open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Garth Brooks

**Troyal Garth Brooks** (sinh ngày 7 tháng 2 năm 1962) là một ca sĩ và nhạc sĩ người Mỹ. Sự tích hợp các yếu tố nhạc rock và pop của ông vào thể loại nhạc đồng quê đã giúp Brooks trở nên nổi tiếng ở Hoa Kỳ. Brooks đã thành công rực rỡ trên các bảng xếp hạng đĩa đơn và album quốc gia, với các bản thu đa bạch kim và các buổi biểu diễn trực tiếp phá kỷ lục, đồng thời vượt qua các đấu trường pop chính thống.

Theo RIAA, anh là nghệ sĩ album solo bán chạy nhất tại Hoa Kỳ với 148 triệu đơn vị nội địa được bán, trước Elvis Presley và chỉ đứng sau The Beatles về tổng doanh số album. Ông cũng là một trong những nghệ sĩ bán chạy nhất mọi thời đại của thế giới, đã bán được hơn 170 triệu đĩa.

, Brooks hiện là nghệ sĩ duy nhất trong lịch sử âm nhạc đã phát hành bảy album đạt được mức kim cương ở Hoa Kỳ (vượt qua kỷ lục sáu album của Beatles); những album đó là *Garth Brooks* (10 × platinum), *No Fences* (17 × platinum), *Ropin 'the Wind* (14 × platinum), *The Hit* (10 × platinum), *Sevens* (10 × platinum), *Double Live* (21 × platinum) và *The Ultimate Hit* (10 × bạch kim). Kể từ năm 1989, Brooks đã phát hành tất cả 22 bản thu âm, bao gồm: 12 album phòng thu, hai album trực tiếp, ba album tổng hợp, ba album Giáng sinh và bốn bộ hộp, cùng với 77 đĩa đơn. Ông đã giành được một số giải thưởng trong sự nghiệp, bao gồm hai giải Grammy, 17 giải thưởng âm nhạc Mỹ (bao gồm "Nghệ sĩ của thập niên 90") và Giải thưởng RIAA dành cho nghệ sĩ album bán chạy nhất thế kỷ ở Mỹ

Gặp rắc rối bởi mâu thuẫn giữa sự nghiệp và gia đình, Brooks đã nghỉ việc thu âm và biểu diễn từ năm 2001 đến năm 2005.  Trong thời gian này, ông đã bán được hàng triệu album thông qua một hợp đồng phân phối độc quyền với Walmart và phát hành các đĩa đơn mới. Năm 2005, Brooks bắt đầu trở lại một phần, đưa ra những màn trình diễn chọn lọc và phát hành hai album tổng hợp.

Năm 2009, anh bắt đầu Garth at Wynn, buổi hòa nhạc tại chỗ cuối tuần định kỳ tại Nhà hát Encore của Las Vegas từ tháng 12 năm 2009 đến tháng 1 năm 2014. Sau khi kết thúc hợp đồng, Brooks đã tuyên bố ký hợp đồng với Sony Music Nashville vào tháng 7 năm 2014. Vào tháng 9 năm 2014, ông bắt đầu chuyến lưu diễn vòng quanh thế giới, với vợ kiêm nhạc sĩ Trisha Yearwood, lên đến đỉnh điểm vào năm 2017. Album gần đây nhất của anh, *[[Gunslinger (album)|Gunslinger]]*, được phát hành vào tháng 11 năm 2016.

Brooks được giới thiệu vào Đại sảnh vinh danh nhạc đồng quê vào ngày 21 tháng 10 năm 2012, đã được giới thiệu vào Đại sảnh vinh danh Nhạc sĩ sáng tác năm trước đó. Brooks cũng được giới thiệu vào Nhà lưu danh và Bảo tàng Nhạc sĩ vào năm 2016 với các nhạc sĩ phòng thu của ông, The G-Men.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*
*Teammates for Kids Foundation official website
*
Stefan Danailov

**Stefan Lambov Danailov** (; 9 tháng 12 năm 1942 – 27 tháng 11 năm 2019) là nam diễn viên, chính khách người Bulgaria, từng giữ chức bộ trưởng Bộ Văn hóa Bulgaria (16 tháng 8 năm 2005 – 27 tháng 7 năm 2009. Ông từng đóng hơn 150 phim, nghệ sỹ danh dự năm 1975 và nghệ sỹ nhân dân năm 1983, đảng viên đảng Xã hội Bulgaria, đại biểu Quốc hội Bulgaria khóa 39, 40, 41, 42, 43 và 44. Ở Việt Nam, ông được biết đến nhiều qua bộ phim truyền hình Trên từng cây số.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
*
Kinh tế Liban

**Kinh tế Liban** được phân loại là một nền kinh tế đang phát triển. GDP danh nghĩa được ước tính đạt 57 tỷ đô la Mỹ, thu nhập bình quân đầu người đạt mức 12.454 USD/người vào năm 2019, chỉ số phát triển con người (HDI) ở mức cao. Chi tiêu của chính phủ lên tới gần 16 tỷ đô la trong năm 2018, tương đương 23% GDP.

Nền kinh tế Liban được mở rộng đáng kể sau cuộc nội chiến vào năm 2006, với mức tăng trưởng trung bình 9,1% từ năm 2007 đến 2010. Sau năm 2011, nền kinh tế cả nước bị ảnh hưởng bởi cuộc nội chiến ở Syria, tăng trưởng trung bình hàng năm giảm xuống đáng kể, ở mức 1,7% trong giai đoạn 2011-2016 và 1,5% trong năm 2017. Năm 2018, quy mô của GDP được ước tính là 54,1 tỷ đô la. Liban là quốc gia mắc nợ cao thứ ba trên thế giới về tỷ lệ nợ trên GDP. Các khoản thanh toán lãi đã tiêu thụ 48% doanh thu của chính phủ trong nước vào năm 2016, do đó hạn chế khả năng của chính phủ trong việc đầu tư cần thiết vào cơ sở hạ tầng và các hàng hóa công cộng khác.

Nền kinh tế Liban phát triển theo định hướng du lịch và dịch vụ. Liban có truyền thống Laissez-faire mạnh mẽ, Hiến pháp quy định "hệ thống kinh tế là tự do và đảm bảo sáng kiến tư nhân và quyền sở hữu tư nhân". Các ngành kinh tế chính bao gồm các sản phẩm kim loại, ngân hàng, nông nghiệp, hóa chất và thiết bị vận tải. Các lĩnh vực tăng trưởng chính bao gồm ngân hàng và du lịch. Không có hạn chế về ngoại hối hoặc chuyển động vốn.

## Tham khảo
One Way Ticket (bài hát của Neil Sedaka)

"**One Way Ticket**" là một bài hát được Jack Keller và Hank Hunter sáng tác. Ca khúc ban đầu được Neil Sedaka trình diễn và được đưa vào làm phần B trong đĩa đơn năm 1959 của Sedaka "Oh! Carol". Năm 1961, bài hát nổi bật trong danh sách ca khúc của album phòng thu thứ ba của ông, *[[Neil Sedaka Sings Little Devil và His Other Hits]]*, nhưng không bao giờ được phát hành dưới dạng đĩa đơn độc lập. Mặc dù vậy, bài hát đã đứng vị trí số 1 trên các bảng xếp hạng nhạc pop Nhật Bản, nơi nó được gọi một cách trìu mến là "Bài hát xe lửa Choo-Choo".

"One Way Ticket" đã được các nghệ sĩ khác hát lại, đáng chú ý nhất là phiên bản của ban nhạc vũ trường của Anh Eruption vào năm 1978 và ban nhạc Liên Xô Những chiếc đàn ghita hát (Поющие гитары) vào năm 1969 với tên gọi "Sinyaya Pesnya" (Синяя песня, dịch nghĩa: "Bài hát màu xanh").

Tại Việt Nam, ca khúc này từng được chế lại bằng lời mới có tựa đề "Ở Nhà Quê Mới Lên".

## Tham khảo
Tiếng Anh hiện đại

**Tiếng Anh hiện đại** (đôi khi được gọi là **tiếng Anh mới** - New English hoặc Modern English, **NE/ME)**  trái ngược với tiếng Anh trung đại và tiếng Anh cổ) là hình thức ngôn ngữ tiếng Anh được sử dụng từ giai đoạn ''Đại Biến đổi Nguyên âm'' ở Anh, bắt đầu từ cuối thế kỷ 14 và được hoàn thành vào khoảng năm 1700.

