Tây Hoa Lư

**Tây Hoa Lư** là một phường nằm ở trung tâm tỉnh Ninh Bình, Việt Nam.

## Vị trí địa lý
Phường Tây Hoa Lư có vị trí địa lý:
*Phía Bắc giáp xã Đại Hoàng, xã Gia Phong, xã Gia Trấn, xã Gia Vân, xã Phong Doanh và xã Ý Yên
*Phía Tây giáp xã Thanh Sơn và xã Quỳnh Lưu
*Phía Nam giáp phường Yên Sơn
*Phía Đông giáp phường Hoa Lư và phường Nam Hoa Lư

Phường Tây Hoa Lư có diện tích 84,96&nbsp;km²; dân số năm 2025 là 46.648 người; mật độ dân số đạt 549 người/km².

Địa bàn phường có Quần thể di sản thế giới Tràng An và Quần thể di tích Cố đô Hoa Lư. Phường Tây Hoa Lư nằm trải dài bên các dòng sông Đáy, sông Hoàng Long và sông Bến Đang và là phường có diện tích lớn nhất tỉnh Ninh Bình.

## Hành chính
Phường Tây Hoa Lư được chia thành 66 tổ dân phố: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 1 La Mai, 2 La Mai, Áng Ngũ, Áng Sơn, Bắc, Bái, Bãi Trữ, Chàng, Chi Phong, Đại Áng, Đính Chàng, Đông, Đông Thành, Đông Trung Trữ, Đồi Chàng, Đồng Quang, Đồng Tâm 1, Đồng Tâm 2, Đồng Tâm 3, Đồng Thanh, La Vân, Lược, Me, Nam, Nam Trung Trữ, Ngô Hạ, Ngô Thượng, Phong Phú, Quán Vinh, Quỳnh Phong 1, Quỳnh Phong 2, Quỳnh Phong 3, Quỳnh Sơn, Sưa, Tam Kỳ, Tân Hoa, Tân Sơn, Tây, Tây Trung Trữ, Thanh Hạ, Thanh Thượng, Thái Sơn, Tụ An, Trung, Trung Thanh, Trường An, Trường Sơn, Trường Thịnh, Trường Xuân, Vàng Ngọc, Vẽo, Xát, Yên Trạch.

## Lịch sử
Ngày 16 tháng 6 năm 2025, Quốc hội ban hành Nghị quyết số 203/2025/QH15 về việc Sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Theo đó, kết thúc hoạt động của đơn vị hành chính cấp huyện trong cả nước kể từ ngày 1 tháng 7 năm 2025. Cũng trong ngày này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 1674/NQ-UBTVQH15 trong đó về việc sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Ninh Giang, xã Ninh Hòa, xã Trường Yên (thành phố Ninh Bình cũ), xã Sơn Lai, xã Sơn Hà (huyện Nho Quan cũ), xã Gia Sinh (huyện Gia Viễn cũ) và một phần diện tích tự nhiên, quy mô dân số của xã Gia Tân (huyện Gia Viễn cũ) thành phường mới có tên gọi là phường Tây Hoa Lư.

