open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rung ngẫu nhiên

Trong kỹ thuật cơ khí, **rung ngẫu nhiên** là chuyển động không xác định, có nghĩa là hành vi tương lai không thể được dự đoán chính xác. Sự ngẫu nhiên là một đặc trưng của kích thích hoặc đầu vào, không phải là mode shapes hoặc tần số tự nhiên. Một số ví dụ phổ biến bao gồm đi xe ô tô trên đường, chiều cao sóng trên mặt nước hoặc tải trọng gây ra trên cánh máy bay trong khi bay. Đáp ứng kết cấu với dao động ngẫu nhiên thường được xử lý bằng cách sử dụng các phương pháp thống kê hoặc xác suất. Trong thuật ngữ toán học, độ rung ngẫu nhiên được mô tả như ergodic và stationary process.

Phép đo mật độ phổ gia tốc (ASD) là cách thông thường để xác định độ rung ngẫu nhiên. Gia tốc vuông trung bình gốc (Grms) là căn bậc hai của khu vực dưới đường cong ASD trong miền tần số. Giá trị Grms thường được sử dụng để biểu diễn năng lượng tổng thể của một sự kiện rung ngẫu nhiên cụ thể và là một giá trị thống kê được sử dụng trong kỹ thuật cơ khí cho mục đích thiết kế và phân tích cấu trúc.

 Trong khi thuật ngữ mật độ phổ công suất (PSD) thường được sử dụng để xác định một sự kiện rung ngẫu nhiên, ASD là thích hợp hơn khi gia tốc được đo và được sử dụng trong phân tích cấu trúc và thử nghiệm.

## Thử nghiệm rung ngẫu nhiên
Có thể thiết lập các thông số thử nghiệm từ các phép đo môi trường thực tế bằng cách sử dụng một đường bao ASD hoặc tiêu chuẩn tương đương thiệt hại mệt mỏi (Extreme response spectrum và Fatigue damage spectrum). Thử nghiệm rung ngẫu nhiên là một trong những loại dịch vụ thử nghiệm rung động phổ biến hơn được thực hiện bởi các phòng thí nghiệm kiểm tra độ rung. Một số tiêu chuẩn kiểm tra độ rung ngẫu nhiên phổ biến hơn là MIL-STD-810, RTCA DO-160 và IEC 60068-2-64.

## Xem thêm
* Random noise

## Liên kết ngoài
* NASA Goddard website about random vibration analysis
* NASA Mars Orbiter website
* Random Vibrations, Spectral & Wavelet Analysis, D.E. Newland
**Mechanical Vibration and Shock Analysis. Volume 3: Random Vibration*, Second Edition, ISTE - Wiley, 2009.
* Rung động là gì
* Thử nghiệm rung động

## Tham khảo
Sân cứng

**Sân cứng** là một thể loại sân dùng được dùng để thi đấu thể thao, trong đó quần vợt là môn dùng nhiều nhất.

## Đặc điểm
Sân cứng thật sự có nhiều loại khác nhau. Có thể nó chỉ giản dị là sân xi măng hoặc nó được làm bởi nhiều lớp cao su mỏng trộn với cát rồi đổ lên mặt xi măng. Loại sân này thường làm cho bóng đi nhanh, nảy cao và đều. Nó thường thích hợp với những tay vợt thích phát bóng và lên lưới (serve and volley) nhưng người ta cũng có thể làm cho mặt sân này "chậm" hơn lại bằng cách làm cho mặt sân nhám hơn hay mềm hơn.

Trong lịch sử các giải Grand Slam thì sân cứng đã từng được sử dụng tại Giải quần vợt Úc Mở rộng kể từ năm 1988 và Giải quần vợt Mỹ Mở rộng kể từ năm 1978.

## Các thể loại sân cứng nổi bật
*DecoTurf
*GreenSet
*Laykold
*Plexicushion
*Rebound Ace
*SportMaster Sport Surfaces

## Xem thêm

* Sân quần vợt
* Sân đất nện
* Sân cỏ
* Sân thảm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* DECONSTRUCTING THE HARD COURT ; Head.com, Simon Cambers, ngày 29 tháng 8 năm 2017.
* Greatest Hard Court Players in the History of Tennis, JA Allen, ngày 10 tháng 8 năm 2012.
* Tennis: Hard courts are hardest on the body - Nadal; Reuters, Rory Carroll, ngày 4 tháng 9 năm 2017.
* Sliding On Tennis' Hard Courts Inspires Awe, Poses Risks; Inside Science, Chris Gorski, ngày 27 tháng 8 năm 2013.
* FedEx Performance Zone: 2017 Hard-Court Records; ATP World Tour, ATP Staff, ngày 23 tháng 8 năm 2017.
* Concrete Jungle: WTA Insider Hard Court Power Rankings; WTA Tennis, Courtney Nguyen, ngày 27 tháng 7 năm 2017.
Morten Olsen

**Morten Per Olsen** (sinh ngày 14 tháng 8 năm 1949) là một huấn luyện viên và cựu cầu thủ bóng đá người Đan Mạch. Ông là huấn luyện viên trưởng của đội tuyển quốc gia Đan Mạch trong 15 năm từ năm 2000 đến năm 2015, dẫn dắt Đan Mạch tham dự World Cup 2002, Giải vô địch bóng đá châu Âu 2004, World Cup 2010 và Giải vô địch châu Âu 2012. Ông cũng dẫn dắt Brøndby IF tới hai chức vô địch Superliga Đan Mạch và Ajax với cú đúp giải vô địch Eredivisie và Cúp bóng đá Hà Lan năm 1998. Ông là người duy nhất trong bóng đá đạt được 100 trận đấu quốc tế cả với tư cách cầu thủ cũng như huấn luyện viên.

Trong sự nghiệp cầu thủ của mình, Olsen chủ yếu chơi ở vị trí tiền vệ phòng ngự và hậu vệ quét. Ông chơi chuyên nghiệp ở Bỉ và Đức, và giành cúp UEFA 1983 và ba chức vô địch giải hạng nhất của Bỉ với R.S.C. Anderlecht. Olsen đã chơi tổng cộng 102 trận và ghi được bốn bàn thắng cho đội tuyển quốc gia Đan Mạch từ năm 1970 đến năm 1989, và được bầu chọn là Cầu thủ xuất sắc nhất Đan Mạch năm 1983 và 1986. Ông làm đội trưởng đội tuyển quốc gia Đan Mạch trong 50 trận đấu trong thập niên 1980, và tham dự Giải vô địch bóng đá châu Âu 1984, World Cup 1986 và Giải vô địch bóng đá châu Âu 1988. Vào cuối sự nghiệp hoạt động của mình, Olsen được coi là cầu thủ quan trọng nhất trong lịch sử bóng đá Đan Mạch.

## Tham khảo
* 
* 
* 
* 
* 

### Chú thích

## Liên kết ngoài
*
Sân đất nện

**Sân đất nện** là một trong những thể loại sân quần vợt.

## Đặc điểm
Sân đất nện được làm bằng đá hay gạch nghiền nát. Thường có màu đất đỏ. Loại sân này làm cho bóng nảy chậm và lên cao. Sân này thích hợp cho các tay vợt thích đứng cuối sân thay vì lên lưới và phải có nhiều kiên nhẫn vì một điểm đánh chậm và lâu. Đa số các sân đất nện là ở Châu Âu và Nam Mỹ.

Trong lịch sử các giải Grand Slam thì sân đất nện đã từng được sử dụng tại Giải quần vợt Mỹ Mở rộng từ năm 1975 đến năm 1977 và Giải quần vợt Pháp Mở rộng kể từ năm 1891.

## Các màu sân

* Màu đỏ
* Màu xanh lá cây

## Vận động viên

Đến thời điểm hiện tại, vận động viên quần vợt người Tây Ban Nha Rafael Nadal được mệnh danh là "vua sân đất nện".

Trước đó, cũng có nhiều tay vợt sở trường mặt sân này là Thomas Muster, Gustavo Kuerten, và Juan Carlos Ferrero.

