Kim Mặc Ngọc

**Kim Mặc Ngọc** (; 14 tháng 9 năm 1918 – 26 tháng 5 năm 2014) là nhà giáo và nhân vật giáo dục tại Trung Quốc. Bà thuộc dòng họ Ái Tân Giác La (), tên khai sinh **Hiển Kỳ** (), người Mãn Châu.

Bà sinh tại Lữ Thuận khi khu vực này thuộc Quan Đông Châu do Đế quốc Nhật Bản quản lý. Bà là con gái út và là con gái thứ 17 của Thiện Kỳ (), Túc Thân vương () cuối cùng của nhà Thanh, đồng thời là em gái ruột của Kawashima Yoshiko ().

Sau khi được minh oan và trở lại Bắc Kinh vào cuối thập niên 1970, bà trở thành hội viên/nhân viên của Viện Nghiên cứu Văn Sử Bắc Kinh (). Đầu thập niên 1990, bà mở lớp tiếng Nhật cho trẻ em và sau đó thành lập Trường bồi dưỡng tiếng Nhật "Ái Tâm" tại Lang Phường, tỉnh Hà Bắc; cuối thập niên 1990, Đông Phương đại học thành () ở Lang Phường được hình thành trên nền tảng cơ sở này.

Kim Mặc Ngọc qua đời tại Bắc Kinh ngày 26 tháng 5 năm 2014, hưởng thọ 95 tuổi.

## Gia thế và học tập

Thiện Kỳ có tổng cộng 38 người con. Kim Mặc Ngọc đôi khi được gọi là "cách cách" (, tước hiệu dành cho phụ nữ thuộc hoàng tộc). Bà là con út, đồng thời là con gái thứ 17 của Thiện Kỳ, nên cũng được gọi là "thập thất cách cách" ().

Thiện Kỳ mất năm 1922; mẹ bà cũng qua đời không lâu trước đó, khiến Kim Mặc Ngọc mồ côi khi khoảng bốn tuổi và được các chị cùng cha khác mẹ nuôi dưỡng. Một người chị của bà là Hiển Dư (), về sau được biết đến với tên Nhật "Kawashima Yoshiko".

Kim Mặc Ngọc từng học tập tại Nhật Bản và bỏ dở hai năm đại học để trở về Bắc Kinh không lâu sau Sự kiện Trân Châu Cảng. Bà từng theo học tại Gakushuin và Đại học Nữ Nhật Bản, đồng thời từng làm việc tại chi nhánh Bắc Kinh của hãng dệt Kanebo. Trong giai đoạn Chiến tranh Trung-Nhật, bà làm công việc cố vấn tại một công ty do người Nhật điều hành ở Bắc Kinh.

## Mưu sinh và công việc

Cuối thập niên 1940, Kim Mặc Ngọc nuôi sống gia đình gồm nhiều người thân và trẻ nhỏ; bà bán bớt đồ đạc trong nhà và đan áo len để kiếm sống, trong đó có thời điểm đan áo len cho Hải quân với nhịp độ "ba ngày một chiếc".

Sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập, Hiển Kỳ đổi tên thành Kim Mặc Ngọc. Năm 1952, bà mở nhà hàng tại Bắc Kinh; ban đầu là nhà hàng kiểu phương Tây, sau đó chuyển sang nhà hàng món Tứ Xuyên. Bà dùng khoản tiền do người anh gửi từ Hồng Kông để mở nhà hàng "Dịch Khang" (). Khoảng hai năm sau, nhà hàng được đưa vào công tư hợp doanh; bà có thời điểm nhận lương 60 tệ mỗi tháng trong công việc tại cơ quan biên dịch. Năm 1956, bà thi tuyển vào một cơ quan biên dịch ở Bắc Kinh và được phân về tổ tiếng Nhật (). Năm 1954, bà kết hôn với họa sĩ hoa điểu Mã Vạn Lý.

