Frantzia

***Frantzia*** là danh pháp khoa học của một chi thực vật có hoa trong họ Cucurbitaceae.

## Lịch sử phân loại
*Frantzia* được Henri François Pittier mô tả năm 1910 với 2 loài là *Frantzia montana* (loài mới) và *[[Frantzia pittieri]]* (loài chuyển từ *[[Cyclanthera]]* sang); nhưng sau này người ta xác định chúng chỉ là một loài với danh pháp có độ ưu tiên cao hơn là *F. pittieri*, do nó dựa theo danh pháp mô tả sớm hơn là *Cyclanthera pittieri* có từ năm 1891.

Cũng trong bài báo này ông mô tả chi *Polakowskia* với loài mới duy nhất là *[[Polakowskia tacaco]]*.

Năm 1976, Richard P. Wunderlin chuyển *Polakowskia* thành tổ *Frantzia* sect. *Polakowskia*, chuyển *Polakowskia tacaco* thành *[[Frantzia tacaco|F. tacaco]]*; đồng thời mô tả 2 loài mới là *[[Frantzia villosa|F. villosa]]* và *[[Frantzia talamancensis|F. talamancensis]]*. Năm 1977, ông mô tả tiếp loài *[[Frantzia panamensis|F. panamensis]]*.

Năm 1978, Charles Jeffrey đề xuất mở rộng chi *[[Sechium]]* để gộp các loài của các chi *Frantzia* / *Polakowskia* (= *Frantzia* sect. *Polakowskia*), và chia *[[Sechium]]* nghĩa rộng thành 2 tổ *Sechium* và *Frantzia* với 7 loài (trong ngoặc là danh pháp gốc) ông biết khi đó như sau:
* Tổ *Sechium*:
** *Sechium compositum* (= *[[Microsechium compositum]]*)
** *Sechium edule* (= *[[Sicyos edulis]]*)
** *Sechium hintonii* (= *[[Microsechium hintonii]]*)
** *Sechium tacaco* (= *Polakowskia tacaco* / *[[Frantzia tacaco]]*)
** *Sechium talamancense* (= *[[Frantzia talamancensis]]*)
* Tổ *Frantzia*:
** *Sechium pittieri* (= *[[Frantzia pittieri]]*)
** *Sechium villosum* (= *[[Frantzia villosa]]*)

Tuy nhiên không phải nhà thực vật học nào cũng công nhận kiểu gộp nhóm này. Năm 1983, Luis Diego Gómez và Jorge Gómez Laurito mô tả loài *[[Frantzia venosa|F. venosa]]*. Năm 1992, Rafael Lira Saade và Fernando Chiang chuyển *F. panamensis* và *F. venosa* tương ứng thành *Sechium panamense* và *Sechium venosum*. Như thế, cho đến cuối thế kỷ 20 người ta coi *Frantzia* như là từ đồng nghĩa muộn của *Sechium*.

Các nghiên cứu di truyền phân tử đầu thế kỷ 21, như Sebastian *et al.* (2012) cho thấy *Sechium* nghĩa rộng là đa ngành, với các loài ban đầu được xếp trong các chi *Frantzia* và *Polakowskia* dường như không có quan hệ họ hàng gần với phần còn lại của *Sechium* nghĩa rộng cũng như với *[[Sicyos]]*; cụ thể thì 6 loài từng được liệt kê trong *Frantzia* tạo thành một nhánh có quan hệ họ hàng gần với *[[Echinopepon]]* spp.; và chúng chỉ có quan hệ họ hàng xa với *[[Sicyos]]* cũng như *[[Sechium]]* nghĩa hẹp.

## Từ nguyên
Tên chi *Frantzia* là để vinh danh Alexander von Frantzius (1821-1877), bác sĩ kiêm nhà tự nhiên học người Đức, chuyên nghiên cứu hệ động vật, khí hậu học, dân tộc học và địa lý tự nhiên Costa Rica.

Tên chi *Polakowskia* là để vinh danh Hellmut Polakowski (1847-1917) nhà thực vật học người Đức, một trong những người đầu tiên nghiên cứu hệ thực vật Costa Rica.

## Các loài
Do loài điển hình của *Sechium* là *[[Sechium edule]]* lồng trong *Sicyos* nên việc hợp nhất *Sechium* nghĩa hẹp với *[[Sicyos]]* sẽ làm cho *Sechium* chỉ được coi là đồng nghĩa muộn của *[[Sicyos]]*, nhưng điều này cũng làm cho việc phục hồi chi *Frantzia* trở thành có cơ sở và có ý nghĩa. Tuy nhiên, tới thời điểm năm 2024 thì cả World Flora Online và The Plants of the World Online vẫn ghi nhận *Frantzia* như là từ đồng nghĩa của *Sicyos*.
Trong trường hợp được phục hồi thì *Frantzia* sẽ bao gồm các loài sau:
* *[[Frantzia panamensis]]* (= *[[Sechium panamense]]*).
* *[[Frantzia pittieri]]* (= *[[Sechium pittieri]]*) - loài điển hình.
* *[[Frantzia tacaco]]* (= *[[Sechium tacaco]]*).
* *[[Frantzia talamancensis]]* (= *[[Sechium talamancense]]*).
* *[[Frantzia venosa]]* (= *[[Sechium venosum]]*).
* *[[Frantzia villosa]]* (= *[[Sechium villosum]]*).

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
*