Kūdō

là một môn võ thuật tổng hợp của Nhật Bản. Đây là một môn thể thao đối kháng tiếp xúc toàn lực (full-contact) hướng tới sự an toàn, tính quyết liệt và tính thực dụng; một phong cách võ thuật tổng hợp (MMA) được thi đấu với mũ bảo hộ và găng tay. Kūdō bao gồm các kỹ thuật đánh đứng (striking), nhưng cũng cho phép các kỹ thuật quật ngã (throwing) và địa chiến (grappling) trong thi đấu, bao gồm cả các đòn khống chế, khóa khớp và siết cổ.

Kūdō là một dạng Budo (võ thuật hiện đại) bắt nguồn từ Đại Đạo Thục (Daido Juku), một tổ chức do Azuma Takashi thành lập năm 1981. Mối quan hệ giữa trường phái Đại Đạo Thục và môn Kudo tương tự như mối quan hệ giữa Kodokan và môn Judo.

Kūdō hiện diện tại hơn 100 địa điểm ở Nhật Bản và được tập luyện tại hơn 50 quốc gia trên thế giới. Mặc dù là môn võ do người Nhật sáng tạo, Nga hiện là quốc gia có số lượng vận động viên Kūdō lớn nhất, vượt qua cả số lượng võ sinh tại Nhật Bản.

## Lịch sử
### Azuma Takashi và ý tưởng về Đại Đạo Thục

 (sinh năm 1949 tại Kesennuma, Nhật Bản - mất ngày 3 tháng 4 năm 2021) là người sáng lập Kūdō và là Chủ tịch của Liên đoàn Kudo Quốc tế (KIF). Ông giữ đai đen 9 đẳng (dan) trong môn Kyokushin Budokai (do Jon Bluming trao tặng), đai đen 3 đẳng môn Judo, và đai đen 9 đẳng môn Kūdō.

Azuma tiếp xúc với Budo lần đầu tiên khi ông tham gia câu lạc bộ Judo của trường học tại Kesennuma vào năm 1965, khi 16 tuổi. Năm 1972, sau khi hoàn thành nghĩa vụ trong Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản, ông gia nhập Kyokushin Karate. Cùng năm đó, ông thành lập một chi nhánh Kyokushin tại Đại học Waseda.

Năm 1981, Azuma sáng lập môn võ của riêng mình vì ông không hài lòng với một số đặc điểm của Kyokushin. Azuma trăn trở về việc trong Kyokushin, các chấn thương đầu nghiêm trọng vẫn thường xảy ra (dù cấm đấm mặt). Ông cũng cho rằng những võ sĩ có thể hình nhỏ bé sẽ gặp bất lợi so với những võ sĩ to lớn hơn. Đặc biệt, bản thân ông từng trải qua việc nhận nhiều cú đánh hiểm hóc khiến mũi bị lệch khỏi vị trí. Trong cuốn sách của mình, ông trích dẫn rằng ông "rất giỏi túm cổ áo và húc đầu trong khi đánh nhau" và cảm thấy luật tiếp xúc toàn lực (full-contact) của Kyokushin rất hạn chế.

Một trong những tôn chỉ nền tảng của Đại Đạo Thục là tạo ra một phong cách chiến đấu thực tế và linh hoạt, bao gồm các kỹ thuật tấn công và phòng thủ hiệu quả như đấm vào đầu, dùng cùi chỏ, húc đầu, các đòn ném và khóa khớp từ Judo kết hợp với các kỹ thuật địa chiến khác. Sự phát triển ban đầu của Azuma là sự lai tạo giữa Kyokushin Karate và Judo. Kyokushin là nền tảng, tuy nhiên, các quy định đã thay đổi đáng kể. Phong cách này không bị giới hạn bởi ranh giới của một môn phái đơn lẻ mà sử dụng kỹ thuật từ nhiều môn võ khác nhau, không chỉ dừng lại ở sự kết hợp ban đầu giữa Judo và Karate. Sau này vào thập niên 1980 và 1990, phong cách này bắt đầu tích hợp kỹ thuật từ Boxing, Muay Thái, Jujitsu, Vật, và các môn khác, tất cả hòa quyện trong phong cách của Đại Đạo Thục. Trang phục bảo hộ đã được đưa vào sử dụng, cho phép thực hiện các đòn tay vào vùng đầu, đồng thời cung cấp sự bảo vệ đầy đủ cho phần đầu trước các đòn đá.

