open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sufflamen

***Sufflamen*** là một chi cá biển thuộc họ Cá bò da. Chi này được lập ra vào năm 1916 bởi David Starr Jordan.

## Từ nguyên
Danh từ *sufflamen* trong tiếng Latinh có nghĩa là "vật cản trở, chướng ngại vật" (xem *[[Canthidermis sufflamen]]*).

## Các loài
Có 5 loài hiện được công nhận là hợp lệ trong chi này, bao gồm:

* *[[Sufflamen albicaudatum]]* 
* *[[Sufflamen bursa]]* 
* *[[Sufflamen chrysopterum]]* 
* *[[Sufflamen fraenatum]]* 
* *[[Sufflamen verres]]* 

## Phân bố
Hầu hết các loài đều có phân bố ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, riêng *S. albicaudatum* chỉ có phân bố giới hạn ở Biển Đỏ và vịnh Ba Tư, còn *S. verres* được phân bố ở Đông Thái Bình Dương.

## Sinh thái học
Qua nghiên cứu hành vi lãnh thổ và sinh sản, cá đực của các loài *S. chrysopterum*, *S. fraenatum* và *S. verres* sống theo chế độ hậu cung và cá cái lập riêng cho mình một lãnh thổ. Tất cả lãnh thổ của cá cái nằm trong phạm vi lãnh thổ của một con cá đực. Trứng chỉ được chăm sóc và bảo vệ bởi cá cái.

## Tham khảo
Shiprock

**Shiprock** (, "đá có cánh") là một con núi độc cao gần 1.583 feet (482,5 m) trên đồng bằng sa mạc cao của Navajo Nation ở quận San Juan, New Mexico, Hoa Kỳ. Độ cao cực đại của nó là 7.177 feet (2.187,5 m) so với mực nước biển. Nó nằm khoảng 10,75 dặm (17.30&nbsp;km) về phía tây nam thị trấn Shiprock, được đặt tên theo núi này.

Được cai trị bởi quốc gia Navajo, sự hình thành nằm trong khu vực Four Corners và đóng một vai trò quan trọng trong tôn giáo, thần thoại và truyền thống Navajo. Nó nằm ở trung tâm của khu vực bị chiếm giữ bởi người dân Thổ Nhĩ Kỳ cổ đại, một nền văn hóa người Mỹ bản địa tiền sử ở Tây Nam Hoa Kỳ thường được gọi là Anasazi. Shiprock là một điểm thu hút các nhà leo núi và nhiếp ảnh gia và đã được đặc trưng trong một số tác phẩm điện ảnh và tiểu thuyết. Đây là địa danh nổi bật nhất ở phía tây bắc New Mexico.
## Tên gọi
Tên Navajo cho đỉnh, Tsé Bitʼaʼí, "đá có cánh" hoặc "đá có cánh", ám chỉ truyền thuyết về loài chim vĩ đại đã đưa Navajo từ phía bắc đến vùng đất hiện tại của chúng. Cái tên "Shiprock" hay Shiprock Peak hoặc Ship Rock bắt nguồn từ sự tương đồng của đỉnh với một con tàu kéo thế kỷ 19 khổng lồ. Người Mỹ lần đầu tiên gọi đỉnh "Cây kim", một cái tên được đặt cho đỉnh cao nhất của Đại úy J. F. McComb vào năm 1860. United States Geological Survey maps indicate that the name "Ship Rock" dates from the 1870s. Bản đồ Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ chỉ ra rằng tên "Ship Rock" có từ những năm 1870.
## Địa chất
Shiprock bao gồm các núi lửa bị nứt gãy và đê đen của đá lửa được gọi là minette, hay lamprophyre. Nó là tàn dư xói mòn của cổ họng của một ngọn núi lửa, và dăm kết núi lửa hình thành trong một diatreme. Hòn đá ban đầu có thể được hình thành 2.500-3.000 feet (750 trừ 1.000 mét) bên dưới bề mặt Trái đất, nhưng nó đã bị phơi bày sau hàng triệu năm bị xói mòn.

Những tấm minette giống như bức tường, được gọi là đai ke, tỏa ra khỏi đội hình trung tâm. Xác định niên đại bằng phóng xạ của minette xác định rằng những tảng đá núi lửa này đã hóa cứng khoảng 27 triệu năm trước. Shiprock nằm ở phía đông bắc của Trường núi lửa Navajo, một lĩnh vực bao gồm sự xâm nhập và dòng chảy của minette và các loại đá lửa khác thường hình thành khoảng 30 triệu năm trước. Agathla (El Capitan) ở Monument Valley là một cổ núi lửa nổi bật khác trong khu vực núi lửa này.

## Ý nghĩa tôn giáo và văn hóa
Shiprock và vùng đất xung quanh có ý nghĩa tôn giáo và lịch sử đối với người Navajo. Nó được đề cập trong nhiều huyền thoại và truyền thuyết của họ. Trước hết là vai trò của đỉnh là tác nhân đưa Navajo đến phía tây nam. Theo một truyền thuyết, sau khi được vận chuyển từ một nơi khác, Navajos sống trên tảng đá nguyên khối, "chỉ xuống để trồng ruộng và lấy nước."  Một ngày nọ, đỉnh núi bị sét đánh, xóa sạch dấu vết và rời đi chỉ có một vách đá tuyệt đối, và mắc kẹt phụ nữ và trẻ em trên đỉnh để chết đói. Sự hiện diện của những người trên đỉnh núi bị cấm "vì sợ họ có thể khuấy động chį́įdii (ma) hoặc cướp xác của họ."
## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Navajo.org: Shiprock
* Shiprock.org: Shiprock 
* Shiprock @ discover-navajo
* flickr: Shiprock photo gallery
* 3D Movie tour of Shiprock
Ức chế hô hấp

**Ức chế hô hấp** hay **thở yếu** xảy ra khi khí lưu thông không đủ để thực hiện việc trao đổi oxy cần thiết. Theo định nghĩa, nó gây ra sự gia tăng nồng độ carbon dioxide (hypercapnia) và nhiễm toan hô hấp. Ức chế hô hấp không đồng nghĩa với ngừng hô hấp, trong đó xảy ra việc ngừng thở hoàn toàn và tử vong xảy ra trong vòng vài phút do thiếu oxy và nhanh chóng dẫn đến thiếu máu hoàn toàn, mặc dù cả hai đều là cấp cứu y tế. Ức chế hô hấp có thể được coi là tiền thân của tình trạng thiếu oxy và mức độ gây tử vong của nó được quy cho tình trạng thiếu oxy với độc tính của carbon dioxide.

## Nguyên nhân

Ức chế hô hấp có thể được gây ra bởi:

Một tình trạng y tế như đột quỵ ảnh hưởng đến não

Thở nhẹ tự nguyện, ví dụ như đào tạo thôi miên hoặc Buteyko

Thuốc hoặc ma túy, thường là khi dùng quá liều do vô ý hoặc cố ý. Thuốc giảm đau opioid nói riêng được biết là gây ức chế hô hấp. Ví dụ về opioid bao gồm các dược phẩm như oxycodone và hydromorphone.

Hypocapnia (tăng nồng độ carbon dioxide trong máu), kích thích giảm lưu lượng máu

Béo phì; trong hội chứng giảm béo phì

Bệnh núi mãn tính, một cơ chế bảo tồn năng lượng.

## Tác dụng
Là một tác dụng phụ của thuốc an thần hoặc ma túy giải trí, tình trạng khó thở có thể trở nên nguy hiểm đến tính mạng. Nhiều loại thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương (CNS) khác nhau như ethanol, benzodiazepin, barbiturat, GHB, thuốc an thần và opioid gây ức chế hô hấp khi dùng với liều lượng lớn hoặc quá mức, hoặc trộn lẫn với các thuốc trầm cảm khác. Các thuốc phiện mạnh (như fentanyl, heroin hoặc morphin), barbiturat, và một số loại thuốc benzodiazepin (thuốc tác dụng ngắn và alprazolam) được biết đến làm ức chế hô hấp. Khi dùng quá liều, một người có thể ngừng thở hoàn toàn gây tử vong nhanh chóng nếu không điều trị. Các thuốc giảm đau opioid, quá liều hoặc kết hợp với các thuốc trầm cảm khác, nổi tiếng là tác nhân gây tử vong như vậy.

