Nhà thờ chính tòa Thánh Vitus

**Nhà thờ Chính tòa Thủ đô** của các **[[Thánh nhân|Thánh]] Vitus, [[Václav I xứ Bohemia|Václav]] và Adalbert** () là một nhà thờ chính tòa Công giáo ở Prague, và là trụ sở của Tổng Giám mục Prague. Cho đến năm 1997, nhà thờ chỉ được dành riêng cho Thánh Vitus, và vẫn thường được gọi đơn giản là **Nhà thờ St. Vitus** ( hoặc *svatovítská katedrála*).

Nhà thờ lớn này là một ví dụ nổi bật về kiến trúc Gothic, và là nhà thờ lớn nhất và quan trọng nhất trong cả nước. Nằm trong Lâu đài Praha và là lăng mộ của nhiều vua Bohemia và Hoàng đế La Mã Thần thánh, nhà thờ nằm dưới quyền sở hữu của chính phủ Czech như một phần của khu phức hợp Lâu đài Praha. Nhà thờ có kích thước , tháp chính cao , các tháp phía trước cao , chiều cao vòm là .

## Lịch sử
### Nguồn gốc
Nhà thờ hiện tại là công trình thứ ba trong một loạt các tòa nhà tôn giáo tại một địa điểm, tất cả đều được dành riêng cho Thánh Vitus. Nhà thờ đầu tiên là một kiến trúc Romanesque vòm của Václav I xứ Bohemia vào năm 930. Vị thánh bảo trợ này được chọn vì đã có được một di vật thiêng liêng – cánh tay của Thánh Vitus – từ Hoàng đế Henry I. Cũng có khả năng Václav, muốn dễ dàng chuyển đổi người dân của mình sang Kitô giáo, đã chọn một vị thánh có tên (*Svatý Vít* trong tiếng Séc) nghe rất giống tên của thần mặt trời Svantevit của người Slavic. Hai cộng đồng tôn giáo, cộng đồng Kitô giáo ngày càng tăng và cộng đồng ngoại giáo ngày càng giảm, cùng sống tại lâu đài Praha ít nhất cho đến thế kỷ 11.

Vào năm 1060, hoàng tử Spytihněv II bắt đầu xây dựng một nhà thờ rộng rãi hơn, vì rõ ràng là nhà thờ hình tròn hiện có quá nhỏ để chứa đủ số tín đồ. Một vương cung thánh đường Romanesque lớn hơn và mang tính đại diện hơn đã được xây dựng tại vị trí đó. Mặc dù vẫn chưa được tái kiến trúc hoàn toàn, hầu hết các chuyên gia đồng ý rằng đó là một đại thánh đường ba gian với hai giảng đường và một cặp tháp nối với gian ngang phía tây. Thiết kế của nhà thờ chính tỏ ra ảnh hưởng của kiến trúc Romanesque của Đế quốc La Mã Thần thánh, đặc biệt là nhà thờ tu viện ở Hildesheim và Nhà thờ Speyer. Hậu cung phía nam của nhà thờ tròn đã được tích hợp vào gian ngang phía đông của nhà thờ mới vì nơi đây có mộ của Thánh Václav, người lúc này đã trở thành thánh bảo trợ của các hoàng tử Séc. Một biệt thự của giám mục cũng được xây dựng phía nam của nhà thờ mới, và được mở rộng và kéo dài đáng kể vào giữa thế kỷ 12.

### Nhà thờ Gothic

Việc xây dựng nhà thờ Gothic ngày nay bắt đầu vào ngày 21 tháng 11 năm 1344, khi Praha được nâng lên thành tổng giám mục. Vua John của Bohemia đã đặt viên đá nền cho công trình mới. Các nhà bảo trợ là chương của nhà thờ chính tòa (dưới sự dẫn dắt của một trưởng khoa), Tổng Giám mục Arnost of Pardubice, và quan trọng nhất, Charles IV, Vua của Bohemia và sắp trở thành Hoàng đế La mã thần thánh, người muốn nhà thờ chính tòa mới trở thành nhà thờ đăng quang, mộ gia đình, kho báu cho những di vật quý giá nhất của vương quốc, và nơi an nghỉ cuối cùng kiêm nơi hành hương của thánh bảo trợ Václav. Kiến trúc sư trưởng đầu tiên là một người Pháp tên là Matthias của Arras, được triệu tập từ Cung điện Giáo hoàng ở Avignon. Matthias đã thiết kế bố cục tổng thể của tòa nhà về cơ bản là sự du nhập của kiến ​​trúc Gothic Pháp: một vương cung thánh đường ba gian với các trụ chống bay, gian ngang ngắn, gian cung thánh năm nhịp và hậu cung hình thập giác với hành lang và các nhà nguyện tỏa ra. Tuy nhiên, ông chỉ sống đến khi xây dựng xong phần phía đông nhất của khu vực hợp xướng: các dãy cột và hành lang vòng quanh. Sự thanh thoát theo chiều dọc của kiến ​​trúc Gothic Pháp cuối thế kỷ 19 và sự tôn trọng rõ ràng, gần như cứng nhắc về tỷ lệ đã làm nên nét đặc trưng trong các tác phẩm của ông ngày nay.

