Robert Gascoyne-Cecil, Hầu tước thứ 3 xứ Salisbury

**Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil, Hầu tước thứ 3 xứ Salisbury** KG GCVO PC FRS DL;(; 3 tháng 2 năm 1830 – 22 tháng 8 năm 1903), được biết đến với tên gọi **[[Hầu tước xứ Salisbury|Lãnh chúa xứ Salisbury]]**, là một chính khách và chính trị gia bảo thủ người Anh, từng giữ chức Thủ tướng Vương quốc Anh ba lần trong tổng cộng hơn 13 năm. Ông cũng từng là Bộ trưởng Ngoại giao trước và trong hầu hết nhiệm kỳ của mình. Ông tránh liên kết hoặc liên minh, duy trì chính sách "*[[sự cô lập tuyệt vời]]*" (Splendid isolation).

Lãnh chúa Robert Cecil, còn được gọi là Lãnh chúa Salisbury, lần đầu tiên được bầu vào Hạ viện vào năm 1854 và giữ chức Bộ trưởng Ấn Độ trong chính phủ Bảo thủ của Lãnh chúa Derby 1866–1867. Năm 1874, dưới thời Benjamin Disraeli, Salisbury trở lại làm Bộ trưởng Ấn Độ, và vào năm 1878, được bổ nhiệm làm ngoại trưởng và đóng vai trò lãnh đạo trong Hội nghị Berlin. Sau cái chết của Disraeli vào năm 1881, Lãnh chúa Salisbury nổi lên với tư cách là nhà lãnh đạo Đảng Bảo thủ trong Thượng viện Anh, với Stafford Northcote lãnh đạo đảng trong Hạ viện. Ông kế nhiệm William Ewart Gladstone làm thủ tướng vào tháng 6 năm 1885 và giữ chức vụ này cho đến tháng 1 năm 1886.

Khi Gladstone ủng hộ Quy tắc gia đình cho Ireland (Home Rule for Ireland), Lãnh chúa Salisbury đã phản đối ông và thành lập liên minh với những người theo chủ nghĩa Liên minh Tự do ly khai, giành chiến thắng trong cuộc tổng tuyển cử sau đó. Thành tựu lớn nhất của ông trong nhiệm kỳ này là giành được phần lớn lãnh thổ mới ở Châu Phi trong Cuộc tranh giành Châu Phi, tránh xảy ra chiến tranh hoặc đối đầu nghiêm trọng với các cường quốc khác. Ông vẫn giữ chức thủ tướng cho đến khi Đảng Tự do của Gladstone thành lập chính phủ với sự ủng hộ của những người theo chủ nghĩa dân tộc Ireland tại cuộc tổng tuyển cử năm 1892. Tuy nhiên, Đảng Tự do đã thua trong cuộc tổng tuyển cử năm 1895, và Lãnh chúa Salisbury lần thứ ba và cũng là lần cuối cùng trở thành thủ tướng. Ông đã dẫn dắt nước Anh giành chiến thắng trong một cuộc chiến tranh gay gắt, gây tranh cãi chống lại người Boer, và lãnh đạo Đảng Liên minh giành được một chiến thắng bầu cử khác vào năm 1900. Ông nhường chức thủ tướng cho cháu trai mình là Arthur Balfour vào năm 1902 và qua đời vào năm 1903. Ông là thủ tướng cuối cùng tại vị từ Viện quý tộc.

