open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hệ ghi số Ấn Độ–Ả Rập

**Hệ ghi số [[Ấn Độ]]-[[Ả Rập]]** hay còn được gọi là **Hệ ghi số Hindu-Arab** (hay cũng được gọi là **Hệ ghi số Ả Rập** hay **Hệ ghi số Ấn Độ**) là một hệ đếm thập phân mang tính vị trí, và là hệ thống phổ biến nhất biểu diễn các con số trên thế giới.

Hệ đếm này được phát minh trong khoảng thế kỷ 1 và thế kỷ 4 bởi toán học Ấn Độ. Nó được chấp nhận bởi toán học Ả Rập vào thế kỷ 9. NHững tác phẩm có ảnh hưởng đến việc truyền bá hệ số này vào thế giới Ả Rập là những tác phẩm của Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī (*[[Bàn về Cách tính toán đối với Số Ấn Độ]]*, khoảng năm 825) và Al-Kindi (*[[Về việc sử dụng Số Ấn Độ]]*, khoảng năm 830). Hệ ghi số này đã nhanh chóng lan đến châu Âu Trung cổ vào thời Trung kỳ Trung Cổ.

Hệ số dựa trên 10 ký tự (ban đầu là 9 ký tự). Những ký tự được sử dụng để thể hiện hệ ghi số này, về nguyên tắc, độc lập đối với chính hệ ghi số. Trong thực tế, các ký tự này đã được phát triển từ hệ ghi số Brahmi và đã thay đổi thành nhiều dạng kể từ Trung Cổ.

Những sự sắp xếp ký tự trên có thể được chia thành 3 nhóm: Hệ ghi số Tây Ả Rập được sử dụng tại Maghreb và châu Âu, hệ ghi số Đông Ả Rập (hay cũng được gọi là *Hệ ghi số Ấn Độ*) được sử dụng tại Trung Đông và hệ ghi số Ấn Độ được sử dụng tại tiểu lục địa Ấn Độ.
## Ghi chú

## Chú thích

## Thư viện
* Flegg, Graham (2002). *Numbers: Their History and Meaning*. Courier Dover Publications. .
* The Arabic numeral system – MacTutor History of Mathematics
## Đọc thêm
*Menninger, Karl W. (1969). Number Words and Number Symbols: A Cultural History of Numbers. MIT Press. .
*On the genealogy of modern numerals by Edward Clive Bayley
Viên Lâm

**Viên Lâm** () là tướng lĩnh nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời
Viên Lâm quê ở quận Dĩnh Xuyên, Dự Châu, dựa theo quê quán thì có khả năng Viên Lâm đi theo Lưu Bị từ sớm.

Năm 230, Tiền tướng quân Lý Bình thăng chức Phiêu kỵ tướng quân, Viên Lâm thay Bình giữ chức Tiền tướng quân, giữ tước Đô đình hầu, địa vị ngang hàng với Tả tướng quân Ngô Ý, Hữu tướng quân Cao Tường, Hậu tướng quân Ngô Ban, là tướng lĩnh có địa vị cao trong triều đình.

Năm 231, thừa tướng Gia Cát Lượng tiến hành bắc phạt lần thứ tư, nhưng quân đội gặp vấn đề về lương thảo nên phải rút về Thục Trung. Hai tháng sau, quan viên phụ trách vận chuyển lương thảo là Lý Bình muốn chối bỏ trách nhiệm, Viên Lâm cùng các đồng liêu theo Gia Cát Lượng dâng biểu cầu Hậu chủ phế bỏ Lý Bình.

Năm 234, Gia Cát Lượng qua đời, Đặng Chi thay Viên Lâm làm Tiền tướng quân, bản thân Viên Lâm thăng chức Chinh Tây đại tướng quân.

Sau đó không còn ghi chép gì về Viên Lâm.

## Trong văn hóa
Trong tiểu thuyết *[[Tam quốc diễn nghĩa]]*, Viên Lâm xuất hiện ở hồi 91, giữ chức Tiền tướng quân, Đô đình hầu, theo Gia Cát Lượng bắc phạt.

## Tham khảo
* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *[[Tam quốc chí]]*.
* Trương Chú (sưu tầm), Gia Cát Lượng, *[[Gia Cát Lượng tập]]*.

## Chú thích
Y Eli Niê

**Y Eli Niê** (sinh ngày 8 tháng 1 năm 2001) là một cầu thủ bóng đá người Việt Nam, dân tộc Êđê đang chơi ở vị trí thủ môn cho Đông Á Thanh Hóa tại V.League 1.

## Tiểu sử
Sinh ra trong gia đình gồm có 7 anh em ở thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, Y Eli Niê là một cầu thủ thi đấu trong đội hình trẻ của Câu lạc bộ bóng đá Đắk Lắk. Y Eli Niê giành chức vô địch tại Giải U-15 Quốc gia vào năm 2016 cùng đội U-15 của CLB Hoàng Anh Gia Lai và được bầu chọn là thủ môn xuất sắc nhất của giải đấu đó. Vào năm 2017, nhờ có màn trình diễn tốt cùng với đổi tuyển U-17 Đắk Lắk ở Giải U-17 Quốc gia, anh đã được gọi lên Đội tuyển U-18 Quốc gia. Sau đó, anh cùng U19 Việt Nam tham dự Giải vô địch bóng đá U-19 Đông Nam Á.

## Sự nghiệp câu lạc bộ

## Thi đấu quốc tế

## Danh hiệu
### Hoàng Anh Gia Lai
* Giải bóng đá U15 quốc gia: 2016

## Chú thích
Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia 2019

**Giải bóng đá nữ vô địch quốc gia 2019** (Tên gọi chính thức là: **Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia - Cúp Thái Sơn Bắc 2019**) là giải đấu bóng đá lần thứ 22 của Giải bóng đá nữ vô địch quốc gia, giải đấu diễn ra thường niên do VFF tổ chức. Toàn bộ mùa giải bắt đầu vào ngày 10 tháng 6 năm 2019 và kết thúc vào ngày 4 tháng 10 năm 2019.

## Điều lệ
Giải Bóng đá nữ Vô địch Quốc gia – Cúp Thái Sơn Bắc 2019, với sự đồng hành của nhà tài trợ chính Công ty TNHH Thương mại Thiết bị điện Thái Sơn Bắc, tiếp tục có 7 đội tham dự: Hà Nội, Phong Phú Hà Nam, Sơn La, Thành phố Hồ Chí Minh I, Thành phố Hồ Chí Minh II, Than Khoáng sản Việt Nam và TNG Thái Nguyên. sau 3 mùa giải áp dụng hình thức thi đấu vòng tròn hai lượt để xác định tốp 4 đội thi đấu vào vòng bán bán kết và trận chung kết, năm nay thể thức thi đấu giải bóng đá nữ VĐQG có điều chỉnh cho phù hợp với hệ thống thi đấu của bóng đá nữ, sau khi có sự hình thành của Giải bóng đá Nữ Cúp Quốc gia – Cúp LS 2019. Theo đó, giải Bóng đá nữ Vô địch Quốc gia – Cúp Thái Sơn Bắc 2019 sẽ trở lại thi đấu theo thể thức vòng tròn hai lượt (lượt đi và lượt về) để tính điểm, xếp hạng từ hạng Nhất đến hạng Bảy, giống như thể thức thi đấu đang được áp dụng tại các giải bóng đá chuyên nghiệp vô địch quốc gia. Sự điều chỉnh này được đánh giá sẽ giúp tăng chất lượng chuyên môn và tính chất cạnh tranh trong mỗi trận đấu của Giải.

