Tính hòa nhã

**Tính hòa nhã** (*Agreeableness*) là một đặc điểm nhân cách thể hiện sự tử tế, đồng cảm, hợp tác, nồng hậu, chân thành, thành thật, ngay thẳng và ân cần. Trong tâm lý học nhân cách, **tính hòa đồng**, hòa nhã hay còn gọi là tính dễ chịu, dễ tính, **hòa thuận** là một trong năm mô hình của cấu trúc nhân cách, phản ánh sự khác biệt cá nhân trong việc hợp tác. Những người đạt điểm cao trong các thang đo tính hòa đồng thường có sự thấu cảm và vị tha, trong khi những người có tính hòa đồng thấp dễ có xu hướng ích kỷ, thiếu thành thật và có tư duy tổng bằng không (*zero-sum thinking*). Những người đạt điểm thấp về tính hòa đồng có thể thể hiện các khuynh hướng thuộc bộ ba đen tối, chẳng hạn như hành vi ái kỷ, chống đối xã hội và thao túng. Tính hòa đồng là một đặc điểm bậc cao (*superordinate trait*), nghĩa là nó là một nhóm các đặc tính nhân cách phụ quần tụ lại với nhau về mặt thống kê. Một số đặc điểm ở cấp độ thấp hơn, hay còn gọi là các khía cạnh, thường được gộp vào tính hòa đồng bao gồm sự tin tưởng, tính ngay thẳng (trực tính), lòng vị tha, hay giúp đỡ, sự khiêm tốn và tính mềm mỏng, nhẹ nhàng, nhún nhường. 

Theo các nhà nghiên cứu ở Hoa Kỳ thì mười tiểu bang có độ thân thiện, dễ chịu nhất nước Mỹ là Bắc Dakota, Minnesota, Mississippi, Utah, Wisconsin, Tennessee, Nam Carolina, Georgia, Oklahoma, và Nebraska được biết đến với những câu truyền miệng như "*lòng hiếu khách miền Nam*" (*Southern hospitality*) và "*sự tử tế của Minnesota*" (*Minnesota nice*) vì những bang này nói chung ít bị đô thị hóa hơn so với vùng duyên hải miền đông và miền tây vốn rất thực dụng. Theo một nghiên cứu năm 2017, mức độ hòa đồng cao hơn ở Nga có tương quan với sự ủng hộ cao hơn dành cho Tổng thống Vladimir Putin, trong khi mức độ hòa đồng thấp hơn có tương quan với sự bất mãn đối với ông. Giống như tất cả Năm yếu tố nhân cách lớn, nguồn gốc của khái niệm hiện đại về tính hòa đồng có thể được bắt nguồn từ một nghiên cứu năm 1936 của Gordon Allport và Henry S. Odbert. Bảy năm sau nghiên cứu đó, Raymond Cattell đã công bố một phân tích cụm của hàng nghìn từ ngữ liên quan đến nhân cách được Allport và Odbert xác định. Các cụm được xác định trong nghiên cứu này đóng vai trò là nền tảng cho những nỗ lực tiếp theo của Cattell nhằm xác định các yếu tố nhân cách con người cơ bản, phổ quát. Cattell cuối cùng đã xác định được 16 yếu tố nhân cách (16PF) bằng phương pháp phân tích nhân tố. Các phân tích nhân tố sâu hơn đã tiết lộ năm yếu tố bậc cao hơn, hoặc "*tổng thể*", bao trùm 16 yếu tố này. Mặc dù được Cattell dán nhãn là "*sự độc lập*", một trong những yếu tố tổng thể được xác định bởi Bảng câu hỏi 16PF là tiền thân sơ khai của khái niệm tính hòa đồng hiện đại.

