Louis-Napoléon của Pháp

**Napoléon, Thái tử hoàng gia** (*Napoléon Eugène Louis Jean Joseph Bonaparte*; 16 tháng 3 năm 1856 – 1 tháng 6 năm 1879), còn được gọi là Louis-Napoléon, là con trai duy nhất của Hoàng đế Napoleon III của Pháp, và Hoàng hậu Eugénie. Sau khi cha ông bị truất ngôi vào năm 1870, ông chuyển đến Vương quốc Anh cùng gia đình. Sau khi cha ông qua đời vào tháng 1 năm 1873, phe ủng hộ Bonaparte tuyên bố ông là Napoléon IV.

Tại Anh, ông được đào tạo để trở thành sĩ quan quân đội Anh. Mong muốn được chứng kiến chiến tranh, ông đã thuyết phục người Anh cho phép mình tham gia Chiến tranh Anh-Zulu. Năm 1879, khi đang phục vụ trong quân đội Anh, ông đã tử trận trong một cuộc giao tranh với một nhóm người Zulu. Cái chết sớm của ông đã gây chấn động quốc tế và gây chấn động khắp châu Âu, vì ông là hy vọng cuối cùng của triều đại Bonaparte để khôi phục ngai vàng nước Pháp.

## Cuộc sống đầu đời

Louis-Napoléon sinh ra tại Cung điện Tuileries ở Paris, và được rửa tội vào ngày 14 tháng 6 năm 1856 tại Nhà thờ Đức Bà Paris. Cha đỡ đầu của ông là Giáo hoàng Piô IX, do Hồng y Patrizi đại diện chủ trì. Mẹ đỡ đầu của ông là Vương hậu Josephine của Thụy Điển, con gái của Eugène de Beauharnais, do Đại công tước phu nhân Stéphanie xứ Baden đại diện.

Sau một khởi đầu sai lầm dưới thời sử gia hàn lâm Francis Monnier, từ năm 1867, việc học hành của ông được Tướng Frossard, lúc đó là thống đốc, giám sát, và Augustin Filon làm gia sư. Nữ hoàng Victoria đã giới thiệu cô Shaw, vú nuôi người Anh của ông, và dạy tiếng Anh cho thái tử từ khi ông còn nhỏ. Người hầu cận Xavier Uhlmann và người bạn thân thiết Louis Conneau cũng đóng vai trò quan trọng trong cuộc đời ông. Vị thái tử trẻ được gia đình gọi bằng biệt danh "Loulou". Năm 1868, ông đến thăm Corsica và tham dự lễ kỷ niệm 100 năm ngày đảo này sáp nhập vào Pháp.

## Lưu vong
Khi Chiến tranh Pháp-Phổ 1870–1871 bùng nổ, ông tháp tùng cha mình với tư cách là một trung úy ra tiền tuyến. Thái tử đã có mặt trên những ngọn đồi phía trên Saarbrücken trong cuộc giao tranh tại căn cứ của họ. Tuy nhiên, khi chiến tranh bắt đầu diễn biến theo chiều hướng bất lợi cho quân đội Hoàng gia, cha ông đã cử ông đến biên giới Bỉ. Vào tháng 9, cha ông gửi cho ông một thông điệp yêu cầu ông vượt biên sang Bỉ. Ông đi từ đó đến Anh, đến nơi vào ngày 6 tháng 9, nơi cha mẹ ông đoàn tụ sau khi Đệ Nhị Đế chế Pháp bị bãi bỏ. Gia đình định cư tại Camden Place ở Chislehurst, Kent. Sau khi cha ông qua đời vào năm 1873, những người theo chủ nghĩa Bonaparte đã tôn ông là Napoleon IV. Vào sinh nhật lần thứ 18 của ông, một đám đông lớn đã tụ tập để cổ vũ ông tại Camden Place.

Thái tử đã tham dự các bài giảng vật lý cơ bản tại Đại học King's College London. Năm 1872, ông nộp đơn và được nhận vào Học viện Quân sự Hoàng gia Woolwich. Ông xếp thứ bảy trong lớp gồm 34 học viên và đứng đầu môn cưỡi ngựa và đấu kiếm. Sau đó, ông phục vụ một thời gian trong Pháo binh Hoàng gia tại Aldershot.