Với một số khác biệt về từ vựng, các văn bản từ đầu thế kỷ 17, như các tác phẩm của William Shakespeare và Kinh thánh King James, được coi là bằng tiếng Anh hiện đại, hay cụ thể hơn, được gọi là sử dụng tiếng Anh hiện đại sớm hoặc tiếng Anh Elizabeth. Tiếng Anh được thông qua ở các khu vực trên thế giới, như Bắc Mỹ, tiểu lục địa Ấn Độ, Châu Phi, Úc và New Zealand thông qua quá trình thực dân hóa thuộc địa của Đế quốc Anh.

Tiếng Anh hiện đại có nhiều phương ngữ được nói ở nhiều quốc gia trên khắp thế giới, đôi khi được gọi chung là Vùng văn hóa tiếng Anh. Những phương ngữ bao gồm tiếng Anh Mỹ, tiếng Anh Úc, tiếng Anh Anh (có chứa tiếng Anh vùng Anh, tiếng Anh Wales và tiếng Anh Scotland), tiếng Anh Canada, tiếng Anh Caribe, tiếng Anh Hiberno, tiếng Anh Ấn Độ, tiếng Anh Pakistan, tiếng Anh Nigeria, tiếng Anh New Zealand, tiếng Anh Philippines, tiếng Anh Singapore và tiếng Anh Nam Phi.

Theo Ethnologue, có gần 1 tỷ người nói tiếng Anh là ngôn ngữ thứ nhất hoặc thứ hai. Tiếng Anh được nói như ngôn ngữ thứ nhất hoặc thứ hai ở nhiều quốc gia, với số lượng người bản ngữ lớn nhất ở Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Úc, Canada, New Zealand và Ireland; cũng có những quần thể lớn ở Ấn Độ, Pakistan, Philippines và Nam Phi. Tiếng Anh "có nhiều người sử dụng mà không phải người bản ngữ hơn bất kỳ ngôn ngữ nào khác, được phân tán rộng rãi trên khắp thế giới và được sử dụng cho nhiều mục đích hơn bất kỳ ngôn ngữ nào khác". Số lượng người nói lớn, cộng với sự hiện diện trên toàn thế giới, đã biến tiếng Anh thành ngôn ngữ chung ("lingua franca") "của các hãng hàng không, về biển và vận chuyển, về công nghệ máy tính, về khoa học và thực sự là giao tiếp (toàn cầu)".

## Tham khảo
Đường tỉnh 706

**Đường tỉnh 706** hay **tỉnh lộ 706**, là một con đường huyết mạch tại thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận.

Đường tỉnh 706 hay còn gọi là đường Nguyễn Thông (khi vào địa phận phường Phú Hài, Phan Thiết) và được đổi tên thành đường Nguyễn Đình Chiểu khi vào phường Hàm Tiến, Phan Thiết. Đường tỉnh 706 khởi đầu từ vòng xoay Km9 (hay còn gọi là bùng binh Hùng Vương), thuộc phường Phú Hài, thành phố Phan Thiết. Con đường đi qua rất nhiều địa danh, điển hình là tháp Po Sah Inư. Con đường dẫn đến vòng xoay Võ Nguyên Giáp & Nguyễn Thông giáp với đường tỉnh 706B. Con đường tiếp tục chạy về hướng Tây, hướng vào phường Hàm Tiến và được đổi tên thành đường Nguyễn Đình Chiểu, đi tiếp cho đến phường Mũi Né, vào phường Mũi Né đường lại tiếp tục được đổi tên thành đường Huỳnh Thúc Kháng. Nơi đây có rất nhiều hàng quán hải sản và rất nhiều khu du lịch nghỉ dưỡng, resort. Đường tỉnh 706 kết thúc tại vòng xoay Đồi Cát Bay, phường Mũi Né, Phan Thiết, giao với điểm cuối của đường tỉnh 706B và giáp với đường tỉnh 716.
Đường tỉnh 706 đi qua các phường Phú Hài, Hàm Tiến và Mũi Né (đều thuộc Phan Thiết).
Đường tỉnh 706 có chiều dài khoảng 21&nbsp;km.

## Tham khảo
## Chú thích

## Liên kết ngoài
Cartouche

Trong chữ tượng hình Ai Cập, một **cartouche**  là một hình vẽ có dạng hình bầu dục với một đường gạch ngang ở một đầu, biểu thị rằng các văn bản kèm theo trong nó là một tên hoàng gia. Cartouche bắt đầu xuất hiện cùng với tên của các pharaon từ cuối Vương triều thứ 3, nhưng nó không được sử dụng phổ biến cho đến đầu Vương triều thứ Tư dưới thời Pharaon Sneferu. Mặc dù cartouche thường được viết thẳng đứng với một đường nằm ngang, nhưng nếu nó làm cho tên phù hợp hơn thì nó cũng có thể nằm ngang, với một đường thẳng đứng ở cuối (theo hướng đọc nó). Từ trong tiếng Ai Cập cổ dành cho nó là *shothy*, và về cơ bản nó là một vòng shen mới cải tiến.
## Xem thêm
* Serekh, tiền thân của cartouche
* Vòng shen

## Chú thích

## Tham khảo
* Betrò, 1995. *Chữ tượng hình: Những tác phẩm của Ai Cập cổ đại*. Betrò, Maria Carmela, c.1995, 1996 - (tiếng Anh), Nhà xuất bản báo chí Abbeville, New York, London, Paris. (bìa cứng, )

## Liên kết ngoài
*
*
Tiếng Lahnda

**Tiếng Lahnda** () hay còn gọi là **Lahndi** hoặc **Tây Punjab** (), là một ngôn ngữ Ấn-Aryan Tây Bắc nói ở Punjab, Pakistan và một số nơi ở Azad Kashmir và Khyber Pakhtunkhwa lân cận. Những thuật ngữ này là ngoại danh và không được sử dụng bởi chính người nói. Các phương ngữ của Lahnda là tiếng Saraiki, tiếng Hindko và tiếng Pothohar. Tính hợp lệ của Lahnda như một nhóm di truyền là chưa được xác lập.

## Tên gọi
*Lahnda* có nghĩa là "phương tây" trong tiếng Punjab. Nó được đặt ra bởi William St. Clair Tonomall (dưới dạng *Lahindā*) có lẽ vào khoảng năm 1890 và sau đó được một số nhà ngôn ngữ học - đặc biệt là George Abraham Grierson - đặt cho một nhóm phương ngữ không có tên địa phương chung. Thuật ngữ này chỉ lan truyền trong số các nhà ngôn ngữ học.

## Phương ngữ
Dưới đây là danh sách các phương ngữ của Lahnda:

* Hindko 
** Bắc Hindko 
** Nam Hindko 
* Tiếng Inku 
* Tiếng Khetrani 
* Tiếng Pothohar: 4 triệu 
* Tiếng Saraiki: 20 triệu

Ethnologue cũng đưa một nhóm phương ngữ mà họ gán vào "Tây Punjab" (mã ISO 639-3:*pnb*) - phương ngữ Majhi dạng chuyển tiếp giữa Lahnda và Đông Punjab; kết quả là, tiếng Lahnda được nói bởi 62 triệu người.

Gần đây, Saraiki và Hindko đang được đào luyện như ngôn ngữ văn học. Sự phát triển của văn học Saraiki tiêu chuẩn bắt đầu từ những năm 1960. Tổng điều tra dân số quốc gia Pakistan đã thống kê số người nói tiếng Saraiki và Hindko từ năm 1981.

Tiếng Sindhi, tiếng Lahnda, tiếng Punjab và tiếng Tây Pahar tạo thành một cụm phương ngữ không có ranh giới rõ ràng. *[[Ethnologue]]* phân loại các phương ngữ phương Tây của tiếng Punjab là Lahnda, do đó, 'ranh giới ngôn ngữ' (isogloss) Lahnda-Punjab cũng gần đúng với biên giới Ấn Độ-Pakistan.

## Tham khảo

## Tài liệu

*     (Bản PDF này chứa nhiều bài viết từ cùng một vấn đề.) 
*    (hạn chế truy cập). 
*    (hạn chế truy cập). 
*      
*  
*  
* 

## Liên kết ngoài

* Bản đồ phương ngữ Lahnda từ Khảo sát ngôn ngữ đầu thế kỷ 20 của Grierson ở Ấn Độ
Happy99

**Happy99** (còn được gọi là **Ska** hoặc **I-Worm**)  là một con sâu máy tính cho Microsoft Windows. Nó xuất hiện lần đầu vào giữa tháng 1 năm 1999, lan truyền qua email và usenet. Con sâu tự cài đặt và chạy trong nền của máy nạn nhân mà không biết. Nó thường được coi là vi-rút đầu tiên lan truyền qua email và được dùng làm khuôn mẫu để tạo ra các vi-rút tự lan truyền khác. Happy99 đã lan rộng trên nhiều châu lục, bao gồm Bắc Mỹ, Châu Âu và Châu Á.