## Tham khảo
Đồng cỏ, xavan và cây bụi ôn đới

**Đồng cỏ, xavan và cây bụi ôn đới** là một kiểu sinh cảnh trên cạn được định nghĩa bởi Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên. Thảm thực vật chiếm ưu thế ở quần xã này là cỏ và/hoặc cây bụi. Khí hậu thì ôn hòa và biến đổi từ bán khô hạn tới bán ẩm ướt. Kiểu sinh cảnh này thì khác biệt với đồng cỏ nhiệt đới ở trạng thái nhiệt độ hàng năm cũng như là loại sinh vật tìm thấy ở đây.

Kiểu sinh cảnh này được gọi là prairie ở Bắc Mỹ, pampas ở Nam Mỹ, veld ở Nam Phi và steppe ở châu Á. Nói chung, những vùng này thì thiếu vắng cây thân gố, ngoại trừ những khu rừng dọc theo các con suối hoặc sông.

Steppe/prairie cỏ thấp là những vùng đồng cỏ cỏ thấp xuất hiện ở khí hậu bán khô hạn. Prairie cỏ cao là những vùng đồng cỏ cỏ cao ở những khú vực có lượng mưa lớn hơn. Heath và pasture thì lần lượt là cây bụi và đồng cỏ cỏ thấp nơi sự phát triển rừng bị cản trở bởi hoạt động của con người chứ không phải của khí hậu.

Quần xã thực vật của thảo nguyên Á Âu và Đại Bình nguyên Bắc Mỹ, phần lớn đã bị triệt hạ do chuyển sang nông nghiệp. Dẫu vậy, có thể vẫn còn lên tới 300 loài thực vật khác nhau phát triển trên diện tích ít hơn 3 acres ở đồng cỏ cỏ cao Bắc Mỹ, thứ có lẽ cũng đồng thời hỗ trơ hơn 3 triệu cá thể côn trùng mỗi acre. Đồng cỏ và thảo nguyên Patagonia nổi bật vì sự khác biệt trong cấp độ họ và loài ở mỗi một đơn vị phân loại khác nhau. Vùng

## Vùng sinh thái đồng cỏ, xavan và cây bụi ôn đới

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Temperate Grassland
Tu chính án Jackson–Vanik

**Tu chính án Jackson–Vanik** là một điều khoản năm 1974 trong luật liên bang Hoa Kỳ nhằm mục đích ảnh hưởng đến quan hệ thương mại của Hoa Kỳ với các quốc gia không nền kinh tế thị trường (ban đầu, các quốc gia của Khối Cộng sản) hạn chế quyền tự do của di cư và nhân quyền khác.

Việc sửa đổi, được đặt theo tên của các nhà đồng tài trợ chính Henry M. "Scoop" Jackson của Washington trong Thượng viện và Charles A. Vanik của Ohio trong Hạ viện, cả Dân chủ, được nêu trong Tiêu đề IV của Đạo luật thương mại năm 1974. Đạo luật Thương mại năm 1974 đã được hai viện Quốc hội Hoa Kỳ thông qua và được Tổng thống Gerald Ford đã ký dự luật thành luật với sửa đổi được thông qua vào ngày 3 tháng 1 năm 1975. Theo thời gian, một số quốc gia đã được cấp các quan hệ thương mại bình thường có điều kiện để xem xét hàng năm, và một số quốc gia đã được giải phóng khỏi sửa đổi.

Vào tháng 12 năm 2012, Đạo luật Magnitsky đã được Tổng thống Obama ký thành luật, bãi bỏ Tu chính án Jackson–Vanik.
## Ảnh hưởng
Các quốc gia thuộc phạm vi áp dụng của tu chính án này bao gồm Liên Xô (và sau đó là các nước hậu Xô viết), Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Romania, Hungary, Tiệp Khắc, Đông Đức, Bulgaria, Mông Cổ, Albania, Campuchia, Lào và Việt Nam.

Trong số các quốc gia Khối Xô Viết, Ba Lan đã được miễn sửa đổi, nhưng từ năm 1982 đến 1987, tình trạng MFN vô điều kiện của nó đã bị đình chỉ do các hành động chống lại Solidarność. Nam Tư cũng được miễn; tuy nhiên, vào năm 1991 - 1992, do các sự kiện bạo lực ở Nam Tư cũ, tình trạng MFN của Serbia và Montenegro đã bị đình chỉ.
## Tham khảo
Biến phi cục bộ

Trong lý thuyết ngôn ngữ lập trình, một **biến phi cục bộ** (tiếng Anh: *non-local variable*) là một biến không được định nghĩa trong tầm vực cục bộ (local scope). Mặc dù thuật ngữ này có thể đề cập đến biến toàn cục (global variable), nó chủ yếu được dùng trong ngữ cảnh của hàm lồng nhau và ẩn danh trong đó một số biến có thể không nằm trong tầm vực cục bộ cũng như toàn cục.

Trong Lua chúng được gọi là *upvalues* của hàm.

## Ghi chú

## Tham khảo
* Aho, Lam, Sethi, and Ullman. "7.3 Access to Nonlocal Data on the Stack". **. Second edition.
Unbisepti

**Unbisepti** là nguyên tố số 127 trong bảng tuần hoàn nguyên tố.Hiện người ta chưa có thử nghiệm nào về nguyên tố này.
Năm 1978, đã có một nỗ lực tổng hợp không thành công tại UNILAC Darmstadt bằng cách bắn phá tantalum bằng các ion xenon:
: +  → * → không nguyên tử
Trong bảng tuần hoàn, nó đứng giữa 126Unbihexium và 128Unbioctium.

Vì không có đồng vị tự nhiên của nguyên tố này, nên nó sẽ phải được tạo ra một cách nhân tạo (tổng hợp) bằng các phản ứng hạt nhân. Tên này là tạm thời và có nguồn gốc từ số thứ tự. Unbiseptium có thể là nguyên tố thứ bảy sở hữu một quỹ đạo g, lấp đầy lớp vỏ thứ năm với bảy electron bổ sung. Trong bảng tuần hoàn mở rộng, nó thuộc về transactinoids (trong bảng tuần hoàn "bình thường", nó không được hiển thị).
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Đồng cỏ, xavan và cây bụi nhiệt đới và cận nhiệt đới

**Đồng cỏ, xavan và cây bụi nhiệt đới và cận nhiệt đới** là một kiểu sinh cảnh trên cạn được định nghĩa bởi Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên. Quần xã này bị thống trị bởi cỏ và/hoặc cây bụi nằm ở các vùng khí hậu bán khô hạn cho tới bán ẩm ở các vĩ độ cận nhiệt đới và nhiệt đới. Đồng cỏ nhiệt đới chủ yếu tồn tại ở khoảng 5 độ đến 20 độ ở cả vùng phía Bắc và phía Nam Xích đạo.

## Mô tả
Vùng đồng cỏ bị thống trị bởi cỏ và các loại thực vật thân thảo khác. Xavan là loại vùng đồng cỏ có cây thân gỗ ở một vài chỗ. Vùng cây bụi bị thống trị bởi các cây bụi thân thảo hoặc thân gỗ.

Những dải đất rộng lớn ở vùng nhiệt đới không nhận đủ lượng mưa để nuôi dưỡng cho sự bao phủ diện rộng của cây thân gỗ. Vùng đồng cỏ, xavan và cây bụi nhiệt đới và cận nhiệt đới có đặc điểm là có lượng mưa từ  mỗi năm. Lượng mưa thường tập trung theo mùa, với lượng mưa cả năm đôi lúc diễn ra trong một vài tuần.

Xavan châu Phi xuất hiện ở giữa những vùng rừng và đồng cỏ. Thực vật bao gồm các loài keo và bao báp, cỏ và cây bụi thấp. Chi keo mất lá vào mùa khô để giữ ẩm, trong khi đó loài bao báp lưu trữ nước trong thân cây cho mùa khô. Một số lượng lớn các sinh cảnh xavan nằm ở châu Phi.

Động vật có vú lớn đã tiến hóa để tận dụng nguồn cỏ dồi dào là điển hình của sự đa dạng sinh học liên hệ với những sinh cảnh này. Những động vật có vú lớn này là dồi dào nhất ở vùng đồng cỏ và xavan châu Phi.

## Vùng sinh thái

## Tham khảo
Ngôn ngữ lập trình hệ thống

**Ngôn ngữ lập trình hệ thống** (tiếng Anh: *system programming language*) thường đề cập đến một ngôn ngữ lập trình được dùng cho lập trình hệ thống; các ngôn ngữ đó được thiết kế để viết phần mềm hệ thống, thường đòi hỏi cách tiếp cận phát triển khác với phần mềm ứng dụng.

Phần mềm hệ thống là phần mềm máy tính được thiết kế để vận hành và kiểm soát phần cứng máy tính, và để cung cấp nền tảng để chạy phần mềm ứng dụng. Phần mềm hệ thống bao gồm các danh mục phần mềm như hệ điều hành, phần mềm tiện ích, chương trình điều khiển, trình biên dịch (*compiler*), và trình liên kết (*linker*).

## Các ngôn ngữ chính

## Xem thêm

* Ousterhout's dichotomy
* Language for Systems Development
* PreScheme

## Ghi chú

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
* System Programming Languages
Pseudochromis ammeri

***Pseudochromis ammeri***, thường được gọi là **cá đạm bì Raja Ampat**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Pseudochromis]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2012.

## Phân bố và môi trường sống
*P. ammeri* phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, là loài đặc hữu của Indonesia, chỉ được biết đến tại quần đảo Rajah Ampat của Tây Papua. *P. ammeri* thường sống xung quanh những khu vực có nhiều rạn san hô hoặc những mỏm đá ngầm ở đáy bùn, nơi có nước trong, thường ở độ sâu khoảng 10 - 45 m (đôi khi được nhìn thấy ở độ sâu lên tới 60 m).

*P. ammeri* được mô tả vào năm 2012 cùng với hai loài họ hàng cũng đến từ Philippines và Indonesia, là *[[Pseudochromis colei]]* và *[[Pseudochromis eichleri]]*.

## Mô tả
*P. ammeri* trưởng thành dài khoảng 6&nbsp;cm. Thân trên của *P. ammeri* có màu xanh tím sẫm với thân dưới màu trắng, được ngăn cách bởi một sọc ngang màu đen hoặc xám đậm, kéo dài đến tận cuống đuôi. Bụng và phần đuôi trên có sọc vàng. Mắt có viền màu xanh lơ. *[[Pseudochromis moorei]]* cũng có màu sắc như *P. ammeri*, nhưng dải viền mắt của *P. ammeri* rõ hơn.

Số gai ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 24 - 25; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 14; Số gai ở vây bụng: 1; Số vây tia mềm ở vây bụng: 5; Số đốt sống: 26.

Thức ăn của *P. ammeri* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du nhỏ. Thường sống đơn độc hoặc hợp thành đàn lỏng lẻo. *P. ammeri* có tính tò mò nên rất dễ chụp ảnh, mặc dù chúng thường núp vào các kẽ đá hoặc dưới san hô khi tiếp cận quá gần.

## Chú thích
Pseudochromis fuscus

***Pseudochromis fuscus***, thường được gọi là **cá đạm bì nâu**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Pseudochromis]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1849. Từ *fuscus* trong tiếng Latin có nghĩa là "màu tối" hoặc "sẫm", ám chỉ màu của loài này.

## Phân bố và môi trường sống
*P. fuscus* là một trong những loài *Pseudochromis* có phân bố rộng rãi nhất, từ Sri Lanka phía đông đến Yap (thuộc quần đảo Caroline) và Vanuatu; phía bắc đến quần đảo Ryukyu và phía nam đến bờ biển khu vực trung Tây Úc và phía nam Queensland của Úc. *P. fuscus* thường sống xung quanh những khu vực có nhiều rạn san hô hoặc những mỏm đá ngầm trong các đầm phá, trong các kẽ đá, thường ở độ sâu khoảng 30 m trở lại.

Loài này có mặt ở vùng biển Nam Trung Bộ của Việt Nam.

## Mô tả
*P. fuscus* trưởng thành dài khoảng 10&nbsp;cm. Nó có nhiều biến thể màu sắc khác nhau, từ màu vàng tươi đến hồng nhạt, nâu đỏ hoặc xám đen; nhưng chủ yếu là màu vàng với nâu. Vảy có nhiều chấm màu xanh lam, tạo thành các sọc ngang trên cơ thể, nhưng có thể khó nhìn thấy ở các cá thể có màu vàng tươi. Vây lưng và vây hậu môn có viền xanh. Mắt có viền màu xanh lơ ở phía sau. Chúng rất phổ biến nhưng nhát nên khó nhìn thấy.

Số gai ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 25 - 29; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 13 - 15.

Thức ăn của *P. fuscus* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du nhỏ. Thường đơn độc và ưa sống trong các san hô thuộc các chi *[[Acropora]]* và *[[Pocillopora]]*.

*P. fuscus* được đánh bắt để phục vụ cho ngành thương mại cá cảnh.

## Chú thích
Tính toán

**Tính toán** là bất kỳ loại tính toán nào  bao gồm cả các bước đối xứng và không đối xứng và tuân theo một mô hình được xác định rõ, ví dụ như một thuật toán.

Các nghiên cứu về tính toán là tối quan trọng đối với các ngành khoa học máy tính.

## Hiện tượng vật lý
Một tính toán có thể được xem như một hiện tượng vật lý thuần túy xảy ra bên trong một hệ thống vật lý khép kín gọi là máy tính.  Ví dụ về các hệ thống vật lý này bao gồm máy tính kỹ thuật số, máy tính cơ học, máy tính lượng tử, máy tính DNA, máy tính phân tử, máy tính dựa trên vi lỏng, máy tính tương tự hoặc máy tính đi bộ.  Quan điểm này đã được thông qua bởi vật lý tính toán, một nhánh của vật lý lý thuyết, cũng như lĩnh vực điện toán tự nhiên.

Một quan điểm thậm chí còn triệt để hơn, chủ nghĩa tụy, là định đề của vật lý kỹ thuật số cho rằng sự tiến hóa của vũ trụ tự nó là một sự tính toán.

### Tài khoản bản đồ
Tài khoản cổ điển về tính toán được tìm thấy trong các tác phẩm của Hilary Putnam và những người khác.  Peter Godfrey-Smith đã gọi đây là "tài khoản lập bản đồ đơn giản".    Tóm tắt của Gualtiero Piccinini về tài khoản này nói rằng một hệ thống vật lý có thể được cho là thực hiện một tính toán cụ thể khi có một ánh xạ giữa trạng thái của hệ thống đó với tính toán sao cho các trạng thái vi mô của [hệ thống] phản ánh trạng thái chuyển đổi giữa tiểu bang tính toán.” 

### Tài khoản ngữ nghĩa
Các nhà triết học như Jerry Fodor  đã đề xuất nhiều tài khoản tính toán khác nhau với hạn chế rằng nội dung ngữ nghĩa là điều kiện cần để tính toán (nghĩa là, điều khác biệt giữa một hệ thống vật lý tùy ý với hệ thống máy tính là toán hạng của tính toán đại diện cho một cái gì đó).  Khái niệm này cố gắng ngăn chặn sự trừu tượng hóa logic của tài khoản lập bản đồ của chủ nghĩa tụy, ý tưởng rằng mọi thứ có thể nói là tính toán mọi thứ.

