Danh sách quân chủ Ba Lan

Dưới đây là danh sách những người cai trị các thế chế quân chủ ở Ba Lan từ khoảng giữa thế kỷ thứ 10 cho đến năm 1795, với các tước vị Vương công (*książęta*; từ khoảng giữa thế kỷ 10 và 14), xen lẫn với Quốc vương (*królowie*; khoảng từ thế kỷ 11 cho đến 18). Vào những thế kỉ cuối cùng của thời kỳ quân chủ ở Ba Lan (từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 18), việc lựa chọn vua chúa ở Ba Lan diễn ra thông qua việc bầu cử của một hội đồng nhất định khiến cho nước này trở thành nước có việc truyền ngôi vua đặc biệt nhất ở châu Âu khi đó.

Người cai trị đầu tiên của Ba Lan mà những nguồn sử liệu có thể kiểm chứng và xác thực đựợc là Miesko I. Ông cũng được cho là đã bắt đầu quá trình công giáo hóa Ba Lan thông qua việc chấp nhận làm lễ rửa tội vào năm 966. Người kế vị ông, Boleslaw I, bành trướng lãnh thổ Ba Lan và tự mình xưng vua vào năm 1025, qua đó trở thành vị vua đầu tiên của Ba Lan. Nhà Piast trong thời kỳ cai trị của mình có xưng vua chúa xen lẫn với xưng công tước (xen lẫn với thời kỳ cai trị của xứ Bohemia). Với cái chết của Casimir III, thời kỳ cai trị của nhà Piast đến hồi cáo chung. Nhánh Anjou của gia tộc nhà Capet tiếp nối nhà Piast cai trị Ba Lan. Sau đó, với việc kết hôn của con gái của Lajos I, Jadwiga với Jogaila, Đại Công tước xứ Litva và cũng là công tước Pagan cuối cùng của Litva. Sau khi ông làm lễ rửa tội theo truyền thống Thiên chúa giáo, Jogaila, với tên mới là Władysław II, đăng quang ngôi vua Ba Lan. Với việc Liên minh Krewo được thiết lập sau đó, liên minh cá nhân giữa Ba Lan và Litva chính thức được thành lập.

Ba Lan sau này bước vào thời kỳ hoàng kim về kinh tế, chính trị và văn hóa sau một thời gian ngắn khủng hoảng (1444 - 1447). Với việc ký kết Liên minh Lublin với Đại Công quốc Litva dưới thời Zygmunt II của Ba Lan, kỷ nguyên hoàng kim của Ba Lan kết thúc. Khi ông mất mà không có con nối dõi, Ba Lan bước vào thời kỳ quân chủ tuyển cử, với nhiều vị vua nước ngoài được bầu chọn và công nhận, ví dụ như Henri III của Pháp hay Stefan Báthory của Hungary. Nhà Vasa về sau cai trị Thịnh vương chung và đạt được nhiều thành tựu về đối nội cũng như đối ngoại, mặc dù có không ít những sai lầm về ngoại giao.

Giữa hai giai đoạn cai trị của hai gia tộc Vasa và Wettin là sự cai trị của Jan III Sobieski, một quý tộc nhà Sobieski. Ông là một vị tướng tài năng nhưng lại thất bại trong việc cải cách nền chính trị của Khối Thịnh vượng chung. Dưới thời kỳ cai trị của nhà Wettin sau đó, Khối thịnh vượng chung ngày càng phụ thuộc vào các nước lân bang như Tuyển hầu quốc Sachsen và Đế quốc Nga. Stanislaus II, vị vua cuối cùng của Khối, cố gắng cải cách Khối Thịnh vượng chung, nhưng thất bại và Liên bang Ba Lan-Litva chấm dứt sự tồn tại của mình sau hơn hai thế kỷ tồn tại.

Dưới thời kỳ chiến tranh của Napoleon, Công quốc Warszawa được thành lập và tồn tại với tư cách là một nhà nước vệ tinh của Pháp. Người cai trị duy nhất của Công quốc là Friedrich August I. Sau khi thua trận trong Chiến tranh với Nga, Nga và Phổ chiếm đóng lãnh thổ Công quốc và đến năm 1815, Công quốc chính thức bị xóa tên khỏi bản đồ châu Âu sau sự phân chia lãnh thổ nước này giữa Phổ và Nga. Sau này, khi Ba Lan được thành lập trở lại vào năm 1915, chế độ quân chủ bị bãi bỏ và nước Ba Lan lúc này quyết định theo thế chế Cộng hòa đại nghị.

## Những người cai trị theo truyền thuyết
Dưới đây là danh tự những nhà cai trị nổi bật của Ba Lan — được ghi chép trong các biên niên sử thời Trung cổ quan trọng — trước vị quân chủ đầu tiên được lịch sử ghi nhận, Mieszko I. 

