Hiệp sĩ Cứu tế Malta

**Cứu tế Malta**, được biết đến trong lịch sử Malta là **Thời kỳ Hiệp sĩ** (tiếng Malta: *Żmien il-Kavallieri*, nghĩa đen là 'Thời đại của các Hiệp sĩ'), là một nhà nước *[[De facto]]* tồn tại từ năm 1530 đến năm 1798 khi các đảo Malta và Gozo ở Địa Trung Hải được cai trị bởi Dòng Hiệp sĩ Thánh Gioan thành Jerusalem. Về mặt chính thức, nó là một nhà nước chư hầu của Vương quốc Sicilia, và nó ra đời khi Hoàng đế Karl V của Thánh chế La Mã trao các đảo cũng như thành phố Tripoli ở Libya ngày nay cho Hiệp sĩ Cứu tế, sau khi dòng này mất Rhodes vào năm 1522. Hiệp sĩ Cứu tế Tripoli bị mất vào tay Đế quốc Ottoman năm 1551, nhưng một nỗ lực của Ottoman nhằm chiếm Malta vào năm 1565 đã thất bại.

Sau cuộc vây hãm năm 1565, Hiệp sĩ Cứu tế quyết định định cư lâu dài ở Malta và bắt đầu xây dựng một thủ đô mới, Valletta. Trong hai thế kỷ tiếp theo, Malta trải qua Thời kỳ Hoàng kim, được đặc trưng bởi sự hưng thịnh của nghệ thuật, kiến ​​trúc và sự cải thiện tổng thể trong xã hội Malta. Vào giữa thế kỷ XVII, Hiệp sĩ Cứu tế là chủ sở hữu hợp pháp của một số hòn đảo ở vùng biển Caribbean, khiến nó trở thành quốc gia nhỏ nhất từng thuộc địa hóa châu Mỹ.

Dòng Hiệp sĩ bắt đầu suy tàn vào những năm 1770 và bị suy yếu nghiêm trọng bởi Cách mạng Pháp năm 1792. Năm 1798, quân đội Pháp dưới sự chỉ huy của Napoleon Bonaparte xâm lược Malta và trục xuất Dòng Hiệp sĩ Cứu tế, dẫn đến việc Đệ Nhất Cộng hòa Pháp chiếm đóng Malta. Người Malta cuối cùng đã nổi dậy chống lại người Pháp, và các hòn đảo trở thành thuộc địa của Anh vào năm 1800. Malta lẽ ra phải được trả lại cho Dòng Hiệp sĩ Cứu tế theo Hiệp ước Amiens năm 1802, nhưng người Anh vẫn nắm quyền kiểm soát và các hòn đảo chính thức trở thành thuộc địa của Anh theo Hiệp ước Paris năm 1814.

## Thế kỷ XVI
### Giai đoạn đầu
Dòng Hiệp sĩ Thánh Gioan bị trục xuất khỏi căn cứ của họ ở Rhodes trong cuộc bao vây của Ottoman năm 1522. Sau bảy năm di chuyển từ nơi này sang nơi khác ở châu Âu, các Hiệp sĩ đã có nơi lưu trú có chủ quyền vào năm 1530 khi Hoàng đế Karl V của Thánh chế La Mã, với tư cách là Vua của Sicily, trao cho họ Malta, Gozo và cảng Tripoli ở Bắc Phi dưới hình thức lãnh địa vĩnh viễn để đổi lấy một khoản phí tượng trừng hàng năm là một con chim ưng Malta, mà họ phải gửi vào Ngày Lễ Các Đẳng cho đại diện của Nhà vua là Phó vương của Sicily.

Dòng Hiệp sĩ định cư tại thị trấn Birgu và biến nó thành thủ đô của họ. Pháo đài cổ được gọi là *Castrum Maris* được xây dựng lại thành Pháo đài Saint Angelo, hệ thống phòng thủ của thị trấn được tăng cường và nhiều tòa nhà mới được xây dựng. Dòng Hiệp sĩ sớm bắt đầu đúc tiền riêng của mình khi định cư ở Malta.

Các Hiệp sĩ Cứu tế tiếp tục các hành động chống lại người Hồi giáo và đặc biệt là cướp biển Barbary. Mặc dù chỉ có một vài con tàu, họ nhanh chóng chọc giận Đế quốc Ottoman, những người không vui khi thấy dòng tu đến Malta. Vào tháng 7 năm 1551, quân Ottoman đã cố gắng chiếm pháo đài Saint Angelo và sau đó là Mdina nhưng nhận thấy mình bị áp đảo về số lượng và đã xâm lược Gozo vài ngày sau đó. Họ đi thuyền đến Tripoli và chiếm được thành phố vào tháng 8. Sau những cuộc tấn công này, Dòng tu đã cố gắng tái định cư Gozo và củng cố các công sự của Cảng Lớn. Một số pháo đài, bao gồm Saint Elmo và Saint Michael, đã được xây dựng, và thành phố Senglea bắt đầu phát triển xung quanh pháo đài sau này.

