open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hằng số cấu trúc tinh tế

Trong vật lý học, **hằng số cấu trúc tinh tế** hoặc **hằng số cấu trúc tế vi** (Fine-structure constant), còn được gọi là *hằng số Sommerfeld* và thường được ký hiệu là  \alpha  (chữ alpha Hy Lạp), là một hằng số vật lý cơ bản đặc trưng cho mức độ tương tác điện từ giữa các hạt cơ bản tích điện.

Nó có liên quan đến điện tích cơ bản (hằng số liên kết điện từ) e, mà nó đặc trưng cho cường độ liên kết của một hạt cơ bản tích điện với trường điện từ, theo công thức . Là một đại lượng không thứ nguyên, nó có giá trị bằng số như nhau trong mọi hệ thống đơn vị đo lường.

Hằng số này được Arnold Sommerfeld đưa ra năm 1916 khi giải thích lý thuyết về sự phân tách (cấu trúc tinh tế) của các vạch phổ trong quang phổ của nguyên tử hydro. Vì thế nó được gọi là "hằng số Sommerfeld" hoặc "hằng số cấu trúc tinh tế Sommerfeld".

## Định nghĩa
Một số định nghĩa tương đương của *<big>α</big>* về hằng số vật lý cơ bản khác là:

: \alpha = \frac{1}{4 \pi \varepsilon_0} \frac{e^2}{\hbar c} = \frac{\mu_0}{4 \pi} \frac{e^2 c}{\hbar} = \frac{k_\text{e} e^2}{\hbar c} = \frac{c \mu_0}{2 R_\text{K}}
trong đó:
* *<big>e</big>* là điện tích cơ bản;
* *<big>π</big>* là số pi;
* *ħ* = *h*/2π là hằng số Planck rút gọn;
* *c* là tốc độ ánh sáng trong chân không;
* *ε*0 là hằng số điện môi (permittivity) của không gian tự do;
* *µ*0 là độ từ thẩm của không gian tự do;
* *k*e là hằng số Coulomb;
* *R*K là hằng số von Klitzing.

Định nghĩa phản ánh mối quan hệ giữa *<big>α</big>* và hằng số liên kết điện từ e, và là .

### Trong hệ phi SI
Trong hệ CGS điện tĩnh (tức CGSE), các đơn vị của điện tích, của statcoulomb (đơn vị điện tĩnh của điện tích), được xác định sao cho hằng số Coulomb *k*e, hoặc hằng số điện môi 4*πε*0, là 1 và không thứ nguyên. Khi đó sự biểu diễn của hằng số cấu trúc tinh tế như thường thấy trong văn liệu vật lý trước đây, trở thành
: \alpha = \frac{e^2}{\hbar c}. 

Trong hệ đơn vị tự nhiên (natural units), thường được sử dụng trong vật lý năng lượng cao, trong đó , giá trị của hằng số cấu trúc tinh tế là
:  \alpha = \frac{e^2}{4 \pi}. 

Như vậy, mặc dù không thứ nguyên, hằng số cấu trúc tinh tế là cái gì đó khác, là định lượng xác định (hoặc xác định bằng) điện tích cơ bản:  theo đơn vị tự nhiên như thế của điện tích.

## Đo đạc
## Hằng số có thật sự là hằng số?

## Tham khảo

## Xem thêm
* Stephen L. Adler, "Theories of the Fine Structure Constant α" FERMILAB-PUB-72/059-T
* "Introduction to the constants for nonexperts", adapted from the *[[Encyclopædia Britannica]]*, 15th ed. Disseminated by the NIST web page.
* CODATA recommended value of α, as of 2006.
* Quotes About Fine Structure Constant
* "Fine Structure Constant", Eric Weisstein's World of Physics website.
* John D. Barrow, and John K. Webb, "Inconstant Constants", *[[Scientific American]]*, June 2005.
* 

## Liên kết ngoài
Tuyến nước bọt dưới hàm

Cặp **tuyến nước bọt dưới hàm ** là hai tuyến nước bọt chính nằm ở sàn miệng. Mỗi tuyến nặng khoảng 15 gram và đóng góp khoảng 60–67% thể tích nước bọt lúc không bị kích thích; khi được kích thích phần trăm thể tích đóng góp của tuyến nước bọt dưới hàm giảm xuống và phần trăm đóng góp của tuyến nước bọt mang tai tăng lên đến 50%.

## Cấu trúc

## Tầm quan trọng lâm sàng

Sỏi tuyến nước bọt dưới hàm chiếm 80% số lượng sỏi tuyến nước bọt (sỏi tuyến nước bọt hay sialolith), có thể do bản chất nước bọt khác biệt mà tuyến dưới hàm tạo ra và con đường đi ngoằn nghèo của ống tuyến nước bọt dưới hàm đến lỗ đổ của ống tuyến.

## Hình ảnh

 Blausen 0780 SalivaryGlands.png |Salivary glands. 
File:Gray177.png|Mandible. Inner surface. Side view.
 File:Gray778.png|Distribution of the maxillary and mandibular nerves, and the submaxillary ganglion.
file:WVSOM Submandibular Gland.JPG|Mucus cell are identifiable by the lack of color in their cytoplasm, while serosal cells have a basophilic color.


### Hình ảnh bóc tách

File:Submandibular gland.jpg|Tuyến nước bọt dưới hàm
 File:Slide2a.JPG|Tuyến nước bọt dưới hàm 
 File:Slide1b.JPG|Mặt bên tuyến nước bọt dưới hàm 
 File:Slide1c.JPG|Tuyến nước bọt dưới hàm
 File:Slide1d.JPG|Tuyến nước bọt dưới hàm - mặt phải
 File:Slide1e.JPG|Tuyến nước bọt dưới hàm - mặt trán
 File:Slide5g.JPG|Tuyến nước bọt dưới hàm 
 File:Slide1EBA.JPG|Muscles, arteries and nerves of neck.Newborn dissection.
 File:Slide1EBAB.JPG|Muscles, arteries and nerves of neck.Newborn dissection.
File:Slide2deded.JPG|Muscles, nerves and arteries of neck.Deep dissection. Anterior view.
 File:Anterior region of neck1.JPG|Submandibular gland


## Xem thêm
* Ống tuyến nước bọt dưới hàm

## Tham khảo

*

## Liên kết ngoài
* Histology at usc.edu 
*  - "Anterior Triangle of the Neck: Nerves and Vessels of the Carotid Triangle"
*  - "Oral Cavity: The Submandibular Gland and Duct"
*  ()
*
* Salivary gland cancer from American Cancer Society at http://www.cancer.org/cancer/salivaryglandcancer/detailedguide/salivary-gland-cancer-what-is-salivary-gland-cancer
Karoo

**Karoo** ( ; phiên âm từ tiếng Khoikhoi, có thể là *garo* "hoang mạc") là một khu vực tự nhiên bán hoang mạc của Nam Phi. Không xác định chính xác thành phần địa lý cấu tạo nên Karoo, và do đó giới hạn địa lý không được xác định chính xác. Karoo được xác định một phần do địa hình, địa chất, và khí hậu — trên tất cả, lượng mưa thấp, không khí khô, bầu trời không mây, cực ký nóng và lạnh. Karoo vẫn bảo quản tốt hệ sinh thái hàng trăm triệu năm về trước, hiện tại đã phát hiện được nhiều hóa thạch.

## Tham khảo
Sardolutra ichnusae

***Sardolutra ichnusae*** là một loài rái cá đã tuyệt chủng từ thế Pleistocen. Ban đầu nó được miêu tả là ***Nesolutra ichnusae***. Nó khá nhỏ nếu so với các loài rái cá khác, và có thể từng sống ở biển. Nó có thể đã tiến hóa từ một loài *[[Lutra]]*, có lẽ là *[[L.castiglionis]]*. Nó có xương *[[baculum]]* (xương dương vật) lớn hơn bất kỳ loài rái cá còn sinh tồn nào. Hóa thạch của nó đã tìm được tại Sardinia, Ý vào năm 1977.

## Mô tả

Nó cũng giống như các loài rái cá hiện nay, với một cơ thể dài và thủy động lực, chân tương đối ngắn cùng với có một hộp sọ tương đối bằng phẳng và mặt ngắn.