### Thời kỳ đầu của Đại Đạo Thục và Kakutō Karate

Tổ chức Đại Đạo Thục (Daido Juku) chính thức đi vào hoạt động vào ngày 17 tháng 2 năm 1981. Võ đường (Dojo) đầu tiên được mở tại tỉnh Miyagi dưới tên gọi "Karate-do Daidojuku" (Không Thủ Đạo Đại Đạo Thục). Phong cách võ thuật nội bộ này cũng được gọi là **Kakutō Karate** (, tiếng Anh: *Fighting Karate*) và/hoặc **Combat Karate Daidojuku**.

Cùng năm đó, các võ sinh của Đại Đạo Thục đã có màn ra mắt thi đấu tại "Giải Vô địch Karate Hokutoki 1981".

Đại Đạo Thục đóng một vai trò quan trọng trong sự bùng nổ võ thuật tại Nhật Bản vào cuối thập niên 80 và đầu thập niên 90, là một trong số ít các tổ chức võ thuật tổng hợp trong ngành công nghiệp võ thuật thời bấy giờ. Tổ chức này được ghi nhận là đã giúp K-1 và các giải đấu hệ "U-series" tiếp cận được dòng chảy chủ lưu tại Nhật Bản. Ichihara Minoki là một võ sĩ Kakuto Karate từ Đại Đạo Thục, người đã thi đấu tại UFC 2, trở thành võ sĩ Nhật Bản đầu tiên tham gia UFC vào thời điểm mà các tổ chức võ thuật Nhật Bản còn ngần ngại trước thách thức từ UFC. Tuy nhiên, Ichihara đã để thua trước Royce Gracie.

Trong thập niên 1990, Đại Đạo Thục đã tổ chức các sự kiện Kickboxing được gọi là **THE WARS**, tập trung vào luật thi đấu "đeo găng" của Karate full contact, và trình diễn những tài năng hàng đầu của Đại Đạo Thục.

Trên các phương tiện truyền thông, có nhiều ý kiến mong chờ cuộc đối đầu trong mơ giữa Osada Kenichi, con át chủ bài của Đại Đạo Thục, và Satake Masaaki của Chính Đạo Hội Quán (Seidokaikan). Các vận động viên thuộc Đại Đạo Thục xuất hiện trên trang bìa của nhiều tạp chí võ thuật, và trong giới võ thuật lúc bấy giờ, Đại Đạo Thục cùng với Chính Đạo Hội Quán đóng vai trò tiên phong của võ thuật Nhật Bản.

Năm 1995, tên của hiệp hội "Karate Do Daidojuku" chính thức đổi thành "Kakuto Karate International Federation Daidojuku" (KKIF).

### Kudo, hướng đi mới và hiện tại

Từ giữa thập niên 1990, Đại Đạo Thục bắt đầu rời xa việc quảng bá tập trung vào truyền thông và quay trở lại định hướng ban đầu là phát triển phong cách "an toàn nhưng thực dụng" mà Đại Đạo Thục đã hướng tới từ khi thành lập.

Năm 2001, Azuma Takashi, nhà sáng lập và chủ tịch của Đại Đạo Thục, đã tổ chức một cuộc họp báo chính thức, nơi ông tuyên bố rằng phong cách được Đại Đạo Thục quảng bá từ nay sẽ được gọi là Kudo (Không Đạo)**,** trở thành một môn Budo độc lập. Mối quan hệ giữa trường phái Đại Đạo Thục và Kudo tương tự như mối quan hệ giữa Kodokan và Judo. Cùng năm đó, Đại Đạo Thục đã tổ chức giải vô địch thế giới đầu tiên thành công rực rỡ, đưa Kudo ra sân khấu quốc tế.

Dựa trên triết lý của Budo, Kudo được mở rộng trên toàn thế giới và tất cả các huấn luyện viên cũng như lãnh đạo đều được chứng nhận và đăng ký dưới quyền **Liên đoàn Kudo Quốc tế**, hay còn gọi là **K.I.F**. Đây là một tổ chức chiến đấu độc đáo xét về khía cạnh hướng tới các hoạt động như một tổ chức giáo dục thể chất và xã hội, ví dụ như được sự hỗ trợ của Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản.

Ngày 3 tháng 4 năm 2021, Azuma qua đời do ung thư dạ dày, để lại vị trí chủ tịch Đại Đạo Thục cho Osada Kenichi.

