Báo cáo của Ủy ban điều tra tình hình nhân quyền tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên

***Báo cáo của Ủy ban điều tra tình hình nhân quyền tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên*** là kết luận điều tra của Ủy ban điều tra tình hình nhân quyền tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên do Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc thành lập vào năm 2013.

Báo cáo kết luận rằng chính phủ Bắc Triều Tiên vi phạm nhân quyền có hệ thống, bao gồm tự do tư tưởng, tự do ngôn luận, tự do tôn giáo, quyền không bị phân biệt đối xử; tự do đi lại, tự do cư trú và quyền lương thực.

Báo cáo cũng xác định rằng Bắc Triều Tiên phạm tội ác chống lại loài người và không thực hiện trách nhiệm bảo vệ. Những tội ác này bao gồm "diệt chủng, giết người, nô dịch, tra tấn, giam cầm, hiếp dâm, cưỡng bức phá thai và những hành vi bạo lực tình dục khác, đàn áp chính trị, tôn giáo, chủng tộc và giới tính, cưỡng bức di dời dân cư, cưỡng bức mất tích và cố ý gây ra nạn đói kéo dài".

Năm 2014, Đại Hội đồng LHQ thông qua Nghị quyết số 69/188 dựa trên báo cáo, lên án vi phạm nhân quyền tại Bắc Triều Tiên và đề nghị Hội đồng Bảo an LHQ chuyển vụ việc cho Tòa án Hình sự Quốc tế. Hội đồng Bảo an lần đầu tiên họp về vấn đề nhân quyền ở Bắc Triều Tiên, nhưng không thông qua nghị quyết nào.

Báo cáo của Ủy ban điều tra được đánh giá là báo cáo toàn diện nhất về tình hình nhân quyền tại Bắc Triều Tiên, với những kết luận mang tính thời sự. Bắc Triều Tiên vẫn chưa thực hiện hầu hết các khuyến nghị của báo cáo.

## Lịch sử

### Bối cảnh
Trong ba thập kỷ, các tổ chức phi chính phủ và chính phủ nước ngoài ghi nhận ngày càng nhiều chứng cứ về các vi phạm nhân quyền ở Bắc Triều Tiên. Kể từ năm 2003, Đại Hội đồng LHQ và Hội đồng Nhân quyền LHQ thông qua nhiều nghị quyết bày tỏ quan ngại về các vi phạm nhân quyền ở Bắc Triều Tiên.

Năm 2004, Ủy ban Liên Hợp Quốc về Nhân quyền (tiền thân của Hội đồng Nhân quyền) giao một báo cáo viên đặc biệt nhiệm vụ điều tra tình hình nhân quyền ở Bắc Triều Tiên và báo cáo hàng năm. Bắc Triều Tiên không hợp tác với báo cáo viên đặc biệt. Năm 2009, Bắc Triều Tiên là nước đầu tiên khước từ tất cả 167 khuyến nghị theo Cơ chế rà soát định kỳ phổ quát đầu tiên. Báo cáo viên đặc biệt và Cao ủy Nhân quyền LHQ đều lên án những vi phạm nhân quyền nghiêm trọng, Cao ủy Nhân quyền LHQ khẳng định tình hình ở Bắc Triều Tiên là "tồi tệ nhất trên toàn thế giới".    

Trước khi Hội đồng Nhân quyền thành lập Ủy ban điều tra, Hội đồng Bảo an nhất trí thông qua Nghị quyết 2094, tăng cường các lệnh trừng phạt đối với Bắc Triều Tiên sau vụ thử hạt nhân thứ ba vào tháng 2 năm 2013.

### Nhu cầu điều tra toàn diện
Trong báo cáo thường niên, các báo cáo viên đặc biệt đề nghị thiết lập "một cơ chế điều tra với nguồn lực đầy đủ" nhằm "tạo ra một bức tranh hoàn chỉnh hơn, định lượng và định tính các vi phạm theo luật quốc tế, quy trách nhiệm cho các tác nhân, thủ phạm cụ thể và đề xuất các biện pháp hành động quốc tế hiệu quả."

Năm 2012, 179 người đào thoát khỏi Bắc Triều Tiên viết thư cho các bộ trưởng ngoại giao của nhiều nước, kêu gọi thành lập một ủy ban điều tra. Hơn 40 tổ chức nhân quyền (dưới ngọn cờ của Liên minh Quốc tế ngăn chặn tội ác chống lại loài người ở Triều Tiên) và các nhà lập pháp trên khắp thế giới ủng hộ yêu cầu này. Sở dĩ thành lập ủy ban điều tra là để tập trung dư luận quốc tế từ chương trình hạt nhân của Triều Tiên sang vấn đề nhân quyền.   

## Ủy ban
Ngày 21 tháng 3 năm 2013, Hội đồng Nhân quyền LHQ nhất trí thông qua Nghị quyết số 22/13, thành lập Ủy ban điều tra tình hình nhân quyền tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, lần đầu tiên một nghị quyết thành lập ủy ban điều được thông qua mà không có bất kỳ sự phản đối nào. Liên minh châu Âu và Nhật Bản đề xuất nghị quyết vói sự ủng hộ của Hoa Kỳ. Vào thời điểm đó, Trung Quốc và Nga không tham gia Hội đồng Nhân quyền.  

Ủy ban điều tra gồm ba chuyên gia: Michael Kirby (Chủ nhiệm; Úc), Marzuki Darusman (Báo cáo viên đặc biệt về tình hình nhân quyền ở Bắc Triều Tiên; Indonesia) và Sonja Biserko (Serbia). Cao ủy Nhân quyền cử một ban thư ký gồm chín quan chức nhân quyền để hỗ trợ Ủy ban điều tra. 

