Henry Courtenay, Hầu tước thứ nhất của Exeter

**Henry Courtenay, Hầu tước thứ nhất xứ Exeter, Bá tước thứ 2 xứ Devon** (khoảng năm 1498 – 9 tháng 12 năm 1538) là một trong những người cháu ngoại của vua Edward IV của Anh, cháu gọi Elizabeth xứ York bằng bác và đồng thời cũng là em họ của vua Henry VIII của Anh. 

Henry Courtenay là bạn thân của Henry VIII, "được nuôi dưỡng từ nhỏ trong phòng riêng của ngài". Sau khi ban đầu ủng hộ việc giải thể các tu viện và giúp đàn áp các cuộc biểu tình, ông đã bị thuyết phục chống lại sự tàn bạo của các biện pháp và tôn giáo mới; ông bị xử tử dưới thời Henry vì thư từ với Hồng y Reginald Pole.

## Tuổi thơ

Ông sinh vào khoảng năm 1498, là con trai cả và cũng là người thừa kế duy nhất còn sống sót của William Courtenay, Bá tước thứ nhất xứ Devon (1475–1511) với vợ là Công chúa Catherine xứ York (mất năm 1527), con gái thứ sáu của Vua Edward IV của Anh với vợ là Elizabeth Woodville. Do đó, các anh chị em họ bên mẹ của ông bao gồm cả vua Henry VIII.

## Đầu đời
Vào thời điểm ông sinh ra năm 1498, ông nội của ông Edward Courtenay, Bá tước Devon thứ nhất (mất năm 1509) vẫn còn sống và cha của Henry, William Courtenay, là con trai cả và người thừa kế tước vị. Năm 1504, dưới triều đại của Vua Henry VII của Anh, William Courtenay bị buộc tội duy trì thư từ với Edmund de la Pole, Công tước thứ 3 xứ Suffolk, người đứng đầu phe York trong việc tranh giành ngai vàng, và nhà vua đã ra lệnh giam cầm ông trong Tháp Luân Đôn. Ông bị kết tội phản quốc vào tháng 2 năm 1504, điều này khiến ông không thể thừa kế tước hiệu bá tước của cha mình.

Vua Henry VII qua đời vào ngày 22 tháng 4 năm 1509, ngay sau đó là Edward Courtenay, Bá tước Devon thứ nhất, vào ngày 28 tháng 5 năm 1509. Nhà vua được kế vị bởi con trai ông, Vua Henry VIII, cháu trai của vợ William Courtenay, người đã trả tự do cho William khỏi Tháp Luân Đôn. Vào ngày 24 tháng 6 năm 1509, William tham gia lễ đăng quang của Henry VIII và cầm Thanh Kiếm Thứ Ba trong buổi lễ. William được Henry VIII ưu ái phần nào, người đã đảo ngược phán quyết tước quyền thừa kế của ông vào ngày 9 tháng 5 năm 1511 và phong ông làm Bá tước Devon vào ngày 10 tháng 5 năm 1511, với quyền thừa kế thông thường dành cho con trai ruột của ông. William qua đời một tháng sau đó, vào ngày 9 tháng 6 năm 1511, trước khi hoàn thành lễ tấn phong chính thức làm bá tước, nhưng theo sắc lệnh hoàng gia, ông được chôn cất với nghi thức dành cho một bá tước. Ông để lại Henry Courtenay làm người thừa kế.

## Phong tước Bá tước xứ Devon
Khi cha ông qua đời vào ngày 9 tháng 6 năm 1511, Henry kế vị tước hiệu bá tước của cha mình từ năm 1511, theo văn bản chứng nhận. Nhưng vào năm 1512, ông cũng kế vị tước hiệu bá tước của ông nội mình từ năm 1485, sau khi nhận được sự chấp thuận từ Quốc hội vào tháng 12 năm 1512 để đảo ngược (một cách chính thức hơn) phán quyết tước quyền thừa kế của cha ông vào năm 1504.

