open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
4-Methylmethamphetamine

**4-Methylmethamphetamine** **(4-MMA)** là một chất giả định kích thích và entactogen của lớp amphetamine. Nó là chất tương tự β -de keto của mephedrone.

## Xem thêm

* 4-Methylamphetamine (4-MA) 
* 4-Methylmethcathinone (4-MMC) 
* 3-Methoxymethamphetamine (MMMA) 
* 4-Methoxymethamphetamine (PMMA) 
* 4-Fluoromethamphetamine (4-FMA)

## Tham khảo
Amfetaminil

**Amfetaminil** (còn gọi là **amphetaminil,** **''N'' -cyanobenzylamphetamine,**  và **AN-1,** tên thương hiệu **Aponeuron)** là một chất kích thích ma túy có nguồn gốc từ amphetamine, được phát triển vào những năm 1970 và được sử dụng để điều trị bệnh béo phì, ADHD, và chứng ngủ rũ. Nó phần lớn đã được rút khỏi sử dụng lâm sàng sau các vấn đề với lạm dụng. Thuốc là một tiền chất của amphetamine.

## Hóa học lập thể
Amfetaminil là một phân tử có hai trung tâm lập thể. Do đó, bốn đồng phân lập thể khác nhau tồn tại:

* (*R*) -2 - [(*R*) -1-Phenylpropan-2-ylamino] -2-phenylacetonitril (CAS-Nr. 478392-08-4) 
* (*S*) -2 - [(*S*) -1-Phenylpropan-2-ylamino] -2-phenylacetonitril (CAS-Nr. 478392-12-0) 
* (*R*) -2 - [(*S*) -1-Phenylpropan-2-ylamino] -2-phenylacetonitril (CAS-Nr. 478392-10-4) 
* (*S*) -2 - [(*R*) -1-Phenylpropan-2-ylamino] -2-phenylacetonitril (CAS-Nr. 478392-14-2)

## Tham khảo
Chrysiptera albata

***Chrysiptera albata*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2002.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *albata* bắt nguồn từ *albātus* trong tiếng Latinh có nghĩa là "mặc đồ trắng", hàm ý đề cập đến màu sắc tổng thể mà không có bất kỳ vệt đốm nào của loài cá này.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. albata* hiện chỉ được tìm thấy tại đảo san hô Nikumaroro (quần đảo Phoenix), thuộc chủ quyền của Kiribati. *C. albata* sống trên nền đáy cát và đá vụn ở khu vực sườn dốc của rạn viền bờ, độ sâu khoảng 40–55 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. albata* là 3,5 cm. *C. albata* có màu trắng, hơi phớt xanh lam nhạt, ngoại trừ vùng trán sẫm xám hơn.

Số gai ở vây lưng: 14; Số tia vây ở vây lưng: 12; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13; Số tia vây ở vây ngực: 15–16; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số lược mang: 20.

## Phân loại học
*C. albata* có quan hệ họ hàng gần với *[[Chrysiptera caeruleolineata]]* vì chúng có nhiều điểm chung (mặc dù khác nhau về kiểu hình), có thể kế đến như đều có cùng số tia gai vây lưng là 14 (những loài *Chrysiptera* còn lại chỉ có 13), ưa sống trên nền đáy cát và đá, cũng như ở vùng nước sâu hơn so với các loài *Chrysiptera* khác. *C. albata* và *C. caeruleolineata* nhiều khả năng cũng có mối quan hệ với *[[Chrysiptera leucopoma]]* vì *C. caeruleolineata* và *C. leucopoma* có chung một kiểu hình (sọc xanh lam óng ở lưng).

## Sinh thái học
*C. albata* thường bơi gần đáy và nhanh chóng rút vào các khe hốc dưới nền đáy khi gặp nguy hiểm. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Vắc-xin PfSPZ

**Vắc-xin PfSPZ** là một ứng cử viên vắc-xin sốt rét được làm bằng các sporozoite không chiếu xạ toàn bộ và được Sanaria phát triển. PfSPZ là từ viết tắt của các từ: *[[Plasmodium falciparum]]* (Pf) và thoa trùng (SPZ). Các thử nghiệm lâm sàng tỏ ra hứa hẹn, nhưng nó đã chịu một số chỉ trích về tính khả thi cuối cùng của nó liên quan đến sản xuất và giao hàng quy mô lớn ở Châu Phi, vì nó phải được lưu trữ trong nitơ lỏng siêu lạnh.

## Lịch sử
Trong nửa đầu thế kỷ 20, đã có những nỗ lực đầu tiên để bảo vệ người dân khỏi bệnh sốt rét. Lúc đầu, phương pháp phát triển vắc-xin vi khuẩn của Pasteur đã được sử dụng như một hy vọng lớn trong việc loại bỏ căn bệnh hiểm nghèo này. Nhưng thoa trùng sốt rét bất hoạt (bởi formalin) không hiệu quả trong việc gây ra sự bảo vệ.

Năm 1948, các merozoite bất hoạt với một tá dược đã được sử dụng để ngăn ngừa bệnh sốt rét gây chết người để giết một nhóm khỉ. Nhưng độc tính mạnh của chất bổ trợ và không có khả năng thu được đủ số lượng ký sinh trùng từ máu người đã ngăn chặn những nỗ lực tiếp theo theo cách này.

Năm 1967, sporozoites sốt rét đã được chiếu xạ (chiết xuất từ tuyến nước bọt của muỗi bị nhiễm bệnh) đã gây ra phản ứng miễn dịch ở chuột mà không cần đến tá dược và bằng chứng tương tự thu được trong các thử nghiệm tình nguyện ở người. Những con chuột được tiếp xúc với muỗi bị chiếu xạ bị nhiễm ký sinh trùng sốt rét. Chuột và tình nguyện viên không mắc bệnh sốt rét vì muỗi và thoa trùng đã được chiếu xạ và các tế bào miễn dịch của chúng kích hoạt phản ứng có thể bảo vệ chúng khỏi bị nhiễm trùng. Tuy nhiên, cách tiếp cận này đã không được phát triển thêm trong các vấn đề với việc thu được đủ số lượng thoa trùng và với việc thu hoạch ký sinh trùng.

## Tham khảo
Chrysiptera biocellata

***Chrysiptera biocellata*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1825.

## Từ nguyên
Từ định danh *biocellata* bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh, *bi* ("hai") và *ocellata* ("có đốm lớn"), hàm ý đề cập đến đốm lớn ở vây lưng của loài cá này.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. biocellata* có phạm vi phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Từ vùng bờ biển Đông Phi, loài này được tìm thấy trải dài đến quần đảo Marshall, quần đảo Gilbert và quần đảo Samoa, băng qua vùng biển các nước Đông Nam Á, ngược lên phía bắc đến quần đảo Ryukyu (Nhật Bản), xa về phía nam đến rạn san hô Great Barrier và các đảo san hô ngoài khơi Tây Úc.