Trong những năm 1870, có một số tin đồn về cuộc hôn nhân giữa ông và con gái út của Nữ hoàng Victoria là Vương nữ Beatrice. Nữ hoàng Victoria cũng được cho là tin rằng sẽ tốt nhất cho "hòa bình của châu Âu" nếu thái tử trở thành Hoàng đế Pháp.  Thái tử vẫn là một người Công giáo sùng đạo, và ông vẫn hy vọng rằng sự nghiệp của Bonaparte cuối cùng có thể chiến thắng nếu nền Đệ tam Cộng hòa thế tục hóa thất bại. Ông ủng hộ chiến thuật của Eugène Rouher hơn là của Thân vương Napoléon-Jérôme, và đoạn tuyệt với Napoléon-Jérôme vào năm 1876.

## Chiến tranh Zulu

Với sự bùng nổ của Chiến tranh Zulu năm 1879, thái tử, với cấp bậc trung úy, đã buộc quân đội Anh cho phép ông tham gia vào cuộc xung đột, bất chấp sự phản đối của Rouher và những người theo chủ nghĩa Bonaparte khác. Ông chỉ được phép đến Châu Phi theo lời cầu xin đặc biệt của mẹ ông là Cựu hoàng hậu Eugénie, và sự can thiệp của chính Nữ hoàng Victoria. Ông rời Anh vào ngày 27 tháng 2 năm 1879 với thư giới thiệu từ Công tước xứ Cambridge, tổng tư lệnh quân đội Anh, với hy vọng ông có thể được phép theo dõi các hoạt động của quân đội. Khi đến Durban, ông gia nhập Trụ sở của Tướng quân và gặp Frederic Thesiger, Nam tước Chelmsford thứ 2, chỉ huy ở Nam Phi, vào ngày 9 tháng 4 và được đưa vào ban tham mưu của ông. Thái tử đi cùng Chelmsford trong cuộc hành quân vào Zululand. Ham muốn chứng kiến hành động và tràn đầy nhiệt huyết, ông được Trung úy Arthur Brigge, một người bạn thân, cảnh báo: "đừng làm gì hấp tấp và tránh những rủi ro không cần thiết. Tôi nhắc ông ấy về cựu Hoàng hậu ở quê nhà và những người ủng hộ ngai vàng của ông ấy ở Pháp".

Chelmsford, ý thức được nhiệm vụ của mình, đã điều động thái tử vào ban tham mưu của Đại tá Richard Harrison thuộc Lực lượng Công binh Hoàng gia, nơi ông cảm thấy mình có thể chủ động mà vẫn an toàn. Harrison chịu trách nhiệm vận chuyển đoàn tùy tùng và trinh sát tuyến đường phía trước trên đường đến Ulundi, thủ đô của người Zulu. Mặc dù hoan nghênh sự hiện diện của thái tử, Chelmsford vẫn dặn dò ông phải luôn có một đội hộ tống hùng hậu đi kèm. Trung úy Jahleel Brenton Carey, một người nói tiếng Pháp và là thần dân Anh đến từ Guernsey, được giao nhiệm vụ đặc biệt chăm sóc ông. Thái tử đã tham gia một số nhiệm vụ trinh sát. Tuy nhiên, sự háo hức hành động của ông suýt khiến ông rơi vào một cuộc phục kích sớm khi ông vượt quá mệnh lệnh trong một đoàn tùy tùng do Đại tá Redvers Buller chỉ huy. Mặc dù vậy, vào tối ngày 31 tháng 5 năm 1879, Harrison đã đồng ý cho thái tử đi trinh sát trong một nhóm tiên phong dự kiến khởi hành vào buổi sáng, vì lầm tưởng rằng con đường phía trước không có quân Zulu.

