open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Riza Santos

**Riza Raquel Santos** (sinh ngày 31 tháng 8 năm 1986) là diễn viên, MC và nữ hoàng sắc đẹp đến từ Canada. Cô từng đoạt vương miện Hoa hậu Trái Đất Canada 2006, Hoa hậu Thế giới Canada 2011 và Hoa hậu Hoàn vũ Canada 2013.

## Thời thơ ấu
Santos sinh ra và lớn lên ở Calgary, Alberta. Cha mẹ cô chuyển tới Canada vào năm 1970. Cô có cả dòng máu Trung Quốc và Philippines.

Với tư cách là một người người ủng hộ bảo vệ môi trường, Santos đã làm việc với Cơ quan phát triển quốc tế Canada khi tốt nghiệp trung học. Cô cũng đã theo học Kinh thánh Rocky Mountain và Trường Kỹ thuật Schulich của Đại học Calgary.

## Hoa hậu Hoàn vũ 2013
Santos tham dự Hoa hậu Hoàn vũ 2013 tại Moscow, Nga và không lọt vào Top 16. Trước đó, cô đoạt danh hiệu Á hậu 3 tại **Hoa hậu Hoàn vũ Canada 2013** còn người chiến thắng là Denise Garrido. Tuy nhiên, sau vài giờ, tổ chức đã phát hiện ra rằng có lỗi đánh máy trong xếp hạng Top 5, điều đó đã ảnh hưởng đến kết quả cuối cùng của cuộc thi. Garrido là Á hậu 3 còn cô mới là người đoạt vương miện. Đây là trường hợp đầu tiên của lỗi này trong 11 năm mà "Người đẹp Canada" (BOC) đã tạo ra cuộc thi **Hoa hậu Hoàn vũ Hoa hậu Canada**.

## Các cuộc thi khác
Trước đó, cô từng tham dự Hoa hậu Trái Đất 2006 tại Manila, Philippines. Tuy không lọt vào Top 16 người đẹp nhất nhưng cô đã đoạt giải thưởng phụ **Hoa hậu Ảnh** (*Miss Photogenic*). Sau đấy, cô tham gia Hoa hậu Thế giới 2011 tại London, Anh và lọt Top 31

## Chú thích
Lệ thuộc chất

**Lệ thuộc chất**, **phụ thuộc thuốc,** hay **phụ thuộc chất,** là một trạng thái thích nghi mà phát triển từ việc sử dụng chất gây nghiện lặp đi lặp lại, và kết quả là triệu chứng cai nghiện sau khi ngừng sử dụng chất đó. *[[Nghiện|Nghiện ma túy]]*, một khái niệm khác biệt với sự phụ thuộc vào chất, được định nghĩa là việc sử dụng chất gây nghiện mang tính bắt buộc và ngoài tầm kiểm soát, bất chấp các hậu quả tiêu cực. Một *loại thuốc gây nghiện* là một loại thuốc vừa mang tính phần thưởng vừa mang tính củng cố. ΔFosB, một yếu tố phiên mã gen, hiện được biết đến là một thành phần quan trọng và là yếu tố phổ biến trong sự phát triển của hầu hết các dạng nghiện hành vi và nghiện ma túy, nhưng không liên quan đến sự phụ thuộc.

Trong khuôn khổ phiên bản thứ tư của *Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần* (*DSM-IV*), sự phụ thuộc vào chất/thuốc được xác định lại là nghiện ma túy và có thể được chẩn đoán mà không xảy ra hội chứng cai nghiện. Nó được mô tả như sau: "Khi một cá nhân kiên trì sử dụng rượu hoặc các loại thuốc khác mặc dù có các vấn đề liên quan đến việc sử dụng chất này, sự phụ thuộc vào chất có thể được chẩn đoán. Sử dụng bắt buộc và lặp đi lặp lại có thể dẫn đến dung nạp với tác dụng của thuốc và các triệu chứng cai thuốc khi việc sử dụng bị giảm hoặc ngừng. Điều này, cùng với Lạm dụng Chất được coi là Rối loạn sử dụng chất. "  Trong DSM-5 (phát hành năm 2013), lạm dụng chất và phụ thuộc chất đã được hợp nhất vào loại rối loạn sử dụng chất và chúng không còn tồn tại dưới dạng chẩn đoán riêng lẻ.

## Tham khảo
Polymyxin B

**Polymyxin B** là thuốc kháng sinh chủ yếu được sử dụng cho viêm màng não, viêm phổi, nhiễm trùng huyết, và nhiễm trùng đường tiết niệu. Nó có nguồn gốc từ vi khuẩn *[[Bacillus polymyxa]]*. Thuốc có tác dụng diệt khuẩn đối với hầu hết các trực khuẩn Gram âm ngoại trừ chi *[[Proteus (vi khuẩn)|Proteus]]* và *[[Neisseria]]*. Polymyxin liên kết với màng tế bào và thay đổi cấu trúc của nó, làm cho nó dễ thấm hơn. Sự hấp thu nước dẫn đến chết tế bào. Polymyxin là cation, base peptide hoạt động như chất tẩy rửa (chất hoạt động bề mặt). Tác dụng phụ bao gồm nhiễm độc thần kinh và hoại tử ống thận cấp. Polymyxin được sử dụng trong chế phẩm sơ cứu tại chỗ Neosporin.

# Làm giảm tính thấm của màng ngoài của vi khuẩn bằng cách liên kết với một vị trí tích điện âm trong lớp lipopolysacarit, có lực hút tĩnh điện cho các nhóm amino tích điện dương trong phần peptide tuần hoàn ); kết quả là màng ngoài không ổn định 
# Phần axit béo hòa tan trong vùng kỵ nước của màng tế bào chất và phá vỡ tính toàn vẹn của màng 
# Rò rỉ các phân tử tế bào, ức chế hô hấp tế bào 
# Liên kết và làm bất hoạt nội độc tố  
# Sự vắng mặt tương đối của độc tính chọn lọc: không đặc hiệu cho màng tế bào thuộc bất kỳ loại nào, có độc tính cao.

## Thành phần hỗn hợp
Polymyxin B bao gồm các polymyxins B1, B1-I, B2, B3 và B6. Polymyxin B1 và B2 được thành phần chính. Các thành phần liên quan này có cấu trúc giống hệt nhau ngoại trừ một nhóm axit béo thay đổi trên mỗi phần. Kết quả từ các nghiên cứu *[[in vitro]]* cho thấy sự khác biệt về biên trong dữ liệu MIC khi so sánh các phân số.

## Ứng dụng nghiên cứu
Ngoài chức năng kháng sinh, polymyxin B đã được sử dụng để loại bỏ ô nhiễm nội độc tố trong thuốc thử. Các xét nghiệm Polymyxin được sử dụng để nghiên cứu các phản ứng RNA nhỏ (sRNA) trong *Salmonella enterica*.

## Máy đo nội độc tố vi khuẩn
Máy đo nội độc tố vi khuẩn (Toraymyxin) là một thiết bị y tế lọc máu và nó sử dụng polymyxin B làm chất hấp phụ cố định. Toray Industries đã phát triển việc điều trị bằng máy này.

## Phổ tính nhạy cảm
Polymyxin B đã được sử dụng để điều trị nhiễm trùng đường tiết niệu và viêm màng não do *Pseudomonas aeruginosa* và *Haemophilusenzae*, tương ứng. Dưới đây là dữ liệu  nhạy cảm của MIC đối với một số vi sinh vật có ý nghĩa về mặt y tế.

*
* *Haemophilus influenzae*: ≥0.8 μg/ml
* *Pseudomonas aeruginosa*: 0.25 μg/ml – 1 μg/ml

## Xem thêm

*Polymyxin
*Neosporin

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Tigecycline

**Tigecycline** là một loại kháng sinh dùng cho một số bệnh nhiễm trùng. Đây là hợp chất glycylcycline dùng để tiêm tĩnh mạch. Hợp chất được phát triển để đáp ứng với tốc độ gia tăng của các vi khuẩn kháng thuốc kháng sinh như *[[Staphylococcus aureus]]*, *[[Acinetobacter baumannii]]* và *[[Escherichia coli|E. coli]]*. Đây là kháng sinh dẫn xuất tetracycline, các cấu trúc của nó được sửa đổi để mở rộng khả năng tiêu diệt vi khuẩn Gram dương và Gram âm, bao gồm cả các loại kháng đa thuốc.

