open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Đoan Khang vương

**Đoan Khang Vương** (chữ Hán: 端康王) là thụy hiệu của một số vị quân chủ.

## Danh sách
* Minh triều Phong Lâm Đoan Khang Vương
* Minh triều Hải Dương Đoan Khang Vương
* Minh triều Ưng Thành Đoan Khang Vương

## Xem thêm
* Kinh Triệu Khang Vương
* Chu Khang Vương
* Sở Khang Vương
* Trịnh Khang Vương   
* Điệu Khang Vương
* Hy Khang Vương
* Cung Khang Vương
* Hoài Khang Vương
* Vinh Khang Vương
* Hoài Vương
* Đoan Vương
* Đoan Trang vương
* Khang Vương
* Khoảnh Vương
* Khang Đế
* Khang Công
* Khánh Vương
Molybden(VI) fluoride

**Molybden(VI) fluoride**, hay *molybden hexafluoride* là một hợp chất vô cơ có thành phần chính gồm hai nguyên tố molybden và flo, với công thức hóa học **MoF<sub>6</sub>**. Đây là hợp chất fluoride cao nhất của molybden, tồn tại dưới dạng một chất rắn không màu, tan chảy ngay dưới nhiệt độ phòng. Nó bị phân hủy khi gặp nước. Đây là một trong mười bảy hợp chất hexafluoride nhị phân được biết đến.

## Tổng hợp
Molybden(VI) fluoride được tạo ra bởi phản ứng trực tiếp của kim loại molybden trong một lượng lớn khí fluoride, được miêu tả bởi phương trình:
:Mo + 3F2 → MoF6
Các tạp chất điển hình là MoO<sub>2</sub>F<sub>2</sub> và MoOF<sub>4</sub>.

## Các ứng dụng
Molybden(VI) fluoride có rất ít tác dụng. Trong ngành công nghiệp hạt nhân, MoF6 tồn tại như một tạp chất trong urani(VI) fluoride vì molybden là một sản phẩm phân hạch của urani. Nó cũng là một tạp chất trong wolfram(VI) fluoride, được sử dụng trong ngành công nghiệp bán dẫn. MoF6 có thể được loại bỏ bằng cách khử hỗn hợp WF6–MoF6 với bất kỳ một số nguyên tố kể cả molybden ở nhiệt độ tăng cao vừa phải.

## Tham khảo
Bạc nitride

**Bạc nitride** là một hợp chất vô cơ có công thức hóa học **Ag<sub>3</sub>N**. Nó là một chất rắn màu đen trông như kim loại được hình thành khi bạc oxit hoặc bạc nitrat được hòa tan trong dung dịch amonia đậm đặc, gây ra sự hình thành phức hợp bạc diamin sau đó phân hủy thành Ag3N. Năng lượng tự do tiêu chuẩn của hợp chất này khoảng +315 kJ/mol, làm cho nó trở thành một hợp chất endothermic phân hủy dễ nổ tạo thành bạc và khí nitơ.

## Lịch sử
Bạc nitride trước đây được gọi là bạc fulminating, nhưng điều này có thể gây nhầm lẫn với bạc fulminat hoặc bạc azua, các hợp chất khác cũng được gọi bằng tên này. Các hợp chất fulminat và azua không hình thành từ các dung dịch amonia của Ag2O. Bạc fulminating lần đầu tiên được điều chế vào năm 1788 bởi nhà hóa học người Pháp Claude Louis Berthollet.

## Tính chất
Bạc nitride không tan trong nước, nhưng phân hủy trong axit vô cơ; khi phân hủy là thuốc nổ trong các axit cô đặc. Nó cũng dần phân hủy trong không khí ở nhiệt độ phòng và phát nổ khi nung đến 165 ℃.

## Nguy hiểm
Bạc nitride thường được sản xuất vô tình trong các thí nghiệm từ các hợp chất bạc và amonia, dẫn tới các vụ nổ bất ngờ. Bạc oxit trong dung dịch amonia 1,52 M dễ dàng biến đổi thành nitride, trong khi bạc oxit trong dung dịch 0,76 M không hình thành nitride. Bạc oxit cũng có thể phản ứng với amonia khô để hình thành Ag3N. Bạc nitride nguy hiểm hơn khi khô; bạc nitride khô là một chất nổ có thể phát nổ từ chạm nhẹ, thậm chí một giọt nước rơi xuống. Nó cũng nổ khi ướt, mặc dù ít hơn và các vụ nổ không lan truyền tốt trong các vết ướt của hợp chất.

## Sử dụng khác
Tên "bạc nitride" đôi khi cũng được sử dụng để mô tả một lớp phủ phản chiếu bao gồm các lớp mỏng xen kẽ của kim loại bạc và silic nitride. Vật liệu này không phải là chất nổ và không phải là một bạc nitride thật sự. Nó được sử dụng để gương phản chiếu và súng ngắn.

## Tham khảo
Metylophorus nebulosus

**Metylophorus nebulosus** là một loài thuộc Psycoptera thuộc họ Mesopsocidae. Chúng có thể được tìm thấy ở Anh và Ai Len. Chúng cũng có thể tìm thấy ở Albania, Áo, Bỉ, Bulgaria, Croatia, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Hy Lạp, Hungary, Ý, Latvia, Luxembourg, Na Uy, Ba Lan, Bồ Đào Nha, Romania, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ và Nước Hà Lan. Các loài này có màu đen hoặc nâu.

Chúng có một cái cánh đặc biệt (thường dài khoảng 6&nbsp;mm). Cánh đầu của con đực và con cái là không giống nhau. Cái cánh của con cái có màu nâu trung bình với các mảng màu không màu và các vùng màu nâu đậm hơn; phần hông của con đực hầu như đều màu nâu trung bình. Chúng có thể được tìm thấy trên nhiều loại cây và bụi.

Khoảng thời gian thường xuất hiện của loài này là vào mùa hè và mùa thu sớm. Loài này có mặt rộng rãi và phổ biến ở nước Anh. Tình trạng xuất hiện của chúng ở Leicestershire và Rutland không được biết.

## Môi trường sống
Các loài thức ăn trên gỗ sồi, bạch dương, chim anh đào, chổi, hạc, cây phong, cây sồi, thông, vân sam và thủy tùng.  Một số con trong loài này cũng thích ăn táo. 

## Tham khảo
Arsin (hóa chất)

**Arsin** là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học được quy định là AsH3. Hợp chất này tồn tại dưới dạng khí pnictogen hydride này là chất dễ bắt lửa, gây cháy nổ, và độc hại cao và cũng là một trong những hợp chất đơn giản nhất của arsen.

Mặc dù gây chết người, nó tìm thấy một số ứng dụng trong ngành công nghiệp bán dẫn và để tổng hợp các hợp chất organoarsenic. Thuật ngữ arsin (Arsine) thường được sử dụng để mô tả một loại hợp chất organoarsenic theo công thức AsH3-xRx, trong đó R = aryl hoặc ankyl. Ví dụ, As(C6H5)3, được gọi là triphenylarsin, được gọi là "một arsin".

## Độc tính
 Độc tính của arsin khác với các hợpchất arsen khác. Đường tiếp xúc chính là do hít phải, mặc dù ngộ độc sau khi tiếp xúc với da cũng đã được biết đến. Arsin tấn công hemoglobin trong các tế bào hồng cầu, khiến chúng bị phá hủy bởi cơ thể.

Các dấu hiệu đầu tiên của phơi nhiễm, có thể mất vài giờ để trở nên rõ ràng, là nhức đầu, chóng mặt và buồn nôn, tiếp theo là các triệu chứng thiếu máu huyết. Trong trường hợp nặng, tổn thương thận có thể kéo dài.

Tiếp xúc với nồng độ arsin 250 ppm là gây tử vong nhanh: nồng độ 25-30 ppm gây tử vong trong 30 phút tiếp xúc, và nồng độ 10 ppm có thể gây tử vong trong thời gian tiếp xúc lâu hơn. Các triệu chứng ngộ độc xuất hiện sau khi tiếp xúc với nồng độ 0,5 ppm. Có rất ít thông tin về độc tính mạn tính của arsin, mặc dù đối với các hợp chất arseni khác, một phơi nhiễm lâu dài có thể dẫn tới arsenicosis.

