open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Móc và néo

**Móc** (*heqa*, *heka*) và **néo** (*nekhakha*) là hai biểu tượng của vương quyền được sử dụng trong hoàng gia Ai Cập cổ đại. Hình ảnh của hai biểu tượng quyền lực này xuất hiện rất nhiều trên các bức tượng, phù điêu và các tranh vẽ trên giấy cói.

## Ý nghĩa
Biểu tượng móc và néo thường được sơn màu vàng với những dải màu xanh lam quấn xung quanh. Tuy nhiên, hai biểu tượng này đôi khi không xuất hiện cùng nhau, ví dụ như hình ảnh của thần Min, ông chỉ cầm trên tay biểu tượng cây néo và giơ cao.

Biểu tượng "móc", còn được gọi là vương trượng *heqa*, bắt nguồn từ hình ảnh những cây gậy móc mà những người chăn cừu sử dụng. Biểu tượng "néo", được gọi là *nekhakha*, có thể bắt nguồn từ hình ảnh của roi da hoặc cây đập lúa (còn được gọi là néo), với một thanh gậy ngắn với ba chuỗi hạt gắn trên đầu. Tuy nhiên, nó cũng có thể là hình ảnh của *labdanisterion*, một dụng cụ dùng để lùa gia súc ở vùng Cận Đông. Pharaon được ví như người chăn gia súc, còn bầy gia súc ở đây là người dân, vì thế mà móc và néo biểu tượng cho "sự cai trị", và ông ta có quyền ban thưởng hay trừng phạt bất kỳ người nào. Một số nhà Ai Cập học cho rằng, cây néo có thể đại diện cho những vùng đất màu mỡ, được pharaon cai quản.
## Xuất hiện
Trong nghệ thuật, thần Osiris và các pharaon được miêu tả với biểu tượng móc và néo cầm trong tay, và đan chéo tay ngay trước ngực. Các vị vua thường cầm hai biểu tượng này trong các nghi lễ quan trọng, và cả khi băng hà, xác ướp của họ được đặt trong tư thế đan chéo tay để có thể cầm hai biểu tượng này về thế giới bên kia.

Hình tượng cây néo xuất hiện đơn lẻ trên một số điêu khắc có niên đại khá sớm. Hình ảnh một vị vua giữ trên tay một cây néo xuất hiện trên một cán dao có niên đại từ thời kỳ Naqada III (được lưu giữ tại Viện bảo tàng Mỹ thuật Metropolitan). Vua Narmer cũng cầm biểu tượng quyền lực này, được thể hiện trên đầu chùy và phiến đá Narmer của ông. Con ấn của vua Djedefre cũng khắc hình ảnh của vị vua này cầm biểu tượng néo trên tay.

Hình tượng cây gậy móc được phát hiện sớm nhất là tại ngôi mộ U-547 ở Abydos, có niên đại từ thời kỳ Naqada II. Những gì còn sót lại chỉ là nửa phần trên của một cây móc bằng đá vôi. Hình ảnh sớm nhất được tìm thấy còn nguyên vẹn của biểu tượng này là ở một ngôi mộ khác cũng trong nghĩa trang Abydos, ngôi mộ U-j của vua Scorpion I. Cây móc bằng ngà được tìm thấy ở góc đông bắc của phòng mộ. Tượng của vua Nynetjer là hình ảnh sớm nhất khắc họa một vị vua cầm trên tay biểu tượng này, và trên tay còn lại của ông cầm biểu tượng cây néo.

## Sách tham khảo
* Toby A. H. Wilkinson (2002), *Early Dynastic Egypt*, Nhà xuất bản Routledge 
* Margaret Bunson (2014), *Encyclopedia of Ancient Egypt*, Nhà xuất bản Infobase Publishing 
* Carmella Van Vleet (2014), *Great Ancient EGYPT Projects: You Can Build Yourself*, Nhà xuất bản Nomad Press 

## Chú thích
Xe tải đông lạnh

**Xe tải đông lạnh** là một chiếc xe tải được thiết kế để vận chuyển hàng hóa dễ hỏng ở nhiệt độ cụ thể. Giống như ô tô đông lạnh, xe tải đông lạnh khác với xe tải cách nhiệt và thông gió đơn giản (thường được sử dụng để vận chuyển trái cây), cả hai xe sau đều không được trang bị thiết bị làm mát. Xe tải đông lạnh có thể được làm lạnh bằng băng, được trang bị bất kỳ một trong nhiều hệ thống làm lạnh cơ học chạy bằng động cơ diesel phân khối nhỏ, hoặc sử dụng carbon dioxide (dưới dạng đá khô hoặc ở dạng lỏng) làm chất làm mát.

Hầu hết các vận chuyển hàng lạnh đường dài bằng xe tải được thực hiện trong các xe tải có khớp nối kéo rơ moóc được làm lạnh. Nghiên cứu được thực hiện trên pin nhiên liệu năng lượng phụ.

Những chiếc xe tải đông lạnh cơ học thành công đầu tiên được đưa ra thị trường lần đầu do ngành công nghiệp kem vào khoảng năm 1925. Có khoảng 4 triệu xe tải đông lạnh được sử dụng trong năm 2010 trên toàn thế giới.

## Tham khảo
Tiếng La Ha

**Tiếng La Ha** (tiếng Trung: Lạp Hà 拉哈) là ngôn ngữ thuộc ngữ chi Kra, và là ngôn ngữ của người La Ha. Nó được nói ở các tỉnh Lào Cai và Sơn La, Việt Nam. Các phương ngữ của tiếng La Ha đã được ghi nhận vào năm 1986 bởi các nhà ngôn ngữ học Nga và năm 1996 bởi nhà ngôn ngữ học người Mỹ Jerold A. Edmondson. Nhiều người La Ha cũng có thể trò chuyện với người nói tiếng Khơ Mú, và vùng có người nói tiếng La Ha này cũng có người Thái Đen, người Kháng, Ksingmul (người Xinh Mun) và người H'Mông.

Ostapirat (2000) coi các phương ngữ La Ha tạo thành một nhóm nhỏ của riêng chúng (Kra Nam) trong nhánh Kra.

## Phân bố
Gregerson & Edmondson (1997) và Wardlaw (2000) ghi nhận các địa điểm sau đây của hai phương ngữ La Ha, cụ thể là phương ngữ La Ha Ướt và La Ha Khô.

**La Ha Ướt** (**Laha Ung**, **') của [[Lào Cai]] và [[Lai Châu]]

* Xã [[Tà Mít]], [[Tân Uyên (huyện)|Tân Uyên]], Lai Châu (ngay phía bắc [[sông Đà]]) &mdash; được gọi là "La Ha Ướt". Người cung cấp thông tin cho Edmondson đến từ Bản Muot, xã Tà Mít (Edmondson & Gregerson 1997). Có 8 ngôi làng La Ha với dân số không quá 1.000 người ở [[Than Uyên|huyện Than Uyên]], Lai Châu.
* Xã [[Pha Mu]], Than Uyên và [[Nậm Cần]], Tân Uyên, Lai Châu

**La Ha Khô** (**Laha Phlao*') của [[Sơn La]] &mdash; xung quanh [[sông Đà]] và sông [[Nậm Mu]]
* Xã [[Nong Lay]] và [[Nậm Ét]], [[Thuận Châu]], Sơn La (ngay phía nam [[sông Đà]]; ở Bản Muot, v.v.) &mdash; được gọi là "La Ha Khô" 
* [[Chiềng Xôm]], [[Liệp Tè]], Noong Giông, [[Nậm Ét]] ở Sơn La 
* Nồng Giôn, [[Chiềng San]], Chiềng Đồng, [[Pi Toong]], và [[Mường Bú]] của [[Mường La|huyện Mường La]], tỉnh Sơn La. Tiếng La Ha Nà Tước, xã Pi Toong được ghi chép lại trong Hsiu (2017). 
* Các huyện [[Thuận Châu]], Mường La, [[Quỳnh Nhai]] của tỉnh Sơn La 
* Đan Bung và [[Phù Yên (huyện)|Phù Yên]] gần tỉnh Sơn La trên bờ bắc sông Đà

== Xem thêm ==
* [[Người La Ha]]
* [[:wiktionary:Appendix:Laha word list|Từ vựng tiếng La Ha]] ở Wiktionary

== Tham khảo ==


* Benedict, Paul K. 1992. "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/benedict1992laha.pdf Laha Reexamined]." In *Linguistics of the Tibeto-Burman Area*, 15, no. 2: 207-218.
* Diller, Anthony, Jerold A. Edmondson, and Yongxian Luo ed. *The Tai–Kadai Languages*. Routledge Language Family Series. Psychology Press, 2008.
* Gregerson, Kenneth and Jerold A. Edmondson. 1997. "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/gregerson1997outlying.pdf Outlying Kam-Tai: Notes On Ta Mit Laha]." In the *Mon-Khmer Studies Journal*, 27: 257-269.
* Ostapira, Weera. 1995. "[http://sealang.net/sala/archives/pdf8/weera1995notes.pdf Notes on Laha final -l]". In *Linguistics of the Tibeto-Burman Area*, vol. 18, no. 1, pp.&nbsp;173–181.
* Wardlaw, Terrance Randall. *A phonological comparison between two varieties of Laha: Syllable constituents and tone in Ta Mit and Noong Lay Laha''. M.A. Thesis, The University of Texas at Arlington, 2000.

