Cát phi

**Cát phi Vương thị** (chữ Hán: 吉妃王氏, 8 tháng 7 năm 1840 – 12 tháng 11 năm 1905), là một phi tần của Thanh Văn Tông Hàm Phong Đế.

## Xuất thân
Cát phi sinh ngày mồng 10 tháng 6 năm Đạo Quang thứ 20 (1840), xuất thân từ họ Vương thị thuộc Bao y Chính Hoàng kỳ Nội vụ phủ, là người Hán đã nhập vào Bao y kỳ tịch. Theo ghi chép của người cháu gọi bằng cô cùng tộc của Cát phi là Vương Văn Phổ (王文普), tổ tịch của nhà họ Vương ở thôn Đồng Nhi Bảo, trấn Ngưu Trang, huyện Hải Thành, tỉnh Liêu Ninh; sau khi tòng long nhập quan thì sung làm Võng hộ ở Thông Châu. Sau này nhà họ Vương chia thành ba chi: một chi ở ngõ Phúc Tường Tự bên ngoài Địa An môn, một chi ở Hải Điệm, một chi ở thôn Hoè Phòng tại Nam Uyển. Trong đó chi ở ngõ Phúc Tường Tự có môn đệ tốt hơn, từng có người đảm nhiệm chức Tổng quản Nội vụ phủ. Cha của Vương Văn Phổ vốn sinh ra ở chi ngõ Phúc Tường Tự, sau được cho làm con nuôi của chi thôn Hoè Phòng, còn Cát phi thì thuộc về chi ở Hải Điệm.

Thông qua tra cứu hộ khẩu gia tộc Cát phi mới biết, trong ba chi hệ của nhà họ Vương, chi Hải Điệm nơi Cát phi sinh sống có môn đệ kém nhất. Sau khi gia đình bà được điều đến Hải Điệm, liền đảm nhiệm sai phái tại các ngự viên hoàng gia như Viên Minh viên, Sướng Xuân viên, đời đời đều bổ khuyết sai phái “Viên hộ” (园户). Cái gọi là Viên hộ, là chỉ những Bao y thuộc Nội vụ phủ đảm nhiệm sai phái tại các lâm viên hoàng gia như Viên Minh viên, Sướng Xuân viên, thông thường phụ trách việc duy tu quản lý một bộ phận nào đó trong viên, không phải chức quan, thông thường cũng không có phẩm cấp, chỉ lĩnh lương gạo cực kỳ ít ỏi.

Cha của Cát phi tên là Thanh Viễn (清远), chính là một Viên hộ. Mẹ của Cát phi là Cao thị (高氏). Cát phi có một người em trai tên là Tích Dục (锡煜), làm quan đến chức Uyển phó. Uyển phó cũng là một chức vụ sai phái trong lâm viên hoàng gia thuộc Nội vụ phủ, thông thường tiền lương tháng là 3 lạng, đãi ngộ cao hơn Viên hộ một chút. Cát phi ít nhất còn có một người em gái, vào năm Đồng Trị thứ 2 (1862) tham gia tuyển chọn Nội vụ phủ Tú nữ, hồ sơ ghi chép là: “Tam Nữu (三妞), con gái của Viên hộ Thanh Viễn, tuổi Tuất, 14 tuổi, là em gái ruột của Cát tần”. Có thể biết người em gái này của Cát phi hàng thứ ba, sinh năm Đạo Quang thứ 30 (1850), kém Cát phi 10 tuổi. Tính toán theo đó, Cát phi có thể là trưởng nữ của Thanh Viễn.

## Đại Thanh tần phi
Căn cứ theo hồ sơ ghi chép, Vương thị là “Con gái của Viên hộ Thanh Viễn, dưới quyền Duy Hàn Tá lĩnh thuộc Chính Hoàng kỳ”, có thể biết gia tộc bà thuộc về Bao y Tá lĩnh hạ nhân của Chính Hoàng kỳ Nội vụ phủ. Cát phi tham gia kỳ Nội vụ phủ tuyển tú nào thì hiện tại vẫn chưa rõ. Ngày 15 tháng 5 năm Hàm Phong thứ 8 (1858), “Kính Sự phòng truyền chỉ: Một nữ tử dưới quyền Hoàng hậu, vốn là con gái của Viên hộ Thanh Viễn dưới quyền Duy Hàn Tá lĩnh thuộc Chính Hoàng kỳ, Thượng phong thưởng làm Cát Quý nhân, thứ tự xếp sau Ngọc Quý nhân”, căn cứ như vậy bà được phong làm **Cát Quý nhân** (吉貴人). Có thể biết khi Cát phi còn là Quan nữ tử (官女子), vốn đảm nhiệm sai phái tại vị hạ của Hiếu Khâm Hiển Hoàng hậu ở Chung Túy cung, vào năm Hàm Phong thứ 8 được Văn Tông nạp làm hậu cung chủ vị. Năm đó bà 19 tuổi, tiến cung chắc hẳn đã được vài năm.

