Kế hoạch Cường cơ

**Kế hoạch Cường cơ** ( hoặc *Foundation Enhancement Plan*), tên chính thức là **Thí điểm cải cách tuyển sinh các ngành khoa học cơ bản**, là một chương trình cải cách tuyển sinh đại học cấp quốc gia tại Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Do Bộ Giáo dục Trung Quốc khởi xướng và triển khai từ năm 2020, chương trình được thiết kế nhằm tuyển chọn và đào tạo những sinh viên có năng lực xuất sắc trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, từ đó phục vụ các nhu cầu chiến lược cốt lõi của quốc gia và thúc đẩy sự phát triển của nghiên cứu nền tảng.

## Tên gọi và phạm vi
"Kế hoạch Cường cơ" là tên gọi thông dụng trên truyền thông và trong giáo dục của văn bản *Thí điểm cải cách tuyển sinh các ngành khoa học cơ bản*. Khác với các chương trình tuyển sinh đại trà, kế hoạch này tập trung nguồn lực mạnh mẽ vào các ngành học mang tính nền tảng. Trọng tâm của chương trình bao gồm các khối ngành khoa học tự nhiên như Toán học, Vật lý học, Hóa học, Sinh học, Khoa học thông tin; cùng với một số ngành thuộc khối khoa học xã hội và nhân văn mang tính bảo tồn, nghiên cứu sâu như Lịch sử học, Triết học và Cổ văn tự học.

## Lịch sử và mục tiêu
### Bối cảnh ra đời
Ngày 15 tháng 1 năm 2020, Bộ Giáo dục Trung Quốc chính thức ban hành văn bản quy định về việc triển khai thí điểm cải cách tuyển sinh, qua đó đánh dấu sự ra đời của "Kế hoạch Cường cơ". Chương trình này được thiết lập để thay thế một phần cơ chế tuyển sinh tự chủ trước đó của các trường đại học, với tham vọng xây dựng một mô hình tuyển sinh đa tiêu chí, kết hợp giữa kết quả của Kỳ thi tuyển sinh đại học toàn quốc (*Cao khảo*) và các bài kiểm tra năng lực chuyên biệt do từng cơ sở đào tạo tổ chức.

### Mục tiêu cốt lõi
Mục tiêu xuyên suốt của kế hoạch bao gồm ba phương diện chính:
# **Tuyển chọn nhân tài:** Nhắm tới những học sinh trung học phổ thông có năng lực học thuật xuất sắc hoặc sở hữu tố chất vượt trội, bộc lộ sự say mê đặc biệt đối với các ngành khoa học cơ bản.
# **Phục vụ chiến lược quốc gia:** Bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng sự thiếu hụt trong các lĩnh vực trọng điểm mang tính sống còn của quốc gia như công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), vật liệu mới và khoa học đời sống.
# **Đổi mới mô hình đào tạo:** Thử nghiệm phương thức tuyển sinh tích hợp, sàng lọc những cá nhân phù hợp nhất cho lộ trình đào tạo nghiên cứu chuyên sâu, đồng thời định hướng liên thông trực tiếp lên bậc sau đại học.

## Cơ chế và quy trình tuyển sinh
Quy trình tuyển chọn của Kế hoạch Cường cơ được thiết kế chặt chẽ, đề cao sự công bằng nhưng vẫn mang tính phân loại cao. Các nguyên tắc cơ bản bao gồm:

* **Bắt buộc dự thi Cao khảo:** Mọi thí sinh muốn tham gia chương trình đều phải hoàn thành Kỳ thi tuyển sinh đại học toàn quốc.
* **Tỷ trọng điểm số:** Điểm xét tuyển cuối cùng (điểm tích hợp) được tính toán dựa trên một tỷ lệ cố định, trong đó điểm *Cao khảo* chiếm tối thiểu **85%**, và điểm đánh giá năng lực của trường đại học chiếm tối đa **15%** (tỷ lệ chi tiết do các trường tự công bố hàng năm).
* **Lọt danh sách ( - ''Nhập vi''):** Thí sinh chỉ được quyền tham gia vòng kiểm tra của trường nếu đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe, bao gồm việc nằm trong nhóm có điểm *Cao khảo* cao (theo bội số chỉ tiêu tuyển sinh) hoặc thuộc diện "phá cách" (đoạt giải thưởng quốc gia trong các kỳ thi Olympic môn học tương ứng).
* **Đăng ký và cam kết:** Thí sinh chỉ được phép đăng ký duy nhất một trường đại học tham gia Kế hoạch Cường cơ trong mỗi đợt. Đặc biệt, sau khi xác nhận nguyện vọng và trúng tuyển, sinh viên không được phép chuyển đổi sang các chuyên ngành ngoài khuôn khổ của chương trình.
* **Kiểm tra chuyên biệt:** Các trường đại học tự tổ chức các hình thức đánh giá đa dạng như thi viết, phỏng vấn, thực hành thí nghiệm và kiểm tra thể chất. Việc vắng mặt tại các bài thi này đồng nghĩa với việc bị loại trực tiếp.
* **Tuyển chọn và điều chuyển:** Dựa trên điểm tích hợp từ cao xuống thấp, các trường tiến hành xếp hạng và xét tuyển. Những thí sinh không trúng tuyển theo diện Cường cơ vẫn được quyền tiếp tục tham gia các đợt xét tuyển đại học thông thường mà không bị ảnh hưởng.

## Các trường đại học thí điểm
Tính đến giai đoạn triển khai 2020–2025, chương trình được áp dụng giới hạn tại **39 trường đại học thí điểm**. Đây hầu hết là các tổ chức giáo dục danh giá nằm trong dự án Song nhất lưu (Đại học hạng nhất kép) với bề dày thành tích trong nghiên cứu khoa học. Danh sách này bao gồm các cơ sở giáo dục hàng đầu như Đại học Bắc Kinh, Đại học Thanh Hoa, Đại học Nhân dân Trung Quốc, cùng nhiều trường đại học trọng điểm trong các lĩnh vực kỹ thuật, nông nghiệp, y dược và hải dương học.

## Tác động và sự phát triển (2020–2024)
Sau hơn bốn năm triển khai, thông qua các báo cáo tổng kết và phân tích từ giới chuyên môn, chương trình đã ghi nhận những sự điều chỉnh quan trọng để phù hợp hơn với thực tiễn. Kế hoạch đã dần được mở rộng quy mô bằng cách bổ sung thêm một số chuyên ngành và lĩnh vực liên ngành mới, phản ánh sự dịch chuyển trong nhu cầu chiến lược của chính phủ Trung Quốc. Đồng thời, các trường đại học đã liên tục tinh chỉnh hình thức kiểm tra đánh giá năng lực, tăng cường tính minh bạch trong quy chế tuyển sinh nhằm tối ưu hóa chất lượng đầu vào của sinh viên.

## Đánh giá và tranh luận
Kế hoạch Cường cơ nhận được nhiều luồng ý kiến đa chiều từ xã hội và giới chuyên gia giáo dục. 

Về mặt tích cực, chương trình được giới hàn lâm đánh giá cao nhờ việc nắn dòng chảy nhân tài hướng vào các lĩnh vực khoa học chiến lược vốn thường kén người học. Mô hình kết hợp giữa điểm số của một kỳ thi tiêu chuẩn quốc gia (*Cao khảo*) với các bài đánh giá chuyên sâu của từng trường đại học đã tạo ra một bộ lọc đa tiêu chí, giúp phát hiện và bồi dưỡng những học sinh có năng lực nghiên cứu thực thụ, thay vì chỉ là những cá nhân giỏi thi cử.

Tuy nhiên, chương trình cũng đối mặt với một số phê bình. Dư luận bày tỏ mối lo ngại về tính minh bạch ở một số khâu trong các bài kiểm tra nội bộ của các trường đại học. Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn khắt khe và các vòng thi chuyên sâu có nguy cơ làm tăng áp lực học tập và thi cử lên học sinh trung học. Các chuyên gia cũng khuyến nghị Bộ Giáo dục cần có các biện pháp điều chỉnh kịp thời để đảm bảo sự công bằng về mặt địa lý học, tránh tình trạng "Kế hoạch Cường cơ" trở thành đặc quyền của học sinh tại các đô thị phát triển hoặc tạo ra sự thiên lệch ưu tiên quá mức cho nhóm các trường đại học thuộc tốp đầu.

## Xem thêm
* Kỳ thi tuyển sinh đại học toàn quốc (Trung Quốc) (Cao khảo)
* Giáo dục đại học tại Trung Quốc
* Đại học hạng nhất thế giới và xây dựng môn học hạng nhất thế giới (Song nhất lưu)
* Đề án 985 và Đề án 211

## Tham khảo