Danh sách quân chủ Sardegna

Sardegna ban đầu được cai trị bởi nền văn minh Nuragic, theo sau đó là cuộc xâm lược của Hy Lạp, bị người Carthage chinh phục và bị người La Mã chiếm đóng trong khoảng một nghìn năm, bao gồm cả thời kỳ cai trị của người Vandal vào thế kỷ thứ 5 và thế kỷ thứ 6 SCN. Trước khi Vương quốc Sardegna được thành lập, Sardegna được các *judices* (pháp quan) cai trị, và một số nhà cai trị được Hoàng đế La Mã Thần thánh phong tước hiệu Vua của Sardegna dù không có thực quyền.

Tước hiệu *Rex Sardiniae et Corsicae* (Vua của Sardegna và Corse) được thiết lập lần đầu tiên vào năm 1297, khi Giáo hoàng Bônifaciô VIII trao quyền thừa kế cho Chaime II của Aragón. Vương quyền Aragón bắt đầu cai trị Sardegna vào năm 1323. Cho đến năm 1479, khi Ferrando II của Aragón công nhận Corse là một phần của Cộng hòa Genova, những nhà cai trị Sardegna vẫn sử dụng tước hiệu *Rex Corsicae* (Vua của Corse). Corse trên thực tế nằm dưới sự cai trị của Genova kể từ năm 1284 và Vương quốc Sardegna và Corse được rút gọn tên thành Vương quốc Sardegna vào năm 1460, khi được hợp nhất thành một dạng liên bang các quốc gia, mỗi quốc gia có các thể chế riêng, được gọi là Vương quyền Aragón và chỉ thống nhất dưới quyền của nhà vua.

Các quốc vương của Vương quốc Sardegna và Corse từ năm 1323 và sau đó là Vương quốc Sardegna từ năm 1479 đến năm 1861 bao gồm Nhà Barcelona (1323–1410) và Nhà Trastámara (1412–1516), nhánh Tây Ban Nha của Nhà Habsburg (1516–1700) và Nhà Borbón (1700–1708), và nhánh Áo của Nhà Habsburg (1708–1720). Năm 1720, Vương quốc Sardegna được nhượng lại cho Nhà Savoia, cai trị Sardegna–Piedmont cho đến năm 1861 khi được đổi tên thành Vương quốc Ý (1861–1946). Trong suốt thời gian tồn tại từ năm 1297 đến năm 1861, có 24 vị vua từ bảy triều đại khác nhau đã trị vì vương quốc.

## Lịch sử ban đầu
Do không có nguồn tài liệu nên rất ít thông tin về lịch sử của nền văn minh Nuraghic được biết đến, nền văn minh đã xây dựng nên những công trình đá lớn ấn tượng từ thế kỷ 18 đến thế kỷ 12 TCN. Những ghi chép đầu tiên về Sardegna có nguồn gốc từ Hy Lạp nhưng liên quan nhiều đến thần thoại hơn là lịch sử thực tế. Một anh hùng người Châu Phi hoặc Iberia tên là Norax đã đặt tên cho thành phố là Nora. Sardo, con trai của Hercules, đã đặt tên cho hòn đảo, và một trong những người cháu trai là Iolaus đã lập nên thành phố Olbia. Việc người Hy Lạp xâm chiếm thành phố Olbia đã được xác nhận bằng các cuộc khai quật khảo cổ học gần đây. Vào cuối thế kỷ thứ 6 TCN, Sardegna bị người Carthage chinh phạt, và vào năm 238 TCN, nơi đây đã bị người La Mã chiếm đóng trong khoảng 1000 năm, với một thời gian nằm dưới sự thống trị của người Vandal vào thế kỷ thứ 5 và thế kỷ thứ 6 SCN.

## Nhà cai trị đầu thời trung cổ

* Godas 533–535

Theo Procopius, Godas là một thống đốc người Vandal của Sardegna đã nổi loạn chống lại nhà vua là Gelimer, người cai trị miền bắc châu Phi, Sardegna và Corse. Procopius viết rằng Godas đã cai trị như một vị vua nhưng đó là một vương quốc tồn tại trong thời gian ngắn. Godas bị đánh bại và giết chết sau hai năm bởi một đoàn viễn chinh từ Carthage do anh trai của vua Gelimer là Tzazo chỉ huy. Không lâu sau đó, quân đội La Mã do Hoàng đế Justinianus phái đến và tướng Belisarius chỉ huy đã tiêu diệt hoàn toàn vương quốc Vandal và Sardegna quay trở lại dưới sự quản lý của Đế quốc La Mã.