## Xem thêm
* Sân quần vợt
* Sân cứng
* Sân cỏ
* Sân thảm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Ba Tiêu

**Ba Tiêu** là một xã thuộc huyện Ba Tơ, tỉnh Quảng Ngãi, Việt Nam.

## Tham khảo

## Xem thêm

## Liên kết ngoài
Sân cỏ

**Sân cỏ** là một trong bốn thể loại mặt sân quần vợt của bộ môn thể thao quần vợt, cũng được biết đến với tên gọi là "lawn tennis".

Sân cỏ ngày nay phổ biến nhất là ở Anh Quốc.

## Đặc điểm
Sân cỏ ngày nay rất hiếm có vì loại sân này rất tốn kém để gìn giữ. Đa số sân cỏ ngày nay chỉ thấy ở Anh vì người Anh vẫn thích giữ truyền thống quần vợt. Loại sân này làm cho bóng đi nhanh, nảy thấp và không đều. Vì thế nó thích hợp với những tay vợt thích phát bóng và lên lưới (serve and volley).

Trong lịch sử các giải Grand Slam thì sân cỏ đã từng được sử dụng tại Giải quần vợt Úc Mở rộng từ năm 1905 đến năm 1987, và Giải Vô địch Wimbledon kể từ năm 1877.

Tay vợt người Thụy Sĩ Roger Federer được mệnh danh là "ông vua sân cỏ" với kỷ lục vô địch Wimbledon của mình.

## Xem thêm

* Sân quần vợt
* Sân cứng
* Sân đất nện
* Sân thảm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* LTA – Grass Court Guidance
Mã tà ma ní

**Mã tà ma ní** là cách người Việt gọi lính đánh thuê từ Philippines chiến đấu trong quân viễn chinh Pháp xâm lược Việt Nam vào nửa cuối thế kỷ 19. Năm 1858, trong cuộc tấn công Đà Nẵng lần thứ nhất, Pháp huy động 1.000 quân, hỗ trợ bởi lực lượng Tây Ban Nha. Tây Ban Nha gửi đến tham chiến 1.000 lính trong đó có 450 lính thuộc địa Philippines. Từ gọi *Mã tà ma ní* có thể xuất phát từ "Manila".

Quân *Mã tà ma ní* tuyển dụng chủ yếu từ hai dân tộc là Tagalog và Visayas, đạo quân này được người Pháp gọi là "thợ săn Tagals". Lực lượng này chỉ là bộ binh hạng nhẹ. Họ đã tham gia vào hầu hết các trận đánh của Pháp cho đến năm 1862.

Trong Bài văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của Nguyễn Đình Chiểu có đoạn:
*Kẻ đâm ngang, người chém ngược, làm cho Mã tà, Ma ní hồn kinh. Bọn hè trước, lũ ó sau, trối kệ tàu thiếc tàu đồng súng nổ.*

Có lý giải *Mã tà* và *Ma ní* là khác nhau, Mã tà là lính Mã Lay (Malaysia), Ma ní mới là lính từ Philippines. Nhưng trong cuộc xâm lược Việt Nam của Pháp không có người lính Malaysia nào cả.

## Chú thích

### Sách
* 
* 
*
Nội các Tổng lý đại thần nhà Thanh

**Nội các Tổng lý Đại thần** () là chức vụ đại thần đứng đầu nội các triều đình nhà Thanh đầu thế kỷ XX. Chức vụ được thành lập ngày 8 tháng 5 năm 1911, như một phần của nỗ lực không thành công của Thanh triều tạo ra một chế độ quân chủ lập hiến ở Trung Quốc.

## Lịch sử

Vào đầu những năm 1900, dưới áp lực cải cách, triều đình nhà Thanh bắt đầu thực hiện cải cách hiến pháp ở Trung Quốc để ngăn chặn những cuộc cách mạng. Các cải cách bao gồm phác thảo của Hiến pháp Hoàng gia được thông qua vào năm 1908, đã ra lệnh rằng cuộc bầu cử cho hội đồng tỉnh phải được tổ chức trong vòng một năm. Vào tháng 5 năm 1911, Thanh triều đã thay thế cơ quan Quân cơ xứ bằng một nội các 13 thành viên, do Khánh Thân vương Dịch Khuông giữ chức Tổng lý Đại thần của Nội các Hoàng gia. Tuy nhiên, nội các bao gồm 9 người Mãn Châu, và 7 trong số đó là thành viên của hoàng tộc. Tuy nhiên, nội các hoàng gia này bị xem như một giải pháp phản động, "cải lùi", không thực tâm, được mô tả như là "một Quân cơ xứ cũ mang tên Nội các".

Khi khởi nghĩa Vũ Xương nổ ra vào tháng 10 năm 1911, triều đình đã triệu tập Viên Thế Khải để chỉ huy quân Bắc Dương dập tắt cuộc cách mạng. Viên được bổ nhậm vào chức vụ Tổng lý Đại thần vào ngày 2 tháng 11 năm 1911, ngay sau khi Khánh Thân vương từ chức. Viên giữ chức vụ này cho đến tháng 3 năm 1912, sau khi ông đàm phán với Hoàng hậu Long Dụ về sự thoái vị của Hoàng đế Tuyên Thống để chuyển sang chế độ Cộng hòa.

Chức vụ Tổng lý Đại thần được phục hồi một thời gian ngắn trong tháng 7 năm 1917, khi Trương Huân nỗ lực để khôi phục chế độ quân chủ nhà Thanh. Tuy nhiêu, vương triều chỉ thoi thóp được vài ngày trước khi Bắc Kinh được tái chiếm bởi phe Cộng hòa.

## Danh sách Nội các Tổng lý Đại thần Đại Thanh

* giai đoạn: 8 tháng 5 năm 1911 – 10 tháng 3 năm 1912

## Xem thêm
* Danh sách hoàng đế nhà Thanh
## Tham khảo
Synodontis ornatissimus

**Synodontis ornatissimus** là tên của một loài cá da trơn bơi lộn ngược và là loài đặc hữu của Cộng hòa Dân chủ Congo, tại đó, chúng thường sinh sống ở đập sông Ubangi. Vào năm 1982, nhà sinh vật học Jean-Pierre Gosse đã mô tả loài cá này dựa trên mẫu vật thu thập được ở Poko, Cộng hòa Dân chủ Congo. Tên loài *ornatissimus* có nghĩa là "rất nhiều hoa văn", ý chỉ màu sắc trên cơ thể nó có nhiều đốm đen trên cơ thể và vây lưng, cùng với sọc đen trên đuôi.

## Mô tả
Tương tự như tất cả các loài trong chi *Synodontis*, phần xương trên đầu của nó trải rộng ra phía sau giống như tia vây đầu tiên của vây lưng và có gai cứng, có thể mở rộng ra khi mở mang. Chúng có 3 cặp râu, 1 cặp ở hàm trên, 2 cặp còn lại ở hàm dưới. Vây mỡ (phần vây nằm giữa vây lưng và vây đuôi) thì to còn vây đuôi thì chia ra làm hai.

Vây ngực và vây lưng thì có gai, và nó có thể di chuyển theo ý muốn của nó hoặc "khóa" lại tại một điểm để tự vệ. Khả năng này có được là do gai dính với những cái xương nhỏ, một khi giương cái gai lên thì không bị hạ xuống bởi áp lực ở đỉnh gai.

Hàm trên của chúng có răng hình cái đục, còn hàm dưới thì có những cái răng có thể di chuyển, hình chữ S.

Khi trưởng thành, chúng có thể đạt đến chiều dài . Nhìn chung thì con cái to hơn con đực dù cùng lứa tuổi với nhau.
## Môi trường sống và tập tính
Trong tự nhiên, Synodontis cuangoanus chỉ được tìm thấy ở lưu vực sông Congo. Nó bị đánh bắt vì mục đích tiêu dùng và hiện đang đối mặt với sự đe dọa do ô nhiễm môi trường gây ra bởi việc đào mỏ, phá rừng và đánh bắt cá bằng thực vật có chất độc.

