Joan Didion

**Joan Didion** (5 tháng 12 năm 1934 – 23 tháng 12 năm 2021) là một nhà văn và nhà báo người Mỹ. Bà được coi là một trong những người tiên phong của Báo chí Mới, cùng với Gay Talese, Truman Capote, Norman Mailer, Hunter S. Thompson và Tom Wolfe.

Sự nghiệp của Didion bắt đầu vào những năm 1950 sau khi bà giành chiến thắng trong một cuộc thi viết luận do *[[tạp chí Vogue]]* tài trợ. Sau đó, bà tiếp tục xuất bản các bài luận trên *[[The Saturday Evening Post]]*, *[[National Review]]*, *[[Life (tạp chí)|Life]]*, *[[Esquire]]*, *[[The New York Review of Books]]* và *[[The New Yorker]]*. Những bài viết của bà trong những năm 1960 đến cuối những năm 1970 đã thu hút độc giả vào thực tế của phong trào phản văn hoá những năm 1960, lối sống Hollywood và lịch sử cũng như văn hoá của California. Những bài viết chính trị của Didion trong những năm 1980 và 1990 tập trung vào hùng biện chính trị và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ tại Mỹ Latinh. Năm 1991, bà đã viết bài báo đầu tiên trên các phương tiện truyền thông chính thống cho rằng vụ án Central Park Five đã bị kết án oan.

Cùng với chồng mình là John Gregory Dunne, Didion đã viết kịch bản phim bao gồm *[[:en:The Panic in Needle Park|The Panic in Needle Park]]* (1971), *[[:en:A Star Is Born (1976 film)|A Star Is Born]]* (1976) và *[[Up Close & Personal]]* (1996). Năm 2005, bà giành được Giải thưởng Sách Quốc gia cho thể loại Phi hư cấu và là người lọt vào chung kết cả Giải thưởng Hội phê bình sách quốc gia và Giải thưởng Pulitzer cho cuốn *[[:en:The Year of Magical Thinking|Từ Địa Ngục Trở Về]]*, một cuốn hồi ký về năm sau cái chết đột ngột của chồng bà. Sau đó, bà đã chuyển thể cuốn sách thành một vở kịch được công diễn lần đầu trên sân khấu Broadway vào năm 2007. Năm 2013, bà được Tổng thống Barack Obama trao tặng Huân chương Nhân văn Quốc gia. Didion được giới thiệu trong bộ phim tài liệu *[[The Center Will Not Hold]]* của Netflix năm 2017, do cháu trai của bà là Griffin Dunne đạo diễn.

## Thiếu thời
Didion sinh ngày 5 tháng 12 năm 1934, tại Sacramento, California, là con gái của Eduene (nhũ danh Jerrett) và Frank Reese Didion. Bà có một người em trai, kém bà 5 tuổi, James Jerrett Didion, người sau này trở thành giám đốc điều hành bất động sản. Didion nhớ lại việc viết lách từ khi mới 5 tuổi, mặc dù bà nói rằng bà chưa bao giờ tự coi mình là một nhà văn cho đến khi tác phẩm của bà được xuất bản. Bà tự nhận mình là một "đứa trẻ nhút nhát, ham đọc sách", một người đọc sách nhiệt tình, người đã tự thúc đẩy bản thân vượt qua chứng lo âu xã hội thông qua diễn xuất và diễn thuyết trước công chúng. Trong thời niên thiếu, bà thường đánh máy các tác phẩm của Ernest Hemingway để học cách cấu trúc câu của ông hoạt động.

Việc học ban đầu của Didion không theo truyền thống. Bà học mẫu giáo và lớp một, nhưng vì cha bà là một sĩ quan tài chính trong Quân đoàn Không quân và gia đình liên tục chuyển nhà, nên bà không đến trường thường xuyên. Vào năm 1943 hoặc đầu năm 1944, gia đình bà trở về Sacramento, và cha bà đến Detroit để đàm phán các hợp đồng quốc phòng cho Thế chiến II. Didion viết trong cuốn hồi ký năm 2003 của mình, *[[Where I Was From]]*, rằng việc di chuyển thường xuyên khiến bà cảm thấy như thể mình là một người ngoài cuộc vĩnh viễn.