## Các đội bóng
### Các đội bóng



### Sân thi đấu
Các trận đấu thuộc giai đoạn lượt đi sẽ diễn ra từ ngày 10/6 đến 01/7/2019 tại Sân vận động 19 tháng 8 thuộc Thành phố Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. Giai đoạn lượt về sẽ diễn ra từ ngày 13/9 đến 4/10/2019 tại Sân vận động Hà Nam thuộc Thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam.

## Kết quả

## Bảng xếp hạng

## Tổng kết mùa giải
*Đội Vô địch: Thành Phố Hồ Chí Minh I
*Đội thứ Nhì: Hà Nội
*Đội thứ Ba: Than Khoáng Sản Việt Nam
*Giải phong cách: Phong Phú Hà Nam
*Cầu thủ xuất sắc nhất giải: Huỳnh Như (9, Thành Phố Hồ Chí Minh I)
*Cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất giải: Phạm Hải Yến (12, Hà Nội, 17 bàn)
*Thủ môn xuất sắc nhất giải: Trần Thị Kim Thanh (Thành Phố Hồ Chí Minh I)

## Tham khảo

## Xem thêm
*Giải bóng đá vô địch quốc gia 2019
*Kết quả chi tiết giải bóng đá nữ vô địch quốc gia 2019

## Liên kết ngoài
*Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF)
S.C. Braga

**Sporting Clube de Braga** (), thường được gọi là **Sporting de Braga** hay chỉ là **Braga**, là một câu lạc bộ bóng đá chuyên nghiệp Bồ Đào Nha có trụ sở tại thành phố Braga. Câu lạc bộ hiện đang chơi tại Giải bóng đá Ngoại hạng Bồ Đào Nha.

Braga đã giành được chức vô địch UEFA Intertoto Cup 2008.

Đội bóng từng lọt vào trận chung kết UEFA Europa League 2010/11 nhưng để thua trước đội bóng đồng hương là F.C. Porto.

Braga cũng có 2 lần tham dự UEFA Champions League nhưng đều không vượt qua vòng bảng.

Sân nhà của Braga là sân vận động Thành phố Braga với sức chứa 30.286 chỗ ngồi.

## Lịch sử
## Danh hiệu
## Cầu thủ
### Đội hình hiện tại

## Ban huấn luyện
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Giải bóng đá nữ Vô địch U-16 Quốc gia Việt Nam

**Giải bóng đá nữ Vô địch U-16 Quốc gia** là giải đấu bóng đá nữ thường niên do Liên đoàn bóng đá Việt Nam tổ chức cho các đội bóng đá nữ dưới 16 tuổi tại Việt Nam.

## Các đội tham dự
Các đội nữ U16 tham dự:
*2015: Phong Phú Hà Nam, Hà Nội, Thường Tín và đội Dự tuyển U16 Việt Nam
*2016: Phong Phú Hà Nam, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và đội Dự tuyển U16 Việt Nam
*2017: Phong Phú Hà Nam, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và đội Dự tuyển U16 Việt Nam
*2018: Phong Phú Hà Nam, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và đội Dự tuyển U16 Việt Nam
*2019: Apec Sơn La, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và đội Dự tuyển U16 Việt Nam
*2020: Apec Sơn La, Hà Nội Watabe, Thành phố Hồ Chí Minh, Phong Phú Hà Nam và đội Dự tuyển U16 Việt Nam
*2022: Sơn La, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Phong Phú Hà Nam
*2023: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Phong Phú Hà Nam, Thái Nguyên T&T

## Các đội đoạt huy chương

## Bảng tổng sắp huy chương

## Tham khảo

## Xem thêm
*Giải bóng đá nữ vô địch quốc gia
*Giải bóng đá nữ U19 quốc gia

## Liên kết ngoài
*Trang chủ U16 nữ Quốc gia
Đội tuyển bóng đá U-23 quốc gia Úc

**Đội tuyển bóng đá U-23 quốc gia Úc** () là đội tuyển quốc gia dưới 23 tuổi đại diện cho Úc tại Thế vận hội, Cúp bóng đá U-23 châu Á và các giải đấu bóng đá U-23 quốc tế khác. Đội tuyển được quản lý bởi Liên đoàn bóng đá Úc, hiện là thành viên của Liên đoàn bóng đá châu Á (AFC) và Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á (AFF) kể từ khi rời Liên đoàn bóng đá châu Đại Dương (OFC) vào năm 2006. Biệt danh chính thức của đội tuyển là *Olyroos*.

Hai lần tham dự đầu tiên của Úc tại Thế vận hội thuộc về đội tuyển quốc gia. Từ năm 1992, bóng đá tại Thế vận hội bị giới hạn cho các cầu thủ ở độ tuổi dưới 23. Từ năm 1996, các đội tuyển được phép chọn ba cầu thủ quá tuổi trong đội hình tham dự Thế vận hội.

Đội tuyển U-23 Úc đã có 6 lần tham dự Thế vận hội, từng giành vị trí thứ tư vào năm 1992. Ở châu Á, đội đã tham dự đủ cả 6 kỳ cúp bóng đá U-23 châu Á với thành tích tốt nhất là giành vị trí thứ ba vào năm 2020.

## Thành tích tại các giải đấu

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Trang web FFA Olyroos
* OZ Football Olyroos Archive
Epinephelus adscensionis

***Epinephelus adscensionis***, danh pháp thông thường là **Rock hind**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Epinephelus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1765.

## Phân bố và môi trường sống
*E. adscensionis* có phạm vi phân bố rộng khắp Tây Đại Tây Dương và thưa thớt ở phía đông. Loài này được tìm thấy từ bang New Jersey dọc theo bờ biển phía đông nam Hoa Kỳ đến khắp vịnh Mexico và biển Caribê, và dọc Nam Mỹ đến Florianopolis, Brazil, bao gồm các hòn đảo ngoài khơi. Nó không được tìm thấy ở khu vực cửa biển phía tây bắc Brazil. Ở phía đông Đại Tây Dương, chúng được tìm thấy chủ yếu tại các quần đảo và hòn đảo: Azores, đảo Ascension, đảo Saint Helena, São Tomé và Gabon ở vịnh Guinea. Chúng sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng 120 m trở lại.
trái|nhỏ|''E. adscensionis''

## Mô tả
*E. adscensionis* trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là khoảng 65&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Đầu và thân có màu nâu da bò hoặc màu xanh lục nhạt với các đốm màu nâu đỏ chi chít khắp cơ thể và vây. Dọc theo lưng đến cuống đuôi là 3 - 5 đốm lớn màu nâu sẫm. Cá con ít đốm nhưng đốm lại lớn hơn. Đuôi bo tròn.

Số gai ở vây lưng: 11 (gai thứ 4 và 5 dài nhất); Số tia vây mềm ở vây lưng: 16 - 18; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18 - 20; Số lược mang: 23 - 28; Số vảy đường bên: 48 - 53.

Thức ăn của *E. adscensionis* là các loài cá nhỏ hơn và động vật giáp xác. Loài này được đánh bắt trong nghề cá thương mại và câu cá giải trí.

## Chú thích
Thành Liêm

**Thành Liêm** (; ? – 198?), không rõ tên tự, là tướng lĩnh dưới trướng quân phiệt Lã Bố vào đầu thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời
Thành Liêm không rõ quê quán, là tướng lĩnh thân cận của Lã Bố, cùng Ngụy Việt (魏越) được gọi là "kiêu tướng" (驍將).

Năm 192, Viên Thiệu cùng Công Tôn Toản tranh đoạt Ký Châu. Lã Bố khi đó đầu phục Viên Thiệu, được Thiệu sai đi đánh Hắc Sơn quân Trương Yên, là minh hữu của Toản. Quân Viên đánh tới Thường Sơn, đối đầu với quân Hắc Sơn hơn vạn người, mấy nghìn kỵ binh do Đỗ Trường (杜長) chỉ huy. Thành Liêm, Ngụy Việt cùng mấy chục kỵ binh theo Lã Bố xông trận, phá tan trận hình quân địch. Trận chiến diễn ra hơn mười ngày, quân Trương Yên đại bại.

