Ratanabá

**Ratanabá** là thuyết âm mưu về một thành phố bị mất tích trong rừng mưa Amazon của Brasil, được cho là do người ngoài hành tinh xây dựng. Thuyết này bắt nguồn từ Urandir Fernandes de Oliveira, kẻ tự nhận mình có liên lạc với người ngoài hành tinh, và được các trang tin đồn như *[[Choquei]]* cùng cựu Thư ký Văn hóa Brasil Mário Frias lan truyền mà ra.

Mặc dù câu chuyện này đã bị vạch trần là sai sự thật nhưng nó vẫn trở thành một meme lan truyền mạnh mẽ trên mạng xã hội Brasil. Giới khảo cổ học đã bác bỏ những tuyên bố này, mà *BBC Brasil* đưa tin rằng huyền thoại này "chẳng hề có cơ sở" về mặt khoa học. Tờ *The Intercept* còn mô tả đây là "chứng ảo giác thuần túy của phe ủng hộ Bolsonaro" xuất hiện ngay sau vụ sát hại Dom Phillips và Bruno Pereira.

## Lịch sử
Doanh nhân Urandir Fernandes de Oliveira là kẻ khởi xướng nên thuyết âm mưu này, mà ông ta tự xưng là có năng lực siêu nhiên hay cổ xúy cho các thuyết âm mưu về Trái Đất phẳng, chống vaccine và tuyên bố bản thân có liên lạc với thực thể ngoài hành tinh. Các hoạt động này diễn ra tại những khu vực đang có tranh chấp pháp lý. Trước khi có Ratanabá, Urandir từng thu hút sự chú ý của giới truyền thông vào năm 2000 sau khi thành lập "Dự án Portal" tại Corguinho, lôi kéo người theo dõi bằng những tuyên bố về việc tiếp xúc với người ngoài hành tinh. Ông ta từng bị bắt vì tội lừa đảo và giả mạo tư tưởng liên quan đến việc bán đất trái phép để xây dựng một thành phố dự kiến dùng làm nơi tiếp đón người ngoài hành tinh. Vào năm 2010, Urandir xuất hiện trên chương trình *Domingo Espetacular* của đài RecordTV và khẳng định đã liên lạc với "ET Bilu", về sau đã trở thành meme Internet nổi tiếng. Sinh vật ngoài hành tinh này cũng từng bị chương trình hài kịch *[[Custe o Que Custar]]* của đài Band TV đem ra châm biếm.

Thuyết về thành phố Ratanabá còn được nhà văn Isah Pavão quảng bá rầm rộ, vốn dĩ là tác giả của một cuốn sách tự xuất bản về chủ đề này và các video về thuyết âm mưu trên YouTube. Oliveira và Pavão khẳng định rằng thành phố này có niên đại từ kỷ Ordovic, cùng với nhiều tuyên bố giả khoa học và phi lý khác.

Vào ngày 10 tháng 6 năm 2022, *[[Choquei]]* — trang phổ biến trên Twitter và Instagram vốn nổi tiếng với việc đăng tải thông tin chưa kiểm chứng, xuyên tạc hoặc sai sự thật — đã chia sẻ thuyết Ratanabá với những người theo dõi mình. Chủ đề này nhanh chóng lọt vào danh sách xu hướng hàng đầu trên Twitter và ghi nhận sự gia tăng đột biến trong các lượt tìm kiếm trên Google. Người có sức ảnh hưởng Dani Russo cũng góp phần lan truyền tin đồn này. Do *Choquei* có hàng triệu người theo dõi, nhiều người đã tin vào thuyết Ratanabá vô căn cứ. Giáo sư địa lý Emanuel Daflon lên tiếng chỉ trích trang này vì hành vi phát tán thông tin sai lệch:

Cùng ngày hôm đó, *Choquei* đã phải đưa ra lời cải chính công khai và xóa tất cả các bài đăng về Ratanabá. Tuy nhiên, trang này vẫn tiếp tục bị chế giễu thông qua các meme trên Twitter. Bất chấp điều đó, thuyết âm mưu này vẫn không ngừng lan rộng. Diễn viên kiêm chính trị gia Mário Frias, lúc đó là Thư ký Văn hóa của chính quyền Bolsonaro và có quen biết Urandir từ năm 2020, quảng bá giả thuyết này vào ngày 14 tháng 6 năm 2022 — diễn ra ngay trong tuần lễ mà vụ sát hại Bruno Pereira và Dom Phillips đang bao trùm các mặt báo. Frias đã đối mặt với làn sóng chỉ trích dữ dội vì đã khuếch trương cả thuyết âm mưu lẫn nỗi hoang mang dư luận về chủ quyền của Brasil tại vùng Amazon.

Do những mối đe dọa đối với di sản lịch sử gây ra qua sự phát tán tin giả và thông tin sai lệch — đặc biệt là những mối liên hệ sai trái giữa thuyết âm mưu này với Pháo đài Príncipe da Beira — Viện Di sản Lịch sử và Nghệ thuật Quốc gia Brasil đã tuyên bố các giả thuyết này là sai sự thật, đồng thời nhấn mạnh rằng mọi thông tin khảo cổ về Pháo đài đều được công khai rộng rãi cho công chúng.

## Chú thích

## Tham khảo