Mưa đỏ (tiểu thuyết)

***Mưa đỏ*** là tiểu thuyết chiến tranh của Việt Nam do Chu Lai sáng tác và được Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân phát hành năm 2016, lấy bối cảnh là trận chiến kéo dài 81 ngày ở Thành cổ Quảng Trị mùa hè năm 1972.

*Mưa đỏ* là tiểu thuyết thứ 14 của Chu Lai và là tác phẩm đầu tiên ông viết về Trận Thành cổ Quảng Trị. Nội dung đề cập đến các nhân vật của cả hai phía chiến trường, với các nhân vật chính là Cường một người lính Giải Phóng và Quang chỉ huy lực lượng Hắc Báo.

## Nội dung
Tiểu thuyết chủ yếu đề cập đến các nhân vật của quân Giải Phóng, tập trung chính vào một tiểu đội với 7 người lính, 7 tính cách khác nhau: Đội trưởng Tạ, Cường - sinh viên nhạc viện người Hà Nội, Sen - một người lính lớn tuổi gốc Sài Gòn, Bình vẩu - cựu sinh viên mỹ thuật quê Đông Hà, Hải gù - công nhân điện nước quê Hà Tây, Tú và Tấn hai chiến sĩ mới 15-16 tuổi. Mỗi người tham gia cuộc chiến trong một hoàn cảnh khác nhau, cả tiểu đội sau đó đã hy sinh, chỉ còn lại Tấn - người cuối cùng gia nhập tiểu đội.

Kết thúc tiểu thuyết là cảnh hai người mẹ của hai nhân vật chính ở hai chiến tuyến cùng trở lại Thành cổ viếng mộ con, họ tình cờ gặp nhau, cùng thắp nén hương lên hai ngôi mộ.

## Nhân vật
***Việt Nam Dân chủ Cộng hòa***
*Tiểu đội 1
-Cường: tên thật Đặng Huy Cường, 22 tuổi, nhân vật chính, trung sĩ, và sau này là đại đội trưởng kiêm chính trị viên đại đội 1, quê gốc Hưng Yên, lớn lên ở Hà Nội, sinh viên năm cuối Nhạc viện. Từ bỏ cơ hội du học tại Nhạc viện Tchaikovsky, anh mang trong mình tâm hồn lãng mạn và hoài bão cứu nước lên đường chiến đấu, được gia nhập Tiểu đội 1 thuộc Trung đội 3, Đại đội 8 của Tiểu đội trưởng Tạ cùng 4 người đồng chí Sen, Bình, Hải, Tú. Xuyên suốt câu chuyện, Cường hiện lên với những phẩm chất người lính và quá trình phát triển tâm lý sâu sắc. Anh hi sinh vào ngày thứ 81 khi đang đấu với Quang và bị bắn lén. 

-Tạ: tên thật Nông Văn Tạ, 34 tuổi, quê ở Cao Bằng, trung sĩ, Tiểu đội trưởng, là người thẳng thắn và bộc trực nhưng cũng mang trong mình kinh nghiệm trận mạc dạn dày, tính kỷ luật cao và tình yêu thương đồng đội sâu sắc. Anh xuất thân từ nông dân, có vợ và một con trai, vì nhà nghèo phải cho con nghỉ học phụ giúp gia đình từ sớm nên anh luôn mặc cảm với con, đăng ký nhập ngũ cũng là vì muốn con tự hào. Anh hi sinh vào ngày thứ 75 của chiến dịch khi bị địch bắn lén trong lúc tập kích địch ở ngã ba Long Hưng.

