Karl I xứ Bourgogne

**Charles I** (Charles Martin; ; ; 10 tháng 11 năm 1433&nbsp;– 5 tháng 1 năm 1477), biệt danh **the Bold** , là Công tước xứ Bourgogne cuối cùng thuộc nhà Valois-Bourgogne từ năm 1467 đến 1477. Ông là con trai hợp pháp duy nhất còn sống của Philippe III xứ Bourgogne và người vợ thứ ba Isabel của Bồ Đào Nha. Trong thời gian làm người thừa kế và khi cai trị, Charles cạnh tranh gay gắt với các thế lực lớn, đặc biệt là vua Louis XI của Pháp, lãnh chúa tối cao của ông. Năm 1465, Charles lãnh đạo cuộc nổi dậy của các chư hầu chống Louis XI trong Chiến tranh Công ích.

Sau khi kế vị năm 1467, Charles theo đuổi tham vọng xây dựng một vương quốc Bourgogne độc lập, kéo dài liên tục từ Biển Bắc đến biên giới Savoy ở phía nam. Để đạt mục tiêu này, ông thôn tính Guelders và Thượng Alsace, tìm cách giành tước hiệu Vua của người La Mã, đồng thời ngày càng đối đầu với các thế lực Đức. Ông kết hôn với Margaret xứ York để củng cố liên minh với Anh, đính hôn con gái duy nhất Marie xứ Bourgogne với Maximilian của Áo.

Charles là người bảo trợ nghệ thuật và âm nhạc, nổi tiếng với việc ủng hộ bản thảo minh họa và âm nhạc cung đình. Triều đình Bourgogne dưới thời ông là trung tâm của nghệ thuật, tinh thần hiệp sĩ và nghi lễ. Ông đặc biệt đề cao trật tự, ban hành nhiều sắc lệnh chi tiết về quân sự, pháp luật và ngoại giao. Charles là người sùng đạo, tôn Thánh George làm thánh bảo hộ, nhưng từ chối nhiều lời kêu gọi tham gia thập tự chinh chống Ottoman.

Những năm cuối đời, Ông tham gia Chiến tranh Bourgogne (1474–1477) nhằm giữ quyền kiểm soát Thượng Alsace, chống lại liên minh của các bang Thụy Sĩ, Đức và Alsace. Sau thất bại trong các trận Grandson và Morat, ông bị giết trong Trận Nancy ngày 5 tháng 1 năm 1477 khi giao chiến với René II xứ Lorraine và quân Thụy Sĩ. Cái chết của Charles dẫn đến Chiến tranh Kế vị Bourgogne và sự chấm dứt của Nhà nước Bourgogne. Con gái ông, Marie xứ Bourgogne, là người cuối cùng của triều đại này; con trai của bà là Philipp, người thừa kế Vùng Hà Lan Bourgogne.

## Cuộc sống ban đầu

### Thời thơ ấu
Charles sinh ngày 10 tháng 11 năm 1433 tại Dijon, thủ phủ Công quốc Bourgogne. Ông là con trai duy nhất sống sót đến tuổi trưởng thành của Philippe Tốt lành và Isabel của Bồ Đào Nha. Do từng mất nhiều con, Isabel đã hiến dâng Charles cho Thánh Thể ngay từ khi mới sinh. Charles được rửa tội ngày 20 tháng 11 và sớm được phong làm Bá tước xứ Charolais, tước hiệu dành cho người thừa kếBourgogne, đồng thời trở thành hiệp sĩ Dòng Lông cừu Vàng.

Những năm đầu đời của Charles diễn ra trong bối cảnh bất ổn do dịch hạch và nổi loạn tại các thành phố Flemish. Năm 1436, ông cùng mẹ từng bị phe nổi dậy ở Bruges bắt giữ, cho đến khi cuộc nổi loạn bị dập tắt. Charles được đánh giá là một đứa trẻ khỏe mạnh, được giáo dục cẩn trọng dưới sự giám sát của nhiều gia sư, trong đó có Antoine Haneron. Ông sớm bộc lộ niềm say mê lịch sử và các truyện anh hùng, nuôi dưỡng khát vọng chinh phục theo hình mẫu Alexander Đại đế.

Sau Hòa ước Arras năm 1435, nhằm củng cố hòa giải giữa Bourgogne và Pháp, Charles được đính hôn và kết hôn năm 1439 với Catherine của Pháp, con gái vua Charles VII, khi cả hai còn nhỏ tuổi. Cuộc hôn nhân mang tính chính trị này chấm dứt khi Catherine qua đời năm 1446. Từ đầu thập niên 1440, Charles bắt đầu tham dự các hoạt động công vụ và theo cha trong những chuyến thị sát tại các lãnh thổ Bourgogne, đánh dấu bước khởi đầu cho vai trò chính trị của ông.

## Tham khảo

## Tài liệu
 
* 
* 
* 

* 

## Đọc thêm

* Putnam, Ruth, *Charles the Bold, Công tước cuối cùng của Burgundy 1433–1477* (GP Putnam's Sons, 1908)
* 
* .

## Liên kết ngoài

*