Marici

**Mārīcī ** (tiếng Phạn: मारीची; tiếng Trung: 摩利支天; tiếng Việt: Ma Lợi Chi Thiên; tiếng Nhật: *Marishiten*) là một vị thiên chúng Phật giáo (deva), cũng như một Bồ Tát liên quan đến ánh sáng và Mặt Trời. Theo hầu hết các tài liệu lịch sử, Mārīcī được coi là một nữ thần, nhưng ở một số khu vực, bà được miêu tả là một nam thần được tôn thờ trong tầng lớp chiến binh ở Đông Á. Mārīcī thường được mô tả với nhiều cánh tay, cưỡi một con lợn, hoặc trên một cỗ xe lửa rực lửa kéo bởi bảy con ngựa hoặc bảy con lợn. Bà có thể có một cái đầu hoặc từ ba đến sáu cái đầu, với một cái đầu hình dạng như lợn. Ở một số khu vực Đông Á, trong những tạo hình dữ dội nhất của bà, bà có thể đeo một chuỗi vòng cổ làm bằng sọ. Trong một số hình ảnh khác, bà ngồi trên một hoa sen.

Những hình tượng sớm nhất của Mārīcī được tìm thấy là ở Ấn Độ và Tây Tạng, đặc biệt là gần thành phố cảng cổ và khu vực Phật giáo Salihundam ở Andhra Pradesh, nơi Mārīcī được miêu tả cưỡi trên một cỗ xe được kéo bởi bảy con ngựa, theo cách tương tự như Surya (thần Mặt Trời cùng với các nữ thần Usha và Chaya). Trong các văn bản Phật giáo Đại thừa, Mārīcī là nữ thần của bình minh, được Đức Phật mô tả tại Shravasti. Trong một số khía cạnh, bà có thể so sánh với, và có khả năng là một vị thần kết hợp từ phiên bản nữ của Surya, cũng như với Usha, Durga và Vajravārāhī theo những cách khác. Bà là một trong những nữ thần (hoặc nam thần) được triệu hồi trong các dharani của Phật giáo.

Trong Phật giáo Tây Tạng, bà được miêu tả là nữ thần của bình minh hoặc ánh sáng, một người chữa lành, hoặc người tìm kiếm sự giác ngộ cho tất cả chúng sinh. Trong Phật giáo Nhật Bản, bà được hình dung là một nữ thần chiến binh – người bảo vệ bushi hoặc Samurai và niềm đam mê của họ đối với công lý. Ngoài ra, bà cũng được coi là một người chữa lành, từ trạng thái sai lầm đến trạng thái tồn tại đúng đắn.

Trong Phật giáo Trung Quốc, bà nằm trong danh sách các vị thần bảo vệ, cụ thể là trong các nhóm Thập lục chư thiên (十六諸天), Nhị thập chư thiên (二十諸天) và Nhị thập tứ chư thiên (二十四諸天). Trong Đạo giáo và tín ngưỡng dân gian Trung Quốc, Đẩu Mẫu nguyên quân (斗母元君) được coi là đồng nghĩa với Mārīcī trong Phật giáo Mật tông Trung Quốc.

Khi được phát hiện bởi thế giới phương Tây, các nhà văn thời kỳ thuộc địa như Giorgi đã suy đoán dựa trên cơ sở ngữ âm rằng bà có thể đã được sao chép từ hoặc bị ảnh hưởng bởi khái niệm Đức Mẹ Đồng Trinh Maria trong Ki-tô giáo sau khi các nhà thám hiểm Tây Ban Nha đầu tiên đến Philippines. Tuy nhiên, giả thuyết này đã bị bác bỏ sau khi phát hiện nhiều tác phẩm và văn bản cổ hơn.

## Nguồn gốc

Nguồn gốc của Mārīcī còn mơ hồ. Bà có vẻ là sự kết hợp của các nữ thần Mặt Trời Ấn Độ, Iran và khu vực bên ngoài Ấn-Âu-Iran.

Bà cũng được cho là có nguồn gốc từ nữ thần Vedic Uṣas, nữ thần của bình minh trong văn hóa Vedic. Bà cũng chia sẻ một số điểm tương đồng với Surya, thần Mặt Trời. Trong các hình ảnh chiến binh hoặc võ sĩ của bà, bà có sự tương đồng với Durga, vì cả hai đều xuất hiện với nhiều cánh tay mang theo các vũ khí khác nhau trong khi cưỡi một con vật hoặc cỗ xe.

## Hình tượng
Mārīcī được miêu tả theo nhiều cách khác nhau. Một số ví dụ bao gồm:

* Là một người nam hoặc nữ trên một hoa sen, đôi khi hoa sen này được đặt trên lưng của bảy con lợn cái.
* Là một vị thần nam, thường có hai hoặc sáu cánh tay, cưỡi một con lợn rừng.
* Cưỡi một cỗ xe lửa rực lửa kéo bởi bảy con lợn đực hoặc lợn cái hung dữ.
* Là một người phụ nữ với nhiều cánh tay, mỗi tay cầm một vũ khí khác nhau, đứng hoặc ngồi trên lưng một con lợn rừng.
* Có ba đầu và sáu hoặc tám tay.

