Vườn quốc gia Sequoia

**Vườn quốc gia Sequoia** là một vườn quốc gia nằm ở phía nam dãy Sierra Nevada và phía đông thành phố Visalia, tiểu bang California, Hoa Kỳ. Vườn quốc gia này được thành lập từ ngày 25 tháng 9 năm 1890 và hiện nay bảo tồn  đất rừng và núi. Địa hình của vườn có độ chênh lệch chiều cao đáng kể, lên tới gần , mà điểm cao nhất là đỉnh Núi Whitney, ngọn núi cao nhất Hoa Kỳ lục địa, đo được  so với mực nước biển. Vườn quốc gia Sequoia tiếp giáp với Vườn quốc gia Kings Canyon về phía nam; cả hai được Cục Công viên Quốc gia Hoa Kỳ quản lý chung dưới tên gọi Các vườn quốc gia Sequoia và Kings Canyon. Năm 1976, UNESCO đã công nhận khu vực hai vườn quốc gia này là *[[Khu dự trữ sinh quyển]]* Sequoia-Kings Canyon.

Vườn quốc gia Sequoia nổi tiếng vì những cây cự sam (giant sequoia) cực lớn, trong số đó Cây General Sherman là cây đơn thân có thể tích lớn nhất thế giới. Cây General Sherman mọc ở Rừng Khổng lồ (Giant Forest), nơi sở hữu năm trong số mười cây lớn nhất thế giới về thể tích. Cây General Grant lớn thứ hai thế giới về thể tích nằm trong Cánh rừng General Grant (General Grant Grove) thuộc Vườn quốc gia Kings Canyon. Tuyến đường bộ nối liền Rừng Khổng lồ với Cánh rừng General Grant được gọi là Generals Highway (Đại lộ Tướng lãnh). Các rừng cự sam ở đây là một phần của  rừng nguyên sinh nằm dưới sự quản lý chung của hai vườn quốc gia Sequoia và Kings Canyon. Vùng đất thuộc hai vườn quốc gia này vốn là đất canh tác của bộ lạc người Mono ở phía nam Sierra Nevada trước khi người châu Âu đến định cư.

## Lịch sử
Những hình vẽ trên đá ở Hospital Rock và những di tích khảo cổ có niên đại từ 1.000 năm trước Công nguyên cho thấy khu vực ngày nay là Vườn quốc gia Sequoia vốn là nơi sinh sống của người Mỹ bản địa thuộc bộ tộc Western Mono.left|thumb|Tharp's Log, một căn nhà gỗ làm bằng một thân cự sam rỗng ruột
Hale Tharp là người châu Âu đầu tiên đến định cư ở đây vào năm 1858 và đã nổi tiếng vì cất một căn nhà ở trong một thân cây cự sam rỗng ruột. Trong thời gian ở đây ông đã gặp nhiều nhóm người Mỹ bản địa. Ông đã kết bạn với bộ tộc người Western Mono và được họ chỉ cho thấy Rừng Khổng lồ. Ngôi nhà gỗ của Tharp, gọi là Tharp's Log, vẫn được bảo tồn ở vị trí nguyên thuỷ trong Rừng Khổng lồ để du khách tới tham quan.

Sau sự định cư của Tharp, nhiều người châu Âu khác kéo đến vào năm 1860. Ngay sau đó, từ 1860 đến 1863, những trận dịch đậu mùa, sởi và sốt ban đỏ đã gây tử vong cho phần lớn những người Mỹ bản địa sinh sống ở khu vực này. Những người còn sống sót sau đó cũng bỏ đi và khu trại Hospital Rock của người Mono bị bỏ hoang.

Những nỗ lực khai thác gỗ thương mại sau đó phần lớn đều thất bại do cây cự sam, không giống cây hồng sam cùng họ, rất dễ gãy vụn nên không phù hợp làm vật liệu xây dựng, dù vậy hàng ngàn cây cũng đã bị đốn hạ trước khi các hoạt động này chấm dứt.

