Guizhou JL-9

**Guizhou JL-9** còn được gọi là **FTC-2000 Mountain Eagle** (; Hán Việt: *Sơn Ưng*; dịch nghĩa: *Đại bàng núi*) là một loại máy bay huấn luyện phản lực nâng cao và máy bay chiến đấu hạng nhẹ được phát triển bởi Guizhou Aviation Industry Import/Export Company (Công ty Xuất Nhập khẩu Công nghiệp Hàng không Quý Châu) (GAIEC) để sử dụng trong Không quân Trung Quốc (PLAAF) và Không quân Hải quân Trung Quốc (PLANAF).

## Phát triển
Liên doanh tư nhân GAIEC phát triển một dòng máy bay huấn luyện chi phí thấp là FTC-2000 để phục vụ đào tạo cho các phi công lái máy bay chiến đấu thế hệ thứ tư. Mẫu máy bay này được cho là sản xuất tại dây chuyền lắp ráp của Tập đoàn Công nghiệp Máy bay Quý Châu (GAIC) ở An Thuận, Quý Châu và ra mắt tại Triển lãm Hàng không & Vũ trụ Quốc tế Trung Quốc năm 2001.

FTC-2000, với tên gọi JL-9, đã cạnh tranh với Hongdu JL-10 để đáp ứng các yêu cầu huấn luyện nâng cao của PLAAF và PLANAF. JL-10 có công nghệ tiên tiến hơn nhưng cũng đắt đỏ hơn JL-9. Năm 2013, cả hai được đưa vào sản xuất hàng loạt.

Một biến thể máy bay huấn luyện hạ cánh trên tàu sân bay được truyền thông nhà nước Trung Quốc tiết lộ vào năm 2011 có tên là JL-9G. Nó được gia cố phần gầm, mở rộng sải cánh và cửa hút gió siêu âm không chuyển hướng. Nhưng JL-9G bị chứng minh là không phù hợp khi sử dụng thiết bị hãm để giảm tốc độ hạ cánh trên tàu sân bay và chỉ giới hạn trong các hoạt động trên bộ.

Ngày 5 tháng 9 năm 2018, Tân Hoa Xã đưa tin GAIC bắt đầu sản xuất hàng loạt biến thể FTC-2000G. Ngày 28 tháng 9, có thông tin cho rằng chiếc FTC-2000G trong đợt sản xuất đầu tiên đã thực hiện chuyến bay lần đầu. Tháng 4 năm 2020, Trung Quốc cho biết có một quốc gia Đông Nam Á giấu tên đã đặt hàng FTC-2000G, với việc giao hàng dự kiến từ năm 2021 đến 2023, sau này được xác nhận là Myanmar.

## Thiết kế

FTC-2000 được phát triển từ phiên bản máy bay huấn luyện hai chỗ ngồi của Chengdu J-7 là JJ-7/FT-7; Chengdu J-7 là phiên bản nội địa Trung Quốc của Mikoyan-Gurevich MiG-21. FTC-2000 sử dụng cánh mới, cửa hút gió bên hông thân máy bay và buồng lái màn hình hiển thị; trong khi vẫn giữ nguyên động cơ, phần đuôi và bộ điều khiển cơ học của JJ-7/FT-7.

## Lịch sử hoạt động

Năm 2014, Không quân Hải quân Trung Quốc biên chế JL-9 cho một trung đoàn. Tuy nhiên, mãi đến ngày 18 tháng 10 năm 2015, họ mới bắt đầu sử dụng JL-9 cho mục đích huấn luyện.

Tháng 4 năm 2023, Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) ở Sudan đã phát động tấn công vào căn cứ không quân Merowe, phá hủy một chiếc FTC-2000 của quân chính phủ Sudan, đồng thời chiếm được căn cứ này. Hình ảnh vệ tinh cho thấy có thêm ba chiếc FTC-2000 khác đậu tại căn cứ vào thời điểm đó.

Ngày 16 tháng 1 năm 2024, một chiếc FTC-2000G của không quân Myanmar bị bắn hạ bởi một tên lửa FN-6 của Quân đội Độc lập Kachin (KIA) ở bang Shan, khiến cả hai phi công đều thiệt mạng. Vào ngày 10 tháng 6 năm 2025, một chiếc FTC-2000G khác của không quân Myanmar được báo cáo là bị phiến quân bắn rơi ở vùng Sagaing.

Tháng 7 năm 2025, theo các nguồn tin địa phương của Myanmar, Lực lượng Phòng vệ Dân tộc Karenni (KNDF) tuyên bố đã bắn hạ một chiếc FTC-2000G của quân đội Myanmar trong các cuộc đụng độ tại thị trấn Hpasawng, bang Karenni (Kayah). Chiếc máy bay này đã mất tích hai ngày trước đó khi đang hỗ trợ trên không cho lực lượng quân sự, sau đó người ta tìm thấy xác máy bay gần một ngôi làng ở biên giới vùng Bago.

