Hyakunin Isshu

hay tên tiếng Việt là ***Thơ trăm nhà***, là hợp tuyển thơ cổ Nhật Bản gồm 100 bài thơ *[[tanka|Waka]]* (*hoà ca*) của 100 nhà thơ. *Hyakunin isshu* có thể định nghĩa là "100 bài thơ của 100 tác giả"; hợp tuyển này được sử dụng làm thẻ bài trong trò chơi truyền thống *[[uta-garuta]]*.

Hợp tuyển này được tổng hợp bởi Fujiwara no Teika khi ông còn sống ở quận Ogura thuộc tỉnh Kyoto, Nhật Bản.

## Biên soạn
Trong nhật kí của Teika, *Meigetsuki*, có ghi rằng con trai ông, Fujiwara no Tameie, nhờ ông biên soạn 100 bài thơ cho bố vợ của anh là Utsunomiya Yoritsuna, là một hào tộc gia thế ở miền đông. Yoritsuna có một biệt thự xây ở vùng Saga, một địa danh nổi tiếng ở Kyoto với núi núi Ogura, núi Arashiyama và sông Oi. Để trang trí cho các vách ngăn ngôi biệt thự của nhà thông gia, Fujiwara no Teika đã viết những bài thơ theo phong cách thư pháp lên những khung giấy màu. Trước khi có tên gọi chính thức là *Hyakunin Isshu* như ngày nay, tập thơ này đã từng có tên là  hoặc  hoặc . Bên cạnh đó, trước và sau khi tập thơ này ra đời, có nhiều tập thơ gồm 100 bài thơ khác cũng được gọi là *Hyakunin Isshu*. Tuy nhiên, với tên gọi đầy đủ có thêm địa danh Ogura, tập thơ này được phân biệt với các tập thơ cùng tên khác không có nguồn gốc xuất thân như vậy.

Moronobu Hishikawa đã minh họa từng nhà thơ trên bản khắc gỗ.

## Thứ tự sắp xếp và các nhà thơ
Cách sắp xếp theo thứ tự niên đại từ Thiên hoàng Tenji (bài số 1), thiên hoàng Jitô (bài số 2) trở đi, rồi đến các bầy tôi thân cận như Kakinomoto no Hitomaro (bài số 3), Yamabe no Akahito (bài số 4)... Như thế, *Hyakunin Isshu* đã có thể trình bày phong cách làm thơ của mọi thời theo tuần tự của trên dưới 600 năm lịch sử qua quan hệ giữa các nhà thơ với nhau vậy.

Nội dung của các bài thơ được tuyển tuân theo tiêu chuẩn lý luận về waka của Teika nghĩa là "lời lẽ thì theo xưa nhưng tâm tình phải mới mẽ, dáng dấp cao sang như thơ từ đời Kanpyō (Khoan Bình, 889-898) về sau" tức là thời điểm mà tập Kokin-shuu được cho ra mắt và có cái phong cách mới  là lộng lẫy, man mác. Vì thế, thơ tình nhiều nhất vì nó chiếm gần phân nửa (43 bài). Tuy có một số bài gọi là  nhưng phần còn lại không thiếu gì những bài thơ vịnh những mối tình gặp phải cảnh ngộ khó khăn như "tình âm thầm", "tình trước vầng trăng", "tình gặp gỡ giữa đường", "tình cầu khẩn mà không được", "tình ngăn cách", "tình nuối tiếc trước giờ chết"...

Ngoài ra, còn có 32 bài vịnh cảnh bốn mùa (6 bài vịnh mùa xuân, 4 bài về hạ, 16 bài về thu và 6 bài dành cho mùa đông) , vịnh cảnh biệt ly (1 bài), lữ hành (4) và tạp thi (20 bài với chủ đề đa dạng như thương xót, oán hận, thất ý, khánh hạ hay cảm hoài). Do đó, nhìn chung thì 100 bài nói trên nói về đề tài phong phú và cô đọng vậy nên Hyakunin Isshu được xem là một tuyển tập tiêu biểu của thơ Waka mọi thời.

