open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Valle Latina

**Valle Latina** có vị trí địa lý và lịch sử thuộc nước Ý, trải dài từ phía nam thành Roma tới thành phố Cassino, tương ứng với phía đông của nhà nước La Mã cổ đại "Latium". Có hai con sông lớn là Liri và Sacco chảy qua Latin Valley. Những thành phố chính trong vùng này bao gồm Frosinone, Cassino, Sora, Anagni, và Alatri. Vào thời kỳ trung cổ, Valle Latina nằm giữa bang Lãnh thổ Giáo hoàng và Vương Quốc Napoli. Hiện nay Valle Latina thuộc về vùng Lazio.

## Chú thích

## Tham khảo
* Giuseppe Ponzi, *[https://books.google.it/books?id=xiY-AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false Osservazioni geologiche fatte lungo la Valle Latina]*, Roma, 1849
* Sabrina Pietrobono, *[https://books.google.it/books?id=WkZoCwAAQBAJ&pg=PA275&dq=%22Valle+Latina%22&hl=it&sa=X&ved=0ahUKEwij_6OJkdrWAhUFL8AKHSz2B08Q6AEIaDAM#v=onepage&q=%22Valle%20Latina%22&f=false La Media Valle Latina: castelli e viabilità in una zona di frontiera], Società degli Archeologi Medievisti Italiani, 2006
* Sabrina Pietrobono, *I monasteri della Media Valle Latina (Frosinone): aspetti topografici e scelte insediative*, in Letizia Ermini Pani, *Committenza, scelte insediative e organizzazione patrimoniale nel Medioevo'', Atti del Convegno di studio, Tergu 15-17 settembre 2006, Centro Italiano di Studi sull'Alto Medioevo, Spoleto, 2007
Công ty xe đạp Schwinn

**Công ty xe đạp Schwinn** là một thương hiệu xe đạp được kỹ sư gốc Đức, Ignaz Schwinn (1860–1945) sáng lập năm 1895 tại Chicago. Sau khi ra đời và phát triển, hãng Schwinn đã dần thống trị thị trường sản xuất xe đạp Hoa Kỳ gần như suốt thế kỷ 20. Năm 1992, công ty phá sản và được hãng xe đạp Pacific Cycle của tập đoàn Dorel Industries mua lại.

## Xe scooter
Bắt đầu từ năm 2005, Schwinn tung ra thị trường mẫu xe máy scooter dưới thương hiệu Schwinn Motorsports. Tuy nhiên, xe đã bị ngừng sản xuất vào năm 2011.

## Thiết bị và phụ tùng
Schwinn cũng cung cấp một số trang thiết bị đi kèm như: mũ bảo hiểm (xe đạp), yên, rơ moóc, hay xe đẩy trẻ em.
## Hình ảnh

File:SchwinnAeroCycle.jpg
File:Schwinn_StingRay_OrangeKrate_5speed_1968.jpg
File:Schwinn-racer.jpg
File:Schwinn_Bicycle.jpg


## Xem thêm
*Dòng xe Schwinn Racer
*Dòng xe Schwinn Twinn

## Chú thích

## Liên kết ngoài

*
Giải bóng đá Hạng Nhì Quốc gia 2006 (kết quả chi tiết)

Đây là lịch thi đấu và kết quả chi tiết Giải bóng đá hạng nhì quốc gia 2006 với 17 câu lạc bộ tham dự.

## Bảng A
### Vòng 1

## Bảng B
### Vòng 1

## Bảng C
### Vòng 1

### Vòng 2

## Xem thêm

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Liên đoàn bóng đá Việt Nam
Angelo Scola

**Angelo Scola** (sinh 1941) là một hồng y người Italia của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông từng đảm nhận các chức vụ quan trọng trong Giáo triều Rôma như: Thượng phụ thành Venice và Tổng giám mục chính tòa Tổng giáo phận Milan (2011–2017).

Ông có hai bằng Tiến sĩ về Thần học và Triết học. Hồng y Scola đã từng theo học tại đại học châu Mỹ: tại Washington, DC, Hoa Kỳ. Ngoài tiếng Ý là tiếng mẹ đẻ, ông còn có thể nói tiếng Anh lưu loát và nhiều ngôn ngữ khác.

## Tiểu sử
Hồng y Scola sinh ngày 7 tháng 11 năm 1941 tại Malgrate, Milan, Italia. Sau khi tốt nghiệp chủng viện, ông được thụ phong linh mục ngày 18 tháng 7 năm 1970. Vị linh mục trẻ tham gia phong trào Hiệp thông và Giải phóng trước khi trở thành phụ tá nghiên cứu về Triết học và Giáo sư phụ giảng về Thần học Luân lý tại Đại Học Fribourg. Năm 1982, ông được bổ nhiệm làm Giáo sư Thần học Nhân văn tại Viện Nghiên cứu Gioan Phaolô II về Hôn nhân và Gia đình. Ngoài ra, ông còn là Giáo sư Kitô học tại Đại học Giáo hoàng Latêranô.

Ngày 20 tháng 7 năm 1991, Tòa Thánh công bố việc bổ nhiệm linh mục Angelo Scola làm Giám mục chính tòa Giáo phận Grosseto. Tân giám mục được tấn phong ngày 21 tháng 9 sau đó, bởi Hồng y Bernardin Gantin, Chủ tịch Thánh bộ Giám mục và hai vị phụ phong là Adelmo Tacconi, Nguyên Giám mục chính tòa Giáo phận Grosseto và Giám mục Abele Conigli, Nguyên Giám mục chính tòa Giáo phận Teramo-Atri. Tân giám mục chọn khẩu hiệu là "*Sufficit gratia tua"*.

Ngày 15 tháng 7 năm 1995, Giáo hoàng Gioan Phaolô II bổ nhiệm ông làm Viện trưởng Đại học Giáo hoàng Latêranô và chủ tịch Viện Nghiên cứu Gioan Phaolô II về Hôn nhân và Gia đình. Vì vậy, ông từ chức Giám mục Grosseto sau đó vào ngày 14 tháng 9.

Ngày 5 tháng 1 năm 2002, Giáo hoàng quyết định bổ nhiệm Tổng giám mục Scola làm Thượng phụ Thành Venice. Nơi đây trong thế kỉ 20, là xuất thân của ba giáo hoàng: Thánh Giáo hoàng Piô X, Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII, và Giáo hoàng Gioan Phaolô I.

Ngày 9 tháng 4 năm 2002, ông được bầu làm Chủ tịch Hội đồng Giám mục miền Triveneta, Italia.

Ngày 21 tháng 10 năm 2003, Giáo hoàng Gioan Phaolô II vinh thăng cho ông tước vị Hồng y Nhà thờ Mười Hai Thánh Tông Đồ. Ngày 28 tháng 6 năm 2011 Giáo hoàng Biển Đức XVI đã bổ nhiệm Hồng y Scola làm Tổng giám mục Tổng giáo phận Milan.

Trong giáo triều Rôma, Hồng y Angelo Scola là thành viên của Bộ Giáo sĩ, Hội đồng Tòa Thánh đặc trách về Gia đình và Hội đồng Tòa Thánh đặc trách về Giáo dân. Hồng y Scola nổi tiếng với chương trình Oasis được đưa ra vào năm 2004 tại Venice, để khuyến khích tìm hiểu và đối thoại giữa phương Tây với phương Đông mà chủ yếu là Hồi giáo.

Trong Mật nghị Hồng y 2013, Hồng y Scola là một papabile. Theo báo *La Repubblica*, Scola nhận được 35 phiếu trong vòng bỏ phiếu đầu tiên, dẫn xa so với Hồng y Jorge Mario Bergoglio, người có 20 phiếu và Hồng y Marc Ouellet, người nhận được 15 phiếu.

Hồng y Scola từ nhiệm chức Tổng giám mục Milan ngày 7 tháng 7 năm 2017.

## Tham khảo
Giải quần vợt Mỹ Mở rộng 2017 – Đơn nam

Stan Wawrinka là đương kim vô địch, nhưng đã không thể bảo vệ danh hiệu do một chấn thương đầu gối đã kết thúc mùa của anh ta sớm. Sự rút lui của Wawrinka đã chấm dứt chuỗi 50 lần liên tiếp tham dự Grand Slam, bắt đầu từ Pháp mở rộng năm 2005.

Rafael Nadal dành danh hiệu Grand Slam thứ 16 và cũng là danh hiệu Mỹ Mở rộng thứ 3, đánh bại người lần đầu tiên vào chung kết Grand Slam Kevin Anderson, 6–3, 6–3, 6–4. Nadal duy trì bảng xếp hạng ATP số 1 sau khi Roger Federer thua trong vòng tứ kết. Đây cũng là danh hiệu sân cứng đầu tiên của Nadal kể từ tháng 1 năm 2014. Anderson là tay vợt Nam Phi đầu tiên vào đến vòng chung kết giải Mỹ Mở rộng kể từ năm 1965 và bất kỳ trận chung kết Grand Slam đơn nào kể từ năm Úc Mở rộng 1984, cũng như tay vợt nam được xếp hạng hạt giống thấp nhất vào đến chung kết Mỹ Mở rộng đơn kể từ khi bảng xếp hạng ATP bắt đầu vào năm 1973. Anderson cũng là á quân Grand Slam cao nhất trong lịch sử.

Novak Djokovic rút lui vì chấn thương khuỷu tay đã kết thúc mùa giải quần vợt của anh, kết thúc chuỗi 51 lần tham dự liên tiếp của anh tại Grand Slam, bắt đầu từ Úc Mở rộng năm 2005. Theo đó, đây là những kết quả đơn nam đầu tiên thu hút được giải Mỹ Mở rộng kể từ năm 1971 và cả á quân của trận chung kết từ giải đấu năm trước. Sự rút lui của Wawrinka và Djokovic, cùng với Andy Murray, Nishikori Kei (cũng kết thúc mùa giải của anh ấy), và Milos Raonic, có nghĩa là chỉ có 6 trong 11 tay vợt đứng đầu xếp hạng tham gia giải đấu. Vòng bốc thăm đã được điều chỉnh lại sau khi Murray rút lui cuối cùng, nhưng thời điểm rút lui có nghĩa Nadal và Federer vẫn ở cùng một nhánh.

Federer đã phá kỷ lục đơn nam cho tổng số lần ra sân tại Grand Slams với sự tham gia 71 lần của mình. Andrey Rublev đã trở thành người trẻ nhất vào đến tứ kết Mỹ Mở rộng kể từ Andy Roddick năm 2001, và Denis Shapovalov là người trẻ nhất vào đến vòng bốn của giải Mỹ Mở rộng kể từ khi Michael Chang vào năm 1989

## Hạt giống

## Vòng loại

## Kết quả

### Chung kết

### Nửa trên
#### Nhánh 1

#### Nhánh 2

#### Nhánh 3

#### Nhánh 4

### Nửa dưới

#### Nhánh 5

#### Nhánh 6

#### Nhánh 7

#### Nhánh 8

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Kết quả vòng đấu chính Đơn nam
Tuệ Sanh

**Ái Tân Giác La Tuệ Sanh** (愛新覚羅慧生, 1938 — 1957), thường gọi là **Tuệ Sanh**, là một quý tộc người Trung - Nhật. Cô thuộc gia tộc Ái Tân Giác La, dòng họ Hoàng đế nhà Thanh. Cô là con gái lớn của Phổ Kiệt, em trai của Hoàng đế Phổ Nghi, vị Hoàng đế cuối cùng của Trung Quốc. Mẹ của Tuệ Sanh là Saga Hiro, một quý tộc người Nhật Bản đã kết hôn với Phổ Kiệt vào năm 1937.

## Tiểu sử
Tuệ Sanh sinh vào ngày 26 tháng 2 năm 1938 ở Tân Kinh (Nay là Trường Xuân, Cát Lâm), thủ đô của Mãn Châu Quốc. Bác của cô là Phổ Nghi, cai trị Mãn Châu Quốc như một Hoàng đế bù nhìn dưới sự kiểm soát của Nhật Bản trong Chiến tranh Trung - Nhật (1937–1945). Cô sống ở Mãn Châu Quốc đến năm 1943, khi cô được gửi đến Nhật để sống với ông bà ngoại của cô. Cô được giáo dục tại các trường tư thục uy tín khác nhau, bao gồm cả Gakushūin. Cô rất quan tâm đến văn học Trung Quốc, Nhật Bản.

Sau khi kết thúc chiến tranh, cha của Tuệ Sanh bị quân đội Liên Xô bắt và giam trong trại giam 5 năm trước khi bị dẫn độ về nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 1950. Sau đó, ông bị giam trong Trung tâm Giam giữ Tội phạm Chiến tranh. Mẹ và em gái của cô là Hộ Sanh (嫮生; sinh 1940), cũng bị bắt và giam tại Thượng Hải trước khi họ bị đưa về Nhật vào năm 1947. Tuy nhiên, mặc dù Tuệ Sanh đã đoàn tụ với mẹ và em gái nhưng cha của cô vẫn bị giam và bị cấm tiếp xúc với người thân. Trong khoảng thời gian này, Tuệ Sanh đã viết thư cho thủ tướng Trung Quốc là Chu Ân Lai, gửi lời thỉnh cầu rằng muốn được tiếp xúc với cha cô. Chu Ân Lai đã đọc và chấp nhận lời thỉnh cầu của cô.

Tuệ Sanh có mối quan hệ tình cảm với Ōkubo Takemichi (大久保武道, **Đại Cửu Bảo Võ Đạo**), con trai của một giám đốc điều hành đường sắt. Họ mất tích vào ngày 4 tháng 12 năm 1957 và ngày 10 tháng 12 được tìm thấy chết trên Núi Amagi ở Bán đảo Izu với một viên đạn trong đầu. Trên đầu họ là một mảnh giấy xoắn có chứa các sợi tóc và móng tay của họ, một nghi thức tự tử vì tình yêu của người Nhật. Chắc chắn, mẹ của Tuệ Sanh đã phản đối rất quyết liệt về việc Tuệ Sanh kết hôn với Ōkubo bởi vì Tuệ Sanh đã được coi là một ứng cử viên tiềm năng để kết hôn với Akihito.

Theo yêu cầu của cha Ōkubo, tro của Tuệ Sanh và Ōkubo được chôn cạnh nhau tại phần đất thuộc gia đình Saga tại Nhị Tôn Viện, và về sau được chuyển giao cho gia tộc Ái Tân Giác La ở Shimonoseki, Yamaguchi. Khi cha và mẹ của cô chết, họ được chôn cùng với cô.

## Tổ tiên



## Tham khảo
Shanghai Rolex Masters 2017 - Đơn

Andy Murray là nhà đương kim vô địch nhưng đã rút lui do chấn thương hông trước khi giải đấu bắt đầu.

Roger Federer dành danh hiệu, đánh bại Rafael Nadal ở chung kết, 6–4, 6–3.

## Hạt giống
8 hạt giống hàng đầu giải được đặc cách vào vòng hai. 

## Kết quả

### Chung kết

### Nhánh trên
#### Nhánh 1

#### Nhánh 2

### Nửa dưới
#### Nhánh 3

#### Nhánh 4

## Vòng loại
### Hạt giống

### Vượt qua vòng loại

### Kết quả

#### Nhánh Vòng loại 1

#### Nhánh Vòng loại 2

#### Nhánh Vòng loại 3

#### Nhánh Vòng loại 4

#### Nhánh Vòng loại 5

#### Nhánh Vòng loại 6

#### Nhánh Vòng loại 7

## Tham khảo

* Kết quả vòng đấu chính
* Kết quả vòng loại
Peter Turkson

**Peter Turkson** (sinh 1948, tên đầy đủ: *Peter Kodwo Appiah Turkson*) là một Hồng y người Ghana của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông từng đảm nhận trọng trách Chủ tịch Thánh Bộ Phát triển Con người Toàn Diện.

## Tiểu sử
Hồng y Turkson sinh ngày 11 tháng 10 năm 1948 tại Wassaw Nsuta, thuộc Giáo phận Sekondi-Takoradi, Ghana. Sau quá trình tu học, mãn khóa chủng viện, Phó tế Turkson được phong chức linh mục ngày 20 tháng 7 năm 1975 bởi Tổng giám mục John Kodwo Amissah của Tổng giáo phận Cape Coast. Ở tuổi 27, ông trở thành thành viên linh mục đoàn Tổng giáo phận Cape Coast.

Ngày 6 tháng 10 năm 1992, Tòa Thánh bất ngờ loan tin tuyển chọn linh mục Peter Turkson, 44 tuổi làm Tổng giám mục chính tòa Tổng giáo phận Cape Coast. Lễ Tấn phong cho vị tân giám mục được tổ chức khá trễ sau tuyên bố từ tòa thánh, vào ngày 27 tháng 3 năm 1993 tại Nhà thờ Saint Francis de Sales, thuộc Tổng giáo phận Cape Coast. Chủ phong là Tổng giám mục Tổng giáo phận Accra Dominic Kodwo Andoh và hai giám mục phụ phong là Peter Poreku Dery, Tổng giám mục Tamale và Giám mục Giáo phận Kumasi Peter Kwasi Sarpong. Tân giám mục chọn khẩu hiệu: *Vivere Christus est* Ông giữ cương vị Chủ tịch Hội đồng Giám mục Ghana từ năm 1997 đến năm 2005.

