Sân bay Đông Ban Mê Thuột

**Sân bay Đông Ban Mê Thuột** (còn gọi là **Căn cứ hỏa lực Ban Mê Thuột**, **Trại Torres**, **FSB Aquarius**, **Sân bay Hòa Bình**, **LZ Ban Mê Thuột** và **Phi trường Phụng Dực**) là căn cứ quân sự kết hợp sân bay dân dụng, nằm cách trung tâm thị xã Ban Mê Thuột khoảng 8 km về phía Đông Nam.

## Lịch sử
### 1961–1972
Liên đoàn 5 Biệt kích Lục quân Mỹ đã thành lập đơn vị thuộc Lực lượng Dân sự chiến đấu (CIDG) đầu tiên tại căn cứ này vào năm 1961. Nơi đây sau đó trở thành địa bàn hoạt động của Phân đội 32 Liên đoàn 5 Biệt kích; tiếp đó, Trung tâm Kiểm soát miền Nam (CCS) thuộc MACV-SOG, đã điều hành một căn cứ tại đây với tên gọi **Trại Torres**.

Từ đầu năm 1968, Phi đoàn Đặc nhiệm 20 đã đồn trú tại đây để hỗ trợ cho các chiến dịch xuyên biên giới sang Campuchia của MACV-SOG.

Căn cứ hỏa lực Ban Mê Thuột nằm ở rìa phía Đông Nam của toàn bộ khu căn cứ. Các đơn vị Lục quân Mỹ từng đồn trú tại đây bao gồm:
*Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 8 Bộ binh (Tháng 12 năm 1969)
*Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 8 Bộ binh (Tháng 12 năm 1969)
*Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 12 Bộ binh (Tháng 8 – Tháng 11 năm 1968)
*Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 12 Bộ binh (Tháng 12 năm 1969)
*Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 39 Bộ binh (Tháng 11 năm 1967 – Tháng 1 năm 1968)
*Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 17 Pháo binh (Tháng 2 năm 1970 – Tháng 4 năm 1971)
*Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 22 Pháo binh (1969 – Tháng 1 năm 1970)
* Một phân đội thuộc Đại đội Quân y 498 (tải thương hàng không), trang bị trực thăng UH-1D Hueys từ tháng 10 năm 1965.
*Đại đội Phi cơ 155 (Tháng 10 năm 1965 – Tháng 3 năm 1971)
*Đại đội Phi cơ 185 (Tháng 6 năm 1967 – Tháng 10 năm 1970)

Ngày 4 tháng 1 năm 1968, một đợt tập kích bằng tên lửa và súng cối vào căn cứ đã phá hủy hai chiếc UH-1 và làm hư hỏng nặng ba chiếc khác. Tiếp đó, vào ngày 30 tháng 1 năm 1968, trong khuôn khổ cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân, các đơn vị đặc công Quân Giải phóng đã tấn công căn cứ, buộc nơi này phải đóng cửa trong nhiều ngày.

### Giai đoạn 1975
Năm 1975, Phi trường Phụng Dực là nơi đồn trú của Trung đoàn 44 và Trung đoàn 53 Bộ binh Quân lực Việt Nam Cộng hòa (QLVNCH). Rạng sáng ngày 10 tháng 3 năm 1975, mở đầu trận Ban Mê Thuột, hai tiểu đoàn đặc công của Quân đội Nhân dân Việt Nam (QĐNDVN) đã mở màn tấn công vào căn cứ này. Trong khi cánh quân đặc công nhanh chóng xuyên thủng khu vực hậu cứ của Trung đoàn 44 vốn chỉ có các đơn vị hậu cần canh giữ, họ lại vấp phải sự kháng cự quyết liệt khi đánh vào căn cứ của Trung đoàn 53. Đến rạng sáng, quân đặc công bị đẩy lùi khỏi căn cứ với tổn thất hơn 100 người tử thương. Ngày 11 tháng 3, Trung đoàn 149 QĐNDVN tiếp tục mở đợt tấn công vào các vị trí của Trung đoàn 53 nhưng buộc phải rút lui với nhiều thương vong. Từ ngày 12 đến 13 tháng 3, Trung đoàn 45 QLVNCH được trực thăng vận xuống cao điểm 581, cách Phụng Dực khoảng 1,6 km về phía Đông, nhằm bắt đầu cuộc phản công tái chiếm Ban Mê Thuột (vốn đã thất thủ từ ngày 12 tháng 3). Tảng sáng ngày 14 tháng 3, Trung đoàn 149 lại tung ra một đợt tấn công khác vào căn cứ với sự hỗ trợ của 6 xe tăng, nhưng một lần nữa bị bẻ gãy và mất một xe tăng. Một đợt tấn công tiếp theo được lên kế hoạch vào buổi chiều cùng ngày, nhưng một số đơn vị bộ binh yểm trợ không đến kịp giờ. Cuộc tấn công diễn ra lúc hoàng hôn khiến các xe tăng bị mất phương hướng trong ánh sáng lờ mờ và dễ bị trúng hỏa lực của QLVNCH; đến nửa đêm, đợt tấn công này bị hủy bỏ. Cùng lúc với trận đánh tại Phụng Dực, Trung đoàn 24 QĐNDVN có xe tăng yểm trợ đã tấn công Trung đoàn 45 trên cao điểm 581. Trận đánh làm Trung đoàn 45 tan rã với hơn 200 binh sĩ tử trận, chấm dứt hoàn toàn hy vọng phản công tái chiếm Ban Mê Thuột. Lúc 3 giờ sáng ngày 16 tháng 3, QĐNDVN nã pháo dồn dập vào căn cứ Trung đoàn 53, sau đó 90 phút là cuộc tấn công gọng kìm của Trung đoàn 66 và 149 cùng xe tăng yểm trợ. Ban đầu, quân giải phóng không thể phá vỡ hệ thống lũy đất của căn cứ và mất thêm hai xe tăng do trúng hỏa lực chống tăng. Cuối cùng, công binh QĐNDVN đã dùng bộc phá mở đường xuyên qua các tuyến phòng thủ; đến rạng sáng ngày 17 tháng 3, Quân Giải phóng chính thức tràn ngập căn cứ. Chỉ huy trưởng Trung đoàn 53 là Đại tá Võ Ân cùng hơn 100 binh sĩ đã kịp thoát khỏi căn cứ và rút về các vị trí của QLVNCH tại Phước An.

### Hiện tại
Căn cứ này hiện được biết đến với tên gọi Sân bay Buôn Ma Thuột.

## Tham khảo