open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hội chứng chân bồn chồn

**Hội chứng chân bồn chồn (**hay còn gọi** hội chứng chân không yên, restless legs syndrome: RLS)** là một rối loạn gây ra bởi sự thôi thúc mạnh mẽ để di chuyển chân của một người. Thường xuất hiện một cảm giác khó chịu ở chân và được cải thiện phần nào khi di chuyển. Với những triệu chứng như đau nhức, cảm giác râm ran hoặc như kiến bò trong chân. Thỉnh thoảng có thể ảnh hưởng đến cả cánh tay. Cảm giác này xảy đến lúc nghỉ ngơi và có thể gây khó ngủ. Do gián đoạn trong giấc ngủ, những bệnh nhân RLS có thể bị buồn ngủ vào ban ngày, năng lượng cơ thể thấp, dễ cáu gắt và tâm trạng chán nản. Ngoài ra, nhiều người còn bị co giật chân tay trong khi ngủ.

Các yếu tố nguy cơ của RLS gồm có hàm lượng sắt thấp, suy thận, bệnh Parkinson, đái tháo đường, viêm khớp dạng thấp và mang thai. Một số loại thuốc cũng có thể gây rối loạn bao gồm thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần, thuốc chống dị ứng và thuốc chẹn kênh calci. Có hai loại chính. Một là RLS khởi phát sớm lần đầu trước 45 tuổi, di truyền trong gia đình và xấu đi theo thời gian. Thứ hai là RLS khởi phát muộn lần đầu sau 45 tuổi, bắt đầu đột ngột và không xấu đi. Chẩn đoán thường dựa trên các triệu chứng của một người sau khi đã loại trừ các nguyên nhân tiềm tàng khác.

Hội chứng chân bồn chồn có thể được giải quyết nếu tìm ra vấn đề gốc rễ. Nếu không, điều trị gồm thay đổi lối sống và dùng thuốc. Thay đổi lối sống như việc ngừng sử dụng rượu và thuốc lá, và vệ sinh giấc ngủ. Các loại thuốc được dùng bao gồm levodopa hoặc thuốc tăng dopamine như pramipexole. RLS ảnh hưởng đến 2,5% 15% dân số Mỹ. Nữ giới thường bị ảnh hưởng nhiều hơn nam giới và trở nên phổ biến hơn theo độ tuổi.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Curlie
* 
*
Lê Thúc Anh

**Lê Thúc Anh** (sinh năm 1943) là thẩm phán người Việt Nam. Ông là Chủ tịch đầu tiên của Liên đoàn Luật sư Việt Nam (2009-2014), Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao phụ trách miền nam Việt Nam (1999-2005), Chánh án Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh (1994-1999).

## Tiểu sử
Lê Thúc Anh sinh năm 1943, quê quán tại huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.

Năm 1963, Lê Thúc Anh nhập ngũ, tham gia phục vụ Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông từng giữ chức vụ Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 77, Binh chủng Tên lửa phòng không, Quân đội nhân dân Việt Nam.

Năm 1980, Lê Thúc Anh giải ngũ, công tác trong ngành tòa án. Ông làm Chánh Văn phòng phụ trách công tác tổ chức cán bộ tại Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Ông có bằng cử nhân kinh tế, cử nhân luật, và cao cấp lí luận chính trị Đảng Cộng sản Việt Nam.

Ông lần lượt được bổ nhiệm nhiều chức vụ khác nhau trong ngành tòa án, từ Thẩm phán Tòa án nhân dân, đến Chánh tòa Tòa hình sự Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Sau đó, ông là Phó Chánh án Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Năm 1994, Lê Thúc Anh được bổ nhiệm làm Chánh án Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Lê Thúc Anh còn là Đại biểu Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.

Đầu năm 1999, Lê Thúc Anh được bổ nhiệm làm Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao phụ trách miền Nam Việt Nam, kiêm Chánh Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Tại Tòa phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Thành phố Hồ Chí Minh, Lê Thúc Anh đã chỉ đạo xét xử nhiều đại án như các vụ Tamexco, Tân Trường Sanh, Epco - Minh Phụng, Mai Văn Huy, Vụ án Năm Cam và đồng phạm.

Năm 2005, Lê Thúc Anh nghỉ hưu.

Sau khi nghỉ hưu, Lê Thúc Anh được chỉ định làm Chủ tịch lâm thời Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

Năm 2009, Lê Thúc Anh là Bí thư Đảng đoàn Đảng Cộng sản Việt Nam Liên đoàn Luật sư Việt Nam.

## Tham khảo
Thuốc ức chế bơm proton

**Thuốc ức chế bơm proton** (**PPIs**) là một nhóm thuốc có tác dụng chính là giảm sản xuất dịch vị dạ dày kéo dài. Trong nhóm thuốc này, không có bằng chứng rõ ràng một thuốc nào có hiệu quả hơn thuốc khác.

Đây là những thuốc ức chế sản xuất acid mạnh nhất trên thị trường. Nhóm thuốc này phối hợp và thay thế phần lớn các nhóm thuốc với tác dụng tương tự, nhưng một đích tác dụng khác nhau ví dụ như thuốc ức chế thụ thể H.

## Tác dụng phụ
Nhìn chung, thuốc ức chế bơm proton khá lành tính, và tỷ lệ tác dụng phụ ngắn hạn là tương đối thấp. Phạm vi và sự xuất hiện của tác dụng không mong muốn tương tự ở tất cả các PPIs, mặc dù trong đó omeprazole được báo cáo thường xuyên hơn. Đây có thể là do thuốc xuất hiện sớm hơn và do đó bác sĩ kê theo kinh nghiệm lâm sàng.

Tác dụng không mong muốn hay gặp bao gồm nhức đầu, buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng, mệt mỏi, và chóng mặt. Tác dụng không mong muốn ít gặp hơn bao gồm phát ban, ngứa, đầy hơi, táo bón, lo lắng, và trầm cảm. Sử dụng PPI cũng có thể liên quan đến các bệnh cơ, bao gồm cả những phản ứng nghiêm trọng như tiêu cơ vân nhưng cũng rất hiếm gặp.

Sử dụng PPIs kéo dài cũng yêu cầu cần đánh giá về sự cân bằng giữ lợi ích và nguy cơ của liệu pháp này. Các kết quả bất lợi liên quan đến sử dụng PPI kéo dài đã được báo cáo, nhưng đánh giá tổng thể các bằng chứng trong nghiên cứu này là "thấp" hoặc "rất thấp". Lợi ích lớn hơn hẳn nguy cơ khi PPIs được sử dụng một cách hợp lý, nhưng khi sử dụng không đúng, nguy cơ thấp có thể trở nên đáng lo ngại. Các chuyên gia khuyên PPIs nên được sử dụng ở liều thấp nhất cho hiệu quả, nhưng không khuyến khích tăng liều và tiếp tục điều trị kéo dài ở những người chưa có kinh nghiệm điều trị.

## Tham khảo
Lâm Nhược

**Lâm Nhược** (19 tháng 7 năm 1924 – 7 tháng 10 năm 2012) là chính trị gia người Trung Quốc, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Quảng Đông.

## Tiểu sử
Lâm Nhược là người quận Triều An, thành phố Triều Châu, tỉnh Quảng Đông. Tháng 5 năm 1945, ông gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc (CPC). Tháng 7 năm 1945, ông học tại Viện văn học, Đại học Trung Sơn. Tháng 3 năm 1950, ông được bổ nhiệm làm Tổ trưởng tổ thành thị, Phòng nghiên cứu chính sách Địa ủy Châu Giang thuộc tỉnh Quảng Đông, cũng như các chức vụ địa phương ở Trung Sơn và Đông Hoản. Sau năm 1952, ông được bổ nhiệm làm Bí thư Huyện ủy Đông Hoản. Trong thời kỳ Cách mạng Văn hóa, Lâm Nhược bị tấn công. Sau tháng 2 năm 1971, ông đảm nhiệm chức vụ Ủy viên Ban Thường vụ Địa ủy Trạm Giang. Năm 1973, ông nhậm chức Phó Bí thư Đảng ủy Nhật báo Nam Phương, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Cách mạng Nhật báo Nam Phương. Năm 1975, ông được bổ nhiệm làm Bí thư thứ nhất Thành ủy Quảng Châu. Năm 1982, Lâm Nhược được điều lên tỉnh Quảng Đông giữ chức vụ Bí thư thứ nhất Tỉnh ủy. Từ năm 1985 đến năm 1991, ông là Bí thư Tỉnh ủy Quảng Đông. Từ năm 1990 đến tháng 12 năm 1996, ông giữ chức Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân tỉnh Quảng Đông. Tháng 9 năm 2004, ông nghỉ hưu. Ngày 7 tháng 10 năm 2012, Lâm Nhược qua đời ở Quảng Châu sau một căn bệnh.

