Xoáy thuận nhiệt đới ở Đông Nam Thái Bình Dương

Sự hình thành xoáy thuận nhiệt đới là cực kỳ hiếm ở vùng biển đông nam Thái Bình Dương (từ kinh tuyến 120 độ Tây trở về phía Đông), vì nhiệt độ bề mặt nước biển lạnh do dòng hải lưu Humboldt tạo ra, thiếu sự hình thành nhiễu động nhiệt đới và cũng do độ đứt gió cao gây bất lợi; như vậy, không có ghi nhận nào về một cơn bão nhiệt đới ảnh hưởng đến miền tây Nam Mỹ cho đến tháng 3 năm 2023 khi một xoáy thuận nhiệt đới có tên không chính thức là  hình thành và đã gây mưa lớn và lũ lụt nghiêm trọng ở miền bắc Peru và Ecuador khiến ít nhất 8 người thiệt mạng dù không đổ bộ trực tiếp vào khu vực. Ít nhất sáu cơn bão đã hình thành từ năm 1983 trong khu vực, tuy nhiên các cơn bão xoáy nhiệt đới thường hình thành ở các khu vực gần vùng lân cận Melanesia và phía tây Polynesia.

## Nguyên nhân về sự hiếm gặp của xoáy thuận nhiệt đới ở Đông Nam Thái Bình Dương

Các cơn bão nhiệt đới thường cần nhiều yếu tố để hình thành, chẳng hạn như độ ẩm dồi dào, độ đứt gió theo phương thẳng đứng thấp và sự chênh lệch lớn giữa nhiệt độ mặt nước biển và nhiệt độ trên cao. Nói chung, xoáy thuận nhiệt đới có xu hướng hình thành trên vùng nước ấm, thường gần các vùng nhiệt đới hơn. Mặc dù người ta đã quan sát thấy rằng, trong một số trường hợp, xoáy thuận nhiệt đới có thể tồn tại ở nhiệt độ thấp hơn. Một ví dụ về điều này là  ở khu vực Bắc Đại Tây Dương.

Các sự kiện El Niño thường góp phần hình thành các cơn bão này và cũng cho phép các mùa bão hoạt động khá tích cực được ghi nhận ở phía tây Nam Thái Bình Dương, chẳng hạn như các mùa 1982–83 và 1997–98. Hiện tượng này đã tạo điều kiện nhiệt độ và độ ẩm bề mặt biển thuận lợi để hình thành hai cơn bão vào tháng 5 năm 1983 và tháng 5 năm 2015 (Katie). Cơn bão năm 1983 xảy ra vào cuối một trong những đợt El mạnh nhất. Hiện tượng El Niño năm 1982–83 trùng với mùa bão nhiệt đới hoạt động mạnh ở Nam Thái Bình Dương.

## Các cơn bão được ghi nhận


ImageSize = width:800 height:175
PlotArea  = top:10 bottom:80 right:20 left:20
Legend    = columns:3 left:30 top:58 columnwidth:270
AlignBars = early

DateFormat = dd/mm/yyyy
Period     = from:01/01/2020 till:31/05/2020
TimeAxis   = orientation:horizontal
ScaleMinor = grid:black unit:month increment:1 start:01/01/2020

Colors     =
  id:canvas value:gray(0.88)
  id:GP     value:red
  id:TDi    value:rgb(0,0.52,0.84)     legend:Tropical_Disturbance
  id:TD     value:rgb(0.43,0.76,0.92)  legend:Tropical_Depression
  id:C1     value:rgb(0.30,1,1)  legend:Category_1_=_63-87_km/h_(39-54_mph)
  id:C2     value:rgb(0.75,1,0.75)     legend:Category_2_=_88-142_km/h_(55-74_mph)
  id:C3     value:rgb(1,0.85,0.55)     legend:Category_3_=_143-158-km/h_(75-98_mph)
  id:C4     value:rgb(1,0.45,0.54)  legend:Category_4_=_159–204_km/h_(99–127_mph)
  id:C5     value:rgb(0.55,0.46,0.9)  legend:Category_5_=_≥205_km/h_(≥128_mph)