Năm 198, Tào Tháo đánh Từ Châu, sai Nhạc Tiến tiến quân đến Hạ Phi. Lã Bố đem quân phục kích, bị quân Tào đánh bại. Thành Liêm bị Nhạc Tiến bắt sống.

## Trong văn hóa
Trong tiểu thuyết *[[Tam quốc diễn nghĩa]]*, Thành Liêm xuất hiện ở hồi 11, là một trong tám kiện tướng (八健將) của Lã Bố. Lã Bố chiếm Duyện Châu, sai tám kiện tướng gồm Trương Liêu, Tang Bá, Hác Manh, Tào Tính, Thành Liêm, Ngụy Tục, Tống Hiến, Hầu Thành, chỉ huy 5 vạn quân dàn trận chống quân Tào Tháo. Hôm sau, Tào Tháo dẫn quân đánh lén Bộc Dương, bị Trần Cung đoán được, chia quân phục kích. Khi quân của Hác Manh, Tào Tính, Thành Liêm, Tống Hiến xuất hiện thì quân Tào đã cùng đường, may nhờ có Điển Vi liều mình phá vây mới thoát được.

Sau Tào Tháo trở lại thu phục Duyện Châu, dùng kế nghi binh để lừa Lã Bố ra đánh. Lã Bố trúng kế, bị Hạ Hầu Đôn, Hạ Hầu Uyên, Hứa Chử, Điển Vi, Lý Điển, Nhạc Tiến bao vây. Bố cướp đường bỏ chạy, còn Thành Liêm bị Nhạc Tiến dùng cung tên bắn chết.

## Tham khảo
* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *[[Tam quốc chí]]*.
* La Quán Trung, *[[Tam quốc diễn nghĩa]]*.

## Chú thích
Soukaphone Vongchiengkham

**Soukaphone Vongchiengkham** (tiếng Lào: ສຸກອາພອນ ວົງຈຽງຄໍາ; sinh ngày 9 tháng 3 năm 1992) là một cầu thủ bóng đá người Lào hiện đang thi đấu ở vị trí tiền vệ chạy cánh cho Nakhon Si United của Thai League 2 và là đội trưởng đội tuyển bóng đá quốc gia Lào.

## Bàn thắng quốc tế
:*Tỉ số và kết quả liệt kê bàn thắng của Lào trước.*

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Goal.com  profile
*https://us.soccerway.com/players/soukaphone-vongchiengkham/159309/
*
Nhâm Tuấn

**Nhâm Tuấn** (; ? - 204), tự **Bá Đạt** (伯達), là quan viên dưới quyền quân phiệt Tào Tháo thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời
Nhâm Tuấn quê ở huyện Trung Mưu, Hà Nam doãn, Tư Lệ. Năm 190, Đổng Trác khống chế triều chính, các thế lực quân phiệt nổi lên ở Quan Đông, đất Tam Phụ, Tam Hà đều rối loạn. Khi ấy, huyện lệnh Trung Mưu là Dương Nguyên (楊原) muốn bỏ huyện mà chạy. Nhâm Tuấn khuyên Dương Nguyên tự nắm lấy quyền hành của Hà Nam doãn, liên kết với các huyện để tự thủ. Dương Nguyên đồng ý, phong Tuấn làm chủ bộ. Tuấn lại dâng biểu lên triều đình xin phong cho Nguyên làm Hà Nam doãn.

Tào Tháo khởi binh, hành quân qua Trung Mưu. Nhâm Tuấn liền thu thập tông tộc, khách khứa, cùng Dương Nguyên, Trương Phấn (張奮) quy thuận Tào Tháo. Tuấn được Tào Tháo phong làm Kỵ đô úy, đem em họ trong tộc gả cho Tuấn. Từ đó mỗi lần Tào Tháo xuất quân, Nhâm Tuấn đều phụ trách hậu cần, tiếp viện.

Tảo Chi, Hàn Hạo kiến nghị Tào Tháo học theo phép cũ của Triệu Sung Quốc, tiến hành lập đồn điền, dồn dân chúng vào quân đồn, dân đồn. Nhâm Tuấn được phong làm Điển nông trung lang tướng, thi hành đồn điền chế.

Năm 200, Tào Tháo cùng Viên Thiệu giằng co ở Quan Độ. Nhâm Tuấn phụ trách vận chuyển lương thảo. Quân Viên Thiệu nhiều lần muốn tập kích đường vận lương, nhưng đều bị Nhâm Tuấn bảo vệ thành công. Quân Tào thắng lợi, Tào Tháo ghi công của Tuấn, phong tước Đô đình hầu, thực ấp 300 hộ.

Năm 204, Nhâm Tuấn chết bệnh. Tào Tháo vô cùng thương tiếc. Năm 220, Tào Phi cướp ngôi nhà Hán, truy thụy các công thần, Nhâm Tuấn được truy tôn thụy hiệu Thành hầu.

## Gia đình
* Vợ:
** Tào thị, em họ Tào Tháo.
* Con cái:
** Nhâm Tiên (任先), con trưởng của Nhâm Tuấn, kế thừa tước vị, nhưng chết sớm, không có con, đất phong bị tước.
** Nhâm Lãm (任覽), con giữa của Nhâm Tuấn, khi Tào Phi truy thụy công thần, phong Lãm tước Quan nội hầu.

## Trong văn hóa
Nhâm Tuấn không xuất hiện trong tiểu thuyết *[[Tam quốc diễn nghĩa]]* của La Quán Trung.

## Tham khảo
* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *[[Tam quốc chí]]*.

## Chú thích
Bàng Lâm

**Bàng Lâm** (; ? - ?), không rõ tên tự, là quan viên nhà Quý Hán và Tào Ngụy thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời
Bàng Lâm quê ở huyện Tương Dương, quận Nam, Kinh Châu, là em trai của mưu sĩ Bàng Thống, lấy vợ là em gái của danh sĩ cùng huyện Tập Trinh.

Năm 208, Tào Tháo xâm chiếm Kinh Châu, vợ cùng con gái của Bàng Lâm bị quân Tào di dân.

Năm 221, vì muốn báo thù cho Quan Vũ nên Lưu Bị xuất quân đông chinh, sai Trấn Bắc tướng quân Hoàng Quyền đóng giữ ở Giang Bắc đề phòng quân Ngụy. Bàng Lâm giữ chức Kinh Châu trị trung lệnh, được bổ nhiệm kiêm tòng quân trong cánh quân Hoàng Quyền.

Năm 222, Lưu Bị bại trận Di Lăng, phải rút quân về Vĩnh An. Quân đội Hoàng Quyền bị quân Ngô cắt đứt đường lui. Hoàng Quyền không muốn hàng Ngô, bèn dẫn quân hàng Ngụy. Bàng Lâm theo Hoàng Quyền đầu hàng, lại nhờ đó mà đoàn tụ với vợ con.

Tào Phi vì thu phục nhân tâm, liền ban cho vợ chồng Bàng Lâm giường, màn, quần áo, lấy đó để đề cao tiết nghĩa, cũng phong Lâm làm liệt hầu.

Bàng Lâm ở Ngụy quan đến chức thái thú quận Cự Lộc, không rõ mất năm nào. Cuộc đời Bàng Lâm được ghi chép lại rất ít, chỉ có một đoạn ngắn chép phụ trong *Bàng Thống truyện*.

