Tổng hạnh phúc quốc gia

**Tổng hạnh phúc quốc gia** (tiếng Anh: *Gross National Happiness*, viết tắt là **GNH**; ), đôi khi được gọi là **Tổng hạnh phúc nội địa** (**GDH**), là một triết lý chỉ đạo của chính phủ Bhutan. Nó bao gồm một chỉ số được sử dụng để đo lường tập thể niềm hạnh phúc và sự thịnh vượng của một quần thể dân cư. Chỉ số Tổng hạnh phúc quốc gia được thiết lập như là mục tiêu của chính phủ Bhutan trong Hiến pháp Bhutan, được ban hành vào ngày 18 tháng 7 năm 2008.

## Lịch sử
Sự ra đời và khái niệm về "Tổng hạnh phúc quốc gia" (GNH) đã nảy sinh trong tâm trí của Bồ tát Druk Gyalpo, Quốc vương thứ 4 của Bhutan, Jigme Singye Wangchuck, được nuôi dưỡng cùng với sự phát triển của "Gaki Phuensum" (Hòa bình và Thịnh vượng) và giai đoạn hiện đại hóa của Bhutan dưới thời Druk Gyalpo, Quốc vương thứ 3 của Bhutan, Jigme Dorji Wangchuck.

Thuật ngữ "Tổng hạnh phúc quốc gia" do Quốc vương thứ 4 của Bhutan, Jigme Singye Wangchuck, khái niệm hóa vào năm 1972 đã được tuyên bố là "quan trọng hơn Tổng sản phẩm nội địa." Khái niệm này ngụ ý rằng phát triển bền vững cần phải có cách tiếp cận toàn diện đối với các quan niệm về sự tiến bộ và coi trọng ngang nhau các khía cạnh phi kinh tế của sự thịnh vượng. Khi định nghĩa Tổng hạnh phúc quốc gia (GNH), nhà vua đã lấy cảm hứng từ truyền thống từ bi và bất bạo động lâu đời của Bhutan đối với tất cả chúng sinh, bắt nguồn từ di sản Phật giáo 1.200 năm của đất nước này.

Năm 2011, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua nghị quyết 65/309, "Hạnh phúc: hướng tới cách tiếp cận toàn diện để phát triển", kêu gọi các quốc gia thành viên noi theo ví dụ của Bhutan để đo lường hạnh phúc và sự thịnh vượng, đồng thời gọi hạnh phúc là một "mục tiêu cơ bản của con người."

Năm 2012, Thủ tướng Bhutan Jigme Y Thinley và Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Ban Ki-moon đã triệu tập *Hội nghị Cấp cao: Thịnh vượng và Hạnh phúc: Định nghĩa một Mô hình Kinh tế Mới* để khuyến khích sự lan tỏa triết lý GNH của Bhutan. Tại cuộc họp này, Báo cáo Hạnh phúc Thế giới (World Happiness Report) đầu tiên đã được công bố. Ngay sau đó, ngày 20 tháng 3 được Liên Hợp Quốc tuyên bố là Ngày Quốc tế Hạnh phúc vào năm 2012 với nghị quyết 66/28.

Thủ tướng Bhutan Tshering Tobgay khi nhậm chức vào năm 2013 đã tuyên bố ưu tiên tập trung vào các mục tiêu cụ thể hơn thay vì thúc đẩy GNH, nhưng sau đó ông đã bảo vệ GNH của đất nước mình và thúc đẩy khái niệm này trên trường quốc tế. Các quan chức Bhutan khác cũng thúc đẩy sự phổ biến của GNH tại Liên Hợp Quốc và quốc tế.

## Định nghĩa
GNH khác biệt với Tổng sản phẩm nội địa (GDP) ở chỗ nó cố gắng trở thành một thước đo trực tiếp hơn về hạnh phúc tập thể thông qua việc nhấn mạnh sự hài hòa với thiên nhiên và các giá trị văn hóa được chọn lọc, như được thể hiện trong 9 lĩnh vực của hạnh phúc và 4 trụ cột của GNH. Theo chính phủ Bhutan, bốn trụ cột của GNH là:
# Phát triển kinh tế xã hội bền vững và công bằng;
# Bảo tồn môi trường;
# Bảo tồn và phát huy văn hóa; và
# Quản trị tốt.

Chín lĩnh vực của GNH là:

# Sức khỏe tâm lý
# Sức khỏe
# Sử dụng thời gian
# Giáo dục
# Đa dạng văn hóa và khả năng phục hồi
# Quản trị tốt
# Sức sống cộng đồng
# Đa dạng sinh thái và khả năng phục hồi
# Mức sống

Mỗi lĩnh vực bao gồm các chỉ số chủ quan (dựa trên khảo sát) và khách quan. Các lĩnh vực có trọng số ngang nhau nhưng các chỉ số trong mỗi lĩnh vực có trọng số khác nhau.

Các cá nhân sau đó được phân loại theo điểm số của họ trên các chỉ số, và được báo cáo là hạnh phúc (hạnh phúc sâu sắc hoặc hạnh phúc rộng khắp) hoặc chưa hạnh phúc (hạnh phúc hạn hẹp hoặc không hạnh phúc).

## Chỉ số GNH Bhutan
Một số học giả đã ghi nhận rằng "các giá trị nền tảng của các trụ cột GNH được định nghĩa là mang đậm tính Phật giáo," và "GNH xây dựng Phật giáo như là cốt lõi của các giá trị văn hóa của đất nước (Bhutan). Chúng cung cấp nền tảng mà GNH dựa vào." Do đó, GNH được xem là một phần của Trung đạo trong Phật giáo, nơi "hạnh phúc được tích lũy từ một hành động cân bằng hơn là từ một cách tiếp cận cực đoan."

### Thực hiện tại Bhutan
Cơ quan chịu trách nhiệm thực hiện GNH tại Bhutan là Ủy ban Tổng hạnh phúc Quốc gia (Gross National Happiness Commission). Ủy ban GNH bao gồm Thủ tướng làm Chủ tịch, các Bí thư của từng bộ trong chính phủ và Thư ký của Ủy ban GNH. Nhiệm vụ của Ủy ban GNH bao gồm xây dựng và thực hiện kế hoạch 5 năm của quốc gia và ban hành các chính sách. Chỉ số GNH được sử dụng để đo lường hạnh phúc và sự thịnh vượng của dân số Bhutan. Một Công cụ Sàng lọc Chính sách GNH và Công cụ Sàng lọc Dự án GNH được Ủy ban GNH sử dụng để quyết định có thông qua các chính sách hoặc thực hiện các dự án hay không. Các công cụ sàng lọc GNH được Ủy ban GNH Bhutan sử dụng để dự đoán tác động của các sáng kiến chính sách đối với mức độ GNH tại Bhutan.

Năm 2008, cuộc khảo sát GNH Bhutan đầu tiên đã được tiến hành. Tiếp theo là cuộc khảo sát thứ hai vào năm 2010. Cuộc khảo sát toàn quốc thứ ba được thực hiện vào năm 2015. Khảo sát GNH bao phủ tất cả hai mươi quận (Dzonkhag) và kết quả được báo cáo theo các yếu tố nhân khẩu học khác nhau như giới tính, tuổi tác, nơi cư trú và nghề nghiệp. Các cuộc khảo sát GNH đầu tiên bao gồm các bảng câu hỏi dài thăm dò công dân về điều kiện sống và hành vi tôn giáo, bao gồm các câu hỏi về số lần một người cầu nguyện trong ngày và các chỉ số nghiệp báo khác. Phải mất vài giờ để hoàn thành một bảng câu hỏi. Các vòng sau của Chỉ số GNH đã được rút ngắn, nhưng cuộc khảo sát vẫn giữ lại các chỉ số hành vi tôn giáo.