Ủy ban điều tra được giao nhiệm vụ điều tra "các vi phạm nhân quyền có hệ thống, phổ biến và nghiêm trọng ở Bắc Triều Tiên", đặc biệt là các vi phạm trong chín lĩnh vực sau đây: quyền lương thực, trại giam, tra tấn và đối xử vô nhân đạo, bắt giữ và giam giữ tùy tiện, phân biệt đối xử về các quyền con người và các quyền tự do cơ bản, tự do ngôn luận, quyền sống, tự do đi lại và cưỡng bức mất tích, bắt cóc công dân nước ngoài.  

Ủy ban điều tra có ba mục tiêu liên kết: điều tra chuyên sâu các vi phạm nhân quyền; ghi lại lời khai của nhân chứng; và đảm bảo truy cứu trách nhiệm, đặc biệt là đối với tội ác chống lại loài người.     

### Kết quả

Ủy ban điều tra công bố báo cáo vào ngày 7 tháng 2 năm 2014. Báo cáo của Ủy ban được đánh giá là báo cáo toàn diện nhất về tình hình nhân quyền ở Bắc Triều Tiên và chuyển trọng tâm dư luận quốc tế về Bắc Triều Tiên từ vấn đề vũ khí hạt nhân sang nhân quyền. 

Ủy ban kết luận rằng chính phủ Bắc Triều Tiên đang thực hiện những "tội ác không thể tả" đối với người dân Triều Tiên trên quy mô lớn và có những vi phạm nhân quyền "phổ biến, có hệ thống và nghiêm trọng" cấu thành tội ác chống lại loài người, bao gồm hành quyết, nô dịch, bỏ đói, hiếp dâm và cưỡng bức phá thai cưỡng bức. Chủ nhiệm Ủy ban điều tra so sánh những tội ác này với tội ác của Đức Quốc Xã trong Chiến tranh thế giới thứ hai.

Căn cứ báo cáo của Ủy ban, Hội đồng Nhân quyền vào ngày 26 tháng 3 năm 2014 thông qua một nghị quyết đề nghị Đại Hội đồng chuyển kết luận điều tra cho Hội đồng Bảo an và yêu cầu Hội đồng Bảo an hành động, bao gồm việc chuyển vụ việc cho Tòa án Hình sự Quốc tế.

Ngày 17 tháng 4 năm 2014, Hội đồng Bảo an triệu tập một phiên họp không chính thức để nghe Ủy ban điều tra trình bày những phương án, là phiên họp đầu tiên về vấn đề nhân quyền ở Bắc Triều Tiên. Trung Quốc và Nga không tham dự phiên họp. 

Ngày 18 tháng 12 năm 2014, Đại Hội đồng thông qua một số nghị quyết (bao gồm Nghị quyết số 69/188) lên án vi phạm nhân quyền tại Bắc Triều Tiên và đề nghị Hội đồng Bảo an chuyển kết luận điều tra cho Tòa án Hình sự Quốc tế.         

Ngày 22 tháng 12 năm 2014, Hội đồng Bảo an tổ chức một phiên họp để xem xét báo cáo của Ủy ban điều tra, là phiên họp chính thức đầu tiên về vấn đề nhân quyền ở Bắc Triều Tiên. Hội đồng Bảo an phải tiến hành biểu quyết thủ tục bất thường về việc tổ chức phiên họp do Trung Quốc phản đối. Chỉ có Nga và Trung Quốc biểu quyết chống nên phiên họp vẫn được tổ chức. Hội đồng Bảo an không hành động vì Trung Quốc có thể dùng quyền phủ quyết để ngăn chặn việc chuyển báo cáo cho Tòa án Hình sự Quốc tế.

Tháng 12 năm 2015, Hoa Kỳ bổ sung "các vi phạm nhân quyền ở Triều Tiên" vào chương trình nghị sự thường trực của Hội đồng Bảo an, biến chủ đề này thành một vấn đề thảo luận thường xuyên kể từ thời điểm đó. Trung Quốc (cùng với Angola, Nga và Venezuela) lại phản đối điều này, cho rằng nhân quyền không phải là một chủ đề thảo luận tại Hội đồng Bảo an và yêu cầu một cuộc biểu quyết về quyết định của Hoa Kỳ, nhưng thất bại.

Cũng trong tháng 12 năm 2015, Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Zeid Ra'ad Al Hussein đề nghị Hội đồng Bảo an LHQ chuyển vụ việc của Bắc Triều Tiên lên Tòa án Hình sự Quốc tế.

Năm 2017, Hội đồng Nhân quyền LHQ thông qua một nghị quyết mời các chuyên gia tư pháp hình sự xây dựng các chiến lược pháp lý cho việc truy tố các vi phạm nhân quyền của Bắc Triều Tiên và thành lập một kho lưu trữ các chứng cứ có thể được dùng trong các vụ truy tố như vậy.

### Các vi phạm

#### Tự do tư tưởng, tự do ngôn luận, tự do tôn giáo

* **Nhà nước độc quyền về tư tưởng**: Nhà nước thực hiện nhồi nhét tư tưởng toàn diện, tuyên truyền phổ biến và xây dựng sùng bái cá nhân gia tộc Kim Nhật Thành. Công dân phải tham gia vào các hoạt động nhồi nhét tư tưởng khắc nghiệt, bao gồm việc tự phê bình. Hệ thống giáo dục trực tiếp hoặc gián tiếp củng cố tuyên truyền Nhà nước. Nhà nước giám sát đời sống riêng tư của công dân và không chấp nhận bất đồng chính kiến; một số cơ quan Nhà nước, cũng như công dân, giám sát và đấu tố lẫn nhau. 
* **Cấm ý tưởng, tổ chức độc lập**: Đảng Lao động Triều Tiên kiểm soát tất cả các hoạt động xã hội; không có tổ chức xã hội dân sự thực sự độc lập. Truyền thông nhà nước bị kiểm duyệt và là phương tiện thông tin hợp pháp duy nhất. Nhà nước tích cực cấm đoán việc tiếp cận thông tin và phương tiện truyền thông bên ngoài. Nhà báo nước ngoài hầu như không có quyền tác nghiệp, chỉ được phép truy cập trang web được phê duyệt trước và nhận câu trả lời theo kịch bản trong các cuộc phỏng vấn. Tôn giáo bị cấm vì bị coi là một hệ tư tưởng và nền tảng tổ chức xã hội độc lập. 
* **Hình phạt nghiêm khắc**: Người vi phạm chính sách của Nhà nước (ngay cả việc viết sai chính tả tên của nhà lãnh đạo hoặc vô tình làm hỏng một bức ảnh đóng khung của nhà lãnh đạo) có thể bị phân biệt đối xử, bạo lực, bỏ tù, tra tấn và hành quyết. Gia đình của người bị buộc tội cũng có thể bị trừng phạt. 
* **Những thay đổi – Sự xâm nhập của truyền thông nước ngoài**: Bất chấp sự đàn áp khắc nghiệt, thông tin, truyền thông nước ngoài ngày xâm nhập vào Bắc Triều Tiên do sự phát triển của các lực lượng thị trường, công nghệ thông tin. Vào cuối thập niên 2000 đã có những cuộc biểu nhỏ lẻ yêu cầu cải thiện tình hình kinh tế.

#### Phân biệt đối xử

* **Phân biệt giai cấp xã hội**: Nhà nước có chính sách phân biệt đối xử chính thức nhằm duy trì một xã hội đẳng cấp nghiêm ngặt. Giai cấp xã hội (*[[songbun]]*) của một công dân do Nhà nước chỉ định và quyết định khả năng thăng tiến trong cuộc sống, mức độ tiếp cận dịch vụ Nhà nước của công dân đó. *Songbun* của mỗi công dân và gia đình họ dựa trên lòng trung thành đối với chế độ. Công dân bị phân biệt đối xử về nơi cư trú, nghề nghiệp, hình phạt và quyền tiếp cận thực phẩm, nhà ở, y tế, giáo dục. Con cháu thừa hưởng *songbun* của gia đình, một hình thức trừng phạt tập thể. Công dân không được biết tình trạng *songbun* của họ. Chủ công nghiệp giàu có trước Chiến tranh Triều Tiên, người bị cáo buộc là gián điệp, tín đồ Công giáo, tín đồ Phật giáo và tù binh người Hàn Quốc bị liệt vào *songbun* thấp nhất. 
* **Phân biệt đối xử về giới**: Việc phủ nhận hoàn toàn các quyền tự do ngôn luận và tự do hội họp làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng của phụ nữ. Một số phụ nữ đặc biệt yếu thế do tình trạng thiếu lương thực và phân biệt đối xử về giới. Nhà nước do đàn ông làm chủ và bóc lột phụ nữ có điều kiện kinh tế và phụ nữ yếu thế. Phụ nữ buộc phải phải đưa hối lộ, bị tấn công tình dục và bạo lực giới. Nạn nhân phụ nữ không được Nhà nước bảo vệ hoặc được tiếp cận công lý. Nhiều phụ nữ và trẻ em gái đào thoát khỏi Bắc Triều Tiên sang Trung Quốc bị buôn người, chủ yếu do các vấn đề cấu trúc. 
* **Những thay đổi – Sự xuất hiện của các thị trường sơ khai**: Trước nạn đói Bắc Triều Tiên, chỉ những tầng lớp đặc quyền gần trung tâm quyền lực chính trị được tiếp cận sự giàu có và thành công tương đối. Sau sự sụp đổ kinh tế vào thập niên 1990, một nền kinh tế thị trường sơ khai, ứng dụng một số công nghệ thông tin xuất hiện bất chấp những hạn chế nghiêm ngặt của Nhà nước. Những thị trường này làm giảm tầm quan trọng của *songbun* đối với một bộ phận dân chúng. Nhiều phụ nữ ngoài Nhà nước có thu nhập cao hơn đàn ông làm việc cho Nhà nước thông qua hoạt động kinh doanh tư nhân. Thu nhập tư nhân là nguồn sống của nhiều gia đình, đồng thời dẫn đến tham nhũng phổ biến. Một số phụ nữ có thu nhập cao bị phạt tiền, phải đưa hối lộ và bị đàn ông oán giận bạo lực. *Songbun* vẫn quan trọng đối với giai cấp cao nhất và thấp nhất. 