# Thiên hoàng Tenji (天智天皇)
# Thiên hoàng Jitō (持統天皇)
# Kakinomoto no Hitomaro (柿本人麻呂)
# Yamabe no Akahito (山部赤人)
# Sarumaru no Taifu (猿丸大夫)
# Quan Trung Nạp ngôn Yakamochi (中納言家持)
# Abe no Nakamaro (阿倍仲麻呂)
# Nhà sư Kisen (喜撰法師)
# Ono no Komachi (小野小町)
# Semimaru (蝉丸)
# Quan Tham nghị Takamura (参議篁)
# Quan Tăng chính Henjō (僧正遍昭)
# Thượng hoàng Yōzei (陽成院)
# Tả Đại thần ở Kawara  (河原左大臣)
# Thiên hoàng Kōkō (光孝天皇)
# Quan Trung Nạp ngôn Yukihira (中納言行平)
# Đại thần Ariwara no Narihira (在原業平朝臣)
# Đại thần Fujiwara no Toshiyuki (藤原敏行朝臣)
# Ise (伊勢)
# Thân vương Motoyoshi (元良親王)
# Nhà sư Sosei (素性法師)
# Fun'ya no Yasuhide (文屋康秀)
# Ōe no Chisato (大江千里)
# Kan-ke (菅家)
# Hữu Đại thần ở Sanjō (三条右大臣)
# Teishin-kō (貞信公)
# Quan Trung Nạp ngôn Kanesuke (中納言兼輔)
# Đại thần Minamoto no Muneyuki (源宗于朝臣)
# Ōshikōchi no Mitsune (凡河内躬恒)
# Mibu no Tadamine (壬生忠岑)
# Sakanoue no Korenori (坂上是則)
# Harumichi no Tsuraki (春道列樹)
# Ki no Tomonori (紀友則)
# Fujiwara no Okikaze (藤原興風)
# Ki no Tsurayuki (紀貫之)
# Kiyohara no Fukayabu (清原深養父)
# Fun'ya no Asayasu (文屋朝康)
# Ukon (右近)
# Quan Tham nghị Hitoshi (参議等)
# Taira no Kanemori (平兼盛)
# Mibu no Tadami (壬生忠見)
# Kiyohara no Motosuke (清原元輔)
# Quan Quyền Trung Nạp ngôn Atsutada (権中納言敦忠)
# Quan Trung Nạp ngôn Asatada (中納言朝忠)
# Kentoku-kō (謙徳公)
# Sone no Yoshitada (曽禰好忠)
# Nhà sư Egyō (恵慶法師)
# Minamoto no Shigeyuki (源重之)
# Đại thần Ōnakatomi no Yoshinobu (大中臣能宣朝臣)
# Fujiwara no Yoshitaka (藤原義孝)
# Đại thần Fujiwara no Sanekata (藤原実方朝臣)
# Đại thần Fujiwara no Michinobu (藤原道信朝臣)
# Mẹ Hữu Đại tướng Michitsuna (右大将道綱母)
# Mẹ quan Gidō Sanshi (儀同三司母)
# Quan Đại Nạp ngôn Kintō (大納言公任)
# Izumi Shikibu (和泉式部)
# Murasaki Shikibu (紫式部)
# Daini no Sanmi (大弐三位)
# Akazome Emon (赤染衛門)
# Koshikibu no Naishi (小式部内侍)
# Ise no Taifu (伊勢大輔)
# Sei Shōnagon (清少納言)
# Tả kinh Đại phu Michimasa (左京大夫道雅)
# Quan Quyền Trung Nạp ngôn Sadayori (権中納言定頼)
# Sagami (相模)
# Tiền Đại Tăng chính Gyōson (前大僧正行尊)
# Suō no Naishi (周防内侍)
# Thượng hoàng Sanjō (三条院)
# Nhà sư Nōin (能因法師)
# Nhà sư Ryōzen (良暹法師)
# Quan Đại Nạp ngôn Tsunenobu (大納言経信)
# Yūshi Naishinnō-ke no Kii (祐子内親王家紀伊)
# Quan Quyền Trung Nạp ngôn Masafusa (権中納言匡房)
# Đại thần Minamoto no Toshiyori (源俊頼朝臣)
# Fujiwara no Mototoshi (藤原基俊)
# Tiền Đại Thần Quan Bạch - Thái Chính Đại Thần đi tu ở chùa Hosshō (法性寺入道前関白太政大臣)
# Thượng hoàng Sutoku (崇徳院)
# Minamoto no Kanemasa (源兼昌)
# Tả kinh Đại phu Akisuke (左京大夫顕輔)
# Taikenmon In no Horikawa (待賢門院堀河)
# Hậu - Tả Đại Thần chùa Tokudaiji (後徳大寺左大臣)
# Nhà sư Dōin (道因法師) 
# Đại phu Shunzei thuộc Cung Hoàng Thái hậu (皇太后宮大夫俊成)
# Đại thần Fujiwara no Kiyosuke (藤原清輔朝臣)
# Nhà sư Shun'e (俊恵法師)
# Nhà sư Saigyō (西行法師)
# Nhà sư Jakuren (寂蓮法師)
# Kōkamonin no Bettō (皇嘉門院別当)
# Nội Thân vương Shokushi (式子内親王)
# Inpumon'in no Taifu (殷富門院大輔)
# Tiền Thái Chính Đại Thần - Hậu Nhiếp Chính Đại Thần ở Kyogoku (後京極摂政前太政大臣)
# Sanuki ở Nijō-in (二条院讃岐)
# Hữu Đại Thần ở Kamakura (鎌倉右大臣)
# Quan Tham nghị Masatsune (参議雅経)
# Tiền Đại Tăng Chính Jien (前大僧正慈円)
# Tiền Thái Chính Đại Thần đã xuất gia (入道前太政大臣)
# Quan Quyền Trung Nạp ngôn Teika (権中納言定家)
# Quan Tùng Nhị phẩm Ietaka (従二位家隆)
# Thượng hoàng Go-Toba (後鳥羽院)
# Thượng hoàng Juntoku (順徳院)
## Thứ tự sắp xếp cả bộ