Vào khoảng thời gian từ năm 1551 đến năm 1556, một cơn lốc xoáy đã tấn công Malta, phá hủy ít nhất bốn chiếc thuyền galley của Dòng tu và giết chết 600 người. Đây là thảm họa thiên nhiên tồi tệ nhất từng xảy ra ở Malta và là một trong những cơn lốc xoáy chết người nhất trong lịch sử được ghi nhận.

Năm 1553, Hoàng đế Karl V đã đề nghị trao cho Dòng tu vùng đất thứ ba, thành phố Mahdia ở Tunisia ngày nay. Tuy nhiên, Dòng Hiệp sĩ từ chối nắm quyền kiểm soát thành phố vì ủy ban được thành lập đã quyết định rằng việc duy trì thành phố sẽ quá tốn kém. Do đó, hoàng đế đã ra lệnh cho Phó vương Sicily, Juan de Vega, phá hủy Mehdia để ngăn chặn sự chiếm đóng của người Hồi giáo. De Vega đã đốt cháy Mehdia, nhưng trả đũa Malta vì không chấp nhận thành phố và cấm xuất khẩu lúa mì sang đảo. Để chống lại điều này, Đại thống lĩnh Sengle đã đưa kỹ sư Vincenzo Vogo đến Malta để nâng cấp các nhà máy xay xát để người dân không bị chết đói. Các tác giả như Giovanni Francesco Abela cho rằng, sau Trận chiến Verbia năm 1561, Dòng Hiệp sĩ có thể đã giành được một quốc gia bù nhìn ở Moldavia, vùng đất này do Iacob Heraclid, người gốc Malta, cai trị cho đến năm 1563; đánh giá của họ vẫn còn gây tranh cãi.

### Cuộc vây hãm lớn và hậu quả sau đó

Năm 1565, Suleiman gửi một lực lượng xâm lược gồm khoảng 40.000 người để bao vây 700 hiệp sĩ và 8.000 binh lính, đánh đuổi họ khỏi Malta và giành được một căn cứ mới để có thể phát động một cuộc tấn công khác vào châu Âu. Ban đầu, trận chiến diễn ra tồi tệ đối với các Hiệp sĩ Cứu tế giống như trận Rhodes: hầu hết các thành phố bị phá hủy và khoảng một nửa số hiệp sĩ tử trận. Vào ngày 18 tháng 8, tình thế của những người bị bao vây trở nên tuyệt vọng: số lượng giảm dần mỗi ngày, họ trở nên quá yếu để giữ vững tuyến phòng thủ dài. Nhưng khi hội đồng của ông đề nghị bỏ Birgu và Senglea và rút lui về Pháo đài St. Angelo, Đại Thống lĩnh Jean Parisot de Valette đã từ chối.

Phó vương Sicily đã không gửi viện binh; Có lẽ mệnh lệnh của Phó vương từ Felipe II của Tây Ban Nha được diễn đạt quá mơ hồ đến nỗi đặt lên vai ông gánh nặng quyết định liệu có nên giúp đỡ các Hiệp sĩ mà phải hy sinh hệ thống phòng thủ của chính mình hay không. Một quyết định sai lầm có thể dẫn đến thất bại và khiến Sicily và Napoli rơi vào tay người Ottoman. Ông đã để con trai mình ở lại với de Valette, vì vậy ông khó có thể thờ ơ với số phận của pháo đài. Dù nguyên nhân trì hoãn là gì, Phó vương đã do dự cho đến khi trận chiến gần như đã được định đoạt bởi những nỗ lực không cần trợ giúp của các Hiệp sĩ, trước khi bị buộc phải hành động bởi sự phẫn nộ của các sĩ quan của chính mình.