Chỉ số GNH Bhutan được phát triển bởi Trung tâm Nghiên cứu Bhutan với sự giúp đỡ của các nhà nghiên cứu Đại học Oxford để giúp đo lường sự tiến bộ của xã hội Bhutan. Chức năng của Chỉ số dựa trên phương pháp Alkire & Foster năm 2011. Sau khi tạo ra Chỉ số GNH, chính phủ đã sử dụng thước đo này để đo lường tiến bộ quốc gia và thông báo chính sách.

Chỉ số GNH Bhutan được các học giả tiến bộ coi là đo lường sự tiến bộ xã hội tương tự như các mô hình khác như Chỉ số Đời sống Tốt đẹp hơn (Better Life Index) của OECD năm 2011, và Chỉ số Tiến bộ Xã hội (SPI) năm 2013. Một đặc điểm phân biệt Chỉ số GNH của Bhutan với các mô hình khác là các mô hình kia được thiết kế cho các chính phủ thế tục và không bao gồm các thành phần đo lường hành vi tôn giáo.

Dữ liệu được sử dụng để so sánh hạnh phúc giữa các nhóm công dân khác nhau, và những thay đổi theo thời gian.

Theo Báo cáo Hạnh phúc Thế giới năm 2019, Bhutan đứng thứ 95 trong số 156 quốc gia.

Việc xem xét toàn diện nhiều yếu tố thông qua cách tiếp cận GNH đã được trích dẫn là có tác động đến phản ứng của Bhutan đối với đại dịch COVID-19.

### Phổ biến
Tại Victoria, British Columbia, Canada, một phiên bản rút gọn của khảo sát GNH Bhutan đã được chính quyền địa phương, các quỹ địa phương và cơ quan chính phủ sử dụng dưới sự lãnh đạo của Martha và Michael Pennock để đánh giá dân số của Victoria.

Tại bang São Paulo, Brasil, Susan Andrews, thông qua tổ chức Công viên Sinh thái Tầm nhìn Tương lai (Future Vision Ecological Park) của mình, đã sử dụng một phiên bản GNH của Bhutan ở cấp độ cộng đồng tại một số thành phố.

Tại Seattle, Washington, Hoa Kỳ, một phiên bản của Chỉ số GNH đã được Hội đồng Thành phố Seattle và tổ chức Sustainable Seattle sử dụng để đánh giá hạnh phúc và sự thịnh vượng của dân số Khu vực Seattle. Các thành phố và khu vực khác ở Bắc Mỹ, bao gồm Eau Claire, Wisconsin, Creston, British Columbia và bang Vermont của Hoa Kỳ, cũng đã sử dụng một phiên bản của Chỉ số GNH.

Thống đốc bang Vermont đã tuyên bố ngày 13 tháng 4 (sinh nhật Tổng thống Jefferson) là "Ngày Mưu cầu Hạnh phúc", và trở thành bang đầu tiên thông qua luật cho phép phát triển các chỉ số thay thế và hỗ trợ việc hoạch định chính sách. Trung tâm Nghiên cứu Nông thôn Đại học Vermont thực hiện một nghiên cứu định kỳ về sự thịnh vượng trong bang.

Tại Đại học Oregon, Hoa Kỳ, một mô hình hành vi của GNH dựa trên việc sử dụng các từ ngữ tích cực và tiêu cực trong các cập nhật trạng thái trên mạng xã hội đã được phát triển bởi Adam Kramer.

Năm 2016, Thái Lan đã ra mắt trung tâm GNH của riêng mình. Cựu vương Thái Lan, Bhumibol Adulyadej, là một người bạn thân của Quốc vương Jigme Singye Wangchuck, và đã khởi xướng triết lý tương tự về kinh tế tri túc.

Tại Philippines, khái niệm GNH đã được ca ngợi bởi nhiều nhân vật, đáng chú ý là thượng nghị sĩ Philippines và Nhà vô địch Toàn cầu về Khả năng phục hồi của Liên Hợp Quốc Loren Legarda, và cựu bộ trưởng môi trường Gina Lopez. Các dự luật đã được đệ trình lên Thượng viện và Hạ viện Philippines để ủng hộ Tổng hạnh phúc quốc gia tại Philippines. Ngoài ra, Giám đốc điều hành của Trung tâm GNH Bhutan, Tiến sĩ Saamdu Chetri, đã được các quan chức cấp cao tại Philippines mời tham dự một Diễn đàn GNH.