Hợp chất được phân loại là chất có tính độc hại cao tại Hoa Kỳ theo quy định tại Mục 302 của Đạo luật Hoa Kỳ về Kế hoạch Khẩn cấp và Luật Phải biết Cộng đồng (42 USC 11002) và phải tuân theo các yêu cầu báo cáo nghiêm ngặt của các cơ sở sản xuất, hoặc sử dụng nó với số lượng đáng kể.

## Tham khảo
Tế bào NK

**Tế bào NK** (viết tắt của **natural killer cell**; tạm dịch **tế bào sát thủ tự nhiên**) là một loại bạch huyết bào gây độc cho tế bào quan trọng trong miễn dịch tự nhiên. Vai trò của các tế bào NK cũng tương tự như các tế bào T gây độc tế bào trong miễn dịch đặc hiệu ở động vật có xương sống. Các tế bào NK cung cấp những đáp ứng nhanh tới các tế bào bị nhiễm virus, hoạt động trong khoảng 3 ngày sau khi nhiễm trùng, và kháng lại sự hình thành khối u.  Thông thường, các tế bào miễn dịch phát hiện ra kháng nguyên bạch cầu (MHC) hiện diện trên bề mặt của tế bào bị nhiễm trùng, kích hoạt giải phóng cytokin, dẫn đến tiêu tế bào hoặc chết rụng tế bào. Các tế bào NK là duy nhất, tuy nhiên, vì chúng có khả năng nhận diện các tế bào bị căng mà không cần sự có mặt của kháng thể và kháng nguyên (MHC), cho phép phản ứng miễn dịch nhanh hơn nhiều.  Chúng được đặt tên là "natural killers" (những sát thủ tự nhiên) bởi vì thuật ngữ ban đầu cho rằng chúng không cần sự kích hoạt để giết những tế bào đang thiếu vắng những dấu hiệu "tự" của kháng nguyên bạch cầu loại 1 (MHC loại I). Vai trò này cực kỳ quan trọng bởi vì những tế bào gây hại mà thiếu dấu hiệu MHC I không thể bị phát hiện và phá hủy bởi các tế bào miễn dịch khác, chẳng hạn bạch huyết bào T.

## Chú thích

## Đọc thêm
**Cellular and Molecular Immunology* by Abbul K. Abbas & Andrew Lichtman Saunders Copyright 2003
**How the Immune System Works*, 2nd edition, by Lauren Sompayrac, PhD Blackwell Publishing 2003
**Immunobiology: The Immune System In Health And Disease* by Janeway, Travers, Walport & Shlomchik Churchchill Livingstone Copyright 2005
**Kuby Immunology*, 6th edition, by Thomas J. Kindt, Richard A. Goldsby, and Barbara A. Osborne, W.H. Freeman and Company, New York

## Liên kết ngoài

*Video of natural killer cell
*CopeWithCytoKines Portal to definitions of NK-Cells and closely related topics
* http://www.hfea.gov.uk/fertility-treatment-options-reproductive-immunology.html  Reproductive immunology and fertility treatment
* http://www.cambridgenetwork.co.uk/news/article/default.aspx?objid=58465 
* Binns C (ngày 19 tháng 6 năm 2006),  Natural Body Guards: How Your Killer Cells Get Motivated.  Livescience.com. Truy cập 2007-10-20.
* 
* Nkcells.info - MediaWiki-based information platform specializing on natural killer cells
* Large granular lymphocyte entry in the public domain NCI Dictionary of Cancer Terms
Ô Wigner-Seitz

**Ô Wigner–Seitz** do Eugene Wigner và Frederick Seitz đặt tên là một loại ô Voronoi được sử dụng trong nghiên cứu vật liệu tinh thể trong vật lý chất rắn.

Tính chất đặc biệt của một tinh thể là các nguyên tử của nó được sắp xếp trong một dãy ba chiều thông thường gọi là mạng tinh thể. Tất cả các tính chất được cho là nguồn gốc các vật liệu tinh thể đều từ cấu trúc bậc cao này. Một cấu trúc như vậy thể hiện tính đối xứng tịnh tiến rời rạc. Xem mô hình như một hệ tuần hoàn, ta cần một công cụ toán học mô tả tính đối xứng và do đó các tính chất vật liệu như một hệ quả của tính đối xứng này. Ô Wigner–Seitz là một định nghĩa để đạt được điều này.

Một ô Wigner–Seitz là một ví dụ của một ô cơ sở, đó là một ô đơn vị chứa chính xác một nút mạng. Nó là locus của các điểm trong không gian gần với nút mạng hơn các nút mạng khác.

Một ô Wigner–Seitz, giống như bất kì ô cơ sở nào, là một hệ cơ bản cho đối xứng tịnh tiến rời rạc của mạng tinh thể. Ô cơ sở của mạng đảo trong không gian xung được gọi là vùng Brillouin.

## Định nghĩa
Ô Wigner–Seitz xung quanh một nút mạng được xác định như locus của các điểm trong không gian gần với nút mạng hơn các nút mạng khác.

Nó có thể được chứng minh một cách toán học rằng một ô Wigner–Seitz là một ô cơ sở kéo dài toàn bộ không gian thực mà không bỏ các khoảng trống (gaps) hoặc lỗ trống.

Ô Wigner–Seitz trong không gian mạng đảo được biết như là vùng Brillouin thứ nhất. Nó được tạo ra bằng cách vẽ các mặt phẳng vuông góc với các đoạn nối với các nút mạng gần nhất đến một nút mạng cụ thể, đi qua các trung điểm của các đoạn như vậy.

## Cách xây dựng ô

Ô có thể được chọn bằng cách lấy một nút mạng. Sau khi chọn một nút, vẽ các đường thẳng đến tất cả các nút mạng gần nhất. Tại trung điểm của mỗi đường, vẽ đường thẳng khác vuông góc với mỗi tập hợp các đường thẳng đầu tiên.

Trong trường hợp của mạng tinh thể ba chiều, vẽ một mặt phẳng vuông góc tại trung điểm các đường giữa các nút mạng. Bằng cách này, diện tích (hoặc thể tích) nhỏ nhất được vẽ theo cách này và được gọi là **ô cơ sở Wigner-Seitz**. Tất cả diện tích (hoặc không gian) trong mạng tinh thể được lấp đầy bởi các ô cơ sở này  và sẽ không có khoảng hở.

## Khái niệm toán học tổng quát
Khái niệm toán học tổng quát thể hiện trong ô Wigner-Seitz thường được gọi là ô Voronoi, và phần mặt phẳng các ô này cho một tập hợp các điểm cho trước được biết đến là một giản đồ Voronoi. Mặc dù bản thân ô Wigner-Seitz không quan trọng lắm trong không gian thực, nhưng nó lại cực kỳ quan trọng trong không gian mạng đảo. Ô Wigner-Seitz trong không gian mạng đảo được gọi là vùng Brillouin, chứa thông tin về vật liệu sẽ là chất dẫn điện hay chất cách điện.

## Tham khảo
Nhôm hydride

**Nhôm hydride**, còn được gọi với nhiều cái tên khác là *alane* hoặc *alumane* là một hợp chất vô cơ có thành phần chính gồm hai nguyên tố là nhôm và hydro, với công thức hóa học được quy định là **AlH<sub>3</sub>**. Hợp chất này tồn tại dưới dạng một chất rắn không màu. Mặc dù hiếm khi có tại các phòng thí nghiệm nghiên cứu bên ngoài, alane và các dẫn xuất của nó được sử dụng làm các tác nhân khử trong tổng hợp hữu cơ.

## Điều chế
Nhôm hydride và các phức hợp khác nhau của nó từ lâu đã được biết đến. Cách thức tổng hợp ra nó được công bố lần đầu vào năm 1947, và một bằng sáng chế cho việc tổng hợp này được công nhận vào năm 1999. Nhôm hydride được điều chế bằng cách xử lý lithi nhôm hydride với nhôm chloride.  Phương pháp này phức tạp và cần chú ý đến việc loại bỏ lithi chloride.
:3LiAlH4 + AlCl3  →  4AlH3  +  3LiCl
Dung dịch etan của alane cần sử dụng ngay, bởi vì vật liệu polyme nhanh chóng kết tủa thành chất rắn. Các giải pháp nhôm hydride được biết là bị suy thoái sau 3 ngày. Hợp chất này phản ứng mạnh hơn LiAlH4.

