open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trang bị thể thao

**Trang bị thể thao** hay **đồ thể thao** ở những nơi buôn bán, là bất kỳ đồ vật nào được sử dụng trong thể thao hoặc hoạt động thể chất.

## Trang bị cho môn thể thao

### Bóng

Quả bóng thường có hình cầu tròn hoặc cũng có thể có các hình phỏng cầu dài như trường hợp của quả bóng đá hay quả bóng rugby.

### Cần câu và đồ câu cá

Cần câu cá và đồ câu cá chủ yếu được dùng cho việc đánh cá và câu cá thể thao.

### Cầu môn

Trong nhiều môn thể thao các cầu môn hay khung thành được đặt tại hai đầu của sân chơi, gồm hai cột dọc hay các trục đứng đỡ lấy một thanh xà ngang. Trong bóng đá, bóng ném hay hockey (khúc côn cầu),..., mục tiêu là đưa quả bóng hay quả puck (của môn khúc côn cầu trên băng) lọt qua khoảng trống giữa hai cột và dưới xà ngang. Ngược lại các môn dựa trên rugby thì mục tiêu lại là đưa bóng vượt qua xà ngang.

### Đĩa bay

Đĩa bay được sử dụng trong các trò chơi như đĩa bay nghệ thuật, disc golf và ultimate.

### Gậy
Trong tiếng Việt từ "gậy" dùng để chỉ chung các loại dụng cụ dài bằng gỗ hay kim loại. Có nhiều loại gậy như: gậy dùng để điều khiển bóng trong các môn khúc côn cầu và lacrosse; gậy dùng để đập bóng như bóng chày và cricket hay loại gậy trong môn golf.

### Lưới
Lưới được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau như để chắn ngang sân thi đấu cho các môn quần vợt, bóng chuyền, bóng bàn, hay cầu lông, hoặc gắn vào khung thành của môn bóng đá và hockey hoặc rổ của môn bóng rổ và bóng lưới. Một dạng lưới khác được sử dụng cho các loại hình của môn đánh cá.

### Vợt
Vợt được dùng cho các môn thể thao dùng vợt như tennis, bóng bàn, và cầu lông.

## Trang bị cá nhân

### Trang bị cho chân

* Ván trượt một (board) cho lướt sóng, trượt ván, wakeboarding và trượt ván trên tuyết
* Giày trượt cho các môn như trượt patin, trượt băng
* Ván trượt đôi (ski) cho trượt tuyết và water skiing
* Giày bóng đá và đinh
* Giày golf
* Đinh giày điền kinh
* Các bộ phận giả như chân chạy giả Cheetah Flex-Foot của Oscar Pistorius
* Giày chạy
* Giày đi bộ

### Dụng cụ bảo vệ
Các dụng cụ bảo vệ thường được các vận động viên các môn motorsport và thể thao tiếp xúc, như băng cầu và bóng bầu dục Mỹ hay các môn có tỉ lệ chấn thương cao do va chạm của người chơi hoặc với các vật khác. Bao gồm:
* Mũ bảo hiểm bóng bầu dục
* Jock strap
* Răng giả
* Bọc ống đồng
* Quần áo trượt tuyết
* Bọc khuỷu tay
* Đệm vai

### Dụng cụ tập luyện
Các ví dụ cho dụng cụ tập luyện gồm bóng tập thể dục, thanh tạ, thanh kéo xà đơn ngửa tay, dây đai cử tạ hay bench shirt cho tập luyện tập thể hình và powerlifting.

### Phương tiện di chuyển
Các phương tiện đi lại (thường là chuyên dụng) được dùng cho các môn đua như thể thao mô tô, đua xe đạp, đua thuyền buồm và lái khinh khí cầu.

## Trang bị từng môn

*:Thể loại:Dụng cụ thể thao
*Điền kinh
*Trang phục bóng đá
*Trang bị bóng chày
*Trang bị leo núi đá
*Trang bị cricket
*Trang bị golf
*Trang bị khúc côn cầu trên băng
*Trang bị trượt ván trên tuyết
*Trang bị ba môn phối hợp

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Giải thưởng thường niên TVB cho Nam nhân vật được yêu thích nhất

**Giải thưởng thường niên TVB cho Nam nhân vật được yêu thích nhất** () là một trong những hạng mục của Giải thưởng thường niên TVB được tổ chức hàng năm bởi TVB. Giải thưởng nhằm tôn vinh nam diễn viên với vai diễn được yêu thích nhất trong các bộ phim truyền hình TVB trong năm.

Giải thưởng được trao lần đầu vào năm 2006 với tên "My Favourite Male Television Role (我最喜愛的電視男角色)". Từ năm 2013 tên chính thức của giải thưởng là "Most Popular Male Television Role (最受歡迎電視男角色)".

## Diễn viên giành giải và được đề cử
Đây là danh sách top 5 diễn viên được đề cử tính từ năm 2006. Diễn viên giành giải được xếp đầu tiên và tô đậm. Không có top 5 từ năm 2012 đến 2014.

### 2000s

### 2010s

## Kỷ lục
* Giành nhiều giải nhất: Lâm Phong (2 giải)
* Nhiều đề cử nhất: Lâm Phong (4 lần)
* Diễn viên giành giải trẻ tuổi nhất: Lâm Phong (28 tuổi) năm 2008
* Diễn viên giành giải lớn tuổi nhất: Lê Diệu Tường (45 tuổi) năm 2009
* Diễn viên được đề cử trẻ tuổi nhất: Lâm Phong (26 tuổi) năm 2006
* Diễn viên được đề cử lớn tuổi nhất: Hạ Vũ (62 tuổi) năm 2008

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*TVB.com (Official TVB site)
*Birthday.TVB.com  (Official awards site)
Dương Huy (định hướng)

**Dương Huy** có thể chỉ:

## Việt Nam
* Dương Huy (?-966), một thủ lĩnh cát cứ cuối thời nhà Ngô.
* Xã Dương Huy, thành phố Cẩm Phả, Quảng Ninh

## Trung Quốc
* Dương Huy hay Dương Hý (?-261), quan viên Thục Hán thời Tam Quốc.
* Dương Huy (1238-1298), nhà toán học thời Nam Tống.
* Dương Huy (1433-1483), quan viên thời Minh.
Evolution Tower

**Evolution Tower** (tiếng Nga: Башня Эволюция; *Bashnya Evolyutsiya*) là một tòa nhà chọc trời tại Trung tâm kinh doanh quốc tế Moskva ở Moskva, Nga.

## Thiết kế
Tòa tháp được thiết kế bởi RMJM cùng với Karen Forbes, một nghệ sĩ người Scotland. Mỗi tầng sẽ được xoắn 3 °, tổng cộng sẽ xoắn đủ 135 ° khi nó đạt đến đỉnh.

Quá trình xây dựng tháp bắt đầu vào năm 2011 đến vào cuối năm 2014 thì hoàn thành.
## Chú thích

## Liên kết ngoài

* animation evolution tower
Vắc-xin quai bị

**Vắc-xin quai bị** là vắc-xin phòng ngừa bệnh quai bị. Khi được tiêm chủng cho đa số thì vắc-xin làm giảm biến chứng ở cấp độ quần thể. Khi tỷ lệ tiêm chủng trong vùng đạt 90% thì hiệu quả ước tính đạt 85%. Để phòng ngừa lâu dài đòi hỏi phải tiêm chủng hai liều. Liều đầu được khuyến cáo cho trẻ từ 12 đến 18 tháng tuổi. Liều thứ hai thường được tiêm vào lúc hai đến sáu tuổi. Việc tiêm chủng sau khi bị phơi nhiễm ở những người chưa miễn dịch có thể giúp ích.

## Độ an toàn
Vắc-xin phòng quai bị rất an toàn và tác dụng phụ thường nhẹ. Vắc-xin có thể gây hơi đau và sưng tại nơi tiêm và sốt nhẹ. Tác dụng phụ nặng hơn hiếm khi xảy ra. Không có đủ chứng cứ về mối liên hệ giữa vắc-xin với các biến chứng chẳng hạn như gây ảnh hưởng thần kinh. Vắc-xin quai bị không nên tiêm cho người mang thai hay suy giảm miễn dịch. Tuy nhiên, tác động xấu đối với con của những bà mẹ tiêm chủng trong thời kỳ mang thai vẫn chưa ghi nhận. Mặc dù vắc-xin được phát triển trong tế bào gà nhưng vẫn có thể tiêm cho những người bị dị ứng trứng.