Tập tin:Hyakuninisshu 001.jpg|1.Thiên hoàng Tenji 天智天皇
Tập tin:Hyakuninisshu 002.jpg|2.Thiên hoàng Jitō 持統天皇
Tập tin:Hyakuninisshu 003.jpg|3.Kakinomoto no Hitomaro柿本人麿
Tập tin:Hyakuninisshu 004.jpg|4.Yamabe no Akahito山辺赤人
Tập tin:Hyakuninisshu 005.jpg|5.Sarumaru Dayū猿丸大夫
Tập tin:Hyakuninisshu 006.jpg|6.Quan Trung Nạp ngôn Yakamochi中納言家持
Tập tin:Hyakuninisshu 007.jpg|7.Abe no Nakamaro安倍仲麿
Tập tin:Hyakuninisshu 008.jpg|8.Nhà sư Kisen 喜撰法師
Tập tin:Hyakuninisshu 009.jpg|9.Ono no Komachi小野小町
Tập tin:Hyakuninisshu 010.jpg|10.Semimaru蝉丸
Tập tin:Hyakuninisshu 011.jpg|11.Quan Tham nghị Takamura参議篁
Tập tin:Hyakuninisshu 012.jpg|12.Quan Tăng chính Henjō僧正遍昭
Tập tin:Hyakuninisshu 013.jpg|13.Thượng hoàng Yōzei 陽成院
Tập tin:Hyakuninisshu 014.jpg|14.Tả Đại thần ở Kawara河原左大臣
Tập tin:Hyakuninisshu 015.jpg|15.Thiên hoàng Kōkō 光孝天皇
Tập tin:Hyakuninisshu 016.jpg|16.Quan Trung Nạp ngôn Yukihira中納言行平
Tập tin:Hyakuninisshu 017.jpg|17.Đại thần Ariwara no Narihira在原業平朝臣
Tập tin:Hyakuninisshu 018.jpg|18.Đại thần Fujiwara no Toshiyuki藤原敏行朝臣
Tập tin:Hyakuninisshu 019.jpg|19.Ise伊勢
Tập tin:Hyakuninisshu 020.jpg|20.Thân vương Motoyoshi元良親王
Tập tin:Hyakuninisshu 021.jpg|21. Nhà sư Sosei 素性法師
Tập tin:Hyakuninisshu 022.jpg|22.Fun'ya no Yasuhide文屋康秀
Tập tin:Hyakuninisshu 023.jpg|23.Ō'e no Chisato大江千里
Tập tin:Hyakuninisshu 024.jpg|24.Kan-ke菅家
Tập tin:Hyakuninisshu 025.jpg|25.Hữu Đại thần ở Sanjō三条右大臣
Tập tin:Hyakuninisshu 026.jpg|26.Teishin-kō貞信公
Tập tin:Hyakuninisshu 027.jpg|27.Quan Trung Nạp ngôn Kanesuke中納言兼輔
Tập tin:Hyakuninisshu 028.jpg|28.Đại thần Minamoto no Muneyuki源宗于朝臣
Tập tin:Hyakuninisshu 029.jpg|29.Ōshikōchi no Mitsune凡河内躬恒
Tập tin:Hyakuninisshu 030.jpg|30.Mibu no Tadamine壬生忠岑
Tập tin:Hyakuninisshu 031.jpg|31.Sakanoue no Korenori坂上是則
Tập tin:Hyakuninisshu 032.jpg|32.Harumichi no Tsuraki春道列樹
Tập tin:Hyakuninisshu 033.jpg|33.Ki no Tomonori紀友則
Tập tin:Hyakuninisshu 034.jpg|34.Fujiwara no Okikaze藤原興風
Tập tin:Hyakuninisshu 035.jpg|35.Ki no Tsurayuki紀貫之