## Ý nghĩa
Happy99 được Paul Oldfield mô tả là "virus đầu tiên lây lan nhanh chóng qua email".  Trong *Cẩm nang bảo mật máy tính*, Happy99 được gọi là "con sâu hiện đại đầu tiên".  Happy99 cũng được dùng làm khuôn mẫu cho việc tạo ExploreZip, một loại virus tự lây lan khác.

## Truyền bá
Con sâu này xuất hiện lần đầu tiên vào ngày 20 tháng 1 năm 1999.  Báo cáo truyền thông về con sâu bắt đầu đến từ Hoa Kỳ và Châu Âu, bên cạnh nhiều khiếu nại về các nhóm tin từ người dùng đã bị nhiễm giun.  Asia Pulse đã báo cáo 74 trường hợp nhiễm virus từ Nhật Bản vào tháng 2 và đã có 181 trường hợp được báo cáo vào tháng 3, một kỷ lục hàng tháng tại thời điểm đó.  Vào ngày 3 tháng 3 năm 1999, một công ty việc làm ở Tokyo đã vô tình gửi 4000 bản virus đến 30 trường đại học ở Nhật Bản.

Dan Schrader của Trend Micro nói rằng Happy99 là loại virus được báo cáo phổ biến nhất trong hệ thống của họ trong tháng ba.  Một bản tin về virus được xuất bản vào tháng 2 năm 2000 đã báo cáo rằng Happy99 khiến các báo cáo về phần mềm độc hại nhiễm tệp đạt hơn 16% vào tháng 4 năm 1999.  Sophos liệt kê Happy99 trong số mười loại virus hàng đầu được báo cáo trong năm 1999.  Eric Chiến, người đứng đầu nghiên cứu tại Symantec, báo cáo rằng loài giun này là loại virus được báo cáo nhiều thứ hai ở châu Âu vào năm 2000.  Marius Van Oers, một nhà nghiên cứu của Network Associates, gọi Happy99 là "một vấn đề toàn cầu", nói rằng đó là một trong những vi-rút được báo cáo phổ biến nhất vào năm 1999.  Khi nhà nghiên cứu vi-rút Craig Schmugar đăng một bản sửa lỗi cho vi-rút trên trang web của mình, một triệu người đã tải xuống.

## Chi tiết kỹ thuật
Con sâu lây lan qua các tệp đính kèm email và usenet.  Khi được thực hiện, pháo hoa hoạt hình và hiển thị thông báo "Chúc mừng năm mới".  Con sâu sửa đổi Winsock, một thư viện giao tiếp Windows, để cho phép bản thân lan rộng.  Con sâu sau đó tự động đính kèm vào tất cả các email và bài đăng nhóm tin tiếp theo được gửi bởi người dùng.  Con sâu sửa đổi khóa đăng ký để tự động khởi động khi máy tính được khởi động lại. Trong một số trường hợp, chương trình có thể khiến một số thông báo lỗi xuất hiện.

Con sâu này được viết bởi một nhà văn virus người Pháp có tên là "Spanska". Khác với việc tự nhân giống, sâu không gây thiệt hại thêm cho máy tính bị nhiễm bệnh.  Con sâu thường sử dụng cổng 25 để lây lan, nhưng sử dụng cổng 119 nếu cổng 25 không khả dụng.  Khả năng thực thi của sâu có kích thước 10.000 byte; một danh sách các nhóm tin và địa chỉ thư rác được lưu trữ trên ổ cứng bị nhiễm.  Con sâu chỉ lây lan nếu thư viện Winsock không được đặt thành chỉ đọc.

## Tham khảo
Đền tang lễ

**Đền tang lễ** (hay những **Đền chôn cất**, tiếng Anh: ***Mortuary Temple*** hay **''Funeral Temple**)'' là những đền thờ được dựng liền kề, gần kề hoặc xung quanh khu vực gần các khu lăng mộ hoàng gia của Ai Cập cổ đại. Các ngôi đền kiểu này được thiết kế để tưởng niệm triều đại của Pharaon mà chúng được xây dựng, cũng như để sử dụng bởi giáo phái của nhà vua sau khi chết.

## Lịch sử

Những ngôi đền chôn cất được xây dựng xung quanh các kim tự tháp ở Cổ Vương quốc và Trung Vương quốc. Tuy nhiên, một khi các pharaon Tân Vương quốc bắt đầu xây dựng các ngôi mộ trong Thung lũng các vị Vua, họ đã xây dựng các đền thờ của họ một cách riêng biệt. Những ngôi đền ở Tân Vương quốc này được người Ai Cập gọi là "biệt thự hàng triệu năm". 

Các đền thờ tang lễ cũng được sử dụng làm nơi an nghỉ cho con thuyền của Amun vào thời điểm diễn ra Lễ hội Đẹp của Thung lũng, trong thời gian đó, bức tượng của vị thần này đi đến bờ tây của Thebes. 

Ngôi đền đầu tiên được xây dựng cho Amenhotep I của Vương triều thứ 18 trong thời kỳ Tân Vương quốc. Một số người cai trị khác của triều đại này đã xây dựng các đền thờ cho cùng một mục đích, nổi tiếng nhất là những ngôi đền ở khu đền thờ Deir el-Bahari, nơi Hatshepsut xây dựng bên cạnh ngôi đền tang lễ của Mentuhotep II, và của Amenhotep III. 

Những người cai trị sau này của Vương triều thứ 18 hoặc là thất bại trong việc xây dựng ở đây hoặc là như trong trường hợp Tutankhamun, Ay và Horemheb, việc xây dựng của họ đã không được hoàn thành. Trong thời Vương triều thứ 19 cai trị, Seti I đã xây dựng ngôi đền tang lễ của mình tại nơi được gọi là Gurna. Một phần của "Ngôi đền vinh quang Seti Merenptah trên cánh đồng Amun cư ngụ ở phía Tây của Thebes" được dành cho cha của ông là Ramesses I, người mà trong một triều đại ngắn đã ngăn cản ông tự xây dựng, và được con trai ông Ramesses II đã hoàn thành. 

Ramesses II đã xây dựng ngôi đền của riêng mình, được gọi là Ramesseum (tên được đặt theo tên của Champollion vào năm 1829): "Ngôi đền một triệu năm Usermaatre Setepenre được liên kết với Thebes-the-Quoted ở Cánh đồng của Amun, ở phía Tây". 

Rất lâu sau, trong Vương triều thứ 20, Ramesses III đã xây dựng ngôi đền của riêng mình tại Medinet Habu.

## Tham khảo
Khu lăng mộ Thebes

**Khu lăng mộ Thebes** là một khu lăng mộ và nghĩa địa trên bờ tây của sông Nile, đối diện với Thebes (Luxor) ở Thượng Ai Cập. Nó được sử dụng cho các nghi lễ chôn cất cho phần lớn thời kỳ các pharaon, đặc biệt là trong thời kỳ Tân Vương quốc.

## Các ngôi đền tang lễ
Các ngôi đền tang lễ nằm trong Khu lăng mộ Theban:
* Deir el-Bahri 
** Đền thờ của Hatshepsut 
** Đền thờ của Mentuhotep II 
** Đền thờ của Thutmose III 
* Medinet Habu 
** Đền thờ và cung điện của Ramesses III 
** Đền thờ của Ay và Horemheb 
* Đền thờ của Amenhotep III 
** Bức tượng khổng lồ của Memnon 
* Đền thờ của Merneptah 
* Đền thờ của Ramesses IV
* Đền thờ của Thutmose IV
* Đền thờ của Thutmose III 
* Đền thờ của Twosret 
* Đền thờ Nebwenenef
* Qurna 
** Đền thờ của Seti I 
* Đền thờ của Amenhotep II 
* Ramesseum (Đền tang lễ của Ramesses II)

## Khu lăng mộ hoàng gia

* Thung lũng các vị vua (Hiện đại: " *Wadi el-Muluk* ") 
* Thung lũng của các nữ hoàng (Hiện đại: " *Biban el-Harim* ")

## Các khu lăng mộ

* HDeir el-Medina 
** Lăng mộ công nhân 
** Đền thờ Meretseger &amp;amp; Ptah 
* Ngôi mộ của Quý tộc 
** el-Assasif 
** el-Khokha 
** el-Tarif 
** Dra 'Abu el-Naga' 
** Qurnet Murai 
** Hoàng tử Abd Abd-Qurna

## Xem thêm

* Lễ hội Đẹp của Thung lũng 
* Danh sách các ngôi mộ ở Thebes

## Tham khảo
Tiếng Shina

**Tiếng Shina** ( =  = ) là một ngôn ngữ của tiểu nhóm Dard, ngữ chi Ấn-Arya được nói bởi người Shina, và một số lượng lớn người dân ở Ladakh, Ấn Độ (Dah Hanu, Dras), cũng như ở Jammu và Kashmir, Ấn Độ, chẳng hạn như ở Gurez..