#### Tự do cư trú và tự do đi lại

* **Nơi cư trú**: Nhà nước tách biệt dân số về kinh tế - xã hội và địa lý. Những người được coi là trung thành với chế độ được sống và làm việc ở những địa điểm thuận lợi, trong khi những người bị coi là không trung thành bị đẩy ra các khu vực khó khăn. Một gia đình có thể bị trục xuất khỏi Bình Nhưỡng nếu một người trong gia đình phạm tội chính trị nghiêm trọng. 
* **Đoàn tụ gia đình Bắc-Nam Triều Tiên**: Nhà nước hạn chế nghiêm trọng việc đoàn tụ gia đình bị chia cắt lâu năm giữa Bắc và Nam Triều Tiên một cách tùy tiện, tàn nhẫn và vô nhân đạo. 
* **Đi lại trong nước và xuất cảnh**: Công dân phải xin phép để ra khỏi tỉnh của mình và hầu như bị cấm xuất cảnh. Trung Quốc cưỡng bức hồi hương người tị nạn Triều Tiên (vi phạm luật không gửi trả theo luật tị nạn quốc tế). Người tị nạn về nước bị bức hại, tra tấn, giam giữ tùy tiện kéo dài, thậm chí bị hành quyết. Bộ máy an ninh thẩm vấn (đôi khi tra tấn) và phân loại từng người bị hồi hương. Người chỉ tha hương cầu thực bị gửi đến các trại lao động ngắn hạn; người có ý định đến Hàn Quốc bị đưa đi cải tạo tại các trại tù thông thường; và người có liên hệ với các nhóm Kitô giáo hoặc tình báo Hàn Quốc bị gửi đến các trại giam chính trị phạm khắc nghiệt. 
* **Buôn bán phụ nữ và bạo lực đối với trẻ em**: Phụ nữ cố gắng đào thoát khỏi Bắc Triều Tiên dễ trở thành nạn nhân buôn người, bị ép cưới hoặc bị ép làm gái mại dâm. Phụ nữ sinh con ở Trung Quốc không thể đăng ký khai sinh với nhà nước Trung Quốc và bị coi là không quốc tịch. Phụ nữ bị hồi hương mang thai ở trong tù thường xuyên bị ép phá thai và trẻ sơ sinh của phụ nữ bị hồi hương thường bị giết. Những hành vi này xuất phát từ thái độ phân biệt chủng tộc đối với trẻ em lai giữa người Triều Tiên và người nước ngoài. 

#### Lương thực

* **Nhà nước độc quyền phân phối lương thực**: Nhà nước độc quyền phân phối lương thực nhằm duy trì quyền kiểm soát dân chúng. Tình trạng khan hiếm lương thực xuất hiện kể từ cuối thập niên 1980, gây suy dinh dưỡng mãn tính và các đợt đói kém trên diện rộng. Nhiều trẻ em bị suy dinh dưỡng nghiêm trọng dẫn đến còi cọc, làm suy yếu sự phát triển thể chất và trí tuệ suốt đời. Nhà nước quyết định cung cấp thiếu, bỏ đói một phần lớn dân số để chuyển hướng lương thực sang các tầng lớp xã hội cao hơn nhằm duy trì bộ máy tuyên truyền, quân sự cồng kềnh và lối sống xa hoa của giới lãnh đạo cấp cao. Nhà nước cũng cố tình bỏ đói như một phương tiện kiểm soát và trừng phạt trong các cơ sở giam giữ. Nhà nước tiếp tục bỏ mặc những người yếu thế nhất. 
* **Những thiếu sót về thể chế**: Những thiếu sót về thể chế cản trở việc áp dụng các giải pháp kinh tế tối ưu thay vì các chỉ thị của Đảng. Những thiếu sót này bao gồm việc thiếu minh bạch, trách nhiệm giải trình và dân chủ, cũng như những hạn chế về tự do ngôn luận, tự do thông tin và tự do hội họp. Nhà nước không thực hiện các cải cách cấu trúc đối với nền kinh tế và nông nghiệp vì sợ mất quyền kiểm soát dân chúng. Tuy không thể cung cấp đủ lương thực cho người dân, nhưng Nhà nước vẫn thi hành các luật, biện pháp nhằm cấm đoán các cơ chế sinh tồn quan trọng của người dân, đặc biệt là việc đi lại trong nước hoặc xuất cảnh để tìm kiếm lương thực, buôn bán hoặc làm việc tại các thị trường đen. Trong nạn đói, Nhà nước tập trung tuyên truyền tư tưởng để duy trì chế độ mặc dù làm trầm trọng thêm nạn đói. Thể chế và các chính sách này vẫn tồn tại và sẽ làm tái diễn nạn đói trên diện rộng. 
* **Cản trở viện trợ nhân đạo trong nạn đói thập niên 1990**: Trong giai đoạn tồi tệ nhất của nạn đói thập niên 1990, Nhà nước cản trở viện trợ lương thực bằng cách áp đặt các điều kiện không có cơ sở nhân đạo. Nhà nước che giấu thông tin và ngăn cản người dân tìm kiếm lương thực bên ngoài hệ thống phân phối lương thực nhà nước đang sụp đổ, đồng thời trì hoãn viện trợ quốc tế có thể đã cứu sống nhiều người nếu được cung cấp kịp thời. 
* **Tình trạng đói và thiếu lương thực dai dẳng sau năm 2000**: Sau nạn đói thập niên 1990, lương thực và các nhu yếu phẩm vẫn khan hiếm. Nhà nước hạn chế các cơ chế thị trường cho phép người dân tự tìm kiếm lương thực. Những hạn chế này bao gồm một cuộc cải cách tiền tệ thất bại nhằm làm suy yếu doanh nghiệp tư nhân và việc khôi phục hệ thống kinh tế kế hoạch. Những hạn chế này làm mất giá trị khoản tiết kiệm của nhiều gia đình và gây ra thêm nạn đói. Đồng thời, Nhà nước không thể khôi phục mức độ phân phối lương thực như trước khi nền kinh tế sụp đổ vào thập niên 1990. Lạm phát tăng vọt khiến giá lương thực leo thang; trong 20 năm, giá gạo tăng gấp 500 lần. Chính sách của Nhà nước càng bộc lộ yếu kém do các trận lũ lụt định kỳ làm giảm năng suất nông nghiệp. Tử vong vì chết đói dường như giảm kể từ năm 2000, nhưng vẫn tiếp tục xảy ra và tăng đột biến theo định kỳ. Các tổ chức như Chương trình Lương thực Thế giới và Tổ chức Y tế Thế giới báo cáo rằng phần lớn dân số vẫn tiếp tục phải chịu đựng tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng; từ 36% đến 40% dân số bị suy dinh dưỡng, trong đó tình trạng còi cọc ở trẻ em vẫn còn phổ biến. 