## Giao lưu với các tổ chức khác
Trong thập niên 1990, Đại Đạo Thục đã trao đổi tài năng với nhiều tổ chức võ thuật, cho đến khi ngừng hoạt động này sau khi khái niệm Kudo ra đời. Trong thập niên 90, Đại Đạo Thục có thỏa thuận với Submission Arts Wrestling (SAW), và sau đó tương tác với các đơn vị từ Wushu, Tán thủ (Sanshou), Aikido S.A., Paraestra và Hatenkai. Ngoài ra, một số võ sĩ từ Đại Đạo Thục cũng tham gia thi đấu tại các tổ chức võ thuật khác như RISE, v.v.

Đại Đạo Thục từng cạnh tranh với các cơ quan võ thuật khác như Nippon Kempo (Nhật Bản Quyền Pháp) và Shooto. Trong quá khứ, tổ chức này cũng từng có các cuộc va chạm với các võ sĩ của Muay Thái, Tán thủ và Taekwondo.

## Phổ biến quốc tế

Kudo có hơn 100 địa điểm tại Nhật Bản và được tập luyện tại hơn 50 quốc gia trên thế giới.

### Kudo tại Nga
Năm 1991, chi nhánh Đại Đạo Thục Karate-do đầu tiên tại Nga được mở ở Vladivostok. Người sáng lập môn phái, Azuma Takashi, đã đến thăm Moscow, sau đó một chi nhánh nước ngoài của Liên đoàn Kudo được mở tại đây. Ngày 7 tháng 7 năm 1994, Liên đoàn Karate-do Đại Đạo Thục Moscow được Sở Tư pháp Moscow đăng ký chính thức.

Tháng 5 năm 1994, Cúp Moscow được tổ chức tại Moscow, đây là giải đấu Đại Đạo Thục quốc tế đầu tiên tại Nga. Chiến thắng đầu tiên của các vận động viên Nga tại Nhật Bản diễn ra vào năm 1996, khi Alexey Kononenko giành vị trí số 1 trong hạng cân của mình.

Năm 2004, Liên đoàn Kudo Nga được thành lập. Kể từ năm 2001, giải vô địch Kudo chính thức của Nga được tổ chức; cùng năm đó các vận động viên Nga đã giành được 2 huy chương vàng, 3 huy chương bạc và 2 huy chương đồng quốc tế. Các võ sĩ Kudo Nga đã dẫn đầu đội ngũ trọng tài tại giải đấu quốc tế lần thứ 2 "Baltic States Open Cup", diễn ra năm 2003 và quy tụ các vận động viên từ Nga, Nhật Bản, các nước Baltic, Azerbaijan, Ý, Đức và Ba Lan.

Cúp Kudo Thế giới (World Cup) lần thứ 1 được tổ chức năm 2011 tại Moscow. Ngày 13 tháng 1 năm 2013, Roman Anashkin đạt trình độ Kudo đai đen 6 đẳng, trở thành người không phải gốc Nhật đầu tiên nhận được đẳng cấp này.

## Tổng quan

Mục tiêu của Kūdō là tiến gần nhất có thể đến chiến đấu thực tế, nhưng với trang phục bảo hộ phù hợp. Để đạt được điều này, Kūdō thi đấu với rất ít quy định hạn chế, và có các kỹ thuật cũng như hành động chuyên biệt. Các kỹ thuật của Kūdō bao gồm toàn bộ phổ của một cuộc ẩu đả thực sự: đánh đứng, kỹ thuật ném, vật và địa chiến.

### Tập luyện
Hệ thống tập luyện vẫn giữ lại những nét đặc trưng của Karate như Chính tọa (Seiza), chào (Rei), tập căn bản (Kihon), tập di chuyển (Ido), đối luyện quy ước (Yakusoku Kumite), đấu tập (Kumite), dọn dẹp vệ sinh, v.v., rất giống với các võ đường Karate thông thường. Đặc biệt do là tổ chức tách ra từ Kyokushin Kaikan, ảnh hưởng của Kyokushin vẫn còn rất rõ nét.

Mặc dù tên gọi các bài tập như Kihon hay Ido giống với các phái Karate khác, nhưng nội dung lại khác biệt lớn. Về kỹ thuật đá (Cước pháp) thì không khác nhiều, nhưng về kỹ thuật tay (Thủ pháp) thì khác biệt so với Karate truyền thống: không có động tác "thu tay về hông" (Hikite), tay không đánh dùng để che cằm giống như Boxing. Tư thế đứng cơ bản cũng là "Kumite-dachi" (Tấn đối kháng) giống như khi thực chiến.