### Tài khoản cơ khí
Gualtiero Piccinini đề xuất một tài khoản tính toán dựa trên triết lý cơ học.  Nó nói rằng các hệ thống máy tính vật lý là các loại cơ chế, theo thiết kế, thực hiện tính toán vật lý, hoặc điều khiển các thao tác (theo cơ chế chức năng) của một phương tiện độc lập trung bình theo quy tắc.  Tính độc lập trung bình đòi hỏi tài sản có thể được khởi tạo bởi nhiều bộ thực hiện và nhiều cơ chế và các đầu vào và đầu ra của cơ chế cũng có thể được nhân rộng.  Tóm lại, tính độc lập trung bình cho phép sử dụng các biến vật lý với các đặc điểm khác với điện áp (như trong các máy tính kỹ thuật số thông thường); điều này là bắt buộc trong việc xem xét các loại tính toán khác, chẳng hạn như xảy ra trong não hoặc trong một máy tính lượng tử.  Theo nghĩa này, một quy tắc, cung cấp một ánh xạ giữa các đầu vào, đầu ra và trạng thái bên trong của hệ thống máy tính vật lý.

## Mô hình toán học
Trong lý thuyết tính toán, sự đa dạng của các mô hình toán học của máy tính đã được phát triển.  Các mô hình toán học điển hình của máy tính như sau:

* Các mô hình trạng thái bao gồm máy Turing, máy tự động đẩy xuống, máy tự động trạng thái hữu hạn và PRAM 
* Các mô hình chức năng bao gồm tính toán lambda 
* Các mô hình logic bao gồm lập trình logic 
* Các mô hình đồng thời bao gồm mô hình diễn viên và tính toán quá trình

## Tham khảo
Hiệu ứng Wahlund

**Hiệu ứng Wahlund** (/wɑ lʌnd/) là kết quả về mặt toán học làm mất trạng thái cân bằng Hacđi-Venbơc vốn có của quần thể sinh vật, mà không phải do các yếu tố tiến hoá gây ra., , 

Kết quả này được đề cập và mô tả đầu tiên trên thế giới nhờ giáo sư toán học thống kê người Thụy Điển là Sten Wahlund vào năm 1928, trong quá trình nghiên cứu về các chủng tộc người. Sau đó, các nhà khoa học vinh danh ông bằng thuật ngữ chỉ kết quả này bằng tên ông: **Wahlund effect** (hiệu ứng Oa-lăn).

## Ví dụ

* Ví dụ 1.

Một quần thể P ban đầu có tần số alen A là p, còn tần số alen a là q ở trạng thái cân bằng: (p + q)2 = 1. Giả sử P được chia thành hai quần thể "con" là P1 và P2, nhưng tất cả các cá thể có kiểu hình trội (AA và Aa) chỉ ở P1, còn tất cả các cá thể có kiểu hình lặn (aa) chỉ ở P2 thì sự mất cân bằng di truyền xảy ra, tỉ lệ thể dị hợp giảm, còn tỉ lệ thể đồng hợp tăng dù cho không có quá trình tự phối trong quần thể.

* Ví dụ 2: Giả sử có hai quần thể P1 và P2 (hình đầu trang).

# Quần thể P1 có 490 cá thể AA, 420 cá thể Aa và 90 cá thể aa. Ở quần thể này: tần số p của alen A = (490 + 210)/1000 = 0,7. → Tần số q của alen a = 1 – 0,7 = 0,3. → 2pq = 2×0,7×0,3 = 0,42. Do đó: (p + q)2 = (0,7 + 0,3)2 = 0,49 + 0,42 + 0,09 nên quần thể P1 ở trạng thái cân bằng di truyền theo phương trình Hacđi-Venbơc.
# Còn quần thể P2 có 160 cá thể AA, 480 cá thể Aa và 360 cá thể aa. Ở quần thể này - với cách tính tương tự trên - có p = 0,4 và q = 0,6. → 2pq = 2×0,4×0,6 = 0,48. Do đó quần thể P2 này cũng cân bằng  theo phương trình Hacđi-Venbơc.
# Tuy nhiện, nếu "trộn" P1 với P2, tạo thành quần thể hợp nhất P, thì quần thể hợp nhất P - theo cách tính trên - không cân bằng nữa, dù không có tác động của bất kì một nhân tố tiến hoá nào trong số các nhân tố: đột biến, dòng gen, chọn lọc tự nhiên, tự phối và yếu tố ngẫu nhiên.

## Ý nghĩa

Hiệu ứng này chỉ ra rằng:

* Nếu một quần thể có kích thước lớn, đang ở trạng thái cân bằng Hardy-Weinberg được chia thành nhiều quần thể nhỏ hơn, mà tổng kích thước vẫn  không đổi, thì bao giờ tỷ lệ thể dị hợp cũng giảm đi, đồng thời tỷ lệ thể đồng hợp tăng lên tương ứng mà không hề có tác động của yếu tố tiến hoá nào khác.
* Ngược lại, nếu nhiều quần thể nhỏ đều đang ở trạng thái cân bằng Hardy-Weinberg, mà lại được sáp nhập lại thành một quần thể lớn, thì bao giờ tỷ lệ thể dị hợp cũng giảm đi, đồng thời tỷ lệ thể đồng hợp tăng lên.

Trong thực tế, hiệu ứng này thường biểu hiện do di cư hoặc nhập cư. Ngoài ra, cũng còn do tập tính tư phối (tự thụ phấn ở thực vật hoặc giao phối gần ở động vật). Chính Sten Wahlund đã phát hiện hiệu ứng này khi ông nghiên cứu tục lệ kết hôn gần và sự di cư của một số chủng tộc người mà ông đã nghiên cứu.

## Nguồn trích dẫn

## Liên kết ngoài
* Wahlund, S. (1928). Zusammensetzung von Population und Korrelationserscheinung vom Standpunkt der Vererbungslehre aus betrachtet. *Hereditas* 11:65–106.
* Kategori:Ledamöter_av_Sveriges_riksdags_andra_kammare_för_Centerpartiet
* Kategori:Svenska professorer i statistik
*http://www.uwyo.edu/dbmcd/molmark/lect05/lect5.html
Avi Kaplan

**Avriel Benjamin "Avi" Kaplan** (sinh ngày 17 tháng 4 năm 1989) là một ca sĩ, nhạc sĩ người Mỹ, thường được biết đến với vai trò là thành viên cũ của nhóm A Cappella Pentatonix. Anh được biết đến với giọng hát trầm và thường đóng vai trò là giọng nam trầm của Pentatonix. Vào tháng 5 năm 2017, Avi tuyên bố rằng anh sẽ rời Pentatonix sau chuyến lưu diễn sắp tới của họ.

Năm 2017, Avi cho ra mắt dự án nhạc folk solo của mình, **Avriel & the Sequoias**. Anh vừa sản xuất nhạc, hát và chơi guitar trong dự án này. EP đầu tay của anh, *Sage and Stone*, được phát hành vào ngày 9 tháng 6 năm 2017, với bài hát đầu tiên, "Fields and Pier", được ra mắt vào ngày 29 tháng 4 cùng năm. Ngày 22 tháng 3 năm 2019, anh cho ra mắt một bài hát mới, "Change on the Rise", dưới cái tên Avi Kaplan.

Cùng với Pentatonix, Avi đã giành được 3 giải Grammy.

## Tham khảo
Khu bảo tồn thiên nhiên Sary-Chelek

**Khu bảo tồn thiên nhiên Sary-Chelek** là một khu bảo tồn thiên nhiên nghiêm ngặt nằm tại Jalal-Abad, tây Kyrgyzstan. Được thành lập vào năm 1959, khu bảo tồn này có diện tích 238,68&nbsp;km², với địa hình dao động từ  so với mực nước biển. Năm 1979, khu bảo tồn được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Ngoài ra, nó cũng là một phần của Di sản thế giới Tây Thiên Sơn được UNESCO công nhận vào năm 2016.
## Địa lý
Nó nằm về phía tây bắc của thị trấn Tashkömür khoảng . Tổng diện tích của nó là , trong đó vùng lõi là  và vùng chuyển tiếp rộng . Hai phần chính của khu bảo tồn này là Arkyt và Sary-Chelek với vùng đệm bao quanh.
## Mô tả
Trung tâm của khu bảo tồn có 6 hồ nước là Hồ Sary-Chelek, Kylaa-Kel, Aram-Kel, Cheychek-Kol, Bakaly-Kel và Chacha-Kel. Độ ẩm tại đây đạt mức trung bình, khoảng 60% với lượng mưa hàng năm là 
## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*UNESCO ''Chương trình Sinh quyển và Con người'' MAB Reserves
Barbiturat

**Barbiturat** là một loại thuốc hoạt động như một thuốc ức chế hệ thần kinh trung ương, và do đó có thể tạo ra một phổ tác dụng rộng, từ an thần nhẹ đến tử vong. Barbiturat có hiệu quả như thuốc giải lo âu, thuốc thôi miên và thuốc chống co giật, nhưng có khả năng gây nghiện về thể chất và tâm lý. Chúng phần lớn đã được thay thế bằng các thuốc benzodiazepin trong thực hành y tế thông thường, đặc biệt là trong điều trị chứng lo âu và mất ngủ, do nguy cơ gây nghiện và quá liều thấp hơn đáng kể và thiếu thuốc giải độc cho chứng quá liều barbiturat. Mặc dù vậy, barbiturat vẫn được sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau: gây mê toàn thân, động kinh, điều trị chứng đau nửa đầu cấp tính hoặc đau đầu chùm, cái chết êm ái, xử tử hình bằng thuốc độc và tự tử có hỗ trợ.

Tên barbiturat bắt nguồn từ thực tế là tất cả chúng đều là dẫn xuất hóa học của axit barbituric.

## Công dụng
### Dược phẩm

Các barbiturat như phenobarbital từ lâu đã được sử dụng làm thuốc giải lo âu và thôi miên, nhưng ngày nay đã được thay thế phần lớn bởi các thuốc benzodiazepin cho những mục đích này vì loại thuốc này ít độc hơn khi dùng quá liều. Tuy nhiên, barbiturat vẫn được sử dụng làm thuốc chống co giật (ví dụ: phenobarbital và primidone) và thuốc gây mê nói chung (ví dụ, natri thiopental).

Barbiturat ở liều cao được sử dụng cho tự tử có sự trợ giúp của bác sĩ, và kết hợp với thuốc giãn cơ cho cái chết êm ái và cho hình phạt tử hình bằng cách tiêm thuốc độc. Barbiturat thường được sử dụng làm chất khử độc trong thuốc thú y cho động vật nhỏ.

## Chú thích

## Tham khảo
Pseudochromis marshallensis

***Pseudochromis marshallensis***, thường được gọi là **cá đạm bì Marshall**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Pseudochromis]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1953.

## Phân bố và môi trường sống
*P. marshallensis* phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, từ vùng biển Nam Trung Bộ của Việt Nam đến quần đảo Marshall, phía bắc đến quần đảo Ryukyu và quần đảo Ogasawara, phía nam đến bắc Úc (Tây Úc và cực bắc rạn san hô Great Barrier) và New Caledonia; trừ khu vực phía tây Sulawesi và Java. *P. marshallensis* thường sống xung quanh những khu vực có nhiều rạn san hô hoặc những mỏm đá ngầm trong các đầm phá, thường ở độ sâu khoảng 30 m trở lại.

## Mô tả
*P. marshallensis* trưởng thành dài khoảng 8&nbsp;cm. Thân của *P. marshallensis* có màu nâu xám sẫm. Vảy có những chấm màu vàng cam, tạo thành những hàng chấm dọc trên cơ thể. Vây đuôi có màu vàng.

Số gai ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 24 - 27; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 11 - 14.

Thức ăn của *P. marshallensis* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du nhỏ. Thường sống đơn độc hoặc thành đôi vào mùa sinh sản. *P. marshallensis* cũng được đánh bắt để phục vụ cho ngành thương mại cá cảnh nhưng lại rất hiếm.

## Xem thêm

* Gerry Allen (1999), *[https://books.google.com.vn/books?id=e9JGCgAAQBAJ&lpg=PA94&dq=Pseudochromis%20marshallensis&hl=vi&pg=PA94#v=onepage&q=Pseudochromis%20marshallensis&f=false Marine Fishes of South-East Asia: A Field Guide for Anglers and Divers]*, Nhà xuất bản Tuttle Publishing, tr.94 ISBN 9781462917075

## Liên kết ngoài

* A closer look at the elusive Pseudochromis marshallensis, the Marshall Island dottyback, *Reef Builders*

## Chú thích
Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia Chatkalskiy

**Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia Chatkalskiy** hay **Khu dự trữ sinh quyển Chatkal** là một khu bảo tồn năm ở tỉnh Toshkent, đông Uzbekistan. Khu bảo tồn có diện tích 570&nbsp;km² bao gồm các hệ sinh thái thảo nguyên núi, rừng, đồng cỏ núi cao, thung lũng sông và rừng ngập nước. Được thành lập vào năm 1947, khu bảo tồn được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới từ năm 1978. Năm 2016, khu bảo tồn này trở thành một phần của Tây Thiên Sơn được UNESCO công nhận là Di sản thế giới.
## Mô tả
Khu bảo tồn là nơi bảo vệ các loài động thực vật độc đáo của dãy Thiên Sơn. Độ cao tại đây dao động từ 1100-4000 mét và mang khí hậu lục địa, lượng mưa hàng năm chỉ đạt 700–800&nbsp;mm. Tháng 1 có nhiệt độ thấp nhất là -7&nbsp;°C, trong khi cao nhất là từ 23-25 °C vào tháng 7.

Khu bảo tồn là nơi có 1.300 loài thực vật, trong đó có 40 loài cây và cây bụi, với 33 loài độc đáo của Tây Thiên Sơn. Các loài chính bao gồm Liễu, Dương, Bách xù, Óc chó, Hồ trăn, Cáng lò, Hoàng mộc, Thanh lương trà, Táo gai, Mận anh đào. Về động vật, đây là nhà của hơn 30 loài động vật có vú trong đó có 3 loài nằm trong Sách đỏ như Gấu nâu, Sơn dương, Lửng châu Âu, Lợn rừng, Cáo; 140 loài chim trong đó có 4 loài nằm trong Sách đỏ, có kể thể đến một số loài như cút thường, ưng, hạc, gà gô Chukar; 19 loài Động vật không xương sống.
## Liên kết ngoài
Hạ Lập Ngôn

**Hạ Lập Ngôn** (; sinh ngày 24 tháng 12 năm 1950) là chính trị gia người Đài Loan. Ông là Chủ nhiệm Hội đồng các vấn đề đại lục Đài Loan từ tháng 2 năm 2015 đến tháng 5 năm 2016.

## Giáo dục
Hạ Lập Ngôn lấy bằng cử nhân luật tại Đại học Công giáo Phụ Nhân năm 1972, bằng thạc sĩ ngoại giao tại Đại học quốc lập Chính trị năm 1976, bằng thạc sĩ luật quốc tế tại Đại học Oxford ở Vương quốc Anh năm 1980 và bằng thạc sĩ luật tại Đại học – Cao đẳng Luân Đôn ở Vương quốc Anh năm 1981.

## Đại diện Trung Hoa Dân Quốc tại Ấn Độ
### Bổ nhiệm đại diện
Sau khi được bổ nhiệm làm đại diện Trung Hoa Dân Quốc tại Ấn Độ vào tháng 6 năm 2007, Hạ Lập Ngôn nói rằng ông hy vọng sẽ làm việc để đảm bảo sự ủng hộ của Ấn Độ cho tư cách thành viên của Đài Loan trong Tổ chức Y tế Thế giới của Liên Hợp Quốc. Ông cũng sẽ tập trung vào giao lưu thương mại, du lịch và công nghệ giữa Đài Loan và Ấn Độ.