Tại Việt Nam, *C. biocellata* được ghi nhận tại đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi), vùng triều Ninh Hải (Ninh Thuận), cùng quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.

*C. biocellata* sống ở đới mặt bằng của các rạn viền bờ và trong các đầm phá nông, nền đáy cát có nhiều đá và san hô vụn, độ sâu đến ít nhất là 5 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. biocellata* là 12,5&nbsp;cm. Cá con có màu vàng với một đốm đen lớn nổi bật ở sau vây lưng, đốm đen nhỏ hơn nằm ngay gốc sau vây lưng, gần với cuống đuôi; hai đốm này đều viền xanh óng. Cá trưởng thành có màu nâu xám với một sọc trắng ngay giữa thân; hai đốm đen ở vây lưng mờ dần theo tuổi.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 12–14; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13–14; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 17–19; Số lược mang: 23–25; Số vảy đường bên: 16–18.

## Sinh thái học
Thức ăn chủ yếu của *C. biocellata* là tảo, cũng có thể bao gồm động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Phân loại học
*C. biocellata* có kiểu hình khá giống với *[[Chrysiptera unimaculata]]*, và tất cả đều nằm cùng một nhánh với *[[Chrysiptera brownriggii]]* và *[[Chrysiptera leucopoma]]*.

## Tham khảo
Chrysiptera bleekeri

***Chrysiptera bleekeri*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1928.

## Từ nguyên
Từ định danh *bleekeri* được đặt theo tên của Pieter Bleeker, nhà ngư học người Hà Lan.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. bleekeri* được ghi nhận tại Philippines, cũng như đảo Timor và đảo Flores, Indonesia. *C. bleekeri* sống tập trung gần các rạn viền bờ ở độ sâu đến ít nhất là 35 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. bleekeri* là 8&nbsp;cm. Loài này có màu xanh lam thẫm, từ mõm ngược ra sau lưng có màu vàng. Trừ vây lưng màu vàng, các vây còn lại màu xanh như thân.

*C. bleekeri* có kiểu hình rất giống với *[[Chrysiptera flavipinnis]]*, nhưng vây đuôi và vây hậu môn của *C. flavipinnis* lại là màu vàng.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 13–14; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. bleekeri* chủ yếu là động vật phù du. *C. bleekeri* sống đơn độc hoặc theo cặp, thường bơi không xa nơi trú ẩn của chúng. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Chrysiptera arnazae

***Chrysiptera arnazae*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2010.

## Từ nguyên
Từ định danh *arnazae* được đặt theo tên của Arnaz Mehta, vợ của tác giả Mark V. Erdmann, người đã hỗ trợ ông hết mình trong thời gian khảo sát thực địa ở bán đảo Đầu Chim (nơi loài này xuất hiện).

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. arnazae* được biết đến qua các mẫu vật được tìm thấy ở phía bắc đảo New Guinea (Tây Papua và một phần Papua New Guinea), cũng như tại đảo Halmahera và phía bắc Sulawesi (Indonesia).

*C. arnazae* thường sống ở khu vực rạn san hô viền bờ, tập trung gần các loài san hô *[[Acropora]]* và *[[Seriatopora hystrix]]*, độ sâu khoảng 3–20 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. arnazae* là gần 4&nbsp;cm. Thân có màu xanh coban, trừ một phần thân sau màu vàng, lan rộng đến phía sau của vây lưng và vây hậu môn. Có hai vạch đen từ mõm ngược lên trước hốc mắt. Vây bụng phần lớn là màu vàng (một số tia có màu xanh lam).

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 9–10; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 11–12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 13–15.

## Sinh thái học
*C. arnazae* thường hợp thành từng nhóm nhỏ và ăn động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng bám chặt vào nền tổ. *C. arnazae* nằm trong nhóm phức hợp loài *[[Chrysiptera hemicyanea]]*.

## Tham khảo
Chrysiptera burtjonesi

***Chrysiptera burtjonesi*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2017.

## Từ nguyên
Từ định danh *burtjonesi* được đặt theo tên của nhiếp ảnh gia Burt Jones, người đã cộng tác với Maurine Shimlock tiên phong trong việc thúc đẩy ngành du lịch lặn biển tại quần đảo Solomon.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
Các mẫu vật của *C. burtjonesi* được thu thập tại phần lớn các hòn đảo và rạn san hô tại quần đảo Solomon ở độ sâu đến ít nhất là 12 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. burtjonesi* là 4,8&nbsp;cm. *C. burtjonesi* thuộc phức hợp loài *[[Chrysiptera oxycephala]]*.

Cá trưởng thành có màu nâu xám, trừ ngực và bụng, cũng như vây bụng và vây hậu môn có màu vàng tươi. Vây hậu môn thường có các vệt chấm màu xanh óng. Các vây trong mờ hoặc phớt xanh lục nhạt. Vây lưng có một dải vàng mờ ở phần gai. Viền màu xanh lam ở vây lưng sau, rìa trên và dưới của vây đuôi, vây hậu môn và tia gai vây bụng. *C. burtjonesi* không có các chấm xanh óng trên vảy cá cũng như sẫm màu nâu xám hơn so với màu vàng lục/xanh lam ở các loài còn lại trong phức hợp. *[[Chrysiptera papuensis]]* cũng có màu nâu xám, nhưng chỉ ở đầu và phía trước của nửa thân trên và có nhiều chấm xanh.

Cá con có màu xanh lam, trừ vùng bụng cũng như vây bụng và vây hậu môn là màu vàng. Mống mắt màu xanh lam với một sọc đen băng qua đồng tử. Cá con lớn hơn chuyển dần sang màu xanh lục xám. Màu vàng ở cá con *C. burtjonesi* chỉ tập trung ở dưới bụng chứ không lan rộng lên toàn bộ phần thân sau như một số loài trong phức hợp.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 11; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12–13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 14–16.

## Sinh thái học
Cá đực của *C. burtjonesi* có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng như những loài cá thia khác trong họ. Trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Chrysiptera caeruleolineata

***Chrysiptera caeruleolineata*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1973.

## Từ nguyên
Từ định danh *caeruleolineata* được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh, *caeruleus* ("xanh dương") và *lineata* ("có sọc"), hàm ý đề cập đến dải sọc xanh trên lưng của loài cá này.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. caeruleolineata* được ghi nhận từ quần đảo Ryukyu (Nhật Bản) trải dài xuống phía nam đến đảo New Guinea, bãi cạn Rowley (Úc) và biển San Hô, phía đông mở rộng đến các quốc đảo là Guam, quần đảo Solomon, Fiji và quần đảo Samoa, nhưng vắng mặt ở hầu hết các rạn san hô ở Đông Nam Á. Ở Việt Nam, loài này được tìm thấy tại Côn Đảo và quần đảo Trường Sa.