## Phương ngữ
Ở Ấn Độ, các phương ngữ tiếng Shina gìn giữ cả cụm phụ âm đầu và cuối thừa hưởng từ ngôn ngữ Ấn-Arya cổ (Old Indo-Arya, OIA), trong khi các phương ngữ Shina nói ở Pakistan thì không.

Các phương ngữ của tiếng Shina gồm: Gilgiti (phương ngữ uy tín), Astori, Chilasi Kohaha, Drasi, Gurezi, Jalkoti, Kolai và Palasi. Các ngôn ngữ liên quan được sử dụng bởi người dân tộc Shina là Brokskat (Shina ở Baltistan và Dras), Shina Kohistan, Palula, Savi và Ushojo.

## Chữ viết
Tiếng Shina là một trong số ít các ngôn ngữ Dard có chữ viết truyền thống. Tuy nhiên, nó là một ngôn ngữ nói cho đến vài thập kỷ trước, và vẫn chưa có một phép chính tả chuẩn. Vì những nỗ lực đầu tiên thể hiện chính xác âm vị học tiếng Shina vào những năm 1960, đã có một số chữ viết được đề xuất cho các phương ngữ khác nhau, với các cuộc tranh luận tập trung vào việc nên trình bày độ dài nguyên âm hay thanh điệu. Đối với phương ngôn Drasi được nói ở bang Jammu và Kashmir của Ấn Độ, đã có hai đề án được đề xuất, một là chữ Ba Tư-Ả Rập và hai là chữ Devanagari.

Như vậy, tiếng Shina được viết với một biến thể của bảng chữ cái Urdu. Các chữ cái bổ sung để viết tiếng Shina là: 

* ݜ cho /ʂ/ /ݜَہ/ 
* ڙ cho /ʐ/ /ڙاڙ/ 
* څ cho /ts/ /څک/ 
* ڇ cho /ʈʂ/ /ڇکےٚ/ 
* ݨ cho /ɳ/ /ہݨےٗ/ 
* ڱ cho /ŋ/ /کھڱَر/ 
* ن٘ cho /◌̃/ /نآ/

beyaak 2018

## Xem thêm

* Tiếng Kashmir

## Tham khảo

## Tài liệu

## Đọc thêm

* Lịch sử phát triển của văn bản ở Shina
* Chứa một ngữ pháp Shina, từ điển Đức-Shina và Shina-Đức, và hơn 700 câu tục ngữ và văn bản ngắn của Shina.
*  
*  
*  
*   Chứa 15000 từ cộng với tài liệu về ngữ âm của Shina.

## Liên kết ngoài

* Sasken Shina, chứa các tài liệu bằng và về ngôn ngữ 
* 1992 Khảo sát xã hội học về Shina
Xuân Sơn (nhà Thanh)

**Xuân Sơn** (; 1800 – 1854) là một hoàng thân của nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc, người thừa kế 1 trong 12 tước vị Thiết mạo tử vương.

## Cuộc đời
Xuân Sơn được sinh vào giờ Sửu, ngày 10 tháng 4 (âm lịch) năm Gia Khánh thứ 5 (1800), trong gia tộc Ái Tân Giác La. Ông là con trai thứ tư của Thuận Thừa Giản Quận vương Luân Trụ, mẹ ông là Trắc Phúc tấn Lý Giai thị (李佳氏).

Năm Đạo Quang nguyên niên (1821), tháng 12, nhờ Khảo phong mà ông được phong làm **Trấn quốc Tướng quân** (鎮國將軍), nhậm chức Nhị đẳng Thị vệ. Đến tháng 7 năm thứ 3 (1823), vì cha ông qua đời mà ông được thế tập tước vị Thuận Thừa Quận vương đời thứ 13. Tháng 8 năm thứ 8 (1828), ông quản lý sự vụ Tương Hồng kỳ Giác La học (覺羅學). Tháng 4 năm thứ 13 (1833), Hiếu Thận Thành Hoàng hậu qua đời, Đạo Quang Đế lệnh cho Túc Thân vương Kính Mẫn là chính sứ và Xuân Sơn là Phó sứ để tiến hành lễ truy thụy cho Đại hành Hoàng hậu.

Năm thứ 15 (1835), tháng 7, ông được điều làm Đô thống Hán quân Chính Lam kỳ. Đến tháng 4 năm thứ 18 (1838), thì ông bị cách chức Đô thống. Tháng giêng năm thứ 20 (1840), ông lại được phong làm Đô thống Hán quân Tương Hoàng kỳ. Bốn năm sau, ông kiêm thay quyền Đô thống Hán quân Chính Hồng kỳ. Đến tháng 2 năm thứ 25 (1845), ông trở thành Tông Nhân phủ Tả tông nhân (左宗人). Năm thứ 26 (1846), ông lần lượt thay quyền Chính Bạch kỳ Lĩnh thị vệ Nội đại thần và Đô thống Hán quân Chính Hoàng kỳ. Tháng 8 năm sau, ông kiêm thay quyền Đô thống Hán quân Tương Lam kỳ. Đến tháng 11 lại quản lý sự vụ Hỏa dược cục (火藥局). Năm thứ 28 (1848), tháng 11, ông được điều làm Hữu tông chính (右宗正). Một năm sau, ông thay quyền Đô thống Mãn Châu Tương Bạch kỳ. Tháng 5 năm thứ 30 (1850), sau khi Hàm Phong lên ngôi đã phong ông làm Nội đại thần (內大臣).

Năm Hàm Phong nguyên niên (1851), ông thay quyền Đô thống Mãn Châu Chính Bạch kỳ. Tháng 6 cùng năm, ông nhậm chức Duyệt binh đại thần (閱兵大臣), thay quyền Chính Hoàng kỳ Lĩnh thị vệ Nội đại thần. Đến tháng 9 năm thứ 3 (1853), lại nhậm Tra thành đại thần (查城大臣). Năm thứ 4 (1854), giờ Tuất, ngày 12 tháng 4 (âm lịch), ông qua đời, thọ 55 tuổi, được truy thụy **Thuận Thừa Cần Quận vương** (順承勤郡王).

## Gia quyến

### Thê thiếp

* Đích Phúc tấn: Nữu Hỗ Lộc thị (鈕祜祿氏), con gái của Khinh xa Đô úy *Phong Thân* *Nghi Miên* (豐紳宜綿) – con trai trưởng của Hòa Lâm.
* Trắc Phúc tấn:
** Lưu Giai thị (劉佳氏), con gái của Nhất đẳng Thị vệ *Khánh An* (慶安).
** Tha Tháp Lạp thị (他塔拉氏), con gái của Nhất đẳng Thị vệ *Phong Thịnh Ngạch* (豐盛額).
* Thứ Phúc tấn: Bố Giai thị (布佳氏), con gái của *Tích Lãng A* (錫朗阿).

### Con trai

# Khiêm Cát (謙吉; 1815 – 1817), mẹ là Đích Phúc tấn Nữu Hỗ Lộc thị. Chết yểu.
# Khiêm Hưng (謙興; 1826 – 1846), mẹ là Thứ Phúc tấn Bố Giai thị. Vô tự.
# Khiêm Văn (謙文; 1832 – 1833), mẹ là Trắc Phúc tấn Lưu Giai thị. Chết yểu.
# Khiêm Trung (謙忠; 1839 – 1841), mẹ là Trắc Phúc tấn Tha Tháp Lạp thị. Chết yểu.
# Khánh Ân (慶恩; 1844 – 1881), mẹ là Trắc Phúc tấn Tha Tháp Lạp thị. Năm 1855 được thế tập tước vị Thuận Thừa Quận vương. Sau khi qua đời được truy thụy **Thuận Thừa Mẫn Quận vương** (順承敏郡王). Có một con trai.
# Khánh Lâm (慶霖; 1849 – 1849), mẹ là Trắc Phúc tấn Tha Tháp Lạp thị. Chết yểu.