Ngày 12 tháng 9 năm 2025, HĐND phường Tây Hoa Lư ban hành Nghị quyết số 20/NQ-HĐND về việc:
* Chuyển thôn Bãi Trữ thuộc xã Ninh Giang thành tổ dân phố Bãi Trữ thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển thôn Phong Phú thuộc xã Ninh Giang thành tổ dân phố Phong Phú thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển thôn La Vân thuộc xã Ninh Giang thành tổ dân phố La Vân thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 1 thuộc xã Ninh Giang thành tổ dân phố 1 La Mai thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 2 thuộc xã Ninh Giang thành tổ dân phố 2 La Mai thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm Đông thuộc xã Ninh Giang thành tổ dân phố Đông Trung Trữ thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm Nam thuộc xã Ninh Giang thành tổ dân phố Nam Trung Trữ thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm Tây thuộc xã Ninh Giang thành tổ dân phố Tây Trung Trữ thuộc phường Tây Hoa Lự
* Chuyển xóm 1 thuộc xã Gia Sinh thành tổ dân phố 1 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 2 thành thuộc xã Gia Sinh thành tổ dân phố 2 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 3 thành thuộc xã Gia Sinh thành tổ dân phố 3 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 4 thành thuộc xã Gia Sinh thành tổ dân phố 4 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 5 thành thuộc xã Gia Sinh thành tổ dân phố 5 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 6 thành thuộc xã Gia Sinh thành tổ dân phố 6 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 7 thành thuộc xã Gia Sinh thành tổ dân phố 7 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 8 thành thuộc xã Gia Sinh thành tổ dân phố 8 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 9 thành thuộc xã Gia Sinh thành tổ dân phố 9 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 10 thành thuộc xã Gia Sinh thành tổ dân phố 10 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển xóm 11 thành thuộc xã Gia Sinh thành tổ dân phố 11 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển thôn Tân Hối thành thuộc xã Gia Tân thành tổ dân phố Tân Hối thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển thôn Áng Ngũ thành thuộc xã Ninh Hòa thành tổ dân phố Áng Ngũ thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển thôn Áng Sơn thành thuộc xã Ninh Hòa thành tổ dân phố Áng Sơn thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển thôn Đại Áng thành thuộc xã Ninh Hòa thành tổ dân phố Đại Áng thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển thôn Ngô Hạ thành thuộc xã Ninh Hòa thành tổ dân phố Ngô Hạ thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển thôn Ngô Thượng thành thuộc xã Ninh Hòa thành tổ dân phố Ngô Thượng thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển thôn Quán Vinh thành thuộc xã Ninh Hòa thành tổ dân phố Quán Vinh thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển thôn Thanh Hạ thành thuộc xã Ninh Hòa thành tổ dân phố Thanh Hạ thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Chuyển thôn Thanh Thượng thành thuộc xã Ninh Hòa thành tổ dân phố Thanh Thượng thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Bái thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Bái thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Chàng thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Chàng thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Đính Chàng thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Đính Chàng thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Đồi Chàng thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Đồi Chàng thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Đồi Dâu thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Đồi Dâu thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Đồng Quang thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Đồng Quang thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Đồng Tâm 1 thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Đồng Tâm 1 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Đồng Tâm 2 thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Đồng Tâm 2 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Đồng Tâm 3 thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Đồng Tâm 3 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Đồng Thanh thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Đồng Thanh thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Lược thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Lược thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Me thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Me thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Quỳnh Phong 1 thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Quỳnh Phong 1 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Quỳnh Phong 2 thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Quỳnh Phong 2 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Quỳnh Phong 3 thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Quỳnh Phong 3 thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Quỳnh Sơn thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Quỳnh Sơn thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Sưa thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Sưa thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Tân Sơn thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Tân Sơn thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Thái Sơn thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Thái Sơn thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Trung Thanh thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Trung Thanh thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Vẽo thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Vẽo thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Xát thành thuộc xã Phúc Sơn thành tổ dân phố Xát thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Bắc thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Bắc thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Đông thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Đông thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Đông Thành thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Đông Thành thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Chi Phong thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Chi Phong thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Nam thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Nam thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Tam Kỳ thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Tam Kỳ thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Tân Hoa thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Tân Hoa thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Tây thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Tây thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Tụ An thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Tụ An thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên Thôn Trung thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Trung thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Trường An thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Trường An thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Trường Sơn thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Trường Sơn thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Trường Thịnh thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Trường Thịnh thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Trường Xuân thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Trường Xuân thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Vàng Ngọc thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Vàng Ngọc thuộc phường Tây Hoa Lư.
* Đổi tên thôn Yên Trạch thành thuộc xã Trường Yên thành tổ dân phố Yên Trạch thuộc phường Tây Hoa Lư.

## Danh lam thắng cảnh
### Di tích quốc gia đặc biệt [[Cố đô Hoa Lư]]

Tây Hoa Lư nằm trong phạm vi ranh giới Cố đô Hoa Lư và Quần thể danh thắng Tràng An – Tam Cốc – Bích Động đã được Chính phủ Việt Nam xếp hạng là những di tích quốc gia đặc biệt quan trọng và đang được UNESCO công nhận là di sản thế giới năm 2014. Cố đô Hoa Lư là kinh đô của nhà nước phong kiến tập quyền đầu tiên ở Việt Nam, hiện còn nhiều di tích cung điện, đền, chùa, lăng mộ,... liên quan đến các triều đại Đinh, Tiền Lê và Lý.

Trên địa bàn có rất nhiều di tích quốc gia thuộc Cố đô Hoa Lư như:
* Khu vực núi đá Trường Yên: kinh đô Hoa Lư được xây dựng từ cách nối các ngọn núi đá tự nhiên bằng tường thành nhân tạo. Hệ thống núi đá vôi ở Trường Yên gồm nhiều tên gọi: núi Cột Cờ, núi Cắm Gươm, núi Thanh Lâu, núi Cổ Giải, núi Chợ...
* Đền Vua Đinh Tiên Hoàng: nằm ở trên nền cung điện Hoa Lư xưa.
* Đền Vua Lê Đại Hành: nằm gần đền thờ Đinh Tiên Hoàng.
*Hang Muối: tương truyền là nơi cất giữ muối, lương thực.
* Hang Quàn: Hiện được dùng làm kho dự trữ quốc phòng.
* Núi Chùa Am (còn gọi là chùa Cổ Am hay chùa Đìa) nằm gần chợ Cầu Đông.
* Chùa Nhất Trụ: được vua Lê Đại Hành xây dựng làm nơi ở của các thiền sư Khuông Việt, Pháp Thuận.
* Động Am Tiên: là nơi nhốt hổ báo để xử lý người có tội.
* Đình Yên Trạch: Thờ vua Đinh Tiên Hoàng
* Chùa Kim Ngân (hay chùa Ngần Xuyên): là nơi để kho vàng bạc dưới thời Lê Đại Hành.
* Phủ Đông Vương: thờ Đông Thành Vương con thứ 2 vua Lê.
* Phủ Kình Thiên: Thờ Kình Thiên Vươn con cả vua Lê, còn có tên là phủ Vườn Thiên.
* Phủ Bà Chúa ở làng Yên Trạch, thờ công chúa Đinh Phù Dung và phò mã Trương Quán Sơn.
* Đền thờ Công chúa Phất Kim: Thờ công chúa Phất Kim con vua Đinh.
*Bia Cửa Đông: Bia tạc vào núi ghi lại sự tích cửa đông.
* Lăng vua Đinh và lăng vua Lê: được xây dựng tại núi Mã Yên.