## Pháp quan
Trước khi Vương quốc Sardegna được thành lập, những người cai trị hòn đảo được gọi là archon (*ἄρχοντες* trong tiếng Hy Lạp) hoặc "pháp quan" (*iudices* trong tiếng Latinh, *judices* trong tiếng Sardegna, *giudici* trong tiếng Ý). Hòn đảo được tổ chức thành một "judicatus" từ thế kỷ thứ 9. Sau khi người Hồi giáo chinh phục Sicilia vào thế kỷ thứ 9, người Byzantine (cai trị Sardegna) không còn bảo vệ được tỉnh xa xôi hẻo lánh ở phía tây. Rất có thể một gia đình quý tộc địa phương đã lên nắm quyền, vẫn tự coi là chư hầu của người Byzantine nhưng trên thực tế là cai trị độc lập vì việc giao tiếp với Constantinople rất khó khăn. Trong số những nhà cai trị, chỉ có hai cái tên được biết đến là Salusios (Σαλούσιος) và *[[protospatharios]]* Turcoturios (Tουρκοτούριος), người có lẽ đã trị vì vào một thời điểm trong thế kỷ 10 và thế kỷ 11. Họ vẫn có mối liên hệ chặt chẽ với Byzantine, cả về hiệp ước chư hầu cổ đại  và về mặt văn hóa, với việc sử dụng tiếng Hy Lạp (ở một quốc gia có ngôn ngữ Rôman) và nghệ thuật Byzantine. Vào đầu thế kỷ 11, người Hồi giáo tại Tây Ban Nha cố gắng chinh phục hòn đảo. Những ghi chép duy nhất về cuộc chiến là từ biên niên sử Pisa và Genova. Phe Thiên chúa giáo giành được chiến thắng, nhưng sau đó vương quốc Sardegna bị chia thành bốn *judicati* nhỏ: Cagliari (*Calari*), Arborea (*Arbaree*), Gallura, Torres hoặc Logudoro. Một số nhà cai trị đã lấy danh hiệu vua (*rex*):

* 1113 &#x2013; 1128 Costantino I, Pháp quan xứ Torres
* 1128 &#x2013; 1150 Gonario II, Pháp quan xứ Torres

## Vua trên danh nghĩa
Một số nhà cai trị được nhận danh hiệu Vua của Sardegna (*Rex Sardiniae*) nhờ sự ban tặng của Hoàng đế La Mã Thần thánh, mặc dù hoàng đế không có bất kỳ quyền lực nào đối với vương quốc, khiến đây chỉ là tước vị không có thực quyền đối với Sardegna:
|-
||**[[Barisone II của Arborea|Barisone II]]**1164–1165
||
||Oristano
||Pellegrina xứ Lacon4 conAgalbursa xứ Cervera
||1186Oristano hoặc Pisa
|-
| **[[Enzo của Sardegna|Enzo]]**	1238–1249
||  
||k. 1218CremonaCon trai ngoài giá thú của Friedrich II của Thánh chế La Mã
|| Adelasia xứ Torres
|| 14 tháng 3 năm 1272Bologna
|-
| **[[Filippu của Sicilia|Filippo]]**1269–1277
||
||1255/56Con trai của Charles I xứ Anjou và Béatrice xứ Provence
||Isabella I xứ Villehardouin
|| 1277BariThọ 21 tuổi
|}