#### Giam giữ tùy tiện, tra tấn, hành quyết và trại giam

* **Tra tấn**: Tra tấn là một đặc điểm cố hữu của phương pháp thẩm vấn của bộ máy an ninh nhà nước, bao gồm Bộ An ninh Nhà nước và Bộ An ninh Xã hội. Nghi phạm bị làm nhục, đe dọa và tra tấn có hệ thống. Nghi phạm bị đối xử đặc biệt tàn bạo và vô nhân đạo tại các trại giam giữ thẩm vấn của Bộ An ninh Nhà nước, cơ quan chính chịu trách nhiệm trấn áp "tội phạm chống nhà nước và chống nhân dân". Nhiều nghi phạm chết tại các trại giam giữ thẩm vấn do bị tra tấn, bị bỏ đói hoặc lâm bệnh phát sinh từ điều kiện giam giữ tồi tệ. Sau khi một nghi phạm "thú nhận" một tội ác chính trị nghiêm trọng, Bộ An ninh Nhà nước thông thường bỏ tù người đó tại trại giam chính trị mà không qua xét xử, trong khi Bộ An ninh Xã hội thường đưa ra xét xử những vụ việc nghiêm trọng và bỏ qua việc xét xử đối với những vụ việc ít nghiêm trọng. 

* **Chính trị** **phạm**: Trại tù chính trị là hình phạt dài hạn khắc nghiệt nhất và được dùng để cách ly khỏi xã hội những người và gia đình bị coi là mối đe dọa đối với chế độ. Chính trị phạm không còn được coi là công dân. Những người bị buộc tội phạm chính trị nghiêm trọng bị cưỡng bức mất tích; họ bị bắt giữ, bị đưa đến trại tù chính trị (*kwanliso*) mà không qua xét xử và bị biệt giam nếu không bị hành quyết ngay lập tức. Gia đình của chính trị phạm không bao giờ được thông báo về số phận của họ. Nhà nước dùng hệ thống trại tù chính trị để gieo rắc nỗi sợ hãi trong dân chúng. Số lượng chính trị phạm bị tiêu diệt dần dần thông qua việc bỏ đói có chủ đích, lao động cưỡng bức, hành quyết, tra tấn, hiếp dâm và tước đoạt quyền sinh sản. Uớc tính hàng trăm nghìn chính trị phạm đã thiệt mạng trong các trại tù chính trị trong năm thập kỷ qua. Những tội ác trong các trại tù chính trị tương tự những tội ác trong các trại tập trung của các chế độ độc tài vào thế kỷ 20. Hiện nay vẫn còn khoảng từ 80.000 đến 120.000 chính trị phạm. Bắc Triều Tiên luôn phủ nhận sự tồn tại của mạng lưới trại tù chính trị.
* **Thường phạm**: Trại tù thường phạm (*kyohwaso*), còn được gọi là trại cải tạo, được dùng đối với những người mà Nhà nước cho rằng có thể được cải tạo. Những trại tù này chủ yếu bao gồm những thường phạm, nhưng cũng có nhiều chính trị phạm. Đại đa số tù nhân bị giam giữ và bỏ tù tùy tiện mà không qua thủ tục tố tụng hoặc xét xử công bằng. Lính canh và các tù nhân thực hiện những hành vi tra tấn, hiếp dâm, lao động cưỡng bức quá mức và những tội ác khác mà không bị trừng phạt. Tù nhân vẫn được công nhận là công dân. Hình phạt thường không phải là chung thân và gia đình có thể đến thăm. 
* **Thi hành án tử hình**: Nhà nước thi hành án tử hình cho dù có xét xử hay không. Án tử hình thường được thi hành công khai ở những khu vực trung tâm và người dân địa phương được yêu cầu chứng kiến. Hầu như mọi công dân đều đã chứng kiến một vụ hành quyết. Trong nạn đói thập niên 1990, nhiều nạn nhân bị hành quyết vì tội phạm kinh tế như ăn cắp lương thực để sống sót. Trong nhiều trường hợp, những người bị buộc tội bị hành quyết ngay lập tức mà không qua xét xử. Thi thể của nạn nhân thường bị bỏ lại tại địa điểm hành quyết một thời gian như một lời cảnh báo. Nhà nước thi hành nhiều hình phạt tùy tiện trong nạn đói. Sau khi tình hình xã hội được cải thiện phần nào từ năm 2000, Nhà nước giảm bớt mức độ đàn áp và số vụ hành quyết công khai được báo cáo giảm. Tù nhân trong các trại giam chính trị và trại giam thường phạm đặc biệt dễ bị hành quyết bí mật. Những vụ hành quyết được báo cáo gần đây bao gồm những vụ có động cơ chính trị, những người giúp người đào thoát khỏi Bắc Triều Tiên và những người buôn lậu truyền thông nước ngoài vào Triều Tiên. 
* **Những thay đổi – Giảm liên đới trách nhiệm**: Nhà nước từng thường bỏ tù toàn bộ gia đình của một chính trị phạm là người thân (xét đến ba đời) trong các trại giam chính trị dựa trên nguyên tắc liên đới trách nhiệm. Số lượng trường hợp như vậy dường như đã giảm so với những thập kỷ trước. 