Tigecycline được Pfizer bán trên thị trường với tên thương mại **Tygacil.** Thuốc được cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt vào ngày 17 tháng 6 năm 2005.

## Sử dụng trong y tế
Tigecycline được sử dụng để điều trị các loại bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn khác nhau, bao gồm nhiễm trùng da, nhiễm trùng trong ổ bụng và viêm phổi do vi khuẩn mắc phải trong cộng đồng. Tigecycline là một loại kháng sinh glycylcycline tiêu diệt MRSA và các sinh vật gram âm:

* Tigecycline có thể điều trị nhiễm trùng da gây ra bởi; *[[Escherichia coli]]*, *[[Enterococcus faecalis]] nhạy cảm vancomycin*, methicillin-resistant ''Staphylococcus aureus'' (MRSA), *[[Streptococcus agalactiae]]*, *[[Streptococcus anginosus]]* grp., *[[Streptococcus pyogenes]]*, *[[Enterobacter cloacae]]*, *Klebsiella pneumoniae*, và *[[Bacteroides fragilis]]*. 
* Tigecycline được chỉ định để điều trị các bệnh nhiễm trùng trong ổ bụng do; *[[Citrobacter freundii]]*, *[[Enterobacter cloacae]]*, *[[Escherichia coli]]*, *[[Klebsiella oxytoca]]*, *[[Klebsiella pneumoniae]]*, *[[Enterococcus faecalis]] nhạy cảm vancomycin*, methicillin-resistant ''Staphylococcus aureus'' (MRSA), *[[Streptococcus anginosus]]* grp., *[[Bacteroides fragilis]]*, *Bacteroides thetaiotaomicron,* *Bacteroides uniformis,* *Bacteroides vulgatus,* *[[Clostridium perfringens]]*, và *Peptostreptococcus micros*. 
* Tigecycline có thể được sử dụng để điều trị viêm phổi do vi khuẩn mắc phải tại cộng đồng; *[[Phế cầu khuẩn|Streptococcus pneumoniae]]* nhạy cảm với penicillin, *[[Haemophilus influenzae|Haemophilusenzae]]* không sản xuất Beta-lactamase và *[[Legionella pneumophila]]*.

Hiệp hội Vi sinh lâm sàng và Nhiễm trùng Châu Âu khuyến cáo tigecycline là một liệu pháp cứu cánh tiềm năng cho nhiễm trùng *Clostridium difficile* vốn rất khó chữa.

Tigecycline cũng có thể được sử dụng trong người dễ bị tổn thương như bệnh nhân suy giảm miễn dịch hoặc bệnh nhân ung thư. Tigecycline cũng có thể có tiềm năng sử dụng trong bệnh nhân mắc bệnh bạch cầu myeloid cấp tính.

## Dược động học
Tigecycline được chuyển hóa qua glucuronid hóa thành glucuronide liên hợp và chất chuyển hóa *N* -acetyl-9-aminominocycline. Do đó, điều chỉnh liều là cần thiết cho bệnh nhân suy gan nặng. Thuốc chủ yếu được loại bỏ trong phân và được đào thải qua thận.

## Tham khảo
Chymotrypsin

**Chymotrypsin** (, chymotrypsins A và B, alpha-chymar ophth, avazyme, chymar, chymotest, enzeon, quimar, quimotrase, alpha-chymar, alpha-chymotrypsin A, alpha-chymotrypsin) là một enzyme tiêu hóa thành phần của dịch tụy đổ vào trong tá tràng, nơi nó thực hiện phân giải protein. Chymotrypsin ưu tiên cắt các liên kết peptide amide trong đó chuỗi bên của đầu nối amino acid C đến liên kết amit P1, là một amino acid kỵ nước có khối lượng phân tử lớn (tyrosine, tryptophan và phenylalanine). Các amino acid này chứa một vòng thơm trong chuỗi bên của chúng phù hợp với phần kỵ nước (vị trí S1) của enzyme. Nó được kích hoạt với sự có mặt của trypsin. Chymotrypsin cũng thủy phân các liên kết amide khác trong peptide với tốc độ chậm hơn, đặc biệt là những liên kết có chứa leucine và methionine ở vị trí P1.

## Kích hoạt
Chymotrypsin được tổng hợp trong tuyến tụy bằng quá trình sinh tổng hợp protein như một  gọi là chymotrypsinogen, enzyme bất hoạt. Trypsin kích hoạt chymotrypsinogen bằng cách cắt liên kết peptid ở các vị trí Arg15 - Ile16 và tạo ra π-chymotrypsin. Đổi lại, nhóm aminic (-NH3+) của dư lượng Ile16 tương tác với chuỗi bên của Glam194, tạo ra "lỗ oxyener" và "túi S1" kỵ nước. Chymotrypsin kích hoạt chính nó bằng cách phân cắt ở các vị trí 14-15, 146-147 và 148-149, tạo ra α-chymotrypsin (hoạt động mạnh và ổn định hơn so với π-chymotrypsin).  Phân tử thu được là phân tử chứa ba polypeptide liên kết với nhau thông qua liên kết disulfide.
## Tham khảo
Lappanella

***Lappanella*** là một chi cá biển thuộc họ Cá bàng chài. Những loài trong chi này có phạm vi phân bố ở Đông Đại Tây Dương và Địa Trung Hải.

## Từ nguyên
Không rõ hàm ý mà từ định danh *lappanella* của chi này đề cập đến, có lẽ là tên thông thường của loài điển hình *L. fasciata* trong tiếng Ý.

## Môi trường sống
Hai loài trong chi *Lappanella* đều được ghi nhận ở vùng nước sâu.

## Các loài
Có hai loài được công nhận là hợp lệ trong chi này là:

* *[[Lappanella fasciata]]* (Cocco, 1833)
* *[[Lappanella guineensis]]* Bauchot, 1969

## Tham khảo
Phụ thuộc thể chất

**Phụ thuộc thể chất** là một bệnh thể chất gây ra bởi việc sử dụng mãn tính một loại thuốc tăng dung nạp, trong đó việc ngừng thuốc đột ngột hoặc từ từ gây ra các triệu chứng thể chất khó chịu. Sự phụ thuộc về thể chất có thể phát triển từ việc sử dụng một số loại thuốc điều trị liều thấp như benzodiazepin, opioid, thuốc chống động kinh và thuốc chống trầm cảm, cũng như lạm dụng thuốc giải trí như rượu, opioid và benzodiazepin. Liều sử dụng càng cao, thời gian sử dụng càng lớn và bắt đầu sử dụng tuổi sớm hơn dự đoán sự phụ thuộc về thể chất trở nên tồi tệ hơn và do đó các hội chứng cai nghiện nghiêm trọng hơn. Hội chứng rút tiền cấp tính có thể kéo dài vài ngày, vài tuần hoặc vài tháng. Hội chứng cai thuốc kéo dài, còn được gọi là hội chứng cai nghiện cấp tính hay "PAWS", là sự tiếp tục ở mức độ thấp của một số triệu chứng cai nghiện cấp tính, điển hình là ở dạng tái phát, thường dẫn đến tái phát và tàn phế kéo dài đến mức độ khiến người nghiện không có khả năng có được việc làm hợp pháp. Hội chứng cai nghiện kéo dài có thể kéo dài hàng tháng, hàng năm hoặc tùy thuộc vào từng yếu tố. Hội chứng cai nghiện kéo dài được ghi nhận là thường xuyên nhất gây ra bởi các loại thuốc benzodiazepin. Để xua tan sự nhầm lẫn phổ biến với chứng nghiện, sự phụ thuộc về thể chất vào thuốc đôi khi được so sánh với sự phụ thuộc vào insulin của người mắc bệnh tiểu đường.