## Vua Sardegna và Corse
Năm 1297, Chaime II của Aragón được Giáo hoàng Bônifaciô VIII phong làm vua và được phong tước hiệu Vua của Sardegna và Corse (*Rex Sardiniae et Corsicae*). Tuy nhiên, Aragón không chiếm được hòn đảo Sardegna cho đến năm 1323, sau một chiến dịch quân sự thắng lợi chống lại người Pisa. Tước hiệu hoàng gia Sardegna không có dòng kế vị cụ thể và tất cả các vị vua đều sử dụng tước hiệu chính của riêng mình. Vương quốc ban đầu được gọi là  (Vương quốc Sardegna và Corse) và được đổi tên thành  (Vương quốc Sardegna) vào năm 1460, vì cái tên ban đầu đã bao gồm cả đảo Corse, nơi thực sự được cai trị bởi Genova kể từ năm 1284 cho đến khi được Ferrando II của Aragón công nhận là phần lãnh thổ của Genova. Ferrando II đã bỏ đi phần tên Corse vào năm 1479. Kể từ đó, tiền xu được đúc kể từ khi thành lập vương quốc cũng chỉ ghi chú về Sardegna. Từ năm 1297 đến năm 1861, có 24 vị vua qua bảy triều đại đã cai trị vương quốc. 

### Vương tộc Barcelona (Aragón), 1323&#x2013;1410

|-
||**[[Chaime II của Aragón|Giacomo I]]**1323&ndash;1327
||
||10 tháng 8 năm 1267ValenciaCon trai của Pedro I và Custanza II của Sicilia
||Isabel của Castilla1 tháng 12 năm 1291 Không có con cáiBianca xứ Anjou29 tháng 10 năm 129510 conMarie de Lusignan15 tháng 6 năm 1315 Không có con cáiElisenda de Montcada25 tháng 12 năm 1322 Không có con cái
||5 tháng 11 năm 1327BarcelonaThọ 60 tuổi
|-
| **[[Alifonso IV của Aragón|Alfonso I]]**1327&ndash;1336
||  
||1299NapoliCon trai của Chaime II của Aragón và Bianca xứ Anjou
|| Teresa d'Entença13147 conLeonor của Castilla2 con 
|| 27 tháng 1 năm 1336BarcelonaThọ 37 tuổi
|-
| **[[Pedro IV của Aragón|Pietro I]]**1336&ndash;1387 
||  
||5 tháng 10 năm 1319BalaguerCon trai của Alifonso IV của Aragón và Teresa d'Entença
||María của Navarra13382 con Leonor của Bồ Đào Nha1347Không có con cáiEleonora của Sicilia27 tháng 8 năm 13494 con 
|| 5 tháng 1 năm 1387BarcelonaThọ 68 tuổi
|-
| **[[Chuan I của Aragón|Giovanni I]]**1387&ndash;1396
||  
||27 tháng 12 năm 1350PerpignanCon trai của Pedro IV của Aragón và Eleonora của Sicilia
||Marthe xứ Armagnac27 tháng 3 năm 13731 conYolande xứ Bar13803 con || 19 tháng 5 năm 1396FoixàThọ 46 tuổi
|-
| **[[Martín I của Aragón|Martino I]]**1396&ndash;1410 
||  
|| 1356GironaCon trai của Pedro IV của Aragón và Eleonora của Sicilia
||Maria de Luna13 tháng 6 năm 13724 conMargalida xứ Prades17 tháng 9 năm 1409Không có con cái
||31 tháng 5 năm 1410BarcelonaThọ 54 tuổi
|}

### Vương tộc Trastámara, 1412&#x2013;1516

|-
| **[[Ferrando I của Aragón|Ferdinando I]]**1412&ndash;1416 
||  
|| 27 tháng 11 năm 1380Medina del CampoCon trai của Juan I của Castilla và Alionor của Aragón
||Leonor xứ Alburquerque13948 con
|| 2 tháng 4 năm 1416IgualadaThọ 36 tuổi
|-
| **[[Alifonso V của Aragón|Alfonso II]]**1416&ndash;1458
||  
|| 1396Medina del CampoCon trai của Ferrando I của Aragón và Leonor xứ Alburquerque
||María của Castilla1415Không có con cái
|| 27 tháng 6 năm 1458NapoliThọ 52 tuổi