## Liên kết ngoài

* ABVD: Danh sách từ Laha (Ta Mit) 
* https://web.archive.org/web/20131202230717/http://cema.gov.vn/modules.php?name=Content&op=details&mid=512
ASEAN NCAP

**Chương trình đánh giá xe mới của Đông Nam Á** (*New Car Assessment Program for Southeast Asia* viết tắt **ASEAN NCAP**) là chương trình đánh giá tính năng an toàn ô tô Đông Nam Á, thành lập bởi Viên Nghiên cứu An toàn Giao thông Đường bộ Malaysia (MIROS), trụ sở tại Kajang, Selangor Darul Ehsan, Malaysia, là thành viên của hệ thống Global NCAP. Mục đích ASEAN NCAP nhằm nâng cao tiêu chuẩn an toàn phương tiện, nâng cao nhận thức của người tiêu dùng và do đó khuyến khích thị trường cho các phương tiện an toàn hơn trong khu vực.

## Lịch sử
## Thành viên
# Malaysian Institute of Road Safety Research (MIROS)
# Global New Car Assessment Program (GNCAP)
# Automobile Associations of Malaysia (AAM)
# Automobile Associations of Philippines (AAP)
# Automobile Associations of Singapore (AA Singapore)
# Automobile Associations of Cambodia (AAC)

## Tiêu chí đánh giá
## Xem thêm
## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
** 
* New Car Assessment Program for Southeast Asia
Nguyễn Văn Thuận (tướng công an)

**Nguyễn Văn Thuận** (sinh ngày 8 tháng 12 năm 1965) là một tướng lĩnh của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, hàm Thiếu tướng. Ông nguyên là Giám đốc Công an thành phố Cần Thơ (2018-2025) và Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 15.

## Tiểu sử
Nguyễn Văn Thuận sinh ngày 8 tháng 12 năm 1965 tại xã Hòa Mỹ, huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang (nay là xã Phụng Hiệp, thành phố Cần Thơ). Ngày 23 tháng 4 năm 1990, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Từ tháng 10 năm 1988, ông trải qua nhiều chức vụ như Phó Đội trưởng Đội Chống buôn lậu, hàng cấm, Phó Đội trưởng Đội Trinh sát án kinh tế, công nghiệp và giao thông vận tải, Đội trưởng Đội Điều tra án kinh tế ngoài quốc doanh, Phó Trưởng phòng, Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra của Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Cần Thơ. Tháng 6 năm 2006, ông được thăng chức là Trưởng phòng Cảnh sát kinh tế; Phó Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra của Công an thành phố Cần Thơ.

Đến tháng 7 năm 2012, ông được điều làm Trưởng Công an quận Ninh Kiều, Thủ trưởng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an quận Ninh Kiều. Chưa đầy một năm sau, ông được thăng chức làm Phó Giám đốc Công an thành phố Cần Thơ. Từ ngày 1 tháng 10 năm 2018, Giám đốc Công an thành phố Cần Thơ là Đại tá Trần Ngọc Hạnh nghỉ hưu. Nguyễn Văn Thuận được Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm bổ nhiệm thay thế vào ngày 26 cùng tháng. Năm 2016, ông được bầu làm Đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Cần Thơ nhiệm kỳ 2016 – 2021. Cũng trong năm này, ông đã chỉ đạo Công an thành phố Cần Thơ phá được một đường dây lô đề lớn trong địa bàn thành phố với 15 địa điểm tổ chức ghi số đề, thu giữ 600 triệu đồng tiền mặt và 21 điện thoại di động các loại.

Năm 2019, Đại tá Nguyễn Văn Thuận được thăng quân hàm Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam. Ngày 10 tháng 6 năm 2021, ông chính thức trúng cử Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa 15 với tỷ lệ phiếu hợp lệ là 81,02%.

## Lịch sử thụ phong quân hàm

## Tham khảo
Kế toán thuế tại Hoa Kỳ

**Kế toán thuế của Hoa Kỳ** đề cập đến kế toán cho các mục đích thuế ở Hoa Kỳ. Không giống như hầu hết các quốc gia, Hoa Kỳ có một bộ nguyên tắc kế toán toàn diện cho mục đích thuế, được quy định bởi luật thuế, riêng biệt và khác biệt với Chuẩn mực Kế toán được chấp nhận.

## Quy tắc cơ bản
Bộ luật thu nhập nội bộ chi phối việc áp dụng kế toán thuế. Mục 446 đặt ra các quy tắc cơ bản cho kế toán thuế. Kế toán thuế theo mục 446 (a) nhấn mạnh tính nhất quán của phương pháp kế toán thuế với các tham chiếu đến kế toán tài chính được áp dụng để xác định phương pháp phù hợp. Người nộp thuế phải chọn phương pháp kế toán thuế bằng phương pháp kế toán tài chính của người nộp thuế làm điểm tham chiếu.

## Các loại phương pháp kế toán thuế
Các phương pháp kế toán phù hợp được mô tả trong phần 446 (c) (1) đến (4) cho phép tiền mặt, lũy kế và các phương pháp khác được Sở Thuế vụ (IRS) phê duyệt bao gồm cả các cách kết hợp.

Sau khi chọn phương pháp kế toán thuế, theo mục 446 (b), IRS có toàn quyền tính lại thu nhập chịu thuế của người nộp thuế bằng cách thay đổi phương pháp kế toán mà người nộp thuế sử dụng để phản ánh rõ ràng thu nhập của người nộp thuế.

Nếu người nộp thuế tham gia vào nhiều doanh nghiệp, người nộp thuế có thể sử dụng một phương pháp khác nhau cho mỗi doanh nghiệp theo mục 446 (d).
Tiếng Mantsi

**Tiếng Mantsi** (còn được gọi là tiếng **Lô Lô**, tiếng **Lô Lô** **Hoa** hoặc tiếng **Lô Lô Đỏ**), là một ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Lô Lô-Miến nói bởi người Di ở Trung Quốc và người Lô Lô ở Việt Nam.

Tiếng Mantsi có 40 khởi âm, 27 nguyên âm (11 nguyên âm đơn và 13 nguyên âm kép) và 6 thanh điệu (Lama 2012).

## Phân loại
Tiếng Mantsi có thể liên quan đến tiếng Kathu (Kasu, Gasu) và tiếng Mo'ang (**) của châu Văn Sơn, Vân Nam, Trung Quốc (Edmondson 2003). Lama (2012) kết luận rằng tiếng Mantsi (Mondzi) và tiếng Mo'ang tạo thành nhánh khác biệt nhất của nhóm ngôn ngữ Lô Lô-Miến.

## Phân bố
Người Lô Lô Đỏ và Lô Lô Hoa sống ở tỉnh Hà Giang của Việt Nam. Cả hai đều nói ngôn ngữ tương tự nhau. Ngôn ngữ người Lô Lô Đỏ nói đã được Jerold A. Edmondson nghiên cứu vào cuối những năm 1990. Tại huyện Phú Ninh, Vân Nam, Trung Quốc, các ngôn ngữ liên quan khác được sử dụng bởi tộc người được gọi là Lô Lô Trắng (Edmondson 2003).

Dân tộc Lô Lô ở miền bắc Việt Nam gồm 3.134 người ở Hà Giang, Cao Bằng và huyện Mường Khương của tỉnh Lào Cai. Họ còn được gọi là Mùn Di, Di, Màn Di, La La, Qua La, Ô Man, và Lu Lộc Màn.

; Lô Lô Hoa

* Tỉnh Hà Giang 
** Xín Cái, huyện Mèo Vạc 
** Lũng Cú, huyện Đồng Văn

; Lô Lô Đỏ

* tỉnh Hà Giang 
** Huyện Mèo Vạc 
** Huyện Yên Minh

; Lô Lô Trắng

* tỉnh Hà Giang 
** Huyện Mèo Vạc

Người Lô Lô Đen sống ở huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng, ngay phía đông của tỉnh Hà Giang. Người Lô Lô Đen (Ma Ndzi) của Cao Bằng được đề cập trong Iwasa (2003).