## Triệu chứng
Sự phụ thuộc về thể chất có thể biểu hiện ở sự xuất hiện của cả các triệu chứng về thể chất và tâm lý do sự thích nghi sinh lý ở hệ thần kinh trung ương và não do tiếp xúc lâu dài với một chất nhất định. Các triệu chứng có thể gặp phải trong khi ngừng hoặc giảm liều dùng bao gồm tăng nhịp tim và/hoặc tăng huyết áp, đổ mồ hôi và run. Các triệu chứng cai nghiện nghiêm trọng hơn như nhầm lẫn, co giật và ảo giác thị giác cho thấy tình trạng khẩn cấp nghiêm trọng và cần được chăm sóc y tế ngay lập tức. Các thuốc thôi miên an thần như rượu, thuốc benzodiazepin và barbiturat là những chất phổ biến duy nhất có thể gây tử vong khi rút do xu hướng gây co giật khi rút thuốc. Việc rút thuốc đột ngột từ các loại thuốc khác, chẳng hạn như opioid có thể gây ra sự rút thuốc cực kỳ đau đớn, rất hiếm khi gây tử vong ở bệnh nhân có sức khỏe tốt và điều trị nội khoa, nhưng thường gây tử vong ở bệnh nhân có hệ thống tim mạch yếu; độc tính thường được gây ra bởi sự gia tăng thường xuyên của nhịp tim và huyết áp (có thể được điều trị bằng clonidine), hoặc do rối loạn nhịp tim do mất cân bằng điện giải do không thể ăn, và tiêu chảy và nôn mửa liên tục (có thể được điều trị với loperamid và ondansetron tương ứng) liên quan đến hội chứng cai nghiện opioid cấp tính, đặc biệt là trong các chất có tác dụng kéo dài trong đó tiêu chảy và nôn mửa có thể tiếp tục không giảm trong nhiều tuần, mặc dù các biến chứng đe dọa đến tính mạng là rất hiếm, và gần như không tồn tại nếu có chăm sóc y tế thích hợp.

## Tham khảo
Hội chứng Lemierre

**Hội chứng Lemierre** đề cập đến bệnh huyết khối nhiễm trùng của tĩnh mạch cảnh trong. Nó thường phát triển như là một biến chứng của nhiễm trùng viêm họng do vi khuẩn ở người trẻ. Huyết khối là một tình trạng nghiêm trọng và có thể dẫn đến các biến chứng toàn thân hơn nữa như nhiễm trùng máu hoặc thuyên tắc.

Hội chứng Lemierre xảy ra thường xuyên nhất khi nhiễm trùng cổ họng do vi khuẩn (ví dụ *[[Fusobacterium necrophorum]]*) tiến triển thành áp xe quanh amygdal. Sâu trong áp xe, vi khuẩn kỵ khí có thể phát triển mạnh. Khi thành áp xe vỡ bên trong, thoát dịch mang vi khuẩn thấm qua mô mềm và lây nhiễm vào các cấu trúc gần đó. Sự lây lan của nhiễm trùng đến tĩnh mạch cảnh trong tạo ra một cửa ngõ cho sự lây lan của vi khuẩn qua đường máu. Tình trạng viêm bao quanh tĩnh mạch và chèn ép tĩnh mạch có thể dẫn đến hình thành cục máu đông. Các mảnh của cục máu đông có khả năng bị nhiễm trùng có thể vỡ ra, đi qua tâm thất phải vào phổi khi thuyên tắc, chặn máu nghèo oxy đến các nhánh của động mạch phổi.

Nhiễm trùng huyết sau khi bị nhiễm trùng cổ họng được Schottmuller mô tả vào năm 1918. Tuy nhiên vào năm 1936, André Lemierre công bố 20 trường hợp nhiễm trùng họng được theo dõi bởi nhiễm trùng huyết kỵ khí, trong đó 18 người đã tử vong.

## Tham khảo
Phụ thuộc tâm lý

**Phụ thuộc tâm lý** là một trạng thái liên quan đến các triệu chứng mất động lực của cảm xúc, ví dụ như lo lắng và thiếu niềm vui, khi ngừng sử dụng ma túy hoặc một số hành vi nhất định. Nó phát triển thông qua tiếp xúc thường xuyên với một chất kích thích tâm thần hoặc hành vi, mặc dù sự phụ thuộc hành vi ít được nói đến. Cơ chế cụ thể liên quan đến sự thích ứng với tế bào thần kinh, có thể được trung gian thông qua những thay đổi trong hoạt động dẫn truyền thần kinh hoặc thay đổi biểu hiện thụ thể. Các triệu chứng cai nghiện có thể được giảm bớt bằng cách làm phong phú môi trường sống và hoạt động thể chất. Phụ thuộc tâm lý không được nhầm lẫn với sự phụ thuộc về thể chất, mà gây ra các triệu chứng cai nghiện thể chất khi ngừng sử dụng chất gây nghiện. Tuy nhiên chúng không loại trừ lẫn nhau.

## Triệu chứng
Các triệu chứng của việc phụ thuộc tâm lý bao gồm:

* Sự lo ngại 
* Cơn hoảng loạn 
* Chứng khó đọc 
* Mất khoái cảm (anhedonia) 
* Thèm khát 
* Căng thẳng 

## Phát triển
Phụ thuộc tâm lý là do tiếp xúc thường xuyên và thường xuyên với một loại thuốc hoặc hoạt động hành vi. Nó thường liên quan đến tác dụng của việc sử dụng chất gây nghiện, nhưng nó cũng có thể được gây ra bởi hoạt động hành vi, ví dụ như xem nội dung khiêu dâm.

Cơ chế tạo ra sự phụ thuộc liên quan đến sự thích ứng với tế bào thần kinh, được tập trung vào khu vực nơi sự tăng cường tích cực của thuốc hay hành vi bắt nguồn từ đó. Sự thích ứng này có thể xảy ra hoặc là một sự thay đổi trong hoạt động dẫn truyền thần kinh hoặc là một biểu hiện thụ thể thay đổi.

**Thay đổi hoạt động dẫn truyền thần kinh**

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng ở những con chuột đã trải qua quá trình cai nghiện ethanol, cai nghiện chất kích thích hoặc cai nghiện opioid, các hạt nhân cho thấy mức độ serotonin và dopamine thấp hơn so với nhóm chứng. Những giảm này có liên quan đến trầm cảm và lo lắng.

Trong các khu vực khác biệt về mặt giải phẫu của não chuột, việc cai nghiện thuốc gây ra nồng độ axit Gamma-Aminobutyric, neuropeptide Y thấp hơn và mức độ cao hơn của dynorphin, yếu tố giải phóng corticotropin, cũng như norepinephrine. Tất cả những thay đổi này được liên kết với sự phụ thuộc tâm lý. 
## Tham khảo
Fusobacterium necrophorum

***Fusobacterium necrophorum*** là một loài vi khuẩn gây ra hội chứng Lemierre.

## Sinh học
*F. necrophorum* là một loài vi khuẩn gram âm hình que. Nó là một loài yếm khí bắt buộc, ký sinh trong ống tiêu hóa của người và động vật.

## Tác nhân gây bệnh
*F. necrophorum* gây 10% bệnh viêm họng cấp tính, 21% viêm họng tái phát  và 23% áp xe phúc mạc. Các biến chứng khác từ *F. necrophorum* bao gồm viêm màng não, tạo huyết khối tĩnh mạch cảnh trong, huyết khối tĩnh mạch não, và nhiễm trùng niệu sinh dục và ống tiêu hóa.

Một nghiên cứu năm 2015 về những học sinh trưởng thành trẻ tuổi đến khám tại một phòng khám ở Alabama. *F. necrophorum* tìm trong bệnh nhân viêm họng chiếm 21% trường hợp (9% số học sinh không có triệu chứng). Trong cùng một nghiên cứu, Streptococcus nhóm A đã được tìm thấy ở 10% bệnh nhân viêm họng (1% sinh viên không có triệu chứng).

### Điều trị
Nhiễm *F. necrophorum* điều trị bằng penicillin hoặc metronidazole, nhưng điều trị bằng penicillin cho viêm họng có tỷ lệ tái phát cao hơn, nhưng đến giờ chưa biết nguyên nhân. 
&#x5B; ** &#x5D;

### Nhiễm trùng ở động vật
Vi khuẩn này đã được tìm thấy có liên quan đến bệnh tưa miệng ở ngựa. Bệnh tưa miệng là một bệnh nhiễm trùng phổ biến xảy ra trên móng ngựa, đặc biệt là ở vùng vó ngựa. *F. necrophorum* phát tán trong điều kiện ẩm ướt, lầy lội hoặc mất vệ sinh. Những con ngựa bị xước da, gót chân hẹp, gót co rút có nhiều nguy cơ phát triển bệnh tưa miệng.