Trong văn học Tây Tạng, Bari Gyatsa chứa năm mô tả khác nhau về Mārīcī:

* Oḍḍiyāna Mārīcī
* Kalpa Ukta Mārīcī
* Kalpa Ukta Vidhinā Sita Mārīcī
* Aśokakāntā Mārīcī
* Oḍḍiyāna Krama Mārīcī

Drub Tab Gyatso có sáu mô tả:

* Trắng với năm đầu mười tay
* Vàng với ba đầu tám tay
* Vàng với ba đầu tám tay
* Dharmadhātu Īśvarī, đỏ với sáu đầu mười hai tay
* Picumī, vàng với ba đầu tám tay
* Đỏ với ba đầu mười hai tay

Nartang Gyatsa và Rinjung của Taranata mô tả giống nhau.

Vajravali và Mitra Gyatsa mô tả một mandala của Mārīcī bao gồm hai mươi lăm hình tượng xung quanh.

Danh sách này không đầy đủ, và còn nhiều hình ảnh khác của Mārīcī tồn tại trong thế giới Phật giáo.

## Trong Phật giáo Tây Tạng

Ba văn bản được bảo tồn trong Kriya Tantra của Kangyur Tây Tạng, trong đó Mārīcī (Tây Tạng: Ozer Chenma) là chủ đề chính:

* *Chú ngữ Mārīcī* (Skt. *ārya mārīcī nāma dhāraṇī*, Wyl. *<nowiki/>'phags ma 'od zer can zhes bya ba'i gzungs*, D 564)
* *Những hành trì tốt cao từ Tantra của Māyāmārīcī* (Skt. *Māyāmārīcījāta tantrād uddhitaṃ kalparājā*, Wyl. *sgyu ma'i 'od zer can 'byung ba'i rgyud las phyung ba'i rtog pa'i rgyal po*', D 565)
* *Bảy trăm hành trì của Mārīcī từ các Tantra* (Skt. *ārya mārīcī maṇḍalavidhi mārīcījāta dvādaśasahasra uddhitaṃ kalpa hṛdaya saptaśata*, Wyl. *<nowiki/>'phags ma 'od zer can gyi dkyil 'khor gyi cho ga 'od zer can 'byung ba'i rgyud stong phrag bcu gnyis pa las phyung ba'i rtog pa'i snying po bdun brgya pa*, D 566)

Một số văn bản khác có thể được tìm thấy trong các chú giải của Dergé Tengyur.

Ozer Chenma cũng đôi khi được coi là một hóa thân của Tara. Trong phái Nyingma, bà là Tara thứ 21.

Một thần chú quan trọng của bà là:
:Tiếng Phạn: *Oṃ mārīcyai svāhā'
:[[Tiếng Tây Tạng]]: *om ma ri tsyai soha* (ཨོཾ་མཱ་རི་ཙྱཻ་སྭཱ་ཧཱ།)

=== Đại cứu cánh ===
Ozer Chenma đặc biệt quan trọng trong truyền thống Đại cứu cánh của phái Nyingma. Sự quan trọng của bà liên quan đến biểu tượng của Mặt Trời và các tia sáng của nó trong tư tưởng Đại cứu cánh, cũng như việc sử dụng Mặt Trời như một sự trợ giúp trong thực hành *tögal* của Đại cứu cánh. Kinh *Tantra Vidya Tự Sinh* tuyên bố: "Để chứng minh nguồn gốc của các tia sáng, có một tantra được gọi là Marici Tantra." Trong truyền thống này, âm tiết chính của bà là MUM, và thần chú của bà là "OM MARI ZEYE MUM SVAHA".

== Trong Phật giáo Đông Á ==

Ở [[Trung Quốc]], Mārīcī được thờ phụng như một vị thần cả trong [[Phật giáo]] lẫn [[Đạo giáo]]. Bà được tôn sùng cao trong [[Phật giáo Mật tông]]. Bà thường được miêu tả với ba con mắt trên mỗi đầu và bốn cánh tay ở mỗi bên cơ thể. Hai tay của bà chắp lại, và sáu tay còn lại cầm các vật như mặt trời, mặt trăng, chuông, ấn vàng, cung, và giáo. Bà có thể đứng hoặc ngồi trên một hoa sen hoặc lợn, hoặc trên một hoa sen đặt trên bảy con lợn. Lễ hội của bà được cử hành vào ngày 9 tháng 9 âm lịch. Là một trong Nhị thập tứ chư thiên, bà thường được thờ phụng cùng với các thần khác trong Đại Hùng Bảo Điện của nhiều chùa Phật giáo Trung Quốc, ở hai bên của ban thờ chính.

Mārīcī đôi khi được coi là hiện thân của Bồ tát [[Phật Mẫu Chuẩn Đề|Chuẩn Đề]], với những hình ảnh biểu tượng tương tự. Bà cũng được thờ phụng như là nữ thần ánh sáng và là người bảo vệ các quốc gia, bảo vệ họ khỏi cơn thịnh nộ của chiến tranh.