Didion nhận bằng Cử nhân Văn học Anh từ Đại học California, Berkeley, vào năm 1956. Trong năm cuối đại học, bà đã giành giải nhất trong cuộc thi viết luận "Prix de Paris", do *[[Vogue]]* tài trợ, và được nhận vào làm trợ lý nghiên cứu tại tạp chí. Chủ đề của bài luận đoạt giải của bà là kiến ​​trúc sư William Wurster ở San Francisco.

## Sự nghiệp

### ''Vogue''
Trong bảy năm làm việc tại Vogue, từ năm 1956 đến năm 1964, Didion đã thăng tiến từ người viết quảng cáo lên biên tập viên chuyên mục. *[[:en:Mademoiselle (magazine)|Mademoiselle]]* đã xuất bản bài báo của Didion "Người khổng lồ của Berkeley: Đại học California" vào tháng 1 năm 1960. Trong thời gian làm việc tại Vogue, và nhớ nhà ở California, bà đã viết cuốn tiểu thuyết đầu tay của mình, *[[Run, River]]* (1963), về một gia đình ở Sacramento đang tan vỡ. Nhà văn và người bạn John Gregory Dunne đã giúp bà biên tập cuốn sách. John—em trai của tác giả, doanh nhân và người dẫn chương trình truyền hình trinh thám Dominick Dunne—đang viết cho tạp chí *[[Time (tạp chí)|Time]]* vào thời điểm đó. Ông và Didion kết hôn năm 1964.

Cặp đôi chuyển đến Los Angeles vào năm 1964, dự định chỉ ở lại tạm thời, nhưng California vẫn là nhà của họ trong 20 năm tiếp theo. Năm 1966, họ nhận nuôi một cô con gái, đặt tên là Quintana Roo Dunne. Cặp đôi này viết nhiều bài cho các tạp chí bán ở sạp báo. "Cô ấy và Dunne bắt đầu làm công việc đó với mục đích trang trải các hoá đơn, và sau đó là kiếm thêm một chút", Nathan Heller tường thuật trên tờ *[[The New Yorker]]*. "Mức lương của họ cho tờ *[[Saturday Evening Post]]* cho phép họ thuê một biệt thự đổ nát ở Hollywood, mua một chiếc Corvette Stingray màu chuối, nuôi dạy một đứa con và ăn uống sang trọng".

Ở Los Angeles, họ định cư tại Los Feliz từ năm 1963 đến năm 1971, và sau khi sống ở Malibu tám năm, cô và Dunne chuyển đến Brentwood Park, một khu dân cư yên tĩnh, giàu có.

Didion viết, trong cuốn *[[Notes to John]]* sau này, rằng cô cảm thấy "trong nhiều năm" rằng cô và Dunne đã "thất bại trong việc nuôi dạy con gái". Khi Quintana năm tuổi, cô đã gọi điện đến cơ sở tâm thần của tiểu bang ở Quận Ventura để tìm hiểu xem cô cần làm gì nếu cô "bị điên". Sau đó, cô gọi điện cho hãng 20th Century Fox để hỏi họ cần làm gì để trở thành một ngôi sao, trong khi đó, ở tuổi mười ba, cô đã nói với Didion về "cuốn tiểu thuyết con đang viết chỉ để cho mẹ xem".

### ''Slouching Towards Bethlehem''
Năm 1968, Didion xuất bản cuốn sách phi hư cấu đầu tiên của mình, *[[Slouching Towards Bethlehem]]*, một tuyển tập các bài báo trên tạp chí về những trải nghiệm của bà ở California. Được coi là một ví dụ về Báo chí Mới, cuốn sách sử dụng lối viết giống như tiểu thuyết để khắc hoạ những thực tế phi hư cấu của văn hoá phản kháng hippie. Bà viết từ góc nhìn cá nhân, thêm vào đó là cảm xúc và ký ức của riêng mình về các tình huống, sáng tạo thêm các chi tiết và trích dẫn để làm cho câu chuyện trở nên sống động hơn, và sử dụng các phép ẩn dụ để giúp người đọc hiểu rõ hơn về những chủ đề hỗn loạn trong các bài luận của bà: các chính trị gia, nghệ sĩ, hoặc chỉ đơn giản là những người sống một cuộc sống Mỹ. *[[New York Times|Tờ New York Times]]* đã mô tả sự "duyên dáng, tinh tế, sắc thái và châm biếm" trong văn phong của bà.