Ông là đại biểu dự Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Trung Quốc từ khóa XII đến khóa XVII, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XII, XIII và đại biểu Quốc hội khóa VII, VIII.

## Tham khảo
Hydroxyethyl starch

**Hydroxyethyl starch** (**HES/HAES**), bán dưới tên thương mại là **Voluven**, là một dẫn xuất của tinh bột, sử dụng để tăng thể tích tuần hoàn trong điều trị truyền tĩnh mạch. Sử dụng HES ở bệnh nhân nặng liên quan với tăng nguy cơ tử vong và các vấn đề thận.

## Mục đích y học

Một dung dịch hydroxyethyl starch truyền tĩnh mạch được sử dụng để ngăn chặn sốc sau mất máu do chấn thương, phẫu thuật, hoặc nguyên nhân khác. Tuy nhiên các nguy cơ cao hơn so với các dịch truyền tĩnh mạch khác và có thể làm tăng nguy cơ tử vong.

## Tác dụng phụ
HES có thể gây ra phản ứng phản vệ: mẫn cảm nhẹ, các triệu chứng giống cúm, chậm nhịp tim, tim đập nhanh, co thắt đường hô hấp, và phù phổi không do tim. Nó cũng liên quan đến giảm hematocrit và rối loạn đông máu. Một lít 6% dung dịch (Hespan) giảm nồng độ yếu tố VIII xuống còn 50% và sẽ kéo dài aPTT và cũng giảm vWF. Một hiệu ứng đông máu  khi sử dụng hetastarch là di chuyển trực tiếp vào cục fibrin và làm loãng huyết thanh. Hetastarch có thể dẫn đến rối loạn chức năng tiểu cầu do giảm hoạt động của glycoprotein IIb-IIIa ở tiểu cầu.

Dẫn xuất của HES được chứng minh làm tăng tỷ lệ suy thận cấp  và cần thận nhân tạo và làm giảm thời gian sông lâu dài khi sử dụng một đơn độc trong trường hợp của nhiễm trùng huyết nặng so với dung dịch Ringer lactate. Các tác dụng đã được thử nghiệm trên HES130kDa/0.42 ở những bệnh nhân có nhiễm trùng huyết nghiêm trọng; phân tích cho thấy tăng tỷ lệ suy thận và tăng tỷ lệ tử vong khi so sánh với LR. Khuyến cáo rằng do dung dịch HES trọng lượng phân tử trung bình có thể gây hại nhiều hơn, nên dung dịch này không được sử dụng thường xuyên cho bệnh nhân bị sốc nhiễm khuẩn.

## Tham khảo
Bệnh Haff

**Bệnh Haff** (tiếng Đức: Haffkrankheit) là sự phát triển của tiêu cơ vân (sưng và vỡ cơ xương, có nguy cơ bị suy thận cấp tính) trong vòng 24 giờ sau khi ăn cá.

## Lịch sử
Bệnh được mô tả lần đầu tiên vào năm 1924 ở vùng lân cận Königsberg, Đức (nay là Kaliningrad, Nga) trên bờ biển Baltic, ở những người sống quanh khu vực phía bắc của Vistula Lagoon (tiếng Đức: Frisches Haff).

Trong mười lăm năm sau đó, khoảng 1000 trường hợp đã được báo cáo ở người, chim và mèo, thường là vào mùa hè và mùa thu, và có liên kết giữa bệnh với việc ăn cá (burbot, lươn và pike). Kể từ thời điểm đó, chỉ có các báo cáo không thường xuyên xuất hiện về tình trạng này, chủ yếu là từ Liên Xô và Đức.

Năm 1997, sáu trường hợp mắc bệnh Haff đã được báo cáo ở California và Missouri, tất cả sau khi ăn cá trâu (Ictiobus cyprinellus).

Vào tháng 7 và tháng 8 năm 2010, hàng chục người mắc bệnh tiêu cơ vân sau khi ăn cá Procambarus clarkii ở Nam Kinh, Trung Quốc. Một tháng sau, chính quyền Trung Quốc tuyên bố họ là nạn nhân của bệnh Haff.

Một vụ dịch đã được báo cáo tại Brooklyn, New York vào ngày 18 tháng 11 năm 2011, khi hai thành viên trong gia đình bị mắc hội chứng này sau khi ăn cá trâu. Vào ngày 4 tháng 2 năm 2014, hai trường hợp mắc bệnh Haff đã được báo cáo tại Hạt Cook, Illinois sau khi ăn cá trâu.

## Tham khảo
Hang Luồn

**Hang Luồn** là tên phổ biến ở Việt Nam cho loại hang đi luồn qua được:

* **[[Hang Luồn Chi Nê]]** ở xã Lạc Thủy, Tỉnh Phú Thọ. 
* **[[Hang Luồn (Kim Bảng)]]** hay **[[Hang Luồn Ao Rong]]** ở phường Lý Thường Kiệt, Tỉnh Ninh Bình. 
* **[[Hang Luồn Hạ Long]]** ở đảo Bồ Hòn trong vịnh Hạ Long tỉnh Quảng Ninh  
* **[[Hang Luồn Cái Đé]]** ở đảo Cái Đé vịnh Bái Tử Long tại đặc khu Vân Đồn tỉnh Quảng Ninh  
* **[[Hang Luồn (Tràng An)]]** ở phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình  
* **[[Hang Luồn Gia Viễn]]** ở xã Đại Hoàng, tỉnh Ninh Bình. 
* **[[Hang Luồn Nho Quan]]** ở xã Thanh Sơn, tỉnh Ninh Bình.

Ngoài ra còn có:
* **[[Động Puông]]** là hang luồn dạng karst trong núi đá vôi Lũng Nham trên dòng sông Năng ở vùng đất huyện Ba Bể tỉnh Bắc Kạn, là một thắng cảnh thuộc khu vực Vườn quốc gia Ba Bể.

## Tham khảo
Hội chứng bong vảy da do tụ cầu

**Hội chứng bong vảy da do tụ cầu** (**SSSS**), còn được gọi là **pemphigus ở trẻ sơ sinh** hoặc **bệnh Ritter**, hay **chốc bọng nước tại chỗ** là một bệnh da liễu gây ra bởi *[[Staphylococcus aureus|tụ cầu vàng]]*.

## Triệu chứng lâm sàng
Bệnh biểu hiện phổ biến bởi sự hình thành của các bọng nước chứa đầy chất lỏng với thành mỏng và dễ bị vỡ và các bệnh nhân có thể có dấu hiệu Nikolsky. Bệnh Ritter Ở trẻ sơ sinh là thể nghiêm trọng nhất của SSSS với các dấu hiệu và triệu chứng tương tự. SSSS thường bao gồm dát đỏ đau trên diện rộng, thường liên quan đến mặt, vùng đeo tã lót và các vùng nếp gấp. Bong da trên diện rộng cũng có thể xuất hiện. Vảy tiết quanh miệng làm mộc và nứt xuất hiện ở giai đoạn đầu. Không giống như hoại tử biểu bì nhiễm độc, SSSS không ảnh hưởng đến lớp nhày. Bệnh phổ biến nhất ở trẻ em dưới 6 tuổi, nhưng có thể xuấy hiện ở những người trưởng thành đang bị suy giảm miễn dịch hoặc suy thận.

