T (lớp tàu ngầm Anh)

**Lớp T** (còn được gọi là **lớp ''Triton***, theo tên chiếc dẫn đầu) là một lớp [[tàu ngầm]] diesel-điện được [[Hải quân Hoàng gia Anh]] thiết kế vào giữa [[thập niên 1930]] nhằm thay thế cho các lớp [[Odin (lớp tàu ngầm)|*Odin*]], [[Parthian (lớp tàu ngầm)|*Parthian*]] và [[Rainbow (lớp tàu ngầm)|*Rainbow*]]. Tổng cộng có năm mươi ba chiếc thuộc ba nhóm đã được chế tạo vào giai đoạn trước và trong [[Chiến tranh Thế giới thứ hai]], khi chúng đóng một vai trò quan trọng trong các chiến dịch tàu ngầm của Anh. Vào lúc Thế Chiến II mới bắt đầu, lớp T, cùng với các [[S (lớp tàu ngầm Anh) (1931)|lớp S]] và [[U (lớp tàu ngầm Anh)|U]] của Anh, [[O 21 (lớp tàu ngầm)|O 21]] của [[Hà Lan]] và [[Type VII (lớp tàu ngầm)|Type VII]] của Đức là những lớp tàu ngầm tiên tiến nhất được đưa vào hoạt động. Bốn chiếc phục vụ cùng [[Hải quân Hoàng gia Hà Lan]] được biết đến như là [[Zwaardvisch (lớp tàu ngầm)|lớp *Zwaardvisch*]].

Trong thập niên sau chiến tranh, những chiếc cũ nhất còn sống sót bị loại bỏ, trong khi những chiếc khác được hoán cải thành tàu [[chiến tranh chống tàu ngầm|chống tàu ngầm]] để đối phó mối đe dọa của tàu ngầm [[Liên Xô]] trong cuộc [[Chiến tranh Lạnh]]. Hải quân Hoàng gia loại bỏ chiếc tàu ngầm lớp T cuối cùng vào năm [[1969]], ngoại trừ một chiếc duy nhất được giữ lại như tàu huấn luyện cố định cho đến năm [[1974]]. Ở nước ngoài, *Leviathan* (nguyên là ) tiếp tục phục vụ cùng [[Hải quân Israel]] cho đến khi bị tháo dỡ vào năm [[1978]].

== Lịch sử phát triển == 
Quá trình thiết kế kiểu tàu sẽ trở thành lớp T được bắt đầu vào năm [[1934]] nhằm tạo ra kiểu tàu ngầm thay thế cho các lớp [[Odin (lớp tàu ngầm)|*Odin*]], [[Parthian (lớp tàu ngầm)|*Parthian*]] và [[Rainbow (lớp tàu ngầm)|*Rainbow*]] (còn được gọi là lớp O, P và R tương ứng) được đóng trong giai đoạn sau Thế Chiến I. Các lớp tàu ngầm này có kết cấu cơ khi kém tin cậy, to và chậm chạp, vận hành phức tạp, không đáp ứng nhu cầu hoạt động. [[Hiệp ước Hải quân Washington]] năm 1922 cũng quy định chúng sẽ được nghỉ hưu sau 13 năm phục vụ, nên  sẽ bị loại bỏ vào [[tháng 8]], [[1940]].

[[Hiệp ước Hải quân London]] năm 1930 giới hạn hạm đội tàu ngầm của Anh ở mức tổng tải trọng , [[trọng lượng choán nước]] tiêu chuẩn khi nổi tối đa  cho mỗi chiếc, và pháo có cỡ nòng tối đa . Phía [[Hoa Kỳ]] đã đề nghị một giới hạn tối đa mỗi chiếc  tại [[Hiệp ước Hải quân London thứ hai]] năm 1935, nhưng bị Bộ Hải quân Anh phản đối vì sẽ loại trừ lớp tàu ngầm [[tàu rải mìn|rải mìn]] . Họ đề nghị giữ lại giới hạn , với hy vọng các cường quốc hải quân đối nghịch sẽ đóng số ít tàu ngầm có tải trọng lớn hơn như một niềm tự hào quốc gia, vốn sẽ dễ bị săn đuổi hơn là nhiều tàu ngầm nhỏ. Chính phủ của [[Thủ tướng Anh Quốc|Thủ tướng]] [[Stanley Baldwin]] từng đề nghị cấm hoàn toàn tàu ngầm hoặc giới hạn ở mức  mỗi chiếc, nhưng Bộ Hải quân Anh dự đoán chính xác rằng các quốc gia khác sẽ không chấp nhận một giới hạn ngặt nghèo như thế, nên đã tiếp tục việc thiết kế một tàu ngầm được đặt tên tạm thời là lớp "Repeat P" hay "Replace P" (lặp lại hoặc thay thế cho lớp P).

Các lớp O, P và R từng được thiết kế với ý định sẽ hoạt động tại khu vực [[Thái Bình Dương]] nhằm đối phó với [[Hải quân Đế quốc Nhật Bản]]. Do không có sự hiện diện của hạm đội chiến trận, các tàu ngầm sẽ là vũ khí tấn công chủ lực chống lại Nhật Bản. Lớp "Repeat P" cần có tầm xa hoạt động tương đương nhưng dễ bảo trì, và cần nhỏ hơn đề phòng giới hạn được đặt ra trong hiệp ước hải quân tương lai. Dự kiến 20 tàu ngầm mới sẽ có tổng tải trọng ước lượng khoảng . [[Chuẩn đô đốc]] Tàu ngầm [[Noel Laurence]], một trong những sĩ quan tàu ngầm nổi bật trong Thế Chiến I, cũng nhấn mạnh đến nhu cầu vũ khí [[ngư lôi]] mạnh. Ông lập luận rằng tàu ngầm Anh sẽ phải đối đầu với hạm đội tàu nổi mạnh của Nhật Bản, và gặp khó khăn khi xâm nhập qua hàng rào [[tàu khu trục]] bảo vệ, nên chỉ có một loạt ngư lôi lớn mới đảm bảo đánh trúng ở khoảng cách xa, khi chỉ có thể sử dụng dữ liệu từ hệ thống [[sonar]] ASDIC vào việc ngắm mục tiêu.