### Di sản văn hóa – thiên nhiên thế giới Tràng An

Quần thể danh thắng Tràng An với hệ thống các hang động, thung nước, rừng cây và các di tích lịch sử gắn với kinh thành xưa của cố đô Hoa Lư. Nơi đây có 3 vùng lõi đã được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt và được UNESCO công nhận là di sản thế giới.

### Quần thể [[chùa Bái Đính]]

Quần thể chùa Bái Đính được các báo giới tôn vinh là một quần thể chùa lớn nhất Đông Nam Á là công trình kiến trúc được phục dựng để bảo tồn và phát huy giá trị lịch sử của kinh đô Hoa Lư xưa. Đàn Tế Trời là nơi thờ Ngọc Hoàng Thượng đế cùng các vị thần trên thiên đình là Nam Tào, Bắc Đẩu, Phạm Thiên, Đế Thích và là nơi thực hiện các nghi lễ do Đức Vua chủ trì.

### Chiến khu Quỳnh Lưu

### Động Thiên Hà

### Hang Bụt

### Miếu thờ Ngọc Quang Công chúa

### Đàn Kính Thiên Tràng An

### Đô thị cổ Hoa Lư
 
Hoa Lư là đô thị đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Năm 970, đồng tiền Việt Nam đầu tiên đã được Vua Đinh Tiên Hoàng cho phát hành, đánh dấu sự ra đời của nền kinh tế, tài chính của chế độ phong kiến trung ương tập quyền. Đại Việt Sử ký toàn thư cho biết năm Thái Bình thứ 7 (976) tại đây thuyền buôn nước ngoài tới dâng sản vật, kết mối giao thương với Đại Cồ Việt. Khu di tích Hoa Lư hiện tại có nhiều địa danh gắn liền với lịch sử hình thành đô thị Hoa Lư cũng như Thăng Long sau này là phố chợ, núi chợ, tường Dền, thành Dền, cầu Dền, cầu Đông, tường Đông, cửa Đông và phủ Chợ.

Sau khi nhà Lý dời đô về Thăng Long, Hoa Lư vẫn mang dáng dấp của một đô thị cổ kính được quan tâm, tìm hiểu. Những ngôi nhà cổ ở đây mang nét đặc trưng của châu thổ Bắc Bộ, được hình thành từ những tục quán sinh hoạt văn hóa lâu đời. Các nhà nghiên cứu còn so sánh Hoa Lư với đô thị Tràng An, đô thị cổ nhất của Trung Hoa qua vế đối "*[[Hoa Lư (thành phố)|Hoa Lư]] đô thị Hán [[Tràng An]]*". Với núi cao, hào sâu, Đô thị Hoa Lư vừa là quân thành lợi hại, hiểm hóc vừa hùng tráng, hữu tình của một thắng cảnh.

Dấu ấn đô thị cổ Hoa Lư còn lại ở nhiều di tích và tập tục văn hóa của các làng cổ Yên Thành, Yên Thượng và Chi Phong.

### Làng cổ Chi Phong
Làng cổ Chi Phong nằm trọn trong thành Tây kinh đô Hoa Lư xưa. Làng đồng thời là một trong 16 thôn của xã Trường Yên. Cư dân làng Chi Phong quần tụ thành 3 xóm: Ngô Lân, Trung Lân và Chi Phong. Làng Chi Phong là quê hương của ông tổ nghề xây dựng Ninh Hữu Hưng. Hiện nay trên địa bàn làng có nhiều di tích văn hóa như đền Bim thờ vị quan trấn giữ thành Tây, đền Vực Vông thờ Bùi Văn Khuê và Nguyễn Thị Niên, chùa Duyên Ninh là ngôi chùa cầu duyên thời Đinh Lê và chùa Kim Ngân là nơi cất giữ vàng bạc, ngân khố quốc gia thời Đinh Lê.

### Làng cổ Trường Yên
Toàn bộ xã Trường Yên hiện nằm trong vùng bảo vệ đặc biệt của cố đô Hoa Lư theo Quyết định số 82/2003/QĐ-TTg năm 2003 của Thủ tướng Chính phủ. Hiện nay, tỉnh Ninh Bình đang có nhiều chính sách để phát triển kinh tế xã theo hướng đồng bộ du lịch lịch sử nhằm khai thác lợi thế của vùng đất cố đô. Xã Trường Yên nằm trong quần thể danh thắng Tràng An đã được UNESCO công nhận là di sản thế giới, do đó, những làng cổ ở Trường Yên thu hút sự quan tâm đặc biệt. Theo thống kê sơ bộ hiện có khoảng trên 50 nhà cổ nằm rải rác trong toàn xã, một số vẫn giữ được nguyên trạng, có hai kiến trúc tiêu biểu giữ được nguyên trạng, được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa là nhà thờ họ Giang và nhà thờ họ Dương. Nét đặc trưng của các làng cổ Trường Yên là kiến trúc nhà cổ ven núi đá vôi, đá hiện diện phổ biến như các cột đá, tường đá, bậc thềm, cổng đá, sân đá, bậc cầu ao bằng đá,...