## Tham khảo

### Tài liệu

* 
* 
* 
* 
* 
*
Danh sách huấn luyện viên đội tuyển quốc gia thuộc AFC năm 2019

Bao gồm 47 thành viên ở châu Á ngoại trừ Síp và Israel nhưng lại bao gồm cả Úc. Dựa theo vị trí địa lý của khu vực Châu Á, AFC được chia làm 4 liên đoàn thành viên:

* Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á (AFF) là tổ chức quản lý bóng đá khu vực Đông Nam Á kể cả Úc
* Liên đoàn bóng đá Đông Á (EAFF) là tổ chức quản lý bóng đá khu vực Đông Á.
* Liên đoàn bóng đá Tây Á (WAFF) là tổ chức quản lý bóng đá khu vực Tây Á.
* Hiệp hội bóng đá Trung Á (CAFA) là tổ chức quản lý bóng đá khu vực Trung Á.
* Liên đoàn bóng đá Nam Á (SAFF) là tổ chức quản lý bóng đá khu vực Nam Á.

## Danh sách

## Tham khảo
Ngữ hệ Khoe–Kwadi

**Ngữ hệ Khoe–Kwadi** là ngữ hệ bao gồm các ngôn ngữ Khoe ở miền nam châu Phi và tiếng Kwadi hầu như biến mất của Angola. Mối quan hệ đã được Tom Güldemann, Edward Elderkin và Anne-Maria Fehn giải quyết thỏa đáng.

Họ hàng gần nhất của Khoe-Kwadi có thể là ngôn ngữ tách biệt tiếng Sandawe; hệ thống đại từ Sandawe rất giống với hệ thống của Kwadi-Khoe, nhưng không có đủ các mối tương quan giải quyết đối ứng âm vị. Tuy nhiên, mối quan hệ này có một số giá trị dự đoán, ví dụ: sự hạn định nguyên âm hàng sau, tồn tại trong nhóm ngôn ngữ Khoe nhưng không có trong tiếng Sandawe, được tính đến.

## Chú thích

## Tham khảo

* Güldemann, Tom and Edward D. Elderkin (2010) 'On External Genealogical Relationships of the Khoe Family.' in Brenzinger, Matthias and Christa König (eds.), *Khoisan Languages and Linguistics: the Riezlern Symposium 2003.* Quellen zur Khoisan-Forschung 17. Köln: Rüdiger Köppe.https://www.iaaw.hu-berlin.de/de/afrika/dokumente/publikationen/gueldemann-elderkin.pdf/view
* Güldemann and Fehn (2014) 'Kwadi perspective on Khoe verb-juncture constructions' 
* Güldemann, Tom (forthcoming). 'Person-gender-number marking from Proto-Khoe-Kwadi to its descendants: a rejoinder with particular reference to language contact.' 

## Đọc thêm

* Baucom, Kenneth L. 1974. Proto-Central-Khoisan. Trong Voeltz, Erhard Friedrich Karl (chủ biên), *Kỷ yếu hội thảo thường niên lần thứ 3 về ngôn ngữ học châu Phi*, 7-8 / 4/1972, 3-37. Bloomington: Viện nghiên cứu nội địa châu Á, Đại học Indiana.
Tấm bảng Saqqara

**Tấm bảng Saqqara**, hiện tại đang được lưu giữ tại Bảo tàng Ai Cập, là một bản khắc đá cổ đại tồn tại từ Thời kỳ Ramesside của Ai Cập cổ đại ghi chép danh sách tên các vị pharaon. Nó được tìm thấy vào năm 1861 tại Saqqara, trong lăng mộ của Tjenry (cũng được viết là Tjuneroy) – một quan chức ("một Thầy tu trưởng" và "Giám sát công trình trên tất cả các Đài tưởng niệm Hoàng gia") của pharaon Ramesses II.

Tấm bảng liệt kê năm mươi tám vị vua, từ Vua Anedjib và Qa'a của Vương triều thứ Nhất) đến Ramesses II (Vương triều thứ Mười Chín), theo thứ tự thời gian đảo ngược, bỏ qua những nhà cai trị trong Thời kỳ Chuyển tiếp thứ Hai, Thời kỳ cai trị của người Hyksos và những người cai trị có liên quan gần kề với vị pharaon dị giáo Akhenaten ".

Các tên bằng chữ tượng hình (được bao quanh bởi một đường giới hạn hình bầu dục được gọi là cartouche), trong đó chỉ có bốn mươi bảy cái tên là còn tồn tại, nhưng lại bị hư hỏng nặng. Cũng như các danh sách vua khác của Ai Cập, Tấm bảng Saqqara đã bỏ qua các vị vua nào đó và hoặc toàn bộ triều đại. Danh sách viết ngược từ Ramesses II đến điểm giữa của Vương triều thứ Nhất, ngoại trừ Vương triều thứ Mười Hai, thứ Mười Một và mười hai, tất cả đều bị đảo ngược. Một bức ảnh nổi tiếng chụp danh sách vua đã được xuất bản vào năm 1865. Hình ảnh chi tiết và độ phân giải cao có thể được xem trực tuyến và bên trong cuốn sách *Bên trong Bảo tàng Ai Cập với Zahi Hawass* (*Inside the Egyptian Museum with Zahi Hawass*) 

## Các vị vua trong danh sách
Các tên được liệt kê theo thứ tự niên đại đảo ngược từ phía trên bên phải xuống phía dưới bên trái, để dễ đọc. 

## Danh sách vua thời kỳ Tân Vương quốc khác

* Danh sách vua Abydos 
* Danh sách vua Karnak 
* Danh sách vua Torino 
* Danh sách vua Medinet Habu

## Tham khảo
Vụ tấn công cầu Luân Đôn 2019

Vào chiều ngày 29 tháng 11 năm 2019, cảnh sát đã được gọi đến một vụ đâm hàng loạt trên cầu London, ở Trung tâm Luân Đôn, Anh. Năm người bị đâm, và hai người chết vì bị thương. Nghi phạm đã bị cảnh sát thành phố London bắn chết và chết tại hiện trường.
## Vụ tấn công

Vào lúc 13:58 GMT ngày thứ Sáu 29 tháng 11 năm 2019, Cảnh sát thành phố Luân Đôn đã được gọi đến một vụ việc tại Hội trường của Fishmongers, ở cuối phía bắc của cầu London ở Trung tâm Luân Đôn, nơi diễn ra một hội nghị tư pháp hình sự. Một người đàn ông tham dự sự kiện, và mặc vest tự sát giả, đe dọa sẽ làm nổ tung hội trường. Anh ta bắt đầu đâm người bên trong tòa nhà. Sau đó anh ta bắt đầu đâm người đi bộ ở phía bắc của cây cầu. Một số người bị thương trước khi các thành viên của công chúng kiềm chế và giải giáp kẻ tấn công trên cây cầu. Cảnh sát đến ngay sau đó và bao vây kẻ tấn công, bắn nhiều phát đạn. Kẻ tấn công đã chết tại hiện trường. Một số người đã chiến đấu trở lại, trong đó có một người lấy một chiếc vòi kỳ lân từ bức tường bên trong Hội trường của Người bắt cá để sử dụng làm vũ khí. 
## Tham khảo
Nhóm ngôn ngữ Volta-Congo

**Nhóm ngôn ngữ Volta-Congo** là một nhóm ngôn ngữ đại diện của ngữ hệ Niger-Congo. Đặc biệt, nó bao gồm nhóm ngôn ngữ Bantu (thông qua nhóm ngôn ngữ Benue-Congo).

## Phân loại

*Savan (Gur + Amadawa)
* Benue-Congo 
*Volta-Niger
*Kwa (có thể không phải là đơn ngành).
* Ngôn ngữ tách biệt: tiếng Fali (tiếng Adamawa trước đây), tiếng Mbre, tiếng Ukraan

Nhóm Kru và nhóm Senufo (trước đây là Adamawa) có thể tạo thành các nhánh cơ bản của nhóm ngôn ngữ Đại Tây Dương-Congo bên ngoài nhóm Volta-Congo. 
## Tham khảo
Ngữ hệ Tuu

**Ngữ hệ Tuu**, hay **ngữ hệ Taa–ǃKwi** (**Taa–ǃUi**, **ǃUi–Taa**, **Kwi**) là một ngữ hệ bao gồm hai cụm phương ngữ nói ở Botswana và Nam Phi. Mối quan hệ giữa hai cụm là rõ ràng nhưng không quá gần gũi. Tên gọi *Tuu* bắt nguồn từ từ "người" trong cả hai nhánh của ngữ hệ.

## Phân loại

Chưa chứng minh được ngữ hệ Tuu có mối quan hệ phát sinh với ngữ hệ nào; tuy nhiên, nó có nhiều nét tương đồng với hệ Kxʼa. Điều này là do sự tiếp xúc và ảnh hưởng lẫn nhau (tức tạo nên một sprachbund) trong hàng ngàn năm.

Ngữ hệ Tuu từng được cho là một nhánh trong "ngữ hệ Khoisan" (ngày nay đã bị bác bỏ) dưới tên gọi **Khoisan Nam**.