## Tử trận

Sáng ngày 1 tháng 6 năm 1879, đoàn quân khởi hành sớm hơn dự định và không có toàn bộ đội hộ tống, phần lớn là do sự thiếu kiên nhẫn của thái tử. Dưới sự chỉ huy của Carey, đoàn trinh sát tiến sâu hơn vào Zululand. Không có Harrison hoặc Buller có mặt để kiềm chế, thái tử nắm quyền chỉ huy từ Carey, mặc dù Carey có thâm niên hơn. Vào buổi trưa, thái tử dừng đoàn quân tại một kraal tạm thời bị bỏ hoang. Ông và Carey phác thảo địa hình và dùng một phần mái tranh để nhóm lửa. Không có người canh gác. Khi họ chuẩn bị rời đi, khoảng 40 người Zulu đã nổ súng vào họ và lao về phía họ, la hét. Thái tử chạy đến con ngựa của mình và kịp chộp lấy bao súng trên yên ngựa. Ngựa của ông đã lao đi trước khi ông kịp lên ngựa. Sau khoảng 90 mét (100 thước Anh), dây đai mà hoàng tử đang bám vào bị đứt và con ngựa đã đá vào bụng ông, khiến ông ngã nhào. Thái tử ngã xuống, cánh tay phải bị giẫm nát. Ông nhảy lên, rút súng lục bằng tay trái và bắt đầu chạy, nhưng người Zulu đã nhanh hơn.

Thái tử bắn ba phát súng lục vào những kẻ tấn công, nhưng đều trượt. Sau đó, ông bắn thêm hai phát nữa, mặc dù chậm hơn để ngắm tốt hơn. Tuy nhiên, cả hai phát đều trượt. Một trong những kẻ tấn công ông, một người Zulu tên là Langalibalele, đã ném giáo vào ông, nhưng trượt. Một ngọn giáo khác, do một người Zulu tên là Zabanga ném, trúng vào vai trái của thái tử. Ông cố gắng chiến đấu, cầm ngọn giáo do Langalibalele ném bằng tay phải và khẩu súng lục bằng tay trái. Tuy nhiên, do bị thương quá nặng, ông ngã xuống đất và bị áp đảo. Zabanga lại đâm thái tử bằng một nhát assegai, tiếp theo là Gwabakana; và sau đó thái tử chịu một đòn cuối cùng từ Klabawathunga – kẻ đã đâm ông vào mắt phải – xuyên qua não và giết chết ông. Khi thi thể của thái tử được tìm thấy vào ngày hôm sau, thi thể được tìm thấy trong tình trạng trần truồng và một cuộc khám nghiệm của bác sĩ phẫu thuật F. B. Scott đã phát hiện ra 18 vết thương – tất cả đều là vết đâm.

