Bồi (lá bài Tây)

nhỏ|Bốn lá Bồi (kiểu Anh)
**Bồi** là một quân bài có hình người trong bộ bài Tây, bên cạnh Đầm và Già. Ở đa số các lá Bồi, góc trái trên và phải dưới đều có biểu tượng chữ **J** (viết tắt của từ *Jack* trong tiếng Anh); tuy nhiên có nhiều bộ bài thì chữ J được thay bằng chữ **B** (viết tắt của từ *Bube* hoặc *Bauer* trong tiếng Đức) hoặc **V** (viết tắt của từ *Valet* trong tiếng Pháp).

## Nguồn gốc tên gọi
Theo trang *[[Từ điển Từ nguyên trực tuyến]]*, từ cuối thế kỷ 14 ở Anh, *Jack* là một từ mang ý nghĩa khinh bỉ đối với bất kỳ ai, đặc biệt là những thanh niên thuộc tầng lớp thấp kém. Jack cũng gần nghĩa với *Knave* ("người hầu nam"), và cả hai từ có thể hoán đổi cho nhau. Tuy vậy, Jack không phải loại từ thích hợp được sử dụng bởi giới thượng lưu, thường bị coi là thô lỗ nếu sử dụng từ này. Trong tiểu thuyết *[[Những kỳ vọng lớn lao]]* của Charles Dickens, Pip, một thanh niên giúp việc nghèo khổ, yêu đơn phương Estella, một cô nàng nhà giàu và kiêu ngạo. Khi cả hai đang cùng chơi bài, Pip sử dụng từ “Jack” thay vì “Knave” để gọi lá Bồi, và Estella đã tỏ ra khinh thường anh chàng.

Những bộ bài ở Anh thời đó thường in kèm chất và thứ bậc của các lá bài. Quân Bồi khi đó được gọi là Knave nên được in chữ **Kn** nhằm phân biệt với quân Già là King (**K**). Các nhà sản xuất bài sau đó đã chọn từ Jack, bất chấp hàm ý thấp kém của nó, để đặt cho quân Bồi, có lẽ vì chữ **J** thì sẽ không thể nào nhầm lẫn với chữ K của quân Già. Mặt khác, kể từ khi All Fours dần phổ biến ở Anh, lối chơi bài này đã đặt lấy tên Jack đặt cho quân Bồi, cũng là quân ăn điểm trong bài này.

## Mô tả
Có 4 lá Bồi trong một bộ bài Tây, tương ứng với 4 chất cơ, rô, chuồn, bích. Mỗi lá Bồi đều vẽ hình một nam thanh niên mặc trang phục của các lính hầu thời Trung Cổ, tay cầm các loại binh khí như rìu, kiếm hoặc giáo.

Tương tự những lá Già và Đầm, các lá Bồi được vẽ đối xứng trên-dưới.

## Đại diện
Không rõ những lá Bồi đại diện cho những nhân vật nào trong lịch sử. Ở Pháp, người ta có thói quen đặt tên cho các lá bài hình người theo tên các nhân vật anh hùng trong thần thoại. Dựa theo đó, 4 lá Bồi lần lượt đại diện cho những nhân vật sau:

* **Bồi Cơ** (***'): [[La Hire]], một tướng lĩnh [[người Pháp]] trong cuộc [[Chiến tranh Trăm Năm]].
* '''Bồi Rô''' (***'): Hector, hoàng tử thành Troia, chiến binh vĩ đại nhất trong cuộc chiến thành Troia.
* **Bồi Chuồn** (***'): [[Lancelot]], thành viên [[Kị sĩ Bàn Tròn]], được biết đến nhiều nhất qua việc ngoại tình với hoàng hậu [[Guinevere]] của [[vua Arthur]].
* '''Bồi Bích''' (***'): Ogier le Danois, thuộc tướng của Charlemagne Đại đế (đại diện của quân Già Cơ).

Dưới đây là 4 lá Bồi của bộ bài kiểu Paris (trên mỗi lá đều có ghi tên của các tướng):


Jack of hearts fr.svg|Bồi Cơ
Jack of diamonds fr.svg|Bồi Rô
Jack of clubs fr.svg|Bồi Chuồn
Jack of spades fr.svg|Bồi Bích


## Chức năng
Tùy theo kiểu chơi bài mà lá Già có giá trị khác nhau. Nhìn chung, Già thường đứng đầu trong bộ bài Tây, nhưng cũng có thể thua lá A.

* Trong kiểu chơi bài Hearts của phương Tây, một kiểu chơi tránh ăn điểm từ các lá bài mang chất Cơ, Bồi Cơ thường mang giá trị là 1 điểm.
* Trong bài cào 3 lá ở miền Nam Việt Nam, các lá hình người (gọi là "tiên") đều được tính là 10 điểm (ngang giá trị của lá 10).

## Các kiểu bài

### Nga
Dưới đây là 4 lá Bồi trong bộ bài của Nga.

Атласная колода экстра валет черви.jpg
Атласная колода экстра валет бубни.jpg
Атласная колода экстра валет крести.jpg
Атласная колода экстра валет пики.jpg


### Đức
* Bốn lá Bồi được thiết kế ở Đức hiện tại.

Tập tin:Berlinerbild Buben.jpg


* Lá Bồi được sản xuất ở Berlin (khoảng năm 1863–1873).

Walet Kier z Wzoru Berlińskiego.png
Walet Karo z Wzoru Berlińskiego.png
Walet Trefl z Wzoru Berlińskiego.png
Walet Pik z Wzoru Berlińskiego.png


### Hà Lan
* Lá Bồi được sản xuất ở Hà Lan (khoảng năm 1865).

Walet Kier z Wzoru Holenderskiego.png
Walet Karo z Wzoru Holenderskiego.png
Walet Trefl z Wzoru Holenderskiego.png
Walet Pik z Wzoru Holenderskiego.png


### Pháp
Bốn lá Bồi được vẽ năm 1816 tại Paris, Pháp cùng với tên của các lá bài. Lúc này, phong cách đối xứng trên-dưới chưa xuất hiện.


French Portrait card deck - 1816 - Jack of Hearts.jpg
French Portrait card deck - 1816 - Jack of Diamonds.jpg
French Portrait card deck - 1816 - Jack of Clubs.jpg
French Portrait card deck - 1816 - Jack of Spades.jpg


Phong cách đối xứng trên-dưới từ năm 1827.

French Portrait card deck - 1827 - Jack of Hearts.jpg
French Portrait card deck - 1827 - Jack of Diamonds.jpg
French Portrait card deck - 1827 - Jack of Clubs.jpg
French Portrait card deck - 1827 - Jack of Spades.jpg


Ở năm 1850, các lá bài được tô màu tím thay cho màu xanh dương và đỏ ở một vài vị trí.

French Portrait card deck - 1850 - Jack of Hearts.jpg
French Portrait card deck - 1850 - Jack of Diamonds.jpg
French Portrait card deck - 1850 - Jack of Clubs.jpg
French Portrait card deck - 1850 - Jack of Spades.jpg


#### Kiểu Rouen
Những mẫu vẽ này được thiết kế ở vùng Rouen, sau đó được du nhập đến Anh vào khoảng cuối thế kỷ 15. Từ đầu thế kỷ 18, kiểu Rouen được sản xuất nhiều ở Anh. Tuy nhiên, nhiều họa tiết của kiểu Rouen dần mất đi và ngày càng được cách điệu hóa, trở thành kiểu hình đặc trưng của Anh. Từ đây, kiểu bài Anh cũng được lan truyền rộng khắp thế giới trong suốt thế kỷ 19 và trở thành kiểu bài phổ biến nhất hiện nay.

Dưới đây là 4 lá Bồi theo nguyên gốc của kiểu Rouen (trên) và kiểu Anh-Mỹ (dưới).


Jopek Kier z Wzoru Rouen.png
Jopek Karo z Wzoru Rouen.png
Jopek Trefl z Wzoru Rouen.png
Jopek Pik z Wzoru Rouen.png



Jopek Kier z Wzoru AngloAmerykańskiego Jednogłowego.png
Jopek Karo z Wzoru AngloAmerykańskiego Jednogłowego.png
Jopek Trefl z Wzoru AngloAmerykańskiego Jednogłowego.png
Jopek Pik z Wzoru AngloAmerykańskiego Jednogłowego.png


## Mã Unicode
Để chèn các biểu tượng lá Bồi, ta có thể sử dụng mã Unicode như sau:

* : **Bồi Cơ**
* : **Bồi Rô**
* : **Bồi Chuồn**
* : **Bồi Bích**

## Tham khảo