## Chẩn đoán
Chẩn đoán SSSS dựa trên lâm sàng. Bệnh được chẩn đoán xác định dựa vào phân lập được *S. aureus* từ máu, niêm mạc, hay sinh thiết da tuy nhiên, các xét nghiệp này thường âm tính. Sinh thiết da có thể cho thấy hiện tượng tách các lớp bề mặt của thượng bì (tách trong thượng bì) chẩn đoán phân biệt SSSS với TEN, trong đó sự bong tách xảy ra ở chỗ tiếp nối giữa hạ bì-thượng bì (bong dưới thượng bì). SSSS có thể gây nhầm lẫn với hoại tử thượng bì nhiễm độc và vảy nến thể mủ.

## Tiên lượng
Tiên lượng của SSSS ở trẻ em là tốt, có thể hồi phục hoàn toàn trong vòng 10 ngày điều trị, và không để lại sẹo. Tuy nhiên, SSSS phải được phân biệt cẩn thận với hoạt tử thượng bì nhiễm độc, với tiên lượng xấu. Tiên lượng bệnh ở người lớn nói chung là xấu hơn nhiều, và phụ thuộc vào yếu tố khác nhau như thời gian điều trị, miễn dịch, và bệnh đồng nhiễm.

## Tham khảo
Chốc bọng nước

**Chốc bọng nước** là một bệnh lý da đặc trưng xảy ra ở trẻ sơ sinh, và nguyên nhân là do nhiễm khuẩn, biểu hiện bởi các bọng nước.

Bệnh gây ra bởi độc tố bong da A. Dựa vào thương tổn nhiễm trùng trên bề mặt có thể được chia thành hai dưới nhóm; Chốc, và chốc không bọng nước. Chốc bọng nước gây ra bởi *Staphylococcus aureus,* vi khuẩn sản xuất độc tố bong da, khi chốc không bọng nước chốc được gây ra bởi *[[:en:Staphylococcus aureus|Staphylococcus aureus]]*, hoặc *[[:en:Streptococcus pyogenes|Streptococcus pyogenes]].* Ba mươi phần trăm trong tất cả các trường hợp chốc là chốc bọng nước. Chốc bọng nước ở trẻ sơ sinh, trẻ em, hay người đang suy giảm miễn dịch và/hoặc đang suy thận, có thể trở nên nghiêm trọng hơn và thường được gọi là Hội chứng bong vảy da do tụ cầu (SSSS). Tỷ lệ tử vong ít hơn 3% ở trẻ em, nhưng lên đến 60% ở người lớn.

## Triệu chứng lâm sàng

Chốc bọng nước có thể xuất hiện xung quanh khu vục quấn tã, nách hay cổ. Vi khuẩn tiết ra một loại độc tố làm giảm sự bám dính của các tế bào với nhau, khiến cho các lớp trên của da (thượng bì), và lớp dưới da (hạ bì) để tách nhau ra. Các mụn nước nhanh chóng phình to và tạp thành bọng nước đường kính lớn hơn 5mm. Bọng còn được gọi là hội chứng bong vảy da do tụ cầu. Các triệu chứng khác bao gồm ngứa, sưng các tuyến xung quanh, sốt và tiêu chảy. Cần lưu ý rằng đau rất hiếm khi xảy ra.

Ảnh hưởng lâu dài: một lần vảy trên bọng nước bong ra để lại sẹo rất nhỏ. Có thể gây ra ảnh hưởng lâu dài là bệnh thận.

## Chẩn đoán
Quan sát tổn thương da hoặc nuôi cấy từ tổn thương cho kết quả S.aureus.

### Mô học
Thượng bì là bao gồm một 4 lớp, lớp đáy, lớp gai, lớp hạt, và lớp sừng.

Một khoang trống có thể xuất hiện dưới lớp sừng hoặc giữa phần trên tìm lớp gai. Mặt ngoài của bọng nước là các tế bào á sừngcủa lớp sừng, và nền được hình thành từ các tế bào sừng, đó có thể có hoặc không có hiện tượng ly gai. Bạch cầu trung tính bắt đầu tập trung đến các mụn. Chất độc được sản xuất bởi S. *aureus* và mục tiêu desmoglein, đó là các phân tử protein bám dính các tế bào với nhau được tìm thấy ở phần trên của thượng bì. Điều này liên quan với vị trí ngay dưới lớp sừng của bọng nước.

## Tham khảo


## Liên kết ngoài
Dấu hiệu Nikolsky

**Dấu hiệu Nikolsky** là một dấu hiệu lâm sàng trong chuyên ngành da liễu, được đặt tên theo bác sĩ Pyotr Nikolsky (1858-1940), một bác sĩ người Nga. Dấu hiệu biểu hiện khi chà xát nhẹ da gây tróc da lớp ngoài cùng. Một ví dụ điển hình là khi đặt đầu tẩy của một cây bút chì lên mặt ngoài của tổn thương và quay bút chì giữa ngón tay cái và ngón trỏ. Nếu các tổn thương được mở ra (tức là bị tróc da) thì dấu hiệu Nikolsky là dương tính.

Dấu hiệuNikolsky gần như là luôn luôn có mặt trong hội chứng Stevens-Johnson/hoại tử thượng bì nhiễm độc và hội chứng bong vảy da do tụ cầu, gây ra bởi sự độc tố bong vảy da của *[[Staphylococcus aureus|tụ cầu vàng]]*. Nó cũng là liên quan với pemphigus vulgaris và pemphigus foliaceus. Nó rất hữu ích trong việc chẩn đoán phân biệt giữa pemphigus vulgaris hoặc các bệnh pemphigoid niêm mạc (có dấu hiệu này) và pemphigoid bọng nước (không có dấu hiệu này).
Dấu hiệu Nikolsky cho thấy sự tách nguyên vẹn của lớp bề mặt thượng bì bởi một lực cắt cho thấy một khoảng trống giữa chỗ nối của thượng bì- hạ bì. Các hình ảnh mô học cho thấy sự kết dính mỏng hơn và yếu hơn của các tổn thương da so với da bình thường - kết quả là dễ dàng bong da.

Sự hình thành các bọng nước mới khi tác động một áp lực nhẹ lên (Nikolsky trực tiếp) và bong da do cọ xát (Nikolsky gián tiếp) là một dấu hiệu của pemphigus vulgaris, mặc dù không phải là một 100% chẩn đoán đáng tin cậy. Ngoài ra, một phương pháp khám khác, dấu hiệu Asboe-Hansen, được sử dụng để xác định sự mất liên kết giữa các tế bào biểu bì với nhau.

## Tham khảo
Hoại tử thượng bì nhiễm độc

**Hoại tử thượng bì nhiễm độc** (**TEN**) là một loại phản ứng da nghiêm trọng. Cùng với hội chứng Stevens–Johnson (SJS) nó tạo thành nhóm bệnh, với TEN nghiêm trọng hơn. Triệu chứng sớm bao gồm sốt và triệu chứng giống cúm. Một vài ngày sau, da bắt đầu hình thành bọng và bong hình thành những vùng đỏ da chảy máu đau đớn. Niêm mạc, chẳng hạn như miệng, cũng có thể liên quan. Biến chứng gồm mất nước, nhiễm trùng huyết, viêm phổi, và suy đa tạng.

Nguyên nhân phổ biến nhất là một số loại thuốc như lamotrigine, carbamazepine, allopurinol, sulfonamide antibiotics, và nevirapine. Nguyên nhân khác có thể bao gồm nhiễm trùng như *[[Mycoplasma pneumoniae]]* và cytomegalovirus hoặc nguyên nhân có thể vẫn còn chưa rõ. Yếu tố nguy cơ bao gồm HIV/AIDS và lupus ban đỏ hệ thống. Chẩn đoán dựa trên sinh thiết da và biểu hiện hơn 30% da. TEN là một loại phản ứng da nghiêm trọng (SCARs), cùng với SJS, SJS/ /TEN và hội chứng phản ứng bạch cầu ái toan với thuốc hệ thống. Bệnh được gọi là SJS khi ít hơn 10% của da biểu hiện và thể trung gian với 10 đến 30% biểu hiện. Hồng ban đa dạng (EM) thường được coi là một bệnh lý riêng biệt.