## Phân loại
Nguyên mẫu hóa thạch được tìm thấy tại hang Neptune ở Capo Caccia (Sardinia), Ý được mô tả bởi Albert Malatesta năm 1977, được xem vào chi *[[Nesolutra]]*, đã được biết đến với một loại Maltese. Sau đó, các tài liệu liên quan tới Malta đã cho thấy rằng *[[Nesolutra]]* là danh pháp đồng nghĩa với *[[Lutra]]* và do đó các loài đã được phân loại thành chi mới - *Sardolutra*. Không rõ nguồn gốc của *Sardolutra*, chỉ biết có lẽ nó phát triển trong thế Pleistocen từ một số loài rái cá lục địa, như *[[Lutra simplicidens]]*, di cư đến các đảo ở Địa Trung Hải.
## Hình ảnh

## Xem thêm
* Rái cá
* Lutra
* Pleistocen

## Tham khảo
* Malatesta, A., The skeleton of Nesolutra ichnusae sp n a Quaternary otter discovered in Sardinia. Geologica Romana 16 pp.&nbsp;173–209 (1977).
* Willemsen, G.F.: A revision of the Pliocene and Quaternary Lutrinae from Europe. Scripta Geologica vol 101 (1992).

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*
Archegosauridae

**Archegosauridae** là một họ động vật lưỡng cư temnospondyli có mõm dài và kích thước tương đối lớn. Bề ngoài của chúng khá giống cá sấu
## Hình ảnh

File:Prionosuchus BW.jpg|*[[Prionosuchus]]*
File:Platyoposaurus12DB.jpg|*[[Platyoposaurus]]*
File:Konzhukovia_vetusta_1DB.jpg|*[[Konzukovia]]*
File:Collidosuchus12DB.jpg|*[[Collidosuchus]]*
File:Australerpeton12DB.jpg|*[[Australerpeton]]*


## Chú thích

*Ruta, M., Pisani, D., Lloyd, G. T. and Benton, M. J. 2007. A supertree of Temnospondyli: cladogenetic patterns in the most species-rich group of early tetrapods. *Proceedings of the Royal Society B-Biological Sciences* **274**: 3087-3095.
## Liên kết ngoài
* 
* 
*
Hình lăng trụ

Trong hình học, **hình lăng trụ** là một đa diện có hai mặt đáy là các đa giác tương đẳng và những mặt còn lại là các hình bình hành. Mọi tiết diện song song với hai đáy đều là các đa giác tương đẳng với hai đáy.

## Diện tích xung quanh
Diện tích xung quanh của hình lăng trụ đứng bằng chu vi đáy nhân với chiều cao.

S_{xq}=2p.h

*(trong đó p là nửa chu vi đáy, h là chiều cao)*

Diện tích toàn phần của hình lăng trụ đứng bằng tổng diện tích xung quanh và diện tích đáy.

## Thể tích
Thể tích của **hình lăng trụ** được tính bằng diện tích của mặt đáy và khoảng cách giữa hai mặt đáy hoặc là chiều cao.
Thể tích của hình lăng trụ là:
:V = S \cdot h
Trong đó S là diện tích mặt đáy của hình lăng trụ và h là chiều cao của nó.

## Tham khảo

*  Chapter 2: Archimedean polyhedra, prisma and antiprisms
## Liên kết ngoài
*
*
*Nonconvex Prisms and Antiprisms
*Surface Area MATHguide
*Volume MATHguide
*Paper models of prisms and antiprisms Free nets of prisms and antiprisms
*Paper models of prisms and antiprisms Using nets generated by *[[Stella (software)|Stella]]*.
*Stella: Polyhedron Navigator: Software used to create the 3D and 4D images on this page.
Magnesi phosphat

**[[Magie]] [[phosphat]]** là một hợp chất vô cơ có công thức hóa học là **Mg<sub>3</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>**. Nó là muối được tạo ra từ axit photphoric (H3PO4). Ngoài ra, magnesi còn có muối MgHPO<sub>4</sub> và Mg(H<sub>2</sub>PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>. Trong đó, chỉ có muối MgHPO4 không tan, muối còn lại tan nhiều trong nước.

## Tham khảo
Oniscus

***Oniscus*** là một chi động vật thuộc họ Oniscidae.

## Các loài
**[[Oniscus ancarensis]]* Bilton, 1992
**[[Oniscus asellus]]* Linnaeus, 1758
**[[Oniscus galicianus]]* Bilton, 1997
**[[Oniscus lusitanus]]* Verhoeff, 1908
**[[Oniscus simonii]]* Budde-Lund, 1885
## Chú thích

## Tham khảo
*
Oniscidae

***Oniscidae*** là một họ động vật trong bộ Chân đều.

## Các chi
**[[Oniscus]]*
**[[Oroniscus]]*
**[[Phalloniscus]]*
**[[Rabdoniscus]]*
**[[Rodoniscus]]*
**[[Sardoniscus]]*
## Chú thích

## Tham khảo
*
*
Leucippus (nhà triết học)

**Leucippus** (tiếng Hy Lạp:  Λεύκιππος, **Leukippo**) (500 TCN-440 TCN) là nhà triết học người Hy Lạp. 
## Quan điểm về [[triết học]]
Cuộc đời và sự nghiệp của Leucippus không dược biết đến đầy đủ vì các di bản của ông hầu hết đều không được lưu giữ. Tất cả những gì chúng ta biết đều thông qua Democritus, người học trò xuất sắc của Leucippus, và những học giả đương thời. Mặc dù vậy, từ những gì chúng ta đã biết đó, ta cũng có thể khẳng định rằng Leucippus là một nhà triết học xuất sắc, là người khai sinh thuyết tuyệt đỉnh của chủ nghĩa duy vật cổ đại.
### Sự [[tồn tại]]
Leucippus tiếp nối trường phái Elea khi cho rằng có tồn tại. Tuy nhiên, khác với trường phái này, Leucippus đã khẳng định không tồn tại cũng có. Theo ông, không tồn tại chính là chỗ rỗng (còn được gọi là chân không). Nhờ có nó, các sự vật tồn tại một cách cụ thể, riêng biệt và di chuyển trong không gian. Đó là bước tiến của Leucippus, tuy nhiên cái nhìn của ông vẫn còn máy móc vì dựa trên lý thuyết về nguyên tử.
### Khởi nguyên của [[thế giới]]
Leucippus là một nhà duy vật khi coi vật chất là khởi thủy của thế giới này. Tiến xa hơn những người đi trước, ông cho rằng bản nguyên của bất kỳ sự vật, hiện tượng nào và của cả vũ trụ là nguyên tử. Đó là những hạt vật chất nhỏ đến tận cùng và không thể phân chia được nữa. Chúng vô hạn về số lượng và hình thức nhưng lại chẳng có chất lượng. Dấu hiệu phân biệt dạng nguyên tử này với dạng nguyên tử khác là ở kích thước và hình thức. Sự vật được tạo thành do sự kết hợp của những hạt nhỏ bé này, chúng không khác nhau về chất mà khác nhau ở sự sắp xếp của các nguyên tử.

Với lập trường duy vật và quan điểm về nguyên tử, Leucippus lý giải sự hình thành vũ trụ. Vũ trụ được hình thành từ cơn lốc xoáy tìm của nguyên tử theo nguyên tắc những nguyên tử cùng loại thì liên kết với nhau. Trật tự sắp xếp của chúng là nặng ở trung tâm, nhẹ ở ngoài. Do vậy, cấu trúc của vũ trụ là trái đất, bầu trời và các vì sao.

