open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Síp

**Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Síp** đại diện cho Síp tại các giải đấu bóng đá nữ quốc tế và do Hiệp hội bóng đá Síp điều hành.

## Thành tích thi đấu

### Giải vô địch bóng đá nữ thế giới

### Giải vô địch bóng đá nữ châu Âu

### UEFA Women's Nations League

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Trang chủ chính thức
Lê Thị Trang

**Lê Thị Trang** (sinh ngày 2 tháng 3 năm 2006) là một cầu thủ bóng đá nữ người Việt Nam thi đấu ở vị trí tiền đạo cho Hà Nội và Đội tuyển U-19 nữ quốc gia Việt Nam. 
## Thống kê sự nghiệp

### Bàn thắng quốc tế
*Bàn thắng cho U19 Việt Nam*

## Thành tích

### Câu lạc bộ
### U19 Hà Nội
* Giải bóng đá nữ vô địch U19 Quốc gia: Hạng ba (2026)

### Quốc tế
### U19 Việt Nam
* Giải vô địch bóng đá U-19 nữ Đông Nam Á: Á quân (2023)

## Tham khảo


## Liên kết ngoài
* Liên đoàn Bóng đá Việt Nam
* Thể thao & Văn hóa
Quân đoàn 29, Quân đội nhân dân Việt Nam

**Quân đoàn 29** (trước đây là Quân đoàn 6), còn có tên hiệu là Binh đoàn Sông Thao, là một trong các quân đoàn chủ lực của Quân đội nhân dân Việt Nam, được thành lập ngày 10 tháng 3 năm 1979 tại Thậm Thình, dưới chân núi Nghĩa Lĩnh, giải thể cuối năm 1989. Quân đoàn trực thuộc Quân khu 2

## Lịch sử

Rạng sáng ngày 17-2-1979, Trung Quốc đưa hơn nửa triệu binh sĩ và hàng nghìn xe tăng, xe bọc thép, pháo cối tấn công đồng loạt vào địa bàn 6 tỉnh của nước ta, từ Lai Châu đến Quảng Ninh, với chiều dài 1.200 km, chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc bùng nổ. Trước tình hình chiến sự có những diễn biến phức tạp, được sự đồng ý của Ban Bí thư, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng ngày 10-3-1979 Quân đoàn 6 hay còn gọi là Binh đoàn Sông Thao được thành lập ngay tại Thậm Thình, dưới chân núi Nghĩa Lĩnh (sau đổi phiên hiệu thành Quân đoàn 29). 

Quân đoàn được Bộ Quốc phòng và Quân khu giao nhiệm vụ:

* Củng cố và xây dựng hoàn chỉnh thế trận chiến tranh nhân dân trên tuyến biên giới, trên hướng phòng thủ chủ yếu của Quân khu.

* Kiện toàn các đơn vị chiến đấu vừa qua, tổ chức các đơn vị mới. Xây dựng quân đoàn trở thành binh đoàn vững mạnh toàn diện, phòng thủ vững chắc trên hướng chủ yếu của Quân khu, sẵn sàng cơ động lực lượng tác chiến trên các hướng khác.

* Cùng quân và dân trên địa bàn Quân khu sẵn sàng đánh bại các cuộc tiến công xâm lược, các cuộc xung đột, lấn chiếm, giữ vững ổn định tuyến biên giới để nhân dân các dân tộc và địa phương yên tâm đẩy mạnh sản xuất, phát triển kinh tế- xã hội. Giúp đỡ xây dựng LLVT địa phương vững mạnh.

## Giải thể

Sau 10 năm thành lập và làm nhiệm vụ trên địa bàn chiến lược quan trọng của Quân khu và cả nước, cuối năm 1989 Quân đoàn 29 đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân giao phó, lập nên những chiến công oanh liệt, tô thắm trang sử vàng truyền thống của dân tộc và Quân đội. Cùng năm, Quân đoàn 29 được giải thể sau khi mối quan hệ giữa Việt Nam – Trung Quốc bình thường hóa, chiến tranh biên giới kết thúc. 

## Đơn vị trực thuộc Quân đoàn
### Năm 1979
* Sư đoàn Bộ binh 316 (đoàn Bông Lau) 
* Sư đoàn Bộ binh 345 
* Sư đoàn Bộ binh 355
* Trung đoàn Bộ binh 254
* Trung đoàn Tăng – Thiết giáp 406
* Trung đoàn Công binh 89
* Trung đoàn Pháo binh 450
* Trung đoàn Phòng không 256

## Khen thưởng

*  Huân chương Chiến công hạng Nhất

## Tham khảo
HMS Tribune

Sáu tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt cái tên **HMS ''Tribune**'':

*  là một tàu chiến hạng năm 36 khẩu pháo nguyên của Pháp chiến được năm 1796 và bị đắm năm 1797 
*  là một tàu chiến hạng năm 36 khẩu pháo hạ thủy nâm 1803, trở thành tàu chiến hạng sáu 24 khẩu pháo năm 1832 và bị đắm năm 1839 
*  là một tàu frigate gỗ chạy chân vịt hạ thủy nâm 1853 và bị bán năm 1866
*  là một tàu tuần dương  hạ thủy nâm 1891 và bị bán năm 1911
*  là một tàu khu trục  hạ thủy nâm 1918, hoạt động trong Thế Chiến I và bị bán năm 1931
*  là một tàu ngầm lớp T hạ thủy năm 1938, hoạt động trong Thế Chiến II và bị tháo dỡ năm 1947
HMS Trident

Sáu tàu chiến của Hải quân Hoàng gia Anh từng được đặt cái tên **HMS ''Trident*** hoặc ***Trydent***, theo tên [[đinh ba]], vật dụng thường đi theo các thần biển trong [[thần thoại Hy Lạp]] và [[thần thoại La Mã|La Mã]]: 

*  là một [[tàu chiến tuyến]] [[tàu chiến hạng tư|hạng tư]] 58 khẩu pháo, nguyên là chiếc *Trident* của [[Pháp]] chiếm được năm [[1695]] và đánh đánh chìm như phá nước năm [[1702]] 
*  là một [[tàu chiến hạng ba]] 64 khẩu pháo, nguyên là chiếc *Trident* của Pháp chiếm được năm [[1747]] và bị bán năm [[1763]]
*  là một tàu chiến hạng ba 64 khẩu pháo hạ thủy năm [[1768]] và bị bán năm [[1816]]
*  là một [[tàu sà lúp]] hạ thủy năm [[1845]] và bị tháo dỡ năm [[1866]]
*  nguyên là một [[tàu khu trục]]  của [[Thổ Nhĩ Kỳ]] được đóng tại Anh, bị Hải quân Hoàng gia trưng dụng để sử dụng trong [[Thế Chiến I]] như là HMS *Offa*, đổi tên thành HMS *Trident'' trước khi hạ thủy năm 1915 và bị bán năm 1921
*  là một tàu ngầm lớp T hạ thủy năm 1938, hoạt động trong Thế Chiến II và bị tháo dỡ năm 1946
Maydays

**Maydays** (viết cách điệu là **MAYDAYs**) là một ban nhạc pop rock người Việt Nam được thành lập tại Đà Nẵng vào năm 2024. Nhóm đã tạo nên tiếng vang lớn ngay ở bài hát đầu tay "Phép màu" vào đầu năm 2025, tạo nên một hiện tượng âm nhạc nổi bật trong năm.

## Lịch sử
Maydays được thành lập vào ngày 1 tháng 5 năm 2024 tại Đà Nẵng với năm thành viên ban đầu là Lê Khoa (trưởng nhóm), Nguyễn Hùng, Lê Khải, Michel Trần và Tú Nguyên. Nhóm cho ra mắt đĩa đơn đầu tay "Phép màu" – đồng thời là ca khúc nhạc phim cho phim ngắn điện ảnh *[[Đàn cá gỗ]]* – vào ngày 14 tháng 2 năm 2025, và ngay trong năm đó ca khúc đã trở thành một hiện tượng với việc đứng đầu trên hai bảng xếp hạng Official Vietnam Chart của Liên đoàn Công nghiệp ghi âm Quốc tế (IFPI) và Hot 100 của *[[Billboard Việt Nam|Billboard Vietnam]]*. Bài hát này cũng mang về cho nhóm hai giải thưởng "Top 10 ca khúc được yêu thích nhất" và "Ca khúc nhạc phim được yêu thích nhất" tại lễ trao giải Làn Sóng Xanh lần thứ 28.

Tiếp nối tinh thần của "Phép màu", Maydays phát hành ca khúc thứ hai "Hẹn lần sau" vào ngày 18 tháng 12 năm 2025, mở đường cho đĩa mở rộng (EP) đầu tay của nhóm trong tháng 1 năm 2026. Bao gồm năm ca khúc được sắp xếp theo hành trình cảm xúc một cách giản dị, EP được đặt tên là *Phép màu* như một cách để kỷ niệm cột mốc đầu tiên của nhóm cũng như tri ân đến những người ủng hộ.

## Thành viên
* Nguyễn Hùng – hát chính (2024–nay)
* Lê Khoa – keyboard và trưởng nhóm (2024–nay)
* Lê Khải – guitar (2024–nay)
* Tú Nguyên – bass (2024–nay)
* Michel Trần – trống (2024–nay)
## Danh sách đĩa nhạc

### Đĩa mở rộng

### Đĩa đơn

## Giải thưởng và đề cử

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
*
*
Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học, Đại học Quốc gia Hà Nội

**Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học** (tiếng Anh: *Institute of Microbiology and Biotechnology*, viết tắt là **VNU-IMBT**) là một viện nghiên cứu khoa học và đào tạo sau đại học trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Viện được thành lập vào ngày 24 tháng 5 năm 2007 theo Quyết định số 661/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Đây là đơn vị tiên phong và chuyên sâu tại Việt Nam về lĩnh vực vi sinh vật học, đa dạng sinh học và ứng dụng công nghệ sinh học vi sinh vật.

## Lịch sử
Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học được thành lập trên cơ sở nâng cấp Trung tâm Công nghệ sinh học (trực thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội). Quyết định nâng cấp và thành lập Viện được Thủ tướng Chính phủ ký ban hành ngày 24 tháng 5 năm 2007. 

Trải qua nhiều năm xây dựng và phát triển, Viện đã trở thành một trong những trung tâm nghiên cứu trọng điểm, tiến hành chuyển giao công nghệ và thương mại hóa nhiều sản phẩm vi sinh tiên tiến. Từ năm 2022, Viện đã đưa vào vận hành hệ thống xưởng sản xuất thực nghiệm tại khu đô thị Đại học Quốc gia Hà Nội ở Hòa Lạc với các thiết bị lên men bán công nghiệp hiện đại.

## Chức năng và Nhiệm vụ
Viện thực hiện các chức năng chính bao gồm:
* **Nghiên cứu khoa học:** Tập trung vào đa dạng vi sinh vật, di truyền phân tử, công nghệ enzyme - protein và công nghệ lên men quy mô lớn.
* **Triển khai ứng dụng:** Nghiên cứu phát triển và sản xuất các sinh phẩm ứng dụng trong nông nghiệp, chế biến thực phẩm, chăm sóc sức khỏe y tế và bảo vệ môi trường.
* **Đào tạo nguồn nhân lực:** Đào tạo trình độ Thạc sĩ và Tiến sĩ chuyên ngành Công nghệ sinh học.
* **Tư vấn và Dịch vụ:** Cung cấp dịch vụ phân tích, kiểm định, tư vấn công nghệ vi sinh và cung cấp, chia sẻ các chủng giống vi sinh vật chuẩn cho các cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp trên cả nước.

## Cơ cấu tổ chức
Viện được tổ chức với các phòng ban chức năng và hệ thống phòng thí nghiệm chuyên sâu. Tính đến nay, Viện có 3 phòng ban chức năng, 8 phòng thí nghiệm phục vụ nghiên cứu cùng trung tâm trực thuộc.

Một số trung tâm và phòng thí nghiệm trọng điểm:
* **Trung tâm Nguồn gen Vi sinh vật Quốc gia (Bảo tàng Giống chuẩn Vi sinh vật Việt Nam - VTCC):** Thành lập từ năm 1996, hiện được quản lý bởi Viện, có chức năng lưu giữ, bảo quản, xây dựng mạng lưới và phân loại nguồn gen vi sinh vật quốc gia.
* Phòng Thí nghiệm Enzyme và Công nghệ Protein
* Phòng Thí nghiệm Di truyền phân tử
* Phòng Thí nghiệm Công nghệ Nấm
* Phòng Thí nghiệm Sinh học Tảo và Công nghệ môi trường
* Phòng Thí nghiệm Lên men và Phát triển sinh phẩm
* Phòng Thí nghiệm Sinh thái Vi sinh vật

## Ban Lãnh đạo
* **Viện trưởng:** Tiến sĩ Trịnh Thành Trung.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Website chính thức của Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học
*
VME eXtensions for Instrumentation

Bus **VME eXtensions for instrumentation** (**bus VXI**) đề cập đến các tiêu chuẩn cho automated test dựa trên VMEbus.
VXI định nghĩa các đường bus bổ sung để định thời và kích hoạt (triggering) cũng như các yêu cầu cơ khí và giao thức tiêu chuẩn cho cấu hình, truyền thông dựa trên thông điệp, mở rộng đa khung máy và các tính năng khác. Vào năm 2004, phần mở rộng 2eVME đã được thêm vào đặc tả bus VXI, mang lại tốc độ dữ liệu tối đa là 160 MB/s.

Thành phần cơ bản của một hệ thống VXI là khung chính (mainframe) hoặc khung máy (chassis). Nó chứa tối đa 13 khe cắm, nơi có thể lắp thêm các mô-đun (thiết bị) khác nhau. Khung chính cũng chứa tất cả các yêu cầu về nguồn điện cho giá đỡ (rack) và các thiết bị bên trong nó. Các thiết bị dưới dạng Mô-đun VXI sau đó sẽ khớp với các khe cắm trong giá đỡ. Các mô-đun bus VXI thường có chiều cao 6U (xem Eurocard) và kích thước C (không giống như các mô-đun bus VME thường có kích thước B). Do đó, có thể cấu hình một hệ thống để đáp ứng một yêu cầu cụ thể bằng cách chọn các thiết bị cần thiết.

Kiến trúc cơ bản của hệ thống thiết bị được mô tả trong bằng sáng chế Hoa Kỳ số 4.707.834. Bằng sáng chế này đã được Tektronix cấp phép miễn phí cho Hiệp hội VXIbus. VXIbus phát triển từ đặc tả bus VME, nó được thành lập vào năm 1987 bởi Hewlett Packard (nay là Keysight Technologies), Racal Instruments (nay là Astronics Test Systems), Colorado Data Systems, Wavetek và Tektronix. VXI được thúc đẩy bởi Hiệp hội VXIbus, các thành viên tài trợ hiện nay (theo thứ tự bảng chữ cái) là Astronics Test Systems (trước đây là Racal Instruments), Bustec, Keysight Technologies, National Instruments, Teradyne, và VTI Instruments (trước đây gọi là VXI Technology)
.
ZTEC Instruments] là một Thành viên Điều hành tham gia. Thị trường cốt lõi của VXI là trong các Hệ thống Kiểm thử Tự động Quân sự và Hàng không. 

Liên minh VXI*plug&play* đã chỉ định các tiêu chuẩn về khả năng tương tác phần cứng và phần mềm bổ sung, chẳng hạn như Virtual Instrument Software Architecture (VISA), mặc dù liên minh cuối cùng đã được sáp nhập với IVI Foundation. Các phần mềm ứng dụng hỗ trợ trình điều khiển thiết bị VXI*plug&play* để điều khiển thiết bị bao gồm LabVIEW và MATLAB. 

## Xem thêm
* PCI eXtensions for Instrumentation (PXI)
* LAN eXtensions for Instrumentation (LXI)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Hiệp hội VXIbus
* VMEbus Extensions for Instrumentation. VXIbus. System Specification VXI-1. Revision 4.0, 27 tháng 5, 2010
* Tài liệu kỹ thuật. Tổng quan về VXIbus
VXS

VMEBus Switched Serial, thường được gọi là **VXS**, là một tiêu chuẩn ANSI (ANSI/VITA 41) giúp cải thiện hiệu suất của VMEbus song song tiêu chuẩn bằng cách nâng cấp nó để hỗ trợ các cấu trúc nối tiếp chuyển mạch (switched serial fabrics) mới hơn. Đặc tả cơ sở (ANSI 41) định nghĩa tất cả các thành phần chung của tiêu chuẩn, trong khi các đặc tả "dạng chấm" (ANSI 41.*n*) định nghĩa các phần mở rộng sử dụng các cấu trúc nối tiếp cụ thể (chẳng hạn như PCI Express, RapidIO, StarFabric từ Dolphin Interconnect Solutions và InfiniBand) hoặc các chức năng bổ sung. VXS tương thích ngược với VMEBus. Nó được định nghĩa bởi nhóm làm việc của Hiệp hội Thương mại Quốc tế VME (VITA).