Nhiều thành phố và chính phủ khác đã thực hiện các nỗ lực để đo lường hạnh phúc và sự thịnh vượng (còn được gọi là "Vượt ra ngoài GDP") kể từ Cuộc họp Cấp cao năm 2012, nhưng chưa sử dụng các phiên bản chỉ số GNH của Bhutan. Trong số này bao gồm chính phủ các quốc gia như Văn phòng Thống kê Quốc gia của Vương quốc Anh và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, và các thành phố bao gồm Somerville, Massachusetts, Hoa Kỳ, và Bristol, Vương quốc Anh. Ngoài ra còn có một số công ty đang thực hiện các thực hành bền vững trong kinh doanh lấy cảm hứng từ GNH.

### Chỉ trích

GNH đã bị các nhà phê bình mô tả là một công cụ tuyên truyền được chính phủ Bhutan sử dụng để đánh lạc hướng khỏi cuộc thanh trừng sắc tộc và vi phạm nhân quyền mà họ đã thực hiện.

Chính phủ dân chủ Bhutan bắt đầu từ năm 2008. Trước đó, chính phủ đã thực hiện cuộc thanh trừng sắc tộc quy mô lớn đối với dân số không theo Phật giáo là người gốc Nepal theo đạo Hindu dưới danh nghĩa bảo tồn văn hóa GNH. Tổ chức phi chính phủ (NGO) Human Rights Watch đã ghi lại các sự kiện này. Theo Human Rights Watch, "Hơn 100.000 người, tương đương 1/6 dân số Bhutan có nguồn gốc Nepal và theo đạo Hindu, đã bị trục xuất khỏi đất nước vì họ không chịu hòa nhập với văn hóa Phật giáo của Bhutan." Hội đồng Tị nạn Úc tuyên bố rằng "thật phi thường và gây sốc khi một quốc gia có thể thoát khỏi việc trục xuất một phần sáu dân số của mình mà bằng cách nào đó vẫn giữ cho danh tiếng quốc tế của mình phần lớn còn nguyên vẹn. Chính phủ Bhutan nên được biết đến không phải vì Tổng hạnh phúc quốc gia mà vì Tổng Đạo đức giả quốc gia."

Một số nhà nghiên cứu cho rằng triết lý GNH của Bhutan "đã phát triển trong thập kỷ qua thông qua sự đóng góp của các học giả phương Tây và địa phương thành một phiên bản dân chủ và cởi mở hơn. Do đó, có lẽ tham chiếu lịch sử chính xác hơn là đề cập đến việc đặt ra cụm từ GNH như một sự kiện chính, chứ không phải triết lý GNH của Bhutan, bởi vì triết lý như các học giả phương Tây hiểu khác với triết lý được Nhà vua sử dụng vào thời điểm đó." Các quan điểm khác cho rằng GNH là một quá trình phát triển và học hỏi, thay vì một chuẩn mực khách quan hay điểm kết thúc tuyệt đối. Bhutan khao khát nâng cao hạnh phúc của người dân và GNH phục vụ như một công cụ đo lường để hiện thực hóa khát vọng đó.

Những chỉ trích khác tập trung vào mức sống ở Bhutan. Trong một bài báo viết năm 2004 trên tạp chí ''The Economist'', "Vương quốc Bhutan trên dãy Himalaya thực tế không phải là một nơi bình dị trong truyện cổ tích. Đây là nơi sinh sống của khoảng 900.000 người, hầu hết trong số họ sống trong cảnh nghèo đói cùng cực." Tuy nhiên, vào tháng 12 năm 2023, Bhutan đã tốt nghiệp khỏi Danh sách các nước kém phát triển của Liên Hợp Quốc để trở thành Nước đang phát triển vì đã có những cải thiện đáng kể trong vài thập kỷ qua, về tiến bộ kinh tế và xã hội, bao gồm giảm mức nghèo đói, và cải thiện các tiêu chuẩn giáo dục và tuổi thọ. Các chỉ trích khác về GNH trích dẫn "mức độ gia tăng của tham nhũng chính trị, sự lây lan nhanh chóng của dịch bệnh, và những nỗi thống khổ khác; chẳng hạn như AIDS và bệnh lao, bạo lực băng đảng, lạm dụng phụ nữ và các nhóm dân tộc thiểu số, thiếu hụt lương thực/thuốc men, và những khó khăn kinh tế."