Tương tự như nhiều loài cùng chi, chúng là loài ăn tạp như ấu trùng côn trùng, tảo, động vật chân bụng, động vật giáp xác, sò và trứng của những loài cá khác. Hành vi sinh sản của hầu hết các loài trong chi *Synodontis* thì hầu như chưa được biết đến, ngoài ra, người ta còn có được số lượng trứng của các cá thể cái mang thai. Mùa sinh sản thì có lẽ diễn ra vào mùa lũ từ tháng 7 đến tháng 10, rồi chúng bắt cặp và bơi cùng nhau đến hết mùa sinh sản. Tốc độ phát triển của chúng tăng nhanh vào năm đầu tiên rồi giảm dần theo từng năm.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
Dạo bãi bùn

**Dạo bãi bùn** (, , tiếng Tây Frisia: *Waadrinnen*, ) là một hoạt động ngoài trời của người Hà Lan, người Đức, người Đan Mạch, cùng những thành phần dân cư khác sống tại các nước này. Người dạo bãi bùn, nhờ sự trợ giúp của bản dự triều, dành thời gian nước ròng để dạo chơi quanh vùng bãi bùn. Hoạt động này thường diễn ra trong vùng giữa bờ biển và quần đảo Frisia.
 
Biển Wadden, một vành nước thuộc biển Bắc, là nơi thích hợp cho hoạt động này. Vùng biển nông này nằm ngoài khơi Hà Lan, giữa Friesland và quần đảo Frisia, ngoài khơi bờ biển tây bắc Đức, và phía tây nam bờ biển Jylland của Đan Mạch.

Tại Hà Lan, người dạo bãi bùn thường đi từ đất liền sang Terschelling, Ameland, Engelsmanplaat, Schiermonnikoog, Simonszand, và Rottumeroog. Có những tuyến du hành khác nhưng ít người đi hơn, hoặc vì chúng nguy hiểm sẵn hoặc chúng dễ gây tác động đến môi trường. 
Tại Đức, người dạo đi bộ đến Norderney, Baltrum, Langeoog, Spiekeroog, Minsener-Oldoog and Neuwerk (quần đảo Đông Frisia), cũng như Halligen Süderoog, Südfall, Oland, Langeneß, Gröde, và Nordstrandischmoor (quần đảo Bắc Frisia). Họ còn có thể chọn đến Föhr, từ Föhr họ có thể đến Amrum. Với lộ trình này, cần thiết phải có hướng dẫn viên. Tại Đan Mạch, họ đi tới Mandø, Fanø, và Langli.

Ở Anh, cũng có người thực hiện hoạt động này. Lộ trình phổ biến hơn cả là vượt vịnh Morecambe. Một lộ trình khác là The Broomway ở Essex. Cả hai lộ trình đều tiềm ẩn nguy hiểm, và người đi thường được những hướng dẫn viên giàu kinh nghiệm dẫn dắt.

## Chú thích
Mống mắt

Ở người, hầu hết các loài thú có vú và chim, **mống mắt** (, số nhiều:  hoặc ) là một cấu trúc mỏng, hình tròn nằm trong mắt, có công dụng điều chỉnh đường kính và kích cỡ của đồng tử, cũng chính là lượng ánh sáng đi đến võng mạc. Màu mắt được quyết định bởi màu của mống mắt. Đồng tử thường được coi là lỗ khẩu, còn mống mắt được coi là khẩu.

## Cấu trúc
Mống mắt bao gồm hai lớp: lớp mạch sợi có sắc tố ở phía trước được gọi là stroma và dưới lớp stroma, lớp tế bào biểu mô chứa sắc tố.

Stroma được nối với cơ thắt đồng tử, cơ này co bóp đồng tử theo chuyển động tròn, và một tổ hợp các cơ giãn đồng tử, kéo rộng mống mắt để đồng tử mở to ra. mặt sau được bao phủ bởi một lớp biểu mô chứa nhiều sắc tố dày khoảng hai tế bào, nhưng mặt trước không có biểu mô. Lượng sắc tố cao giúp chặn ánh sáng đi qua và lọt vào võng mạc, chỉ cho ánh sáng đi qua đồng tử. Rìa ngoài của mống mắt được gắn với củng mạc và phần trước của thể lông mao. Mống mắt và thể lông mao được biết đến như là phần ngoài của màng mạch nho.

Mống mắt được chia thành hai vùng chính:
# **Vùng đồng tử** là phần trong nơi phần rìa hình thành nên ranh giới của đồng tử.
# ** Vùng lông mao** là phần còn lại cho đến thể lông mao.

Các tế bào cơ của mống mắt là các tế bào cơ trơn ở động vật có vú và động vật lưỡng cư, nhưng lại là cơ thớ ở bò sát (bao gồm cả chim). Nhiều loài cá không có cả hai, cho nên mống mắt của chúng không có khả năng co giãn, và luôn có kích thước cố định.

## Chú thích
Sân thảm

**Sân thảm** là một thể loại mặt sân quần vợt.

## Đặc điểm
Sân bằng thảm thường được dùng khi người ta mượn sân bóng rổ hay các sân thể thao khác trong nhà để tranh giải quần vợt. Ban tổ chức trải một loại thảm đặc biệt chế tạo cho quần vợt lên trên sân và dựng cột và lưới. Sân thảm thường có độ nảy trung bình nên thích hợp cho mọi loại đấu thủ.

## Giải đấu nổi tiếng
Giải đấu sân thảm nổi tiếng nhất là Giải quần vợt Mỹ Mở rộng, giải Grand Slam cuối cùng trong năm.

## Xem thêm

* Sân quần vợt
* Sân cứng
* Sân đất nện
* Sân cỏ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Synodontis resupinatus

**Synodontis resupinatus** là tên của một loài cá da trơn bơi lộn ngược và là loài đặc hữu của lưu vực sông Niger và sông Bénoué của Cameroon, Mali và Nigeria. Vào năm 1904, loài cá này được nhà động vật học người Bỉ gốc Anh George Albert Boulenger dựa trên mẫu vật thu thập được ở gần Lokoja, Nigeria.

## Mô tả
Tương tự như nhiều loài trong chi *Synodontis*, S. geledensis xương đỉnh đầu của chúng kéo dài ra phía sau đến tia vây đầu tiên của vây lưng thì dừng lại. Hai bên đầu chúng mọc ra hai cái xương hẹp, cứng, nhám, chiều dài thì hơn chiều rộng, đỉnh thì nhọn. Nhờ bộ phận này mà các nhà nghiên cứu có thể nhận dạng được loài cá này.

Chúng có 3 cặp râu. Một cặp ở hàm trên thì dài, không phân nhánh, có thể có màng ở nối với cơ thể ở gốc, khi mở rộng thì có chiều dài hơn chiều dài của đầu một chút. Còn hai cặp ở dưới thì có độ dài không bằng nhau. Cặp ngoài cùng thì dài bằng khoảng  chiều dài của đầu, còn cặp trong cùng thì khoảng .

Tia vây đầu tiên của vây lưng và vây ngực thì cứng và có đỉnh nhọn. Ở phần lưng thì hơi cong, dài bằng chiều dài của đầu, phía trước thì mềm hoặc có răng cưa rất ít và phía sau thì nhiều răng cưa hơn. Còn ở phần ngực thì dài như vây lưng và có răng cưa ở 2 bên. Vây hậu môn thì có 5 tia vây không nhánh và 8 tia vây phân nhánh, đỉnh thì cùn. Vây đuôi thì chia ra làm 2 rất rõ ràng, thùy trên thì bị bóp nhọn vào điểm cuối.

Ở hàm trên thì răng của chúng có hình cái đục, còn ở hàm dưới thì có hình chữ S (hay hình cái móc). Số lượng răng ở hàm dưới thường được dùng để phân biệt các loài, ở Synodontis caudovittatus thì hàm dưới có 60 cái răng.

Cơ thể của loài cá này có màu nâu nhạt hơi xám ở trên lưng và hai bên, mặt dưới thì có màu đen. Vây thì có màu xám, râu thì hơi trắng.

Chiều dài của chúng khi trưởng thành có thể lên đến 26&nbsp;cm (10&nbsp;in). Nhìn chung thì cá thể giống cái thì to hơn giống đực dù cùng lứa tuổi với nhau.

## Môi trường sống và tập tính
Trong tự nhiên, loài cá này có thể được tìm thấy ở lưu vực sông Niger và sông Bénoué. Chúng bị đánh bắt vì mục đích tiêu thụ của con người.

Hành vi sinh sản của các loài trong chi Synodontis hầu như vẫn chưa rõ, ngoại trừ việc đếm được số lượng trứng từ việc đánh bắt được các cá thể cái. Mùa sinh sản thì có lẽ diễn ra vào mùa lũ từ tháng 7 đến tháng 10, rồi chúng bắt cặp và bơi cùng nhau đến hết mùa sinh sản. Tốc độ phát triển của chúng tăng nhanh vào năm đầu tiên rồi giảm dần theo từng năm.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
OPS 5111

**OPS 5111**, còn được gọi là **Navstar 1**, **NDS-1**, **GPS I-1** và **GPS SVN-1**, là một vệ tinh định vị của Mỹ được phóng vào năm 1978 đóng vai trò là một phần trong chương trình phát triển Hệ thống Định vị Toàn cầu. Đây là vệ tinh GPS đầu tiên được phóng vào vũ trụ và là một trong mười một vệ tinh trình diễn Block I.

OPS 5111 được phóng vào vũ trụ lúc 23 giờ 44 phút UTC ngày 22 tháng 2 năm 1978, trên đỉnh tên lửa vận chuyển Atlas E/F với bệ phóng SGS-1. Atlas lúc đó có số thứ tự 64F, và ban đầu được chế tạo thành Atlas F. Vụ phóng này xảy ra tại Sân bay vũ trụ 3E ở Căn cứ Không quân Vandenberg, và đặt OPS 5111 vào quỹ đạo chuyển tiếp. Vệ tinh tự bay lên quỹ đạo Trái Đất tầm trung nhờ dùng động cơ viễn điểm Star-27.

Vào ngày 11 tháng 4 năm 1978, OPS 5111 đã ở trong một quỹ đạo với cận điểm , viễn điểm , chu kỳ 718 phút, và 63.3 độ nghiêng tới xích đạo. Vệ tinh có tuổi thọ thiết kế là 5 năm và khối lượng . Nó phát sóng tín hiệu PRN 04 trong chòm sao trình diễn GPS, và chấm dứt hoạt động từ ngày 17 tháng 7 năm 1985.

## Tham khảo
Khu hệ Ediacara

**Ediacara** (; trên trước đây **Vendian**) là những thực thể sống dạng ống hình lá, phần lớn cố định, sống vào kỷ Ediacara khoảng 635-542 triệu năm trước đây. Ediacaran có thể đã xuất hiện sau sự bùng nổ Avalon.

## Chú thích
Lừa Martina Franca

**Lừa Martina Franca**, tiếng Ý: Asino di Martina Franca, là một giống lừa từ Puglia ở miền nam nước Ý. Nó là giống lừa lớn nhất của Ý, và nổi tiếng về phẩm chất của nó trong việc sản xuất các con la. Nó đặc biệt gắn liền với cộng đồng người dân Martina Franca và do đó có tên này, nhưng khu vực xuất xứ của giống này cũng bao gồm Alberobello, Ceglie Messapica, Locorotondo, Massafra, Mottola và Noci, ở các tỉnh Bari, Brindisi và Taranto. Giống cừu này vẫn được nuôi dưỡng chủ yếu ở Puglia, nhưng cũng có những quần thể giống này ở Abruzzo, Lazio, Lombardy và Umbria. Nó là một trong tám giống cừu độc quyền phân bố hạn chế được công nhận bởi Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Nông nghiệp Italia, Bộ Nông nghiệp và Lâm nghiệp Italia.

## Sử dụng
Lừa Martina Franca trước đây được sử dụng như một con vật chở nặng và là một động vật kéo xe nhẹ, nhưng việc sử dụng chính của nó là sản xuất các con la, đặc biệt khi lai với ngựa Murgese để tạo ra con la martinese nổi tiếng, hoặc "con la của Martina Franca", chúng được xuất khẩu trên toàn nước Ý và được sử dụng nhiều trong Chiến tranh thế giới thứ nhất. Năm 1925, 70% con la tại Ý được sản xuất tại Puglia, và từ năm 1926 bước đã được thực hiện để hạn chế xuất khẩu bên ngoài Italy với con lừa Martina Franca, chúng có nhu cầu mạnh và được xuất khẩu sang Pháp, Đức, Bắc Mỹ và Nam Tư.

Trong hệ thống quản lý truyền thống, một con lừa con được tách ra từ mẹ và những con lừa khác vào khoảng sáu tháng tuổi và được đặt với một nhóm ngựa cho đến khi khoảng hai tuổi. Sau đó nó được giữ một mình trong một trullo, hoặc một cánh đồng được chặn rào bằng đá, trong khoảng một năm, và bắt đầu ở chung với ngựa từ 3 tuổi.

Một cuốn sách gia phả được thành lập vào năm 1943, [4] và một hiệp hội các nhà lai tạo, là vùng đất thuộc họ Scoc'Aione delle Murle Allevatori dell'Asino di Martina Franca e del Cavallo delle Murge, được thành lập vào năm 1948. Nhu cầu về giống này đã giảm nhanh chóng sau Thế chiến thứ hai, và cả chất lượng và số lượng của con lừa Martina Franca đều giảm. Xu hướng này đã được đảo ngược vào những năm 1990 với nhu cầu mới từ việc sử dụng mới, sản xuất thịt lừa và sữa lừa. Một hiệp hội các nhà lai tạo mới, loài Associazione Nazionale Allevatori del Cavallo Murgese e dell'Asino di Martina Franca, được thành lập vào năm 1990. Năm 2008, tổng số cá thể giống này chỉ dưới 400. Lừa Martina Franca được FAO liệt kê là "nguy cơ tuyệt chủng" năm 2007.

## Ghi chú
Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa V

**Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa V** () là Ủy ban Trung ương Đảng do Đại hội Đại biểu Toàn quốc Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ V bầu ra. Ủy ban Chấp hành có nhiệm kỳ từ 5/1927 đến 7/1928.
## Các ban Đảng Trung ương

## Hội nghị

## Ủy ban Thường vụ Cục Chính trị

## Cục Chính trị
Hội nghị Toàn thể Trung ương khóa V lần thứ nhất đã bầu các ủy viên sau
### Ủy viên chính thức
* Trần Độc Tú
* Thái Hòa Sâm
* Lý Duy Hán
* Cù Thu Bạch
* Trương Quốc Đảo
* Đàm Bình Sơn
* Lý Lập Tam
* Chu Ân Lai
### Ủy viên dự khuyết
* Tô Triệu Chinh
* Trương Thái Lôi
* Trần Diên Niên

## Ủy viên Trung ương
Ủy ban Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khoá V được bầu ra tại Đại hội lần thứ V gồm 47 ủy viên với 33 uỷ viên chính thức và 14 uỷ viên dự khuyết. Ủy viên Trung ương gồm các ủy viên sau:

### Ủy viên dự khuyết

## Tham khảo
Apple A5X

**Apple A5X** là một hệ thống trên chip (SoC) 32 bit được thiết kế bởi Apple Inc., giới thiệu tại buổi ra mắt của iPad thế hệ thứ ba vào ngày 7/3/2012. Nó là phiên bản hiệu năng cao của Apple A5, và được Apple tuyên bố là có hiệu năng đồ hoạ gấp đôi. Nó đã được thay thế trong iPhone 5 và 5C bởi Apple A6 và trong iPad thế hệ thứ tư bởi Apple A6X.

## Thiết kế
A5X có một CPU ARM Cortex-A9 lõi kép 1&nbsp;GHz và một GPU PowerVR SGX543MP4 lõi tứ tốc độ 250 MHz. Apple tăng gấp đôi kích thước giao diện bộ nhớ của A5X so với A5, bao gồm một hệ thống con giao diện bộ nhớ với bốn bộ điều khiển nhớ 32-bit wide LP-DDR2. Điều đó giúp cung cấp đủ băng thông cho số điểm ảnh rất cao trên màn hình rentina của iPad thế hệ thứ ba.

Không như A4 và A5, **A5X** được phủ bằng một hệ thống tản nhiệt kim loại và không đóng gói theo kiểu package-on-package (PoP). Cùng với đó, trong khi ở A4 và A5, RAM đặt bên trên của SoC thì A5X được đặt bên cạnh bo mạch chủ và hai LP DDR2 SDRAM của Samsung. A5X sản xuất trên quy trình 45 nm cũng của Samsung. Kích thước die silicon tăng nhiều so với A5 (165&nbsp;mm²) và gấp 3,1 lần so với A4 (53,3&nbsp;mm²).