; Lô Lô Đen

* huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng 
** Hồng Tri (bao gồm làng Nà Van ) 
** Đức Hạnh (Bảo Lạc) 
** Nghàm Lồm, xã Cô Ba

### Quốc (2011)
Quốc (2011) liệt kê các làng dân tộc Lô Lô sau đây ở miền bắc Việt Nam.

* Huyện Mèo Vạc, Hà Giang 
** xã Thượng Phùng 
*** bản Mỏ Phàng 
*** bản Hoa Cà 
** xã Tân Cái 
*** Cờ Tẳng
*** Cờ Lẳng
*** Mè Lẳng
** bản Sắng Pả A / B, Mèo Vạc 
* Huyện Đồng Văn, Hà Giang 
** bản Lô Lô, xã Lũng Cú 
** bản Mã Là, xã Lũng Táo 
** khu Đoàn Kết, xã Sủng Là 
* huyện Bảo Lạc, Cao Bằng 
** xã Hồng Trị 
*** Cốc Xả Trên/Dưới 
*** Khau Cà 
*** Khau Trang 
*** Nà Van 
*** Khuổi Khon 
*** Khuổi Pao 
** bản Ngàm Lầm, xã Cô Ba 
* Huyện Bảo Lâm, Cao Bằng 
** xã Đức Hạnh

## Tham khảo

* Edmondson, Jerold A. 2003. *[http://ling.uta.edu/jerry/vietTB1.pdf Three Tibeto-Burman Languages of Vietnam]*. m.s.
* Hsiu, Andrew. 2014. "Mondzish: a new subgroup of Lolo-Burmese ". In *Proceedings of the 14th International Symposium on Chinese Languages and Linguistics (IsCLL-14)*. Taipei: Academia Sinica.
* Quốc Khánh Vũ. 2011. *Người Lô Lô ở Việt Nam [The Lo Lo in Vietnam]*. Hanoi: VNA Publishing House [Nhà xuất bản thông tấn].
Yến Sơn

**Yến Sơn** là một xã thuộc huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Yến Sơn nằm ở phía Nam huyện Hà Trung, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Hà Thái và xã Lĩnh Toại
*Phía tây giáp xã Hà Đông và xã Hà Tân
*Phía nam giáp huyện Hậu Lộc và thị trấn Hà Trung
*Phía bắc giáp xã Hà Bình và xã Hà Lai.

Thị trấn Hà Trung nằm xen giữa địa bàn xã, chia xã làm hai phần ở phía đông và phía tây thị trấn.

Xã Yến Sơn có diện tích 12,83&nbsp;km², dân số năm 2018 là 7.977 người, mật độ dân số đạt 622 người/km².

## Hành chính
Xã Yến Sơn được chia thành 11 thôn: Bình Lâm, Chuế Cầu, Đa Quả 1, Đa Quả 2, Đắc Cốc, Đông Ninh, Đường Cát, Nghè Đỏ, Ninh Thôn, Phú Nham, Tây Ninh.

## Lịch sử
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Yến Sơn là một xã thuộc huyện Hà Trung. Năm 1954, xã Yến Sơn chia thành ba xã Hà Lâm, Hà Ninh và Hà Phong.

Ngày 3 tháng 6 năm 1988, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 99-HĐBT. Theo đó, điều chỉnh 52,9 ha diện tích tự nhiên và 625 người của xã Hà Ninh về thị trấn Hà Trung mới thành lập.

Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, xã Hà Ninh còn lại 575,7 ha diện tích tự nhiên và 2.414 người, có 4 thôn: Da Quả, Cối Thị, Ninh Thôn và Phú Nham.

Trước khi sáp nhập, xã Hà Lâm có diện tích 6,32&nbsp;km², dân số là 3.759 người, mật độ dân số đạt 595 người/km². Xã Hà Ninh có diện tích 6,51&nbsp;km², dân số là 4.218 người, mật độ dân số đạt 648 người/km².

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của hai xã Hà Lâm và Hà Ninh để tái lập xã Yến Sơn.

Từ xa xưa trên địa bàn xã này có tuyến kênh Nhà Lê nối từ kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang đi qua, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và được coi là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt (hiện là một đoạn của sông Lèn theo tên gọi địa phương).

## Chú thích

## Xem thêm
Tiếng Si La

**Tiếng Si La** (còn được gọi là tiếng **Sida**) là một ngôn ngữ thuộc nhóm ngôn ngữ Lô Lô được sử dụng bởi 2.000 người ở Lào và Việt Nam (Bradley 1997). Người nói tiếng Si La được công nhận chính thức tại Việt Nam, gọi là người Si La.

## Phân bố
Theo Edmondson (2002), dân số Si La khoảng 700 người ở Việt Nam và sống ở 3 ngôi làng sau đây.

* Seo Hay, xã Cần Hồ, tỉnh Lai Châu, Việt Nam 
* Xì Theo Chai, xã Cần Hồ, tỉnh Lai Châu, Việt Nam 
* Nòi Sín, xã Mường Nhé, tỉnh Điện Biên, Việt Nam

Theo một già làng Si La, bảy gia đình người Si La đã di cư từ Mường U và Mường Lá của tỉnh Phongsaly, Lào từ 175 năm trước. Ban đầu, họ đến một địa điểm tên là Mường Tùng, và di chuyển nhiều lần trước khi đến địa điểm hiện tại của họ.

Ở Lào, tiếng Si La được nói ở:

* Làng Naahok, huyện Nyot U, tỉnh Phongsaly 
* Ban Ban Sida, Muang Namtha, tỉnh Luông Namtha (tên tự gọi: **') 
* Làng Chaohoi, [[Nhot Ou|huyện Nyot U]]; làng Phongsai, [[Boun Neua|huyện Bun Neua]] (tên tự gọi: **') (Kingsada 1999)
* Làng Longthang, huyện Nyot U; làng Sida, huyện Luông Namtha, tỉnh Luông Namtha (tên tự gọi: **') (Shintani 2001)
* Làng Namsing, [[Nhot Ou|huyện Nyot U]] (tên tự gọi: **') (Kato 2008)

## Tham khảo

* Edmondson, Jerold A. 2002. "Ngôn ngữ miền Trung và miền Nam của Việt Nam". *Thủ tục tố tụng của Hội nghị thường niên lần thứ hai mươi tám của Hiệp hội Ngôn ngữ học Berkeley: Phiên họp đặc biệt về Ngôn ngữ học Tibeto-Burman và Đông Nam Á* (2002), trang. &nbsp; 1 L1313.
* Ma Ngọc Dũng. 2000. *Văn hóa Si La*. Hà Nội: Nhà ở ban văn phòng dân tộc tôc.
Tập đoàn Doosan

**Doosan** () là một tập đoàn đa ngành lớn và lâu đời của Hàn Quốc. Doosan có mặt trong danh sách Forbes Global từ năm 2000. Năm 2009, Doosan đứng thứ 471 trong bảng xếp hạng Fortune Global 500, cùng năm đó, Doosan xếp thứ 4 trong danh sách 40 công ty xuất sắc nhất năm của tuần báo tài chính Business Week, Mỹ.

## Lịch sử
Tập đoàn Doosan được thành lập vào năm 1896, xuất phát điểm là một cửa hàng của Park Seung Jik tại Baeogai (nay là Jongno 4, Seoul). Từ đó, Doosan đã phát triển thành một tập đoàn đa quốc gia, tập trung vào sản xuất hàng hóa tiêu dùng, công nghiệp chế tạo, thương mại và xây dựng.

Năm 2017, Doosan có 41,400 nhân viên tại 38 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn cầu.

## Tham khảo
Tiếng Pu Péo

**Tiếng Pú Péo** (tên tự gọi: **; tên tiếng Trung *Pǔbiāo* 普标 *Phổ Tiêu*) là một ngôn ngữ Kra, là tiếng nói của người Pu Péo ở miền Bắc Việt Nam và Vân Nam, Trung Quốc. Chưa rõ ý nghĩa của cái tên "Pu Péo".

Tiếng Pu Péo đang bị đe doạ nghiêm trọng. Thêm nữa, đa số người Pu Péo không có điều kiện tiếp cận nước sạch.

Tiếng Maza, một ngôn ngữ Lô Lô-Miến nói ở gần vùng người Pu Péo, nổi bật ở chỗ có một lớp nền tiếng Pu Péo (Hsiu 2014:68-69).