### Làng cổ Yên Thành

Làng cổ Yên Thành được giới hạn bởi 3 cổng chốt: cửa bắc vào trung tâm di tích Hoa Lư, cửa bắc vào kinh đô Hoa Lư xưa tại vị trí cầu Dền và cầu Đông nối với làng Yên Thượng. Đây là một làng cổ có vai trò trung tâm kết nối không gian giao thông và văn hóa với các làng lân cận của Hoa Lư tứ trấn.

Ngoài ra, còn có các điểm du lịch tiêu biểu khác: động Thiên Hà, sông Hoàng Long, chiến khu Quỳnh Lưu, chùa Duyên Ninh, chùa Nhất Trụ, đền Vực Vông, chùa Trung Trữ, đền Cả La Mai, chùa Phong Phú,....

## Danh sách di tích
* Đền Trần ở Khu du lịch sinh thái Tràng An thờ Quý Minh Đại vương
* Đền Bim ở Thôn Chi Phong thờ Quý Minh Đại vương
* Đền thờ Công chúa Phất Kim (Phủ bà Chúa) ở Thôn Thắng Thành (Thôn Tam Kỳ) thờ Công chúa Phất Kim
* Đền Vua Đinh ở Làng Yên Thượng thờ Vua Đinh Tiên Hoàng, Đinh Liễn, Đinh Hạng Lang, Đinh Toàn, Tứ trụ của triều Đinh
* Đền Vua Lê ở Làng Yên Hạ thờ    Vua Lê Đại Hành, Thái hậu Dương Vân Nga, Lê Long Đĩnh, Lê Thị Phất Ngân,   Phạm Cự Lượng
* Đền Vực Vông ở Thôn Chi Phong thờ Bà Nguyễn Thị Niên, Hán Quận Công (Mỹ Quận Công), Vân Quận Công
* Chùa Duyên Ninh ở Thôn Chi Phong Thờ Phật
* Chùa Kim Ngân ở Thôn Chi Phong Thờ Phật
* Chùa Nhội (Trung Oanh Tự) ở Thôn Yên Trạch Thờ Phật, Nguyễn Minh Không
* Chùa Am - Núi chùa Am ở Thôn Trường Sơn Thờ Phật, Các liệt sỹ đã hy sinh tại đây trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ
* Chùa Nhất Trụ ở Thôn Thắng Thành (Thôn Nam) Thờ Phật
* Chùa Bà Ngô ở Thôn Trường Xuân Thờ Phật, Mẫu
* Chùa động Am Tiên ở Thôn Thắng Thành (Thôn Nam)   Thờ Phật, Thiền sư Nguyễn Minh Không
* Chùa Đìa ở Thôn Yên Thành (thôn Bắc) Thờ Phật
* Đình Yên Thành ở Thôn Thắng Thành (Thôn Nam) thờ Vua Đinh Tiên Hoàng, Vua Lê Đại Hành
* Đình Yên Trạch ở Thôn Yên Trạch thờ   Vua Đinh Tiên Hoàng,   Vua Lê Đại Hành
* Đình làng Chi Phong ở Thôn Chi Phong thờ Bùi Khúc
* Phủ Áng Mương ở Khu du lịch Sinh thái Tràng An thờ Quan Thái giám triều Đinh
* Phủ Đột ở Khu du lịch Sinh thái Tràng An thờ Quan Thái giám triều Đinh
* Phủ Khống ở Khu du lịch Sinh thái Tràng An thờ Quan Thái giám triều Đinh
* Phủ Kình Thiên ở Thôn Đông thờ Kình Thiên Đại vương
* Phủ Đông Vương ở Thôn Vàng Ngọc thờ   Đông Thành vương Lê Ngân Tích (con vua Lê Đại Hành)
* Phủ làng Thong ở Làng Thong (thôn Trường Sơn) thờ Vận Dần Đại vương
* Phủ Ngòi Gai ở Thôn Trường An 
* Phủ Đầu Tường ở Thôn Tân Hoa thờ Dực Bảo Trung Hưng
* Phủ Đông Thành ở Thôn Đông Thành 
* Phủ Tùng Xẻo ở Yên Trạch thờ Vong linh những người bị xử tử
* Phủ Hang Tiền (Phủ chúa Phù Dung) ở Yên Trạch thờ Bà Chúa Phù Dung
* Phủ Chợ ở Thôn Trung thờ Ngũ Lầu Đại Vương và bà tổ chèo Phạm Thị Trân
* Phủ Núi Ngàn ở Thôn Chi Phong thờ Bà chúa Rừng xanh
* Phủ Vọng Hà ở Thôn Chi Phong thờ Nguyễn Thị Niên
* Lăng Vua Đinh ở Thôn Tây thờ Vua Đinh Tiên Hoàng
* Lăng Vua Lê ở Thôn Tây thờ Vua Lê Đại Hành
* Lăng mộ bà Nguyễn Thị Niên ở Thôn Chi Phong thờ Nguyễn Thị Niên
* Hang Quàn ở Thôn Nam thờ Là hội trường của Tỉnh ủy, UB hành chính tỉnh Ninh Bình trong thời kỳ chống đế quốc Mỹ