## Sản phẩm sử dụng A5X

* iPad (thế hệ thứ 3) – Tháng 3 năm 2012

## Xem thêm

* Apple SoC, phạm vi của các bộ vi xử lý di động dựa trên ARM được thiết kế bởi Apple dành cho các thiết bị điện tử tiêu dùng của họ.

## Tham khảo
Người Samari

**Người Samari** (tiếng Hebrew Samari:  , ** (), "Những người canh giữ/coi sóc (Torah)") là một sắc tộc tôn giáo tại vùng Levant có nguồn gốc từ người Israel (hay Hebrew) tại Cận Đông cổ đại.

Người Samari nhìn nhận nguồn gốc của mình từ chi tộc Ephraim và chi tộc Manasseh (dòng dõi hai người con của tổ phụ Giuse) cũng như từ chi tộc Levi, có sự gắn kết với vùng đất Samaria cổ đại. Theo truyền thống Samari, sự chia rẽ giữa họ và người Israel phương Nam ở Judea bắt nguồn từ thời tư tế Eli khi người phương Nam xa lìa với truyền thống của Israel. Trái lại, người Do Thái coi người Samari có gốc gác hoặc bị lai với dân ngoại sau khi vua Assyria xâm chiếm xứ Samaria, và trục xuất người Israel để thay thế bằng các sắc dân khác.

Samari giáo, tôn giáo của người Samari, có liên quan với Do Thái giáo của người Do Thái. Người Samari tin rằng cách thờ phượng của họ, dựa trên Ngũ Thư Samari, là tôn giáo đích thực của Israel cổ đại, được những người còn ở lại Miền đất Israel bảo tồn, trong khi đó Do Thái giáo là tôn giáo dù có liên hệ nhưng đã bị cải biên bởi những người hồi hương sau cuộc lưu đày Babylon. Người Samari tin Núi Garizim là nơi thánh nguyên gốc của Israel khi Joshua dẫn đoàn quân tiến vào Canaan. Nơi được chọn để thờ phượng Thiên Chúa là điều tranh cãi lâu đời giữa hai dân tộc: Núi Sion theo người Do Thái và Núi Garizim theo người Samari.

## Chú thích
Hoàng ca

**Hoàng ca** hay gọi là **Vương ca** là một bài hát yêu nước, gần giống như một bài quốc ca công nhận Quốc chủ của quốc gia. Thường thấy trong các sự kiện có tầm quan trọng đặc biệt, chẳng hạn như sự xuất hiện công khai của Quốc chủ.

## Ví dụ
* *[[Chúa phù hộ Quốc vương|God Save the King]]* là quốc ca của Vương quốc Anh, Canada, Úc và các quốc gia Khối thịnh vượng chung khác. Ở New Zealand, cả *God Save the King* và *[[God Defend New Zealand]]* đều là những bài quốc ca chính thức, mặc dù *God Save the King* chỉ thường được chơi với sự có mặt của một thành viên của Vương thất hoặc Quốc vương.
* *[[Kungssången]]*, nghĩa đen là Bài hát của nhà vua, là quốc ca của Thụy Điển.
* *[[Kong Christian stod ved højen mast]]* (Vua Christian) của Đan Mạch.
* *[[Marcha Real]]*, quốc ca của Tây Ban Nha.
* *[[Sansoen Phra Barami]]*, hoàng ca của Thái Lan.
* *[[Kongesangen]] (Bài hát của nhà vua) là quốc ca của Na Uy. Đó thực sự là một bản dịch tiếng Na Uy của *Chúa phù hộ Nữ hoàng''.

## Xem thêm
* Danh sách quốc ca
## Tham khảo
Người giàu càng giàu và người nghèo càng nghèo

**Người giàu càng giàu và người nghèo càng nghèo** là một khẩu hiệu và câu cách ngôn đôi khi gợi lên, với sự thay đổi về từ ngữ, khi thảo luận về sự bất bình đẳng kinh tế. Cách sử dụng phổ biến nhất là tóm tắt một lời chỉ trích xã hội chủ nghĩa về hệ thống thị trường tự do (chủ nghĩa tư bản), ngụ ý sự không thể tránh khỏi của cái mà Karl Marx gọi là Luật Tăng nghèo.

## Người tiền nhiệm
Andrew Jackson, tổng thống thứ bảy của Hoa Kỳ (1829–1837), trong ngân hàng phủ quyết của ông năm 1832, nói rằng
: khi luật pháp thực hiện... để làm giàu hơn và mạnh hơn, các thành viên khiêm tốn của xã hội... có quyền khiếu nại về sự bất công đối với Chính phủ của họ.

William Henry Harrison, tổng thống thứ chín của Hoa Kỳ (1841), cho biết trong một bài phát biểu ngày 1 tháng 10 năm 1840,
: Đó là cảm giác dân chủ thực sự, rằng tất cả các biện pháp của chính phủ đều hướng tới mục đích làm cho người giàu giàu có hơn và người nghèo nghèo khó hơn.

Năm 1821, Percy Bysshe Shelley lập luận, trong A Defense of Poetry (không được xuất bản cho đến năm 1840), rằng ở nước Anh của ông, "những người quảng bá tiện ích" đã quản lý
: để bực bội cùng một lúc thái cực của sự sang trọng và muốn. Họ đã minh họa cho câu nói rằng: "Người đó sẽ có nhiều điều hơn; và từ người không có, thì người mà nó sẽ bị lấy đi. "Người giàu trở nên giàu sang hơn, và người nghèo trở nên nghèo khổ hơn; và đầu tàu của Nhà nước được điều khiển giữa Scylla và Charybdis của tình trạng hỗn loạn và chủ nghĩa độc tài. Đó là những hiệu ứng mà phải bao giờ chảy từ một bài tập không được tính toán của các giảng viên tính toán.

Cụm từ này cũng giống như hai câu Kinh Thánh từ Phúc âm Matthew:
: Vì ai có, thì sẽ được ban cho, và người sẽ có nhiều dồi dào hơn; nhưng bất cứ ai không có, từ người đó sẽ bị lấy đi ngay cả những gì người đó có.
: Vì mọi người sẽ được ban cho, và người ấy sẽ có nhiều; nhưng từ người không được lấy đi, ngay cả những người mà mình đã có.

## Trong hùng biện chính trị và kinh tế
Theo Marx, chủ nghĩa tư bản chắc chắn sẽ dẫn đến sự hủy hoại theo những định luật kinh tế nhất định. Những luật này là "Luật về xu hướng của tỷ suất lợi nhuận giảm", "Luật tăng nghèo" và "Luật tập trung vốn". Các nhà tư bản nhỏ bị phá sản, và các phương tiện sản xuất của họ bị các nhà tư bản lớn hấp thụ. Trong quá trình phá sản và hấp thụ, vốn đang dần được tập trung bởi một số nhà tư bản lớn, và toàn bộ tầng lớp trung lưu suy giảm. Vì vậy, hai lớp học chính, một thiểu số nhỏ của tư bản lớn, và một đa số vô sản lớn được hình thành.