*C. caeruleolineata* sống trên nền đáy cát và đá vụn ở khu vực sườn dốc của rạn viền bờ, cũng như những khu vực có nhiều san hô và tảo phát triển, ở độ sâu khoảng 20–65 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. caeruleolineata* là 6&nbsp;cm. Lưng có một dải sọc xanh lam sáng viền đen đặc trưng. Phần thân còn lại và các vây cò màu vàng. Đầu lốm đốm các vệt xanh óng.

Số gai ở vây lưng: 14; Số tia vây ở vây lưng: 11–13; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13–14; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

## Phân loại học
*C. caeruleolineata* có quan hệ họ hàng gần với *[[Chrysiptera albata]]* vì chúng có nhiều điểm chung (mặc dù khác nhau về kiểu hình), có thể kế đến như đều có cùng số tia gai vây lưng là 14 (những loài *Chrysiptera* còn lại chỉ có 13), ưa sống trên nền đáy cát và đá, cũng như ở vùng nước sâu hơn so với các loài *Chrysiptera* khác. *C. albata* và *C. caeruleolineata* nhiều khả năng cũng có mối quan hệ với *[[Chrysiptera leucopoma]]* vì *C. caeruleolineata* và *C. leucopoma* có chung một kiểu hình là sọc xanh lam óng ở lưng.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. caeruleolineata* chủ yếu là các loài giáp xác chân chèo. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Chrysiptera caesifrons

***Chrysiptera caesifrons*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2015.

## Từ nguyên
Từ định danh *caesifrons* được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh, *caesius* ("xanh lam xám") và *frons* ("trán"), hàm ý đề cập đến vùng màu xanh xám sẫm (gần như đen) ở mõm ngược ra sau lưng và một phần thân trên của loài cá này.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. caesifrons* được ghi nhận tại đảo Halmahera và Tây Papua (Indonesia); phía đông Papua New Guinea, bao gồm quần đảo Admiralty, New Britain và các quần đảo trong tỉnh Milne Bay; quần đảo Solomon; Vanuatu; Nouvelle-Calédonie và rạn san hô Great Barrier (Úc).

*C. caesifrons* sống ở khu vực có nền đáy đá và nhiều sóng biển, độ sâu đến ít nhất là 8 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. caesifrons* là 6 cm. *C. caesifrons* có màu vàng nhạt, gần như trắng; vùng mõm, đầu và phía trước của thân trên có màu xanh xám (sẫm hơn ở cá trưởng thành), lan rộng đến các gai vây lưng. Nhiều chấm li ti màu xanh lam tập trung ở đầu và thân. Các vây màu vàng nhạt, riêng vây ngực trong suốt không màu và vây lưng có thêm hai sọc ngang màu xanh lam.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 12–14; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12–14; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 16–18; Số lược mang: 16–19; Số vảy đường bên: 16–18.

## Phân loại học
*C. caesifrons* và *[[Chrysiptera chrysocephala]]* nằm cùng một nhóm phức hợp loài với *[[Chrysiptera rex]]*, nhưng *C. caesifrons* và *C. rex* là hai loài chị em có quan hệ gần nhất.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. caesifrons* có thể là động vật phù du. Chúng sống đơn độc hoặc bơi thành từng nhóm nhỏ.

## Tham khảo
Vắc-xin RVSV-ZEBOV

**Virus viêm miệng tái tổ hợp virut Zaire Ebola virus** (**Recombinant vesicular stomatitis virus–Zaire Ebola virus -** **rVSV-ZEBOV**) là một loại vắc-xin thử nghiệm để bảo vệ chống lại bệnh do vi-rút Ebola. Khi được sử dụng trong tiêm chủng vòng, rVSV-EBOV đã cho thấy mức độ bảo vệ cao. Khoảng một nửa số người được tiêm vắc-xin có tác dụng phụ nhẹ đến trung bình bao gồm đau đầu, mệt mỏi và đau cơ.

rVSV-ZEBOV là vắc-xin tái tổ hợp, có khả năng nhân rộng. Nó bao gồm một loại virus viêm miệng mụn nước (VSV), đã được biến đổi gen để biểu hiện glycoprotein từ Zaire ebolavirus để kích thích phản ứng miễn dịch trung hòa đối với virus Ebola.

Nó được tạo ra bởi các nhà khoa học tại Phòng thí nghiệm vi sinh quốc gia ở Winnipeg, Manitoba, Canada, một phần của Cơ quan Y tế Công cộng Canada (PHAC). PHAC đã cấp phép cho một công ty nhỏ, NewLink Genetic, bắt đầu phát triển vắc-xin; NewLink lần lượt cấp phép cho Merck vào năm 2014. Nó đã được sử dụng trong DR Congo trong đợt bùng phát năm 2018 ở tỉnh Équateur, và từ đó đã được sử dụng rộng rãi trong vụ dịch Kivu Ebola 2018, với hơn 90.000 người được tiêm phòng.

## Sử dụng trong y tế
Gần 800 người đã được tiêm vắc-xin trên cơ sở khẩn cấp với VSV-EBOV khi một vụ dịch Ebola khác xảy ra ở Guinea vào tháng 3 năm 2016. Vào năm 2017, trước sự bùng phát mới của Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo, Bộ Y tế đã phê chuẩn việc sử dụng khẩn cấp vắc-xin, nhưng nó đã không được triển khai ngay lập tức.

## Tham khảo
Chrysiptera cymatilis

***Chrysiptera cymatilis*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1999.

## Từ nguyên
Từ định danh *cymatilis* trong tiếng Latinh có nghĩa là "xanh nước biển", hàm ý đề cập đến màu xanh lam thẫm bao phủ toàn thân loài cá này.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. cymatilis* có được tìm thấy tại quần đảo Bismarck và vịnh Milne thuộc Papua New Guinea, cũng như tại quần đảo Solomon. Loài cá này sống ở các rạn viền bờ, đặc biệt là gần những cụm san hô của chi *[[Acropora]]* và *[[Seriatopora hystrix]]*, và trong các đầm phá, ở độ sâu khoảng 3–20 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. cymatilis* là 3,6 cm. Toàn thân của *C. cymatilis* chỉ có một màu xanh lam thẫm với những vệt đốm màu xanh nhạt hơn trên đầu và ngực; phía sau vây lưng còn có một đốm đen.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 10–11; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 10–12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số vảy đường bên: 11–14.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. cymatilis* có thể là động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Chrysiptera ellenae

***Chrysiptera ellenae*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2015.

## Từ nguyên
Từ định danh *ellenae* được đặt theo tên của Ellen Gritz, bạn của các tác giả, nhằm tri ân những nghiên cứu phòng chống ung thư của bà và sự hỗ trợ cho các tác giả trong việc nghiên cứu cá rạn san hô ở vùng Đông Ấn.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. ellenae* hiện chỉ được biết đến tại quần đảo Raja Ampat (tỉnh Tây Papua, Indonesia), được tìm thấy ở độ sâu khoảng 4–12 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. ellenae* là 5,3&nbsp;cm.