Một số phương pháp khác để điều chế nhôm hydride:
:2LiAlH4 + BeCl<sub>2</sub> → 2AlH3 + Li2BeH2Cl2
:2LiAlH4 + H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → 2AlH3 + Li<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> + 2H<sub>2</sub>↑
:2LiAlH4 + ZnCl<sub>2</sub> → 2AlH3 + 2LiCl + ZnH<sub>2</sub>

## Tham khảo
Nhôm arsenide

**Nhôm asenua** là một hợp chất hóa học vô cơ có thành phần chính gồm có hai nguyên tố nhôm và asen, có công thức hóa học được quy định là **AlAs**. Hợp chất này được ứng dụng là một chất bán dẫn, và có thể tạo thành một siêu mạng với gali asenua (công thức: GaAs) dẫn đến các tính chất bán dẫn của hợp chất. Vì các tính chất của hợp chất, nó được dùng làm các bóng bán dẫn HEMT và các thiết bị lượng tử khác.

## Độc tính
Các tính chất hóa học, tính chất và độc tính của hợp chất nhôm asenua không được nghiên cứu cách kỹ lưỡng và ghi lại.

Hợp chất nhôm có nhiều mục đích thương mại và thường được tìm thấy trong ngành công nghiệp. Nhiều trong số những vật liệu này hoạt động về mặt hoá học và do đó có độc tính và phản ứng nguy hiểm.

## Biện pháp phòng ngừa đặc biệt
Các biện pháp phòng ngừa khi vận chuyển và cất giữ: Lưu trữ nơi khô mát, thoáng mát trong các thùng chứa kín. Đảm bảo có thông gió tốt. Mở và sử dụng thùng chứa cẩn thận. Không lưu trữ hợp chất này cùng với axit. Giữ bình chứa hóa chất luôn kín.

## Tham khảo
Bạc(I) hyponitrit

**Bạc(I) hyponitrit** là một hợp chất ion với công thức **AgNO** hoặc **<sub>2</sub>[ON=NO]<sup>2-</sup>**, chứa các ion bạc đơn trị và các anion hyponitrit. Đây là một chất rắn màu vàng nhạt nhạy cảm với ánh sáng, tan rất ít trong nước và không tan trong hầu hết các dung môi hữu cơ, bao gồm DMF và DMSO.

## Điều chế
Hợp chất được mô tả lần đầu vào năm 1848.

Muối có thể được kết tủa từ phản ứng của dung dịch natri hyponitrit với dung dịch bạc nitrat:

:Na2N2O2 + 2AgNO3 → Ag2N2O2 + 2NaNO<sub>3</sub>
Lượng bạc dư tạo ra kết tủa màu nâu hoặc đen.

Bạc(I) hyponitrit có thể được điều chế bằng cách khử bạc(I) nitrat với natri amalgam.

## Tính chất và phản ứng
Bạc(I) hyponitrit ít hòa tan trong dung dịch kiềm hyponitrit, nhưng tan trong dung dịch amonia do sự hình thành cation phức [(NH3)3Ag]+. Hợp chất bị phân hủy dần bằng ánh sáng.

Hợp chất khan bị phân hủy trong chân không ở 158 ℃. Các sản phẩm phân tách thành là bạc(I) oxit và đinitơ oxit. Tuy nhiên, những sản phẩm này sau đó phản ứng để tạo thành một hỗn hợp nitơ, bạc và các oxit khác nhau của hai nguyên tố và muối bạc. Nó cũng bị phân hủy bởi ánh sáng, tạo ra bạc(I) oxit, các loại nitơ oxit và khí nitơ.

### Axit hyponitrơ
Phản ứng của bạc hyponitrit với hydro chloride khan trong ete là cách thường dùng để điều chế axit hyponitrơ:
:Ag2N2O2 + 2HCl → H2N2O2 + 2AgCl↓
Dữ liệu quang phổ chỉ ra cấu hình trans cho axit thu được.

### Ankyl halide
Bạc hyponitrit phản ứng với ankyl halide, tạo thành các ankyl hyponitrit. Ví dụ, phản ứng với metyl bromide tạo ra chất lỏng dimetyl hyponitrit:
:2CH3Br + Ag2N2O2 → -O-N=N-O- + 2AgBr↓
Các alkyl hyponitrit khác được báo cáo trong tài liệu gồm có các nhóm etyl, benzyl, và tert-butyl.

## Tham khảo
Tổ tiên chung cuối cùng của người và tinh tinh

**Tổ tiên chung cuối cùng của người và tinh tinh**, viết tắt tiếng Anh là **CHLCA** (*chimpanzee–human last common ancestor*) là tổ tiên chung cuối cùng (LCA, last common ancestor) được chia sẻ bởi các chi *[[Homo]]* (con người) và *[[Pan]]* (tinh tinh và bonobo) trong Hominini (tông Người). Do phức tạp của quá trình hình thành loài lai, sự phân tách từ *[[Pan]]* và *[[Homo]]* dường như đã là một quá trình kéo dài, hiện không thể đưa ra một ước tính chính xác về tuổi của cá nhân tổ tiên này. Trong khi "sự khác biệt ban đầu" giữa các quần thể có thể xảy ra cách đây 13 triệu năm trước vào thế Miocen, quá trình lai có thể đã diễn ra cho đến cách đây khoảng 4 triệu năm trước vào thế Pliocene. Còn theo Wakeley thì mốc thời gian cuối và quan điểm về sự lai hóa bị bác bỏ (xem *các ước tính hiện tại về phân tách loài phức hợp*).

## Phân loại học

## Tham khảo

## Xem thêm
* Tiến trình tiến hóa loài người
* Danh sách các hóa thạch tiến hóa của con người

## Liên kết ngoài

* Human Timeline (Interactive) – Viện Smithsonian, Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Hoa Kỳ (August 2016).
* Locomotion and posture from the common hominoid ancestor to fully modern hominins, with special reference to the last common panin/hominin ancestor - R H Crompton E E Vereecke and S K S Thorpe, Journal of Anatomy, April 2008
Đồng(II) carbonat hydroxide

**Đồng(II) carbonat hydroxide** là một hợp chất ion (một muối) gồm các ion đồng(II) Cu2+, carbonat CO2−3, và hydroxide OH−. Tên này thường dành cho hợp chất có công thức **Cu<sub>2</sub>(OH)<sub>2</sub>CO<sub>3</sub>** *([[Đồng(II) hydroxide|Cu(OH)<sub>2</sub>]]·[[Đồng(II) cacbonat|CuCO<sub>3</sub>]]).* Nó là một chất rắn kết tinh màu xanh lá cây tồn tại trong tự nhiên ở dạng khoáng chất malachit. Nó đã được sử dụng từ thời cổ xưa như là một chất màu, và nó vẫn được sử dụng làm chất sơn trong hội họa.

Đôi khi tên chất này được dùng cho hợp chất Cu3(CO3)2(OH)2 *(Cu(OH)<sub>2</sub>·2CuCO<sub>3</sub>)*, chất rắn kết tinh màu xanh da trời tồn tại ở dạng khoáng vật azurit. Chất này cũng được dùng làm chất màu.

Cả hai khoáng vật malachit và azurit có thể được tìm thấy trên các tấm đồng thau, đồng điếu, và đồng bị oxy hóa khi trải qua một thời gian dài.&nbsp;Thành phần của các màng oxy hóa này (patina) có thể khác nhau, trong môi trường hàng hải phụ thuộc vào môi trường ion chloride của nước biển, còn trong môi trường đô thị có thể có ion sunfat.

Hợp chất này thường bị gọi nhầm thành **đồng(II) carbonat**. Hợp chất đồng(II) carbonat CuCO3 không tồn tại trong tự nhiên. Chất này bị phân hủy bởi nước hoặc hơi ẩm từ không khí, và chỉ được tổng hợp thực sự vào năm 1973 với nhiệt độ cao và áp suất rất cao.

