Nhà hát Cải lương Hà Nội

**Nhà hát Cải lương Hà Nội** thành lập tháng 10 năm 1964 với tên gọi **Đoàn Cải lương Hà Nội** trên việc hợp nhất 3 đoàn Ca kịch là Chuông Vàng, Kim Phụng và Thanh niên. Năm 1966, Uỷ ban thành phố Hà Nội quyết định tách nhà hát cải lương Hà Nội ra thành hai đoàn cải lương: Chuông vàng và Kim Phụng.

Nhà hát Cải lương Hà Nội sau đó được tái lập vào năm 1993, với 2 đoàn cải lương Chuông Vàng và Kim Phụng. Từ năm 1993, 2 đoàn này vẫn tổ chức các vở diễn độc lập tham gia các hội thi, chỉ từ năm 2000, khi NSND Ngọc Dư nghỉ hưu thì Chuông Vàng và Kim Phụng mới có các vở diễn chung dưới danh nghĩa Nhà hát cải lương Hà Nội. Năm 2008, khi Hà Tây sáp nhập vào Hà Nội, Đoàn Cải lương Hoa Mai trở thành một đoàn của Nhà hát Cải lương Hà Nội.

## Đoàn Cải lương Chuông Vàng
Chuông Vàng được thành lập năm 1954 bởi ông bầu Trần Viết Long với tên gọi là **Kim Chung**. Đến cuối năm, đoàn chia tách, một nhóm do vợ chồng bầu Long và Kim Chung đưa vào nam, nhóm ở lại do vợ chồng người em là Tiêu Lang và Kim Xuân quản lý.

### Phía Bắc
Năm 1957, Đoàn Kim Chung tại Hà Nội đổi tên thành **Tiếng chuông vàng Thủ đô** sau đó đổi tên thành **Chuông Vàng** và lấy ngày 10 tháng 10 làm ngày kỷ niệm thành lập đoàn. Thế hệ nghệ sĩ nổi tiếng của Đoàn có NSƯT Tuấn Sửu, Khánh Hợi, Kim Xuân, Kim Dung, Tiêu Lang, Tư Giã, Mộng Dần, NSƯT Bích Được, NSƯT Triệu Tường, Ánh Tuệ, Văn Quý, Bích Liên, Gia Túc, Vũ Nhuận, Hải Bình, Thuý Mai, Mộng Dần, Trần Vũ, NSND Sỹ Tiến.

Tháng 10 năm 1964, Chuông Vàng cùng đoàn cải lương Kim Phung và đoàn Ca múa nhạc Thanh Niên sáp nhập thành Nhà hát cải lương Hà Nội. Trước khi sáp nhập, đoàn đã tuyển được lớp diễn viên trẻ như NSƯT Trương Bích Hạnh, NSND Như Quỳnh, Trần Bích, NSƯT Thanh Dậu, NSƯT Mạnh Dung, NSƯT Sĩ Cát.

Năm 1966, Chuông Vàng tách ra hoạt động độc lập với lớp diễn viên trẻ tiếp theo: Ngọc Dung, NSƯT Phương Khanh, Minh Hải, Chí Hùng, Quỳnh Châu. Đoàn tiếp tục hoạt động đến năm 2005.

Sân khấu chính của Đoàn là Rạp Chuông Vàng, tên gọi này được sử dụng từ năm 1956, trước đấy rạp có các tên gọi như Rạp Tố Như (1925 - 1939), rạp Văn Lang (1940 - 1946), rạp Kim Chung (1947 - 1956).

### Phía Nam
Một phần của đoàn Kim Chung được vợ chồng bầu Long đưa vào miền nam từ năm 1954 với tên gọi **Công ty Cải lương Kim Chung**. Các diễn viên xuất sắc trong lịch sử của đoàn có: Bích Hợp, Diệu Hiền, Lệ Thuỷ, Thanh Hải, Hồng Nga, Mỹ Châu, Thanh Kim Huệ, Thanh Hải, Hùng Cường, Minh Vương, Ngọc Đáng, NSƯT Trương Bích Hạnh. Công ty sau này phát triển mạnh, tổ chức thành 4 đoàn đánh số từ đến 4. Sau biến cố năm 1975, ông Bầu Long và nghệ Kim Chung cùng gia đình sang Pháp, đoàn Kim Chung phía nam giải tán. Đến năm 1981 thì ông về nước dự tính xây dựng lại đoàn Kim Chung, nhưng không thành công.

## Đoàn Cải lương Kim Phụng
Kim Phụng thành lập ngày 10 tháng 10 năm 1954 tại Hà Nội với tên gọi Đoàn Ca kịch dân doanh Kim Phụng, tiền thân là đoàn cải lương của ông Đoàn Bá Chính thường biểu diễn ở rạp Quảng Lạc, phố Tạ Hiền. Một số diễn viên nổi tiếng trong lịch sử hoạt động của đoàn: NSND Ngọc Dư, NSƯT Tuấn Nghĩa, NSƯT Lệ Thanh, Minh Đức, NSƯT Kiều Oanh, Tùng Ngọc, Anh Đệ, Phạm Ty, NSƯT Nhật Minh, Vũ Quân, Huyền Thanh, Thanh Hằng, Huy Hùng, Ánh Tuyết, Hoàng Thạch, Minh Nghĩa, Lê Chiến.

## Đoàn Cải lương Hoa Mai
Hoa Mai thành lập ngày 24 tháng 7 năm 1957 tại rạp hát ở Gia Lâm, tiền thân là Gánh hát Cải lương Kim Sơn thành lập năm năm 1954, thường diễn ở phố Khâm Thiên, Hà Nội. Thế hệ nghệ sĩ đầu của Đoàn có NSND Mạnh Tưởng, Huỳnh Kim, NSƯT Thanh Tâm, NSƯT Tuyết Sơn, NSƯT Minh Đức, NSƯT Kim Oanh, NSƯT Tấn Nhạc. Lớp tiếp theo có NSƯT Thu Hoài, Trần Hà, Mỹ Bình, Thu Thủy, Gia Túc, Phương Nụ, Hoàng Long, Kiều Hương, Xuân Tăng, Đình Tư, Trang Nhung, Tô Hồng, Thu Hiền, Trần Sáu, Thái Vân, Tuấn An, Tường Lan, Quang Lan, Đức Tỉnh, Quế Hồng, Bảo Phiến, Ân Chinh và có các nhạc công: Hồng Tuyết, Thu Hương, Viễn Châu, Xuân Thoả.

## Khen thưởng
Nhà hát: 3 Huân chương Lao động Hạng III.

Đoàn Hoa Mai: Huân chương Kháng chiến hạng Ba năm 1973, Huân chương Lao động hạng ba năm 1988, Huân chương Lao động hạng nhì năm 1997.

## Tham khảo

## Tài liệu
* *Lịch sử Cải lương* (2008) Tác giả: Tuấn Giang. Nhà xuất bản Sân khấu.