## Phân bố
Ở Việt Nam, tiếng Pu Péo được nói ở làng Phố Là và Sủng Chéng tại huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang, và có lẽ ở cả huyện Yên Minh và Mèo Vạc.

Tran (2011: 15) ghi nhận tiếng Pu Péo được nói ở các địa điểm sau của tỉnh Hà Giang.

* Phố Là, Sùng Chéng, Phố Bảng, Phó Cáo và xã Má Lé của huyện Đồng Văn 
* Cháng Lổ và Sùng Chéng của xã Phú Lũng, huyện Yên Minh 
* Tiến Xuân, xã Yên Cường, huyện Bắc Mê 
* Huyện Mèo Vạc

Người Pu Péo ở Việt Nam tuyên bố rằng họ đã sống lâu đời ở các làng sau ở Việt Nam và Trung Quốc (Tran 2011: 16).

* Huyện Đồng Văn, Việt Nam 
** Phố Bảng (Mó Biêng) 
** Phó Cáo (Mó Cao) 
** Phó Là (Mó Nê) 
** Phó Lủng (Mó Căn) 
* Huyện Ma Lật Pha, Trung Quốc 
** Phú Trú (Mó Nương) 
** Phú Trác (Mó Căn) 
** Phú Pliông (Mó Phuông) 
** Phú Trao (Mó Rào)

Ở Trung Quốc, tiếng Pu Péo được nói ở Thiết Xưởng 铁厂 và Đổng Can 懂干 ở huyện Ma Lật Pha, châu tự trị Tráng Miêu Văn Sơn, Vân Nam (Liang, *et al.* 2007). Nhiều người Pu Péo đã chuyển sang tiếng Quan Thoại Tây Nam, mặc dù nó vẫn được sử dụng ở các làng như Phổ Phong 普峰.

## Âm vị học
Tiếng Pu Péo có các thanh sau: A1, A2, B1, B2, C1, C2, D1, D2.

Giống như tiếng Cờ Lao Trắng và tiếng Bố Ương, từ trong tiếng Pu Péo có thể mang cấu trúc âm tiết rưỡi hiếm thấy trong ngữ hệ Thái-Kadai.

## Tham khảo

## Đọc thêm

*Hsiu, Andrew. 2014. "Mondzish: a new subgroup of Lolo-Burmese ". In *Proceedings of the 14th International Symposium on Chinese Languages and Linguistics (IsCLL-14)*. Taipei: Academia Sinica.
*Liang Min, Zhang Junru & Li Yunbing (2007). Pubiao yu yanjiu. Beijing: The Ethnic Publishing House.
*Nguyen, Thu Quynh. 2019. Characteristics of Pu Peo: A language at risk of endangerment . Presentation at the Conference on Asian Linguistic Anthropology, the CALA 2019, Paññāsāstra University of Cambodia.
*Trần, Văn Ái. 2011. *Văn hóa dân gian của dân tộc Pu Péo ở Việt Nam*. Hanoi: Nhà xuất bản văn hóa thông tin. 
*Various. 2012. *Dân ca các dân tộc Pu Péo, Sán Dìu, Dao, Lô Lô, Cao Lan*. Hanoi: Nhà xuất bản văn hóa dân tộc. 

## Liên kết ngoài

* ABVD: danh sách từ Qabiao 
* https://web.archive.org/web/20131202230837/http://cema.gov.vn/modules.php?name=Content&op=details&mid=526
Buôn lậu người

**Chuyển người lậu, đưa người lậu, buôn lậu người** (còn gọi là **đưa người bất hợp pháp**), theo luật pháp Hoa Kỳ, là "việc tạo thuận lợi, vận chuyển, hay cố gắng vận chuyển hoặc nhập cảnh bất hợp pháp của một người hoặc nhiều người qua biên giới quốc tế, vi phạm luật pháp của một hoặc nhiều quốc gia, một cách trắng trợn hoặc thông qua sự lừa dối, chẳng hạn như việc sử dụng các tài liệu gian lận.

Trên bình diện quốc tế, thuật ngữ này được hiểu và thường được sử dụng thay thế cho việc **chuyển người di cư lậu**, được định nghĩa trong Nghị định thư chống buôn lậu người di cư bằng đường bộ, đường biển và đường hàng không, bổ sung cho Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia là "... mua sắm, để có được, trực tiếp hoặc gián tiếp, một lợi ích tài chính hoặc vật chất khác, về sự xâm nhập bất hợp pháp của một người vào một đảng của nhà nước mà người đó không phải là một quốc gia".

Hành vi của việc chuyển người lậu đã chứng kiến sự gia tăng trong vài thập kỷ qua và ngày nay chiếm một phần đáng kể trong nhập cư bất thường ở các nước trên thế giới. Việc chuyển người lậu thường diễn ra với sự đồng ý của những người bị chuyển lậu, và những lý do phổ biến cho các cá nhân tìm cách di chuyển lậu bao gồm cơ hội việc làm và kinh tế, cải thiện cá nhân và/hoặc gia đình, và thoát khỏi sự khủng bố, bạo lực hoặc xung đột.

Năm 2015, cuộc nội chiến đang diễn ra ở Syria đã dẫn đến sự dịch chuyển lớn và phụ thuộc vào những người buôn lậu để hỗ trợ người dân tìm kiếm nơi trú ẩn ở châu Âu. Điều này cũng đã dẫn đến các phong trào chưa từng có - và hàng loạt cái chết - trên khắp Địa Trung Hải. Theo thống kê của UNHCR, đã có gần một triệu lượt người đến bằng đường biển ở châu Âu vào năm 2015 và hơn 2900 người di cư đã chết hoặc mất tích. Theo Dự án Di dân mất tích của IOM, đã có hơn 3800 người chết trong khi di cư trên khắp thế giới vào năm 2015.

Không giống như buôn người, đưa người lậu được đặc trưng bởi sự đồng ý giữa khách hàng và người thực hiện đưa người lậu - một thỏa thuận hợp đồng thường chấm dứt khi đến địa điểm đích. Tuy nhiên, trong thực tế, tình huống đưa người có thể rơi vào tình huống có thể được mô tả tốt nhất là vi phạm nhân quyền cực độ, với những người muốn được chuyển lậu đã bị đe dọa, lạm dụng, khai thác và tra tấn, và thậm chí tử vong dưới tay những kẻ đưa người. Những người liên quan đến hoạt động đưa người lậu cũng có thể là nạn nhân của nạn buôn người, ví dụ như khi họ bị lừa về các điều khoản và điều kiện về vai trò của họ cho mục đích khai thác sức lao động của họ trong hoạt động đưa người lậu.

## Tham khảo
Tuyết Đậu Trí Giám

**Tuyết Đậu Trí Giám** (zh. 雪窦智鑑, ja. *Setchō Chikan,* 1105-1192), cũng được gọi là **Túc Am Trí Giám**, là Thiền sư Trung Quốc đời Tống, thuộc đời thứ 12 của Tông Tào Động. Sư nối pháp Thiền sư Thiên Đồng Tông Giác, đệ tử của sư có Thiền sư Thiên Đồng Như Tịnh.

## Cơ duyên và hành trạng
Sư họ Ngô, quê ở Trừ Châu, tỉnh An Huy, Trung Quốc. Theo sách kể lại, từ nhỏ sư đã có duyên lành với Phật Pháp. Như một hôm, người mẹ rửa mụn nhọt trên tay sư và hỏi: *"Con thấy tay mình thế nào?"* Sư đáp: *"Tay con giống tay Phật!"*

Sau khi xuất gia, sư đến tu học ở chổ của Thiền sư Chân Yết Thanh Liễu tại Trường Lô. Trong pháp hội này, có đại đệ tử của Thiền sư Chân Yết là Tông Giác khi ấy đang làm thủ chúng, Tông Giác rất xem trọng và quý mến sư. Về phía sư, mặc dù Tông Giác chỉ ở vai vế là sư huynh đồng môn nhưng sư rất kính trọng Tông Giác và coi đó là thầy của mình.

Rời chổ của Chân Yết, sư đến núi Tượng Sơn ẩn cu tu hành. Ở đây thường hay xảy ra nhiều chuyện quỷ mị, ma quái. Tuy vậy nhưng tâm sư vẫn vững vàng không bị mê hoặc. Vào một đêm nọ, sư bỗng nhiên đại ngộ, liền đến gặp Tông Giác trình sở ngộ và được Tông GIác ấn khả.