## Hợp chất khác
Cu2(OH)2CO3 còn tạo một số hợp chất với NH<sub>3</sub>, như Cu2(OH)2CO3·NH3 là chất rắn màu lục nhạt.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*National Pollutant Inventory – Thông tin về các hợp chất của đồng
Nguồn gốc tiếng nói

**Nguồn gốc tiếng nói** trong *[[Homo sapiens|Homo sapien sapiens]]* là một chủ đề tranh cãi và gây tranh luận rộng rãi. Các vấn đề liên quan đến việc sử dụng tiếng lưỡi, môi và cơ quan phát âm của con người như là công cụ giao tiếp chưa từng thấy. Trong khi đó những động vật khác chỉ biết kêu lên, nhưng không sử dụng lưỡi để điều chỉnh âm thanh phát ra. Tiếng nói cũng phân biệt với ngôn ngữ, là khái niệm bao hàm "tiếng nói" và các dấu hiệu, văn tự,....

## Khái quát
Mặc dù có sự liên quan đến vấn đề tổng quát hơn về nguồn gốc ngôn ngữ, sự phát triển của khả năng nói riêng biệt của con người đã trở thành một cách rõ ràng và theo nhiều cách riêng biệt về nghiên cứu khoa học. Chủ đề *tiếng nói* là một chủ đề riêng biệt, bởi ngôn ngữ không nhất thiết phải là nói: nó có thể bằng văn bản hoặc dấu hiệu. Tiếng nói theo ý nghĩa này là tùy chọn, mặc dù nó là phương thức mặc định cho ngôn ngữ.

Trong thực tế khỉ, vượn và người, giống như nhiều động vật khác, đã phát triển các cơ quan chuyên biệt để tạo âm thanh cho mục đích giao tiếp xã hội. Mặt khác, không một con khỉ hoặc vược nào sử dụng lưỡi của nó cho những mục đích như vậy. Việc sử dụng lưỡi, môi và các bộ phận chuyển động khác chỉ có ở loài người, dường như đặt *tiếng nói* trong một thể loại riêng biệt, làm cho sự xuất hiện và tiến hóa của nó trở thành một thách thức lý thuyết lý thú trong mắt nhiều học giả.

## Tham khảo

## Xem thêm
* Nguồn gốc ngôn ngữ
* Giao tiếp ở động vật
* Tiến trình tiến hóa loài người
* Danh sách các hóa thạch tiến hóa của con người

## Liên kết ngoài
* Interactive sagittal section 
* Design features of speech 
* Evolution of speech (anatomical and neural bases). 
* Ritual and the origins of language.
* Decoding Chomsky
Kali ferricyanide

**Kali ferricyanide** là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học **K<sub>3</sub>Fe(CN)<sub>6</sub>**. Muối màu đỏ tươi này chứa ion bát diện Fe(CN)<sub>6</sub><sup>3−</sup>. Chất này tan trong nước và dung dịch của nó tạo ra màu vàng lục dưới ánh sáng huỳnh quang. Chất này được Leopold Gmelin tìm ra năm 1822, và ban đầu được dùng trong việc điều chế thuốc nhuộm màu xanh.

## Điều chế
Kali ferricyanide được điều chế bằng cách cho clo đi qua dung dịch kali ferrocyanide. Sau đó kali ferricyanide được tách ra khỏi dung dịch:
:2K4Fe(CN)6 + Cl2 → 2K3Fe(CN)6 + 2KCl

## Cấu trúc
Tương tự như các muối cyanide kim loại khác, kali ferricyanide rắn có một cấu trúc polyme phức tạp. Polyme này bao gồm một trung tâm bát diện Fe(CN)63− kết nối với các ion K+ gắn vào các phối tử CN. Liên kết  K+---NCFe bị phá vỡ khi chất rắn hòa tan trong nước.

## Ứng dụng
Hợp chất này được sử dụng rộng rãi trong việc vẽ bản vẽ chi tiết và trong nhiếp ảnh (quy trình cyanotype). Một số quy trình chỉnh sửa ảnh có sử dụng kali ferricyanide. Kali ferricyanide được sử dụng như là một chất oxy hóa để loại bỏ bạc ra khỏi các âm bản và dương bản, một quá trình gọi là chấm khắc. Trong nhiếp ảnh màu, kali ferricyanide được sử dụng để giảm kích thước của các chấm màu mà không làm giảm số lượng của chúng, một loại chỉnh sửa màu thủ công. Nó cũng được sử dụng trong nhiếp ảnh đen trắng với natri thiosunfat (hypo) để giảm mật độ của một âm bản hoặc ảnh bạc gelatin, khi đó hỗn hợp được gọi là chất giảm mật độ của Farmer; điều này có thể giúp giải quyết các vấn đề do phơi sáng âm bản, hoặc làm sáng các điểm nổi bật trên ảnh.

Hợp chất này được dùng trong việc cứng hóa sắt và thép, trong mạ điện, nhuộm len, chất oxy hóa trong phòng thí nghiệm và trong hóa hữu cơ.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*International Chemical Safety Card 1132
*National Pollutant Inventory – Cyanide compounds fact sheet
Lưu huỳnh monoxide

**Lưu huỳnh monoxide **là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học **SO**. Nó chỉ được tìm thấy dưới dạng khí loãng. Khi cô đọng hoặc ngưng tụ, nó chuyển thành S2O2 (disulfur dioxide). Nó đã được phát hiện trong không gian nhưng hiếm khi gặp ở trạng thái tinh khiết.

## Cấu trúc và liên kết
Phân tử SO có trạng thái ba trạng thái tương tự như O<sub>2</sub>, nghĩa là mỗi phân tử có hai electron không tương xứng. Chiều dài liên kết S–O là 148,1 pm tương tự như trong các oxide lưu huỳnh thấp hơn (ví dụ: S8O, S–O = 148 pm) nhưng dài hơn liên kết S–O trong khí S2O (146 pm), SO2 (143,1 pm) và SO3 (142 pm).

Các phân tử được kích thích với bức xạ hồng ngoại gần với trạng thái đơn cực (không có electron không tương xứng). Trạng thái singlet được cho là có phản ứng mạnh hơn trạng thái ba cực của trạng thái cơ bản, giống như phản ứng oxy đơn hơn phản ứng hơn oxy ba lần.

## Sản xuất và phản ứng
Sản xuất SO như là một chất tinh khiết trong tổng hợp hữu cơ bằng việc sử dụng các hợp chất có thể "đẩy ra" SO. Ví dụ bao gồm phân hủy của một phân tử ethylene episulfoxide tương đối đơn giản, cũng như các ví dụ phức tạp hơn, chẳng hạn như một trisulfide oxide, C10H6S3O.
:C2H4OS → C2H4 + SO.
Phân tử SO là không ổn định về nhiệt động lực, chuyển đổi sang S2O2. SO chèn vào alken, alkyn và dien tạo ra các phân tử với ba vòng thành phần có chứa lưu huỳnh.

## Các biện pháp an toàn
Do sự xuất hiện hiếm hoi của lưu huỳnh trong khí quyển và sự ổn định kém; rất khó để xác định đầy đủ các mối nguy hiểm của nó. Nhưng khi ngưng tụ và đầm chặt, nó tạo thành disulfur dioxide, tương đối độc và ăn mòn. Hợp chất này cũng rất dễ cháy (khả năng cháy giống như khí methan) và khi bị đốt cháy tạo ra lưu huỳnh dioxide, một loại khí độc.

## Disulfur dioxide

SO dễ chuyển thành disulfur dioxide S2O2. Disulfur dioxide là phân tử phẳng với độ đối xứng C2v. Chiều dài liên kết S–O là 145,8 pm, ngắn hơn trong monomer, và độ dài liên kết S–S là 202,45 pm. Góc O–S–S là 112,7°. S2O2 có mômen lưỡng cực là 3,17 D.