-Bình "vổ"(vẩu): Tên thật Nguyễn Quang Bình, 21 tuổi, binh nhì, quê gốc Quảng Trị, sinh viên năm 3 Đại học Mỹ Thuật Hà Nội. Do có người cha nghiêm khắc, anh từng thi vào Trường Đại học Xây Dựng Hà Nội nhưng vì yêu thích những nét vẽ và phong cảnh quê hương, anh đã cãi lời bố mà chuyển trường sang Đại học Mỹ Thuật. Vì nghèo, anh phải bốc vác thuê kiếm tiền đóng học, từ đó lọt vào mắt xanh và bị lạm dụng tình dục bởi một bà chủ thuyền buôn gốm. Bị vỡ lở bởi chính người tình, anh đăng ký tham gia chiến đấu "như một kẻ chạy trốn". Anh hi sinh vào ngày thứ 79 của chiến dịch do bị trúng một loạt đạn 20mm của địch.

-Hải "gù": Tên thật là Phạm Huy Hải, 20 tuổi, binh nhì, một công nhân điện nước bậc 7 quê Hà Tây. Hoàn cảnh gia đình anh có phần phức tạp do có ông nội là địa chủ kháng chiến, bố thất bại trong sự nghiệp khiến cả nhà túng quẫn. Anh lên đường nhập ngũ để "rửa lý lịch", mang về tấm bằng liệt sĩ để cải thiện cuộc sống gia đình. Bản thân anh có công phát hiện ra đường cống ngầm hỗ trợ cơ động của quân Giải phóng. Anh hi sinh vào ngày 77 của chiến dịch, khi bị Phan Thái bắt và thiêu sống. 

-Sen: Tên thật là Trần Văn Sen, 24 tuổi, quê gốc Sài Gòn, một lính đặc công dày dặn kinh nghiệm. Anh hiện lên là người đề cao kỷ luật quân đội, thường lấy kỷ luật quân đội để "chỉnh đốn" những hành vi mà anh cho là không đúng mực của các đồng đội, ngay cả Tiểu đội trưởng Tạ. Từ giữa tiểu thuyết, anh mắc bệnh tâm thần phân liệt do ảnh hưởng từ chiến tranh, khiến anh thường được anh em giao nhiệm vụ ở lại canh gác, điều mà sau này được hé lộ là do Sen giả điên để hôi của từ xác lính Việt Nam Cộng hòa. Anh mất cùng ngày với Hải khi đánh địch bằng tạc đạn để đoạt lại xác Hải, như một hành động chuộc lỗi với đồng đội sau những sai lầm của mình.

-Tú: Tên thật là Trương Đình Tú, 16 tuổi, là học sinh miền Bắc tham gia chiến đấu tại Quảng Trị. Dù thành tích học tập xuất sắc (giỏi cả Văn-Toán, là học sinh giỏi văn toàn miền Bắc), nhưng cậu vẫn khai gian tuổi để gia nhập quân đội. Tú ngây thơ, hồn thiên nhưng cũng nhát gan, dù sau này cậu đã trở nên trưởng thành hơn nhiều qua các cuộc chiến. Cậu hi sinh trong một trận ngăn Ngụy quân cắm cờ lên Thành cổ, bị trúng bom của phía địch trong lúc đang tải thương Cường sang bên kia sông.

-Tấn: Tên thật Mai Quốc Tấn, 15 tuổi, là thành viên trẻ nhất đội. Cậu có nét tính cách giống Tú nhưng táo bạo, liều lĩnh và dày dặn kinh nghiệm hơn trong chiến đấu, khi sử dụng súng cối như một khẩu B40 để diệt xe tăng địch bất chấp việc bị bỏng sau đó. Cậu là người duy nhất sống sót của Tiểu đội 1 sau chiến dịch. Ở cuối tiểu thuyết, cậu cùng mẹ Cường và o Hồng đi thăm mộ của những đồng đội.

*Bộ Tư Lệnh
-Tư lệnh Lê Trọng: Có thể là sự tham chiếu của tướng Lê Trọng Tấn. Ông là một người chỉ huy ấm áp, chín chắn nhưng quyết liệt và thực tế khi tỏ rõ mình không thích khẩu hiệu "Phải giữ thành cổ bằng mọi giá" của một vài vị chỉ huy. Ông quen biết bố mẹ của Cường và đã từng giới thiệu anh cho tổ văn nghệ để phát huy tối đa vai trò, nhưng vẫn tôn trọng quyết định của chàng trai trẻ khi anh quyết ở lại chiến đấu. 