* Hang muối ở Thôn Nam thờ Là nơi sơ tán của UBHC tỉnh Ninh Bình trong chiến tranh chống Mỹ
* Hang Mái Đá ở Thôn Chi Phong thờ Bà Chúa Rừng Xanh
* Hang Luồn - Xuyên Thủy Động ở Thôn Trường An thờ 
* Hang Son ở Khu du lịch sinh thái Tràng An thờ Có niên đại 7000 – 5000BP
* Hang (Mái) đá Ông Mi ở Khu du lịch sinh thái Tràng An thờ Có niên đại 4000 – 1500BP
* Hang Trống ở Khu du lịch sinh thái Tràng An thờ Có niên đại trước 6000 năm
* Hang Mòi (hang cạn) ở Khu du lịch sinh thái Tràng An thờ Có niên đại 5000 năm
* Hang Vượn trên ở Thôn Chi Phong thờ 
* Hang Vượn dưới ở Thôn Chi Phong thờ 
* Mái đá đền Trần ở Khu du lịch sinh thái Tràng An thờ 
* Động Am Tiên ở Thôn Nam thờ 
* Động Liên Hoa ở Thôn Trường An thờ Tả, hữu Thái giám và các vị quan triều Đinh
* Cống Chẹm ở Thôn Thắng Thành (Thôn Nam) thờ 
* Bia Cửa Đông ở Thôn Đông Thành thờ Bia đá (chưa rõ niên đại) – nói về con đường vào kinh thành Hoa Lư
* Bia Cầu Dền ở Thôn Trung thờ Bia ghi về chợ Dền
* Nhà thờ Dương Đức Vĩnh ở Thôn Yên Thượng (thôn Tam Kỳ) thờ Cụ Dương Đức Vĩnh
* Nhà thờ Đặng Văn Hài ở Thôn Yên Trạch thờ Cụ Đặng Văn Hài
* Nhà thờ Phó Hiến sứ Hàn Giang Hầu ở Thôn Trường Thịnh thờ   Phó Hiến sứ Hàn Giang Hầu, Hậu duệ dòng họ
* Nhà thờ Tín vương Mạc Quyết ở Thôn Trường Sơn thờ Cụ Tín Vương Mạc Quyết và dòng họ Mạc
* Nhà thờ Đặng Công Vi ở Thôn Yên Trạch thờ   Cụ Đặng Văn Tờ và họ Đặng
* Nhà thờ Nguyễn Huyền Trung ở Thôn Tân Hoa thờ   Cụ Phạm Khắc Thận
* Nhà thờ Nguyễn Khắc Nhân ở thờ   Tướng quân Nguyễn Đăng Tiến
* Miếu Hai Cô ở Thôn Tân Hoa thờ Nhị Nữ Anh Linh
* Miếu Chi Phong ở Thôn Chi Phong thờ Thánh
* Chùa Quán Vinh ở Thôn Quán Vinh thờ Phật
* Chùa Gà ở Thôn Thanh Khê Hạ Thờ Phật
* Chùa Động Hoa Sơn ở Thôn Áng Ngũ thờ Phật
* Chùa Ngô Khê ở Thôn Ngô Khê Thượng thờ Phật
* Chùa Ngọc Sơn ở Thôn Ngô Thượng thờ Phật
* Chùa Thanh Hạ ở Thôn Thanh Hạ thờ Phật
* Chùa Vịt ở Thôn Thanh Thượng thờ Phật
* Đình làng Thanh Khê Hạ ở Thôn Thanh Khê Hạ thờ Định Quốc công Nguyễn Bặc
* Đình Ngô Khê Hạ ở Thôn Ngô Khê Hạ thờ Định Quốc công Nguyễn Bặc
* Đình làng Ngô Khê Thượng ở Thôn Ngô Khê Thượng thờ    Định Quốc công Nguyễn Bặc, Lực Lộ Đại vương, Đương cảnh Thành hoàng
* Đền Hành Khiển ở Thôn Áng Ngũ thờ Định Quốc công Nguyễn Bặc
* Đền Thượng ở Thôn Áng Ngũ thờ Đinh Quốc Công Nguyễn Bặc
* Miếu Tiên Long ở Thôn Áng Sơn Thờ thần Cao Sơn trấn tây Hoa Lư tứ trấn
* Miếu Thanh Thượng ở Thôn Thanh Thượng thờ Nguyễn Ngạn
* Phủ Đức Ông ở Thôn Thanh Hạ thờ Thành hoàng làng
* Nhà thờ Phó bảng Nguyễn Ngạn ở Thôn Thanh Khê Thượng thờ Phó bảng Nguyễn Ngạn
* Nhà thờ Cố cai Hoàng Ngọc Liễn ở Thôn Áng Ngũ thờ   Cố cai Hoàng Ngọc Liễn
* Nhà thờ họ Phạm Mạc ở Thôn Quán Vinh thờ Cụ tổ họ Phạm Mạc
* Nhà thờ họ Nguyễn Văn ở Thôn Ngô Khê Hạ thờ Cụ tổ họ Nguyễn Văn
* Nhà thờ họ Nguyễn Đình ở Thôn Ngô Khê Hạ thờ Định Quốc công Nguyễn Bặc
* Nhà thờ Phạm Đình Cật ở Thôn Quán Vinh thờ   Cụ Phạm Đình Cật, Thánh Mẫu Anh Hoa: con cháu dòng họ, được Vua phong Công chúa.
* Hang Áng Nồi ở Thung Áng Nồi thờ Niên đại 2500 – 1500BP thuộc nền văn hóa Đông Sơn giai đoạn muộn