#### Các kỹ thuật căn bản
Jab (Đấm thẳng trước), Right Straight (Đấm thẳng sau), Left Hook (Móc trái), Right Hook (Móc phải), Left Uppercut (Móc ngược trái), Right Uppercut (Móc ngược phải), Elbow strike (Đánh chỏ), Front kick (Đá trước tấn trước), Front kick (Đá trước chính diện), Knee kick (Lên gối), Side leg raise (Đá tạt ngang), Side kick (Đá tống ngang), Roundhouse kick (Đá vòng cầu), Back kick (Đá sau), Side joint kick (Đá khớp gối ngang), Front joint kick (Đá khớp gối trước), Leg sweep (Quét chân), Groin kick (Đá hạ bộ).

#### Tập luyện kỹ thuật vật/khóa (Grappling)
Bắt đầu từ các bài tập ngã (Ukemi) và vào đòn (Uchikomi) giống như Judo. Sau đó là đấu vật (chỉ dùng đòn ném) hoặc đấu địa chiến (chỉ dùng đòn nằm). Do có mặc võ phục (Gi) nên có nhiều điểm tương đồng với Judo.

Tuy nhiên, cũng có nhiều điểm khác biệt. Ví dụ, trong Judo việc túm một tay áo và một cổ áo cùng bên là phạm quy, nhưng trong Kudo thì không, nên có nhiều cách cầm nắm biến thể. Ngoài ra, nếu lao vào ôm vật mà để hở mặt sẽ bị đấm, nên cách nhập nội phải tính đến việc phòng thủ. Cách ném cũng cần đảm bảo không bị bất lợi khi chuyển sang địa chiến sau cú ném. So với Judo, tỷ lệ tập luyện các đòn quét chân (Ashibarai) cao hơn, trong khi các đòn cõng ném (Seoi-nage) thường ít được dùng hơn do khó thực hiện khi có đòn đấm đá.

Lưu ý rằng việc túm giữ ở tư thế đứng chỉ được phép trong 10 giây, nên khi đã ôm dính là phải chuyển sang đòn ném ngay lập tức.

Trong địa chiến, khác với Judo, không có chuyện thắng tuyệt đối (Ippon) bằng cách đè (Osaekomi). Ngoài ra, các đòn khóa chân (vốn bị cấm trong Judo) được phép sử dụng. Theo luật Kudo, việc đấm (Kime-tsuki) từ các vị trí Mount, Back, hoặc Knee-on-belly sẽ được tính điểm, nên chiến thuật cơ bản là giành các vị trí này rồi mới tìm cách siết cổ hoặc khóa khớp. Do thời gian giới hạn cho địa chiến rất ngắn (30 giây), các đòn khóa chân thường được ưa chuộng vì có thể thực hiện nhanh mà không cần quá chú trọng việc kiểm soát vị trí chặt chẽ.

Do giới hạn thời gian và sự hiện diện của đòn đấm đá, cả kỹ thuật ném và địa chiến trong Kudo đều rất coi trọng tốc độ.

### Hệ thống đai đẳng
Giống như Karate và Judo, cấp (Kyu) và đẳng (Dan) được phân biệt bằng màu đai.

* Đai đen: Sơ đẳng (1 Dan) trở lên
* Đai nâu: Cấp 1, 2
* Đai lục: Cấp 3, 4
* Đai vàng: Cấp 5, 6
* Đai xanh dương: Cấp 7, 8, 9
* Đai tím: Cấp 10
* Đai trắng: Không cấp (người mới)

Kỳ thi thăng cấp, thăng đẳng bao gồm kiểm tra kỹ thuật căn bản, di chuyển, kỹ thuật ném/khóa, và thi đấu đối kháng (Kumite). Ngoài ra còn có kiểm tra thể lực, với các chỉ số quy định cho bài đẩy tạ (Bench press) và Squat tùy theo cấp/đẳng (và cân nặng/tuổi tác), người thi phải đạt đủ chỉ số này.

### Các tổ chức phái sinh
Từ Đại Đạo Thục, nhiều phân phái lớn nhỏ đã tách ra và hoạt động theo những hướng đi khác nhau. Các tổ chức phân phái tiêu biểu bao gồm: Wajyutsu Keishukai (Hòa Thuật Tuệ Chu Hội), Karate-do Zendokai (Thiền Đạo Hội), Bugenyuku (Vũ Hiện Thục), Inage Dojo, v.v.