F. necrophorum là nguyên nhân gây viêm thanh quản hoại tử ("bạch hầu ở bê")  và áp xe gan  ở gia súc.

: *Xem thêm: [[Bệnh Blain|Blain]]*

## Tham khảo
Nan Tharat

**Nan Tharat** (? - 1698), danh xưng hoàng gia là *Samdach Brhat Chao Phya Nanda Raja Sri Sadhana Kanayudha*, là vua thứ 30 của Vương quốc Lan Xang, trị vì từ năm 1695 đến khi bị buộc thoái vị năm 1698.

Nan Tharat tên thời nhỏ là *Chao Phaya* Nandaratta, là con của *Chao Fa* Puya (Bou), cháu vua Vichai (trị vì 1637 - 1638). Năm 1695 ông kế vị vua Tian Thala (trị vì 1690 - 1695).

Ông bị buộc thoái vị năm 1698 và bị Hoàng tử Sai Ong Hue giết chết.

## Hậu kỳ
Hoàng tử Sai Ong Hue là con trai vua Somphou, cháu trai vua *[[Upanyuvarath II]]*. Sai Ong Hue lên ngôi, vương hiệu là Xaysethathirath II, trị vì tại Lan Xang từ năm 1698 đến năm 1706, và vua Viêng Chăn từ năm 1707 đến năm 1730, tổng cộng 32 năm 

## Tham khảo

* Grant Evans (2002) *A Short History of Laos: The Land in Between*, Allen & Unwin, ISBN 1 86448 997 9.

## Liên kết ngoài
Fusobacterium nucleatum

***Fusobacterium nucleatum*** là một loại vi khuẩn trong khoang miệng người, gây viêm quanh răng. Chủng vi khuẩn này có sự khác nhau về hình thái khi ký sinh trong người và động vật. Vi khuẩn *Fusobacterium nucleatum* là thành phần chính của mảng bám nha chu do sự phong phú và khả năng kết hợp với các loài vi khuẩn khác trong khoang miệng.

## Sinh non
Nghiên cứu cho thấy bệnh nha chu do *F. nucleatum* gây bệnh cho trẻ sơ sinh bị sinh non ở người. Trong nhiều nghiên cứu, các tế bào *F. nucleatum* đã được phân lập từ nước ối, nhau thai và màng nhau của phụ nữ sinh non. Chuột thí nghiệm được tiêm  *F. nucleatum* trực tiếp vào máu có biểu hiện bệnh lý của nhiễm trùng giống như các quan sát trên cơ thể người. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng cho mối liên hệ nhân quả có thể có giữa bệnh răng miệng do *F. nucleatum* với những phụ nữ viêm âm đạo do vi khuẩn. Cả vi khuẩn F. nucleatum âm đạo và vi khuẩn âm đạo có liên quan đến sinh non và nhiễm trùng trong tử cung. Do đó, khi sinh non, trẻ sơ sinh có khả năng cao nhiễm trùng do *F. nucleatum.*

## Ung thư đại tràng
*F. nucleatum* có mối liên quan với ung thư đại tràng; một cơ chế đã được mô tả, theo đó *F. nucleatum* làm phát triển của khối u, gây ra kích ứng viêm hoặc kích thích mô đại tràng.

## Xem thêm

* Danh sách vi khuẩn âm đạo

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Type strain of ''Fusobacterium nucleatum'' at Bac''Dive'' -  the Bacterial Diversity Metadatabase
Alfonso Giacomo Gaspare Corti

**Alfonso Giacomo Gaspare Corti** (22 tháng 6 năm 1822 - 2 tháng 10 năm 1876) sinh ra tại Gambarana, gần Pavia. Một người bạn nổi tiếng của cha Corti, Antonio Scarpa, khơi dậy mối quan tâm thời niên thiếu của ông đối với giải phẫu và y học. Là một sinh viên y khoa, ông đăng ký học tạiĐại học Pavia. Nghiên cứu yêu thích của Corti là mô học. Năm 1845, Corti chuyển đến Vienna để hoàn thành nghiên cứu y khoa của mình và làm việc tại viện giải phẫu của Joseph Hirtl. Ở đó, ông nhận được bằng y học vào năm 1847 dưới sự giám sát của giáo sư Hyrtl, với một luận án về hệ thống máu của một loài bò sát. Sau đó, ông được Hyrtl bổ nhiệm làm Công tố viên thứ hai của mình. Với sự bùng nổ của Cách mạng 1848, ông rời Vienna, và sau khi thực hiện nghĩa vụ quân sự ngắn ngủi ở Ý đã đến thăm các nhà khoa học nổi tiếng ở Bern, London và Paris. Vào đầu năm 1850, Corti đã nhận được lời mời của nhà giải phẫu học Albert Kölliker và đã chuyển đến Wurzburg, nơi ông kết bạn với Virchow. Tại Phòng thí nghiệm Kölliker, ông bắt đầu làm việc trên hệ thống thính giác của động vật có vú. Corti đã dành một thời gian ngắn ở Utrecht, nơi ông đến thăm các giáo sư Jacobus Schroeder van der Nikol và Pieter Harting. Trong thời gian ở đây, ông học cách sử dụng các phương pháp để bảo quản một số chế phẩm của ốc tai. Từ Utrecht, ông trở về Wurzburg để hoàn thành nghiên cứu về ít nhất 200 ốc tai của con người và các động vật khác nhau. Bài báo nổi tiếng của ông, "Recherches sur l'organe de l'ouïe des mammiferes", xuất hiện vào năm 1851 trên tạp chí Kölliker "Zeitschrift für wissenschaftliche Zoologie". Cùng năm đó, sau khi cha qua đời, ông được thừa hưởng gia sản của cha mình và tước hiệu "Marchese de San Stefano Belbo" và chuyển về Ý. Năm 1855, Corti kết hôn với con gái từ một điền trang lân cận, Maria Bettinzoli. Ông có con gái tên là Bianca và con trai tên là Gaspare. Ông mắc bệnh viêm khớp biến dạng và căn bệnh ngày càng tồi tệ. Ngày 2 tháng 10 năm 1876, ông qua đời tại Corvino San Quirico.

## Tham khảo
Loét Curling

**Loét Curling** lá vết loét dạ dày cấp tính dẫn đến biến chứng do bỏng nặng khi giảm thể tích huyết tương dẫn đến thiếu máu cục bộ và hoại tử tế bào (bong tróc) của niêm mạc dạ dày. Tình trạng này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1823 và được đặt tên theo tên một bác sĩ, Thomas Blizard Curling, người đã quan sát mười bệnh nhân mắc bệnh loát như vậy vào năm 1842.

Những vết loét do tâm lý căng thẳng (các vết loét nông) từng là biến chứng phổ biến của bỏng nặng, xuất hiện ở hơn 10% trường hợp, và đặc biệt phổ biến ở nạn nhân bỏng là trẻ em. Loét Curling dẫn đến thủng và xuất huyết thường xuyên hơn các dạng loét đường ruột khác  và có tỷ lệ tử vong cao (ít nhất 80%).

Một tình trạng tương tự liên quan đến tăng áp lực nội sọ tên là loét Cushing.

## Điều trị
Mặc dù phẫu thuật khẩn cấp đã từng là phương pháp điều trị duy nhất, nhưng các liệu pháp kết hợp bao gồm cho ăn bằng ống, sử dụng thuốc ức chế axit mạnh như thuốc kháng histamin H<sub>2</sub>, thuốc ức chế bơm proton như omeprazole đã khiến loét Curling trở thành một biến chứng hiếm gặp. Thuốc theo toa ngăn chặn axit thường làm việc để giảm chảy máu ở những bệnh nhân bị loét loại này và cũng có thể giúp hạn chế một số triệu chứng khác của chúng. Ngoài việc sử dụng các thuốc ức chế acid để điều trị loét của Curling, bác sĩ có thể sử dụng chúng để ngăn ngừa sự phát triển của bệnh nhân bị thương tích hoặc các tình trạng khiến họ gặp nguy hiểm.

