận thắng 2 – 0 trước Myanmar thuộc khuôn khổ vòng loại Giải vô địch bóng đá thế giới 2018. Anh có tên trong đội hình xuất phát và thi đấu cho đến khi được thay ra ở phút 56. Tuy nhiên, anh đã không thể ghi bàn. Vào ngày 29 tháng 3 năm 2016, anh đã có bàn thắng đầu tiên cho đội tuyển vào lưới Myanmar trên sân nhà, giúp ấn định tỷ số hoà 1 – 1.

### Bàn thắng quốc tế
:*Bàn thắng được ghi và kết quả của Liban được viết đầu tiên.*

## Tham khảo
 
## Liên kết ngoài
* 
* Hilal El-Helwe tại Kicker.
Vương Hà Ba

**Vương Bà Ha** () (1882–11 tháng 11 năm 1927) mà các bậc tiền bối đã đến từ Thái Nguyên, Sơn Tây, sinh tại Mân Hầu, Phúc Kiến, tham gia vào CPC trong tháng 6 năm 1922. Ông lãnh đạo đình công của Thiên Tân Công nhân đường Đường sắt Thiên Tân Phổ Khẩu năm 1923, hỗ trợ hiệu quả cho cuộc Tổng đình công vào ngày 7 tháng 2. Sau đó, ông lãnh đạo các phong trào lao động ở Nam Kinh, Thượng Hải, Hà Nam và một số lĩnh vực khác. Ông là một trong những người lãnh đạo cuộc nổi dậy vũ trang thứ ba của Công nhân Thượng Hải. Ông phụ trách các phong trào cách mạng của nông dân và công nhân ở các tỉnh phía bắc với tư cách là tổng thư ký của Văn phòng CPC miền Bắc.

Ông đã bị giết tại Bắc Kinh vào ngày 11 tháng 11 năm 1927.

## Xem thêm
* Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc
## Tham khảo
Lý Duy Hán

**Lý Duy Hán** (; 2 tháng 6 năm 1896 — 11 tháng 8 năm 1984) là chính trị gia người Trung Quốc của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ông là hiệu trưởng đầu tiên của Trường Đảng Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, trung tâm đào tạo cao nhất cho công nhân đảng và lãnh đạo. Lý Duy Hán là hiệu trưởng từ năm 1933 đến năm 1935 và một lần nữa từ năm 1937 đến năm 1938. Ông là Ủy viên Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa VI. Từ năm 1982, ông giữ chức Phó Chủ nhiệm Ủy ban Cố vấn Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, mà chủ nhiệm là Đặng Tiểu Bình. Ông qua đời khi còn đương chức vào tháng 8 năm 1984.

## Xem thêm

* Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc
## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*Sơ lược tiểu sử Lý Duy Hán
Tàn tích (địa chất)

Trong Địa chất học **tàn tích** hay **[[eluvi]]** là những trầm tích địa chất và đất có nguồn gốc từ phong hóa, nằm tại chỗ hoặc có sự dịch chuyển và tích lũy lại do trọng lực.

Tác động phong hóa dẫn đến làm *đá gốc* bở rời và rửa trôi các tầng địa chất. Các vật liệu còn lại nằm tại chỗ hoặc dịch chuyển gần được gọi là *tàn tích*.

Có sự khác biệt trong việc sử dụng thuật ngữ này trong địa chất và khoa học đất. Trong khoa học đất, sự tích tụ là sự vận chuyển vật liệu đất từ các lớp đất trên cao xuống các vùng thấp hơn do nước cuốn trôi, và sự tích tụ của vật liệu này ở nơi thấp hơn được gọi là phù sa (*illuvial*). Sự lắng kiểu phù sa xảy ra khi lượng mưa vượt quá lượng bốc hơi. Trong địa chất học, vật liệu bị cuốn đi được xem là không liên quan và chỉ các vật liệu còn nằm lại là *tàn dư*.

## Tham khảo

## Xem thêm
* Bồi tích
* Danh sách các loại đá

## Liên kết ngoài
Ngộ độc sắt

**Ngộ độc sắt** là tình trạng quá tải sắt gây ra bởi một lượng lớn chất sắt và thường đề cập đến tình trạng quá tải cấp tính chứ không phải là từ từ. Thuật ngữ này chủ yếu liên quan đến trẻ nhỏ đã tiêu thụ một lượng lớn thuốc bổ sung sắt, giống như đồ ngọt và được sử dụng rộng rãi, bao gồm cả phụ nữ mang thai; khoảng 3 gram là gây tử vong cho một đứa trẻ hai tuổi. Hạn chế đóng gói mục tiêu ở Mỹ đối với các thùng chứa bổ sung có hơn 250&nbsp;mg sắt nguyên tố đã tồn tại từ năm 1978 và các khuyến nghị đối với bao bì đơn vị đã giảm một số trường hợp tử vong do ngộ độc sắt mỗi năm xuống gần như bằng 0 kể từ năm 1998. Không có trường hợp ngộ độc sắt nào được xác định có liên quan đến khai thác sắt.

## Dấu hiệu và triệu chứng

Dấu hiệu đầu tiên của ngộ độc sắt khi ăn là đau dạ dày, vì sắt ăn mòn niêm mạc của đường tiêu hóa, bao gồm cả dạ dày. Buồn nôn và nôn cũng là triệu chứng phổ biến và nôn ra máu. Cơn đau sau đó giảm dần trong 24 giờ khi sắt đi sâu hơn vào cơ thể, dẫn đến nhiễm toan chuyển hóa, từ đó gây tổn hại cho các cơ quan nội tạng, đặc biệt là não và gan. Ngộ độc sắt có thể gây sốc giảm thể tích do khả năng làm giãn mạch máu mạnh của sắt. Tử vong có thể xảy ra do suy gan.

Nếu ăn sắt trong một thời gian dài, các triệu chứng có thể tương tự như các nguyên nhân khác gây quá tải sắt.

## Tham khảo
Mỏ Pitinga

**Mỏ Pitinga** là một mỏ thiếc mở ở Brazil. Nó được cho là có trữ lượng thiếc chưa phát triển lớn nhất trên thế giới. Một cộng đồng hoàn chỉnh gồm 5.000 người được thành lập ở vị trí xa trong rừng mưa Amazon để hỗ trợ các hoạt động khai thác, bắt đầu từ năm 1982. Đã xảy ra tai nạn, nhưng đã có nhiều nỗ lực để giảm thiểu thiệt hại môi trường và khôi phục các khu vực đã được khai thác. Kể từ năm 2014, các trầm tích phù sa dễ tiếp cận hơn đã cạn kiệt, nhưng việc khai thác đá nguyên sinh vẫn đang tiếp tục.
## Phảt hiện
Năm 1976, Cơ quan Khảo sát Địa chất Brazil đã phát hiện các mỏ đá cassiterit (quặng thiếc) ở phía đông của Khu bảo tồn Bản địa Uaimiri Atroari. Các nhà địa chất của Khảo sát Địa chất Brazil, đã tìm thấy dấu vết của cassiterit vào năm 1976 tại các nhánh của sông Pitinga nằm ngoài khu bảo tồn người Da Đỏ.Quặng được báo cáo là khảo nghiệm 2,1&nbsp;kg / m3, cao hơn nhiều so với các mỏ điển hình ở Rondônia ở phía tây nam. Paranapanema, được hỗ trợ bởi Funai và Bộ sản xuất khoáng sản quốc gia, đã cố gắng hạ cấp đặt phòng vào năm 1981 xuống Khu vực hạn chế tạm thời để thu hút và bình định của người Da Đỏ Waimiri Atroari, với diện tích giảm đã loại trừ trầm tích cassiterit. Sắc lệnh của tổng thống 86.630 ngày 23 tháng 11 năm 1981 đã loại bỏ 526.800 ha (1.302.000 mẫu Anh) khỏi khu bảo tồn cho các hoạt động khai thác thiếc.