Tập tin:Hyakuninisshu 036.jpg|36.Kiyohara no Fukayabu清原深養父
Tập tin:Hyakuninisshu 037.jpg|37.Fun'ya no Asayasu文屋朝康
Tập tin:Hyakuninisshu 038.jpg|38.Ukon右近
Tập tin:Hyakuninisshu 039.jpg|39.Quan Tham nghị Hitoshi参議等
Tập tin:Hyakuninisshu 040.jpg|40.Taira no Kanemori平兼盛
Tập tin:Hyakuninisshu 041.jpg|41.Mibu no Tadami壬生忠見
Tập tin:Hyakuninisshu 042.jpg|42.Kiyohara no Motosuke清原元輔
Tập tin:Hyakuninisshu 043.jpg|43.Quan Quyền Trung Nạp ngôn Atsutada権中納言敦忠
Tập tin:Hyakuninisshu 044.jpg|44.Quan Trung Nạp ngôn Asatada中納言朝忠
Tập tin:Hyakuninisshu 045.jpg|45.Kentoku-kō謙徳公
Tập tin:Hyakuninisshu 046.jpg|46.Sone no Yoshitada曽禰好忠
Tập tin:Hyakuninisshu 047.jpg|47. Nhà sư Egyō 恵慶法師
Tập tin:Hyakuninisshu 048.jpg|48.Minamoto no Shigeyuki源重之
Tập tin:Hyakuninisshu 049.jpg|49.Đại thần Ōnakatomi no Yoshinobu大中臣能宣朝臣
Tập tin:Hyakuninisshu 050.jpg|50.Fujiwara no Yoshitaka藤原義孝
Tập tin:Hyakuninisshu 051.jpg|51.Đại thần Fujiwara no Sanekata藤原実方朝臣
Tập tin:Hyakuninisshu 052.jpg|52.Đại thần Fujiwara no Michinobu藤原道信朝臣
Tập tin:Hyakuninisshu 053.jpg|53.Mẹ Hữu Đại tướng Michitsuna右大将道綱母
Tập tin:Hyakuninisshu 054.jpg|54.Mẹ quan Gidō Sanshi儀同三司母
Tập tin:Hyakuninisshu 055.jpg|55.Quan Đại Nạp ngôn Kintō大納言公任
Tập tin:Hyakuninisshu 056.jpg|56.Izumi Shikibu和泉式部
Tập tin:Hyakuninisshu 057.jpg|57.Murasaki Shikibu紫式部
Tập tin:Hyakuninisshu 058.jpg|58.Daini no San'mi大弐三位
Tập tin:Hyakuninisshu 059.jpg|59.Akazome Emon赤染衛門
Tập tin:Hyakuninisshu 060.jpg|60.Ko Shikibu no Naishi小式部内侍
Tập tin:Hyakuninisshu 061.jpg|61.Ise no Taifu伊勢大輔
Tập tin:Hyakuninisshu 062.jpg|62.Sei Shō-nagon清少納言
Tập tin:Hyakuninisshu 063.jpg|63.Tả kinh Đại phu Michimasa左京大夫道雅
Tập tin:Hyakuninisshu 064.jpg|64.Quan Quyền Trung Nạp ngôn Sadayori権中納言定頼
Tập tin:Hyakuninisshu 065.jpg|65.Sagami相模
Tập tin:Hyakuninisshu 066.jpg|66.Tiền Đại Tăng chính Gyōson   前大僧正行尊 
Tập tin:Hyakuninisshu 067.jpg|67.Suō no Naishi周防内侍
Tập tin:Hyakuninisshu 068.jpg|68.Thượng hoàng Sanjō三条院
Tập tin:Hyakuninisshu 069.jpg|69. Nhà sư Nō'in 能因法師
Tập tin:Hyakuninisshu 070.jpg|70. Nhà sư Ryōsen 良暹法師