## Tham khảo
Lưu huỳnh tetrachloride

**Lưu huỳnh tetrachloride** là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học **SCl<sub>4</sub>**. Nó thường thu được dưới dạng một chất rắn màu vàng nhạt không ổn định. SF<sub>4</sub>, tương ứng là một chất phản ứng ổn định, hữu ích hơn.

## Điều chế và cấu trúc
Lưu huỳnh tetrachloride thu được bằng cách xử lý lưu huỳnh đichloride với clo ở 193 &#8490;:

Lưu huỳnh tetrachloride nóng chảy cùng với sự phân hủy ở trên -20 ℃. Cấu trúc rắn của nó là không chắc chắn.

Lưu huỳnh tetrachloride có thể có dạng SCl3+Cl−, vì muối liên quan được biết đến có dạng liên kết anion không phối hợp. Trái ngược với tetrachloride này, SF4 là một phân tử trung hòa.

## Phản ứng
Lưu huỳnh tetrachloride phân hủy trên -30 ℃ (243 &#8490;) thành lưu huỳnh đichloride và clo.
:
Lưu huỳnh tetrachloride dễ dàng bị thủy phân:
:
Lưu huỳnh tetrachloride phản ứng với nước, tạo ra hydro chloride và lưu huỳnh dioxide thông qua quá trình thủy phân. Thionyl chloride là một chất trung gian.
:
Lưu huỳnh tetrachloride còn bị oxy hóa bởi axit nitric:

## Tham khảo
Platin(IV) selenide

**Platin(IV) selenide** là một hợp chất vô cơ có thành phần gồm hai nguyên tố là platin và selen, có công thức hóa học **PtSe<sub>2</sub>**. Hợp chất này là một hợp chất kim loại chuyển tiếp thuộc nhóm dichalcogenide (TMDC). Là một hợp chất thuộc nhóm dạng lớp, PtSe2 có thể được chia thành các lớp mỏng xuống đến ba nguyên tử dày gọi là đơn lớp.

## Tổng hợp
Minozzi là người đầu tiên báo cáo tổng hợp thành công platin(IV) selenide từ các nguyên tố thành phần vào năm 1909. Platin(IV) selenide có thể được hình thành bằng cách làm nóng các lớp mỏng platin trong hơi khí selen ở nhiệt độ 400 ℃.

Bề mặt platin tiếp xúc với hơi selen ở nhiệt độ 270 ℃ cũng tạo thành hợp chất đơn lớp PtSe2.

Ngoài các phương pháp selen hóa này, PtSe2 cũng có thể được tạo thành bởi sự kết tủa trong dung dịch nước của Pt(IV) được xử lý với hydro selenide hoặc bằng cách đốt nóng platin(IV) chloride với nguyên tố selen.

## Xuất hiện trong tự nhiên
Platin(IV) selenide tồn tại trong tự nhiên dưới dạng khoáng sản có tên gọi là sudovikovit. Khoáng sản này được đặt theo tên của nhà vật lý học người Nga, N.G. Sudovikov (1903–1966). Độ cứng của khoáng vật là từ 2 đến 5⁄2. Khoáng chất sudovikovit đã được tìm thấy trong mỏ Srednyaya Padma, mỏ Velikaya Guba urani-vanadi, thuộc bán đảo Zaonezhie, Cộng hoà Karelia, thuộc Nga.

## Tham khảo
Natri hyaluronat

**Natri hyaluronat** là muối của natri và axit hyaluronic, một glycosaminoglycan được tìm thấy trong nhiều loại mô liên kết ở người.

## Hóa học
 Natri hyaluronat là muối của natri và axit hyaluronic. Nó là chuỗi polyme dài có mắt xích là đường đôi của Na-glucuronate-N-acetylglucosamine. 

## Sự xuất hiện trong tự nhiên
Natri hyaluronate phân tán khắp các mạng lưới ngoại bào của mô liên kết, biểu mô, và 
mô thần kinh của động vật có vú, cũng như trong màng trong giác mạc.[cần dẫn nguồn]

## Cơ chế hoạt động
 Natri hyaluronat có chức năng bôi trơn mô và được cho là đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa các tương tác giữa các mô cạnh nhau. Nó tạo thành một dung dịch nhớt đàn hồi trong nước. Chức năng bảo vệ cơ học cho mô (mống mắt, võng mạc) và các lớp tế bào (giác mạc, nội mô và biểu mô) là do tính nhớt cao của dung dịch, còn tính đàn hồi của dung dịch giúp hấp thụ áp lực cơ học và làm tầng đệm bảo vệ cho mô. Về chức năng tạo điều kiện cho việc chữa lành vết thương, người ta cho rằng nó hoạt động như một phương tiện vận chuyển, đưa các peptide yếu tố tăng trưởng và các protein cấu trúc khác đến nơi phản ứng. Sau đó, các chất này bị enzym phân hủy và các protein hoạt hóa được giải phóng để thúc đẩy quá trình sửa chữa mô.

## Tác dụng phụ
Tác dụng ngoài ý muốn tương đối hiếm khi được sử dụng để điều trị các khớp.

 Khi sử dụng trong nhãn khoa, natri hyaluronat có thể gây viêm hậu phẫu, phù nề giác mạc hoặc tăng áp lực nội nhãn ngắn.[cần dẫn nguồn]

## Lịch sử
 Vào cuối những năm 1970 và đầu những năm 1980, chất này đã được dùng dưới tên biệt dược Hylartin và Hylartin Vetused trong các thử nghiệm lâm sàng của con người và thú y (ngựa đua) để điều trị viêm thoái hóa khớp. Hyaluronat natri lần đầu tiên bán trên thị trường được phát triển bởi Endre Alexander Balazs dưới nhãn biệt dược Healon, sản xuất bởi Pharmacia AB ở Thụy Điển vào năm 1980.
## Tham khảo
Platin(IV) fluoride

**Platin(IV) fluoride**, hay **platin tetrafluoride** là một hợp chất vô cơ có thành phần gồm hai nguyên tố là platin và flo, có công thức hóa học được quy định là **PtF<sub>4</sub>**. Hợp chất này tồn tại dưới dạng là một chất rắn màu đỏ cam, phản ứng với nước, có tính chất của platin(IV) trong hình học phối hợp bát diện.

## Điều chế
Hợp chất này được Henri Moissan báo cáo lần đầu bởi sự tráng florin của kim loại platin với sự hiện diện của hydro fluoride. Có một phương pháp tổng hợp hiện đại liên quan đến phương thức nhiệt phân của platin(VI) fluoride.

## Phản ứng
Dung dịch của hợp chất platin(IV) fluoride trong nước có màu nâu đỏ, nhưng nó nhanh chóng phân hủy, giải phóng nhiệt và tạo thành một chất kết tủa platin(IV) oxit dạng ngậm nước và axit hexafloroplatinic(IV). Khi đun nóng ở nhiệt độ cao, platin(IV) fluoride sẽ phân hủy thành kim loại platin và flo. Khi được đun nóng và tiếp xúc với thủy tinh, khí silic tetrafluoride sẽ được tạo thành cùng với kim loại.

Platin(IV) fluoride có thể tạo thành sản phẩm cộng với selen tetrafluoride và brom trifluoride. Các sản phẩm cộng với dạng tinh thể dễ bay hơi cũng được hình thành kết hợp với BF<sub>3</sub>, PF<sub>3</sub>, BCl<sub>3</sub> và PCl<sub>3</sub>.

## Tham khảo
Silic tetrabromide

**Silic tetrabromide** là một hợp chất vô cơ có thành phần gồm hai nguyên tố silic và brom, với công thức hóa học được quy định là SiBr4. Hợp chất này tồn tại dưới dạng chất lỏng không màu, và có mùi hôi do khuynh hướng thủy phân đi kèm với sự giải phóng hydro bromide. Các tính chất chung của silic tetrabromide rất giống với hợp chất silic tetrachlorrua thường được sử dụng phổ biến.

## Tổng hợp
Silc tetrabromide được tổng hợp bằng phản ứng của silic với hydro bromide ở nhiệt độ 600&nbsp;°C.
Si + 4 HBr   →   SiBr4  +  2 H2

Các sản phẩm phụ bao gồm dibromosilane (SiH2Br2) và tribromosilane (SiHBr3).

