Vụ chôn lấp trò chơi điện tử của Atari

**Vụ chôn lấp trò chơi điện tử của Atari** là một vụ chôn lấp hàng loạt các băng video game, máy chơi game và máy tính không bán được tại một bãi rác ở Alamogordo, New Mexico, do công ty trò chơi điện tử và máy tính tại gia của Mỹ Atari, Inc. thực hiện vào năm 1983. Trước năm 2014, hàng hóa bị chôn lấp được đồn là các bản sao chưa bán được của *[[E.T. the Extra-Terrestrial (trò chơi điện tử)|E.T. the Extra-Terrestrial]]* (1982), một trong những thất bại thương mại lớn nhất trong ngành trò chơi điện tử và thường được coi là một trong những trò chơi điện tử tệ nhất từng được phát hành, cùng với bản port của *[[Pac-Man (Atari 2600)|Pac-Man]]* cho hệ máy Atari 2600 năm 1982, một trò chơi thành công về mặt thương mại nhưng bị giới phê bình chỉ trích nặng nề.

Kể từ khi vụ chôn lấp được đưa tin lần đầu tiên, đã có nhiều nghi ngờ về tính xác thực và quy mô của nó, và sự kiện này thường bị bác bỏ và coi là một truyền thuyết đô thị. Sự kiện này đã trở thành một biểu tượng văn hóa và một lời nhắc nhở về sụp đổ thị trường trò chơi điện tử năm 1983; đây là kết quả cuối cùng của một năm tài chính thảm hại khiến Atari, Inc. bị công ty mẹ Warner Communications bán đi. Mặc dù người ta tin rằng hàng triệu bản sao của *E.T.* đã bị chôn lấp, các quan chức Atari sau đó đã xác nhận con số này vào khoảng 700.000 băng trò chơi thuộc nhiều tựa game khác nhau, bao gồm cả *E.T.*

Năm 2014, Fuel Industries, Microsoft, và những đơn vị khác đã hợp tác với chính quyền New Mexico để khai quật địa điểm này, đây là một phần của bộ phim tài liệu **. Vào ngày 26 tháng 4 năm 2014, cuộc khai quật đã phát hiện các trò chơi và phần cứng bị vứt bỏ. Chỉ một phần nhỏ, khoảng 1.300 băng trò chơi, đã được thu hồi, trong đó một phần được giao cho việc giám tuyển và phần còn lại được bán đấu giá để gây quỹ cho một bảo tàng nhằm tưởng nhớ vụ chôn lấp.

## Hoàn cảnh

### Khó khăn tài chính
Atari, Inc. được Warner Communications mua lại vào năm 1976 với giá , và giá trị ròng của công ty đã tăng lên  vào năm 1982. Vào thời điểm này, công ty chiếm 80% thị trường trò chơi điện tử và chịu trách nhiệm cho hơn một nửa doanh thu của công ty mẹ, kiếm được khoảng 65–70% lợi nhuận hoạt động của họ. Vào quý cuối cùng của năm 1982, tốc độ tăng trưởng của công ty trong năm tiếp theo được dự kiến là khoảng 50%. Tuy nhiên, vào ngày 7 tháng 12 năm 1982, công ty báo cáo rằng lợi nhuận chỉ tăng 10–15%, thay vì con số dự đoán. Ngày hôm sau, giá cổ phiếu của Warner Communications giảm một phần ba, và quý kết thúc với lợi nhuận của Warner giảm 56%. Ngoài ra, CEO của Atari, Ray Kassar, sau đó đã bị điều tra về các cáo buộc có thể liên quan đến giao dịch nội gián do đã bán khoảng năm nghìn cổ phiếu của Warner chưa đầy nửa giờ trước khi báo cáo lợi nhuận thấp hơn dự kiến của Atari. Kassar sau đó đã được minh oan, mặc dù ông buộc phải từ chức vào tháng 7 năm sau. Atari, Inc. đã thua lỗ  vào năm 1983, và bị Warner Communications bán đi vào năm sau.