## Đại diện Trung Hoa Dân Quốc tại Indonesia
Trong suốt nhiệm kỳ giữ cương vị đại diện Trung Hoa Dân Quốc tại Indonesia, Hạ Lập Ngôn tích cực thúc đẩy giao lưu song phương giữa Đài Loan và Indonesia trong lĩnh vực thương mại, văn hóa và giáo dục. Ông tham gia vào sự phát triển chung của đảo Morotai thuộc tỉnh Bắc Maluku và một khu công nghiệp ở Jakarta.
## Thứ trưởng Bộ Quốc phòng
### Bổ nhiệm Thứ trưởng Bộ Quốc phòng
Ngày 22 tháng 10 năm 2013, Thủ tướng Giang Nghi Hoa chỉ định Hạ Lập Ngôn giữ chức vụ Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Đài Loan, trong đó ông sẽ được giao nhiệm vụ giám sát các chính sách mua sắm vũ khí.

Chức vụ Thứ trưởng Bộ Quốc phòng đã bị bỏ trống hơn 2 tháng từ ngày 1 tháng 8 năm 2013 khi Thứ trưởng Bộ Quốc phòng lúc đó là Dương Niệm Tổ được đề bạt vào cương vị Bộ trưởng Quốc phòng sau khi Bộ trưởng Quốc phòng khi ấy là Cao Hoa Trụ từ chức do vụ bê bối cái chết của hạ sĩ quân đội Hồng Trọng Khâu.

Giang Nghi Hoa nói rằng quyết định chọn Hạ Lập Ngôn cho chức vụ này được đưa ra sau khi tham khảo ý kiến của Tổng thống Mã Anh Cửu, Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng.

## Tham khảo
Neotrogla

***Neotrogla*** là một chi thuộc họ Prionoglarididae được ghi nhận cho vai trò và cơ quan giới tính đảo ngược của nó, đặc điểm được chia sẻ bởi tất cả các loài của chi.

## Môi trường sống
Neotrogla được tìm thấy trong các hệ thống hang động khô trên khắp Brazil. Chúng ăn chủ yếu là dơi guano. 
## Hành vi
Khi tiến hành giao phối, Neotrogla sẽ đưa bộ phận có cấu tạo như bộ phận sinh dục của giống đực (gọi là gynosome) vào bộ phận sinh dục của bạn tình. Gynosome của Neotrogla sẽ cuộn tròn bên trong con đực và gắn kết chúng lại với nhau.
Thời gian giao phối có thể kéo dài từ 40-70 tiếng.
## Loài
* *[[Neotrogla aurora]]* Lienhard, 2010
* *[[Neotrogla brasiliensis]]* Lienhard, 2010
* *[[Neotrogla curvata]]* Lienhard & Lopes Ferreira, 2013
* *[[Neotrogla truncata]]* Lienhard, 2010

## Tham khảo
Sten Wahlund

**Sten Gösta William Wahlund** (1901 - 1976) là giáo sư toán học thống kê, nhà nghiên cứu nhân chủng học và nhà chính trị người Thụy Điển.

Ông được đời sau nhắc tới chủ yếu vì khám phá ra hiệu ứng Wahlund được ứng dụng trong nghiên cứu di truyền học quần thể hiện đại; ngoài ra ông là cha của nam ca sĩ opera Sten Wahlund có tiếng ở Thuỵ Điển và các nước châu Âu., 

## Tiểu sử và sự nghiệp
Sten Wahlund sinh ngày 6 tháng 3 năm 1901 tại Bollnäs - một thành phố của Thuỵ Điển. Cha và mẹ ông là Lars Gustaf Wahlund và Josefina Wahlund.

Ông tốt nghiệp cử nhân ở trường Đại học Uppsala năm 1924 và nhận bằng tiến sĩ vào năm 1933.

Năm 1936, Sten Wahlund đảm nhận vị trí thành viên của một Ủy ban của Đại học Thành phố Stockholm (nay là Ủy ban Nghiên cứu Stockholm), được thành lập bởi Stockholm City College, cùng với Gustaf Ahlbin, Viện lưu trữ Quốc gia Beces Boëthius, Nils Ahnlund, ủy viên hội đồng Oscar Larsson và Fredrik Ström.

Năm 1938, ông là giáo sư giảng dạy về khoa học thống kê ở Đại học Stockholm. Trong chuyên môn này, ông Wahlund tham gia công cuộc tổng điều tra dân số năm 1941 ở Thuỵ Điển. Khi công tác tại Viện Sinh học chủng tộc Quốc gia, ông đã có đóng góp tích cực trong việc lập bản đồ dân số Thụy Điển. Chính trong quá trình nghiên cứu về nhân chủng học, ông đã mô tả "phương sai" của phương trình Hardy-Weinberg, mà phương sai này hiện nay gọi là hiệu ứng Wahlund - một trong các mô hình toán học về cấu trúc di truyền của quần thể kể cả ở người và mọi sinh vật hữu tính.

Năm 1941, Wahlund được bầu là Viện sĩ viện Hàn lâm Khoa học Kỹ thuật Thuỵ Điển.

Ông còn là thành viên của Quốc hội Thuỵ Điển từ năm 1944. Wahlund là người lãnh đạo chiến dịch cuộc trưng cầu dân ý về vấn đề lương hưu năm 1957. Ông còn tham gia các hoạt động viện trợ thuộc Liên Hợp Quốc và tham gia hội đồng NIB (sau này là tổ chức SIDA, tức tổ chức hợp tác phát triển quốc tế Thuỵ Điển).

Vợ ông là Aina Sofia Wahlund. Ông mất ngày 6 tháng 7 năm 1976 tại Uppsala., 

## Tác phẩm chính

* *Demographic studies in the nomadic and the settled population of northern Lapland* -1932 (Nghiên cứu nhân khẩu học ở dân du cư và dân định cư bắc Lapland).
* *The race biology of the Swedish Lapps, part 1–2*; 1932/41, red., tillsammans med Herman Lundborg. (Sinh học chủng tộc Lapps Thụy Điển)
* *Demokrati och utbildning* -1942 (Dân chủ và Giáo dục).
* *Medan patienten väntar: en bok i befolkningsfrågan om ett avfolkat jordbruk och ett avfolkningshotat Sverige* - 1944 (Khi bệnh nhân đang chờ: sách về vấn đề dân số với mối đe dọa suy thoái dân số Thụy Điển)
* *Andras ungar* (1948)
* *Indien i brytningstid* (1955).

## Xem thêm

* Hiệu ứng Wahlund
* Phương trình Hacđi Venbec

## Nguồn trích dẫn
Hội chứng HELLP

**Hội chứng HELLP** là một tai biến sản khoa bao gồm của tan máu, tăng men gan và số lượng tiểu cầu giảm. Hội chứng thường khởi phát trong 3 tháng cuối hoặc ngay sau khi sinh. Các triệu chứng bao gồm mệt mỏi, phù, đau đầu, buồn nôn, đau bụng hạ sườn phải, giảm thị lực, chảy máu mũi, và co giật. Biến chứng bao gồm đông máu nội mạch rải rác (DIC), bong nhau thai và suy thận.

Nguyên nhân của hội chứng này vẫn chưa rõ. Thường thì nó liên quan với tiền sản giật hoặc sản giật. Các yếu tố nguy cơ bao gồm đã tiền sử mắc hội chứng này, sản phụ lớn hơn 25 tuổi, và da trắng. Chẩn đoán là thường dựa trên xét nghiệm máu thấy các dấu hiệu của phá hủy tế bào hồng cầu (LDH lớn hơn 600 U/L), AST lớn hơn 70 U L, và tiểu cầu nhỏ hơn 100x109/L.

Điều trị cần đình chỉ thai càng sớm càng tốt. Đặc biệt đúng nếu mang thai ngoài 34 tuần. Có thể dùng thuốc để hạ huyết áp và truyền máu nếu cần. Corticosteroid có thể được sử dụng tăng tốc độ phát triển phổi của em bé, nếu vẫn trong thời kỳ đầu mang thai.