### Thập niên 70
Tiểu thuyết *[[Play It as It Lays]]* của Didion, lấy bối cảnh ở Hollywood, được xuất bản năm 1970, và *[[A Book of Common Prayer]]* xuất hiện năm 1977. Năm 1979, bà xuất bản *[[The White Album]]*, một tuyển tập khác của các bài viết của bà trên các tạp chí *[[Life (tạp chí)|Life]]*, *[[Esquire]]*, *[[The Saturday Evening Post]]*, *[[The New York Times]]* và *[[The New York Review of Books]]*. Trong bài luận cùng tên của *[[The White Album]]*, Didion đã ghi lại một sự kiện bà trải qua vào mùa hè năm 1968. Sau khi được đánh giá tâm thần, bà được chẩn đoán bị chóng mặt và buồn nôn.

Sau những giai đoạn bị mù một phần vào năm 1972, bà được chẩn đoán mắc bệnh đa xơ cứng, nhưng vẫn thuyên giảm trong suốt cuộc đời. Trong bài luận có tựa đề "In Bed", Didion giải thích rằng bà bị chứng đau nửa đầu mãn tính.

Dunne và Didion đã làm việc chặt chẽ với nhau trong phần lớn sự nghiệp của họ. Do đó, phần lớn các tác phẩm của họ được đan xen với nhau. Họ cùng viết một số kịch bản phim, bao gồm bộ phim chuyển thể năm 1972 từ tiểu thuyết *[[Play It as It Lays]]* của bà, với sự tham gia của Anthony Perkins và Tuesday Weld, và kịch bản cho bộ phim *[[:en:A Star Is Born (1976 film)|A Star is Born]]* năm 1976. Họ cũng dành vài năm để chuyển thể tiểu sử của nhà báo Jessica Savitch thành bộ phim *[[Up Close & Personal]]* năm 1996 có sự góp mặt của Robert Redford và Michelle Pfeiffer.

### Thập niên 80 và 90
Cuốn tiểu luận dài *[[Salvador (sách)|Salvador]]* (1983) của Didion được viết sau chuyến đi hai tuần đến El Salvador cùng chồng. Năm sau, bà xuất bản cuốn tiểu thuyết *[[Democracy (sách)|Democracy]]*, câu chuyện về một mối tình dài nhưng không được đáp lại giữa một nữ thừa kế giàu có và một người đàn ông lớn tuổi hơn, một sĩ quan CIA, trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh và Chiến tranh Việt Nam. Cuốn sách phi hư cấu *[[Miami (sách)|Miami]]* năm 1987 của bà đã nhìn vào các cộng đồng khác nhau trong thành phố đó. Năm 1988, cặp đôi chuyển từ California đến Thành phố New York.

Trong một bài viết mang tính tiên tri trên tờ *New York Review of Books* năm 1991, một năm sau các phiên toà xét xử vụ án Central Park Five, Didion đã phân tích những sai sót nghiêm trọng trong vụ án của bên công tố, khiến bà trở thành nhà văn chính thống đầu tiên coi các phán quyết có tội là những sai lầm trong công lý. Bà cho rằng các bị cáo bị kết tội vì một câu chuyện chính trị xã hội mang màu sắc chủng tộc đã làm lu mờ phán quyết của toà án.

Năm 1992, Didion xuất bản *[[After Henry]]*, một tuyển tập gồm mười hai bài luận địa lý và một lời tưởng niệm cá nhân dành cho Henry Robbins, người bạn và biên tập viên của Didion cho đến khi ông qua đời vào năm 1979. Bà xuất bản *[[The Last Thing He Wanted]]*, một cuốn tiểu thuyết lãng mạn ly kỳ, vào năm 1996.