### Các trò chơi thất bại
Xu hướng của Atari trong việc chuyển hệ các trò chơi arcade cho hệ máy console tại gia của mình đã tạo ra một số trò chơi thành công nhất về mặt thương mại, bao gồm cả bản chuyển hệ của trò chơi arcade *[[Asteroids (trò chơi điện tử)|Asteroids]]* do chính họ phát triển, cũng như các phiên bản được cấp phép của *[[Space Invaders]]* của Taito và *[[Pac-Man]]* của Namco. Khi *Pac-Man* được chuyển hệ chính thức lên Atari 2600, Atari đã tự tin rằng doanh số bán hàng sẽ rất cao, và đã sản xuất  băng trò chơi—mặc dù chỉ bán được khoảng  máy Atari 2600. Người ta tin rằng trò chơi sẽ đủ thành công không chỉ để kiếm được khoảng , mà còn thúc đẩy doanh số bán máy chơi game thêm vài triệu bản khi các game thủ tìm cách chơi phiên bản chuyển hệ tại nhà. Tuy nhiên, sản phẩm hoàn chỉnh, được phát hành vào tháng 3 năm 1982, đã bị giới phê bình chỉ trích vì lối chơi kém, và mặc dù nó đã trở thành trò chơi bán chạy nhất của hệ máy sau khi xuất xưởng  đơn vị, Atari vẫn còn tồn đọng hơn  băng trò chơi chưa bán được—một vấn đề càng trở nên trầm trọng hơn bởi tỷ lệ khách hàng trả lại trò chơi để được hoàn tiền rất cao.

Ngoài những vấn đề do doanh số bán hàng đáng thất vọng của *Pac-Man*, Atari còn phải đối mặt với khó khăn lớn từ việc chuyển thể bộ phim *[[E.T. the Extra-Terrestrial]]* thành trò chơi điện tử. Trò chơi này là kết quả của một thỏa thuận giữa Warner Communications và đạo diễn của bộ phim, Steven Spielberg, và là một nỗ lực để tiếp nối thành công của *[[Raiders of the Lost Ark (trò chơi điện tử)|Raiders of the Lost Ark]]*, một trò chơi khác dựa trên phim. Sau đó, có thông tin cho rằng Warner đã trả  cho bản quyền, một con số cao vào thời điểm đó cho việc cấp phép trò chơi điện tử. Nhiệm vụ phát triển trò chơi được giao cho Howard Scott Warshaw, lập trình viên của *Raiders*, nhưng do sự chậm trễ kéo dài trong việc cấp phép, Warshaw chỉ có năm tuần để hoàn thành một trò chơi đầy đủ nhằm đảm bảo Atari có thể bán nó trong kỳ nghỉ lễ sắp tới. Quá trình phát triển vội vã đã dẫn đến lối chơi mờ nhạt; trò chơi đã bị giới phê bình chỉ trích nặng nề và hiện được xem là một trong những trò chơi tệ nhất từng được tạo ra. Atari đã sản xuất  băng cho trò chơi này; tuy nhiên, sau khi phát hành vào tháng 12 năm 1982, chỉ có  bản được bán ra, khiến Atari tồn kho một nửa số băng. Cây viết Earl Paige của tạp chí *[[Billboard (tạp chí)|Billboard]]* báo cáo rằng số lượng lớn các trò chơi *E.T.* không bán được, cùng với sự gia tăng cạnh tranh, đã thúc đẩy các nhà bán lẻ yêu cầu các nhà sản xuất trò chơi điện tử phải có các chương trình trả hàng chính thức.

Những thất bại của các trò chơi này càng trở nên tồi tệ hơn bởi các giao dịch kinh doanh của Atari từ năm 1981. Tự tin vào doanh số bán hàng mạnh mẽ, công ty đã yêu cầu các nhà phân phối đặt tất cả các đơn hàng cho năm 1982 cùng một lúc. Tuy nhiên, doanh số bán trò chơi điện tử vào năm 1982 đã chậm lại, và các nhà phân phối đã đặt hàng số lượng lớn với kỳ vọng doanh thu cao cuối cùng chỉ còn cách trả lại một lượng lớn hàng tồn kho cho Atari. Kết quả là, công ty sớm nhận thấy mình đang sở hữu vài triệu băng trò chơi điện tử gần như vô dụng mà họ hoàn toàn không thể bán được.

## Vụ chôn lấp

Vào tháng 9 năm 1983, tờ *[[Alamogordo Daily News]]* của Alamogordo, New Mexico, đã đưa tin trong một loạt bài báo rằng khoảng 10 đến 20 xe tải đầu kéo chở các thùng hàng, băng trò chơi và hệ thống máy chơi game của Atari từ một nhà kho của Atari ở El Paso, Texas, đã bị nghiền nát và chôn tại bãi rác phía nam thành phố. Đây là lần đầu tiên Atari làm việc với bãi rác này, nơi được chọn vì không cho phép nhặt rác và rác của nó được nghiền nát và chôn lấp hàng đêm. Lý do Atari đưa ra cho việc chôn lấp là họ đang chuyển từ các trò chơi Atari 2600 sang Atari 5200, nhưng điều này sau đó đã bị một công nhân phủ nhận, người này khẳng định rằng không phải vậy. Quan chức Atari Bruce Enten tuyên bố rằng Atari chủ yếu gửi vật liệu bị hỏng và bị trả lại đến bãi rác Alamogordo và đó là "những thứ gần như không thể hoạt động được."