Cá con có một màu xanh lam sáng bao phủ khắp cơ thể. Các vây trong mờ. Mắt có vạch đen băng ngang đồng tử, nối với một sọc đen từ trước mắt đến mõm (nhạt hơn khi trưởng thành). Cá con của *[[Chrysiptera sinclairi]]*, cũng là một thành viên trong phức hợp loài *[[Chrysiptera oxycephala]]*, cũng có màu xanh hoàn toàn nhưng sẫm hơn và có các vạch xám trên vảy cá so với *C. ellenae*. Cá trưởng thành có màu vàng lục nhạt (vùng lưng hơi sẫm nâu) với nhiều chấm nhỏ màu xanh ngọc lam phủ khắp cơ thể và các vây. Các vây phần lớn trong mờ, màu xanh lục nhạt đến lục xám. *C. ellenae* trưởng thành dễ dàng được phân biệt với các loài trong phức hợp bởi chúng không có màu vàng tươi trên cơ thể.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 10–12; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 11–12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 15; Số lược mang: 29–32.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. ellenae* có thể là động vật giáp xác như *C. oxycephala*. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng như các loài cá thia khác; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo

### Trích dẫn
*
Chrysiptera flavipinnis

***Chrysiptera flavipinnis*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1974.

## Từ nguyên
Từ định danh *flavipinnis* được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Latinh, *flavus* ("có màu vàng") và *pinnis* ("vây"), hàm ý đề cập đến màu vàng đặc trưng trên các vây của loài cá này.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. flavipinnis* được tìm thấy tại quần đảo Samarai (phía đông nam Papua New Guinea), quần đảo Solomon, bờ đông Úc (trải dài tới Sydney) và rạn san hô Great Barrier, cũng như tại Nouvelle-Calédonie. *C. flavipinnis* sống trên các rạn san hô chết ở những khu vực có nền đáy cát hoặc đá dăm, độ sâu khoảng 3–38 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. flavipinnis* là 8,5 cm. *C. flavipinnis* có màu xanh lam thẫm, trừ mõm và đỉnh đầu dọc theo lưng (đôi khi ở cả vùng bụng và ngực) là màu vàng. Các vây đều có màu vàng, trừ vây ngực trong mờ không màu. Đầu có nhiều vệt đốm màu xanh như thân (nổi bật ở những vùng vàng).

*[[Chrysiptera bleekeri]]* có kiểu hình khá giống với *C. flavipinnis*, nhưng vây đuôi và vây hậu môn của *C. bleekeri* có màu xanh tiệp màu với thân. *[[Chrysiptera taupou]]* có nhiều chấm vàng tươi trên nền xanh của thân.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 14–15; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 13–14; Số tia vây ở vây ngực: 17–18; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số lược mang: 20–22; Số vảy đường bên: 15–18.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. flavipinnis* có thể là tảo và động vật phù du. Chúng sống theo từng nhóm nhỏ hoặc đơn độc. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

Loài này cũng được thu thập trong ngành buôn bán cá cảnh.

## Tham khảo
Chrysiptera brownriggii

***Chrysiptera brownriggii*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1828.

## Từ nguyên
Từ định danh *brownriggii* có lẽ được đặt theo tên của sĩ quan Robert Brownrigg, Thống đốc Ceylon (Sri Lanka), nơi mẫu định danh được thu thập.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. brownriggii* trước đây có phạm vi phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nhưng quần thể ở Thái Bình Dương đã được xác định là một loài chị em với *C. brownriggii*, là *[[Chrysiptera leucopoma]]*. Phạm vi thực sự của *C. brownriggii* chỉ giới hạn ở Ấn Độ Dương, từ vùng bờ biển Đông Phi trải dài về phía đông đến Tây Indonesia.

*C. brownriggii* thường sống ở đới mặt bằng rạn của rạn san hô viền bờ, nền đáy là đá vụn và có nhiều sóng ở độ sâu đến ít nhất là 12 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. brownriggii* là 8&nbsp;cm. Chúng có màu nâu sẫm với hai sọc trắng (một trên thân và một trên cuống đuôi) và một vệt vàng trên nắp mang. Cá con có kiểu hình giống với *C. leucopoma*, màu vàng với sọc xanh lam dọc lưng.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 12–13; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 11–13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 18–19.

## Sinh thái học
Thức ăn chủ yếu của *C. brownriggii* là tảo, nhưng cũng có thể bao gồm cả động vật giáp xác. Loài này có tính lãnh thổ nhưng vẫn thường sống thành nhóm và không bơi xa nơi trú ẩn của chúng. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Chrysiptera glauca

***Chrysiptera glauca*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1830.

## Từ nguyên
Từ định danh được Latinh hóa từ γλαυκός (*glaukós*) trong tiếng Hy Lạp cổ đại với nghĩa là "xanh lam xám", hàm ý đề cập đến màu sắc cơ thể đặc trưng của loài cá này.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. glauca* có phạm vi phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Từ bờ biển Đông Phi, phạm vi của loài này trải dài về phía đông đến quần đảo Line và quần đảo Pitcairn, ngược lên phía bắc đến vùng biển phía nam Nhật Bản, giới hạn phía nam đến Úc, bao gồm rạn san hô Great Barrier.

Ở Việt Nam, *C. glauca* được ghi nhận từ bắc vào nam, như tại rừng ngập mặn Cần Giờ, bao gồm cả quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa.

*C. glauca* sống ở vùng gian triều của đới mặt bằng rạn viền bờ, trên nền đá vụn và các bãi cát, độ sâu đến ít nhất là 3 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. glauca* là 11,5 cm. *C. glauca* có màu lam xám, trở nên nhạt hơn ở vùng bụng và ngực. Cá con có màu xanh lam nhạt với một sọc xanh óng ngay trên mắt.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 12–13; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12–13; Số tia vây ở vây ngực: 17–18; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số lược mang: 21–24; Số vảy đường bên: 17–19.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. glauca* chủ yếu là tảo. Chúng sống thành từng nhóm nhỏ. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Vắc-xin Hantavirus

**Vắc-xin Hantavirus** là vắc-xin bảo vệ người chống lại việc nhiễm hantavirus gây ra bệnh sốt xuất huyết Hantavirus với hội chứng thận (HFRS) hoặc hội chứng phổi hantavirus (HPS). Vắc-xin này được coi là quan trọng vì nhiễm hantavirus cấp tính chịu trách nhiệm về tỷ lệ mắc bệnh và tử vong đáng kể trên toàn thế giới. Ước tính có khoảng 1,5 triệu trường hợp và 46.000 trường hợp tử vong đã xảy ra ở Trung Quốc từ năm 1950 đến 2007. Số lượng các trường hợp mắc virus được ước tính là 32.000 ở Phần Lan từ năm 2005 đến 2010 và 90.000 ở Nga từ năm 1996 đến 2006.