Vào ngày [[27 tháng 2]], [[1934]], Sir [[Arthur Johns (kiến trúc hải quân)|Arthur Johns]], [[Giám đốc Chế tạo Hải quân]] (DNC: Director of Naval Construction), được yêu cầu nghiên cứu thiết kế cho kiểu tàu ngầm tuần tra tải trọng . Các thiết kế DNC 'A' và DNC 'B' được xây dựng vào [[tháng 11]], [[1934]] dựa trên các yêu cầu ban đầu đưa ra. Chúng trang bị vũ khí bao gồm sáu [[ống phóng ngư lôi]]  bên trong tàu và hai ống bên ngoài tàu, cùng hải pháo  (hoặc  nếu độ ổn định cho phép). Tầm xa hoạt động của con tàu là  ở tốc độ đường trường , và dự trữ nhiên liệu đủ cho 28 ngày tuần tra, tương đương với  ở tốc độ . Con tàu có tốc độ lặn dưới nước tối đa , và có thể hoạt động 15 giờ ở tốc độ  hoặc 8 giờ ở . Tốc độ tối đa trên mặt nước là , và có thể lặn sâu đến . Một ý kiến khác của Chuẩn đô đốc Laurence đề nghị áp dụng vỏ tàu kép để gia tăng độ sống sót trong các cuộc tấn công bằng [[mìn sâu]] đã bị DNC loại bỏ, nên lườn tàu chỉ có vỏ đơn thông thường với các thùng nhiên liệu treo bên ngoài dạng [[yên ngựa]].

Trong năm [[1935]], thiết kế của "Repeat P" phải sửa đổi để giảm trọng lượng choán nước xuống còn , nhằm tuân thủ những giới hạn của hiệp ước hải quân. Thiết kế DNC 'C' phải hy sinh chỗ của khoang động cơ, nên giảm tốc độ tối đa xuống còn  và tầm xa hoạt động  ở tốc độ . Thiết kế sau đó lại thay đổi sang phiên bản DNC 'D', đưa các thùng chứa nhiên liệu bên ngoài (vốn hay bị rò rỉ trên các lớp *Odin*, *Parthian* và *Rainbow*) vào bên trong lườn áp lực. Đến lúc này người ta nhận thấy không thể giảm trọng lượng choán nước xuống mức  mà không giảm tầm xa hoạt động đến mức khó có thể chấp nhận được, nên trọng lượng choán nước lại được cho nâng lên mức .

Sau khi rút ngắn đôi chút chiều dài và bỏ yêu cầu hoạt động ở vùng biển nước ngọt khỏi thiết kế, bản thiết kế sau cùng được thống nhất vào [[tháng 5]], [[1935]]. Đến ngày [[24 tháng 6]], [[1935]], tên gọi tạm thời "Repeat P" bị hủy bỏ, khi Bộ Hải quân Anh quyết định mọi con tàu trong lớp sẽ có tên bắt đầu với ký tự "T". Cuối cùng vào ngày [[3 tháng 9]], [[1935]], cái tên  được chọn làm chiếc dẫn đầu của lớp. Thiết kế được chính thức phê duyệt bởi một ủy ban của Bộ Hải quân Anh vào ngày [[13 tháng 2]], [[1936]]. Các hãng đóng tàu [[Vickers Shipbuilding and Engineering|Vickers]] tại [[Cammell Laird]] và [[Scotts Shipbuilding and Engineering Company|Scotts]] tại [[Greenock]] được mời tham gia dự thầu vào ngày [[5 tháng 12]], [[1935]], và hợp đồng chế tạo *Triton* được trao cho hãng Vickers Armstrong vào ngày [[5 tháng 3]], [[1936]], trong khuôn khổ tài khóa của Chương trình Chế tạo 1935.

== Thiết kế ==

Thiết kế của tàu ngầm lớp T được quyết định phần lớn bởi yêu cầu một loạt ngư lôi lớn có thể phóng ra phía trước, cùng khả năng tuần tra tầm xa để hoạt động tại khu vực Thái Bình Dương chống lại tàu chiến Nhật Bản, nhưng lại phải tuân thủ những giới hạn của hiệp ước hải quân. Những yêu cầu này đặt ra những thách thức lớn, và đưa đến nhiều thỏa hiệp trong thiết kế. Kinh nghiệm hoạt động trước và trong chiến tranh cũng đưa đến nhiều thay đổi và cải tiến cho lớp tàu, nên mỗi con tàu thường có những khác biệt dễ thấy so với những chiếc khác.

=== Lườn tàu và cấu trúc thượng tầng ===
Để mang những [[ống phóng ngư lôi]] gắn bên ngoài hướng ra phía trước, đa số tàu ngầm lớp T đều có một mũi tàu dạng bầu đặc trưng. Mũi tàu dạng bầu nguyên thủy trên những chiếc Nhóm I làm chậm đáng kể tốc độ đi trên mặt nước, nên hai chiến thuộc Nhóm I ( và , nguyên là *Thetis*), đã được tháo dỡ khi tái trang bị. Những chiếc thuộc Nhóm II di chuyển các ống phóng này lui về phía sau để giảm bớt lực cản, đồng thời hai ống phóng bên ngoài phía giữa tàu được bố trí phía sau [[tháp chỉ huy]] và hướng ra phía sau, cộng với một ống phóng bên ngoài phía đuôi tàu. Những chiếc thuộc Nhóm III tiếp tục hoàn thiện kiểu dáng các ống phóng bên ngoài suôn thẳng hơn.