## Tác phẩm
Chính vì những sự kiện về Leucippus không được đầy đủ nên chúng ta cũng không biết toàn bộ tác phẩm của ông. Theo Aristotle, người được coi là bộ óc bách khoa nhất thời cổ đại, Leucippus đã viết *[[Trật tự của đại thế giới]]* và *[[Bàn về lý tính]]*.
## Câu nói nổi tiếng

## Chú thích
Trường phái nguyên tử

**[[Trường phái]] [[nguyên tử ]]** (tiếng Hy Lạp: ἄτομον, **atomon**, dịch ra tiếng Việt có nghĩa là "không thể cắt được", "không thể chia tách được"") là một trường phái triết học cổ đại. Nó phát triển ở Ấn Độ và Hy Lạp. Ở Ấn Đọ là các trường phái của Jaina giáo, Ājīvika và Charvaka. Những trường phái này có thể tồn tại vào thế kỷ 4 TCN. Còn ở Hy Lạp, đây là một trong những trường phái triết học quan trọng thời kỳ Tiển Socrates. Trường phái nguyên tử ở phương Tây này phát triển vào thế kỷ 5 TCN và nó nổi bật hơn so với các trường phái ở Ấn Độ. Có một sự hoài nghi giữa các trường phái này: Liệu người Ấn Độ có ảnh hưởng đến người Hy Lạp hay họ phát triển độc lập với nhau?.
## Trường phái nguyên tử ở Hy Lạp
### Phát triển
Trường phái nguyên tử đã đạt đến đỉnh cao của chủ nghĩa duy vật cổ đại. Sở dĩ có thể nói như vậy vì khái niệm nguyên tử mà họ đưa ra mang tính khái quát cao nhất. Nếu như từ Thales, Anaximenes cho đến Heraclitus đều lấy một sự vật cụ thể nào đó để nói lên nguồn gốc của thế giới như nước, không khí hay lửa thì trường phái nguyên tử đã nêu lên rằng nguồn gốc của sự vật là nguyên tử, những hạt không thể nào phân chia được nữa, theo họ. Nguyên tử là các hạt cấu tạo nên moi sự vật khác nhau. Sự đa dạng của sự vật là nhờ cách kết hợp của chúng. Còn đối với những khái niêm kia, những người tiền bối của trường phái nguyên tử luôn có tư tưởng kiểu mọi thứ sinh ra từ cái gì đó và trở về với cái đó. Suy luận vây không thể hiện đầy đủ bản chất của vấn đề.

Tư tưởng của các nhà triết học thuộc trường phái nguyên tử có điểm tương đồng với lời phê phán trước đó của Parmenides với các nhà triết học đi trước khi ông cho rằng nếu lấy sự vật cụ thể để nói lên nguồn gốc của thế giới thì "đó là bản chất đơn điệu nhất", không giải thích sự phong phú của thế giới. Và nó cũng tương đồng với cái gọi là homeomerie của nhà triết học này. Nhưng thay vì dùng lập luận vật có thể được sinh ra từ những cái tương tự của Parmenides, trường phái nguyên tử đã đào sâu vấn đề hơn khi giải thích sự đa dạng của vật chất cụ thể. 
### Hạn chế
Tuy nhiên, Aristotle có lời phê bình như sau về trường phái nguyên tử:

Nói một cách đơn giản, các nhà triết học thuộc trường phái nguyên tử không nêu lên nguồn gốc của vận động. Và một lẽ đương nhiên đó là lý thuyết của họ về vận động không mang tính thuyết phục cao.

### Các nhà triết học chính
* Leucippus, người khai sinh ra trường phái nguyên tử ở Hy Lạp
* Democritus, người phát triển trường phái.

## Chú thích
Người giám sát hiệu ứng hình ảnh

Trong ngữ cảnh của ngành sản xuất phim và truyền hình, **người giám sát hiệu ứng hình ảnh** có trách nhiệm hoàn thành các hạng mục sáng tạo của đạo diễn và/hoặc nhà sản xuất thông qua việc sử dụng hiệu ứng hình ảnh. Mặc dù đây là một công việc đòi hỏi sáng tạo, tuy nhiên phần lớn người giám sát hiệu ứng hình ảnh cần phải có phông kiến thức kỹ thuật rộng và có khả năng đưa ra quyết định chọn lựa kỹ thuật nào hiệu quả nhất để giải quyết công việc. Thông thường người giám sát sẽ làm việc với nhà sản xuất hiệu ứng hình ảnh và người giám sát đồ họa máy tính.

Người giám sát hiệu ứng hình ảnh có thể được công ty sản xuất phim thuê trực tiếp hoặc làm việc cho một công ty hiệu ứng hình ảnh. Thông thường sẽ có một vài giám sát hiệu ứng hình ảnh làm việc trong cùng một dự án; đôi khi có thêm một người giám sát hiệu ứng hình ảnh chính để chỉ đạo những thành viên còn lại.

Các nhiệm vụ cụ thể có thể sẽ có sự khác biệt tuỳ thuộc vào tính chất của dự án, tuy nhiên phần lớn có trách nhiệm:
* Đảm nhận một dự án sản xuất hiệu ứng hình ảnh từ việc lên ý tưởng khái niệm cho tới khi hoàn tất
* Quản lý và chỉ đạo nhân sự phụ trách kỹ thuật, mỹ thuật và sản xuất
* Có kiến thức về các kỹ thuật sản xuất hiệu ứng hình ảnh, trong đó trọng tâm là kỹ thuật thiết lập máy quay và phim, kỹ thuật ghép lớp hình ảnh và điều khiển máy quay. 
* Dự đoán chính xác thời gian hoàn thành dự án và các chi phí phát sinh
* Cộng tác trong quá trình mời thầu và thoả thuận đối tác
Cộng đồng Hiệu ứng Hình ảnh là một tổ chức giao thương nổi tiếng đại diện cho lợi ích của các chuyên gia hiệu ứng hình ảnh chuyên nghiệp.

## Tham khảo

## Xem thêm
* Điều phối viên đồ họa
* Đạo diễn sáng tạo hiệu ứng hình ảnh

## Tham khảo
Antisthenes

**Antisthenes** (tiếng Hy Lạp: Ἀντισθένης; 445 TCN – 365 TCN) là nhà triết học người Hy Lạp. Ông là học trò của Socrates. Ông là người thành lập trường phái Cynic (phái Khuyển nho).

## Cuộc đời
Antisthenes sống hết sức kham khổ. Ông mặc những bộ quần áo sơ sài nhất (quần áo dành cho nô lệ và những người lao động nghèo tự do). Ông uống nước lã hưng bằng tay. Và ông ngủ không cần giường, mùa đông lấy lá rừng làm chăn, còn mùa hè lấy sông hồ cầm thú làm bạn. Antisthenes thường tổ chức các cuộc đàm thoại ở trường Kynosarges. Theo tiếng Hy Lạp, *kynosarges* có nghĩa là chó trắng. Bản thân nhà triết học Hy Lạp tự nhận mình là chó lai.

## Tư tưởng triết học
Antisthenes là người tuyệt đối hóa cái riêng:

## Chú thích
ASASSN-15lh

**ASASSN-15lh** là một cực siêu tân tinh được phát hiện bởi Hệ thống máy tìm kiếm và phát hiện siêu tân tinh tự động hoá (ASAS-SN) năm 2015 trong chòm sao nam Ấn Đệ An. Phát hiện này, được xác nhận bởi nhóm ASAS-SN với nhiều kính viễn vọng khác, đã mô tả chính thức và được công bố vào ngày 15 tháng 1 năm 2016. ASASSN-15lh là siêu tân tinh sáng nhất từng được phát hiện; tại sáng nhất của nó đó là khoảng 15 lần sáng hơn toàn bộ Ngân Hà, với năng lượng hàng trăm tỷ lần lớn hơn năng lượng của Mặt Trời. Mức độ tuyệt đối cao nhất là , phát 2 × 1047 erg mỗi giây. Năng lượng bức xạ vượt quá 1052 erg. Siêu tân tinh ở dịch chuyển đỏ 0,2326, trong một thiên hà trì trệ nhưng sáng cách Trái Đất 3,8 tỷ năm ánh sáng. Theo Krzysztof Stanek thuộc Đại học bang Ohio, một trong những nhà nghiên cứu chính tại ASAS-SN, "Nếu nó nằm ttrong thiên hà của chúng ta, nó sẽ tỏa sáng sáng hơn trăng rằm; sẽ không có đêm, và sẽ dễ dàng nhìn thấy nó vào ban ngày".