## Bị giam giữ và trở lại Bắc Kinh

Kim Mặc Ngọc bị bắt vào đầu tháng 2 năm 1958 và sau đó bị kết án 15 năm tù; bà thụ án tại nhà tù Tần Thành (). Sau khi bị bắt, bà bị đưa tới trại lao cải, và khoảng sáu năm sau mới được thông báo bản án 15 năm trước khi chuyển tới Tần Thành để thụ án. Việc bà bị giam giữ thường được các bài báo đề cập cùng xuất thân hoàng tộc và quan hệ chị em với Kawashima Yoshiko. Trong thời gian bị giam giữ, bà ly hôn với Mã Vạn Lý.

Năm 1973, bà mãn hạn tù và được bố trí làm công nhân tại nông trường Trà Điền ở Thiên Tân (). Năm 1973, bà kết hôn với Thi Hữu Vi () tại nông trường và về sau cùng chồng trở lại Bắc Kinh. Năm 1976, kết quả chụp X-quang cho thấy bà bị tổn thương chín đốt sống và nông trường làm thủ tục cho bà nghỉ vì bệnh; mức lương hằng tháng được nêu là 19 tệ 2 hào.

Năm 1979, bà viết thư cho Đặng Tiểu Bình để xin một công việc; sau đó bà trở lại Bắc Kinh và tiếp tục làm việc. Bà nhận thông báo minh oan từ Tòa án Nhân dân Trung cấp Bắc Kinh và được phân công làm hội viên/nhân viên tại Viện Văn sử Bắc Kinh; bà cũng từ chối lời mời sang Nhật định cư từ bạn học cũ.

## Hoạt động giáo dục

Đầu năm 1992, Kim Mặc Ngọc và chồng rút toàn bộ tiền tiết kiệm để mua bàn học, giáo trình và mở lớp tiếng Nhật cho trẻ em mang tên "Ái Tâm" (). Tên gọi "Ái Tâm" vừa gợi đến "Ái Tân" trong họ Ái Tân Giác La, vừa mang nghĩa "tấm lòng nhân ái".

Từ năm 1993, bà đi lại giữa Nhật Bản và Bắc Kinh để vận động nguồn lực cho việc mở rộng lớp học, bao gồm diễn thuyết và kêu gọi tài trợ xây dựng cơ sở đào tạo. Đến tháng 5 năm 1996, Trường bồi dưỡng tiếng Nhật "Ái Tâm" () được đăng ký tại khu phát triển của Lang Phường.

Trong số 13 cơ sở đào tạo tiếng Nhật dân lập tại Hà Bắc thời điểm đó, trường "Ái Tâm" được xác nhận là nơi có cơ sở vật chất đầy đủ và lực lượng giảng dạy mạnh. Cuối thập niên 1990, Đông Phương đại học thành () ở Lang Phường được hình thành trên nền tảng trường "Ái Tâm". Về cuối đời, Kim Mặc Ngọc mua một căn nhà ở Lang Phường bằng số tiền do chính mình kiếm được.

## Qua đời

Kim Mặc Ngọc qua đời ngày 26 tháng 5 năm 2014 tại Bắc Kinh, hưởng thọ 95 tuổi. Thông tin về chi tiết qua đời không thống nhất: Xinhua và The Paper ghi nhận chưa có công bố rõ về thời điểm, địa điểm và nguyên nhân, trong khi Sankei cho biết bà qua đời do suy tim tại một bệnh viện ở Bắc Kinh, sau giai đoạn sức khỏe xấu đi từ tháng 4, và lễ tang được tổ chức ngày 28 tháng 5 tại nghĩa trang Bát Bảo Sơn (). *Liên Hợp Tảo báo* (dẫn nguồn Kyodo) cũng nêu bà qua đời vì bệnh tim tại một bệnh viện ở Bắc Kinh.

## Tác phẩm

* Ái Tân Giác La Hiển Kỳ. *Một đời vương nữ nhà Thanh* (). Nhà xuất bản Tác gia, 1988. ISBN 9787506301053.

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Ngô Thế Ninh: Vị cách cách cuối cùng, phá lệ nói về chị gái Kawashima Yoshiko