Lúc bấy giờ, người anh họ của ông, Vua Henry VIII, đang tham gia Chiến tranh Liên minh Cambrai chống lại Vua Louis XII của Pháp. Bá tước Devon mới nhậm chức đã trải qua những trận chiến đầu tiên vào năm 1513 với tư cách là thuyền trưởng thứ hai của một chiến hạm.

Ông dường như đã nhận được thêm sự ưu ái từ người anh họ hoàng gia của mình trong những năm 1510. Ông trở thành một quý ông trong phòng riêng của nhà vua và là thành viên của Hội đồng Cơ mật vào năm 1520. Tháng 6 năm 1520, ông tháp tùng Henry VIII đến Calais để gặp Vua François I của Pháp tại Cánh đồng Vải Vàng và trở thành một trong những người bạn phóng đãng và thích thể thao của nhà vua, thường xuyên đi săn cùng nhà vua và người được ông sủng ái, Charles Brandon, Công tước thứ nhất xứ Suffolk.

Năm 1521, Edward Stafford, Công tước thứ 3 xứ Buckingham, bị xử tử vì tội phản quốc, và vì một vị trí trong Hiệp sĩ Garter bị bỏ trống, nhà vua đã bổ nhiệm Courtenay làm Hiệp sĩ Garter vào ngày 9 tháng 6 năm 1521 và ban cho ông một phần đất đai và tài sản bị tịch thu của Stafford. Ông được giao quyền quản lý các công quốc Exeter, Somerset và Cornwall đang bỏ trống trong hai năm tiếp theo. Vào tháng 4 năm 1522, ông được bổ nhiệm làm người trông coi Công viên Burling ở Kent, trong thời gian này ông đạt đến đỉnh cao quyền lực trong hội đồng nội bộ của nhà vua. Có thể vào thời điểm đó ông đã gặp gia đình Boleyn. Ông tiếp tục đảm nhiệm các chức vụ cha truyền con nối truyền thống của dòng họ Courtenay, với tư cách là người quản lý mỏ thiếc và là Tổng quản đại thần Anh của Công quốc Cornwall từ tháng 5 năm 1523. Ông được bổ nhiệm làm quản lý Lâu đài Windsor, nơi ở của hoàng gia, vào năm 1525.

## Phong tước Hầu tước xứ Exeter
Vào ngày 18 tháng 6 năm 1525, Henry VIII phong Henry Courtenay làm "Bá tước xứ Devon, "Dominus" của Okehampton và Plympton" (tức là nam tước phong kiến ​​của Okehampton và nam tước phong kiến ​​của Plympton), Hầu tước xứ Exeter. Vào thời điểm đó, Francis I của Pháp đã thua Trận Pavia và bị Karl V của Thánh chế La Mã, bắt giữ. Henry VIII đã cử Hầu tước Exeter mới đến để đạt được thỏa thuận với nhiếp chính người Pháp Louise xứ Savoy và cam kết sự hỗ trợ của nhà vua Anh trong các cuộc đàm phán về việc trả tự do cho Francis.

Hầu tước Exeter còn phục vụ lợi ích của nhà vua trong các thủ tục hủy bỏ hôn nhân của ông với Catalina của Aragón và đã ký vào bức thư gửi Giáo hoàng Clement VII về vấn đề đó. Ông đứng thứ hai sau nhà vua tại Hội đồng Cơ mật, nơi Hồng y Thomas Wolsey bị buộc tội phản quốc và đã ký vào các văn kiện để truy tố ông ta. Ông từng là ủy viên cho việc phế truất chính thức Catherine vào năm 1533.

Trong quá trình chuẩn bị cho Giải thể các tu viện, Henry VIII đã trao cho Courtenay quyền quản lý một số tu viện vào năm 1535, điều này đặt ông vào vị trí quan trọng trong tiến trình sắp tới. Năm 1536, Courtenay là ủy viên trong phiên tòa xét xử Anne Boleyn, người vợ thứ hai của nhà vua, người bị buộc tội ngoại tình, loạn luân và phản quốc.