## Chú thích
Paraná

**Paraná** có thể đề cập đến:
*Paraná (bang), một bang của Brasil.
*Paraná, Rio Grande do Norte, một đô thị thuộc bang Rio Grande do Norte, Brasil.
*Paranã, một đô thị thuộc bang Tocantins, Brasil.
*Sông Paraná, nằm ở Trung-Nam của Nam Mỹ, chảy qua các quốc gia Brasil, Paraguay và Argentina.
Mérida

**Mérida**, **Merida**có thể đề cập đến:
*Mérida, Yucatán, một đô thị thuộc bang Yucatán, Mexico.
*Mérida, Tây Ban Nha, thủ phủ của cộng đồng tự trị Extremadura, Tây Ban Nha.
*Mérida, Mérida, Venezuela, là thủ phủ của khu đô thị Libertador và bang Mérida, là một trong những thành phố chính của vùng Andes Venezuela.
*Mérida (bang)
*Merida, Leyte, một đô thị hạng 4 ở tỉnh Leyte, Philippines.
*11193 Mérida, một tiểu hành tinh vành đai chính với chu kỳ quỹ đạo là 2089.6005630 ngày (5.72 năm).
Frederick Reines

**Frederick Reines** (); (16 tháng 3 năm 1918 – 26 tháng 8 năm 1998) là một nhà vật lý người Mỹ. Ông được trao giải thưởng Nobel Vật lý năm 1995 cho việc đồng khám phá neutrino với Clyde Cowan trong thí nghiệm về neutrino. Ông có lẽ là nhà khoa học duy nhất trong lịch sử "vô cùng gắn bó mật thiết với việc khám ra một hạt cơ bản và việc nghiên cứu thấu suốt sau đó về những đặc tính cơ bản của nó".

Sau khi tốt nghiệp Học viện Công nghệ Stevens và Đại học New York, Reines gia nhập Phòng thí nghiệm Los Alamos của Dự án Manhattan vào năm 1944, làm việc trong Tổ Lý thuyết ở nhóm của Richard Feynman. Ông trở thành trưởng nhóm vào năm 1946. Ông tham gia vào một số cuộc thử nghiệm vũ khí hạt nhân, đưa ông trở thành giám đốc các cuộc thử nghiệm của Chiến dịch Greenhouse tại Thái Bình Dương năm 1951.

Vào đầu thập niên 1950, khi đang làm việc tại các khu vực Hanford và Sông Savannah, Reines và Cowan đã phát triển các thiết bị và phương pháp đã giúp họ lần đầu tiên phát hiện ra những hạt neutrino tưởng như không phát hiện được vào tháng 6 năm 1956. Reines cống hiến phần lớn sự nghiệp của ông vào việc nghiên cứu những đặc tính và phản ứng của neutrino, và những đóng góp này sẽ ảnh hưởng việc nghiên cứu neutrino của nhiều nhà nghiên cứu về sau. Các nghiên cứu này bao gồm việc khám ra sự tạo thành các hạt neutrino trong bầu khí quyển bởi các tia vũ trụ, và sự phát hiện các neutrino được phóng ra từ Siêu tân tinh SN1987A vào năm 1987, điều mở màn cho lĩnh vực vũ trụ neutrino học.
## Tham khảo
Di chỉ Lang Rongrien

**Di chỉ Lang Rongrien** là một hang động và địa điểm khảo cổ quan trọng ở tỉnh Krabi miền nam Thái Lan.

## Phát hiện
Hang động được phát hiện vào năm 1982 tại một vùng núi đá vôi. Một năm sau đó Douglas Anderson từ Đại học Pennsylvania đến khảo sát. Di chỉ Lang Rongrien là nơi duy nhất ở Thái Lan, trong đó cung cấp một cái nhìn sâu sắc về người tiền sử Homo erectus và điều kiện môi trường của họ 30 Ka BP (*Kilo annum before present*: ngàn năm trước).

Các hang động nằm trong một cảnh quan ngoạn mục ở phía bắc của thủ phủ tỉnh Krabi, với nhiều vách đá dốc và nhiều hang động khác. Mái đá có thảm thực vật dày đặc. Di chỉ Lang Rongrien nằm ở phía đông của ngọn đồi gần đường cao tốc số 1016, khoảng 15&nbsp;km về phía bắc-tây bắc của tỉnh lỵ của Krabi.

## Nghiên cứu khảo cổ
Anderson tìm thấy tàn dư than có tuổi 38 - 27 Ka. Điều này không có nghĩa là các hang động đã là nơi cư trú trong toàn bộ thời gian. Ngày nay nó nằm gần bờ biển, nhưng vào thời kỳ băng hà thì nó xa biển, và hang là nơi che chở cho người tiền sử.

## Tham khảo

;Xem thêm 
* Danh sách các hóa thạch tiến hóa của con người
* Tiến trình tiến hóa loài người

## Liên kết ngoài
Rừng Hürtgen

**Rừng Hürtgen** (tiếng Đức: Hürtgenwald) nằm dọc theo biên giới giữa Bỉ và Đức, thuộc vùng Nordrhein-Westfalen, tây nam nước Đức. Diện tích xấp xỉ 50 dặm vuông (130 km2), rừng nằm trong một tam giác giữa các thị trấn của nước Đức là Aachen, Monschau và Düren. Sông Rur chạy dọc theo rìa phía đông của khu rừng. Rừng Hürtgen nằm ở rìa phía bắc của núi Eifel; địa hình đặc trưng là các thung lũng xen kẽ với các cao nguyên rộng. Không giống như nhiều khu vực khác của Đức gồm các thung lũng là nông trại và đỉnh đồi là cây cối rậm rạp, những thung lũng sâu trong rừng Hürtgen dày đặc cây cối và các cao nguyên trên đỉnh đồi được san bằng để phục vụ sản xuất nông nghiệp. Địa hình rừng gồ ghề hoàn toàn tương phản với các vùng lân cận của thung lũng Rhine. Giao thông trong rừng rất ít, gồm những đường quanh co và rất hẹp.

Địa hình gồ ghề của khu vực này từng là một cảnh tưởng đẫm máu, kéo dài trong Chiến tranh thế giới thứ 2, thường được gọi là trận rừng Hürtgen, diễn ra ba tháng trong một mùa đông rất khắc nghiệt từ 19 Tháng Chín năm 1944 để ngày 10 tháng 2 năm 1945. Trên con đường từ thung lũng Kall đến thị trấn Schmidt, vẫn còn dấu tích sau khi một chiếc xe bọc thép của Mỹ bị trúng đạn và bị đốt cháy ở đó.

## Trong văn hóa đại chúng
HBO từng làm cho ra đời 1 bộ phim về trận rừng Hürtgen, *[[:en:When Trumpets Fade|When Trumpets Fade]]* (1998).

## Chú thích

## Tham khảo
Thiên văn học hồng ngoại

**Thiên văn học hồng ngoại** là một nhánh của thiên văn học và vật lý thiên văn, nghiên cứu các thiên thể có bức xạ tia hồng ngoại (IR).

Bước sóng của tia hồng ngoại có phạm vi 0,75-300 μm. Tia hồng ngoại là bức xạ nằm ở giữa ánh sáng nhìn thấy, có bước sóng trong khoảng 0,38-0,75 μm, và vi sóng có bước sóng dưới milimet.

Bức xạ hồng ngoại bị khí quyển hấp thụ mạnh và không đồng đều ở các bước sóng, cũng như chính khí quyển cũng tạo ra nhiều phát xạ hồng ngoại. Vì thế, các đài quan sát hồng ngoại được đặt ở những địa điểm cao và khô, hay trên tàu không gian.

## Lịch sử

## Các đối tượng quan sát

### Quan sát xuyên mây bụi liên sao
Bước sóng hồng ngoại dài hơn nên có thể xuyên qua vào các đám mây bụi vốn ngăn ánh sáng, cho phép quan sát các ngôi sao trẻ trong các đám mây phân tử và lõi của các thiên hà. Một số phân tử phát xạ mạnh ở dải sóng hồng ngoại, và điều này có thể được sử dụng để nghiên cứu hoá học không gian, cũng như phát hiện ra nước trong các thiên thạch.

### Quan sát thiên thể lạnh
Quang phổ hồng ngoại rất hữu dụng khi nghiên cứu các vật thể lạnh, không phát ra ánh sáng nhìn thấy được, như các hành tinh, các đĩa cạnh sao.

### Quan sát [[dịch chuyển đỏ]] mức cao

Ánh sáng hoặc tia cực tím (UV) do các thiên hà phát ra trong sơ kỳ hình thành, do dịch chuyển đỏ vũ trụ có thể dịch đến mức trên Trái Đất quan sát thấy trong vùng hồng ngoại gần, tức là mức độ dịch chuyển cao (high-redshift). Đây là yếu tố quan trọng cần được tính đến khi giải thích dữ liệu của Kính thiên văn không gian James Webb.

## Công nghệ hồng ngoại
Một trong những đầu dò hồng ngoại phổ biến nhất sử dụng trong kính thiên văn hiện nay là cảm biến mảng HgCdTe. Chúng hoạt động tốt ở bước sóng 0,6 - 5 μm.