Vắc-xin hantavirus đầu tiên được phát triển vào năm 1990 ban đầu để sử dụng chống vi-rút sông Hanta gây ra một trong những dạng HFRS nghiêm trọng nhất. Người ta ước tính rằng khoảng hai triệu liều vắc-xin có nguồn gốc từ não hoặc nuôi cấy tế bào được cung cấp ở Trung Quốc mỗi năm. Việc sử dụng rộng rãi loại vắc-xin này có thể chịu trách nhiệm một phần cho việc giảm đáng kể số ca mắc bệnh HFRS ở Trung Quốc xuống dưới 20.000 vào năm 2007 

Các loại hantavirus khác mà vắc-xin được sử dụng bao gồm virus Seoul (SEOV). Tuy nhiên, vắc-xin được cho là không có hiệu quả đối với các loại virut hantavirus ở Châu Âu bao gồm cả vi-rút Puumala (PUUV) và Dobrava-Belgrade (DOBV). Tên thương mại dược phẩm của vắc-xin là Hantavax. Kể từ năm 2013, không có vắc-xin hantavirus nào được chấp thuận sử dụng ở Châu Âu hoặc Hoa Kỳ. Một nghiên cứu giai đoạn 2 trên vắc-xin hantavirus DNA HTNV / PUUV ở người đang được tiến hành.

Ngoài Hantavax, ba ứng cử viên vắc-xin khác đã được nghiên cứu trong các thử nghiệm lâm sàng ở giai đoạn II của II. Chúng bao gồm vắc-xin tái tổ hợp và vắc-xin có nguồn gốc từ vi-rút HTNV và PUUV. Tuy nhiên, triển vọng của chúng không rõ ràng.

## Tham khảo
Chrysiptera giti

***Chrysiptera giti*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2008.

## Từ nguyên
Từ định danh *giti* được đặt theo tên của hãng lốp xe Giti theo mong muốn của hai vợ chồng Chủ tịch Tập toàn Giti, Enki Tan và vợ là Phó Chủ tịch Cherie Nuralim, những người đã có đóng góp đáng kể trong công tác bảo tồn các loài sinh vật biển ở Bán đảo Đầu Chim.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. giti* được tìm thấy tại Indonesia, gồm vùng biển ngoài khơi bán đảo Bomberai (phía tây đảo New Guinea) và quần đảo Togean (phía đông bắc đảo Sulawesi). *C. giti* sống ở các rạn viền bờ, đặc biệt là gần những cụm san hô của chi *[[Acropora]]* và *[[Seriatopora hystrix]]*, ở độ sâu khoảng 3–20 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. giti* là 3,6 cm. Loài này có màu xanh lam, trừ thân sau, từ khu vực cuống đuôi xuống vây hậu môn là màu vàng. Mống mắt xanh, có sọc đen băng ngang đồng tử. Vây đuôi vàng ở nửa trong, trở nên trong mờ ở nửa ngoài. Vây hậu môn màu vàng, viền xanh ở rìa. Vây bụng màu xanh lam. Vây ngực trong mờ. Vây lưng màu xanh lam.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 10–11; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 14–15.

## Phân loại học
*C. giti* nằm trong nhóm phức hợp loài *[[Chrysiptera hemicyanea]]*, đặc trưng bởi màu xanh lam ở phần lớn cơ thể với màu vàng ở một phần thân sau và thân dưới.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. giti* có thể là động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Chrysiptera hemicyanea

***Chrysiptera hemicyanea*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1913.

## Từ nguyên
Từ định danh *hemicyanea* được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Hy Lạp cổ đại, tiền tố *hēmi* (ἡμι; "một nửa") và *kúanos* (κύανος; "xanh dương đậm"), hàm ý có lẽ đề cập đến màu xanh ở đầu và thân trên (màu vàng ở vùng thân còn lại).

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. hemicyanea* được tìm thấy từ các đảo san hô ngoài khơi Tây Úc (bao gồm bãi cạn Rowley, rạn san hô Scott và rạn san hô Ashmore), rải rác ở Indonesia, cũng như tại đảo New Ireland (Papua New Guinea).

*C. hemicyanea* sống tập trung ở rạn viền bờ và trong đầm phá, thường gần các cụm san hô nhánh *[[Acropora]]*, ở độ sâu đến ít nhất là 38 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. hemicyanea* là 5 cm. Đầu và thân trên có màu xanh lam; ngực, bụng và cuống đuôi màu vàng, bao gồm cả vây bụng và vây hậu môn (viền xanh lam ở rìa). Mống mắt xanh, có sọc đen băng ngang đồng tử. Mõm có hai vệt sọc đen từ môi trên ngược lên mắt. Đầu và nắp mang có nhiều vệt đốm màu xanh nhạt hơn. Vây đuôi vàng ở nửa trong, trở nên trong mờ ở nửa ngoài. Vây lưng màu xanh lam, trong mờ ở phía cuối. Vây ngực trong suốt.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 10–12; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 11–13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

## Phân loại học
*C. hemicyanea* hình thành một nhóm phức hợp loài với *[[Chrysiptera parasema]]* và *[[Chrysiptera giti]]*, đặc trưng bởi màu xanh lam ở phần lớn cơ thể với màu vàng ở một phần thân sau và thân dưới.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. hemicyanea* là động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
US Raon-l'Étape

**Union Sportive Raonnaise** là một đội bóng đá Pháp thành lập năm 1921. Đội có trụ sở tại Raon-l'Étape, Lorraine, Pháp. Đội chơi tại Stade Paul-Gasser ở Raon-l'Étape, có sức chứa 4.000 chỗ ngồi.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*
Chrysiptera maurineae

***Chrysiptera maurineae*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2015.

## Từ nguyên
Từ định danh *maurineae* được đặt theo tên của Maurine Shimlock, một người bạn thân thiết với các tác giả, người nỗ lực thúc đẩy việc bảo tồn biển ở vịnh Cenderawasih và xung quanh bán đảo Đầu Chim thông qua các ấn phẩm báo chí và những bức ảnh chụp của cô.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. maurineae* hiện chỉ được biết đến tại vùng biển phía tây của vịnh Cenderawasih, được tìm thấy ở độ sâu khoảng 5–12 m. Vị trí này là nơi tập trung nhiều loài sinh vật đặc hữu do sự biệt lập của nó trong quá khứ, gây ra bởi các chuyển động kiến tạo và biến đổi mực nước biển toàn cầu.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. maurineae* là 5 cm.