Biến chứng thường hiếm gặp. Một số trường hợp viêm tinh hoàn và viêm tuyến mang tai được ghi nhận sau chủng ngừa. Phản ứng dị ứng hiếm gặp (những người dị ứng với albumin trứng gà).

**Những đối tượng không nên tiêm hoặc hoãn tiêm vắc-xinː**
Vì vắc-xin quai bị chứa virus sống nên không khuyến cáo cho các trường hợp sau đây:
* Suy giảm miễn dịch nặng như bệnh nhân AIDS tiến triển.
* Bệnh ác tính toàn thân: Leucémie, lymphoma...
* Bệnh nhân đang điều trị corticoid toàn thân liều cao, thuốc chống chuyển hóa, độc tế bào, xạ trị chống ung thư.
* Phụ nữ mang thai và nghi ngờ mang thai không được tiêm vắc-xin quai bị.
* Những phụ nữ được tiêm vắc-xin quai bị cần áp dụng biện pháp ngừa thai trong thời gian ít nhất là 28 ngày sau khi tiêm.

## Sử dụng
Hầu hết các nước phát triển và nhiều nước đang phát triển đưa vắc-xin quai bị vào chương trình tiêm chủng thường kết hợp với vắc-xin rubella và vắc-xin sởi được gọi là MMR. Một chế phẩm với ba vắc-xin trên và vắc-xin thủy đậu gọi là MMRV cũng có mặt trên thị trường. Tính đến 2005, có 110 quốc gia cung cấp vắc-xin phòng quai bị theo cách này. Ở những vùng có tiến hành tiêm chủng mở rộng thì tỉ lệ bệnh giảm đến 90%. Gần nửa tỷ liều của một dạng vắc-xin này đã được sử dụng.

## Lịch sử, xã hội và văn hóa
Một loại vắc-xin phòng quai bị được cấp phép lần đầu vào 1948; tuy nhiên, nó chỉ có hiệu quả ngắn hạn. Vắc-xin cải tiến có mặt trên thị trường vào những năm 1960. Trong khi vắc-xin ban đầu bất hoạt, vắc-xin sau đó là virus sống đã được làm suy yếu. Vắc-xin quai bị nằm trong Danh sách thuốc thiết yếu của WHO, thuốc cần có trong hệ thống y tế cơ sở. Tính đến 2007, có một số loại khác nhau được sử dụng.

## Tham khảo
Luật thể thao

**Luật thể thao** là nhóm các vấn đề pháp lý có hiệu lực ở cả hai nhóm môn thể thao chuyên nghiệp và nghiệp dư. Luật thể thao có liên hệ chặt chẽ với luật lao động, luật hợp đồng, luật chống độc quyền hay luật cạnh tranh, và luật liên quan tới các hành vi vi phạm dân sự (*tort law*). Các vấn đề như sự xâm hại phẩm giá và quyền riêng tư cũng là các khía cạnh cấu thành luật thể thao. Lĩnh vực luật này được lập ra vài thập kỷ gần đây với tư cách là một cá thể riêng biệt và quan trọng, cùng lúc với sự ra đời của người đại diện vận động viên cũng như sự chú ý ngày một tăng của giới truyền thông lên các vấn đề pháp lý liên quan tới thể thao.

## Các tranh chấp liên quan tới vi phạm dân sự

Các vấn đề về hành vi vi phạm dân sự (*tort*) trước đây không thuộc khuôn khổ của luật thể thao. Một hành vi vi phạm dân sự có thể được coi là một sai phạm có thể bị khởi kiện. Tuy nhiên vào năm 1975 một tòa án phúc thẩm ở Illinois công nhận rằng vận động viên có thể bị kết tội sơ suất nếu hành động của họ là "cố tình, có chủ ý hoặc coi thường (*recklessness*) an toàn của vận động viên khác với mục đích gây chấn thương cho vận động viên đó." . Vụ án *McCracken v Melbourne Storm & Orcs* tại Úc cũng tranh luận về khái niệm và tính hợp pháp khi một vận động viên có chủ ý cố tình gây chấn thương đối với một vận động viên khác trong cuộc chơi. Các vi phạm dân sự về bản chất là khó xác định trong các môn thể thao cho phép va chạm, khi các hành động bạo lực và các chấn thương xảy ra thường xuyên hơn và do đó có thể đoán trước được ("sự chấp nhận rủi ro" hoặc "tự vệ"). Khán giả có thể khởi kiện lỗi sơ suất nếu họ gặp chấn thương bất ngờ nếu xét theo bản chất của môn thể thao họ tới xem. Một cổ động viên bóng chày ngồ trên khán đài không mái che có thể đoán được trái bóng có thể bay tới chỗ của họ, nhưng một cổ động viên xem đấu vật ngồi ở ngoài sân đấu sẽ không nghĩ rằng một đô vật sẽ bay tới chỗ họ ngồi được.

## Tham khảo

#Champion, Walter, Sports Law. Tái bản lần 2, St. Paul, MN: West Publishing Co. 2000. ISBN 0314238891
#Dudley, William, Drugs and Sports. San Diego, CA: Greenhaven Press, 2001. ISBN 1565106970
#Epstein, Adam, Sports Law. Clifton Park, NY: Thomson Press, 2003. ISBN 0766823245
# Jones, Michael. Sports Law. Upper Saddle River, NJ: Prentice-Hall, 1999. ISBN 0136765459
#Weiler, Paul and Roberts, Gary. Sports and the Law. St. Paul, MN: West Publishing, 1993. ISBN 0-314-02162-0
# Wong, Glenn. Essentials of Amateur Sports Law. Westport, CN: Praeger, 1994.
#Yasser, Raymond, et al. Sports Law: Cases and Materials, tái bản lần thứ 5, Cincinnati, OH: Anderson Publishing Co., 2003 ISBN 1583607994

## Đọc thêm

*
*

## Liên kết ngoài
* Tòa án trọng tài thể thao
* T.M.C. Asser Instituut - International Sports Law Centre
* Sports Law Institute at Vermont Law School 
* International Association of Sports Law
* British Association for Sport and the Law 
* Sport and the Law Journal 
* Entertainment and Sports Law Journal
* Australian and New Zealand Sports Law Association
* American Bar Association - Forum on the Entertainment and Sports Industries
* Derecho Deportivo en Línea
* LawinSport
Đài tưởng niệm các nạn nhân của khủng bố ở Israel

**Đài tưởng niệm các nạn nhân của khủng bố ở Israel** (Tiếng Hebrew: **אנדרטת חללי פעולות האיבה / Andartat Halalei Pe'ulot HaEiva** - Tiếng Anh: **Victims of Acts of Terror Memorial in Israel**) là một đài tưởng niệm các nạn nhân của khủng bố trong Israel từ năm 1851 trở đi. Các đài tưởng niệm nằm ở nghĩa trang dân sự quốc gia của Nhà nước Israel tại núi Herzl trong Jerusalem. Các đài tưởng niệm bao gồm tên của người Do Thái và không phải Do Thái đã bị giết chết trong các hành vi khủng bố.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Elvira Rawson de Dellepiane

Bác sĩ **Elvira Rawson de Dellepiane** (née **Elvira Rawson**; 19 tháng 4 năm 18674 tháng 6 năm 1954) là một nhà vận động cho quyền bầu cử của phụ nữ và là người phụ nữ thứ hai tại Argentina có được bằng bác sĩ. Bà vận động cho quyền của phụ nữ và trẻ em và được biết đến như "mẹ đẻ của quyền phụ nữ tại Argentina".