Trong Công nghị Hồng y năm 2003 được tổ chức ngày 21 tháng 10 năm 2003, Tổng giám mục Peter Turkson bất ngờ được vinh thăng tước Hồng y Nhà thờ San Liborio. Ông đã đến nhận ngai tòa nhà thờ này ngày 18 tháng 3 năm 2004. Ngày 24 tháng 10 năm 2009, ông được Giáo triều Rôma gọi về phục vụ tại Vatican với chức vị Chủ tịch Hội đồng Tòa Thánh về Công lý và Hòa bình. Ngày 31 tháng 8 năm 2016, ông được cử làm Tổng trưởng Thánh Bộ Phát triển Con người Toàn diện. Bộ này là bộ được mới thành lập, dựa trên cơ sở các Hội đồng bị sáp nhập gồm Hội đồng Tòa Thánh Công lý và Hòa bình, Cor Unum (Đồng Tâm), Mục vụ Di dân và Người lưu động, sau cùng là Hội đồng Tòa Thánh Mục vụ các Nhân viên y tế. Ông kết thúc vai trò này tháng 12 năm 2021, sau nhiệm kỳ 5 năm.

## Tham khảo
Phạm Văn Thế

**Phạm Văn Thế** (sinh năm 1981 tại Hải Dương, Việt Nam), ông là con thứ ba trong gia đình có năm người con, anh trai, chị gái, sau ông là hai em gái, là tiến sĩ sinh học người Việt Nam, ông đã từng công tác tại Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật - Viện Hàn lâm khoa học Việt Nam., Trường Đại học Thủ Dầu Một, hiện công tác tại Đại học Tôn Đức Thắng. Ông tốt nghiệp kỹ sư tại trường đại học Lâm nghiệp Việt Nam khóa 44 khoa Quản lý và Bảo vệ tài nguyên rừng, tốt nghiệp thạc sĩ tại đại học quốc gia Hà Nội, hoàn thành bằng tiến sĩ khi theo học nghiên cứu sinh tại Viện cây trồng cận nhiệt đới và Địa Trung Hải La Mayora. Trung ương Đoàn thanh niên cộng sản Việt Nam trao Phạm Văn Thế giải thưởng *Quả cầu vàng* cho tốp 10 nhà khoa học trẻ xuất sắc năm 2015.

Đến năm 2017, ông đã phát hiện ra 13 loài thực vật mới cho thế giới, được vinh danh đặt tên cho một chi thực vật (*[[Theana]]*) và hai loài thực vật mới *[[Gastrodia theana]]*, *[[Tupistra theana]]*. Ngoài ra ông Thế còn tham gia 42 đề tài dự án, 54 công trình nghiên cứu, công bố 21 bài báo quốc tế về thực vật học.

## Xem thêm
Danh sách các loài thực vật đã được Phạm Văn Thế phát hiện mới:
* *[[Hiepia corymbosa]]*
* *[[Hoya hanhiae]]*
* *[[Hoya lockii]]*
* *[[Hoya longipendunculata]]*

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Đa dạng sinh học và bảo tồn Việt Nam – BIODIVN
Ngữ hệ Andaman Lớn

**Ngữ hệ Andaman Lớn** là một ngữ hệ gần tuyệt chủng, được nói bởi người Andaman Lớn sống ở quần đảo Andaman (Ấn Độ).

## Lịch sử
Vào cuối thế kỷ XVIII, khi người Anh đặt chân đến quần đảo Andaman, ước tính có khoảng 5.000 người Andaman sống trên Andaman Lớn và những đảo lân cận, bao gồm 10 bộ tộc với ngôn ngữ riêng biệt nhưng có quan hệ gần với nhau. Từ thập niên 1860, sự thiết lập thuộc địa hình sự lâu dài và sự xuất hiện của người nhập cư và lao động sau đó (chủ yếu từ tiểu lục địa Ấn Độ) đã làm giảm số người Andaman Lớn một cách cực kỳ nghiêm trọng, xuống 19 cá nhân vào năm 1961.

Từ đó, số người đã gia tăng phần nào, đạt 52 người năm 2010. Tuy nhiên, đến năm 1994 bảy trong mười bộ tộc đã tuyệt diệt, và sự phân biệt giữa ba tộc còn lại (Jeru, Bo và Cari) về cơ bản là không còn do sự kết hôn liên tộc và sự tái định cư đến đảo Strait nhỏ hơn. Một số người cũng kết hôn với người Karen từ Myanmar hay người Ấn Độ từ đại lục. Tiếng Hindi nay đóng vai trò ngôn ngữ chính, và là ngôn ngữ duy nhất với một nửa số họ. Người cuối cùng nói tiếng Bo mất năm 2010 ở tuổi 85.

Khoảng một nửa người Andaman Lớn nói một dạng ngôn ngữ mới (một loại ngôn ngữ hỗn hợp hay koine) mang đặc điểm của hệ Andaman Lớn, chủ yếu dựa trên Aka-Jeru. Một số học giả gọi thứ tiếng này là "tiếng Andaman Lớn đương đại", nhưng nó thường được gọi đơn giản là "Jero" hay "tiếng Andaman Lớn".

## Ngữ pháp
Ngữ hệ Andaman Lớn gồm những ngôn ngữ chắp dính, với hệ thống tiền tố và hậu tố phức tạp. Chúng có một hệ thống lớp danh từ dựa trên bộ phận cơ thể, mà trong đó mọi danh từ và tính từ đi cùng với tiền tố bộ phận mà nó được gán cho (dựa trên cơ sở hình dáng hay chức năng). Do vậy, *aka- ở đầu tên các ngôn ngữ là tiền tố cho các vật thể liên quan đến lưỡi. Những ví dụ dưới đây là cách tạo danh từ việc thêm tiền tố vào tính từ *yop*, "dẻo, mềm" trong tiếng Bea: 
*Gối hay bọt biển là *ot-yop*, tiền tố liên quan đến đầu hay tim.
*Gậy chống là *ôto-yop*, tiền tố chỉ những thứ dài.
*Bút chì là *aka-yop*, tiền tố liên quan đến lưỡi (từ việc bút chì nhọn).
*Cây gãy đổ là *ar-yop*, tiền tố chỉ chân hay những thứ thẳng đứng.
Tương tự, từ tính từ *beryli-nga* "tốt" ta có:
**un-bēri-ŋa* "thông minh" (tay-tốt).
**ig-bēri-ŋa* "mắt tinh" (mắt-tốt).
**aka-bēri-ŋa* "giỏi ngoại ngữ" (lưỡi-tốt).
**ot-bēri-ŋa* "đạo đức" (đầu/tim-tốt)

## Phân loại
Ngôn ngữ tại quần đảo Andaman thuộc hai ngữ hệ, Andaman Lớn và Önge, cùng một ngôn ngữ chưa được ghi nhận, tiếng Sentinel. Sự tương đồng ngữ hệ Andaman Lớn và Önge chủ yếu là ở đặc điểm hình thái, còn lượng từ vựng chung thì ít ỏi. Do vậy, cả những nhà nghiên cứu lâu năm như Joseph Greenberg cũng không cho rằng hai hệ này có cùng nguồn gốc.

Các ngôn ngữ Andaman Lớn là:

***Andaman Lớn**
**Nam
***Aka-Bea hay Bea (†)
***Akar-Bale hay Bale (†)
**Trung
***Aka-Kede hay Kede (†)
***Aka-Kol hay Kol (†)
***Oko-Juwoi hay Juwoi (†)
***A-Pucikwar hay Pucikwar (†)
**Bắc
***Aka-Cari hay Chari (†)
***Aka-Kora hay Kora (†)
***Aka-Jeru hay Jeru (†)
***Aka-Bo hay Bo (†)

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*Jero với phiên âm IPA
*Tài liệu của Burenhult
Google Tez

**Google Tez** (tiếng Hindustan: तेज़  ·  · tức là "nhanh") là một dịch vụ thanh toán di động bởi Google, nhắm vào đối tượng người dùng tại Ấn Độ. Nó hoạt động dựa trên nền tảng Unified Payments Interface (*Giao diện Thanh toán Thống nhất*), được phát triển bởi Hiệp hội Thanh toán Quốc gia Ấn Độ. Tez được chấp nhận tại bất cứ điểm giao dịch UPI nào. Tez có thể hoạt động trên đa số các điện thoại thông minh tại Ấn Độ (với các ứng dụng cho cả Android và iOS), ứng dụng trên Android hỗ trợ tiếng Anh, tiếng Hindi, tiếng Bengal, tiếng Gujarat, tiếng Kannada, tiếng Marathi, tiếng Tamil, và tiếng Telugu, cùng với nhiều ngôn ngữ khác sắp được triển khai. Ứng dụng được dự kiến ra mắt tại các thị trường mới nổi khác bao gồm Việt Nam, Indonesia và Thái Lan.