## Xem thêm

* Loét Cushing

## Tham khảo
Stegastes otophorus

***Stegastes otophorus***, thường được gọi là **cá thia nước ngọt**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Stegastes]]* trong họ Cá thia. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1860.

## Phân bố và môi trường sống
*S. otophorus* có phạm vi phân bố ở Tây Đại Tây Dương. Loài này được tìm thấy ở phía bắc Cuba; khắp đảo Hispaniola; phía nam Belize đến phía bắc Honduras; từ Costa Rica đến Cartagena, Colombia. *S. otophorus* là loài duy nhất trong chi có thể sống ở môi trường nước lợ. Chúng sống ở các cửa sông và hạ lưu của những dòng nước ngọt; không được tìm thấy ở vùng nước mặn hoàn toàn; độ sâu khoảng 3 m trở lại. Loài này có lẽ có phạm vi phân bố rộng rãi ở vùng biển Caribe.

## Mô tả
*S. otophorus* trưởng thành dài khoảng 13&nbsp;cm. Thân của *S. otophorus* trưởng thành có màu nâu xám, kể cả các vây. Rìa sau của vây lưng mềm, vây hậu môn và hai thùy đuôi có dải màu vàng cam. Vây ngực màu vàng nhạt. Cá con có màu nâu sẫm. Đầu có những hàng chấm màu xanh dương. Có một đốm đen mờ ở phía sau của vây lưng. Vây lưng mềm, vây hậu môn, đuôi và gốc đuôi sau có màu vàng.

Số ngạnh ở vây lưng: 12 - 13; Số vây tia mềm ở vây lưng: 12 - 14; Số ngạnh ở vây hậu môn: 2; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 12 - 14; Số vây tia mềm ở vây ngực; 17 - 19.

Thức ăn của *S. otophorus* chủ yếu là rong tảo và các động vật không xương sống. *S. otophorus* sinh sản theo cặp, trứng bám dính vào đá. *S. otophorus* đực có nhiệm vụ bảo vệ và sục khí những quả trứng.

## Chú thích
National Treasures – The Complete Singles

***National Treasures – The Complete Singles*** là album tổng hợp của ban nhạc alternative rock người xứ Wales Manic Street Preachers, phát hành ngày 31 tháng 10 năm 2011. Đây là album tổng hợp thứ ba của ban nhạc sau *[[Forever Delayed|Forever Delayed: Manic Street Preachers, The Greatest Hits]]* (2002) và Bộ Sưu tập mặt B/đĩa hiếm *[[Lipstick Traces (A Secret History of Manic Street Preachers)]]* (2003). Album tổng hợp này có chứa một bài mới là bản hát lại bài "This Is the Day" của The The – xuất bản dạng đĩa đơn vào ngày 18 tháng 11 năm 2011. Album tổng hợp này đã giành vị trí số 10 trên UK Albums Chart.

## Danh sách bài hát

## Đánh giá chuyên môn

*National Treasures* nhận được nhiều phản hồi rất tích cực từ giới phê bình âm nhạc và album được coi là cơ hội duy nhất để thưởng thức tất cả các đĩa đơn của ban nhạc và theo dõi lịch sử của nhóm. Trên trang Metacritic album giành số điểm 95/100, dựa trên 8 bài nhận xét với chủ yếu là những "đánh giá tích cực".

## Xếp hạng và chứng chỉ

### Chứng chỉ

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*''National Treasures – The Complete Singles'' at YouTube (streamed copy where licensed)
* 
*
Viêm phế quản cấp tính

**Viêm phế quản cấp tính** là viêm phế quản ngắn hạn - viêm hệ thống phế quản (đường thở lớn và trung bình) của phổi. Triệu chứng phổ biến nhất là ho. Các triệu chứng khác bao gồm ho ra chất nhầy, thở khò khè, khó thở, sốt và khó chịu ở ngực. Nhiễm trùng có thể kéo dài từ vài đến 10 ngày. Ho có thể kéo dài trong vài tuần sau đó với tổng thời gian của các triệu chứng thường là khoảng 3 tuần. Một số có triệu chứng đến 6 tuần.

Trong hơn 90% trường hợp, nguyên nhân là do nhiễm virus. Những virus này có thể lây lan qua không khí khi người bệnh ho hoặc tiếp xúc trực tiếp. Các yếu tố rủi ro bao gồm tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi và ô nhiễm không khí khác. Một số ít trường hợp là do mức độ ô nhiễm không khí hoặc vi khuẩn cao như *[[Mycoplasma pneumoniae]]* hoặc *[[Bordetella pertussis]]*. Chẩn đoán thường dựa trên các dấu hiệu và triệu chứng của người bệnh. Màu của đờm không cho biết nhiễm trùng là do virus hay vi khuẩn. Xác định các sinh vật gây bệnh cụ thể là gì thường không cần thiết. Các nguyên nhân khác của các triệu chứng tương tự bao gồm hen suyễn, viêm phổi, viêm tiểu phế quản, giãn phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. X-quang ngực có thể là hữu ích để phát hiện viêm phổi.

Phòng ngừa bệnh này thông qua  không hút thuốc và tránh các chất kích thích phổi khác. Rửa tay thường xuyên và tiêm phòng cúm cũng có thể giúp tăng bảo vệ. Điều trị viêm phế quản cấp tính thường bao gồm nghỉ ngơi, paracetamol (acetaminophen) và NSAID để giúp hạ sốt. Thuốc ho ít hỗ trợ chữa bệnh và không được khuyến cáo ở trẻ dưới 6 tuổi. Salbutamol không hiệu quả ở trẻ em bị ho cấp tính không bị hạn chế đường thở. Có bằng chứng yếu cho thấy salbutamol có thể hữu ích ở người lớn bị khò khè do đường thở bị hạn chế; tuy nhiên, nó có thể dẫn đến căng thẳng, run rẩy. Kháng sinh nói chung không nên được sử dụng. Một ngoại lệ là khi viêm phế quản cấp tính là do ho gà. Bằng chứng dự kiến cho thấy việc dùng mật ong và pelargonium sẽ hỗ trợ các triệu chứng.

Viêm phế quản cấp tính là một trong những bệnh phổ biến nhất. Khoảng 5% người lớn bị ảnh hưởng và khoảng 6% trẻ em có ít nhất bị viêm phế quản cấp tính trong vòng một năm. Nó xảy ra thường xuyên hơn vào mùa đông. Hơn 10 triệu người ở Hoa Kỳ đến bác sĩ mỗi năm vì tình trạng này với khoảng 70% được dùng kháng sinh, hầu hết là không cần thiết. Có những nỗ lực để giảm việc sử dụng kháng sinh trong viêm phế quản cấp tính.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Ung thư tử cung

**Ung thư tử cung** là hai loại ung thư phát triển từ các mô của tử cung. Ung thư nội mạc tử cung hình thành từ niêm mạc tử cung và sarcoma tử cung hình thành từ các cơ hoặc mô hỗ trợ của tử cung. Các triệu chứng của ung thư nội mạc tử cung bao gồm chảy máu âm đạo bất thường hoặc đau ở khung chậu. Các triệu chứng của sarcoma tử cung bao gồm chảy máu âm đạo bất thường hoặc hình thành một khối trong âm đạo.

Các yếu tố nguy cơ của ung thư nội mạc tử cung bao gồm béo phì, hội chứng chuyển hóa, tiểu đường loại 2 và tiền sử gia đình về tình trạng này. Các yếu tố nguy cơ của sarcoma tử cung bao gồm xạ trị trước đó vào khung chậu. Chẩn đoán ung thư nội mạc tử cung thường dựa trên sinh thiết nội mạc tử cung. Chẩn đoán sarcoma tử cung có thể bị nghi ngờ dựa trên các triệu chứng, khám vùng chậu và hình ảnh y tế.

Ung thư nội mạc tử cung thường có thể được chữa khỏi trong khi sarcoma tử cung thường khó điều trị hơn. Điều trị có thể bao gồm kết hợp phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, liệu pháp hormone và liệu pháp nhắm mục tiêu. Chỉ hơn 80% số người sống sót sau hơn 5 năm sau chẩn đoán.