Các quan sát ở bước sóng dài hơn hoặc độ nhạy cao hơn có thể được sử dụng, bao gồm cả cảm biến bán dẫn khe hẹp (narrow-gap semiconductor), các mảng vi nhiệt nhiệt độ thấp hoặc các mảng Tunnel Junction siêu dẫn thực hiện đếm photon.

Yêu cầu đặc biệt cho thiên văn hồng ngoại bao gồm: dòng tối rất thấp để cho phép tích lũy lâu, tiếng ồn thấp, và đôi khi cần đến số lượng rất cao các điểm ảnh (pixel). Những thiết bị trên phải làm lạnh và duy trì nhiệt độ ổn định. Trên các tàu vũ trụ thì mất điện có thể xảy ra, dẫn đến ngưng quan sát. Sự cố như vậy đã xảy ra ở tàu Thăm dò Khảo sát hồng ngoại trường rộng (Wide-field Infrared Survey Explorer) của NASA hồi tháng 10/2010.

## Chỉ dẫn

## Tham khảo

## Xem thêm
* Thiên văn học hồng ngoại xa
* Tàu Thăm dò Khảo sát hồng ngoại trường rộng (Wide-field Infrared Survey Explorer)

## Liên kết ngoài
* Cool Cosmos (Caltech/IPAC IR educational resource site)
* Infrared Science Archive
Chất bán dẫn khe hẹp

**Chất bán dẫn khe hẹp** (Narrow-gap semiconductor) là chất bán dẫn có khoảng cách giữa đáy vùng dẫn và đỉnh vùng hóa trị trong biểu diễn vùng năng lượng là tương đối nhỏ so với chất bán dẫn điển hình là silicon. Chúng được sử dụng cho chế tạo các cảm biến tia hồng ngoại hoặc nhiệt điện.

## Vùng năng lượng trong chất bán dẫn

Tính chất dẫn điện của các vật liệu rắn được giải thích nhờ lý thuyết vùng năng lượng.

Khoảng cách giữa đáy vùng dẫn và đỉnh vùng hóa trị gọi là khe vùng (band gap). Độ rộng khe ở chất dẫn điện rất nhỏ, các dao động nhiệt có thể làm điện tử kích thích, thoát khỏi vùng hóa trị và thành điện tử tự do, làm cho vật liệu dẫn điện. Độ rộng khe ở chất điện môi rất lớn, dao động nhiệt và ánh sáng không đủ làm bật ra điện tử tự do.

Chất bán dẫn điển hình là silicon có độ rộng khe được quy ước là ở mức trung bình. Các photon ánh sáng thường có thể kích thích điện tử làm chúng bật ra khỏi mạng tinh thể theo hiệu ứng quang điện, trở thành điện tử tự do và làm khối chất bán dẫn dẫn điện. Các pin mặt trời bằng silicon vận dụng hiệu ứng này để sản xuất điện năng trực tiếp từ ánh sáng mặt trời.

Với các chất bán dẫn đặc biệt thì khe đủ hẹp để photon hồng ngoại cũng gây ra được hiệu ứng quang điện, và chúng được gọi là "chất bán dẫn khe hẹp".

## Danh sách đã chế tạo
* HgCdTe
* PbSe selenide chì(II)
* PbS sulfide chì
* PbTe tellua chì
* InAs arsenua Indi
* InSb
* Cd3As2 arsenua cadmi
* Bi2Te3 tellua Bismuth
* alpha- Sn
* SnTe tellua thiếc 

## Tham khảo

## Xem thêm
* Chất bán dẫn
* Siêu dẫn
* Chất bán dẫn hữu cơ

## Liên kết ngoài

* Dornhaus, R., Nimtz, G., Schlicht, B. (1983). *Narrow-Gap Semiconductors*. Springer Tracts in Modern Physics **98**,  (print)  (online) 
* Nimtz, G. (1980), *Recombination in Narrow-Gap Semiconductors*, Physics Reports, **63**, 265-300
Huỳnh Như

**Huỳnh Như** (sinh ngày 28 tháng 11 năm 1991) là một cầu thủ bóng đá nữ chuyên nghiệp người Việt Nam hiện đang thi đấu ở vị trí tiền đạo cho câu lạc bộ Thành phố Hồ Chí Minh và là đội trưởng của đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Việt Nam. Cô được đánh giá là một trong những cầu thủ nữ Việt Nam xuất sắc nhất trong thế hệ của mình.

Bắt đầu sự nghiệp của mình tại câu lạc bộ Thành phố Hồ Chí Minh I, cô đã ra sân 84 trận, ghi 62 bàn thắng và cùng câu lạc bộ giành 7 chức vô địch quốc gia. Tháng 8 năm 2022, cô trở thành cầu thủ nữ Việt Nam đầu tiên thi đấu chuyên nghiệp ở châu Âu khi ký hợp đồng với câu lạc bộ Länk Vilaverdense của Bồ Đào Nha, và để lại dấu ấn rõ nét trong màu áo của Lank trước khi trở về quê nhà.

Huỳnh Như có buổi ra mắt lần đầu trong màu áo đội tuyển quốc gia vào năm 2011. Cô là cầu thủ ghi nhiều bàn thắng nhất cho đội tuyển với 68 bàn thắng được ghi.

## Thống kê sự nghiệp

### Câu lạc bộ

### Quốc tế
### Bàn thắng đội tuyển nữ Quốc gia

## Thành tích
### Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Việt Nam
* Huy chương Vàng SEA Games: 2017, 2019, 2021, 2023
* Huy chương Bạc SEA Games 2013
* Vô địch Giải vô địch bóng đá nữ Đông Nam Á 2019
* Á quân Giải vô địch bóng đá nữ Đông Nam Á 2016.
* Giành vé tham dự Vòng chung kết Cúp bóng đá nữ châu Á 2022 - Đội trưởng.
* Hạng 6 Cúp nữ châu Á nếu tính tuyển nữ Úc và giành vé tham dự Giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2023 tại Úc/New Zealand với tư cách là thắng play-off - Đội trưởng.
* Ghi 59 bàn trong 67 lần khoác áo đội tuyển Quốc gia. Là cầu thủ nữ ghi nhiều bàn thắng nhất cho đội tuyển quốc gia Việt Nam qua các thời kỳ
* Ghi 62 bàn trong 84 lần ra sân của CLB Bóng Đá Nữ Thành Phố Hồ Chí Minh

### Câu lạc bộ Thành phố Hồ Chí Minh
* Vô địch Quốc gia: 2010, 2015, 2016, 2017, 2019, 2020, 2021.(7 lần)
* Vô địch đại hội TDTT toàn quốc 2018
* Á quân Quốc gia: 2013, 2018(2 lần)
* Vô địch Cúp Quốc gia 2020, 2021(2 lần)

### Cá nhân
*Quả bóng Đồng nữ Việt Nam 2015, 2017
*Quả bóng Bạc nữ Việt Nam 2018.(1 lần)
* Quả bóng Vàng nữ Việt Nam 2016, 2019, 2020, 2021, 2022.(5 lần)
* Vua phá lưới Giải bóng đá nữ vô địch quốc gia 2013, 2016, 2017, 2021, 2022(5 lần)
* Cầu thủ xuất sắc nhất giải Vô địch Quốc gia các năm 2018, 2019, 2020, 2021.(4lần)
* Cầu thủ xuất sắc giải Cúp Quốc gia 2020, 2021(2lần)

### Thành tích khác
* Huân chương Lao động hạng Nhì (2022).
* 12 Công dân trẻ tiêu biểu Thành phố Hồ Chí Minh năm 2019.
* 10 Gương mặt trẻ Việt Nam triển vọng năm 2019.
* 30 Gương thanh niên tiên tiến Thành phố Hồ Chí Minh làm theo lời Bác năm 2020.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*
Nguyễn Văn Thiện (định hướng)

**Nguyễn Văn Thiện** có thể đề cập đến:

* Vệ úy Nguyễn Văn Thiện (? – 1834), con trai của *Kinh Môn Quận công* Nguyễn Văn Nhơn, chồng của *Mỹ Khê Công chúa* Ngọc Khuê.
* Antôn Nguyễn Văn Thiện (1906 – 2012), nguyên Giám mục Giáo phận Vĩnh Long.
* Nguyễn Văn Thiện (chuẩn tướng) (1928 – 1970), nguyên là một tướng lĩnh thuộc ngành Thiết-Kỵ của Quân lực Việt Nam Cộng hòa.
* Nguyễn Văn Thiện (chính trị gia), Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Bí thư Tỉnh ủy Bình Định nhiệm kì 2010-2015.
*Nguyễn Văn Thiện (thiếu tướng), Phó Tư lệnh Bộ đội Biên phòng.
Chương Thị Kiều