### ''Từ Địa Ngục Trở Về''
Năm 2003, con gái của Didion, Quintana Roo Dunne, bị viêm phổi tiến triển thành sốc nhiễm trùng và hôn mê trong phòng chăm sóc đặc biệt khi chồng của Didion đột ngột qua đời vì đau tim vào ngày 30 tháng 12. Didion đã trì hoãn việc tổ chức tang lễ cho chồng khoảng ba tháng cho đến khi Quintana đủ sức khỏe để tham dự. Khi ở Los Angeles sau tang lễ, Quintana bị ngã ở sân bay, đập đầu xuống vỉa hè và cần phẫu thuật não do tụ máu.

Vào ngày 4 tháng 10 năm 2004, ở tuổi 70, Didion bắt đầu viết cuốn sách *[[:en:The Year of Magical Thinking|The Year of Magical Thinking]]*, ghi lại phản ứng của bà trước cái chết của chồng và căn bệnh nghiêm trọng của con gái. Bà đã hoàn thành bản thảo vào đêm giao thừa năm sau. Đây là cuốn sách phi hư cấu đầu tiên của bà không phải là tập hợp các bài viết được đăng trên tạp chí.

Sau khi hồi phục dần vào năm 2004, Quintana qua đời vì viêm tụy cấp vào ngày 26 tháng 8 năm 2005, ở tuổi 39, trong chuyến quảng bá sách *The Year of Magical Thinking* của Didion tại New York. Didion cho biết bà thấy quá trình quảng bá sách có tác dụng trị liệu trong thời gian đau buồn của mình. Cuốn sách được gọi là "kiệt tác của hai thể loại: hồi ký và báo chí điều tra" và đã giành được một số giải thưởng. Didion đã viết về cái chết của Quintana trong cuốn sách *[[Blue Nights]]* năm 2011 của bà.

### Thập niên 2000
Năm 2005, Didion sống trong một căn hộ trên phố East 71st ở Manhattan. Everyman's Library đã xuất bản *[[We Tell Ourselves Stories in Order to Live]]*, một tuyển tập năm 2006 gồm phần lớn các tác phẩm của Didion, bao gồm toàn bộ nội dung của bảy cuốn sách phi hư cấu đầu tiên được xuất bản của bà (*Slouching Towards Bethlehem*, *The White Album*, *Salvador*, *Miami*, *After Henry*, *Political Fictions* và *Where I Was From*), với lời giới thiệu của nhà phê bình đương thời John Leonard.

Didion bắt đầu làm việc với nhà viết kịch và đạo diễn người Anh David Hare về một vở kịch độc diễn chuyển thể từ *The Year of Magical Thinking* vào năm 2007. Được sản xuất bởi Scott Rudin, vở kịch Broadway có sự tham gia của Vanessa Redgrave. Mặc dù Didion do dự khi viết cho sân khấu, nhưng cuối cùng bà thấy thể loại này, vốn mới mẻ với bà, rất thú vị.

Didion đã viết những bản thảo đầu tiên của kịch bản cho một bộ phim tiểu sử chưa có tựa đề của HBO do Robert Benton đạo diễn về Katharine Graham. Nguồn tin cho biết nó có thể theo dõi các bài báo của tờ báo về vụ bê bối Watergate.

### Các tác phẩm sau này
Năm 2011, Knopf xuất bản *[[Blue Nights]]*, một cuốn hồi ký về tuổi già cũng tập trung vào mối quan hệ của Didion với người con gái quá cố của bà. Nói chung hơn, cuốn sách đề cập đến những lo lắng mà Didion trải qua về việc nhận nuôi và nuôi dạy một đứa trẻ, cũng như quá trình lão hoá.

Năm 2012, tạp chí *New York* thông báo "Joan Didion và Todd Field đang cùng viết kịch bản". Dự án có tựa đề *As It Happens* là một bộ phim kinh dị chính trị nhưng không bao giờ thành hiện thực, vì họ không thể tìm được một hãng phim nào đủ khả năng tài trợ. Cuối cùng, Field trở thành nhà văn duy nhất, ngoài Dunne, mà Didion từng hợp tác. Ông đã bày tỏ lòng kính trọng đối với bà trong một cảnh phim *[[Tár]]* của mình, trong đó nhân vật chính trở về phòng ngủ thời thơ ấu và nhìn vào những "chiếc hộp nhỏ" được dán nhãn chính xác theo cách Didion mô tả Quintana trong *Blue Nights*.