Si + 2 HBr  →   SiH2Br2

Si + 3 HBr  →   SiHBr3 + H2

## Sử dụng
Do có tính chất tương tự với hợp chất silic tetrachlorrua, hợp chất này có rất ít ứng dụng. Sự phân huỷ của SiBr4 có lợi ích là là, lắng đọng silic với tốc độ nhanh hơn so với SiCl4, tuy nhiên SiCl4 thường được ưa dùng hơn do có độ tinh khiết cao.  Sự nhiệt phân của hợp chất này tiếp theo là xử lý với amonia và silic nitride tạo thành lớp phủ, tất cả tạo thành một hợp chất cứng ứng dụng làm làm gốm sứ, vật liệu trám và sản xuất nhiều công cụ cắt.

## Tham khảo
Petar Nadoveza

**Petar Nadoveza** (9 tháng 4 năm 1942 &ndash; 19 tháng 3 năm 2023
) là một cầu thủ bóng đá người Croatia.

## Đội tuyển bóng đá quốc gia Nam Tư
Petar Nadoveza thi đấu cho đội tuyển bóng đá quốc gia Nam Tư từ năm 1967.

## Thống kê sự nghiệp

|-
|1967||1||0
|-
!Tổng cộng||1||0
|}

## Liên kết ngoài
*National Football Teams
Nickel(II) fluoride

**Niken(II) fluoride** là một hợp chất hóa học vô cơ, có thành phần chính là hai nguyên tố niken và flo, với công thức hóa học được quy định là **NiF<sub>2</sub>**. Hợp chất này là một hợp chất ion của niken và flo, tồn tại dưới hình dạng những tinh thể màu hơi vàng đến xanh lá. Không giống như nhiều hợp chất fluoride khác, niken(II) fluoride rất có tính ổn định trong không khí.

## Điều chế
Niken(II) fluoride được điều chế bằng cách cho hợp chất niken(II) chloride dạng khan tác dụng với khí flo ở nhiệt độ 350 ℃:

:NiCl2 + F2 → NiF2 + Cl2↑

Phản ứng tương tự của hợp chất coban(II) chloride dẫn đến quá trình oxy hóa coban, trong khi đó niken vẫn ở trạng thái oxy hóa +2 sau quá trình flo hóa vì trạng thái oxy hóa +3 không ổn định. Chloride dễ bị oxy hóa hơn niken(II). Đây là một phản ứng thế halogen điển hình, trong đó một halogen cộng với hợp chất halogen có ít hoạt tính hơn làm cho halogen đó hoạt động bị giảm đi hoạt tính và hợp chất chứa gốc halogen trở nên hoạt tính hơn.

Hợp chất niken(II) fluoride cũng được sản xuất khi khí flo phản ứng với kim loại niken.

## Hợp chất khác
*NiF2 tác dụng với NH<sub>3</sub> tạo ra một số hợp chất amin, như chất rắn màu lục NiF2·NH3·H2O, tinh thể màu lục nhạt 5NiF2·6NH3·8H2O (không tan trong nước lạnh, phản ứng với nước nóng), chất rắn có màu gần giống với kim loại NiF2·3NH3, chất rắn màu xanh dương NiF2·5NH3·H2O hay chất rắn màu chàm NiF2·6NH3 (tan ít trong nước).
*NiF2 tác dụng với N<sub>2</sub>H<sub>4</sub> tạo ra muối đihydrazin NiF2·2N2H4·3H2O là tinh thể màu lục lam, có tính nổ; khối lượng riêng ở  là 3,0124 g/cm³, NiF2·2,6N2H4 và NiF2·3N2H4 đều là chất rắn màu đỏ tím.
*NiF2 còn tạo một số hợp chất với CS(NH<sub>2</sub>)<sub>2</sub>, như NiF2·4CS(NH2)2 là chất rắn màu xanh dương đậm.

## Tham khảo
Ouranopithecus

***Ouranopithecus*** là chi vượn lớn Eurasia tiền sử, gồm hai loài. Một là *[[Ouranopithecus macedoniensis]]* vào cuối Miocen muộn (9.6-8.7 Ma) tìm thấy ở Hy Lạp năm 1974, và thứ hai là *[[Ouranopithecus turkae]]*, cũng thuộc Miocen muộn (8.7-7.4 Ma) tìm thấy ở Thổ Nhĩ Kỳ năm 2007.

## Đặt tên
Tên loài được đặt theo tiếng Hy Lạp Οὐρανός, *Ouranos* nghĩa là "bầu trời", và tiếng Hy Lạp cổ πίθηκος, *píthēkos* nghĩa là "khỉ", hợp lại là *"khỉ trời"*.

## Phân loại
Dựa trên cấu trúc răng và mặt của *[[Ouranopithecus macedoniensis|O. macedoniensis]]*, đã có gợi ý rằng *Ouranopithecus* thực sự là một *[[Dryopithecidae|dryopithecine]]*. Tuy nhiên, nó có lẽ liên quan chặt chẽ hơn với Ponginae.

Một số nhà nghiên cứu xem *Ouranopithecus* là **[[Tổ tiên chung gần nhất|tổ tiên chung cuối cùng]] của người và [[vượn]]**, và là tiền thân cho *[[australopithecine]]* và người, mặc dù điều này rất gây tranh cãi và không được chấp nhận rộng rãi. Đúng là *O. macedoniensis* cổ có các đặc điểm giống với một số hominin sớm (như xoang trán, hốc trán), nhưng chúng gần như chắc chắn là các loài không có liên quan chặt chẽ. Nó được gợi ý rằng đó có thể là một đồng dạng của *[[Graecopithecus |Graecopithecus freybergi]]*, mặc dù có thể không có đủ dữ liệu để hỗ trợ sự đồng dạng này.

## Tham khảo

## Xem thêm
* Tiến trình tiến hóa loài người
* Danh sách các hóa thạch tiến hóa của con người

## Liên kết ngoài
* Human Timeline (Interactive) – Viện Smithsonian, Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Hoa Kỳ (August 2016).
Kali ferrocyanide

**Kali ferrocyanide**, hay *kali hexacyanoferrat(II)* là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học **K<sub>4</sub>Fe(CN)<sub>6</sub>**. Trihydrat cũng được biết đến. Nó là một muối kali của phức Fe(CN)<sub>6</sub><sup>4−</sup>. Muối này tạo ra các tinh thể đơn nghiêng màu vàng chanh.

## Tổng hợp

### Sản xuất hiện đại
Kali ferrocyanide được sản xuất công nghiệp từ axit xianhydric, sắt(II) chloride, và calci hydroxide, để tạo thành Ca<sub>2</sub>Fe(CN)<sub>6</sub>·11H2O.  Dung dịch này sẽ được cho phản ứng với muối kali để tạo thành muối hỗn hợp calci-kali CaK<sub>2</sub>Fe(CN)<sub>6</sub>, và sau đó cho phản ứng với kali cacbonat để tạo sản phẩm cuối cùng.

### Sản xuất tiền hiện đại
Trước đó, muối này được tạo ra từ các nguồn cacbon hữu cơ có chứa nitơ, sắt vụn, và kali cacbonat. Các nguồn nitơ và cacbon là sừng bị rạn nứt, phế liệu da, nội tạng, hoặc máu khô.

## Ứng dụng
Kali ferrocyanide có nhiều ứng dụng đặc thù trong công nghiệp. Nó và muối natri tương ứng được sử dụng rộng rãi như các chất chống ăn mòn cho muối đường và muối ăn. Kali và natri ferrocyanide cũng được sử dụng trong việc tinh chế thiếc và tách đồng từ quặng molybden. Kali ferrocyanide được sử dụng trong sản xuất rượu vang và axit citric.

## Tham khảo
Lanthan(III) chloride

**Lanthan(III) chloride** là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học **LaCl<sub>3</sub>**. Đây là một loại muối thông thường nhưng chủ yếu được sử dụng trong nghiên cứu. Nó là một chất rắn màu trắng rất tan trong nước và alcohol.