Năm 1982, Cục Mỏ Hoa Kỳ ước tính rằng Brazil có tổng trữ lượng 67.000 tấn thiếc chứa. Năm 1986, riêng trữ lượng Pitinga ước tính có khoảng 575.000 tấn thiếc chứa. Khu nhượng địa Mineração Taboca bao gồm 130.000 ha (320.000 mẫu Anh) trong 14 lô, nhưng đến năm 1992, chỉ có 7.200 ha (18.000 mẫu Anh) đang được khai thác tích cực. Trầm tích chính được tìm thấy trên các ngọn đồi của Serra da Madeira và trầm tích phù sa đã bị cuốn xuống các thung lũng có rừng. Các trầm tích phù sa, hiện đã cạn kiệt, bao gồm các greisens liên kết với đá granit biotit Água Boa và trầm tích Madeira niobium-tantalum-tin. Các đá granit albite por porritic hạt thô đã xâm nhập đá núi lửa và đá pyroclastic axit axitopoproterozoi. Nó bao gồm đá granit Rapakivi và đá granit Biotite.

## Tham khảo
Giãn vỡ tĩnh mạch thực quản

**Giãn vỡ tĩnh mạch thực quản** (đôi khi viết **thực quản varix**, hoặc **thực giãn tĩnh mạch**) là tình trạng  tĩnh mạch dưới niêm mạc thực quản một phần ba dưới rất giãn. Đây thường là hậu quả của tăng áp lực tĩnh mạch cửa do bệnh xơ gan; người bị giãn tĩnh mạch có nguy cơ cao chảy máu tiêu hóa. Bệnh giãn tĩnh mạch thực quản thường chẩn đoán thông qua một nội soi thực quản - dạ dày - tá tràng.

## Bệnh sinh

Hai phần ba trên thực quản được dẫn lưu qua các tĩnh mạch thực quản, mà mang máu nghèo oxy từ thực quản đến tĩnh mạch đơn, sau đó đổ trực tiếp vào tĩnh mạch chủ trên. Những tĩnh mạch này không liên quan đến bệnh giãn tĩnh mạch thực quản. Đoạn thực quản một phần dưới được dẫn lưu bởi tĩnh mạch dưới niêm mạc thực quản niêm mạc về  tĩnh mạch vị trái sau đó đổ trực tiếp vào tĩnh mạch cửa. Những tĩnh mạch  dưới niêm mạc (bình thường, chỉ có đường kính khoảng 1&nbsp;mm) phình to lên đến 1–2&nbsp;cm khi tăng áp lực tĩnh mạch cửa.

Bình thường áp lực tĩnh mạch cửa cao khoảng 9mmHg so với áp lực tĩnh mạch chủ dưới là khoảng 2 đến 6mmHg. Điều này tạo ra một chênh lệch áp lực bình thường từ của 3 đến 7mmHg. Nếu áp lực tĩnh mạch cửa tăng trên 12mmHg sự chênh lệch này tăng lên đến từ 7 đến 10mmHg. Chênh lệch cao hơn 5mmHg được coi là tăng áp lực tĩnh mạch cửa. Chênh lệch lớn hơn 10mmHg thì máu chảy qua hệ thống tĩnh mạch của được chuyển từ gan vào các khu vực có áp lực thấp hơn. Hiện tượng này gây ra tuần hoàn bàng hệ xuất hiện ở một phần ba dưới thực quản, bụng, dạ dày, và trực tràng. Các mạch máu nhỏ ở các khu vực này trở to hơn, mỏng hơn và giống như suy giãn giãnh mạch chân.

## Tham khảo


## Liên kết ngoài
Hoa hậu Trái Đất 2019

**Hoa hậu Trái Đất 2019** là cuộc thi Hoa hậu Trái Đất lần thứ 19 được tổ chức tại Hội trường Cove Manila, Parañaque, Philippines vào ngày 26 tháng 10 năm 2019. Cuộc thi có tổng cộng 85 thí sinh tranh tài. Hoa hậu Trái Đất 2018 - Nguyễn Phương Khánh đến từ Việt Nam đã trao lại vương miện cho người kế nhiệm, cô Nellys Pimentel đến từ Puerto Rico. Đây là cuộc thi Hoa hậu Trái Đất cuối cùng được phát sóng trên kênh ABS-CBN.

## Kết quả
### Xếp hạng

**‡** - Thí sinh được vào thẳng Top 20 do chiến thắng giải thưởng **Best Eco-Video**

**§** - Thí sinh được vào thẳng Top 20 do chiến thẳng giải thưởng **Best Eco-Media**

### Thứ tự công bố

#### Top 20
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'

#### Top 10
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'
#***'

#### Top 4
#***'
#***'
#***'
#***'

## Bảng huy chương

## Các phần thi

## Các giải thưởng đặc biệt

## Phần ứng xử hay nhất
**Câu hỏi trong phần thi ứng xử của Hoa hậu Trái Đất 2019**: "Có nhiều người kể cả những nhà lãnh đạo nổi tiếng trên thế giới không tin vào tình trạng biến đổi khí hậu. Bạn sẽ thuyết phục họ như thế nào về sự nghiêm trọng của vấn đề này?"

**Câu trả lời của Hoa hậu Trái Đất 2019**: "Tôi phải nói rằng lý do trực tiếp chính là tình trạng thiếu giáo dục và sự vô tâm. Các nhà lãnh đạo nổi tiếng và những người có tầm ảnh hưởng nên quan tâm hơn để bảo vệ Trái Đất - ngôi nhà chung của nhân loại." - Nellys Pimentel, đại diện của Puerto Rico.

## Ban giám khảo

## Thí sinh tham gia
Cuộc thi có tổng cộng 85 thí sinh tham gia:

## Chú ý
### Lần đầu tham gia
****'
****'

### Trở lại
*Lần cuối tham gia vào năm 2013:
** ***'
*Lần cuối tham gia vào năm [[Hoa hậu Trái Đất 2014|2014]]:
** ***'
** ***'
*Lần cuối tham gia vào năm [[Hoa hậu Trái Đất 2016|2016]]:
** ***'
** ***'
** ***'
*Lần cuối tham gia vào năm 2017:
** ***'
** ***'

### Bỏ cuộc

* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ***'
* ****

### Chú thích

## Các thí sinh tham dự cuộc thi sắc đẹp quốc tế khác

## Liên kết ngoài
* Trang chủ của Hoa hậu Trái Đất

## Tham khảo
Tăng áp lực tĩnh mạch cửa

**Tăng áp lực tĩnh mạch cửa** là tình trạng tăng áp lực trong lòng mạch tại hệ thống tĩnh mạch cửa - tạo thành bởi tĩnh mạch cửa và các nhánh của nó dẫn lưu từ ruột đến gan. Tăng áp lực tĩnh mạch cửa được xác định bởi sự chênh áp tĩnh mạch gan. Xơ gan (một tình trạng suy gan mạn tính) là nguyên nhân phổ biến nhất của tăng áp lực tĩnh mạch cửa; các nguyên nhân khác ít gặp hơn là do đó phân loại là **tăng áp lực tĩnh mạch cửa không do xơ gan**. Khi tình trạng trở nên nghiêm trọng đủ để gây triệu chứng hoặc biến chứng, có thể cần điều trị để làm giảm áp lực tĩnh mạch cửa hoặc giải quyết biến chứng. 