Sau khi Vương thị gia nhập hàng ngũ hậu cung chủ vị, các ghi chép hồ sơ liên quan không phong phú. Hiện tại được biết, Cát phi vào năm Hàm Phong thứ 10 (1860) từng trú tại Thừa Càn cung, khi đó chủ vị của Thừa Càn cung là Kỳ tần (Đoan Khác Hoàng quý phi sau này). Tháng 7 năm Hàm Phong thứ 11 (1861), Hàm Phong Đế băng hà, Hoàng thái tử Tải Thuần đăng cơ trở thành Hoàng đế thứ 10 của nhà Thanh, sử gọi **[Đồng Trị Đế]**. Ngày 10 tháng 10 cùng năm, phụng ý chỉ của Lưỡng cung Hoàng thái hậu, tấn tôn Cát quý nhân Vương thị làm **Hoàng khảo Cát tần** (皇考吉嬪), đồng thời thăng phong cho ba vị còn lại của Tứ Xuân nương nương bậc Tần. Phong hiệu cũng được giải nghĩa, theo Hồng xưng thông dụng (鴻稱通用), phong hiệu "*Cát*" có Mãn văn là 「sabingga」, ý là "*Tường thụy*", "*Linh tú*"

Những năm đầu triều Đồng Trị, bà vẫn trú tại Thừa Càn cung. Khoảng tháng 8, tháng 9 năm Đồng Trị thứ 8 (1869), vì Mục Tông chuẩn bị đại hôn, hậu cung triều trước dần chuyển sang Thọ Khang cung, Cát phi chuyển đến trú tại Thọ Đông cung. Năm Đồng Trị thứ 14 (1875), Đồng Trị Đế băng hà, Hoàng thân Tải Điềm kế vị, sử gọi **Quang Tự Đế**. Ngày 16 tháng 11, Tân đế thừa dụ Lưỡng cung Hoàng thái hậu, tôn phong Cát tần Vương thị thị lên tước Phi, toàn gọi **Hoàng khảo Cát phi** (皇考吉妃), đối với ba vị còn lại của Tứ Xuân nương nương cũng đãi ngộ tương đương. 

Qua việc liên tục tôn phong qua các đời, có thể thấy bản thân Vương thị cùng Tứ xuân nương nương có mối quan hệ tốt đẹp với những nhân vật đứng đầu Hoàng thất, đặc biệt là Lưỡng cung Hoàng thái hậu. Cuối cùng Cát phi Vương hoăng thệ vào giờ Dần ngày 16 tháng 10 năm Quang Tự thứ 31 (1905), hưởng niên 66 tuổi.

## Tứ xuân nương nương
Vương thị là một trong số vài vị hậu cung chủ vị vào giai đoạn cuối triều Hàm Phong của Văn Tông. Dã sử cuối triều Thanh có nhắc đến việc vào giai đoạn cuối triều Hàm Phong, trong hậu cung có *“Tứ Xuân” nương nương* (“四春”娘娘), là bốn vị hậu cung có xưng hiệu mang chữ “Xuân”, Văn Tông say mê vui chơi cùng “Tứ Xuân” này đến mức quốc sự dần phế bỏ.

Về cái gọi là “Tứ Xuân” nương nương này, dã sử thêu dệt rất nhiều, như nói bốn người đều là phụ nữ Hán bó chân, lại nói trong đó có một người là góa phụ tái giá... Hiện tại căn cứ hồ sơ, đã biết Hi phi được nạp vào những năm cuối đời của Văn Tông quả thực từng được gọi là “*Hải Đường Xuân*” (海棠春), nhưng bà họ Sát Cáp Lạp thị (察哈拉氏), không phải phụ nữ Hán bó chân, càng không phải góa phụ tái giá.

Tuy nhiên cũng có thể thấy, thuyết về “Tứ Xuân” nương nương đại khái là có nguyên mẫu tồn tại. Cát phi với tư cách là hậu cung chủ vị được nạp vào cuối triều Hàm Phong, có thể chính là một trong những nguyên mẫu của “Tứ Xuân” nương nương.

## Giả thuyết
Theo ghi chép của người cháu gọi bằng cô cùng tộc của Cát phi là Vương Văn Phổ: “Hàm Phong Đế có đôi chân hơi tật (tức là bị thọt), vị cô tổ này của tôi cùng với Nạp Lạp thị đều được phong là ‘*Ngự quải côn nhi*’ (Cái gậy của vua). Khi Hàm Phong Đế đi bộ luôn vịn vào hai vị ái phi này, lúc đó cả hai người đều khoảng mười sáu, mười bảy tuổi, theo tình hình hiện nay thì vẫn còn là Học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường, khó tránh khỏi những lúc nghịch ngợm.

Sau đó, Cát phi và Nạp Lạp thị lần lượt mang thai, một lần khi đang chơi trốn tìm bên cạnh hòn non bộ trong Ngự Hoa viên, Nạp Lạp thị đã cố ý đẩy Cát phi một cái. Cát phi ngã ngay tại chỗ và vì thế mà bị tiểu sản, sau khi sinh mới phát hiện là một bé trai. Do đó, tiên phụ nói: Tây Thái hậu lúc nhỏ đã độc ác như vậy! Nếu không thì Cát phi đã trở thành Tây Thái hậu rồi.” Vương Văn Phổ tuy là cháu họ cùng tộc của Cát phi, nhưng quan hệ huyết thống cực kỳ xa xôi, những câu chuyện được ghi lại cũng khá đáng kinh ngạc.

Qua hồ sơ có thể biết, Cát phi kém Hiếu Khâm Hiển Hoàng hậu 5 tuổi, không phải “đều mười sáu, mười bảy tuổi”. Hơn nữa Cát phi đến năm Hàm Phong thứ 8 (1858) mới từ cung nữ dưới quyền Hoàng hậu được phong làm Quý nhân, là hậu cung giai đoạn muộn của Văn Tông, còn việc Hiếu Khâm Hiển Hoàng hậu sinh hạ Mục Tông là chuyện của năm Hàm Phong thứ 6 (1856). Huống hồ gia pháp Thanh cung cực kỳ nghiêm khắc, Mân Quý phi chỉ vì cười nói với thái giám trong cung mà bị giáng vị, càng không cần nói đến đại sự liên quan đến hoàng tự.

## Tham khảo