Ivan Ivanovich của Nga

**Ivan Ivanovich của Nga** (tiếng Nga: Иван Иванович; 28 tháng 3 năm 1554 – 19 tháng 11 năm 1581) là con trai thứ hai của Sa hoàng Nga Ivan IV (Ivan Bạo chúa) với người vợ đầu Anastasia Romanovna. Ông là Tsarevich (Thái tử, người thừa kế ngai vàng) cho đến khi đột ngột qua đời; đa số các nhà sử gia cho rằng ông đã bị chính phụ hoàng sát hại trong một cơn thịnh nộ.

= Thời niên thiếu =
Ivan Ivanovich là con trai thứ hai của Ivan IV của Nga, em trai của ông là Fyodor, người sau này kế vị ngôi Sa hoàng. Năm 15 tuổi, Ivan đã theo cha mình trong cuộc thảm sát Novgorod. Trong suốt năm tuần, hai cha con chứng kiến các *tên lính* *oprichniki* thi hành bạo lực với thái độ cuồng tín, rồi lại lui về nhà thờ để cầu nguyện. Đến 27 tuổi, Ivan được đánh giá là uyên bác không kém gì phụ hoàng. Khi rảnh rỗi, ông từng viết tiểu sử thánh Antony xứ Siya, cho thấy nền học vấn và đời sống tinh thần sâu sắc. Tương truyền, Ivan Ivanovich từng cứu mạng cha mình khỏi một vụ ám sát: một tù binh Livonia tên Bykovski đã rút kiếm nhằm chém Sa hoàng, nhưng lập tức bị Thái tử Ivan đâm chết trước khi ra tay thành công.

Hình ảnh Ivan Ivanovich thường được gắn với bức tranh nổi tiếng “*Ivan Bạo chúa bên giường hấp hối của con trai*” (1861) của họa sĩ Vyacheslav Schwarz, khắc họa bi kịch lớn nhất trong triều đại Ivan IV.

= Hôn nhân =
Năm 1566, từng có đề nghị cho Ivan Ivanovich, khi đó mới 12 tuổi, kết hôn với Virginia Eriksdotter, con gái của Quốc vương Erik XIV của Thụy Điển, nhưng hôn sự này không thành. Đến khi 17 tuổi, Ivan được đính hôn với Eudoxia Saburova, người trước đó từng được tiến cử làm tân nương cho chính Sa hoàng Ivan IV. Bà là một trong 12 thiếu nữ được đưa ra trong nghi lễ tuyển phi để Sa hoàng lựa chọn. Ivan IV không chọn Eudoxia cho mình, nhưng sau đó lại gả bà cho Thái tử Ivan. Sa hoàng mong muốn con dâu sớm sinh người nối dõi, nhưng điều này không xảy ra, nên ông đã đày Eudoxia vào tu viện và tìm một người vợ khác cho con trai. Người vợ thứ hai là Praskovia Solova, song bà cũng nhanh chóng chịu số phận tương tự, bị đưa vào tu viện vì không sinh được con. Người vợ thứ ba của Ivan là Yelena Sheremeteva. Tháng 10 năm 1581, bà được xác nhận là đang mang thai. Tuy nhiên, đứa trẻ nhiều khả năng đã bị sảy thai vào khoảng thời gian Ivan Ivanovich qua đời, khép lại hoàn toàn hy vọng về người kế vị trực tiếp của ông.

= Qua đời =

Ivan Ivanovich nhìn chung được cho là đã bị chính phụ hoàng mình – Sa hoàng Ivan IV (Ivan Bạo chúa) – giết chết, dù không có chứng cứ trực tiếp từ các nguồn đương thời. Theo nhiều ghi chép, quan hệ cha con xấu đi vào giai đoạn cuối Chiến tranh Livonia. Ivan Ivanovich bất mãn trước các thất bại quân sự của cha và từng yêu cầu được trao quyền chỉ huy binh lực để giải vây Pskov, điều khiến Ivan IV tức giận.

Ngày 19 tháng 11 năm 1581, Ivan IV quở trách Yelena Sheremeteva, người vợ đang mang thai của thái tử, vì ăn mặc bị cho là không phù hợp. Sự việc dẫn tới xung đột dữ dội giữa hai cha con. Trong cơn thịnh nộ, Ivan IV đã đánh mạnh vào đầu con trai bằng trượng, gây thương tích chí mạng khiến Ivan Ivanovich qua đời không lâu sau đó. Yelena cũng bị sảy thai chỉ vài giờ sau biến cố. Sự kiện này được miêu tả trong bức tranh nổi tiếng của Ilya Repin, *Ivan Bạo chúa và Con trai Ivan của ông*.

Cái chết của Ivan Ivanovich gây hậu quả nghiêm trọng cho nước Nga, vì triều đình mất đi người thừa kế có năng lực. Khi Ivan IV qua đời năm 1584, ngôi báu rơi vào tay Feodor I, một người yếu kém, trong khi quyền lực thực tế nằm trong tay Boris Godunov. Sau khi Feodor mất, Nga rơi vào thời kỳ hỗn loạn kéo dài, được gọi là Thời kỳ Rối loạn.

= Tham khảo =


## Nguồn

* Troyat, Henri *Ivan le Terrible*. Flammarion, Paris, 1982
* de Madariaga, Isabel *Ivan the Terrible*. Giulio Einaudi editore, 2005
* Robert Payne and Nikita Romanoff, *Ivan The Terrible* (New York, 2002)