## Chẩn đoán

Siêu âm là kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh đầu tay để chẩn đoán và theo dõi của tăng áp lực tĩnh mạch cửa, bởi vì đây là kỹ thuật không xâm lấn, chi phí thấp và có thể thực hiện tại chỗ.

Giãn tĩnh mạch cửa (đường kính lớn hơn 13 hay 15&nbsp;mm) là một dấu hiệu của tăng áp lực tĩnh mạch cửa, với độ nhạy ước tính khoảng 12,5% hoặc 40%. Trên siêu âm Doppler, tốc độ dòng máu trong tĩnh mạch cửa chậm
Buprenorphine/naloxone

**Buprenorphine/naloxone**, được bán dưới tên thương hiệu **Suboxone** và các tên khác, là một loại thuốc kết hợp bao gồm buprenorphine và naloxone. Kết hợp với tư vấn, nó được sử dụng để điều trị rối loạn sử dụng opioid. Nó làm giảm các triệu chứng cai nghiện trong khoảng 24 giờ. Buprenorphin/naloxone có sẵn để sử dụng ở hai dạng khác nhau, đặt dưới lưỡi hoặc dán ở má.

Tác dụng phụ có thể bao gồm ức chế hô hấp (giảm nhịp thở), đồng tử nhỏ, buồn ngủ và huyết áp thấp. Nguy cơ quá liều của buprenorphin/naloxone thấp hơn so với methadone. Tuy nhiên, mọi người có nhiều khả năng ngừng điều trị bằng buprenorphine/naloxone hơn là với methadone. Methadone, hoặc buprenorphine đơn độc, thường được ưa thích khi cần điều trị trong khi mang thai.

Buprenorphine, ở liều thấp hơn, dẫn đến các tác dụng opioid thông thường; tuy nhiên, liều cao vượt quá một mức nhất định không dẫn đến tác dụng lớn hơn. Điều này được cho là dẫn đến nguy cơ quá liều thấp hơn một số opioid khác. Naloxone là một chất đối kháng opioid cạnh tranh và ngăn chặn tác dụng của các opioid khác (bao gồm cả buprenorphine) nếu được dùng bằng cách tiêm. Naloxone được hấp thu kém khi uống và nó được thêm vào để giảm nguy cơ người ta lạm dụng thuốc bằng cách tiêm. Tuy nhiên, lạm dụng bằng cách tiêm hoặc hít vào mũi vẫn xảy ra. Tỷ lệ lạm dụng thuốc này ở Hoa Kỳ dường như thấp hơn so với các loại thuốc opioid khác.

Công thức kết hợp đã được phê duyệt cho sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 2002. Tại Hoa Kỳ, chi phí bán buôn tính đến năm 2017 là từ 2,32 đến 3,15 đô la Mỹ mỗi ngày. Tại Vương quốc Anh, một liều tương tự có giá từ 0,90 đến 2,72 bảng mỗi ngày, theo dữ liệu năm 2015. Một phiên bản thuốc gốc đã được phê duyệt vào giữa năm 2018.

## Tham khảo
Ga Na Dương

**Ga Na Dương** là một nhà ga xe lửa tại thị trấn Na Dương, huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn.

## Tham khảo
Ga Tân Liên

**Ga Tân Liên** là một nhà ga xe lửa tại xã Tân Liên, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn. Nhà ga là một điểm của đường sắt Yên Trạch - Na Dương và nối với ga Yên Trạch với ga Na Dương.

## Tham khảo
Hội chứng CREST

**Hội chứng CREST**, còn được gọi là **xơ cứng bì hạn chế** là một dạng của **[[Xơ cứng hệ thống|xơ cứng bì hệ thống]]**  (lcSSc), là một bênh mô liên kết đa cơ quan. Chữ "CREST " viết tắt  cho 5 đặc điểm chính: lắng đọng calci ở mô mềm (calcinosis), hội chứng Raynaud, rối loạn vận động thực quản (esophageal dysmotility), chai cứng đầu ngón (sclerodactyly), và sao mạch (telangiectasia).

Hội chứng CREST có liên quan đến phát hiện được kháng thể kháng tâm động (một phần của tế bào), và thường không ảnh hưởng đến thận (một đặc điểm phổ biến ở bệnh xơ cứng bì hệ thống). Thể ảnh hưởng đến phổi thường gây tăng áp động mạch phổi.

## Triệu chứng lâm sàng

### Lắng đọng calci
Hội chứng CREST gây ra dày và căng da do các nốt calci hóa lắng đọng ("calcinosis").

### Hội chứng Raynaud

### Rối loạn vận động thực quản
Biểu hiện với cảm giác thức ăn bị nghẹn ở giữa - hoặc quản dưới, đau ngực hay ho không điển hình. Bệnh nhân thường phải uống nước để nuốt thức ăn rắn. Sự rối loạn vận động này là do teo cơ trơn ở thành ống tiêu hóa. Sự thay đổi này có thể xảy ra có hoặc không có bằng chứng bệnh lý xơ hóa mô.

### Chai đầu ngón
Mặc dù đâu là triệu chứng dễ dàng nhận nhất nhưng nó không biểu hiện nổi bật ở tất cả các bệnh nhân. Dày da thường xuất hiện ở đầu các ngón đến khớp bàn ngón. Trong thời kỳ đầu, da có thể xuất hiện phù nề và viêm.

### Sao mạch
Các nốt sao mạch  (giãn mao mạch) xảy ra trên da mặt, bề mặt lòng bàn tay và niêm mạc. Sao mạch có xu hướng nhiều hơn ở những bệnh nhân có bệnh mạch máu liên quan đến xơ cứng bì (ví dụ tăng áp động mạch phổi). Số lượng của sao mạch và vị trí xuất hiện tăng lên theo thời gian.
### Đau khớp
Đau nhiều khớp chủ yếu là các khớp chi trên, có thể viêm ở các khớp nhưng không có biến dạng khớp.

## Tham khảo


## Liên kết ngoài
Ga Bắc Kinh

**Ga Bắc Kinh** ()  là nhà ga xe lửa chính ở trung tâm thủ đô Bắc Kinh, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

## Lịch sử
Để chào mừng kỷ niệm 10 năm thành lập Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc đã quyết định vào năm 1958 để lên kế hoạch và xây dựng 10 dự án quy mô lớn ở thủ đô Bắc Kinh, đó là Mười công trình lớn của Bắc Kinh để giới thiệu diện mạo mới của đất nước. Cuối tháng 10 năm 1958, việc thiết kế nhà ga mới đã được bắt đầu theo kế hoạch xây dựng thành phố Bắc Kinh vào đầu những năm 1950. Thiết kế nhà ga được thực hiện bởi Viện Thiết kế thứ ba của Bộ Đường sắt. Được tổ chức bởi các kiến trúc sư nổi tiếng Dương Đình Bảo và Trần Đăng Ngao, Viện Thiết kế Kiến trúc đầu tiên của Bộ Xây dựng và Công nghiệp và Đại học Đông Nam đã hợp tác để thực hiện thiết kế. Thiết kế của nhà ga rất nhanh chóng. Tất cả các kế hoạch thiết kế đã được hoàn thành trong mười ngày đầu tiên của năm, và kế hoạch thiết kế đã được chính quyền trung ương phê duyệt vào ngày 10 tháng 12. Chu Ân Lai, khi đó là Thủ tướng Quốc vụ viện Trung Quốc, cũng rất quan tâm đến việc thiết kế và xây dựng Nhà ga Đường sắt Bắc Kinh mới. Vị trí của tên ga và cách bố trí môi trường của phòng VIP đã từng được hỏi. Trong quá trình xác nhận kế hoạch thiết kế, Chu Ân Lai đề xuất rằng việc bổ sung một tháp pháo vào hai cánh của tòa nhà chính cũng được thông qua.