Năm 1154, sư đến trụ trì tại chùa Thê Chân (zh. 棲真寺) ở gần Hàng Châu. Sau đó, sư cũng lần lượt trụ trì tại các chùa như: Định Thủy tự, Hương Sơn tự và Báo Ân tự.

Năm 1184, sư đến trụ trì ở núi Tuyết Đậu và khai đường giảng pháp. Tại đây, có rất nhiều thiền sinh đến tham học.

Sư có để lại một bài kệ:

:Thế Tôn có mật ngữ

:Ca - diếp không che giấu

:Đêm khuya mưa hoa rụng

:Cả thành ngập nước thơm.

Sư được cho là đã viết câu thơ: *"Được một Tông, mất một Sùng. Chắp tay trước, đập ngực sau."* để chế nhạo Thiền sư Hoằng Trí Chính Giác nổi tiếng. "Tông" chỉ cho Tuyết Đậu Tự Tông - đệ tử đắc pháp của Hoằng Trí và "Sùng" chỉ cho Dã Đường Phổ Sùng (zh. 野堂普崇) - môn đệ của Hoằng Trí nhưng sau đó bỏ đi và theo học với tông Lâm Tế.

Cuối đời, sư lập am ở phía Đông của Tuyết Đậu Thiền Tự và ẩn cư tại đây cho đến khi viên tịch vào năm 1192. Sau khi sư tịch, đệ tử trà tỳ và xây tháp thờ tại núi Tuyết Đậu.

## Nguồn tham khảo
Tiếng Chứt

**Tiếng Chứt** (**Chut, Cheut**) hay **tiếng Rục-Sách** là một cụm phương ngữ được nói bởi dân tộc Chứt ở Việt Nam và khoảng 450 người ở tỉnh Khammouane, Lào. Nó có lẽ là ngôn ngữ Vietic gần gũi nhất với tiếng Arem.

Tiếng Chứt có hệ thống bốn âm vực giống tiếng Thavưng (phân biệt về cả cao độ). Khác với tiếng Việt, tiếng Chứt có tiền âm tiết (với một nguyên âm không nhấn), chẳng hạn như trong từ **''ca**ku:4* "gấu".

==Phân bố==

Tiếng Chứt được nói ở các làng sau ở Việt Nam. 

;Sách
*Lâm Hóa
*Hóa Tiến
*Lâm Sum
*Hóa Hợp
*Hóa Lương
*Thượng Hóa

;Mày
*Ca Oóc
*Bai Dinh
*Cha Lo

;Rục
*Yên Hợp
*Phú Minh

==Tham khảo==

Tạ Long (1975). "Về mối quan hệ cộng đồng tộc người giữa ba nhóm 'Mày', Rục, Sách". Trong Ủy ban khoa học xã hội Việt Nam: Viện dân tộc học. *Về vấn đề xác định thành phần các dân tộc thiểu số ở miền bắc Việt Nam'', 518-530. Hà Nội: Nhà xuất bản khoa học xã hội.

## Liên kết ngoài
* Người Chứt 05:06 PM 21/01/2016
* Người Chứt Ủy ban Dân tộc 03:44 PM 04/11/2015
Thiên Đồng Tông Giác

**Thiên Đồng Tông Giác** (zh. 天童宗珏, ko. 천동종각 *Ch'ŏndong Chonggak*, ja. *Tendō Shūkaku,* 1091-1162), cũng được gọi là **Đại Hưu Tông Giác**, là Thiền sư Trung Quốc đời Tống, thuộc đời thứ 11 của Tào Động tông. Sư kế thừa Thiền sư Chân Yết Thanh Liễu, đệ tử nối pháp của sư có Thiền sư Tuyết Đậu Trí Giám.

## Cơ duyên và hành trạng
Sư họ Tôn, tự là Đại Lâm, quê ở Hòa Châu (nay là huyện Hòa, tỉnh An Huy, Trung Quốc).

Năm 16 tuổi, sư xuất gia. Hai năm sau, sư thọ giới cụ túc. Trước, sư tham vấn Thiền sư Tổ Chiếu Đạo Hòa (Vân Môn Tông, 1057-1124). Sau khi Thiền sư Tổ Chiếu viên tịch, sư đến yết kiến Thiền sư Chân Yết Thanh Liễu và đại ngộ, kế thừa pháp mạch của vị này.

Niên hiệu Thiệu Hưng thứ 2 (1132), sư đến trụ trì tại chùa Nhạc Lâm ở huyện Phụng Hoa, tỉnh Triết Giang trong khoảng thời gian 23 năm. Tiếp, sư đến trụ trì tại Tuyết Đậu Thiền Tự ở núi Tuyết Đậu trong khoảng thời gian 4 năm.

Năm 1159, sư đến trụ trì tại Thiên Đồng Thiền Tự ở Ninh Ba, Triết Giang cho đến cuối đời.

Sư nói kệ dạy chúng:

:*Kiếp trước dạo chơi ngoài thế tục*

:*Diệu khế không thể dùng ý nghĩ*

:*Chân chứng nào mượn lời truyền*

:*Đến chừng được: rỗng rang sáng suốt, thì mây trắng xua tan miền núi lạnh*

:*Linh quang toả chiếu chừ trăng thanh dõi theo bóng thuyền đêm*

:*Chính lúc đó phải làm sao nhỉ*

:*[[Động Sơn ngũ vị|Thiên chánh]] đâu từng lìa bản vị*

:*Tung hoành nào mượn tiếng nhân duyên.*

Một hôm, có vị tăng hỏi: *"Thế nào là đạo?"* Sư nói: *"Chớ dẹp bảng chỉ đường ở ngã tư!"*

Năm 1162, sư thị tịch, trụ thế hơn 72 năm, hạ lạp 54 năm. Đệ tử trà tỳ xây tháp thờ tại Thiên Đồng Thiền Tự.

## Nguồn tham khảo
Massage cho mèo

**Massage cho mèo** là một phương pháp được sử dụng bởi các nhà vật lý trị liệu và chủ nuôi để duy trì hệ thống tuần hoàn và khớp khỏe mạnh ở mèo.

## Những lợi ích
Chạm, âu yếm và vuốt ve mèo có thể làm chúng kích thích giải phóng các hóa chất gọi là cytokine, từ đó báo hiệu cho não giải phóng các hóa chất giảm đau tự nhiên gọi là endorphin. Mèo có thể biểu lộ sự thích thú của chúng khi được mát xa bằng cách kêu rừ rừ và nhẹ nhàng co bóp bàn chân.

Liệu pháp xoa bóp có thể mang lại lợi ích tương tự cho mèo như đối với con người, bao gồm các biện pháp phòng ngừa và là giải pháp giúp giảm đau cho chúng. Có thể sử dụng phương cách mát-xa cho mèo để trấn an một con mèo đang lo lắng. Mát xa mèo cũng có thể làm giảm huyết áp của chủ vật nuôi, đóng vao trò là một kỹ thuật thư giãn cho cả người lẫn mèo. Massage mèo rất hữu ích khi mèo cần vuốt ve khi sinh nở và làm tăng sự thân mật giữa chủ và mèo.

Mát-xa cho mèo cũng tạo điều kiện cho chủ của nó tìm được những điểm bất thường có thể có trên da mèo, những triệu chứng nghiêm trọng như những vùng bị đau và sưng.

Mát-xa cho mèo có thể làm tăng khả năng vận động và linh hoạt ở những con mèo bị viêm khớp. Hành động này cũng là một phương cách đẩy nhanh tiến trình hồi phục chức năng cho cá thể mèo phải phẫu thuật. Liệu pháp xoa bóp có thể có tác động tích cực đến hệ thống tiêu hóa của mèo và bộ lông - da của chúng.

## Tham khảo
Tiếng Kri

**Tiếng Kri** (Krìì) là một ngôn ngữ thuộc ngữ chi Việt được mô tả gần đây. Người nói tiếng Kri sống ở thung lũng Thượng Ñrong (Nam Noy) của tỉnh Khammouane, Lào, cũng như các địa điểm khác trong khu bảo tồn đa dạng sinh học Nakai-Nam Theun. Ngôn ngữ này thông hiểu với tiếng Pròòngq nói ở một số làng ở hạ nguồn so với tiếng Kri (Enfield & Diffloth 2009).

Người Kri tự gọi mình là *mleeng Kri* và ngôn ngữ của họ là *meengq Kri*. Họ có lối sống đốt rừng làm nương rẫy, cứ 2–3 năm chuyển nơi ở (Chamberlain 1998). Mỗi khi người thân mất, người Kri phá nhà cũ đi, lấy vật liệu căn nhà cũ này để xây dựng một ngôi nhà mới ở một địa điểm khác. Ngoài tiếng Kri, nhiều người lớn, đặc biệt là nam giới, cũng thông thạo tiếng Việt, Saek, Bru hay Lào.