Backgroundcolors = canvas:canvas

BarData =
  barset:Hurricane
  bar:Month

PlotData=

  barset:Hurricane width:10 align:left fontsize:S shift:(4,-4) anchor:till
  barset:break
  from:12/01/2020 till:14/01/2020 color:C1 text:"Humberto (SS)"
  from:07/03/2020 till:20/03/2020 color:TDi text:"Yaku (TDi)"
  from:29/04/2020 till:04/05/2020 color:C1 text:"Katie (SS)"
  from:04/05/2020 till:09/05/2020 color:C1 text:"Lexi (SS)"
  from:10/05/2020 till:14/05/2020 color:C1 text:"XTNĐ 5/1983 (C1)"
  bar:Month width:5 align:center fontsize:S shift:(0,-20) anchor:middle color:canvas
  from:01/01/2020 till:31/01/2020 text:Tháng 1
  from:01/02/2020 till:29/02/2020 text:Tháng 2
  from:01/03/2020 till:31/03/2020 text:Tháng 3
  from:01/04/2020 till:30/04/2020 text:Tháng 4
  from:01/05/2020 till:31/05/2020 text:Tháng 5

 Dòng thời gian này chỉ đề cập đến thời điểm các cơn bão hình thành tính theo tháng, không phải theo năm.

### Xoáy thuận nhiệt đới tháng 5 năm 1983

Sau khi mùa bão Nam Thái Bình Dương 1982–83 kết thúc, các nhà nghiên cứu ở Đại học Hawaii ghi nhận hai áp thấp nhiệt đới tồn tại ở vùng biển phía Đông kinh tuyến 130 độ Tây vào các ngày 11 và 16 tháng 5 năm 1983. Tìm hiểu sâu hơn về áp thấp nhiệt đới đợt ngày 11 tháng 5, các nhà nghiên cứu Luis Muñoz (Đại học Valparaíso) and José Vicencio (Dịch vụ thời tiết Chile) cho rằng áp thấp nhiệt đới này có thể đã mạnh lên thành bão. Thời gian tồn tại của cơn bão này từ ngày 10 tháng 5 đến ngày 14 tháng 5 năm 1983. Cơn bão này đã đạt sức gió duy trì  khi đạt đỉnh cường độ vào ngày 14 tháng 5. Thời điểm đó, tâm bão nằm ở .

Theo thông tin trên kho dữ liệu của Southwest Pacific Enhanced Archive for Tropical Cyclones (Kho lưu trữ nâng cao về xoáy thuận nhiệt đới ở Tây Nam Thái Bình Dương, SPEArTC), cơn bão này đã đạt cường độ mạnh nhất với sức gió  và áp suất trung tâm .

### Bão Katie

Vào ngày 29 tháng 4 năm 2015, một vùng áp thấp ngoại nhiệt đới đã phát triển ở vùng biển Đông Nam Thái Bình Dương, sau đó chuyển thành áp thấp cận nhiệt đới. Tâm của áp thấp cận nhiệt đới khi đó nằm ở 102,9 độ Tây, nằm ngoài ranh giới phía đông của khu vực Nam Thái Bình Dương (120 độ Tây). Trong khoảng thời gian này cho đến ngày 4 tháng 5, cơ quan Dịch vụ thời tiết của Hải quân Chile đề cập đến Katie trong các cảnh báo của họ. Trong những ngày tiếp theo, áp thấp cận nhiệt đới di chuyển theo hướng tây nam rồi đổi thành đông nam, để rồi mạnh lên thành bão cận nhiệt đới vào ngày 1 tháng 5. Trong khoảng thời gian này, Katie mạnh lên khi cơn bão di chuyển vào khu vực có nhiệt độ bề mặt nước biển cao hơn khoảng 1&nbsp;°C so với trung bình nhiều năm, cùng với độ đứt gió thấp do chịu ảnh hưởng của đợt El Niño cực kỳ mạnh. Đến ngày 2 tháng 5, cơn bão đạt tới cường độ cực đại, với sức gió tối đa , cùng với áp suất thấp nhất là . Tên gọi Katie lúc này được cấp một cách không chính thức cho cơn bão bởi các nhà nghiên cứu. Ngày hôm sau, Katie di chuyển theo hướng tây và suy yếu dần. Ngày 4 tháng 5, Katie suy yếu thành một áp thấp cận nhiệt đới, di chuyển về phía Tây Bắc, đi qua vùng biển phía Đông của đảo Phục Sinh rồi tiếp tục suy yếu. Cơ quan Thời tiết của Hải quân Chile dừng cảnh báo về cơn bão. Hai ngày sau, Katie tan hoàn toàn trên biển. Trong suốt thời gian tồn tại, Katie nằm hoàn toàn ở vùng biển phía đông của kinh tuyến 120 độ tây, bên ngoài khu vực Nam Thái Bình Dương.