## Chú thích
Không kích Dahyan

Vào ngày 9 tháng 8 năm 2018, phi cơ viễn chinh Ả Rập Xê Út đã ném bom một chiếc xe buýt dân sự đi qua một khu chợ đông đúc ở Dahyan, tỉnh Saada, Yemen, gần biên giới với Ả Rập Xê Út. Ít nhất 29 trẻ em đã bị giết, tất cả dưới 15 tuổi và hầu hết đều dưới 10 tuổi. Có tới 51 người có thể đã bị giết trong vụ không kích.
## Vụ tấn công
Theo Save the Children, những đứa trẻ đang trên một chiếc xe buýt quay trở lại trường học từ một bữa ăn ngoài trời tại thời điểm cuộc tấn công khi người lái xe dừng lại để lấy đồ uống tại chợ ở Dahyan. Nhiều trẻ em mặc những chiếc ba lô mang tên UNICEF màu xanh như một hình thức cứu trợ nhân đạo. Theo Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế, “hầu hết trẻ em dưới 10 tuổi.” Cuộc tấn công cũng khiến nhiều người phản ứng đầu tiên bị giết.
## Phản ứng
### Quốc tế
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres lên án vụ tấn công và kêu gọi điều tra nhanh chóng và độc lập. UNICEF đã lên án mạnh mẽ vụ tấn công, nói rằng "Chúng tôi đang kinh hoàng bởi một cuộc tấn công được báo cáo trên một chiếc xe buýt trường học ở Yemen. Nhiều trẻ em vô tội bị thương và giết, một số mang ba lô UNICEF." "Trẻ em không bao giờ nên là mục tiêu" Giám đốc UNICEF Henrietta H. Fore cũng tuyên bố trên Twitter, "Các cuộc tấn công vào trẻ em là hoàn toàn không thể chấp nhận. Tôi cảm thấy kinh hoàng bởi cuộc không kích vào trẻ em vô tội, một số đeo ba lô UNICEF."
Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ tuyên bố rằng Hoa Kỳ "chắc chắn lo ngại về các báo cáo rằng có một cuộc tấn công dẫn đến cái chết của dân thường" và kêu gọi Ả Rập Xê Út tiến hành một cuộc điều tra về vụ đình công.

## Tham khảo
Morpho didius

Morpho didius, loài bướm xanh lam khổng lồ, là một loài bướm Tân nhiệt đới thuộc phân họ Morphinae thuộc họ Nymphalidae. Loài này được một số tác giả xem là một phân loài của Morpho menelaus.
## Mô tả
Morpho didius có sải cánh dài tới 150&nbsp;mm (5,9 in), khiến loài này trở thành một trong những loài Morpho lớn nhất. Phía lưng của cánh là óng ánh và màu xanh kim loại, và cánh trước khá dài.
Loài này sinh sống ở Peru.
## Tham khảo

*BioLib.cz
*"''Morpho'' Fabricius, 1807" at Markku Savela's *Lepidoptera and Some Other Life Forms*
*Butterflies of America Images of type and other specimens of *Morpho menelaus didius*.
*Better Butterfly Creations 
*Paul Smart, 1976 *The Illustrated Encyclopedia of the Butterfly World in Color*. London, Salamander: *Encyclopedie des papillons*. Lausanne, Elsevier Sequoia (French language edition)   page 235 fig. 7 female (Peru)
Phình động mạch chủ ngực

**Phình động mạch chủ ngực** là một dạng phình mạch gặp ở ngực.

Phình động mạch chủ ngực là "phình to" của đầu trên động mạch chủ trên cơ hoành. Nếu không được điều trị hoặc phát hiện sớm có thể gây tử vong do bóc tách hoặc vỡ phình động mạch dẫn đến tử vong ngay lập tức. Phình động mạch chủ ngực ít gặp hơn phình động mạch chủ bụng. 

## Biểu hiện

### Biến chứng

Nguyên nhân tử vong chủ yếu do phình động mạch chủ ngực là bóc tách và vỡ. Một khi vỡ phình mạch, tỷ lệ tử vong lên đến 50-80%. Hầu hết trường hợp tử vong là ở bệnh nhân hội chứng Marfan là hậu quả bệnh lý động mạch chủ.

Có nhiều nguyên nhân, phình động mạch ở bệnh nhân trẻ hơn 40 thường liên quan đến động mạch chủ lên do yếu thành động mạch chủ kết hợp rối loạn mô liên kết như hội chứng Marfan và hội chứng Andrea-Danlos hoặc bệnh lý van tim bẩm sinh. Bệnh nhân trẻ có thể có phình động mạch chủ của các động mạch chủ sau phẫu thuật động mạch chủ. Nó cũng có thể gây ra bởi chấn thương.

Xơ vữa động mạch là nguyên nhân chính của phình động mạch chủ xuống, trong khi phình cung động mạch chủ có thể là do để phẫu thuật, xơ vữa động mạch hay viêm.

### Tuổi
Chẩn đoán của phình động mạch chủ ngực thường gặp ở bệnh nhân 60 đến 70 tuổi.

### Yếu tố nguy cơ
Tăng huyết áp và thuốc lá nhất là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất, mặc dù tầm quan trọng của các yếu tố di truyền ngày càng được công nhận. Khoảng 10% của bệnh nhân có những thành viên gia đình mắc phình động mạch chủ. Cần lưu ý rằng các bệnh nhân có tiền sử của phình động mạch trong các bộ phận khác đã có khả năng gặp phình động mạch chủ ngực cao hơn.

## Chẩn đoán

Phình động mạch chủ ngực có đường kính:

* 4.5&nbsp;cm ở Hoa Kỳ
* 4.0&nbsp;cm ở Hàn quốc

Đường kính 3.5&nbsp;cm được coi giãn. Tuy nhiên, giá trị trung bình  khác nhau tìu tuổi và kích thước tương ứng với nhóm tham khảo, cũng như các đoạn khác nhau của động mạch chủ.

## Tầm soát

Theo hướng dẫn tháng 3 năm 2010 của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ và các tổ chức khác về phát hiện sớm bệnh lý động mạch chủ ngực đưa ra một số khuyến cáo:

* Con của những bệnh nhân có phình tách động mạch chủ ngực nên chụp động mạch để phát hiện bệnh không triệu chứng.
* Những người có triệu chứng gợi ý lóc tách động mạch chủ ngực cần được thường xuyên đánh giá "để xác định nguy cơ và định hướng chẩn đoán xác định."
* Người được chẩn đoán hội chứng Marfan ngay lập tức nên có siêu âm tim đo đường kính động mạch chủ, và theo dõi sau 6 tháng để kiểm tra phình to động mạch chủ.

## Điều trị

Kích thước cắt ngang túi phình quyết định phương án điều trị. Một  túi phình lớn hơn 4.5&nbsp;cm thường được coi là phình mạch, trong khi kích thước lớn hơn 6&nbsp;cm đòi hỏi cần điều trị có thể can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật.

Chỉ định phẫu thuật có thể phụ thuộc vào kích thước của phình mạch. Phình  động mạch chủ lên cần phẫu thuật ở kích thước nhỏ hơn so với động mạch chủ dưới.

Cũng có thể điều trị nhờ can thiệp nội mạch một kỹ thuật rất đơn giản, nhanh giúp củng cố thành động mạch.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Động mạch chủ lên

**Động mạch chủ lên** (AAo)  là một đoạn của động mạch chủ bắt đầu ở phần trên thất trái đến bờ dưới sụn sườn ba sau nửa trái xương ức.

## Cấu trúc
Nó đi chéo lên trên, ra trước, và sang phải, theo trục tim, cao ngang bờ trên của sụn sườn thứ hai bên phải, nằm hơi cong, một số trường hợp dài khoảng  nằm sau xương ức. Tổng chiều dài khoảng .

### Kích thước
Động mạch chủ có đường kính lớn hơn 3.5&#x20;cm được coi là giãn, trong khi đó, lớn hơn 4.5&#x20;cm thường được coi là một phình động mạch chủ ngực. Đường kính trung bình thay đổi, phụ thuộc vào nhiều yếu tố ví dụ tuổi và giới tính. Giới hạn của chuẩn tài liệu tham khảo phạm vi của tăng trên của động mạch chủ lên có thể lên đến 4.3&#x20;cm ở người già.

## Liên quan
Tại chỗ nối động mạch chủ lên với cung động mạch chủ đường kính của mạch tăng lên rõ ràng.

Động mạch chủ lên nằm trong ngoại tâm mạc.

Động mạch chủ ban đầu được che phủ bởi thân động mạch phổi và nhĩ phải, và lên cao hơn, ngăn cách với xương ức bởi màng ngoài tim, màng phổi phải, bờ trước phổi phải, mô liên kết, và phần còn lại của tuyến ức; phía sau, nó nằm trên nhĩ trái và động mạch phổi phải.

Ở phía bên phải, nó liên quan với tĩnh mạch chủ trên và nhĩ phải, ở bên trái liên quan với mạch phổi.

## Phân nhánh
Động mạch chủ lên chỉ có hai nhánh là hai động mạch vành cung cấp máu cho tim, chúng phân nhánh tại vị trí bắt đầu của động mạch chủ từ các xoang động mạch chủ  đối diện van động mạch chủ.