**Chương Thị Kiều** (sinh ngày 19 tháng 8 năm 1995 tại Kiên Giang) là cầu thủ bóng đá người Việt Nam, dân tộc Khmer, thi đấu ở vị trí hậu vệ tại Giải bóng đá nữ Vô địch Quốc gia cho đội bóng Thành phố Hồ Chí Minh I và Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Việt Nam.
## Sự nghiệp quốc tế

## Bàn thắng quốc tế

## Thành tích

### Quốc tế

#### Việt Nam
* Huy chương bạc SEA Games 2013
*Huy chương vàng SEA Games 2019
*Huy chương vàng SEA Games 2021
*Vô địch giải bóng đá nữ Đông Nam Á 2019

### Câu lạc bộ

#### Thành phố Hồ Chí Minh I
* Vô địch Quốc gia: 2015

### Cá nhân
* Quả bóng bạc nữ Việt Nam: 2016
* Quả bóng đồng nữ Việt Nam: 2018
* Cầu thủ nữ trẻ xuất sắc nhất: 2012, 2015
* Huân chương Lao động hạng Nhì (2022)

Kiều bị chấn thương dây chằng tại Đại hội Thể thao Đông Nam Á 2019 và được phẫu thuật năm 2022.

Vào ngày 20 tháng 7 năm 2023, Kiều sẽ cùng các đồng đội có mặt để tham dự vòng chung kết World Cup nữ 2023 cùng ĐTBĐ nữ Việt Nam.

## Tham khảo
Vụ rơi máy bay B-52 tại Palomares năm 1966

Ngày 17 tháng 11 năm 1966, một chiếc máy bay ném bom chiến lược B-52 của Không quân Hoa Kỳ khi đang bay tuần tra thường lệ trên bầu trời Địa Trung Hải đã va chạm với máy bay tiếp dầu KC-135 làm rơi 3 quả bom nhiệt hạch xuống vùng đất gần ngôi làng Palomares và một quả rơi xuống biển.

Những chiếc máy bay B-52 thực hiện nhiều hành trình tại nhiều địa điểm khác nhau trên thế giới. Chiếc B-52 gặp nạn ở Palomares đang bay trên tuyến đường phía nam, lặp đi lặp lại hành trình từ bắc Carolina đi vòng quanh Địa Trung Hải thì bất ngờ đâm phải chiếc máy bay chở dầu đã cất cánh từ căn cứ gần đó ở phía nam Tây Ban Nha để tiếp nhiên liệu.
Ở độ cao hơn 9.000m, hai chiếc máy bay đâm mạnh vào nhau và bốc cháy. 3 thành viên trong phi hành đoàn 7 người của B-52 bị chết, toàn bộ 4 phi công của chiếc KC-135 thiệt mạng. Trước khi chiếc máy bay bốc cháy lao xuống biển, các phi công đã bấm nút hệ thống thả bom sự cố. Một quả bom nhiệt hạch rơi an toàn xuống cánh đồng trồng cà chua gần làng, hai quả khác bị ngòi nổ phi hạt nhân phá tung gây ra một trận mưa bụi plutonium và quả cuối cùng rơi xuống biển. Nhiều ngày sau tai nạn, người ta đã tiến hành tìm kiếm ở vùng bờ biển làng chài Palomares với sự tham gia của khoảng 700 binh sĩ cùng các nhà khoa học Mỹ và Tây Ban Nha. Họ nhanh chóng tìm được 3 quả bom rơi trên đất liền. Sở sĩ có hai quả bị ngòi nổ phi hạt nhân phá tung là do dù an toàn đã không bung ra khi phi công ấn nút thả bom sự cố. Các quả bom rơi xuống Palomares có năng lượng lượng nổ 25 megaton.

Trong số bốn quả bom H loại Mk28 mà máy bay B-52G chở, ba quả được tìm thấy trên đất gần làng đánh cá nhỏ Palomares trong khu tự quản Cuevas del Almanzora, Almería, Tây Ban Nha. Các chất nổ phi hạt nhân trong hai trong số những vũ khí phát nổ khi va chạm với mặt đất, dẫn đến sự ô nhiễm của một khu vực rộng 2&nbsp;km vuông (490 mẫu Anh) (0,78 dặm vuông) bởi plutonium. Quả bom thứ tư, bị rơi vào biển Địa Trung Hải, được thu hồi nguyên vẹn sau thời gian tìm kiếm 2,5 tháng.
## Chú thích
Đồi 400, Bergstein

Đồi 400 (tiếng Đức: Burgberg) là tên gọi được đặt bởi lực lượng Đồng Minh trong Thế chiến II với độ cao 400,8&nbsp;m (1.315&nbsp;ft)#cite_note-BFN-Karten-1 cách 1&nbsp;km (0,62 dặm) về phía đông của trung tâm của Bergstein, một ngôi làng thuộc vùng Eifel của Đức.

Trong thời trung cổ, ngọn đồi thuộc quyền kiểm soát của lâu đài Berenstein, ngọn đồi cũng là một phần của tuyến phòng thủ Siegfried trong Chiến tranh thế giới thứ hai, hiện nay chỉ còn lại một tháp quan sát.

Sau lâu đài Berenstein bị phá hủy vào khoảng năm 1200, các vật liệu được sử dụng để xây dựng lâu đài Nideggen và tháp của nhà thờ tại Bergstein.

Ngày nay, ngọn đồi này chủ yếu được gọi bằng cái tên địa phương Burgberg (tiếng Anh: đồi lâu đài). Ngọn núi nhỏ này cho một cái nhìn bao quát toàn bộ khu vực rừng Hürtgen (tiếng Đức: Hürtgenwald) và là cứ điểm quan trọng và thuận lợi của pháo binh Đức trong trận rừng Hürtgen vào năm 1944.

## Địa điểm
Rừng Hürtgen chiếm một vùng cao nguyên sâu, thung lũng rừng rậm rạp xen kẽ với đồi trọc. Đồi 400 là điểm cao nhất và cũng là điểm cuối của sườn núi Brandenburg-Bergstein, bên cạnh thung lũng Rur.

## Lịch sử
Thứ năm ngày 7 tháng 12 năm 1944, tờ New York Times báo cáo rằng Tiểu đoàn bộ bịnh số 2 đã chiếm cứ được Bergstein, và đồi lâu đài. Trong báo cáo tiếp theo vào ngày 11 tháng 12, tạp chí Times báo cáo rằng "kẻ thù cố gắng để lấy lại Đồi 400 phía đông của Bergstein đã được đẩy lùi."

## Trong nghệ thuật
* Trận chiến đồi 400 được chuyển thể thành một màn của trò chơi Call of Duty 2.
* Trận chiến đồi 400 được chuyển thể thành bản đồ của trò chơi Red Orchestra trong phần Darkest Hour: EUROPE '44-'45.
* Trận chiến được mô tả lại trên kênh History Channel trong series Shootout!, phần "WWII Assault on Germany".
* Cuộc chiến đã tái diễn bởi Arathi Honour Guard và Rotgarde trong Argent Dawn EU.

## Chú thích

## Liên kết
* Hopes Dashed in the Hürtgen By Edward G. Miller and David T. Zabecki, ngày 16 tháng 8 năm 2005, originally an article in *World War II* magazine
* Hill 400 photos 
* Google maps hybrid view of Bergstein and Hill 400 directly east of it.
Trần Bình (định hướng)

**Trần Bình** có thể là:

## Nhân vật
* Trần Bình, mưu sĩ, đại thần thời Tây Hán trong lịch sử Trung Quốc.
* Trần Bình, chiến sĩ công an Việt Nam thời kỳ chống Pháp, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (1995).
* Trần Bình, nhà cách mạng Việt Nam, Đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa I tỉnh Hà Tĩnh.
* Trần Bình, Phó Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam Ninh (1982 - 1985).
* Trần Bình, diễn viên múa nổi tiếng và cũng là ông bầu ca nhạc tạp kỹ đầu tiên ở Việt Nam.
* Trần Bình, Thiếu tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, nguyên Chính ủy Binh chủng Công binh.

## Đường phố
* Phố Trần Bình, thuộc quận Cầu Giấy, Hà Nội, được đặt tên theo Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Trần Bình.
Lê Trực (định hướng)

**Lê Trực** có thể là:

## Nhân vật
* Lê Trực, quan nhà Nguyễn, từng tham gia phong trào Cần Vương.
* Lê Trực, em trai của Lê Ninh, một tướng lĩnh trong khởi nghĩa Hương Khê thuộc phong trào Cần Vương.
* Một bút danh của nhạc sĩ Hoàng Việt.

## Địa danh
* Phố Lê Trực, Hà Nội.
Đập Edersee

**Đập Edersee** là một đập thủy điện được xây dựng băng qua sông Eder ở miền bắc bang Hessen, Đức. Được xây dựng từ năm 1908 đến năm 1914, đập nằm gần thị trấn nhỏ vùng Waldeck ở rìa phía bắc của Kellerwald. Đập Edersee từng bị đánh bom phá hủy bởi lực lượng đồng minh chiến tranh thế giới thứ 2, và được xây dựng lại ngay trong cuộc chiến. Ngày nay, đập Edersee đóng vai trò tạo ra nguồn thủy điện và điều chỉnh mực nước cho sông Weser.

Tại mực nước thấp vào cuối mùa hè trong những năm khô, những tàn tích của ba ngôi làng (Asel, Bringhausen, và Berich) và cây cầu bắc qua sông đã ngập có thể nhìn thấy được trước khi hồ đã được lấp đầy vào năm 1914. Khi đó con cháu của những người được chôn ở đó đi thăm mồ mả tổ tiên họ.

## Chiến tranh thế giới thứ 2

Đập bị phá hủy bằng cách đánh bom trong Thế chiến II từ máy bay ném bom Lancaster của Anh số hiệu 617 Squadron RAF, đây là một phần của chiến dịch Operation Chastise. Các cuộc tấn công vào sáng sớm ngày 17 tháng 5 năm 1943 tạo ra một lỗ hổng lớn 70 mét (230&nbsp;ft), rộng 22 mét (72&nbsp;ft) và phá hủy sâu vào trong cấu trúc đập. Nước đổ vào thung lũng bên dưới ở mức 8.000 mét khối mỗi giây (280.000 cu ft/s), tạo nên đợt sóng cao 6-8 mét (20-26&nbsp;ft) và tiến xa khoảng 30&nbsp;km (19 dặm) về phía hạ lưu. Theo thời gian, nó gây ra ngập úng ngày càng lớn của vùng hạ lưu sông Eder, vùng sông Fulda và sông Weser, tổng cộng nước ngập khoảng 160 mét khối trên mỗi ha, nó đã tàn phá trên diện rộng và cướp đi mạng sống khoảng 70 người.

(Một số nguồn không phải của Đức cho rằng tổng cộng 749 người Ukraine đã chết bao gồm POW và người lao động trong trại tại hạ lưu đập Möhne được xem như tổn thất trong vụ đập Edersee. 

Đập được xây dựng lại chỉ trong vài tháng bởi lực lượng lao động cưỡng bức từ công trình bức tường Đại Tây Dương dưới sự chỉ huy của Tổ chức Todt. Ngày nay, đây là hồ lớn thứ ba tại Đức. Lưu lượng của nó khoảng 199.300.000 mét khối (260.700.000 cu yd) biến nó thành một địa điểm giải trí lớn vào mùa hè.

Năm 1955, bộ phim The Dam Busters mô phòng lại cuộc tấn công của quân đội anh vào đập Edersee.

## Tham khảo
Taça Brasil

**Taça Brasil** (nghĩa là *Cup Brasil*) là giải vô địch bóng đá quốc gia Brasil thi đấu từ năm 1959 đến năm 1968. Giải này được nhiều nhà sử học coi là giải đấu bóng đá quan trọng nhất ở Brasil vào thời điểm đó.
Chỉ có những nhà vô địch Bahia, Cruzeiro và Botafogo đã chơi tất cả các giai đoạn của giải đấu, bởi vì cho đến năm 1968 đội từ Rio de Janeiro và São Paulo đã đủ điều kiện để vào bán kết. Cả hai đội Cruzeiro và Bahia, những nhà vô địch nhưng không từ Rio hay São Paulo, đánh bại Santos nổi tiếng tuyệt vời và thế giới của Pelé, Coutinho và Pepe. Năm 1989 Copa do Brasil được thành lập, với cùng kiểu cup và thi đấu loại Copa Libertadores.
## Chú thích
Aristippus

**Aristippus** (tiếng Hy Lạp: Ἀρίστιππος) (435 TCN-356 TCN) là nhà triết học người Hy Lạp. Ông là người sáng lập ra trường phái Cyrene, một trường phái triết học tồn tại trong thời kỳ chuyển giao giữa một Hy Lạp thời kỳ Hy Lạp cổ điển và một Hy Lạp thời kỳ Hy Lạp hóa.
## Cuộc đời
Những người đương thời đánh giá Aristippus như sau: "ông có một lối sông thượng lưu, đi chu du nhiều, sống trong thế giới ẻo lả và đầy phụ nữ, ăn mặc đẹp và yêu thích sự xa xỉ."

## Tư tưởng triết học
### [[Cảm giác]] là như thế nào?
Aristippus cho rằng cảm giác không phải là cái để phản ánh các sự vật ở bên ngoài mà là hướng dẫn các trạng thái tâm lý như buôn vui, giận hờn của con người. Nhờ đó, ta có thể thiết lập các chuẩn mực liên quan đến mối quan hệ giữa người với người.

Với quan niệm này, Vladimir Ilyich Lenin đã nhận xét:

## Chú thích
Thiên văn học cực tím

**Thiên văn học tử ngoại** hay *thiên văn học cực tím* là một nhánh của thiên văn học và vật lý thiên văn, nghiên cứu các thiên thể có bức xạ tia cực tím (UV).

Bước sóng của tia cực tím có phạm vi 0,75-300 μm. Tia cực tím là bức xạ nằm ở giữa ánh sáng nhìn thấy có bước sóng trong khoảng 0,38-0,75 μm, và tia X có bước sóng dưới 10&nbsp;nm. Tia cực tím bị không khí hấp thụ mạnh, nên các quan sát phải thực hiện trên tầng cao hoặc trên tàu vũ trụ.

Các phép đo quang phổ tử ngoại được sử dụng để phân biệt các thành phần hóa học, mật độ, và nhiệt độ của môi trường giữa các vì sao, và nhiệt độ và thành phần của các ngôi sao trẻ nóng. Quan sát tia cực tím cũng có thể cung cấp thông tin cần thiết về sự tiến hóa của các thiên hà.

## Các quan sát và thiết bị
*  - Far Ultraviolet Camera/Spectrograph, trên Apollo 16 (April 1972)
*  + ESRO - TD-1A (135-286&nbsp;nm; 1972–74)
*  - Orbiting Astronomical Observatory (#2:1968-73. #3:1972-81)
*  - Orion 1 and Orion 2 Space Observatories (#1:1971; 200-380&nbsp;nm spectra; #2:1973; 200-300&nbsp;nm spectra)
*  +  - Astronomical Netherlands Satellite (150-330&nbsp;nm, 1974–76)
*  + ESA - International Ultraviolet Explorer (115-320&nbsp;nm spectra, 1978–96)
*  - Astron (spacecraft) Astron-1 (1983–89; 150-350&nbsp;nm)
*  - Glazar 1 & 2 on Mir (in Kvant-1, 1987-2001)
*  - Extreme Ultraviolet Explorer EUVE (7-76&nbsp;nm, 1992-2001)
*  - Far Ultraviolet Spectroscopic Explorer FUSE (90.5-119.5&nbsp;nm, 1999-2007)
*  + ESA - Extreme ultraviolet Imaging Telescope (on Solar and Heliospheric Observatory SOHO imaging sun at 17.1, 19.5, 28.4, and 30.4&nbsp;nm)
*  - GALEX (135-280&nbsp;nm, 2003-2013)
*  + ESA - Hubble Space Telescope (Hubble Space Telescope Imaging Spectrograph STIS 1997–115–1030&nbsp;nm) (Hubble Wide Field Camera 3 WFC3 2009–200-1700&nbsp;nm)
*  - Swift Gamma-Ray Burst Mission (170–650&nbsp;nm spectra, 2004--)
*  - Hopkins Ultraviolet Telescope (flew in 1990 and 1995)
*  - ROSAT XUV (17-210eV) (30-6&nbsp;nm, 1990-1999)
*  - Public Telescope Public Telescope (PST) (100-180&nbsp;nm, Launch planned 2019)
*  - Astrosat (130-530&nbsp;nm, launched in September 2015)