## Biến thể

* **FTC-2000**: Phiên bản đầu tiên và tên định danh dành cho xuất khẩu.
* **FTC-2000G**: Phiên bản máy bay huấn luyện tiêm kích giai đoạn chuyển tiếp và máy bay chiến đấu hạng nhẹ hai chỗ ngồi. Đây là một trong những máy bay chiến đấu hạng nhẹ rẻ nhất trên thị trường với mục đích thay thế các máy bay cũ như J-7/F-7 và MiG-21. Nó có 7 giá treo vũ khí và có một cửa hút gió siêu thanh không chuyển hướng. Thực hiện chuyến bay đầu tiên vào tháng 9 năm 2018. So với phiên bản FTC-2000, FTC-2000G có khối lượng nặng hơn, tốc độ tối đa Mach 1,2 (1.431 km/h) do thiết kế cánh mới, và thời gian bay liên tục ít hơn so với FTC-2000. FTC-2000G có thể mang tối đa 3 tấn vũ khí.
* **JL-9**: Phiên bản đầu tiên hoạt động trong quân đội Trung Quốc.
* **JL-9G**: Phiên bản JL-9 sửa đổi để huấn luyện trên tàu sân bay của Không quân Hải quân Trung Quốc. Nó được thiết kế để cất cánh từ sàn tàu sân bay theo kiểu nhảy cầu và hạ cánh mô phỏng bằng móc hãm ở đuôi để giảm tốc độ.

## Quốc gia sử dụng

* Không quân Trung Quốc: 30 chiếc JL-9
* Không quân Hải quân Trung Quốc: 28 chiếc JL-9, 12 chiếc JL-9G

* Không quân Myanmar: Đã giao hàng 12 chiếc (không rõ số lượng đặt hàng)

* Không quân Sudan: 6 chiếc

## Thông số kỹ thuật (FTC-2000)
*Dữ liệu lấy từ* Jane's All the World's Aircraft 2010-2011
### Đặc điểm tổng quát
* **Kíp lái:** 2 người
* **Chiều dài:** 14,555 m (47 ft 9 in) không tính đầu dò ở mũi máy bay
* **Sải cánh:** 8,32 m (27 ft 4 in)
* **Chiều cao:** 4,105 m (13 ft 6 in)
* **Diện tích cánh:** 26,15 m2 (281,5 ft2)
* **Trọng lượng có tải:** 7.900 kg (17.417 lb)
* **Trọng lượng cất cánh tối đa:** 9.800 kg (21.605 lb)
* **Sức chứa nhiên liệu:** 2.000 kg (4.409 lb) chứa bên trong thân máy bay + 1.302 kg (2.870 lb) chứa trong các thùng nhiên liệu phụ bên ngoài
* **Động cơ:** 
** 1 × động cơ tuốc bin phản lực luồng đốt sau Guizhou Liyang WP-13F (C)
*** **Lực đẩy khô:** 43,15 kN (9.700 lbf)
*** **Lực đẩy khi đốt nhiên liệu phụ trội tăng áp (đốt sau):** 63,25 kN (14.220 lbf)
** 1 × động cơ tuốc bin phản lực luồng đốt sau WP-14C Kunlun-3 (dành cho FTC-2000G)
*** **Lực đẩy khô:** 53,89 kN (12.110 lbf)
*** **Lực đẩy khi đốt nhiên liệu phụ trội tăng áp (đốt sau):** 76,53 kN (17.200 lbf)

### Hiệu suất bay
* **Vận tốc tối đa:** 1.100 km/h (680 dặm/giờ; 590 hải lý/giờ) (Mach 0,89)
* **Vận tốc tối thiểu:** 260 km/h (160 dặm/giờ; 140 hải lý)
* **Vận tốc hành trình:** 870 km/h (540 dặm/giờ, 470 hải lý)
* **Tầm bay:** 863 km (536 dặm, 466 hải lý) với lượng nhiên liệu bên trong thân
* **Trần bay:** 16.000 m (52.000 ft)
* **Thời gian bay liên tục:** 3 tiếng
* **Giới hạn g:** +8 -3
* **Vận tốc tăng độ cao:** 150 m/giây (30.000 ft/phút)
* **Trọng lượng chịu tải trên cánh:** 374,8 kg/m2 (76,8 lb/ft2)
* **Lực đẩy/trọng lượng:** 0,00645 kN/kg (0,658 lbf/lb)
* **Chiều dài quãng đường chạy cất cánh:** 400–500 m (1.312–1.640 ft)
* **Chiều dài quãng đường chạy hạ cánh:** 700 m (2.297 ft)

### Trang bị vũ khí
* **Pháo:** 1 × pháo 23mm
* **Giá treo:** 5 giá treo với trọng tải tối đa 2.000 kg (4.409 lb), có thể kết hợp mang theo lên đến 3 thùng nhiên liệu phụ
* **Tên lửa:**
** 2 × tên lửa không đối không tầm ngắn PL-8 (gắn trên giá treo bên trong)
** 2 × tên lửa không đối không tầm ngắn PL-9 (gắn trên giá treo bên ngoài)
** Tên lửa không đối không ngoài tầm nhìn SD-10 (chỉ trang bị trên FTC-2000G)
** Tên lửa chống bức xạ CM-102 (chỉ trang bị trên FTC-2000G)

### Hệ thống điện tử hàng không
* Radar xung Doppler
* Hệ thống thông tin liên lạc
* IFF
* Bộ tiếp sóng
* EFIS
* HOTAS
* GPS / INS

## Xem thêm
**Máy bay có sự phát triển liên quan**
* Chengdu J-7
* Mikoyan-Gurevich MiG-21
* Shenyang J-8

**Máy bay có vai trò, cấu hình và thời đại tương đương**
* Aero L-159 Alca
* Alenia Aermacchi M-346 Master
* BAE Systems Hawk
* HAL HJT-36 Yashas
* Hongdu JL-10
* KAI T-50 Golden Eagle
* Yakovlev Yak-130
* McDonnell Douglas T-45 Goshawk

## Tham khảo