Courtenay và Charles Brandon, Công tước thứ nhất xứ Suffolk được cử đến Yorkshire để dẹp tan Cuộc hành hương của Ân điển, một cuộc nổi dậy của Giáo hội Công giáo La Mã nổ ra vào ngày 15 tháng 10 năm 1536. Courtenay đã thất bại trong nhiệm vụ này và rút lui về Devonshire. Vào ngày 15 tháng 5 năm 1537, ông giữ chức vụ Quản lý tối cao tại phiên tòa xét xử tội phản quốc của Thomas Darcy, Nam tước Darcy de Darcy thứ nhất, bị buộc tội là người lãnh đạo cuộc nổi loạn.

## Sự sụp đổ và cái chết
Vào cuối những năm 1530, Courtenay là một nhân vật có ảnh hưởng tại triều đình và đang cai quản hầu hết miền tây nước Anh nhân danh chính mình và nhân danh Vua Henry VIII. Ông cũng là đối thủ chính trị của Thomas Cromwell và hai người được cho là không mấy thiện cảm với nhau.

Sau cuộc Cải cách, người vợ thứ hai của Courtenay, Gertrude Blount, Nữ hầu tước xứ Exeter, vẫn theo đạo Công giáo La Mã. Bà đã ủng hộ Elizabeth Barton cho đến khi bà ta sụp đổ và tiếp tục duy trì thư từ với cựu hoàng hậu Catalina (hiện là Vương phi xứ Wales) theo đạo Công giáo cho đến khi bà qua đời. Cha của bà từng là thị thần của Hoàng hậu Catalina, và mẹ kế của bà từng là một trong những người hầu cận người Tây Ban Nha của bà khi bà còn là Vương phi xứ Wales. Cromwell đã sử dụng những mối liên hệ này để gieo rắc nỗi nghi ngờ về lòng trung thành của Courtenay.

Là một địa chủ quyền lực ở miền tây nước Anh, ông không hề thờ ơ trước nỗi khổ của những người tá điền. Nhiều người dân thường và giáo sĩ đều bị đuổi khỏi đất đai và nhà cửa do việc giải thể các tu viện, và Courtenay bắt đầu căm ghét Cromwell và chủ nghĩa Tin Lành của ông ta, mà "các biện pháp của ông ta... trở nên quá khó chịu đến nỗi ông ta sa vào một âm mưu phản quốc với gia đình Pole". Ông ta gia nhập phe Công giáo của Pole trong cuộc nổi dậy ở miền Tây năm 1538 và cố gắng tập hợp đàn ông ở Devon và Cornwall. Tại St. Keverne trên bán đảo Lizard ở Cornwall, người ta cho rằng một lá cờ vẽ đã được tạo ra và mang đi khắp các làng mạc địa phương, kêu gọi người dân nổi dậy.

Tuy nhiên, Madeleine Hope Dodds lập luận rằng chưa từng có một âm mưu nào như vậy. "Họ không hẳn là một đảng phái chính trị mà giống một nhóm bạn bè hơn, những người yêu mến đức tin cũ, căm ghét Cromwell và khao khát một sự thay đổi chính sách. Họ gặp nhau, bàn về tội phản quốc và hát những bài hát chính trị… Họ không bận tâm đến bất cứ điều gì quá căng thẳng và mang tính trí tuệ như một âm mưu." Bernard Burke nói rằng Exeter đã trở thành nạn nhân của sự ghen tị của nhà vua đối với Gia tộc Pole.

Courtenay bị phát hiện có liên lạc thư từ với Hồng y Reginald Pole đang tự lưu vong. Geoffrey Pole, em trai của vị Hồng y, đã đến Luân Đôn với thông tin rằng một âm mưu của Giáo hội Công giáo La Mã đang được hình thành. Cả hai anh em nhà Pole đều bị buộc tội cầm đầu âm mưu này và Cromwell đã thuyết phục nhà vua rằng Courtenay là một phần trong đó. Có lẽ đoán trước được kết cục, ông đã viết di chúc vào ngày 25 tháng 9 năm 1538.