Mọi tàu ngầm Anh trước lớp T đều được cấu trúc theo phương pháp đinh tán. Chúng đã chứng tỏ khá chắn chắn, khi nhiều chiếc lớp T đã vượt qua mức  khi lặn sâu trong chiến đấu, đặc biệt là  vẫn sống sót khi lặn đến độ sâu  vào ngày [[23 tháng 4]], [[1940]]. Sau nhiều ngần ngại, kỹ thuật hàn được Bộ Hải quân Anh chính thức chấp nhận vào [[tháng 7]], [[1942]] cho việc chế tạo lườn áp lực của tàu ngầm Nhóm III, và sau đó mở rộng cho toàn thể con tàu. Lườn tàu được hàn chắn chắn hơn, cho phép lặn đến , và cho phép chứa thêm nhiên liệu trong các [[thùng dằn]] bên ngoài nhằm mở rộng tầm xa hoạt động. Những chiếc Nhóm III với cấu trúc hỗn hợp trước khi được gửi sang [[Viễn Đông]] đã được cấu trúc lại các thùng nhiên liệu bên ngoài bằng kỹ thuật hàn để loại trừ hoàn toàn nguy cơ rò rỉ nhiên liệu, vốn sẽ làm bộc lộ vị trí con tàu. Độ sâu ép vỡ của các lườn tàu được ước tính .

Chiến dẫn đầu *Triton* được hoàn tất với một [[cầu tàu]] cao dạng mở, vốn bị ướt nhiều khi hoạt động. Những chiếc còn lại của Nhóm I có hình dạng cầu tàu hơi khác biệt nhưng vẫn là dạng mở và bất tiện khi thời tiết xấu. Một số chiếc thuộc Nhóm I được tái cấu trúc với cầu tàu dạng toa xe để giải quyết vấn đề này, vốn trở thành tiêu chuẩn cho những chiếc Nhóm II. Tuy nhiên kinh nghiệm trong chiến tranh cho thấy tầm nhìn rộng trên cầu tàu dạng mở quan trọng hơn trong tác chiến so với tiện nghi của cầu tàu dạng toa xe, nên những chiếc thuộc Nhóm III quay trở lại với cầu tàu dạng mở.

Tàu ngầm lớp T có mười một [[thùng dằn]] chính, hai thùng dằn phụ để điều chỉnh độ dốc, năm thùng dằn bù trừ để điều chỉnh những thay đổi của mật độ nước và tải trọng của con tàu khi tiêu thụ hàng dự trữ, cùng thùng dằn Q phía mũi dùng để lặn nhanh hay thay đổi nhanh độ sâu. Nhóm III thay đổi hai thùng dằn chính thành thùng chứa nhiên liệu nhằm gia tăng dự trữ hành trình để hoạt động tại Viễn Đông. Thời gian lặn trong tình trạng độ nổi 50% là 30 giây, một đặc tính khá tốt đối với tiêu chuẩn của một tàu ngầm Anh. Nhiều chiếc thuộc các nhóm II và III có trữ lượng nhiên liệu tăng lên đến , nên có tầm xa hoạt động tối đa  ở tốc độ .

=== Hệ thống động lực ===
Tàu ngầm lớp T được trang bị nhiều kiểu [[động cơ diesel]] khác nhau phụ thuộc vào xưởng đóng tàu. Những chiếc do Vickers chế tạo sử dụng động cơ của Vickers, trong khi các xưởng tàu trực thuộc Hải quân Hoàng gia sử dụng động cơ Admiralty. Những chiếc do Cammell Laird chế tạo sử dụng động cơ [[Sulzer (nhà sản xuất)|Sulzer]], còn những chiếc do Scotts đóng trước chiến tranh dùng động cơ diesel [[MAN SE|MAN]] siêu tăng áp của Đức. Các động cơ này dẫn động hai trục chân vịt, mỗi chiếc có công suất  để đạt được tốc độ ối đa trên mặt nước khoảng . Chiếc dẫn đầu *Triton* đạt được tốc độ  trong chuyến đi chạy thử máy đầu tiên. Mọi chiếc khác trong lớp không thể phá kỷ lục này, vốn thường chỉ đạt được tối đa khoảng .

Động cơ của Vickers là kiểu phun nhiên liệu diesel 6-xy lanh 4-thì công suất , được trang bị cho phần lớn tàu ngầm lớp T, tỏ ra rất đáng tin cậy, cho dù không tiên tiến bằng động cơ diesel sử dụng trên các tàu [[U-boat]] Đức. Chúng có thể tiếp tục hoạt động ngay cả khi mộtxy lanh bị hỏng bằng cách ngắt kết nối xy lanh với trục khuỷu. Mười hai chiếc lớp T hoàn tất tại các xưởng tàu của Hải quân Hoàng gia với các động cơ Admiralty cũng có độ tin cậy tương đương, cho dù chúng phức tạp hơn động cơ của Vickers.

Động cơ diesel của MAN gặp phải nhiều vấn đề; chúng được chế tạo theo giấy phép nhượng quyền, và Thế Chiến II bùng nổ vào năm [[1939]] cũng làm cho việc hỗ trợ kỹ thuật từ hãng MAN kết thúc. Cho đến năm [[1943]] chỉ còn lại hai chiếc ( và ) với động cơ MAN, và chúng chỉ được sử dụng cho hoạt động huấn luyện. Ngay cả khi Hải quân Anh thiếu hụt tàu ngầm để hoạt động tại [[Viễn Đông]] vào [[tháng 3]], [[1944]], *Tuna* vẫn bị từ chối không được gửi đi do động cơ kém tin cậy. Động cơ 2-thì của Cammell Laird Sulzer nhận được những đánh giá trái ngược: hoạt động của chúng trên  và  được đánh giá là thỏa đáng, nhưng lại gặp nhiều trục trặc trên những chiếc khác. Chúng không đủ công suất để di chuyển tốc độ cao, và các linh kiện như vòng đêm xy lanh bị vỡ khi hoạt động.