Sau khi Matthias qua đời năm 1352, Peter Parler, 23 tuổi, tiếp quản xưởng xây dựng nhà thờ với tư cách là kiến ​​trúc sư trưởng. Ông là con trai của kiến ​​trúc sư nhà thờ Heilig-Kreuz-Münster ở Schwäbisch Gmünd. Ban đầu, Parler chỉ làm việc dựa trên bản vẽ của người tiền nhiệm, xây dựng phòng thánh ở phía bắc khu vực hợp xướng và nhà nguyện ở phía nam. Sau khi hoàn thành tất cả những gì Matthias để lại, ông tiếp tục theo ý tưởng riêng của mình. Thiết kế táo bạo và sáng tạo của Parler đã mang đến một sự tổng hợp độc đáo các yếu tố Gothic trong kiến ​​trúc. Điều này được thể hiện rõ nhất trong các mái vòm mà ông thiết kế cho khu vực hợp xướng. Các vòm được gọi là vòm Parler hay vòm lưới có các gân chéo kép (không phải đơn, như trong các vòm giao nhau kiểu Gothic cao cấp cổ điển) trải rộng theo chiều ngang của gian hợp xướng. Các cặp gân giao nhau tạo thành một cấu trúc giống như lưới (do đó có tên gọi này), giúp tăng cường đáng kể độ chắc chắn của vòm. Chúng cũng tạo nên một họa tiết trang trí sống động cho trần nhà, vì các gian vòm lồng vào nhau tạo thành một mô hình zigzag năng động dọc theo chiều dài của nhà thờ.

Trong khi Matthias của Arras được đào tạo như một nhà hình học, do đó nhấn mạnh vào các hệ thống tỷ lệ cứng nhắc và bố cục toán học rõ ràng trong thiết kế của mình, thì Parler lại được đào tạo như một nhà điêu khắc và chạm khắc gỗ. Ông coi kiến ​​trúc như một tác phẩm điêu khắc, gần như thể đang chơi đùa với các hình thức cấu trúc bằng đá. Bên cạnh những mái vòm táo bạo, những nét đặc sắc trong tác phẩm của ông còn thể hiện ở thiết kế các cột trụ (với những cột hình chuông cổ điển gần như bị lãng quên trong kiến ​​trúc Gothic đỉnh cao), mái vòm hình bán nguyệt khéo léo của nhà nguyện Thánh mới, những bức tường cửa sổ uốn lượn, những họa tiết trang trí cửa sổ độc đáo (không có hai cửa sổ nào giống nhau, họa tiết luôn khác biệt) và các tấm chạm khắc giả của các trụ đỡ. Điêu khắc kiến ​​trúc đóng một vai trò quan trọng trong thời gian Parler phụ trách xây dựng, như có thể thấy ở các đầu cột đỡ, các thanh ngang lối đi, và đặc biệt là các bức tượng bán thân trên hành lang ba tầng, mô tả khuôn mặt của hoàng gia, các vị thánh, các giám mục Praha và hai người thợ xây chính, bao gồm cả chính Parler.

Tuy nhiên, công việc xây dựng nhà thờ tiến triển chậm chạp vì Hoàng đế đã giao cho Parler nhiều dự án khác, chẳng hạn như xây dựng cầu Charles mới ở Praha và nhiều nhà thờ trên khắp vương quốc Séc. Đến năm 1397, khi Peter Parler qua đời, chỉ có khu vực dàn hợp xướng và một phần của gian ngang được hoàn thành.

Sau khi Peter Parler qua đời năm 1399, các con trai ông, Wenzel Parler và đặc biệt là Johannes Parler, tiếp tục công việc của ông; họ lần lượt được kế nhiệm bởi một người tên là Petrilk, người được cho là cũng là thành viên trong xưởng của Parler. Dưới sự chỉ đạo của ba người thợ cả này, gian ngang và tháp lớn ở phía nam đã được hoàn thành. Cả phần mái hiên nối tháp với gian ngang phía nam cũng vậy. Được mệnh danh là 'Cổng Vàng' (có lẽ vì bức tranh khảm vàng mô tả Ngày Phán Xét Cuối Cùng trên đó), chính qua cổng này mà các vị vua bước vào nhà thờ để làm lễ đăng quang.