Tập tin:Hyakuninisshu 071.jpg|71.Quan Đại Nạp ngôn Tsunenobu大納言経信
Tập tin:Hyakuninisshu 072.jpg|72.Yūshi Naishin'nō-ke no Ki'i祐子内親王家紀伊
Tập tin:Hyakuninisshu 073.jpg|73.Quan Quyền Trung Nạp ngôn Masafusa権中納言匡房
Tập tin:Hyakuninisshu 074.jpg|74.Đại thần Minamoto no Toshiyori源俊頼朝臣
Tập tin:Hyakuninisshu 075.jpg|75.Fujiwara no Mototoshi藤原基俊
Tập tin:Hyakuninisshu 076.jpg|76.Tiền Đại Thần Quan Bạch - Thái Chính Đại Thần đi tu ở chùa Hosshō法性寺入道前関白太政大臣
Tập tin:Hyakuninisshu 077.jpg|77.Thượng hoàng Sutoku崇徳院
Tập tin:Hyakuninisshu 078.jpg|78.Minamoto no Kanemasa源兼昌
Tập tin:Hyakuninisshu 079.jpg|79.Tả kinh Đại phu Akisuke左京大夫顕輔
Tập tin:Hyakuninisshu 080.jpg|80.Taikenmon In no Horikawa待賢門院堀河
Tập tin:Hyakuninisshu 081.jpg|81.Hậu - Tả Đại Thần chùa Tokudaiji後徳大寺左大臣
Tập tin:Hyakuninisshu 082.jpg|82. Nhà sư Dōin 道因法師
Tập tin:Hyakuninisshu 083.jpg|83.Đại phu Shunzei thuộc Cung Hoàng Thái hậu皇太后宮大夫俊成
Tập tin:Hyakuninisshu 084.jpg|84.Đại thần Fujiwara no Kiyosuke藤原清輔朝臣
Tập tin:Hyakuninisshu 085.jpg|85. Nhà sư Shun'e 俊恵法師
Tập tin:Hyakuninisshu 086.jpg|86. Nhà sư Saigyō 西行法師
Tập tin:Hyakuninisshu 087.jpg|87. Nhà sư Jakuren 寂蓮法師
Tập tin:Hyakuninisshu 088.jpg|88.Kōkamon In no Bettō皇嘉門院別当
Tập tin:Hyakuninisshu 089.jpg|89.Nội Thân vương Shokushi式子内親王
Tập tin:Hyakuninisshu 090.jpg|90.Inpumon In no Taifu殷富門院大輔
Tập tin:Hyakuninisshu 091.jpg|91.Tiền Thái Chính Đại Thần - Hậu Thái Chính Đại Thần ở Kyogoku後京極摂政前太政大臣
Tập tin:Hyakuninisshu 092.jpg|92.Sanuki ở Nijō-in二条院讃岐
Tập tin:Hyakuninisshu 093.jpg|93.Hữu Đại Thần ở Kamakura鎌倉右大臣
Tập tin:Hyakuninisshu 094.jpg|94.Quan Tham nghị Masatsune参議雅経
Tập tin:Hyakuninisshu 095.jpg|95.Tiền Đại Tăng chính Jien前大僧正慈円
Tập tin:Hyakuninisshu 096.jpg|96. Tiền Thái Chính Đại Thần đã xuất gia 入道前太政大臣
Tập tin:Hyakuninisshu 097.jpg|97.Quan Quyền Trung Nạp ngôn Teika権中納言定家
Tập tin:Hyakuninisshu 098.jpg|98. Quan Tùng Nhị phẩm Ietaka従二位家隆
Tập tin:Hyakuninisshu 099.jpg|99.Thượng hoàng Go-Toba後鳥羽院
Tập tin:Hyakuninisshu 100.jpg|100.Thượng hoàng Jun'toku順徳院