## Dịch vụ
### Khả năng thanh toán
Tez hiện tại được chấp nhận bởi PVR Cinemas và redBus, và được dự kiến tham gia bởi một số các doanh nghiệp khác như DishTV, Jet Airways và Domino's. Google cũng đang làm việc với các nhà quảng cáo và nền tảng thương mại điện tử trực tuyến như Shopify cùng với các nền tảng thanh toán khác như Billdesk và PayU. Google cũng dự định bổ sung thêm nhiều cách thanh toán hơn trên Tez (ví dụ như thẻ tín dụng và ví). Một số điện thoại từ các đối tác sản xuất là Lava, Micromax, Nokia Mobile, và Panasonic sẽ được cài đặt sẵn Google Tezd.

### Tương thích thiết bị
Dịch vụ tương thích với hầu hết đa số các thiết bị Android và iOS.

### Công nghệ
Ứng dụng không yêu cầu người dùng chia sẻ bất cứ thông tin cá nhân như số điện thoại hay tên người dùng như các ứng dụng thanh toán khác, thay vào đó sử dụng các mã QR âm thanh dựa trên sóng âm phát ra với tần số mà con người không thể nghe thấy từ thiết bị chuyển tiền tới thiết bị nhận. Công nghệ này không cần phải sử dụng NFC trên thiết bị, vì vậy có lợi thế rất lớn do nhiều mẫu điện thoại thông minh tại Ấn Độ và các thị trường đang phát triển khác không có chip NFC.

## Tham khảo
Oswald Gracias

**Oswald Gracias** (Sinh 1944) là một Hồng y người Ấn Độ của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông hiện đảm nhận trọng trách Tổng giám mục Tổng giáo phận Bombay, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Ấn Độ (CCBI), Chủ tịch Hội đồng Các giám mục Ấn Độ (CBCI), Chủ tịch Liên Hội đồng Giám mục Á châu (cho đến hết năm 2018), Hồng y đẳng Linh mục Nhà thờ San Paolo della Croce a "Corviale và là Thành viên Hội đồng Hồng y Tư vấn.

## Tiểu sử
Hồng y Gracias sinh ngày 24 tháng 12 năm 1944 tại Bombay, thuộc Tổng giáo phận Bombay, Ấn Độ. Sau quá trình tu học, Phó tế Gracias được phong chức linh mục ngày 20 tháng 12 năm 1970 ở tuổi 26, bởi chủ phong là Hồng y Valerian Gracias, tổng giám mục Bombay. Tân linh mục trở thành thành viên của linh mục đoàn giáo phận này.

Ngày 28 tháng 6 năm 1997, Tòa Thánh loan tin bổ nhiệm linh mục Oswald Gracias làm Giám mục Phụ tá Tổng giáo phận Bombay, Giám mục Hiệu tòa Bladia. Lễ tấn phong cho tân giám mục diễn ra ngày 16 tháng 9 sau đó tại Nhà thờ Saint Michael, Mahim, Tổng giáo phận Bombay. Chủ phong cho tân giám mục là Tổng giám mục Bombay Ivan Cornelius Dias, hai giám mục phụ phong là Ferdinand Joseph Fonseca, giám mục Phụ tá Bombay và Bosco Penha, cũng là Giám mục phụ tá Bombay. Tân giám mục chọn khẩu hiệu:*To reconcile all things in Christ*.

Ngày 7 tháng 9 năm 2000, Tòa Thánh thuyên chuyển Giám mục Gracias về làm Tổng giám mục Agra. Chưa dừng lại, ngày 14 tháng 10 năm 2006, Tòa Thánh thuyên chuyển ông về Giáo phận quên hương Bombay làm Tổng giám mục chính tòa. Lễ nhận chức của ông diễn ra hai tháng sau đó vào ngày 14 tháng 12. Không lâu sau đó, trong Công nghị Hồng y năm 2007, Giáo hoàng Biển Đức XVI vinh thăng Tổng giám mục Gracias tước vị Hồng y đẳng Linh mục Nhà thờ San Paolo della Croce a "Corviale". Ông đã đến nhận ngai tòa Hồng y tại đây ngày 10 tháng 5 năm 2008.

## Ảnh hưởng
### Trong nước
Ngoài các nhiệm vụ chính thức, trong các Hội đồng Giám mục khác nhau tại Ấn Độ, ông còn đảm nhận nhiều trọng trách: Trong Hội đồng Giám mục Công giáo Ấn Độ [C.C.B.I] ông đảm trách chức vị Chủ tịch từ năm 2005 đến ngày 12 tháng 1 năm 2011, sau đó tiếp tục giữa vị trí này từ tháng 2 năm 2013 đến nay. Trong Hội đồng Các giám mục Công giáo của Ấn Độ [C.B.C.I] ông cũng đảm nhận cương vị Phó chủ tịch từ ngày 19 tháng 2 năm 2008 đến khi được chọn chủ tịch từ 1 tháng 3 năm 2010 đến ngày 12 tháng 2 năm 2014. Ngày 8 tháng 2 năm 2018, Hội đồng Các giám mục Ấn Độ [C.B.C.I.] tái bầu chọn Hồng y Gracias làm Chủ tịch Hội đồng này.

### Thế giới
Hồng y Gracias là Phó Chủ tịch thứ hai của Ủy ban "Vox Clara" trực thuộc Tòa Thánh từ tháng 4 năm 2002, khi đó ông chưa có tước vị Hồng y. Trong Liên Hội đồng Giám mục Á châu, ông cũng đang đảm nhận vị trí Chủ tịch từ ngày 21 tháng 10 năm 2011. Ngày 13 tháng 4 năm 2013, Tân Giáo hoàng Phanxicô bổ nhiệm Hồng y Gracias làm Thành viên Hội đồng Hồng y tư vấn mới thành lập.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Conus abruptus

***Conus abruprus*** là một loài ốc biển đã tuyệt chủng trong họ Conidae, họ ốc cối. Hóa thạch của chúng được tìm ở New Zealand. Kích cỡ vỏ là 11-20mm.
## Chú thích

## Tham khảo

* 
* Maxwell, P.A. (2009). *Cenozoic Mollusca*. pp 232–254 in Gordon, D.P. (ed.) New Zealand inventory of biodiversity. Volume one. Kingdom Animalia: Radiata, Lophotrochozoa, Deuterostomia. Canterbury University Press, Christchurch.
* Beu & Maxwell (1990). *N.Z. Geol. Surv. Paleontol. Bull.* **58**: 124.
Hamabe Minami

sinh ngày 29 tháng 8 năm 2000 tại Ishikawa, là một diễn viên người Nhật Bản.

## Sự nghiệp
Hamabe đã giành chiến thắng ở cuộc thi New Generation Award tại *7th [[Toho]] Cinderella Audition*.

Danh tiếng của cô bắt đầu nổi tại Nhật Bản và các nước châu Á sau phim live action *[[Tớ muốn ăn tụy của cậu (phim)|Tớ muốn ăn tụy của cậu]]*.

## Phim đã tham gia

### Phim điện ảnh

### Phim truyền hình

## Giải thưởng

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Lý lịch chính thức  
*
Papabile

**Papabile** (số ít: Papabili) là một thuật ngữ không chính thức của Ý được đặt ra bởi các nhà nghiên cứu về Vatican và hiện nay được sử dụng trong nhiều ngôn ngữ để mô tả một người Công giáo La Mã, thực tế luôn là hồng y, được cho là ứng cử viên có khả năng được bầu làm giáo hoàng. Một bản dịch tiếng Anh chữ nghĩa sẽ là "pop(e)able" hoặc "able to be pope". Ở Ý, thuật ngữ đã trở nên rất phổ biến và người ta còn sử dụng nó cho nhiều tình huống khác.

Trong một số trường hợp, các hồng y sẽ chọn một ứng cử viên cố định. Các hồng y papabili đã được bầu làm giáo hoàng là Giáo hoàng Piô XII, Giáo hoàng Phaolô VI, Giáo hoàng Gioan Phaolô I và Giáo hoàng Biển Đức XVI). Tuy nhiên, đôi khi Mật nghị Hồng y sẽ chọn một ứng viên mà không nằm trong hầu hết các nhận định từ bên ngoài. Trong các mật nghị gần đây có những người được bầu làm giáo hoàng mặc dù không được coi là papabili, bao gồm Giáo hoàng Gioan XXIII, Giáo hoàng Gioan Phaolô II và Giáo hoàng Phanxicô. Có một câu nói phổ biến từ các nhà nghiên cứu Vatican: *"Vị nào đi vào cuộc Mật nghị giống như một giáo hoàng thì khi ra vẫn là một hồng y".* Đây cũng là một câu tục ngữ phổ biến ở Ý, đặc biệt là ở người cao tuổi.