## Gia đình
* Anh trai:
** Bàng Thống, Quân sư trung lang tướng, mưu sĩ dưới trướng Lưu Bị, tử trận khi bình định Tây Xuyên.
* Vợ:
** Tập thị, em gái Tập Trinh, bị chiến loạn chia cắt, một mình nuôi con, hơn mười năm mới đoàn tụ.
* Con cái: 
** Bàng thị, con gái của Bàng Lâm, hơn mười năm được mẹ tần tảo săn sóc.

## Trong văn hóa
Bàng Lâm không xuất hiện trong tiểu thuyết *[[Tam quốc diễn nghĩa]]* của La Quán Trung.

## Tham khảo
* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *[[Tam quốc chí]]*.

## Chú thích
Tiếng Sambalpur

**Tiếng Sambalpur** là một ngôn ngữ Ấn-Arya được nói ở mạn tây Odisha, Ấn Độ. Nó được biết đến với tên gọi khác là **tiếng Odia Tây** và **tiếng Kosali** (với các phương ngữ *Kosli*, *Koshal* và *Koshali*), một thuật ngữ phổ biến gần đây nhưng gây tranh cãi, dựa trên mối liên hệ với tiếng Kosala cổ, có lãnh thổ rộng lớn cũng bao gồm cả Vùng Sambalpur và Chhatisgarh ngày nay.

Người nói thường cảm thụ nó như một ngôn ngữ riêng biệt, trong khi những người ngoài đã xem nó như một phương ngữ của tiếng Odia và tiếng Odia chuẩn cũng được sử dụng bởi những người nói tiếng Sambalpur để giao tiếp chính thức kể từ khi chính quyền Odisha áp đặt nó lên người dân. Một cuộc khảo sát năm 2006 về các phương ngữ được nói ở bốn ngôi làng đã phát hiện ra rằng chúng chia sẻ ba phần tư vốn từ vựng cơ bản với tiếng Odia chuẩn.

Tiếng Sambalpur được nói ở các huyện sau của Orissa: Sambalpur (với thành phố Sambalpur, trung tâm văn hóa và thương mại chính của khu vực), Deogarh, Sundargarh, Jharsuguda, Bargarh, Subarnapur, Balangir, Nuapada, Kalahandi, Boudh. Người nói tiếng Sambalpur cũng được tìm thấy ở các khu vực của Chhattisgarh và Jharkhand lân cận.

## Chữ viết
Chữ Devanagari có lẽ từng được sử dụng sau sự sụp đổ của triều đại Đông Ganga Kalinga, tức là thế kỷ 13, nhưng từ đầu thế kỷ 20, chữ Odia đã được tạo ra và hiện tại nó là chữ viết được sử dụng phổ biến nhất trong các tài liệu xóa mù chữ.

## Phong trào ngôn ngữ
Đã có một phong trào vận động ngôn ngữ để công nhận ngôn ngữ. Mục tiêu chính của nó là đưa ngôn ngữ này vào Danh mục thứ 8 của hiến pháp Ấn Độ.

## Xem thêm

*Văn hóa Sambalpur

## Tham khảo

## Tài liệu

* Dash, Ashok Kumar (1990). Evolution of Sambalpuri language and its morphology (Thesis). Sambalpur University.
* Mathai, Eldose K.; Kelsall, Juliana (2013). Sambalpuri of Orissa, India: A Brief Sociolinguistic Survey (Report). SIL Electronic Survey Reports.
* Patel, Kunjaban (n.d.). A Sambalpuri phonetic reader (Thesis). Sambalpur University.
* Sahu, Gobardhan (2001). Generative phonology of Sambalpuri: a study (revised) (PhD). Sambalpur University.
* Sahu, Gopal Krishna (2002). A derivational morphology of Sambalpuri (Thesis). Sambalpur University.

## Liên kết ngoài và đọc thêm

* Ngôn ngữ và văn học Sambalpur
* Ngôn ngữ Sambalpur: Quan điểm về nguồn gốc, sự tiến hóa và sự khác biệt của nó 
*  
* Đăng ký báo và tạp chí xuất bản bằng ngôn ngữ Kosli  
*
Epinephelus aeneus

***Epinephelus aeneus***, thường được gọi là **cá mú trắng** (tên tiếng Anh: **White grouper**), là một loài cá biển thuộc chi *[[Epinephelus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1817.

Do bị đánh bắt quá mức, *E. aeneus* được xếp vào danh sách Loài sắp bị đe dọa, và cũng gần đáp ứng những tiêu chí của Loài nguy cấp.

## Phân bố và môi trường sống
*E. aeneus* có phạm vi phân bố rộng khắp Đông Đại Tây Dương. Loài này được tìm thấy từ phía nam của Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha, dọc theo bờ biển Tây Phi cho đến tận phía nam của Angola, bao gồm tất cả các hòn đảo thuộc vịnh Guinea. Ở Địa Trung Hải, chúng được tìm thấy ở vùng biển phía nam và phía đông, nhưng kể từ thập niên 2000, nhiều cá thể được bắt gặp ở phía bắc Địa Trung Hải và biển Adriatic. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở vùng đáy nhiều bùn cát, độ sâu khoảng từ 20 đến 200 m. Cá con sống ở các đầm phá và khu vực cửa biển.

## Mô tả
*E. aeneus* trưởng thành có kích thước lớn nhất là khoảng 120&nbsp;cm; cá mái thay đổi giới tính thành cá đực khi đạt chiều dài khoảng 50 đến 60&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Đầu và thân có màu nâu đỏ sẫm hoặc màu lục xám với các dải sọc màu nhạt khắp thân. Có 2 - 3 sọc trắng tỏa ra sau mắt. Đuôi bo tròn.

Số gai ở vây lưng: 11 (gai thứ 3 và 4 dài nhất); Số tia vây mềm ở vây lưng: 14 - 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18 - 20; Số lược mang: 23 - 26; Số vảy đường bên: 67 - 72.

Thức ăn của *E. aeneus* là các loài cá nhỏ hơn và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá thương mại, được đánh giá là một loài có giá trị kinh tế cao.

## Chú thích
Epinephelus analogus

***Epinephelus analogus***, tên thường gọi là **cá mú đốm** (tên tiếng Anh: **Spotted grouper**), là một loài cá biển thuộc chi *[[Epinephelus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1863.

## Phân bố và môi trường sống
*E. analogus* có phạm vi phân bố rộng khắp Đông Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy từ phía nam bang California (Hoa Kỳ), trải dài xuống bán đảo Baja California và vịnh California, dọc theo Trung Mỹ và Nam Mỹ đến Bắc Peru, bao gồm các đảo ngoài khơi là đảo Cocos, quần đảo Revillagigedo, đảo Malpelo và quần đảo Galápagos. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng 107 m trở lại; cá con có thể sống ở vùng nước nông hơn, trong các hồ thủy triều, khu vực cửa biển và đầm phá.

## Mô tả
*E. analogus* trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là gần 114&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu nâu đỏ nhạt với các đốm màu nâu sẫm phủ khắp thân và đầu, cả trên các vây. Thân có 5 dải sọc mờ. Đuôi bo tròn. Vây bụng ngắn hơn vây ngực.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16 - 18; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17 - 19; Số vảy đường bên: 56 - 68.

Thức ăn của *E. analogus* là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Vào mùa đông, các cá thể di chuyển đến gần bờ hơn. Chúng được đánh bắt trong nghề cá và câu cá giải trí.

## Chú thích
Epinephelus bilobatus

***Epinephelus bilobatus***, tên thường gọi là **Twinspot grouper** (cá mú hai đốm) hoặc **Frostback Rockcod**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Epinephelus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1987.

## Phân bố và môi trường sống
*E. bilobatus* có phạm vi phân bố giới hạn ở Tây Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy ở phía tây bắc Úc, và từ biển Arafura ngoài khơi Lãnh thổ Bắc Úc, trải dài ngược lên phía bắc đến khắp Tây Papua, Indonesia. Các mẫu vật cá con đã được thu thập ở phía nam New Zealand. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng 50 m trở lại.

## Mô tả
*E. bilobatus* trưởng thành có kích thước lớn nhất là khoảng 33&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu nâu xám với rất nhiều đốm màu nâu vàng hình lục giác phủ khắp đầu và thân, và trên cả các vây. Một vùng màu trắng xuất hiện dọc theo lưng, là điểm đặc trưng của loài. Có các đốm màu đen lớn dọc theo vây lưng. Đuôi bo tròn. Thường bị nhầm lẫn với một số loài cá mú có hoa văn tương tự.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 17 - 18; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17 - 19; Số vảy đường bên: 49 - 52.

Thức ăn của *E. bilobatus* là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá thương mại quy mô nhỏ.

## Xem thêm
J. E. Randall & G. R. Allen (1987), [Four new serranid fishes of the genus ''Epinephelus'' (Perciformes: Epinephelinae) from Western Australia](http://www.museum.wa.gov.au/sites/default/files/FOUR%20NEW%20SERRANID%20FISHES%20OF%20THE%20GENUS%20EPINEPHELUS%20(PERCIFORMES%20EPINEPHELINAE)%20FROM%20WESTERN%20AUSTRALIA.pdf), *Records of the Western Australian Museum* **13**: 387 – 411.

## Chú thích
Nguyễn Phúc Thận Huy

**Nguyễn Phúc Thận Huy** (chữ Hán: 阮福慎徽; 1840 – 1857), phong hiệu **An Phục Công chúa** (安馥公主), là một công chúa con vua Thiệu Trị nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.

## Tiểu sử
Công chúa Thận Huy sinh năm Canh Tý (1840), là con gái thứ 23 của vua Thiệu Trị, mẹ là Cung nga Nguyễn Thị Hân (Đại Nam liệt truyện chép họ của bà là *Nguyễn Hòa*). Công chúa còn nhỏ mà tính tình đoan nhã.

Tự Đức năm thứ 8 (1855), vua anh gả công chúa Thận Huy cho *Phò mã Đô úy* Nguyễn Đức Duật, người Hải Lăng, Quảng Trị, là con của Tổng đốc Nguyễn Đức Hoạt. Công chúa lấy chồng mới được 2 năm thì mất, kịp sinh được một người con gái cho phò mã Duật. Hai năm sau khi công chúa mất, phò mã Duật cũng qua đời (năm 1859).

Công chúa Thận Huy mất năm Đinh Tỵ (1857), mới 18 tuổi, được truy tặng làm **An Phục Công chúa** (安馥公主), thụy là **Nhàn Trinh** (嫻貞). Ban đầu, bà được thờ ở phía sau đền Triển Thân, đến năm Hàm Nghi thứ nhất (1885), bà mới được hợp thờ ở đền Triển Thân.

Tẩm mộ của công chúa An Phục hiện tọa lạc tại thôn Thượng 4, phường Thủy Xuân, Huế. Cung nga Nguyễn Thị Hân cũng được táng không xa tẩm của con gái bà.

## Tham khảo
* Hội đồng trị sự Nguyễn Phúc Tộc (1995), *[http://www.namkyluctinh.com/a-sachsuvn/Nguyen_Phuc_Toc_The_Pha.pdf Nguyễn Phúc Tộc thế phả] *, Nhà xuất bản Thuận Hóa
* Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), *[[Đại Nam liệt truyện]] Chính biên*, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Thuận Hóa
* Quốc sử quán triều Nguyễn (2006), *[[Đại Nam thực lục]] Chính biên*, Tổ Phiên dịch Viện Sử học dịch, Nhà xuất bản Giáo dục

## Chú thích
Nghĩa Đạo (nhà Thanh)

**Nghĩa Đạo** (; 15 tháng 4 năm 1819 - 30 tháng 5 năm 1868) là một hoàng thân của nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc, người thừa kế 1 trong 12 tước vị Thiết mạo tử vương.

## Cuộc đời
Nghĩa Đạo sinh vào giờ Tỵ, ngày 21 tháng 3 (âm lịch) năm Gia Khánh thứ 24 (1819), trong gia tộc Ái Tân Giác La. Ông là con trai thứ hai của Dự Hậu Thân vương Dụ Toàn, mẹ ông là Trắc Phúc tấn Hàn thị (韓氏).

Vào những năm Đạo Quang, ông lần lượt được ban thưởng Hoa linh (花翎), vào tháng 10 năm thứ 8 (1828) và mũ mão Đầu phẩm (头品顶戴), tương đương với Nhất phẩm vào tháng 12 năm thứ 15 (1835). Đến tháng 3 năm thứ 21 (1841), sau khi cha ông qua đời, ông được thế tập tước vị Dự Thân vương đời thứ 11. Tháng 12 cùng năm, ông trở thành Tổng tộc trưởng của Chính Lam kỳ.

Năm Hàm Phong thứ 7 (1857), ông quản lý sự vụ Mông Cổ Tương Hoàng kỳ tân cựu Doanh phòng. Tháng 12 cùng năm, ông được ban thưởng mang Tam nhãn Hoa linh và nhậm chức Nội đại thần. Sau đó, ông lần lượt thay quyền Đô thống Mông Cổ Tương Hoàng kỳ vào tháng 5 năm thứ 8 (1858), Đô thống Mông Cổ Chính Hoàng kỳ vào tháng 4 năm thứ 9 (1859), và quản lý sự vụ Chính Hoàng kỳ Doanh trại vào tháng 12 cùng năm. Tháng 10 và tháng 11 năm thứ 11 (1861), ông lần lượt nhậm chức Duyệt binh đại thần (閱兵大臣) và Hữu dực Tra thành đại thần (右翼查城大臣).

Năm Đồng Trị thứ 3 (1864), tháng 4, ông thay quyền Đô thống Hán quân Tương Hoàng kỳ. Tháng giêng năm thứ 4 (1865), lại thay quyền Chính Bạch kỳ Lĩnh thị vệ Nội đại thần. Tháng 4 cùng năm, ông thay quyền quản lý Đô thống Mãn Châu Chính Hồng kỳ. Sau đó nhậm Tông Nhân phủ Tả Tông chính (左宗正) và thay quyền Lĩnh thị vệ Nội đại thần của Chính Hoàng kỳ và Tương Hoàng kỳ. Năm thứ 5 (1866), ông nhậm chức Ngọc Điệp quán Tổng tài (玉牒館總裁), phụ trách việc biên soạn Ngọc điệp của nhà Thanh. Năm thứ 7 (1868), ngày 9 tháng 4 (âm lịch), giờ Hợi, ông qua đời, thọ 50 tuổi, được truy thụy **Dự Thận Thân vương** (豫愼親王).

## Gia quyến

### Thê thiếp

* Đích Phúc tấn: Cáp Nhĩ Tế Nỗ Đặc thị (哈爾濟努特氏), con gái của Phó Đô thống *Hưng Trụ* (興住).
* Trắc Phúc tấn: Tần Giai thị (秦佳氏), con gái của Hộ vệ *A Xương A* (阿昌阿).
* Thứ thiếp:
** Thôi thị (崔氏), con gái của *Thịnh Văn* (盛文).
** Ngạc thị (鄂氏), con gái của *Phật Bảo* (佛保).
** Kế thị (計氏), con gái của *Thành Minh* (成明).
** Chu thị (周氏), con gái của *Tùng Thịnh* (松盛).
** Châu thị (朱氏), con gái của *Anh Phúc* (英福).