## Những năm đầu
Rawson de Dellepiane được sinh ra ở Junín, Argentina. Cô thuộc về gia đình nổi tiếng của trưởng khoa Gregorio Funes, người được xem là cha đẻ của lịch sử Argentina. Cô đi học tại Buenos Aires, nhận bằng tiến sĩ y học vào ngày 29 tháng 9 năm 1892 tại đại học Buenos Aires. Trước đó, cô đã có chứng chỉ dạy học từ *Escuela Normal de Mendoza* với việc dạy học một năm trước khi bắt đầu ngành y. Một năm sau, cô kết hôn với bác sĩ Manuel Dellepiane. Luận văn tiến sĩ của cô được tán dương bởi Gregorio Araoz Alfaro, một nhà dược sĩ nổi tiếng của Argentina. Cô có bảy người con.

## Sự nghiệp
Sau khi tốt nghiệp cô thực hành y khoa tại Departamento Nacional de Higiene (1907–1918) và tại Consejo Nacional de Educación (1919–1934). Cô tham gia vào rất nhiều dự án khác nhau, bao gồm việc thành lập cafeteria đầu tiên trong trường học tại Argentina. Vào năm 1919 cô là một trong những nhà sáng lập Asociación Pro-Derechos de la Mujer. Từ năm 1920 đến năm 1922 cô là giáo sư vệ sinh và chăm sóc trẻ em tại National Home for Military Orphans (1920–22). Năm 1916 cô tổ chức và điều hành nhà nghỉ dưỡng đầu tiên cho những giáo viên nữ bị bệnh, Vacation Colony tại Uspallata.  Trong khoảng thời gian từ năm 1907 đến năm 1918 cô là thanh tra y tế của National Department of Hygiene. Cô cũng ở trong Hội đồng Giáo dục Quốc gia (1919–34).

Trong việc vận động cho quyền phụ nữ tại Argentina, cô thành lập Centro Feminista vào năm 1905, sau đó đổi tên thành Centro Juana Manuela Gorriti. Năm 1910, cô dẫn đầu phong trào đòi thành lập luật dân sự cho phụ nữ. Năm 1919, cô thành lập Asociación Pro-Derechos de la Mujer. Alfonsina Storni, nhà văn người Argentina và rất nhiều người khác là cộng sự của cô trong phong trào này.

Cô cũng thành lập Hội đồng Phụ nữ Quốc gia, tham gia vào Hội động Phụ nữ Quốc tế đầu tiên vào năm 1910 tại Buenos Aires, quảng bá cho các môn học Xã hội học, Luật và Giáo dục, thành lập Maternal Center, cũng được biết với tên "Juana Gorriti" (phòng phụ sản dành cho phụ nữ chưa cưới) vào năm 1910, thành lập Hội Nữ quyền vào năm 1919, làm cho việc "cốc sữa trong trường học" trở thành bắt buộc và viết rất nhiều phóng sự về tình trạng của phụ nữ.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
Herminia Brumana

**Herminia Catalina Brumana** (12 tháng 9 năm, Pigüé, Argentina - 9 tháng 1 năm, Buenos Aires, Argentina) là một nhà giáo, nhà báo, nhà soạn sách, biên kịch, hoạt động nhân quyền và phổ biến chủ nghĩa vô chính phủ người Argentine. Cô viết chín quyển sách và mười một vở kịch, ba trong số chúng được xuất bản. Cô viết cho* Mundo Argentino*, *El Hogar* và *La Nación*, cùng với một số tạp chí xuất bản định kỳ khác. Là một người sôi nổi theo theo chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa vô chính phủ, cô được xem như là một đồ đệ của Rafael Barrett.

## Các tác phẩm
### Văn xuôi
* *Palabritas*, 1918.
* *Cabezas de mujeres*, 1923
* *Mosaico*, 1929
* *La grúa*, 1931
* *Tizas de colores*, 1932
* *Cartas a las mujeres argentinas*, 1936
* *Nuestro Hombre*, 1939
* *Me llamo niebla*, 1946
* *A Buenos Aires le falta una calle*, 1953

### Kịch
* *La protagonista olvidada*, 1933

## Thư mục
*Bellucci, Mabel (1994). «Anarquismo y feminismo. El movimiento de mujeres anarquistas con sus logros y desafíos hacia principios de siglo». Todo es Historia abril (321): pp.&nbsp;66–67.
*Fletcher, Lea (1987). Una mujer llamada Herminia. Buenos Aires: Catálogos Editora.
*Paniza, Delio (1954). Semblanza de Herminia Brumana. Buenos Aires: Montiel.
*Rodríguez Tarditi, José (1956). Herminia Brumana, escritora y maestra. Buenos Aires.
*Sámatan, Marta Elena (1974). Herminia Brumana, la rebelde. Buenos Aires: Plus Ultra.
*Szlaska de Dujovich, Raquel (1987). Herminia C. Brumana en su proyección docente e intelectual. Buenos Aires: De la autora.
*Wapnir, Salomón (1964). Perfil y obra de Herminia Brumana. Buenos Aires: Perlado.

## Chú thích
PBR322

**pBR322** là một plasmid được sử dụng như một vector tạo dòng sử dụng vi khuẩn *[[Escherichia coli|E. coli]]*. Được tạo ra vào năm 1977 trong phòng thí nghiệm của Herbert Boyer tại trường Đại học California, San Francisco, được đặt tên bởi nhà nghiên cứu đã tạo ra nó. Chữ "p" đầu tên nghĩa là "plasmid," và "BR" là tên viết tắt của "Bolivar" và "Rodriguez".

pBR322 là 4361 cặp base được lặp lại từ nguyên mẫu plasmid pMB1, có quan hệ mật thiết với plasmid ColE1. pBR322 mang gen ampR: mã hóa protein kháng ampicillin (gốc plasmid RSF2124), gen tetR: mã hóa protein kháng tetracycline (gốc plasmid pSC101), và gen rop: điều hòa sự sao chép plasmid. Plasmid này có những điểm cắt giới hạn bởi hơn 40 enzyme cắt giới hạn. 11 trong số 40 đoạn đó nằm trong gen tetR. Có 2 đoạn bị cắt giới hạn bởi enzyme HindIII và CiaI trong promoter của gen tetR. Có 6 điểm cắt giới hạn nằm trên gen ampR.

Trình tự cắt giới hạn của plasmid được đánh số từ 0 tại điểm cắt giới hạn của EcoRI, đếm dần đến gen tet. Gen kháng ampicillin là penicillin beta-lactamase. Promoters P1 và P3 là promoter của gen beta-lactamase. P3 là promoter tự nhiên, còn P1 là nhân tạo được nối lại từ những đoạn từ hai AND khác nhau của gen pBR322. P2 nằm chung với P1, nhưng đứng đối diện nhau trên plasmid và là vùng khởi đầu phiên mã gen kháng tetracycline.

## Tham khảo
Wichí Lhamtés Nocten

**Wichí Lhamtés Nocten**, hay còn gọi là **Weenhayek**, là một ngôn ngữ Wichí sử dụng chủ yếu tại Bolivia, được nói bởi khoảng 1.810 người Wichí (số liệu ước tính năm 1994). Khoảng độ một trăm người nữa cũng nói ngôn ngữ này tại Argentina (số liệu năm 1994). Tại Bolivia, ngôn ngữ này được nói tại vùng giữa phía bắc Tarija Department, phía tây nam sông Pilcomayo, và ở Cordillera de Pirapo. Tại Argentina, ngôn ngữ này được nói từ vùng biên giới phía bắc dọc xuống phía nam đến Tartagal, Salta. Nó được biết đến với nhiều tên khác nhau như Mataco, Bolivian, Mataco Nocten, Nocten, Noctenes, Oktenai, và Weenhayek; tên cuối cùng được chính quyền Bolivia chọn dùng vào năm 2009.

## Xem thêm
*Wichí Lhamtés Vejoz
*Wichí Lhamtés Güisnay

## Chú thích
Tiếng Ese Ejja

**Tiếng Ese Ejja** (Ese’eha, Eseʼexa, Ese exa), cũng được biết đến như **Tiatinagua** (Tatinawa), là một ngôn ngữ Tacana của Bolivia và Peru. Ngôn ngữ này được nói bởi người Ese Ejja thuộc mọi lứa tuổi. Các biến thể gồm Guacanawa (Guarayo/Huarayo), Baguaja, Echoja, và có lẽ cả một số ngôn ngữ đã tuyệt chủng như Chama, Chuncho, Huanayo, Kinaki, and Mohino.