Trong tiếng Ý, từ papabile cũng được sử dụng trong các bối cảnh phi Giáo hội để đề cập đến những ứng cử viên trong các danh sách ngắn, tức là những người trong số những ứng cử viên sẵn có, có nhiều khả năng được bầu hoặc bổ nhiệm vào một vị trí cụ thể.

## Tham khảo
Fukunaga Kosei

**Fukunaga Kosei** (, *Phúc Vĩnh Hộ Sanh*; sinh 1940) là một thành viên nữ trong hoàng tộc nhà Thanh. Tuyên Thống, hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh là bác ruột của bà.

## Thân thế
Bà nguyên tên là **Hộ Sanh** (), sinh ngày 13 tháng 3 năm 1940 tại Tokyo (Nhật Bản), thuộc hoàng tộc Ái Tân Giác La. Bà là con gái thứ hai của Phổ Kiệt, em ruột vị hoàng đế cuối cùng của nhà Thanh, Phổ Nghi. Mẹ bà là Saga Hiro, thuộc dòng dõi quý tộc có họ hàng xa với Hoàng gia Nhật Bản.

## Lưu lạc
Sau khi sinh được vài tháng, tháng 6 năm 1940, bà được cha mẹ đưa về Mãn Châu Quốc, nơi bác ruột của bà đăng cơ Hoàng đế Mãn Châu quốc. Chị ruột của bà, Tuệ Sanh, năm 1943, đã sang Nhật sống với ông bà ngoại.

Tuy nhiên, đến năm 1945, sau khi thất trận trong Thế chiến thứ hai, Đế quốc Nhật Bản tuyên bố đầu hàng. Quân đội Liên Xô tiến vào Mãn Châu, xóa bỏ chính quyền Mãn Châu quốc, vốn là một quốc gia bù nhìn do người Nhật dựng lên. Trong khi cha và bác ruột tìm cách trốn thoát bằng máy bay nhưng bị quân Liên Xô bắt giữ, bà được mẹ cùng với cựu hoàng hậu Uyển Dung đưa đi bằng tàu hỏa để tìm cách đến thuộc địa của Nhật là Triều Tiên. Tuy nhiên, họ đã bị quân Cộng sản Trung Quốc bắt giữ tại Cát Lâm vào tháng 1 năm 1946. Hai mẹ con bà bị di chuyển qua nhiều nơi giam giữ khác nhau cho đến khi được đưa về giam giữ tại Thượng Hải.

## Cuộc sống tại Nhật Bản
Năm 1947, mẹ con bà được đưa trả về Nhật. Bà cùng mẹ và chị gái sống cùng ông ngoại là cựu Hầu tước Saga Saneto. Thời gian này, tên bà được gọi theo tiếng Nhật là **Aishinkakura Kosei** (愛新覺羅•嫮生, *Ái Tân Giác La Hộ Sanh*). Ban đầu, bà được giáo dục tư nhân, tháng 3 năm 1960, bà đó theo học tại trường Đại học Nữ giới Gakushuin ở Tokyo.

Chị gái của bà, Tuệ Sanh (tên tiếng Nhật là *Aishinkakura Eisei*), được cho là đã tự sát trên Núi Amagi ở Bán đảo Izu vào cuối năm 1957, vì vậy bà trở thành người con gái duy nhất của cha mẹ. Năm 1961, cha bà được sự cho phép của Thủ tướng Trung Quốc Chu Ân Lai đoàn tụ với gia đình. Bà cùng mẹ sang Trung Quốc đoàn tụ với cha sau 16 năm xa cách. Không lâu sau đó, bà quay về Nhật Bản một mình để tiếp tục việc học. Năm 1963, bà lại trở lại Trung Quốc và sống cùng cha mẹ trong một năm, rồi lại trở về Nhật.

Năm 1968, bà kết hôn với Fukunaga Kenji (福永健治, *Phúc Vĩnh Kiện Trị*) tại Kobe. Gia tộc Fukunaga và Saga vốn là chỗ thâm giao nhiều đời. Cũng từ thời gian này, bà lấy tên mới theo họ chồng là **Fukunaga Kosei**.

Hiện tại, bà sống cùng với gia đình tại Nishinomiya, Hyōgo. Ông bà có với nhau 5 người con.

#  (nữ)
#  (nam)
#  (nam)
#  (nam)
#  (nữ)

## Tổ tiên



## Tham khảo

## Nguồn
* 本岡典子『流転の子―最後の皇女・愛新覚羅嫮生』2011年、中央公論新社、ISBN 9784120042690。
Hội đồng Hồng y Tư vấn

**Hội đồng Hồng y Tư vấn** (tiếng Anh:*Council of Cardinals to assist in the governance of the Universal Church and to reform the Roman Curia*) có thể viết tắt là **C9** là một nhóm gồm 9 Hồng y cho Giáo hoàng Phanxicô thành lập sau khi đắc cử, nhằm mục đích trợ giúp Giáo hoàng trong việc cai quản Giáo hội hoàn vũ và nghiên cứu một đề án nhằm duyệt lại Tông hiến Pastor Bonus (Mục tử nhân lành) về Giáo triều Roma.

## Danh sách thành viên hiện tại
Danh sách tính đến ngày qua đời của Giáo hoàng Phanxicô, ngày 21 tháng 4 năm 2025.
*Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh
*Oswald Gracias, Nguyên Tổng giám mục Bombay, Ấn Độ
*Sean Patrick O'Malley, O.F.M. Cap, Nguyên Tổng giám mục Boston, Hoa Kỳ
*Fridolin Ambongo Besungu, Tổng giám mục Kinshasa, Congo.
*Jean-Claude Hollerich, S.J., Tổng giám mục Luxembourg, Luxembourg.
*Gérald Cyprien Lacroix, I.S.P.X., Tổng giám mục Québec, Canada.
*Juan José Omella Omella, Tổng giám mục Barcelona, Tây Ban Nha.
*Fernando Vérgez Alzaga, L.C., Chủ tịch Phủ Thống đốc Thành quốc Vatican.
*Sérgio da Rocha, Tổng giám mục São Salvador da Bahia, Brazil
*Marco Mellino, Giám mục, Tổng thư ký Hội đồng.

## Lịch sử thành viên
Ngày 13 tháng 04 năm 2013, Giáo hoàng đã thành lập Hội đồng Hồng y Tư vấn và bổ nhiệm 8 hồng y ở năm châu lục vào Hội đồng:
*Giuseppe Bertello, Chủ tịch Phủ Thống đốc Thành quốc Vatican
*Francisco Javier Errázuriz Ossa, nguyên Tổng giám mục Santiago de Chile, Chile
*Oswald Gracias, Tổng giám mục Bombay, Ấn Độ
*Reinhard Marx, Tổng giám mục München và Freising, Đức
*Laurent Monsengwo Pasinya, Tổng giám mục Kinshasa, Cộng hoà Dân chủ Congo
*Sean Patrick O'Malley, O.F.M. Cap, Tổng giám mục Boston, Hoa Kỳ
*George Pell, Trưởng Văn phòng Kinh tế Tòa Thánh
*Oscar Andres Rodriguez Maradiaga, S.D.B., Tổng giám mục Tegucigalpa, Honduras.

Năm 2014, ông bổ sung thêm vào Hội đồng Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh.

Ngày 12 tháng 12 năm 2018, Giáo hoàng rút ba Hồng y ra khỏi Hội đồng, gồm:
*Francisco Javier Errázuriz Ossa, nguyên Tổng giám mục Santiago de Chile, Chile.
*George Pell, nguyên Trưởng Văn phòng Kinh tế Tòa Thánh.
*Laurent Monsengwo Pasinya, nguyên Tổng giám mục Kinshasa, Cộng hoà Dân chủ Congo.

Ngày 15 tháng 10 năm 2020, Giáo hoàng chọn Hồng y Fridolin Ambongo Besungu làm thành viên, Tổng thư ký Marcello Semeraro chấm dứt nhiệm vụ, được thay thế bởi trợ tá Tổng thư ký, Giám mục Marco Mellino. Ngày 7 tháng 3 năm 2023, Giáo hoàng rút ba hồng y Giuseppe Bertello, Reinhard Marx và Oscar Andres Rodriguez Maradiaga ra khỏi Hội đồng, đồng thời bổ nhiệm thêm năm hồng y khác vào hội đồng: Jean-Claude Hollerich, Gérald Cyprien Lacroix, Juan José Omella Omella, Fernando Vérgez Alzaga và Sérgio da Rocha. 