Hệ thống động lực để di chuyển ngầm dưới nước bao gồm hai [[động cơ điện]] Laurence Scott công suất  và dàn [[ắc-quy]] 336-cell. Chúng cho phép di chuyển đến 48 giờ ở tốc độ  hoặc chỉ một giờ ở tốc độ tối đa . dàn ắc-quy này tỏ ra mong manh trước chấn động khi bị tấn công bằng [[mìn sâu]], và việc này đã khiến cho chiếc  bị mất vào năm [[1942]]. Chiếc tàu ngầm bị tàu phóng lôi Ý [[Circe (tàu phóng lôi Ý))|*Cirde*]] thả mìn sâu tấn công, và ắc-quy bị vỡ giải phóng khí [[chlorine]] độc hại, buộc *Tempest* phải trồi lên mặt nước và đầu hàng sau đó. Vấn đề này được giải quyết bằng cách gia cố khoang chứa ắc-quy, và trang bị các tấm đệm chống sốc bằng cao su. Khác với số phận của *Tempest*, tàu ngầm  được cải tiến như vậy đã sống sót qua một đợt tấn công kéo dài bằng mìn sâu của tàu chiến Nhật Bản, khi lườn tàu bị hư hại đến mức được xem là một tổn thất toàn bộ, nhưng dàn ắc-quy vẫn nguyên vẹn.

=== Vũ khí ===
==== Ngư lôi ====
Bộ Hải quân Anh từng dự đoán rằng, sau khi họ áp dụng thành công [[sonar]] ASDIC, hải quân các nước khác sẽ phát triển các thiết bị tương tự để phát hiện tàu ngầm. Đối mặt với với các biện pháp [[chiến tranh chống tàu ngầm|chống tàu ngầm]] của đối thủ, mọi nỗ lực tấn công bằng [[ngư lôi]] sẽ phải được tiến hành tầm xa, sử dụng dữ liệu của ASDIC mà không có sự hỗ trợ của [[kính tiềm vọng]]. Nhằm khắc phục độ kém chính xác, cần phải phóng một loạt với ít nhất tám quả ngư lôi. Kế hoạch tác chiến của Bộ Hải quân Anh vào lúc đó cũng giả định rằng các hiệp ước hải quân quốc tế sẽ ngăn chặn kiểu chiến tranh tàu ngầm không hạn chế, nên mục tiêu chính của tàu ngầm sẽ là các tàu chiến đối phương. Trong tình huống đó, các chỉ huy chỉ có một cơ hội duy nhất để tấn công, nên một loạt nhiều quả ngư lôi là cần thiết. Loạt mười quả ngư lôi được tàu ngầm lớp T phóng ra là hỏa lực mạnh nhất từng được áp dụng cho mọi tàu ngầm hoạt động trước chiến tranh.

Mọi tàu ngầm lớp T đều được trang bị sáu [[ống phóng ngư lôi]]  bên trong phía mũi tàu. Chúng được trang bị nắp mũi trên những chiếc Nhóm I ban đầu nhằm giảm lực cản, nhưng lợi ích mang lại không nhiều, và các cửa nắp có xu hướng bị kẹt bởi các vật trôi nổi. Vì vậy sau đó cửa nắp bị loại bỏ, và cửa ống phóng được định hình lại để có lực cản ở mức tối thiểu. Sau khi tàu ngầm  bị mất do vô tình mở cửa sau của một ống phóng trong khi cửa trước đang mở, một cơ cấu an toàn gọi là "kẹp Thetisp" được áp dụng để ngăn cửa sau không được mở nếu như cửa trước không đóng lại. Mỗi tàu ngầm mang thêm sáu quả ngư lôi để nạp lại dành cho các ống phóng bên trong. Việc nạp lại phải tiến hành thủ công, mặc dù một hệ thống nạp bằng điện được thử nghiệm trên chiếc *Triumph* vào năm [[1939]] dựa trên một mẫu được phát triển cho tàu ngầm . Hệ thống nạp điện này có công suất yếu, và áp lực sản xuất nhanh trong thời chiến đã khiến phát triển này bị loại bỏ.

Ngoài các ống phóng ngư lôi bên trong, những chiếc Nhóm I còn được bổ sung bốn ống phóng ngư lôi 21-inch bên ngoài, tất cả đều hướng ra phía trước. Ống phóng bên ngoài được sử dụng nhằm tránh phải thỏa hiệp với mật độ cấu trúc của lườn áp lực với quá nhiều cửa mở. Những ống này không thể nạp lại từ bên trong tàu, cũng như không thể bảo trì hay tháo dỡ ngư lôi một khi đã nạp vào ống. Ngoại trừ *Triton*, các ống này được đặt nghiêng xuống dưới một góc 10° để dễ vận hành. Hai ống được đặt phía mũi tàu, và hai ống nữa đặt giữa tàu tại bệ của [[tháp chỉ huy]]. Không như những ống phóng bên trong, những nắp mũi phải được vận hành bằng tay, đòi hỏi nhiều công sức. Những ống này cũng tỏ ra mong manh dễ bị hư hại. Hai chiếc *Thunderbolt* (nguyên là *Thetis*) và *Triumph* đã loại bỏ các ống phóng bên ngoài phía mũi trong khi được tái cấu trúc.

