Marie I xứ Bourgogne

**Marie I xứ Bourgogne** (, ; tiếng Đức: *Maria von Burgund*; tiếng Tây Ban Nha: *María de Borgoña*; tiếng Anh: *Mary of Burgundy*; 13 tháng 1 năm 1457 - 27 tháng 3 năm 1482), còn có biệt danh là **Marie Giàu có** (*Marie la Riche*) là một nữ quân chủ của tập đoàn lãnh địa thuộc Bourgogne. Sau cái chết của cha là Charles Liều Lĩnh, bà kế thừa lãnh thổ rộng lớn của gia tộc Bourgogne, bao trùm khu vực rộng lớn ở phía đông nước Pháp ngày nay.

## Tiểu sử
Marie sinh ra ở Bruxelles, trong một lâu đài thuộc lãnh địa Coudenberg. Cha bà, Charles, khi ấy vẫn là Công tước xứ Charolais, và mẹ bà là Isabelle của nhà Bourbon, con gái của Charles I, Công tước xứ Bourbon – một gia tộc có hậu duệ từ Louis IX của Pháp. Vào lúc bà sinh ra, theo ghi nhận của nhà sử học Georges Chastellain, đã đón nhận một tràn sấm vỡ òa của công chúng quý tộc Bourgogne. Cha đỡ đầu của bà là Louis, Dauphin của nước Pháp, người đang bị đày ải ở Bourgogne vào thời điểm ấy. Và chính Louis đã đặt tên cho bà, theo tên của mẹ ông là Marie xứ Anjou.

Ngược lại, ông nội của Marie là Philippe Tốt Bụng, rất thất vọng khi biết Marie là một bé gái, và ông đã khước từ đến lễ rửa tội của cháu nội ông. Bà nội của Marie, Isabel của Bồ Đào Nha, rất vui khi biết tin cháu nội bà là một bé gái, và việc giáo dục của Marie được giao cho Anna xứ Bourgondië, một người con hoang bất hợp pháp của Philippe le Bon. Jeanne de Clito được bổ nhiệm làm nhũ mẫu. Jeanne về sau vẫn luôn là tri kỷ và là một trong những người cận kề với Marie nhất suốt cuộc đời bà.

Năm 1467, Philippe Tốt bụng qua đời, cha của Marie là Charles trở thành Công tước mới của Bourgogne. Thời điểm ấy, Charles không có con trai, nên Marie trở thành Trữ quân của ông. Thời điểm ấy là thời điểm hưng thịnh của Bourgogne, không chỉ là Công quốc, mà còn cả các Hạt địa tự do của Bourgogne (nay là khu vực Franche-Comté) và đặc biệt nhất là các Vùng đất thấp (*Low Countries*). Vì lý do này, Marie trở thành đối tượng kết hôn của giới quý tộc Châu Âu khi ấy, vào lúc 5 tuổi, bà đã được dự sẽ kết hôn với Ferrando II của Aragón. Sau đó, đối tượng dành cho bà chuyển qua Charles của Pháp, Công tước xứ Berry, em trai của Vua Louis XI, tuy nhiên những dàn xếp này cuối cùng cũng không đi đến kết quả.

Ngay khi Louis thành công trong việc sinh ra một người thừa kế nam sống sót qua thời thơ ấu, vị vua tương lai Charles VIII của Pháp, Louis muốn ông là người kết hôn với Marie, mặc dù ông kém mười ba tuổi. Nicholas I, Công tước xứ Lorraine, hơn Marie chín tuổi và kiểm soát một công quốc nằm cạnh lãnh thổ Bourgogne, tuy nhiên, ý đồ hợp nhất hai lãnh địa đã chấm dứt khi ông qua đời năm 1473. Một người cầu hôn khác là George Plantagenet, Công tước xứ Clarence, được sự ủng hộ của chị gái ông là Margaret xứ York, mẹ kế của Marie. nhưng anh trai ông, Edward IV, đã ngăn cản cuộc hôn nhân này vì cả lý do chính trị lẫn cá nhân. Quyết định ấy khiến Công tước Clarence vô cùng phẫn uất, dẫn đến việc ông ngày càng mất kiểm soát, tái khơi mào xung đột với chính anh mình, và cuối cùng phải chịu cái chết bi thảm. 

## Lên ngôi chúa của Bourgogne

Năm 1477, ngày 5 tháng 1, Marie tuyên bố trở thành chủ nhân mới của các lãnh địa Bourgogne sau cái chết của cha bà, Charles, trong Trận Nancy. Quốc vương Louis XI nhận thấy khả năng chiếm đoạt Franche-Comté, Picardy và Artois qua hôn nhân, nên thúc giục cuộc hôn nhân giữa Marie và con trai ông, vị Quốc vương Charles VIII của Pháp trong tương lai. Trước tình huống đó, sứ giả Bourgogne đến đàm phán ở Pháp, song ra về với kết quả bỏ ngỏ do Vua Louis yêu cầu việc san nhượng các lãnh địa của Bourgogne, một việc khó có thể chấp nhận vào thời điểm ấy.

Ngày 10 tháng 2 cùng năm, Marie thực hiện chuyến vi hành đến Ghent và bị ép buộc ký kết văn kiện Đại đặc ân, xác nhận sự bán độc lập của các lãnh địa như Flanders, Brabant, Hainaut và Holland bằng cách bãi bỏ những sắc lệnh đầy chuyên chế mà các Công tước Bourgogne đã áp đặt trên các lãnh thổ này – một dạng mô hình quân chủ chuyên chế mà Bourgogne đã cố thực hiện trong các đời cha và ông nội của Marie, cùng nhiều sự xác nhận phức tạp khác. Đặc biệt, Marie phải chủ trương giữ hòa khí với Pháp, không tự tiện tuyên chiến hay tăng thuế nếu các Hội đồng không thông qua.

Trước tình thế này, Marie phải chọn chồng cho mình, và thông qua các cố vấn đáng tin cậy, bà đã chọn Đại Vương công Maximilian của Áo, vị Hoàng đế tương lai của Thánh chế La Mã, và cũng là người đồng trị vì với Marie ở Bourgogne. Hôn lễ của hai người diễn ra ở Ghent, vào ngày 19 tháng 8 cùng năm. Việc Marie được cưới vào nhà Habusburg, đã chính thức khơi mào nên cuộc tranh chấp tới 2 thế kỉ giữa Pháp và Habsburg (Tây Ban Nha lẫn Thánh chế La Mã), dẫn đến Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha. Kết hôn hơn 5 năm, Marie qua đời trong một tai nạn khi đang cưỡi ngựa, bà gãy cột sống và qua đời ngay ngày hôm sau.

## Hậu duệ

## Tổ tiên

## Tham khảo