## Đặc tả
Giống như các tiêu chuẩn tương tự khác, VXS bao gồm một đặc tả "cơ sở", định nghĩa các thành phần cơ khí và điện cơ bản của VXS, cùng với một loạt các đặc tả "mức chấm", một hoặc nhiều trong số đó phải được triển khai để tạo ra một mô-đun chức năng. Các đặc tả như sau:

## Xem thêm
*VPX

## Tham khảo
Đội tuyển bóng chày quốc gia Puerto Rico

**Đội tuyển bóng chày quốc gia Puerto Rico** (    ), còn được gọi là **Team Rubio** (*Đội tuyển tóc vàng*) là đội bóng chày đại diện vùng lãnh thổ Puerto Rico tại các giải đấu bóng chày quốc tế. Đội tuyển nam hiện xếp hạng thứ 7 trên thế giới tính đến tháng 12 năm 2025. Puerto Rico hiện là đương kim vô địch tại các đại hội Liên châu Mỹ và Trung Mỹ - Caribe, cũng như từng giành á quân World Baseball Classic vào các năm 2013 và 2017.

Sau khi ra mắt tại giải đấu không chuyên tiền thân của Cúp bóng chày thế giới, đội tuyển đã giành được huy chương đầu tiên khi giành ngội á quân năm 1947, trước khi lặp lại thành tích trên vào năm sau đó. Năm 1951, Puerto Rico vô địch thế giới với chức vô địch tại giải đấu này. Đội tuyển tiếp tục giành thêm hai lần á quân và bốn lần về ba trong suốt thời gian tồn tại còn lại của giải đấu.

Puerto Rico là một trong những đội tuyển tham dự kì World Baseball Classic đầu tiên. Đội tuyển đã tiến vào vòng hai trong tất cả các lần tham dự, và trở thành đội đầu tiên giành chiến thắng áp đảo trước Cuba và Hoa Kỳ. Tại World Baseball Classic 2013, Puerto Rico trở thành đội tuyển thứ hai đến từ Tây bán cầu lọt vào chung kết, sau khi loại nhà đương kim vô địch hai lần liên tiếp Nhật Bản ở bán kết trước khi giành vị trí á quân. Đội tuyển cũng đã tham gia một số giải đấu quốc tế khác, như Đại hội Thể thao Trung Mỹ và Caribe, Đại hội Thể thao Liên châu Mỹ, Cúp Bóng chày châu Mỹ, Cúp Liên lục địa và Tuần lễ Bóng chày Haarlem, và giành được thứ hạng ở hầu hết các giải đấu.

Đội tuyển Puerto Rico sẽ tham dự vòng chung kết World Baseball Classic năm 2026 vào tháng 3 năm 2026.

## Danh sách hiện tại

## Thành tích thi đấu

### World Baseball Classic

### Thế vận hội

### WBSC Premier12

**Cúp bóng chày thế giới**

*  **Vô địch:** 1951
*  **Á quân:** 1947, 1948, 1973, 1976
*  **Hạng ba:** 1952, 1965, 1970, 1973

**Cúp Liên lục địa**

*  **Á quân:** 1973
*  **Hạng ba:** 1989

**Cúp bóng chày châu Mỹ**

*  **Vô địch:** 2008

**Đại hội thể thao Liên châu Mỹ**

*  **Vàng:** 2019
*  **Bạc:** 1959, 1991
*  **Đồng:** 1967, 1979, 1987, 1995

**Đại hội thể thao Trung Mỹ và Caribe**

*  **Vàng:** 1959, 2002, 2018
*  **Bạc:** 1962, 1966, 1990
*  **Đồng:** 1974, 1978, 1993

**Cúp bóng chày Caribe**

*  **Vô địch:** 2022

**Giải vô địch bóng chày đại học thế giới**

* 2006 – Hạng 6

**Tuần lễ bóng chày Haarlem**

* 1992 – Vị trí thứ 5
* 2012 –  **Á quân**

## Đồng phục & Logo

Tập tin:Puerto_Rico_national_team_logo.gif|thế=Jersey Logo| Logo áo đấu
Tập tin:Puerto_rico_logo_primary_2013_sportslogosnet-7683.png|thế=Cap Logo| Logo mũ


## Tài liệu tham khảo

## Liên kết ngoài

* Bóng chày Latino
* Series del Caribe, Las (tiếng Tây Ban Nha)
* Trang chủ Giải vô địch bóng chày thế giới của Liên đoàn bóng chày quốc tế
* Báo cáo chính thức của Thế vận hội (bản sao điện tử trực tuyến)
* Cơ sở dữ liệu kết quả của Ủy ban Olympic Quốc tế
* World Baseball Classic
Hô Diên hoàng hậu (vợ Lưu Thông)

Hô Diên Hoàng hậu (呼延皇后, tên riêng không rõ, mất năm 312), thụy hiệu Vũ Nguyên Hoàng hậu (武元皇后), là hoàng hậu của nhà nước Hán Triệu, một chính quyền do người Hung Nô lãnh đạo trong thời kỳ Thập Lục Quốc. Bà là chính thất đầu tiên của Lưu Thông (tức Chiêu Vũ Đế).

## Xuất thân
Hô Diên Hoàng hậu xuất thân từ họ Hô Diên, một dòng tộc quý tộc lớn của người Hung Nô. Trong triều đình Hán–Triệu, có rất nhiều quan lại mang họ Hô Diên, cho thấy thế lực và địa vị cao của gia tộc này. Bà là chị em họ với Hô Diên hoàng hậu (vợ Lưu Uyên), tức hoàng hậu đầu tiên của Lưu Uyên, cha của Lưu Thông.

## Trở thành hoàng hậu
Năm 310, sau khi Lưu Thông lật đổ anh trai là Lưu Hòa để đoạt ngôi hoàng đế, ông lập Hô Diên thị làm hoàng hậu. Bà trở thành hoàng hậu đầu tiên trong triều đại của Lưu Thông.

## Con cái và tranh đoạt ngôi vị
Hô Diên Hoàng hậu sinh cho Lưu Thông ít nhất một người con trai là Lưu Xán, được phong Hà Nội vương và giữ chức đại tướng quân. Tuy nhiên, Lưu Thông không lập Lưu Xán làm hoàng thái tử, do trước đó ông đã hứa với Đan Hoàng hậu sẽ để con trai bà là Lưu Ái kế vị.

Sau khi Đan Thái hậu qua đời năm 310, Hô Diên Hoàng hậu nhiều lần khuyên Lưu Thông lập con mình làm thái tử, lo sợ rằng sau khi hoàng đế băng hà, Lưu Xán và các hoàng tử khác sẽ bị sát hại. Khi đó, Lưu Thông chưa nghe theo, nhưng những lời này về sau ảnh hưởng đến quyết định của ông. Năm 317, tức nhiều năm sau khi Hô Diên Hoàng hậu đã mất, Lưu Thông phế truất Lưu Ái và lập Lưu Xán làm hoàng thái tử.

## Qua đời
Hô Diên Hoàng hậu qua đời năm 312. Sau khi mất, bà được truy tôn thụy hiệu là Vũ Nguyên Hoàng hậu. 

## Bảng kế vị

## Tham khảo
* Luan Baojun & Tang Bowen, Tales about Chinese Emperors: Their Wild and Wise Ways, 1994.
* Tư trị thông giám
* Thập Lục Quốc xuân thu
Trương Huệ Quang

Trương Huệ Quang (張徽光, mất năm 313), thụy hiệu Vũ Hiếu Hoàng hậu (武孝皇后), là hoàng hậu của nhà nước Hán Triệu, một chính quyền do người Hung Nô lãnh đạo trong thời kỳ Thập Lục Quốc. Bà là chính thất thứ hai của Lưu Thông (Chiêu Vũ Đế).