## Cấu trúc
Cấu trúc của lanthan(III) chloride cũng tương tự như urani(III) chloride.

## Điều chế và phản ứng
Nó hình thành khi kết hợp các nguyên tố, nhưng một phương pháp thường sử dụng thường dùng là nung nóng hỗn hợp lanthan(III) oxit và amoni chloride ở 200–250 ℃:
:La2O3 + 6NH4Cl → 2LaCl3 + 6NH<sub>3</sub> + 2H2O
Từ trichloride, ta có thể tạo ra trihalogenua khác bằng phản ứng trao đổi. Khử với kali tạo ra lanthan.

## Ứng dụng
Lanthan(III) chloride không có nhiều ứng dụng. Một ứng dụng là tạo kết tủa phosphat từ dung dịch, ví dụ: trong bể bơi để ngăn sự phát triển tảo. Lanthan(III) chloride cũng được sử dụng trong nghiên cứu sinh hóa để ngăn chặn hoạt động của các cation hóa trị hai, chủ yếu là các chất của calci. Pha tạp với xeri, nó được sử dụng làm chất nhấp nháy.

Trong tổng hợp hữu cơ, lanthan(III) chloride hoạt động như một axit Lewis để chuyển aldehyde thành acetan.

Hợp chất này đã được xác định như một chất xúc tác cho việc clo hóa của metan thành clorometan với axit clohydric và oxy.

Hợp chất này cũng được sử dụng trong máy dò gamma.

Nó cũng thường được sử dụng như một chất ức chế ion hóa trong quang phổ phát xạ nguyên tử.

## Tham khảo
Zirconi(IV) chloride

**Zirconi(IV) chloride**, còn được gọi với cái tên khác là *zirconi tetrachloride*, là một hợp chất vô cơ có thành phần gồm hai nguyên tố zirconi và clo, với công thức hóa học được quy định là **ZrCl<sub>4</sub>**. Hợp chất này thường được sử dụng làm tiền chất cho các hợp chất khác của nguyên tố zirconi. Hợp chất này là một chất rắn nóng chảy nhanh chóng, ngoài ra cũng thủy phân nhanh chóng trong không khí ẩm.

## Các ứng dụng
### Tiền thân của Zr kim loại
ZrCl4 là một chất trung gian trong việc chuyển đổi các khoáng chất zirconi thành zirconi kim loại theo quy trình Kroll. Trong tự nhiên, nguyên tố zirconium luôn tồn tại dưới dạng oxit. Đối với việc chuyển đổi sang kim loại nguyên chất các oxit chịu lửa này phải được được chuyển đổi thành hợp chất tetrachloride và có thể được chưng cất ở nhiệt độ cao. Các tinh thể ZrCl4 tinh khiết có thể được khử với kim loại Zr để sản xuất hợp chất zirconi(III) chloride.

## Sử dụng khác
ZrCl4 là tiền chất phổ biến nhất đối với sự lắng đọng hơi hóa học của zirconi(IV) oxit và zirconi điborua.

Trong tổng hợp hữu cơ, zirconi tetrachloride được sử dụng như là một axit Lewis yếu cho phản ứng Friedel-Crafts, phản ứng Diels-Alder và các phản ứng đóng vòng hóa phân tử. Nó cũng được sử dụng để điều trị chống thấm nước hàng dệt may và các vật liệu dạng xơ khác.

## Hợp chất khác
ZrCl4 còn tạo ra một số hợp chất với NH<sub>3</sub>, như:
*ZrCl4·2NH3;
*ZrCl4·4NH3;
*ZrCl4·8NH3.
Chúng đều là bột màu trắng.

## Tham khảo
Kali bromat

**Kali bromat** (**KBrO<sub>3</sub>**), là một muối bromat của kali ở dạng tinh thể hay bột màu trắng.

## Điều chế
Kali bromat được tạo thành khi brom được thổi qua một dung dịch kali hydroxide nóng. Trước tiên phản ứng tạo ra kali hypobromit không ổn định, nhanh chóng phân tách thành kali bromide và kali bromat:
:3BrO−(dd) → 2Br−(dd) + BrO−3 (dd)
Điện phân dung dịch kali bromide cũng tạo thành bromat. Cả hai quá trình đều tương tự như các quy trình được sử dụng trong sản xuất muối clorat.

Kali bromat dễ dàng tách ra khỏi kali bromide trong cả hai phương pháp do độ tan của nó thấp hơn nhiều; khi một dung dịch chứa kali bromat và kali bromide được làm lạnh đến 0 ℃, hầu hết bromat sẽ kết tủa, trong khi hầu hết bromide sẽ còn trong dung dịch.

## Sử dụng trong nướng bánh
Mặc dù bị nhiều quốc gia cấm sử dụng trong công nghiệp thực phẩm, kali bromat thường được sử dụng ở Hoa Kỳ như là một chất hỗ trợ bột (E number E924). Nó hoạt động để tăng cường bột và cho phép nở nhiều hơn. Đây là một chất oxy hóa, và trong điều kiện thích hợp sẽ được sử dụng hết toàn bộ trong quá trình nướng bánh mì. Tuy nhiên, nếu quá nhiều chất này được thêm vào, hoặc nếu bánh mì không được nướng đủ lâu hoặc không ở nhiệt độ đủ cao, sau đó một lượng dư kali bromat sẽ vẫn còn, có thể gây hại nếu ăn vào. Kali bromat cũng có thể được sử dụng trong sản xuất mạch nha, với Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã quy định một số điều kiện an toàn nhất định, bao gồm các tiêu chuẩn ghi nhãn cho sản phẩm cuối cùng của mạch nha. Nó là một chất oxy hóa rất mạnh (E° = 1,5 V, tương đương với kali pemanganat).

## Tham khảo
Chromi(II,III) carbide

**Chromi(II,III) carbide** là một hợp chất vô cơ có thành phần chính gồm hai nguyên tố Chromi và cacbon. Hợp chất này là một hợp chất dạng gốm, có các công thức hóa học khác nhau, cùng thành phần như: **Cr<sub>3</sub>C<sub>2</sub>**, Cr7C3 và Cr23C6. Ở điều kiện tiêu chuẩn, hợp chất này tồn tại dưới dạng thức là một chất rắn có màu xám, phản ứng với nước.

Chromi(II,III) carbide cực kỳ cứng và có tính chất chống ăn mòn. Ngoài ra, hợp chất này cũng là một hợp chống chịu lửa tốt, có nghĩa là nó vẫn giữ được độ cứng của nó ở nhiệt độ cao. Các tính chất này làm cho hợp chất này trở nên hữu ích, với ứng dụng như một chất bổ sung cho các hợp kim kim loại. Khi các tinh thể Chromi(II,III) carbide được tích hợp vào bề mặt của kim loại, nó sẽ cải thiện khả năng chịu mài mòn và chống ăn mòn của kim loại, và duy trì các tính chất này ở nhiệt độ cao. Thành phần cứng nhất và được sử dụng phổ biến nhất cho mục đích này là Cr3C2.

Các khoáng chất liên quan đến hợp chất này bao gồm tongbait và isovit, có cùng công thức hóa học là (Cr,Fe)23C6 và cả hai hợp chất này đều rất hiếm. Một khoáng chất carbide giàu Chromi khác là yarlongite, công thức hóa học là Cr4Fe4NiC4.

## Tham khảo
Câu lạc bộ bóng đá nữ Phong Phú Hà Nam

**Câu lạc bộ bóng đá nữ Phong Phú Hà Nam** là câu lạc bộ bóng đá nữ có trụ sở tại Ninh Bình, Việt Nam. Sân vận động Hà Nam với sức chứa 20.000 chỗ ngồi là sân nhà của câu lạc bộ. Hà Nam có 3 lần giành ngôi Á quân giải vô địch Quốc gia và 3 lần giành chức vô địch giải U19 Quốc gia.