Toàn bộ quá trình xây dựng đã bị đình trệ khi Chiến tranh Hussite bắt đầu vào nửa đầu thế kỷ 15. Cuộc chiến đã chấm dứt hoạt động của xưởng vẽ vốn hoạt động ổn định trong gần một thế kỷ, và đồ đạc trong nhà thờ, hàng chục bức tranh và tác phẩm điêu khắc, đã bị hư hại nặng nề do sự tàn phá của chủ nghĩa bài trừ thánh tượng của người Hussite. Như thể điều đó vẫn chưa đủ, một trận hỏa hoạn lớn vào năm 1541 đã gây thiệt hại nặng nề cho nhà thờ.

#### Nhà nguyện Thánh Wenceslaus

Có lẽ nơi nổi bật nhất trong nhà thờ chính tòa là Nhà nguyện Thánh Wenceslaus, nơi lưu giữ các thánh tích của vị thánh. Peter Parler đã xây dựng căn phòng này từ năm 1356 (năm ông tiếp quản) đến năm 1364 với một mái vòm gân. Phần dưới của các bức tường được trang trí bằng hơn 1300 viên đá bán quý và các bức tranh mô tả Cuộc Khổ nạn của Chúa Kitô có niên đại từ trang trí ban đầu của nhà nguyện vào năm 1372–1373. Phần trên của các bức tường có những bức tranh mô tả cuộc đời Thánh Wenceslaus, do Họa sĩ của Bàn thờ Litoměřice vẽ trong khoảng thời gian từ năm 1506 đến năm 1509. Phía trên bàn thờ là một bức tượng Thánh Wenceslaus theo phong cách Gothic do Jindřich Parler (cháu trai của Thánh Phêrô) tạo ra vào năm 1373. Nhà nguyện không mở cửa cho công chúng tham quan, nhưng có thể được nhìn thấy từ các ô cửa.

Một cánh cửa nhỏ với bảy ổ khóa, ở góc tây nam của nhà nguyện, dẫn đến Phòng Vương miện chứa bảo vật vương miện Séc, chỉ được trưng bày cho công chúng một lần mỗi (khoảng) năm năm một lần (Triển lãm lần cuối từ ngày 17-30 tháng 9 năm 2024).

### Hoàn thành vào thế kỷ 19 và 20

Năm 1844, Václav Pešina, một giáo sĩ năng động của dòng St. Vitus, cùng với kiến ​​trúc sư theo trường phái Tân Gothic Josef Kranner đã trình bày một chương trình cải tạo và hoàn thiện nhà thờ lớn tại cuộc họp của các kiến ​​trúc sư người Đức ở Praha. Cùng năm đó, một hội có tên đầy đủ là "Liên minh Hoàn thiện Nhà thờ St. Vitus ở Praha" được thành lập, với mục đích sửa chữa, hoàn thiện và loại bỏ "mọi thứ bị hư hại và không phù hợp về mặt phong cách" khỏi công trình. Từ năm 1861 đến năm 1866, Josef Kranner chỉ đạo công việc, chủ yếu là sửa chữa, loại bỏ các trang trí Baroque không cần thiết và khôi phục nội thất. Năm 1870, công nhân cuối cùng đã đặt nền móng cho gian giữa mới, và năm 1873, sau khi Kranner qua đời, kiến ​​trúc sư Josef Mocker tiếp quản việc tái thiết. Ông thiết kế mặt tiền phía tây theo phong cách Gothic cổ điển điển hình với hai tháp, và thiết kế này đã được kiến ​​trúc sư thứ ba và cuối cùng của công trình phục dựng, Kamil Hilbert, áp dụng sau khi ông qua đời.

Vào những năm 1920, nhà điêu khắc Vojtěch Sucharda đã thực hiện phần mặt tiền, và họa sĩ nổi tiếng người Séc theo trường phái Tân Nghệ thuật Alfons Mucha đã trang trí các cửa sổ mới ở phần phía bắc của gian giữa. Frantisek Kysela đã thiết kế cửa sổ hoa hồng từ năm 1925 đến năm 1927, mô tả các cảnh trong câu chuyện sáng tạo trong sách Sáng thế ký. Đến dịp lễ kỷ niệm Thánh Wenceslaus năm 1929, nhà thờ Thánh Vitus cuối cùng đã hoàn thành, gần 600 năm sau khi khởi công. Mặc dù toàn bộ nửa phía tây của nhà thờ là phần bổ sung theo phong cách Tân Gothic, nhưng phần lớn thiết kế và các yếu tố do Peter Parler phát triển đã được sử dụng trong quá trình phục dựng, mang lại cho toàn bộ nhà thờ một vẻ ngoài hài hòa và thống nhất.

