Henry FitzAlan, Bá tước thứ 12 xứ Arundel

**Henry Fitzalan, Bá tước thứ 12 xứ Arundel** (23 tháng 4 năm 1512 – 24 tháng 2 năm 1580) là một quý tộc người Anh, người đã giữ một vị trí nổi bật tại triều đình của tất cả các vị vua Tudor sau này trong suốt cuộc đời dài của mình.

## Dưới thời Henry VIII
Ông là con trai duy nhất của William Fitzalan, Bá tước thứ 11 xứ Arundel, và người vợ thứ hai Anne Percy, con gái của Henry Percy, Bá tước thứ 4 xứ Northumberland, và được đặt tên theo Henry VIII, người đích thân làm cha đỡ đầu cho ông trong lễ rửa tội.

Năm 15 tuổi, Henry Fitzalan trở thành thị vệ tại triều đình của Vua Henry VIII, tháp tùng nhà vua đến Calais vào năm 1532. Khi đến tuổi trưởng thành, vào năm 1533, ông được triệu tập đến Nghị viện với tư cách là Lãnh chúa Maltravers, một tước hiệu phụ của cha ông, người vẫn còn sống. Ông đã tham dự các phiên tòa xét xử Anne Boleyn và người tình bị cáo buộc của bà, Tử tước Rochford, vào tháng 5 năm 1536.

Năm 1540, ông được bổ nhiệm làm Phó thống đốc Calais. Ông ở lại đó, cải thiện các công sự bằng chi phí của riêng mình, cho đến khi cha ông qua đời vào đầu năm 1544. Ông trở về Anh để nhận tước hiệu bá tước và được phong làm Hiệp sĩ Garter. Chiến tranh với Pháp sớm đưa ông trở lại lục địa, nơi ông trải qua phần lớn năm 1544. Sau đó, ông trở lại Anh, nơi nhà vua bổ nhiệm ông làm Chưởng quan Nội điện.

## Dưới thời Edward VI
Sau khi Vua Henry qua đời vào năm 1547, Fitzalan đóng vai trò là Bá tước Thống chế trong lễ đăng quang của Edward VI. Ông tiếp tục giữ chức Chưởng quan Nội đình, và ngoài ra, theo các điều khoản trong di chúc của Henry, ông được chỉ định là một trong hội đồng gồm 12 người thi hành phụ tá. Dưới thời bác của vị vua mới, Bảo Quốc công Edward Seymour, Công tước thứ nhất xứ Somerset, ảnh hưởng của Arundel giảm sút, và ông sớm trở thành người ủng hộ việc cách chức Somerset.

Somerset bị phế truất và bị giam vào Tháp London vào tháng 10 năm 1549. Arundel cùng với Thomas Wriothesley, Bá tước thứ nhất xứ Southampton, và John Dudley, Bá tước Warwick (sau này là Công tước Northumberland) nằm trong số những người lãnh đạo nhóm cầm quyền mới. Đầu năm 1550, Warwick cách chức Arundel và Southampton, những đại thần theo Công giáo bảo thủ. Arundel bị quản thúc tại gia với những cáo buộc tham nhũng không rõ ràng. Ông cũng bị phạt 12.000 bảng Anh, trong đó 8.000 bảng Anh sau đó được miễn giảm. Trong vòng vài tháng, ông được minh oan, nhưng trải nghiệm này đã đẩy ông về phe Công tước Somerset, người vừa được thả khỏi Tháp Luân Đôn và được nhận lại vào Hội đồng Cơ mật. Khi Somerset bị bắt lại vào năm 1551, Arundel bị liên lụy vào một số âm mưu của ông ta, và bản thân ông cũng bị bắt và bỏ tù một năm. Cuối cùng ông được ân xá, lại bị phạt nặng và trở lại vị trí của mình trong Hội đồng vào tháng 5 năm 1553.

## Dưới thời Mary I
Sức khỏe của Vua Edward ngày càng suy yếu, và vào ngày 21 tháng 6 năm 1553, Arundel nằm trong số những người ký vào sắc lệnh của Edward, trao quyền kế vị cho Jane Grey. Tuy nhiên, sau khi nhà vua băng hà và sau khi Công tước Northumberland rời London, cùng với William Herbert, Bá tước thứ nhất xứ Pembroke, ông đã vận động cho việc tuyên bố Mary I lên ngôi vào ngày 19 tháng 7 năm 1553. Arundel đã lừa Northumberland tấn công Mary, sau đó triệu tập một hội nghị các nhà lãnh đạo thành phố, tố cáo Northumberland và khiến Mary được tuyên bố là nữ hoàng. Sau khi lấy được ấn tín hoàng gia và thư quy phục của Hội đồng, ông cưỡi ngựa đến Framlingham, nơi Mary đang ở. Sau đó, ông áp giải Northumberland đến Cambridge sau đó trở về London cùng với Mary.

Tại lễ đăng quang của Mary, Arundel lần thứ hai giữ chức Chưởng quan Nội đình, và sau đó được bổ nhiệm làm Tổng quản đại thần. Ông phục vụ trong nhiều vai trò khác nhau tại triều đình của bà, ví dụ như là một trong những quý tộc đón tiếp chồng bà, Felipe II của Tây Ban Nha, khi ông cập bến Southampton. Sau đó, ông chủ trì phiên tòa xét xử em rể của mình, Henry Grey, Công tước thứ nhất Suffolk, hỗ trợ dập tắt cuộc nổi dậy của Wyatt năm 1554, được cử đi các nhiệm vụ nước ngoài, và vào tháng 9 năm 1555, tháp tùng Felipe đến Brussels. Cùng năm đó, ông và những người khác nhận được hiến chương mang tên Công ty Thương gia Phiêu lưu đến Vùng đất Mới, để khám phá những vùng đất chưa được biết đến, và được bổ nhiệm làm hiệu trưởng của Đại học Oxford vào năm 1559, nhưng đã từ chức cùng năm đó. Năm 1557, trước viễn cảnh chiến tranh với Pháp, ông được bổ nhiệm làm trung tướng của lực lượng phòng thủ đất nước, và năm 1558 tham dự hội nghị đàm phán hòa bình. Ông trở về Anh sau khi Mary qua đời vào tháng 11 năm 1558.

Năm 1555, ông thúc đẩy cuộc hôn nhân của con gái mình là Mary với Công tước thứ 4 xứ Norfolk. Mary qua đời vào tháng 8 năm 1557, nhưng không lâu trước khi mất, bà đã sinh con trai duy nhất của mình, Philip Howard, người sau này trở thành người thừa kế duy nhất của Henry.

Năm 1556, Mary I đã bán Cung điện Nonsuch chưa hoàn thành, được thiết kế và xây dựng bởi cha và người tiền nhiệm của bà, Vua Henry VIII, cho Arundel, người đã hoàn thành nó vào năm 1559. Năm 1585, Hiệp ước Nonsuch được ký kết giữa Elizabeth I của Anh và Cộng hòa Hà Lan tại cung điện. Sau khi Arundel qua đời vào năm 1580, con rể của ông, John Lumley, Nam tước Lumley thứ nhất, đã bán lại cung điện cho Elizabeth I và Hoàng gia vào năm 1590–1592, để đổi lấy đất đai trị giá 534 bảng Anh. Elizabeth I tiếp tục sử dụng Cung điện Nonsuch làm nơi ở hoàng gia cho đến khi bà qua đời vào năm 1603, sau đó người kế vị của bà, James I và VI của Anh và Scotland, đã thừa kế nó.

## Dưới thời Elizabeth I
Mặc dù Nữ hoàng Elizabeth I không mấy tin tưởng ông, nhưng ông quá quyền lực để bị coi thường hay phớt lờ, vì vậy ông vẫn được giữ các chức vụ khác nhau khi bà lên ngôi. Lần thứ ba, ông có một vị trí cao trong lễ đăng quang của hoàng gia. Tuy nhiên, với tư cách là một người Công giáo La Mã, ông phản đối việc bắt giữ những người cùng tôn giáo và cuộc chiến với Scotland. Ông đã khiến nữ hoàng không hài lòng vào năm 1562 khi tổ chức một cuộc họp tại nhà riêng của mình trong thời gian bà ốm để xem xét vấn đề kế vị và thúc đẩy các yêu sách của Phu nhân Katherine Grey . Năm 1564, bị nghi ngờ âm mưu chống lại triều đình, ông bị cách chức Tổng quản đại thần và bị quản thúc tại gia, nhưng đã được phục hồi ân huệ vào tháng 12.

Vào tháng 3 năm 1566, ông đến Padua , nhưng được nữ hoàng triệu hồi nên ông trở lại London vào ngày 17 tháng 4 năm 1567. Năm sau, ông phục vụ trong ủy ban điều tra các cáo buộc chống lại Mary, Nữ hoàng Scotland . Ông đã lợi dụng một sự kiện quốc tế vào năm 1568 như một phương tiện để lật đổ William Cecil và thúc giục triều đình Tây Ban Nha ngừng giao thương.

Vào tháng 1, ông đã khiến Elizabeth lo ngại khi thông báo cho bà về một kế hoạch được cho là của Tây Ban Nha nhằm giúp đỡ Mary và thay thế bà trên ngai vàng, đồng thời trình bày bằng văn bản những phản đối của riêng mình đối với việc áp dụng các biện pháp cực đoan chống lại bà. Vào tháng 9, khi âm mưu của Norfolk bị phát hiện, ông đã bị bắt, nhưng vì không phạm tội đủ nghiêm trọng để bị buộc tội phản quốc trong cuộc nổi loạn nên ông đã thoát khỏi hình phạt, được thả vào tháng 3 năm 1570 và được Robert Dudley triệu hồi trở lại hội đồng với mục đích làm khó Cecil. Ông lại tiếp tục các âm mưu của mình, cuối cùng đã bị bại lộ phần nào nhờ việc triều đình phát hiện ra Âm mưu Ridolfi vào tháng 9 năm 1571. Ông lại bị bắt một lần nữa và không được thả cho đến tháng 12 năm 1572 sau khi Norfolk bị hành quyết.

Tháng 6 năm 1578, con gái ông, Jane, qua đời mà không có con cháu nào còn sống, vì ba người con duy nhất của bà từ cuộc hôn nhân với John Lumley, Nam tước Lumley thứ nhất, đều qua đời khi còn nhỏ. Với cái chết của con gái Jane, cháu trai ông, Philip Howard, con trai của con gái út Mary, trở thành người thừa kế duy nhất còn sống và do đó trở thành người thừa kế tước hiệu Bá tước xứ Arundel và toàn bộ điền trang rộng lớn mà Henry sở hữu ở Sussex, bao gồm cả Lâu đài Arundel.

Henry qua đời vào ngày 24 tháng 2 năm 1580 và được chôn cất tại Nhà nguyện gia tộc Fitzalan của Lâu đài Arundel, nơi một tượng đài được dựng lên để tưởng nhớ ông.

Xe ngựa được Bá tước Henry Fitzalan đưa vào Anh sau khi ông trở về từ Pháp, từ việc ông đã dùng nó để đi du lịch khắp lục địa vào giữa những năm 1560.

## Hôn nhân và con cái
Henry Fitzalan, Bá tước Arundel thứ 12, kết hôn lần đầu với Katherine Grey, con gái của Thomas Grey, Hầu tước thứ 2 xứ Dorset và Margaret Wotton. Ông có ba người con với bà (1 trai, 2 gái), gồm:

* Jane FitzAlan (1537–1576/1577), người kết hôn với John Lumley, Nam tước Lumley thứ nhất.
* Henry Fitzalan, Lãnh chúa Maltravers (1538–1556), qua đời khi còn trẻ.
* Mary Fitzalan (1540–1557), người kết hôn với Thomas Howard, Công tước thứ 4 xứ Norfolk, và con trai bà, Philip, cuối cùng thừa kế tước hiệu Bá tước Arundel.

Chính nhờ cuộc hôn nhân nói trên mà Arundel trở thành anh rể của Henry Grey, Công tước thứ nhất xứ Suffolk, cha của Jane Grey.

Henry Grey, khi đó là Hầu tước thứ 3 của Dorset, đã được hứa hôn với Katherine, em gái của Henry Fitzalan, nhưng Grey đã từ chối cuộc hôn nhân này. Kế hoạch ban đầu là để họ trở thành anh em rể của nhau. Thay vào đó, Henry Grey chọn kết hôn với Frances Brandon , con gái của Mary Tudor, Hoàng hậu góa phụ của Pháp và Nữ công tước xứ Suffolk , đồng thời là cháu gái của Vua Henry VIII.

Người vợ thứ hai của ông là Mary , con gái của John Arundell , một thành viên của gia đình danh giá ở Cornwall, và là góa phụ của Robert Radcliffe, Bá tước thứ nhất xứ Sussex. Họ không có bất kỳ người con nào.

Sau khi góa vợ lần nữa, Henry được giới thiệu là người cầu hôn Công chúa Cecilia của Thụy Điển. Tuy nhiên, không có kết quả gì.

## Mô tả trong nghệ thuật
Chân dung của Arundel đã được vẽ nhiều lần, bao gồm một lần bởi Hans Holbein con và một lần bởi Hans Eworth.

Trong phim Elizabeth (1988) của đạo diễn Shekhar Kapur, ông được cố diễn viên Edward Hardwicke thủ vai.

## Tham khảo