## Bên cạnh
; Tổng công ty Đường sắt Trung Quốc
*Đường sắt Bắc Kinh - Thượng Hải
*Đường sắt Bắc Kinh - Cáp Nhĩ Tân

; Tàu điện ngầm Bắc Kinh
*Tuyến số 2

## Chú thích

## Xem thêm
* Ga Bắc Kinh Tây
* Ga Bắc Kinh Nam
Gấu nâu bán đảo Alaska

**Gấu nâu bán đảo Alaska** hay **gấu nâu Alaska** là bất kỳ cá thể nào các thuộc nhóm Gấu xám Bắc Mỹ (Ursus arctos horribilis) sống ở các vùng ven biển phía nam Alaska. Gấu nâu bán đảo Alaska là một phân loài gấu nâu có kích thước rất lớn, thường có trọng lượng từ 800 đến 1.200 pound (363 đến 544&nbsp;kg). Chúng được tìm thấy phổ biến ở dọc bờ biển phía Nam Alaska, nơi không chỉ có số lượng lớn trai và lau sậy mà còn có bởi vì đây là tuyến di chuyển của cá hồi hàng năm; điều này cho phép chúng duy trì được thể trạng có kích thước lớn, một số cá thể vào loại lớn nhất trên thế giới. Chúng có thể tập hợp với số lượng lớn tại các địa điểm con người tổ chức cho ăn, chẳng hạn như Brooks Falls và McNeil Falls, cả ở Vườn quốc gia Katmai gần King Salmon.

Có tranh luận về việc Gấu nâu bán đảo Alaska nên được gọi là "gấu xám Bắc Mỹ" cùng với tất cả các phân loài Bắc Mỹ khác của gấu nâu. Có sự nhầm lẫn lâu dài khi đề cập đến các khu vực nội địa và ven biển là các giống gấu riêng biệt, nhưng các nhà sinh học vẫn duy trì quan điểm những cá thể gấu ven biển thực sự là gấu nâu. Tuy nhiên, nó được coi là chính xác để đặt tất cả các giống gấu ở Bắc Mỹ thuộc về *U. arctos* trong phân loài *horribilis* ngoại trừ gấu khổng lồ Kodiak của đảo Kodiak. Để tránh nhầm lẫn, nhiều người chỉ đơn giản đề cập đến tất cả các giống gấu Bắc Mỹ, bao gồm cả Kodiak là "những chú gấu xám."

Được các thợ săn tìm kiếm đầu và da của chúng nên có tới 500 con gấu nâu Bán đảo Alaska bị giết chết hàng năm bởi những thợ săn đến từ bán đảo Alaska. Để săn gấu lớn này, thợ săn phải tuân theo các quy định khác nhau, bao gồm giới hạn săn bắn gấu, phí săn bắn và súng trường thích hợp.

## Tham khảo
Mỡ gấu

**Mỡ gấu** là một phương pháp điều trị phổ biến cho những người đàn ông bị rụng tóc từ ít nhất là vào năm 1653 cho đến Thế chiến thứ nhất. Huyền thoại về hiệu quả của nó dựa trên niềm tin rằng vì gấu rất nhiều lông, chất béo của chúng sẽ hỗ trợ sự phát triển của tóc ở người. Nicholas Culpeper, nhà thực vật học và thảo dược học người Anh đã viết vào năm 1653, trong Thư viện Bác sĩ của ông, "Mỡ gấu làm dừng lại việc rụng tóc." Hildegard von Bingen, một nhà huyền bí Dòng Biển Đức, người phụ nữ của các chữ cái, cũng khuyến nghị sử dụng chất này trong Physica của bà (lặp đi lặp lại trong cuốn Causae et Curae của bà). Một số công ty mỹ phẩm đã bán mỡ gấu và đó là nhãn hiệu của Atkinsons of London, người đã bán "Bears Greas Pomade".

## Nguồn mỡ gấu
Mỡ gấu được làm từ mỡ của gấu nâu trộn với nước hầm thịt bò và nước hoa để làm át bớt mùi. Trước khi bắt đầu thế kỷ XX, các nhà sản xuất đã thay thế thịt lợn, thịt bê, thịt bê, mỡ lợn và mỡ bò để lấy mỡ gấu vì nhu cầu vượt quá nguồn cung mỡ thực sự có sẵn. Để thay thế, họ đã thêm hoa oải hương, húng tây, tinh chất hoa hồng hoặc dầu hạnh nhân đắng cho nước hoa. Một thuốc nhuộm màu xanh lá cây đã được thêm vào nhằm đáp ứng vẻ bề ngoài của loại "mỡ" này.

Người ta đã suy đoán rằng 99% "mỡ gấu" vào những năm 1850 ở Anh thực sự có chứa mỡ lợn và các nhà sản xuất vô đạo đức sẽ giữ một bộ da gấu mà đôi khi họ sẽ gắn vào xác lợn chết. Mục đích của thân thịt này chỉ là để trưng bày để thuyết phục khách hàng của họ rằng họ đã bán mỡ gấu chính hãng.

## Sử dụng
### Người Mỹ bản địa
Việc sử dụng dầu mỡ của người Mỹ bản địa trên tóc của họ để làm cho nó sáng bóng hơn là phổ biến. Các chất phổ biến khác bao gồm tủy hươu và mỡ gấu trúc. Ở các bộ lạc vùng Đông Bắc của Sauk, Huron và Del biết, việc sử dụng mỡ gấu hàng ngày trên tóc của họ rất phổ biến ở cả nam và nữ. Đàn ông ở bộ lạc Dakota Sioux và Crow cũng thường xuyên sử dụng mỡ gấu. Benjamin West, một trong những nghệ sĩ tài giỏi đầu tiên của Mỹ, cho biết lần đầu tiên anh được dạy cách làm sơn khi còn nhỏ bởi một người bạn người Mỹ bản địa đã chỉ cho anh cách sơn có thể được tạo ra bằng cách trộn đất sét với mỡ gấu.

## Tham khảo
Chọi gấu

**Chọi gấu** là một môn thể thao đối kháng chết chóc có tính cưỡng ép giữa một bên là con gấu với các đối thủ còn lại. Trò máu me này có thể liên quan đến trò chọi thú, là cuộc chiến giữa gấu với một động vật khác.

## Tại Bắc Mỹ
Gần đây nhất vào năm 2010, trò chọi gấu bất hợp pháp đã được công khai tại Nam Carolina. Tất cả các cuộc thi công cộng như vậy đã bị ngừng vào năm 2013.

Vào thế kỷ 19 và dưới sự cai trị của thực dân Tây Ban Nha, các trận chiến được tổ chức tại California, nơi họ có riêng một con gấu nâu. Trong trường hợp một con gấu chiến thắng, con gấu sẽ sử dụng một chiếc răng để gặm con bò ở vị trí giữa sừng, trên mũi và con gấu tiến hành di chuyển đầu bò để vặn cổ hoặc cắn một phần cơ thể của con bò. Con đực dùng chân để bắt hoặc làm hại con bò đực, cố gắng làm nó nghẹt thở hoặc tóm được lưỡi của con vật này.