Ese Ejja có các phụ âm tổng ra như  cũng như những khép âm vô thanh như .

## Các đặc điểm lịch sử, xã hội và văn hóa
### Sử dụng và phân bố
Tiếng Ese Ejja được nói tại vùng La Paz, Beni và Pando của Bolivia (trong tỉnh Iturralde, Ballivián, Vaca Diez và Madre de Dios) dọc theo sông Beni và sông Madre de Dioson, và trong vùng Madre de Dios và Puno của Peru. Theo Alexiades & Peluso (2009) thì có khoảng 1.500 người Ese Ejja, phân bố thành nhiều cộng đồng khác nhau tại Peru và Bolivia. Người Ese Ejja tại Bolivia được chia thành hai thị tộc: Quijati ở quanh vùng Riberalta; và Hepahuatahe ở vùng Rurenabaque. Crevels & Muysken (2009:15) viết rằng tại Bolivia có 518 người nói tiếng Ese Ejja (từ bốn tuổi trở lên), và do đó đây là một ngôn ngữ đang bị đe dọa. Một vài tên khác của ngôn ngữ này là Ese'eha, Chama và Warayo; Chama là tên địa phương có ý mỉa mai. Guarayo cũng là tên của một loại ngôn ngữ Tupí-Guaraní. Tên Peru ngôn ngữ Ese Ejja (Guacanahua, Echoja, Chuncho) được nói dọc theo sông Madre de Dios và Tambopata và tại ba khu vực: Sonene, Palma Real và Infierno. Tiếng Ese Ejja cũng đang bị đe dọa tại Peru, với chỉ 840 người nói ngôn ngữ này.

## Chú thích
Tiếng Yuracaré

**Yuracaré** (cũng được biết đến như **Yurakaré**, **Yurakar**, **Yuracare**, **Yurucare**, **Yuracar**, **Yurakare**, **Yurujuré**, **Yurujare**) là một ngôn ngữ tách biệt đang bị đe dọa, được dùng tại vùng trung tâm Bolivia tại Cochabamba và Beni, nói bởi người Yuracaré.

Ước tính khoảng 2,500 người dùng ngôn ngữ này. Con số này đang theo chiều hướng giảm vì những thế hệ trẻ hơn không còn muốn học ngôn ngữ này nữa. (xem Cái chết của ngôn ngữ)

Yuracaré được ghi nhận lần đầu trong một bản chép tay của de la Cueva (Adam 1893). Ngôn ngữ này hiện đang được nghiên cứu bởi Rik van Gijn. Foundation for Endangered Languages đã cấp một khoản tài trợ cho dự án từ điển Yuracaré–Tây Ban Nha / Tây Ban Nha–Yuracaré vào năm 2005.

## Liên hệ với các ngôn ngữ khác

Suárez (1977) đề xuất mối liên hệ giữa tiếng Yuracaré với các hệ ngôn ngữ Mosetena, Pano–Tacana, Arawak, và Chon. Trong tác phẩm *Macro-Panoan* trước đó của mình, ông cũng có nhận xét như vậy (chỉ trừ Arawak) (Suárez 1969).

## Ngữ pháp
* Verb-initial
* agglutinating
* tiền tố, hậu tố
* reduplication

## Xem thêm
* Yuracaré

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Proel: Lengua Yurakare
* FEL Grants 2005  (Foundation for Endangered Languages)
* DoBeS: General presentation of the Yurakaré language and people
* Lenguas de Bolivia  (bản online)

### Thư mục

* Adam, Lucien. (1893). *Principes et dictionnaire de la langue Yuracaré ou Yurujuré composés par le R. P. de la Cueva et publiés conformément au manuscrit de A. d'Orbigny*. Bibliothèque linguistique américaine (No. 16). Paris: Maisonneuve.
* Adelaar, Willem F. H.; & Muysken, Pieter C. (2004). *The Languages of the Andes*. Cambridge Language Surveys. Cambridge University Press.
* Campbell, Lyle. (1997). *American Indian Languages: The Historical Linguistics of Native America*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-509427-1.
* Kaufman, Terrence. (1990). Language History in South America: What We Know and How To Know More. In D. L. Payne (Ed.), *Amazonian Linguistics: Studies in Lowland South American languages* (pp.&nbsp;13–67). Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-70414-3.
* Kaufman, Terrence. (1994). The Native Languages of South America. In C. Mosley & R. E. Asher (Eds.), *Atlas of the World's Languages* (pp.&nbsp;46–76). London: Routledge.
* Suárez, Jorge. (1969). Moseten and Pano–Tacanan. *Anthropological Linguistics*, *11* (9), 255-266.
* Suárez, Jorge. (1977). La posición lingüística del pano-tacana y del arahuaco. *Anales de Antropología*, *14*, 243-255.
* van Gijn, Rik. (2004). Number in the Yurakaré Noun Phrase. In L. Cornips & J. Doetjes (Eds.), *Linguistics in the Netherlands 2004* (pp.&nbsp;69–79). Linguistics in the Netherlands (No. 21). John Benjamins.
* van Gijn, Rik (2005). Head Marking and Dependent Marking of Grammatical Relations in Yurakaré. In M. Amberber & H. de Hoop (eds.) Competition and Variation in Natural Languages: The Case for Case. (pp.&nbsp;41–72) Elsevier.
* van Gijn, Rik (2006) A Grammar of Yurakaré. Ph.D. dissertation Radboud University Nijmegen.
Tiếng Baure

**Tiếng Bauré** là một ngôn ngữ Arawak gần như đã tuyệt chủng, được nói bởi chỉ 40 trong số khoảng một nghìn người Baure thuộc vùng Beni phía tây bắc Magdalena, Bolivia. Một phần Kinh Thánh đã được dịch sang Baure. Phần lớn người biết tiếng này đang có xu hướng chuyển sang dùng tiếng Tây Ban Nha.

Baure có cú pháp active–stative.

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Lenguas de Bolivia  (bản online)
* Documentation of Endangered Languages: Baure
Tiếng Araona

**Tiếng Araona** hay **Cavina** là một ngôn ngữ bản địa nói bởi người Araona tại Nam Mỹ; khoảng 90% trong số 90 người Araona thông thạo ngôn ngữ nay (W. Adelaar). Ngôn ngữ này được dùng phổ biến trong việc giao tiếp trong bộ tộc, mặc dù việc dùng tiếng Tây Ban Nha đang có chiều hướng tăng. Người Araona sống tại thượng nguồn sông Manupari phía tây bắc Bolivia. Ngôn ngữ này có một từ điển và một phần Kinh Thánh cũng đã được dịch sang Araona.

Capachene và Machui có thể là phương ngữ của Araona hoặc Cavineña.

## Chú thích

## Liên kết ngoài

* Lenguas de Bolivia  (bản online)
Pedro Américo

**Pedro Américo de Figueiredo e Melo** (29 tháng 4 năm 1843 – 7 tháng 10 năm 1905) là một trong những họa sĩ theo chủ nghĩa học viện có ảnh hưởng nhất của Brazil. Ông cũng là một nhà văn và là một giáo viên.
## Tiểu sử

## Các tác phẩm



File:Pedro Américo - Leão.jpg|Lion
File:Pedro Américo - Judite e Holofernes, 1880.jpg|Judith and Holofernes
File:Pedro Américo - Hamlet’s Vision - Google Art Project.jpg|Hamlet’s Vision
File:MNBA Pedro Américo Joana dArc.jpg|Pedro Américo Jeanne d'Arc
File:Pedro AMérico 1879 Davi e Abisag.jpg|King David and Abisag
 Image:Independência ou Morte (1888).jpg| *[[Independence or Death (painting)|Independence or Death]]!* 
File:Pedro Américo - D. Pedro II na abertura da Assembléia Geral.jpg|The Emperor's speech (Pedro II of Brazil at the opening of the General Assembly)



## Chú thích

**Pedro Américo*. Encyclopaedia Itaú Cultural. http://www.itaucultural.org.br/aplicexternas/enciclopedia_ic/index.cfm?fuseaction=artistas_biografia_ing&cd_verbete=3703&lst_palavras=&cd_idioma=28556&cd_item=1
Maurren Maggi

**Maurren Higa Maggi** (sinh ngày 25 tháng 6 năm 1976 tại São Carlos) là một vận động viên track and field người Brasil đoạt huy chương vàng tại thế vận hội Olympic. Cô giữ kỉ lục Nam Mỹ trong thể loại 100 mét vượt rào và nhảy xa, với 12.71 giây và 7.26 mét. Cô cũng đã từng giữ kỷ lục Nam Mỹ với 14.53 mét nhảy ba bước. Cô là người phụ nữ Brasil đầu tiên đoạt huy chương vàng tại thế vận hội Olympic nội dung đơn.