|}

## Vua Sardegna

### Vương tộc Trastámara, 1412&#x2013;1516

|| **[[Chuan II của Aragón|Giovanni II]]**1458&ndash;1479
||  
|| 29 tháng 6 năm 1398Medina del CampoCon trai của Ferrando I của Aragón và Leonor xứ Alburquerque
|| Blanca I của Navarra6 tháng 11 năm 14194 conJuana Enríqueztháng 4 năm 14442 con 
||20 tháng 1 năm 1479BarcelonaThọ 80 tuổi
|-
| **[[Ferrando II của Aragón|Ferdinando II]]**1479&ndash;1516
||  
|| 10 tháng 3 năm 1452Con trai của Chuan II của Aragón và Juana Enríquez
|| Isabel I của Castilla19 tháng 10 năm 14695 conGermaine xứ Foix1505Không có con cái 
||23 tháng 1 năm 1516MadrigalejoThọ 63 tuổi
|-
| **[[Juana I của Castilla|Giovanna I]]**1516&ndash;1555
||  
|| 6 tháng 11 năm 1479Con gái của Ferrando II của Aragón và Isabel I của Castilla
|| Philipp IV xứ Bourgogne14966 con
|| 12 tháng 4 năm 1555MadrigalejoThọ 75 tuổi
|}
Dù trên danh nghĩa là đồng trị vị với con trai Karl, tuy nhiên Juana đã bị giam cầm trong suốt thời gian trị vì.

### Vương tộc Habsburgo, 1516&#x2013;1700

|-
|**[[Karl V của Thánh chế La Mã|Carlo I]]**Đồng trị vì với Giovanna I1516&ndash;1556 ||  
|| 24 tháng 2 năm 1500GhentCon trai của Felipe I của Castilla và Juana I của Castilla
||Isabel của Bồ Đào Nha10 tháng 3 năm 15263 con 
||21 tháng 9 năm 1558YusteThọ 58 tuổi
|-
|**[[Felipe II của Tây Ban Nha|Filippo I]]**1556&ndash;1598 
||  
|| 21 tháng 5 năm 1527ValladolidCon trai của Carlo IV và Isabel của Bồ Đào Nha
||Maria Manuela của Bồ Đào Nha15431 conMary I của Anh1554Không có con cáiÉlisabeth của Valois15592 conAnna của Áo4 tháng 5 năm 15705 con
||13 tháng 9 năm 1598MadridThọ 71 tuổi
|-
|**[[Felipe III của Tây Ban Nha|Filippo II]]**1598&ndash;1621
||  
|| 14 tháng 4 năm 1578MadridCon trai của Filippo I và Anna của Áo
||Margarete của Áo18 tháng 4 năm 15995 con
||31 tháng 3 năm 1621MadridThọ 42 tuổi
|-
| **[[Felipe IV của Tây Ban Nha|Filippo III]]**1621&ndash;1665
||  
|| 8 tháng 4 năm 1605ValladolidCon trai của Filippo II và Margarete của Áo
||Élisabeth của Pháp16157 conMariana của Áo16495 con
||17 tháng 9 năm 1665MadridThọ 60 tuổi
|-
| **[[Carlos II của Tây Ban Nha|Carlo II]]**1665&ndash;1700
||  
|| 6 tháng 11 năm 1661MadridCon trai của Filippo III và Mariana của Áo
||Marie Louise của Orléans19 tháng 11 năm 1679Không có con cáiMaria Anna xứ Neuburg14 tháng 5 năm 1690Không có con cái
||1 tháng 11 năm 1700MadridThọ 38 tuổi
|}

### Vương tộc Borbón 1700&#x2013;1708

|-
| **[[Felipe V của Tây Ban Nha|Filippo IV]]**1700&ndash;1708
||  
|| 19 tháng 12 năm 1683VersaillesCon trai của Louis của Pháp và Maria Anna Victoria xứ Bayern
||Maria Luisa Gabriella của Savoia2 tháng 11 năm 17014 conElisabetta Farnese24 tháng 12 năm 17147 con
||9 tháng 7 năm 1746MadridThọ 62 tuổi
|}
Sardegna bị quân đội Habsburg chiếm đóng vào năm 1708 trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha dưới danh nghĩa của người tuyên bố ngai vàng Tây Ban Nha là "Carlos III". Vào cuối cuộc chiến, Sardegna vẫn nằm trong quyền sở hữu của Karl, và theo Hiệp ước Rastatt, vương quốc đã được nhượng lại cho Hoàng đế La Mã Thần thánh.