Theo người dân Cahuilla, người tuyên bố có thể giao tiếp với gấu, một trong những người đàn ông của họ đã tham gia vào một cuộc chiến tại một pueblo ở Los Angeles. Trong phần đầu của cuộc chiến, con bò đực đã đánh con gấu, trước khi người đàn ông thì thầm với con gấu rằng nó phải tự vệ, nếu không nó sẽ bị giết. Sau đó, con gấu đã chiến đấu trở lại và bẻ gãy cổ con bò.

Storer và Trevis (1955) đã đề cập đến giải thích của Albert Evans, người nói rằng ông đã nhìn thấy một sự cố không phổ biến tại Plaza de Toros ở Veracruz, Mexico, vào tháng 1 năm 1870. Một con gấu tên là 'Samson' đã đào một cái lỗ lớn đến nỗi nó có thể nhét một con voi vào đó, trước khi sử dụng những ngón chân lớn để cẩu và ném một con bò vào lỗ, dùng chân đè con vật này cho đến khi nó tắt thở. Sau đó, con gấu dùng một chân để giữ con bò, và chân kia chôn sống nó.

## Tham khảo
Tục thờ gấu

**Tục thờ gấu** (còn được gọi là ***sùng bái gấu***, tiếng Anh: ***bear workship'' hoặc ''arctolatry***) là tập tục tôn giáo thờ gấu được tìm thấy ở nhiều tôn giáo của các dân tộc Bắc Á như Sami, Nivkh, Ainu, Basque tiền Kitô giáo và Finns. Ngoài ra còn có một số vị thần từ Celtic Gaul và Anh liên quan đến gấu, và người Daci, Thracia và người Getia đã được ghi nhận tôn thờ gấu và hàng năm tổ chức lễ hội múa gấu. Con gấu được đặc trưng trên nhiều vật tổ trên khắp các nền văn hóa phía bắc khắc chúng. 

## Thờ cúng gấu của người Ainu

Người Ainu, sống trên các hòn đảo trong quần đảo Nhật Bản, gọi loài gấu là kamuyiêu trong ngôn ngữ của họ, có nghĩa là "thần". Trong khi nhiều loài động vật khác được coi là các vị thần trong văn hóa Ainu, thì gấu là vị thủ lĩnh của các vị thần. Đối với người Ainu, khi các vị thần đến thăm thế giới của con người, họ tặng lông và móng vuốt và đến trong dáng vẻ của một con vật. Tuy nhiên, thông thường, khi thuật ngữ này được sử dụng, thì về cơ bản nó có nghĩa là một con gấu. Người Ainu sẵn lòng và rất biết ơn khi ăn con gấu vì họ tin rằng lớp ngụy trang (thịt và lông) của bất kỳ vị thần nào là một món quà cho ngôi nhà mà vị thần đã chọn đến thăm.

Trong khi trên Trái Đất - thế giới của con người - người Ainu tin rằng các vị thần xuất hiện dưới hình dạng động vật. Các vị thần có khả năng mang hình dạng con người, nhưng họ chỉ có hình thức này trong nhà của họ, đất nước của các vị thần, nằm ngoài thế giới của con người. Để đưa một vị thần trở về đất nước của mình, người dân sẽ hiến tế và ăn thịt con vật để gửi linh hồn thần linh đi cùng với sự kính cẩn. Nghi thức này được gọi là Omante và thường liên quan đến một con nai hoặc gấu trưởng thành.

## Tham khảo
Gấu đen Florida

**Gấu đen Florida** (*Ursus Americanus floridanus*) là một phân loài của gấu đen Mỹ có lịch sử trải dài trên hầu hết các khu vực Florida và miền nam Alabama, Georgia và Mississippi. Những con gấu đen lớn sống chủ yếu ở các khu vực có rừng và đã môi trường sống của đã suygiảm gần đây trên toàn tiểu bang.

## Môi trường sống
Gấu đen Florida sống chủ yếu trong môi trường sống có rừng và thường gặp ở Pinus clausa, bụi cây sồi, rừng cây cứng vùng cao và vùng đất ngập nước có rừng. Gấu đen ở Nam Florida là phân loài duy nhất sống ở vùng cận nhiệt đới. Ở mức độ thấp hơn, nó cũng sinh sống trên thảo nguyên khô và "võng nhiệt đới".

## Phạm vi
Trước khi Florida được người châu Âu đến định cư, gấu đen Florida đã chiếm toàn bộ lục địa Florida và thậm chí cả thượng Florida Keys, với dân số khoảng 11.000 con. Phạm vi hiện tại là 45% phạm vi của Florida trong lịch sử, cũng như ở miền nam Alabama, miền nam Georgia và miền nam Mississippi. Hầu hết các quần thể lớn của gấu đen Florida sống trên hoặc gần các vùng đất công cộng. Chúng bao gồm Rừng Quốc gia Ocala, Khu bảo tồn Quốc gia Big Cypress, Công viên Quốc gia Everglades, Rừng Quốc gia Apalachicola, Rừng Quốc gia Osceola và Khu bảo tồn Động vật hoang dã Quốc gia Okefenokee. Một nghiên cứu về quần thể Okefenokee-Osceola đã tìm thấy hơn 500 con gấu ở mỗi trong hai khu vực nghiên cứu, tổng cộng hơn 1.000 con gấu. Số lượng gấu hiện tại ở Florida ước tính có hơn 4.000 con.

## Tham khảo
Gấu nâu vàng

**Gấu nâu vàng** (*Ursus Americanus cinnamomum*) vừa là một giống gấu đa hình và phân loài của gấu đen Mỹ, có nguồn gốc ở khu vực miền trung và miền tây của Hoa Kỳ và Canada. Các quần thể được thành lập được tìm thấy ở Colorado, New Mexico, Utah, Idaho, Montana, Washington, Manitoba, Minnesota, Wisconsin, Wyoming, California, Alberta và British Columbia. Giống gấu này cũng đã được nhìn thấy ở Pennsylvania và New York. Sự khác biệt nổi bật nhất giữa gấu nâu vàngvà bất kỳ con gấu đen nào khác là bộ lông màu nâu hoặc nâu đỏ, gợi nhớ đến màu quế.

## Ngoại hình
Giống như các phân loài gấu đen khác, gấu nâu vàng là một loài ăn tạp. Chế độ ăn uống của chúng bao gồm trái cây, thực vật, các loại hạt, mật ong, và đôi khi côn trùng và thịt, thay đổi từ các phân loài khác vì sự khác biệt môi trường sống trong khu vực. Gấu con nặng khoảng 230 gram (8&nbsp;oz) khi sinh, và gấu trưởng thành nặng từ 92,1 đến 270&nbsp;kg (203 và 595&nbsp;lb). Tuổi thọ của con gấu này tối đa là 30 năm.

Gấu nâu vàng là một giống gấu leo núi tuyệt vời, chạy giỏi và bơi lội mạnh mẽ. Chúng chủ yếu về sống đêm, mặc dù đôi khi hoạt động vào ban ngày. Các màu lông khác nhau thường được trộn lẫn trong cùng một gia đình; do đó, người ta thường thấy một con gấu đen với những con gấu nâu, một con nâu và một con đen hoặc thậm chí cả ba màu.

Những con gấu ngủ đông trong những tháng mùa đông, thường là từ cuối tháng 10 hoặc tháng 11 đến tháng 3 hoặc tháng 4, tùy thuộc vào điều kiện thời tiết.