### Con trai

# Bổn Cách (本格; 1846 – 1898), mẹ là Trắc Phúc tấn Tần Giai thị. Năm 1868 được thế tập tước vị Dự Thân vương. Sau khi qua đời được truy thụy **Dự Thành Thân vương** (豫誠親王). Vô tự.
# Bổn Xu (本樞; 1853 – 1857), mẹ là Thứ thiếp Ngạc thị. Chết yểu.
# Bồi Quân (培均; 1867 – 1867), mẹ là Thứ thiếp Châu thị. Chết yểu.

## Chú thích

### Tham khảo

### Tài liệu

* 
* 
* 
*
Đội tuyển bóng đá quốc gia Thành Vatican

**Đội tuyển bóng đá quốc gia Thành Vatican** (tiếng Ý : *Selezione di calcio della Città del Vaticano* ) là đội tuyển bóng đá đại diện cho Thành Vatican dưới sự quản lý của Hiệp hội bóng đá Nghiệp dư Vatican, có trụ sở chính tại Vatican's Cortile di San Damaso. 

Hiệp hội bóng đá Nghiệp dư Vatican được thành lập vào năm 1972, với chủ tịch hiện tại là Domenico Ruggerio. Gianfranco Guadagnoli, người Ý, hiện đang là huấn luyện viên trưởng. Đội đã từng được dẫn dắt bởi Giovanni Trapattoni trong quá khứ. Trận đấu đầu tiên của ông với tư cách là HLV trưởng diễn ra vào ngày 23 tháng 10 năm 2010 khi đội Thành Vatican đối đầu với đội cảnh sát tài chính Ý. Đội chơi trận đầu tiên vào năm 1985, chiến thắng 3–0 trước đại diện của các nhà báo Áo. Năm 2018, họ cũng thành lập một đội đại diện cho nữ.

## Tư cách thành viên FIFA

Thành Vatican là một trong chín quốc gia có chủ quyền được công nhận đầy đủ có đội tuyển quốc gia không phải là thành viên của FIFA . Các quốc gia khác là Liên bang Micronesia, Kiribati, Quần đảo Marshall, Monaco, Nauru, Palau, Tuvalu và Anh Quốc (mặc dù bốn "quốc gia cấu thành" của Anh Quốc - Anh, Scotland, Wales và Bắc Ireland — có các đội tuyển thuộc FIFA và cá nhân mỗi đội cũng là một thành viên của IFAB).

Năm 2006, phát ngôn viên của UEFA, William Gaillard, nói với một phương tiện truyền thông rằng ông không thấy lý do tại sao Vatican không nên có một đội tuyển quốc gia trong các giải đấu quốc tế. Ông nói, "Chúng tôi đã có 30.000 công dân như San Marino , Liechtenstein và Andorra . Nếu Vatican muốn trở thành thành viên của UEFA, tất cả những gì họ phải làm là nộp đơn. Nếu đáp ứng các yêu cầu, nó sẽ được chấp nhận". Vào thời điểm đó, Hồng y Tarcisio Bertone khẳng định rằng tương lai bóng đá của Vatican chỉ nằm ở các trận đấu và giải đấu nghiệp dư.

Vào tháng 5 năm 2014, Domenico Ruggerio, chủ tịch của hiệp hội bóng đá Nghiệp dư, củng cố lời nói của Bertone từ tám năm trước, nói rằng "Tôi thích trở thành nghiệp dư... Việc gia nhập FIFA, ở cấp độ đó, sẽ giống như một công việc kinh doanh" sau khi tuyên bố " Thông điệp quan trọng của tình bạn và tình yêu được thể hiện bằng thể thao - môn thể thao thực sự, không phải công việc kinh doanh trong bóng đá ngày nay ... Điều quan trọng không chỉ là chiến thắng trong một trận đấu; đó là cách bạn thực hiện chính mình. " Do đó, ông nói thêm, điều đó có nghĩa là " đặc tính của đội bóng đá ở Vatican, mâu thuẫn với tư cách thành viên FIFA."

Trong một cuộc phỏng vấn vào tháng 4 năm 2019, Danilo Zennaro, giám đốc bóng đá của Vatican, nói với *[[St. Galler Tagblatt]]* rằng hiệp hội cũng sẽ không tìm kiếm tư cách thành viên trong một liên minh thay thế như ConIFA vì "lý do chính trị" chẳng hạn như xung đột ngoại giao sẽ xảy ra. trong cùng một tổ chức với các vùng ly khai và các vùng lãnh thổ tranh chấp.

## Chú thích
Epinephelus bontoides

***Epinephelus bontoides***, thường được gọi là **cá mú viền trắng**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Epinephelus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1855.

## Phân bố và môi trường sống
*E. bontoides* có phạm vi phân bố rộng khắp Tây Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy chủ yếu ở các đảo nằm phía nam và đông của quần đảo Mã Lai (không có mặt ở đảo Sumatra và đảo Borneo), ngược lên phía bắc đến quần đảo Ryukyu (miền nam Nhật Bản); phía đông trải rộng đến quần đảo Solomon. Loài này cũng được ghi nhận ở Việt Nam. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở vùng đáy bùn hoặc đá cuội, độ sâu khoảng 30 m trở lại; cá con có thể sống ở vùng nước nông hơn.

## Mô tả
*E. bontoides* trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là gần 30&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu nâu xám với các chấm màu nâu đỏ đến đen phủ khắp đầu và thân, và trên cả các vây. Có viền trắng trên các vây màu xám đen. Đuôi bo tròn.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16 - 17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17 - 18; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây mềm ở vây bụng: 5; Số vảy đường bên: 48 - 51.

Thức ăn của *E. bontoides* là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng có thể được đánh bắt trong nghề cá.

## Chú thích
Trường phái Kerala

**Trường phái [[Kerala]]**, tên đầy đủ là **Trường phái Kerala về [[Thiên văn học]] và [[Toán học]]** là một trường phái nghiên cứu về thiên văn học và toán học được thành lập bởi Madhava của Sangamagrama, tại Kerala, Ấn Độ, với các thành viên: Parameshvara, Neelakanta Somayaji, Jyeshtadeva, Achyuta Pisharati, Melpathur Narayana Bhattathiri và Achyuta Panikkar. Trường phái này nở rộ từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 16 và những khám phá nguyên bản của họ có vẻ kết thúc vào thời của Narayana Bhattathiri (1559-1632). Trong nỗ lực giải quyết các vấn đề thiên văn học, trường phái Kerala đã khám phá một cách độc lập một số các khái niệm toán học quan trọng. Những kết quả quan trọng nhất của họ - sự mở rộng hàng loạt cho các hàm số lượng giác - đã được miêu tả trong thơ bằng tiếng Phạn trong một cuốn sách được viết bởi Neelakanta có tên là *[[Tantrasangraha]]*, và được mô tả một lần nữa trong một bình luận về tác phẩm này, được gọi là *[[Tantrasangraha-vakhya]]*, của một tác giả vô danh. Các định lý được diễn tả mà không có chứng minh, các chứng minh hàng loạt cho sin, cosin và tang nghịch đảo được cung cấp vào một thế kỷ sau đó trong tác phẩm *[[Yuktibhasa]]* (khoảng năm 1500 - khoảng năm 1610), được viết bởi Jyesthadeva, bằng tiếng Malayalam, và trong một bình luận về *Tantrasangraha*.