Vào ngày 27 tháng 9 năm 1983, hãng thông tấn UPI đưa tin rằng "những người theo dõi hoạt động cho biết nó bao gồm các băng cassette của các trò chơi điện tử nổi tiếng *E.T.*, *Pac-Man*, *[[Ms. Pac-Man]]*, các máy chơi game được sử dụng để truyền trò chơi đến màn hình tivi, và các máy tính cá nhân đắt tiền." Hãng thông tấn Knight Ridder tiếp tục báo cáo về việc trẻ em địa phương lục lọi bãi rác vào ngày 28 tháng 9, nói rằng "những đứa trẻ ở thị trấn 25.000 dân này bắt đầu cướp ngôi mộ Atari, tìm thấy các băng trò chơi như *E.T.*, *Raiders of the Lost Ark*, *[[Defender (trò chơi điện tử)|Defender]]*, và *[[Berzerk (trò chơi điện tử)|Berzerk]]*."

Vào ngày 28 tháng 9 năm 1983, tờ *[[The New York Times]]* đã đưa tin về câu chuyện Atari đổ rác ở New Mexico. Một đại diện của Atari đã xác nhận câu chuyện với tờ báo, nói rằng hàng tồn kho bị loại bỏ đến từ nhà máy của Atari ở El Paso, nơi đang được đóng cửa và chuyển đổi thành một cơ sở tái chế. Các báo cáo lưu ý rằng địa điểm này được canh gác để ngăn các phóng viên và công chúng xác nhận nội dung bên trong. Bài báo của *Times* không nêu rõ các trò chơi bị tiêu hủy, nhưng các báo cáo sau đó thường liên kết câu chuyện về vụ đổ rác với sự thất bại nổi tiếng của *E.T.* Ngoài ra, tiêu đề "Thành phố gửi Atari: Rác 'E.T.' hãy về nhà đi" trong một ấn bản của tờ *Alamogordo News* dường như ám chỉ một số băng trò chơi là *E.T.,* nhưng sau đó lại có một cách giải thích hài hước rằng E.T. có nghĩa là "Extra-territorial" (Ngoài lãnh thổ) và không bao giờ đề cập cụ thể đến trò chơi.

Bắt đầu từ ngày 29 tháng 9 năm 1983, một lớp bê tông đã được đổ lên trên các vật liệu bị nghiền nát, một việc hiếm khi xảy ra trong việc xử lý chất thải. Lý do một công nhân giấu tên đưa ra cho việc đổ bê tông là: "Có xác động vật chết ở dưới đó. Chúng tôi không muốn có đứa trẻ nào bị thương khi đào bới trong bãi rác." Cuối cùng, thành phố bắt đầu phản đối lượng lớn rác mà Atari đang đổ, với một ủy viên tuyên bố rằng khu vực này không muốn trở thành "một bãi chứa chất thải công nghiệp cho El Paso." Người quản lý địa phương đã ra lệnh chấm dứt việc đổ rác ngay sau đó. Do việc đổ rác không được lòng dân của Atari, Alamogordo sau đó đã thông qua một Đạo luật Quản lý Khẩn cấp và thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Quản lý Khẩn cấp để hạn chế sự linh hoạt trong tương lai của nhà thầu rác trong việc đảm bảo các hợp đồng kinh doanh bên ngoài cho bãi rác vì mục đích tiền tệ. Thị trưởng lúc bấy giờ của Alamogordo, Henry Pacelli, đã bình luận rằng, "Chúng tôi không muốn thấy điều gì tương tự như thế này xảy ra nữa."

### Biểu tượng văn hóa và những đồn đoán
Tất cả những yếu tố này đã dẫn đến nhiều đồn đoán rằng hầu hết trong số 3,5 triệu bản sao chưa bán được của *E.T. the Extra-Terrestrial* cuối cùng đã nằm trong bãi rác này, bị nghiền nát và bao bọc trong bê tông. Cũng có thông tin cho rằng các nguyên mẫu của hệ thống điều khiển Atari Mindlink được đề xuất đã bị vứt bỏ tại địa điểm này, điều này càng làm dấy lên những đồn đoán, vì chủ sở hữu Bảo tàng Atari Curt Vendel hiện đang sở hữu các nguyên mẫu Mindlink. Viết cho tờ *[[Pacific Historical Review]]*, John Wills đã suy đoán rằng vị trí của địa điểm trong tâm thức cộng đồng—sự gần gũi của nó với các địa điểm của cả vụ thử hạt nhân Trinity và sự kiện UFO tại Roswell—đã góp phần làm cho câu chuyện trở nên phổ biến.