### Biên niên sử của Gallus Anonymus (thế kỷ 12)
# Popiel (Pąpiel/Pąpyl/Pompilius)
# Siemowit
# Lestek (Leszek, Lestko, Leszko)
# Siemomysł

### Biên niên sử của Wincenty Kadłubek (thế kỷ 13)
# Krak I (Graccus)
# Krak II (-nt-)
# Wanda
# Leszko I (Lestek)
# Leszko II (-nt-)
# Leszko III (-nt-)
# Popiel I (Pompiliusz)
# Popiel II (-nt-)
# Siemowit
# Lestek
# Siemomysł

### Biên niên sử Đại Ba Lan (thế kỷ 14)
# Lech
# Krak I
# Krak II
# Wanda
# Leszko I (Lestek)
# Leszko II (-nt-)
# Leszko III (-nt-)
# Popiel I (Pompiliusz)
# Popiel II (-nt-)
# Piast
# Siemowit
# Lestek
# Siemomysł

; Khác
* Wisław
* Walter

### "Biên niên sử..." của Jan Długosz (thế kỷ 15)
# Lech I
# ...các hậu duệ của Lech cho đến khi triều đại này tuyệt diệt.
# Krak
# Lech II (con trai út của Krak, mặc dù không hoàn toàn giống với Krakiem II)
# Wanda (Wąda)
# Przemyśl (sau khi đăng quang đổi tên thành Lestka/Leszka)
# Leszko II (-nt-)
# Leszko III (-nt-)
# Popiel I (Pompiliusz)
# Popiel II (-nt-)
# Piast
# Siemowit
# Lestek
# Siemomysł

### "Biên niên sử Ba Lan" của Marcin Bielski (thế kỷ 16)
# Lech I
# Lech II
# Wizymir
# XII Wojewodów
# Grakus (Krakus, Krak)
# Lech III
# Wanda 
# XII Wojewodów
# Leszek IV
# Leszek V
# Leszek VI
# Leszek VII
# Popiel I
# Popiel II
# Piast
# Semowit (Siemowit)
# Leszek VII (Lestek)
# Zemomysl (Siemomysł)

### "Reges et principes Regni Poloniae" của Adrian Kochan Wolski (thế kỷ 17)
# Lech I
# Wizymir (Wissimire, Wyszomir)
# Krak
# Lech II (theo các nhà nghiên cứu, tương đương với Kraka II)
# Wanda (Wąda)
# Leszko I (Lestek)
# Leszko II (-nt-)
# Leszko III (-nt-)
# Popiel I (Pompiliusz)
# Popiel II (-nt-)
# Piast
# Siemowit
# Lestek
# Siemomysł

### Bán truyền thuyết
Ba nhà cai trị trước thời Mieszko I chỉ được biết đến từ các tài liệu của Gallus Anonymus. Tính lịch sử của họ vẫn còn gây tranh cãi, nhưng tài liệu hiện tại có xu hướng coi danh sách các nhà cai trị do Gallus cung cấp là chính xác.

## Nhà Piast

### Thời kỳ cát cứ (1138–1320)

### Nỗ lực thống nhất Ba Lan (1295–1296)

## Nhà Přemyslid

## Nhà Piast (lần 2)

## Nhà Anjou

## Nhà Jagiellon

## Thịnh vượng chung Ba Lan - Litva

## Công quốc Warszawa

## Những người yêu sách với ngai vàng Ba Lan

Tập tin:Vratislav II 140x190.jpg|Vratislav II xứ Bohemia (1085–1092)
Tập tin:Rudolph III of Habsburg.jpg|Rudolf I xứ Bohemia (1306–1307)
Tập tin:Henry VI, Duke of Carinthia.jpg|Heinrich xứ Bohemia (1307–1310)
Tập tin:John I of Bohemia.jpg|Jang xứ Bohemia (1310–1335)


### Không được hội đồng bầu cử chấp thuận

Tập tin:Maximilian II, Holy Roman Emperor.jpg|Maximiian II nhà Habsburg (1575–1576)
Tập tin:Henseiller Maximilian III of Austria.jpg|Maximilian III nhà Habsburg (1587–1589)
Tập tin:Undated oil on canvas portrait of François Louis de Bourbon, Prince of Conti by a member of the École Française.jpg|François Louis nhà Bourbon (1697)


## Cước chú

## Tham khảo

* Duczmal M., Jagiellonowie. Leksykon biograficzny, Kraków 1996.
* Dybkowska A., Żaryn J., Żaryn M., Polskie dzieje. Od czasów najdawniejszych po współczesność, wyd. 2, Warszawa 1995. 
* Gierowski J.A., Rzeczpospolita w dobie złotej wolności (1648–1763), Kraków 2001. 
* Grodziski S., Polska w czasach przełomu (1764–1815), Kraków 2001. 
* Grodziski S., Porównawcza historia ustrojów państwowych, Kraków 1998. 
* Grzybowski S., Dzieje Polski i Litwy (1506–1648), Kraków 2000. 
* Morby J.E., Dynastie świata. Przewodnik chronologiczny i genealogiczny, Kraków 1995, s. 261–263. 
* Wyrozumski J., Dzieje Polski piastowskiej (VIII w.-1370), Kraków 1999. 
* Zientara B., Henryk Brodaty i jego czasy, wyd. 2, Warszawa 1997.

## Liên kết ngoài

* Górczyk, Wojciech, "Półksiężyc, orzeł, lew i smok. Uwagi o godłach napieczętnych Piastów" Histmag.org. 14 tháng 6 năm 2009