## Tham khảo
Gấu nâu Cantabrian

**Gấu nâu Cantabrian** dùng để chỉ một quần thể gấu nâu Á-Âu (Ursus arctos arctos) sống ở vùng núi Cantabrian của Tây Ban Nha. Con cái nặng trung bình 85&nbsp;kg nhưng có thể đạt trọng lượng 150&nbsp;kg. Con đực trung bình 115&nbsp;kg mặc dù có thể nặng tới 200&nbsp;kg. Gấu giống này có chiều dài từ 1,6 - 2m và giữa 0,9 -1m ở độ cao ngang vai. Ở Tây Ban Nha, nó được gọi là Oso pardo cantábrico và theo tiếng địa phương hơn là Asturias là Osu. Nó rụt rè và sẽ tránh tiếp xúc với con người bất cứ khi nào có thể. Gấu nâu Cantabrian có thể sống trong khoảng 25 đến 30 năm trong tự nhiên.

## Phân bố
Đã từng phân bố rộng khắp trên hầu hết bán đảo Iberia, kể từ nửa đầu thế kỷ 20, gấu nâu Cantabrian đã bị giảm xuống thành hai quần thể bị cô lập ở vùng núi Cantabrian của miền Bắc Tây Ban Nha, chủ yếu là do sự đàn áp đến từ yếu tố con người (săn bắn trực tiếp) và do mất môi trường sống do sự phát triển nông nghiệp và xây dựng. Hai quần thể này chiếm tổng lãnh thổ từ 5.000 - 7.000 km2 bao gồm các tỉnh, ở phía Tây là Asturias, León và Lugo (Galicia) và ở phía đông, Palencia, León, Cantabria và Asturias. Số liệu số lượng từ năm 2007 đã cho khoảng 100-110 con gấu ở vùng phía tây và từ 20-30 ở phía đông, một tình huống khiến dân số nhỏ hơn có nguy cơ từ việc sinh sản. Hai quần thể cách nhau khoảng 30 đến 40&nbsp;km, nơi chia cắt được hiểu là hậu quả của sự phát triển cơ sở hạ tầng truyền thông và áp lực của con người. Tuy nhiên, vào năm 2008, bằng chứng di truyền đã được lấy từ Công viên tự nhiên Redes cho thấy sự giao thoa gần đây giữa hai quần thể.

## Trạng thái bảo tồn
Gấu nâu Cantabrian được xếp vào Danh sách đỏ các loài có nguy cơ tuyệt chủng của Tây Ban Nha, thuộc nhóm các loài có nguy cơ tuyệt chủng. Ở châu Âu, nó được liệt kê trong Đánh giá động vật có vú ở châu Âu rất nguy cấp. Ở cấp độ quốc tế, nó được liệt kê trong Danh sách đỏ các loài bị đe dọa của IUCN ở trạng thái loài ít quan tâm do sự tồn tại của quần thể gấu nâu tương đối khỏe mạnh ở những nơi khác. Ở Tây Ban Nha, có khoản tiền phạt tối đa 300.000 euro vì đã giết một con gấu sau lệnh cấm săn bắn loài này vào năm 1973.

## Tham khảo
Gấu đen Baluchistan

**Gấu đen Baluchistan** (*Ursus thibetanus gedrosianus*), còn được gọi là gấu đen Pakistan là một phân loài của gấu đen châu Á, phân bố chủ yếu ở dãy núi Baluchistan ở miền nam Pakistan và Iran. Nó có bộ lông mỏng bất thường với một giống gấu thuộc nhóm gấu đen châu Á, nhưng điều này có thể giải thích là do loài gấu này được tìm thấy ở nơi có khí hậu ấm hơn so với hầu hết các phân loài khác vốn được tìm thấy ở dãy núi Himalaya lạnh hơn nhiều. Nó cũng đạm bạc hơn các phân loài khác, và nó thích ăn quả sung và chuối.

## Chế độ ăn
Loài này là loài ăn tạp, vì nó ăn trái cây, côn trùng và các loài bò sát nhỏ. Nó cũng được biết đến với việc làm đổ các khúc cây trong khi săn lùng ấu trùng. Mặc dù chúng là loài ăn tạp, chế độ ăn ưa thích của chúng là trái cây, đặc biệt là ô liu và Ber của Ấn Độ.

## Các mối đe dọa lớn
Chúng bị bắt bởi những người dân địa phương, những người cố gắng loài gấu này với vai trò là thú cưng để làm xiếc và mồi săn bắt gấu. Trong việc bắt gấu, móng vuốt và răng nanh của mỗi con gấu được rút đi và chúng bị bỏ lại để chiến đấu với chó. Hành vi này đã được thực hiện bất hợp pháp và bị cấm vào năm 2001 nhưng vẫn xảy ra bất hợp pháp ở một mức độ nào đó.

Mất môi trường sống là mối đe dọa lớn đối với loài này vì khai thác gỗ bất hợp pháp, sự gia tăng dân số của con người dẫn đến việc mở rộng các ngôi làng, phát triển mạng lưới đường cao tốc và lắp đặt các nhà máy điện trong tự nhiên.

Những người chăn gia súc địa phương và du mục đã để gia súc của họ gặm cỏ trong lãnh thổ của gấu và cuối cùng giết chết những con gấu bản địa lấy lý do rằng chúng giết chết gia súc của họ. Săn trộm các bộ phận cơ thể như túi mật để làm thuốc cũng là một mối đe dọa đối với loài này.

## Tham khảo
Gấu Glacier

**Gấu Glacier** (*Ursus Americanus emmonsii*), đôi khi được gọi là gấu xanh, là một phân loài của gấu đen Mỹ có lông màu xanh bạc hoặc xám đặc hữu ở Đông Nam Alaska. Con người hiện có rất ít kiến thức khoa học về chúng và nguyên nhân của màu sắc độc đáo của chúng. Hầu hết những con gấu đen khác ở phía đông nam Alaska được liệt kê dưới phân loài *Ursus Americanus pugnax*. Sở Lâm nghiệp USDA liệt kê U. a. emmonsii là một trong một số phân loài của gấu đen, mặc dù không có bằng chứng nào hỗ trợ cho việc chỉ định phân loài ngoài màu lông.

## Môi trường sống và phạm vi
Các phạm vi môi trường sống của gấu sông băng đã được báo cáo là các khu vực ven biển Alaska giữa Cross Sound và Cape St. Elias và từ Prince William Sound đến Vịnh Glacier ở phía đông nam Alaska, với một vài điểm nhìn xa về phía đông như Juneau, Alaska và sông Taku. Khu vực này bao gồm Công viên quốc gia Glacier Bay và một phần của Rừng quốc gia Tongass, một khu bảo tồn rừng nhiệt đới ôn đới. Một số nghiên cứu ghi nhận phạm vi của phân loài liên quan đến những con gấu đen khác.

Gấu Glacier chia sẻ hầu hết các đặc điểm của gấu đen như sở thích môi trường sống, nguồn thức ăn, kích thước và chu kỳ sinh sản của chúng. Chúng thích rừng với tầng dưới dày và phong cảnh có nhiều thảm thực vật, nhưng có thể được tìm thấy ở các khu vực đông dân cư đô thị. Môi trường sống của sông băng phụ thuộc vào nguồn thức ăn sẵn có và chúng di chuyển giữa rừng, đồng cỏ, suối và núi để tìm kiếm thức ăn và nơi trú ẩn. Gấu đen nói chung là những người leo núi rất có khả năng và có thể sử dụng cây làm nơi bảo vệ và ẩn náu. Những con gấu Glacier di chuyển vào hang của chúng vào đầu mùa đông, có thể là một cây bị lật, một gờ đá hoặc một hang động.