Một bức ảnh của Didion do Juergen Teller chụp đã được sử dụng trong chiến dịch xuân hè 2015 của thương hiệu thời trang cao cấp Pháp Céline, trong khi trước đó công ty quần áo Gap đã sử dụng hình ảnh của bà trong một chiến dịch năm 1989. Cháu trai của Didion, Griffin Dunne, đã đạo diễn một bộ phim tài liệu Netflix năm 2017 về bà, *[[:en:Joan Didion: The Center Will Not Hold|Joan Didion: The Center Will Not Hold]]*. Trong đó, Didion thảo luận về việc viết lách và cuộc sống cá nhân của bà, bao gồm cả cái chết của chồng và con gái, bổ sung thêm bối cảnh cho *The Year of Magical Thinking* và *Blue Nights*.

Năm 2021, Didion xuất bản *[[Let Me Tell You What I Mean]]*, một tuyển tập gồm 12 bài luận bà viết từ năm 1968 đến năm 2000.

## Các tác phẩm

### Hư cấu
* *[[Run, River]]* (1963)
* *[[:en:Play It as It Lays|Play It as It Lays]]* (1970)
* *[[A Book of Common Prayer]]* (1977)
* *[[Democracy]]* (1984)
* *[[The Last Thing He Wanted]]* (1996)

### Phi hư cấu
* *[[:en:Slouching Towards Bethlehem|Slouching Towards Bethlehem]]* (1968)
* *[[:en:The White Album|The White Album]]* (1979)
* *[[Salvador (book)|Salvador]]* (1983)
* *[[Miami (book)|Miami]]* (1987)
* *[[After Henry]]* (1992)
* *[[Political Fictions]]* (2001)
* *[[Where I Was From]]* (2003)
* *Fixed Ideas: America Since 9.11* (2003; bài luận được xuất bản lần đầu trên số ra ngày 16 tháng 1 năm 2003 của *The New York Review of Books*)
* *[[:en:The Year of Magical Thinking|The Year of Magical Thinking]]* (2005)
* *[[:en:Blue Nights|Blue Nights]]* (2011)
* *[[South and West: From a Notebook]]* (2017)
* *[[:en:Let Me Tell You What I Mean|Let Me Tell You What I Mean]]* (2021)
* *[[:en:Notes to John|Notes to John]]* (2025)

## Giải thưởng và vinh danh
* 1981: Được bầu vào Viện Hàn lâm Nghệ thuật và Văn học Hoa Kỳ
* 1996: Huy chương Edward MacDowell
* 2002: Giải thưởng Văn học St. Louis từ Hiệp hội Thư viện Đại học Saint Louis
* 2002: Giải thưởng Sách George Polk cho *Tiểu thuyết Chính trị*
* 2005: Giải thưởng Sách Quốc gia cho Phi hư cấu cho *Từ Địa Ngục Trở Về*
* 2006: Giải thưởng Đĩa Vàng của Học viện Thành tựu Hoa Kỳ
* 2006: Được bầu vào Hội Triết học Hoa Kỳ
* 2007: Giải thưởng Prix Médicis cho *Từ Địa Ngục Trở Về*
* 2007: Huy chương Đóng góp Xuất sắc cho Văn học Hoa Kỳ của Quỹ Sách Quốc gia
* 2007: Giải thưởng Evelyn F. Burkey của Hội Nhà văn Hoa Kỳ
* 2009: Tiến sĩ Danh dự về Văn học, Đại học Harvard
* 2011: Tiến sĩ Danh dự về Văn học, Đại học Yale
* 2013: Huân chương Nhân văn Quốc gia
* 2013: Giải thưởng Thành tựu Trọn đời, Trung tâm PEN Hoa Kỳ

## Qua đời
Didion qua đời do biến chứng của bệnh Parkinson tại nhà riêng ở Manhattan vào ngày 23 tháng 12 năm 2021, hưởng thọ 87 tuổi.

## Tham khảo