## Xuất thân
Trương Huy Quang là con gái của Trương Thức, cháu trai của Trương Thái hậu, tức mẹ của Lưu Thông. Do đó, bà là người trong ngoại thích của hoàng thất Hán Triệu.

## Nhập cung
Năm 312, theo sự sắp đặt và yêu cầu của Trương Thái hậu, Lưu Thông thu nhận Trương Huy Quang và em gái của bà làm phi tần. Cùng năm đó, Lưu Thông dự định lập một phi tần khác là Lưu Anh làm hoàng hậu, nhưng Trương Thái hậu kiên quyết phản đối và yêu cầu ông lập Trương Huy Quang làm hoàng hậu.

Đầu năm 313, Lưu Thông chính thức lập Trương Huy Quang làm hoàng hậu.

## Qua đời
Chỉ khoảng ba tháng sau khi Trương Huy Quang được lập làm hoàng hậu, Trương Thái hậu qua đời. Trương Huy Quang vô cùng đau buồn, tinh thần suy sụp nghiêm trọng, và không lâu sau đó cũng qua đời trong năm 313.

Sau khi mất, bà được truy tôn thụy hiệu là Vũ Hiếu Hoàng hậu.

## Bảng kế vị

## Tham khảo
* Tư trị thông giám, quyển 88
* Thập Lục Quốc xuân thu
Lưu Phương hoàng hậu

Lưu Phương (劉芳, hoạt động vào đầu thế kỷ IV) là hoàng hậu của triều đại Hán Triệu do người Hung Nô lập nên, trong thời kỳ Thập Lục Quốc. Bà là vị hoàng hậu thứ ba của Lưu Diệu, một trong những hoàng đế cuối cùng của Hán Triệu.

Theo các ghi chép lịch sử, Lưu Phương nhiều khả năng là người Hán. Các sử gia suy đoán rằng nếu bà thuộc tộc Hung Nô thì Lưu Diệu khó có thể cưới bà, do quy định cấm hôn nhân nội tộc khi cùng mang họ Lưu.

Lưu Phương là chị em họ với Lưu hoàng hậu, người vợ thứ hai của Lưu Diệu. Năm 326, khi Lưu hoàng hậu lâm bệnh nặng và biết mình sắp qua đời, bà đã tiến cử Lưu Phương cho Lưu Diệu, ca ngợi Lưu Phương là người dung mạo xinh đẹp, đức hạnh đoan chính. Sau khi Lưu hoàng hậu qua đời, Lưu Diệu cưới Lưu Phương và lập bà làm hoàng hậu.

Ngoài sự kiện này, sử sách không ghi chép thêm về hoạt động hay ảnh hưởng chính trị của Lưu Phương. Không rõ bà có còn sống hay không khi nhà Hán Triệu bị Hậu Triệu của Thạch Lặc tiêu diệt vào năm 329.

## Tham khảo
* Victor Cunrui Xiong, Historical Dictionary of Medieval China, Rowman & Littlefield, 2009.
* Bulletin of the Museum of Far Eastern Antiquities, 1996.
* Các ghi chép liên quan trong sử liệu thời Thập Lục Quốc.
Lưu hoàng hậu (vợ Thạch Lặc)

Lưu hoàng hậu (劉皇后, mất khoảng tháng 10 năm 333) là hoàng hậu của triều đại Hậu Triệu trong thời kỳ Thập Lục Quốc. Bà là chính thất của Thạch Lặc, người sáng lập và là hoàng đế đầu tiên của Hậu Triệu.

Khi Thạch Lặc còn là tướng của Hán Triệu và sau đó tự lập chính quyền riêng, Lưu hoàng hậu đã nổi tiếng là người vừa dũng cảm vừa thông tuệ. Bà thường tham gia bàn bạc quân sự và trợ giúp chồng trong các quyết sách quan trọng. Vì vậy, bà thường được so sánh với Lữ Trĩ, hoàng hậu của Hán Cao Tổ, tuy nhiên các sử gia truyền thống đánh giá Lưu hoàng hậu cao hơn ở điểm không ghen tuông và không chuyên quyền như Lữ hậu.

Trong một sự kiện được ghi chép rõ ràng, khi một người tên Trương Bỉ (張裨) nổi loạn tại Tương Thành (nay thuộc Hà Nam), Lưu hoàng hậu đã tự tay rút kiếm giết Trương Bỉ, trực tiếp dập tắt cuộc nổi dậy.

Năm 330, Thạch Lặc xưng Thiên vương (Thiên Vương), lập bà làm vương hậu; sau đó cùng năm, khi ông xưng đế, bà được tôn làm hoàng hậu. Thái tử Thạch Hoằng không phải con ruột của bà, mà là con của Trình phu nhân.

Sau khi Thạch Lặc qua đời năm 333, cháu ông là Thạch Hổ nhanh chóng tiến hành chính biến, nắm quyền triều chính nhân danh Thạch Hoằng. Nhận thấy Thạch Hổ có ý soán vị, Lưu thái hậu đã liên kết với con nuôi của Thạch Lặc là Thạch Kham (石堪), Bành Thành vương, mưu đồ khởi binh lật đổ Thạch Hổ.

Cuộc khởi sự thất bại; Thạch Kham bị bắt và thiêu chết. Không lâu sau, âm mưu của Lưu thái hậu bị phát giác, bà bị phế truất và xử tử vào mùa thu năm 333.

## Tham khảo
* Tư Mã Quang, Tư trị thông giám, quyển 95.
* Che Jixin, Zhu Yafei, Hao Feng, Trung Quốc hoàng hậu toàn truyện, Sơn Đông Giáo dục xuất bản xã, 1993.
Kim hoàng hậu (vợ Lưu Xán)

Kim hoàng hậu (靳皇后, tên riêng không rõ) là hoàng hậu của triều đại Hán Triệu trong thời kỳ Thập Lục Quốc. Bà là chính thất của Lưu Xán (Ân Đế), vị hoàng đế trị vì trong thời gian rất ngắn vào năm 318.

Kim hoàng hậu xuất thân từ gia tộc họ Tấn, là con gái của quyền thần Kim Chuẩn, một đại thần có thế lực lớn dưới triều Lưu Thông (Chiêu Vũ Đế). Không rõ thời điểm bà kết hôn với Lưu Xán, nhưng khi ông còn là thái tử, bà đã giữ thân phận thái tử phi.

Sau khi Lưu Thông qua đời năm 318, Lưu Xán kế vị và lập Kim thị làm hoàng hậu. Cùng năm đó, Lưu Xán phong con trai là Lưu Nguyên Công làm hoàng thái tử; nhiều sử gia cho rằng đây có thể là con ruột của Kim hoàng hậu.

Trong thời gian Lưu Xán trị vì, quyền lực thực tế của triều đình phần lớn nằm trong tay Kim Chuẩn. Sau đó, Kim Chuẩn âm mưu đoạt quyền, nhiều lần xúi giục Lưu Xán giết hại các hoàng thân và đại thần với cáo buộc mưu phản. Ban đầu Lưu Xán còn do dự, nhưng dưới ảnh hưởng của Kim hoàng hậu cùng một số hậu phi trong cung, ông đã nghe theo, khiến triều chính rơi vào tình trạng hỗn loạn nghiêm trọng.

Không lâu sau, Kim Chuẩn phát động binh biến, giết chết Lưu Xán và tiến hành thảm sát tông thất họ Lưu. Tuy nhiên, quyền lực của họ Kim cũng nhanh chóng sụp đổ; Kim Chuẩn và toàn bộ gia tộc bị tiêu diệt khi Lưu Diệu giành lại quyền kiểm soát triều đình. Sử sách không ghi chép rõ số phận cuối cùng của Kim hoàng hậu.

## Tham khảo
* Tư trị thông giám, quyển 90.
* Tấn thư
* Các ghi chép về hậu phi Hán–Triệu trong sử liệu thời Thập Lục Quốc.
Trịnh Anh Đào

Trịnh Anh Đào (鄭櫻桃, mất năm 349) là hoàng hậu của triều đại Hậu Triệu do người Khương cầm quyền trong thời kỳ Thập Lục Quốc. Bà là hoàng hậu đầu tiên của Thạch Hổ (Hậu Triệu Vũ Đế), tuy không phải là người vợ đầu tiên của ông.