## Xem thêm

* Bhutan
** Những thách thức phát triển tại Bhutan
** Bộ trưởng Hạnh phúc
** Nhỏ là đẹp

* Kinh tế học
** Các thước đo mở rộng của tiến bộ kinh tế
** Kinh tế học hạnh phúc
** Kinh tế học nhân văn

* Danh sách các khảo sát xã hội so sánh
** Chỉ số hành tinh hạnh phúc, chỉ số toàn cầu theo quốc gia về sức khỏe con người và tác động môi trường
** Chỉ số phát triển con người, chỉ số toàn cầu của Ngân hàng Thế giới theo quốc gia
** Hành vi quốc nội tổng hợp (GDB) khảo sát của Ấn Độ theo các bang
** Hệ thống tín nhiệm xã hội (SCS) của Trung Quốc theo cá nhân công dân
** Khảo sát Giá trị Thế giới

* Chung
** Sự hài lòng với cuộc sống
** Thuyết vị lợi

## Tham khảo

### Chú thích

### Tài liệu tham khảo

* Adler Braun, Alejandro. *[https://web.archive.org/web/20110711131425/http://www.grossnationalhappiness.com/OtherArticles/GNHPaperbyAlejandro.pdf Gross National Happiness in Bhutan: A Living Example of an Alternative Approach to Progress],* 24 September 2009
* Confucious. *Analects* 13:16. The Analects : Zi Lu - Chinese Text Project
* Diener, Ed and Robert-Biswas Diener. *Happiness – Unlocking the Mysteries of Psychological Wealth*. Oxford: Blackwell Publishing Ltd., 2008. 290 pages. .
* Eric Zencey, "GDP RIP," New York Times, 9 August 2009 Opinion | G.D.P. R.I.P.
* Eric Ezechieli, "Beyond Sustainable Development: Education for Gross National Happiness in Bhutan" https://web.archive.org/web/20060906230028/http://suse-ice.stanford.edu/monographs/Ezechieli.pdf, Stanford University, 2003
*
* Layard, Richard (2005), *Happiness: Lessons from a New Science*, Penguin Press, 
* 
* Powdyel, T.S. "Gross National Happiness, A Tribute," Gross National Happiness, Kinga, Sonam, et al. (eds) (1999), Thimphu: The Center for Bhutan Studies
* Priesner, Stefan (2004), Indigeneity and Universality in Social Science: A South Asian Response, SAGE Publications, 
* Schroeder, Kent (2018), *Politics of Gross National Happiness: Governance and Development in Bhutan*, Cham (Switzerland): Palgrave Macmillan, 
* Thinley, L. (October 1998). Values and Development: "Gross National Happiness." Speech presented at the Millennium Meeting for Asia and the Pacific, Seoul, Republic of Korea.
* Tideman, Sander G. (2016), Gross National Happiness: Lessons for Sustainability Leadership, South Asian Journal of Global Business Research, Vol. 5 Iss 2 pp.&nbsp;190 – 213

## Liên kết ngoài

* International Institute of Management – US based GHN research, GNH policy white paper
* Bhutan 2008 Paeans to the King
* World Happiness Report
* Nadia Mustafa, "What About Gross National Happiness?", Time, 10 January 2005
* Rajni Bakshi, "Gross National Happiness" , *Resurgence*, 25 January 2005
* Bhutan, Gross National Happiness and Sustainable Development – YouTube (12:31)
* Gross National Happiness USA United States-based non-profit using GNH framing to spark dialogue and inform public policy.