### Lịch sử gần đây
Năm 1997, nhân kỷ niệm 1000 năm ngày mất của Thánh Adalbert thành Praha, nhà thờ được tái cung hiến cho Thánh Wenceslaus I, Công tước xứ Bohemia và Thánh Adalbert. Vương cung thánh đường La Mã trước đây đã có sự cung hiến ba vị thánh bảo trợ chính của Bohemia từ năm 1038 khi hài cốt của Thánh Adalbert được đặt tại đây. Hộp sọ của Thánh Adalbert hiện được lưu giữ tại Kho báu Hilbert.

Năm 1954, một sắc lệnh của chính phủ giao toàn bộ Lâu đài Praha cho "toàn thể người dân Tiệp Khắc" sở hữu và quản lý bởi Văn phòng Tổng thống. Bắt đầu từ năm 1992, sau Cách mạng Nhung, Giáo hội đã đệ trình nhiều đơn yêu cầu xác định chủ sở hữu thực sự của công trình. Sau 14 năm, vào tháng 6 năm 2006, Tòa án Thành phố Praha quyết định rằng sắc lệnh năm 1954 không làm thay đổi quyền sở hữu của nhà thờ và chủ sở hữu là Hội đồng Giám mục tại Nhà thờ Thánh Vitus. Vào tháng 9 năm 2006, Văn phòng Tổng thống đã chuyển giao quyền quản lý cho Hội đồng Giám mục. Tuy nhiên, vào tháng 2 năm 2007, Tòa án Tối cao Cộng hòa Séc đã đảo ngược quyết định của Tòa án Thành phố và trả lại vụ án cho tòa án cấp sơ thẩm. Vào tháng 9 năm 2007, Tòa án Quận Prague 7 đã phán quyết rằng nhà thờ thuộc sở hữu của Cộng hòa Séc. Quyết định này đã được Tòa án Thành phố Prague xác nhận, và Tòa án Hiến pháp đã bác bỏ đơn kháng cáo của Hội đồng Giám mục, tuy nhiên lưu ý rằng hội đồng này chắc chắn sở hữu đồ nội thất bên trong nhà thờ. Hội đồng Giám mục đã cân nhắc việc tiếp tục vụ kiện tại Tòa án Nhân quyền Châu Âu, tuy nhiên vào tháng 5 năm 2010, Tổng Giám mục Prague mới Dominik Duka và Tổng thống Václav Klaus cùng tuyên bố rằng họ không muốn tiếp tục các cuộc xung đột pháp lý. Họ thành lập một hội đồng gồm bảy người theo truyền thống nắm giữ chìa khóa Phòng Thánh Wenceslaus cùng với Bảo vật Vương miện Bohemia để điều phối và tổ chức việc quản lý và sử dụng nhà thờ. Tuy nhiên, tranh cãi về quyền sở hữu một số ngôi nhà của giáo sĩ liên quan vẫn tiếp diễn.

Vào tháng 7 năm 2012, Hạ viện đã thông qua một dự luật bồi thường cho các nhà thờ về tài sản bị chính phủ cộng sản tịch thu. Thượng viện Cộng hòa Séc đã thông qua dự luật vào tháng 11 năm 2012 và chính phủ đã thực thi nó vào tháng 6 cùng năm sau khi vượt qua các thách thức pháp lý.

## Bộ sưu tập ảnh

## Tham khảo

## Đọc thêm
*Fučíková, Eliška, Martin Halata, Klára Halmanová, Pvel Scheufler. "Prague Castle in Photographs /1956-1900". Prague: Správa Pražského hradu a Nakladatelství KANT, 2005. 
*K. Benešovská, P. Chotebor, T. Durdík, M. Placek, D. Prix, V. Razim. "Architecture of the Gothic", vol. 2 of "Ten centuries of architecture" series, Prague Castle Administration & DaDa, a.s., Prague 2001,  (English version)
## Liên kết ngoài

*
*Archdiocese of Prague
*Information from the Prague Castle administration site
*Church Art including Bath and St. Vitus Cathedral
*St. Vitus Cathedral Prague tourist guide
*A guided tour of St. Vitus Cathedral's incredible stained glass