Điều trị tại bệnh viện ở đơn vị bỏng hoặc đơn vị hồi sức tích cực. Mục tiêu bao gồm loại bỏ nguyên nhân, giảm đau, và thuốc kháng sinh. Thuốc kháng sinh, kháng thể đường tĩnh mạch, và corticosteroid cũng có thể được sử dụng. Phương pháp điều trị không thường thay đổi quá trình của bệnh. Cùng với SJS nó ảnh hưởng đến 1 - 2 triệu người mỗi năm. Nó là thường thấy ở phụ nữ hơn nam giới. Điển hình ở bệnh nhân trên 40 tuổi. Da thường liền sau hơn hai đến ba tuần, tuy nhiên, phục hồi có thể mất hàng tháng và nhất là để lại tổn thương mạn tính.

## Tham khảo
Hội chứng Stevens–Johnson

**Hội chứng Stevens–Johnson** (**SJS**) là một loại phản ứng da nặng. Cùng với hoại tử thượng bì nhiễm độc (TEN) và hội chứng Stevens-Johnson/hoại tử thượng bì nhiễm độc (TEN) tạo thành một nhóm bệnh, trong đó SJS ít nghiêm trọng hơn. Triệu chứng sớm của SJS bao gồm sốt và triệu chứng giống cúm. Một vài ngày sau, da bắt đầu hình thành bọng và sau đó hình thành những vùng đỏ da chảy máu đau đớn. Niêm mạc, chẳng hạn như miệng, cũng có thể liên quan. Biến chứng gồm mất nước, nhiễm trùng huyết, viêm phổi, và suy đa tạng.

Nguyên nhân phổ biến nhất là một số loại thuốc như lamotrigine, carbamazepine, allopurinol, sulfonamide antibiotics, và nevirapine. Nguyên nhân khác có thể bao gồm nhiễm trùng như *Mycoplasma pneumoniae* và cytomegalovirus hoặc nguyên nhân có thể vẫn còn chưa rõ. Yếu tố nguy cơ bao gồm HIV/AIDS và lupus ban đỏ hệ thống.

Chẩn đoán dựa trên có ít hơn 10% da bị ảnh hưởng. TEN là khi hơn 30% da biểu hiện và một thể trung bình với 10 đến 30% biểu hiện. Phản ứng SJS thuộc phản ứng quá mẫn loại IV. Nó cũng kèm với hội chứng phản ứng của bạch cầu ái toan và hệ thống với thuốc (hội chứng DRESS), hội chứng mụn mủ toàn thân cấp tính (AGEP), và hoại tử thượng bì nhiễm độc nằm trong một nhóm các bệnh lý phản ứng nghiêm trọng (SCARs). Hồng ban đa dạng (EM) thường được coi là một bệnh lý riêng biệt.

## Tham khảo
ISO 3166-2:PE

**ISO 3166-2: PE** là mục nhập cho Peru trong ISO 3166-2, một phần của tiêu chuẩn ISO 3166 tiêu chuẩn được công bố bởi Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO), trong đó xác định mã cho tên của hiệu trưởng phân (ví dụ, tỉnh hoặc tiểu bang) của tất cả các quốc gia được mã hóa theo ISO 3166-1.

Hiện tại đối với Peru, mã ISO 3166-2 được xác định cho 25 vùng và 1 đô thị. Các đô thị Metropolitan Lima chứa thủ đô của đất nước Lima và có tư cách đặc biệt bằng với khu vực.

Mỗi mã bao gồm hai phần, cách nhau bởi dấu gạch nối. Phần đầu tiên là PE, mã ISO 3166-1 alpha-2 của Peru. Phần thứ hai là ba chữ cái.

## Mã hiện tại
Tên phân khu được liệt kê như trong tiêu chuẩn ISO 3166-2 do Cơ quan bảo trì ISO 3166 (ISO 3166/MA) công bố.

Mã ISO 639-1 được sử dụng để thể hiện tên phân mục trong các ngôn ngữ quản trị sau:

* (es): Tiếng Tây Ban Nha
* (qu): Tiếng Quechua
* (ay): Tiếng Aymara

*Nhấp vào nút trong tiêu đề để sắp xếp từng cột.*

## Thay đổi
Những thay đổi sau đây đối với mục đã được ISO 3166/MA công bố kể từ lần xuất bản đầu tiên của ISO 3166-2 vào năm 1998. ISO đã ngừng phát hành bản tin vào năm 2013.

## Xem thêm
* ISO-3166-1:PE
## Tham khảo
Giờ ở Perú

**Giờ ở Peru** (PET) là thời gian chính thức ở Peru. Luôn luôn chậm hơn 5 giờ so với Giờ phối hợp quốc tế (UTC−05:00). Peru chỉ có một múi giờ và không quan sát thời gian tiết kiệm ánh sáng ban ngày. Trong mùa đông (mùa hè ở Bắc bán cầu), Giờ Peru giống như Giờ Trung tâm Bắc Mỹ, trong khi vào mùa hè (mùa đông ở Bắc bán cầu), nó gần giống với giờ miền Đông.

## Cơ sở dữ liệu múi giờ IANA
Trong cơ sở dữ liệu múi giờ IANA, Peru có múi giờ sau:
* Mỹ/Lima (PE)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*GMT: Greenwich Mean Time - World Time / Time in every Time Zone
Thuốc kháng cholinergic

**Thuốc kháng cholinergic** là một chất có tác dụng ức chế chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine trong hệ thàn kinh trung ương và hệ thần kinh ngoại biên. Những thuốc này ức chế xung thần kinh của hệ thần kinh phó giao cảm bằng cách ức chế chọn lọc chỗ gắn của chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine lên thụ thể của nó trong các tế bào thần kinh. Những sợi thần kinh của sự hệ thống thần kinh phó giao cảm chịu trách nhiệm cho những vận động không chủ ý của cơ trơn có mặt ở đường tiêu hóa, tiết niệu, phổi, và các phần khác nhau của cơ thể. Thuốc kháng cholinergic được chia thành ba loại tương ứng với đích tác dụng cụ thể tại hệ thần kinh trung ương và ngoại vi: thuốc kháng muscarinic, thuốc chẹn hạch, và thuốc ức chế thần kinh cơ.

## Tác dụng không mong muốn
Sử dụng kéo dài thể làm tăng nguy cơ suy giảm cả tâm thần và thể chất. Ảnh hưởng đến nguy cơ tử vong vẫn chưa rõ ràng. Tuy nhiên, ở người già dừng thuốc làm tăng nguy cơ tử vong.
Một số tác dụng không mong muốn của thuốc kháng cholinergic bao gồm:

Mất đồng tác

Mất trí 

Giảm sản xuất chất nhầy ở mũi và cổ họng; gây khô, đau họng

Khô miệng có thể gây sâu răng

Giảm tiết mồ hôi; gây giảm thải nhiệt qua biểu bì tdẫn đến nóng, ửng da hay da đỏ

Tăng nhiệt độ cơ thể

giãn đồng tử; gây nhạy cảm với ánh sáng (sợ ánh sáng)

Mất điều tiết (mất khả năng tập trung, nhìn mờ)

Nhìn đôi

Tăng nhịp tim

Xu hướng dễ dàng giật mình

Bí tiểu

Tiểu không tự chủ trong khi đang ngủ,

Giảm nhu động ruột, đôi khi tắc ruột (giảm vận động qua thần kinh phế vị)

Tăng nhãn áp; nguy hiểm cho những người bị bệnh glocom góc hẹp.

