Abuwtiyuw

Con chó Ai Cập **Abuwtiyuw** (cách dịch khác **Abutiu**; chết trước năm 2280&nbsp;TCN) là một trong số những con vật nuôi đầu tiên có tên được lưu lại. Nó được cho là một con chó canh hoàng gia trong thời kỳ Vuơng triều thứ Sáu (2345 – 2181&nbsp;TCN), và được chôn cất long trọng trong Quần thể kim tự tháp Giza dưới sự chỉ đạo của một vị pharaoh không rõ tên.

Một phiến đá lưu lại danh sách các lễ vật vị pharaoh này cống tặng cho tang lễ của Abuwtiyuw được tìm thấy bởi nhà Ai Cập học George A. Reisner vào tháng 10 năm 1935. Nó được cho là đã được dùng làm vật liệu xây dựng cho một ngôi mộ *[[mastaba]]* khác, sau khi nhà nguyện của chủ nhân con chó, nơi tấm bia nhiều khả năng đã được đặt, bị phá hủy. Phiến đá vôi có kích thước 54,2 × 28,2 × 23,2&nbsp;cm, bên trên khắc nội dung bằng chữ tượng hình được chia làm 10 cột, ngăn cách bởi các đường gạch thẳng.

Abuwtiyuw có vẻ như đã là một con chó săn sighthound, giống chó có quan hệ gần với loài greyhound, và có tai vểnh và đuôi cong. Ngôi mộ nơi tấm bia của nó được tìm thấy nằm trong Nghĩa trang G&nbsp;2100 tại Khu đất phía tây Giza, gần mặt tây Đại Kim tự tháp Giza.

## Bối cảnh

Sử gia Herodotos ghi chép lại rằng chó là một loài động vật được bảo vệ và tôn trọng tuyệt đối tại Ba Tư cổ đại. Theo người Hy Lạp cổ đại, chó ở Ai Cập cổ đại được đối đãi tương tự như ở Ba Tư, và thường được ướp xác trước khi chôn cất trong khu mộ gia đình sau khi qua đời. Cư dân Ai Cập cổ đại nói riêng và khu vực Cận Đông nói chung tin rằng chó là một loài vật tâm linh gần giống như con người, và “thường gắn liền với các vị thần nhất định cùng với quyền năng của các vị thần đó”. Một số khu vực chôn cất hoàng gia thời kỳ đầu chứa các mộ phần của chó, cùng với các mộ phần của những phụ nữ trong hoàng tộc và các gia nô. Dù nghĩa trang Ashkelon tại quận Nam thuộc Israel được xem là một trong số những nghĩa trang chôn cất chó được ghi chép đầy đủ nhất trong thế giới cổ đại, nhưng xác ướp chó đã được tìm thấy với số lượng lớn tại nhiều địa điểm trên khắp Ai Cập như Roda, Thebes, Abydos hay gần Maghagha.

Người Ai Cập cổ đại ướp xác rất nhiều loài động vật từ mèo, linh dương cho đến cá sấu, khỉ đầu chó hay chim. Nhiều loài khác thường bị đem làm thức ăn sau khi chết, nhưng chó nhiều khả năng không nằm trong số đó. Ảnh chụp X-quang cho thấy quá trình ướp xác chó bao gồm việc dùng băng bọc các khúc xương đã được ướp vào với nhau, trước khi cho chúng vào một bức tượng thần Anubis làm bằng gỗ. Anubis là vị thần liên quan đến thế giới bên kia và việc ướp xác trong tôn giáo Ai Cập cổ đại.

## Phát hiện
Vật duy nhất chứng minh sự tồn tại của Abuwtiyuw là một phiến đá có nguồn gốc từ nhà nguyện của chủ nó. Phiến đá có vẻ là đã được dùng để xây một ngôi mộ *[[mastaba]]* khác vào khoảng năm 2280&nbsp;TCN, sau khi nhà nguyện bị phá hủy. Nó được tìm thấy vào ngày 13 tháng 10 năm 1935 bởi nhà Ai Cập học George A. Reisner trong một cuộc khai quật chung giữa Đại học Harvard và Bảo tàng Mỹ thuật Boston, và được đưa đi bốn hôm sau. Ảnh chụp của phiến đá nằm trong số hơn 9000 bức ảnh khổ lớn chụp bởi Mohammedani Ibrahim, nhiếp ảnh gia chính của cuộc khai quật. Hiện phiến đá được lưu giữ tại Bảo tàng Ai Cập ở Cairo với số hiệu JE&nbsp;67573.

Mộ phần và xác ướp của con chó chưa bao giờ được tìm thấy. Ngôi mộ nơi tấm đá được phát hiện thuộc Nghĩa trang G&nbsp;2100 tại Khu đất phía tây Giza, gần mặt tây Đại Kim tự tháp Giza. Tấm đá vôi kích cỡ 54,2 × 28,2 × 23,2&nbsp;cm, bao gồm 10 cột chữ tượng hình được chia cách bởi các đường gạch thẳng. Một phần nhỏ hình dây xích còn sót lại ở góc trên bên phải, cho thấy tấm đá từng chứa ảnh Abuwtiyuw đứng cùng với chủ nhân. Con chó có vẻ thuộc giống sighthound, loài chó họ hàng với chó greyhound, và có tai vểnh, đuôi cong.

Bản dịch nội dung trên phiến đá của Reisner như sau:

## Đánh giá

Dù loài chó vẫn thường được chôn cất ở Ai Cập cổ đại, tang lễ của Abuwtiyuw lại phức tạp hệt như tang lễ dành cho giới quý tộc. Các món quà của vị pharaoh cho thấy xác con chó đã được đem ướp, tương tự như với xác người thời bấy giờ, với niềm tin rằng linh hồn người chết sẽ được siêu thoát thông qua nghi lễ chôn cất.

Tuy rằng chưa có bức ảnh nào của Abuwtiyuw được tìm thấy, các ghi chép còn sót lại viết rằng nó thuộc giống chó Tesem, giống chó săn nhẹ cân gần giống với loài greyhound, và có tai vểnh, đuôi cong. Hình ảnh chó Tesem đã xuất hiện trong các bức vẽ từ thời tiền sử, cho thấy rằng đây là một trong số những loài chó cổ nhất trên thế giới, và chúng vẫn thường được tìm thấy xuyên suốt lịch sử Ai Cập cổ đại. Theo Reisner, cái tên *Abuwtiyuw* không thể dịch hết nghĩa, nhưng ông cho rằng *‘bw (“abuw”)* là từ tượng thanh đại diện cho tiếng sủa của chó, do thành tố này xuất hiện phổ biến trong tên đặt cho chó tại Ai Cập cổ đại. Edward C. Martin Jr. thì nhận định rằng cái tên có nghĩa là “với tai nhọn”, phù hợp với mô tả ngoại hình chó Tesem.

## Tham khảo
### Chú thích

### Thư mục

*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*