## Các yếu tố
Tính hòa đồng trong mô hình năm yếu tố của nhân cách thường được đo lường nhiều nhất bằng phương pháp tự báo cáo (self-report), mặc dù các báo cáo từ đồng nghiệp/bạn bè và quan sát của bên thứ ba cũng có thể được sử dụng. Các thang đo tự báo cáo có thể theo dạng *sắc thái ngôn từ* (lexical) hoặc dựa trên *nhận định* (statements). Các thang đo sắc thái ngôn từ, ngữ khí cũng sử dụng các tính từ đơn lẻ phản ánh các đặc điểm hòa đồng hoặc không hòa đồng, chẳng hạn như đồng cảm, hợp tác, ấm áp, ân cần, khắc nghiệt, không tử tế, thô lỗ. Các sắc thái từ đại diện cho sự không hòa đồng được chấm điểm ngược. Goldberg (1992) đã phát triển một thang đo 20 từ như một phần của 100 từ đánh dấu *Năm yếu tố lớn* của ông, và Saucier (1994) đã phát triển một thang đo ngắn gọn hơn gồm 8 từ như một phần của 40 từ đánh dấu thu nhỏ (mini-markers) của ông. Thompson (2008) đã sửa đổi các từ đánh dấu này để phát triển một thang đo 40 từ với các thuộc tính tâm lý trắc nghiệm tốt hơn ở cả các quần thể người Mỹ và người không phải người Mỹ. Cách tiếp cận phân tích nhân tố của Cattell đã truyền cảm hứng cho nhiều nghiên cứu trong những thập kỷ sau sự ra đời của 16PF. Sử dụng các cụm ban đầu của Cattell, 16PF và dữ liệu gốc, nhiều nhà nghiên cứu đã phát triển độc lập một mô hình nhân cách năm yếu tố trong khoảng thời gian này. Từ đầu những năm 1960 trở đi, những khám phá này thường bao gồm một yếu tố được gọi là "*tính hòa đồng*" (*agreeableness*) hoặc "*tính xã giao*" (sociability). 

Mặc dù có nhiều lần lặp lại năm yếu tố nhân cách ổn định theo sau công trình tiên phong của Cattell, khuôn khổ này chỉ bắt đầu thống trị nghiên cứu nhân cách vào đầu những năm 1980 với công trình của Lewis Goldberg. Sử dụng các nghiên cứu từ vựng tương tự như của Allport và Odbert, Goldberg đã chọn thuật ngữ "Năm yếu tố lớn" (Big Five) để phản ánh số lượng lớn các thuật ngữ liên quan đến nhân cách được bao hàm bởi từng yếu tố trong năm yếu tố riêng biệt này. Một trong số đó, tính hòa đồng, được định nghĩa bởi một số từ liên quan đến nhân cách tương tự như những từ xuất hiện trong các biểu hiện sớm hơn và gần đây hơn của cấu trúc này; ví dụ bao gồm "*thân thiện*", "*tốt bụng*", "*hợp tác*", "*dễ tin*", "*nuôi dưỡng*", "*hòa đồng*" và "*ân cần*". Costa và McCrae xác định gắn với sáu đặc điểm cấp thấp hơn. Được gọi là các khía cạnh tâm lý, sáu khía cạnh của tính hòa đồng là: sự tin tưởng, tính ngay thẳng, lòng vị tha, sự nhún nhường, sự khiêm tốn và tính mềm mỏng. 

Sự tin tưởng được xem là một đặc điểm quan trọng của sự phát triển tâm lý xã hội, lý thuyết nhân cách và các quan niệm tâm lý học dân gian về nhân cách. Những cá nhân đạt điểm cao về sự tin tưởng nhìn chung tin rằng ý định của người khác là nhân từ và có thể trở nên ngây thơ nếu bị đẩy đến mức cực đoan. Những người đạt điểm thấp ở khía cạnh này thường có xu hướng hoài nghi, hoang tưởng và xem người khác là đáng ngờ, không trung thực hoặc nguy hiểm. Tính ngay thẳng là phẩm chất trực tiếp, cởi mở và thành thật trong giao tiếp với người khác. Mặc dù có lịch sử lâu đời trong triết học đạo đức, tính ngay thẳng không quan trọng đối với lý thuyết nhân cách bằng các khía cạnh khác của tính hòa đồng. Những người đạt điểm cao về tính ngay thẳng có xu hướng tương tác với người khác một cách trực tiếp và trung thực. Những người đạt điểm thấp ít trực tiếp hơn, có xu hướng tự giám sát cao, và e dè hơn. Những người đạt điểm thấp ở khía cạnh này cũng có xu hướng có mức độ tính mưu mô cao, lọc lừa, dối gạt hoặc thao túng người khác. Tính ngay thẳng tương tự như một chiều kích trong Biểu đồ liên cá nhân (*Interpersonal circumplex*) được gọi là "*chân thật đối lập với toan tính*". Theo Michael C. Ashton và Kibeom Lee, tính ngay thẳng tương tự như bình diện trung thực của tính trung thực-khiêm nhường trong Mô hình HEXACO.