Trước chiến tranh, có nhiều tranh luận về việc có nên lắp đặt ống phóng ngư lôi phía đuôi trên các tàu ngầm Anh. Hiệu quả của loạt hai quả ngư lôi phóng ra phía sau tàu bị nghi ngờ, và chúng chiếm nhiều chỗ quý giá của tàu ngầm. Tuy nhiên kinh nghiệm trong chiến tranh đưa đến những than phiền của các hạm trưởng tàu ngầm, như Trung tá [[Anthony Miers]] chỉ huy chiếc *Torbay*, về việc thiếu ngư lôi phóng ra phía sau. Vì vậy tám chiếc thuộc Nhóm I (*Taku*, *Thunderbolt*, *Tigris*, *Torbay*, *Tribune*, *Trident*, *Truant* và *Tuna*), được bổ sung ống phóng ngư lôi thứ mười một hướng ra phía đuôi, và đây trở thành vũ khí tiêu chuẩn cho các tàu ngầm từ Nhóm II trở đi. Cũng trên Nhóm II, cặp ống phóng giữa tàu được di chuyển ra phía sau [[tháp chỉ huy]] và hướng ra phía sau. Chúng cũng hướng ra bên ngoài một góc 10° so với trục dọc, nhưng điều này làm khó duy trì độ sâu, nên trên hai chiếc cuối cùng của Nhóm II (*Traveller* và *Trooper*) và mọi chiếc thuộc Nhóm III, chúng chỉ xoay ra ngoài 7°.

[[Ngư lôi]] chính được sử dụng cho lớp T là kiểu [[ngư lôi Anh 21-inch#Mark VIII| Mark VIII]], chủ yếu là phiên bản Mark VIII**. Chúng nặng  với đầu đạn  [[Torpex]], sử dụng động cơ chu kỳ đốt [[Peter Brotherhood|Brotherhood]], có tầm xa  ở tốc độ  hoặc  ở tốc độ . Kiểu ngư lôi này có hiệu suất động cơ tốt nhất so với mọi kiểu ngư lôi với kích thước tương đương vào thời đó, nhưng việc thiếu hụt Mark VIII vào đầu chiến tranh buộc một số tàu ngầm phải sử dụng kiểu Mark IV cũ hơn. Ngư lôi Mark VIII thoạt tiên được trang bị kíp nổ kiểu tiếp xúc, sẽ kích nổ sau khi bị va chạm. Sau này một loại kíp nổ không tiếp xúc kích hoạt bằng [[từ trường]] được giới thiệu, nhưng giống như loại tương tự được các nước khác phát triển, chúng gặp nhiều sự cố nên cuối cùng bị loại bỏ. Do những vấn đề về phát triển kiểu ngư lôi mới sau chiến tranh, Mark VIII vẫn tiếp tục được sử dụng trên lớp T (và mọi tàu ngầm Anh khác) mãi cho đến năm 1971, khi xuất hiện kiểu [[ngư lôi Anh 21-inch#Mark 23| Mark 23]] điều khiển bằng dây dẫn.

==== Hải pháo và vũ khí trên boong ====
Vào lúc chế tạo, mọi tàu ngầm lớp T đều được trang bị một khẩu hải pháo  trên boong để tấn công và tự vệ. Chúng có thể là kiểu [[hải pháo QF 4-inch 20 Mk IV, XII, XXII|QF Mark XII hoặc Mark XXII]] (tráo đổi được) đặt trên bệ S1. Khẩu hải pháo được bố trí phía trước tháp chỉ huy, và không được trang bị lá chắn do bị giới hạn về trọng lượng, ngoại trừ trên các chiếc *Tabard*, *Talent* và *Teredo*. Nhiều chiếc khác khi được phái sang Viễn Đông được trang bị các lá chắn tự chế do các [[tàu tiếp liệu tàu ngầm]] sản xuất, cung cấp một mức độ bảo vệ nhất định. Khẩu pháo được vận hành bởi một kíp năm pháo thủ, và thoạt tiên được cung cấp 100 quả đạn pháo. Số lượng này rõ ràng là không đủ để hoạt động, và nhanh chóng phải tăng thêm. Đến cuối chiếc tranh, tàu ngầm lớp T thường không mang theo ngư lôi dự trữ để nạp lại, để có chỗ mang thêm đạn pháo.

Vũ khí [[chiến tranh phòng không|phòng không]] tiêu chuẩn của tàu ngầm lớp T là ba khẩu [[súng máy]] .303-inch, thoạt tiên là loại [[súng máy Lewis]], nhưng từ năm [[1941]] được thay thế bằng kiểu [[súng máy Vickers K|Vickers K]]. Đôi khi súng máy Vickers cũng được thay bằng súng máy hạng nhẹ [[Bren]]. Ở giai đoạn sau của Thế Chiến II, đa số những chiếc lớp T đều được xuất xưởng hay được tái trang bị pháo phòng không [[Oerlikon 20 mm]], được bố trí phía sau tháp chỉ huy. Hầu hết những chiếc lớp T chỉ có một khẩu Oerlikon 20&nbsp;mm nòng đơn, riêng *Tantivy* có hai khẩu đặt song song trên một bệ, và *Tireless* là một khẩu Oerlikon 20&nbsp;mm nòng đôi Mark 12A. Thủy thủ của *Terrapin* xoay sở được một súng máy hạng nặng [[Browning M2]] theo sáng kiến riêng của họ, nhưng kiểu vũ khí này quá mạnh đối với cấu trúc bằng [[đồng thau]] của tháp chỉ huy (thay vì cấu trúc bằng thép, để tránh làm nhiễu [[la bàn]] từ trường), nên sau cùng phải tháo dỡ.