## Các bài thơ

**Bài thơ số 2**

Một trong những bài thơ của Thiên hoàng Jitō được chọn bởi Fujiwara no Teika.  

## Tham khảo

## Xem thêm
* Nisonin, Kyoto
* Shigureden, bảo tàng ở Kyoto về *Ogura Hyakunin Isshu*
* *One Hundred Poets, One Poem Each: A Translation of the Ogura Hyakunin Isshu*, Peter McMillan, lời tựa bởi Donald Keene. New York: Nhà xuất bản Đại học Columbia, 2008.  
* *100 Poets: Passions of the Imperial Court*, Emiko Miyashita và Michael Dylan Welch, dịch giả. Tokyo: PIE Books, 2008.   
* Fujiwara no Sadaie, Thomas Galt. (1982).  ''The Little Treasury of One Hundred People, One Poem Each.'' Princeton: Nhà xuất bản Đại học Princeton. 
* Fujiwara no Sadaie, Yoritsuna Utsunomiya, William Ninnis Porter. (1979)  ''A Hundred Verses from Old Japan, Being a Translation of the Hyaku-nin-isshiu: Being a Translation of the Hyaku-nin-isshiu.'' Tokyo: Tuttle Publishing. 
* Mostow, Joshua S., ed. (1996).  ''Pictures of the Heart: The Hyakunin Isshu in Word and Image.'' Honolulu: Nhà xuất bản Đại học Hawaii. ; OCLC 645187818

## Liên kết ngoài

*''Ogura Hyakunin Isshu - 100 bài thơ của 100 tác giả''  tại Thư viện của Đại học Virginia, bản nguyên mẫu tiếng Nhật