Bão Katie được xác định một cách không chính thức là cơn xoáy thuận nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới cực đông xa thứ hai từng được quan sát ở Nam Thái Bình Dương khi cơn bão hình thành ở gần 102,9 độ Tây. Điều này đã phá vỡ kỷ lục trước đó là khoảng kinh tuyến 110 độ Tây, được thiết lập bởi một áp thấp nhiệt đới vào tháng 5 năm 1983. Đồng thời, đây là xoáy thuận đầu tiên được ghi nhận ở vùng biển Đông Nam Thái Bình Dương kể từ năm 1983. Katie được hình thành trong một sự kiện El Niño cực kỳ mạnh; các vùng nước có nhiệt độ bề mặt nước biển cao bất thường (cao hơn 1&nbsp;°C so với trung bình nhiều năm) cùng độ đứt gió theo phương thẳng đứng thấp có thể góp phần vào sự hình thành hiếm có của cơn bão. Mặc dù các đặc điểm quan sát của Katie phù hợp với một cơn bão cận nhiệt đới, phân tích chi tiết cho thấy cơn bão có thể đã chuyển đổi hoàn toàn thành một cơn bão nhiệt đới trong một thời gian ngắn, khi Katie đạt cường độ mạnh nhất.

### Bão Lexi

Bão Lexi hình thành từ một vùng áp thấp ngoại nhiệt đới ở vùng biển phía tây Chile vào ngày 4 tháng 5 năm 2018. Vùng áp thấp di chuyển chậm về phía đông bắc và mạnh lên thành một cơn bão cận nhiệt đới vào cuối ngày, ở 83,7 độ Tây. Sau đó, các nhà nghiên cứu độc lập xác định và đặt tên không chính thức là "Lexi" cho cơn bão. Cơn bão phát triển trên vùng biển có nhiệt độ bề mặt từ , vốn quá lạnh để hỗ trợ sự hình thành đối lưu trong các cơn bão nhiệt đới. Trong những ngày tiếp theo, Lexi di chuyển một vòng theo chiều kim đồng hồ ở vùng biển phía Tây của Chile. Lexi đạt cường độ cực đại vào khoảng 00:00 UTC vào ngày 6 tháng 5, với áp suất trung tâm thấp nhất là ; trước đó 12 tiếng, Lexi đạt sức gió duy trì mạnh nhất trong một phút là . Sau đó, cơn bão hoàn thành vòng lặp di chuyển rồi đổi hướng di chuyển song song với đường bờ biển Chile và suy yếu dần. Đến ngày 8 tháng 5, Lexi suy yếu thành một áp thấp cận nhiệt đới; áp thấp cận nhiệt đới tiếp tục suy yếu thêm thành một vùng áp thấp tàn dư vào ngày hôm sau trước khi tan biến hoàn toàn vào ngày 10 tháng 5.

### Bão Humberto

Vào ngày 13 tháng 1 năm 2022,  (WPC) ghi nhận một cơn bão cận nhiệt đới ở khoảng  ở phía tây-tây nam của Quần đảo Juan Fernández. Cơn bão tan vào ngày hôm sau. Tên gọi "Humberto" sau đó được các nhà nghiên cứu cấp không chính thức cho cơn bão.

### Bão Yaku

 là một vùng áp thấp bất thường ở Đông Nam Thái Bình Dương đã tác động đến Ecuador và miền bắc Peru vào đầu tháng 3 năm 2023. Cơ quan Khí tượng Thủy văn Quốc gia Peru (SENAMHI) mô tả nó là một "cơn xoáy thuận có các đặc điểm nhiệt đới vô tổ chức" chưa từng thấy kể từ năm 1983 hoặc 1998.

### Các cơn bão khác
Ngoài các cơn bão ở trên, từ năm 2000 đến năm 2023, có thêm 12 cơn bão cận nhiệt đới khác chưa được biết tới trước đó đã tồn tại ở Đông Nam Thái Bình Dương, theo một nghiên cứu được công bố vào năm 2024. Các cơn bão này tồn tại vào các thời điểm sau:
*23–24 tháng 8 năm 2000
*23 tháng 5 năm 2002
*27 tháng 1 năm 2003
*25 tháng 5 năm 2003
*4 tháng 5 năm 2006
*16 tháng 5 năm 2008
*18 tháng 7 năm 2009
*29 tháng 6 năm 2015
*7 tháng 10 năm 2015
*13–14 tháng 6 năm 2017
*23–24 tháng 4 năm 2020
*27 tháng 4 năm 2023
Thông tin trên kho dữ liệu SPEArTC xác nhận thêm sự tồn tại của một số xoáy thuận nhiệt đới khác, tồn tại vào các thời điểm sau:
*15–19 tháng 5 năm 1983
*6–11 tháng 2 năm 2021
*18–20 tháng 3 năm 2023 (Uno)
*19–20 tháng 3 năm 2023 (Dos)

## Chú thích

## Tham khảo