Cuối cùng vào ngày 25 tháng 9 năm 1890, Tổng thống Benjamin Harrison đã ban hành đạo luật thành lập Vườn quốc gia Sequoia, chính thức chấm dứt mọi hoạt động khai thác gỗ trong khu vực. Đây là vườn quốc gia thứ hai của Hoa Kỳ.

## Khí hậu

Theo phân loại khí hậu Köppen, Vườn quốc gia Sequoia bao gồm năm phân loại khí hậu như sau, theo thứ tự độ cao giảm dần: Đài nguyên (*ET*), Khí hậu cận Bắc cực ảnh hưởng Địa Trung Hải (*Dsc*), Khí hậu lục địa ẩm mùa hè ấm ảnh hưởng Địa Trung Hải (*Dsb*), Khí hậu Địa Trung Hải mùa hè ấm (*Csb*), và Khí hậu Địa Trung Hải mùa hè nóng (*Csa*). Lượng mưa cũng giảm dần theo độ cao.

## Hệ sinh thái

Hệ sinh thái ở Vườn quốc gia Sequoia được phân tầng rõ rệt theo độ cao. Tầng cao nhất là thảm thực vật đài nguyên núi cao, tiếp theo là rừng lá kim ôn đới, và tầng dưới cùng là cây bụi chaparral.

Vườn quốc gia là nơi sinh sống của rất nhiều loài động vật như sói đồng cỏ, lửng châu Mỹ, gấu đen Bắc Mỹ, cừu sừng lớn, hươu, cáo, báo sư tử, nhiều loài chim gõ kiến, nhiều loài rùa, ba loài cú, gấu túi opossum, nhiều loài rắn, hải ly châu Mỹ, nhiều loài ếch, chuột xạ hương, và chồn sói.

## Các điểm tham quan

Ngoài các hoạt động đi bộ đường dài, cắm trại, câu cá và du lịch ba lô (backpacking), các điểm đến sau đây đã thu hút nhiều du khách:

* **Đường mòn [[Cây General Sherman]] (General Sherman Tree Trail):** Một đường mòn lát đá uốn lượn xuyên ngang một khu rừng cự sam, dài  đi về, chạy từ bãi đậu xe xuống đến gốc Cây General Sherman.
* **Thân cây đường hầm (Tunnel Log):** Là một cây cự sam đã đổ. Cây này vốn cao  và đường kính , tự nhiên bị đổ chắn ngang đường vào năm 1937. Năm sau đó người ta đã khoét một đường hầm cao  và rộng  qua thân cây để xe cộ có thể lưu thông trở lại.
* **[[:en:Tokopah_Falls|Thác Tokopah]]:** Đường mòn dẫn đến Thác Tokopah bắt đầu ngay sau Cầu Marble Fork ở Khu cắm trại Lodgepole. Đây là một đường mòn dễ đi, dài  một chiều, chạy dọc theo nhánh Marble Fork của Sông Kaweah để đến các vách đá granit và thác nước của Hẻm núi Tokopah. Thác Tokopah cao  và đẹp nhất vào đầu mùa hè.