## Tham khảo
Quốc hội Cộng hòa Perú

**Quốc hội Cộng hòa Peru** () là đơn viện cơ thể, cho rằng quyền lập pháp ở Peru. Đại hội bao gồm 130 thành viên (congresistas), những người được bầu cho nhiệm kỳ năm năm tại văn phòng trên cơ sở đại diện theo tỷ lệ.

Hiện tại, đại hội Peru tụ tập tại Palacio Legislativo, nằm ở Trung tâm lịch sử Lima, bên kia đường từ Plaza Simón Bolívar và cách Casa de Pizarro vài dãy nhà.

Cuộc bầu cử quốc hội gần đây nhất được tổ chức vào ngày 10 tháng 4 năm 2016, đồng thời với cuộc bầu cử tổng thống. Kể từ ngày 26 tháng 7 năm 2018, Chủ tịch Quốc hội là Daniel Salaverry, thuộc đảng Lực lượng phổ biến.
Quốc hội Peru hiện tại đã bị Tổng thống Martin Vizcarra giải tán vào ngày 30 tháng 9 năm 2019, gây ra cuộc khủng hoảng hiến pháp Peru 2019. Vizcarra đã ban hành một nghị định dự kiến thiết lập các cuộc bầu cử mới vào ngày 26 tháng 1 năm 2020.
## Lịch sử
Quốc hội Peru đầu tiên được thành lập vào năm 1822 bởi Francisco Xavier de Luna Pizarro, quyền chủ tịch, với tư cách là Quốc hội lập hiến. Năm 1829, theo mô hình đại hội của Mỹ Latinh, một đại hội lưỡng viện được thành lập, được thành lập bởi Thượng viện và Hạ viện. Trong thời kỳ này, các phòng được đặt ở những nơi khác nhau, chỉ họp vào đầu năm lập pháp và trong những năm cấu thành.

Năm 1930, Luis Miguel Sánchez Cerro đã phế truất Augusto B. Leguía và thành lập một Quốc hội lập hiến mới, chịu trách nhiệm xây dựng Hiến pháp năm 1933. Cerro xác định việc trục xuất các nghị sĩ của Liên minh Cách mạng nổi tiếng của Mỹ, nổi tiếng như Aprilistas, tạo ra bầu không khí căng thẳng chính trị. trong nước Nhiều năm sau, tạp chí Apristas lên kế hoạch cho cái chết của Cerro và trao quyền lực cho Tướng Óscar Benavides. Benavides, mặt khác, đã xác định việc đóng cửa Quốc hội sẽ chỉ được mở cửa trở lại vào năm 1939 với cuộc bầu cử của ông Manuel Prado Ugarteche.

Trong 12 tháng của năm 1979 đã được ban hành một hiến pháp mới do Đại hội Peru đầu tiên sau 10 năm cai trị quân sự. Hiến pháp đã được ký bởi Tổng thống Fernando Belaunde. Trong số các quy định của Hiến pháp này, đã được quy định ủy nhiệm và imcubencias của Tổng thống Cộng hòa và chính Quốc hội, sẽ vẫn là lưỡng viện và bao gồm 60 thượng nghị sĩ và 180 đại biểu. Thượng viện sẽ được bầu theo bầu cử khu vực và Hạ viện sẽ được bầu theo phương pháp D'Hondt. Các thượng nghị sĩ nên ít nhất 35 tuổi, trong khi MEP nên 25 tuổi.

## Xem thêm

* Quốc hội

## Tham khảo
Manonichthys alleni

***Manonichthys alleni***, thường được gọi là **cá đạm bì [[Sabah]]**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Manonichthys]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2004.

Loài này được đặt theo tên của nhà ngư học Gerald R. Allen.

## Phân bố và môi trường sống
*M. alleni* được phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, và được tìm thấy ở 3 quốc gia của Đông Nam Á, bao gồm Indonesia, Malaysia và Philippines (vịnh Davao). *M. alleni* thường sống trong các rạn san hô và những hốc đá ngầm ven bờ, ở độ sâu khoảng 2 – 40 m.

## Mô tả
*M. alleni* trưởng thành dài khoảng 5&nbsp;cm và là loài dị hình giới tính. Thân của *M. alleni* đực có màu xanh lam đậm với các chấm vàng cam khắp cơ thể. Vây đuôi và vây bụng màu trắng xám; vây hậu môn có các đốm màu xanh sáng. Mống mắt màu xanh lơ. *M. alleni* mái có thân màu xanh tím; bụng, đuôi và vây hậu môn có màu vàng cam. Vây bụng vàng có đốm đỏ. Thân cũng có các chấm vàng. Cá con có màu sắc như cá mái. Cả hai giới đều có các chấm màu xanh sáng trên vây lưng.

Số ngạnh ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 28 - 29; Số ngạnh ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 14 - 15; Số đốt sống: 26.

Thức ăn của *M. alleni* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du. Chúng thường sống đơn độc hoặc theo cặp vào mùa sinh sản. Được quan sát là ưa sống xung quanh loài bọt biển ống *[[Callyspongia aerizusa]]*.

*M. alleni* được đánh bắt để phục vụ cho ngành thương mại cá cảnh.

## Xem thêm
Gerald R. Allen (2009), *[https://books.google.com.vn/books?id=NrjBAgAAQBAJ&lpg=PA96&dq=Manonichthys%20alleni&hl=vi&pg=PA96#v=onepage&q=Manonichthys%20alleni&f=false Field Guide to Marine Fishes of Tropical Australia]*, Nhà xuất bản Western Australian Museum, tr.96 ISBN 9781920843892

Arthur R. Bos, Henny M. Smits (2013), First Record of the dottyback Manonichthys alleni (Teleostei: Perciformes: Pseudochromidae) from the Philippines, *Marine Biodiversity Records* **6**(e61)

## Chú thích
Thuốc kháng histamin H2

**Thuốc kháng histamin H2**, đôi khi được gọi là **H2RA (H2 receptor antagonist - Chất đối kháng thụ thể H2)** và chẹn **H<sub>2</sub>**, là một loại thuốc ức chế các tác động của histamine tại thụ thể histamine H2 của các tế bào viền ở dạ dày. Điều này làm giảm sự sản xuất axit của dạ dày. Thuốc kháng histamin H2 có thể được sử dụng trong điều trị chứng khó tiêu, loét dạ dày và bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Thuốc phần lớn đã được thay thế bởi thuốc ức chế bơm proton (PPIs); PPI omeprazole đã được tìm thấy có hiệu quả hơn ở cả chữa lành và giảm các triệu chứng của các vết loét và trào ngược dạ dày thực quản hơn thuốc kháng histamin H2 ranitidine and cimetidine.

## Một số thuốc

* cimetidine
* ranitidine
* famotidine
* nizatidine

## Tác dụng không mong muốn
Thuốc kháng histamin H2 nhìn chung hấp thu khá tốt, ngoại trừ cimetidin trong đó tác dụng không mong muốn (ADRs) cũng khá *phổ biến*. ADRs hiếm gặp bao gồm hạ huyết áp. ADRs ít gặp bao gồm: nhức đầu, mệt mỏi, chóng mặt nhầm lẫn, tiêu chảy, táo bón, và ban đỏ. Ngoài ra, vú to xảy ra trong 0.1%, để có 5% nam giới điều trị bệnh lý không tăng tiết dịch với cimetidin 1 tháng hoặc lâu hơn, và trong khoảng 2% nam giới điều trị cho bệnh tăng tiết dịch, thậm chí một số ở một số bệnh nhân nam, cimetidin cũng có thể gây ra mất ham muốn tình dục, và bất lực, tất cả các tác dụng này đều hồi phục khi ngưng thuốc.

## Tham khảo
Lợi niệu quai

**Lợi niệu quai** là các thuốc lợi tiểu mà tác động đến nhánh lên của quai Henle trong thận. Thuốc chủ yếu dùng trong y học để điều trị tăng huyết áp và phù thường do suy tim hay suy thận. Trong khi thuốc lợi tiểu thiazide có hiệu quả hơn ở bệnh nhân có chức năng thận bình thường, thuốc lợi niệu quai có hiệu quả hơn ở bệnh nhân chức năng thận suy giảm.