Hội chứng HELLP xảy ra ở khoảng 0,7% phụ nữ mang thai và ảnh hưởng đến khoảng 15% phụ nữ sản giật hoặc tiền sản giật nặng. Tử vong ở mẹ không phổ biến. Tình trạng của trẻ thường liên quan đến trẻ được sinh sớm đến mức nào. Hội chứng được đặt tên lần đầu tiên vào năm 1982.

## Tham khảo
Bọng

**Bọng** là một bọc nhỏ chứa dịch cơ thể (bạch huyết, huyết thanh, huyết tương, máu, hoặc mủ) hình thành tại lớp thượng bì thường gây ra bởi chà xát mạnh (ma sát), bỏng, lạnh, tiếp xúc với hóa học hoặc nhiễm trùng. Hầu hết bọng chứa dịch trong, huyết thanh hay huyết tương. Tuy nhiên, bọng có thể chứa đầy máu (gọi là "bọng máu") hoặc mủ (ví dụ, nếu bị nhiễm trùng).

Để lành da, không nên chọc vỡ bọng trừ khi cần thiết. Nếu bọng bị vỡ, không nên loại bỏ phần da thừa ở mặt ngoài bởi vì lớp da bên dưới cần lớp trên này để phát triển lành tổn thương.

## Sinh lý bệnh

### Bọng ma sát
Bọng ma sát xuất hiện do lực tác động mạnh giữa bề mặt da và cơ thể. Các lớp da quanh lớp gai là dễ bị bong nhất. Khi các lớp gai bị tách khỏi mô liên kết phía dưới, huyết tương sẽ bị khuếch tán vào lớp tách này. Lượng huyết tương này sẽ giúp tế bào mới phân chia và phát triển thành mô liên kết mô mới và lớp thượng bì.

Các dịch trong sẽ được hấp thụ lại những tế bào mới phát triển và sưng sẽ giảm dần. Bọng gây đau nằm trên tay (mặt lòng bàn tay) và chân (mặt gan chân) là do để mô tách sâu hơn lớp thượng bì, gần đầu dây thần kinh. Tổn thương lan đến các mô sâu hơn sẽ dễ nhiễm trùng hơn.

## Tham khảo


## Liên kết ngoài

* 
*
Pseudochromis wilsoni

***Pseudochromis wilsoni***, thường được gọi là **cá đạm bì vây vàng**, là một loài cá biển thuộc chi *[[Pseudochromis]]* trong họ Cá đạm bì. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1929.

## Phân bố và môi trường sống
*P. wilsoni* phân bố ở phía tây Thái Bình Dương, là loài đặc hữu của khu vực bắc Úc. *P. wilsoni* thường sống xung quanh những khu vực có nhiều rạn san hô hoặc những mỏm đá ngầm ở gần bờ, thường ở độ sâu khoảng 2 – 32 m.

## Mô tả
*P. wilsoni* trưởng thành dài khoảng 8&nbsp;cm và là loài dị hình giới tính. Toàn thân của *P. wilsoni* có màu xanh tím. Cá mái hơi có màu nâu nhạt với vây lưng màu vàng; đuôi có 2 dải màu vàng. Mắt của hai giới có 2 vạch màu xanh lơ, gần đồng tử; mống mắt màu vàng.

Số gai ở vây lưng: 3; Số vây tia mềm ở vây lưng: 25 - 27; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số vây tia mềm ở vây hậu môn: 13 - 15; Số vây tia mềm ở vây ngực: 17 - 19; Số vây tia mềm ở vây bụng: 5.

Thức ăn của *P. wilsoni* có lẽ là rong tảo và các sinh vật phù du nhỏ. Thường sống đơn độc hoặc thành đôi vào mùa sinh sản; thường rất nhát nhưng cũng có tính tò mò.

## Xem thêm

* Gerry Allen (1999), *[https://books.google.com.vn/books?id=e9JGCgAAQBAJ&lpg=PA94&dq=Pseudochromis%20wilsoni&hl=vi&pg=PA94#v=onepage&q=Pseudochromis%20wilsoni&f=false Marine Fishes of South-East Asia: A Field Guide for Anglers and Divers]*, Nhà xuất bản Tuttle Publishing, tr.94 ISBN 9781462917075
* Gerald R. Allen (2009), *[https://books.google.com.vn/books?id=NrjBAgAAQBAJ&lpg=PA94&dq=Pseudochromis%20wilsoni&hl=vi&pg=PA94#v=onepage&q=Pseudochromis%20wilsoni&f=false Field Guide to Marine Fishes of Tropical Australia]*, Nhà xuất bản Western Australian Museum, tr.94 ISBN 9781920843892

## Chú thích
Thượng bì

**Thượng bì** là lớp ngoài cùng trong ba lớp tạo nên da, các lớp bên trong bao gồm hạ bì và trung bì. Lớp thượng bì là một hàng rào ngăn nhiễm trùng do các mầm bệnh từ môi trường và điều hòa lượng nước khỏi cơ thể vào trong không khí qua thoát hơi nước qua thượng bì. Thượng bì bao gồm nhiều lớp tế bào dẹt nằm trên một lớp tế bào đáy gồm tế bào hình trụ.

Các hàng tế bào phát triển từ tế bào gốc trong lớp đáy. Cơ chế tế bào điều hòa nước và natri (ENaCs) được tìm thấy trong tất cả các lớp thượng bì.

Thượng bì của con người là một ví dụ đặc trưng của biểu mô, đặc biệt là một biểu mô lát tầng sừng hóa.

## Lớp
Thượng bì bao gồm 4 hoặc 5 lớp, tùy thuộc vào khu vực da. Những lớp thứ tự từ ngoài vào trong là:

* Lớp sừng

:: Bao gồm từ 10 đến 30 lớp tế bào đa diện, không nhân (bước biệt hóa cuối cùng của tế bào sừng), lòng bàn tay và gan chân có nhiều lớp nhất. Các tế bào sừng được bao quanh bởi vỏ protein. Hầu hết chức năng hàng rào bảo vệ của biểu bì đều đến từ lớp này.

* *[[Stratum lucidum|Lớp sáng]] (*chỉ ở lòng bàn tay và gan bàn chân)

:: Thượng bì của hai vùng này được dày hơn là nhờ lớp thượng bì có 5 lớp thay vì 4.

* *[[Stratum granulosum|Lớp hạt]]*

:: Các **tế bào sừng** (*keratinocyte*) mất nhân và bào tương nằm ở lớp hạt. Chất béo nằm trong các tế bào sừng được giải phóng vào khoang ngoại bào qua xuất bào để tạo thành một hàng rào lipid bảo vệ trên da. Những chất béo phân cực được sau đó chuyển thành  chất béo không phân cực và sắp xếp song song với các tế bào bề mặt. Ví dụ glycosphingolipids trở thành ceramides và phospholipid trở thành axit béo tự do.

* *Lớp gai*
* *[[Stratum germinativum|Lớp đáy]]*

Lớp Malpighi có mặt ở cả lớp đáy và lớp gai.

Thượng bì ngăn cách với hạ bì bởi màng đáy.

## Chức năng

### Hàng rào bảo vệ
Thượng bì có chức năng như một hàng rào để bảo vệ cơ thể chống lại vi khuẩn, stess oxy hóa (tia cực tím), và hóa chất, và cản trở cơ học các chấn thương nhỏ. Hầu hết vai trò bảo vệ của hàng rào này là nhờ lớp sừng.

### Giữ ẩm
Khả năng giữ nước của da là chủ yếu do lớp sừng và rất quan trọng cho việc duy trì làn da khỏe mạnh. Chất béo sắp xếp theo một bậc thang và tổ chức giữa các tế bào của lớp sừng tạo thành một hàng rào mất nước qua da.