## Ngôn ngữ
***Taa**
**ǃXóõ (một cụm phương ngữ)
**Hạ Nossob (hai phương ngữ, ǀʼAuni và Kuǀhaasi) †
***ǃKwi** (!Ui)
**Nǁng (một cụm phương ngữ; sắp biến mất)
**ǀXam (một cụm phương ngữ, gồm Nǀuusaa) †
**ǂUngkue †
**ǁXegwi †
**ǃGãǃne †

Nhánh **ǃKwi** (!Ui) sắp biến mất, với chỉ một ngôn ngữ còn sót lại là tiếng Nǁng (một ngôn ngữ với chưa tới 5 người nói lớn tuổi). Các ngôn ngữ ǃKwi một thời có mặt rộng khắp Cộng hoà Nam Phi; ngôn ngữ nổi tiếng hơn cả, tiếng ǀXam, là ngôn ngữ trong khẩu hiệu quốc gia (tiêu ngữ) **'.

Nhánh **Taa''' ở Botswana có sức sống hơn, dù chỉ có một ngôn ngữ, tiếng ǃXóõ, với 2.500 người nói.

Vì nhiều ngôn ngữ Tuu biến mất khi chưa có gì được ghi chép, vấn đề một số tên gọi có chỉ ngôn ngữ riêng biệt hay chăng vẫn còn vướng mắc.

Nhóm Tuu, cùng với tiếng ǂʼAmkoe lân cận, nổi danh nhờ là những ngôn ngữ tự nhiên duy nhất có âm click đôi môi (ngôn ngữ xây dựng phụng vụ hành lễ Damin ở Bắc Úc chưa bao giờ là bản ngữ của ai cả). Tiếng Taa, ǂʼAmkoe và Gǀui (trong nhóm Khoe) tạo nên một sprachbund (vùng ngôn ngữ) với hệ thống âm vị thuộc hàng phức tạp nhất thế giới.

## Nguồn tham khảo

## Liên kết ngoài
* Taa at DoBeS, Documentation of endangered languages
Tiếng Sandawe

**Tiếng Sandawe** là một "ngôn ngữ click", là ngôn ngữ của chừng 60.000 người Sandawe ở vùng Dodoma, Tanzania. Đây là ngôn ngữ chính ở cả người lớn lẫn trẻ con; có nơi còn có đơn ngữ. Tiếng Sandawe từng là thành viên của ngữ hệ Khoisan (nay đã bị bác bỏ), từ thời Albert Drexel những năm 1920, đơn thuần do sự hiện diện của phụ âm click trong ngôn ngữ này. Nghiên cứu gần đây hơn (Güldemann 2010) đề xuất rằng tiếng Sandawe có thể có mối quan hệ với nhóm Khoe (bất kể rằng hệ Khoisan có được chấp nhận hay không). Về vấn đề phân loại tiếng Sandawe, có thể tham khảo Sands (1998).

## Nguồn tham khảo

### Tài liệu
*Dalgish, Gerard (1979) "Subject Identification Strategies and Free Word Order: The Case of Sandawe" in *Studies in African Linguistics,* Volume 10, Number 3, pp 273–310
*Dobashi, Yoshihito (2001) "Agreement and Word Order in Sandawe" In *Cornell Working Papers in Linguistics*, 18, pp.&nbsp;57–74.
*Eaton, Helen C. (2002) *A Grammar of Focus in Sandawe* (Unpublished Ph.D thesis, University of Reading).
* 
*
*Elderkin, Edward D. (1989) *The Significance and Origin of the Use of Pitch in Sandawe* (Unpublished D.Phil thesis, University of York).
*Güldemann, Tom and Edward D. Elderkin (2010) "On external genealogical relationships of the Khoe family.". In: Brenzinger, Matthias and Christa König (eds.), *Khoisan languages and linguistics: the Riezlern symposium 2003.* Quellen zur Khoisan-Forschung 17. Köln: Rüdiger Köppe.
*Hunziker, Daniel, Elisabeth Hunziker, & Helen Eaton (2008) *A Description of the Phonology of the Sandawe Language.* SIL Electronic Working Papers http://www.sil.org/silewp/abstract.asp?ref=2008-004
*Kagaya, Ryohei (1993) "A Classified Vocabulary of The Sandawe Language", *Asian & African Lexicon* vol 26. Tokyo: Institute for the Study of Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).
*Sands, Bonny E. (1998) *Eastern and Southern African Khoisan: evaluating claims of distant linguistic relationships.* Quellen zur Khoisan-Forschung 14. Köln: Köppe.
*Steeman, Sander (2011) *A Grammar of Sandawe: A Khoisan Language from Tanzania*http://www.lotpublications.nl/a-grammar-of-sandawe-a-grammar-of-sandawe-a-khoisan-language-of-tanzania, Utrecht: Landelijke Onderzoekschool Taalwetenschap.
*Voogt, A.J. de (1992) *Some phonetic aspects of Hatsa and Sandawe clicks* (Unpublished MA thesis in African Linguistics, Leiden University).
*Wright, Richard, Ian Maddieson, Peter Ladefoged, Bonny Sands (1995). "A phonetic study of Sandawe clicks", *UCLA Working Papers in Phonetics*, No. 91: *Fieldwork Studies in Targeted Languages III*.

## Liên kết ngoài

* Tập từ vựng và tệp âm thanh tiếng Sandawe ở UCLA
Dụ Toàn

**Dụ Toàn** (; 1777 – 1840) là một hoàng thân của nhà Thanh trong lịch sử Trung Quốc, người thừa kế 1 trong 12 tước vị Thiết mạo tử vương.

## Cuộc đời
Dụ Toàn sinh vào giờ Hợi, ngày 9 tháng 5 (âm lịch) năm Càn Long thứ 42 (1777), trong gia tộc Ái Tân Giác La. Ông là con trai thứ năm của Dự Lương Thân vương Tu Linh, và là em trai ruột của Dĩ cách Dự Thân vương Dụ Phong, Dĩ cách Dự Thân vương Dụ Hưng. Mẹ ông là Đích Phúc tấn Phú Sát thị (富察氏).

Năm Gia Khánh thứ 4 (1799), tháng 12, ông được phong làm Bất nhập Bát phân Phụ quốc công, sau đó thụ chức Tán trật đại thần. Năm thứ 10 (1805), tháng 12, ông bị cách chức Tán trật đại thần. Tháng 9 năm sau được phục chức. Năm thứ 20 (1815), tháng 8, thụ Phó Đô thống Hán quân Chính Hoàng kỳ. Năm thứ 21 (1816), tháng 7, quản lý Hữu dực Tiền phong Thống lĩnh. Năm thứ 23 (1818), tháng 5, thụ Phó Đô thống Mãn Châu Chính Hồng kỳ.

Năm thứ 25 (1820), tháng 2, anh trai thứ ba của ông là Dự Thân vương Dụ Hưng bị đại tội mà đoạt tước, nên ông được thế tập tước vị Dự Thân vương đời thứ 10. Năm Đạo Quang nguyên niên (1821), tháng 6, quản lý sự vụ của Tương Lam kỳ Giác La học. Năm thứ 9 (1829), ông được ban thưởng mang Tam nhãn Hoa linh

Năm thứ 20 (1840), giờ Ngọ ngày 3 tháng 11 (âm lịch), ông qua đời, thọ 64 tuổi, được truy thụy **Dự Hậu Thân vương** (豫慎親王).

## Gia quyến

### Thê thiếp

* Đích Phúc tấn: Đồng thị (佟氏), con gái của Tử tước *Đức Xương* (德昌).
* Trắc Phúc tấn: 
** Hàn thị (韓氏), con gái của Hàn thức *Hàn Côn* (韓崑).
** Lưu thị (劉氏), con gái của *Lưu Vạn Tụ* (劉萬岫).
** Lữ Giai thị (呂佳氏), con gái của Mã giáp *Lữ Văn Tú* (呂文秀).
* Thứ Phúc tấn:
** Lưu Giai thị (劉佳氏), con gái của *Lưu Văn Hân* (劉文欣).
** Quan thị (觀氏), con gái của *Quan Thành* (觀成).
** Hàn thị (韓氏), con gái của *Bảo Sơn* (寳山).