## Tác dụng không mong muốn
Tác dụng không mong muốn phổ biến nhất của thuốc (ADRs) liên quan đến liều và phát sinh từ tác động đến quai và cân bằng điện giải.

Tác dụng không mong muốn ADRs thường gặp bao gồm: hạ đường huyết, hạ kali máu, hypomagnesemia, mất nước, tăng ure máu, gút, chóng mặt, hạ huyết áp tư thế, ngất. Sự mất magnesi là gây ra do thuốc lợi quai cũng đã được đề nghị là một nguyên nhân gây ra bệnh giả gout

Tác dụng không mong muốn ADRs ít gặp bao gồm: rối loạn mỡ máu, tăng creatinin huyết tương, hạ calci máu, nổi mẩn. Kiềm chuyển hóa cũng có thể xuất hiện khi sử dụng thuốc lợi niệu quai.

Độc tính trên tai (tổn thương hệ thống tai trong) là một phản ứng nghiêm trọng, nhưng hiếm gặp khi sử dụng thuốc lợi tiểu quai. Các triệu chứng bao gồm ù tai và mất thăng bằng, nhưng có thể dẫn đến điếc trong trường hợp nghiêm trọng.

Thuốc lợi niệu quai cũng có thể gây suy thận ở bệnh nhân sử dụng đồng thời cả kháng viêm không steroid và ức chế ACE.

## Ví dụ

* Furosemide
* Bumetanide
* Ethacrynic acid
* Torsemide

## Tham khảo
Manonichthys polynemus

***Manonichthys polynemus***, thường được gọi là **cá đạm bì vây dài**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Manonichthys]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1931.

Trong tiếng Hy Lạp, *manon* nghĩa là "bọt biển", còn *ichthys* nghĩa là "cá", ám chỉ tập tính sống trong bọt biển của loài này.

## Phân bố và môi trường sống
*M. polynemus* được phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, và chỉ được tìm thấy ở đông bắc Indonesia và Palau. *M. polynemus* thường sống xung quanh những khu vực có nhiều rạn san hô và những hốc đá ngầm ven bờ, ở độ sâu khoảng 2 – 50 m, phổ biến hơn ở độ sâu 20 m.

## Mô tả
*M. polynemus* trưởng thành dài khoảng 12&nbsp;cm. Thân của *M. polynemus* có màu xanh lam đậm với các chấm vàng cam khắp cơ thể. Vây bụng dài, màu trắng, là đặc điểm nhận biết của loài này. Gốc vây bụng có màu vàng tươi. Có đốm vàng hình giọt nước bên dưới mắt.

Số ngạnh ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 27 - 29; Số ngạnh ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 14 - 15; Số đốt sống: 26.

Thức ăn của *M. polynemus* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du. Chúng thường sống đơn độc hoặc theo cặp vào mùa sinh sản. Được quan sát là ưa sống xung quanh loài bọt biển.

*M. polynemus* không được đánh bắt để phục vụ cho ngành thương mại cá cảnh.

## Chú thích
Ngộ độc thali

Thali và các hợp chất của nó thường có độc tính cao. Các chất này tiếp xúc với da rất nguy hiểm và cần được thông gió đầy đủ khi nấu chảy kim loại này. Nhiều hợp chất thali (I) hòa tan cao trong nước và dễ dàng hấp thụ qua da. Tiếp xúc với chúng không được vượt quá 0,1&nbsp;mg mỗi m2 da trong thời gian trung bình 8 giờ (tuần làm việc 40 giờ). Thali là một chất gây ung thư nghi ngờ ở người.

Một phần lý do gây độc tính cao của thali là do, khi có trong dung dịch nước dưới dạng ion thali (I) (Tl +), nó thể hiện một số điểm tương đồng với các cation kim loại kiềm thiết yếu, đặc biệt là kali (do bán kính ion tương tự). Do đó, nó có thể đi vào cơ thể thông qua con đường hấp thu kali. Các khía cạnh khác của hóa học của thali khác biệt mạnh mẽ với các kim loại kiềm, chẳng hạn như ái lực cao của nó đối với các phối tử lưu huỳnh. Do đó, sự thay thế này phá vỡ nhiều quá trình của tế bào (ví dụ, thali có thể tấn công các protein có chứa lưu huỳnh như cysteine và ferredoxin). Độc tính của thali đã dẫn đến việc sử dụng nó (hiện đã ngừng sử dụng ở nhiều quốc gia) dưới dạng thuốc diệt chuột và kiến.

Trong số các tác động đặc biệt của ngộ độc thali là rụng tóc (dẫn đến việc sử dụng ban đầu như một chất làm rụng lông trước khi độc tính của nó được đánh giá đúng) và tổn thương các dây thần kinh ngoại biên (nạn nhân có thể cảm thấy như đi trên than nóng), mặc dù rụng tóc chỉ thường xảy ra ở liều thấp; ở liều cao, thali giết chết người bệnh trước khi làm rụng tóc. Thali đã từng là một vũ khí giết người hiệu quả trước khi tác dụng của nó được hiểu và một loại thuốc giải độc (prussian blue) được phát hiện. Thật vậy, ngộ độc thali đã được gọi là "chất độc của chất độc" vì thali không màu, không mùi và không vị; các triệu chứng tác dụng chậm, đau và rộng của nó thường gây nhầm lẫn với một loạt các bệnh và tình trạng khác.

## Tham khảo
Thiếu sắt

**Thiếu sắt (Iron deficiency, or sideropenia) **là tình trạng thiếu hụt (hoặc không đủ) lượng sắt cần thiết cho nhu cầu của cơ thể. Sắt có mặt trong tất cả các tế bào cơ thể người và có một số chức năng sống quan trọng, chẳng hạn mang oxy từ phổi đến các mô như một thành phần chính của protein hemoglobin, vai trò như một phương tiện vận chuyển các electron trong tế bào dưới dạng cytochromes và tạo điều kiện cho các phản ứng enzyme oxy tại các mô khác nhau. Khi quá thiếu sắt để tham gia các chức năng sống quan trọng này, con người dễ bị bệnh và có thể dẫn đến tử vong.

Tổng lượng sắt trung bình trong cơ thể khoảng 3,8 g ở nam giới và 2,3 g ở nữ giới. Trong huyết tương, sắt gắn chặt với protein transferrin. Có một số cơ chế kiểm soát giúp chuyển hóa sắt và bảo vệ khỏi tình trạng thiếu sắt. Cơ chế điều hòa chính này nằm ở đường tiêu hóa. Khi lượng sắt mất đi không được bù đủ bằng lượng sắt bổ sung từ chế độ ăn, thiếu sắt sẽ diễn tiến theo thời gian. Khi tình trạng này không được điều trị sẽ dẫn đến thiếu máu do thiếu sắt. Trước khi xuất hiện bệnh thiếu máu, tình trạng thiếu sắt mà không thiếu máu được gọi là thiếu sắt tiềm ẩn (latent iron deficiency:LID) hoặc Iron-deficient erythropoiesis (IDE).

Thiếu sắt không được điều trị có thể dẫn đến thiếu máu thiếu sắt, một loại thiếu máu phổ biến. Bệnh thiếu máu là một tình trạng tế bào hồng cầu hay hemoglobin không đủ. Thiếu máu thiếu sắt xảy đến khi cơ thể thiếu đủ lượng sắt cần thiết, dẫn đến giảm sản xuất protein hemoglobin. Hemoglobin gắn chặt với oxy cho phép các tế bào hồng cầu cung cấp máu được oxy hóa đi khắp cơ thể. Trẻ em, phụ nữ tiền mãn kinh (phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ) và những người có chế độ ăn uống không đầy đủ dễ mắc bệnh nhất. Đa số các trường hợp thiếu máu do thiếu sắt thường nhẹ, nhưng nếu không được điều trị có thể gây ra các vấn đề như nhịp tim nhanh hoặc không đều, biến chứng trong thai kỳ, chậm phát triển ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

## Tham khảo

## Đọc thêm

*
*

## Liên kết ngoài

* Recommendations to Prevent and Control Iron Deficiency in the United States
NHS.UK
Manonichthys jamali

***Manonichthys jamali***, thường được gọi là **cá đạm bì Jamal**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Manonichthys]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2007.