### Lý do đặt tên "Đại Đạo Thục"
"Đại Đạo" bắt nguồn từ thuật ngữ Phật giáo "Đại Đạo Vô Môn". Xuất phát từ nhận thức rằng "Đường Thủ" (Karate) trước khi du nhập vào lục địa Nhật Bản vốn là một môn võ tổng hợp bao gồm cả kỹ thuật ném và kỹ thuật khóa, Azuma muốn quay trở lại nguyên điểm của Karate, hướng tới một môn Budo không bị trói buộc bởi khuôn khổ của Karate hiện đại.

Vì vậy, khi thành lập, đã có ý kiến đề xuất tự xưng là một môn võ riêng không dùng tên "Karate-do" (như Đấu Đạo - Todo, v.v.), nhưng cân nhắc đến sự nghiệp của Azuma, việc kinh doanh võ đường và độ nhận diện của công chúng, cái tên "Karate-do **Daido Juku**" (Không Thủ Đạo Đại Đạo Thục) đã được chọn.

Sau này vào năm 2001, tổ chức đã tái sinh dưới tên gọi môn võ tổng hợp "Kudo" (Không Đạo).

### Đạo quy (Dojo kun)





Thông qua việc tu luyện Không Đạo (Kudo),
Chúng ta rèn luyện sức mạnh to lớn về thể chất và tinh thần,
Giáo dục bản thân và đạt được trí tuệ,
Kết giao với mọi người bằng lòng nhân ái.
Từ đó, chúng ta có thể tu dưỡng nhân cách
Và trở thành những thành viên đóng góp tích cực cho xã hội.



## Trang bị

Các vận động viên Kudo, hay còn gọi là Kudoka, mặc võ phục chính thức gọi là "Dogi" hoặc "Kudogi" (tương tự như võ phục Judo, chịu được lực lôi kéo, nhưng có tay áo ngắn hơn võ phục Karate truyền thống). Thiết kế này lý tưởng cho các kỹ thuật túm và ném. Võ sinh Kudo sử dụng võ phục màu Trắng và Xanh dương để dễ phân biệt.

Tất cả vận động viên phải mặc Dogi, đội mũ bảo hộ (headgear), quấn băng tay Kudo, đeo bảo hộ răng, găng tay được K.I.F phê chuẩn (loại bảo hộ phần khớp ngón tay nhưng để hở ngón để cho phép thực hiện các kỹ thuật cầm nắm/khóa) và một tấm kính chắn bằng nhựa Plexiglas đặc biệt được K.I.F phê chuẩn để bảo vệ võ sĩ khỏi các chấn thương nghiêm trọng vùng mặt và chấn thương não.

Các vận động viên chưa đủ tuổi thành niên, ngoài Kudo Gi, mũ bảo hộ Plexiglas và găng tay, còn phải đeo bảo hộ ống quyển và giáp thân. Quy định về bảo hộ cho vận động viên trẻ có thể thay đổi tùy theo giải đấu.

## Các hạng mục thi đấu

Vận động viên không được xếp hạng theo cân nặng, mà theo **Chỉ số Thể chất** (Physical Index - PI). Chỉ số thể chất là tổng của trọng lượng (tính bằng kg) cộng với chiều cao (tính bằng cm).

Hệ thống phân loại hạng mục thi đấu này là độc nhất vô nhị. Thông thường, trong các môn thể thao đối kháng hoặc võ thuật khác, các hạng mục được phân loại theo cân nặng. Thông qua hệ thống hạng mục này, Kudo cố gắng đánh giá không chỉ cân nặng mà cả chiều cao, yếu tố thường đồng nghĩa với sải tay dài hơn và do đó là một lợi thế ở khoảng cách xa.

## Luật thi đấu

Có các quy tắc cơ bản xác định trong Kudo. Mặc dù mỗi giải đấu có thể sử dụng các quy tắc riêng, chúng cũng đều bắt nguồn từ các quy tắc cơ bản.
Quy định được sử dụng tại các giải vô địch thế giới Kudo nêu rằng: cuộc chiến trên mặt đất chỉ được diễn ra hai lần và mỗi lần không quá ba mươi giây; các đòn đánh vào lưng và/hoặc bộ hạ bị cấm.