### Màu da
Số lượng và phân phối của tế bào hắc tố trong thượng bì là nguyên nhân cho đa dạng về màu da trong *[[Homo sapiens]]*.... Được tìm thấy trong melanosome, hạt hình thành trong tế bào hắc tố từ đó chúng được chuyển đến các tế bào sừng xung quanh. Kích thước, số lượng và sắp xếp những melanosome khác nhau giữa các chủng tộc, tuy nhiên dù số lượng tế bào hắc tố có thể thay đổi khác nhau giữa vùng cơ thể, số lượng của chúng giống nhau ở tất cả các vùng trên tất cả mọi người. Số lượng melanosome trong sừngs làm tăng sự tiếp xúc với tia cực tím, còn phân bố của chúng hầu như không ảnh hưởng.

## Tham khảo
Chì oxide

**Chì oxide** hay **oxide chì** là tên gọi để chỉ một trong các hợp chất vô cơ với công thức bao gồm chì (Pb) và oxy (O).

Các chì oxide phổ biến bao gồm:
* Chì(II) oxide (PbO) với các khoáng vật như litharge, massicot.
* Chì(II,IV) oxide (Pb3O4) hay *chì đỏ*, với khoáng vật như minium.
* Chì dioxide hay chì(IV) oxide (PbO2)

Các chì oxide ít phổ biến hơn bao gồm:
* Chì(II,IV) oxide (Pb2O3) hay chì sesquioxide với màu vàng ánh đỏ.
* Pb12O19 (các tinh thể đơn tà màu nâu sẫm hay đen).
* Cái gọi là *chì oxide đen* là hỗn hợp của PbO và Pb kim loại dạng bột mịn, được sử dụng trong sản xuất các loại ắc quy acid chì.
Danh sách vườn quốc gia tại Kazakhstan

**Các vườn quốc gia tại Kazakhstan** được thành lập để bảo vệ sự đa dạng sinh học, động thực vật hoang dã, cảnh quan tự nhiên để sử dụng cho các mục đích môi trường, sinh thái, giáo dục, khoa học, du lịch và giải trí.

Vườn quốc gia Bayanaul là vườn quốc gia đầu tiên được thành lập vào năm 1985. Với diện tích 643.477 hecta, Katon-Karagay là vườn quốc gia lớn nhất của đất nước, trong khi Bayanaul là vườn quốc gia nhỏ nhất. Ý tưởng chính của việc tạo ra các vườn quốc gia là bảo tồn các khu vực hoang dã độc đáo trong khi vẫn cung cấp cho mọi người quyền ghé thăm tại các khu vực tự nhiên này.

Vườn quốc gia Sayram-Ugam là một phần của Di sản thế giới Tây Thiên Sơn được UNESCO công nhận từ năm 2016.

Tính đến hết năm 2018, Kazakhstan có tổng cộng 13 vườn quốc gia và 2 địa điểm dự kiến khác sẽ được thiết lập vườn quốc gia trong tương lai.

## Vị trí

## Danh sách
Dưới đây là danh sách các vườn quốc gia tại Kazakhstan.

## Vườn quốc gia dự kiến
* Vườn quốc gia Merke, Zhambyl (dự kiến thành lập năm 2020)
* Vườn quốc gia Ulytau, Karagandy (dự kiến thành lập năm 2020)
## Tham khảo
PubChem

**PubChem** là một cơ sở dữ liệu về các phân tử hóa học và các hoạt động của chúng chống lại các thử nghiệm sinh học. Hệ thống này được duy trì bởi Trung tâm Thông tin Công nghệ sinh học Quốc gia (NCBI), một thành phần của Thư viện Y khoa Quốc gia, là một phần của Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH). PubChem có thể được truy cập miễn phí thông qua giao diện người dùng web. Hàng triệu cấu trúc ghép và bộ dữ liệu mô tả có thể được tải xuống miễn phí qua FTP. PubChem chứa các mô tả chất và các phân tử nhỏ có ít hơn 1000 nguyên tử và 1000 liên kết. Hơn 80 nhà cung cấp cơ sở dữ liệu đóng góp cho cơ sở dữ liệu PubChem đang phát triển.
## Cơ sở dữ liệu

PubChem bao gồm ba cơ sở dữ liệu chính đang phát triển linh hoạt. Kể từ ngày 1 tháng 11 năm 2017:

* Hợp chất, 93,9 triệu mục  (tăng từ 54 triệu mục trong tháng 9 năm 2014), chứa các hợp chất hóa học tinh khiết và đặc trưng.
* Các chất, 236 triệu mục (tăng từ 163 triệu mục trong tháng 9 năm 2014), cũng chứa các hỗn hợp, chất chiết xuất, phức và các chất không bị biến đổi.
* BioAssay, hoạt động sinh học kết quả từ 1,25 triệu (tăng từ 6000 tháng 9 năm 2014) sàng lọc thông lượng cao các chương trình có vài triệu giá trị.

## Tham khảo
Đường tỉnh 132

**Đường tỉnh 132** hay **[[tỉnh lộ 132]]**, viết tắt **[[ĐT132]]** hay **[[TL132]]**, là đường tỉnh ở huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu.

## Tuyến đường
Đường tỉnh 132 xuất phát từ *bản Chi Bú* xã Khổng Lào huyện Phong Thổ , nối vào *đường tỉnh 100*, hiện được gọi là quốc lộ 100. Quốc lộ này nối với quốc lộ 4D ở *ngã ba Phiêng Đanh* xã Mường So.

Đường tỉnh 132 đi hướng bắc chếch đông, theo thung lũng *[[nậm Lùm]]*  qua xã Bản Lang. Từ đó theo hướng gần bắc đến xã Pa Vây Sử thì đổi về hướng tây nam.

Đường qua xã Mồ Sì San tới biên giới Việt Trung ở vùng *bản Tả Páo Hồ* xã Vàng Ma Chải .

## Ghi chú

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Shinnok

**Shinnok** là một nhân vật hư cấu trong loạt game bạo lực *[[Mortal Kombat]]*. Shinnok xuất hiện lần đầu năm 1997, phần *[[Mortal Kombat Mythologies: Sub-Zero]]*, với tư cách là một con trùm (boss). Đến phần *[[Mortal Kombat 4]]* cùng năm đó, nhân vật này mới được mở ra cho người chơi lựa chọn. Shinnok vốn là một vị thần (Elder God) bị đày vĩnh viễn ra vùng Netherealm. Hắn và Quan Chi gây dựng một đội quân với âm mưu trả thù Raiden vì đã đẩy hắn ra đây. Shinnok là nhân vật phản diện chính của *Mortal Kombat*.

Tồn tại từ khi các chiều không gian mới được tạo lập, Shinnok là một trong các Elder God với quyền năng tối thượng. Thế nhưng, ác thần này lại nuôi mộng một mình làm chủ EarthRealm và ngày đêm toan tính cách để qua mặt các Elder God khác khi di chuyển trong không gian. Shinnok đã làm ra một mảnh bùa cho phép hắn thực hiện điều này.

Thế nhưng, sự thất bại trước Raiden đã khiến hắn bị giam cầm xuống địa ngục NetherRealm, ngày ngày bị hành hình bởi chúa quỷ Lucifer. Không những thế, mảnh bùa chứa sức mạnh của hắn lại bị đem giấu ở một vị trí không ai biết. Shinnok tiếp tục chịu đựng những khổ hình tại nơi này cho đến ngày hắn gặp được Quan Chi.

Con quỷ khát khao quyền lực đó đã giúp hắn lấy lại được mảnh bùa thiêng và tạo cơ hội để Shinnok vươn lên làm chúa tể của NetherRealm. Sau đó, ác thần này thành lập một liên minh ma quỷ với sự tham gia của Quan Chi và Noob Saibot để toan tính cho những nước đi quyền lực tiếp theo của mình.

Nếu so sánh với đại đế Shao Kahn của Outworld, Shinnok không sử dụng sự tàn bạo và nỗi khiếp đảm để thống trị kẻ khác. Thay vào đó, hắn bất tất cả phải quy phục trước hàng triệu năm kiến thức và sức mạnh của mình. Những kẻ dám đối mặt với ác thần Shinnok chỉ có hai lựa chọn duy nhất: thề quy phục vĩnh viễn hoặc bị đày xuống đáy sâu của địa ngục NetherRealm.

## Chú thích

## Liên kết ngoài