## Tham khảo

## Đọc thêm

* 

## Liên kết ngoài

* http://sealsxxii.vjf.cnrs.fr/Document/ Ab khu vực-Enfield.pdf
Lương Sơn Duyên Quán

**Lương Sơn Duyên Quán** (zh. 梁山緣觀, ko. 량산연관 *Lyangsan Yŏngwan,* ja. *Ryōzan Enkan*, 920-990) là Thiền sư Trung Quốc đời Tống, Tổ đời thứ 5 của Tông Tào Động. Sư là đệ tử đắc pháp của Thiền Sư Đồng An Quán Chí và có môn đệ xuất sắc nhất là Thiền Sư Thái Dương Cảnh Huyền.

## Cơ duyên và hành trạng
Các tư liệu về tiểu sử của sư rất hiếm hoi, chủ yếu được chép lại trong một số bộ sách như ''Cảnh Đức Truyền Đăng Lục'', Ngũ Đăng Hội Nguyên. ''Cảnh Đức Truyền Đăng Lục'' có kể lại một số công án vấn đáp giữa sư với đệ tử và các bài Thiền kệ do sư sáng tác.

Sư sinh năm 920, quê ở Lãng Châu. Sau khi ngộ đạo nơi Thiền sư Đồng An Quán Chí, sư đến xiển dương tông phong tại núi Lương (nay thuộc tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc).

Có tăng đến tham vấn hỏi sư: *"Sư hát khúc ca nhà ai, Tông phong nối tự người nào?"* Sư nói: *"Rồng sanh rồng con, phụng sinh phụng con."*

Tăng hỏi: *"Thế nào là chỉ ý Tổ sư từ Tây lại?"* Sư đáp: *"Thông Lĩnh chẳng truyền tin đất Hán; Người Hồ hát dối bài ca thái bình."*

Sư có làm một số bài kệ:

**Bài thứ nhất**

*Hán văn:*

梁 山 一 曲 歌

格 外 人 難 和

十 载 訪 知 音

未 常 逢 一 箇

*Phiên âm:*

Lương Sơn nhất khúc ca

Cách ngoại nhân nan hòa

Thập tái phỏng tri âm

Vị thường phùng nhứt cá

*Dịch nghĩa:*

Lương Sơn một khúc ca

Cách, điệu người khó hòa

Mười năm tìm tri âm

Gặp gỡ vẫn còn xa.

**Bài thứ hai**

*Hán văn:*

紅 燄 藏 吾 身

何 須 塔 廟 新

有 人 相 肯 重

灰 裏 貌 全 真

*Phiên âm:*

Hồng diễm tàng ngô thân

Hà tu tháp miếu tân

Hữu nhân tương khẳng trọng

Khôi (hôi) lý mạo toàn chân

*Dịch nghĩa:*

Lửa dữ giấu toàn thân

Cần chi tháp miếu tân

Có người chịu khẳng trọng

Trong tro vẽ toàn chân.

Năm 990, sư an nhiên thị tịch, hưởng thọ 70 tuổi.

## Nguồn tham khảo
Nhào (mèo)

**Nhào** là một hành vi phổ biến đối với tất cả những con mèo nhà khi ở trạng thái dễ chịu. Hành vi này thể hiện qua việc mèo đẩy ra kéo vào hai chi trước luân phiên nhau giữa chi trái và chi phải.

## Miêu tả hành vi
Nhiều cách giải thích tồn tại nhằm giải đáp vấn đề tại sao mèo nhào. Hành vi nhào có thể có nguồn gốc từ tổ tiên hoang dã của mèo, khi đó chúng phải đi đến những khu vực có cỏ hoặc tán lá để làm tổ tạm thời nhằm mục đích nghỉ ngơi. Ngoài ra, hành vi này còn có thể là hành vi còn sót lại khi chúng là mèo con khi cố kích thích mèo mẹ tiết sữa. Hành vi nhào cũng có thể là một hình thức giao tiếp giữa chủ và mèo: vì hành động nhào từng kết nối mèo con với mẹ, hành vi đó có thể biểu lộ sự giao tiếp tình cảm giữa mèo và người bạn của nó.

Hành vi nhào thường đến trước, báo hiệu việc mèo sẽ đi ngủ.

Nhiều con mèo kêu rừ rừ lên trong khi thực hiện động tác nhào. Chúng cũng kêu rừ rừ khi mới sinh, khi cho ăn hoặc khi cố gắng cho mèo con ăn dặm. Mối liên hệ phổ biến giữa hai hành vi có thể chỉ ra nguồn gốc của hành vi nhào ở mèo là một bản năng còn sót lại khi mèo trưởng thành. Một số chuyên gia xem xét việc nhào để "kích thích" mèo và làm cho nó cảm thấy tốt, giống như hành động kéo giãn cơ của con người.

## Tham khảo
Abetti (hố)

**Abetti** là một hố Mặt Trăng (hố va chạm) đã hoàn toàn bị nhấn chìm bởi dung nham của biển Mặt Trăng. Điều này hình thành một 'hố ma' trên bề mặt, chỉ được thể hiện bằng một vành cong trồi lên. Abetti nằm ở rìa đông nam của biển Mare Serenitatis, và ở phía đông của Mons Argaeus. Hố này nói chung nhìn thấy được khi và chỉ khi nguồn sáng ở góc thấp. Hố được đặt tên theo sau hai nhà thiên văn học người Ý, Antonio Abetti và con trai của ông Giorgio.

## Tham khảo

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài
*
Lĩnh Toại

**Lĩnh Toại** là một xã thuộc tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

Được thành lập ngày 16 tháng 6 năm 2025 trên cơ sở các xã Hà Hải, Hà Châu, Thái Lai và Lĩnh Toại, xã Lĩnh Toại chính thức hoạt động từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.

## Địa lý
Xã Lĩnh Toại nằm ở phía đông bắc tỉnh Thanh Hóa, thuộc tả ngạn sông Lèn, có vị trí địa lý:

* Phía đông giáp các xã Nga Thắng, Ba Đình
* Phía bắc giáp xã Hoạt Giang
* Phía tây giáp xã Hà Trung
* Phía nam giáp các xã Đông Thành, Hoa Lộc với ranh giới là sông Lèn.

Xã Lĩnh Toại có diện tích tự nhiên 30,48 km², quy mô dân số năm 2024 là 24.888 người, mật độ dân số đạt 817 người/km².

## Lịch sử
Ngày 16 tháng 6 năm 2025, huyện Hà Trung bị giải thể do bỏ cấp huyện; xã Lĩnh Toại được thành lập theo Nghị quyết số 1686/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của 4 xã: Hà Hải, Hà Châu, Thái Lai, Lĩnh Toại. Xã này chính thức hoạt động từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, là đơn vị hành chính trực thuộc tỉnh Thanh Hóa.

### Xã Lĩnh Toại trước 16/6/2025
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Lĩnh Toại là một xã thuộc huyện Hà Trung. Năm 1954, xã Lĩnh Toại chia thành ba xã Hà Hải, Hà Phú và Hà Toại.

Đến năm 2018, xã Hà Toại có diện tích 2,93&nbsp;km², dân số là 1.560 người, mật độ dân số đạt 532 người/km². Xã Hà Phú có diện tích 3,09&nbsp;km², dân số là 2.685 người, mật độ dân số đạt 869 người/km².

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của xã Hà Phú và xã Hà Toại thành xã Lĩnh Toại.

Từ xa xưa trên địa bàn xã Lĩnh Toại có tuyến kênh Nhà Lê nối từ  kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang đi qua, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và được coi là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt (hiện là một đoạn của sông Hoạt theo tên gọi địa phương).

## Hành chính
Xã Lĩnh Toại có 31 thôn. Dưới đây là danh sách các thôn theo địa giới từng xã cũ:

## Ghi chú

## Tham khảo
### Chú thích
Vạn Tùng Hành Tú

, còn gọi là **Vạn Tùng Lão Nhân**, là Thiền sư Trung Quốc, thuộc đời thứ 14 của tông Tào Động. Sư là một trong những vị Thiền sư có ảnh hưởng nhất trong Tông Tào Động và Thiền tông Trung Quốc vào cuối nhà Tống và đầu nhà Nguyên. Sư là tác giả của tập *[[Thong dong lục]]* nổi tiếng, mà trong đó sư đưa ra kệ tụng, lời bình về 100 tắc công án do Thiền sư Hoằng Trí Chính Giác sưu tập. Tác phẩm này cùng với *[[Bích nham lục]]* được xưng là *“Thiền môn song bích”*.

Sư là đệ tử đắc pháp của Thiền sư Tuyết Nham Như Mãn và có nhiều môn đệ xuất chúng như Tuyết Đình Phúc Dụ, Hoa Nghiêm Chí Ôn, Lâm Tuyền Tùng Lâm và Nghĩa Giới.

## Cơ duyên ngộ đạo
Sư họ Thái, quê ở vùng Giải Lương, huyện Hà Nội, tỉnh Hà Nam. Từ nhỏ sư đã có cốt cách phi phàm, sớm có chí xuất gia. Sau sư đến xuất gia với Đại sư Bân Công ở Tịnh Độ tự vùng Hình Châu, tỉnh Hà Nam.

Ban đầu sư đến tham vấn với Thiền sư Thắng Mặc, Thắng Mặc dạy sư: *"Hãy tham câu "Quay lại chính mình" của Trường Sa!"* Sư bèn tham cứu nhưng không ngộ. Thắng Mặc bảo: "*Ta chỉ mong ông lĩnh hội chậm!"* Sư nghe câu này bèn có chút tỉnh ngộ. Sau sư từ giã Thiền sư Thắng Mặc đến tham vấn với Thiền sư Huyền Sa nhưng cũng chưa được triệt ngộ.

Cuối cùng sư đến tham học với Thiền sư Tuyết Nham Huệ Mãn ở chùa Đại Minh, vùng Từ Châu, tỉnh Hà Bắc. Một hôm sư thấy con gà bay lên liền đại triệt đại ngộ. Thiền sư Huệ Mãn ấn khả, truyền y cà sa và phó chúc cho sư nối pháp Tào Động Chính Tông. Từ đó, dân chúng ở vùng Lưỡng Hà, Tàm Tấn đều biết đến và ngưỡng mộ danh tiếng, đạo hạnh của sư.

## Hoằng pháp

Đầu tiên sư đến trụ trì tại Tịnh Độ, cất am Vạn Tùng Niên (nghĩa là mười nghìn cây thông) và cư trú tại đây. Vào năm Quý Sửu (1193), vua Chương Tông nhà Kim cung thỉnh sư vào cung và đích thân hỏi sư về Phật pháp. Vì ngưỡng mộ đức hạnh và ấn tượng với các câu trả lời của sư nên vua ban cho sư một chiếc cà sa gấm. Đến năm Đinh Tỵ (1197), sư được vua ban chiếu dời đến trụ trì ở Thê Ẩn tự, Ngưỡng Sơn và Báo Ân Hồng Tế tự ở phủ Thuận Thiên. Năm 1215, kinh đô nhà Kim bị quân Mông Cổ cướp phá, vua Kim cho dời Kinh đô đến phủ Khai Phong. Sư vẫn ở lại trụ trì tại Bảo Ân tự phía ngoài kinh thành nhà Kim.

Năm 1223, chính khách Mông Cổ là Gia Luật Sở Tài (Yelü Chucai) đến gặp sư để tham hỏi Phật pháp. Sau đó, ông trở thành đệ tử tại gia của sư và thường xuyên đến trao đổi với sư về chính sự và học Thiền. Sau ba năm tham Thiền, ông đại ngộ và được sư ấn khả.

Sư từng sáng tác ''Thong Dong Lục'' (zh. 從容錄) là bản niêm tụng cổ gồm 100 công án của Thiền sư Thiên Đồng và trình tấu lên vua Ninh Tông nhà Tống. Bên cạnh đó, sư cũng nghiên cứu tinh tường các kinh điển, thông thạo cả nội điển và ngoại điển, đã ba lần xem đại tạng và soạn nhiều pháp lục lưu hành ở đời.

Vào ngày mồng 7 tháng 4 năm đầu nhuận niên hiệu Định Tông (zh. 定宗) 1246, sư nói kệ rồi thị tịch, hưởng thọ 81 tuổi đời và 60 hạ lạp. Môn đệ trà tỳ nhục thân sư, thu được nhiều xá lợi và xây tháp phụng thờ các nơi, trong đó ngọn tháp *Vạn Tùng Lão Nhân* ở Bắc Kinh đến nay vẫn còn.

## Tham khảo và chú thích
Yên Dương, Hà Trung

**Yên Dương** là một xã thuộc huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Yên Dương nằm ở phía bắc huyện Hà Trung, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Hoạt Giang
*Phía tây giáp xã Hà Bắc và xã Hà Tân
*Phía nam giáp xã Hà Bình
*Phía bắc giáp thị xã Bỉm Sơn.

Xã Yên Dương có diện tích 8,34&nbsp;km², dân số năm 2018 là 6.515 người, mật độ dân số đạt 781 người/km².

## Lịch sử
Địa bàn xã Yên Dương hiện nay trước đây vốn là hai xã Hà Yên và Hà Dương.

Trước khi sáp nhập, xã Hà Yên có diện tích 3,45&nbsp;km², dân số là 3.328 người, mật độ dân số đạt 965 người/km². Xã Hà Dương có diện tích 4,89&nbsp;km², dân số là 3.187 người, mật độ dân số đạt 652 người/km².

Ngày 16 tháng 10 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 786/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Thanh Hóa (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 12 năm 2019). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của hai xã Hà Yên và Hà Dương thành xã Yên Dương.

## Chú thích

## Tham khảo
Nhóm ngôn ngữ Môn

**nhóm ngôn ngữ Môn** là một nhóm ngôn ngữ trong ngữ hệ Nam Á, bắt nguồn từ tiếng Môn cổ của vương quốc Dvaravati tại nơi ngày nay là trung bộ Thái Lan. Người Môn ngày nay là hậu duệ của những người đến Pegu lánh nạn sau khi Dvaravati rơi vào tay người Khmer, còn người Nyah Kur là hậu duệ những người ở lại.

## Phân loại
Sidwell (2009:114) đề xuất cây phát sinh sau cho nhóm ngôn ngữ Môn, tổng hợp từ phân loại trước đó của Therapan L-Thongkum (1984) và Diffloth (1984).

*Tiếng Môn cổ
**Nyah Kur
***Bắc
***Trung
***Nam
**Môn trung đại
***Môn văn học
***Môn Ro: phương ngữ cực bắc, nói trong vùng Pegu-Paung-Zingyaik
****Môn Ro Tây: nói trong một vùng từ bắc Martaban đến Thaton
****Môn Ro Đông: nói ở một khu vực nhỏ bên bờ nam sông Gyaing
***Môn Rao: nói quanh Moumein, lan về phía nam đến tận Tavoy
****Môn Rao Bắc
****Môn Kamawet
****Môn Rao Nam
****Môn Rao Ye: phương ngữ tiếng Môn cực nam
***Môn Thái

## Xem thêm
* (Wiktionary)
*Tiếng Môn
*Tiếng Nyah Kur

## Tham khảo

Sidwell, Paul (2009). *[https://www.academia.edu/1540105/Classifying_the_Austroasiatic_languages_history_and_state_of_the_art Classifying the Austroasiatic languages: history and state of the art] *. LINCOM studies in Asian linguistics, 76. Munich: Lincom Europa.

## Đọc thêm

* *Monic language studies*. (1984). Bangkok, Thailand: Chulalongkorn University Print. House.
* Diffloth, Gérard. 1984 *The Dvaravati Old Mon languages and Nyah Kur*. Monic Language Studies. Chulalongkorn University Printing House, Bangkok.
* Eppele, John William, Carey Statezni, and Nathan Statezni. 2008. Monic bibliography . Chiang Mai: Payap University.
* Eppele, John William, Carey Statezni, and Nathan Statezni. 2008.Monic bibliography with selected annotations . Chiang Mai: Payap University.
* Ferlus, Michel. 1983. Essai de phonétique historique de môn. Mon-Khmer Studies 12: 1–90.
* Huffman, Franklin E. 1990. Burmese Mon, Thai Mon, and Nyah Kur: a synchronic comparison. Mon-Khmer Studies 16–17: 31–84.

## Liên kết ngoài

* SEAlang Project: Mon–Khmer languages: The Monic Branch
* 
* Old Mon inscriptions
Gandhi (định hướng)

**Gandhi**  có thể đề cập đến:
*Mahatma Gandhi
*Indira Gandhi
*Gandhi (ban nhạc người Costa Rica)
*"Gandhi", một bài hát của Anne McCue
*"Gandhi", một bài hát trong album *[[Trampin ']]* của Patti Smith
Cọ xát lưu hương

**Cọ xát lưu hương** (tiếng Anh: *Scent rubbing*) là một hành vi trong đó một động vật có vú cọ xát cơ thể của nó với một vật thể trong môi trường, đôi khi với những thứ có mùi mạnh. Hành vi này thường gặp ở nhóm động vật ăn thịt, mặc dù nhiều động vật có vú cũng thực hiện hành vi này. Hành động cọ xát lưu hương diễn ra khi con vật hạ thấp vai, thu gọn chân trước, đẩy người về phía trước và cọ cằm, thái dương, cổ hoặc lưng vào vật thể. Một loạt các mùi khác nhau có thể khuyến khích con vật thực hiện hành vi này bao gồm mùi phân, chất nôn, thịt tươi hoặc thịt đã bị phân hủy, thuốc trừ sâu, nước tiểu, thuốc chống côn trùng, tro, thức ăn của con người,...

Việc cọ xát lưu hương thường được thực hiện với việc đánh dấu mùi và "tự xức mùi", thường được động vật sử dụng để đánh dấu một đối tượng trong môi trường xung quanh. Dấu hiệu bằng mùi này có thể được sử dụng như một phương tiện liên lạc giữa các loài. Nhiều loài khác nhau thuộc nhóm động vật họ mèo, khỉ, gấu, chó sói và Macmot chủ yếu được sử dụng để nghiên cứu hành vi cọ xát mùi hương ở nhóm động vật có vú. Sự khác biệt về giới tính và tuổi tác của động vật ảnh hưởng khác nhau đối với việc cọ xát lưu hương, ví dụ con vật trưởng thành, con đực thường thực hiện hành vi này thường xuyên hơn so với những con vật chưa trưởng thành và nhóm các con cái, xét ở nhiều loài động vật khác nhau.

## Tham khảo
Tập tính gắn bó ở loài sói

**Tập tính gắn bó** là một tập tính khi một con vật hình thành một liên kết mạnh mẽ với con người hoặc động vật khác. Tập tính động vật gần gũi với đối tượng chúng muốn gắn bó là đặc trưng điển hình cho sự gắn bó. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng chó thể hiện tập tính gắn bó với người chăm sóc cho chúng. Chó sói là động vật có tính xã hội cao và các tương tác xã hội trong bầy của chúng phù hợp với tiêu chí để hình thành nên hành vi gắn bó ở động vật. Vì chó có liên quan mật thiết đến chó sói, nhiều nhà điều tra đã nghiên cứu tập tính gắn bó giữa chó sói và con người. Những con sói được nuôi trong khoảng thời gian từ 3 đến 7 tuần đã thể hiện tập tính gắn bó với những người chăm sóc cho chúng.

Tập tính này biểu lộ thông qua việc sói thích gần gũi với người chăm sóc của nó thông qua cách giao tiếp và bằng cách chào hỏi người chăm sóc thường xuyên hơn so với người lạ. Vì sói là động vật chưa được thuần hóa nên đây là một ví dụ về tập tính gắn bó với động vật chưa thuần hóa. Một nghiên cứu khác cho thấy những con sói được nuôi dưỡng rời xa sói mẹ trong 16 tuần bởi những người chăm sóc lại cho thấy tập tính gắn bó với một người lạ hơn là người chăm sóc chúng.

## Tham khảo
24 Themis

**Themis**  (định danh hành tinh vi hình: **24 Themis**) là một trong những tiểu hành tinh lớn nhất trong vành đai tiểu hành tinh. Đây cũng là thành viên lớn nhất trong hệ Themis. Nó được Annibale de Gasparis phát hiện vào ngày 5 tháng 4 năm 1853. Nó được đặt theo tên của Themis, sự hiện thân của luật tự nhiên và trật tự thiêng liêng trong thần thoại Hy Lạp.

Tránh nhầm lẫn với 269 Justitia, được đặt tên theo Justitia, tên La Mã của Themis.

## Khám phá và quan sát
24 Themis được phát hiện vào ngày 5 tháng 4 năm 1853 bởi Annibale de Gasparis của Napoli, mặc dù nó được đặt theo tên của nhà thiên văn học người Ý, ông Secur Secchi. Tiểu hành tinh được đặt theo tên của Themis, nữ thần luật pháp Hy Lạp. Các nhiễu loạn hấp dẫn trong quỹ đạo của Themis đã được sử dụng để tính toán khối lượng của Sao Mộc vào đầu năm 1875.

Vào ngày 24 tháng 12 năm 1975, 24 Themis đã có cuộc chạm trán với 2296 Kugultinov với khoảng cách tối thiểu 0,016 AU (2,4 × 106&nbsp;km). Bằng cách phân tích sự nhiễu loạn quỹ đạo của Kugultinov do lực hấp dẫn của Themis, khối lượng của Themis được xác định là xấp xỉ  lần khối lượng mặt trời ( lần khối lượng Trái Đất). Themis là một tiểu hành tinh siêu mát.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Asteroid Themis has 'frosted surface'
* NASA detection of Water Ice and organics on the surface of 24 Themis 
* 
*
Mons Argaeus

**Mons Argaeus** là một khối núi ở Mặt Trăng có chiều dài là 65&nbsp;km hướng về phía đông nam. Núi nằm ở tọa độ , nằm trọn trong vị trí giữa biển Mare Serenitatis và biển Mare Tranquillitatis ở ranh giới phía đông của chúng.  Đỉnh có độ cao khoảng 2560 m trên mặt phẳng biển Mare Serenitatis về phía tây.

Apollo 17 đáp xuống ở phía đông của núi Mons Argaeus ở thung lũng Taurus–Littrow (kế bên núi Mons Vitruvius và về phía nam của hố Littrow).

Núi này được đặt tên theo tiếng Latinh cho núi Mount Argaeus, một đỉnh ở Thổ Nhĩ Kỳ giờ được gọi là Erciyes Dağı. Cái tên này được chấp nhận bởi IAU vào năm 1935.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
* LTO-42C3 Dawes &mdash; L&PI bản đồ địa hình
*
ABBA (album)

***ABBA*** là album phòng thu thứ ba (thứ hai trên quy mô quốc tế) của nhóm nhạc pop cùng tên của Thụy Điển. Ban đầu nó được phát hành vào ngày 21 tháng 4 năm 1975 thông qua Polar Music và có các bản hit " Mamma Mia " và " SOS ".

## Tổng quan
Sau thành công tại Eurovision của "Waterloo", *ABBA* đã chứng kiến ban nhạc giành được sự công nhận trên toàn thế giới. " I Do, I Do, I Do, I Do, I Do " đứng đầu các bảng xếp hạng ở Úc, cũng như "Mamma Mia " ngay sau đó. " SOS " và "Mamma Mia" đã trở thành hit ở cả Hoa Kỳ và Vương quốc Anh. Album đã chứng kiến ABBA rẽ sang nhạc reggae với bài hát "Tropical Loveland", và bao gồm một nhạc cụ bàn phím cổ điển lớn theo truyền thống của Keith Emerson và Rick Wakeman với "Intermezzo số 1" (tựa đầu tiên: "Mama").

*ABBA* được phát hành lần đầu tiên trên CD tại Nhật Bản vào năm 1986, với bản mix thay thế của "Man in the Middle" không được tìm thấy trong bất kỳ bản CD nào sau đó. Tuy nhiên, đó có thể là một lỗi trong quá trình trộn vì bản nhạc dường như không chính thức là một phiên bản khác của "Man in the Middle". *ABBA* sau đó đã được phát hành trên CD ở Tây Đức vào năm 1987 (sau đó được phát hành quốc tế), với năm bài hát bổ sung từ các album *[[Waterloo (album)|Waterloo]]* và *[[Ring Ring (album)|Ring Ring]]*, chưa được phát hành trên CD vào thời điểm đó. *ABBA* đã được phát hành trên CD ở Thụy Điển vào năm 1988 chỉ bao gồm 11 bài hát gốc. Album đã được phát hành lại dưới dạng kỹ thuật số được làm lại nhiều lần; đầu tiên vào năm 1997, sau đó vào năm 2001 và một lần nữa vào năm 2005 như là một phần của *The Complete Studio Recordings*. Vào năm 2012, nó đã được phát hành dưới dạng một bộ CD / DVD phiên bản cao cấp. Trên bản phát hành băng gốc của album Anh "Bang a Boomerang" đã bị chia làm hai phần, nhỏ tiếng dần trong câu thơ thứ hai ở cuối phần một và tiếp tục ở đầu phần hai.

## Tham khảo