#### Bắt cóc và cưỡng bức mất tích tại nước ngoài

* **Những người bị bắt cóc trong Chiến tranh Triều Tiên**: Trước Chiến tranh Triều Tiên, các địa chủ, trí thức và những thành phần tôn giáo di cư khỏi Triều Tiên. Nhiều người thiệt mạng trong chiến tranh. Nhà nước tìm cách bù đắp lực lượng lao động bằng cách bắt cóc có hệ thống 96.000 thường dân từ Nam Triều Tiên. Hiệp định đình chiến Triều Tiên yêu cầu cả hai bên tạo điều kiện cho họ trở về nhà. Tuy nhiên, Bắc Triều Tiên không hồi hương hầu hết những người bị bắt cóc, buộc họ phải lao động khổ sai với điều kiện sống tồi tệ nhất và cắt đứt mọi liên lạc với người thân của họ ở Nam Triều Tiên. 
* **Từ chối hồi hương tù binh Chiến tranh Triều Tiên**: CHDCND Triều từ chối hồi hương it nhất 50.000 tù binh Hàn Quốc sau Hiệp định đình chiến; 500 người có thể vẫn còn sống tính đến năm 2014. Hai bên cam kết hồi hương tù binh của nhau, nhưng Bắc Triều Tiên làm sai lệch số liệu và bí mật giữ lại hầu hết tù binh. Tù binh bị bóc lột làm lao động cưỡng bức, thường là trong các mỏ than, với những điều kiện lao động khắc nghiệt, sự cố nguy hiểm thường xuyên làm thương vong nhiều tù binh.
* **Bắt cóc và cưỡng bức mất tích công dân Hàn Quốc sau chiến tranh (1955–1992)**: Khoảng 3.835 công dân Hàn Quốc bị Bắc Triều Tiên bắt cóc sau Chiến tranh Triều Tiên. Hầu hết được hồi hương về Hàn Quốc trong vòng 18 tháng, nhưng 516 người vẫn mất tích. Những người bị bắt cóc bị huấn luyện làm gián điệp hoặc bị cải tạo tư tưởng để làm lao động trong các nhà máy. Các vụ bắt cóc thường được thực hiện bằng thuyền đánh cá nhưng cũng thông qua các phương tiện khác như cướp máy bay. 
** Hàn Quốc coi các vụ bắt cóc là vấn đề chính trị hơn là nhân đạo và không nêu vấn đề này với Bắc Triều Tiên. Vào thời kỳ độc tài ở Hàn Quốc (1963–1988), người thân của những người bị bắt cóc bị nghi ngờ là lính đào ngũ và bị giám sát, phân biệt đối xử và tra tấn. Sau cải cách dân chủ, những người này được bồi thường về mặt tinh thần và kinh tế.
* **Cưỡng bức mất tích những người di cư đến Bắc Triều Tiên** **(1959–1984)**: 93.340 người (chủ yếu là người Hàn Quốc) sống ở nước ngoài (chủ yếu ở Nhật Bản) di cư đến Bắc Triều Tiên theo chiến dịch tuyên truyền của Bắc Triều Tiên. Nhà nước quyết định nơi ở và làm việc, lương thực và kiểm soát quan hệ của những người di cư. Họ bị giám sát chặt chẽ và bị liệt vào giai cấp xã hội thấp. Những thông điệp bí mật gửi cho người thân ở Nhật Bản cảnh báo họ không nên đến Bắc Triều Tiên.
* **Bắt cóc người Nhật Bản và những người nước ngoài khác** **(1970–1980)**: Bắc Triều Tiên bị cáo buộc bắt cóc hàng chục hoặc thậm chí hàng trăm người Nhật Bản và người nước ngoài khác. Bắc Triều Tiên thừa nhận bắt cóc 14 người và hồi hương năm người. Các vụ bắt cóc thường được thực hiện bằng thuyền đánh cá ngụy trang. Những người bị bắt cóc buộc phải phục vụ cho các hoạt động gián điệp, khủng bố, ví dụ như đào tạo ngôn ngữ cho các điệp viên trong vụ đánh bom chuyến bay 858 của Korean Air. Một số người bị bắt cóc để làm vợ cho những người nước ngoài khác (thường là những người bị bắt cóc khác). Tuy nhiên, phụ nữ người Hàn Quốc bị bắt cóc không được gả cho người nước ngoài để tránh làm hoen ố sự thuần khiết của chủng tộc Hàn Quốc. 
* **Bắt cóc tại Trung Quốc** **(1990–2014)**: Trước thực trạng nhiều công dân di cư sang Trung Quốc từ thập niên 1990, Bộ An ninh Nhà nước tiến hành các vụ bắt cóc có tổ chức cao ở Trung Quốc. Các nạn nhân bao gồm những người đào thoát khỏi Bắc Triều Tiên có thể tiết lộ thông tin nhạy cảm và công dân Trung Quốc, Hàn Quốc giúp đỡ những người đào thoát khỏi Bắc Triều Tiên. 

### Tội ác chống lại loài người

Báo cáo nêu rõ rằng tội ác chống lại loài người ở Bắc Triều Tiên "không có tiền lệ nào trên thế giới đương đại" và xuất phát trực tiếp từ "các chính sách được hoạch định ở cấp cao nhất của Nhà nước." Báo cáo của Ủy ban là báo cáo đầu tiên của Liên Hợp Quốc xác định Bắc Triều Tiên phạm tội ác chống lại loài người.

#### Vấn đề diệt chủng
Theo kết luận của Ủy ban điều tra, hàng trăm nghìn tù nhân đã bị tiêu diệt trong các trại giam chính trị và những nơi khác trong hơn năm thập kỷ. Trong nhiều trường hợp, cả ba đời của một gia đình thiệt mạng trong các trại giam vì một người phạm tội.

Ủy ban điều tra lập luận rằng việc Bắc Triều Tiên tiêu diệt toàn bộ một tầng lớp bằng cách cố tình tạo ra những điều kiện sống gây tử vong hàng loạt có thể được coi là tương tự như diệt chủng.