Trong năm 2015, khoảng 3,8 triệu người đã bị ung thư tử cung trên toàn cầu và dẫn đến 90.000 ca tử vong. Ung thư nội mạc tử cung là tương đối phổ biến trong khi sarcoma tử cung là hiếm hơn. Ở Hoa Kỳ, các ca ung thư này đại diện cho 3,6% trường hợp ung thư mới. Chúng thường xảy ra ở phụ nữ trong độ tuổi từ 55 đến 74.

## Tham khảo
Bí tiểu

**Bí tiểu** hay **bí đái** là không có khả năng làm rỗng hoàn toàn bàng quang. Khởi phát của bệnh này có thể đột ngột hoặc từ từ. Khi khởi phát đột ngột, các triệu chứng bao gồm không thể đi tiểu và đau bụng dưới. Khi khởi phát dần dần, các triệu chứng có thể bao gồm mất kiểm soát bàng quang, đau bụng dưới nhẹ và dòng nước tiểu yếu. Những người có vấn đề lâu dài có nguy cơ bị nhiễm trùng đường tiết niệu.

Nguyên nhân bao gồm tắc nghẽn niệu đạo, các vấn đề về thần kinh, một số loại thuốc và cơ bàng quang yếu. Sự tắc nghẽn có thể được gây ra bởi tăng sản tuyến tiền liệt lành tính (BPH), hẹp niệu đạo, sỏi bàng quang, cystocele, táo bón hoặc khối u. Các vấn đề về thần kinh có thể xảy ra do bệnh tiểu đường, chấn thương, các vấn đề về tủy sống, đột quỵ hoặc ngộ độc kim loại nặng. Các loại thuốc có thể gây ra vấn đề bao gồm thuốc kháng cholinergic, thuốc chống dị ứng, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc thông mũi, cyclobenzaprine, diazepam, NSAID, amphetamine và opioids. Chẩn đoán thường dựa trên việc đo lượng nước tiểu trong bàng quang sau khi đi tiểu.

Điều trị thường bằng ống thông qua niệu đạo hoặc bụng dưới. Các phương pháp điều trị khác có thể bao gồm thuốc để giảm kích thước tuyến tiền liệt, giãn niệu đạo, đặt stent niệu đạo hoặc phẫu thuật. Nam giới thường bị ảnh hưởng nhiều hơn nữ giới. Ở nam giới trên 40 tuổi, khoảng 6 trên 1.000 bị ảnh hưởng một năm. Trong số nam giới trên 80, xác suất này tăng 30%.

## Tham khảo
Tập tin manifest

Trong điện toán, **tập tin manifest** hay **tập tin kê khai** (tiếng Anh: *manifest file*) là một tập tin chứa siêu dữ liệu (metadata) cho một nhóm các tập tin đi kèm vốn là một phần của một tập hợp các đơn vị có liên kết với nhau. Ví dụ như, các tập tin của một chương trình máy tính có thể bao gồm một manifest để mô tả tên, số phiên bản, giấy phép và các tập tin cấu thành của chương trình.

Thuật ngữ này được mượn từ một thủ tục vận chuyển hàng hóa.

## Tham khảo
Y học cấp cứu

**Y học cấp cứu**, còn được gọi là **y tế cấp cứu**, là chuyên khoa y tế liên quan đến việc chăm sóc bệnh tật hoặc chấn thương cần được chăm sóc y tế ngay lập tức. Bác sĩ cấp cứu chăm sóc cho bệnh nhân đột xuất và không phân biệt ở mọi lứa tuổi. Là nhà cung cấp đầu tiên, trách nhiệm chính của họ là bắt đầu hồi sức và ổn định bệnh nhân và bắt đầu điều tra và can thiệp để chẩn đoán và điều trị bệnh trong giai đoạn cấp tính. Bác sĩ cấp cứu thường thực hành tại các khoa cấp cứu bệnh viện, cơ sở trước bệnh viện thông qua các dịch vụ y tế khẩn cấp và các đơn vị chăm sóc đặc biệt, nhưng cũng có thể làm việc trong các cơ sở chăm sóc chính như phòng khám chăm sóc khẩn cấp. Các chuyên ngành phụ của thuốc cấp cứu bao gồm y tế thảm họa, độc chất y tế, siêu âm y khoa, y tế chăm sóc nguy cấp, y tế hyperbaric, y học thể thao, chăm sóc giảm nhẹ hoặc y học hàng không vũ trụ.

Các mô hình khác nhau cho y học cấp cứu đã có trên bình diện quốc tế. Ở các nước theo mô hình Anh-Mỹ, y học cấp cứu ban đầu là lĩnh vực của bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ đa khoa và bác sĩ đa khoa khác, nhưng trong những thập kỷ gần đây, nó đã được công nhận là một chuyên khoa theo cách riêng của mình với các chương trình đào tạo và bài học riêng, và chuyên khoa hiện là một lựa chọn phổ biến của sinh viên y khoa và những người hành nghề y mới có trình độ. Ngược lại, ở các nước theo mô hình Pháp-Đức, chuyên khoa không tồn tại và chăm sóc y tế khẩn cấp thay vào đó được cung cấp trực tiếp bởi bác sĩ gây mê (để hồi sức khi nguy kịch), bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ nội khoa, bác sĩ nhi khoa, bác sĩ tim mạch hoặc bác sĩ thần kinh. Ở các nước đang phát triển, y học cấp cứu vẫn đang phát triển và các chương trình y tế khẩn cấp quốc tế mang đến hy vọng cải thiện việc chăm sóc khẩn cấp cơ bản, nơi nguồn lực bị hạn chế.

## Tham khảo
Phát ngôn thù hận

**Phát ngôn thù hận** là một tuyên bố nhằm hạ thấp và đối xử hung bạo người khác, hoặc sử dụng ngôn ngữ hoặc cử chỉ độc ác và xúc phạm trên cơ sở thành viên thực sự hoặc bị cáo buộc trong một nhóm xã hội. Phát ngôn thù hận là lời nói tấn công một người hoặc một nhóm trên cơ sở các thuộc tính được bảo vệ như chủng tộc, tôn giáo, nguồn gốc dân tộc, nguồn gốc quốc gia, sex, khuyết tật, khuynh hướng tình dục hoặc bản sắc giới tính. Luật pháp của một số quốc gia mô tả ngôn từ kích động thù địch là lời nói, cử chỉ, hành vi, viết hoặc hiển thị kích động bạo lực hoặc hành động mang tính định kiến đối với một nhóm hoặc cá nhân trên cơ sở thành viên của họ trong nhóm, hoặc chê bai hoặc đe dọa một nhóm hoặc cá nhân cơ sở thành viên của họ trong nhóm. Luật pháp có thể xác định một nhóm dựa trên các đặc điểm nhất định. Ở một số quốc gia, ngôn từ kích động thù địch không phải là một thuật ngữ hợp pháp. Ngoài ra, ở một số quốc gia, bao gồm cả Hoa Kỳ, ngôn từ kích động thù địch được bảo vệ theo hiến pháp.

Ở một số quốc gia, nạn nhân của ngôn từ kích động thù địch có thể tìm cách khắc phục theo luật dân sự, luật hình sự hoặc cả hai. Một trang web có chứa lời nói ghét (lời nói ghét trực tuyến) có thể được gọi là trang web ghét. Nhiều trang trong số này chứa các diễn đàn Internet và bản tóm tắt tin tức nhấn mạnh một quan điểm cụ thể.

Đã có nhiều tranh luận về quyền tự do ngôn luận, ngôn từ kích động thù địch và luật cấm ngôn luận.

## Xem thêm
*Cá trích đỏ
*Chiến thuật cắt lát salami
*Chiến tranh tâm lý
*Chính trị căn tính
*Cờ giả
*Lập luận công kích cá nhân
*Nền chính trị rổ thịt
*Tuyên truyền đen

## Tham khảo
Vắc-xin rubella

**Vắc-xin rubella** là vắc-xin được sử dụng để ngăn ngừa rubella. Hiệu quả bắt đầu khoảng hai tuần sau một liều duy nhất và khoảng 95% mọi người trở nên miễn dịch. Các quốc gia có tỷ lệ tiêm chủng cao không còn thấy các trường hợp mắc rubella hoặc hội chứng rubella bẩm sinh. Khi có tỷ lệ tiêm chủng ở trẻ em thấp trong dân số, tỷ lệ mắc bệnh rubella bẩm sinh sẽ tăng lên khi nhiều phụ nữ đến tuổi sinh đẻ mà không cần tiêm phòng hoặc tiếp xúc với bệnh. Do đó, quan trọng là hơn 80% dân số được tiêm phòng bệnh này.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị vắc-xin rubella nên được đưa vào tiêm chủng thông thường. Nếu không phải tất cả mọi người đều được tiêm chủng thì ít nhất phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ nên được tiêm chủng. Nó không nên được trao cho những người đang mang thai hoặc những người có chức năng miễn dịch rất kém. Trong khi một liều thường là đủ để bảo vệ miễn dịch suốt đời, thường thì hai liều được áp dụng.

