open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Cobalt(II) fluoride

**Cobalt(II) fluoride** là một hợp chất hóa học có công thức **CoF<sub>2</sub>**. Nó là một hợp chất rắn kết tinh màu hồng phản sắt từ ở nhiệt độ thấp (TN = 37,7 K). Công thức này áp dụng được cho cả tinh thể bốn phương đỏ, CoF2 và tetrahydrat tinh thể trực giao đỏ, CoF2·4H2O. CoF2 được sử dụng trong các lĩnh vực nhạy cảm oxy, cụ thể là sản xuất kim loại. Ở nồng độ thấp, nó có sử dụng cho sức khoẻ cộng đồng. CoF2 ít hòa tan trong nước. Hợp chất có thể được hòa tan trong acid nóng và sẽ phân hủy trong nước sôi. Tuy vậy, hydrat hòa tan trong nước, đặc biệt là các dạng của hợp chất dihydrat CoF2·2H2O và trihydrat CoF2·3H2O. Hydrat cũng sẽ phân hủy khi nung.

## Điều chế
Cobalt(II) fluoride có thể được điều chế từ cobalt(II) chloride khan hoặc cobalt(II) oxide trong một dòng hydro fluoride:
:CoCl2 + 2HF → CoF2 + 2HCl
:CoO + 2HF → CoF2 + H2O

Nó được sản xuất trong phản ứng của cobalt(III) fluoride với nước.

Dạng tetrahydrat của cobalt(II) fluoride được hình thành bằng cách hòa tan cobalt(II) trong acid hydrofluoric. Các fluoride khan có thể được chiết xuất từ dạng này bằng cách mất nước. Sự tổng hợp khác có thể xảy ra ở nhiệt độ cao hơn. Ở 500&nbsp;℃ flo sẽ phản ứng với cobalt tạo ra một hỗn hợp CoF2 và CoF3.

## Ứng dụng
Cobalt(II) fluoride có thể được sử dụng làm chất xúc tác cho kim loại hợp kim. Nó cũng được sử dụng để lắng đọng quang học, trong đó nó cải thiện đáng kể chất lượng quang học. Cobalt(II) fluoride có hầu hết khối lượng trong một thành phần độ tinh khiết cực kỳ cao. Thành phần độ tinh khiết cao cải thiện chất lượng quang học và tính hữu ích của nó như là một tiêu chuẩn. Hợp chất có thể được sử dụng trong chăm sóc nha khoa, vì fluoride cũng được sử dụng trong chăm sóc nha khoa.

## Phân tích
Để phân tích hợp chất này, cobalt(II) fluoride có thể được hòa tan trong acid nitric. Dung dịch này sau đó pha loãng với nước cho đến khi nồng độ thích hợp cho phép đo quang phổ AA hoặc ICP cho cobalt. Một lượng nhỏ muối có thể được hòa tan trong nước lạnh và phân tích cho ion fluoride bằng điện cực lựa chọn ion fluoride hoặc sắc ký ion.

## Tính chất hóa học
CoF2 là một acid Lewis yếu. Các phức hợp cobalt(II) thường là hình bát diện hoặc tứ diện. Nó là một chất khử tốt, có khả năng oxy hóa khá cao. CoF2 có thể được khử bằng hydro ở .

## Hợp chất khác
CoF2 còn tạo một số hợp chất với NH<sub>3</sub>, như:
*2CoF2·NH3·2H<sub>2</sub>O – chất rắn hồng;
*CoF2·NH3·H2O – tương tự muối hemiamin ở trên;
*CoF2·3NH3 – chất rắn màu nâu hồng;
*CoF2·4NH3 – chất rắn màu đỏ;
*CoF2·5NH3·H2O – tinh thể màu hồng;
*CoF2·6NH3 – chất rắn màu nâu (khối lượng riêng ở  là 1,774 g/cm³).
CoF2 còn tạo một số hợp chất với N<sub>2</sub>H<sub>4</sub>, như CoF2·2N2H4·2H2O là chất rắn màu cam nhạt, có tính nổ, nóng chảy ở . Ở mức N2H4 hóa thấp hơn, có CoF2·1,5N2H4·H2O là tinh thể màu hồng.

## Tham khảo
Độ méo

**Độ méo** hay **độ biến dạng** là sự thay đổi về dạng ban đầu (hoặc đặc tính khác) của một cái gì đó. Trong truyền thông và điện tử học, nó có nghĩa là sự thay đổi dạng sóng của tín hiệu mang thông tin, chẳng hạn như tín hiệu âm thanh đại diện cho âm thanh hoặc tín hiệu video đại diện cho hình ảnh, trong một thiết bị điện tử hoặc kênh truyền thông.

Sự méo mó thường không được mong muốn, và do đó người ta cố gắng loại trừ hoặc giảm thiểu nó. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, sự biến dạng có thể là mong muốn. Ví dụ, trong các hệ thống phát sóng FM và giảm tiếng ồn như hệ thống Dolby, một tín hiệu âm thanh bị bóp méo một cách cố ý theo những cách nhấn mạnh các khía cạnh của tín hiệu bị nhiễu điện, sau đó được đối xứng "không bị biến dạng" sau khi đi qua một kênh truyền thông ồn ào, giảm tiếng ồn trong tín hiệu. Sự biến dạng cũng được sử dụng như một hiệu ứng âm nhạc, đặc biệt là với guitar điện.

Việc cộng thêm nhiễu hoặc các tín hiệu bên ngoài khác (tiếng ồn, nhiễu) không được coi là biến dạng, mặc dù các ảnh hưởng của biến dạng lượng tử hóa đôi khi có bao gồm trong tiếng ồn. Thước đo chất lượng rõ ràng phản ánh cả tiếng ồn và biến dạng là tỉ số Tín hiệu trên tiếng ồn và làm méo (SINAD, Signal-to-noise-and-distortion).

## Thiết bị hiện đại

## Tham khảo

## Xem thêm
* Hi-fi
* High-end audio

## Liên kết ngoài
Ilercavones

**Người Ilercavones** là một tộc người Iberes cổ đại (trước thời La Mã) ở bán đảo Iberia (người La Mã gọi là Hispania). Họ được cho là đã nói tiếng Iberes.
## Lịch sử
Tên gọi Ilercavonia, vốn dùng để chỉ vùng lãnh thổ do bộ lạc Iberes này chiếm giữ, xuất hiện trong các văn bản và văn kiện của người Hy Lạp và La Mã cổ đại, nó vẫn còn được đề cập trong các văn bản thời Trung cổ. Giới hạn về phía bắc của vùng lãnh thổ này nằm ở Serra de la Llena, phía đông bắc ở Coll de Balaguer, phía tây là ở Mequinensa và phía nam tại Sagunt.

Plinius Già nói rằng người Ilercavones sinh sống ở vùng đất nằm giữa sông Udiva (có thể là sông Millars) và xa hơn về phía bắc của sông Ebro, và Ptolemy thì lại gọi tên mũi đất và bến cảng nơi họ sinh sống là *Tenebri* (có thể là Orpesa). Họ đã được Livius đề cập tới trong các bài viết của ông khi mô tả giai đoạn đầu tiên trong quá trình xâm lược Iberia của người La Mã.

Sau khi bị người La Mã chinh phục, người Ilercavones đã trở nên La Mã hóa, giống như các bộ lạc người Iberes khác ở bán đảo. Họ đã bị người La Mã đồng hóa một cách dần dần, đặc biệt là sau khi tiếng Latin trở thành thổ ngữ của họ.
## Xem thêm
*Người Iberes
*Danh sách các tộc người ở bán đảo Iberia trước thời La Mã
*Ilercavonia
*La Mã hóa về văn hóa
## Chú thích

## Liên kết ngoài

*Detailed map of the Pre-Roman Peoples of Iberia (around 200 BC)
*Nonasp Antiguo, The Ilercavones in Matarranya  
*Els Ports - Archaeology
Belize tại Thế vận hội

**[[Belize]]** tham dự Thế vận hội lần đầu tiên năm 1968, và đã liên tục gửi các vận động viên (VĐV) tới các kỳ Thế vận hội Mùa hè kể từ đó, trừ lần nước này tẩy chay Thế vận hội Mùa hè 1980. Belize chưa từng tham gia Thế vận hội Mùa đông. Khoảng thời gian 1968 - 1972, quốc gia này được biết đến với tên Honduras thuộc Anh.

Tới nay, chưa VĐV Belize nào giành được huy chương Thế vận hội.

Ủy ban Olympic quốc gia của Belize được thành lập năm 1967 và được Ủy ban Olympic Quốc tế công nhận vào cùng năm.

## Bảng huy chương

### Huy chương tại các kỳ Thế vận hội Mùa hè

## Xem thêm
* Danh sách vận động viên cầm cờ cho đoàn Belize tại các kỳ Thế vận hội
* :Thể loại:Vận động viên Thế vận hội của Belize

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
*
Tiếng Tà Ôi

**Tiếng Tà Ôi** (trong văn liệu quốc tế viết là Ta'Oi hay Ta'Oih) là ngôn ngữ của người Tà Ôi, một dân tộc có vùng cư trú truyền thống là Nam Lào (tỉnh Salavan, Sekong) và Miền Trung Việt Nam (Thừa Thiên – Huế). Năm 2005 dân số người Tà Ôi cỡ 220.000 người.

Tiếng Tà Ôi thuộc ngữ chi Cơ Tu (Katuic) trong ngữ hệ Nam Á.

## Các phương ngữ
Sidwell (2005) liệt kê các phương ngữ sau của tiếng Tà Ôi, tên này được áp dụng cho những người nói tiếng địa phương khác nhau.
* **Tà Ôi đích thực**
* **Ong/Ir/Talan**
* **Chatong**, được nói ở khoảng 60 đến 100&nbsp;km về phía đông bắc của Sekong. Nó đã được ghi nhận chỉ bởi nhà ngôn ngữ học Thái Lan Theraphan L-Thongkum.
* **Kriang** (hay Ngkriang, Ngeq) được nói đến bởi 4.000 người sống trong các ngôi làng giữa Tatheng và Sekong, chẳng hạn như Ban Chakamngai.
* **[[Tiếng Katang|Kataang]]** (hay Katang) là phương ngữ đã được nghiên cứu bởi Michel Ferlus, Gerard Diffloth, và các nhà ngôn ngữ học khác. Không nên nhầm lẫn với phương ngữ tiếng Bru của Katang.

## Tiếng Katang
Tiếng Katang là ngôn ngữ của người Katang (hay Kataang), là một dân tộc cư trú ở Nam Lào, và một số nơi khác ở Đông Nam Á, năm 2015 có dân số 144.255 người.

Nhiều văn liệu coi tiếng Katang là một phương ngữ của tiếng Tà Ôi hoặc tiếng Bru. Ethnologue và Glottolog đều xếp tiếng Katang vào mục riêng.

## Ngữ âm

### Phụ âm

* Cũng có các âm tiết kết thúc bằng âm tắc thanh hầu như /mʔ, nʔ, ŋʔ, wʔ, lʔ, jʔ/, tuy nhiên chúng không được ghi nhận như một loạt âm riêng biệt.
* Âm /ɟ/ cũng có thể được phát âm thành âm tiền thanh hầu [ʔj].

### Nguyên âm

## Xem thêm

* Tiếng Pa Kô

## Tham khảo

* Trần Nguyễn Khánh Phong. 2013. *Người Tà Ôi ở A Lưới*. Hà Nội: Nhà xuất bản văn hóa thông tin.
* Miller, Carolyn. 2017. Northern Katang Kinship and Society. JSEALS 10.2 p.xxiii-xxix
## Đọc thêm
*Sidwell, Paul (2005). *[https://www.academia.edu/1540083/The_Katuic_Languages_classification_reconstruction_and_comparative_lexicon The Katuic languages: classification, reconstruction and comparative lexicon] *. LINCOM studies in Asian linguistics, 58. Muenchen: Lincom Europa. 
*Gehrmann, Ryan. 2017. The Historical Phonology of Kriang, A Katuic Language. JSEALS Volume 10.1 (2017).
Arsenic triiodide

*Arsenic triiodide*' là một hợp chất vô cơ với thành phần chính gồm hai nguyên tố arsenic và iod, với công thức hóa học được quy định là **AsI<sub>3</sub>**. Hợp chất này là một chất rắn màu đỏ đậm và dễ dàng thăng hoa. Đây là một phân tử hình chóp rất hữu ích cho việc chế tạo các hợp chất arsenic hữu cơ.

## Điều chế
Hợp chất này được điều chế bởi một phản ứng của arsenic trichloride và kali iodide, được miêu tả qua phản ứng:
:AsCl3 + 3KI → AsI3 + 3KCl

## Phản ứng
Arsenic triiodide thủy phân chậm trong nước tạo thành diarsenic trioxide và acid hydroiodic. Phản ứng tiến triển thông qua sự tạo thành acid arsenic tồn tại trong trạng thái cân bằng với acid hydroiodic. Dung dịch nước có độ acid cao, pH dung dịch 0,1 N là 1,1. Nó phân hủy thành diarsenic trioxide, arsenic nguyên tố và iod khi nung trong không khí ở 200 ℃. Sự phân hủy bắt đầu ở 100 ℃ và xảy ra với sự giải phóng iod.

## Ứng dụng
Với giải pháp của Liam Donnelly, hợp chất arsenic triiodide từng được khuyến khích sử dụng để điều trị nhiều chứng bệnh như chứng thấp khớp, viêm khớp, sốt rét, nhiễm trùng trypanosome, bệnh lao và bệnh tiểu đường.

## Tham khảo
Arsenic trichloride

**Arsenic trichloride** là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học **AsCl<sub>3</sub>**. Nó còn được gọi là *arsenơ chloride* hoặc *bơ arsenic*. Hợp chất dầu độc này không màu, mặc dù các mẫu không tinh khiết có thể có màu vàng. Nó là một chất trung gian trong sản xuất các hợp chất arsenic hữu cơ.

## Tổng hợp
Chất lỏng không màu này được điều chế bằng cách xử lý diarsenic trioxide bằng hydro chloride theo sau là chưng cất:
:As2O3 + 6HCl → 2AsCl3 + 3H2O
Hợp chất này cũng có thể được điều chế bằng cách clo hóa arsenic ở nhiệt độ 80–85 ℃, nhưng phương pháp này đòi hỏi cần sử dụng arsenic nguyên tố.
:2As + 3Cl2 → 2AsCl3
Arsenic trichloride cũng có thể được điều chế bằng phản ứng của diarsenic trioxide và lưu huỳnh monochloride. Phương pháp này yêu cầu một số dụng cụ và thao tác hiệu quả:
:2As2O3 + 6S2Cl2 → 4AsCl3 + 3SO<sub>2</sub>↑ + 9S

## An toàn
Các hợp chất của arsenic rất độc, và AsCl3 đặc biệt là do sự biến động và độ hòa tan của nó.

Hợp chất này được phân loại là chất có tính độc hại cao tại Hoa Kỳ theo quy định tại Mục 302 của Đạo luật Hoa Kỳ về Kế hoạch Khẩn cấp và Luật Phải biết Cộng đồng (42 USC 11002) và phải tuân theo các yêu cầu báo cáo nghiêm ngặt của các cơ sở sản xuất, hoặc sử dụng nó với số lượng đáng kể.

## Tham khảo
Kiểm soát quần thể

**Kiểm soát số lượng động vật** hay còn gọi là **kiểm soát quần thể** là những chương trình, hành động có mục hạn chế kích thước của một quần thể động vật để có thể quản lý được, trái ngược với hành động bảo vệ một loài khỏi nạn tuyệt chủng thường được gọi là bảo tồn sinh học. Theo nghĩa chung nhất, kiểm soát dân số là việc làm thay đổi nhân tạo kích thước của bất kỳ dân số nào, tuy nhiên, việc kiểm soát dân số đối với con người thường có phạm vi khác, đề cập đến công tác kế hoạch hóa gia đình.
## Các nhân tố
Các nhân tố ảnh hưởng đến kiểm soát quần thể rất đa dạng với nhiều tác nhân khác nhau, trong đó, ngày nay, ảnh hưởng từ con người là trực tiếp và đáng kể. Việc kiểm soát quần thể còn thông qua các hoạt động loại thải và vận chuyển các loài. Những tác nhân sinh học chính ảnh hưởng đến sự phát triển của quần thể có thể kể đến là:
* Nguồn thức ăn: Số lượng và chất lượng nguồn thức ăn sẵn có là nhân tố ảnh hưởng quan trọng nhất đến các quần thể tự nhiên, ở nơi đâu có nhiều nguồn thức ăn sẵn có dồi dào thì ở đó quần thể muông thú có điều sinh sinh sôi nảy nở và gia tăng về số lượng
* Thú săn mồi (thiên địch): Khi một quần thể con mồi gia tăng thì tạo điều kiện cho những kẻ săn mồi dễ dàng tìm kiếm được con mồi, và có nguồn thức ăn có thể kiếm được, từ đó những con thú săn mồi ngày càng nhiều (câu nói: *nơi đâu có dấu chân của thú móng guốc thì nơi đó có dấu vết của thú móng vuốt*), các loài thú săn gia tăng sẽ giúp kiểm soát và cân bằng sinh thái (theo phương trình con mồi và kẻ săn mồi)
* Cạnh tranh sinh học hay đấu tranh sinh tồn: Mức độ cạnh tranh sinh học gia tăng sẽ có ảnh hưởng nhất định đến số lượng quần thể, tuy vậy nó cũng giúp nâng cao chất lượng của quần thể động vật, bằng việc đào thải những cá thể ốm yếu quặt quẹo để giữ lại những cá thể có phẩm chất tốt nhất, chống chịu kiên cường nhất
* Ký sinh trùng: Ký sinh trùng là nguồn cơn của các bệnh tật và đại dịch trong quần thể thông qua việc gây hại trực tiếp hoặc là tác nhân lây lan, nếu trong khu vực khi số lượng mật độ ký sinh trùng tăng mạnh thì ảnh hưởng rất lớn đến số lượng quần thể
Riêng đối với các quần thể thủy sinh, những nhân tố ảnh hưởng đến quần thể và đời sống của các loài thủy sinh là:
* Nhiệt độ nước: Nhiện độ nước ảnh hưởng rất lớn đến số lượng các loài thủy sinh, làm gia tăng hoặc suy giảm quần thể
* Nồng độ dưỡng khí (oxy): Nồng độ dưỡng khí cao và sạch là tác nhân giúp tăng quần thể các loài thủy sinh
* Ánh sáng: Độ chiếu sáng cũng là nhân tố quan trọng trong việc kiểm soát quần thể
* Độc tố và tảo: Ảnh hưởng cao đến quần thể, những nơi môi trường nước ô nhiễm, bẩn thỉu thì quần thế sinh vật khó phát triển mạnh, trừ những loài hợp với môi trường này.
## Tham khảo

* Lemoine, Debra (2009-08-03). "Animal Control facility cleans up". The Advocate.
* Lenker, George (2002-02-17). "Goal of Spay Day USA to control animal population". Union-News.
## Xem thêm
* Kế hoạch hóa gia đình
* Kiểm soát loài gây hại
Serket

**Serket** (hay **Serqet**, **Selket**, **Selqet**, **Selkit**, **Selkis**) là nữ thần bọ cạp của Ai Cập cổ đại. Nọc độc của loài bọ cạp có thể gây tê liệt hệ thần kinh nên tên của bà mang ý nghĩa "Người siết cổ họng".

Nữ thần Serqet thường xuất hiện dưới dạng một người phụ nữ đội vương miện bò cạp trên đầu. Bà có thể bảo vệ con người khỏi rắn độc và bọ cạp, chữa lành các vết thương do chúng gây ra, nhưng cũng có thể sai khiến chúng trừng phạt những ai dám mạo phạm bà, tương tự như nữ thần rắn Meretseger.

Nữ thần Serqet được thờ tập trung tại Edfu nhưng không có một ngôi đền dành riêng cho bà được tìm thấy.

## Gia đình
Trong một số thần thoại, bà được nhận danh hiệu "Con mắt của thần Ra", vì vậy bà có thể là con gái của Ra. Theo văn tự cổ, Serket là mẹ của Nehebkau (mặc dù đôi khi được coi là con của Renenutet), vị thần rắn bảo vệ pharaoh khỏi rắn cắn, cũng là vị thần canh giữ cõi âm. Ở Edfu, bà được cho là vợ của Horus và là mẹ của Ra-Horakhty (kết hợp của Ra và Horus). Bà là người bảo vệ của Qebehsenuef (con trai của Horus) - vị thần bảo vệ ruột của người chết.

## Thần thoại
Theo thần thoại, bà là người đã xua đuổi những loài rắn độc và bò cạp để bảo vệ 2 mẹ con nữ thần Isis khi họ đang lẩn trốn sự truy lùng của thần Set khi ở đầm lầy. Isis chỉ dám ra khỏi đầm lầy vào ban đêm để đi xin ăn nên Serqet đã trông chừng Horus và cho 7 con bò cạp của bà đi theo bảo vệ Isis. Bảy con bò cạp đó là: Petet, Tjetet, Matet, Mesetet, Mesetetef, Tefen và Befen, trong đó Tefen và Befen là 2 con hung dữ nhất.

Trong một lần xin ăn, Isis bị một người phụ nữ giàu có từ chối. Serket biết được điều này, thông qua những con bò cạp của bà, tức giận vì sự xúc phạm đối với Isis, đã ra lệnh cho Tefen trừng phạt người phụ nữ kia. Nhân lúc Isis đang dùng bữa tại nhà một người phụ nữ nghèo khó nhưng tốt bụng, Tefen lẻn ra ngoài và cắn đứa con trai của người phụ nữ giàu kia.

Nghe tiếng kêu thất thanh của người mẹ, Isis đã gọi tên bí mật của 7 con bò cạp, làm chúng yếu đi và bà đã đọc thần chú hồi sinh cho đứa bé. Người phụ nữ giàu có xấu hổ trước hành động của mình nên đã tặng số của cải cho Isis và người phụ nữ nghèo khó kia. Chính vì điều này nên bà được coi là nữ thần bảo vệ trẻ em và những người phụ nữ mang thai khỏi những loài vật có nọc.

Serket là một trong những vị thần có mặt trên chiếc thuyền Mặt trời của thần Ra. Bà có nhiệm vụ quan sát những nguy hiểm trên đường đi và cùng các thần bảo vệ con thuyền trước sự tấn công của con rắn Apep.

## Tôn sùng
Serket được xem là một nữ thần có tầm ảnh hưởng lớn, nên được các pharaoh coi là người bảo vệ của họ, đặc biệt là Scorpion I và Scorpion II, người đã đặt tên theo bà. Theo những dòng văn tự trong ngôi mộ của hoàng hậu Nefertari (vợ của Ramsesses II), nữ thần Serket đã chào đón bà khi bước vào thế giới bên kia. Bà là một trong bốn bức tượng mạ vàng của bốn vị nữ thần bảo vệ pharaoh Tutankhamun khi ngài đi về thế giới bên kia (3 vị kia là Isis, Nephthyps và Neith).

## Tham khảo

[không|nhỏ|Bức tượng vàng của nữ thần Serket được tìm thấy trong lăng mộ của [Tutankhamun]]
Calci cyanide

**Calci cyanide** còn được gọi là *cyanide đen*, là một hợp chất vô cơ có công thức hóa học **Ca(CN)<sub>2</sub>**. Nó là một chất rắn màu trắng, mặc dù nó hiếm khi được quan sát ở dạng tinh khiết. Các mẫu trên thị trường có thể có màu xám đen. Đó là muối calci của ion cyanide. Nó thủy phân dễ dàng (ngay cả trên không khí ẩm) để giải phóng hydro cyanide. Giống như các muối cyanide khác, nó rất độc.

## Điều chế
Calci cyanide có thể được điều chế bằng cách xử lý bột calci oxit với axit cyanhydric khan sôi và có xúc tác như amonia hoặc nước để giảm thiểu sự mất mát axit cyanhydric bằng phản ứng trùng hợp. Nó cũng có thể được điều chế bằng cách phản ứng axit cyanhidric lỏng với calci carbide. Ngoài ra calci cyanide có thể được điều chế bằng cách phản ứng với axit cyanhydric với vôi sống (CaO) ở nhiệt độ cao khoảng 400 ℃. Ở nhiệt độ cao hơn khoảng 600 ℃, calci cyanamit được hình thành thay vào đó. Vật liệu được chuẩn bị thường không tinh khiết do các chất dẫn xuất polyme của hydro cyanide, do đó sản phẩm thường có màu đen.

## Phản ứng
Thủy phân calci cyanide dễ dàng để tạo ra khí hydro cyanide. Nó phản ứng với các chất oxy hóa. Calci cyanide cũng đôi khi được sử dụng để sản xuất amoni cyanide bằng cách phản ứng với amoni cacbonat.
:Ca(CN)2 + (NH4)2CO3 → 2NH4CN + CaCO3

## Ứng dụng
Calci cyanide được sử dụng hầu hết trong ngành khai thác mỏ. Nó hoạt động như một nguồn cyanide không tốn kém trong nhiều hoạt động rửa trôi hoặc vat để lấy các kim loại quý như vàng và bạc từ quặng của chúng. Nó làm điều này bằng cách tạo ra các phức hợp liên kết với các kim loại tách chúng ra khỏi các quặng. Nó được phân phối ở dạng bột rắn hoặc dưới dạng lỏng. Sự độc hại cao của calci cyanide khi tiếp xúc, hít vào hoặc nuốt phải làm cho nó có ích như một loại thuốc diệt chuột. Ví dụ, nó đã được sử dụng trong việc quản lý quần thể các con nhím Ấn Độ (Hystrix indica). Độc tính của nó đã được khai thác tương tự như một thuốc trừ sâu. Tuy nhiên, tính độc hại cao của nó làm cho nó không thuận lợi trong nhiều trường hợp và đôi khi các hóa chất khác ít gây tổn hại hơn được sử dụng thay thế. Nó cũng được sử dụng trong việc tạo ra hydro cyanide, amoni cyanide và muối ferrocyanide.

## Tham khảo
Ban Tổ chức Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa 11

Ban Tổ chức Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa 11 nhiệm kì 2011-2016 do Tô Huy Rứa làm trưởng ban.
## Thành viên
### Trưởng ban
*Tô Huy Rứa
### Phó trưởng ban
*Trần Văn Minh (Theo Quyết định số 131 ngày 5/7/2011 của Bộ Chính trị)
*Trần Lưu Hải (Phó Trưởng ban thường trực)
*Nguyễn Tuấn Khanh
*Nguyễn Văn Quynh
*Nguyễn Hoàng Việt
## Hoạt động
## Tham khảo
Rối loạn chuyển hóa protid

**Rối loạn [[chuyển hóa protid]]** bao gồm rối loạn chuyển hóa protid huyết tương và rối loạn tổng hợp protid trong tổ chức.
## Rối loạn protid huyết tương
### Thành phần protid huyết tương
Các thành phần của protid huyết tương bao gồm:

- Albumin: 95% do gan tạo ra.
- Globulin: 85% do gan tạo ra, phần còn lại do các tế bào thuộc hệ võng nội mô.
- Fibrinogen: phần lớn do gan sản xuất.

### Vai trò protid huyết tương
- Tạo áp suất keo trong huyết tương.
- Duy trì hệ miễn dịch.
- Tạo độ nhớt máu.
- Vận chuyển các chất trong máu.
- Tham gia đông cầm máu.
- Cung cấp protein cho các tổ chức mô.

### Giảm protid huyết tương
Nguyên nhân:
- Do giảm cung cấp: ăn uống không đủ chất, đói ăn lâu ngày; kém hấp thu do thiếu hụt các men phân giải protein trong ống tiêu hóa; hoại tử một đoạn ruột;...
- Do tăng nhu cầu: giai đoạn hồi phục sau bệnh, sốt cao kéo dài, u bướu,...
- Do giảm tổng hợp: các bệnh ở gan như xơ gan,viêm gan,gan nhiễm mỡ,...
- Do tăng đào thải: tiêu chảy, nôn ói, xuất huyết, hội chứng thận hư...
Hậu quả:
- Cơ thể gầy, suy dinh dưỡng, giảm sức đề kháng, dễ bị viêm nhiễm, vết thương lâu lành,...
### Thay đổi thành phần protid huyết thanh
Khi tiến hành điện di, thành phần protid huyết thanh thu được:
- Albumin
- ∝-globulin 1 
- ∝-globulin 2 
- β-globulin
- ɣ-globulin
Trong đó: 
- Giảm albumin: gặp trong tất cả các trờng hợp giảm protid ở huyết tương hay toàn bộ cơ thể.
- Tăng ∝-globulin: trong các trường hợp viêm cấp và mạn, các rối loạn chuyển hóa và bệnh lí tăng độ nhớt máu.
- Tăng β-globulin: là một thành phần của lipoprotein vận chuyển mỡ trong máu nên tăng trong các bệnh lí tăng mỡ máu.
- Tăng ɣ-globulin: là kháng thể miễn dịch, tăng trong tình trạng nhiễm trùng.
Hậu quả:
- Albumin có tác dụng duy trì độ nhớt của máu ở mức ổn định, nên khi giảm albumin sẽ dễ gây lắng máu, protid huyết tương dễ bị tủa và độ lắng máu tăng lên.
## Rối loạn tổng hợp protid tổ chức
### Do gen cấu trúc
Các rối loạn do gen cấu trúc chủ yếu là sự sai lệch về thông tin di truyền trong quá trình tổng hợp protein, dẫn đến không tạo thành các protein có chức năng hoặc tạo thành nhưng chức năng không hoàn chỉnh. Thường đây là các bệnh lí về chất lượng protein.
#### Các bệnh do rối loạn cấu trúc hemoglobin
- Chuỗi hemoglobin S: amino acid thứ sáu trong chuỗi protein quy định cấu trúc của hemoglobin bị thay thế từ glutamin thành valin làm cho hồng cầu có cấu trúc không bền vững, dễ vỡ, thừa CO2 và thiếu O2.
- Chuỗi hemoglobin C: cũng có sự thay thế amino acid thứ sáu từ glutamin thành lysin, làm hồng cầu có hình bia, dễ vỡ và thiếu O2.
#### Thiếu hụt men chuyển hóa
- Bệnh bạch tạng: do thiếu hụt men tyrosinase để tổng hợp sắc tố melanin.
- Ứ đọng glycogen ở gan do thiếu men chuyển G6-phosphate.
- Bệnh phenylketo niệu do thiếu men chuyển phenyl alaninase.
### Do gen điều hòa
Các rối loạn do gen điều hòa chủ yếu ảnh hưởng đến số lượng protein. Có khi nó làm tăng, giảm hoặc mất một loại protein nào đó trong cơ thể.
Chẳng hạn như bệnh Thalassemie (HbF) do cơ thể tiếp tục tổng hợp chuỗi ɣ-globulin sau khi sinh; HbBart do chỉ tổng hợp được chuỗi ɣ-globulin; HbH do chỉ tổng hợp được chuỗi β;...
## Tham khảo
Tiếng Garhwal

**Tiếng Garhwal** là một ngôn ngữ Pahar thuộc nhóm Bắc của ngữ chi Ấn-Arya. Đây là ngôn ngữ của người Garhwal ở phân khu Garhwal của bang Uttarakhand miền Bắc Ấn Độ.

Nhóm Pahar Trung gồm tiếng Garhwal và tiếng Kumaon (được nói ở phân khu Kumaon của Uttarakhand). Tiếng Garhwal có nhiều phương ngữ, gắn với địa phương mà nó hiện diện. Hệ chữ viết của ngôn ngữ này là Devanagari.

Tiếng Garhwal là một trong chừng 325 ngôn ngữ được ghi nhận ở Ấn Độ, có hơn 2.267.000 người nói sinh sống tại các huyện Tehri Garhwal, Pauri Garhwal, Uttarkashi, Chamoli, Rudraprayag và Dehradun của bang Uttarakhand. Ngôn ngữ này cũng có mặt trong cộng đồng người Garhwal di cư ở những nơi khác thuộc Ấn Độ (Himachal Pradesh, Delhi, Haryana, Punjab, Uttar Pradesh và Bihar).

Vì một số lý do, tiếng Garhwal là một ngôn ngữ đang giảm nhanh về số người nói. Atlas of the World's Languages in Danger của UNESCO xếp tiếng Garhwal vào nhóm ngôn ngữ bị đe dọa và cần được bảo tồn.

Hầu như tất cả người nói tiếng Garhwal đều biết tiếng Hindi.
## Chú thích

## Liên kết ngoài
Amoni cyanide

**Amoni cyanide** là một hợp chất vô cơ không bền với công thức hóa học **NH<sub>4</sub>CN**.

## Điều chế
Amoni cyanide được điều chế bằng phản ứng của dung dịch axit cyanhidric với amonia ở nhiệt độ thấp:
:HCN + NH3 (dd) → NH4CN (dd)
Nó có thể được điều chế bằng phản ứng của calci cyanide và amoni cacbonat:
:Ca(CN)2 + (NH4)2CO3 → 2NH4CN + CaCO<sub>3</sub>↓
Ở trạng thái khô, amoni cyanide được điều chế bằng cách nung nóng một hỗn hợp kali cyanide hoặc kali ferrocyanide với amoni chloride và ngưng tụ hơi thành các tinh thể amoni cyanide:
:KCN + NH4Cl → NH4CN + KCl

## Phản ứng
Amoni cyanide phân hủy thành amonia và hydrogen cyanide, thường tạo thành một polyme đen của hydro cyanide:
:NH4CN → NH3 + HCN
Nó trải qua phản ứng trao đổi trong dung dịch với một số muối kim loại.

Nó phản ứng với glyoxal, tạo ra glycin (amino acidoacetic):
:NH4CN + (CHO)2 → NH2CH2COOH + HCN
Nó phản ứng với xeton tạo ra aminonitril, như trong bước đầu tiên của sự tổng hợp amino acid của Strecker:
:NH4CN + CH3COCH3 → (CH3)2C(NH2)CN + H<sub>2</sub>O

## Ứng dụng
Amoni cyanide thường được sử dụng trong tổng hợp hữu cơ. Do tính không bền nên nó không được vận chuyển hoặc bán thương mại.

## Độc hại
Chất rắn hoặc dung dịch của nó rất độc. Nếu ăn phải có thể gây tử vong. Tiếp xúc với chất rắn có thể có hại khi nó phân hủy thành khí độc hydro cyanide và amonia.

## Phân tích hóa học
Thành phần cơ bản: H – 9,15%, C – 27,26%, N – 63,59%.

Amoni cyanide có thể được phân tích bằng cách nung muối và cho các sản phẩm bị phân hủy: hydro cyanide và amonia trong nước ở nhiệt độ thấp. Dung dịch nước được phân tích lượng ion cyanide bằng phương pháp chuẩn độ bạc nitrat hoặc phương pháp điện cực ion, và amonia được đo bằng kỹ thuật chuẩn độ hoặc điện cực.

## Tham khảo

## Đọc thêm
*A. F. Wells, Structural Inorganic Chemistry, 5th ed., Oxford University Press, Oxford, UK, 1984.
Nhiễm độc chẹn kênh calci

**Nhiễm độc chẹn kênh calci** là việc dùng quá nhiều thuốc chẹn kênh calci (CCB - calcium channel blocker) do vô tình hoặc cố ý. Việc này thường khiến nhịp tim bị chậm đi và huyết áp thấp. Bệnh này có thể dẫn đến tim ngừng đập. Một số thuốc chặn kênh calci có thể gây ra nhịp tim nhanh bất thường do việc hạ huyết áp. Các triệu chứng khác có thể bao gồm buồn nôn, nôn mửa, buồn ngủ, và thở dốc. Các triệu chứng thường xảy ra trong sáu giờ đầu tiên nhưng với một số dạng thuốc triệu chứng không bắt đầu cho đến 24 giờ sau đó.

Có một số phương pháp điều trị có thể hữu hiệu. Những biện pháp này bao gồm những nỗ lực làm giảm sự hấp thu thuốc bao gồm: uống trực tiếp than hoạt tính qua miệng ngay sau khi nuốt phải hoặc rửa toàn bộ ruột nếu dùng thuốc kéo dài. Không nên ép bệnh nhân gây nôn mửa. Các loại thuốc để điều trị các tác dụng độc hại bao gồm: dịch truyền tĩnh mạch, calci gluconat, glucagon, insulin liều cao, thuốc giãn mạch và lipid nhũ tương. Oxy hóa màng ngoài cơ thể cũng có thể là một lựa chọn.

Hơn 10.000 trường hợp nhiễm độc chẹn kênh calci đã được báo cáo tại Hoa Kỳ trong năm 2010. Cùng với thuốc chẹn beta và thuốc chẹn kênh calci digoxin là một trong các chất thuốc gây tử vong nhiều nhất khi dùng quá liều. Những loại thuốc này lần đầu tiên xuất hiện trong những năm 1970 và 1980. Chúng là một trong số ít loại thuốc mà với liều dùng một viên đã có thể dẫn đến cái chết của một đứa trẻ.

## Dấu hiệu và triệu chứng
Hầu hết những người uống quá nhiều chất chẹn kênh calci, đặc biệt là diltiazem, có nhịp tim chậm và huyết áp thấp. Điều này có thể dẫn đến việc tim ngừng đập. Chất chẹn kênh calci thuộc nhóm dihydropyridine và flunarizine, dẫn đến nhịp tim nhanh bất thường như một phản ứng của huyết áp giảm thấp. Với chất thuộc nhóm verapamil, mặc dù nó có chung cơ chế hoạt động tương tự như diltiazem, báo cáo có cả nhịp tim nhanh và chậm.

Các triệu chứng tiềm tàng khác bao gồm: buồn nôn và nôn mửa, giảm mức độ nhận thức, và khó thở. Triệu chứng thường bắt đầu trong vòng 6 giờ sau khi uống thuốc qua miệng. Với các công thức phóng thích kéo dài các triệu chứng có thể mất một ngày mới thể hiện ra. Động kinh hiếm gặp ở người lớn nhưng ở trẻ em xảy ra thường xuyên hơn.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Xenon tetrafluoride

**Xenon tetrafluoride** là một hợp chất hóa học với công thức hóa học XeF4. Hợp chất này được tạo ra bởi phản ứng hóa học của xenon với khí flo, theo phương trình hóa học sau:

: Xe + 2  → 

Phản ứng này là một phản ứng tỏa nhiệt, nó giải phóng một năng lượng 251 kJ/mol xenon.

Xenon tetrafluoride là một tinh thể không màu trong điều kiện bình thường. Cấu trúc tinh thể của nó được xác định bởi cả quang phổ NMR và kết tinh học tia X vào năm 1963. Cấu trúc này phẳng, như đã được xác nhận bởi các nghiên cứu nhiễu xạ neutron, và được chứng minh bởi lý thuyết VSEPR vì xenon có hai cặp electron đơn: một ở trên và dưới một mặt phẳng của phân tử.

Xenon tetrafluoride thăng hoa ở nhiệt độ 115,7&nbsp;°C (240,26&nbsp;°F). Sự hình thành hợp chất này tương tự các hợp chất có cùng thành phần nguyên tố, các chất xenon fluoride khác, rất phức tạp. Chúng ổn định ở nhiệt độ và áp suất bình thường. Tất cả chúng đều có phản ứng với nước, phóng ra khí xenon tinh khiết, hydro fluoride và oxy phân tử. Phản ứng này xảy ra trong không khí ẩm ướt; do đó, tất cả các xenon fluoride phải được giữ trong môi trường khan.

## Tham khảo
Antimon pentasulfide

**Antimon pentasulfide** là một hợp chất vô cơ của antimon và lưu huỳnh có công thức phan tử là **Sb<sub>2</sub>S<sub>5</sub>**, còn được gọi là **antimon đỏ**. Đây là một hợp chất không hệ số tỉ lượng với thành phần biến đổi. Cấu trúc chính xác của nó không xác định.  Các mẫu trên thị trường thường bị ô nhiễm lưu huỳnh, có thể được loại bỏ bằng cách rửa bằng cacbon disulfide trong máy chiết xuất Soxhlet.

## Điều chế
Antimon pentasulfide có thể được tạo ra bởi phản ứng của antimon với lưu huỳnh ở nhiệt độ giữa 250-400&nbsp;°C trong một môi trường trơ.

## Ứng dụng
Nó có thể được sử dụng như một chất tạo màu đỏ và là một nguyên liệu của natri thioantimoniat, , có thể được điều chế theo phương trình:
:3 Na2S &nbsp; + &nbsp; Sb2S5 &nbsp; + &nbsp; 9 H2O &nbsp; &rarr; &nbsp; 2 Na3SbS4&middot;9H2O

## Tính chất
Giống như nhiều sulfide, hợp chất này giải phóng hydro sulfide khi phản ứng với các axit mạnh như axit clohidric:
:6 HCl &nbsp; + &nbsp; Sb2S5 &nbsp; &rarr; &nbsp; 2 SbCl3 &nbsp; + &nbsp; 3 H2S &nbsp; + &nbsp; 2 S

Phân tích bằng quang phổ Mössbauer chỉ ra rằng hợp chất này là một dẫn xuất antimon(III), giải thích việc sản xuất antimon(III) chloride, hơn là antimon(V) chloride, khi axit hóa. Vì vậy, nó không tương tự như phosphor(V) của hợp chất phosphor pentasulfide.

## Tham khảo
Calci gluconat

**Calci gluconat** là một chất bổ sung khoáng chất kiêm thuốc. Với tư cách là thuốc nó được tiêm ven để chữa hạ calci máu, tăng kali máu, và nhiễm độc magie. Việc sử dụng với tư cách bổ sung khoáng chất nói chung chỉ được yêu cầu khi không có đủ calci trong chế độ ăn uống. Bổ sung khoáng chất có thể được sử dụng để điều trị hoặc ngăn ngừa loãng xương hay còi xương. Nó có thể uống qua miệng nhưng không nên tiêm bắp thịt.

Tác dụng phụ khi tiêm bao gồm nhịp tim chậm, đau ở chỗ chích, và huyết áp thấp. Khi uống qua miệng các tác dụng phụ có thể bao gồm táo bón và buồn nôn. Nên đo lượng calci trong máu khi sử dụng và cần được chăm sóc đặc biệt ở những người có tiền sử sỏi thận. Ở liều bình thường sử dụng được coi là an toàn trong thai kỳ và khi cho con bú. Calci gluconat được sản xuất bằng cách trộn axit gluconic với calci cacbonat hoặc calci hydroxide.

Calci gluconat được sử dụng trong y tế trong những năm 1920. Nó nằm trong Danh sách các thuốc thiết yếu của WHO, gồm các thuốc hiệu quả và an toàn nhất trong hệ thống y tế. Calci gluconat được bán như thuốc gốc. Giá bán buôn thuốc nay tại các nước đang phát triển vào khoảng 0.21 tới 1.34 USD trên một gam liều dùng, 10 ml với nồng độ 100&nbsp;mg/ml (dung dịch nồng độ 10%). Tại Anh liều dùng này tốn khoảng 0.65 bảng Anh.

## Tham khảo
Gaston de Chasseloup-Laubat

**Bá tước Gaston de Chasseloup-Laubat** (7 tháng 6 năm 1866, Paris, Pháp - 20 tháng 11 năm 1903, Le Cannet, Pháp) là một quý tộc và là người lái xe đua người Pháp. Ông là con của Hầu tước Prosper de Chasseloup-Laubat, Bộ trưởng Hải quân thời Napoleon III, và người vợ Mỹ Marie-Louise Pilié.

Ông được biết đến với việc thiết lập kỷ lục tốc độ ô tô đầu tiên được công nhận vào ngày 18 tháng 12 năm 1898 tại Achères, Yvelines, sử dụng một chiếc xe hơi điện Jeantaud. Kỷ lục này được thiết lập trong cuộc thi được tổ chức bởi tạp chí ô tô Pháp *La France Automobile*. Ông đã hoàn thành một lượt chạy xe dài 1&nbsp;km (0,62&nbsp;mi) chạy trong 57 với tốc độ trung bình .

Ông tiếp tục cải thiện kỷ lục này đến 66,65&nbsp;km/h một tháng sau đó vào ngày 17 tháng 1 năm 1899, cũng tại Achères trong lần đầu tiên của một loạt các cuộc thi đấu lập kỷ lục với Camille Jenatzy. Mười ngày sau, Jenatzy đã vượt qua được kỷ lục này (80,35&nbsp;km/h) mặc dù kỷ lục quay lại Chasseloup-Laubat vào ngày 4 tháng 3 năm 1899 với tốc độ 92,69&nbsp;km/h. Jenatzy cuối cùng lập kỷ lục vào ngày 29 tháng 4 năm 1899, với tốc độ trung bình 105&nbsp;km/h, một kỷ lục kéo dài đến 3 năm.

Chasseloup-Laubat đã giành chiến thắng cuộc đua đường dài Marseille-La Turbie vào năm 1897 với một chiếc xe hơi nước được thiết kế bởi Trépardoux & Cie, tiền thân của De Dion-Bouton. Đây là sự kiện đua xe liên thành phố duy nhất có nhà vô địch sử dụng một chiếc xe hơi nước.

Bá tước đã chết ở Le Cannet, gần Cannes, 37 tuổi, sau 2 năm vật lộn với bệnh tật.
## Tham khảo
Ma Chấn Quân

**Ma Chấn Quân** (; sinh năm 1962) là Trung tướng Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAAF). Ông hiện là Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX, Phó Tư lệnh Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc, nguyên Tham mưu trưởng Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc và Tư lệnh Không quân trực thuộc Quân khu Bắc Kinh.

## Tiểu sử
Ma Chấn Quân sinh năm 1962 tại Bình Dư, tỉnh Hà Nam. Ông từng đảm nhiệm chức vụ phi công Sư đoàn 2 Lực lượng Hàng không, Không quân trực thuộc Quân khu Quảng Châu; Trung đội trưởng; Đại đội trưởng; Trung đoàn trưởng Trung đoàn Su-27.

Tháng 5 năm 2000 đến năm 2005, Ma Chấn Quân đảm nhiệm chức vụ Sư đoàn trưởng Sư đoàn 2 lực lượng Hàng không, Không quân trực thuộc Quân khu Quảng Châu. Sau đó, ông được phân công làm Phó Tham mưu trưởng Không quân trực thuộc Quân khu Quảng Châu.

Năm 2008, Ma Chấn Quân được bổ nhiệm giữ chức Phó Tư lệnh Không quân trực thuộc Quân khu Tế Nam. Tháng 7 năm 2008, Ma Chấn Quân được phong quân hàm Thiếu tướng. Tháng 5 năm 2010, Ma Chấn Quân được điều động đến nhận công tác tại Không quân trực thuộc Quân khu Bắc Kinh giữ chức Tham mưu trưởng. Tháng 3 năm 2011, Ma Chấn Quân được bổ nhiệm làm Phó Tham mưu trưởng Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAAF).

Tháng 8 năm 2012, Ma Chấn Quân được bổ nhiệm giữ chức vụ Tư lệnh Không quân trực thuộc Quân khu Bắc Kinh kiêm Phó Tư lệnh Quân khu Bắc Kinh. Tháng 8 năm 2013, Ma Chấn Quân được bổ nhiệm giữ chức Tham mưu trưởng Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLAAF). Sau đó, Ma Chấn Quân được phong quân hàm Trung tướng.

Ngày 24 tháng 10 năm 2017, tại Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ XIX, Ma Chấn Quân được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc khóa XIX. Tháng 12 năm 2017, ông được bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Tư lệnh Không quân Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (*PLAAF*).

## Tham khảo
Diarsenic pentasulfide

**Diarsenic pentasulfide** là một hợp chất vô cơ chứa arsenic và lưu huỳnh với công thức hóa học **As<sub>2</sub>S<sub>5</sub>**. Đây là chất rắn màu đỏ nâu, không bền. Các chất rắn có công thức gần đúng As2S5 đã được sử dụng làm chất màu và các chất trung gian hóa học nhưng nhìn chung chỉ quan tâm đến các phòng thí nghiệm hàn lâm.

## Điều chế
Diarsenic pentasulfide được điều chế từ dung dịch acid của muối arsenic(V) hòa tan tác dụng với hydro sulfide. Nó cũng có thể được điều chế bằng cách nung nóng hỗn hợp arsenic và lưu huỳnh, tách chiết hợp chất amonia và nghiệm lại diarsenic pentasulfide ở nhiệt độ thấp bằng cách bổ sung acid hydrochloric.

Diphosphor pentasulfide với công thức P4S10 là một hợp chất phân tử có các trung tâm tứ diện phosphor(V), As2S5 cũng có một cấu trúc tương tự.