## Tham khảo
Gấu xám California

**Gấu xám California** (*Ursus arctos californiaicus*) là một phân loài tuyệt chủng của gấu xám Bắc Mỹ, là một giống gấu nâu Bắc Mỹ có kích thước rất lớn. "Grizzly" có thể có nghĩa là "Grizzled" (nghĩa là với những đầu lông vàng và xám) hoặc "truyền cảm hứng sợ hãi" (điều này thực sự được đánh vần là "grisly"). Tuy nhiên, sau khi nghiên cứu cẩn thận, nhà tự nhiên học George Ord đã chính thức phân loại nó vào năm 1815 - không phải vì lông, mà vì đặc tính của nó - tương tự như Ursus horribilis ("con gấu đáng sợ"). Về mặt di truyền, loài gấu xám Bắc Mỹ có mối quan hệ mật thiết với nhau, về kích thước và màu sắc, gấu xám California giống như gấu xám Bắc Mỹ ở bờ biển phía nam Alaska. Ở California, nó được đặc biệt ngưỡng mộ vì vẻ đẹp, kích thước và sức mạnh. Grizzly trở thành một biểu tượng của Cộng hòa Bear Flag, một biệt danh gắn liền với nỗ lực ngắn ngủi của một nhóm người định cư Mỹ để tách khỏi Mexico vào năm 1846. Sau đó, lá cờ nổi loạn này trở thành nền tảng cho quốc kỳ California và sau đó California được gọi là "Bang Gấu."

California vẫn có môi trường sống cho khoảng 500 con gấu xám. Vào năm 2014, Dịch vụ Cá và Động vật hoang dã Hoa Kỳ đã nhận và từ chối đơn yêu cầu đưa những con gấu xám trở lại California. Vào năm 2015, Trung tâm Đa dạng sinh học đã đưa ra một bản kiến nghị nhằm vào cơ quan lập pháp tiểu bang California để đưa gấu xám trở lại tiểu bang. Gấu xám California đã được coi là một loài điển hình trong việc con người nỗ lực tuyệt chủng, thông qua đề xuất sử dụng kỹ thuật nhân giống ngược, nhân bản và di truyền để tái tạo các loài đã tuyệt chủng.

## Tham khảo
Thuốc xịt gấu

**Thuốc xịt gấu** là một chất ngăn chặn gấu dạng Aerosol, có thành phần hoạt chất là capsaicin và capsaicinoids, được sử dụng để ngăn chặn gấu hung dữ hoặc trường hợp gấu đột kích.

## Lịch sử
Sự phát triển của thuốc xịt gấu capsaicin khởi đầu vào giữa những năm 1980 dưới sự điều tra chính của Carrie Hunt, một sinh viên tốt nghiệp Đại học Montana làm việc dưới sự giám sát của Tiến sĩ Charles Jonkel và Tiến sĩ Bart O KhănGara. Hunt đã xác định thuốc xịt tiêu thương mại là một biện pháp ngăn chặn hiệu quả, nhưng không đáng tin cậy đối với gấu trong nghiên cứu trước đây; tuy nhiên, những sản phẩm này chỉ có hiệu quả không nhất quán và yêu cầu khoảng cách xịt đến con gấu ở cự ly gần. Luận án của Hunt đã được xuất bản bởi Cơ quan Cá và Động vật hoang dã Hoa Kỳ vào năm 1984. Bill Pound, người cuối cùng đã thành lập thuốc xịt gấu Counter Assault, đã hỗ trợ Hunt và đề nghị giúp đỡ một nguyên mẫu ống xịt gấu đáng tin cậy cho nghiên cứu của Hunt. Họ đã phát triển một công thức phun gấu với phạm vi phun trên 30 feet và thời gian phun hơn 7 giây. Pound đóng một phần quan trọng trong việc phát triển các thành phần, hệ thống phân tán và các thông số kỹ thuật được khuyến nghị của thuốc xịt gấu. Công ty do anh sáng lập, Counter Assault, trở thành sản phẩm thuốc xịt gấu đầu tiên được đăng ký tại Cơ quan bảo vệ môi trường.

## Tham khảo
Gấu đen Đài Loan

**Gấu đen Đài Loan** (danh pháp khoa học: ***Ursus thibetanus formosanus***), tên tiếng Trung: 臺灣黑熊 (Đài Loan hắc hùng), còn được gọi là gấu cổ trắng, là một phân loài của gấu đen châu Á. Gấu đen Đài Loan là phân loài đặc hữu Đài Loan. Năm 2001, nó được bầu chọn là động vật hoang dã tiêu biểu nhất của Đài Loan trong chiến dịch bỏ phiếu kéo dài nửa năm trên toàn quốc. Chúng cũng là động vật trên cạn lớn nhất và là loài gấu bản địa duy nhất (Ursidae) ở Đài Loan.

Do tình trạng khai thác nghiêm trọng và suy thoái môi trường sống trong những thập kỷ gần đây, quần thể gấu đen Đài Loan hoang dã đã suy giảm. Phân loài này được liệt kê là "có nguy cơ tuyệt chủng" theo Đạo luật bảo tồn động vật hoang dã của Đài Loan (tiếng Trung Quốc truyền thống: 野生動物保育法) vào năm 1989. Sự phân bố tính theo địa lý của chúng bị giới hạn ở các khu vực xa xôi, gồ ghề ở độ cao 1.000 mét 3.500 mét.

## Sinh sản
Là động vật đơn độc, gấu đen Đài Loan không ở trong những nơi trú ẩn cố định, ngoại trừ con cái trong thời kỳ sinh sản. Thời gian tán tỉnh của con gấu rất ngắn gọn. Một con gấu đực theo đuổi con cái chỉ trong vài ngày. Sau khi giao phối, chúng trở về cuộc sống đơn độc. Con cái đạt đến độ thuần thục sinh dục ở tuổi 3-4 và con đực đạt đến tuổi trưởng thành ở tuổi 4-5, thường muộn hơn một năm so với con cái. Giao phối thường từ tháng 6 đến tháng 8 và mang thai kéo dài trong 6 tháng 7 tháng. Do đó, con cái hoang dã thường sinh con trong khoảng thời gian từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau.

Mỗi lần sinh 1-3 con gấu con. Đàn con sẽ được mẹ nuôi dưỡng trong khoảng sáu tháng. Khi chúng đủ khỏe để rời khỏi hang tức là khi những con gấu con sẽ ở lại với mẹ trong hai năm, cho đến khi mẹ bước vào chu kỳ động dục tiếp theo và xua đuổi đàn con. Điều này tạo thành chu kỳ sinh sản 2 năm của gấu đen Đài Loan.

## Tham khảo
Gấu đen Nhật Bản

**Gấu đen Nhật Bản** (*Ursus thibetanus japonicus*) là một phân loài của gấu đen châu Á sống trên ba hòn đảo chính của Nhật Bản: Honshu, Shikoku và Kyushu. Có khoảng 10.000 con gấu đen ở Nhật Bản. Quần thể gấu đen tại Shikoku và Kyushu có thể bị đe dọa hoặc tuyệt chủng. Hiện các bộ phận của gấu có giá cao ở thị trường chợ đen, đe dọa tất cả các quần thể gấu ở Nhật Bản. Loài gấu đặc biệt này thường nhỏ hơn với con đực chỉ đạt 60 – 120&nbsp;kg và con cái chỉ nặng khoảng 40 – 100&nbsp;kg. Chiều dài cơ thể của chúng dài khoảng 120 – 140&nbsp;cm.