### Vương tộc Habsburg (Nhánh Áo), 1708&#x2013;1720

| **[[Karl VI của Thánh chế La Mã|Carlo III]]**1708&ndash;1720 
||  
|| 1 tháng 10 năm 1685ViênCon trai của Leopold I của Thánh chế La Mã và Eleonore Magdalene xứ Neuburg
||Elisabeth Christine xứ Braunschweig-Wolfenbüttel1 tháng 8 năm 17084 con
|| 20 tháng 10 năm 1740ViênThọ 55 tuổi
|}
Lực lượng Tây Ban Nha đã xâm lược vương quốc Sardegna vào năm 1717 trong Chiến tranh Liên minh Tứ cường. Hòn đảo Sardegna nằm dưới sự chiếm đóng của quân đội Tây Ban Nha cho đến năm 1720 khi được trao trả lại cho Hoàng đế Karl VI, người sau đó nhượng lại hòn đảo cho Công tước xứ Savoia theo Hiệp ước Den Haag.

### Vương tộc Savoia, 1720&#x2013;1861

Các quân chủ của vương tộc Savoia cai trị vương quốc từ thủ đô Torino trên đất liền, nhưng chủ yếu tự phong với tước hiệu Vua Sardegna do vị trí cao hơn so với tước hiệu Công tước xứ Savoia. Tuy nhiên, số thứ tự của các vị quân chủ vẫn tiếp tục theo danh sách của vương tộc Savoia.
| **[[Vittorio Amedeo II của Sardegna|Vittorio Amedeo II của Savoia]]**17 tháng 2 năm 1720 &ndash; 3 tháng 9 năm 1730
||  
|| 14 tháng 5 năm 1666TorinoCon trai của Carlo Emanuele II của Savoia và Marie Jeanne Baptiste của Savoie-Nemours
||Anne Marie của Orléans10 tháng 4 năm 16846 con
||31 tháng 10 năm 1732MoncalieriThọ 66 tuổi
|-
|  **[[Carlo Emanuele III của Sardegna|Carlo Emanuele III của Savoia]]**3 tháng 9 năm 1730 &ndash; 20 tháng 2 năm 1773
||  
|| 27 tháng 4 năm 1701TorinoCon trai của Vittorio Amedeo II của Sardegna và Anne Marie của Orléans
||Anna Christine xứ Sulzbach15 tháng 3 năm 17221 conPolyxena xứ Hessen-Rotenburg20 tháng 8 năm 17246 conÉlisabeth Thérèse xứ Lorraine5 tháng 3 năm 17373 con
||20 tháng 2 năm 1773TorinoThọ 72 tuổi
|-
|  **[[Vittorio Amedeo III của Sardegna|Vittorio Amedeo III của Savoia]]**20 tháng 2 năm 1773 &ndash; 16 tháng 10 năm 1796
||  
||26 tháng 6 năm 1726TorinoCon trai của Carlo Emanuele III của Sardegna và Polyxena xứ Hessen-Rotenburg
||María Antonia Fernanda của Tây Ban Nha31 tháng 5 năm 175012 con
||16 tháng 10 năm 1796MoncalieriThọ 70 tuổi
|-
|  **[[Carlo Emanuele IV của Sardegna|Carlo Emanuele IV của Savoia]]**16 tháng 10 năm 1796 &ndash; 4 tháng 6 năm 1802
||  
||24 tháng 5 năm 1751TorinoCon trai của Vittorio Amedeo III của Sardegna và María Antonia Fernanda của Tây Ban Nha
||Marie Clotilde của Pháp27 tháng 8 năm 1775Không có con cái
||6 tháng 10 năm 1819RomaThọ 68 tuổi
|-
| **[[Vittorio Emanuele I của Sardegna|Vittorio Emanuele I của Savoia]]**4 tháng 6 năm 1802 &ndash; 12 tháng 3 năm 1821
||  
||24 tháng 7 năm 1759TorinoCon trai của Vittorio Amedeo III của Sardegna và María Antonia Fernanda của Tây Ban Nha
||Maria Theresia của Áo-Este21 tháng 4 năm 17897 con
||10 tháng 1 năm 1824MoncalieriThọ 64 tuổi
|-
| **[[Carlo Felice của Sardegna|Carlo Felice của Savoia]]**12 tháng 3 năm 1821 &ndash; 27 tháng 4 năm 1831
||  
||6 tháng 4 năm 1765TorinoCon trai của Vittorio Amedeo III của Sardegna và María Antonia Fernanda của Tây Ban Nha
||Maria Cristina của Napoli và Sicilia7 tháng 3 năm 1807Không có con cái
||27 tháng 4 năm 1831TorinoThọ 66 tuổi
|-
| **[[Carlo Alberto I của Sardegna|Carlo Alberto của Savoia]]**27 tháng 4 năm 1831 &ndash; 23 tháng 3 năm 1849
||  
||2 tháng 10 năm 1798TorinoCon trai của Carlo Emanuele, Thân vương xứ Carignano và Maria Christina xứ Sachsen
||Maria Theresia của Áo30 tháng 9 năm 18173 con
||28 tháng 7 năm 1849PortoThọ 50 tuổi
|-
| **[[Vittorio Emanuele II của Sardegna|Vittorio Emanuele II của Savoia]]**23 tháng 3 năm 1849 &ndash; 17 tháng 3 năm 1861 
||  
||14 tháng 3 năm 1820TorinoCon trai của Carlo Alberto I của Sardegna và Maria Theresia của Áo
||Adelheid của Áo12 tháng 4 năm 18428 conRosa Vercellana18 tháng 10 năm 18692 con
||9 tháng 1 năm 1878RomaThọ 57 tuổi
|}
Năm 1861, sau khi sáp nhập các quốc gia khác trên bán đảo Ý, Quốc hội Vương quốc Sardegna đã thông qua một đạo luật (*Legge n. 4671, 17 tháng 3 năm 1861*) bổ sung thêm tước hiệu *Vua của Ý* vào danh hiệu của quốc vương, mặc dù các quốc vương vẫn giữ nguyên tước hiệu Vua của Sardegna. Do đó, Vương quốc Sardegna do nhà Savoia lãnh đạo là quốc gia tiền thân hợp pháp của Vương quốc Ý, và Vương quốc Ý lại là tiền thân của Cộng hòa Ý ngày nay.