## Ý nghĩa lâm sàng
** là tình trạng xơ vữa động mạch vôi hóa rộng động mạch chủ lên. It makes aortic surgery difficult, especially aortic cross-clamping, and incisions may result in excessive aortic injury and/or arterial embolism. Nó gây khó khăn cho phẫu thuật động mạch chủ  đặc biệt là đẹp ngang động mạch chủ  và can thiệp có thể gây tổn thương nặng động mạch chủ và/hoặc huyết khối động mạch.

## Các hình ảnh

Tập tin:Gray490.png|Tim và phổi nhìn trước
Tập tin:Gray505.png|Động mạch chủ và các nhánh
Tập tin:Slide7eeee.JPG|Động mạch chủ lên
Tập tin:Slide12eeee.JPG|Động mạch chủ lên
Tập tin:Slide8gggg.JPG|Động mạch chủ lên
Tập tin:Slide2wwww.JPG|Động mạch chủ lên
Tập tin:Slide5444.JPG|Động mạch chủ lên
Tập tin:Slide11444.JPG|Động mạch chủ lên
Tập tin:Ascending aorta.png|Động mạch chủ lên


## Tham khảo
Đồng tử

**Đồng tử** hay **con ngươi** là một lỗ nằm ở trung tâm của mống mắt cho phép ánh sáng đi qua và đi đến võng mạc. Nó nhìn có màu đen vì ánh sáng đi qua hoặc đã bị hấp thụ trực tiếp bởi các mô bên trong mắt hoặc hấp thụ sau khi bị phản xạ khuếch tán bên trong mắt và không thoát ra được qua đồng tử hẹp.

Ở người, đồng tử có hình tròn, nhưng ở một số loài khác, như mèo (ban đêm đồng tử của mèo thường nở to thành hình tròn lớn để hấp thụ được nhiều ánh sáng hơn), có hình khe dọc, ở dê đồng tử nằm ngang, và ở một số loài cá trê đồng tử có hình khuyên. Đồng tử thường được coi là lỗ khẩu, còn mống mắt được coi là khẩu.

## Cấu trúc
Đồng tử là một lỗ nằm ở trung tâm của mống mắt cho phép ánh sáng đi qua và đi đến võng mạc. Nó nhìn có màu đen vì ánh sáng đi qua hoặc đã bị hấp thụ trực tiếp bởi các mô bên trong mắt hoặc hấp thụ sau khi bị phản xạ khuếch tán bên trong mắt và không thoát ra được qua đồng tử hẹp.

## Chức năng

Mống mắt là một cấu trúc co giãn được, được cấu tạo từ phần lớn là cơ trơn, bao quanh đồng tử. Ánh sáng đi vào trong mắt thông qua đồng tử, và mống mắt điều chỉnh lượng ánh sáng đi vào bằng cách điều chỉnh kích cỡ của đồng tử.

### Ảnh hưởng của ánh sáng
Lượng ánh sáng đến mắt càng nhiều thì đồng tử càng khép và ngược lại, lượng ánh sáng đến mắt càng ít thì đồng tử càng mở to. Khi khép lại, kích cỡ đồng từ vào khoảng từ 2 đến 4&nbsp;mm. Ở trong điều kiện thiếu sáng, ban đầu đồng tử sẽ không thay đổi gì nhiều, nhưng càng về sau đồng tử sẽ đạt đến kích thước cực đại của nó. Ở độ tuổi 15, đồng tử sẽ đạt kích cỡ to nhất vào khoảng từ 3 đến 8&nbsp;mm. Kích thước cực đại của đồng tử còn phụ thuộc vào từng nhóm người, có thể lên tới từ 4 đến 9&nbsp;mm. Sau độ tuổi 25, kích thước trung bình của đồng tử bắt đầu giảm xuống, tuy nhiên không phải giảm ở một tỷ lệ cố định. Ở trạng thái này đồng tử không giữ nguyên, mà nó sẽ dao động co ra bóp lại nhẹ nhàng. Ở điều kiện thừa sáng, đồng tử sẽ co lại để ngăn những ánh sáng không cần thiết lọt vào trong mắt và tăng độ sắc nét cho hình ảnh nhận được;trong bóng tối thì không cần thiết, nên nó sẽ mở to ra để tăng lượng ánh sáng đi vào trong mắt.

Khi ánh sáng cường độ lớn chiếu vào mắt, các tế bào nhạy sáng ở võng mạc, bao gồm những tế bào cảm sáng que và nón và tế bào hạch võng mạc, sẽ gửi tín hiệu đến thần kinh vận nhãn, chính xác là phần hệ thần kinh đối giao cảm từ hạch Edinger-Westphal, điều khiển phần cơ ở mống mắt. Khi cơ này co lại, nó làm giảm kích cỡ của đồng tử. Đây là phản xạ của đồng tử với ánh sáng, một bài kiểm tra chấn thương thân não quan trọng.

## Chú thích
Sông Giang

**Sông Giang** là phụ lưu cấp 1 của sông Cái, chảy ở huyện Khánh Vĩnh tỉnh Khánh Hòa, Việt Nam.

## Dòng chảy
Sông Giang bắt nguồn từ núi Chư Tông 1706 m ở ranh giới tỉnh Khánh Hòa và Lâm Đồng, chảy theo hướng đông nam ở xã Khánh Trung huyện Khánh Vĩnh.

Đến thị trấn Khánh Vĩnh thì sông Giang đổ vào sông Cái.
## Thủy điện
Các thủy điện sông Giang được xây dựng tại vùng đất xã Khánh Trung huyện Khánh Vĩnh.

**[[Thủy điện Sông Giang]] 1**  có công suất lắp máy 12 MW với 2 tổ máy, hoàn thành năm 2014.

**[[Thủy điện Sông Giang]] 2**  có công suất lắp máy 37 MW với 2 tổ máy, khởi công tháng 3/2006, khánh thành tháng 03/2014.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Nahe (Rhein)

**Nahe** là tên một con sông ở Rheinland-Pfalz và Saarland, Đức, một phụ lưu bên trái chảy vào sông Rhein. Nó cũng là tên đặt cho vùng rượu vang Nahe nằm xung quanh nó.

Tên Nahe bắt nguồn từ chữ Latin *Nava*, mà được cho là dựa theo nguồn gốc *Celtic có nghĩa con sông hoang dã*. Sông Nahe tách rời phần phía bắc của Pfalz ra khỏi Hunsrück.

Nó bắt nguồn từ khu vực Nohfelden (Saarland), chảy qua Rheinland-Pfalz, và nhập vào sông Rhein ở Bingen. Chiều dài của nó là . Thị trấn nằm dọc theo sông Nahe bao gồm Idar-Oberstein, Kirn, Bad Kreuznach và Bingen.

## Thủy văn
Lưu vực sông có diện tích 4.067 km2 (1.570 sq mi). Do diện tích tương đối lớn so với chiều dài của dòng sông, lũ lụt có thể xảy ra dọc theo tuyến trung lưu và hạ lưu của nó chỉ trong vòng vài giờ, tuy nhiên cũng chảy đi rất nhanh.

## Chú thích
Synodontis robertsi

**Synodontis robertsi**, **Robert's Synodontis** hay **large blotch Synodontis**, là tên của một loài cá da trơn bơi lộn ngược và là loài đặc hữu của Cộng hòa Dân chủ Congo. Tại đó, nó thường xuất hiện ở sông Lukenie. Vào năm 1974, nhà ngư học người Bỉ Max Poll đã mô tả loài cá này dựa trên mẫu vật thu thập được ở một đoạn sông Lukenie tại Elombe, Cộng hòa Dân chủ Congo. Tên loài *robertsi* được đặt nhằm tỏ lòng biết ơn với nhà ngư học Tyson R. Roberts, người đã giúp đỡ cho việc thu thập mẫu vật.

## Mô tả
Tương tự như tất cả các loài trong chi *Synodontis*, phần xương trên đầu của nó trải rộng ra phía sau giống như tia vây đầu tiên của vây lưng và có gai cứng, có thể mở rộng ra khi mở mang. Chúng có 3 cặp râu, 1 cặp ở hàm trên, 2 cặp còn lại ở hàm dưới. Vây mỡ (phần vây nằm giữa vây lưng và vây đuôi) thì to còn vây đuôi thì chia ra làm hai.

Vây ngực và vây lưng thì có gai, và nó có thể di chuyển theo ý muốn của nó hoặc "khóa" lại tại một điểm để tự vệ. Khả năng này có được là do gai dính với những cái xương nhỏ, một khi giương cái gai lên thì không bị hạ xuống bởi áp lực ở đỉnh gai.

Hàm trên của chúng có răng hình cái đục, còn hàm dưới thì có những cái răng có thể di chuyển, hình chữ S.

Khi trưởng thành, chúng có thể đạt đến chiều dài . Nhìn chung, thì con cái to hơn con đực dù cùng lứa tuổi với nhau.
## Môi trường sống và tập tính
Trong tự nhiên, khu vực sinh sống của Synodontis robertsi hiện chưa được xác định rõ ràng. Nó bị đánh bắt vì mục đích tiêu dùng.

Tương tự như nhiều loài cùng chi, chúng là loài ăn tạp như ấu trùng côn trùng, tảo, động vật chân bụng, động vật giáp xác, sò và trứng của những loài cá khác. Mùa sinh sản thì có lẽ diễn ra vào mùa lũ từ tháng 7 đến tháng 10, rồi chúng bắt cặp và bơi cùng nhau đến hết mùa sinh sản. Tốc độ phát triển của chúng tăng nhanh vào năm đầu tiên rồi giảm dần theo từng năm.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ

**Thủ tướng Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ** (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: *Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı*) là người đứng đầu chính phủ của Cộng hoà Thổ Nhĩ Kỳ từ năm 1920 đến 2018. Thủ tướng là lãnh đạo của liên minh chính trị ở Quốc hội Thổ Nhĩ Kỳ (Meclis) và lãnh đạo nội các. Người cuối cùng giữ chức là Binali Yildirim của Đảng Công lý và Phát triển (AKP), người đã giữ chức ngày 24 tháng 5 năm 2016. Sau cuộc trưng cầu ý dân về hiến pháp năm 2017, chức vụ thủ tướng bị bãi bỏ.

## Lịch sử
Trong Đế chế Ottoman, thủ tướng được gọi là tể tướng (). Sau khi Tanzimat trong thời kỳ thế kỷ 19, đại tể tướng nắm vai trò như các thủ tướng chế độ quân chủ Tây Âu đương đại..Sau đó, với sự thành lập hiến pháp Ottoman năm 1876, một quốc hội đã được thành lập để giám sát thủ tướng, và thủ tướng chính phủ được thành lập một nội các. Với các sửa đổi trong Kỷ nguyên Hiến pháp thứ Hai, Thủ tướng chịu trách nhiệm trước nghị viện chứ không phải là vua. Cuối cùng, với tuyên ngôn của nền cộng hòa ở 1923, người bổ nhiệm thủ tướng đã trở thành tổng thống, thay vì sultan.

## Các cựu Thủ tướng còn sống

## Tham khảo
Synodontis schoutedeni

**Synodontis schoutedeni**, **onespot squeaker** hay là **yellow marbled Synodontis**, là tên của một loài cá da trơn và là loài đặc hữu của Cộng hòa Congo và Cộng hòa Dân chủ Congo. Vào năm 1936, nhà ngư học người Bỉ Lore Rose David đã mô tả loài cá này dựa trên mẫu vật thu thập được ở Basongo, Cộng hòa Dân chủ Congo. Tên loài *schoutedeni* được đặt theo tên của nah2 động vật học người Bỉ Henri Schouteden.

## Mô tả
Màu sắc trên cơ thể của loài cá này là màu kem, cùng với màu hoa cà hơi nâu và có vân cẩm thạch ở trên đầu, cơ thể và vây mỡ (phần vây nằm giữa vây lưng và vây ngực). Những cái vây khác thì trong suốt, có đốm đen. Các cá thể của loài cá này có tuổi càng lớn thì màu sắc càng rõ.

Tương tự như hầu hết các loài cùng chi, loài cá này có phần xương đầu cứng, có gai ở hai bên đầu và có thể vươn rộng ra khi mở mang. Tia đầu tiên của vây lưng và vây ngực thì cứng và có răng cưa. Đuôi thì chia ra làm 2 rất rõ ràng. Hàm trên thì có răng hình nón, còn hàm dưới thì có răng hình chữ S (hay hình cái móc) và có thể di chuyển. Chúng có ba cặp râu, một cặp ở hàm trên thì có màu tối, có thể dài đến gốc vây bụng, hai cặp còn lại thì ở hàm dưới và phân nhánh. Mặt ngoài của vây ngực thì có răng cưa nhưng rất thưa, còn mặt trong thì nhiều răng cưa hơn

Loài cá này khi trưởng thành có thể đạt đến kích thước , dù trong tự nhiên, đã có trường hợp chúng dài đến .
## Môi trường sống
Trong tự nhiên, Synodontis notatus sinh sống ở vùng nước nhiệt đới với nhiệt độ dao động từ 22 đến 26 độ C (72 đến 79 độ F), pH từ 6.0 đến 7.5 và dH 4-15. Chúng sinh sống ở giữa lưu vực sông Congo và vực Malebo và bị con người đánh bắt vì mục đích tiêu dùng.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Đệ Ngũ Quốc tế

Cụm từ **Đệ Ngũ quốc tế** hay **Quốc tế thứ năm** đề cập đến những nỗ lực của các nhóm xã hội chủ nghĩa để tạo ra một tổ chức quốc tế cánh tả mới cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động thế giới hiện nay. 

## Các Quốc tế cộng sản trước đây
Đã có một số tổ chức công nhân quốc tế trước đây, và lời kêu gọi thành lập Quốc tế lần thứ năm đề xuất việc công nhận bốn đặc biệt, mỗi người tự coi mình là người kế thừa những người trước đó:

# "Hiệp hội công nhân quốc tế là quốc tế cộng sản đầu tiên", được gọi là "Hiệp hội các công nhân quốc tế", được thành lập tại London năm 1864.
# "Đệ Nhị Quốc tế", được thành lập vào năm 1889 sau việc trục xuất những Người vô chính phủ từ Đệ Nhất Quốc tế, hoạt động cho đến khi giải thể sau đó vào năm 1916. Quốc tế thứ hai là tiền nhân trực tiếp của Quốc tế Xã hội, tổ chức các đảng chính trị dân chủ chính trị xã hội chủ nghĩa.
# "Đệ Tam Quốc tế", được gọi là "Quốc tế Cộng sản" hay "Comintern", được thành lập bởi Vladimir Lenin vào năm 1919 sau sự thất bại của Quốc tế lần thứ hai khi bắt đầu Chiến tranh Thế giới I. Nhóm được giải thể vào năm 1943.
# "Đệ Tứ Quốc tế", được thành lập năm 1938 bởi Leon Trotsky đối lập với Chủ nghĩa Stalin. Trotsky coi Quốc tế cộng sản là không thể thay đổi và đã vượt qua phản gián dưới sự kiểm soát của một tầng lớp quan liêu ở Liên bang Xô viết. Mặc dù nó vẫn tồn tại, sự phân mảnh của Chủ nghĩa Trotsky đã dẫn đến việc kêu gọi một quốc tế thứ năm.
### Liên đoàn cho quốc tế thứ năm
Năm 2003, Liên đoàn Quốc tế Cộng sản Cách mạng kêu gọi thành lập Tổ chức Quốc tế lần thứ năm "càng sớm càng tốt & nhanh chóng; không phải trong tương lai xa xôi nhưng trong những tháng và năm tới". Nhóm đã trở thành Liên đoàn quốc tế thứ năm (L5I), đến năm 2010 có các hoạt động ở Áo, Cộng hòa Séc, Đức, Pakistan, Thụy Điển, Sri Lanka (Đảng Xã hội Sri Lanka), Vương quốc Anh và Hoa Kỳ. Liên đoàn tổ chức các chiến dịch quốc tế lần thứ năm trong Diễn đàn Xã hội Châu Âu và phong trào lao động quốc tế để thành lập một quốc tế cộng sản mới. Nhóm Splinter – Nhóm công nhân cộng sản (New Zealand) cũng tranh luận cho một quốc tế thứ năm của họ.

## Tham khảo