Tác dụng phụ nói chung là nhẹ. Chúng có thể bao gồm sốt, phát ban, đau và đỏ tại chỗ tiêm. Đau khớp có thể được báo cáo trong khoảng từ một đến ba tuần sau khi tiêm vắc-xin ở phụ nữ. Dị ứng nặng là rất hiếm. Vắc-xin rubella là vắc-xin suy yếu sống. Vắc xin này  có sẵn một mình hoặc kết hợp với các loại vắc-xin khác. Vắc xin kết hợp bao gồm sởi (vắc-xin MR), vắc-xin sởi và quai bị (vắc-xin MMR) và sởi, quai bị và vắc-xin thủy đậu (vắc-xin MMRV).

Một loại vắc-xin rubella được cấp phép đầu tiên vào năm 1969. Nó nằm trong Danh sách các loại thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần có trong hệ thống y tế. Tính đến năm 2009, hơn 130 quốc gia đã đưa nó vào tiêm chủng thông thường. Chi phí bán buôn vắc-xin MMR ở các nước đang phát triển là 0,24 USD mỗi liều tính đến năm 2014. Ở Hoa Kỳ, nó có giá từ 50 đến 100 USD.

## Tham khảo
Hội chứng Savant

**Hội chứng bác học** là một hội chứng - bệnh ở người, làm cho người bệnh có một hoặc vài khả năng xuất chúng, vượt xa mức trung bình. Tên của hội chứng bắt nguồn từ tiếng Pháp là **SAVANT** (sa- văng) có nghĩa là "nhà bác học", "người xuất chúng", nên cũng còn được gọi là **hội chứng savant** (không viết hoa), trong thuật ngữ Y học Pháp, từ này được gọi là **syndrome du savant** hoặc **savantisme**. Các hiểu biết, kỹ năng hay kỹ xảo mà người bệnh mắc hội chứng bác học có được thường là xuất sắc hoặc rất xuất sắc, luôn liên quan đến não, nhất là bộ nhớ của người bệnh. Những khả năng xuất sắc của người bệnh thường thể hiện ở khả năng tính toán rất nhanh, nhớ rất nhiều, chơi nhạc cụ và sáng tác rất tài giỏi, hoặc khả năng hội họa khác thường. Thông thường, mỗi người bệnh bác học chỉ có một kỹ năng đặc biệt xuất hiện.

Những người mắc bệnh nói chung có rối loạn thần kinh như rối loạn phổ tự kỷ do di truyền (bẩm sinh) hoặc do bị chấn thương não. Tuy nhiên, không phải bất cứ người nào mắc hội chứng này cũng là người bất thường, hoặc bị bệnh thần kinh hay tâm thần, chẳng hạn như "bác học âm nhạc đột xuất" Derek Amato là một người khỏe mạnh bình thường, có vợ với ba người con bình thường, hiện vẫn liên tục biểu diễn âm nhạc và phát hành các album.

Khoảng một nửa các trường hợp có liên quan đến chứng tự kỷ và có thể được gọi là "những người tự kỷ". Trong khi tình trạng bệnh này thường trở nên rõ ràng ở thời thơ ấu, một số trường hợp có thể phát triển sau này trong cuộc sống. Nó không được công nhận là một rối loạn tâm thần trong DSM-5.

Tình trạng này rất hiếm. Một ước tính là nó ảnh hưởng đến khoảng một trong một triệu người. Các trường hợp tính trạng của nữ giới thậm chí còn ít phổ biến hơn so với nam giới. Ca y tế được ghi lại đầu tiên của tình trạng này là vào năm 1783. Trong số những người mắc chứng tự kỷ từ 1 đến 10 đến 200 có hội chứng savant ở một mức độ nào đó. Người ta ước tính rằng có ít hơn một trăm người có hội chứng Savant với những kỹ năng phi thường hiện đang sống.

## Dấu hiệu và triệu chứng

Kỹ năng Savant thường được tìm thấy trong một hoặc nhiều trong năm lĩnh vực chính: nghệ thuật, trí nhớ, số học, khả năng âm nhạc và kỹ năng không gian. Các loại người ăn chay phổ biến nhất là những người savant thuộc lịch, "lịch người", là người có thể tính ngày trong tuần cho bất kỳ ngày nào với tốc độ và độ chính xác, hoặc nhớ lại ký ức cá nhân từ bất kỳ ngày nào. Bộ nhớ nâng cao là "siêu năng lực" quan trọng trong các kỹ năng Savant.

Khoảng một nửa số người Savant bị tự kỷ; nửa còn lại thường có một số dạng chấn thương hoặc bệnh ở hệ thống thần kinh trung ương. Người ta ước tính rằng 10% những người mắc chứng tự kỷ có một số dạng khả năng Savant.

## Xem thêm

* Thần đồng 
* Sáng tạo và bệnh tâm thần 
*

## Tham khảo
Vương Á Bình

**Vương Á Bình** () (), nữ nhà du hành vũ trụ người Trung Quốc. Sinh tại Yên Đài, Sơn Đông. Cô là một phi công quân sự và phi hành gia Trung Quốc. Cô là nữ phi hành gia thứ hai được CNS đặt tên, và là người phụ nữ Trung Quốc thứ hai bay vào vũ trụ.

## Tham khảo
Oxycodone

**Oxycodone**, được bán dưới tên thương hiệu **OxyContin** và các thương hiệu khác, là một loại thuốc opioid được sử dụng để điều trị đau vừa đến nặng. Nó thường được dùng uống qua miệng, và có sẵn trong các công thức phát hành ngay lập tức và phát hành có kiểm soát. Bắt đầu tác dụng giảm đau thường bắt đầu trong vòng 15 phút và kéo dài đến sáu giờ với công thức giải phóng ngay lập tức. Ở Vương quốc Anh, nó có sẵn bằng cách tiêm. Các thuốc kết hợp cũng có sẵn với paracetamol (acetaminophen) hoặc aspirin.

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm táo bón, buồn nôn, buồn ngủ, chóng mặt, ngứa, khô miệng và đổ mồ hôi. Tác dụng phụ nghiêm trọng có thể bao gồm nghiện, ức chế hô hấp và huyết áp thấp. Những người dị ứng với codeine cũng có thể bị dị ứng với oxycodone. Sử dụng oxycodone trong thai kỳ sớm có vẻ tương đối an toàn. Hội chứng cai nghiện opioid có thể xảy ra nếu ngừng sử dụng quá nhanh chóng. Oxycodone hoạt động bằng cách kích hoạt thụ thể μ-opioid. Khi uống, nó có tác dụng gấp khoảng 1,5 lần so với lượng morphin tương đương.

Oxycodone được sản xuất lần đầu tiên ở Đức vào năm 1916 từ thebaine. Nó có sẵn như là một loại thuốc gốc. Tại Hoa Kỳ, chi phí bán buôn cho mỗi liều ít hơn 0,30 USD tính đến năm 2018. Năm 2016, đây là loại thuốc được kê đơn nhiều thứ 54 tại Hoa Kỳ, với hơn 14 triệu đơn thuốc. Oxycodone là một loại thuốc bị lạm dụng phổ biến. Một số công thức ngăn chặn lạm dụng đã có sẵn như thuốc kết hợp với naloxone.