== Lịch sử hoạt động ==
=== Trước chiến tranh ===
Chiếc dẫn đầu của lớp *Triton* được cho nhập biên chế vào ngày [[9 tháng 11]], [[1938]]. Nó được tiếp nối bởi 14 tàu ngầm lớp T khác thuộc Nhóm I, được đặt hàng trong các chương trình chế tạo 1936–1938. Tai nạn đã khiến  bị mất vào ngày [[1 tháng 6]], [[1939]] cùng với 99 người có mặt trên tàu trong chuyến đi chạy thử máy đã khiến Hải quân Anh phải sửa đổi các quy trình thoát hiểm tàu ngầm. *Triton* là chiếc duy nhất trong lớp được thử nghiệm chạy thử máy đầy đủ trước khi đưa ra hoạt động, vì sự kiện xung đột nổ ra khiến mọi tàu ngầm hiện đại đều hết sức cần thiết. Khi [[Chiến tranh Thế giới thứ hai]] bắt đầu vào ngày [[1 tháng 9]], [[1939]], chỉ có ba chiếc lớp T đang phục vụ: *Triton*, *Triumph* và *Thistle*.

=== Chiến tranh Thế giới thứ hai ===

Là tàu ngầm tuần tra đại dương tiêu chuẩn của Hải quân Hoàng gia, tàu ngầm lớp T đã tham gia tích cực trong [[Chiến tranh Thế giới thứ hai]] tại khắp các mật trận từ [[Bắc Hải (châu Âu)|Bắc Hải]] đến [[Địa Trung Hải]], và sau cùng tại [[Viễn Đông]].

Bản chất của chiến dịch tàu ngầm Anh chống lại Đức vào giai đoạn đầu của cuộc xung đột khác biệt hoàn toàn với chiến dịch tàu ngầm của [[Đức Quốc xã]] tại [[Đại Tây Dương]], cũng như của [[Hải quân Hoa Kỳ]] tại [[Thái Bình Dương]] sau này. Đức không phụ thuộc nhiều vào thương mại hàng hải như của Anh, nên không có các đoàn tàu vận tải không được bảo vệ hay nhiều tàu buôn là mục tiêu để tàu ngầm Anh đánh phá. Hầu hết việc vận tải hàng hải của Đức đều diễn ra tại Bắc Hải, nơi được rải [[thủy lôi]] dày đặc. Vì vậy tàu ngầm Anh buộc phải thực hiện những chuyến tuần tra dài ít mang lại kết quả tại các vùng biển hẹp và nguy hiểm này.

==== Na Uy ====

Vào ngày [[10 tháng 9]], [[1939]], chín ngày sau khi xung đột bắt đầu, đang khi tuần tra ngoài khơi bờ biển [[Na Uy]], *Triton* nhìn thấy một tàu ngầm khác. Khi đối tượng không trả lời những tín hiệu nhận diện, nó phóng hai quả ngư lôi từ ống phóng bên ngoài và đánh chìm mục tiêu. Không may tàu ngầm bị đánh chìm lại là , tàu ngầm Anh đầu tiên bị mất trong chiến tranh lại do sự cố [[bắn nhầm]], và chỉ có hai thành viên thủy thủ đoàn của *Oxley* sống sót. Thủy thủ đoàn của *Triton* được miễn trừ mọi trách nhiệm trong cuộc điều tra, nhưng đây là một khởi đầu mang điềm gỡ cho tàu ngầm lớp T trong chiến tranh. *Triumph* lại không may mắn khi va phải [[thủy lôi]] vào ngày [[26 tháng 12]], [[1939]], và bị nổ tung phần mũi tàu, nhưng nó vẫn sống sót một cách kỳ diệu và cố lết về [[Rosyth]] để sửa chữa.

Khi [[Chiến dịch Na Uy]] bắt đầu vào [[tháng 4]], [[1940]], lưu lượng hàng hải phía Đức gia tăng nhằm hỗ trợ cho hoạt động chiếm đóng đã khiến tàu ngầm lớp T hoạt động tich cực hơn tại Bắc Hải. *Triton* đụng độ với các [[tàu tuần dương]] Đức [[Blücher (tàu tuần dương Đức)|*Blücher*]] và [[Deutschland (tàu tuần dương Đức)|*Lützow*]] vào ngày [[8 tháng 4]], [[1940]], nhưng loạt 10 quả ngư lôi phóng ra đã không trúng đích. Nó thành công hơn hai ngày sau đó khi tấn công một đoàn tàu vận tải và đánh chim được ba tàu buôn. *Truant* cũng có chiến công đáng kể, khi gây hư hại nặng cho tàu tuần dương [[Karlsruhe (tàu tuần dương Đức)|*Karlsruhe*]] đến mức phải bị [[tàu phóng lôi]] tháp tùng đánh đắm. Hai tàu ngầm lớp T đã bị mất trong Chiến dịch Na Uy:  trúng ngư lôi từ tàu ngầm [[U-4 (tàu ngầm Đức) (1935)|*U-4*]] vào ngày [[10 tháng 4]], [[1940]], và  bị tàu [[Q-ship]] *Schiff 40*/*Schürbek* thả [[mìn sâu]] đánh chìm vào ngày [[14 tháng 4]], [[1940]].

==== Vịnh Biscay ====
Phía Anh bắt đầu thực hiện các chuyến tuần tra tàu ngầm trong [[vịnh Biscay]], được biết đến như lả "Iron Ring", vào [[tháng 7]], [[1940]], sau khi [[Trận Pháp|Pháp thua trận]] và Đức chiếm các cảng dọc theo bờ biển Đại Tây Dương của Pháp. Chúng trở nên quan trọng hơn sau khi các hạm tàu nổi hạng nặng của Đức như [[Scharnhorst (thiết giáp hạm Đức)|*Scharnhorst*]], [[Gneisenau (thiết giáp hạm Đức)|*Gneisenau*]] và [[Prinz Eugen (tàu tuần dương Đức)|*Prinz Eugen*]] di chuyển đến đây vào năm [[1941]].