Các nhà sử học đồng ý rằng Lãnh chúa Salisbury là một nhà lãnh đạo mạnh mẽ và hiệu quả trong lĩnh vực đối ngoại, có tầm nhìn sâu rộng về các vấn đề. Paul Smith mô tả tính cách của mình là "thần kinh sâu sắc, trầm cảm, kích động, sống nội tâm, sợ thay đổi và mất kiểm soát, khiêm tốn nhưng có khả năng cạnh tranh phi thường." Là đại diện của tầng lớp quý tộc có đất, ông giữ quan điểm phản động, "Bất cứ điều gì xảy ra sẽ trở nên tồi tệ hơn, và do đó, lợi ích của chúng tôi là càng ít xảy ra càng tốt". Searle nói rằng thay vì coi chiến thắng của đảng mình vào năm 1886 là điềm báo về một Chủ nghĩa Bảo thủ mới và phổ biến hơn, ông mong muốn trở lại trạng thái ổn định như xưa, khi chức năng chính của đảng ông là kiềm chế chủ nghĩa tự do mị dân và dân chủ thái quá. Ông thường được xếp ở cấp cao nhất trong số các thủ tướng Anh.

## Tham khảo

## Xem thêm
*Adonis, A. *Making Aristocracy Work: The Peerage and the Political System in Britain, 1884–1914* (1993).
* Benians, E.A. et al. eds. * The Cambridge History of the British Empire Vol. iii:  *The Empire - Commonwealth 1870–1919' (1959) p.&nbsp;915 and passim; coverage of Salisbury's foreign and imperial policies; online
* Bentley, Michael. *Lord Salisbury's World: Conservative Environments in Late-Victorian Britain* (2001). online edition 
* Lord Blake and H. Cecil (eds.), *Salisbury: The Man and His Policies* (1987).
* Bright, J. Franck. *A History of England: Period V. Imperial Reaction Victoria 1880–1901* (vol 5, 1904); detailed political narrative; 295pp; online; also   another copy 
*  Brumpton, Paul R. *Security and Progress: Lord Salisbury at the India Office* (Greenwood Press, 2002) online edition 
* Cecil, Algernon. *British Foreign Secretaries 1807-1916* (1927) pp 277–314. online
* Cecil, C. *Life of Robert, Marquis of Salisbury* (4 volumes, 1921–32). online
*  This is a long biography, written in the context of 1911, with a Conservative point of view.
* Cooke, A.B. and J. Vincent, *The Governing Passion: Cabinet Government and Party Politics in Britain, 1885–86* (1974).
*Grenville, J. A. S., *Lord Salisbury and Foreign Policy: The Close of the Nineteenth Century* (1964).
* Jones, A.*The Politics of Reform, 1884* (1972).
* Kennedy, A. L. *Salisbury 1830–1903: Portrait of a Statesman* (1953).
* Gibb, Paul. "Unmasterly Inactivity? Sir Julian Pauncefote, Lord Salisbury, and the Venezuela Boundary Dispute." *Diplomacy and Statecraft* 16#1 (2005): 23–55.
* Gillard, D.R."Salisbury's African Policy and the Heligoland Offer of 1890," *The English Historical Review*, Vol. LXXV, 1960.
*Thomas P. Hughes, "Lord Salisbury's Afghan Policy," *The Arena,* Vol. VI, 1892.
*Jones, Andrew, and Michael Bentley, 'Salisbury and Baldwin', in Maurice Cowling. ed., *Conservative Essays* (Cassell, 1978), pp.&nbsp;25–40.
* Langer, William L. *The Diplomacy of Imperialism: 1890–1902* (2nd ed. 1950), a standard diplomatic history of Europe
* Lowe, C. J.*Salisbury and the Mediterranean, 1886–1896* (1965).
* Marsh, P. *The Discipline of Popular Government: Lord Salisbury's Domestic Statecraft, 1881–1902* (1978).
* Millman, R. *Britain and the Eastern question, 1875–1878* (1979).
* Otte, T. G. "A question of leadership: Lord Salisbury, the unionist cabinet and foreign policy making, 1895–1900." *Contemporary British History* 14#4 (2000): 1–26.
* Otte, T. G. "'Floating Downstream'? Lord Salisbury and British Foreign Policy, 1878–1902", in Otte (ed.), *The Makers of British Foreign Policy: From Pitt to Thatcher* (Palgrave, 2002), pp.&nbsp;98–127. 
* Paul, Herbert. *A History of Modern England* (vol 5, 1906), covers 1885–1895. online
* Penson, Lillian M. "The Principles and Methods of Lord Salisbury's Foreign Policy." *Cambridge Historical Journal* 5#1 (1935): 87-106. online.
*Roberts, Andrew. *Salisbury: Victorian Titan* (Weidenfeld and Nicolson, 1999), a standard scholarly biography; 940pp
* Ryan, A. P. "The Marquis of Salisbury' *History Today* (April 1951) 1#4 pp 30-36; online.
*
* Shannon, Richard *The Age of Disraeli, 1868–1881: The Rise of Tory Democracy* (1992).
* Shannon, Richard *The Age of Salisbury, 1881–1902: Unionism and Empire* (1996). 569pp. 
* Seton-Watson, R. W. *Britain in Europe, 1789–1914.* (1938); comprehensive history online
* Smith, Paul. 'Cecil, Robert Arthur Talbot Gascoyne-, third marquess of Salisbury (1830–1903)', *Oxford Dictionary of National Biography*, Oxford University Press, September 2004; online edn, October 2009, accessed 8 May 2010.
*Steele, David. *Lord Salisbury: A Political biography* (1999). online edition 
* Steele, David. "Three British Prime Ministers and the Survival of the Ottoman Empire, 1855–1902." *Middle Eastern Studies* 50.1 (2014): 43–60.
* Wang, Shih-tsung. *Lord Salisbury and Nationality in the East: Viewing Imperialism in Its Proper Perspective* (Routledge, 2019).
* Warren, Allen. "Lord Salisbury and Ireland, 1859–87: Principles, Ambitions and Strategies." *Parliamentary history* 26.2 (2007): 203–224.
* Weston, C. C. *The House of Lords and Ideological Politics: Lord Salisbury's Referendal Theory and the Conservative Party, 1846–1922* (1995).