## Tham khảo
M (trợ lý ảo)

**M** là một trợ lý ảo của Facebook, lần đầu được giới thiệu tháng 8 năm 2015, có thể tự động hoàn thành các tác vụ cho người dùng, ví dụ như mua hàng hóa, sắp xếp đơn hàng giao quà tặng, đặt chỗ tại nhà hàng và sắp xếp việc du lịch. Tính tới tháng 4 năm 2017, nó đã có mặt cho hơn 10.000 người dùng. M hoạt động bên trong dịch vụ nhắn tin nhanh Facebook Messenger.

Khi người dùng ra lệnh, M sử dụng các thuật toán để xác định yêu cầu của người dùng. Nếu M không xác định được, một người trợ lý thật sẽ thay thế mà không để người dùng phát hiện, giúp cho M có khả năng học hỏi.

Alex Lebrun là người đứng đầu dự án này, bắt đầu từ năm 2015. Tháng 4 năm 2017, *[[MIT Technology Review]]* đã gọi đây là một dự án "thành công".

Vào tháng 4 năm 2017, Facebook kích hoạt các gợi ý được đưa ra bởi M cho người dùng tại Hoa Kỳ. M sẽ quét các đoạn tin nhắn để tìm từ khóa và sau đó đề xuất các hành động liên quan. Ví dụ, nếu người dùng viêt "Bạn nợ tôi 20 đôla" tới một người bạn, M sẽ đề xuất người bạn trả tiền qua nền tảng thanh toán của Facebook.

## Xem thêm
* Google Assistant
* Google Allo

## Tham khảo
Lê Quang (nhà Minh)

**Lê Quang** (chữ Hán: 黎光, ? – ?), người Đông Quản, Quảng Đông, quan viên đầu đời Minh.

## Cuộc đời
Quang nhờ đỗ kỳ thi Hương nên được bái làm Ngự sử, làm Tuần án Tô Châu, đề nghị chẩn cấp nạn lũ lụt, cứu sống rất nhiều người. Quang được làm Tuấn án Phượng Dương, dâng phong sự  nói hết tệ nạn của quan lại, nên được Minh Thái Tổ khen ngợi.

Năm Hồng Vũ thứ 9 (1376), Quang được cất nhắc làm Hình bộ thị lang, chấp pháp không a dua, bị Ngự sử đại phu Trần Ninh căm ghét, bới móc kết tội nên chịu biếm chức. Quang mất ở nơi lưu đày, không rõ khi nào.

## Tham khảo
* **[[Minh sử]] quyển 138, liệt truyện 26 – Lê Quang truyện**

## Chú thích
Lưu Mẫn (nhà Minh)

**Lưu Mẫn** (chữ Hán: 刘敏, ? – ?), người Túc Ninh, Hà Bắc, là quan viên đầu đời Minh trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời
Nhờ được cử hiếu liêm, Mẫn trở thành viên lại của Trung thư tỉnh. Ở kinh sư, Mẫn vào chiều tối đi mua cỏ lau ở Long Giang, lúc trời sáng chở về nhà, khiến vợ dệt chiếu, đem bán để nuôi mẹ. Đến khi được nhận chức, Mẫn bộc lộ tính liêm khiết chấp nhặt, được tặng chỉ là đồ sành sứ cũng không nhận. Sau đó, Mẫn được làm Sở tướng phủ Lục sự. Trung thư tỉnh lấy phụ nữ của gia đình có tội cấp cho văn thần làm nô tỳ, mọi người khuyên Mẫn xin cấp để có người nuôi mẹ; ông từ chối rằng: "Nuôi mẹ là việc của con dâu, can gì đến người khác."

Bấy giờ Minh Thái Tổ sát hại công thần, hễ thượng cấp có tội thì thuộc cấp phần nhiều cũng chịu liên lụy, nhưng riêng Mẫn sau nhiều biến cố vẫn vô sự. Minh Thái Tổ khen Mẫn là người hiền, cất nhắc làm Công bộ thị lang, rồi đổi sang bộ Hình.

Cuối đời Mẫn được ra làm Huy Châu phủ đồng tri, có chính tích, mất khi đang ở chức, không rõ khi nào.

## Tham khảo
* **[[Minh sử]] quyển 138, liệt truyện 26 – Lưu Mẫn truyện**

## Chú thích
Khô vằn

***Rhizoctonia solani*** là một loài nấm sống ký sinh trong đất, thuộc Ceratobasidiaceae. Đây là loại nấm gây ra loại bệnh **khô vằn**, còn gọi là **đốm vằn**, **ung thư**... thường gặp trên cây lúa, rau cải, đậu, bắp, bầu bí, dưa, cà rốt, ớt... bare patch of cereals,

## Tác nhân gây bệnh

Bệnh khô vằn thường xảy ra trong điều kiện thời tiết nóng, ẩm, ít ánh sáng. Bệnh lây truyền qua nước tưới, đất mang mầm bệnh, tàn dư thực vật của cây trồng bị bệnh.

Trên lúa, bệnh thường xảy ra vào giai đoạn lúa đẻ nhánh tối đa đến làm đòng và trổ. Nấm gây bệnh âm thầm phát triển ở bẹ lá tiếp giáp mực nước, dần phát triển lên lá đòng.

## Triệu chứng

Lúa mới nhiễm nấm có biểu hiện ở bẹ lá giáp mực nước, vết bệnh có dạng đốm loang lổ như da beo, màu xanh xám, viền nâu, sũng nước; dần dần đốm bệnh ăn sâu vào bẹ lá làm bẹ lá vàng, khô và chết dần; nấm còn ăn lan lên trên cho tới lá đòng.

Quan sát trên vết bệnh già thấy có những hạch nấm nhỏ màu nâu xám, cứng. Đây là những hạch khuẩn, các hạch khuẩn này sau đó sẽ rụng, rơi xuống nước lây lan qua bụi lúa bên cạnh hoặc nằm dưới đất, trong rơm rạ, tàn dư thực vật là nguồn lây lan bệnh chủ yếu.

## Tác hại
Bệnh thường xảy ra thành từng chòm trên những thửa ruộng, nhất là ở những diện tích lúa mọc quá dầy hay quá tốt.

Khi bệnh năng, nấm bệnh ăn tới lá đòng thì năng suất có thể giảm tới 50%, hạt không đẹp, lúa bị lép, lửng, khi xay dễ bể.

## Biện pháp phòng bệnh
* Dọn sạch rơm rạ, lúa chét, cỏ dại, tàn dư thực vật sau khi thu hoạch.
* Không gieo cấy quá dầy, chăm bón cân đối.
* Không để ruộng lúa quá ẩm, nước ngập quá sâu.
* Thường xuyên theo dõi, phát hiện bệnh để xử lý sớm.

## Xem thêm
* Bệnh khô vằn và biện pháp phòng trừ  Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh

## Chú thích
Sofia Hellqvist, Công tước phu nhân xứ Värmland

**Sofia Hellqvist, Công tước phu nhân xứ Värmland** (sinh ngày 6 tháng 12 năm 1984) là vợ của Carl Philip của Thụy Điển, Công tước xứ Värmland - con trai duy nhất của Vua Carl XVI Gustaf.

Trước khi kết hôn, Sofia là một người mẫu và là người tham gia truyền hình thực tế. Cô kết hôn với Vương tử Carl Philip vào năm 2015 và trở thành mẹ của hai đứa con là Vương tôn Alexander, Công tước xứ Södermanland và Vương tôn Gabriel, Công tước xứ Dalarna - đứng thứ 5 và thứ 6 trong dòng kế vị ngai vàng của Vương quốc Thụy Điển. Vào năm 2021, họ chào đón thêm sự ra đời của đứa con thứ ba - Vương tôn Julian, Công tước xứ Halland.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
*Royal Court of Sweden - Princess Sofia
150 mét

**150 mét** là một cự ly và nội dung chạy nước rút trong môn điền kinh. Đây là một nội dung không được IAAF công nhận và hiếm khi được tổ chức. Nội dung này thường diễn ra ở phần đường chạy cong trong sân điền kinh, tuy nhiên cũng có các sân có thiết kế đường chạy 150m thẳng.