Trong tiếng Hy Lạp, *manon* nghĩa là "bọt biển", còn *ichthys* nghĩa là "cá", ám chỉ tập tính sống trong bọt biển của loài này. *M. jamali* được đặt theo tên của Jamal, một thành viên siêng năng của đội tàu lặn M.V. CITRA PELANGI.

## Phân bố và môi trường sống
*M. jamali* được phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, và là loài đặc hữu của Indonesia. *M. jamali* thường sống xung quanh những khu vực có nhiều rạn san hô (đặc biệt là các chi *[[Acropora]]* và *[[Galaxea]]*) và những hốc đá ngầm ở độ sâu khoảng 9 – 16 m.

## Mô tả
*M. jamali* trưởng thành dài khoảng 10&nbsp;cm. Thân của *M. jamali* có màu vàng nhạt với một đốm đen khá nổi bật ở cuống đuôi, là điểm đặc thù của loài này. Vây bụng dài, có màu vàng trắng. Vây lưng và đuôi có màu trắng. Mống mắt màu xanh ngọc bích.

Số ngạnh ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 28 - 29; Số ngạnh ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 15 - 16; Số đốt sống: 26.

Thức ăn của *M. jamali* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du. Chúng thường sống đơn độc hoặc theo nhóm nhỏ (khoảng 2 - 4 cá thể). Được quan sát là ưa sống xung quanh loài bọt biển của chi *[[Callyspongia]]*.

## Xem thêm
Allen, G.R. & M.V. Erdmann (2007). A new species of ''Manonichthys'' Gill, 2004 (Pisces: Pseudochromidae) from Irian Jaya Barat Province, Indonesia . Zool. Stud. 46(5):541-546

## Chú thích
Manonichthys paranox

***Manonichthys paranox***, thường được gọi là **cá đạm bì bóng đêm**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Manonichthys]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1976.

Trong tiếng Hy Lạp, *manon* nghĩa là "bọt biển", còn *ichthys* nghĩa là "cá", ám chỉ tập tính sống trong bọt biển của loài này. Cái tên của loài này bắt nguồn từ tên của *[[Centropyge nox]]*, một loài cá thần tiên cũng có màu đen như nó.

## Phân bố và môi trường sống
*M. paranox* được phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, và được tìm thấy ở Việt Nam, Papua New Guinea, quần đảo Solomon và bắc Úc. *M. paranox* thường sống xung quanh những khu vực có nhiều rạn san hô và những hốc đá ngầm ven bờ, ở độ sâu khoảng 18 – 40 m.

## Mô tả
*M. paranox* trưởng thành dài khoảng 8 – 9&nbsp;cm. Toàn thân của *M. paranox* có duy nhất một màu đen tuyền với mống mắt màu đỏ sẫm. Vây bụng cũng có màu đỏ ở phía trước.

Số ngạnh ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 28 - 31; Số ngạnh ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 16 - 18; Số đốt sống: 26.

Thức ăn của *M. paranox* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du. Chúng thường sống đơn độc hoặc theo cặp vào mùa sinh sản. Được quan sát là ưa sống xung quanh loài bọt biển.

## Liên kết ngoài
Master of mimesis: Manonichthys paranox, The Midnight Dottyback, *Reefs.com*

## Chú thích
Chu trình sắt

Trong sinh thái học hoặc khoa học Trái Đất, **chu trình sắt** *(Fe)* là chu trình sinh địa hóa của sắt qua các địa mạo,  khí quyển, và đại dương. Chu trình sắt gây ảnh hưởng tới quá trình lắng đọng bụi và tính sinh khả dụng của sắt aerosol.

## Tổng quan
Sắt có số oxy hóa từ -2 tới +7; tuy nhiên, trong lớp vỏ Trái Đất nó chủ yếu ở dạng oxy hóa-khử +2 (sắt (II)) hoặc +3 (sắt (III)). Sự tuần hoàn của sắt giữa dạng sắt (II) và sắt (III) được gọi là chu trình sắt. Quá trình này thì có thể hoàn toàn vô sinh (không dính dáng tới sinh vật sống), hoặc có thể được các vi sinh vật làm cho trở nên dễ dàng hơn. Một số ví dụ như gỉ của kim loại mang sắt (trong trường hợp này Fe2+ bị oxy hóa một cách vô sinh thành Fe3+) bởi oxy, và bị khử vô sinh từ Fe3+ xuống Fe2+ bởi các khoáng chất sắt sắt sulfide. Chu trình sắt cũng có thể được trợ giúp bởi các vi sinh vật, ví dụ như bởi vi khuẩn oxy hóa sắt, thứ có thể oxy hóa Fe2+ thành Fe3+, lấy đi một electron từ chu trình này để biến thành năng lượng. Vi khuẩn khử sắt có thể khử Fe3+ trở lại Fe2+ bằng cách tận dụng nó như một chất nhận electron cuối cùng.

Sắt là một nguyên tố quan trọng trên Trái Đất. Nó là nguyên tố dồi dào thứ 4 trong lớp vỏ, và là một cofactor thiết yếu trong nhiều enzym sinh học.

## Tham khảo

* Jickells, T. D., et al. (2005, April 1). Global iron connections between desert dust, ocean biogeochemistry, and climate. In *Science, 308*, 67 &ndash; 71.

## Liên kết ngoài
* Nature Education: All organisms on Earth ride upon a "ferrous wheel" made of different forms of iron that are essential for life
Thiếu kẽm

**Thiếu kẽm (Zinc deficiency) **là tình trạng thiếu hụt lượng kẽm cần thiết để đáp ứng nhu cầu cho cơ thể, hoặc là khi hàm lượng kẽm huyết thanh dưới mức bình thường. Tuy nhiên, giảm hàm lượng trong huyết thanh chỉ được phát hiện khi tình trạng cạn kiệt đã kéo dài hoặc đã trở nên nghiêm trọng, kẽm huyết thanh (serum zinc) không phải là dấu ấn sinh học đáng tin cậy để đánh giá tình trạng kẽm. Các triệu chứng thường gặp bao gồm gia tăng tỷ lệ tiêu chảy. Thiếu kẽm ảnh hưởng đến da và đường tiêu hóa; não và hệ thần kinh trung ương, hệ miễn dịch, xương và hệ thống sinh sản.

Thiếu kẽm ở người là do chế độ ăn uống thiếu chất, hấp thu không đầy đủ, tăng hao tổn hoặc tăng nhu cầu của cơ thể. Nguyên nhân phổ biến nhất là chế độ ăn thiếu chất. Tại Hoa Kỳ, Recommended Dietary Allowance (RDA:Lượng khuyến cáo cho khẩu phần ăn hàng ngày) là 8&nbsp;mg/ngày đối với phụ nữ và 11&nbsp;mg/ngày đối với nam giới. Kẽm đóng vai trò thiết yếu trong nhiều con đường chuyển hóa sinh học.

Hàm lượng kẽm cao nhất trong chế độ ăn được tìm thấy trong hàu, thịt, đậu và các loại hạt. Tăng lượng kẽm trong đất cung cấp cho cây trồng và động vật là một biện pháp phòng ngừa hữu hiệu. Thiếu kẽm ảnh hưởng đến 2 tỷ người trên toàn thế giới.

## Tham khảo
Manonichthys scintilla

***Manonichthys scintilla***, thường được gọi là **cá đạm bì vây lửa**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Manonichthys]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2011.