* Bia đá Cầu Lòn ở Thôn Ngô Khê Thượng thờ Nội dung bia ghi việc tu sửa cầu
* Nhà thờ giáo xứ Áng sơn ở Thôn Áng sơn thờ Chúa Giê su
* Nhà thờ giáo họ Đại Áng ở Thôn Đại Áng thờ Chúa Giê su
* Đền làng Bãi Trữ ở Thôn Bãi Trữ thờ Lê Trang Tôn (Lê Trung Hưng)
* Đền Nghè ở Thôn La Mai thờ   Đức thánh Từ Bùi Thị Hoè
* Đền Dừa ở Thôn La Mai thờ Thần Thành hoàng
* Đền Cả La Mai ở Thôn La Mai thờ thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn
* Chùa Thượng ở Thôn La Mai thờ Thờ Phật
* Chùa Phong Phú ở Thôn Phong Phú thờ Thờ Phật
* Chùa Trung Trữ ở Thôn Trung Trữ thờ Thờ Phật
* Nhà Thờ giáo xứ La Vân ở Thôn La Vân thờ Thờ Chúa
* Đình Phong Phú ở Thôn Phong Phú thờ thần Thiên Tôn trấn đông Hoa Lư tứ trấn
* Miếu làng Bãi Trữ ở Thôn Bãi Trữ thờ Hoàng Hậu Ngô Thị Huệ
* Từ đường họ Tống ở Thôn La Mai thờ dòng họ Tống Ninh Giang
* Nhà thờ họ Dương đại tộc ở Thôn Phong Phú thờ Thờ tổ họ Dương
* Nhà thờ Bùi Quốc Trinh ở Thôn Trung Trữ thờ Cụ Bùi Quốc Trinh
* Nhà thờ họ Phạm ở Thôn La Mai thờ Cụ Phạm Văn Khảng
* Từ đườngngành II họ Tống ở Thôn La Mai thờ Tống Quang Lộc
* Nhà thờ Vũ Đình Huấn ở Thôn Bãi Trữ thờ Cụ Vũ Đình Huấn và Bà Vũ Thị Đức,   Ông Vũ Đình Khánh
* Nhà thờ Bùi Lãng ở Thôn Trung Trữ thờ   Cử nhân Bùi Lãng
* Nhà thờ Vũ Bách Niên ở Thôn Bãi Trữ thờ Cụ Vũ Bách Niên
* Chùa Bái Đính núi Sinh Dược thờ Phật, Nguyễn Minh Không, thần Cao Sơn trấn tây Hoa Lư tứ trấn
* Chùa Mộc Hoàn (Thanh Hương tự) ở Xóm 7 Gia Sinh thờ Phật
* Chùa Chợ ở Xóm Hàm Rồng thờ Phật
* Đình Trung làng Sinh Dược ở làng Sinh Dược thờ Thành hoàng làng
* Đền Mục Hoàn ở Xóm 7 Gia Sinh thờ Thành hoàng
* Đền Quận Lê ở Xóm 1 Gia Sinh thờ Quận Lễ (là con trai Mỹ quận công Bùi Văn Khuê và bà Nguyễn Thị Niên)
* Đền Cây ở Xóm 1 Gia Sinh thờ   Công chúa Lê Triều Kim Anh Từ Hoa, Thành hoàng làng
* Đền Thanh Lương ở Xóm 1 Gia Sinh thờ  Mẫu Lê triều, Bạch chúa
* Đền Núi Thờ (đền Câu Chò) ở Xóm 1 Gia Sinh thờ   thần Cao Sơn trấn tây Hoa Lư tứ trấn
* Đền Đức Thánh Nguyễn (Linh từ, Đền Chợ) ở Xóm 3 Gia Sinh thờ Đức Thánh Nguyễn
* Đền Cảnh Khế (đền Cảnh Sọt) ở Xóm 8 Gia Sinh thờ Thờ Bà Chúa
* Đền Lăng (Phủ Lăng, Đền Mẫu) ở Xóm 11 Gia Sinh thờ Trưởng Quốc Công chúa
* Đền Đầu Ghềnh (Đền cấy Làn Mát) ở Xóm 11 Gia Sinh thờ   Đông Hải Thượng Đô đốc
* Đền Bóng ở Xóm 3 Gia Sinh thờ Quan Đệ Tứ
* Đền Tư ở Xóm 4 Gia Sinh thờ Ngọc Dong Công chúa
* Đền Phú Vinh ở Xóm 4 Gia Sinh thờ   Ngọc Dong Công chúa, Hoàng Khang Công chúa, Xuân Hoa Công chúa
* Nhà thờ họ Nguyễn Văn ở Xóm 3 Gia Sinh thờ Cụ tổ họ Nguyễn Văn
* Nhà thờ họ Trần Đăng ở Xóm 3 Gia Sinh thờ Cụ tổ họ Trần
* Nhà thờ họ Nguyễn Vền ở Xóm 3 Gia Sinh thờ Cụ tổ họ Nguyễn Vền
* Nhà thờ họ Lê ở Xóm 1 Gia Sinh thờ Cụ tổ họ Lê
* Động thờ Mẫu ở Xóm 6 Gia Sinh thờ Thờ Mẫu
* Hang Thung Bình 1 ở núi Tràng An là Di chỉ gồm 4 hang, thuộc thời kỳ đá mới, kim khí, có niên đại 6000 3000 năm
* Hang Thung Bình 2 ở núi Tràng An là Di chỉ gồm 4 hang, thuộc thời kỳ đá mới, kim khí, có niên đại 6000 3000 năm