Theo ghi chép của sử gia truyền thống, Trịnh Anh Đào trở thành thiếp của Thạch Hổ vào khoảng năm 312, khi ông còn trẻ. Nhiều nguồn cho rằng bà xuất thân là kỹ nữ trong nhà họ Trịnh. Nhờ dung mạo và sự sủng ái đặc biệt của Thạch Hổ, bà nhanh chóng trở thành người có ảnh hưởng lớn trong hậu cung. Sử sách ám chỉ rằng bà có liên quan đến việc Thạch Hổ sát hại hai người vợ trước là Quách thị và Thôi thị.

Bà sinh cho Thạch Hổ ít nhất hai con trai, trong đó có trưởng tử Thạch Thúy và Thạch Tuân. Năm 333, sau khi Thạch Lặc qua đời, Thạch Hổ tiến hành chính biến, nắm quyền triều chính và được phong Ngụy vương; Trịnh Anh Đào được phong làm Ngụy vương phi, còn Thạch Thúy được lập làm thái tử.

Năm 337, Thạch Hổ xưng Thiên vương, lập Trịnh Anh Đào làm hoàng hậu và chính thức lập Thạch Thúy làm thái tử. Tuy nhiên, cùng năm đó, Thạch Thúy do không chịu nổi sự ngược đãi của cha đã mưu sát Thạch Hổ nhưng thất bại. Thạch Hổ giết Thạch Thúy và phế Trịnh Anh Đào xuống làm Đông Hải thái phi; ngôi hoàng hậu được trao cho Đỗ Châu.

Sau khi Thạch Hổ qua đời năm 349, con út của ông là Thạch Thế được lập làm hoàng đế, nhưng không lâu sau bị Thạch Tuân lật đổ. Trịnh Anh Đào được tôn làm hoàng thái hậu, và Thạch Tuân thường tham khảo ý kiến của bà trong các quyết sách quan trọng.

Cuối năm 349, Thạch Tuân dự định giết Nhiễm Mẫn (tức Thạch Mẫn), một đại tướng có công lớn nhưng bị nghi ngờ có dã tâm. Trịnh thái hậu phản đối kế hoạch này, cho rằng làm vậy là vô ơn. Việc này bị tiết lộ, khiến Nhiễm Mẫn ra tay trước, giết Thạch Tuân và đồng thời sát hại cả Trịnh thái hậu.

## Di sản
Thời Đường, thi nhân Lý Kỳ có sáng tác bài thơ “Trịnh Anh Đào khúc”, ca ngợi vẻ đẹp và sự sủng ái của bà trong hậu cung. Do cách diễn đạt ẩn dụ, về sau có người hiểu nhầm Trịnh Anh Đào là một nam sủng, chứ không phải nữ nhân.

## Tham khảo
* Tào Joann, *The City of Ye in the Chinese Literary Landscape*, Brill, 2020.
* Thập Lục Quốc Xuân Thu (輯補), Hậu Triệu lục – Thạch Hổ truyện.
Đỗ Châu

Đỗ Châu (杜珠) là hoàng hậu thứ hai của Thạch Hổ (Hậu Triệu Vũ Đế), hoàng đế triều Hậu Triệu do người Khương (Jie) cầm quyền trong thời kỳ Thập Lục Quốc.

Theo ghi chép trong Tam Thập Quốc Xuân Thu – Hậu Triệu lục của Thôi Hồng, Đỗ Châu vốn là kỹ nữ trong gia tộc của tướng nhà Tấn là Vương Tuấn. Khi quân Hậu Triệu bình định U Châu, bà bị bắt và nằm trong số kỹ nữ của Vương Tuấn. Thạch Hổ nhìn thấy bà thì đem lòng yêu mến, xin Thạch Lặc ban cho mình. Thạch Lặc chấp thuận, phong bà làm **tài nhân** (才人) và gả cho Thạch Hổ.

Sau khi Thạch Hổ xưng **Thiên vương** (天王), Đỗ Châu được thăng làm **chiêu nghi** (昭儀). Sử sách mô tả bà có tính tình nhu hòa, cung kính, được sủng ái chỉ sau Trịnh hoàng hậu. Bà sinh cho Thạch Hổ ít nhất hai con trai là Thạch Tuyên (tước Hà Gian công) và Thạch Thao (tước Tần công).

Năm 337, sau khi thái tử Thạch Thúy bị xử tử vì mưu sát cha, mẹ của Thạch Thúy là Trịnh Anh Đào bị phế. Thạch Tuyên, với tư cách là con trai lớn kế tiếp, được lập làm thái tử, và Đỗ Châu được phong làm hoàng hậu để thay thế Trịnh thị.

Năm 348, Thạch Tuyên do tranh chấp với em trai là Thạch Thao đã giết chết Thạch Thao. Thạch Hổ vô cùng phẫn nộ, ra lệnh xử tử Thạch Tuyên bằng hình phạt tàn khốc và tru sát toàn bộ gia quyến của ông. Đỗ hoàng hậu bị phế truất nhưng không bị giết. Từ đó trở đi, sử sách không còn ghi chép gì thêm về bà, và thời điểm qua đời của bà hiện không rõ.

## Tham khảo
* Thôi Hồng, **Tam Thập Quốc Xuân Thu – Hậu Triệu lục**
* **Thập Lục Quốc Xuân Thu**
Trương hoàng hậu (Hậu Triệu)

**Trương hoàng hậu** (張皇后, mất năm 349), tên thật không rõ, là hoàng hậu trong thời gian ngắn của triều đại Hậu Triệu vào cuối thời kỳ Thập Lục Quốc. Bà là chính thất của Thạch Tuân, và được xem là vị hoàng hậu cuối cùng trong lịch sử Hậu Triệu.

Năm 349, sau khi Thạch Hổ qua đời, con trai ông là Thạch Thế được lập làm hoàng đế. Không lâu sau, Thạch Tuân phát động chính biến, lật đổ và giết Thạch Thế để tự lên ngôi. Sau khi đăng cơ, Thạch Tuân lập Trương thị làm hoàng hậu.

Triều đại của Thạch Tuân tồn tại rất ngắn ngủi, chỉ khoảng hơn sáu tháng. Cuối năm 349, ông bị lật đổ trong một cuộc binh biến do em trai là Thạch Kiện cùng với dưỡng tử của Thạch Hổ là Nhiễm Mẫn (khi đó mang họ Thạch, tên Thạch Mẫn) phát động. Thạch Tuân bị giết, và không lâu sau đó, Trương hoàng hậu cũng bị xử tử theo lệnh của Nhiễm Mẫn.

Cái chết của Trương hoàng hậu đánh dấu sự chấm dứt hoàn toàn của triều đại Hậu Triệu.

## Tham khảo
* *Tư trị thông giám*, quyển 98.
* *Tấn thư*, Hậu Triệu tải ký.
* *Thập Lục Quốc Xuân Thu*.
Lưu hoàng hậu (vợ Thạch Hổ)

Lưu hoàng hậu (劉皇后; 318–349), tên riêng không rõ, là hoàng hậu thứ ba và cuối cùng của Thạch Hổ (Hậu Triệu Vũ Đế), đồng thời từng giữ vai trò nhiếp chính trong năm 349 dưới triều Hậu Triệu thời Thập Lục Quốc.

Bà là con gái út của Lưu Diệu, vị hoàng đế cuối cùng của nước Tiền Triệu. Năm 329, sau khi Lưu Diệu bị Thạch Lặc đánh bại và bắt giữ, Lưu hoàng hậu cùng các anh là Lưu Hy (thái tử) và Lưu Ân chạy khỏi Trường An đến Thượng Khuê (nay thuộc Thiên Thủy, Cam Túc). Không lâu sau, Lưu Ân mưu phản công Trường An nhưng thất bại. Thạch Hổ tiến quân chiếm Thượng Khuê, giết Lưu Hy và Lưu Ân. Lưu hoàng hậu khi đó mới 11 tuổi bị bắt và trở thành thiếp của Thạch Hổ.

Năm 339, bà sinh con trai là Thạch Thế, người con út của Thạch Hổ, được phong làm Tề công.

Năm 348, sau khi Thạch Hổ xử tử thái tử thứ hai là Thạch Tuyên vì tội sát hại em trai và mưu phản, ông quyết định lập người kế vị mới. Theo đề nghị của Trương thị (một cận thần), Thạch Hổ cho rằng các thái tử trước phản loạn là do xuất thân thấp kém của mẹ, vì vậy lập Thạch Thế làm thái tử và phong Lưu thị làm hoàng hậu.

Đầu năm 349, Thạch Hổ lâm bệnh nặng và chỉ định các con là Thạch Tuân và Thạch Bân làm phụ chính. Điều này mâu thuẫn với ý định nắm quyền của Lưu hoàng hậu và Trương thị. Hai người làm giả chiếu thư, điều Thạch Tuân rời kinh thành và giết Thạch Bân. Không lâu sau, Thạch Hổ qua đời, Thạch Thế lên ngôi. Lưu hoàng hậu trở thành Hoàng thái hậu, cùng Trương thị nhiếp chính triều đình.

Tuy nhiên, Thạch Tuân không chấp nhận việc bị gạt khỏi quyền lực, dẫn quân đánh chiếm kinh đô Nghiệp Thành. Dù Lưu thái hậu tìm cách xoa dịu bằng cách trao chức phụ chính và ban cửu tích, Thạch Tuân vẫn tiến vào cung, giết Trương thị, ép Lưu thái hậu ra chiếu phế Thạch Thế và nhường ngôi cho mình. Sau đó, Thạch Tuân phong Lưu thái hậu làm Tiều quốc thái phi và Thạch Thế làm Tiều vương, nhưng không lâu sau đã giết cả hai. Lưu hoàng hậu mất năm 349, hưởng dương khoảng 31 tuổi.

## Tham khảo
* 《資治通鑑》
* 王志国, *三燕王朝*, 北京图书公司, 2018
* 丁文, 高新涛, *魏晋南北朝两性关系史*, 陕西人民出版社, 2008
* Michael C. Rogers, *The Rise of the Former Ch'in State*, University of California, 1953
Đổng hoàng hậu (vợ Nhiễm Mẫn)

**Đổng hoàng hậu** (董皇后, tên thật không rõ) là hoàng hậu duy nhất của triều đại Nhiễm Ngụy, một chính quyền tồn tại trong thời gian ngắn vào cuối thời kỳ Thập Lục Quốc.

Bà là chính thất của Nhiễm Mẫn, người đã lật đổ triều Hậu Triệu và giết hoàng đế cuối cùng của triều này là Thạch Kiện vào năm 350, sau đó tự xưng hoàng đế và lập quốc hiệu là Nhiễm Ngụy. Khi Nhiễm Mẫn đăng cơ, Đổng thị được lập làm hoàng hậu, và con trai trưởng của bà là Nhiễm Trí được lập làm thái tử.

Năm 352, Nhiễm Mẫn bị quân đội Tiền Yên bắt giữ và xử tử theo lệnh của Yên vương Mộ Dung Tuấn. Sau khi Nhiễm Mẫn qua đời, quân Tiền Yên nhanh chóng tiến quân đến kinh đô Nghiệp Thành. Đổng hoàng hậu cùng thái tử Nhiễm Trí và các quan lại cao cấp do tướng Tưởng Cán chỉ huy đã cố thủ trong thành, đồng thời cầu viện triều Đông Tấn bằng cách dâng nộp các ngọc tỷ hoàng đế vốn thuộc về Tấn triều trước kia.

Mặc dù nhận được sự hỗ trợ hạn chế từ Đông Tấn, Nghiệp Thành cuối cùng vẫn thất thủ vào cuối năm 352. Đổng hoàng hậu và Nhiễm Trí buộc phải đầu hàng quân Tiền Yên. Mộ Dung Tuấn tuyên bố (không đúng sự thật) rằng Đổng hoàng hậu là người dâng nộp ngọc tỷ, từ đó phong cho bà tước hiệu **Phụng Tỷ quân** (奉璽君), còn Nhiễm Trí được phong làm Hải Tân hầu.

Sau sự kiện này, sử sách không còn ghi chép thêm về tung tích hay năm mất của Đổng hoàng hậu. Một số quan lại mang họ Nhiễm dưới triều Bắc Ngụy về sau tự nhận là hậu duệ của Nhiễm Mẫn, có thể thông qua dòng dõi của Nhiễm Trí.

## Tham khảo
* *Tư trị thông giám*, quyển 98.
* *Tấn thư*.
* Ngưu Nhuận Chấn, *The Origin of East Asian Medieval Capital Construction System: The Ancient City of Ye*, Routledge, 2021.
Diêm vương hậu

**Nghiêm vương hậu** (嚴王后, tên thật không rõ) là vợ của quân chủ nước Tiền Lương là Trương Tuấn, một chính quyền tồn tại ở vùng tây bắc Trung Quốc trong thời kỳ Thập Lục Quốc.

Không rõ thời điểm Trương Tuấn kết hôn với bà, nhưng sử liệu xác nhận rằng bà mang tước hiệu **vương hậu**, mặc dù trong phần lớn thời gian trị vì, Trương Tuấn chỉ sử dụng tước hiệu do triều Tấn ban là **Tây Bình công**, và chỉ đến giai đoạn cuối đời mới xưng là **Giả Lương vương** (假涼王). Việc Nghiêm thị vẫn giữ danh xưng vương hậu cho thấy địa vị đặc biệt của bà trong triều Tiền Lương.

Sau khi Trương Tuấn qua đời vào năm 346, người kế vị là con trai ông, Trương Trọng Hoa. Trương Trọng Hoa tuy không phải con ruột của Nghiêm vương hậu nhưng vẫn tôn bà làm **Thái vương thái hậu**, đồng thời tôn mẹ ruột của mình là Mã thái phi làm **Vương thái hậu**. Việc Trương Trọng Hoa không phải con của Nghiêm thị nhưng vẫn được lập làm người kế vị cho thấy nhiều khả năng bà không có con trai.

Sau thời điểm này, sử sách không còn ghi chép thêm về Nghiêm vương hậu. Đến khi Trương Trọng Hoa qua đời vào năm 353, chỉ còn thấy nhắc đến Vương thái hậu Mã thị, vì vậy các nhà sử học cho rằng Nghiêm vương hậu có lẽ đã qua đời trước thời điểm đó.

## Tham khảo
* *Tư trị thông giám*.
* *Tấn thư* – Tiền Lương liệt truyện.
Bùi vương hậu

**Bùi vương hậu** (裴王后, tên thật không rõ; mất năm 354) là vợ của quân chủ nước Tiền Lương là Trương Trọng Hoa trong thời kỳ Thập Lục Quốc của lịch sử Trung Quốc.

Sử liệu hiện còn rất ít thông tin về xuất thân cũng như thời điểm Trương Trọng Hoa lập bà làm vương hậu. Trong suốt thời gian trị vì của Trương Trọng Hoa (346–353), Bùi thị hầu như không được nhắc đến trong các ghi chép chính sử, cho thấy vai trò chính trị của bà có thể khá hạn chế.

Năm 353, Trương Trọng Hoa qua đời khi còn trẻ. Em trai ông là Trương Tộ nắm quyền nhiếp chính. Đầu năm 354, Trương Tộ chính thức đoạt ngôi, với sự chấp thuận của Mã vương thái hậu, mẹ của Trương Trọng Hoa (người bị sử sách ghi nhận là có quan hệ thân mật với Trương Tộ). Sau khi lên nắm quyền, Trương Tộ vì những lý do không rõ ràng đã ra lệnh xử tử Bùi vương hậu.

Cái chết của bà đánh dấu sự kết thúc vai trò của Bùi thị trong lịch sử Tiền Lương. Sau đó, Trương Tộ lập Tân hoàng hậu làm chính thất.

## Tham khảo
* Trần Hoa Tân, *Trung Quốc lịch đại hậu phi đại quan*, Hải Thiên xuất bản xã, 1992.
* Tư Mã Quang, *Bách Dương bản Tư trị thông giám*, Viễn Lưu xuất bản công ty, 1983.
Tân hoàng hậu (vợ Trương Tộ)

**Tân hoàng hậu** (辛皇后, tên thật không rõ), cũng được gọi là **Tân vương hậu** (辛王后), là chính thất của Trương Tộ, người cầm quyền nước Tiền Lương trong giai đoạn cuối cùng của triều đại này.