Nội dung này được chú ý nhiều vào năm 1997 với cuộc đua giữa hai nhà vô địch Thế vận hội 1996: Donovan Bailey (100 mét) và Michael Johnson (200 mét). Johnson bỏ cuộc giữa chừng, qua đó giúp Bailey giành giải thưởng 1 triệu đô la. Cuộc đua này diễn ra cùng thời với các cuộc đua 150&nbsp;m giữa Bailey và quán quân Thế vận hội 1992 - Linford Christie; hai người liên tục tham dự các so tài với mức tiền thưởng cao tại Sheffield, Anh vào các năm 1995, 1996 và 1997. Christie thắng hai cuộc chạy đầu còn Bailey chiến thắng ở cuộc đua cuối.

Manchester City Games tại Anh – cuộc thi chạy trên một trong các con phố lớn tại Manchester – chứng kiến nhiều màn trình diễn đặc sắc của nội dung 150m kể từ năm 2009, trong đó có kỷ lục thế giới 14,35 giây Usain Bolt thiết lập vào năm 2009. Allyson Felix là người chạy 150&nbsp;m nhanh nhất của nữ (16,36 giây vào năm 2013), mặc dù có nhiều vận động viên có thành tích tốt hơn trong giai đoạn giữa các cuộc chạy 200&nbsp;m. Great North City Games (diễn ra ở Newcastle và Gateshead) với thể thức tương tự giải đấu tại Manchester cũng chứng kiến khá nhiều thành tích xuất sắc của các vận động viên. Một cuộc chạy 150&nbsp;m tại Bãi biển Copacabana ở Rio de Janeiro được tổ chức vào năm 2013 và Bolt về đích với thời gian tiệm cận kỷ lục thế giới của chính anh.

Nội dung 150&nbsp;m cũng là một nội dung chính tại các cuộc thi trong nhà những năm 1960 và 1970. Wales có một giải vô địch quốc gia nội dung này trước năm 1972 còn Phần Lan cũng có một giải vô địch nữ giữa thập niên 1960. Phiên bản chạy tiếp sức 4 × 150 mét diễn ra tại Giải vô địch điền kinh trong nhà châu Âu 1967 và người chiến thắng là Liên Xô. Cự ly này thu thút sự chú ý của nhà vô địch 200&nbsp;m Thế vận hội 1980 - Pietro Mennea, người sở hữu thành tích 14,8 giây (bấm giờ bằng tay) tại Cassino, Ý vào năm 1983, một kỷ lục thế giới tồn tại trong hơn một phần tư thế kỷ. Nước Ý cũng là nơi chứng kiến kỷ lục 150&nbsp;m nữ khi Merlene Ottey của Jamaica chạy hết 16,46 giây ở Trapani năm 1989 – thành tích không ai phá được trong hơn hai thập kỷ.

## Top 25 mọi thời đại
*+ = trong quãng đường chạy 200 m
*thẳng =đường chạy thẳng
*OT = đường chạy khổ lớn (chu vi > 200 m)
*nw = không tính gió

### Nam

### Nữ

## Tham khảo
200 mét

**200 mét** là một cự ly và nội dung chạy nước rút. Trên đường chạy 400&nbsp;m ngoài trời, cuộc chạy đua bắt đầu ở khúc quanh và kết thúc ở đường chạy thẳng, do đó đòi hỏi các vận động viên phải phối kết hợp nhiều kỹ thuật để chiến thắng. *[[Stadion (chạy)|stadion]]*, một cuộc chạy có cự ly gần tương đương và diễn ra trên đường thẳng, là môn thi đầu tiên được ghi chép lại tại Thế vận hội cổ đại. Cuộc chạy 200&nbsp;m hướng nhiều tới độ bền bỉ về tốc độ hơn so với các nội dung chạy ngắn hơn.

Trước đây tại Hoa Kỳ và một số nơi, các vận động viên chạy cự ly 220 yard (201,168&nbsp;m) thay vì 200&nbsp;m (218,723 yard), tuy nhiên cự ly này không còn được sử dụng nữa. Cách quy đổi từ thành tích chạy 220 yard sang chạy 200&nbsp;m là trừ đi 0,1 giây, tuy nhiên cũng có các cách chuyển đổi khác. Một cuộc chạy không còn được tổ chức nữa là 200 mét thẳng. Ban đầu khi Hiệp hội điền kinh nghiệp dư quốc tế (IAAA; nay là Liên đoàn điền kinh quốc tế/IAAF) bắt đầu ghi chép các kỷ lục thế giới vào năm 1912, chỉ các kỷ lục trên đường chạy thẳng mới được tính. Vào năm 1951, IAAF bắt đầu công nhân các kỷ lục trên đường chạy cong. Tới năm 1976 các kỷ lục trên đường chạy thẳng bị bãi bỏ hoàn toàn.

Cự ly này thu hút các vận động viên ở cự ly khác, chủ yếu là các vận động viên chạy 100 mét muốn lập cú đúp danh hiệu. Thành tích này được thiết lập tại nhiều kỳ Thế vận hội; của nam gồm có Archie Hahn năm 1904, Ralph Craig năm 1912, Percy Williams năm 1928, Eddie Tolan năm 1932, Jesse Owens năm 1936, Bobby Morrow năm 1956, Valeriy Borzov năm 1972, Carl Lewis năm 1984, và Usain Bolt các năm 2008, 2012 và 2016; còn của nữ là Fanny Blankers-Koen năm 1948, Marjorie Jackson năm 1952, Betty Cuthbert năm 1956, Wilma Rudolph năm 1960, Renate Stecher năm 1972, Florence Griffith-Joyner năm 1988 và Elaine Thompson năm 2016. Marion Jones về đích đầu tiên ở cả hai cự ly năm 2000 nhưng bị hủy kết quả và tước huy chương vì sử dụng chất kích thích vận động. Cú đúp 200&nbsp;m và 400&nbsp;m lần đầu được thiết lập bởi Valerie Brisco-Hooks năm 1984, và sau đó là Michael Johnson và Marie-José Pérec cùng năm 1996. Usain Bolt là vận động viên nam duy nhất nhiều lần vô địch Olympic, trong khi Bärbel Wöckel (Eckert) và Veronica Campbell-Brown là hai nữ vận động viên nhiều lần đoạt huy chương vàng 200m Thế vận hội.

Đương kim giữ kỷ lục thế giới là Usain Bolt của Jamaica với thành tích 19,19s tại Giải vô địch điền kinh thế giới 2009. Đương kim giữ kỷ lục của nữ là Florence Griffith-Joyner người Mỹ với 21,34s tại Thế vận hội Mùa hè 1988.

## Top 25 mọi thời đại
*A: Độ cao lớn
### Nam (ngoài trời)

*Tính tới tháng 7 năm 2017.

### Nữ (ngoài trời)
*Tính tới tháng 8 năm 2017.

### Nam (trong nhà)
*Tính tới tháng 3 năm 2017.

### Nữ (trong nhà)
*Tính tới tháng 3 năm 2017.

## Huy chương Thế vận hội
### Nam

### Nữ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Danh sách kỷ lục 200m của IAAF 
*Kỷ lục 200m nam mọi thời đại
Timothy Dolan

**Timothy Michael Dolan** (sinh 1950) là một Hồng y người Hoa Kỳ của Giáo hội Công giáo Rôma. Ông hiện đảm nhiệm chức vị Tổng giám mục chính tòa Tổng giáo phận New York.

## Tiểu sử
Hồng y Timothy Dolan sinh ngày 6 tháng 2 năm 1950 tại Hoa Kỳ. Sau quá trình tu học, ông được phong chức Phó tế thuộc Tổng giáo phận Saint Louis, Missouri ngày 10 tháng 4 năm 1975. Một năm sau đó ngày 19 tháng 6 năm 1976, ông được thụ phong chức linh mục, bới giám mục chủ sự Edward Thomas O’Meara, Giám mục Phụ tá Tổng giáo phận Saint Louis. Năm 1994, linh mục Dolan được chọn làm Hiệu trưởng Giáo hoàng Học viện Bắc Mỹ.

Ngày 19 tháng 6 năm 2001, Tòa Thánh công bố chọn linh mục Timothy Dolan làm Giám mục Hiệu tòa Natchesium, Giám mục Phụ tá Giáo phận Saint Louis quê hương ông. Ngày 15 tháng 8 sau đó, Giám mục Tân cử Timothy Dolan được tấn phong bởi Giám mục Chủ phong Justin Francis Rigali, Tổng giám mục Saint Louis và hai giám mục phụ phong là các giám mục Phụ tá của Tổng giáo phận, gồm giám mục Joseph Fred Naumann và Michael John Sheridan. Tân giám mục chọn khẩu hiệu:*Ad quem ibimus*.