## Các cuộc tranh tài quốc tế

### 100 mét vượt chướng ngại vật
*Universiade 2001 - huy chương bạc
*Giải vô địch Nam Mỹ 2001 - huy chương vàng
*Đại hội Thể thao Liên châu Mỹ 1999 - huy chương bạc
*Giải vô địch Nam Mỹ 1999 - huy chương vàng
*Giải vô địch Nam Mỹ 1997 - huy chương bạc

### Nhảy xa
*Đại hội Thể thao Liên châu Mỹ 2011 - huy chương vàng
*Giải vô địch Nam Mỹ 2011 - huy chương vàng
*Thế vận hội Mùa hè 2008 - huy chương vàng
*Giải vô địch trong nhà thế giới 2008 - huy chương bạc
*Đại hội Thể thao Liên châu Mỹ 2007 - huy chương vàng
*Giải vô địch trong nhà thế giới 2003 - huy chương đồng
*Ibero-American Championships 2002 - huy chương vàng
*IAAF World Cup 2002 - huy chương bạc
*Universiade 2001 - huy chương vàng
*Giải vô địch Nam Mỹ 2001 - huy chương vàng
*Đại hội Thể thao Liên châu Mỹ 1999 - huy chương vàng
*Universiade 1999 - huy chương đồng
*Giải vô địch Nam Mỹ 1999 - huy chương vàng
*Giải vô địch Nam Mỹ 1997 - huy chương vàng

## Xem thêm
*Danh sách những vụ doping trong điền kinh

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
* sports-reference.com
Núi Roraima

**Núi Roraima** ( , cũng được biết đến với tên *Tepuy Roraima* và *Cerro Roraima*;  ) là điểm cao nhất của chuỗi cao nguyên tepui Pakaraima thuộc Nam Mỹ. Miêu tả lần đầu bởi nhà thám hiểm người Anh Sir Walter Raleigh vào năm 1596, vùng đỉnh rộng  diện tích đỉnh của nó được bao từ mọi phía bởi những dốc đá cao . Núi này cũng là vùng tiếp giáp giữa ba nước: Venezuela (85%), Guyana (10%) và Brazil (5%).

## Hệ động thực vật

## Văn hóa
Đây được xem là một trong những ngọn núi lâu đời nhất trên thế giới, có niên đại khoảng 2 tỉ năm trước trong thời kì tiền Cambri. Ngọn núi Roraima và thác nước Angel còn là ý tưởng hình ảnh cho “thác Thiên Đường” trong bộ phim hoạt hình nổi tiếng Up đã đoạt 2 giải Oscar năm 2009 ở hạng mục Phim hoạt hình hay nhất và Nhạc phim hay nhất.

## Leo

## Chú thích

## Tham khảo

* Aubrecht, R., T. Lánczos, M. Gregor, J. Schlögl, B. Šmída, P. Liščák, C. Brewer-Carías & L. Vlček (ngày 15 tháng 9 năm 2011). Sandstone caves on Venezuelan tepuis: return to pseudokarst? *Geomorphology* **132**(3–4): 351–365. 
* Aubrecht, R., T. Lánczos, M. Gregor, J. Schlögl, B. Šmída, P. Liščák, C. Brewer-Carías & L. Vlček (2013). Reply to the comment on "Sandstone caves on Venezuelan tepuis: return to pseudokarst?". *Geomorphology*, published online on ngày 30 tháng 11 năm 2012. 
*  Brewer-Carías, C. (2012).  *Río Verde* **8**: 77–94.
* Jaffe, K., J. Lattke & R. Perez-Hernández (January–June 1993). Ants on the tepuies of the Guiana Shield: a zoogeographic study.  *Ecotropicos* **6**(1): 21–28.
* Kok, P.J.R., R.D. MacCulloch, D.B. Means, K. Roelants, I. Van Bocxlaer & F. Bossuyt (ngày 7 tháng 8 năm 2012).  *Current Biology* **22**(15): R589–R590.  []
* MacCulloch, R.D., A. Lathrop, R.P. Reynolds, J.C. Senaris and G.E. Schneider. (2007). Herpetofauna of Mount Roraima, Guiana Shield region, northeastern South America. Herpetological Review 38: 24-30.
* Sauro, F., L. Piccini, M. Mecchia & J. De Waele (2013). Comment on "Sandstone caves on Venezuelan tepuis: return to pseudokarst?" by R. Aubrecht, T. Lánczos, M. Gregor, J. Schlögl, B. Smída, P. Liscák, Ch. Brewer-Carías, L. Vlcek, Geomorphology 132 (2011), 351–365. *Geomorphology*, published online on ngày 29 tháng 11 năm 2012. 
*Warren, A. (1973). Roraima: report of the 1970 British expedition to Mount Roraima in Guyana, South America. Seacourt Press, Oxford UK, 152 pp.
* Zahl, Paul, A. (1940) To the Lost World. George G. Harrap & Co. Ltd. 182 High Holborn, London, W.C.1

## Liên kết ngoài

* Thông tin về núi Roraima 
* Núi Roraima tại SummitPost.org
* National Geographic's 2004 Biological Exploration of the Cliffs
* A walk around the top of Mount Roraima
* ''Dias de Tempestade (Days of Storm)'' - bộ phim tài liệu ngắn 28 phút trên Vimeo (bằng tiếng Tây Ban Nha, với phụ đề tiếng Anh) tường thuật cuộc leo núi Roraima năm 2010 từ phía Guyana bởi nhà leo núi người Brazil Eliseu Frechou và nhóm của mình.
Maria Quitéria

**Maria Quitéria** (1792–1853) là một trung úy người Brazil và là một anh hùng dân tộc. Cô tham gia cuộc chiến tranh giành độc lập cho Brazil vào những năm 1822–23, cải trang thành nam. Cô được thăng đến chức trung úy. Cô được gọi là "Joan of Arc của Brazil".

## Tiểu sử

### Những năm đầu
## Chú thích
Pedro Lemebel

**Pedro Segundo Mardones Lemebel** (21 tháng 11 năm 1952 – 23 tháng 1 năm 2015) là một nhà văn tiểu luận, phóng viên thời sự và tiểu thuyết gia người Chile.

## Các tác phẩm
* *La esquina es mi corazón*
* *Loco afán: Crónicas del sidario* (chronicles).  Santiago: LOM, 1996.
* *De perlas y cicatrices* (chronicles).  Santiago: LOM, 1998.
* *Tengo miedo torero* (novel). Santiago: Grupo Editorial Planeta, 2001.  (translated as *My Tender Matador*, published by Grove)
* *La esquina es mi corazón* (chronicles).  Santiago: Seix Barral, 2001.
* *Zanjón de la Aguada*.  Santiago: Seix Barral, 2003.
* *Adiós, mariquita linda*.
* *Serenata cafiola*.
* *Háblame de amores*.
* *Poco hombre*.

