Thang Torino

**Thang Torino** là một thang đo để phân loại mối nguy hiểm va chạm liên quan đến các vật thể gần Trái Đất như thiên thạch và sao chổi. Thang đo này giúp các nhà thiên văn học và công chúng đánh giá mức độ nghiêm trọng của các dự đoán va chạm, bằng cách kết hợp số liệu thống kê xác suất và tiềm năng thiệt hại động năng đã biết thành một giá trị đe dọa duy nhất. Thang Palermo gần giống thang này, nhưng phức tạp hơn.

Các vật thể gần Trái Đất xếp hạng ở mức 1 trên thang Torino thường được phát hiện vài lần một năm và có thể tồn tại trong vài tuần cho đến khi chúng có một cung quan sát dài hơn, loại bỏ mọi khả năng va chạm. Các vật thể duy nhất được xếp hạng cao hơn trên thang Torino là 99942 Apophis (được xếp hạng ở mức 4 trong 4 ngày cuối năm 2004, cũng là xếp hạng cao nhất được ghi nhận),  (xếp hạng ở mức 2 từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2006) và  (được xếp hạng ở mức 3 từ ngày 27/1/2025 đến ngày 20/2/2025). 

## Tổng quan

Thang Torino có 10 mức từ mức 0 đến mức 10. Mức 0 cho biết một vật thể có khả năng va chạm với Trái Đất là cực kỳ nhỏ, hoặc quá nhỏ để xuyên qua khí quyển Trái đất mà vẫn còn nguyên vẹn. Mức 10 cho biết va chạm là chắc chắn xảy ra, và vật thể va chạm đủ lớn để gây ra thảm họa toàn cầu.

Một vật thể được xếp ở mức từ 0 đến 10 trong thang Torino dựa trên xác suất va chạm và động năng của va chạm có thể xảy ra.

Thang đo Torino chỉ được định nghĩa cho các tác động tiềm tàng trong vòng chưa đầy 100 năm tới.

"Đối với một vật thể có nhiều khả năng va chạm trong một tập hợp các ngày, cần xác định mức trong thang Torino cho mỗi ngày. Có thể sẽ thuận tiện hơn nếu tóm tắt đối tượng đó bằng cấp cao nhất trên thang đo Torino trong tập hợp."

## Lịch sử và tên gọi

Thang Torino được Giáo sư Richard P. Binzel thuộc Học viện Công nghệ Massachusetts xây dựng. Phiên bản đầu tiên với tên gọi "Chỉ số Nguy hiểm Vật thể gần Trái Đất" được trình bày tại một hội nghị của Liên Hợp Quốc vào năm 1995.

Đến tháng 6 năm 1999, một phiên bản sửa đổi đã được công bố tại hội nghị quốc tế về các vật thể gần Trái Đất tổ chức ở Torino, Ý. Các đại biểu tại đây đã biểu quyết thông qua và đặt tên là "Thang Torino" để ghi nhận tinh thần hợp tác quốc tế trong việc nghiên cứu hiểm họa từ các vật thể gần Trái Đất.  Phiên bản này đã được công bố trong một bài báo khoa học được bình duyệt sau đó.

Vào năm 2005, thang đo này tiếp tục được điều chỉnh cách dùng từ và tên gọi các cấp độ nhằm tránh việc truyền thông đưa tin thái quá (đặc biệt là đối với các thiên thạch ở Mức 1). Trong phiên bản mới này, Mức 1 đã được đổi tên từ "Sự kiện đáng theo dõi cẩn thận" thành "Bình thường". 

Thang Torino cũng chính là mô hình cơ sở để xây dựng nên Thang Rio trong lĩnh vực tìm kiếm trí thông minh ngoài Trái Đất.

## Định nghĩa

Các mức xếp hạng được ấn định dựa trên các tham số của phép tính va chạm. 

Mỗi mức xếp hạng đều có định nghĩa riêng biệt nhằm cung cấp thông tin cho công chúng.

### Cách tính mức xếp hạng

Các mức xếp hạng được xác định dựa trên xác suất va chạm (p), được biểu diễn dưới dạng số thực trong khoảng từ 0 (không có khả năng va chạm) đến 1 (chắc chắn va chạm); và năng lượng va chạm dự kiến (E), được tính bằng đương lượng TNT (megaton TNT)

### Ý nghĩa của các mức

Thang Torino cũng sử dụng một hệ thống mã hóa bằng màu sắc: trắng, xanh lá, vàng, cam và đỏ. Mỗi mã màu đều mang một ý nghĩa tổng quát như sau:

Chưa từng có vật thể nào trong danh sách theo dõi được xếp hạng trên mức 4, mặc dù trong suốt lịch sử Trái Đất, các vụ va chạm đã trải dài trên mọi mức độ thiệt hại được mô tả trong thang đo này.

## Tác động thực tế và so sánh năng lượng va chạm

Vụ va chạm Chicxulub được hầu hết các nhà khoa học tin là nhân tố quan trọng dẫn đến sự tuyệt chủng của các loài khủng long không thuộc nhóm chim, ước tính có năng lượng lên tới 100 triệu megaton. Nếu một vụ va chạm tương đương được dự báo với xác suất từ 99% trở lên, nó sẽ được xếp mức 10 trên thang Torino. Các vụ va chạm tạo ra Hố Barringer và sự kiện Tunguska năm 1908 đều được ước tính nằm trong khoảng từ 3 đến 10 megaton. Do đó, nếu một vụ va chạm tương tự được dự báo với độ chắc chắn gần như tuyệt đối, nó sẽ tương ứng với mức 8 trên thang Torino. Ngược lại, thiên thạch Chelyabinsk năm 2013 có tổng động năng trước khi va chạm chỉ khoảng nửa megaton. Vì vậy, bất kể xác suất va chạm là bao nhiêu, nó cũng chỉ được xếp mức 0 trên thang Torino mặc dù nó đã làm vỡ hơn 3.600 cửa sổ và khiến khoảng 1.500 người bị thương. Trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2013, mạng lưới cảm biến hạ âm của Ủy ban Chuẩn bị cho Tổ chức Hiệp ước Cấm thử Hạt nhân Toàn diện đã phát hiện 26 vụ va chạm tiểu hành tinh trong khí quyển với mức năng lượng từ 1 đến 600 kiloton.

Quả bom hydro lớn nhất từng được kích nổ, Tsar Bomba, có sức công phá khoảng 50 megaton. Vụ phun trào núi lửa Krakatoa năm 1883 tương đương với khoảng 200 megaton.

Sao chổi C/2013 A1, thiên thể đã bay sát Sao Hỏa vào năm 2014, ban đầu được ước tính có năng lượng va chạm tiềm tàng từ 5 triệu đến 24 tỷ megaton; vào tháng 3 năm 2013, xác suất va chạm với Sao Hỏa của nó được ước tính là khoảng ~1:1250, tương đương với Mức 6 trên Thang Torino (tính theo hệ quy chiếu Sao Hỏa). Đến tháng 4 năm 2013, xác suất va chạm đã giảm xuống còn khoảng ~1:120000, tương ứng với Mức 1 hoặc 2 trên Thang Torino.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài