Đỗ Văn Diễn

**Đỗ Văn Diễn** (1933 – 20 tháng 2 năm 2019) là cựu sĩ quan Quân lực Việt Nam Cộng hòa cấp bậc Đại tá, đồng thời là cựu Tỉnh trưởng Phước Long và cựu Tư lệnh Biệt khu Phước Bình Thành.

## Tiểu sử
### Thân thế
Đỗ Văn Diễn sinh năm 1933. Ông nhập ngũ năm 1951 và được gửi đi thụ huấn Khóa 5 Hoàng Diệu tại Trường Võ bị Liên quân Đà Lạt từ năm 1951 đến 1952.

### Binh nghiệp
Tốt nghiệp ra trường, ông được chỉ định phục vụ tại Trung đoàn Thần Phù, đóng ở Huế. Đến năm 1956 thì về đóng quân ở Pleiku. Sau đó ông được thăng cấp Đại úy khi phục vụ tại Lữ đoàn Liên binh Phòng vệ Tổng thống Phủ. Năm 1960, ông được thăng cấp Thiếu tá, và bổ nhiệm làm Tỉnh trưởng Phước Long. Nhờ những thành công đã đạt được trong việc tái tạo an ninh và an cư lạc nghiệp cho dân chúng địa phương nên ông được vinh thăng Trung tá. Ít lâu sau ông sang Mỹ nhập học khóa huấn luyện Biệt động quân tại căn cứ Fort Benning, Tiểu bang Georgia.

Ngày 15 tháng 11 năm 1962, Tổng thống Diệm đã bổ nhiệm ông làm Tư lệnh Biệt khu Phước Bình Thành, một đơn vị hành chính quân sự đặc biệt kết hợp Phước Long, Bình Long và Phước Thành, nhằm gìn giữ an ninh và an cư lạc nghiệp cho dân chúng ba tỉnh tân lập và tập trung mọi nỗ lực để tiêu diệt những căn cứ địa của Việt Cộng tại Chiến khu D tránh đe dọa đến thủ đô Sài Gòn. Bộ Tư lệnh Biệt khu đóng tại Phước Bình do ông nắm quyền chỉ huy, với lực lượng bao gồm Tiểu đoàn 30 Biệt động quân Đặc biệt (tiểu đoàn đầu tiên thí nghiệm hoàn toàn trang bị khẩu AR-15), 18 đại đội Biệt động quân Biệt lập, tăng cường thêm Trung đoàn 32 Bộ binh, cùng các đơn vị pháo binh yểm trợ.

### Sau năm 1963
Ngày 1 tháng 11 năm 1963, một số tướng lĩnh dưới quyền Dương Văn Minh đã đem quân đảo chính lật đổ chế độ Diệm, riêng ông thì chống lại cuộc đảo chính này. Sau khi đảo chính thành công, Đỗ Văn Diễn cùng những sĩ quan khác cũng bị vạ lây và phải lưu vong qua Pháp. Phiên tòa Quân sự năm 1964 xử vắng mặt ông với 18 năm tù, tước đoạt binh quyền, tịch thu tài sản. Năm 1968, qua sự can thiệp của một số anh em đồng khóa, ông được miễn truy cứu và trở lại sống với gia đình ở khu Đa Kao. Bên cạnh đó, có tài liệu khác cho biết sau đảo chính ông từng được CIA tài trợ và đứng ra thành lập các đội vũ trang phòng vệ tại nhiều nơi, trong đó có một tu viện Công giáo và một trại phong nằm trong Chiến khu D vốn đầy rẫy cộng sản ở phía Bắc Sài Gòn.

### Đảo chính năm 1965
Sau khi Nguyễn Khánh lưu vong, quyền lực tại Việt Nam Cộng hòa tập trung vào nhóm Ủy ban Lãnh đạo Quốc gia gồm Nguyễn Văn Thiệu, Nguyễn Cao Kỳ, Nguyễn Chánh Thi và Chung Tấn Cang. Giai đoạn này đánh dấu sự căng thẳng giữa nhóm tướng trẻ và Đại sứ Mỹ Maxwell Taylor do những bất đồng về quyền tự quyết nội bộ. Ngày 20 tháng 5 năm 1965, một âm mưu đảo chính nhằm đưa tướng Trần Thiện Khiêm trở lại quyền lực bị phát hiện. Nhóm tướng trẻ quyết định trấn áp quyết liệt, bắt giữ 17 sĩ quan và phát lệnh truy nã Phạm Ngọc Thảo. Nhiệm vụ truy quét được giao cho Trung tá Phạm Văn Liễu, Giám đốc Tổng nha Cảnh sát và Đại tá Nguyễn Ngọc Loan bên Nha An ninh Quân đội.

Dù Tòa án Quân sự tuyên án tử hình vắng mặt nhiều sĩ quan tham gia, phần lớn các nhân vật như Huỳnh Văn Tồn hay Dương Hiếu Nghĩa sau đó đều được miễn tố hoặc bảo lãnh bí mật. Riêng Phạm Ngọc Thảo, sau một thời gian ẩn náu tại Hố Nai cùng Bùi Dzinh và Đỗ Văn Diễn, đã bị lực lượng cảnh sát bắt giữ. Phạm Ngọc Thảo bị sát hại trên đường giải về Sài Gòn, trong khi Đỗ Văn Diễn cùng Bùi Dzinh đều được an toàn và miễn truy cứu trách nhiệm. Dưới thời Đệ Nhị Cộng hòa, ông vẫn tiếp tục phục vụ quân đội lên đến cấp Đại tá.

### Cuối đời
Sau khi Sài Gòn thất thủ, ông không kịp di tản nên bị kẹt lại trong nước, phải đi học tập cải tạo ở Hà Sơn Bình, Yên Bái đến năm 1988 mới được thả về. Vì còn mẹ già, nên ông đã ở lại Việt Nam trông nom gia đình, mãi tới năm 2015, mới được con cái bảo lãnh qua Úc. Ông qua đời ngày 20 tháng 2 năm 2019 tại Melbourne, Úc, hưởng thọ 86 tuổi.

## Tham khảo