Cá con có màu xanh lam ở toàn bộ đầu, thân trước và một phần thân trên; phần thân còn lại có màu vàng, cũng như trên vây bụng và vây hậu môn. Mống mắt xanh lam có vạch đen băng ngang đồng tử, nối với một sọc đen từ trước mắt đến mõm. Đặc điểm giúp phân biệt cá con của *C. maurineae* với *[[Chrysiptera oxycephala]]* và *[[Chrysiptera papuensis]]* là màu xanh ở thân trên lan rộng đến rìa trên của cuống đuôi.

Cá trưởng thành có màu vàng tươi (trừ vùng gáy và một phần lưng trước sẫm nâu) với nhiều chấm nhỏ màu xanh lam trên khắp cơ thể. Các vây trong mờ, cũng màu vàng, trở nên phớt xanh về phía sau, riêng vây ngực không màu. Vây lưng và vây hậu môn có các hàng đốm màu xanh ngọc lam. Mắt có cặp sọc xanh ngọc băng ngang đồng tử. Chỉ *C. maurineae* là có màu vàng bao phủ gần như toàn bộ cơ thể. Màu nâu ở *C. papuensis* bao phủ toàn bộ đầu và phía trước của thân trên, rộng hơn vùng màu nâu của *C. maurineae*.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 10–12; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12–13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 14–15; Số lược mang: 30–33.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. maurineae* có thể là động vật giáp xác như các loài trong phức hợp *oxycephala*. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng như các loài cá thia khác; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo

### Trích dẫn
*
Chrysiptera galba

***Chrysiptera galba*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1974.

## Từ nguyên
Tính từ định danh *galba* trong tiếng Latinh có nghĩa là "màu vàng", hàm ý đề cập đến màu sắc cơ thể đặc trưng của loài cá này.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. galba* được tìm thấy tại quần đảo Cook (quốc gia liên kết của New Zealand), quần đảo Australes, quần đảo Gambier và đảo Rapa Iti (đều thuộc Polynésie thuộc Pháp), cũng như quần đảo Pitcairn (Lãnh thổ hải ngoại của Anh). Chúng sống tập trung ở các rạn viền bờ, độ sâu đến ít nhất là 30 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. galba* là 7&nbsp;cm. *C. galba* có duy nhất một màu vàng tươi như chim hoàng yến, bắt nguồn cho cái tên thông thường của loài này (Canary demoiselle). Vây bụng, vây lưng và vây hậu môn có viền xanh lam. Vảy có viền vàng sẫm hơn, tạo thành kiểu hình mắt lưới trên thân của chúng. Mống mắt vàng tươi, có cặp sọc xanh lam băng ngang đồng tử.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 13–15; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 14–16; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. galba* là tảo và động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Chrysiptera oxycephala

***Chrysiptera oxycephala*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1877.

## Từ nguyên
Từ định danh *plagiometopon* được ghép bởi hai âm tiết trong tiếng Hy Lạp cổ đại, *oxús* (ὀξύς, "sắc bén") và *kephalḗ* (κεφαλή, "đầu"), hàm ý có lẽ đề cập đến nét mặt bên của loài cá này, được mô tả là "có độ dốc rõ ràng" từ gáy xuống mõm.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. oxycephala* trước đây được cho là có phạm vi phân bố rộng khắp quần đảo Mã Lai, nhưng đó là một phức hợp loài bao gồm những loài ẩn sinh (cryptic species) của *C. oxycephala*. Những loài ẩn sinh này đã được tách ra thành những loài riêng biệt, là *[[Chrysiptera ellenae]]*, *[[Chrysiptera maurineae]]* và *[[Chrysiptera papuensis]]*, sau đó là *[[Chrysiptera burtjonesi]]* và *[[Chrysiptera uswanasi]]*.

Phạm vi hiện tại của *C. oxycephala* đã thu hẹp lại ở Philippines (đảo Palawan và Visayas), rải rác ở Indonesia (phía đông Borneo, Karimunjawa, Sulawesi, quần đảo Sunda Nhỏ và quần đảo Maluku), cũng như tại Palau.

*C. oxycephala* sống gần các rạn san hô ven bờ và trong đầm phá ở độ sâu đến ít nhất là 16 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. oxycephala* là 9&nbsp;cm.

Cá trưởng thành màu vàng lục, chỉ ửng màu vàng tươi ở ngực, dưới họng và bụng (đặc điểm giúp phân biệt với các loài trong phức hợp). Có nhiều chấm nhỏ màu xanh lam trên vảy ở thân. Mống mắt có cặp sọc xanh ngọc lam băng ngang đồng tử. *C. papuensis* là loài có kiểu hình gần giống nhất với *C. oxycephala*, nhưng màu vàng ở *C. papuensis* lan rộng lên nửa thân dưới và cuống đuôi, và *C. papuensis* hơi sẫm nâu hơn ở đầu và một phần thân trước.

Cá con của *C. oxycephala* và *C. papuensis* rất khó phân biệt nếu chỉ dựa vào kiểu hình. Chúng đều có màu xanh lam ở toàn bộ đầu và thân trước, và màu vàng tươi từ thân sau lan rộng đến cuống đuôi và bụng, cũng như trên vây bụng và vây hậu môn.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 10–12; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 11–13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 13–15; Số lược mang: 29–31.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. oxycephala* là các loài động vật giáp xác nhỏ. Chúng sống đơn độc hoặc theo cặp. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo

### Trích dẫn
*
Chrysiptera papuensis

***Chrysiptera papuensis*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2015.

## Từ nguyên
Từ định danh *papuensis* được đặt theo tên của quốc gia mà loài cá này được phát hiện, Papua New Guinea (*ensis*: hậu tố chỉ nơi chốn).

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. papuensis* hiện chỉ được biết đến tại vùng biển phía đông Papua New Guinea (trừ New Ireland và đảo Manus), cụ thể tại ngoài khơi tỉnh Madang, các quần đảo trong tỉnh Milne Bay và phía tây New Britain, được tìm thấy ở độ sâu đến ít nhất là 14 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. papuensis* là 5,3&nbsp;cm.

Cá con của *C. papuensis* và *[[Chrysiptera oxycephala]]* rất khó phân biệt nếu chỉ dựa vào kiểu hình. Chúng đều có màu xanh lam ở đầu và gần như toàn bộ thân trước, và màu vàng tươi từ thân sau lan rộng đến cuống đuôi và bụng, cũng như trên vây đuôi, vây bụng và vây hậu môn. *[[Chrysiptera maurineae]]* cũng có kiểu hình tương tự, nhưng màu xanh ở thân trên của *C. maurineae* còn lan rộng đến rìa trên của cuống đuôi.