## Tham khảo
Đánh và chạy

**Đánh và chạy**, **đánh rồi rút**, hay **tấn công và chạy** là chiến thuật quân sự thuộc loại hình tấn công bất thường, với mục đích không phải giành quyền kiểm soát lãnh thổ mà được sử dụng để gây thương vong lên mục tiêu và ngay lập tức rút khỏi khu vực để tránh các biện pháp phòng thủ hay phản công của quân đối phương. Chiến thuật này cũng phơi bày điểm yếu trong phòng thủ của đối phương và tác động tâm lý đối với tinh thần của đối phương.

Chiến thuật này được sử dụng trong chiến tranh du kích, các phong trào kháng chiến của quân đội và khủng bố, diễn ra ở nơi lực lượng yếu hơn phải vượt qua lực lượng tấn công mạnh hơn, yêu cầu là cần phải tránh giao chiến.

Chiến thuật cũng được sử dụng như một phần của chiến tranh thông thường. Ví dụ về sau này bao gồm biệt kích, lực lượng đặc biệt tấn công hoặc triển khai nhanh từ một pháo đài bị bao vây. Chiến thuật Đánh và chạy được sử dụng bởi các cung thủ cưỡi ngựa được trang bị vũ khí nhẹ hoặc gần như không có vũ khí hiện đại của những người du mục ở thảo nguyên Á-Âu. Điều này đặc biệt đúng đối với những đội quân không phải là một phần của một đội quân quy mô (chẳng hạn như các nhóm trinh sát), nhưng không có gì lạ khi họ chiến đấu theo cách như vậy ngay cả khi là một phần của lực lượng chính.

## Sử dụng trong lịch sử
Quân đội Đế quốc Seljuk chiến thắng Đế quốc Đông La Mã ở Trận Manzikert từ cuộc tấn công trước tiên của chiến thuật đánh và chạy bởi kỵ binh của Seljuk khiến quân đội Byzantine rơi vào hỗn loạn, và tỏ ra nguy hiểm khi họ bắt đầu rút chạy.

Tương tự như vậy, các cung thủ ngựa Ba Tư Parthia và Sasan mở đầu cho cuộc tấn công bằng lực lượng thiết kỵ Cataphract của họ, và giúp họ giành được những chiến thắng quyết định trong Trận Carrhae và Trận Edessa.

Việc sử dụng chiến thuật tấn công theo cách này bắt đầu có từ trước đó, như kỵ binh du mục Scythia ở Trung Á, họ đã sử dụng chúng để chống lại Darius I đế quốc Achaemenes của Ba Tư và sau đó chống lại Đế quốc Macedonia của Alexandros Đại đế.

Tướng Baybars của quân Mamluk Ai Cập đã sử dụng thành công chiến thuật đánh và chạy trong Trận Ain Jalut, gây nên thất bại đầu tiên của Đế quốc Mông Cổ trong quá trình đang mở rộng nhanh chóng của họ.

Tại Bắc Mỹ, người Pháp đã sử dụng hiệu quả các cuộc tấn công đánh và chạy trong các cuộc Chiến tranh Pháp và Anhđiêng khác nhau.

Trong Chiến tranh giành độc lập Thổ Nhĩ Kỳ, người Thổ Nhĩ Kỳ đã chiến đấu chống lại Quân đội Hy Lạp bằng chiến thuật tấn công và chạy trước khi một đội quân chính quy được thành lập.

Trong chiến tranh Việt Nam, Việt Cộng đã sử dụng các chiến thuật tấn công này và đạt hiệu quả cao chống lại các lực lượng quân sự chống cộng.

Đánh và chạy cũng đã được sử dụng ở Afghanistan bởi các lực lượng phiến quân trong Chiến tranh Liên Xô–Afghanistan.

Nhiều nhóm nổi dậy ở Iraq cũng đã sử dụng các chiến thuật tấn công và chạy như một phần chiến thuật của họ chống lại Lực lượng an ninh Iraq và lực lượng liên minh do Mỹ đứng đầu. Các phương tiện chiến đấu cải tiến được gọi là "xe chiến thuật" thường được sử dụng trong các hoạt động như vậy.

## Tham khảo

### Thư mục
*
*
Sỏi núi lửa

**Sỏi núi lửa** (chữ Anh: Lapilli) là vật mạt vụn núi lửa có đường kính ở vào khoảng giữa 2 - 64 milimét, sỏi núi lửa có hình trạng bất quy tắc hoặc gần hơn hình tròn. Sản vật chủ yếu là dung nham sau khi nổ vỡ, lúc chúng nó đang vọt lên lại thêm rơi về mặt đất, có cái đã ngưng kết thành chất rắn, có cái vẫn bảo toàn trạng thái nóng chảy hoặc nửa nóng chảy, không có ngoại hình có thể làm thành đặc trưng, thường tích tụ chất đống ở chung quanh miệng núi lửa, là nguyên liệu trọng yếu tạo thành nón núi lửa. Sỏi núi lửa mà hạt viên khá nhỏ, cũng gọi là cát núi lửa.

## Giới thiệu giản lược
[nhỏ|Sỏi núi lửa tăng sinh ở [Đại Trung Nguyên Sinh|Đại Trung nguyên sinh.]]
Một ít sỏi núi lửa cùng nguồn do vật phun ra mắc-ma tươi mới hợp thành, đường kính hạt viên 2 – 64&nbsp;mm, nhưng mà một ít sỏi núi lửa khác thì do nham thạch đã cố kết cùng nguồn hoặc khác nguồn ở thời kì đầu hợp thành, vẫn có một ít thì bay ở trong trời cao do tro núi lửa bazan từng bước một tăng lớn lên mà thành nên. Sỏi núi lửa có hình trạng bất quy tắc hoặc gần hơn hình tròn, được chia làm: bã núi lửa, đá bọt, sỏi núi lửa ngoại gia hoặc đậu núi lửa, sỏi núi lửa kết tinh, tóc núi lửa và nước mắt núi lửa, v.v

Mặt khác vẫn có, một thứ sỏi núi lửa được gọi là sỏi núi lửa tăng sinh (accretionary lapilli), phạm vi đường kính của nó cũng là vào khoảng 2 – 64&nbsp;mm, cái đặc thù của nó ở chỗ nó là hình cầu, là do tro núi lửa nhỏ mịn dính kết từng tầng một mà thành nên.

## Hình thành
Lực phồng to ra, lực va chạm và lực phun bắn của chất khí đem vật chất mắc-ma đã gặp lạnh ngưng kết hoặc gặp lạnh một nửa rồi ngưng kết ở dưới mặt đất phá nổ đập vụn và lại ném bắn ra ngoài mắc-ma chưa gặp lạnh ngưng kết thì trở thành khối ngưng kết hoặc giọt nhỏ tí bị bắn tung toé ra ngoài, gặp lạnh ngưng kết ở trong trời cao biến thành chất rắn, ngoài đó ra, nham thạch chung quanh cũng có thể bị phá nổ đập vụn và ném ra ngoài. Tất cả 3 loại vật chất này đã biến thành sản vật chất rắn lúc núi lửa bạo phát, gọi chung là vật mạt vụn núi lửa. Vật mạt vụn núi lửa chiếu theo tính chất và kích cỡ của nó, có thể chia làm tro núi lửa, sỏi núi lửa, bã núi lửa, đạn núi lửa và khối núi lửa.

## Đậu núi lửa
Đậu núi lửa (chữ Anh: volcanic pisolite) là chỉ sỏi núi lửa, phần nhiều là tro núi lửa theo sau mưa rơi xuống, nương tựa tập hợp giọt mưa mà thành nên, cũng có khả năng là quả banh cầu nhỏ mà lấy thứ mạt vụn nào đó làm trung tâm, lăn quay ở mặt đất hoặc tụ họp hạt cực kì nhỏ của tro núi lửa mà kết thành. Nó sai biệt với vật mạt vụn núi lửa khác ở chỗ có sẵn cấu tạo đồng tâm. Đậu núi lửa ngưng kết cùng nhau theo với tro núi lửa gọi là đá túp hình dạng đậu.

## Chú thích

## Tài liệu tham khảo

* 
* 

## Liên kết ngoài

* 
* USGS Photo glossary of volcano terms  ***'
* [http://www.geology.sdsu.edu/how_volcanoes_work/Tephra.html How Volcanoes Work]  ***'
* Volcanic Materials Identification  ***'
* [http://pubs.usgs.gov/pp/p1563/ Tephra fall from Mt St. Helens] ***'