Các tác phẩm của trường phái này, được hoàn thành trước hai thế kỷ trước sự ra đời của calculus, cung cấp cái mà bây giờ được xét đến như là ví dụ đầu tiên về chuỗi lũy thừa (tách biệt từ chuỗi hình học. Tuy nhiên, họ đã không công thức hóa một lý thuyết mang tính hệ thống về vi phân và tích phân, hoặc là không có bất kỳ bằng chứng trực tiếp nào về kết quả của học được chuyển ra bên ngoài Kerala.
## Chú thích

## Tham khảo

*.
*Gupta, R. C. (1969) "Second Order of Interpolation of Indian Mathematics", *Indian Journal of History of Science* 4: 92-94
*.
*.
*.
*Parameswaran, S. (1992) "Whish's showroom revisited", Mathematical Gazette 76, no. 475 pages 28–36
*
*.
*.
*.
*C. K. Raju. 'Computers, mathematics education, and the alternative epistemology of the calculus in the Yuktibhâsâ', *Philosophy East and West* **51**, University of Hawaii Press, 2001.
*.
*
*
*.
*Tacchi Venturi. 'Letter by Matteo Ricci to Petri Maffei on 1 Dec 1581', *Matteo Ricci S.I., Le Lettre Dalla Cina 1580–1610*, vol. 2, Macerata, 1613.
## Liên kết ngoài
* *[http://www.infinityfoundation.com/mandala/t_es/t_es_agraw_kerala.htm The Kerala School, European Mathematics and Navigation]*, 2001.
*An overview of Indian mathematics, *[[MacTutor History of Mathematics archive]]*, 2002.
*Indian Mathematics: Redressing the balance, *MacTutor History of Mathematics archive*, 2002.
*Keralese mathematics , *MacTutor History of Mathematics archive*, 2002.
*Possible transmission of Keralese mathematics to Europe , *MacTutor History of Mathematics archive*, 2002.
*"Indians predated Newton 'discovery' by 250 years" *phys.org,* 2007
Đội tuyển bóng đá quốc gia Bắc Síp

**Đội tuyển bóng đá quốc gia Bắc Síp** (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ : *Kuzey Kıbrıs Millî Futbol Takımı*) đại diện cho Bắc Síp , một quốc gia trên thực tế . Họ là thành viên của NF-Board cho các quốc gia không trực thuộc FIFA, cho đến khi tổ chức này giải thể vào năm 2013. Sân nhà của Bắc Síp là Sân vận động Nicosia Atatürk ở Bắc Nicosia và huấn luyện viên trưởng của họ là Bülent Aytaç. Họ là nhà vô địch FIFI Wild Cup ở Đức vào tháng 6 năm 2006. Đội cũng là nhà vô địch Cúp ELF, giải đấu mà họ là chủ nhà, vào tháng 11 năm 2006. Hiện nay đội là thành viên của ConIFA. 

Do lệnh cấm vận đang diễn ra đối với Bắc Síp, đội không thể chơi các trận đấu quốc tế với các thành viên FIFA.
Epinephelus bruneus

***Epinephelus bruneus*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Epinephelus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1793.

## Tình trạng phân loại
*E. moara*, một đồng nghĩa của *E. bruneus*, được công nhận là loài hợp lệ vào năm 2013. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu vào năm 2024 đã đưa *E. moara* trở lại thành đồng nghĩa thứ cấp của *E. bruneus*. Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng, một trong hai dạng hình thái của *E. bruneus* đã được công nhận là loài hợp lệ, là *[[Epinephelus randalli]]*.

## Từ nguyên
Tính từ định danh trong tiếng Latinh có nghĩa là "nâu", hàm ý đề cập đến màu nâu xám với các đốm nâu sẫm hơn ở loài cá này.

## Loài bị đe dọa
*E. bruneus* đang bị đánh bắt quá mức trong khu vực phân bố của chúng, bao gồm cả những con chưa lớn. Sự suy giảm đáng kể của loài này đã được ghi nhận ở Hồng Kông trong hơn 40 năm qua. Việc quản lý nghề cá đối với cá mú nâu còn rất hạn chế, do đó, sự suy giảm dự kiến sẽ tiếp tục gia tăng. Hiện tại, cá mú nâu được xếp vào nhóm Loài sắp nguy cấp.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*E. bruneus* thực sự có phân bố giới hạn ở vùng Đông Á, bao gồm Nhật Bản (từ tỉnh Aomori xuống đảo Okinawa, gồm cả bờ phía biển Nhật Bản và Thái Bình Dương), phía nam Hàn Quốc, phía bắc đảo Đài Loan và ngoài khơi Phúc Kiến (Trung Quốc). Quần thể "*E. bruneus*" ở phía nam đã được xác nhận là *E. randalli*.

*E. bruneus* sống ở vùng biển có nền đáy bùn và trên rạn viền bờ, độ sâu đến ít nhất là 200 m, cá con sống ở vùng nước nông hơn.

## Mô tả
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở cá mú nâu là 136 cm, còn khối lượng lớn nhất là 38 kg. Cá trưởng thành (dài hơn 40 cm) có màu nâu xám sẫm, lốm đốm xám nhạt phủ khắp cơ thể, một số tạo thành các vệt sọc. Có viền trắng ở rìa vây hậu môn và rìa dưới vây đuôi. Cá con màu nâu phớt vàng, có 6 sọc chéo chứa các đốm trắng nhạt với 3 vạch nâu đậm quanh mắt.

So với *E. randalli*, *E. bruneus* có số tia vây lưng là 14–16 (thường là 15), ngạnh răng cưa ở xương trước nắp mang không quá lớn, vảy hai bên thân là vảy lược (ctenoid). Kiểu hoa văn trên đầu (vệt sọc thứ tư) và thân (sọc thứ hai và thứ ba) cũng là đặc điểm giúp phân biệt hai loài.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây ở vây lưng: ~15; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 8; Số tia vây ở vây ngực: 17–19; Số vảy đường bên: 64–72.

## Thương mại
*E. bruneus* là loài thương mại quan trọng, được khai thác trên toàn bộ phạm vi của nó, chủ yếu là ở Nhật và Trung Quốc. Công nghệ sản xuất cá giống đã được thực hiện tại Nhật, và số lượng cá giống nuôi được thả về tự nhiên hàng năm đã tăng từ 90.000 (năm 2007) lên 274.000 cá thể (năm 2016).

## Tham khảo
Epinephelus cifuentesi

***Epinephelus cifuentesi***, tên thường gọi là **cá mú ô liu** (tên tiếng Anh: **Olive grouper**), là một loài cá biển thuộc chi *[[Epinephelus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1993.

## Phân bố và môi trường sống
*E. cifuentesi* có phạm vi phân bố rải rác ở Đông Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy xung quanh mũi bán đảo Baja California, và từ phía nam bang Oaxaca, Mexico đến Salinas, Ecuador bao gồm các đảo ngoài khơi là Rocas Alijos, đảo Cocos, quần đảo Revillagigedo, đảo Malpelo và quần đảo Galápagos. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm, hoặc trong các hang động, kẽ đá ở độ sâu khoảng từ 20 đến 135 m; cá con có thể sống ở vùng nước nông hơn.

## Mô tả
*E. cifuentesi* trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là khoảng 100&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu nâu xám nhạt, ánh kim màu xanh lục trên thân. Vây có màu sẫm hơn thân. Màng giữa 5 gai vây lưng đầu tiên có màu đen. Viền vây ngực và vây hậu môn màu kem. Đuôi bo tròn. Cá con màu nâu xám với vạch đen ở hàm trên.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 14 - 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 9; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17 - 19; Số vảy đường bên: 131 - 144.

Thức ăn của *E. cifuentesi* là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Những con trưởng thành (tổng chiều dài trung bình trên 65&nbsp;cm) được đánh bắt trong nghề cá thương mại tại Galápagos, và các cá thể nhỏ hơn (tổng chiều dài trung bình khoảng 35&nbsp;cm) được thả lại biển.