### Con trai

# Miên Trì (綿墀; 1796 – 1804), mẹ là Đích Phúc tấn Đồng thị. Chết yểu.
#Nghĩa Đạo (義道; 1819 – 1868), mẹ là Trắc Phúc tấn Hàn thị. Năm 1840 được thế tập tước vị Dự Thân vương. Sau khi qua đời được truy thụy **Dự Thận Thân vương** (豫愼親王). Có ba con trai.
# Nghĩa Duyệt (義悅; 1830 – 1857), mẹ là Trắc Phúc tấn Lữ Giai thị. Được phong làm *Trấn quốc Tướng quân* (鎭國將軍) kiêm Đầu đẳng Thị vệ. Vô tự.
# Nghĩa Bảo (義寳; 1832 – 1865), mẹ là Trắc Phúc tấn Lữ Giai thị. Được phong làm *Trấn quốc Tướng quân* (鎭國將軍) kiêm Nhị đẳng Thị vệ. Cưới con gái của Nhất đẳng Thành Gia Nghị Dũng công Bác Khải Đồ - cháu nội của Minh Thụy. Vô tự.

## Chú thích

## Tham khảo

* Ái Tân Giác La Tông phổ
Tiếng Hadza

**Tiếng Hadza** là một ngôn ngữ tách biệt, nói dọc bờ hồ Eyasi ở Tanzania, là ngôn ngữ của chừng 1.000 người Hadza (dân tộc săn bắt-hái lượm thuần tuý cuối cùng của châu Phi). Dù có số người nói nhỏ, đây vẫn là ngôn ngữ thường ngày và vẫn là bản ngữ của lớp trẻ. Vào cuối thế kỷ XX, tiếng Hadza được xếp vào nhóm Khoisan, chủ yếu dựa trên sự hiện diện của phụ âm click; song cách phân loại này không còn được chấp nhận nữa.

## Nguồn tham khảo

## Tài liệu
* Edward Elderkin (1978) 'Loans in Hadza: internal evidence from consonants'. *Occasional Papers* 3, Dar es Salaam.
* Kirk Miller (2008) Hadza Grammar Notes. *3rd International Symposium on Khoisan Languages and Linguistics*, Riezlern.
* ———— (2009) Highlights of Hadza fieldwork. *LSA*, San Francisco.
* Kirk Miller, ed., with Mariamu Anyawire, G.G. Bala, & Bonny Sands (2013) *A Hadza Lexicon* (ms).
* Bonny Sands (1998) 'The Linguistic Relationship between Hadza and Khoisan'. In Schladt, Matthias (ed.) *Language, Identity, and Conceptualization among the Khoisan* (Quellen zur Khoisan-Forschung Vol. 15), Köln: Rüdiger Köppe, 265–283.
* ———— (2013) 'Phonetics and phonology: Hadza', 'Tonology: Hadza', 'Morphology: Hadza', 'Syntax: Hadza'. In Rainer Vossen, ed., *The Khoesan Languages*. Oxford: Routledge.
* Bonny Sands, Ian Maddieson, Peter Ladefoged (1993) The Phonetic Structures of Hadza. *UCLA Working Papers in Phonetics* No. 84: *Fieldwork Studies in Targeted Languages*.
* A.N. Tucker, M.A. Bryan, and James Woodburn as co-author for Hadza (1977) 'The East African Click Languages: A Phonetic Comparison'. In J.G. Moehlig, Franz Rottland, Bernd Heine, eds, *Zur Sprachgeschichte und Ethnohistorie in Afrika.* Berlin: Dietrich Diener Verlag.

## Liên kết ngoài
*Tiếng Hadza trên Glottopedia
*Mục từ vựng tiếng Hadza trên Wiktionary
Nậm Lúc (định hướng)

**Nậm Lúc** có thể là:

* Xã Nậm Lúc, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai
* Suối Nậm Lúc (Bắc Hà) phụ lưu của sông Chảy ở huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai, dài 11 km
* Suối Nậm Lúc (Sìn Hồ) phụ lưu của Nậm Mạ ở xã Phìn Hồ và Ma Quai huyện Sìn Hồ tỉnh Lai Châu, dài 23 km
* Suối Nậm Lúc (Thân Thuộc) phụ lưu của Nậm Mu ở xã Thân Thuộc, huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu, dài 16 km
* Thủy điện Nậm Lúc trên dòng Nậm Lúc ở xã Nậm Lúc huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai.

## Tham khảo

;Ghi chú
* Trong tiếng Thái - Tày "Nậm" có nghĩa là *nước, sông, suối*.
* Tên gọi *Nậm Lúc* theo tiếng Tày có nghĩa là "*nhiều nước*".
Pidgin Nigeria

**Pidgin Nigeria** (còn được gọi là **Creole Nigeria**) là một ngôn ngữ pidgin và creole dựa trên tiếng Anh được sử dụng như một *[[lingua franca]]* trên khắp Nigeria. Ngôn ngữ đôi khi được gọi là "*Pijin*" hoặc *Broken* (phát âm là "*Brokun*"). Nó có thể được nói như là một pidgin, một creole, tiếng lóng hoặc một decololated acrolect bởi những người nói khác nhau, những người có thể chuyển đổi giữa các hình thức tùy thuộc vào các thiết lập xã hội. Một chữ viết phổ biến đã được phát triển cho Pidgin được phổ biến đáng kể trong việc cung cấp cho ngôn ngữ một hệ thống chữ viết hài hòa.

Biến thể "Pidgin Nigeria" cũng được nói ở khắp Tây Phi và Trung Phi, tại các quốc gia như Guinea Xích Đạo, Ghana và Cameroon.

Một ví dụ về ngôn ngữ Brokun, cụm từ "How are you?" trong tiếng Anh, sẽ là "how you dey?" trong Brokun.

## Tình trạng
Pidgin Nigeria thường được sử dụng trên toàn quốc, nhưng nó chưa có tư cách chính thức.

Năm 2011, Google ra mắt giao diện tìm kiếm bằng tiếng Anh Pidgin; "Effect of Nigerian Pidgin English". Cũng trong năm 2017, BBC bắt đầu dịch vụ bằng Pidgin.

## Xem thêm

* Pichinglis 
* Tiếng Creole 
* Creole Jamaica

## Tham khảo

### Chú thích

### Tài liệu

* Akhimien, Eronmonsele Pius. 2004. Việc sử dụng 'Bạn có khỏe không?' trong xã hội Nigeria, *Tạp chí thực dụng* tập 36, số 11, tháng 11 năm 2004, trang 2055-2058 
* Mazzoli, Maria. 2013. *Các bản sao trong Pidgin Nigeria.* Luận án trực tuyến 
* Ihemere, Kelechukwu Uchechukwu. 2006. " Một mô tả cơ bản và điều trị phân tích các khoản danh từ trong Pidgin Nigeria.  " *Tạp chí Nghiên cứu Châu Phi Bắc Âu* 15 (3): 296 trừ313. 
* Shnukal, Anna và Lynell Marchese. 1983. "Creolization của tiếng Anh Pidgin Nigeria: một báo cáo tiến độ." *Tiếng Anh trên toàn thế giới* 4: 17-26. 
* Ernest Edjeren. 2009. "Ngôn ngữ đơn: Sự thịnh vượng của linh hồn các quốc gia"

## Liên kết ngoài

* https://sites.google.com/site/nigerianpidgin/home/materials  University of Puerto Rico, Nigerian Pidgin materials
* A Dictionary of Nigerian English (circulation draft); Blench, Roger. 2005 (Internet Archive)
* Introduction to Nigerian Pidgin (University of Hawaii)
* Nigerian Pidgin/Broken English Dictionary Naija Lingo also contains Nigerian Slangs
* Eastnaija.com  Nigeria Pidgin Music & Movie Portal
* Online Nigerian Pidgin
* Pijjin.com A discussion forum run only in Pidgin (Internet Archive)
* Pidginguide.com Nigerian Pidgin English dictionary, translator, and community
* Naijagists.com Nigerian Information Portal
* Nigerianschoolsonline- The Nigerian Pidgin English
* Community curated Pidgin English Dictionary  Dictionary of Nigerian Pidgin English and slangs
* Nigerian Pidgin English videos Nigerian Pidgin English Audios and videos
Nam Phúc Thăng

**Nam Phúc Thăng** là một xã thuộc huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Nam Phúc Thăng nằm ở phía bắc huyện Cẩm Xuyên, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp thị trấn Thiên Cầm và xã Cẩm Dương
*Phía tây giáp thị trấn Cẩm Xuyên
*Phía nam giáp xã Cẩm Hà
*Phía bắc giáp xã Yên Hòa.

Xã Nam Phúc Thăng có diện tích 23,27&nbsp;km², dân số năm 2018 là 11.797 người, mật độ dân số đạt 507 người/km².

## Lịch sử
Trước khi sáp nhập, xã Cẩm Nam có diện tích 8,63&nbsp;km², dân số là 3.713 người, mật độ dân số đạt 430 người/km², gồm 10 thôn: Nam Tiến, Tây Nguyên, Trung Thành, Đông Yên, Nam Yên, Đông Khê, Nam Thành, Hà Bắc, Bình Bá, Tây Đồng. Xã Cẩm Phúc có diện tích 7,80&nbsp;km², dân số là 4.158 người, mật độ dân số đạt 533 người/km², có 14 thôn. Xã Cẩm Thăng có diện tích 6,84&nbsp;km², dân số là 3.926 người, mật độ dân số đạt 574 người/km².