Thông tin mâu thuẫn xung quanh vụ chôn lấp đã khiến cho tuyên bố về "bãi rác E.T." bị gọi là một truyền thuyết đô thị; điều này lại dẫn đến một mức độ hoài nghi về tính xác thực của chính câu chuyện chôn lấp, và sự liên quan của việc gộp sự kiện này với sự suy thoái của ngành công nghiệp sau đó. Vào tháng 10 năm 2004, Howard Scott Warshaw, lập trình viên chịu trách nhiệm cho trò chơi *E.T. the Extra-Terrestrial*, đã bày tỏ sự nghi ngờ vào thời điểm đó rằng việc tiêu hủy hàng triệu bản sao của trò chơi này đã từng diễn ra. Warshaw cũng tin rằng sự sụp đổ của Atari là kết quả của các hoạt động kinh doanh của họ—bao gồm cả việc bị cáo buộc ép bán các trò chơi bán kém kèm với các trò chơi thành công khi giao dịch với các nhà phân phối—hơn là do bất kỳ trò chơi thất bại cụ thể nào. Quan điểm sau này đã được Travis Fahs của IGN lặp lại, ông tin rằng các vấn đề của Atari, bao gồm cả lượng hàng tồn kho khổng lồ chưa bán được, phát sinh từ việc công ty đánh giá quá cao tính bền vững của doanh số Atari 2600, thay vì do chất lượng cá nhân của các trò chơi được phát hành.

Sự cố này cũng đã trở thành một biểu tượng văn hóa đại diện cho sụp đổ thị trường trò chơi điện tử năm 1983. Nó thường được trích dẫn như một câu chuyện cảnh báo về sự kiêu ngạo của các hoạt động kinh doanh yếu kém, mặc dù có những ý kiến cho rằng việc chôn lấp đã cho phép công ty xóa sổ các vật liệu bị loại bỏ để được giảm thuế.

### Trong văn hóa đại chúng
Di sản của vụ chôn lấp đã khiến nó được nhắc đến trong văn hóa đại chúng. Video âm nhạc cho bài hát "When I Wake Up" của Wintergreen mô tả ban nhạc đi đến bãi rác và tiến hành đào những băng trò chơi bị bỏ rơi; đạo diễn của video Keith Schofield đã từng làm việc với các video âm nhạc dựa trên trò chơi điện tử trước đây. Cuốn tiểu thuyết *[[Lucky Wander Boy]]* của D.B. Weiss có một cảnh diễn ra bên ngoài Alamogordo, trong đó hai nhân vật thảo luận về một bãi đậu xe được xây dựng trên địa điểm chôn lấp. Bộ phim năm 2014 *[[Angry Video Game Nerd: The Movie]]* có cốt truyện xoay quanh vụ chôn lấp. Tập phim "The Games Underfoot" của bộ phim truyền hình hình sự *[[Elementary (phim truyền hình)|Elementary]]* có một phiên bản hư cấu về vụ chôn lấp trò chơi điện tử Atari (được đổi tên thành "Emeryvision").

## Khai quật

Vào ngày 28 tháng 5 năm 2013, Ủy ban Thành phố Alamogordo đã cấp cho Fuel Industries, một công ty giải trí của Canada, quyền truy cập vào bãi rác trong sáu tháng để quay một bộ phim tài liệu, *,* về vụ chôn lấp và để khai quật địa điểm này. Xbox Entertainment Studios đã lên kế hoạch phát sóng loạt phim tài liệu này dưới dạng độc quyền cho Xbox One và Xbox 360 vào năm 2014, là một phần của loạt phim tài liệu nhiều phần do Lightbox, một công ty sản xuất của Mỹ/Anh, sản xuất. Mặc dù việc khai quật bị tạm dừng do một khiếu nại của Cục Chất thải Rắn của Ban Bảo vệ Môi trường New Mexico với lý do có những mối nguy tiềm tàng, các vấn đề đã được giải quyết vào đầu tháng 4 năm 2014 để cho phép việc khai quật tiếp tục.

