Phù Ngạn Khanh

**Phù Ngạn Khanh** (chữ Hán: 符彥卿, 898 - 975), tự **Quán Hầu** (冠侯), là một danh tướng thời Ngũ đại Thập quốc, đại thần khai quốc nhà Bắc Tống, nhiều lần đánh bại quân Khiết Đan. Người đời thường so sánh ông với Độc Cô Tín khi ông là sinh phụ của ba vị Hoàng hậu thời Hậu Chu và Tống.

## Cuộc đời
Phù Ngạn Khanh sinh năm 898, là con trai của Phù Tôn Thẩm (符存審) - một trong "Thập tam Thái bảo" dưới trướng Lý Khắc Dụng, do là con trai thứ tư nên ông còn được gọi là **Phù Đệ tứ** (符第四). Từ nhỏ ông đã tinh thông võ nghệ, cưỡi ngựa bắn cung rất giỏi, năm 13 tuổi đã có thể giương cung bắn tên trên lưng ngựa. Ông bắt đầu sự nghiệp dưới trướng của Lý Tồn Úc, nhờ tính cách cẩn trọng nên được Hậu Đường Trang Tông quý mến, phong làm Thân tòng Chỉ huy sứ, chỉ huy đội cận vệ trong cung. 

Năm Đồng Quang thứ nhất (923), nhà Hậu Đường được thành lập. Bốn năm sau (926), Hậu Đường Trang Tông bị Quách Tòng Khiêm giết chết, các quan thị tùng đều bỏ chạy, duy chỉ có Phù Ngạn Khanh và vài người khác ở lại liều chết chiến đấu, bắn chết hàng chục quân phản loạn để bảo vệ thi hài vua cho đến khi không thể chống cự thêm mới rời đi. Năm Thiên Thành thứ ba (928), Hậu Đường Minh Tông phong ông làm Cát châu thứ sử, từng dẫn quân kỵ binh đại phá quân Khiết Đan tại Gia Sơn. Ông ra lệnh cho binh sĩ ném cung tên sang một bên, dùng giáo dài và kiếm ngắn đánh giáp lá cà, khiến quân địch tháo chạy hơn 60 dặm. 

Sau khi nhà Hậu Tấn thành lập, anh trai ông là Phù Ngạn Nhiêu (符彥饒) bị xử tử oan, ông lo sợ bị liên lụy nên chủ động xin từ quan nhưng không được triều đình chấp nhận, lại phong ông làm Tả vũ vệ Thượng tướng quân rồi Đình châu Tiết độ sứ. Hậu Tấn Xuất Đế đăng cơ, ban chức Kiểm hiệu thái phó, Dương châu Tiết độ sứ. Xuất Đế đăng cơ khiến mối quan hệ với Khiết Đan trở nên căng thẳng, vua Liêu sai hàng vạn quân bao vây Dương Thành, nơi Phù Ngạn Khanh trấn thủ. Khi ấy trời nắng nóng không có nước uống, binh sĩ phải đào đất tìm nước trong tuyệt vọng. Phù Ngạn Khanh nói: *"Ngồi đợi chết sao bằng liều mạng chiến đấu?"* Ông cùng Trương Ngạn Trạch dẫn kỵ binh liều chết xông thẳng vào trại địch giữa trận cuồng phong cát bụi. Quân Khiết Đan đại bại, vua Da Luật Đức Quang phải cưỡi lạc đà trốn chạy thoát thân. Nhờ công lao của mình, ông được phong tước *Kì quốc công* (祁國公) kiêm Trung Vũ quân Tiết độ sứ, chuyển đến Hà Nam. Việc ông được trọng dụng khiến các quan lại khác ghen tức mà dâng sớ bôi nhọ, Hậu Tấn Xuất Đế cả tin nên cách chức vụ của ông và cấm ông tham gia Bắc phạt dẫn đến việc quân Hậu Tấn đại bại khi chiến đấu với Khiết Đan và đi đến diệt vong, Xuất Đế cùng gia quyến bị đưa về phương Bắc. 

Phù Ngạn Khanh cùng các tướng lĩnh khác đầu hàng nhà Liêu, Liêu Thái Tông công nhận tài năng của ông và phục chức Trung Vũ quân Tiết độ sứ, sau khi nghe tin Quách Uy lập nên nhà Hậu Chu thì lập tức rời bỏ nhà Liêu mà đầu quân cho ông ta. Quách Uy vô cùng tin tưởng ông nên đã lấy hai người con gái của ông làm Hoàng hậu, đồng thời phong ông làm Thiên Hùng quân Tiết độ sứ cùng tước *Ngụy quốc công* (魏國公), sau lại tiến thăng **Hoài Dương vương** (淮陽王), ban cho ông một tòa phủ đệ lớn tại kinh thành. Về sau, ông thay thế Vương Ân vừa bị bãi chức làm Đại Danh phủ doãn, gia phong **Vệ vương** (衛王). Hậu Chu Thế Tông đăng cơ, phong ông làm Hà Đông hành doanh nhất hành đô bộ thự, cử ông làm chủ soái cắt đứt đường lui của liên quân Liêu - Hán, thống lĩnh kỵ binh và bộ binh giúp Thế Tông giành thắng lợi lớn trong trận Cao Bình. Dù thắng trận và áp sát thành Thái Nguyên, Thế Tông lo ngại lương thảo không kịp nên không cho truy kích ngay. Sau đó, Phù Ngạn Khanh cùng các tướng nhận định quân Chu đã thâm nhập sâu vào đất địch, lương thảo cạn kiệt, nếu đánh lâu dài sẽ bất lợi nên khuyên vua rút quân, nhưng Thế Tông vẫn kiên trì bắc phạt. Phù Ngạn Khanh dẫn kỵ binh chặn đường tiếp viện của Liêu, đại bại 2.000 quân Liêu tại Hãn Châu nhưng danh tướng Sử Ngạn Siêu tử trận. Cuối cùng, do Thái Nguyên khó công phá, Thế Tông quyết định rút quân. Về đến kinh đô, vua phong Phù Ngạn Khanh làm Thái phó, gia phong **Ngụy Vương** (魏王). 