Chưa đầy một năm sau khi được tấn phong giám mục, Tòa Thánh quyết định cất nhắc Giám mục trẻ tuổi Dolan làm Tổng giám mục Tổng giáo phận Milwaukee, bang Wisconsin ngày 25 tháng 6 năm 2002. Tân Tổng giám mục đã đến nhận chức vị này vào ngày 28 tháng 8 sau đó. Trong thời gian tại nhiệm tại đây, ông còn giữ chức Giám quản Tông Tòa Giáo phận Green Bay, bang Wisconsin từ ngày 28 tháng 9 năm 2007 đến ngày 9 tháng 7 năm 2008.

Ngày 23 tháng 2 năm 2009, Tòa Thánh thông qua Văn phòng báo chí loan tin chọn Tổng giám mục Dolan làm Tổng giám mục Tổng giáo phận New York. Tổng giám mục Dolan đến nhận ngai tòa Giám mục của mình tại giáo phận mới này ngày 15 tháng 4 cùng năm. Tổng giám mục Dolan được chọn giữ chức vị Chủ tịch Hội đồng Giám mục Hoa Kỳ từ ngày 16 tháng 11 năm 2010 đến ngày 14 tháng 11 năm 2013.

Trong Công nghị Hồng y năm 2012 được tổ chức 18 tháng 2 năm 2012, Tổng giám mục Dolan được Giáo hoàng Biển Đức XVI vinh thăng tước vị Hồng y Nhà thờ Nostra Signora di Guadalupe a Monte Mario. Ông đã đến nhận nhà thờ Hiệu tòa này vào ngày 14 tháng 10 sau đó.

Trong Mật nghị Hồng y 2013, ông là một papabile - tức là một ứng viên sáng giá kế vị Giáo hoàng Biển Đức. Hồng y Timothy Dolan có biệt tài ăn nói, là một người đấu tranh chống lại những đạo luật 'phá thai' của Chính quyền Mỹ. Trong dịp gây quỹ giáo phận, Hồng y Dolan trả lời một số câu hỏi từ các phóng viên về khả năng trở thành Giáo hoàng. Với tính cách hài hước, khi nhận được câu hỏi ông sẽ làm gì nêu tên mình lọt váo danh sách ứng viên, ông đáp:*Tôi sẽ bảo họ, quí vị chọn nhầm người rồi." (“I’ll tell them they have the wrong guy.”)* và *"Đừng đánh cá tiền ăn trưa của bạn vào việc đó."*

## Tham khảo
Phim ăn thịt người

**Phim ăn thịt người**, còn có tên khác là **thể loại phim ăn thịt người**, là một thể loại con của phim lợi dụng chủ yếu do các nhà làm phim Ý sản xuất trong những hai thập kỷ 1970 và 1980. Thể loại phụ này gồm hàng loạt các bộ phim bạo lực trên màn ảnh và thường miêu tả quá trình ăn thịt người của các bộ lạc thổ dân thời đại đồ đá nằm sâu trong các cánh rừng nhiệt đới châu Á hoặc Nam Mỹ. Trong khi ăn thịt người là tính năng kết hợp của những bộ phim này, chúng còn tập trung nhấn mạnh vào các hình thức bạo lực có hình ảnh gây sốc và diễn ra trên thực tế, điển hình bao gồm tra tấn, hãm hiếp, và ngược đãi động vật. Các nội dung này thường được sử dụng như là quảng cáo quảng cáo chủ yếu của các bộ phim ăn thịt người kết hợp với các tuyên bố phóng đại hoặc giật gân về danh tiếng của bộ phim.

Thể loại này đã phát triển vào đầu những năm 1970 từ một thể loại phim tương tự được gọi là các bộ phim Mondo, là các phim tài liệu tuyên bố trình bày chân thực các hành vi bị cấm đoán từ khắp nơi trên thế giới. Umberto Lenzi thường được trích dẫn là đã khởi xướng thể loại ăn thịt người với bộ phim năm 1972 *Il paese del sesso selvaggio*, trong khi bộ phim *Natura contro* của Antonio Climati sản xuất năm 1988 cũng được coi là điểm kết thúc của các phim thể loại này. Phim *[[Cannibal Holocaust]]* của Ruggero Deodato, phát hành năm 1980, thường được coi là bộ phim nổi tiếng nhất của thể loại này vì có tranh cãi đáng kể xung quanh việc phát hành và là một trong số ít các bộ phim thuộc thể loại này thu hút sự chú ý của khán giả chính thống. Trong những năm gần đây, thể loại này đã trải qua một đợt sùng bái và được hồi sinh, khi những bộ phim mới chịu ảnh hưởng bởi làn sóng phim ban đầu được phát hành.

Do nội dung bạo lực trên màn ảnh, các bộ phim của thể loại phim này thường là trung tâm tranh cãi và nhiều phim đã bị kiểm duyệt hoặc bị cấm ở các quốc gia trên thế giới. Sự tàn bạo đối với thú vật trong nhiều bộ phim thường là điểm nhấn của nội dung tranh cãi, và những cảnh này đã bị kiểm duyệt ở một số quốc gia. Một số bộ phim ăn thịt người cũng xuất hiện trong danh sách các video khó chịu do Giám đốc Công tố viên Công bố năm 1983 tại Vương quốc Liên hiệp Anh. Tuy nhiên, thể loại này đôi khi bị chỉ trích nặng nề, và một số bộ phim đã được ghi nhận có chủ đề chống đế quốc và việc áp bức các nước thế giới thứ ba.

## Tham khảo
Khiêu dâm hardcore

**Khiêu dâm hardcore**, hoặc **hardcore porn**, là hình ảnh chụp tĩnh hoặc cảnh quay video chứa các hình thức khiêu dâm rõ ràng, phổ biến nhất bao gồm việc miêu tả hành vi tình dục như giao hợp qua âm hộ, hậu môn hoặc đường miệng, liếm âm hộ, liếm dương vật, móc ngón tay, liếm hậu môn, xuất tinh, và các trò chơi ái vật. Khiêu dâm hardcore thường ở dạng hình chụp, thường được hiển thị trong các tạp chí hoặc trên Internet, hoặc ở dạng phim và phim hoạt họa. Kể từ những năm 1990 khiêu dâm hardcore được phân phối rộng rãi trên Internet.

## Tham khảo

## Đọc thêm
* O'Toole, L. (1998). *Pornocopia: Porn, Sex, Technology and Desire*. London: Serpent's Tail. .
Shibukawa Shunkai

, cũng có tên khác là **Shibukawa Harumi**, **Yasui Santetsu II** 二世保井算哲 (Nhị Thế Bảo Tỉnh Toán Triết), và **Motoi Santetsu** 保井 算晢 (Bảo Tỉnh Toán Triết), là một học giả và kì thủ cờ vây người Nhật Bản, đồng thời là nhà thiên văn học chính thức đầu tiên được bổ nhiệm vào thời kỳ Edo. Ông đã sửa lại loại âm dương lịch của Trung Quốc theo yêu cầu của chính quyền Mạc phủ, lập ra loại lịch Jōkyō, được ban hành năm 1684, niên đại Jōkyō (Trinh Hưởng). Năm 1702, ông đổi tên là *Shibukawa Sukezaemon Shunkai*, và về hưu vào năm 1711. Trong vai trò một kỳ thủ cờ vây, ông là người có liên quan đến gia tộc Yasui, ban đầu tự gọi mình là Yasui Santetsu II (dựa theo tên người cha). Ông được nhắc tới như một kì thủ với nước khai cuộc vào điểm Tengen (Thiên nguyên) trong cuốn sách *Tengen e no chōsen* (Thách thức Thiên nguyên) của Keigo Yamashita.

Shibukawa Shunkai (với tên Yasui Santetsu) là nhân vật trung tâm trong bộ phim năm 2012 *[[Tenchi Meisatsu|Tenchi: Nhà thiên văn học samurai]]* của đạo diễn Takita Yōjirō.

## Hình ảnh

File:Jokyo-reki.jpg|Lịch Jōkyō xuất bản năm 1729. Triển lãm tại Bảo tàng Khoa học Tự nhiên Quốc gia, Tokyo, Nhật Bản.
File:Tenmon Bunya no Zu by Shibukawa Shunkai in 1677.png|"Tenmon Bunya no Zu", viết bởi Shibukawa Shunkai năm 1677. "Tenmon Bunya no Zu" có nghĩa là biểu đồ sao.
File:Terrestrial Globe by Shibukawa Shunkai.jpg|Quả địa cầu làm từ giấy bồi được tạo ra bởi Shibukawa Shunkai năm 1695. Một trong những Vật dụng Văn hóa Trọng yếu của Nhật Bản. Triển lãm tại Bảo tàng Khoa học Tự nhiên Quốc gia, Tokyo, Nhật Bản.
File:Grave of SHIBUKAWA Shunkai.JPG|Mộ phần của Shunkai tại Tokyo


## Tham khảo