Các cuộc thi được tổ chức trên thảm tatami kích thước 13x13 mét với một hình vuông bên trong 9x9 mét là khu vực thi đấu. Tại bốn góc của khu vực thi đấu có 4 trọng tài biên cộng với một trọng tài chính bên trong thảm.

Nguyên tắc tính điểm dựa trên sức mạnh của đòn đánh, vì đó là hệ quả của kỹ thuật và khả năng thể chất của mỗi người. Điểm số được thưởng không phải bởi kỹ thuật mà bởi hiệu quả, dựa trên mức độ mà đối thủ cảm nhận đòn đánh.
Thang điểm từ 1 đến 8. Các điểm số, trong tiếng Nhật, được gọi là *Koka*, *Yuko*, *Wazari* và *Ippon*. Chúng tương ứng với 1 điểm, 2 điểm, 4 điểm và 8 điểm (nếu đối thủ ghi được 8 điểm, họ được tuyên bố thắng cuộc).

Ngoài ra, chiến thắng có thể đạt được bằng cách buộc đối thủ chịu thua (Submission) hoặc siết ngất (choke-out), hạ đo ván (knock-out) hoặc võ sĩ nào ghi được nhiều điểm hơn khi kết thúc trận đấu.

Trong trường hợp hòa, sẽ có quyết định của trọng tài hoặc một hiệp phụ diễn ra.

## Các võ sĩ nổi tiếng

* Semmy Schilt, võ sĩ võ thuật tổng hợp và kickboxer. Nhà vô địch Hokutoki năm 1996 và 1997.
* Roman Anashkin – võ sĩ Nga uy tín, giữ đai đen 7 đẳng Kudo.
* Yoshinori Nishi, võ sĩ MMA và người sáng lập phòng tập Wajyutsu Keishukai. Nhà vô địch Hokutoki năm 1984 và 1985.
* Lee Hasdell, võ sĩ MMA và kickboxer.
* Katsumasa Kuroki, đô vật chuyên nghiệp được biết đến nhiều hơn với tên gọi Magnum Tokyo.
* Minoki Ichihara, võ sĩ MMA và người tham gia Ultimate Fighting Championship (UFC).
* Disha Patani, nữ diễn viên Ấn Độ và người đam mê thể hình.
* Kolyan Edgar - Kiện tướng Thể thao Công huân của Nga môn Kudo, Ứng viên Kiện tướng Thể thao Nga môn Chiến đấu tay không Quân đội, Ứng viên Kiện tướng Thể thao Nga môn Combat Sambo, hai lần vô địch thế giới Kudo (2005, 2009), huy chương bạc Giải vô địch Kudo Thế giới (2014), huy chương đồng Giải vô địch Kudo Thế giới (2018), người chiến thắng Cúp Kudo Thế giới (2011), nhà vô địch Kudo Châu Âu (2008), 5 lần vô địch Kudo Nga.
* Hisaki Kato, Võ sĩ MMA thi đấu tại Bellator MMA và Kickboxing.
* Akshay Kumar, siêu sao Bollywood và võ sĩ.
* Taapsee Pannu, nữ diễn viên Bollywood và võ sĩ.
* Mehul Vora, Đai đen 5 đẳng Kudo & nhà quảng bá võ thuật Ấn Độ.
* Vladimir Zorin – huấn luyện viên đội tuyển võ thuật quốc gia Nga môn Kudo, trọng tài cấp quốc tế môn võ thuật phương đông Kudo, phó chủ tịch Liên đoàn Kudo Nga, đai đen 6 đẳng Kudo, tác giả cuốn sách "Cơ sở của Kudo". Cùng với Roman Anashkin, ông là một trong những người tiên phong của Kudo tại Nga.
* Irina Bykova - Nhà vô địch Kudo Thế giới năm 2005 hạng cân tuyệt đối nữ, 18 lần vô địch Kudo Nga, vô địch Kudo Châu Âu 2008, giữ đai đen 4 đẳng Kudo.

## Đọc thêm
* "Hamidashi Karate" (1982) 
* "Kakuto Karate e no Michi (Con đường đến Karate Cách đấu) (1984) 
* "Sōgō kakutōgi kōdō nyūmon" (Nhập môn Không Đạo Võ thuật Tổng hợp) (2005) 

## Xem thêm
* Karate
* Full contact karate
* Võ thuật tổng hợp (MMA)
* Combat Sambo
* Shooto
* Shidokan Karate
* Nippon Kempo

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Trang chủ Liên đoàn Kudo Quốc tế