Viêm da cơ địa

**Viêm da cơ địa** còn được gọi là **chàm thể tạng**, là một loại viêm da gây ngứa, đỏ, sưng và bị nứt da. Những vùng da bị bệnh thì dày lên theo thời gian và chúng có thể sản sinh ra các chất lỏng. Tình trạng này có thể xảy ra ở bất kì độ tuổi nào, điển hình nó thường bắt đầu xuất hiện ở trẻ ấu thơ với sự thay đổi nghiêm trọng qua các năm. Ở trẻ em dưới 1 năm tuổi, phần lớn cơ thể đều có thể bị ảnh hưởng. Khi trẻ lớn lên, phía sau đầu gối và trước mặt các khuỷu tay là những vùng da hay bị ảnh hưởng nhất. Với người lớn thì tay và chân mới là vùng da hay bị ảnh hưởng nhất. Gãi làm các triệu chứng nặng nề hơn và chỗ tổn thương có nguy cơ cao bị nhiễm trùng da. Nhiều người trong đợt tiến triển của viêm da cơ địa thường hay có sốt hoặc có cơn hen phế quản.

Nguyên nhân là không rõ nhưng được cho là liên quan đến di truyền học, rối loạn chức năng hệ miễn dịch, phơi nhiễm môi trường và rối loạn tính thấm của da. Nếu một người có chị em song sinh mà bị bệnh, thì có đến một 85% người còn lại có nguy cơ bị bệnh tương tự. Những người sống trong thành phố, sống trong khí hậu khô thường dễ bị ảnh hưởng hơn. Tiếp xúc với một số chất hóa học nhất định nào đó hoặc rửa tay thường xuyên làm cho các triệu chứng trở nên tồi tệ hơn. Trạng thái căng thẳng cũng có thể làm cho các triệu chứng tồi tệ hơn mặc dù nó không phải là một nguyên nhân. Các rối loạn này không gây truyền nhiễm. Việc chẩn đoán chủ yếu dựa trên các dấu hiệu và các triệu chứng. Các bệnh cần phải được loại trừ trước khi đưa ra chẩn đoán bao gồm viêm da tiếp xúc, bệnh vẩy nến, và viêm da tiết bã nhờn.

## Chẩn đoán
Viêm da cơ địa được xác định chủ yếu dựa vào biểu hiện lâm sàng, ít khi cần sự hỗ trợ của cận lâm sàng. Có khá nhiều bộ tiêu chuẩn được xây dựng để chẩn đoán xác định viêm da cơ địa, trong đó một số bộ tiêu chuẩn được sử dụng phổ biến nhất trên lâm sàng là tiêu chuẩn Hanifin và Raika (1980), bộ tiêu chuẩn Anh Quốc, bộ tiêu chuẩn Viện Hàn Lâm Da liễu Hoa Kỳ, *v.v.* Bộ tiêu chuẩn Hanifin và Raika là một trong những bộ tiêu chuẩn ra đời sớm và hiện nay vẫn còn được sử dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng (hướng dẫn do Bộ Y tế Việt Nam ban hành vào năm 2024 cũng sử dụng tiêu chuẩn này để chẩn đoán xác định viêm da cơ địa). 

## Điều trị

### Mục tiêu và nguyên tắc điều trị
Viêm da cơ địa là bệnh da liễu mạn tính nên cả thầy thuốc lẫn người bệnh cần tuân thủ một kế hoạch quản lý bệnh lâu dài. Đích đến của việc điều trị bệnh nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống qua ba mục tiêu chủ đạo là cải thiện triệu chứng (nhất là cảm giác ngứa và tổn thương da), phòng ngừa đợt cấp và đồng thời hạn chế những tác dụng không mong muốn liên quan đến quá trình điều trị. 

Do đó, bốn nhiệm vụ chủ chốt trong chiến lược điều trị bệnh viêm da cơ địa bao gồm loại bỏ những yếu tố thúc đẩy người bệnh vào những đợt bùng phát, hồi phục chức năng bảo vệ của da với duy trì độ ẩm da một cách tối ưu, tư vấn để nâng cao nhận thức của người bệnh cùng thân nhân liên quan đến kiến thức bệnh học cũng như quá trình điều trị bệnh và cuối cùng là, quản lý tình trạng viêm da bằng các biện pháp sử dụng thuốc. Phương thức điều trị chuẩn hiện nay tập trung vào dưỡng ẩm cho da (moisturisation) và dự trù kháng viêm dạng bôi (topical anti-inflammatory preparations). Đối với tình trạng bệnh nặng, ngoài hai phương pháp ấy thì người bệnh cần quang trị liệu (photherapy) và điều trị toàn thân (systemic treatment) .

### Phân tầng người bệnh

## Thông tin dành cho người bệnh
Bảo chứng cho ý nghĩa nhân văn của nền y học hiện đại, y học chính xác (Precision medicine) tôn người bệnh làm trung tâm của điều trị (Patient-centred care) mà bước đầu là xác định đặc điểm với nguyện vọng của người bệnh dưới góc nhìn của mô hình tâm sinh xã (Biopsychosocial approach) để từ đó xác định phương hướng và cứu cánh của điều trị một cách cá thể hóa (Personalisation) bởi bệnh viêm da cơ địa có thể kéo dài suốt quãng đời của người bệnh, và người bệnh phải chấp nhận và sống chung với tình trạng ấy (có thể ảnh hưởng đến tâm lý, thẩm mỹ và sự đón nhận của cộng đồng) với một gánh nặng kinh tế nhất định. Do đó, thầy thuốc nên tư vấn và hướng dẫn người bệnh hiểu về căn bệnh của mình và những biện pháp tự chăm sóc phù hợp theo đúng tinh thần của giáo dục sức khỏe (Patient education). Mục sau đây hướng dẫn người bệnh cùng người thân và những người không công tác trong lĩnh vực Y tế có thể xây dựng góc nhìn phù hợp và khoa học về bệnh viêm da cơ địa dưới hình thức là câu hỏi và trả lời ngắn.

### Cẩm nang bệnh

### Một số hiểu nhầm phổ biến
Bảng dưới đây trình bày một số hiểu nhầm xuất hiện phổ biến và được thổi phồng quá mức, đôi khi có tác động tiêu cực đến nhận thức và hành động của người bệnh cũng như thân nhân trực tiếp chăm sóc bệnh nhân. Bảng sau cung cấp những tin đồn cũng như đính chính dựa vào kiến thức y khoa hiện nay.

## Xem thêm

* Quá mẫn cảm
* Dị ứng thức ăn
* Hen phế quản
* Viêm mũi dị ứng

## Tham khảo
hôm nay