### Sử học
* Ellenberger, Nancy W. "Salisbury" in David Loades, ed. *Reader's Guide to British History* (2003) 2:1153–55
* Goodlad, Graham, "Salisbury as Premier: Graham Goodlad Asks Whether Lord Salisbury Deserves His Reputation as One of the Great Victorian Prime Ministers," *History Review* #49. 2004. pp 3+. online 
* Lowry, Donal. *The South African War Reappraised* (Manchester UP, 2000). 
* Roberts, Andrew. "Salisbury," *History Today,* (Oct 1999), Vol. 49 Issue 10, p45-51

### Nguồn thứ cấp
*Paul Smith (ed.), *Lord Salisbury on Politics. A Selection from His Articles in the Quarterly Review, 1860–83* (Cambridge University Press, 1972).
*John Vincent (ed.), *A Selection from the Diaries of Edward Henry Stanley, 15th Earl of Derby (1826–93) between September 1869 and March 1878* (London: The Royal Historical Society, 1994).
*R. H. Williams (ed.), *Salisbury–Balfour Correspondence: Letters Exchanged between the Third Marquess of Salisbury and his nephew Arthur James Balfour, 1869–1892* (1988).
* Harold Temperley, and Lillian M. Penson, eds; *Foundations of British Foreign Policy from Pitt (1792) to Salisbury (1902); Or, Documents, Old and New* (1938) online edition 
*  Robert Cecil Salisbury. *Essays by the Late Marquess of Salisbury* (1905) online
* Temperley, Harold and L.M. Penson, eds. *Foundations of British Foreign Policy: From Pitt (1792) to Salisbury (1902)* (1938), primary sources pp 365 ff online

## Liên kết ngoài

* 
* 
*
*Robert Gascoyne-Cecil, 3rd Marquess of Salisbury on the Downing street website.
* Salisbury, The Empire Builder Who Never Was – article by Andrew Roberts; historytoday.com
* 
*Ancestors of Lord Salisbury