Việc khai quật bắt đầu vào ngày 26 tháng 4 năm 2014 và mở cửa cho công chúng tham dự. Nhà thiết kế *E.T. the Extra-Terrestrial* Howard Scott Warshaw, tác giả *[[Ready Player One]]* Ernest Cline, và đạo diễn phim Zak Penn đã tham dự sự kiện này như một phần của bộ phim tài liệu về vụ chôn lấp, cùng với những người dân địa phương như Armando Ortega, một quan chức thành phố được cho là một trong những đứa trẻ đầu tiên đã lục lọi bãi rác vào năm 1983. Ortega nói rằng mặc dù anh và bạn bè đã tìm thấy hàng tá trò chơi chất lượng, nhưng họ đã cho đi các băng *E.T.* vì "trò chơi đó quá dở... bạn không thể hoàn thành nó". James Heller, cựu giám đốc của Atari chịu trách nhiệm về vụ chôn lấp ban đầu, cũng có mặt tại cuộc khai quật. Heller tiết lộ rằng ban đầu ông đã ra lệnh cho khu vực này được phủ bê tông. Trái với truyền thuyết đô thị cho rằng hàng triệu băng trò chơi đã được chôn ở đó, Heller tuyên bố rằng chỉ có 728.000 băng đã được chôn.

Theo báo cáo của Larry Hryb thuộc Microsoft, tàn tích của *E.T.* và các trò chơi Atari khác đã được phát hiện trong những giờ đầu của cuộc khai quật. Một nhóm các nhà khảo cổ học đã có mặt để kiểm tra và ghi lại tài liệu về các vật liệu Atari được máy móc khai quật phát hiện: Andrew Reinhard (Trường Nghiên cứu Cổ điển Hoa Kỳ tại Athens), Richard Rothaus (Trefoil Cultural and Environmental), Bill Caraher (Đại học North Dakota), với sự hỗ trợ của nhà sử học trò chơi điện tử Raiford Guins (Đại học Stony Brook) và nhà sử học Bret Weber (Đại học North Dakota).

Chỉ khoảng 1.300 băng trong số ước tính 700.000 băng đã được đưa ra khỏi khu chôn lấp vì các vật liệu còn lại nằm sâu hơn dự kiến; điều này khiến chúng khó tiếp cận hơn, theo thị trưởng Alamogordo Susie Galea. Các băng được tìm thấy thuộc 59 trò chơi khác nhau, phần lớn dành cho Atari 2600; sáu tựa game là của Atari 5200. Phần cứng của Atari cũng được khai quật. Khu chôn lấp đã được lấp lại sau sự kiện này. Joseph Lewandowski, người đã làm việc để sắp xếp việc khai quật với thành phố, nói rằng đây là một cơ hội duy nhất để thu hồi vật liệu từ địa điểm này, vì họ không mong đợi thành phố sẽ đồng ý với một sự kiện tương tự nữa.

### Giám tuyển và đấu giá
Trong số các vật liệu được thu hồi, một phần đã được trao cho Bảo tàng Lịch sử Không gian New Mexico để trưng bày và giám tuyển để bán. 100 hiện vật khác đã được trao cho các nhà sản xuất phim tài liệu Lightbox và Fuel Entertainment. Trung tâm Lịch sử Máy tính ở Cambridge, Anh cũng nhận được một số hiện vật từ sa mạc, được trưng bày vĩnh viễn trong phòng trưng bày của bảo tàng. Galea tin rằng các băng còn lại có thể được thành phố Alamogordo bán thông qua Bảo tàng Lịch sử Không gian. Bà hy vọng rằng việc bán những trò chơi này có thể giúp gây quỹ để công nhận khu chôn lấp là một điểm thu hút khách du lịch trong tương lai. Thành phố Alamogordo đã phê duyệt việc bán đấu giá các trò chơi vào tháng 9 năm 2014, được bán thông qua eBay và trang web của Hội đồng Alamogordo. , hơn 107.000 đô la đã được gây quỹ thông qua việc bán khoảng 880 băng được khai quật, với một bản sao *E.T.* được bán với giá hơn 1.500 đô la. Các khoản tiền này đã được sử dụng để hỗ trợ các công trình công cộng của thành phố và Bảo tàng Lịch sử Lưu vực Tularosa.

Một trong những băng *E.T.* đã được đào lên đã được Viện Smithsonian lưu giữ trong hồ sơ của mình, gọi băng trò chơi này vừa là đại diện cho địa điểm chôn lấp, vừa là đại diện trong lĩnh vực trò chơi điện tử về cách băng trò chơi thể hiện "thách thức không ngừng trong việc chuyển thể một bộ phim hay thành trò chơi điện tử, sự suy tàn của Atari, sự kết thúc của một kỷ nguyên sản xuất trò chơi điện tử và vòng đời của băng trò chơi điện tử".

## Xem thêm
* Danh sách thất bại thương mại trong trò chơi điện tử
* Thế hệ thứ hai của máy chơi trò chơi điện tử

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*