* Hang Thung Bình 3 ở núi Tràng An là Di chỉ gồm 4 hang, thuộc thời kỳ đá mới, kim khí, có niên đại 6000 3000 năm
* Hang Thung Bình 4 ở núi Tràng An là Di chỉ gồm 4 hang, thuộc thời kỳ đá mới, kim khí, có niên đại 6000 3000 năm
* Hang Bói ở núi Tràng An có niên đại trước 6000 năm
* Hang Chúa ở núi Tràng An có niên đại trước 6000 năm
* Hang Lợn ở núi Tràng An có niên đại trước 6000 năm
* Hang Trâu ở núi Tràng An có niên đại trước 6000 năm
* Hang Nước ở núi Tràng An có niên đại trước 6000 năm
* Đền Hạ ở Thôn Đồng Tâm 3 thờ Đức Cao Minh
* Đền Núi Cúc ở Thôn Đồng Tâm 3 thờ thần Cao Sơn, Châu Bạc Thành hoàng, Hiểu Liệt Tôn thần, Hoàng Lương Công chúa, Xuân Dung Công chúa
* Đền Đường Cái ở Thôn Đồng Thanh thờ Quốc Mẫu Hoàng Bà
* Đền Chính ở Thôn Đồng Thanh thờ Thần hoàng
* Đền Bệ ở Thôn Đồng Quan thờ Tam Vị Thánh Mẫu, Chúa Sơn Lâm
* Đền Cổng Sập ở Thôn Đồng Tâm 2 thờ Bùi Thị Dung (có công chiêu dân triều Nguyễn)
* Đền Ngói ở Thôn Đồng Tâm 2 thờ Thần hoàng
* Chùa An Lương (Chùa Dụ) ở Thôn Đồng Thanh thờ Phật
* Nhà thò họ Phạm Giáp ở Thôn Quỳnh Phong thờ Tổ họ Phạm Giáp
* Nhà thờ họ Đàm ở Thôn Quỳnh Phong thờ Tổ họ Đàm
* Nhà thò họ Vũ Đông ở Thôn Quỳnh Phong thờ Tổ họ Vũ Đông
* Đình làng Quỳnh Phong ở Thôn Quỳnh Phong 2 thờ Ông Tổ làng nghề
* Hang núi Tướng 1 ở núi Tràng An thờ Di chỉ khảo cổ thuộc nền văn hóa Hòa Bình và Đa Bút
* Hang núi Tướng 2 ở núi Tràng An thờ Di chỉ khảo cổ thuộc nền văn hóa Hòa Bình và Đa Bút
* Hang Đồng Thanh ở núi Tràng An thờ Di chỉ người tiền sử cư trú thuộc giai đoạn muộn (thời kỳ biển thoái)
* Hang Thờ ở núi Tràng An thờ Di chỉ người tiền sử cư trú thuộc giai đoạn muộn (thời kỳ biển thoái)
* Khu Trũng ở Thôn Đồi Dâu là di tích cách mạng
* Đồng Báng ở Thôn Xát là di tích cách mạng
* Đền Thượng ở Thôn Thái Sơn thờ Nhồi Hoa Công chúa (Công chúa nước Lào)
* Đền Hạ ở Thôn Thái Sơn thờ Quý Minh Đại vương
* Đền Mộc Hoàn ở Thôn Lược thờ Mẫu Thượng Ngàn
* Chùa Thái Sơn ở Thôn Thái Sơn thờ Phật
* Chùa làng Chàng ở Thôn Chàng thờ Phật
* Chùa Ngọc Mỹ ở Thôn Ngọc Mỹ thờ Phật
* Đình làng Chàng ở Thôn Chàng thờ thần Quý Minh trấn nam Hoa Lư tứ trấn, Nhồi Hoa Công chúa, Hoàng Hoa Công chúa (Lai Hoa Công chúa), Hoàng Hoa Công chúa (Lai Hoa Công chúa)
* Đình làng Lược ở Thôn Lược thờ Trần Ải Bắc Đại vương, Chân Vương Công chúa
* Đình làng Sưa ở Thôn Sưa thờ Tản Viên Sơn Tam Vị, lang Cun, lang Nuôi
* Đình Ngọc Mỹ ở Thôn Ngọc Mỹ thờ Vua Đinh Tiên Hoàng, Thành hoàng làng, Phối thờ Huyền Trân Linh Chúa
* Đình Vẽo ở Thôn Vẽo thờ Bà Càn Hải
* Đình Bái ở Thôn Bái thờ thần Cao Sơn, thần Quý Minh (Hoa Lư tứ trấn)
* Đình thôn Xát ở Thôn Xát thờ Vua Đinh Tiên Hoàng
* Phủ thôn Xát ở Thôn Xát thờ Thủy Tinh Công chúa, Thiên Danh Công chúa, Thiên Tinh Công chúa, Ngọc Thanh Công chúa
* Hang Sưa ở Thôn Sưa thờ 
* Hang Chùa ở Thôn Lược thờ Đinh Tiên Hoàng
* Nhà thờ họ Hứa ở Thôn Sưa thờ Ông tổ họ Hứa,  2 vị Công chúa: Hiệu Sơn Tinh Hòa, Hiệu Sơn Tinh Hoa Sao
* Nhà thờ giáo sứ Phúc Lai ở Thôn Chàng thờ chúa Giê su
* Nhà thờ giáo họ Thanh Vĩ ở Thôn Vẽo thờ chúa Giê su