Theo lời khai sau này của một số người Zulu tham gia phục kích đội tuần tra của thái tử, chỉ có tám vết đâm được gây ra cho ông khi ông còn sống – mười vết đâm còn lại được thực hiện trên thi thể của ông sau đó. Điều này là do những kẻ phục kích đã thực hiện nghi lễ hlomula truyền thống của người Zulu, bao gồm việc đâm vào xác của một đối thủ đã ngã xuống. Nghi lễ này liên quan đến cuộc săn bắn, khi tất cả những người tham gia cuộc săn đều được yêu cầu đâm vào xác của một con mồi đặc biệt nguy hiểm, chẳng hạn như sư tử hoặc trâu rừng. Làm điều tương tự với kẻ thù là thừa nhận rằng họ đã chiến đấu với sự hung dữ của một loài thú hoang dã nguy hiểm. Langalibalele xác nhận rằng nghi lễ hlomula được thực hiện trên thi thể của thái tử vì ông đã "chiến đấu như một con sư tử". Lời khai của những kẻ tấn công thái tử người Zulu cũng cho thấy thi thể của ông được tìm thấy trong tình trạng khỏa thân vì Klabawathunga đã thực hiện nghi lễ lột bỏ toàn bộ quần áo trên thi thể thái tử, ngoại trừ một vài huy chương và chiếc mặt dây chuyền quanh cổ ông, trên đó có hình mẹ của ông. Sau khi đưa quần áo của thái tử cho một người đàn ông Zulu khác tên là Dabayane giữ, Klabawathunga giải thích rằng ông đã đích thân rạch một đường nhỏ trên bụng trần của thái tử để thực hiện nghi lễ qaqa theo phong tục của người Zulu, thường được thực hiện trên thi thể của những kẻ thù bị giết nhằm mục đích loại bỏ một loại ô nhiễm nghi lễ truyền nhiễm được cho là xuất hiện sau khi giết người, được gọi là umnyama trong tiếng Zulu (có nghĩa là 'bệnh truyền nhiễm đen tối'). Người ta tin rằng sự sưng tấy xảy ra ở các xác chết là do linh hồn của nạn nhân bị giết cố gắng nhưng không thể thoát khỏi cơ thể đang phân hủy, và do đó kẻ giết người có nhiệm vụ phải đục một lỗ trên nạn nhân để linh hồn thoát ra, kẻo cơ thể của chính kẻ giết người sẽ sưng lên như một xác chết. Đây là lời giải thích truyền thống của người Zulu về sự sưng tấy có thể quan sát được của cơ thể xảy ra ở các xác chết do quá trình lên men axit butyric trong ruột. Trong khi đó, quần áo dính máu của thái tử đã được cởi bỏ để Klabawathunga thực hiện nghi lễ zila theo phong tục của người Zulu, trong đó kẻ giết người được yêu cầu mặc quần áo của nạn nhân (bị ô nhiễm bởi ảnh hưởng có hại của máu của anh ta) trong khi thực hiện nghi lễ kiêng khem theo phong tục để tẩy sạch tội giết người. Người Zulu không cướp đồ trang sức của thái tử vì họ cho rằng đó là hành động vô danh dự đối với một chiến binh, và vì họ tin rằng linh hồn của thái tử sẽ ám ảnh họ nếu họ đánh cắp đồ trang sức, điều này bị hiểu lầm là một lá bùa hộ mệnh ma thuật.

Hai lính kỵ binh Natal Native Horse, Abel và Rogers, cùng với người dẫn đường Zulu đi cùng, đã hy sinh cùng thái tử trong cuộc phục kích của quân Zulu. Carey và 4 người sống sót đã tập hợp lại cách nơi thái tử chống trả quyết liệt khoảng 50 thước Anh (50 m) nhưng không nổ súng vào quân Zulu. Carey dẫn quân của mình trở về trại. Thi thể của thái tử được tìm thấy vào ngày hôm sau. Sau một phiên tòa điều tra, một phiên tòa quân sự, và sự can thiệp của cựu Hoàng hậu Eugénie và Nữ hoàng Victoria, Carey trở về trung đoàn của mình. Carey qua đời tại Bombay vào ngày 22 tháng 2 năm 1883.

Cái chết của Louis-Napoléon đã gây chấn động quốc tế. Tin đồn lan truyền ở Pháp rằng thái tử đã bị người Anh cố tình "xử lý". Một số người khác đổ lỗi cho những người cộng hòa Pháp hoặc Hội Tam Điểm. Trong một bản tường thuật, Nữ hoàng Victoria bị cáo buộc là người dàn dựng toàn bộ sự việc, một giả thuyết sau này được Maurice Rostand đưa vào vở kịch Napoleon IV của ông. Người Zulu sau đó tuyên bố rằng họ sẽ không giết ông nếu họ biết ông là ai. Langalabalele, kẻ tấn công chính của ông, đã bị giết vào tháng 7 tại Trận Ulundi. Sau đó, Eugénie đã hành hương đến kraal của Sobuza, nơi con trai bà đã chết, và nơi Đài tưởng niệm Thái tử Hoàng gia, do Nữ hoàng Victoria xây dựng, đã được dựng lên. Thái tử, người đã cầu xin được phép ra trận và khiến các chỉ huy lo lắng bởi sự táo bạo và liều lĩnh của mình, được Garnet Wolseley, Tử tước Wolseley thứ 1, mô tả là "một chàng trai trẻ dũng cảm, và ông đã chết như một người lính. Còn gì trên đời này ông có thể làm tốt hơn được nữa?"