Trong Đạo giáo, Đấu Mẫu vẫn là một vị thần phổ biến và thường được gọi là Thiên Hậu (天后). Bà được thờ phụng rộng rãi như là nữ thần của [[Nhóm sao Bắc Đẩu|chòm Bắc Đẩu]]. Bà cũng được tôn thờ như là mẹ của Cửu Hoàng (九皇), được đại diện bởi chín ngôi sao trong chòm sao Bắc Đẩu. Huyền thoại kể rằng một hoàng hậu đã tắm trong một cái ao vào một ngày xuân. Khi bà bước vào bồn tắm, bà đột nhiên cảm thấy "dao động", và chín nụ hoa sen nổi lên từ mặt ao. Mỗi nụ hoa sen này mở ra để lộ một ngôi sao, trở thành chòm sao Beidou. Bà cũng được xác định là đồng nhất với Chuẩn Đề và với Mahēśvarī, vợ của Maheśvara, và do đó bà cũng mang danh hiệu Mātrikā (佛母, Phật Mẫu), mẹ của Vô vàn Đức Phật.

Ngày nay, bà được thờ phụng trong các đền thờ Đạo giáo như đền Bạch Vân và cung Đấu Mẫu, những nơi có ảnh hưởng cả từ Đạo giáo lẫn Phật giáo.

Đấu Mẫu được ghi chép trong ba văn bản chính yếu của Đạo tạng, từ đó các câu chuyện trên đã được rút ra. Ba văn bản này được biên soạn trong thời kỳ Tống-Nguyên, theo phần giới thiệu của từng mục trong Đạo tạng chính thống (được đánh số theo Schipper, 1975). Chúng bao gồm:

* Dz 45: Ngọc Thanh vô thượng linh bảo tự nhiên Bắc Đấu bổn sinh kinh (玉清無上靈寶自然北斗本生經)
* Dz 621: Thái Thượng huyền linh Đấu Mỗ đại thánh nguyên quân bổn mệnh diên sinh tâm kinh (太上玄靈斗姆大聖元君本命延生心經)
* Dz 1452: Tiên thiên Đấu Mỗ tần cáo huyền khoa (先天斗姆秦告玄科)

=== Nhật Bản ===

Mārīcī, một vị thần quan trọng trong các tông phái [[Chân ngôn tông]] và [[Thiên Thai tông]], đã được các Samurai tiếp nhận vào thế kỷ thứ 8 như là vị thần bảo vệ và giám hộ.

Dù việc thờ phụng Mārīcī có từ trước khi [[Thiền tông]] xuất hiện, nó dường như sử dụng một dạng thiền định tương tự. Người ta nghĩ rằng trong trạng thái thiền, các chiến binh sẽ mất đi sự quan tâm đến các vấn đề chiến thắng và thất bại hoặc sinh tử, giúp họ trở thành những chiến binh tốt hơn.

Việc thờ phụng Mārīcī được kỳ vọng sẽ đạt được sự vị tha và lòng từ bi thông qua việc làm chủ bản thân. Một số trường phái võ thuật cũng thờ phụng Mārīcī như là một vị thần bảo hộ của truyền thừa của họ. Ví dụ, trong lời thề máu (Keppan) của phái [[Katori Shintō-ryū|Tenshin Shōden Katori Shintō-ryū]], các đệ tử được yêu cầu phải quy phục [[Futsunushi-no-Mikoto]] và chịu trừng phạt của Mārīcī nếu họ vi phạm các quy tắc của phái.

Các Samurai thường cầu khẩn Mārīcī vào lúc bình minh để đạt được chiến thắng. Mārīcī, có nghĩa là "ánh sáng" hoặc "ảo ảnh", được cầu nguyện để thoát khỏi sự chú ý của kẻ thù. Tuy nhiên, với vai trò là nữ thần của ảo giác và sự vô hình, Marishiten cũng đặc biệt được các [[ninja]] tôn sùng, những người đã trì niệm thần chú của bà để thu được quyền năng vô hình của bà.

Vào cuối [[thời kỳ Edo]], Mārīcī cũng được thờ phụng như là nữ thần của sự giàu có và thịnh vượng bởi tầng lớp thương nhân, cùng với [[Daikokuten]] (大黒天) và [[Benzaiten]] (弁財天) như một phần của bộ ba "Tam thiên" (三天 Santen). Sự thờ phụng bà đạt đỉnh điểm trong thời kỳ Edo nhưng đã suy giảm sau đó do sự tan rã của hệ thống phong kiến, sự bãi bỏ tầng lớp Samurai, và sự gia tăng phổ biến của Benzaiten, người đã thay thế Mārīcī trong các nghi thức thờ phụng hiện đại.

== Tham khảo ==


== Đọc thêm ==

* Hall, David Avalon. (2013). *The Buddhist Goddess Marishiten: A Study of the Evolution and Impact of Her Cult on the Japanese Warrior.* Global International. 
* Hall, David Avalon. (1997). "Marishiten: Buddhist Influences on Combative Behavior" in *Koryu Bujutsu: Classical Warrior Traditions of Japan.'' Koryu Books, pp.&nbsp;87–119. 
*