Thể thao bán chuyên nghiệp

**Thể thao bán chuyên nghiệp** là hoạt động thể thao mà các vận động viên không tham gia toàn thời gian, nhưng vẫn nhận được thù lao. Vận động viên bán chuyên nghiệp không phải nghiệp dư do nhận được tiền lương đều đặn từ CLB chủ quản, nhưng thường ở mức thấp hơn đáng kể so với vận động viên chuyên nghiệp. Do đó, các vận động viên bán chuyên thường có (hoặc phải tìm kiếm) việc làm toàn thời gian ở ngoài. Một vận động viên hoặc CLB bán chuyên nghiệp cũng có thể đại diện cho một doanh nghiệp hoặc đơn vị hành chính sự nghiệp mà chỉ có nhân viên mới được phép tham gia. Trong trường hợp này, các CLB này được coi là bán chuyên vì người sử dụng lao động trả lương cho họ, nhưng chủ yếu là cho vị trí làm việc trong doanh nghiệp của họ chứ không phải cho việc thi đấu cho đội của công ty.

Vị thế bán chuyên nghiệp không được áp dụng phổ quát trên toàn thế giới, mà phụ thuộc vào luật lao động của mỗi quốc gia cũng như các quy định cụ thể của từng tổ chức thể thao.

## Nguồn gốc
Khái niệm thể thao bán chuyên nghiệp có nguồn gốc từ Câu lạc bộ Olympic San Francisco. Khi thành lập đội bóng bầu dục Mỹ của mình vào năm 1890, CLB Olympic bị một CLB đối thủ cáo buộc dụ dỗ các vận động viên gia nhập bằng cách hứa hẹn việc làm. Một cuộc điều tra của Liên đoàn Thể thao Nghiệp dư đã ra phán quyết rằng hoạt động của Olympic không phải là chuyên nghiệp mà chỉ là một hình thức "bán chuyên nghiệp", từ đó đặt ra thuật ngữ "bán chuyên nghiệp". Mặc dù Liên đoàn Nghiệp dư không thích ý tưởng này lắm, nhưng họ đã công nhận rằng các CLB có thể cung cấp việc làm mà không làm mất tư cách nghiệp dư của họ hay các vận động viên.

## Bắc Mỹ
Ở Bắc Mỹ, hoạt động thể thao bán chuyên nghiệp phổ biến đỉnh điểm và đầu và giữa thế kỷ 20. Các doanh nghiệp lớn sử dụng lao động chân tay như nhà máy và xưởng đóng tàu thường thành lập các đội bóng chày và bóng rổ, với các cầu thủ nhận được mức lương toàn thời gian tương đương với các nhân viên khác. Về lý thuyết, những cầu thủ này có trách nhiện phân phối thời gian làm việc trong tuần giữa việc tập luyện và công việc thông thường tại công ty, mặc dù các đội có tính cạnh tranh cao thường phát triển thành các đội "được tài trợ" tập luyện thể thao toàn thời gian và chỉ làm các công việc trên danh nghĩa. Giải bóng rổ công nghiệp quốc gia (National Industrial Basketball League) đã phát triển từ các đội bóng rổ trực thuộc này. Đến những năm 1940, bóng chày tách ra thành các đội bóng mềm nghiệp dư hoàn toàn được các nhà tuyển dụng tài trợ không thường xuyên, và một hệ thống mở rộng thành các hạng đấu dưới chuyên nghiệp hóa hoàn toàn, trong đó các cấp bậc thấp hơn vẫn bao gồm nhiều cựu cầu thủ doanh nghiệp. Trong khi đó các cấp độ cao nhất của bóng chày cấp thị trấn là hoặc đã từng là bán chuyên nghiệp, mặc dù cấp độ AA đã tự đào thải do áp lực tài chính.

Việc duy trì tư cách nghiệp dư mang lại nhiều lợi ích, chẳng hạn như đủ điều kiện thi đấu ở cấp đại học và các học bổng đi kèm (không giống như Liên đoàn Thể thao Nghiệp dư, trước năm 2020, NCAA cấm mọi hình thức chi trả cho VĐV ngoài học bổng, bao gồm cả các cơ hội việc làm gắn liền với thi đấu). Điều kiện tham dự Thế vận hội ở một số môn thể thao vẫn phụ thuộc vào việc duy trì tư cách nghiệp dư (mặc dù tiêu chuẩn đã mai một đi nhiều), và những vận động viên này có thể được hỗ trợ bằng ngân sách chính phủ, tài trợ của doanh nghiệp và các hệ thống khác. Đồng thời, thể thao chuyên nghiệp đã trở thành một ngành kinh doanh khổng lồ và sinh lợi đến mức ngay cả nhiều đội bóng hạng thấp cũng có thể đủ khả năng chi trả cho các vận động viên chuyên nghiệp.

Tại Canada, hình thức bán chuyên nghiệp khá phổ biến trong môn khúc côn cầu trên băng cấp độ trẻ, trong đó các cầu thủ hàng đầu (hầu hết là thanh thiếu niên đang theo học hoặc vừa tốt nghiệp trung học) được trả lương ở mức bán chuyên nghiệp. Điều này khác với ở Hoa Kỳ, nơi khúc côn cầu trên băng cấp sinh viên chiếm hầu hết ở nhóm tuổi này; các giải đấu dành cho lứa tuổi thiếu niên ở Hoa Kỳ thường hoạt động nghiệp dư hoàn toàn để đảm bảo các cầu thủ đủ điều kiện chơi ở cấp đại học.

Các hạng giải đấu cấp thấp hơn và các môn thể thao ít phổ biến thường hoạt động ở cấp độ bán chuyên nghiệp do rào cản về chi phí. Do chi phí vận hành một đội bóng bầu dục Mỹ chuyên nghiệp thường rất tốn kém, nên bóng bầu dục bán chuyên phổ biến ở người lao động trưởng thành ở cả hình thức thi đấu ngoài trời và trong nhà, tạo cơ hội cho những cầu thủ đã hết thời gian thi đấu cấp sinh viên tại NCAA và không còn nhu cầu duy trì tư cách nghiệp dư. Là một môn thể thao thường chỉ chơi mỗi tuần một trận, bóng bầu dục Mỹ đặc biệt phù hợp với mô hình tổ chức chơi bán chuyên nghiệp và thường được gọi là bóng bầu dục "công nhân"; nghĩa là các cầu thủ có công việc thường xuyên và chơi bóng bầu dục vào cuối tuần. Trong thế kỷ 20, thuật ngữ "giải bóng bầu dục bán chuyên nghiệp" dùng để chỉ các giải đấu nghiệp dư cấp cao hơn, mặc dù các cầu thủ không được trả lương, nhưng các giải đấu và các trận đấu được tổ chức theo cách thức chuyên nghiệp hơn. 

Ở Giải bóng vợt quốc gia (National Lacrosse League), nơi các đội thường chỉ chơi một trận mỗi tuần, thu nhập thường ở mức vừa đủ để được coi là chuyên nghiệp hoàn toàn, nhưng các cầu thủ cũng có thể tìm việc làm thêm để thu nhập bổ sung. Các cấp thấp nhất của hệ thống bóng chày có tổ chức cũng thực chất là bán chuyên nghiệp, vì mùa giải hè ngắn và mức lương thấp khiến các cầu thủ phải kiếm việc làm trong thời gian nghỉ giữa mùa giải để trang trải cuộc sống.

## Vương quốc Anh
Có hàng trăm đội bóng bán chuyên ở cấp độ ngoài hệ thống Anh. Giải hạng tư của Liên đoàn bóng đá Anh (English Football League - hạng đấu thấp nhất trong hệ thống giải bóng đá Anh) theo truyền thống là ranh giới giữa bóng đá chuyên nghiệp ("toàn thời gian") và bán chuyên ("bán thời gian") của bóng đá Anh. Tuy nhiên, nhiều đội bóng ở giải đấu hàng đầu ngoài hệ thống chuyên nghiệp, National League, đã trở thành các câu lạc bộ chuyên nghiệp "toàn thời gian" nhằm mục đích đi lên vị thế chuyên nghiệp. Nhiều câu lạc bộ từng thi đấu ở giải chuyên nghiệp cũng vẫn duy trì là các đội bóng chuyên nghiệp sau khi xuống hạng, với mục đích tối thiểu là duy trì được lượng khán giả đủ lớn để tạo ra thu nhập cần thiết để trả lương cho cầu thủ.

Bóng đá nữ ở Anh hiện nay đang được tổ chức với mô hình bán chuyên nghiệp ngay cả tại các cấp giải hàng đầu, do nguồn tài chính phụ thuộc vào việc thăng xuống hạng của cả các đội bóng nam chủ quản và chính đội bóng nữ. Việc chuyên nghiệp hóa hoàn toàn cho bóng đá nữ vẫn đang trong giai đoạn lập kế hoạch; các cầu thủ nữ hàng đầu thường phụ thuộc vào các nguồn thu nhập khác (như huấn luyện và đào tạo thể lực), và nhiều người vẫn đang vừa theo học đại học hoặc cao đẳng vừa chơi bóng.

Trong hệ thống bóng đá Scotland, các đội bán chuyên nghiệp có mặt ở tất cả các cấp độ dưới giải Ngoại hạng Scotland, với hầu hết các đội dưới giải hạng thứ hai là Scottish Championship đều là bán chuyên nghiệp.

Trong lịch sử, bóng bầu dục liên đoàn và bóng bầu dục liên hiệp tại Anh chỉ có một giải đấu chuyên nghiệp toàn thời gian, còn lại là các giải bán chuyên ở cấp thấp hơn. Giải đấu bóng bầu dục liên hiệp hạng hai là Champ Rugby đã chính thức đi lên chuyên nghiệp từ mùa giải 2009–10.

## Nhật Bản
Tại Nhật Bản, mô hình hoạt động bán chuyên nghiệp được áp dụng phổ biến tại một số câu lạc bộ tại J3 League, các Giải bóng đá Nhật Bản (hạng tư trở xuống), SV League (bóng chuyền), Japan Rugby League One (bóng bầu dục liên hiệp), S/J League (cầu lông) và các CLB bóng chày nghiệp dư.

Trong đó, các cầu thủ được các doanh nghiệp tuyển dụng dưới hình thức nhân viên biên chế hoặc hợp đồng. Những người này có thể tham gia làm các công việc tượng trưng tại doanh nghiệp ngoài việc tập trung vào thi đấu, và có thể nhận được các khoản thưởng như thưởng thắng trận (ngoại trừ ở các CLB bóng chày nghiệp dư).

Ngoài ra, mô hình bán chuyên nghiệp tại Nhật Bản cũng bị chỉ trích đã lan sang các hoạt động thể thao ngoại khóa học đường cấp trung học phổ thông như bóng chày, bóng đá và chạy bộ tiếp sức, đặc biệt là tại các trường tư thục. Trong đó, các trường tiến hành tuyển trạch các vận động viên học đường dưới hình thức "tuyển sinh toàn quốc" và nhận được thù lao dưới những hình thức học bổng và hỗ trợ ăn ở tại ký túc xá bị cáo buộc "quy mô ngang tầm các CLB chuyên nghệp".

## Xem thêm

* Thể thao chuyên nghiệp
* Thể thao nghiệp dư
* Chuyên nghiệp-nghiệp dư
* Thể thao thành tích cao
* Thể thao chuyên nghiệp nữ

## Tài liệu tham khảo