Di hài của ông được đưa trở lại Spithead trên tàu chở quân Anh HMS Orontes, và sau đó được chuyển lên tàu HMS Enchantress để đi đến Woolwich Arsenal; qua đêm, ông được quàn tại nhà bảo vệ hình bát giác phía tây bên bờ sông. Đoàn xe tang, bao gồm cả Nữ hoàng Victoria, đã đi từ đó đến Chislehurst, nơi ông được chôn cất tại Nhà thờ Công giáo St Mary. Vào ngày 9 tháng 1 năm 1888, thi hài của ông được chuyển đến một lăng mộ đặc biệt do mẹ ông xây dựng, được gọi là Hầm mộ Hoàng gia tại Tu viện Thánh Michael, Farnborough, bên cạnh cha ông.

Thái tử hoàng gia đã chỉ định Thân vương Napoléon Victor Bonaparte làm người thừa kế, do đó bỏ qua người thừa kế cao cấp nhất về mặt phả hệ là cha của Victor, Thân vương Napoléon-Jérôme Bonaparte.

## Di sản

Năm 1880, cư dân Chislehurst đã dựng một tượng đài tưởng niệm Thái tử hoàng gia tại Chislehurst Common gần Camden Place, hiện được xếp hạng Di tích Lịch sử Cấp II. Vào những năm 1950, con đường đi qua tượng đài, trước đây được gọi là Đường Station, đã được đổi tên thành Đường Prince Imperial để tưởng nhớ ông. Cho đến năm 1966, mã quay số điện thoại STD cũ sử dụng tổ hợp chữ và số cho Chislehurst và Bickley là 467, viết tắt là IMP, viết tắt của 'IMPerial'.

Câu lạc bộ bóng bầu dục Australian Rules Footscray, lấy cảm hứng từ câu chuyện về cái chết của thái tử, đã đổi tên câu lạc bộ của họ thành Câu lạc bộ Bóng bầu dục Prince Imperial vào đầu những năm 1880, nhưng họ đã quay trở lại cái tên Footscray chỉ hai năm sau đó.

Vệ tinh hành tinh vi hình Petit-Prince được đặt theo tên Hoàng tử hoàng gia vào năm 1998, vì nó quay quanh một tiểu hành tinh được đặt theo tên mẹ của ông (45 Eugenia).

## Trong văn chương
Cái chết được mô tả khá chi tiết trong cuốn *The Young Colonists: A Tale of The Zulu and Boer Wars* (1885) của G. A. Henty.

Trong tiểu thuyết *Long Summer Day* (ngày hè dài) của R. F. Delderfield (cuốn đầu tiên trong bộ ba tác phẩm *[[A Horseman Riding By]]*), cựu chiến binh Chiến tranh Boer thứ hai Paul Craddock mua một trang trại vào năm 1900 hoặc 1901. Người quản lý điền trang trung niên, Rudd, có phần cay đắng vì là một trong những người lính đã không thể giải cứu Thái tử Louis-Napoleon vào năm 1879. Craddock biết về sự kiện này bởi vì, thật trùng hợp, ông cũng sinh ra vào đúng ngày đó.

Emma Lazarus đã viết những bài thơ sonnet, dưới tựa đề chung là "Destiny", để tưởng nhớ ngày sinh và ngày mất của thái tử.

Nhà thơ Ý đương đại Giosuè Carducci đã sáng tác một bài thơ bằng khổ thơ Alcaic để tưởng nhớ ông vào năm 1879 (sau này được in trong tác phẩm *Odi Barbare* của ông), trong đó ông mô tả cái chết của thái tử như sau (câu 1 - 4): "Questo la inconscia zagaglia barbara / prostrò, spegnendo li occhi di fulgida / vita sorrisi da i fantasmi / fluttuanti ne l'azzurro immenso". ("Tên assegai man rợ vô thức / đã hạ gục ông và dập tắt đôi mắt / của sự sống rạng rỡ, nơi những bóng ma mỉm cười / trôi nổi trong bầu trời xanh bao la").

Trong vở kịch *Napoleon IV* của Maurice Rostand, thái tử bị giết trong một cuộc phục kích được lên kế hoạch cẩn thận với sự đồng lõa của Nữ hoàng Victoria.

