John Dudley, Công tước thứ 1 xứ Northumberland

**John Dudley, Công tước thứ nhất xứ Northumberland** (1504 – 22 tháng 8 năm 1553) là một sĩ quan quân đội và chính trị gia người Anh, người đã lãnh đạo chính phủ của vị vua trẻ Edward VI từ năm 1550 đến năm 1553, và đã cố gắng không thành công để đưa Jane Grey lên ngai vàng nước Anh sau khi nhà vua qua đời. Là con trai của Edmund Dudley, một vị bộ trưởng của Henry VII của Anh, người bị Henry VIII xử tử, John Dudley trở thành người được Edward Guildford giám hộ khi mới bảy tuổi. Dudley lớn lên trong gia đình Guildford cùng với người vợ tương lai của mình, con gái của Guildford là Jane Dudley, Nữ công tước xứ Northumberland, người mà ông có 13 người con. Dudley giữ chức Phó Đô đốc và Đô đốc tối cao từ năm 1537 đến năm 1547, trong thời gian đó ông đã thiết lập các tiêu chuẩn mới về tổ chức hải quân và là một chỉ huy tài ba trên biển. Ông cũng rất quan tâm đến thám hiểm biển cả. Dudley tham gia các chiến dịch năm 1544 ở Scotland và Pháp và là một trong những người thân cận của Henry VIII trong những năm cuối triều đại. Ông cũng là người lãnh đạo phe cải cách tôn giáo tại triều đình.

Năm 1547, Dudley được phong làm Bá tước xứ Warwick và cùng với Edward Seymour, Công tước thứ nhất xứ Somerset, người bảo hộ của Anh, đã lập nhiều chiến công trong cuộc chiến tranh Scotland tái diễn tại Trận Pinkie Cleugh. Trong các cuộc nổi dậy trên toàn quốc năm 1549, Dudley đã dập tắt Cuộc nổi loạn của Kett ở Norfolk. Tin chắc vào sự bất tài của người bảo hộ, ông và các thành viên hội đồng cơ mật khác đã buộc Somerset phải rời chức vụ vào tháng 10 năm 1549. Sau khi ngăn chặn được phản ứng bảo thủ trong tôn giáo và âm mưu tiêu diệt ông cùng với Somerset, Dudley nổi lên vào đầu năm 1550 với tư cách là nhiếp chính "trên thực tế" cho Edward VI, khi đó mới 12 tuổi. Ông đã hòa giải với Somerset, người dù vậy vẫn sớm bắt đầu âm mưu chống lại ông và các chính sách của ông. Somerset bị hành quyết với những cáo buộc phần lớn là bịa đặt, ba tháng sau khi Dudley được phong làm Công tước xứ Northumberland vào tháng 10 năm 1551.

Với tư cách là Chủ tịch Hội đồng, Dudley đứng đầu một chính phủ mang tính chất hội đồng rõ rệt và tìm cách đưa vị vua trẻ tuổi vào công việc kinh doanh. Tiếp quản một chính quyền gần như phá sản, ông đã chấm dứt các cuộc chiến tranh tốn kém với Pháp và Scotland và giải quyết vấn đề tài chính theo những cách dẫn đến sự phục hồi kinh tế nhất định. Để ngăn chặn các cuộc nổi dậy tiếp theo, ông đã thiết lập lực lượng cảnh sát trên toàn quốc trên cơ sở địa phương, bổ nhiệm các chánh án có liên hệ chặt chẽ với chính quyền trung ương. Chính sách tôn giáo của Dudley — phù hợp với tôn giáo của Edward — mang đậm tính chất Tin Lành, tiếp tục củng cố Cải cách Anh và đề bạt những nhà cải cách cấp tiến lên các vị trí cao trong Giáo hội.

Vua Edward (lúc này mới 15 tuổi) lâm bệnh vào đầu năm 1553 và loại bỏ hai người chị gái cùng cha khác mẹ là Mary I và Elizabeth I, những người mà ông coi là con ngoài giá thú của vua cha Henry VIII, khỏi quyền kế vị, chỉ định những người thừa kế nam giả định không tồn tại. Khi cái chết đến gần, Edward đã thay đổi di chúc để người cháu họ theo đạo Tin lành của ông, Jane Grey, con dâu của Northumberland, có thể thừa kế ngai vàng.

Mức độ ảnh hưởng của Công tước đến kế hoạch này vẫn chưa rõ ràng. Quan điểm truyền thống cho rằng đó là âm mưu của Northumberland nhằm duy trì quyền lực bằng cách đưa gia đình mình lên ngôi. Nhiều nhà sử học lại cho rằng dự án này thực sự là của Edward, được Dudley thực thi sau khi nhà vua qua đời. Công tước đã không chuẩn bị tốt cho dịp này. Sau khi hành quân đến Đông Anglia để bắt Mary, ông đã đầu hàng khi nghe tin Hội đồng Cơ mật đã đổi phe và tuyên bố Mary là nữ hoàng.

Bị kết tội phản quốc, Northumberland cải đạo sang Công giáo và từ bỏ đức tin Tin lành trước khi bị hành quyết vào ngày 22 tháng 8 năm 1553. Mang tiếng xấu cho cả hai phe tôn giáo, bị dân chúng căm ghét và trở thành vật tế thần tự nhiên, ông ta trở thành "Công tước độc ác" - trái ngược với người tiền nhiệm Somerset, "Công tước tốt bụng". Chỉ từ những năm 1970, ông ta mới được xem là một người phục vụ cho Hoàng gia Tudor: ích kỷ, trung thành tuyệt đối với quốc vương đương nhiệm và là một chính khách tài giỏi trong thời kỳ khó khăn.

## Tham khảo