-Trung đoàn trưởng Vũ Thành: một vị chỉ huy có cái nhìn bao quát về chiến cuộc, sở hữu một "bộ óc thông tuệ" và cái đầu thích phản biện, ông là một trong những vị chỉ huy chủ chốt của quân Giải phóng. Nổi bật với tính cách yêu thương binh sĩ, ông luôn biết cách khích lệ, động viên tinh thần chiến sĩ trong hoàn cảnh ngặt nghèo. Hi sinh vào ngày thứ 81 của chiến dịch khi quyết định ở lại làm chốt chặn cho quân Giải phóng rút khỏi mặt trận thành công.

-Chính ủy Phạm Lân (Tân): một chính ủy nghiêm khắc, mạnh mẽ, có phần hơi máy móc. Bản thân ông đã tranh cãi với Cường khi anh nêu lên điểm yếu của hệ thống hầm hào, và sau cùng là với Trung đoàn trưởng khi ông có ý định rút khỏi Thành cổ.

-Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Tổng tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam, được nhắc đến qua cuộc điện thoại với bác sĩ Đinh Quang Lê. Là vị đại tướng huyền thoại của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Ông biểu dương tinh thần chiến đấu của anh em chiến sĩ Thành cổ Quảng Trị, đồng thời nhìn thấu được chiến thuật của Quân lực Việt Nam Cộng hòa để có cớ tạo tuyên truyền, gây sức ép cho phía ta trên bàn đàm phán. 

*Hậu cần
-Bác sĩ Lê: Tên đầy đủ là Đinh Quang Lê, thiếu tá, trưởng tạm phẫu của quân Giải phóng. Ông hiện lên là một con người bộc trực, thẳng thắn, ăn nói có phần cục mịch nhưng nhân hậu và thường thể hiện sự xót xa cho thương binh của ông khi mỗi ngày phải thực hiện hàng nghìn ca mổ sống, cưa sống. Ông cũng là người hóm hỉnh trong một vài khoảnh khắc.

-Hồng: Cô gái trèo đò người Quảng Trị, lớn lên ở Huế. Trong thời gian ở đây, cô đã từng tham gia một phong trào vận động thanh niên yêu nước phản đối chính quyền Mỹ can thiệp vào Việt Nam. Điều này khiến cô suýt bị Phan Thái giết nếu như không có Quang cứu. Sau này, cô tham gia chiến trường Quảng Trị với vai trò người chèo đò, vừa vận chuyển binh lính vừa tải thương. Cô đã gặp mặt Cường vào ngày đầu tiên và có ấn tượng với anh, dần dần tình cảm trong hai người nảy nở, rồi trở thành một đôi. Hồng đã đính ước với Cường sẽ trở thành vợ chồng với nhau sau khi hết chiến tranh, nhưng lời đính ước đó đã không thể hoàn thành khi anh hi sinh vào ngày cuối. Cuối tiểu thuyết, cô đi viếng mộ anh và các đồng đội của anh cùng mẹ Cường và Tấn. 

-Ngoài ra, xuyên suốt câu chuyện người đọc có thể thấy rất nhiều những nhân vật phụ đóng vai trò về hậu cần trong việc tải thương và chở binh lính.

*Đoàn đàm phán tại Hòa đàm Paris
-Mẹ Cường: tên thật là Lan, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, là một người phụ nữ có cốt cách của người Hà Nội, tảo tần, thương con. Khi đang sống và làm việc tại Paris, bà luôn lo lắng, nhớ thương Cường trong những lúc khó khăn và gian truân nhất của cuộc chiến nhưng vẫn luôn đặt tình yêu thương con và trách nhiệm cao cả trong việc đàm phán hiệp định hòa bình lên ngang nhau. Bà là người đã đọc sơ thảo Hiệp định Paris tại Hòa đàm Paris. Cuối truyện, bà cùng Hồng và Tấn đi viếng mộ con trai và đồng đội, đồng thời tại đây bà cũng gặp mẹ Quang. Bà có thể là nhân vật tham khảo từ nguyên Bộ trưởng Bộ ngoại giao Nguyễn Thị Bình.

-Ông cố vấn: Cố vấn của bà Lan mẹ Cường, một người đàn ông có thái độ điềm tĩnh, lời nói nhẹ nhàng và bình dị. Ông đã bẻ gãy lại từng câu từng ý của Trưởng Đoàn Ngoại giao Hoa Kỳ Henry Kissinger. Xét theo những đặc điểm này, ông có thể là Lê Đức Thọ.

-Trưởng đoàn đàm phán Xuân Thủy: Được đề cập dưới tên "Vị trưởng đoàn Việt Nam Dân chủ Cộng hòa". Ông đáp trả lại lời khiêu khích của tên Trưởng đoàn Việt Nam Cộng hòa, khẳng định chân lý về việc thống nhất Việt Nam.

***Việt Nam Cộng hòa (Ngụy quyền Sài Gòn)***
*Đại đội Hắc Báo
-Quang: Tên thật Nguyễn Văn Quang, thiếu úy, trung úy, và sau này là đại úy Quân lực Việt Nam Cộng hòa, chỉ huy đại hội Hắc Báo. Là "đối trọng", hình ảnh trái ngược của Cường ở phía bên kia chiến tuyến. Quang là một nhân vật phức tạp, bản thân anh là sự kết hợp giữa tính cách quân tử, chính trực, công bằng, trọng nghĩa khí với sự trống rỗng, vô định do chiến tranh, cái tôi cao và sự ngạo mạn vốn sẵn có trong con người. Anh thầm yêu say đắm Hồng , dù có không ít cô nàng đã cặp kè với anh, và đã hai lần cứu Hồng thoát khỏi cái chết. Bản thân anh rất quý trọng Cường dù hai người không có mối quan hệ mật thiết nào. Cùng với Hồng, Cường luôn ám ảnh lấy tâm trí anh, khiến anh có cái nhìn khác biệt về cuộc chiến kể từ sau trận cắm cờ ba que thất bại. Anh tử trận trong ngày thứ 81 của chiến dịch khi đang đấu với Cường và bị bắn lén. Trước khi giao đấu, anh thổ lộ những tâm sự của mình với Cường. 

-Thái: Tên thật là Phan Thái, chuẩn úy, thiếu úy và sau này là trung úy Quân lực Việt Nam Cộng hòa, phó chỉ huy Đại đội Hắc Báo. Phan Thái được miêu tả như một nhân vật thuần phản diện trong tiểu thuyết, hắn tập hợp đủ những nét tính cách xấu mà một người lính có thể mắc phải: hèn hạ, tàn nhẫn, mưu mô, xảo trá, lẻo mép, dâm dê, đê tiện,.... Hắn ghen ghét Quang vì anh luôn là trung tâm của Đại đội, được cấp dưới kính trọng, cấp trên yêu quý nên luôn tìm cách để hạ bệ anh trước cấp trên, nhưng thường phản tác dụng. Cuối tiểu thuyết, trong lúc Quang và Cường đánh nhau, hắn hạ sát hai người bằng một khẩu tiểu liên trong lúc đang nấp trong bụi rậm. Kết cục cuối cùng của tên phản bội là bị một người lính thân thiết của Quang nhét một quả lựu đạn vào người và bị cho nổ banh xác.

*Dinh Độc Lập
-Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu: trung tướng, tổng thống đương nhiệm của chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Thiệu đang ấp ủ một âm mưu chính trị có thể đảo lộn cán cân thắng bại nếu thành hiện thực: Ông ta muốn có một chiến thắng quân sự ở thành cổ Quảng Trị, từ đó gây sức ép buộc phía ta nhượng bộ, chấp nhận ký Hiệp định Paris theo kết quả có lợi cho phía Mỹ và đồng minh, từ đó có cớ làm suy giảm tầm ảnh hưởng của Mỹ tại Việt Nam, nhưng vẫn đảm bảo Mỹ sẽ cung cấp đầy đủ viện trợ để duy trì chiến tranh. Thiệu có thái độ gay gắt với tướng sĩ nếu họ để thua, thể hiện một quyết tâm điên rồ trong việc chiếm lấy thành cổ Quảng Trị.

-Đại tướng Cao Văn Viên: Tổng Tham mưu trưởng Quân lực Việt Nam Cộng hòa, có phong thái đạo mạo, nho nhã của một nhà chính trị, được Thiệu bàn giao nhiệm vụ hoàn thành kế hoạch tác chiến trong chiến dịch.

-Trung tướng Ngô Quang Trưởng: Tư lệnh Quân đoàn 1 của Quân lực Việt Nam Cộng hòa. Được đưa lên thay tướng Lãm sau những thất bại quân sự của ông. Hiện lên trong tác phẩm là một tướng lĩnh khắc kỷ, thực dụng và có phần độc đoán, Trưởng đã gây không ít khó dễ cho quân Giải Phóng nhờ khả năng của bản thân. Dù vậy, cho đến ngày 81, Trưởng thất bại nhiều lần trong việc tái chiếm thành cổ và thường phải gia hạn nhiều lần với tổng thống Thiệu. 

-Trung tướng Hoàng Xuân Lãm: nguyên Tư lệnh Quân đoàn 1 Việt Nam Cộng hòa. Bị cho thuyên chuyển về Bộ Quốc Phòng và giữ một chức vụ không quan trọng sau những thất bại nằm trong khuôn khổ Mùa hè đỏ lửa. 

-Chuẩn tướng Vũ Văn Giai: Tư lệnh Sư đoàn 3 Bộ binh quân lực Việt Nam Cộng hòa. Một vị tướng có nét lì lợm, bất cần. Sau khi tự ý rút khỏi trận đánh, ông bị cách chức.

*Đoàn ngoại giao Việt Nam Cộng hòa
-Trưởng đoàn ngoại giao Trần Văn Lắm: Ngoại trưởng Việt Nam Cộng hòa, đã đàm phán với chính quyền Việt Nam nhiều lần trước đây. Tỏ rõ ý không chấp nhận khi hiệp định Paris có nhiều kết quả có lợi hơn cho phía Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

***Hợp chúng quốc Hoa Kỳ***

-Tổng thống Richard Milhous Nixon: Tổng thống thứ 37 của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Ông tán thành cách đánh sử dụng tối đá hỏa lực từ pháo binh và không quân. Mục tiêu của Nixon là nhanh chóng nghiền nát cứ điểm Quảng Trị, giành một thắng lợi hòng đưa nước Mỹ thoát khỏi chiến tranh trong danh dự. 

-Ngoại trưởng Henry Alfred Kissinger: Ngoại trưởng thứ 56 của Hoa Kỳ, một người Đức gốc Do Thái. Kissinger được khắc họa trong tác phẩm là người khôn ngoan, lọc lõi và có phần cứng rắn, trở thành linh hồn của ngoại giao Mỹ sau khi Harriman xin rút lui vì quá già yếu, dù vậy, ông vẫn bị người cố vấn của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phản bác, cuối cùng dẫn tới thất bại của phía Mỹ tại bàn đàm phán Paris. 

-Thứ trưởng Ngoại giao William Averell Harriman: thứ trưởng ngoại giao thứ 4 của Hoa Kỳ, tham gia bàn đàm phán Paris khi đã 81 tuổi. Ông là một người hóm hỉnh và biết cách pha trò nhằm xoa dịu tình hình, nhưng cũng cương quyết vì ông đặt lợi ích của Mỹ lên hàng đầu. Do tuổi cao sức yếu, ông sớm rút lui khỏi Hòa đàm Paris và nhường lại vai trò này cho Henry Kissinger.

***Nhân vật phụ***

-Thanh: người yêu cũ của Cường. Vào ngày cuối cùng được ở lại Hà Nội trước khi nhập ngũ của Cường, anh biết được cô sẽ đi du học ở Ba Lan. Cô tỏ rõ ý muốn trốn tránh của bản thân khi nghe tin Cường sẽ nhập ngũ, lại làm tổn thương anh bằng những lời nói vô tình của mình. Cô đã đi tàu hỏa tới Paris để thăm mẹ Cường nhằm xin bà cứu vãn quan hệ với Cường, nhưng đã từ bỏ ý định khi biết anh đã có thể bước tiếp sau mối quan hệ với cô. 

-Mẹ của Quang: Người phụ nữ gia giáo được sinh ra và lớn lên ở Huế. Bà luôn mong muốn Quang từ bỏ chiến tranh mà ở lại với bà, nhằm giữ anh được an toàn. Cuối truyện, bà đi thăm mộ Quang và gặp mẹ Cường. 

-Bố của Quang: Một tướng lĩnh của chính quyền Sài Gòn, từng đi lính cùng thời với tướng Minh và tổng thống Thiệu. Ông sớm từ bỏ con đường binh nghiệp để chuyển sang làm kinh tế. Ông nhiều lần muốn Quang theo chân mình nhưng bất thành. 

## Sáng tác
Chu Lai đã dành 3 năm cùng nhiều lần đi thực tế và tham gia nhiều trại sáng tác để viết nên tiểu thuyết này. Sau khi tiểu thuyết được phát hành, nhà văn Chu Lai tiếp tục chuyển thể nó thành kịch bản kịch nói và được dàn dựng lần đầu bởi Nhà hát Kịch nói Quân đội.

Tác phẩm được chuyển thể thành phim điện ảnh cùng tên ra mắt năm 2025 do Đặng Thái Huyền làm đạo diễn. Phim có những chi tiết khác xa với nội dung trong tiểu thuyết, ví dụ như tên đầy đủ của Cường là Vũ Kiên Cường, Hải sinh ra tại Quảng Nam, Bình vẩu gốc Sài Gòn, Sen và Tấn đều là người miền Bắc, Sen bị điên thực sự (chứ không giả điên để hôi của),...

## Đón nhận

### Giải thưởng
*Mưa đỏ* giành giải A cuộc thi tiểu thuyết của Hội Nhà văn Việt Nam năm 2016 và giải A – Giải thưởng của Bộ quốc phòng.

Với kịch bản chuyển thể cùng tên, Nhà văn Chu Lai đã giành được giải A của Hạng mục "Kịch bản – sách nghiên cứu lý luận, phê bình" do Hội nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tổ chức năm 2021.

### Chuyển thể
Năm 2022, *Mưa đỏ* được Nhà hát Kịch nói Quân đội dựng thành vở kịch *Mưa đỏ* hay có tên gọi khác là *Bản giao hưởng máu* do Nghệ sĩ Nhân dân Lê Hùng đạo diễn.

Năm 2023, *Mưa đỏ* được soạn giả Đức Minh chuyển thể thành vở chèo do Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Thúy Mùi đạo diễn, Đoàn Chèo Hải Phòng dàn dựng. Vở chèo này thuộc đề án sân khấu truyền hình của Hải Phòng.

Năm 2024, Hãng phim Điện ảnh Quân đội nhân dân thông báo chuyển thể tiểu thuyết này thành phim điện ảnh cùng tên do Đặng Thái Huyền đạo diễn. Phim chính thức phát hành vào ngày 22 tháng 8 năm 2025.

## Tái bản

* 2017 - Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân ()
* 2017 - Trí Thức Việt Book và Nhà xuất bản Văn học ( )
* 2019 - Đinh Tị Books và Nhà xuất bản Văn học ()
* 2025 - Vietnam Book và Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân (ấn bản Kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*“Mưa đỏ” – Bản giao hưởng nhân văn
* Một điểm nhấn trên hành trình tiểu thuyết Chu Lai