## Giao thông
Phường Tây Hoa Lư có hệ thống giao thông đường bộ và đường thủy rất thuận lợi:
*Quốc lộ 1: chạy qua phường từ cầu Gián Khẩu đến gần cầu Huyện, đường tránh từ ngã tư Ninh Giang tới giao với QL38B.
*Quốc lộ 12B: chạy qua phía tây phường, là một phần ranh giới với phường Yên Sơn.
*Quốc lộ 21C: được quy hoạch đi từ đê sông Hoàng Long theo đại lộ Tràng An nối tới Tam Cốc.
*Quốc lộ 38B: từ cầu huyện qua cố đô Hoa Lư - chùa Bái Đính - Chiến khu Quỳnh Lưu nối tới QL12B
*sông Đáy: từ cầu Gián Khẩu chảy bên làng cổ La Mai.
*sông Hoàng Long: chảy ở ranh giới phía bắc với xã Đại Hoàng và Gia Vân.
*Sông Bến Đang: chảy dọc ranh giới phía tây Quần thể di sản thế giới Tràng An.

## Danh nhân
*Ninh Hữu Hưng (936 – 1020) là ông tổ làng nghề mộc, tổ nghề chạm khắc gỗ, khảm trai. Ông cũng được biết đến với tư cách là ông tổ nghề xây dựng Việt Nam đầu tiên trong lịch sử.
*Bùi Văn Khuê (? – 1600) là tướng nhà Mạc và nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam. Ông tham gia cuộc chiến tranh Lê – Mạc. Quận công Bùi Văn Khuê là người có nhiều công lớn trong việc xây dựng quần thể di tích cố đô Hoa Lư để nó có được đặc điểm kiến trúc giống ngày hôm nay.
*Thượng tướng Nguyễn Hữu An (1926 – 1995) nguyên là một tướng lĩnh quân sự của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Ông là người trực tiếp chỉ huy trận đánh đồi A1 trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.
*Thượng tướng Đặng Văn Hiếu (1953 –) Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X, Nguyên thứ trưởng thường trực Bộ Công an. Ông Đặng Văn Hiếu tốt nghiệp Học viên An ninh Nhân dân khóa D2 năm 1970.
*Thượng tướng Nguyễn Văn Thành (1957 –) nguyên là Bí thư Thành ủy Hải Phòng, hiện là thứ trưởng Bộ Công an.
*Nguyễn Việt Tiến (1950 –) nguyên là Thứ trưởng Thường trực Bộ Giao thông Vận tải Việt Nam
*Nguyễn Văn Trường (1964 –) hiện là Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần du lịch Hoa Lư, Tổng Giám đốc doanh nghiệp xây dựng Xuân Trường. Ông là người có công lớn trong việc đầu tư, xây dựng các danh thắng Ninh Bình và đề cử cố đô Hoa Lư là di sản thế giới.

## Hình ảnh

Image:Chợ Cầu Đông Hoa Lư 1.JPG|Phiên chợ Cầu Đông
Image:Chợ Cầu Đông Hoa Lư 2.JPG|Quốc lộ 38B đoạn từ cầu Đông đến cầu Dền
Image:Chợ Cầu Đông Hoa Lư 3.JPG|Nét quê ở chợ Trường Yên
Image:Chợ Cầu Đông Hoa Lư 4.JPG|Chợ Cầu Đông – Trường Yên
Image:Chợ Cầu Đông Hoa Lư 5.JPG|Quốc lộ 38B
Image:codohoalu2010k6.jpg|Lên núi Mã Yên thăm lăng Vua Đinh
Image:Khuôn viên Nhất Trụ tự, 2010 (2).jpg|Cột kinh cổ ở chùa Nhất Trụ
Image:Phuvuonthien1.jpg|Phủ Vườn Thiên – Cố đô Hoa Lư
Image:Hoanglong5.jpg|Sông Hoàng Long mùa lũ


## Chú thích

## Tham khảo