## Chú thích

## Tham khảo
* Farewell Sweet Ladybird: A Manifesto and Three Chronicles by Pedro Lemebel (1952–2015) Cordite Poetry Review
*Henri Billard, "Amour et culture populaire: armes de lutte politique dans le roman *Je tremble, Ô Matador* de Pedro Lemebel". *Entre jouissance et tabous, les représentations des relations amoureuses et des sexualités dans les Amériques*, sous la direction de Mariannick Guennec, Rennes, Presses Universitaires de Rennes, 2015, pp.&nbsp;125–132 (ISBN 978-2-7535-3968-6)
*Henri Billard, "Y la mariquita le dijo al torero... Pedro Lemebel, figura de resistancia cultural", *L'écriture de Pedro Lemebel, Nouvelles pratiques identitaires et scripturale*, sous la direction de María A. Semilla Durán, Publications de l'université de Saint-Etienne, Saint-Etienne, 2012, pp.&nbsp;15–25.
*Henri Billard, "Las cicatrices del margen: resistencia cultural y lucha identitaria en las crónicas urbanas de Pedro Lemebel", *Éste que ves, engaño colorido, Literarias, culturas y sujetos alternos en América Latina*, sous la direction de Chiara Bolognese, Fernanda Bustamante, Mauricio Zabalgoitia, Icaria, Barcelona, 2012, pp.&nbsp;311–318.
*Henri Billard, "La pluma entre las plumas: La presencia de los pájaros en las crónicas urbanas de Pedro Lemebel", *Confluencia -  Revista Hispanica de Cultura y Literatura*, Fall 2012, Volume 28, Number 1, University of Northern Colorado, Greeley, USA, 2012, p.&nbsp;14-19
*Henri Billard, "Los tajos del «cuerpo deseante» en *Loco afán*. Crónicas de sidario de Pedro Lemebel", *Recherches*, numéro 04, printemps 2010, pp.&nbsp;39–48.
* Fernando A. Blanco (ed.), *Reinas de otro cielo: Modernidad y autoritarismo en la obra de Pedro Lemebel*.  Santiago de Chile: LOM, 2004.
* Fernando A. Blanco y Juan Poblete (eds.) Desdén al Infortunio. Sujeto, narración y público en la narrativa de Pedro Lemebel. Santiago de Chile: Cuarto Propio, 2010. 
* Diana Palaversich, translated by Paul Allatson ["The Wounded Body of Proletarian Homosexuality in Pedro Lemebel's Loco afan"](http://links.jstor.org/sici?sici=0094-582X(200203)29%3A2%3C99%3ATWBOPH%3E2.0.CO%3B2-I) *Latin American Perspectives* 29.2 (March 2002): 99-118.

## Liên kết ngoài

* Một trang về Lemebel  với tiểu sử.v.v...
Mark Selby

**Mark Anthony Selby** (sinh ngày 19 tháng 6 năm 1983) là một cầu thủ snooker chuyên nghiệp người Anh từ Leicester. Anh là đương kim vô địch World Snooker, khi giành được danh hiệu lần thứ tư vào năm 2021, và là số 1 thế giới hiện nay.

Selby tham gia vòng thi đấu snooker chính chuyên nghiệp vào năm 1999 ở tuổi 16, đã chơi ở giải UK Challenge Tour năm 1998. Năm 2007, anh đoạt giải nhì sau John Higgins tại giải World Snooker Championship. Sau khi giành ba danh hiệu Masters trong năm 2008, 2010, và 2013, anh vô địch vào năm 2012, và giải vô địch thế giới vào năm 2014, anh trở thành cầu thủ thứ chín để giành chiến thắng tất cả các sự kiện Triple Crown snooker của ít nhất một lần. chức danh xếp hạng khác của ông bao gồm Welsh Open ở 2008, Shanghai Masters ở 2011, German Masters năm 2015, và China Open năm 2015.

Được biết đến là một người thi đấu cứng rắn, Selby cũng là người tạo nhiều break và đã có hơn 600 break thế kỷ trong sự nghiệp chuyên nghiệp của mình. Tên hiệu snooker của anh, "The Jester from Leicester", được bình luận viên snooker Richard Beare đặt theo Willie Thorne.

Selby cũng là một người chơi pool. Anh là vô địch thế giới pool tám banh WEPF và người vào chung kết giải vô địch pool Trung Quốc năm 2015.
## Tham khảo
Dâu tằm tàu

**Dâu tằm tàu**, hay **dâu tằm Úc**, **dâu ta**, tên khoa học ***Morus australis*** là một loài thực vật có hoa Chi Dâu tằm trong họ Moraceae. Loài này được Poir. mô tả khoa học đầu tiên năm 1797.

## Đặc điểm
* Cây to có thể cao đến 15m, nhưng do trồng trọt và cắt tỉa mà có dạng cây nhỡ 2-3m, cành yếu. Lá có phiến thon xoan dài 6–15&nbsp;cm, rộng 4–10&nbsp;cm, gốc hình tim cạn, có khi chia 3-5 thuỳ, mỏng, không lông, gân gốc 3, mép có răng, có chai ở đầu; cuống lá ngắn, lá kèm 5mm. Bông đuôi sóc thòng, bông đực dài 2&nbsp;cm, bông cái dài 1&nbsp;cm. Hoa mẫu 4, bầu 2 vòi nhuỵ dài 1,5mm, dính nhau. Quả to đậm, gần như đen.
* Mùa hoa tháng 5-7.

## Phân bố
Cây phân bố ở Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Lào, Campuchia, Malaysia, Indonesia, Úc.

## Giá trị kinh tế
Được trồng ở khắp Việt Nam lấy lá mỏng dùng nuôi ấu trùng của loài tằm *[[Calinaga buddha]]*. Các bộ phận của cây dùng làm thuốc thu hái quanh năm. Quả hái khi chín.

## Thành phần hoá học
Lá giàu các hợp chất amino acid, phenylalanin, leucin, alanin, arginin, australone A, sarcosin, acid pipecolic. Lá cũng chứa các protein, các vitamin C, B, D, các acid hữu cơ: succinic, propionic, isobutyric, còn có tanin. Quả có đường, protein, tanin, và vitamin C.

## Tác dụng trong y học
Ở Ấn Độ, người ta cho biết một số tính chất và tác dụng của các bộ phận.
* Quả, thân giải nhiệt, nhuận tràng, giải khát, làm dịu cơn sốt
* Vỏ trị giun và xổ.
* Lá sắc làm nước súc miệng khi bị viêm thanh quản.
* Rễ trị giun và làm se.

## Bài thuốc chỉ định và phối hợp
* Lá làm tăng sự tiết chữa cảm, ho, mất ngủ: liều dùng 6-18g, dạng thuốc sắc.
* Rễ chữa hen suyễn, tiểu tiện ít, thấp khớp, đau nhức xương: liều dùng 6-12g, dạng thuốc sắc. 
* Quả dùng chữa thiếu máu, mắt mờ: ngày dùng 12-20 quả ngâm rượu hoặc nước dùng uống. 
* Xirô quả chín dùng bôi chữa đau họng, lở miệng lưỡi.

## Loài phụ
Các loài phụ dưới loài *Morus australis*
* *M. a. glabra*
* *M. a. hachijoensis*
* *M. a. hastifolia*
* *M. a. incisa*
* *M. a. inusitata*
* *M. a. linearipartita*
* *M. a. oblongifolia*

## Hình ảnh

Morus australis var. inusitata - Kunming Botanical Garden - DSC03170.JPG
Morus australis.jpg
Ooshimizu7.jpg
小葉桑.jpg


## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*
*
Tàu lượn quân sự

**Tàu lượn quân sự **là một thiết bị được quân đội các quốc gia sử dụng để vận chuyển binh lính và hàng hóa quá nặng (heavy equipment) qua đường hàng không. Nó được phát triển từ khá sớm, nhưng được dùng chủ yếu trong Chiến tranh thế giới 2.

Quân đội các nước phát triển tàu lượn chủ yếu để mang các xe thiết giáp hoặc pháo lớn cho lực lượng đổ bộ đường không (lính dù). Chẳng hạn Waco CG-4 của Hoa Kỳ có thể mang theo 1 xe jeep hoặc 1 pháo chống tăng. Thậm chí người Liên Xô còn gắn cánh vào xe tăng T-60, tạo thành tàu lượn Antonov A-40 (khi đáp xuống xong thì tháo cánh là lại thành tăng chiến đấu bình thường).

## Thiết kế

Các tàu lượn quân sự có cấu tạo giống với một chiếc máy bay, chỉ là không có động cơ. Chiếc tàu lượn Messerschmitt Me 321 khi được gắn 6 động cơ vào, nó liền trở thành máy bay vận tải siêu lớn Messerschmitt Me 323 Gigant (là máy bay vận tải lớn nhất thế chiến 2).