Định nghĩa hiện tại của tội diệt chủng theo luật quốc tế không bao gồm việc tiêu diệt một nhóm người trên cơ sở chính trị. Vì vậy, Ủy ban điều tra xác định những tội ác này cấu thành tội ác chống lại loài người, là những tội ác nghiêm trọng làm phát sinh trách nhiệm hình sự của quốc gia liên can và yêu cầu cộng đồng quốc tế thực hiện trách nhiệm bảo vệ người dân Bắc Triều Tiên.

#### Truy cứu trách nhiệm
Lệnh cấm tội ác chống lại loài người là một ''jus cogens'' của luật quốc tế, có hiệu lực ràng buộc như tập quán quốc tế. Những người phạm tội ác chống lại loài người ở Bắc Triều Tiên phải chịu trách nhiệm mặc dù Bắc Triều Tiên không quy định tội ác chống lại loài người là tội phạm và không chấp nhận thẩm quyền của Tòa án Hình sự Quốc tế. Người phạm tội ác chống lại loài người trong khi thi hành mệnh lệnh của cấp trên không được miễn trách nhiệm hình sự.

Báo cáo của Ủy ban xác định các cá nhân và tổ chức phải chịu trách nhiệm, bao gồm Lãnh đạo Tối cao, Bộ An ninh Nhà nước, Bộ An ninh Xã hội, Viện Kiểm sát và hệ thống tòa án, Quân đội Nhân dân Triều Tiên, Đảng Lao động Triều Tiên và Ủy ban Quốc phòng.

Ủy ban điều tra đưa ra ba phương án truy cứu trách nhiệm:

* Hội đồng Bảo an chuyển vụ việc cho Tòa án Hình sự Quốc tế.
* Hội đồng Bảo an thành lập một tòa án quốc tế đặc biệt (tương tự như các tòa án về Nam Tư và Rwanda).
* Nếu Hội đồng Bảo an không hành động thì Đại Hội đồng có quyền thành lập một tòa án căn cứ Nghị quyết số 377(V).

## Phương pháp và hạn chế

Ủy ban điều tra tiến hành các cuộc điều tra trong nhiều tháng. Nguồn thông tin chính là các nhân chứng và nạn nhân trực tiếp. 80 người đào thoát khỏi Bắc Triều Tiên, người tị nạn và người bị bắt cóc đồng ý làm chứng công khai, 240 người khác được phỏng vấn bí mật để bảo vệ họ hoặc gia đình họ khỏi bị trả thù. Các cuộc phỏng vấn được tiến hành trực tiếp tại Seoul, Tokyo, Băng Cốc, Luân Đôn, Washington, D.C. và trực tuyến bằng các cuộc gọi video, điện thoại. Ủy ban điều tra dùng những báo cáo, tài liệu khác do Liên Hợp Quốc, các tổ chức phi chính phủ, chính phủ, viện nghiên cứu và học giả chuẩn bị để làm cơ sở và xác minh, ngoài ra cũng dùng các tài liệu lịch sử chính thức được các nước thuộc Liên Xô cũ công bố (bao gồm hồ sơ lưu trữ từ Liên Xô) và các hồ sơ bị rò rỉ từ Trung Quốc và Bắc Triều Tiên. Ủy ban dùng hình ảnh vệ tinh thương mại về các trại tù và các video, hình ảnh được ghi lại bí mật sau khi xác minh.

Ủy ban thừa nhận rằng hầu hết các nạn nhân, nhân chứng hợp tác với Ủy ban điều tra đều có quan điểm chống Bắc Triều Tiên và đã nhiều lần mời Bắc Triều Tiên cung cấp thông tin, nhưng luôn bị từ chối. Vì không có thông tin trực tiếp từ Bắc Triều Tiên nên Ủy ban dùng các tài liệu mà Bắc Triều Tiên đã công bố. Báo cáo cũng lưu ý rằng chính phủ Trung Quốc không cho phép điều tra viên của Ủy ban điều tra đến thăm các tỉnh biên giới của Trung Quốc giáp với Triều Tiên và phản đối cuộc điều tra của Ủy ban điều tra ngay từ đầu. Ủy ban điều tra cáo buộc chính phủ Trung Quốc đang "tiếp tay cho tội ác chống lại loài người."

Ủy ban điều tra xác định tình tiết dựa trên ngưỡng tiêu chuẩn chứng minh "cơ sở hợp lý", mỗi tình tiết có ít nhất một nguồn thông tin đáng tin cậy khác xác minh độc lập.

Bắc Triều Tiên có các nghĩa vụ pháp lý ràng buộc với tư cách là một nước thành viên của: Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị; Công ước quốc tế về các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa; Công ước về quyền trẻ em; và Công ước xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử đối với phụ nữ. Ủy ban điều tra cũng xem xét luật quốc tế, tập quán quốc tế khác, bao gồm luật nhân đạo quốc tế.

## Phản ứng của Bắc Triều Tiên

Bắc Triều Tiên tuyên bố "hoàn toàn bác bỏ" Nghị quyết số 22/13 của Hội đồng Nhân quyền và lên án nghị quyết là "sản phẩm của sự đối đầu và âm mưu chính trị". Đại sứ Bắc Triều Tiên tại Liên Hợp Quốc, So Se Pyong, lên án việc thành lập Ủy ban điều tra là "một công cụ phục vụ mục đích chính trị của các thế lực thù địch nhằm làm mất uy tín, hình ảnh" của Bắc Triều Tiên, đồng thời phủ nhận tất cả vi phạm nhân quyền ở Triều Tiên.