Năm 960, Triệu Khuông Dận phát động binh biến Trần Kiều, lập ra nhà Bắc Tống, phong Phù Ngạn Khanh làm Thái sư. Năm 963, ông vào triều bái kiến, Tống Thái Tổ ban tặng đai ngọc, áo ngự và ban hiệu công thần. Năm 969, ông dời làm Tiết độ sứ Phượng Tường nhưng vì bệnh nặng nên xin ở lại Lạc Dương trị bệnh. Ngày 23 tháng 7 năm 975, Phù Ngạn Khanh qua đời, thọ 78 tuổi. Triệu Khuông Dận nghỉ triều 3 ngày để tang, triều đình lo liệu tang lễ, ban thụy hiệu là **Ngụy Trung Tuyên Vương** (魏忠宣王). 

## Gia đình

### Anh em

* Phù Ngạn Siêu (符彥超, ? - 934), từ trẻ làm nha tướng dưới thời Hậu Đường, sau thăng An Viễn quân Tiết độ sứ, Phân châu thứ sử, Bắc Kinh lưu thủ, Thái Nguyên doãn, Chiêu Nghĩa quân Tiết độ sứ, Thái Nguyên quân Tiết độ sứ, bị thuộc cấp Vương Phật Lưu (王佛留) giết. Khi mất, Hậu Đường Mẫn Đế thương tiếc, tặng chức Thái úy. 
* Phù Ngạn Nhiêu (符彥饒, ? - 937), thời Hậu Đường sơ nhậm kỵ tướng, sau thăng Tào châu thứ sử, Biện Châu Mã bộ quân Đô chỉ huy sứ, Di châu, Nhiêu châu thứ sử, Trung Chính quân Tiết độ sứ, Thị vệ Mã bộ quân Đô chỉ huy sứ, Nghĩa Thành quân Tiết độ sứ, do thuộc cấp làm loạn nên bị Thạch Kính Đường giết oan.
* Phù thị, lấy Trừ châu thứ sử Doãn Đình Huân (尹廷勛), sinh Thục Đức Doãn Hoàng hậu của Tống Thái Tông.

### Thê thiếp

* Nguyên phối Kim thị (金氏), sinh Phù Chiêu Tự, Phù Chiêu Tín, Tuyên Ý Hoàng hậu và Tuyên Từ Hoàng hậu, phong *Ngụy Quốc phu nhân* (魏国夫人).
* Kế phối Trương thị (张氏), người quận Thanh Hà, sinh Ý Đức Hoàng hậu, phong *Tần Quốc Thái phu nhân* (秦国太夫人).
* Trắc phối Dương thị (杨氏), phong *Quắc Quốc phu nhân* (虢国夫人). 

### Con cái

#### Con trai

* Phù Chiêu Tự (符昭序)
* Phù Chiêu Tín (符昭信), nhậm Thiên Hùng quân Nha nội Đô chỉ huy sứ, Hạ châu thứ sử. Khi mất, Hậu Chu Thế Tông tặng Kiểm hiệu Thái bảo, Lãng Châu phòng ngự sứ. 
* Phù Chiêu Nguyện (符昭願), thời Tống nhậm Hình Châu Phòng ngự sứ, tước *Vũ Đô Quận công* (武都郡公), khi mất tặng Trấn Đông quân Tiết độ sứ. Vợ là Phan thị, con gái khai quốc công thần nhà Tống là Phan Mỹ. 
* Phù Chiêu Thọ (符昭壽, ? - 1000), thời Tống nhậm Ích Châu Binh mã Kiềm hạt, bị thuộc tướng giết hại.
* Phù Chiêu Viễn (符昭遠)
* Phù Chiêu Mẫn (符昭敏)

#### Con gái

* Trưởng nữ (931 - 956), tức Tuyên Ý Hoàng hậu của Hậu Chu Thế Tông. 
* Nhị nữ (933 - 993), tức Tuyên Từ Hoàng hậu của Hậu Chu Thế Tông. 
* Tam nữ, gả cho Chiêu Tín quân Tiết độ sứ Lý Thừa Tự (李承嗣). 
* Tứ nữ, gả cho An Viễn quân Tiết độ sứ Lý Thủ Tiết (李守節). 
* Ngũ nữ không rõ danh tính
* Lục nữ, tức Ý Đức Hoàng hậu của Tống Thái Tông
* Thất nữ không rõ danh tính
* Thứ nữ do thứ thiếp sinh, sau trở thành Chiêu nghi của Hậu Chu Thế Tông.

## Tham khảo