Là các thiết bị hầu như chỉ dùng một lần rồi vứt, các tàu lượn quân sự thường được làm từ các vật liệu rẻ và không phải là vật liệu chiến lược, thường thấy nhất là gỗ và vải. Chỉ có một số ít các phần chịu lực quan trọng của khung thì mới được làm bằng các ống kim loại.

Tàu lượn quân sự không có động cơ, nên nó được kéo bởi một máy bay khác, thường là các máy bay vận tải hạng nặng như C-47 Skytrain (Dakota), hay máy bay ném bom hạng nặng như Short Stirling. Khi tới cách nơi hạ cánh (nơi đổ quân) chừng 100&nbsp;km (tùy loại tàu lượn, có thể gần hơn, có thể xa hơn), các máy bay kéo sẽ thả dây kéo, để tàu lượn tự bay (lượn) tới nơi đáp. Tàu lượn không có động cơ, không gây tiếng ồn đánh động đối phương, nên nó có thể tiến vào khu vực nguy hiểm mà khó bị phát hiện hơn (trong điều kiện khoa học kỹ thuật quân sự đương thời), nhất là ban đêm. Vì thế nó có thể đảm bảo tốt hơn tính an toàn của hàng hóa và binh lính.

## Ngày nay

Từ chiến tranh Triều Tiên tới sau này, máy bay trực thăng đã phát triển mạnh, giúp đổ quân tốt hơn. Các máy bay vận tải cũng mạnh mẽ hơn, và kỹ thuật thả dù xe tăng cũng được hoàn thiện hơn. Cho nên, tàu lượn quân sự trở nên lỗi thời, và hầu như không còn được dùng nữa. Hiện này, chỉ một số rất ít các tàu lượn được dùng trong các lực lượng đặc nhiệm.

## Một số mẫu tàu lượn của các nước
Đức: DFS 230, Gotha Go 242, Messerschmitt Me 321, Junkers Ju 322,...

Liên Xô: Antonov A-7, Gribovski G-11, Kolesnikov-Tsibin KC-20, Yakovlev Yak-14, Ilyushin Il-32,...

Anh quốc: General Aircraft GAL.48 Hotspur, General Aircraft Limited GAL. 49 Hamilcar, Airspeed AS.51 Horsa, Slingsby Hengist,...

Hoa Kỳ: Waco CG-3, Waco CG-4 Hadrian, Waco CG-13, Waco CG-15,...

Nhật Bản: Maeda Ku-1, Kokusai Ku-7, Kokusai Ku-8,...

## Ghi chú
Danh sách 100 người nổi tiếng quyền lực nhất thế giới theo Forbes

Danh sách 100 ngôi sao có thu nhập cao nhất thế giới được biên tập và xuất bản bởi tạp chí Forbes từ năm 1999 cho đến nay. Mục đích của danh sách này là thống kê ra 100 người nổi tiếng quyền lực nhất thế giới. Các yếu tố để có mặt trong danh sách dựa vào mức thu nhập, số lượt tìm kiếm trên Google, lượng fan hâm mộ, số lần xuất hiện trên báo chí cũng như clip.

## Danh sách 100 người nổi tiếng
### Thập niên 1990

### Thập niên 2000

### Thập niên 2010

## Xem thêm
*Danh sách nhạc sĩ được trả lương cao nhất thế giới theo Forbes
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* của The *Celebrity 100* (mới nhất)
Dãy núi Blue (Úc)

**Dãy núi Blue** (tiếng Anh: *The Blue Mountains*) là một khu vực miền núi và một dãy núi nằm ở New South Wales, Úc.

Khu vực này giáp với vùng đô thị của Sydney, các sườn đồi của nó bắt đầu từ khoảng 50&nbsp;km (31 dặm) về phía tây thủ phủ bang. Mức độ hiểu biết của công chúng về dãy núi Blue khác nhau, vì nó tạo chỉ là một phần của một khu vực miền núi rộng kết hợp với dãy Great Dividing Range. Chính thức vùng Blue Mountains được bao bọc bởi các con sông Nepean và sông Hawkesbury ở phía đông, sông Coxs và hồ Burragorang về phía tây và phía nam, và các con sông Wolgan và sông Colo ở phía bắc. Về mặt địa chất, nó nằm ở các khu vực trung bộ của lưu vực Sydney.

Dãy Núi Blue bao gồm một các núi, cao nguyên và núi ngăn mở rộng ra khỏi Great Dividing Range khoảng 4,8&nbsp;km (3,0&nbsp;mi) về phía tây bắc của Wolgan Gap theo một hướng chung đông nam khoảng 96&nbsp;km (60 dặm), chấm dứt ở đồng bằng Emu. Đối với khoảng hai phần ba chiều dài của nó là ngang bằng quốc lộ Tây lớn và các tuyến đường sắt chính của phương Tây. Một số thị trấn thành lập đều nằm trên những đỉnh cao của nó, bao gồm cả Katoomba, Blackheath, núi Victoria, và Springwood. Phạm vi hình lưu vực giữa sông coxs phía nam và Grose và sông Wolgan về phía bắc. Dãy núi chứa dãy Explorer và Range Bell.

Dãy núi Blue là một cao nguyên bị chia cắt khắc trên nền sa thạch. Nay chúng là một loạt các đường gờ ngăn cách bởi những hẻm núi sâu đến 760 mét (2.490&nbsp;ft). Điểm cao nhất trong dãy núi Blue, như nay được định nghĩa, là một điểm vô danh với độ cao 1.189&nbsp;m (3.901&nbsp;ft) AHD, nằm 7&nbsp;km (4,3&nbsp;mi) về phía đông bắc của Lithgow. Tuy nhiên, điểm cao nhất trong khu vực rộng lớn hơn đã từng được coi là vùng núi Blue Mountains là núi Bindo, với độ cao 1.362&nbsp;m (4.469&nbsp;ft) AHD. Một phần lớn của dãy núi Blue Mountains được tích hợp vào các di sản thế giới vùng dãy núi Blue mở rộng, gồm tám khu vực vườn quốc gia và khu bảo tồn.

Các khu vực Blue Mountains bao gồm các khu vực chính quyền địa phương của thành phố Blue Mountains, thành phố Hawkesbury, thành phố Lithgow và Oberon Shire.

## Tham khảo
Dromiacea

**Dromiacea** là một nhóm cua gồm khoảng 240 loài còn sinh tồn và gần 300 loài đã tuyệt chủng. Ấu trùng của Dromiacea gần giống với của Anomura hơn là những nhóm cua khác. Điều này có thể cho thấy sự vị trí cơ sở của chúng trong cây phát sinh chủng loại cua.

Dấu vết hóa thạch của Dromiacea có niên đại từ ít nhất kỷ Jura, và nếu *[[Imocaris]]* cũng là một thành viên của nhóm, thì Dromiacea đã xuất hiện từ kỷ Cacbon.

Siêu họ Eocarcinoidea, gồm *[[Eocarcinus]]* và *[[Platykotta]]*, từng được xem là thuộc về Dromiacea, nhưng nay đã được chuyển sang Anomura.

## Chú thích
Danh sách 40 người nổi tiếng quyền lực nhất Hàn Quốc theo Forbes

**Danh sách 40 người nổi tiếng quyền lực nhất Hàn Quốc** là danh sách thường niên do tạp chí *[[Forbes]]* (Hàn Quốc) công bố kể từ năm 2009. Đây là danh sách 40 người nổi tiếng quyền lực nhất Hàn Quốc, nơi các nhân vật từ thể thao, âm nhạc, nghệ thuật, điện ảnh và truyền hình được xếp hạng theo thành tích nghề nghiệp, tầm ảnh hưởng, mức độ nổi tiếng và thu nhập của họ trong những năm qua.