## Phản ứng
Diarsenic pentasulfide thủy phân trong nước sôi, cho acid arsencơ, lưu huỳnh và khí hydro sulfide:
:As2S5 + 6H2O → 2H3AsO3 + 2S↓ + 3H2S↑
Nó bị oxy hóa trong không khí ở nhiệt độ cao tạo ra diarsenic pentoxide, sản phẩm và năng suất của chúng không được xác định. Trong dung dịch sulfide kim loại kiềm, diarsenic pentasulfide tạo thành anion thioarsenicat, , có chứa As(V) ở trung tâm.

## Tham khảo
Đa dạng di truyền

**Đa dạng di truyền** là tổng số các đặc điểm di truyền trong thành phần di truyền của một loài, nó dao động rộng rãi từ số lượng loài đến sự khác biệt trong loài và có thể được quy cho khoảng thời gian tồn tại của một loài. Nó khác với biến dị di truyền, thuật ngữ dùng để mô tả xu hướng biến đổi của các đặc điểm di truyền.

Đa dạng di truyền là một phương pháp để các quần thể có thể thích nghi được với môi trường sống thay đổi. Với nhiều biến đổi hơn, một số cá thể trong một quần thể sẽ có cơ hội cao hơn trong việc sở hữu những biến dị alen phù hợp với môi trường. Những cá thể đó sẽ có cơ hội sống sót cao hơn để duy trì nòi giống có alen đó trong cơ thể. Quần thể đó sẽ tiếp tục có thêm nhiều thế hệ nhờ sự thành công của những cá thể này.

Lĩnh vực học thuật di truyền học quần thể bao gồm nhiều giả thiết và lý thuyết liên quan tới đa dạng di truyền. Lý thuyết tiến hóa trung lập đề xuất rằng sự đa dạng là kết quả của sự tích lũy các thay đổi trung lập. Chọn lọc đa dạng hóa là giả thiết cho rằng hai hạ quần thể của một loài sống ở những môi trường khác nhau chọn lọc những alen khác nhau ở một locus cụ thể. Ví dụ, điều này có thể xảy ra nếu một loài có có một phân bố rộng liên quan tới tính di động của các cá thể bên trong nó. Chọn lọc phụ thuộc tần suất là giả thiết cho rằng khi các alen trở nên phổ biến hơn thì chúng cũng trở nên dễ bị tổn thương hơn. Điều này xảy ra ở những tương tác mầm bệnh-vật chủ, trong đó một alen phòng thủ xuất hiện với tần suất cao trong vật chủ có nghĩa là việc một mầm bệnh sẽ lây lan nếu có có thể vượt qua alen đó sẽ dễ xảy ra hơn.
## Đo đạc
Có thể đánh giá tính đa dạng di truyền của một quần thể bằng một số đo đạc đơn giản.

* Đa dạng gen là tỷ lệ các locus đa hình trong bộ gen .
* Dị hợp tử là tỷ lệ cá thể trong quần thể dị hợp tử về một locus cụ thể.
* Các alen trên mỗi locus cũng được sử dụng để chứng minh tính biến dị.
* Đa dạng nucleotide là mức độ đa hình nucleotide trong một quần thể và thường được đo lường thông qua các dấu hiệu về phân tử như trình tự vi vệ tinh và vệ tinh nhỏ, DNA ty thể và đa hình đơn nucleotide (SNPs).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Implementing the Global Plan of Action on Animal Genetic Resources 
* Domestic Animal Diversity Information System 
* Commission on Genetic Resources for Food and Agriculture
Rối loạn cân bằng nước

Nước chiếm khoảng 60% trọng lượng cơ thể người. Nước được chia thành hai phần dựa vào sự phân bố của nó trong cơ thể: nội bào và ngoại bào.  lượng nước được phân bố ở khu vực nội bào,  còn lại ở khu vực ngoài bào. Thể tích máu toàn cơ thể chiếm khoảng  thể tích dịch ngoại bào.
## Rối loạn mất nước
### Định nghĩa
Mất nước là tình trạng giảm thể tích nước trong cơ thể so với chuẩn bình thường, bao gồm ở cả khu vực nội bào và khu vực ngoại bào.
### Phân loại
Có ba cách phân loại tình trạng mất nước như sau:
#### Theo mức độ mất nước
- Độ 1: mất 
- Độ 2: mất từ 5% đến 10% lượng nước cả cơ thể.
- Độ 3: mất >10% lượng nước cả cơ thể.
#### Theo khu vực phân bố
- Mất nước nội bào.
- Mất nước ngoại bào.
#### Theo tình trạng mất muối đi kèm
- Mất nước ưu trương: chủ yếu mất muối hơn là nước.
- Mất nước đẳng trương: lượng nước và muối mất cùng tỷ lệ.
- Mất nước nhược trương: chủ yếu mất nước hơn là muối.
### Biểu hiện lâm sàng
Khi cơ thể có tình trạng mất nước, sẽ biểu hiện bằng những cơn khát, thiểu niệu, hạ huyết áp, thần kinh kém nhạy cảm, nếu không được cải thiện sẽ dẫn tới trụy tim mạch và tử vong.
### Nguyên nhân
#### Do cơ chế tại thận
- Khi chức năng thận bình thường, mất nước chủ yếu do dùng thuốc lợi tiểu quá liều; thiếu các hormon như thiếu aldosterol trong bệnh Adison, thiếu ADH trong đái tháo nhạt thể trung ương; các bệnh làm tổn thương mô kẽ thận như cao huyết áp, tiểu đường.
- Các bệnh thận như đái tháo nhạt thể thận do thận không tiếp nhận ADH; hội chứng Bartter do cành dày quai Henle không tái hấp thu NaCl; nhiễm toan ống thận do giảm tái hấp thu Na+ và HCO3- ở ống lượn gần và ống lượn xa; lợi tiểu sau tắc ngẽn đường tiểu do mất chức năng tái hấp thu muối nước; suy thận cấp giai đoạn hồi phục sau hoại tử tăng cường đầo thải muối và nước bị ứ đọng; suy thận mạn do mất dần chức năng tái hấp thu muối và nước;...
#### Nguyên nhân ngoài thận
- Mất nước qua đường tiêu hóa trong nôn ói, tiêu chảy; qua da trong xuất huyết, bỏng; qua hô hấp, sinh sản,...
## Rối loạn tích nước
### Định nghĩa
Tích nước là tình trạng tăng thể tích nước trong cơ thể so với chuẩn bình thường, thường kèm theo tăng Natri huyết. Người ta hay dùng thuật ngữ "phù" để chỉ tình trạng tích nước.
### Nguyên nhân
- Tích Na+ nguyên phát do thận: gặp trong viêm vi cầu thận cấp, làm tăng áp suất thẩm thấu trong lòng mạch.
- Tăng hormon nguyên phát: hội chứng Conn làm tăng aldosterol nguyên phát, hội chứng Cushing có tính chất tương tự như tăng aldosterol, tăng tiết ADH nguyên phát quá mức,...
- Rối loạn cân bằng Starling: có bốn cơ chế gây tích nước lần lượt là tăng áp suất thủy tĩnh, tăng tính thấm thành mạch, giảm áp lực keo và tắc mạch bạch huyết.
- Cường aldosterol thứ phát: tình trạng tái hấp thu muối nước dựa vào hệ RAA ở thận vừa làm tăng thể tích nước vừa làm tăng Natri ở huyết tương, thường theo sau các bệnh như xơ gan, suy tim phải, hội chứng thận hư, suy dinh dưỡng,...
## Tham khảo
Rheni(III) chloride

**Rheni trichloride**, hay **trirheni nonachloride** là một hợp chất vô cơ với công thức hóa học **ReCl<sub>3</sub>** và công thức khác đôi khi cũng được viết là Re3Cl9. Hợp chất này là một chất rắn hút ẩm màu đỏ đậm không tan trong dung môi thông thường. Hợp chất này rất quan trọng trong lịch sử hóa học vô cơ như là một ví dụ ban đầu của một hợp chất cụm với các liên kết kim loại – kim loại. Nó được sử dụng làm vật liệu ban đầu để tổng hợp các phức hợp rheni khác.