Ngày 23 tháng 8, một cuộc tấn công lớn khác diễn ra, nỗ lực nghiêm túc cuối cùng của quân bao vây. Cuộc tấn công bị đẩy lùi với rất nhiều khó khăn, ngay cả những người bị thương cũng tham gia phòng thủ. Tuy nhiên, tình thế của quân Ottoman lúc này vô cùng tuyệt vọng. Ngoại trừ pháo đài Saint Elmo, các công sự khác vẫn còn nguyên vẹn. Làm việc ngày đêm, quân đồn trú đã sửa chữa các chỗ thủng, và việc chiếm Malta dường như ngày càng trở nên bất khả thi. Nhiều binh lính Ottoman trong các doanh trại chật chội đã bị ốm trong những tháng hè khủng khiếp. Đạn dược và lương thực bắt đầu cạn kiệt, và quân đội Ottoman ngày càng mất tinh thần vì sự thất bại của các cuộc tấn công và những tổn thất của họ. Cái chết vào ngày 23 tháng 6 của tướng Dragut, một hải tặc và đô đốc hạm đội Ottoman, là một đòn giáng mạnh. Các tướng lĩnh người Thổ, Piali Pasha và Lala Mustafa Pasha, đã bất cẩn. Họ có một hạm đội khổng lồ nhưng chỉ sử dụng hiệu quả trong một dịp duy nhất. Họ bỏ bê việc liên lạc với bờ biển châu Phi và không hề cố gắng theo dõi và chặn đánh quân tiếp viện của Sicilia.

Vào ngày 1 tháng 9, họ đã thực hiện nỗ lực cuối cùng, nhưng tinh thần của quân đội Ottoman đã suy giảm nghiêm trọng và cuộc tấn công yếu ớt, điều này đã khích lệ rất lớn những người bị vây hãm, các hiệp sĩ cứu tế giờ đây bắt đầu thấy hy vọng được giải thoát. Quân Ottoman bối rối và thiếu quyết đoán đã nghe tin về sự xuất hiện của quân tiếp viện Sicilia tại Vịnh Mellieħa. Không biết rằng lực lượng này rất nhỏ, họ đã bỏ cuộc vây hãm và rời đi vào ngày 8 tháng 9. Cuộc vây hãm lớn Malta có thể là trận đánh cuối cùng mà một lực lượng hiệp sĩ giành được chiến thắng quyết định.

Khi quân Ottoman rời đi, Hiệp sĩ Cứu tế chỉ còn 600 người có thể cầm vũ khí. Ước tính đáng tin cậy nhất cho rằng số lượng quân đội Ottoman ở thời kỳ đỉnh cao là khoảng 40.000 người, trong đó 15.000 người cuối cùng đã trở về Constantinople. Cuộc vây hãm được miêu tả sống động trong các bức bích họa của Matteo Perez d'Aleccio trong Sảnh Thánh Michael và Thánh George, còn được gọi là Phòng Ngai vàng, trong Cung điện Đại Thống lĩnh Valletta; Bốn trong số các bản vẽ gốc (modellos), được Perez d'Aleccio vẽ bằng sơn dầu từ năm 1576 đến năm 1581, có thể được tìm thấy trong Phòng Cube của Queen's House ở Greenwich, London.

Sau cuộc vây hãm, một thành phố mới được xây dựng đó là Valletta, được đặt tên để tưởng nhớ vị Đại Giáo chủ đã chống chọi với cuộc vây hãm. Nó trở thành trụ sở của Dòng Hiệp sĩ vào năm 1571 và vẫn là thủ đô của Malta cho đến ngày nay.

Năm 1574, Tòa án Dị giáo La Mã được thành lập ở Malta khi Giáo hoàng Grêgôriô XIII cử Pietro Dusina làm người trung gian giữa Đại Giáo chủ và Giám mục. Tòa án dị giáo này thay thế tòa án dị giáo thời trung cổ cũ ở Malta do Giám mục xứ Palermo điều hành.

Năm 1581, xảy ra một cuộc khủng hoảng giữa Tu viện của Dòng Hiệp sĩ và Đại Giáo chủ, Jean de la Cassière. Điều này leo thang thành một cuộc nổi loạn, trong đó la Cassière bị giam giữ tại Pháo đài St Angelo và hiệp sĩ Mathurin Romegas được bầu làm Đại Giáo chủ. Giáo hoàng Grêgôriô XIII đã cử sứ giả Gaspare Visconti đến để giải quyết tranh chấp, và la Cassière cùng Romegas được triệu tập đến Rome để giải thích và biện hộ cho vụ việc. Romegas qua đời trong vòng một tuần sau khi đến Rome, và la Cassière được phục hồi vị trí Đại Thống lĩnh. Tuy nhiên, ông cũng qua đời trong vòng một tháng ở Rome, do đó chấm dứt cuộc tranh chấp. Vào tháng 1 năm 1582, Hugues Loubenx de Verdalle được bầu làm Đại Thống lĩnh.

## Thế kỷ XVII
### Các dự án chính
### Cướp biển Malta
### Thuộc địa
## Thế kỷ XVIII
### Đầu thế kỷ cho đến triều đại của Pinto
### Suy yếu

## Tham khảo