## Môi trường sống
Những con gấu sống trên ba hòn đảo của Nhật Bản: Honshu, Shikoku và Kyushu. Chúng có thể được tìm thấy ở vùng tuyết cao phía đông bắc và vùng tuyết thấp phía tây nam, tuy nhiên, chúng đã được phát hiện ở các vùng rất cao như vùng núi cao hơn 3.000 mét. Chúng có xu hướng sống ở những khu vực có nhiều cỏ và cây có quả mọng để hỗ trợ chế độ ăn uống, dinh dưỡng của chúng.

## Phát tán hạt giống
Rừng dựa vào gấu như một phương pháp tuyệt vời để cây và cây phát tán hạt giống. Những con gấu sẽ tiêu thụ hạt giống và di chuyển xa hơn 40% so với khoảng cách 500 m từ cây bố mẹ. Chúng có khả năng rải hạt giống trên các khu vực rộng lớn, giúp đời sống thực vật lan rộng khắp khu vực. Vào mùa thu, những con gấu có tỷ lệ phân tán hạt lớn hơn và thường con đực có diện tích phân tán lớn hơn con cái.

## Tham khảo
Gấu đen Himalaya

**Gấu đen Himalaya** (*Ursus thibetanus laniger*) là một phân loài của gấu đen châu Á được tìm thấy ở dãy Himalaya của Ấn Độ, Tây Tạng, Nepal, Trung Quốc và Pakistan.

Nó được phân biệt với U. t. thibetanus bởi bộ lông dài hơn, dày hơn và nhỏ hơn, dấu ngực trắng hơn. Vào mùa hè, gấu đen Himalaya có thể được tìm thấy ở những khu vực ấm áp hơn ở Nepal, Trung Quốc, Bhutan, Ấn Độ và Tây Tạng ở độ cao 10.000 đến 12.000 feet gần đường giới hạn của cây. Đối với mùa đông, chúng xuống thấp tới 5.000 feet, đến những khu rừng nhiệt đới hơn. Trung bình, chúng có kích thước từ 56 đến 65 inch đến đuôi và nặng từ 200 đến 265 pounds, mặc dù chúng có thể nặng tới 400 pounds vào mùa thu, khi chúng đang vỗ béo để ngủ đông.

## Chế độ ăn
Chúng là những sinh vật ăn tạp và sẽ ăn bất cứ thứ gì. Chế độ ăn uống của chúng bao gồm trứng cá, quả hạch, trái cây, mật ong, rễ và các loại côn trùng khác nhau như mối và ấu trùng bọ cánh cứng. Nếu thực phẩm khan hiếm, chúng có thể chuyển sang ăn gia súc như cừu, dê và bò.

## Sinh sản
Chúng đạt đến độ chín về tình dục vào khoảng ba năm. Giao phối xảy ra vào tháng 10 với thường là hai con sinh vào tháng 2 trong khi mẹ vẫn đang ngủ đông. Con cái thường ở với mẹ cho đến năm thứ hai.

## Tham khảo
Gấu dung nham

**Gấu dung nham** (còn được gọi với cái tên khác là *gấu chó Bắc Mỹ*) là một loại gấu đen Mỹ (Ursus Americanus) được tìm thấy trong các tầng dung nham ở phía nam trung tâm Oregon. Con vật được mô tả là một con gấu rất nhỏ với bộ lông màu nâu nhạt. Một vài con gấu dung nham đã bị giết hoặc bị bắt có kích thước lớn hơn một con lửng. Nó từng được cho là một loài riêng biệt. Tuy nhiên, các nhà khoa học kiểm tra các mẫu vật xác định rằng các con vật bị còi cọc do môi trường khắc nghiệt mà chúng sống. Ngày nay, người ta thừa nhận rằng gấu dung nham không bao giờ tồn tại với vị thế là một loài độc nhất.

## Ngoại hình
Khi gấu dung nham được bắt gặp lần đầu tiên vào đầu thế kỷ 20, người ta đã suy đoán rằng chúng có thể là một loài riêng biệt, có thể là một giống gấu lùn. Những con gấu nhỏ bé có hình dáng như gấu đen theo nhiều cách, nhưng nhỏ hơn nhiều với bộ lông xù có màu nâu nhạt, tương tự như gấu xám. Mẫu vật được các thợ săn bắt được chỉ có kích thước lớn hơn một con lửng. Chúng dài khoảng 17 inch (43&nbsp;cm) đến 30 inch (76&nbsp;cm) và cao từ 12 inch (30&nbsp;cm) đến 18 inch (46&nbsp;cm). Những con gấu này nặng từ 23 pounds (10&nbsp;kg) đến 35 pounds (16&nbsp;kg). Lông xám trên mõm của chúng cùng với móng vuốt và răng mòn, chỉ ra rằng một số mẫu vật là gấu trưởng thành.

Một trong những mẫu gấu dung nham đầu tiên được lấy trong tự nhiên đã được gắn và gửi đến Cục Khảo sát Sinh học Hoa Kỳ tại Washington, Quận Columbia. Cuối cùng, nhà khoa học xác định rằng gấu dung nham là gấu đen Mỹ (Ursus Americanus), bị suy dinh dưỡng do môi trường khắc khổ nơi các loài động vật sống và kiếm ăn.

## Tham khảo
Gấu nâu Ungava

**Gấu nâu Ungava**, hay còn gọi với tên khác *gấu xám Labrador*, là một quần thể gấu nâu đã tuyệt chủng sống ở các khu rừng phía bắc Quebec và Labrador cho đến đầu thế kỷ 20. Các báo cáo về sự tồn tại của loài gấu này rất đáng nghi ngờ, cho đến khi một hộp sọ được khai quật bởi nhà nhân chủng học Steven Cox vào năm 1975.

## Phân bố
Gấu nâu Ungava ban đầu có phân bố ở phía bắc của Bán đảo Labrador được gọi là Bán đảo Ungava ở các tỉnh Quebec và Labrador của Canada. Môi trường sống của nó tương tự như những con gấu xám khác, bao gồm cả rừng phương bắc và lãnh nguyên.

## Khai quật Okak
Vào mùa hè năm 1975, nhà nhân chủng học Harvard Steven Cox đã phát hiện ra một hộp sọ gấu nhỏ trong khi khai quật người Inuit trên đảo Okak ở Labrador. Mẫu vật bao gồm một họp sọ gần như hoàn chỉnh cũng như một số răng hàm. Hộp sọ là tài sản của Tỉnh Newfoundland và hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Newfoundland. Bằng cách nghiên cứu mặc trên răng hàm, Cox xác định rằng hộp sọ thuộc về một con gấu xám Bắc Mỹ trưởng thành nhưng có kích thước nhỏ bé. Việc phát hiện thêm xương gấu trong khu vực là không thể do tập quán của Innu tiêu thụ, sử dụng hoặc xử lý mọi bộ phận của động vật bị săn bắn.

## Tuyệt chủng
Người ta không biết chính xác con gấu nâu Ungava đã chết khi nào, nhưng các báo cáo về việc nhìn thấy chúng giảm dần trong thế kỷ 19 và dân số có thể bị tuyệt chủng trong thập kỷ đầu tiên của thế kỷ 20 do những người bẫy gấu lấy lông.

## Tham khảo