## Điều chế
Hợp chất này được phát hiện vào năm 1932, mặc dù ban đầu hợp chất không xác định được cấu trúc nào đáng chú ý. Trirheni nonachloride được điều chế có hiệu quả bằng cách nhiệt phân hợp chất rheni pentachloride hoặc acid hexachlororhenic(IV) (H2ReCl6):
:ReCl5 → ReCl3 + Cl<sub>2</sub>↑
Ngoài ra, còn có phương pháp tổng hợp khác bao gồm cho nguyên tố rheni tác dụng với sulfuryl chloride. Quá trình này đôi khi được thực hiện với việc bổ sung nhôm chloride. Hợp chất này cũng thu được bằng cách đun nóng hợp chất Re2(O2CCH3)4Cl2 với HCl:
:3⁄2Re2(O2CCH3)4Cl2 + 6HCl → Re3Cl9 + 6HO2CCH3
Phản ứng giữa penta- và trichloride sẽ tạo ra tetrachloride:
:3 ReCl5 + Re3Cl9 → 6 ReCl4

## Hợp chất khác
ReCl3 khi hòa tan trong dung dịch amoni hydroxide (NH<sub>3</sub> trong nước) sẽ tạo kết tủa màu tím đỏ, nếu hòa tan muối trong một lượng nhỏ dung dịch này sẽ tạo màu xanh dương. Từ dung dịch này có thể phân lập các phức ReCl3·6NH3, ReCl3·7NH3 và ReCl3·14NH3. Phức ReCl3·3NH3 cũng được biết đến, có màu tím đậm.

ReCl3 còn tạo một số hợp chất với CS(NH<sub>2</sub>)<sub>2</sub>, như ReCl3·6CS(NH2)2·4H<sub>2</sub>O là tinh thể đỏ, d = 1,96 g/cm³.

## Tham khảo
Nu (thần thoại)

**Nu** (còn viết là **Nun**, trong hình dạng nam giới) hoặc **Naunet** (hình dạng nữ giới) là 2 trong 8 vị thần Ogdoad (nhóm 8 vị thần thời kỳ sơ khai hỗn loạn, bao gồm Naunet và Nun, Amaunet và Amun, Hauhet và Heh, Kauket và Kek) của Ai Cập cổ đại. Tên của thần nghĩa là "Vùng nước nguyên thủy", "Vực thẳm". Vào thời Trung vương quốc, ông được gọi là "Cha của các vị thần".

Người Ai Cập tin rằng, vũ trụ sinh ra từ vùng nước thuở sơ khai của thần Nu. Giống như các vị thần khác trong Ogdoad, không có bất cứ ngôi đền nào dành riêng cho Nun nhưng ông được đại diện bởi những hồ bước thiêng trong mỗi ngôi đền và được nhắc đến nhiều trong các văn tự cổ.

## Thần thoại
nhỏ|Naunet và Nun|trái
Nu là vị thần đã tạo nên dòng sông Nin và những trận lũ lụt hằng năm. Ở Memphis, Nun kết hợp với vị thần sáng tạo, Ptah tạo nên Ptah-Nun. Cả hai vị thần được coi là cha của thần Ra và Atum.

Khi Ra cảm thấy con người không tôn trọng mình, chính thần Nun đã đề nghị ông tiêu diệt toàn bộ nhân loại và kết thúc thế giới. Tuy nhiên, không giống như con rắn Apep - kẻ hủy diệt, Nu cũng có mặt tốt. Ông đã bảo vệ Shu và Tefnut khỏi sự hỗn loạn. Theo thần thoại, cảm thấy mình đã quá già yếu, Nun đã nhờ Nut biến mình thành một con bò để mang thần Ra qua bầu trời.
Nun xuất hiện như một người đàn ông có râu với làn da xanh nước biển hoặc một con ếch đứng đầu nhóm Ogdoad. Các vị nam thần xuất hiện dưới hình dạng con ếch, trong khi nữ thần là con rắn.

## Chú thích
Loạn ba vương

**Loạn Tam vương** (chữ Hán: 三王之亂 *Tam vương chi loạn*) là một cuộc nổi loạn do 3 hoàng thân được phong tước vương của nhà Lý gây ra năm 1028, ngay sau khi Lý Thái Tổ băng hà và Thái tử Khai Thiên vương nối ngôi. Loạn Tam vương do các hoàng thân là Vũ Đức vương, Dực Thánh vương và Đông Chinh vương gây ra do muốn giành ngôi với Khai Thiên vương.

## Bối cảnh
Năm 1028, Lý Thái Tổ băng hà, chưa tế táng xong thì ba hoàng thân là Vũ Đức vương, Dực Thánh vương và Đông Chinh vương đã đem quân đến vây thành để tranh ngôi của Thái tử. Trong đó, Đông Chinh vương Lực là Hoàng tử con Lý Thái Tổ; Dực Thánh vương là em trai của Lý Thái Tổ; còn Vũ Đức vương chưa rõ thân thế.

Bấy giờ các quan đứng đầu là Lý Nhân Nghĩa xin Thái tử Phật Mã cho đem quân ra thành quyết được thua một trận. Khi quân của Thái tử và quân các vương đối trận, thì quan Vũ vệ tướng quân là Lê Phụng Hiểu rút gươm ra chỉ vào Vũ Đức vương mà bảo rằng:
:*Các người dòm ngó ngôi cao, khi dễ tự quân, trên quên ơn tiên đế, dưới trái nghĩa tôi con, vậy Phụng Hiểu xin dâng nhát gươm này!*
Nói xong tướng quân Lê Phụng Hiểu chạy xông vào chém Vũ Đức vương ở trận tiền. Quân các vương trông thấy sợ hãi bỏ chạy cả. Dực Thánh vương và Đông Chinh vương cũng phải chạy trốn.

Cũng trong năm 1028, nghe tin Vũ Đức vương bị giết trong cuộc chiến ngai vàng, Khai Quốc vương đóng ở phủ Trường Yên (Hoa Lư) lòng càng bất bình, cậy có núi sông hiểm trở bèn đem phủ binh làm phản. Lý Thái Tông thân đi đánh. Ngày đến Trường Yên, Khai Quốc vương đầu hàng. Vua hạ lệnh rằng: *Ai cướp bóc của cải của dân thì chém*. Quân sĩ nghiêm theo, không mảy may xâm phạm. Đại quân vào thành Thăng Long, dân trong thành đem dâng biếu trâu rượu đứng đầy đường. Vua sai sứ tuyên chỉ động viên, cả thành vui to. Vua từ phủ Trường Yên về, xuống chiếu tha tội cho Khai Quốc vương, vẫn cho tước như cũ.

Dẹp xong loạn Tam vương, ngày Kỷ Hợi (tức ngày 1 tháng 4 năm 1028), Thái tử Lý Phật Mã lên ngôi, tức là Lý Thái Tông. Ông đổi niên hiệu là Thiên Thành.

Về sau, Dực Thánh vương và Đông Chinh vương xin về chịu tội. Thái Tông nghĩ tình cốt nhục bèn tha tội cho, và lại phục chức cũ cho cả hai người.

Cũng vì sự phản nghịch của Tam vương, Lý Thái Tông mới lập lệ: cứ hàng năm, các quan phải đến đền Đồng Cổ (nay thuộc Phường Bưởi, Quận Tây Hồ, Hà Nội) làm lễ đọc lời thề rằng:
:*Làm con phải hiếu, làm tôi phải trung, ai bất hiếu bất trung, xin quỷ thần làm tội*.
Các quan ai trốn không đến thề, phải phạt 50 trượng.

## Kết cục
Loạn Tam vương đã khiến cho một người em của Lý Thái Tông thiệt mạng. Đó chính là một vết đen trong đời của ông, giống như Đường Thái Tông năm nào với Sự biến cửa Huyền Vũ. Tuy nhiên khác với Đường Thái Tông là người giết huynh đệ để chiếm ngôi thì Lý Thái Tông là người bảo vệ ngôi Hoàng Đế trước âm mưu đoạt ngôi

Giống như Đường Thái Tông Lý Thế Dân, sau khi lên ngôi, Lý Thái Tông đã bắt tay ngay vào việc phát triển Đại Cồ Việt và xã tắc bắt đầu hưng thịnh từ đây. Vì sự nhân từ của vua, hai vương làm loạn còn lại (ngoài Vũ Đức vương) đều được Lý Thái Tông tha tội.

## Chú thích

## Tham khảo
* Đại Việt sử ký toàn thư, Bản Kỷ, Quyển I.
* Đại Việt sử lược.