Ngày 21 tháng 11 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 819/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã: Cẩm Nam, Cẩm Phúc, Cẩm Thăng thành xã Nam Phúc Thăng.

Ngày 16 tháng 12 năm 2021, HĐND tỉnh Hà Tĩnh ban hành Nghị quyết số 58/NQ-HĐND về việc:
* Đổi tên Thôn 1 thành thôn Phúc Tiến.
* Đổi tên Thôn 4 thành thôn Phúc Thịnh.
* Đổi tên Thôn 5 thành thôn Hưng Quang.
* Đổi tên Thôn 3A thành thôn Trung Tiến.
* Đổi tên Thôn 4A thành thôn Trường Yên.
* Đổi tên Thôn 5A thành thôn Phong Hầu.
* Đổi tên Thôn 6A thành thôn Đông Cao.
* Đổi tên Thôn 7A thành thôn Đông Đoài.
* Thành lập thôn Hưng Lộc trên cơ sở thôn Tiến Hưng và thôn Nam Thành.
* Thành lập thôn Hà Phúc Đồng trên cơ sở thôn Hà Bắc và thôn Tây Đồng.
* Thành lập thôn Trung Đông trên cơ sở thôn Trung Bình Bá và thôn Đông Khê.
* Thành lập thôn Phúc Trung trên cơ sở Thôn 2 và Thôn 3.
* Thành lập thôn Vĩnh Phúc trên cơ sở Thôn 6 và Thôn 7.
* Thành lập thôn Tân Trường trên cơ sở Thôn 1A và Thôn 2A.

## Văn hóa
### Di tích
*Đền Trần Muông (di tích văn hóa cấp tỉnh từ năm 2003)
*Đền Lộ Khê (di tích văn hóa cấp tỉnh từ năm 2001)
* Kênh Nhà Lê nối từ kinh đô Hoa Lư đến Đèo Ngang đi qua, là tuyến đường thủy đầu tiên trong lịch sử Việt Nam và được coi là tuyến đường Hồ Chí Minh trên sông vì những đóng góp cho các cuộc chiến tranh của người Việt.
*Chùa Hàm Long Tự 
*Đình chợ Gon
*Nhà thờ Đuồi
*Đền Cương Khấu Đại vương, thôn Tây Nguyên
*Đền Đương Cảnh Thành hoàng, thôn Trung Thành
*Đền Quan Thái giám, thôn Đông Yên
*Đền Quan Quản, thôn Nam Yên
*Đền Dương Dừ, thôn Đông Khê.

### Làng nghề
*Nghề làm muối ở làng Cồn Cao
*Nghề làm nón ở làng Đuồi.

## Chú thích

## Tham khảo
Nậm Lúc (Bắc Hà)

**Nậm Lúc** là phụ lưu của Sông Chảy, chảy ở huyện Bắc Hà tỉnh Lào Cai, Việt Nam.

Nậm Lúc dài 11&nbsp;km, diện tích lưu vực 37&nbsp;km², *mã sông* là "02 02 65 39 11".

Suối bắt nguồn từ vùng núi cao đến 1520 m ở phần đông bắc xã Nậm Lúc, chảy về hướng tây nam.

Đến *bản Nàng Cảng* thì Nậm Lúc đổ vào Sông Chảy.

Trên dòng Nậm Lúc đã xây dựng **[[Thủy điện Nậm Lúc]]** tại vùng đất xã Nậm Lúc và Cốc Lầu. Thủy điện Nậm Lúc có công suất lắp máy 24 MW với 2 tổ máy, khởi công tháng 01/2018, dự kiến hoàn thành năm 2020.

## Chỉ dẫn

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Yên Hòa, Hà Tĩnh

**Yên Hòa** là một xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

## Địa lý
Xã Yên Hòa nằm ở phía đông tỉnh Hà Tĩnh, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp Biển Đông và xã Thiên Cầm
*Phía tây giáp xã Cẩm Bình và Cẩm Xuyên
*Phía nam giáp xã Thiên Cầm
*Phía bắc giáp xã Đồng Tiến và Biển Đông.

Xã Yên Hòa có diện tích 38,27&nbsp;km², dân số năm 2025 là 17.597 người, mật độ dân số đạt 358 người/km².

## Lịch sử
Xã Yên Hòa được thành lập theo Nghị quyết số 1665/NQ-UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam, ban hành ngày 16 tháng 6 năm 2025. Theo đó, sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Yên Hòa cũ và Cẩm Dương thành xã mới có tên Xã Yên Hòa.

## Du lịch
*Nhà thờ Giáo xứ Mỹ Hòa
*Bãi biển Phú Hoà, Bắc Hoà, Mỹ Hoà
*Miếu Nhà Quan
*Chùa Sò
*Chùa Xích Phấn (Chùa Trâu)
*Chùa Pháp Hải (Chùa Mướp)
*Đền xóm Đông Chính
*Đền Châu Sa: Còn gọi là đền Tứ vụ của thôn Châu Sa, thờ Thần Nông (Thành hoàng làng) cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, dân làng tổ chức lễ cúng 4 lần trong năm, nằm trong quần thể Đài Liệt sĩ xã.
*Đình Trung Hợp Tự, hiện còn tòa nhà 4 gian và giếng nước sâu (Giếng Hạ)
*Nhà thờ dòng họ Trần Đắc tại thôn Nhân Hòa, xây dựng năm 1846 - Thiệu Trị lục niên, thờ Thủy tổ và các danh nhân: Đô chỉ huy sứ Trần Đắc Hiền, Phấn lực tướng quân Trần Đắc Ngữ, Anh dũng Tướng quân Trần Đắc Huyền, Thái bộc tự khanh Hoằng tín đại phu Trần Đắc Đạo, Trì uy tướng quân Trần Đắc Xuyến. Nhà thờ còn lưu giữ 4 đạo sắc, 1 văn bia mộc bản (500 chữ khắc trên gỗ) và 4 bản long văn (trên vải), được công nhận là di tích văn hóa lịch sử cấp tỉnh vào năm 2017.

## Chú thích

## Tham khảo
Kim Song Trường

**Kim Song Trường** là một xã cũ thuộc huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam.

Tên của xã được ghép từ tên của ba xã cũ là Kim Lộc, Song Lộc và Trường Lộc.

## Địa lý
Xã Kim Song Trường nằm ở phía tây huyện Can Lộc, có vị trí địa lý:
*Phía đông giáp xã Khánh Vĩnh Yên và xã Thanh Lộc
*Phía tây giáp huyện Đức Thọ và xã Thường Nga
*Phía nam giáp xã Gia Hanh và xã Phú Lộc
*Phía bắc giáp thị xã Hồng Lĩnh.

Xã Kim Song Trường có diện tích 15,94&nbsp;km², dân số là 8.904 người, mật độ dân số đạt 559 người/km².

## Lịch sử
Địa bàn xã Kim Song Trường hiện nay trước đây vốn là ba xã: Kim Lộc, Song Lộc, Trường Lộc.

Trước khi sáp nhập, xã Kim Lộc có diện tích 6,24&nbsp;km², dân số là 3.013 người, mật độ dân số đạt 483 người/km². Xã Song Lộc có diện tích 5,13&nbsp;km², dân số là 3.744 người, mật độ dân số đạt 730 người/km². Xã Trường Lộc có diện tích 4,57&nbsp;km², dân số là 2.118 người, mật độ dân số đạt 463 người/km².

Ngày 21 tháng 11 năm 2019, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết số 819/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã thuộc tỉnh Hà Tĩnh (nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020). Theo đó, sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của ba xã: Kim Lộc, Song Lộc, Trường Lộc thành xã Kim Song Trường.

Ngày 18 tháng 7 năm 2024, HĐND tỉnh Hà Tĩnh ban hành Nghị quyết số 188/NQ-HĐND về việc:
* Thành lập thôn Phượng Lĩnh trên cơ sở thôn Phượng Sơn và thôn Đông Thạc.
* Thành lập thôn Mật Thiết trên cơ sở thôn Đình Hồ và Thôn Lũy.
Ngày 16 tháng 6 năm 2025, theo Nghị quyết số 1665/NQ-UBTVQH15, giải thể huyện Can Lộc thành lập xã Trường Lưu trên cơ sở sáp nhập các xã Kim Song Trường, Thường Nga và Phú Lộc.

## Chú thích

## Tham khảo