Trong một bài báo trên tờ *Southern Daily Echo* năm 1943, cựu công binh George Harding (Đại đội 2 Công binh Hoàng gia) nhớ lại việc được lệnh dùng xe ngựa cứu thương để tìm thi thể thái tử và đưa về đơn vị. Ông đã ra ngoài làm nhiệm vụ trinh sát cùng một nhóm thuộc Trung đoàn Kỵ binh số 17. Mô tả về nhiệm vụ, ông nói:

Chúng tôi tiến đến một lòng sông cạn nước và phải cắt bờ để xe cứu thương qua sông. Cuối cùng, chúng tôi đến một kraal bên cạnh một cánh đồng ngô rộng lớn, nơi chúng tôi tìm thấy thi thể của thái tử và một số người trong đoàn. Họ đã bị quân Zulu bất ngờ tấn công khi đang nghỉ ngơi trong kraal. Quân Zulu đã xông ra khỏi cánh đồng ngô và giết chết họ trước khi họ kịp lên ngựa. Thái tử đã bị đâm 16 nhát bằng dao assegais. Chúng tôi đã làm một chiếc quan tài thô sơ và đặt thi thể của ngài vào xe cứu thương. Sau khi chôn cất những thi thể khác tại nơi tìm thấy, chúng tôi quay trở lại đoàn xe. Thi thể của thái tử được đưa về Anh để chôn cất.

Thái tử hoàng gia là một nhân vật phụ trong tiểu thuyết nhại Sherlock Holmes của Donald Serrell Thomas, *Death on a Pale Horse* (2013).

## Tước hiệu, phong cách, huy hiệu, vinh dự

Ông được phong là Hoàng tử Đế quốc Pháp ngay từ khi sinh ra.

### Vinh dự Pháp
* Knight Grand Cross of the Legion of Honour

### Vinh dự nước ngoài
* : Grand Cross of the Order of St. Stephen, *1865*
* : Knight of the Order of the Elephant, *11 March 1865*
*  Mexican Empire:
** Grand Cross of the Order of Guadalupe, *1864*
** Grand Cross of the Order of the Mexican Eagle, *1865*
* :
** Grand Cross of the Order of the Tower and Sword, *1861*
** Grand Cross of the Sash of the Two Orders, *1865*
* : Knight of the Order of St. Andrew the First-called, *30 May 1865.*
*  Kingdom of Sardinia: Knight of the Order of the Annunciation, *20 February 1859*
* : Knight of the Order of the Rue Crown, *1857*
* : Knight of the Order of the Golden Fleece, *30 March 1856*
*   Sweden-Norway: Knight of the Royal Order of the Seraphim, *14 June 1856*

### Huy hiệu

File:Blason Roi de Rome.svg|
File:Imperial Standard of Napoléon Eugène Bonaparte.svg|
File:Imperial Monogram of Napoleon, Prince Imperial of France.svg|


## Tham khảo
### Trích dẫn

### Nguồn

* Balansó, Juan (mayo de 1999). "Capítulo VI. Las hijas de Isabel", Las perlas de la corona, 2ª edición, Plaza Janés, p.&nbsp;126. .
* David, Saul *Zulu*. Penguin/Viking, 2004, pp.&nbsp;311–336.
* 
* 
* 
* 
* 
* Morris, Donald R. *The Washing of the Spears*. Simon & Schuster, 1965, pp.&nbsp;511–545.
* 
* 

## Đọc thêm
* Ellen Barlee, *Life of Napoleon, Prince Imperial of France*, (London, 1889)
* M. d'Hérrison, *Le prince impérial*, (Paris, 1890)
* André Martinet, *Le prince impérial*, (Paris, 1895)
* R. Minon, *Les derniers jours du prince impérial sur le continent*, (Paris, 1900)
* Ernest Barthez, *Empress Eugenie and her Circle*, (New York, 1913)
* Digby Hague-Holmes *Napoleon the Fourth*, (Farnborough, St. Michael's Abbey Press, 2016)

## Liên kết ngoài

* 
*