Xem thêm List of space telescopes

## Chỉ dẫn

## Tham khảo

## Xem thêm
*Markarian galaxies
*Pea galaxy

## Liên kết ngoài
* Ultraviolet Waves, NASA 
* The Sun in Extreme Ultraviolet Light
* INTRODUCTION TO ULTRAVIOLET ASTRONOMY  University of Virginia
Thiên văn học tia X

**Thiên văn học tia X** là một ngành nghiên cứu qua phương pháp quan sát của thiên văn học bằng sự phát hiện tia X từ các đối tượng thiên văn. tia X được hấp thụ bởi khí quyển trái Đất, vì vậy dụng cụ phát hiện X-quang phải được đưa lên cao bằng bóng bay chuyên dụng, tên lửa đo đạc, hoặc vệ tinh. 

Xạ tia X được dự đoán sẽ phát ra từ những vật thiên văn chứa khí ga cực nóng đến khoảng từ một triệu kelvin (K) đến hàng trăm triệu kelvin (MK). Mặc dù X-quang đã được biết rằng nó phóng xạ ra từ mặt Trời từ những năm 1940, người ta vẫn bất ngờ trước sự phát hiện của một nguồn phóng tia X trong năm 1962. Nguồn này được gọi là Scorpius X-1 (Sco X-1), đặt theo tên chòm sao Scorpius, nơi người ta nhìn thấy chúng. Sự phát xạ tia X từ Scorpius X-1 cao gấp 10 000 lần so với sự phát xạ trong phổ nhìn thấy được, so với Mặt Trời thì nhiều hơn đến 1 triệu lần. Hơn nữa, năng lượng mà phóng xạtia X chứa còn cao hơn đến 100 000 lần so với tổng số năng lượng trong tất cả bước sóng đến từ phát xạ của mặt Trời.

Dựa trên những khám phá mới này, Ông Riccardo Giacconi nhận Giải Nobel vật Lý vào năm 2002. Hiện nay người ta đã biết được nguồn phóng xạ này được đến từ nhữngsao đặc, chẳng hạn như sao neutron hoặc hố đen. Vật thể rơi vào một hố đen có thể phát ra tia X, nhưng chính những lỗ đen thì không. Nguồn năng lượng cho sự phóng xạ tia X chính là lực hấp dẫn qua qúa trình làm nóng

Giờ đây, hàng ngàn nguồn tia X đã được định vị. Ngoài ra, không gian giữa các thiên hà trong dải ngân hà chứa đầy khí gas rất nóng và rất loãng ở nhiệt độ giữa 10 và 100 megakelvins (MK). Tổng lượng khí nóng là năm cho đến mười lần tổng khối lượng của cả thiên hà mà có thể thấy bằng mắt thường.
Thiên văn học tia gamma

**Thiên văn học tia gamma** là một nhánh của thiên văn học và vật lý thiên văn, nghiên cứu các thiên thể có bức xạ tia gamma.

Tia gamma là bức xạ sóng điện từ với photon có năng lượng trên 100 keV. Tuy nhiên năng lượng cao và nguồn gốc của nó khác hẳn với ánh sáng thường và các sóng điện từ còn lại, nên quan sát sẽ cho phép hiểu biết những hiện tượng mới trong vũ trụ, đặc biệt là các vụ nổ cực mạnh, sự va chạm của các ngôi sao và các thiên thể khác. Thiên văn gamma đã được mở ra một cửa sổ hoàn toàn khác trong lĩnh vực của thiên văn học.

Tia gamma bị không khí hấp thụ cực mạnh, nên các quan sát phải thực hiện trên tàu vũ trụ. Trên mặt đất thì thực hiện bằng các kính viễn vọng đặc biệt được gọi là kính viễn vọng khí quyển Cherenkov. Các kính viễn vọng Cherenkov trên thực tế không trực tiếp thám sát các tia gamma mà thay vào đó thám sát các đám loé bùng của ánh sáng nhìn thấy được tạo ra khi các tia gamma bị khí quyển Trái Đất hấp thụ.

Đa số các nguồn phát xạ tia gamma trên thực tế là các loé bùng tia gamma, các vật thể chỉ tạo ta bức xạ gamma trong vài phần triệu tới vài phần ngàn giây trước khi mờ nhạt đi. Chỉ 10% nguồn tia gamma là các nguồn kéo dài. Những vật thể phát xạ tia gamma bền vững đó gồm các pulsar, sao neutron, và các vật thể bị cho là hố đen như các nhân thiên hà hoạt động.

## Các quan sát và thiết bị

## Chỉ dẫn

## Tham khảo

## Xem thêm
*Markarian galaxies
*Pea galaxy

## Liên kết ngoài
* A History of Gamma-Ray Astronomy Including Related Discoveries 
* The HEGRA Atmospheric Cherenkov Telescope System
* The HESS Ground Based Gamma-Ray Experiment
* The MAGIC Telescope Project
* The VERITAS Ground Based Gamma-Ray Experiment
* The space-borne INTEGRAL observatory 
* NASA's Swift gamma-ray burst mission
* NASA HETE-2 satellite 
* TeVCat, a TeV gamma-ray sources catalog.
* GammaLib , a versatile toolbox for high-level analysis of astronomical gamma-ray data.
* http://pcsati.com/apsd, TACTIC, 1-10TeV gamma-ray astronomy in India.
Thiên văn học neutrino

**Thiên văn học neutrino** là một nhánh của thiên văn học và vật lý thiên văn, nghiên cứu các thiên thể có bức xạ neutrino. Neutrino sinh ra trong phản ứng hạt nhân mà trường hợp riêng là phân rã phóng xạ. Nó đang diễn ra trong lòng Mặt Trời và các ngôi sao, trong các lò phản ứng hạt nhân, hoặc khi các tia vũ trụ va chạm nguyên tử.

Neutrino là hạt vũ trụ tương tác yếu, do đó nó cung cấp một cơ hội duy nhất để quan sát các tiến trình khó có thể tiếp cận bằng các kính thiên văn thông thường. Mặt khác quan sát neutrino chỉ được thực hiện ở một vài trung tâm quan sát có hệ thống quan sát neutrino, là thiết bị có thể tích khối dò cực lớn và dùng đến các dụng cụ quan sát đắt tiền.

Nghiên cứu thiên văn neutrino vẫn còn ở trong giai đoạn trứng nước. Đến nay nó mới chỉ xác nhận nguồn neutrino ngoài Trái Đất là Mặt Trời và siêu tân tinh SN 1987A.

## Các quan sát và thiết bị

## Chỉ dẫn

## Tham khảo

## Xem thêm
*Markarian galaxies
*Pea galaxy
* Supernova 1987A

## Liên kết ngoài
* Superkamiokande 
* AMANDA , Trạm quan sát neutrino Nam cực.
* Fotos de Amanda
* IceCube
* SNO
* KamLAND
* Antares
* Nestor
* Nemo
* ANITA
Melvins

**Melvins** là một ban nhạc Mỹ thành lập năm 1983. Họ thường có đội hình bộ tam, nhưng những năm gần đây, nhóm là một bộ tứ gồm hai tay trống. Từ năm 1984, ca sĩ/tay guitar Buzz Osborne (còn được gọi là King Buzzo) và tay trống Dale Crover trở thành hai thành viên cốt lõi của ban nhạc. Những nhạc phẩm của họ đã ảnh hưởng lên một số thể loại âm nhạc, gồm grunge, sludge metal, và drone metal (*[[Lysol (album)|Lysol]]*).

## Đĩa nhạc

## Chú thích

## Liên kết ngoài
* Official Melvins forum
* Melvins official website
* Melvins at Ipecac Recordings
* The MelvinsWiki
* Melvins biography / discography on I Heart Noíe
* Interview with Buzz Osborne from groundcontrolmag.com  
* The Birth of Grunge with Buzz Osborne