Trong tiếng Hy Lạp, *manon* nghĩa là "bọt biển", còn *ichthys* nghĩa là "cá", ám chỉ tập tính sống trong bọt biển của loài này. Từ *scintilla* chỉ số lượng những đốm đỏ ở vây bụng (khi so sánh với các loài *Manonichthys* khác).

## Phân bố và môi trường sống
*M. scintilla* được phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, và là loài đặc hữu của Philippines. Chúng chỉ được biết đến tại rạn san hô Apo (ngoài khơi đảo Mindoro) và đảo Coron (thuộc tỉnh Palawan). *M. scintilla* thường sống xung quanh những khu vực có nhiều rạn san hô và những hốc đá ngầm ở độ sâu khoảng 2 – 33 m.

## Mô tả
*M. scintilla* trưởng thành dài khoảng 3&nbsp;cm. Đầu và lưng của *M. scintilla* có màu xanh tím sẫm đậm; dần trở thành màu vàng cam ở bụng và đuôi. Thân có những hàng chấm vàng li ti khắp cơ thể. Vây đuôi được bo tròn.

Số ngạnh ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 28; Số ngạnh ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 15; Số đốt sống: 26.

Thức ăn của *M. scintilla* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du. Chúng thường sống đơn độc hoặc theo cặp vào mùa sinh sản. Được quan sát là ưa sống xung quanh loài bọt biển.

## Xem thêm
Gill, A.C. & J.T. Williams (2011). Description of two new species of ''Pseudochrominae'' from northern Palawan and Mindoro, Philippine Islands (Teleostei: Perciformes: Pseudochromidae). *Zootaxa* 3140:49-59

## Chú thích
Hang Luồn (Tràng An)

**Hang Luồn Tràng An** là hang dạng karst trên sông Sào Khê ở vùng đất phường Tây Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.

Hang thuộc khu cố đô Hoa Lư, nhóm *di tích Tràng An Cổ*. Hang ở cách trung tâm hành chính xã Trường Yên cỡ 2,6&nbsp;km về phía nam, có thể tiếp cận bằng đường bộ hoặc đi thuyền theo sông. Để đến xã này đi theo Quốc lộ 1 tại thị trấn Thiên Tôn rẽ theo đường 38B đi cỡ 5&nbsp;km.

## Hang Luồn và thơ văn
Hang Luồn thuộc khu cố đô Hoa Lư, nên thi nhân các thời kỳ từng đến thưởng lãm và làm thơ văn.

Chúa Trịnh Sâm (1739 - 1782) đến thăm Cố đô Hoa Lư đã đi thuyền qua hang Luồn, vịnh thơ và kêu tên chữ là "*Xuyên Thủy Động*".

Phạm Văn Nghị (1805-1884) thì có bài thơ nôm:

## Sự kiện xây dựng trái phép 2017
Năm 2017 một công ty đã đầu tư xây dựng trái phép ở khu vực hang và lân cận những công trình theo phong cách đa dạng. Những xây dựng này làm cho đi lại dễ hơn, nhưng phá hỏng cảnh quan thiên nhiên của vùng. Năm 2018 những xây dựng này được cưỡng bức phá bỏ.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Thiếu magnesi

**Thiếu magnesi** **(Magnesium deficiency)** là một rối loạn điện giải với hàm lượng magiê thấp trong cơ thể. Thiếu magnesi có thể dẫn đến nhiều triệu chứng. Các triệu chứng gồm có run, điều phối kém, co thắt cơ bắp, chán ăn, thay đổi tính tình và chứng giật cầu mắt. Các biến chứng có thể gồm co giật hoặc ngừng tim, chẳng hạn như ngừng tim do xoắn đỉnh. Những người có hàm lượng magnesi thấp thường kali cũng thấp.

Một số nguyên nhân như chế độ ăn uống không đầy đủ, chứng nghiện rượu, tiêu chảy, tăng mất nước tiểu, ruột kém hấp thu và đái tháo đường. Một số loại thuốc cũng có thể làm mức magnesi giảm xuống như thuốc ức chế bơm proton và furosemide. Chẩn đoán thường dựa trên việc phát hiện mức magnesi trong máu thấp (giảm magnesi huyết). Mức magnesi bình thường nằm trong khoảng 0,6-1,1&nbsp;mmol/L (1,46–2,68&nbsp;mg/dL), mức dưới 0,6&nbsp;mmol/L (1,46&nbsp;mg/dL) chẩn đoán giảm magnesi huyết. Có thể thấy trên điện tâm đồ (ECG) đặc hiệu.

Điều trị với magiê bằng đường uống hoặc tiêm tĩnh mạch. Đối với những người có triệu chứng nghiêm trọng, magiê sulfat tiêm tĩnh mạch có thể được dùng tới. Kali thấp hoặc calci thấp kèm theo cũng nên được điều trị. Tình trạng này khá thường gặp ở những bệnh nhân ở trong bệnh viện.

Thiếu magnesi ở người được mô tả lần đầu tiên trong các tài liệu y khoa vào năm 1934.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Magnesium
* Magnesium at Lab Tests Online
Nhà thờ chính tòa Buenos Aires

Nhà thờ chính tòa đô thành Buenos Aires (tiếng Tây Ban Nha: Catedral Metropolitana de Buenos Aires) là nhà thờ Công giáo chính ở Buenos Aires, Argentina. Nó nằm ở trung tâm thành phố, nhìn ra quảng trường Plaza de Mayo, ở góc đường San Martín và Rivadavia, trong khu phố San Nicolás. Đây là nhà thờ mẹ của Tổng giáo phận Buenos Aires và nhà thờ nguyên thủy của Argentina.
Nhà thờ lớn của thủ đô Buenos Aires đã được xây dựng lại nhiều lần kể từ nguồn gốc khiêm tốn của nó vào thế kỷ 16. Tòa nhà hiện tại là sự pha trộn của các phong cách kiến trúc, với một gian giữa và mái vòm thế kỷ 18 và một mặt tiền tân cổ điển thế kỷ 19 nghiêm trọng không có tháp. Nội thất giữ các bức tượng và đồ thờ trong thế kỷ 18 quý giá, cũng như trang trí Tân-Phục hưng và Tân-Baroque phong phú.
## Tham khảo
Toán học Babylon

**Toán học Babylon** (hay còn được biết đến là **toán học Assyria-Babylon**) là bất kỳ toán học nào được phát triển và thực tập bởi những người sống ở Lưỡng Hà, có niên đại từ đầu thời kỳ của những người Sumer cho đến khi Babylon sụp đổ vào năm 539 TCN. Các văn bản toán học Babylon phong phú và được chỉnh sửa tốt.  Về mặt thời gian, nền toán học này gồm hai thời kỳ: Triều đại Babylon Thứ nhất (1830 TCN-1531 TCN và vương quốc Seleukos trong khoảng 3 hay 4 thế kỷ cuối trước Công nguyên. Về nội dung, những tác phẩm toán học Babylon không thể hiện sự khác biệt trong hai thời kỳ trên. Toán học Babylon đã duy trì sự nhất quán, cả về tính chất lẫn nội dung, trong gần 2 thiên niên kỷ.

Đối lập với sự tương phản về việc khan hiếm tài liệu của toán học Ai Cập, sự hiểu biết của toán học Babylon đã được chuyển hóa từ 400 tấm đất sét không tiếp đất từ thập niên 1850. Viết bằng chữ nêm, các tấm đất sét này được khắc khi chúng còn ẩm và được làm khô trong một cái lò hoặc phơi dưới ánh sáng Mặt Trời. Đa số của những tấm đất sét được khám phá có niên đại từ 1800 TCN đến 1600 TCN, và nói về các chủ đề bao gồm phân số, đại số, phương trình bậc hai, hàm số bậc ba và định lý Pythagoras. Bản YBC 7289 đã cho thấy giá trị xấp xỉ của căn bậc hai của hai chính xác đến 6 số sau dấu phẩy.
## Xem thêm
* Thiên văn học Babylon
* Lịch sử toán học
## Chú thích

## Tham khảo
*
* (1991 pbk ed. ).
*
*
*
*
*
*
*
*