* **Đồng cỏ Crescent (Crescent Meadow):** Một đồng cỏ nhỏ nằm giữa một quần thể cự sam thuộc Rừng Khổng lồ. Đồng cỏ núi cao này đánh dấu điểm cực tây của Đường mòn High Sierra, chạy từ đồng cỏ qua đường phân thủy Great Western Divide tới Núi Whitney. Nhà khai khẩn Hale Tharp từng định cư ở đây và ở Đồng cỏ Thân cây (Log Meadow) gần đó. Nhà bảo tồn John Muir đã ghé thăm nơi này nhiều lần và gọi nó là "Viên ngọc của Sierra". Đồng cỏ nằm ở cuối một con đường nhựa dài gần , rẽ vào từ đường Generals Highway gần Bảo tàng Rừng Khổng lồ.
* **[[:en:Moro_Rock|Đá Moro]] (Moro Rock):** Một vòm đá granit (granite dome) nằm ở trung tâm vườn quốc gia, gần đầu nguồn suối Moro, giữa Rừng Khổng lồ và Đồng cỏ Crescent. Để du khách có thể leo lên đỉnh vòm, một cầu thang có 351 bậc đã được Quân đoàn Bảo tồn Dân sự (Civilian Conservation Corps) xây dựng vào những năm 1930 bằng cách cắt đục và đổ bê tông vào trong đá. Cầu thang Đá Moro được liệt kê trong Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia Hoa Kỳ. Đỉnh vòm đá cao , có tầm nhìn bao quát gần hết vườn quốc gia, đến tận dãy núi Great Western Divide.
* **Các khu cắm trại:** Vùng chân núi có ba khu cắm trại là Potwisha (42 chỗ), Buckeye Flat (27 chỗ), và South Fork (10 chỗ). Vùng rừng cây lá kim có bốn khu cắm trại, nằm ở độ cao từ , là Atwell Mill (21 chỗ), Cold Springs (40 chỗ), Lodgepole (214 chỗ), và Dorst Creek (222 chỗ).
* **[[:en:Giant_Forest_Museum|Bảo tàng Rừng Khổng lồ]] (Giant Forest Museum):** Nơi lưu giữ những thông tin về cây cự sam và về lịch sử định cư của con người trong khu vực này.

## Hình ảnh


Sequoia_National_Park-06-Giant_Forest-3_Sequoias-Auto-1980-gje.jpg|Rừng Khổng lồ ở Vườn quốc gia Sequoia
Giant_sequoias_in_Sequoia_National_Park_2013.jpg|Rừng cự sam nhìn lên trời
CALIFORNIA--SEQUOIA_NATIONAL_PARK_-_NARA_-_542569.jpg|Rừng cự sam trong sương mù
17_23_399_tunnel.jpg|Thân gỗ Đường hầm ở Vườn quốc gia Sequoia
General_Sherman_Sequoia_Tree.jpg|Cây General Sherman ở Vườn quốc gia Sequoia, lớn nhất thế giới
General_Grant_Tree_in_Kings_Canyon_National_Park.jpg|Cây General Grant ở Vườn quốc gia Kings Canyon, lớn thứ nhì thế giới
President_Tree,_Sequoia_National_Park_(July_2023).jpg|Cây Tổng thống ở Vườn quốc gia Sequoia, lớn thứ 3 trên thế giới
Lincoln_Tree_in_Sequoia_National_Park_(distance)_July_2023.jpg|Cây Lincoln ở Vườn quốc gia Sequoia, lớn thứ 4 trên thế giới
Franklin_Sequoia_Tree_in_Sequoia_National_Park_(distance)_July_2023.jpg|Cây Franklin ở Vườn quốc gia Sequoia, lớn thứ 8 trên thế giới



## Xem thêm

* Hệ động vật Sierra Nevada
* Các địa điểm di sản người Mỹ gốc Phi
* Thư mục về Sierra Nevada
* Danh sách các khu rừng cự sam
* Danh sách các vườn quốc gia tại Hoa Kỳ
* Danh sách thực vật Sierra Nevada
* Các vườn quốc gia tại California
* Danh sách Sổ bộ Địa danh Lịch sử Quốc gia tại các vườn quốc gia Sequoia và Kings Canyon
* Các khu bảo tồn của Sierra Nevada

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Trang web chính thức của Cục Công viên Quốc gia
* Bản đồ địa chất khu vực Tây Nam Vườn quốc gia Sequoia – Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ
* Cảnh quan thực tế ảo tại Vườn quốc gia Sequoia
* Lary M. Dilsaver và William C. Tweed, ''Challenge of the Big Trees'' – lịch sử tự nhiên và con người của công viên
*