Ủy ban điều tra nhiều lần đề nghị Bắc Triều Tiên hợp tác điều tra, mời chính phủ xem xét kỹ lưỡng hoạt động của Ủy ban, chia sẻ thông tin và cung cấp chứng cứ về việc chính phủ bảo vệ nhân quyền. Ví dụ: Ủy ban điều tra gửi một bức thư cho Kim Jong-un. Tất cả các yêu cầu đều bị từ chối hoặc không được hồi âm. Chính phủ không cho phép điều tra viên của Ủy ban nhập cảnh vào Bắc Triều Tiên (Báo cáo viên đặc biệt đã bị cấm nhập cảnh kể từ năm 2004).

Trong suốt quá trình điều tra, Bắc Triều Tiên lên án Ủy ban điều tra "một âm mưu chính trị của Hoa Kỳ và các thế lực thù địch" và gọi các nhân chứng tham gia điều tra là tội phạm, "cặn bã của loài người". Bắc Triều Tiên khẳng định rằng chứng cứ của Ủy ban điều tra bị "làm giả, bịa đặt" và gọi Ủy ban điều tra là "một ổ chứa đầy sự đối đầu và ngờ vực".

Chính phủ Bắc Triều Tiên tuyên bố không vận hành "trại giam" mà chỉ có "các trung tâm giam giữ để cho mọi người cải thiện về mặt tinh thần và nhìn nhận những hành vi sai trái của họ." Chính phủ cũng tuyên bố rằng Triều Tiên là một "xã hội chuyển đổi" và thừa nhận một số vấn đề trong những lĩnh vực như kinh tế, nhà ở và các cơ sở xã hội.

Vài tháng sau khi Ủy ban điều tra công bố báo cáo, Bắc Triều Tiên công bố báo cáo nhân quyền riêng gồm năm chương, do Hiệp hội Nghiên cứu Nhân quyền Bắc Triều Tiên soạn thảo, nhằm mục đích "vạch trần bản chất sai lệch, phản động của trò lừa bịp nhân quyền liều lĩnh chống Triều Tiên và xóa bỏ định kiến, hiểu lầm." Báo cáo khẳng định người dân Triều Tiên được hưởng đầy đủ nhân quyền, bao gồm tự do ngôn luận, tự do tôn giáo và quyền không bị nô dịch, tra tấn. Báo cáo của Bắc Triều Tiên không đề cập đến các trại giam mà các nhân chứng của Ủy ban mô tả chi tiết.

Bắc Triều Tiên cũng phản bác cáo buộc vi phạm nhân quyền bằng cách tố cáo Hoa Kỳ và Hàn Quốc vi phạm nhân quyền.

Ngay sau khi Ủy ban điều tra công bố báo cáo, áp lực quốc tế đối với Bắc Triều Tiên ngày càng gia tăng. Đại Hội đồng LHQ xem xét thông qua một nghị quyết thành lập tòa án quốc tế để xét xử giới lãnh đạo Bắc Triều Tiên. Ngoài ra, một số chính phủ nước ngoài tiến hành xem xét lại mối quan hệ ngoại giao với Bắc Triều Tiên dựa trên kết luận điều tra của báo cáo và giảm lượng viện trợ.

Trước áp lực quốc tế, Bắc Triều Tiên thay đổi lập trường. Bộ trưởng Ngoại giao Bắc Triều Tiên lần đầu tiên tham dự phiên họp Đại Hội đồng LHQ sau 15 năm và tuyên bố Bắc Triều Tiên sẵn sàng tổ chức "đối thoại nhân quyền với các nước không thù địch". Tháng 5 năm 2014, trước thềm báo cáo Cơ chế rà soát định kỳ phổ quát (UPR) lần thứ hai về nhân quyền ở Bắc Triều Tiên, chính phủ Bắc Triều Tiên công bố (trễ ba năm so với thời hạn dự kiến) một phản hồi chi tiết đối với 167 khuyến nghị của báo cáo đầu tiên, chấp nhận phần lớn các khuyến nghị và tuyên bố đang thực hiện các khuyến nghị. Ngay sau đó, tại chu kỳ thứ hai của UPR, 268 khuyến nghị được đưa ra về nhân quyền tại Bắc Triều Tiên. Bắc Triều Tiên chấp nhận một số khuyến nghị. Tuy nhiên, trong cả hai báo cáo, Bắc Triều Tiên bác bỏ những vi phạm nghiêm trọng nhất, bao gồm những vi phạm mà Ủy ban điều tra cho là cấu thành tội ác chống lại loài người.

Tháng 6 năm 2014, Báo cáo viên đặc biệt Darusman cho biết Bắc Triều Tiên chưa thực hiện khuyến nghị nào của báo cáo.

Sau khi Đại Hội đồng LHQ vào tháng 12 năm 2014 chuyển kết luận điều tra của Ủy ban cho Hội đồng Bảo an, Bắc Triều Tiên ngừng hợp tác với các cơ chế nhân quyền của Liên Hợp Quốc.

## Xem thêm

* Ủy ban điều tra của Liên Hợp Quốc

## Ghi chú

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Commission of Inquiry on Human Rights in the Democratic People's Republic of Korea official website
* UN Security Council Documents for DPRK (North Korea) (UNSC Resolutions and statements)
* UN Security Council Reports on the DPRK (North Korea) (UNSC Reports)
* Video: Keynote address at the Brookings Institution by Michael Kirby, chair of the UN Commission of Inquiry
* Video: North Korea: The Human Rights and Security Nexus, a conference commemorating the second anniversary of the publication COI report
* The Commission's Public Hearings (Programs, Videos, Transcripts)
* North Korea's rebuttal report on its human rights record  (Archived here, here, and here)
*  by ICNK
*  by ICNK