## Chú thích
Quảng trường Edinburgh

**Quảng trường Edinburgh** là một quảng trường ở Trung Hoàn, Hồng Kông gần bến cảng Victoria. Được xây dựng vào Chiến tranh thế giới thứ hai và sau đó được cải tạo tiếp tục bởi Trung ương Đảo Hồng Kông. Ngoài ra, Bến phà Quảng trường Edinburgh và Queen's Pier cũng được xem là nằm trong quảng trường trước khi bị phá hủy vào đầu năm 2007.

## Lịch sử
Quảng trường Edinburgh phức tạp, trong đó bao gồm tòa thị chính và Vườn Tưởng niệm đã được thiết kế bởi kiến trúc sư người Anh Ron Phillips và Alan Fitch vào năm 1956 dành cho các chức năng công dân quan trọng nhất thành phố.

Star Ferry Pier được thiết kế bởi một kiến trúc sư địa phương Hung Yip Chan (sinh 1921). Ông đã làm việc cho Architectural Office (AO) của Public Works Department trước đây từ năm 1952 - 1957 như là một trợ lý kiến trúc sư. Ông ấy thiết kế mặt tiền của bến tàu, và Trưởng Kiến trúc sư, Michael Wright, thêm Tháp Đồng hồ để làm cho bến tàu cân bằng hơn. 

Queen's Pier, được hoàn thành vào năm 1954, được "một phần không thể thiếu" của cụm: lối vào tòa thị chính hình thành một trục với Pier cho vay một dịp để thăm các chức sắc. Từ khi hoàn thành tòa thị chính vào năm 1962, mỗi lần đến Governor mới sẽ hạ cánh tại Queen's Pier, và họ sẽ tổ chức một cuộc kiểm tra bảo vệ danh dự trong Quảng trường Edinburgh trước khi được tuyên thệ ở gần tòa thị chính. Star Ferry Pier được khánh thành vào năm 1957.

Quảng trường Edinburgh cố tình giữ như mở quảng trường trong thành phố quá khổ, truy cập tự do cho công chúng, vì đây được coi là một sự tương phản thiết yếu với sự nhộn nhịp của thành phố.

Sự cởi mở của nó có nghĩa rằng quảng trường nên thỉnh thoảng được sử dụng như là nơi tập hợp cho những cuộc diễu hành nhỏ và cuộc biểu tình trong tầm nghe của các nhà lập pháp. Ví dụ, vào tháng 7 năm 1978, 2000 người diễu hành nhằm yêu cầu Trường Precious Blood Golden Jubilee mở cửa trở lại. Kể từ tháng 10 năm 1987, Legislative Council đã bị cấm tụ tập bên ngoài trưởng Tòa nhà LegCo.

## Xem thêm
*Trung Hoàn và Con đường Di sản phía Tây

## Tham khảo
Epinephelus caninus

***Epinephelus caninus***, tên thường gọi là **cá mú răng chó** (tên tiếng Anh: **Dogtooth grouper**), là một loài cá biển thuộc chi *[[Epinephelus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1843.

Craig và Hastings (2007) xem *E. caninus* là thành viên của chi *[[Mycteroperca]]*.

## Phân bố và môi trường sống
*E. caninus* có phạm vi phân bố rộng khắp Đông Đại Tây Dương. Loài này được tìm thấy từ phía nam của Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha, dọc theo bờ biển Tây Phi cho đến tận phía nam của Angola, bao gồm quần đảo Canary ngoài khơi và các hòn đảo thuộc vịnh Guinea. Chúng cũng được tìm thấy khắp bờ biển Địa Trung Hải. Năm 2013, được ghi nhận từ bán đảo Krym ở phía tây nam Biển Đen. Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở vùng đáy nhiều bùn cát, độ sâu khoảng từ 30 đến 530 m.

## Mô tả
*E. caninus* trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là khoảng 164&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Đầu và thân có màu nâu đỏ sẫm hoặc màu tím xám (vùng bụng sáng màu hơn), đôi khi với các dải sọc sẫm màu ở thân. Có 2 - 3 đường sọc tỏa ra sau mắt, hướng xuống má và mang; các sọc này biến mất khi chúng già đi. Đuôi bo tròn. Vây bụng không thể chạm tới hậu môn. Răng nanh rất phát triển ở hàm trước.

Số gai ở vây lưng: 11 (gai thứ 3 và 4 dài nhất); Số tia vây mềm ở vây lưng: 13 - 15; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 17 - 18; Số lược mang: 23 - 27; Số vảy đường bên: 70 - 79.

Thức ăn của *E. caninus* là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. Chúng được đánh bắt trong nghề cá thương mại, nhưng với quy mô nhỏ.

## Chú thích
Epinephelus clippertonensis

***Epinephelus clippertonensis***, tên thông thường được gọi là **cá mú Clipperton**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Epinephelus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1999.

## Phân bố và môi trường sống
*E. clippertonensis* có phạm vi phân bố nhỏ hẹp ở Đông Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy xung quanh mũi bán đảo Baja California, và ở 3 nhóm đảo ngoài khơi là đảo san hô Clipperton (Pháp), Rocas Alijos và quần đảo Revillagigedo (Mexico). Cá trưởng thành sống xung quanh các rạn san hô và các bãi đá ngầm ở độ sâu khoảng từ 1 đến 100 m; cá con có thể sống ở vùng nước nông hơn.

## Mô tả
*E. clippertonensis* trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là khoảng 61&nbsp;cm. Thân thuôn dài, hình bầu dục. Cơ thể cá trưởng thành có màu nâu xám hoặc xám nhạt với các vệt chấm màu trắng phủ khắp đầu và thân, kể cả trên các vây. Một số cá thể lớn hơn có 2 màu sắc rõ rệt: nâu sậm ở nửa phía sau và màu sáng hơn ở nửa phía trước. Đuôi bo tròn. Cá con có nhiều đốm đen nhỏ.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 15 - 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18 - 20; Số vảy đường bên: 48 - 51.

Thức ăn của *E. clippertonensis* là các loài cá nhỏ hơn, động vật thân mềm và động vật giáp xác. *E. clippertonensis* rất giống với loài chị em của nó, *[[Epinephelus labriformis]]*, và thường được xác định nhầm là *E. labriformis* trước khi được mô tả vào năm 1999.

## Chú thích
Tiếng Chittagong

**Tiếng Chittagong** hay **Chatgaya**, cũng viết là **Satgaya** () là một ngôn ngữ Ấn-Arya được nói ở Chittagong và ở phần lớn mạn đông nam Bangladesh. Nó có liên quan chặt chẽ với tiếng Bengal và thường được quan niệm sai lầm là một phương ngữ phi chuẩn của ngôn ngữ này, nhưng chúng không thông hiểu lẫn nhau. Ước tính (2009) có 13-16 triệu người nói tiếng Chittagong, chủ yếu ở Bangladesh.

## Phân loại
Tiếng Chittagong là một thành viên của nhóm ngôn ngữ Bengal-Assam thuộc ngữ chi Ấn-Arya, một nhánh của ngữ hệ Ấn-Âu rộng lớn. Các ngôn ngữ chị em của nó bao gồm tiếng Sylhet, tiếng Rohingya, tiếng Chakma, tiếng Assam và tiếng Bengal. Nó có nguồn gốc từ ngôn ngữ Ấn-Arya Đông trung đại, ngôn ngữ Ấn-Arya cổ đại và ngôn ngữ Ấn-Âu nguyên thủy.

## Hệ thống chữ viết
Chữ Ả Rập từng được sử dụng cho ngôn ngữ này. Chữ Bengal là chữ viết được sử dụng duy nhất hiện nay.

## Xem thêm

* Thành phố Chittagong
* Tiếng Rohingya 
* Phân khu Chittagong
* Vùng đồi Chittagong

## Tham khảo

## Liên kết ngoài