Cá trưởng thành có màu nâu xám ở toàn bộ đầu và thân trên (nhạt dần về phía sau), phần thân còn lại màu vàng tươi với nhiều chấm nhỏ màu xanh ngọc lam trên khắp cơ thể và các vây. Mống mắt màu vàng, có cặp sọc xanh lam băng ngang đồng tử. Các vây có màu vàng, trừ vây ngực trong mờ không màu. Nửa ngoài vây đuôi trong mờ. Màu nâu ở *C. papuensis* bao phủ rộng hơn vùng màu nâu của *C. maurineae*, vốn chỉ giới hạn ở gáy và một phần lưng trước.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 10–11; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12–13; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 14–15; Số lược mang: 29–31.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. papuensis* có thể là động vật giáp xác như các thành viên trong phức hợp loài *oxycephala*. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo

### Trích dẫn
*
Chrysiptera pricei

***Chrysiptera pricei*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1992.

## Từ nguyên
Từ định danh *pricei* được đặt theo tên của David Price, nhà tự nhiên học, sinh thái học, ngôn ngữ học, dịch giả và cũng là một nhà tư vấn phát triển cộng đồng, người đã giúp thu thập mẫu định danh và hỗ trợ công tác hậu cần cho tác giả Gerald R. Allen trong chuyến thăm Irian Jaya (Tây Papua hiện nay).

## Phân bố và môi trường sống
Tất cả các mẫu vật của *C. pricei* đều được phát hiện và thu thập tại đảo Yapen, nằm về phía bắc đảo New Guinea (thuộc bên Indonesia). *C. pricei* sống trên các rạn viền bờ ở độ sâu khoảng 3–10 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. pricei* là 5&nbsp;cm. Thân trên có màu xanh lam, chuyển thành màu trắng ở thân dưới và bụng. Vảy ở nửa thân trên có các vạch màu xám đen. Đầu có nhiều vệt đốm màu xanh sáng.

Số gai ở vây lưng: 12–13; Số tia vây ở vây lưng: 9–10; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 11–12; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 13–15; Số lược mang: 21–23; Số vảy đường bên: 11–14.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. pricei* có thể là tảo và động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Vắc-xin virus Epstein–Barr

Vắc-xin chống lại Virus Epstein–Barr vẫn chưa có sẵn. Virus thiết lập nhiễm trùng tiềm ẩn và gây ra bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng. Đây là một loại virus nhiệt đới kép, gây nhiễm trùng cả tế bào B và tế bào biểu mô. Một thách thức là virut Epstein-Barr biểu hiện các protein rất khác nhau trong giai đoạn tan và giai đoạn tiềm ẩn của nó.

Một số thử nghiệm lâm sàng cho một loại vắc-xin đã được tiến hành trong giai đoạn 2006-2008. Các protein virus Gp350 / 220 là mục tiêu chính, nhưng điều này sẽ chỉ ngăn chặn sự lây nhiễm của các tế bào B, chứ không phải các tế bào biểu mô. MVA-EL  cũng đã được đề xuất làm mục tiêu cho các bệnh ung thư dương tính với EBV, nhưng điều này chỉ có hiệu quả trong việc chống lại các bệnh ung thư liên quan đến EBV, chứ không phải là nhiễm trùng EBV. Vắc-xin EBV dựa trên vi-rút (các hạt giống vi-rút) cũng là chủ đề của  việcnghiên cứu chuyên sâu.

Vào tháng 4 năm 2018, kháng thể đầu tiên của con người ngăn chặn Virus Epstein-Barr đã được phát hiện, được gọi là AMMO1. Kháng thể này chặn glycoprotein gH và gL. Khám phá này xác định các vị trí dễ bị tổn thương mới trên Virus Epstein-Barr và vô hiệu hóa nhiễm trùng nhiệt đới kép (ngăn chặn cả nhiễm trùng tế bào B và tế bào biểu mô). Đây là khám phá hứa hẹn nhất cho đến nay, vì đây là phát hiện đầu tiên có thể ngăn chặn cả nhiễm trùng tế bào B và nhiễm trùng biểu mô.

## Tham khảo
Chrysiptera rex

***Chrysiptera rex*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1909.

## Từ nguyên
Từ định danh *rex* trong tiếng Latinh mang nghĩa là "vua", không rõ hàm ý đề cập đến điều gì.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
Ở Đông Ấn Độ Dương, *C. rex* được biết đến tại quần đảo Ashmore và Cartier và rạn san hô Scott ngoài khơi Tây Úc. Còn ở Tây Thái Bình Dương, *C. rex* được ghi nhận tại quần đảo Ryukyu (Nhật Bản), đảo Đài Loan, Palau, Indonesia (phía đông Borneo, ngoài khơi đảo Java, quần đảo Raja Ampat và Tây Papua) và Đông Timor.

Những ghi nhận của *C. rex* bên ngoài các vị trí này là do xác định nhầm với các loài trong phức hợp, là *[[Chrysiptera caesifrons]]* và *[[Chrysiptera chrysocephala]]*. Trong phức hợp loài này, *C. caesifrons* và *C. rex* là hai loài chị em có quan hệ gần nhất.

*C. rex* sinh sống tập trung ở đới mặt bằng của các rạn viền bờ ở độ sâu đến ít nhất là 20 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. rex* là 5&nbsp;cm. Thân của *C. rex* có màu vàng nhạt hoặc trắng, màu vàng tươi hơn ở lưng (đôi khi có màu hồng cam ở trán và lưng trước). Đầu có màu xanh lam xám nhưng không sẫm bằng *C. caesifrons*, nhưng có nhiều đốm màu xanh tím. Gốc vây ngực có màu vàng cam. Cá con có kiểu hình tương tự cá trưởng thành nhưng thêm một vệt sọc trắng trên đỉnh đầu.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 12–14; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12–14; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số tia vây ở vây ngực: 15–18; Số vảy đường bên: 15–18.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. rex* bao gồm tảo và động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Chrysiptera rollandi

***Chrysiptera rollandi*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1961.

## Từ nguyên
Từ định danh *rollandi* được đặt theo tên của Jean Rolland (1933 – 2018), theo mong muốn của René Catala, người sáng lập Thủy cung Nouméa (Aquarium de Nouméa, sau đổi thành Aquarium des Lagons) tại Nouvelle-Calédonie, cũng là nơi thu thập mẫu định danh của loài cá này và chính Catala đã gửi nó cho tác giả Gilbert Percy Whitley. Về phía Rolland, ông là một thợ hàn, cũng là nhà tự nhiên học nghiệp dư và là tình nguyện viên trong những ngày đầu thành lập Thủy cung Nouméa.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
Từ biển Andaman, phạm vi của *C. rollandi* trải dài về phía đông đến vùng biển các nước Đông Nam Á và các đảo quốc thuộc Melanesia, xa về phía nam đến Tonga, Nouvelle-Calédonie và rạn san hô Great Barrier. Tuy nhiên, kết quả phân tích DNA cho thấy, *C. rollandi* là một phức hợp loài có thể được chia ít nhất thành ba quần thể loài hợp lệ, lần lượt được phân bố tại biển Andaman (1), Nouvelle-Calédonie và khu vực phía nam biển San Hô (2), và phần còn lại Đông Nam Á và Úc (3). Ở Việt Nam, *C. rollandi* được ghi nhận tại Côn Đảo.