## Tước hiệu
Danh hiệu chính xác của bà không được thống nhất trong các sử liệu.

* Theo Tấn thư (*Jin Shu*), Trương Tộ vào năm 354 đã chính thức đoạn tuyệt với nhà Đông Tấn, tự xưng hoàng đế, và vì vậy lập Tân thị làm **hoàng hậu**.
* Trong khi đó, Tư trị thông giám (*Zizhi Tongjian*) ghi nhận rằng Trương Tộ chỉ xưng vương, do đó Tân thị chỉ mang tước hiệu **vương hậu**.

Sự khác biệt này khiến các sử gia đời sau không thể xác định dứt khoát địa vị danh xưng của bà.

## Tiểu sử
Ngoài thân phận là chính thất của Trương Tộ, hầu như không có thêm ghi chép nào về cuộc đời và hoạt động chính trị của Tân thị. Năm 355, Trương Tộ bị một cuộc chính biến lật đổ và sát hại; hai con trai của ông (không rõ có phải do Tân thị sinh ra hay không) cũng bị xử tử. Sử sách không ghi chép gì thêm về số phận của Tân thị sau biến cố này, và thời điểm bà qua đời vẫn chưa rõ.

## Tham khảo
* *Tấn thư*, quyển 86
* *Tư trị thông giám*

|-
Dương Thiệu Tường

**Dương Thiệu Tường** (1895–?) là một quan lại nhà Nguyễn trong lịch sử Việt Nam.
## Tiểu sử
Dương Thiệu Tường sinh năm Thành Thái thứ 7 (1895) tại xã Vân Đình, tổng Phương Đình, huyện Sơn Lãng, phủ Ứng Hòa, tỉnh Hà Đông (nay là huyện Ứng Hoà, thị trấn Vân Đình, Hà Nội). Ông là cháu nội của Khánh Vân nam Dương Lâm và là con trai Cử nhân Dương Tự Phan. Năm Duy Tân thứ 9 (1915), Dương Thiệu Tường tham gia kỳ thi hương tại Hà Nam, ông đỗ cử nhân. Năm Khải Định thứ 4 (1919), ông thi hội. Dù bị truất quyển thi, nhưng vì là khoa thi hội cuối cùng của nền khoa cử phong kiến Việt Nam, ông được đặc cách thi đình, đỗ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân.

Thời gian đầu, Dương Thiệu Tường giữ chức thừa phái Cơ mật viện, sau được bổ làm Tri phủ Bình Giang. Tháng 6 năm Bảo Đại thứ 2 (1927), ông được điều về nhậm chức tri phủ Ninh Giang. Năm Bảo Đại thứ 6 (1931), ông là tri phủ Kiến Xương. Ngay năm sau (1932), ông được thăng làm Bố chính xứ Thái Bình hạng hai. Năm Bảo Đại thứ 9 (1934), được thăng Bố chính xứ hạng nhất, sau được thăng Tuần phủ Quảng Yên hạng hai. Năm Bảo Đại thứ 13 (1938), ông được điều nhậm chức Tuần phủ Vĩnh Yên hạng hai. Tháng giêng năm Bảo Đại thứ 15 (1940), ông được thăng Tuần phủ Vĩnh Yên hạng nhất. Tháng giêng năm Bảo Đại thứ 17 (1942), ông được bổ làm Tổng đốc Hưng Yên hạng hai, không lâu sau thì được thăng Tổng đốc hạng nhất. Ngày 4 tháng 3 năm Bảo Đại thứ 19 (ngày 27 tháng 3 năm 1944), ông được điều nhậm chức Tổng đốc Hải Dương hạng nhất.

Tháng 7 năm 1945, Dương Thiệu Tường từ bỏ chức quan Tổng đốc Hải Dương. Ngay năm sau, ông được bầu làm Đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Hà Đông của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
## Tham khảo
Thôn Thanh Hoài

**Thôn Thanh Hoài** là một thôn thuộc địa bàn xã Thanh Khương, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam. Thôn này được biết đến qua việc phát hiện một tấm bia đá cổ có niên đại sớm (khoảng thế kỷ IV–V) tại di tích Nghè Thanh Hoài.

## Địa lý và hành chính
Thôn Thanh Hoài nằm trên địa bàn xã Thanh Khương, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, trong vùng đồng bằng sông Hồng của Việt Nam. Thuận Thành là vùng đất nằm trong một trung tâm văn hóa – lịch sử cổ của Bắc bộ, gắn liền với di chỉ và di tích lịch sử như Thành Luy Lâu và Nghè Thanh Hoài.

## Di tích và khảo cổ

### Nghè Thanh Hoài
Di tích Nghè Thanh Hoài tại thôn Thanh Hoài là nơi phát hiện tấm bia đá cổ vào năm 2013, được nhiều nguồn báo chí chính thống đưa tin là một trong những bia đá có niên đại sớm nhất từng được tìm thấy ở Việt Nam.

### Tấm bia đá cổ
Tấm bia đá tại Nghè Thanh Hoài gồm hai phần chính: thân bia và đế bia. Theo thông tin từ các báo chí, bia đá có niên đại ghi nhận trong khoảng từ năm 314 đến năm 450 sau Công nguyên, và còn khoảng 300 ký tự có thể đọc được trên cả hai mặt. Các ký tự này thể hiện nhiều lối chữ khác nhau của thời Hán – Nam Bắc triều.

Việc phát hiện bia đá tại sự kiện này được Bảo tàng tỉnh Bắc Ninh xác nhận; bia đá đã được bảo quản và nghiên cứu để trưng bày và ghi nhận giá trị lịch sử trong phát triển văn hóa khảo cổ Việt Nam.

## Văn hóa và tín ngưỡng
Trong các tài liệu địa phương và truyền thống dân gian tại xã Thanh Khương, người dân thờ phụng tại Nghè Thanh Hoài thường kết nối di tích này với các nhân vật lịch sử gắn với vùng đất cổ Giao Châu (Luy Lâu). Tuy nhiên, các nội dung về tín ngưỡng truyền miệng cần được tránh nếu không có nguồn tham khảo học thuật đáng tin cậy theo tiêu chuẩn Wikipedia.

## Xem thêm

* Thanh Khương
* Thuận Thành

## Tham khảo
Surface Go 2

**Surface Go 2** là một máy tính bảng 2 trong 1 có thể tháo rời được phát triển bởi Microsoft. Đây là thế hệ thứ hai của dòng sản phẩm Surface Go, một phiên bản nhỏ gọn hơn dòng Surface Pro.

Surface Go 2 được công bố cùng với Surface Book 3 vào tháng 5 năm 2020, phiên bản thay thế là Surface Go 3 ra mắt vào tháng 10 năm 2021 đã kế nhiệm Surface Go 2.

Surface Go 2 vẫn giữ nguyên kích thước tổng thể của phiên bản tiền nhiệm Surface Go, nhưng có màn hình lớn hơn 10,5 inch, với độ phân giải cao hơn 1920×1280 ở mật độ điểm ảnh 220 ppi, đồng thời vẫn giữ nguyên tỷ lệ khung hình 3:2. Phiên bản mới này mang đến thời lượng pin được cải thiện và hiệu năng tốt hơn, hoạt động nhanh hơn lên đến 64%. Đây là chiếc Surface Go đầu tiên có tùy chọn bộ xử lý Intel Core M.

Thiết bị được cài đặt sẵn Windows 10 Home ở S Mode, nhưng có thể nâng cấp lên phiên bản đầy đủ của Windows 10 Home miễn phí. Nó có camera trước 5 MP, camera sau 8 MP và camera hồng ngoại như mẫu tiền nhiệm. Chip NFC và chân đế hỗ trợ góc nghiêng lên đến 165° cũng được trang bị.

Surface Go 2 được bán với giá từ 399,99 USD đến 729,99 USD, có kèm theo bàn phím rời và bàn di chuột, còn bút cảm ứng được bán riêng.