## Vua Ý

### Vương tộc Savoia, 1861&#x2013;1946

| **[[Vittorio Emanuele II của Ý|Vittorio Emanuele II của Savoia]]**17 tháng 3 năm 1861 &ndash; 9 tháng 1 năm 1878 
||  
||14 tháng 3 năm 1820TorinoCon trai của Carlo Alberto I của Sardegna và Maria Theresia của Áo
||Adelheid của Áo12 tháng 4 năm 18428 conRosa Vercellana18 tháng 10 năm 18692 con
||9 tháng 1 năm 1878RomaThọ 57 tuổi
|-
| **[[Umberto I của Ý]]**9 tháng 1 năm 1878 &ndash; 29 tháng 7 năm 1900 
||  
|| 14 tháng 3 năm 1844TorinoCon trai của Vittorio Emanuele II của Savoia và Adelheid của Áo
||Margherita của Savoia21 tháng 4 năm 18681 con
||29 tháng 7 năm 1900MonzaThọ 56 tuổi
|-
| **[[Vittorio Emanuele III của Ý]]**29 tháng 7 năm 1900 &ndash; 9 tháng 5 năm 1946 
||  
|| 11 tháng 11 năm 1869NapoliCon trai của Umberto I của Ý và Margherita của Savoia
||Jelena của Montenegro24 tháng 10 năm 18965 con
|| 28 tháng 12 năm 1947AlexandriaThọ 78 tuổi
|-
|**[[Umberto II của Ý]]**9 tháng 5 năm 1946 &ndash; 12 tháng 6 năm 1946 
||  
|| 15 tháng 9 năm 1904RacconigiCon trai của Vittorio Emanuele III của Ý và Jelena của Montenegro 
|| Marie José của Bỉ8 tháng 1 năm 19304 con
|| 18 tháng 3 năm 1983GenevaThọ 78 tuổi
|}
Vương quốc Ý bị giải thể sau cuộc trưng cầu dân ý về chính thể được tổ chức vào ngày 2 tháng 6 năm 1946, và sau đó Cộng hòa Ý được tuyên bố thành lập.

## Tham khảo


## Tài liệu

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*