Tương tự như Lòng vị tha ở động vật và lòng vị tha trong đạo đức học, khía cạnh này được định nghĩa bởi các thang đo về sự vô tư, hy sinh bản thân, hào phóng và sự ân cần, nhã nhặn, và sự quan tâm dành cho người khác. Lòng vị tha tương tự như khái niệm sự quan tâm xã hội của Alfred Adler, đó là xu hướng hướng các hành động của một người về phía sự tốt đẹp hơn của xã hội. Những cá nhân đạt điểm thấp về lòng vị tha có xu hướng bất lịch sự, ích kỷ hoặc tham lam, một kiểu hành vi được gọi là "tư lợi" trong tâm lý học Adler cổ điển. Sự nhún nhường là một khía cạnh của tính hòa đồng, sự nhún nhường (hay tính tuân thủ) được định nghĩa là phản ứng điển hình của một cá nhân đối với xung đột. Những người đạt điểm cao về sự nhún nhường có xu hướng hiền lành, nhu mì và thích sự hợp tác hoặc phục tùng như một biện pháp để giải quyết xung đột. Những người đạt điểm thấp có xu hướng hung hăng, đối kháng, thích cạnh tranh, hay gây gổ và thù dai.

Trong khi sự tin tưởng, tính ngay thẳng, lòng vị tha và sự nhún nhường đều đề cập đến các hành vi liên cá nhân hoặc xã hội, thì sự khiêm tốn đề cập đến khái niệm bản thân của một cá nhân. Những người đạt điểm cao về sự khiêm tốn có xu hướng nhún nhường và tập trung vào người khác, trong khi những người đạt điểm thấp có xu hướng kiêu ngạo, phô trương và tự đề cao bản thân. Sự khiêm tốn thấp còn được gọi là sự tự phụ hay tính ái kỷ và, trong những trường hợp cực đoan, có thể biểu hiện thành rối loạn nhân cách ái kỷ hoặc rối loạn nhân cách kịch tính. Còn được gọi là "*sự nhún nhường*" (humility) trong Bảng kiểm kê Nhân cách NEO sửa đổi (Revised NEO Personality Inventory), sự khiêm tốn gần giống với bình diện nhún nhường của tính trung thực-khiêm nhường trong mô hình HEXACO. Tính đa cảm được định nghĩa là mức độ mà các phán đoán và thái độ của một cá nhân bị chi phối bởi cảm xúc được William James đặt ra, thuật ngữ này cũng rất nổi bật trong các phiên bản đầu tiên của 16PF. Tính mềm mỏng chủ yếu được định nghĩa bởi sự đồng cảm (sympathy) và tương ứng với thang đo "sự đồng cảm" của Kho dữ liệu 항목 Nhân cách Quốc tế. Ngược lại, "*tính ngang ngược*" (tough minded) là một đặc điểm liên quan đến sự loạn thần (Psychoticism) trong Bảng câu hỏi Nhân cách Eysenck.

Ngoài bốn khía cạnh cụ thể thuộc tính hòa đồng này, Lee và Ashton đã đề xuất một khía cạnh "*chuyển tiếp*" (interstitial) bổ sung nằm trong một không gian chung giữa tính hòa đồng, tính trung thực-khiêm nhường và tính cảm xúc: lòng vị tha đối lập với sự thù địch.  *Sự tha thứ (Forgiveness)*: Thước đo phản ứng của một cá nhân đối với sự lừa dối hoặc các vi phạm khác. Những cá nhân đạt điểm cao ở khía cạnh này có xu hướng lấy lại lòng tin và thiết lập lại các mối quan hệ thân thiện bằng cách tha thứ cho người phạm lỗi, trong khi những người đạt điểm thấp có xu hướng thù dai. Còn được gọi là "*sự vị tha*". *Sự hiền hòa (Gentleness)* là hước đo cách một cá nhân thường đánh giá người khác. Những cá nhân đạt điểm cao ở khía cạnh này có xu hướng tránh việc phán xét thái quá, trong khi những người đạt điểm thấp rất hay chỉ trích và phán xét. *Tính linh hoạt (Flexibility)* là thước đo các hành vi liên quan đến sự thỏa hiệp và hợp tác. Những cá nhân đạt điểm cao ở khía cạnh này thích sự hợp tác và thỏa hiệp như những phương tiện để giải quyết bất đồng, trong khi những người đạt điểm thấp có xu hướng bướng bỉnh, thích tranh cãi và không sẵn lòng nhượng bộ người khác. Sự kiên nhẫn (*Patience*) là thước đo phản ứng của một người đối với sự tức giận và sự tăng tiết. Những cá nhân đạt điểm cao ở khía cạnh này có xu hướng có khả năng chịu đựng mức độ tức giận rất cao và duy trì sự điềm tĩnh trong khi bộc lộ sự tức giận. Những người đạt điểm thấp về sự kiên nhẫn gặp khó khăn trong việc giữ bình tĩnh khi thể hiện sự tức giận và có xu hướng nóng nảy, trở nên rất tức giận trước những sự khiêu khích tương đối nhỏ.
## Chú thích