Vào ngày [[15 tháng 12]], [[1940]], *Thunderbolt* đã phóng ngư lôi đánh chìm chiếc tàu ngầm Ý [[Capitano Tarantini (tàu ngầm Ý)|*Capitano Tarantini*]], chiếc đầu tiên trong tổng số 14 tàu ngầm [[phe Trục]] bị tàu ngầm lớp T đánhchìm trong cuộc xung đột. Đến ngày [[5 tháng 7]], [[1941]], *Tigris* tiêu diệt thêm một tàu ngầm Ý khác, chiếc [[Michele Bianchi (tàu ngầm Ý)|*Michele Bianchi*]]. Các chuyến tuần tra "Iron Ring" kết thúc sau khi các hạm tàu nổi hạng nặng Đức [[Chiến dịch Cerberus|vượt eo biển Manche]] thành công vào [[tháng 2]], [[1942]].

==== Địa Trung Hải ====
Tàu ngầm lớp T bắt đầu hoạt động tại chiến trường [[Mặt trận Địa Trung Hải, Trung Đông và Bắc Phi trong Thế chiến thứ hai|Địa Trung Hải]] từ [[tháng 9]], [[1940]]. Đây là khu vực chúng tham gia tác chiến nhiều nhất, nên cũng chịu đựng tỉ lệ tổn thất cao tương ứng. Hoạt động tại khu vực Địa Trung Hải đặt ra nhiều thách thức lớn cho các tàu ngầm Anh, đặt biệt là đối với lớp T. Đối thủ chính tại đây, [[Hải quân Ý|Hải quân Hoàng gia Ý]] (Regia Marina), khác biệt so với hải quân phe Trục còn lại, dành nhiều nguồn lực và huấn luyện cho chiến tranh chống tàu ngầm. Hải quân Ý có phiên bản [[sonar]] của chính họ *ecogoniometro* (ECG), sở hữu những tàu hộ tống tốt, và sử dụng rộng rãi [[thủy lôi]]. Hải quân Ý thành công nhất trong phe Trục về thành tích tiêu diệt tàu ngầm Đồng Minh.

Đặc trưng của Địa Trung Hải là biển lặng, nước nông và trong hơn so với Đại Tây Dương, nên tàu ngầm dễ dàng bị phát hiện từ trên không ngay cả khi đang lặn, và nước nông khiến nó khó có thể lặn sâu để ẩn nấp hay né tránh. Được thiết kế để hoạt động tại Viễn Đông, lớp T có kích thước lớn hơn đáng kể so với U-boat [[Type VII (lớp tàu ngầm)|Type VII]] của Đức, nên cũng dễ bị phát hiện và dễ bị hư hại bởi mìn. Ở mặt ngược lại, kích cỡ lớn của lớp T giúp nó hoạt động lâu hơn và xa hơn so với những chiếc [[S (lớp tàu ngầm Anh) (1931)|lớp S]] và [[U (lớp tàu ngầm Anh)|lớp U]], cho phép chúng hoạt động từ các căn cứ tại [[Alexandria]] và [[Gibraltar]], cách xa các vùng biển phe Trục.

Các chiến dịch tàu ngầm của Anh tại Địa Trung Hải chủ yếu nhắm vào các đoàn tàu vận tải phe Trục đi từ Ý sang [[Bắc Phi]] để tiếp liệu cho [[Quân đoàn Phi Châu của Đức|Quân đoàn châu Phi]] đang chiến đấu tại [[Mặt trận Bắc Phi]]. Trong bối cảnh [[Không quân Đức Quốc xã]] hoạt động tích cực tại khu vực này, việc sử dụng hạm tàu nổi cho nhiệm vụ đánh phá vận tải rất nguy hiểm, và các tàu ngầm Anh đặt căn cứ tại Địa Trung Hải phải gánh vác trách nhiệm này, cho đến khi [[Khối Đồng Minh thời Chiến tranh thế giới thứ hai|lực lượng Đồng Minh]] lấy lại được quyền khống chế trên không tại [[Malta]]. Tàu ngầm Anh không thể hoạt động trên mặt nước vào ban ngày tại Địa Trung Hải do nguy cơ bị máy bay địch tấn công, chúng chỉ nổi lên mặt nước để nạp lại điện cho [[ắc-quy]] vào ban đêm. Tàu ngầm phe Trục, ngược lại, có xu hướng di chuyển trên mặt nước ngay cả vào ban ngày. Vì vậy những chiếc lớp T của Anh đã rất thành công trong các cuộc đối đầu tàu ngầm tay đôi, đánh chìm được năm tàu ngầm Ý mà không bị tổn thất chiếc nào.

Mười ba chiếc tàu ngầm lớp T đã bị mất tại chiến trường Địa Trung Hải, trong đó có đến năm trong tổng số bảy chiếc thuộc Nhóm II. Hơn một nữa số tổn thất này là do trúng [[thủy lôi]]. Ngược lạị chúng cũng đã gây tổn thất nặng nề cho tuyến đường tiếp tế của phe Trục sang Bắc Phi, góp phần vào chiến thắng của phía Đồng Minh tại mặt trận này. Một ví dụ là *Turbulent* đã đánh chìm 90.000 tấn tàu bè đối phương. Thủy thủ đoàn tàu ngầm lớp T tại Địa Trung Hải đã được tặng thưởng tổng cộng bốn [[Huân chương Chữ thập Victoria]].