## Đội hình
**':







 (**C''')

## Huấn luyện viên

## Đội trưởng

## Thành tích tại [[Giải bóng đá nữ vô địch quốc gia|Giải Vô địch Quốc gia]]



## Tham khảo

* http://vff.org.vn/danh-sach-cac-clb-280/danh-sach-cac-doi-tham-du-giai-bong-da-nu-vdqg--cup-thai-son-bac-2017-28688.html

## Liên kết ngoài
*Trang thông tin điện tử tỉnh Hà Nam 
*VFF
Cadmi(II) hydride

**Cadmi(II) hydride** (tên hệ thống là **cadmi đihydride**) là một hợp chất vô cơ với các công thức hóa học **(CdH<sub>2</sub>)<sub>''n''</sub>** (cũng viết là ([CdH2])*n* hoặc CdH2). Nó là một chất rắn chỉ được biết đến như một bột màu trắng không hòa tan và không ổn định nhiệt.

## Danh pháp
Tên hệ thống là *cadmi đihydride*, tên IUPAC hợp lệ, được xây dựng theo danh pháp thành phần. Cadmi đihydride cũng được sử dụng để chỉ các hợp chất đihydridocadmi liên quan và oligomers của nó. Cần cẩn thận để tránh gây nhầm lẫn giữa hai hợp chất.

## Lịch sử
Vào năm 1950 một nhóm nghiên cứu do Glenn D. Barbaras dẫn đầu đã tổng hợp cadmi hydride lần đầu tiên. Trình tự phản ứng này bao gồm demetyl hóa dimetylcadmi trong dietyl ete ở -78&nbsp;°C, tạo ra cadmi(II) hydride.

## Tính chất hóa học
Chất rắn cadmi(II) hydride, dựa trên phổ hồng ngoại của nó, được cho là có liên kết hydro. Các hydride kim loại thấp khác cũng trùng hợp theo cách tương tự. Trừ khi làm lạnh xuống dưới -20&nbsp;°C, cadmi(II) hydride nhanh chóng phân hủy để tạo ra cadmi và hydro:
: (CdH2)*n* → *n*Cd + *n*H2↑

## Đihydridocadmi
Đihydridocadmi là dạng monomeric, phân tử với công thức hóa học  (cũng được viết là []). Đó là một loại khí không màu. Nó được tạo ra bởi phản ứng pha khí của các nguyên tử cadmi với hydro. Phân tử này là tuyến tính, có độ dài liên kết là 168,3 pm.

## Tham khảo
Acid bromic

**Acid bromic**, tên khác: *hydro bromat*, là một acid oxo với công thức hóa học **HBrO<sub>3</sub>**. Nó chỉ tồn tại ở dạng dung dịch nước. Dung dịch không màu này chuyển sang màu vàng ở nhiệt độ phòng do nó phân hủy thành brom. Acid bromic và muối bromat là các chất oxy hóa mạnh và là thành phần phổ biến trong các phản ứng Belousov-Zhabotinsky. Phản ứng Belousov-Zhabotinsky là một ví dụ điển hình về nhiệt động lực học không cân bằng.

## Cấu trúc
Có vài dạng đồng phân của HBrO3. Các độ dài kết nối được tính toán được liệt kê dưới đây dựa trên lý thuyết ba mức cấp cao G2MP2, CCSD(T), và QCISD(T).

Các khoảng cách năng lượng lớn giữa các cấu trúc này không làm cho sự đồng phân có thể xảy ra. HOBrO2 là đồng phân ổn định nhất và được thể hiện trong những hình trên.

## Tổng hợp
Acid bromic là sản phẩm của một phản ứng giữa bari bromat và acid sunfuric.
:Ba(BrO3)2 + H2SO4 → 2HBrO3 + BaSO4↓
Bari sunfat không hòa tan trong nước và tạo thành kết tủa. Acid bromic trong nước có được khi loại bỏ kết tủa bari sunfat.

## Tính chất
Acid bromic không tồn tại trong trạng thái tự do, trong dung dịch nước nó là một chất lỏng không màu (hoặc hơi màu vàng) với nồng độ tối đa lên đến 50%.

Nó là một acid mạnh với p*K*a = -2.

## Tham khảo
Tắm hơi ướt

**Tắm hơi ướt** là kiểu đi tắm ở phòng tắm hơi nước để thư giãn (relaxation) và có lợi cho sức khỏe (wellness). Nhiệt độ trong phòng tắm hơi ướt khoảng 45 tới 55 độ C, nhưng với gần 100% độ ẩm. Đi tắm hơi ướt giúp tăng cường hệ miễn dịch và sự lưu thông của hệ tuần hoàn, tốt cho da và đường hô hấp. Kiểu tắm này có lịch sử lâu đời từ thời Hy Lạp và La mã.

## Lịch sử

Nguồn gốc của tắm hơi ướt đến từ phòng tắm La Mã, bắt đầu trong thời kỳ thịnh vượng của Đế quốc La Mã. Các phòng tắm La Mã cổ đại đã phục vụ nhiều chức năng cộng đồng và xã hội trong xã hội La Mã. Mọi người ở Roma lúc đó đều sử dụng phòng tắm công cộng La Mã, bất kể tình trạng kinh tế xã hội. Những phòng tắm La Mã này được cung cấp bởi suối nước nóng tự nhiên từ dưới lòng đất.

Các phần lịch sử của một cơ sở giữ gìn sức khỏe (wellness) La Mã, thời trung cổ, đã được khôi phục tại Bath, Anh quốc và được dùng như một hồ tắm công cộng.

## Tác dụng
Cũng như trong phòng xông hơi khô, tác động của tắm hơi ướt dựa trên sự kích thích của nhiệt độ ở bên ngoài và phản ứng giảm nhiệt của cơ thể. Cơ thể bị sốt cao trong một thời gian ngắn. Một mặt, điều này kích thích hệ miễn dịch giết chết bất kỳ mầm bệnh có thể có, mặt khác, hỗ trợ sự lưu thông của hệ tuần hoàn. Huyết áp và nhịp tim tăng lên một chút. Các mạch máu - đặc biệt ở da - được mở rộng. Do đổ mồ hôi nhiều, lỗ chân lông mở và da được làm sạch. Các kích thích làm mát sau đó làm các mạch máu co lại, hỗ trợ sự tuần hoàn máu. Sự thay đổi giữa nóng và lạnh làm cho cơ bắp được thư giãn. Tắm hơi ướt cũng tốt cho đường hô hấp: các màng nhầy được làm ẩm. Đặc biệt là khi các chất phụ gia như bạch đàn được sử dụng, nó làm giảm các triệu chứng của bệnh hô hấp mãn tính. Vì nhiệt độ trong bồn tắm hơi thấp và kích thích ít hơn so với phòng xông hơi khô, ảnh hưởng trên cơ thể nhẹ nhàng hơn. Tuy nhiên, những người bị bệnh mãn tính hoặc cấp tính không nên tắm hơi.

## Phòng tắm công cộng hiện đại

Ngày nay, các phòng tắm hơi tự nhiên vẫn còn tồn tại, và thường vẫn sử dụng các hệ thống tương tự mà người La Mã sử dụng, chứa các ống dẫn và máy bơm đưa nước lên và vào các khu vực hồ bơi lớn, bất cứ nơi nào có nguồn suối tự nhiên. Lò sưởi cũng được sử dụng để duy trì nhiệt độ ấm trong bồn.

Có nhiều loại phòng tắm hơi ướt khác nhau, khác với phòng xông hơi khô (sauna, nhiệt độ từ 50 tới 75 độ C, khoảng 10% độ ẩm). (Cả hai đều nóng, nhưng hơi nước trong phòng xông hơi khô được tạo ra bằng cách thả nước vào một lò nóng) 

Phòng tắm hơi kiểu Thổ Nhĩ Kỳ, phòng xông hơi ướt và vòi sen hơi nước là các loại tắm hơi ướt.

## Phòng tắm ở nhà
Các phòng tắm hơi ướt ở nhà dễ xây hơn là sauna, do máy phun hơi nước chiếm ít chỗ hơn và nó cũng có thể được dùng như phòng tắm vòi sen. So với phòng tắm vòi sen, nó có nhiều lỗ bơm hơi nước nóng và cả không khí trong lành vào phòng. Nó được xây bằng gạch men hoặc kính cường lực giữ kín không khí, ngăn chặn hơi thoát ra ngoài. Phòng tắm hơi ướt phải được thiết kế với trần nhà nghiêng để hơi nước không nhỏ giọt trên đầu của người dùng.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Tales of Toronto’s first Jewish shvitz