Haplochorema

***Haplochorema*** là một chi thực vật trong họ Zingiberaceae.

## Từ nguyên
*Haplochorema* (*haplo* = một, đơn + *chorema* = ngăn, phòng, khoang; hàm ý chỉ bầu nhụy một ngăn, như mô tả của Schumann khi ông viết về chi này là *ovarium uniloculare*.

## Lịch sử phân loại
*Haplochorema* được Karl Moritz Schumann mô tả năm 1899, với 4 loài ở Borneo là *H. polyphyllum*, *H. gracilipes*, *H. uniflorum* và *H. extensum*.

Năm 1904, Schumann bổ sung thêm 2 loài là *H. oligospermum* và *H. petiolatum* nâng tổng số loài thành 6.

Năm 1918, Theodoric Valeton cho rằng *H. uniflorum* là đồng nhất với *Kaempferia decus-silvae* và đổi danh pháp thành *H. decus-silvae*. Năm 1919, Isaac Henry Burkill bổ sung một loài ở Sumatra là *H. sumatranum*.

*Haplochorema* đã không có thay đổi nào cho tới năm 1972, khi Brian Laurence Burtt và Rosemary Margaret Smith chuyển *H. polyphyllum* thành *[[Scaphochlamys polyphylla]]*. Năm 1980, Smith đổi tên *H. oligospermum* thành *[[Boesenbergia oligosperma]]* và năm 1982 đổi *H. gracilipes* thành *B. gracilipes*. Như thế, chi này chỉ còn 3 loài là *H. decus-silvae*, *H. extensum* và *H. sumatranum*. Năm 1987, Smith bổ sung thêm 2 loài là *H. magnum* và *H. pauciflorum* (với nguyên chủng và thứ *bullatum*).

Năm 1997, Kai Larsen đồng nhất *H. sumatranum* với *Gastrochilus loerzingii* và đổi thành *[[Boesenbergia loerzingii]]*. Năm 2006, Shoko Sakai và Hidetoshi Nagamasu chuyển *Gastrochilus latilabrus* sang chi *Haplochorema* thành *H. latilabrum* và đổi *B. gracilipes* thành *[[Scaphochlamys gracilipes]]*. Như vậy, từ năm 2006 đến năm 2020, chi này gồm 5 loài như liệt kê dưới đây.

## Mô tả
Các loài *Haplochorema* là cây thân thảo thường xanh, sống lâu năm, được tìm thấy trong các khu rừng thường xanh nhiệt đới ẩm ướt ở độ cao thường dưới 300 m. Cây tự duy trì quanh năm bằng cách phát triển thân rễ theo chu kỳ, trên đó tạo ra các chồi mới. Mỗi chồi mới tạo ra ít nhất 1 hoặc nhiều bẹ không phiến lá, tiếp theo là một hoặc hai lá. Cụm hoa được tạo ra ở đầu của thân rễ, bình thường ở gốc của cuống lá. Chồi mới này đến lượt mình sẽ tạo ra chồi mới khác tại một mắt bên dưới cuống lá. Ở một số loài, chẳng hạn như *H. pauciflorum*, một nhánh mới có thể hình thành ở bất cứ đâu trên thân rễ tại một mắt. Nhánh mới này, được hình thành nghiêng một góc, phát triển theo một hướng khác với thân mẹ. Theo thời gian, với điều kiện thích hợp, cây tạo ra có thể bao phủ một diện tích nhỏ. Cấu trúc cụm hoa của *Haplochorema* có đặc trưng là có cuống rất ngắn, các lá bắc sắp xếp thành hai hàng trên một trục ngắn, một hoa trên mỗi lá bắc và kiểu nở hoa từ đỉnh xuống đáy. Cụm hoa chứa từ 3-4 hoa (*H. pauciflorum*) đến 10 hoa (*H. magnum*). Các quan sát thực địa cho thấy *H. uniflorum* có 3-5 hoa trên mỗi cụm hoa. Vì thế, danh pháp *unifllorum* (nghĩa là một hoa) là một thuật ngữ sai.

## Các loài
Các loài từng ghi nhận thuộc chi *Haplochorema* ghi nhận dưới đây, với phân bố trong khu vực đảo Borneo, miền tây Malesia, bao gồm Malaysia và Indonesia.
* *[[Haplochorema decus-sylvae]]* (Hallier f.) Valeton, 1918 - Kalimantan (Indonesia) và *H. uniflorum* ở Sarawak (Malaysia).
* *[[Haplochorema extensum]]* K.Schum., 1899 - Sarawak (Malaysia).
* *[[Haplochorema latilabrum]]* (Valeton) S.Sakai & Nagam., 2006 - Selebulan (Indonesia).
* *[[Haplochorema magnum]]* R.M.Sm., 1987 - Sarawak (Malaysia).
* *[[Haplochorema pauciflorum]]* R.M.Sm., 1987 - Sarawak (Malaysia).
** *Haplochorema  pauciflorum* var. *bullatum* R.M.Sm., 1987 - Sarawak (Malaysia).

## Sửa đổi năm 2020
Nghiên cứu phát sinh chủng loài phân tử của Mood *et al.* (2020) cho thấy *Haplochorema* lồng sâu trong *[[Boesenbergia]]* và đề xuất gộp *Haplochorema* vào chi này. Đồng thời các tác giả cũng cho rằng *H. uniflorum* không đồng nghĩa với *H. decus-sylvae* mà là loài tách biệt. Các tổ hợp danh pháp mới do nhóm tác giả này thiết lập và hiện tại được IPNI công nhận như sau: và tại thời điểm tháng 6 năm 2021, WCSP và POWO công nhận *Haplochorema* là đồng nghĩa của *[[Boesenbergia]]*.
* *[[Boesenbergia uniflora]]* (K.Schum.) Ardiyani & Mood, 2020
* *[[Boesenbergia decus-sylvae]]* (Hallier f.) Ardiyani & Mood, 2020
* *[[Boesenbergia extensa]]* (K.Schum.) Veldkamp & Mood, 2020
* *[[Boesenbergia latilabrum]]* (= *Boesenbergia latilabra*) (Valeton) Veldkamp & Mood, 2020
* *[[Boesenbergia magna]]* (R.M.Sm.) Veldkamp & Mood, 2020
* *[[Boesenbergia pauciflora]]* (R.M.Sm.) Veldkamp & Mood, 2020
** *Boesenbergia pauciflora* var. *bullata* (R.M.Sm.) Veldkamp & Mood, 2020

## Tham khảo
* 
*