==== Ấn Độ Dương và Viễn Đông ====
Mặc dù lớp T được thiết kế với mục đích hoạt động chống Nhật Bản tại Viễn Đông, không có chiếc nào (hay bất kỳ tàu ngầm Anh nào khác) có mặt tại khu vực này khi [[Đế quốc Nhật Bản]] bắt đầu các hoạt động thù địch vào [[tháng 12]], [[1941]]. Hai chiếc được biệt phái sang vIễn Đông  và  chỉ đến nơi vào lúc [[Singapore]] [[trận Singapore|thất thủ]]. Chúng cùng với các tàu ngầm [[Hải quân Hoàng gia Hà Lan|Hà Lan]] còn sống sót rút lui về đặt căn cứ tại [[Sri Lanka|Ceylon]] (nay là [[Sri Lanka]]). Vào cuối [[tháng 3]], [[1942]], cả hai đã được phái đi đánh chặn trên lộ trình mà [[Hạm đội Hàng không thứ nhất (Hải quân Đế quốc Nhật Bản)|Lực lượng cơ động]] Nhật Bản có thể băng qua để tiến hành cuộc [[Không kích Ấn Đô Dương (1942)|Không kích Ấn Đô Dương]]. Tuy nhiên *Truant* chỉ đánh chìm được hai tàu vận tải [[Lục quân Đế quốc Nhật Bản|Lục quân]], vì "Kidō Butai" đã đi lối khác trong cuộc đột kích Ấn Đô Dương.

Chi hạm đội nhỏ bé này là tất cả những gì hiện diện tại Viễn Đông mãi cho đến cuối năm [[1943]], khi những chiếc lớp S và lớp T mới hơn bắt đầu được phái sang. Các tàu ngầm mới được cải tiến để thích nghi với thời tiết ấm hơn và phù hợp cho hoạt động tấn công. Do phía Nhật Bản phải dồn sức chống đỡ các mũi tấn công của Hoa Kỳ tại Thái Bình Dương, những mục tiêu có giá trị cao hiếm khi xuất hiện tại Ấn Độ Dương. Dù sao họ vẫn ghi được một số chiến công đáng kể:  đã đánh chìm được [[tàu tuần dương hạng nhẹ]] Nhật Bản [[Kuma (tàu tuần dương Nhật)|*Kuma*]] và chiếc *UIT-23* của Đức; *Taurus* đánh chìm tàu ngầm [[I-34 (tàu ngầm Nhật)|*I-34*]];  đánh chìm tàu ngầm [[I-166 (tàu ngầm Nhật)|*I-166*]]; và  đã đánh chìm tàu ngầm Đức [[U-859 (tàu ngầm Đức)|*U-859*]] cùng [[tàu tuần dương hạng nặng]] [[Ashigara (tàu tuần dương Nhật)|*Ashigara*]].  là chiếc tàu ngầm Anh duy nhất từng bắt gặp các tàu chiến chủ lực của Nhật Bản, khi phát hiện các [[thiết giáp hạm]] [[Ise (thiết giáp hạm Nhật)|*Ise*]] và [[Hyūga (thiết giáp hạm Nhật)|*Hyūga*]] trong khuôn khổ [[Chiến dịch Kita]], nhưng đã không thể cơ động vào vị trí thuận lợi để tấn công.

Cho dù có ít mục tiêu hơn so với địa bàn hoạt động của các tàu ngầm Hoa Kỳ, tàu ngầm lớp T đã chứng tỏ hiệu quả hoạt động tốt, đánh chìm nhiều tàu buôn và tàu chở hàng Nhật Bản cùng các tàu chiến nhỏ, cũng như một số lượng lớn thuyền buồm và tàu duyên hải. Chúng tỏ ra phù hợp với đặc điểm của chiến trường Viễn Đông hơn những chiếc [[S (lớp tàu ngầm Anh) (1931)|lớp S]] nhỏ hơn, có tầm hoạt động xa hơn và tiện nghi tốt hơn cho thủy thủ đoàn. 
== Những chiếc trong lớp ==
=== Nhóm I ===
Mười lăm chiếc chế tạo trước chiến tranh được đặt hàng trong các chương trình 1935 (), 1936 (bốn chiếc), 1937 (bảy chiếc) và 1938 (ba chiếc). Các con tàu thoạt tiên có một mũi tàu dạng bầu chứa hai ống phóng ngư lôi bên ngoài phóng ra trước, vốn làm giảm tốc độ đi trên mặt nước khi thời tiết xấu. Những ống này được tháo dỡ trên *Triumph* khi nó được sửa chữa những hư hại do trúng [[thủy lôi]], và trên *Thetis'' khi nó được sửa chữa khi được trục vớt sau khi bị đắm. Chỉ có sáu chiếc sống sót qua Thế Chiến II.

### Nhóm II
Bảy chiếc thuộc Nhóm II được đặt hàng trong Chương trình Khẩn cấp Chiến tranh 1939. Bầu ống phóng ngư lôi bên ngoài phía mũi được dịch chuyển về phía sau 7&nbsp;ft để cải thiện khả năng đi biển. Hai ống phóng ngư lôi bên ngoài phía trước tháp chỉ huy được chuyển ra phía sau và hướng ra phía sau, đồng thời bổ sung thêm một ống phóng ngư lôi bên ngoài phía đuôi tàu, khiến chiếc tàu ngầm có tổng cộng tám ống phóng hướng ra trước và ba ống phóng hướng ra phía sau. Toàn bộ những chiếc Nhóm II được phái sang phục vụ tại khu vực Địa Trung Hải, và chỉ có hai chiếc sống sót qua cuộc xung đột.

### Nhóm III

Khó khăn trong sản xuất vào thời chiến khiến các con tàu thiếu nhiều chi tiết hoàn thiện như cột cờ và lan can, và chỉ có một mỏ neo. Phần lớn ống dẫn bên trong tàu được làm bằng thép thay vì đồng. Kỹ thuật hàn dần dần thay thế cho việc ghép bằng đinh tán, và một số tàu được đóng hoàn toàn bằng kỹ thuật hàn, cho phép chúng có độ lặn sâu tối đa lên đến . 

## Tham khảo
### Ghi chú

### Chú thích

### Thư mục

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Liên kết ngoài