Đầu tháng 11 năm 1538, Courtenay cùng vợ và con trai Edward Courtenay bị bắt và giam giữ tại Tháp Luân Đôn. Ngày 3 tháng 12 năm 1538, Courtenay bị đưa ra xét xử trước các đồng cấp tại Westminster Hall, mặc dù có rất ít bằng chứng cho thấy ông có liên quan đến cái gọi là Âm mưu Exeter. Ông bị kết tội vì thư từ trao đổi với Hồng y Pole ở Rome. Courtenay bị chém đầu bằng kiếm trên đồi Tháp vào ngày 9 tháng 12 năm 1538, cùng với Henry Pole, Nam tước thứ nhất xứ Montagu, anh trai của cả Hồng y và Geoffrey, và người anh em họ Edward Neville. Ông bị kết tội phản quốc và tước hiệu Bá tước xứ Devon bị tước bỏ, và vùng đất của ông ở Cornwall bị sáp nhập vào Công quốc Cornwall.

Vợ ông, Gertrude, và con trai ông, Edward, đều bị kết tội phản quốc vào năm 1539, khi đất đai của bà (bao gồm cả các điền trang thừa kế từ William Say) bị tịch thu cho Hoàng gia. Bà được thả tự do vào năm 1540 và duy trì tình bạn với con gái lớn của nhà vua, Mary I của Anh, cho đến hết đời. Sau khi Mary lên ngôi, theo lệnh của bà, con trai ông là Edward Courtenay được thả tự do vào ngày 3 tháng 8 năm 1553, và sau đó trở thành người cầu hôn bà.

## Hôn nhân và con cái
Henry Courtenay kết hôn hai lần:
*Lần đầu, ngay sau tháng 6 năm 1515, với Elizabeth Grey, Nữ Tử tước xứ Lisle (1505–1519), con gái duy nhất và người thừa kế duy nhất của John Grey, Tử tước thứ 2 xứ Lisle với vợ là Muriel Howard, con gái của Thomas Howard, Công tước thứ 2 xứ Norfolk. Elizabeth từng là người được Charles Brandon, sau này là Công tước Suffolk thứ nhất, bảo hộ và đã được hứa hôn với ông khi mới tám tuổi. Cuộc hôn ước bị hủy bỏ khi Brandon kết hôn với Mary Tudor, em gái của Henry VIII. Vào thời điểm này, bà trở thành người được Catherine xứ York bảo hộ, người đã hứa gả con trai mình, Henry Courtenay, cho Elizabeth. Bà qua đời không lâu sau hôn lễ mà không có con.

*Lần hai, vào ngày 25 tháng 10 năm 1519, ông kết hôn với Gertrude Blount (khoảng 1499/1502 – 25 tháng 9 năm 1558), con gái của William Blount, Nam tước thứ 4 xứ Mountjoy. Vào tháng 10 năm 1537, Phu nhân Exeter là một thị thần, giữ vai trò là mẹ đỡ đầu cho Công chúa Elizabeth và đại diện cho Công chúa Mary tại các nghi lễ trước tang lễ của Nữ hoàng Jane Seymour tại Cung điện Hampton Court. Bà bị bắt vào ngày 5 tháng 11 năm 1538 cùng với chồng và bị kết tội phản quốc với tư cách là góa phụ của ông vào tháng 7 năm 1539, và bị giam cầm trong vài năm cho đến khi lệnh kết tội bị Nữ hoàng Mary đảo ngược, và bà trở thành thị nữ của bà. Bà mất vào ngày 25 tháng 9 năm 1558 và được chôn cất tại Nhà thờ Wimborne ở Dorset. Với Gertrude Blount, ông có hai người con trai:
**Henry Courtenay, chết yểu;
**Edward Courtenay, Bá tước thứ nhất xứ Devon (khoảng năm 1527 – 18 tháng 9 năm 1556), đứa con duy nhất sống đến tuổi trưởng thành của ông, người đã dành 15 năm bị giam cầm trong Tháp Luân Đôn cho đến khi được thả vào ngày 3 tháng 8 năm 1553, vài ngày sau lễ đăng quang của Nữ hoàng Mary I. Bà đã phong ông làm Bá tước xứ Devon vào ngày 3 tháng 9 năm 1553.

## Tham khảo