## Tính năng
* Đăng nhập bằng Windows Hello với camera IR (hay camera hồng ngoại) nhận diện khuôn mặt.
* Trong phiên bản có bộ xử lý (chip) cao cấp nhất, hiệu năng nhanh hơn tới 64% đối với phiên bản tiền nhiệm.
* Có thể tùy chọn chip CPU Intel Pentium Gold và Intel Core m3 hoặc GPU Intel UHD Graphics 615.
* Các tùy chọn bộ nhớ bao gồm 4 GB và 8 GB.
* Các tùy chọn dung lượng lưu trữ bao gồm 64 GB, 128 GB và 256 GB.
* Máy có lỗ cắm tai nghe, cổng USB-C, khe cắm thẻ nhớ microSD và khay đựng thẻ nano SIM dành cho phiên bản LTE.
* Tất cả các cấu hình đều có thể nâng cấp lên Windows 10 Pro với phí bổ sung 50 đô la Mỹ.
* Máy dày 8,3 mm và nặng 544 gram (1,2 pound).
* Thời lượng pin lên đến 10 giờ nếu sử dụng thiết bị thông thường.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
*
Nghè Làng Thanh Hoài

**Nghè Thanh Hoài** là một cơ sở thờ tự dân gian nằm tại thôn Thanh Hoài, xã Thanh Khương, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam. Di tích được nhiều nguồn báo chí và cơ quan thông tin nhà nước nhắc đến sau sự kiện phát hiện một tấm bia đá cổ có niên đại thế kỷ IV–V (khoảng năm 314–450) tại địa bàn thôn Thanh Hoài.

## Vị trí
Nghè Thanh Hoài thuộc thôn Thanh Hoài, xã Thanh Khương, thị xã Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Khu vực Thuận Thành được nhiều tài liệu địa phương giới thiệu là vùng đất có mật độ di sản lịch sử – văn hóa cao, trong đó có nhắc tới nghè Thanh Hoài như một điểm di tích gắn với phát hiện bia đá cổ.

## Phát hiện và mô tả bia đá cổ
Năm 2013, các cơ quan chuyên môn tại Bắc Ninh công bố phát hiện một tấm bia đá cổ tại thôn Thanh Hoài (Thanh Khương, Thuận Thành). Theo thông tin từ Thông tấn xã Việt Nam, bia được cho là có niên đại trong khoảng năm 314 đến năm 450, thuộc nhóm tư liệu khắc chữ Hán sớm được ghi nhận tại Việt Nam.

Một số bài viết chuyên đề trích lời cán bộ/nhà nghiên cứu của Bảo tàng Bắc Ninh cho biết việc xác định niên đại tuyệt đối của bia vẫn cần tiếp tục nghiên cứu, tuy nhiên bia được đánh giá có niên đại rất sớm (đầu thế kỷ IV) theo các căn cứ đang có tại thời điểm công bố.

Theo bài viết của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, bia đá được ghi nhận có niên đại 314–450 và Bảo tàng Bắc Ninh thực hiện các bước hoàn thiện trưng bày sau phát hiện.

## Bảo quản và phát huy giá trị
Một số nguồn báo chí địa phương cho biết tấm bia từng bị vỡ và đã được ghép lại; thông tin này được kể lại trong các bài viết giới thiệu di sản văn hóa của Bắc Ninh, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di sản tại địa phương.

## Liên hệ lịch sử và nghiên cứu
Một số tài liệu nghiên cứu/ghi chép học thuật và bài viết phổ biến liên hệ khu vực thờ tự ở nghè Thanh Hoài với tên gọi **Đào Hoàng** (陶璜) trong bối cảnh lịch sử Giao Châu; tuy nhiên, các thông tin về thần tích, truyền thuyết và diễn giải dân gian cần được trình bày thận trọng theo văn phong trung lập và dựa trên nguồn xuất bản đáng tin cậy.

## Xem thêm
* Thanh Khương
* Thuận Thành
* Luy Lâu

## Tham khảo
Brevoortia

***Brevoortia*** là một chi cá gồm nhiều loài cá trích. 

## Các loài
Các loài thuộc chi này chủ yếu được tìm thấy ở phía tây Đại Tây Dương và bao gồm các loài sau:

* *[[Brevoortia aurea]]* ( Spix & Agassiz, 1829) (Cá mòi dầu Brazil)
* *[[Brevoortia gunteri]]* Hildebrand, 1948 (Cá mòi dầu vảy nhỏ)
* *Brevoortia patronus* Goode, 1878 (Cá mòi dầu vùng Vịnh)
* *[[Brevoortia pectinata]]* ( Jenyns, 1842) (Cá mòi dầu Argentina)
* *[[Brevoortia smithi]]* Hildebrand, 1941 (Cá mòi dầu vây vàng)
* *[[Brevoortia tyrannus]]* ( Latrobe, 1802) (Cá mòi dầu Đại Tây Dương)

## Chú thích

## Tham khảo
*
Ajax HVA

**Câu lạc bộ bóng chày Ajax Amsterdam** (,  ) còn được gọi là **Ajax HVA**, **Ajax Amsterdam** hoặc đơn giản **là Ajax** (theo tên người anh hùng huyền thoại Hy Lạp), là một đội bóng chày chuyên nghiệp của Hà Lan có trụ sở tại Amsterdam. Đội là một trong các thành viên sáng lập giải bóng chày vô địch quốc gia Hà Lan (Honkbal Hoofdklasse), và đã thi đấu kể từ khi giải được thành lập vào năm 1922 cho đến khi câu lạc bộ giải thể vào năm 1972, trong đó đã có bốn lần giành chức vô địch.

Đội bóng này là một phân hiệu mở rộng sang bóng chày của câu lạc bộ bóng đá AFC Ajax, với 50 năm tranh tài ở hạng đấu bóng chày chuyên nghiệp cao nhất tại Hà Lan. &#x5B; **' &#x5D;</sup>

== Lịch sử ==

Cùng với việc tham gia sáng lập của giải bóng chày VĐQG Hà Lan là [[Honkbal Hoofdklasse|Hoofdklasse]] năm 1922, câu lạc bộ bóng đá [[AFC Ajax]] đã thành lập một đội bóng chày để thi đấu tại giải đấu cấp độ cao nhất tại Hà Lan này, với sân nhà tại sân vận động OVVO trên đường Kruislaan ở [[Amsterdam-Oost]].  Các cựu cầu thủ nổi tiếng trong lịch sử đội bao gồm Marco Nagelkerken, Ruben Leysner, Peter Hendriks, Boy Balinge, Ko van Wijk, Leo van Wijk, Herre Kok, Dassy Jasmijn, Jessie Delanoy. Năm 1972, CLB Ajax quyết định tập trung chuyên môn vào bóng đá, đồng nghĩa với việc giải thể phân hiệu bóng chày của câu lạc bộ.  Các cầu thủ Ajax cũ nhanh chóng tìm được nhà tài trợ mới là công ty sản xuất [[Mù tạt (gia vị)|mù tạt]] Luycks. Cuối cùng, sáp nhập với một câu lạc bộ bóng chày khác từ Amsterdam là Giants Diemen, cùng nhau họ thành lập Luycks Giants, kế thừa tư cách của cả hai câu lạc bộ cũ.

Năm 1977, câu lạc bộ thay đổi nhà tài trợ sang ''Uitzendburo Unique'' và tên của câu lạc bộ chính thức đổi thành "Unique Giants", tên gọi này đã cùng CLB tồn tại ít nhất cho đến năm 1980.

Cầu thủ bóng đá huyền thoại người Hà Lan [[Johan Cruyff|Johan Cruijff]] đã chơi cho đội bóng chày của câu lạc bộ trong mùa hè (giai đoạn nghỉ giữa hai mùa giải) trong những ngày đầu sự nghiệp. Ông đã chơi ở nhiều vị trí khác nhau trong đội, bao gồm cả [[Các vị trí trong bóng chày#Cặp giao bóng (battery)|vị trí bắt bóng]], như đã được ghi lại trong một bức ảnh chụp năm 1961 trên trang web của câu lạc bộ. 

== Những cựu cầu thủ nổi bật ==

*  [[Johan Cruyff|Johan Cruijff]]
*  Marco Nagelkerken
*  Ruben Leysner
*  Peter Hendriks
*  Boy Balinge
*  Ko van Wijk
*  [[Leo van Wijk]]
*  Herre Kok
*  Dassy Jasmijn
*  Jessie Delanoy

== Danh hiệu ==

=== Quốc gia ===

* **Hoofdklasse*': 4 lần vô địch (1924, 1928, 1942, 1948)

::

== Tài liệu tham khảo ==


== Liên kết ngoài ==

* [http://www.ajax.nl AFC Ajax] (Trang web chính thức)
* *Lịch sử - TIW Survivors (TIW-Survivors'' ) TIW Survivors(tính đến ngày 12/03/2020)
* Hiệp hội bóng chày và bóng mềm Hà Lan KNBSB