Loài này sống trong các đầm phá và ra xa đến sườn dốc của rạn viền bờ ở độ sâu đến ít nhất là 35 m.

## Mô tả
Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. rollandi* là 7,5&nbsp;cm. *C. rollandi* có màu trắng nhạt, trừ vùng đầu và thân trước màu xanh lam xám sẫm. Tùy vào vị trí địa lý, quần thể của loài này có thể xuất hiện các vùng màu vàng ở phía thân sau (như hình), nhiều khả năng là đại diện cho những loài chưa dược mô tả.

Số gai ở vây lưng: 13; Số tia vây ở vây lưng: 10–11; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 12–13; Số tia vây ở vây ngực: 15; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5; Số lược mang: 21–22; Số vảy đường bên: 14–16.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. rollandi* bao gồm tảo và động vật phù du. Chúng sống theo từng nhóm nhỏ hoặc đơn độc. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

## Tham khảo
Lâu đài Bodzentyn

**Lâu đài Bodzentyn** () là một lâu đài đổ nát ở Bodzentyn, Ba Lan. Nó được xây dựng vào nửa sau của thế kỷ XIV.

## Lịch sử

Vào đầu thế kỷ thứ XIV, Giám mục Kraków, Bodzanta, đã xây dựng một biệt thự bằng gỗ trên một ngọn đồi trên sông Psarką. Ngôi nhà trang viên này đã bị phá hủy khá nhanh chóng và sau đó là Giám mục của Kraków Florian Mokrski đã dựng lên một lâu đài bằng đá trên một ngọn đồi, bao quanh là một con hào. Một trong những sự kiện vĩ đại nhất trong lịch sử của lâu đài diễn ra vào năm 1410 khi vua Wladyslaw Jagiello đến thăm nó trong chuyến hành hương đến Holy Cross trước Trận Grunwald.

Thế kỷ XV và XVI là thời kỳ thịnh vượng chưa từng thấy của lâu đài. Nó được mở rộng sau trận hỏa hoạn lớn năm 1413 và vào cuối thế kỷ XV, Đức Hồng y Fryderyk Jagiellońchot đã thêm một cánh phía đông mới với các tòa tháp dân cư. Công việc xây dựng được tiếp tục trong thế kỷ thứ XVI bởi các giám mục kế tiếp Jan Konarski, Piotr Tomicki, Franciszek Krasniński và Piotr Myszkowski, những người dần dần đưa ra tất cả các nét đặc trưng của phong cách Phục hưng. Tất cả các hoạt động được dẫn dắt bởi kiến trúc sư người Ý, Jan Balcer.

Lần tái thiết đáng chú ý cuối cùng của lâu đài diễn ra giữa năm 1657 - 1691, dưới sự lãnh đạo của các giám mục Jakuba Zadzika, Piotr Gembicki, Piotr Tylicki, Marcin Szyszkowski, Andrzej Trzebicki và Jan Małachowski. Tòa nhà có hình dạng của Baroque, với sơ đồ hình móng ngựa. Nhà đầu tư cuối cùng ở nơi cư trú là vào nửa sau của thế kỷ thứ XVIII bởi Giám mục Cajetan Sołtyk, thuê kiến trúc sư nổi tiếng, Jakuba Fontanę.

Tầm quan trọng của lâu đài ở Bodzentyn bắt đầu suy giảm sau khi xây dựng cung điện ở Kielce. Năm 1789, nghị viện quyết định tiến hành quốc hữu hóa tài sản giám mục. Lâu đài đã được chuyển đổi thành một vựa lúa và một bệnh viện quân đội. Năm 1814, tòa nhà cuối cùng đã bị bỏ qua. Lâu đài thời trung cổ chủ yếu trở thành nguồn vật liệu xây dựng miễn phí cho người dân địa phương, do đó làm xói mòn di tích thành đống đổ nát. Chỉ trong năm 1902, tòa nhà đã được bảo vệ. Nhưng nó không bao giờ được xây dựng lại để vinh quang trước đây của nó.

## Xem thêm

* Lâu đài ở Ba Lan

## Tham khảo
US Roye-Noyon

**Union Sportive Roye-Noyon Coeur de Picardie** (cựu **Union Sportive Royenne**) là một đội bóng đội Pháp thành lập năm 1928. Đội có trụ sở tại Roye, Somme, Pháp. Đội thi đấu tại sân Stade André Coël ở Roye.

Câu lạc bộ đã tham gia Championnat National trong mùa giải 2004-05.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang web chính thức
Chrysiptera springeri

***Chrysiptera springeri*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Chrysiptera]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1976.

## Từ nguyên
Từ định danh *springeri* được đặt theo tên của Victor G. Springer, nhà ngư học tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Hoa Kỳ, người đã thu thập mẫu định danh của loài này và nhiều loài cá thia khác tại quần đảo Maluku.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. springeri* được tìm thấy tại quần đảo Maluku và đảo Flores, Indonesia, cũng như tại Philippines. Chúng sống trên các rạn viền bờ và trong đầm phá, đặc biệt là những khu vực có nhiều san hô thuộc chi *[[Acropora]]*, ở độ sâu khoảng 4–30 m.

## Mô tả

Chiều dài lớn nhất được ghi nhận ở *C. springeri* là 5,5&nbsp;cm. Toàn thân của loài cá này chỉ có một màu xanh lam thẫm bao phủ. Một hàng chấm đen dọc theo đường bên, và vảy của chúng cũng có các vạch đen. Đốm đen lớn nổi bật ngay góc nắp mang. Đầu lốm đốm các vệt đen mờ, cũng như một vệt sọc đen trên mõm. Mống mắt có vạch đen băng ngang đồng tử. *C. springeri* có một biến dị kiểu hình, với nhiều vệt đen trên cơ thể.

Số gai ở vây lưng: 11–13; Số tia vây ở vây lưng: 10–11; Số gai ở vây hậu môn: 2; Số tia vây ở vây hậu môn: 10–11; Số gai ở vây bụng: 1; Số tia vây ở vây bụng: 5.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. springeri* có thể là tảo và động vật phù du. Cá đực có tập tính bảo vệ và chăm sóc trứng; trứng có độ dính và bám chặt vào nền tổ.

*C. springeri* cũng xuất hiện trong ngành buôn bán cá cảnh.

## Tham khảo