## Danh sách 10 người dẫn đầu theo năm

### 2023

### 2022

### 2021

### 2020

### 2019
''Danh sách đầy đủ của các cá nhân trong danh sách năm 2019''

### 2018
''Danh sách đầy đủ của các cá nhân trong danh sách năm 2018''

### 2017
''Danh sách đầy đủ của các cá nhân trong danh sách năm 2017''

### 2016
''Danh sách đầy đủ của các cá nhân trong danh sách năm 2016''

### 2015
''Danh sách đầy đủ của các cá nhân trong danh sách năm 2015''

### 2014
''Danh sách đầy đủ của các cá nhân trong danh sách năm 2014''

### 2013
''Danh sách đầy đủ của các cá nhân trong danh sách năm 2013''

### 2012
''Danh sách đầy đủ của các cá nhân trong danh sách năm 2012''

### 2011
''Danh sách đầy đủ của các cá nhân trong danh sách năm 2011''

### 2010
''Danh sách đầy đủ của các cá nhân trong danh sách năm 2010''

### 2009

## Tham khảo
Vi Dịch

**Vi Dịch** (Trung Quốc: 韦奕; bính âm: *<span lang="zh-Latn-pinyin">Wéi Yì</span>*; sinh ngày 2 tháng 6 năm 1999) là một đại kiện tướng và thần đồng cờ vua người Trung Quốc.

Vi Dịch trở thành đại kiện tướng ở tuổi 13, 8 tháng 23 ngày, là người trẻ thứ tư đạt danh hiệu này trong lịch sử cờ vua. Cậu là kỳ thủ trẻ nhất có ELO vượt mức 2700 của FIDE.

Vi đại diện cho Câu lạc bộ Giang Tô tham dự giải Giải cờ vua đồng đội Trung Quốc.

## Sự nghiệp

### Những năm đầu
Năm 2007, Vi thi đấu giải Vô địch Cờ vua Trung Quốc bảng B khi chỉ mới 8 tuổi, đánh dấu bằng một ván hoà với Đại kiện tướng Chu Kiện Siêu.

Năm 2009, Vi giành ngôi đầu U11 giải Vô địch cờ vua trường học thế giới, tổ chức tại Thessaloniki, Hy Lạp.

Đến năm 2010, cậu vô địch lứa tuổi U12 ở giải Cờ vua trẻ châu Á và tiếp sau đó là giải Cờ vua trẻ Thế giới.

### Năm 2012
Tháng 8/2012, Vi đạt chuẩn Đại kiện tướng đầu tiên khi tham dự giải World Junior Chess Championship, trong đó có một ván thắng Richárd Rapport và một ván hoà với nhà vô địch giải đấu này, Alexander Ipatov. Giải này mở ra cho các kỳ thủ dưới 20 tuổi, khi đó Vi chỉ mới 12.

Tháng 10/2012, Vi đạt thêm chuẩn thứ hai ở giải Indonesian Open Chess Championship, với các trận thắng khi đấu với Michal Krasenkow và Sergey Fedorchuk.

### Năm 2013
Tháng 2/2013, Vi bảo vệ vững chắc chuẩn Đại kiện tướng cuối cùng khi kết thúc ở vị trí thứ 6 giải Reykjavik Open với 7½/10 điểm, với một chiến thắng bất ngờ trước Nhà vô địch nước Pháp, Maxime Vachier-Lagrave.

Tháng 8, Vi lần đầu tiên xuất hiện ở FIDE World Cup. Vi đánh bại Ian Nepomniachtchi ở vòng đầu tiên và Alexei Shirov ở vòng hai, sau đó để thua Shakhriyar Mamedyarov ở vòng 3 khi cầm quân đen.

Trên bảng xếp hạng ELO của FIDE vào tháng 11, Vi đạt được 2604 điểm khi mới 14 tuổi 5 tháng, do đó trở thành kỳ thủ trẻ tuổi nhất trong lịch sử đạt được mốc 2600+, phá vỡ kỳ lục trước đó của Wesley So.

### Năm 2014
Tháng 6, Vi thắng giải cờ nhanh Magistral de León Rapid Tournament với chiến thắng trước Francisco Vallejo Pons ở trận cuối cùng.

Tháng 8, Vi giúp Trung Quốc giành huy chương vàng giải Olympiad cờ vua lần thứ 41 với tư cách dự bị, nhưng ghi được 4/5 điểm.

Tháng 8, Vi đứng vị trí Á quân Giải cờ vua thanh niên thế giới, sau Lô Thượng Lỗi.

## Tham khảo
Takeda Tsuneyoshi

Hoàng thân  là hoàng thân trong Hoàng tộc Nhật Bản, con trai của Thân vương Takeda Tsunehisa, và là một sĩ quan của Lục quân Đế quốc Nhật Bản.
## Tiểu sử
Tên hiệu đầy đủ của ông là , sinh ngày 4 tháng 3 năm 1909 tại Tokyo, Nhật Bản.

Trong tháng 7 năm 1930, ông tốt nghiệp khóa 32 Học viện Sĩ quan Lục quân Đế quốc Nhật Bản, với cấp bậc thiếu úy kỵ binh.

Hoàng tử phục vụ thời gian ngắn tại một trung đoàn kỵ binh ở Mãn Châu, và thăng lên cấp bậc trung úy trong tháng 8 năm 1930 và lên chức đại úy trong tháng 8 năm 1936.

Sau đó năm 1938, ông tốt nghiệp khóa 50 của trường Đại học Lục quân.

Trong tháng 8 năm 1940, ông được thăng cấp thiếu tá và tới tháng 8 năm 1943, lên chức Trung tá

Tác giả Sterling Seagrave cho rằng giữa năm 1940 và 1945, Takeda Tsuneyoshi đã giám sát việc cướp bóc của cải, vàng bạc và các báu vật ở Trung Quốc, Hồng Kông, Việt Nam, Lào, Campuchia, Miến Điện, Mã Lai, Singapore, Sumatra, Java, Borneo và Philippines. Seagrave nói rằng hầu hết các chiến lợi phẩm này đã được lưu trữ trong 175 hầm chứa nằm ở Philippines, và một lượng tài sản đáng kể đã được tìm thấy bởi cựu Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos và những người khác.

Ông quan đời ngày 11 tháng 5 năm 1992.
## Chú thích

## Tham khảo
* Dower, John W. *[[Embracing Defeat: Japan in the Wake of World War II]]*. W. W. Norton & Company (2000). ISBN 0-393-32027-8
* Gold, Hal, *Unit 731 Testimony*, Tuttle, 2003. ISBN 0-8048-3565-9
* Harries, Meirion. *Soldiers of the Sun: The Rise and Fall of the Imperial Japanese Army*. Random House; Reprint edition (1994). ISBN 0-679-75303-6
* *Nihon Gaiji Kyōkai.* (1943). *The Japan Year Book.* Tokyo: Foreign Affairs Association of Japan. OCLC 1782308
* Williams, Peter and Wallace, David. *Unit 731. The Japanese Army’s Secret of Secrets*. New York: Free Press, 1991. ISBN 0-340-39463-3
Hamanumida

***Hamanumida***là một chi bướm trong họ Nymphalidae.

## Các loài
* *[[Hamanumida bicolor]]*
* *[[Hamanumida daedalus]]*
* *[[Hamanumida hesperus]]*
* *[[Hamanumida icarus]]*
* *[[Hamanumida melanthalis]]*
* *[[Hamanumida meleagrina]]*
* *[[Hamanumida meleagris]]*

## Chú thích

## Tham khảo
Dryadula

***Dryadula*** là một chi bướm trong họ Nymphalidae.

## Các loài
* *[[Dryadula ater]]*
* *[[Dryadula deleta]]*
* *[[Dryadula lutulenta]]*
* *[[Dryadula phaetusa]]*
* *[[Dryadula stupenda]]*

## Chú thích

## Tham khảo
Rebeca Matte Bello

**Rebeca Matte Bello** (1875–1929) là một nhà điêu khắc người Chile. Các tác phẩm điêu khắc của cô hiện được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Quốc gia Chile, bao gồm cả bức tượng *Icarus and Daedalus,* trưng bày phía ngoài bảo tàng.

## Các tác phẩm nổi bật

**Horacio*, 1910, Bảo tàng Nghệ thuật Quốc gia Chile
**The Echo*, 1912, Bảo tàng Nghệ thuật Quốc gia Chile
**Icarus and Daedalus*, 1922, Bảo tàng Nghệ thuật Quốc gia Chile
**Le spectre de la Guerre*, khánh thành 1908, lắp đặt năm 1914, vườn Peace Palace, The Hague, The Netherlands (một món quà của chính phủ Chile cho vườn Peace Palace)

## Chú thích