Tĩnh Khang bại sử

***Tĩnh Khang bại sử*** () là bộ dã sử ghi chép về sự biến Tĩnh Khang xảy ra vào năm 1127 thời Tống. Nội dung chủ yếu của bộ sách xoay quanh việc kinh đô Biện Kinh của Bắc Tống bị quân Kim bao vây và những ghi chép về việc hoàng thất bị bắt làm tù binh rồi áp giải về phương Bắc. Tác phẩm này được ghi nhận là một trong những tài liệu chi tiết nhất về nhà Kim do người Nữ Chân thống lĩnh trong cuộc chiến tranh Kim – Tống và những hệ quả sau đó. Phiên bản lưu hành hiện nay thu thập tổng cộng bảy loại văn kiện khác nhau, nên còn được gọi là ***Tĩnh Khang bại sử thất chủng*** (靖康稗史七種).

## Nội dung
*Tĩnh Khang bại sử* gồm 7 loại văn kiện như sau:
* *Tuyên Hòa Ất Tị phụng sứ Kim quốc hành trình lục* (宣和乙巳奉使金國行程錄) – Nhật ký hành trình của sứ giả nhà Tống sang nước Kim giai đoạn 1119–1125.
* *Ung trung nhân ngữ* (甕中人語) – Ghi chép về cảnh bi thảm khi quân Kim vây hãm và tàn phá kinh thành.
* *Khai Phong phủ trạng* (開封府狀) – Văn bản chính thức liệt kê chi tiết số lượng tù binh, vàng bạc, châu báu bị quân Kim tịch thu tại Khai Phong.
* *Nam chinh lục vị* (南征錄彙) – Ghi chép từ góc độ của quân Kim về quá trình tiến quân xuống phía Nam đánh chiếm nhà Tống.
* *Thanh Cung dịch ngữ* (青宮譯語) – Kể về hành trình và cuộc sống của các hoàng tử, phi tần nhà Tống khi bị đưa sang đất Kim.
* *Thân ngâm ngữ* (呻吟語) – Ghi chép về những khổ hình và nỗi nhục nhã mà các tù binh nhà Tống phải chịu đựng.
* *Tống phu ký* (宋俘記) – Hồ sơ ghi chép về số phận cuối cùng của các tù binh nhà Tống sau khi đã ổn định tại phương Bắc.

Trong số đó, cuốn *Hành trình lục* có thể được tìm thấy trong các nguồn tài liệu đương thời khác; nội dung ghi chép về việc Tống Huy Tông cử sứ giả sang chúc mừng Kim Thái Tông đăng quang vào năm Tuyên Hòa thứ 7 (1125). Tuy nhiên, sáu cuốn sách còn lại chỉ có thể tìm thấy duy nhất trong bộ *Tĩnh Khang bại sử*, và tất cả chúng đều xoay quanh các cuộc chiến tranh Kim – Tống cũng như vụ bắt cóc hoàng tộc họ Triệu sau khi chiến tranh kết thúc.

Theo ghi chép trong bài tựa đầu tiên của *Tĩnh Khang bại sử*, Xác Am (確庵) là người đầu tiên biên soạn cuốn sách này vào năm 1164 với nhan đề lúc bấy giờ là *Đồng phẫn lục* (同憤錄). Sách từng được gia tộc họ Cố ở phủ Lâm An lưu giữ, nhưng nửa phần đầu của tác phẩm đã bị thất lạc. Đến năm 1267, Nại Am (耐庵) tìm thấy cuốn này; tin rằng phần nội dung bị mất nói về các sự kiện trước biến cố Tĩnh Khang, ông đã bổ sung thêm hai cuốn sách thời Tống khác để thay thế vào đó. Bài tựa còn lại của cuốn sách có khả năng được vua Triều Tiên Thái Tông viết vào năm 1407, khẳng định rằng sách này từng nằm trong bộ sưu tập của vua Cao Ly Trung Liệt Vương; phần hậu ký còn lập luận thêm rằng bộ sách từng một thời lưu truyền ở Triều Tiên và Nhật Bản trước khi được biết đến rộng rãi tại Trung Quốc vào thời Thanh cuối thế kỷ 19.

## Lịch sử
Vào năm Quang Tự thứ 18 (1892), một người Tô Châu tên là Tạ Gia Phúc (謝家福) đã tặng bản chép tay của bộ *Tĩnh Khang bại sử* cho nhà sưu tầm sách Đinh Bính (丁丙) ở phủ Hàng Châu. Đinh Bính suy đoán rằng người tên "Nại Am" có khả năng chính là Thi Nại Am (tác giả của bộ tiểu thuyết kinh điển *[[Thủy hử]]*) và đã đưa sách vào lưu trữ tại lầu Bát Thiên Quyển. Bản chép tay này đến cuối thời Thanh trở thành bộ sưu tập của Thư viện Giang Nam thuộc phủ Giang Ninh (tiền thân của Thư viện Nam Kinh). Về sau được Đinh Bính Hành (丁秉衡) người Thường Thục chỉnh lý vào năm Tuyên Thống thứ 2 (1910). Tác phẩm này được đưa vào bộ *Kỷ Mão tùng biên* do Vương Đại Long ấn hành và xuất bản vào năm Dân Quốc thứ 28 (1939). Đây là phiên bản được lưu hành rộng rãi nhất, nhưng lại không qua hiệu đính nên có khá nhiều sai sót và thiếu sót. Chuyên gia biên soạn Thôi Văn Ấn của Trung Hoa thư cục đã căn cứ vào chính sử và các trước tác cá nhân để khảo chứng văn bản gốc, thêm chú thích và xuất bản bản hiệu chú mang tên *Tĩnh Khang bại sử tiền chứng* vào năm 1988. Vì người ta tin rằng nội dung của *Tĩnh Khang bại sử* là những lời kể theo ngôi thứ nhất của người dân cả hai nước Tống Kim, nên giới nghiên cứu thường coi cuốn sách này là nguồn sử liệu xác thực sau khi nó được phát hiện. Tuy nhiên, *Tĩnh Khang bại sử* lại không nằm trong danh mục *Triều Tiên Vương triều thực lục*, vốn lưu trữ các đầu sách có sẵn từ thời Triều Tiên. Dựa trên một số điểm mâu thuẫn, bao gồm sự khác biệt về địa danh trước và sau trận lụt sông Hoàng Hà năm 1128, một số nhà nghiên cứu từ Trung Quốc và Nhật Bản lập luận rằng *Tĩnh Khang bại sử* có thể là một văn kiện giả mạo.

## Tham khảo