Chợ Rã (huyện)

**Chợ Rã** là một huyện cũ từng thuộc tỉnh Cao Bằng, Việt Nam. Huyện được thành lập năm 1948 trên cơ sở chuyển đổi từ châu Chợ Rã, tỉnh Bắc Kạn. Năm 1984, huyện được đổi thành huyện Ba Bể. Địa bàn huyện ngày nay là một phần thuộc tỉnh Thái Nguyên.

## Địa lý

## Hành chính
Năm 1965, huyện Chợ Rã bao gồm thị trấn Chợ Rã và 25 xã: An Thắng, Bằng Thành, Bành Trạch, Bộc Bố, Cao Tân, Cao Thượng, Cao Trĩ, Chu Hương, Cổ Linh, Công Bằng, Địa Linh, Đồng Phúc, Giáo Hiệu, Hà Hiệu, Hoàng Trĩ, Khang Ninh,Mỹ Phương, Nam Mẫu, Nghiên Loan, Nhạn Môn, Phúc Lộc, Quảng Khê, Thượng Giáo, Xuân La, Yến Dương.

## Lịch sử
Thời nhà Trần, địa bàn của huyện Chợ Rã thuộc huyện Vĩnh Thông, trấn Thái Nguyên. Thời nhà Lê, huyện Vĩnh Thông đổi thành châu Bạch Thông, thuộc phủ Tùng Hóa. Dưới thời nhà Nguyễn, địa bàn huyện Chợ Rã thuộc phủ Thông Hóa, tỉnh Thái Nguyên. 

Sau Hòa ước Giáp Thân (1884), thực dân Pháp nằm trọn quyền cai trị Đại Nam và thành lập Liên bang Đông Dương. Tháng 10 năm 1890, thực dân Pháp thực thi chế độ quân quản, chia nhỏ Thái Nguyên nhập vào các tiểu quân khu thuộc các đạo quan binh. Tháng 10 năm 1892, tỉnh Thái Nguyên được tái lập. Đến ngày 12 tháng 6 năm 1894, Toàn quyền Đông Dương ra nghị định đưa các châu Cảm Hóa, Chợ Rã vào tiểu quân khu Cao Bằng thuộc Đạo Quan binh II, đồng thời tổ chức một đơn vị là Tiểu quân khu Cai Kinh gồm 13 tổng, trong đó có 5 tổng tách từ Thái Nguyên sang. 

Ngày 11 tháng 4 năm 1900, Toàn quyền Đông Dương Paul Doumer ra nghị định thành lập tỉnh Bắc Kạn trên cơ sở toàn bộ phủ Thông Hóa cũ của Thái Nguyên. Địa bàn tỉnh Bắc Kạn gần tương ứng với phủ Thông Hóa cũ, gồm 4 châu: Bạch Thông, **Chợ Rã**, Thông Hoá (sau đổi thành Na Rì) và Cảm Hoá (sau đổi thành Ngân Sơn).

Trong giai đoạn Cách mạng tháng 8, châu Chợ Rã còn được gọi là *'châu Trưng Vương*. Ngày 25 tháng 3 năm 1948, Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra Sắc lệnh số 148-SL, bãi bỏ các danh từ, phủ, châu, quận để thống nhất gọi là huyện. Châu Chợ Rã được gọi là huyện Chợ Rã.

Ngày 12 tháng 5 năm 1964, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 150-NV. Theo đó:
* Đổi tên xã Thượng Minh thành xã Chu Hương
* Đổi tên xã Tân Dân thành xã Yến Dương
* Đổi tên xã Quảng Thành thành xã Địa Linh
* Đổi tên xã Hưng Đạo thành xã Hà Hiệu
* Đổi tên xã Minh Phúc thành xã Phúc Lộc
* Đổi tên xã Việt Hùng thành xã Cao Trĩ
* Đổi tên xã Thạch Sơn thành xã Nghiên Loan
* Đổi tên xã Việt Xô thành xã Giáo Hiệu
* Đổi tên xã Việt Hoa thành xã Nhạn Môn
* Đổi tên xã Hùng Cường thành xã Bằng Thành
* Đổi tên xã Đại Đồng thành xã Bộc Bố
* Đổi tên xã Hưng Thịnh thành xã Công Bằng
* Đổi tên xã Liên Minh thành xã Xuân La
* Đổi tên xã Mẫu Ninh thành xã Khang Ninh
* Đổi tên xã Văn Y thành xã An Thắng.

Ngày 29 tháng 12 năm 1964, Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 341-NV chia xã Khang Ninh thành hai xã Khang Ninh và Nam Mẫu, đồng thời sáp nhập xóm Pác Ngoi của xã Quảng Khê vào xã Nam Mẫu.

Ngày 21 tháng 4 năm 1965, tỉnh Bắc Kạn sáp nhập với tỉnh Thái Nguyên thành tỉnh Bắc Thái, huyện Chợ Rã thuộc tỉnh Bắc Thái, bao gồm thị trấn Chợ Rã và 25 xã: An Thắng, Bằng Thành, Bành Trạch, Bộc Bố, Cao Tân, Cao Thượng, Cao Trĩ, Chu Hương, Cổ Linh, Công Bằng, Địa Linh, Đồng Phúc, Giáo Hiệu, Hà Hiệu, Hoàng Trĩ, Khang Ninh, Mỹ Phương, Nam Mẫu, Nghiên Loan, Nhạn Môn, Phúc Lộc, Quảng Khê, Thượng Giáo, Xuân La, Yến Dương.

Ngày 29 tháng 12 năm 1978, huyện Chợ Rã được sáp nhập vào tỉnh Cao Bằng vừa tái lập.

Ngày 6 tháng 11 năm 1984, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 144-HĐBT đổi tên huyện Chợ Rã thành huyện Ba Bể.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài