open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Azathioprine

**Azathioprine** (**AZA**), được bán dưới tên thương mại là **Imuran** cùng với một số những tên khác, là một loại thuốc ức chế miễn dịch. Thuốc này có thể được sử dụng trong điều trị viêm khớp dạng thấp, bệnh u hạt Wegener, bệnh Crohn, viêm loét đại tràng, và trong cấy ghép thận để ngăn chặn thải loại mảnh ghép. Thuốc này có thể được uống hoặc tiêm vào tĩnh mạch.

Tác dụng phụ thường gặp có thể kể đến như ức chế tủy xương và nôn mửa. Ức chế tủy xương xuất hiện đặc biệt phổ biến ở những người bị thiếu hụt enzyme thiopurine S-methyltransferase do di truyền. Các tác dụng phụ nghiêm trọng hơn khác bao gồm tăng nguy cơ ung thư hạch. Sử dụng thuốc trong khi mang thai có thể gây hại cho em bé. Azathioprine thuộc họ thuốc tương tự purine và chất phản chuyển hóa. Chúng có hoạt tính thông qua 6-thioguanine để ảnh hưởng đến quá trình tổng hợp RNA và DNA trong các tế bào.

Azathioprine lần đầu tiên được sản xuất vào năm 1957. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng 7,63 đến 17,19 USD một tháng. Chi phí bán buôn tại Hoa Kỳ là vào khoảng 35,34 USD mỗi tháng.

## Chú thích
Ciclosporin

**Ciclosporin**, cũng có thể đánh vần là **cyclosporin** hoặc **cyclosporin**, là một loại thuốc ức chế miễn dịch và một hợp chất thiên nhiên. Chúng được đưa vào cơ thể qua đường uống hoặc tiêm vào tĩnh mạch cho các bệnh như viêm khớp dạng thấp, bệnh vẩy nến, bệnh Crohn, hội chứng thận hư, và trong cấy ghép nội tạng để ngăn chặn thải loại mảnh ghép. Chúng cũng có thể được sử dụng dưới dạng thuốc nhỏ mắt cho sẹo lồi viêm giác kết mạc (khô mắt).

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm huyết áp cao, nhức đầu, các vấn đề về thận, tăng mọc tóc và nôn mửa. Các tác dụng phụ nghiêm trọng khác bao gồm tăng nguy cơ nhiễm trùng, các vấn đề về gan và tăng nguy cơ ung thư hạch. Nên kiểm tra nồng độ thuốc trong máu để giảm nguy cơ tác dụng phụ. Sử dụng trong khi mang thai có thể dẫn đến sinh non; Tuy nhiên, ciclosporin dường như không gây dị tật bẩm sinh.

Ciclosporin được cho là hoạt động bằng cách làm giảm chức năng của các tế bào lympho. Chúng có thể làm được điều này bằng cách hình thành một phức hợp với cyclophilin để ngăn chặn hoạt tính phosphatase của calcineurin, do đó làm giảm sự sản sinh các cytokine gây viêm bởi tế bào lympho T.

Ciclosporin được phân lập vào năm 1971 từ chủng nấm *[[Tolypocladium inflatum]]* và được đưa vào sử dụng vào năm 1983. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng US $ 106,50 một tháng. Tại Vương quốc Anh, chi phí bán tại NHS là khoảng £ 16,25 mỗi tháng. Giá bán buôn ở Hoa Kỳ vào khoảng 172,95 USD mỗi tháng.

## Chú thích
Phạm Văn Cần

**Phạm Văn Cần** là kiểm sát viên người Việt Nam. Ông hiện giữ chức vụ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng. Trước đó ông là Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Trị.

## Tiểu sử
Phạm Văn Cần là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Ngày 14 tháng 2 năm 2014, Phạm Văn Cần, Phó Viện trưởng Viện thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Đà Nẵng, được Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam Bùi Mạnh Cường trao Quyết định số 21/QĐ-VKSTC-V9 ngày 27/01/2014 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam bổ nhiệm giữ chức vụ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Trị kể từ ngày 15 tháng 2 năm 2014.

Tháng 12 năm 2017, Phạm Văn Cần là Bí thư Ban Cán sự Đảng Cộng sản Việt Nam, Viện trưởng VKSND tỉnh Quảng Trị.

## Tham khảo
Bendamustine

**Bendamustine**, được bán dưới tên thương mại là **Treanda** cùng một số những tên khác, là một loại thuốc hóa trị liệu được sử dụng trong điều trị bệnh bạch cầu mãn tính (CLL), đa u tủy, và u lympho không Hodgkin. Thuốc được đưa vào cơ thể bằng cách tiêm vào tĩnh mạch.

Tác dụng phụ thường gặp có thể có như số lượng tế bào máu thấp, sốt, buồn nôn, tiêu chảy, chán ăn, ho và phát ban. Các tác dụng phụ nghiêm trọng khác bao gồm phản ứng dị ứng và tăng nguy cơ nhiễm trùng. Sử dụng trong thai kỳ được báo cáo là gây hại cho em bé. Bendamustine thuộc họ thuốc tác nhân alkyl. Chúng hoạt động bằng cách can thiệp vào chức năng của DNA và RNA.

Bendamustine đã được chấp thuận cho sử dụng y tế tại Hoa Kỳ trong năm 2008. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chi phí bán bởi NHS ở Anh là khoảng 275,81 pound cho mỗi lọ 100&nbsp;mg. Thuốc này ban đầu được làm từ mù tạt nitơ.

## Tác dụng phụ
Các tác dụng phụ thường gặp là điển hình đối với các thuốc tương tự thuộc lớp mù tạt, như buồn nôn, mệt mỏi, nôn mửa, tiêu chảy, sốt, táo bón, chán ăn, ho, đau đầu, sụt cân không chủ ý, khó thở, phát ban và viêm miệng, cũng như ức chế miễn dịch, thiếu máu và số lượng tiểu cầu thấp. Đáng chú ý, thuốc này có tỷ lệ rụng tóc thấp (rụng tóc) không giống như hầu hết các loại thuốc hóa trị khác.

## Chú thích
Đinh Gia Hưng

**Đinh Gia Hưng** là kiểm sát viên cao cấp người Việt Nam. Ông hiện giữ chức vụ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Sóc Trăng.

## Tiểu sử
Đinh Gia Hưng là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Ngày 5 tháng 5 năm 2016, Đinh Gia Hưng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Sóc Trăng, được Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam Nguyễn Thị Thủy Khiêm trao Quyết định số 20/QĐ-VKSTC-V15 ngày 07/4/2016 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam bổ nhiệm giữ chức vụ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Sóc Trăng nhiệm kì 5 năm kể từ ngày 1 tháng 5 năm 2016 thay cho ông Võ Văn Dinh chuyển công tác đến Tỉnh ủy Sóc Trăng.

Tháng 9 năm 2017, Đinh Gia Hưng là Kiểm sát viên cao cấp, Bí thư Ban Cán sự Đảng bộ VKSND tỉnh Sóc Trăng, Viện trưởng VKSND tỉnh Sóc Trăng.

## Tham khảo
Bleomycin

**Bleomycin** là một loại thuốc dùng để điều trị ung thư. Các dạng ung thư này có thể kể đến ung thư hạch Hodgkin, u lympho không Hodgkin, ung thư tinh hoàn, ung thư buồng trứng và ung thư cổ tử cung cùng với một số những bệnh khác. Chúng thường được sử dụng kết hợp với các loại thuốc ung thư khác. Thuốc này có thể được sử dụng bằng cách tiêm tĩnh mạch, tiêm vào cơ bắp hoặc dưới da. Chúng cũng có thể được đưa vào bên trong ngực để giúp ngăn chặn tái phát tràn dịch màng phổi do ung thư; tuy nhiên talc tốt hơn cho việc này.

Các tác dụng phụ thông thường có thể kể đến như sốt, sụt cân, nôn mửa và phát ban. Một loại sốc phản vệ nghiêm trọng có thể xảy ra. Thuốc cũng có thể gây viêm phổi và có thể dẫn đến sẹo phổi. Chụp X quang ngực mỗi vài tuần được khuyến cáo để kiểm soát hậu quả này này. Bleomycin có thể gây hại cho em bé nếu được sử dụng trong khi mang thai. Người ta cho rằng thuốc chủ yếu có tác dụng bằng cách ngăn chặn quá trình tổng hợp DNA.

Bleomycin được phát hiện vào năm 1962. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chúng có sẵn như dưới dạng thuốc gốc. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là từ 14 USD đến 78 USD một liều. Thuốc được tạo ra từ chủng vi khuẩn *[[Streptomyces verticillus]]*.

## Chú thích
Guacamole

**Guacamole** (từ những năm 1980 còn gọi là "guac" ) là món xốt làm từ bơ xay nhuyễn hoặc chế biến dạng salad, có thể kèm theo cà chua, hành tây hay ớt chuông. Món này được chế biến lần đầu tiên bởi người Aztec (nay thuộc Mexico). Đây là đồ ăn kèm thường thấy trong ẩm thực México và Mỹ, được dùng làm xốt chấm hay phụ gia.

## Hình ảnh

Tập tin:Guacamole avocados.jpg
Tập tin:Guacamole-lime.jpg
Tập tin:Guacamole Sandwich.jpg


## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Ngô Thanh Hải (kiểm sát viên)

**Ngô Thanh Hải** (4 tháng 6 năm 1963 – 24 tháng 5 năm 2018) là kiểm sát viên cao cấp người Việt Nam. Ông từng giữ chức vụ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên (2015–2018).

## Tiểu sử
Ngô Thanh Hải sinh ngày 4 tháng 6 năm 1963.

Ngô Thanh Hải là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Năm 1990, Ngô Thanh Hải là kiểm sát viên sơ cấp, công tác tại Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Thái Nguyên.

Tháng 4 năm 2012, Ngô Thanh Hải được bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên.

Ngày 6 tháng 1 năm 2015, Ngô Thanh Hải, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên, được Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam Nguyễn Hải Phong trao Quyết định số 18 ngày 29/12/2014 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam bổ nhiệm giữ chức vụ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên kể từ ngày 1 tháng 1 năm 2015.

Ngày 19 tháng 4 năm 2017, Ngô Thanh Hải được bổ nhiệm chức danh Kiểm sát viên cao cấp.

Ngô Thanh Hải qua đời vào lúc 18 giờ 15 phút ngày 24 tháng 5 năm 2018 (tức ngày 10 tháng 4 năm Mậu Tuất), hưởng dương 56 tuổi, do bệnh nặng. Lúc này, ông đang là Ủy viên Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên, Bí thư Ban cán sự Đảng bộ Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên.

Ông được an táng tại nghĩa trang Ngân Hà Viên, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.

## Tham khảo
Huệ Giai Đống

**Huệ Giai Đống** (sinh ngày 1/1/1970 tại Trung Quốc) là một nam đạo diễn người Trung Hoa đại lục. Những tác phẩm tiêu biểu của anh là Tập Độc Tinh Anh, Dương Quang Cảnh Sát, Diên Hi Công Lược, Học viện Quân sự Liệt hoả.

## Phim

## Tham khảo
Nguyễn Đình Đức

**Nguyễn Đình Đức** có thể là:

*Nguyễn Đình Đức (nhà khoa học)
*Nguyễn Đình Đức (kiểm sát viên) người Việt Nam, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Sơn La
Ngô Thanh Hải

**Ngô Thanh Hải** có thể là:
*Ngô Thanh Hải (1947–), Thượng nghị sĩ Canada gốc Việt 
*Ngô Thanh Hải (1963–2018), kiểm sát viên cao cấp người Việt Nam, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên (2015-2018)
*Ngô Thanh Hải, sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam
Điện tích hình thức

Trong hóa học, một **điện tích hình thức** (tiếng Anh: **formal charge**; **F.C.** hay ) là điện tích giả thuyết được gán cho một nguyên tử trong một phân tử, giả sử rằng electron trong tất cả các liên kết hóa học được chia đều giữa các nguyên tử, bất kể độ âm điện tương đối. Nói một cách đơn giản, điện tích hình thức là sự chênh lệch giữa số electron hóa trị của một nguyên tử ở trạng thái tự do trung tính và số được gán cho nguyên tử đó trong cấu trúc Lewis. Khi xác định cấu trúc Lewis tốt nhất (hoặc cấu trúc cộng hưởng chiếm ưu thế) cho một phân tử, cấu trúc được chọn sao cho điện tích hình thức trên mỗi nguyên tử càng gần bằng 0 càng tốt.

Điện tích hình thức của bất kỳ nguyên tử nào trong phân tử có thể được tính theo phương trình sau:

q^{*} = V - L - \frac{B}{2} 

Trong đó  là số electron hóa trị của nguyên tử trung tính ở trạng thái cô lập (ở trạng thái cơ bản),   là số electron hóa trị không liên kết được gán cho nguyên tử này trong cấu trúc Lewis của phân tử, và  là tổng số electron dùng chung trong liên kết với các nguyên tử khác trong phân tử.

## Tham khảo
Luật phá thai

**Luật phá thai** cho phép, ngăn cấm, hạn chế, hoặc về phương diện khác là đều chỉnh tính khả dụng của phá thai. Phá thai là một chủ đề gây tranh cãi trong suốt lịch sử xã hội loài người về các cơ sở tôn giáo, đạo đức, luân lý, thực tiễn và chính trị. Phá thai thường xuyên bị cấm và nói cách khác phá thai bị luật pháp giới hạn. Tuy nhiên, phá thai vẫn tiếp tục phổ biến ở nhiều khu vực trên thế giới, ngay cả nó bất hợp pháp. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), tỷ lệ phá thai tương tự nhau ở quốc gia nơi các thủ tục là hợp pháp và ở quốc gia khác là không, do không có biện pháp tránh thai hiện đại ở những nơi phá thai là bất hợp pháp.

Cũng theo WHO, số lượng phá thai trên toàn thế giới
đang giảm do sự tăng tiếp cận với các biện pháp tránh thai. Gần hai phần ba phụ nữ trên thế giới hiện đang sống ở những nước mà phá thai tiến hành được vì những lý do về xã hội, kinh tế, hay cá nhân. Luật phá thai rất khác nhau tùy theo quốc gia. Ba quốc gia ở Mỹ Latinh (Cộng hòa Dominica, El Salvador và Nicaragua) và hai nước ở châu Âu (Malta và Vatican) cấm hoàn toàn thủ tục phá thai.

## Luật quốc tế
Không có hiệp ước quốc tế hoặc đa quốc gia nào thỏa thuận trực tiếp về vấn đề phá thai, nhưng luật nhân quyền thì có đề cập đến. 

Công ước châu Mỹ về Nhân quyền, năm 2013 có 23 đảng Mỹ Latinh, tuyên bố cuộc sống con người được bắt đầu từ khi thụ thai. Ở châu Mỹ Latinh, phá thai chỉ hợp pháp ở Cuba (1965) và Uruguay (2012)  và cũng hợp pháp ở Thành phố México (luật phá thai ở Mexico thay đổi theo từng tiểu bang ).

Trong trường hợp năm 2010 của
*A, B và C v Ireland*, Tòa án Nhân quyền châu Âu nhận thấy rằng trong công ước châu Âu về Nhân quyền không bao gồm quyền phá thai.

Năm 2005, Ủy ban Nhân quyền Liên Hợp Quốc ra lệnh cho Peru bồi thường cho một người phụ nữ (tên là K. L.) vì đã từ chối phá thai, đó là một chỉ định y khoa, đây là lần đầu tiên Ủy ban Liên Hợp Quốc
đã tổ chức bất kỳ quốc gia nào có trách nhiệm tiếp cận vào an toàn, đây là lần đầu tiên Ủy ban Liên hợp quốc đã xác định quốc gia nào chịu trách nhiệm về việc không đảm bảo quyền tiếp cận an toàn, và lần đầu tiên ủy ban khẳng định phá thai là quyền con người. K.L. nhận khoản bồi thường trong năm 2016. Trong trường hợp 2016 của *Mellet v Ireland*, HRC LHQ xác định luật phá thai của Ireland đã vi phạm Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị vì luật Ailen cấm phá thai kể cả trong trường hợp bất thường thai nhi có khả năng gây tử vong.

## Tham khảo
Vorombe

***Vorombe*** là một trong ba giống chim voi, một họ loài chim chạy to lớn đã tuyệt chủng đặc hữu ở Madagascar. Các mẫu vật thuộc loài này bao gồm các loài chim nặng nhất được biết, và ban đầu được coi như là các mẫu Aepyornis lớn. Mẫu được dựng vào năm 2018 sau khi đã phân tích kiểu hình chi tiết.
## Phân loài và tên gọi

"Vorombe titan" lần đầu tiên được mô tả bởi Charles William Andrews như loài "Aepyornis titan" năm 1894. Nó được xếp cùng với các loài Aepyornis, A. maximus, bởi nhà cổ sinh vật học người Mỹ Pierce Brodkorb năm 1963. Năm 2018, James Hansford và Samuel Turvey, hai nhà nghiên cứu từ tổ chức Zoological Society của London, nhận thấy nó hoàn toàn khác biệt với "Aepyornis" và xếp nó vào trong chi mới là "Vorombe". Họ cũng công nhận "Aepyornis ingens" là cùng họ với "V. titan". Nghiên cứu của Hansford và Turvey là nghiên cứu phân loại lại loài chim voi đầu tiên trong hơn 50 năm qua.

Tên chi Vorombe có nguồn gốc từ tiếng Malagasy "vorombe" có nghĩa là "loài chim to lớn" trong khi tên cụ thể là "titan" có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp cổ đại "Τιτάν (Titan)", đề cập đến các vị thần Hy Lạp trong 12 vị thần trên đỉnh Olympus.

## Mẫu vật và tính năng
Chuỗi vật mẫu đồng kiểu của "Vorombe titan" bao gồm xương đùi (NHMUK A439) và xương chày (NHMUK A437) được tìm thấy tại thị trấn Itampolo (Itampulu Vé), Madagascar.

Xương đùi của "Vorombe" to hơn đáng kể so với loài "Aepyornis" và Mullerornis trong tất cả các phép đo. Các đặc điểm đáng chú ý bao gồm các đầu gần phóng to và đầu mút, độ cong cấp tính hơn ở lề vừa phải của chỏm xương đùi (caput femoris), sự hiện diện của một sườn phụ cạnh bên được đánh dấu, và một ống trung gian (condylus medialis) được mở rộng về y học và phẳng hơn của "Aepyornis". Tibiotarsus cực kỳ lớn so với "Aepyornis" và "Mullerornis". Các đầu gần và đầu mút được mở rộng, đặc biệt là qua trung gian. Nó có một sự chuyển tiếp hẹp hơn được làm dấu vào trục, hẹp hơn theo tỷ lệ tổng chiều dài so với "Aepyornis".

Xương cổ chân lớn hơn đáng kể và rộng hơn ở gần giữa so với các loài khác, chủ yếu là ở đầu gần và đầu mút. Phần bên của bề ngoài đầu gần nhô ra gần như ở phần ở giữa, tạo ra bề ngoài khớp gần góc cạnh nổi bật tương tự như bề ngoài của" A. hildebrandti". Xương cổ chân lớn hơn "Mullerornis" trong tất cả các phép đo, và lớn hơn "Aepyornis" trong hầu hết các phép đo.

Các mẫu từ hai xương đùi được cho là của "Vorombe titan" (mẫu vật MNHN MAD 364 và NHMUK A2142) được gửi cho máy đo phổ khối xúc tác cacbon-14 có niên đại tại Đơn vị xúc tác Radiocarbon của Oxford và hiệu chỉnh bằng ShCal13. Cả hai mẫu vật đều có niên đại ở thế Holocene (3,680 đến 2,352 trước Công nguyên).

## Xem thêm
* Island gigantism

## Tham khảo
Pleurotus citrinopileatus

***Pleurotus citrinopileatus*** (*tamogitake* trong tiếng Nhật), là một loại nấm ăn được. Có nguồn gốc từ miền đông nước Nga, miền bắc Trung Quốc và Nhật Bản, loài nấm này rất có họ hàng với *[[Pleurotus cornucopiae|P. cornucopiae]]* ở châu Âu, với một số nhà nghiên cứu nhận thức chúng ở cấp bậc phân loài. Ở miền đông nước Nga, *P. citrinopileatus* được gọi là *iI'mak*, là một trong những loại nấm ăn được phổ biến nhất.

## Mô tả
Cơ thể sinh trưởng của *P. citrinopileatus* phát triển trong các cụm mũ có màu từ vàng sáng đến vàng nâu với kết cấu bề mặt mịn, khô. Mũ có đường kính từ . Cuống có hình trụ, màu trắng, thường cong hoặc cuộn, dài khoảng  và đường kính . Phiến mỏng có màu trắng, gần nhau và chạy xuống cuống. Bào tử nấm có dạng hình trụ hoặc hình elip, mịn, trong suốt, dạng tinh bột và đo được 6-9 đến 2–3,5 micrômét.

## Sinh thái
*P. citrinopileatus*, giống như các loài nấm *Pleurotus* khác, là một loại nấm phân hủy gỗ. Trong tự nhiên, *P. citrinopileatus* thường phân hủy gỗ cứng như *[[Ulmus]]*. Bào tử phát tán nhờ *[[Callipogon relictus]]*, một loài bọ cánh cứng.

## Sử dụng
*P. citrinopileatus* được trồng thương mại, thường là trên môi trường hạt, rơm hoặc mùn cưa. *Pleurotus* là một trong những loại nấm phổ biến nhất, đặc biệt ở Trung Quốc, do dễ trồng trọt và khả năng chuyển đổi 100 g rác hữu cơ thành 50-70 g nấm tươi.

*P. citrinopileatus* là một nguồn chất chống oxy hóa. Chất chiết xuất từ *P. citrinopileatus* đã được nghiên cứu cho tính chất chống tăng đường huyết, làm giảm lượng đường huyết ở những con chuột bị tiểu đường. Người ta cũng đã nghiên cứu chúng như một nguồn thuốc hạ mỡ máu; nấm sò, một loại nấm *Pleurotus* có họ hàng, đã được tìm thấy có chứa lovastatin làm giảm cholesterol.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* 
* ''Pleurotus citrinopileatus'' trên Mushroom Observer
Lý Văn Huấn

**Lý Văn Huấn** là kiểm sát viên người Việt Nam. Ông hiện giữ chức vụ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Tuyên Quang.

## Tiểu sử
Lý Văn Huấn sinh: 13/10/1971, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Tuyên Quang, là Đại biểu Quốc hội:Khóa XV, là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.
Ngày 21 tháng 8 năm 2015, Lý Văn Huấn, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, được Phó Viện trưởng thường trực Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam Nguyễn Hải Phong trao quyết định của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam bổ nhiệm giữ chức vụ Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên nhiệm kỳ 2015 - 2019 (cùng với Hoàng Văn Tiến, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Sông Công, tỉnh Thái Nguyên).

Ngày 24 tháng 5 năm 2018, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên Ngô Thanh Hải qua đời vì bệnh nặng.

Ngày 31 tháng 5 năm 2018, Lý Văn Huấn, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên, được Phó Viện trưởng thường trực Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam Nguyễn Hải Phong trao Quyết định số 30/QĐ-VKSTC ngày 29/5/2018 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Việt Nam giao Phụ trách Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Nguyên.

## Tham khảo
Phil Younghusband

**Philip James Younghusband** (sinh ngày 4 tháng 8 năm 1987) là một cựu cầu thủ bóng đá người Anh gốc Philippines hiện đã giải nghệ. Chơi cho Philippines từ năm 2006, Younghusband là đội trưởng từ năm 2010 đến năm 2019 và là người ghi bàn nhiều nhất của đội tuyển. Ngày 19 tháng 11 năm 2019, Phil Younghusband chính thức giã từ sự nghiệp sau 22 năm thi đấu chuyên nghiệp.
## Thời trẻ
Younghusband sinh ra ở Ashford, Surrey, Anh, con trai của người Anh Philip Younghusband Sr. và Filipina Susan Placer. Người anh trai James của anh cũng là một cựu cầu thủ bóng đá, chơi vị trí tiền vệ.

## Sự nghiệp
### Chelsea
Anh trở nên chuyên nghiệp vào tháng 3 năm 2005, đã ở Chelsea từ khi chín tuổi. Younghusband là cầu thủ ghi bàn hàng đầu của đội trẻ trong mùa giải 2003–04 và bắt đầu dự bị đầu tiên vào tháng 11 năm 2004. Trong mùa giải 2004–05, anh là cầu thủ ghi bàn hàng đầu của đội trẻ. Trong mùa giải 2005–06, Younghusband đã có 21 lần ra sân cho đội dự bị Chelsea, bao gồm 18 trận bắt đầu, và ghi được năm bàn thắng. Anh cũng nằm trong đội hình thay thế cho đội trẻ Chelsea.

## Sự nghiệp quốc tế

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
*
Việt Tú (định hướng)

**Việt Tú** có thể chỉ:

## Địa danh
* Quận Việt Tú, thành phố Quảng Châu, tỉnh Quảng Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

## Nhân vật
* Đạo diễn, nhà sản xuất chương trình Việt Tú
* Ca sĩ, người dẫn chương trình Việt Tú
Chlorambucil

**Chlorambucil**, được bán dưới tên thương mại là **Leukeran** cùng với một số những tên khác, là một loại thuốc hóa trị liệu được sử dụng để điều trị một số dạng ung thư, bao gồm ung thư bạch cầu mãn tính (CLL), u lympho Hodgkin, và u lympho không Hodgkin. Đây là một phương pháp điều trị hữu dụng cho ung thư bạch cầu mãn tính. Thuốc này được đưa vào cơ thể qua đường miệng.

Các tác dụng phụ thường gặp có thể có như  ức chế tủy xương. Các tác dụng phụ nghiêm trọng hơn có thể kể đến tăng nguy cơ ung thư, vô sinh và phản ứng dị ứng lâu dài hơn. Nếu sử dụng thuốc trong khi mang thai thì sẽ gây hại cho em bé. Chlorambucil được xếp vào họ thuốc tác nhân alkyl hóa. Chúng hoạt động bằng cách ngăn chặn quá trình tổng hợp DNA và RNA của tế bào.

Chlorambucil đã được phê duyệt để sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 1957. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng 111,87 USD mỗi tháng. Tại Vương quốc Anh, giá thuốc được bán bởi NHS là 145,84 pound mỗi tháng. Ban đầu, dược phẩm này được tổng hợp từ mù tạt nitơ.

## Chú thích
Acid folinic

**Axit folinic,** hay còn được gọi là **leucovorin**, là một loại thuốc được sử dụng để làm trung hòa tác dụng độc hại của methotrexate và pyrimethamine. Chúng cũng được sử dụng kết hợp với 5-fluorouracil để điều trị ung thư đại trực tràng và cũng có thể được sử dụng để điều trị thiếu folate dẫn đến thiếu máu và ngộ độc methanol. Thuốc được dùng qua đường uống, tiêm vào cơ bắp hoặc tiêm vào tĩnh mạch.

Các tác dụng phụ có thể kể đến như khó ngủ, phản ứng dị ứng hoặc sốt. Sử dụng thuốc trong thời kỳ mang thai hoặc cho con bú thường được coi là an toàn. Khuyến cáo rằng, nếu sử dụng thuốc để điều trị cho bệnh thiếu máu thì thiếu máu ác tính là nguyên nhân cần được loại trừ trước tiên. Axit folinic là một dạng của axit folic và không yêu cầu được hoạt hóa bởi dihydrofolate reductase để thành dạng có ích cho cơ thể.

Axit folinic lần đầu tiên được sản xuất vào năm 1945. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Tại Vương quốc Anh, giá thuốc được bán bởi NHS là khoảng 4,62 pound cho mỗi lọ 30&nbsp;mg.

## Tác dụng phụ
Axit folinic được khuyến cáo là không được tiêm vào bên trong tủy nội mạc. Điều này có thể gây ra những tác dụng phụ nghiêm trọng hoặc thậm chí là dẫn đễn tử vong.

## Chú thích
Cyclophosphamide

**Cyclophosphamide** (**CP**), còn được gọi là **cytophosphane** cùng một số tên khác,] là một loại thuốc được sử dụng trong hóa trị và cũng để ngăn chặn hệ miễn dịch. Nếu dùng trong hóa trị liệu, chúng được sử dụng để điều trị ung thư hạch, đa u tủy, ung thư bạch cầu, ung thư buồng trứng, ung thư vú, ung thư phổi tế bào nhỏ, u nguyên bào thần kinh và sarcoma. Nếu dùng với vai trò một chất ức chế miễn dịch, chúng sẽ được sử dụng trong hội chứng thận hư, u hạt với polyangiitis, và sau khi cấy ghép nội tạng, cùng với một vài trường hợp khác. Thuốc có thể được uống hoặc tiêm vào tĩnh mạch.

Hầu hết mọi người đều sẽ trải qua các tác dụng phụ. Tác dụng phụ thường gặp bao gồm số lượng bạch cầu thấp, chán ăn, nôn mửa, rụng tóc và chảy máu từ bàng quang. Các tác dụng phụ nghiêm trọng khác có thể có như tăng nguy cơ ung thư, vô sinh, phản ứng dị ứng và khả năng xơ hóa trong tương lai tăng lên. Cyclophosphamide là tác nhân alkyl hóa và có trong họ thuốc mù tạt. Người ta cho rằng nó hoạt động bằng cách can thiệp vào quá trình sao chép DNA và tổng hợp RNA.

Cyclophosphamide đã được phê duyệt để sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 1959. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng 3,65 đến 14,30 USD/1 g lọ. Ở Vương quốc Anh, cùng lượng đó tốn phí khoảng 17,06 bảng Anh. Ở Hoa Kỳ, thì chi phí là khoảng 19,56 USD.

## Chú thích
Cytarabine

**Cytarabine**, còn được gọi là **cytosine arabinoside** (**ara-C**), là một loại thuốc hóa trị được sử dụng để điều trị Bạch cầu cấp dòng tủy (AML), Bạch cầu cấp dòng lympho (ALL), bệnh bạch cầu tủy mãn tính (CML) và u lympho không Hodgkin (NHL). Chúng có thể được tiêm vào tĩnh mạch, dưới da, hoặc vào dịch não tủy. Có một công thức liposome với bằng chứng ủng hộ cho phép điều trị với kết quả tốt hơn cho ung thư hạch liên quan đến màng não.

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm ức chế tủy xương, nôn mửa, tiêu chảy, các vấn đề về gan, phát ban, viêm kết mạc, hình thành vết loét ở miệng và chảy máu. Các tác dụng phụ nghiêm trọng khác có thể có như mất ý thức, bệnh phổi và phản ứng dị ứng. [1] Sử dụng trong khi mang thai có thể gây hại cho em bé. Cytarabine thuộc nhóm thuốc kháng histamin và các thuốc tương tự nucleoside. Chúng hoạt động bằng cách ngăn chặn chức năng của DNA polymerase.

Cytarabine đã được cấp bằng sáng chế vào năm 1960 và được chấp thuận sử dụng y tế vào năm 1969. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng 4,27 đô la Mỹ đến 5,70 đô la Mỹ/ lọ 500&nbsp;mg. Cùng liều này ở Vương quốc Anh, chi phí được bán bởi NHS là khoảng 50,00 £, còn dạng liposome là 1,223,75 £ cho mỗi lọ 50&nbsp;mg.

## Chú thích
Vỏ đại não

**Vỏ đại não **là khu vực lớn nhất của đại não trong não của động vật có vú và đóng một vai trò then chốt đối với trí nhớ, sự chú ý, tri giác, nhận thức, tư duy, ngôn ngữ, và ý thức. Vỏ đại não là vùng não ở trước nhất và cấu tạo từ một khu vực bên ngoài làm từ mô thần kinh gọi là chất xám, chứa các tế bào nơron. Nó cũng được chia thành bán cầu đại não trái và phải bởi rãnh dọc, nhưng hai bán cầu được nối với nhau ở giữa bởi thể chai.

Ở những loài động vật có vú lớn, vỏ đại não thường có nếp, cung cấp một khu vực bề mặt lớn hơn trong thể tích chật hẹp của sọ. Khu vực bề mặt được tăng lên được coi là một điều quan trọng bởi vì nó cho phép các mô-đun, hay khu vực, có chức năng được thêm vào và tiến hóa nhiều hơn và đa dạng hơn. Nếp nhăn hoặc là ụ ở vỏ thì được gọi là hồi, và đường rãnh thì gọi là rãnh. Những lớp cuộn bề mặt này xuất hiện trong quá trình phát triển thai nhi và tiếp tục trưởng thành sau khi sinh ra thông qua một quá trình gọi là gyrification. Trong não người, đa số vỏ đại não thì không thể nhìn thấy từ bên ngoài mà bị che lấp bên trong các rãnh.

Vỏ đại não chứa một lượng lớn các tế bào thần kinh đệm và nơron, cũng như là cấu tạo sợi nhánh và phần kéo dài sợi trục rối rắm của chúng, thứ kết nối tại synap để hình thành nên các mạch cơ bản có chức năng. Vỏ đại não thì được cấu tạo hoàn toàn từ chất xám, trái ngược với lớp chất trắng ở bên dưới, thứ cấu tạo chính từ sợi trục đi từ và tới vỏ đại não, bao myelin của chúng, và thân tế bào thần kinh đệm ít gai.

Ở vỏ đại não có sự phân vùng chức năng:

Vùng thị giác tại thuỳ chẩm.

Vùng thính giác, vị giác tại thuỳ thái dương.

Vùng cảm giác ở hồi đỉnh lên (sau rãnh đỉnh).

Vùng vận động nằm ở hồi trán lên, tại thuỳ trán.

Vùng vận động ngôn ngữ nằm gần rãnh thái dương.

Vùng hiểu tiếng nói nằm gần vùng thính giác.

Vùng hiểu chữ viết nằm gần vùng thị giác.

## Hình ảnh

File:Blausen 0102 Brain Motor&Sensory.png|Motor and sensory regions of the cerebral cortex
File:Blausen 0103 Brain Sensory&Motor.png|Motor and sensory regions of the cerebral cortex
File:Constudproc.png|Cortical areas
 

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* NeuroNames
* BrainMaps project
* "The primary visual cortex" , Webvision: Comprehensive article about the structure and function of the primary visual cortex.
* "Basic cell types" , Webvision: Image of the basic cell types of the monkey cerebral cortex.
* Cerebral Cortex - Cell Centered Database
Bùng phát virus Nipah tại Kerala 2018

**Bùng phát virus Nipah tại Kerala** là sự bùng nổ của virus Nipah ở bang Kerala, Ấn Độ, bắt nguồn từ những con dơi ăn quả trong khu vực. Dịch bùng phát tại các huyện Kozhikode và Malappuram của Kerala và giết chết 17 người, bao gồm cả Mohammed Sadiq, trường hợp bị nghi ngờ nhiễm đầu tiên. Sự bùng nổ đã được chứa và tuyên bố vào ngày 10 tháng 6 năm 2018. Đây là ổ dịch thứ ba được báo cáo ở Ấn Độ, với những trường hợp trước đó đã xảy ra vào năm 2001 (45 ca tử vong) và năm 2007 (5 ca tử vong).

## Mốc thời gian
Các trường hợp đầu tiên của ổ dịch này đã được báo cáo tại một bệnh viện cấp quận ở quận Kozhikode vào ngày 2 tháng 5. Bệnh nhân này - Mohammed Sadiq — sau đó được đưa đến trường Cao đẳng Y tế của Chính phủ, Kozhikode để điều trị thêm, sau đó ông đã qua đời vì virus. Sau đó, anh trai Mohammed Salih được nhận vào Bệnh viện Tưởng niệm trẻ em, Kozhikode, với nghi ngờ viêm não do vi-rút. Một nhóm các bác sĩ ở đây nghi ngờ là virus Nipah, vì các triệu chứng tương tự như của anh trai người đã qua đời vào lúc đó. Các mẫu đã được thử nghiệm tại Viện Virological Manipal, nơi nó được xác nhận là một trường hợp của virus Nipah; mẫu cũng được xét nghiệm dương tính tại Viện Virology Quốc gia, Pune.

Sadiq đã truyền siêu vi khuẩn này sang 16 người tại Bệnh viện Đại học Y khoa; sau đó hai người khác bị nhiễm bệnh, làm tăng tổng số người bị nhiễm đến con số 18. Có 10 người chết trong tuần đầu tiên, bao gồm một nhân viên y tế là người chăm sóc cho những bệnh nhân ban đầu trước khi chẩn đoán. Bùng phát dịch bắt đầu ở huyện Kozhikode và sau đó lan sang quận Malappuram liền kề. Các tư vấn sức khỏe đã được ban hành cho Bắc Kerala cũng như các quận lân cận của Karnataka, với hai trường hợp nghi ngờ được phát hiện tại Mangalore vào ngày 23 tháng 5 năm 2018.

## Tham khảo
Dacarbazine

**Dacarbazine** (DTIC), hay còn được gọi là **imidazole carboxamide**, là một loại thuốc hóa trị liệu được sử dụng trong điều trị u ác tính và u lympho Hodgkin. Khi sử dụng để điều trị u Hodgkin, thuốc thường được sử dụng kết hợp cùng với vinblastine, bleomycin và doxorubicin. Chúng được đưa vào cơ thể bằng cách tiêm vào tĩnh mạch.

Các tác dụng phụ thường gặp có thể kể đến chán ăn, nôn mửa, số lượng bạch cầu thấp và giảm lượng tiểu cầu. Các tác dụng phụ nghiêm trọng khác có thể có như các vấn đề về gan và các phản ứng dị ứng. Vẫn chưa rõ liệu sử dụng trong thai kỳ có an toàn cho em bé hay không. Dacarbazine là trong các tác nhân alkyl hóa và thuộc vào họ thuốc tương tự purine. Dacarbazine hoạt động bằng cách tác động đến quá trình nhân đôi DNA để ức chế tế bào ung thư, tuy nhiên, tế bào khỏe mạnh cũng sẽ bị ảnh hưởng.

Dacarbazine đã được chấp thuận cho sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 1975. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng 7,45 - 18,24 USD/lọ 200&nbsp;mg. Ở Vương quốc Anh, liều này có giá khoảng 7,50 pound Anh.

## Chú thích
Đốt sống ngực

Ở động vật có xương sống, **đốt sống ngực** tạo thành đốt giữa của cột sống, giữa đốt sống cổ và đốt sống thắt lưng. Ở người, có mười hai đốt sống ngực và chúng có kích thước trung gian giữa đốt sống cổ và thắt lưng; chúng phát triển kích thước về phía đốt sống thắt lưng, với những cái ở dưới lớn hơn rất nhiều so với những cái trên. Chúng được phân biệt bởi sự có mặt của các đường viền khớp xương ở hai bên của cơ thể với đầu của xương sườn, cũng như các đường viền trên tất cả các mấu ngang, ngoại trừ xương thứ mười một và xương thứ mười hai với lồng ngực. Theo quy ước, đốt sống ngực của con người được đánh số T1-T12, với cái đầu tiên (T1) nằm gần hộp sọ nhất và những cái khác xuống dần về phía cột sống về phía vùng thắt lưng.
## Các xương cột sống riêng lẻ

### 'Đốt sống ngực đầu tiên (T1)
Đốt ngực đầu tiên, ở hai bên của **cơ thể**, có toàn bộ diện khớp của đầu xương sườn đầu tiên, và một nửa diện cho nửa trên của đầu sườn thứ hai.

Cơ thể giống như một đốt sống cổ, rộng, lõm, và nằm nghiêng ở hai bên.

**Các bề mặt ở trên khớp** hướng lên trên và phía sau; **hệ thống gai cột sống** dày, dài và hầu hết nằm ngang.

Các **mấu ngang** dài, và các nốt đốt sống trên sâu hơn so với các đốt sống khác ở lồng ngực.

Thần kinh sống ngực I (T1) dọc phía ngoài bên dưới nó.

### Đốt sống ngực thứ hai (T2)
Thần kinh sống ngực II (T2) dọc phía ngoài bên dưới nó. 
Các đốt sống ngực thứ hai lớn hơn so với đốt sống ngực thứ nhất.

### Đốt sống ngực thứ ba (T3)
Thần kinh sống ngực III (T3) dọc phía ngoài bên dưới nó.
### Đốt sống ngực thứ tư (T4)
Đốt sống ngực thứ tư, cùng với đốt thứ năm, là ở cùng khu vực với góc xương ức.

Các Thần kinh sống ngực IV (T4) dọc phía ngoài bên dưới nó.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Interactive tool to identify parts 
* 
* Photos at University of Utah 
* SpineUniverse anatomical diagram
Virus khảm lá bí

***Virus khảm lá bí*** (tiếng Anh: ***Squash mosaic virus***; viết tắt: **SqMV**) là bệnh do virus khảm phổ biến trên những cây bí, bao gồm cả dưa, trong họ Cucurbitaceae. Nó xuất hiện khắp thế giới. Virus chủ yếu được lây truyền từ những con bọ cánh cứng, bao gồm bọ cánh cứng ăn lá (*[[Acalymma trivittata]]*), *[[Diabrotica undecimpunctata]]*, và bọ rùa 28 chấm (*[[Henosepilachna vigintioctopunctata]]*), cũng như một số bọ cánh cứng khác. Cây bị nhiễm virus trong nước bọt của bọ cánh cứng tiết ra khi chúng ăn cây. Bọ cánh cứng nhiễm virus khi chúng ăn những cây bị bệnh và có thể giữ virus trong cơ thể chúng đến 20 ngày. Không giống như những virus gây bệnh khảm khác trên cây bí, những con rệp vừng (aphidoidea) không lây truyền SqMV. Ở dưa, nó có thể lây truyền qua hạt. Hậu quả là những chiếc lá bị vàng, hóa cứng, khảm màu xanh đậm, phồng lên, gân lá mất màu. Những triệu chứng bao gồm "đốm vàng rõ rệt, dải bao quanh gân lá màu xanh, và lá bị xoăn". Trái của những cây bị bệnh cũng bị ảnh hưởng, trở nên úa và mất hình dạng. Có hai dòng virus: dòng 1 ảnh hưởng mạnh trên dưa hơn là trên bí, trong khi dòng 2 thì ngược lại.

SqMV ảnh hướng đối với tất cả các loài bầu bí (họ Cucurbitaceae) và một số chi trong họ Hydrophyllaceae, họ Đậu, và họ Hoa tán, ngoại trừ phần lớn các chủng phân lập không ảnh hưởng lên dưa hấu. SqMV và virus khảm dưa chuột (CMV) là những virus phổ biến nhất trong họ bầu bí, với CMV phổ biến hơn. Kendrick được cho là đã phát hiện ra SqMV vào năm 1934, mặc dù McClintock có thể đã phát hiện ra nó vào năm 1916 khi ông mô tả mội loại virus khá giống, gọi là "virus dưa chuột".

## Chú thích
Đại dịch đậu mùa Nam Tư 1972

**Đại dịch đậu mùa Nam Tư năm 1972** là đại dịch lớn nhất cuối cùng của bệnh đậu mùa ở châu Âu. Đại dịch này tập trung ở Kosovo và Belgrade (lúc đó là một phần của Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Liên bang Nam Tư). Một người hành hương Hồi giáo đã mắc vi rút bệnh đậu mùa ở Trung Đông. Khi trở về nhà ở Kosovo, ông bắt đầu lây lan dịch bệnh, trong đó 175 người bị nhiễm, 35 người trong số họ đã chết. Dịch bệnh được xử lý hiệu quả bằng cách kiểm dịch thực thi và tiêm chủng hàng loạt. Phim Variola Vera năm 1982 dựa trên sự kiện này.

## Bối cảnh
Đến năm 1972, tiêm phòng bệnh đậu mùa đã được phổ biến rộng rãi từ lâu và căn bệnh này được coi là đã bị loại trừ ở châu Âu. Dân số của Nam Tư đã được tiêm phòng chống bệnh đậu mùa thường xuyên trong 50 năm, và trường hợp cuối cùng được báo cáo vào năm 1930. Đây là nguyên nhân chính gây ra phản ứng chậm ban đầu của các bác sĩ, những người không kịp nhận ra các triệu chứng của bệnh.

Vào tháng 10 năm 1970, một gia đình người Afghanistan đã đi hành hương từ Afghanistan, nơi bệnh đậu mùa đang lây lan, đến Mashhad ở Iran, gây ra một đại dịch bệnh đậu mùa ở Iran kéo dài đến tháng 9 năm 1972. Đến cuối năm 1971, những người đi hành hương bị nhiễm bệnh đậu mùa trên chuyến hành hương đã đưa bệnh đậu mùa từ Iran vào Syria và Iraq.
## Bùng phát

Đầu năm 1972, một giáo sĩ Hồi giáo 38 tuổi người Do Thái Kosovo Albania tên là Ibrahim Hoti, từ Damnjane gần Đakovica, Kosovo, Serbia, đã thực hiện cuộc hành hương đến Mecca. Ông cũng viếng thăm các thánh địa ở Iraq, nơi có những trường hợp mắc bệnh đậu mùa. Ông trở về nhà vào ngày 15 tháng Hai. Sáng hôm sau ông cảm thấy nhức nhối và mệt mỏi, nhưng cho rằng việc này là do chuyến đi xe buýt dài. Hoti sớm nhận ra rằng mình bị nhiễm trùng, nhưng sau khi cảm thấy sốt trong vài ngày và phát ban, ông đã hồi phục - có lẽ vì ông đã được chủng ngừa hai tháng trước đó.

## Tham khảo
Jack Shephard

**Bác sĩ Jack Shephard** là một nhân vật hư cấu và cũng là nhân vật chính của series phim *[[Lost (TV series)|Lost]]*, do hãng ABC sản xuất. Nhân vật này được Matthew Fox thủ vai. *Lost* đi theo câu chuyện về hành trình của những người sống sót trên chuyến bay Oceanic Flight 815 bị rơi trên một hòn đảo bí ẩn, những cố gắng của họ để sinh tồn và trốn thoát, đồng thời cũng giải mã phần lịch sử bí ẩn của hòn đảo. Nhân vật này ban đầu được tạo ra bởi J. J. Abrams, mặc dù hướng phát triển của cốt truyện chủ yếu là nhờ người đồng sáng lập Damon Lindelof và nhà sản xuất Carlton Cuse. Abrams, tác giả của Lost, từng nói với tờ Entertainment Weekly rằng "Jack Shephard có thể là nhà lãnh đạo vĩ đại nhất trong bất kỳ bộ phim truyền hình nào." Nam diễn viên Matthew Fox có một số ảnh hưởng đến nhân vật của anh ta trong quá trình sản xuất của bộ phim. Ví dụ, hình xăm của Fox đã được kết hợp vào cốt truyện của nhân vật Jack Shephard. Mặc dù ở giai đoạn đầu trong quá trình phát triển của dự án phim, nhân vật Jack Shephard được dự định là sẽ chết trong tập "The Pilot", các nhà viết kịch bản sớm thay đổi kế hoạch này, và Jack trở thành nhân vật chính của chương trình từ tập phim này trở đi.

Jack Shephard là người lãnh đạo của toàn bộ nhóm người sống sót sau tại nạn chuyến bay, điều này diễn ra trong suốt 4 mùa đầu của bộ phim. Jack là con người của khoa học, anh ta đối lập hoàn toàn với John Locke - là con người của đức tin. Tuy nhiên, sau những biến cố xảy ra kể từ mùa thứ 5, Jack đã bị thay đổi và trở thành một người mang hơi hướng về lòng tin, đến nỗi anh ta trở thành người kế vị linh hồn của John Locke trong mùa cuối cùng. Vai trò lãnh đạo của anh ta lên đến đỉnh điểm khi anh ta chiếm lấy quyền bảo vệ hòn đảo khỏi người bảo vệ bất tử của nó, Jacob, và sau đó trở thành một trong những nhân vật phản diện của bộ phim, the Man in Black, anh ta chiến đấu cho đến chết với nhân vật phản diện này. Câu chuyện của Jack cũng bao gồm các mối quan hệ tình cảm của anh với nhiều cô gái khác nhau: Kate Austen cũng là một người sống sót sau tai nạn, và Juliet Burke - là người ban đầu thuộc một cộng đồng bí ẩn *những người khác* (The Others), phe đối lập với nhóm người sống sót. Một số mối quan hệ khác có thể kể như Claire Littleton - người sau này mà anh phát hiện là em gái cùng cha khác mẹ với anh. Hurley như cánh tay phải của anh; và Sawyer, đối thủ tình cảm của Jack với Kate.
## Tham khảo
Thuốc lá không khói

**Thuốc lá không khói** là thuốc lá hoặc một sản phẩm thuốc lá được sử dụng bằng các cách khác ngoài việc hút thuốc. Chúng bao gồm nhai, ngửi, đặt sản phẩm giữa răng và lợi, hoặc thoa lên da. Các sản phẩm thuốc lá không khói được sản xuất dưới nhiều hình thức khác nhau, như nhai thuốc lá, thuốc hít, thuốc ngậm, và các sản phẩm thuốc lá hòa tan. Tất cả các sản phẩm thuốc lá không khói đều chứa nicotine. Chúng cực kỳ gây nghiện. Việc bỏ dùng thuốc lá không khói cũng gian nan như việc cai thuốc lá.

Theo một báo cáo của Học viện Hoàng gia các Nhà lâm sàng Vương quốc Anh, "Như một cách để sử dụng nicotine, việc tiêu thụ thuốc lá không cháy có tỷ lệ nguy hiểm ít hơn 10–1.000 lần so với hút thuốc, tùy thuộc vào sản phẩm".. Có mối tương quan với một số tác dụng có hại như bệnh răng miệng, ung thư miệng, ung thư thực quản và ung thư tuyến tụy, cũng như các tác dụng sinh sản bất lợi bao gồm thai chết lưu, sinh non và sinh nhẹ cân. Không có mức độ an toàn cho việc sử dụng thuốc lá không khói. Các sản phẩm thuốc lá không khói có chứa chất hóa học là nguyên nhân gây ung thư. Khoảng 28 thành phần hóa học hiện có trong thuốc lá không khói là chất gây ung thư trong tự nhiên, trong đó nitrosamine là chất được chú ý đến nhất. Thuốc lá không khói chịu trách nhiệm cho số lượng lớn các ca tử vong trên toàn cầu, trong đó Đông Nam Á chiếm một tỷ lệ đáng kể.

Tiêu thụ thuốc lá không khói đang lan rộng ra khắp nơi trên thế giới. Một khi nghiện nicotine từ việc sử dụng thuốc lá không khói, nhiều người, đặc biệt là những người trẻ tuổi, thì việc tăng sử dụng thuốc lá được mở rộng ra bằng cách hút thuốc lá. Theo thống kê số nam giới sử dụng thuốc lá không khói hơn nữ giới trong tháng trước.

## Tham khảo
Geophagus altifrons

***Geophagus altifrons*** là một loài cá nước ngọt nhiệt đới thuộc chi *[[Geophagus]]* trong họ Cá hoàng đế. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1840.

*G. altifrons* là loài điển hình của chi *[[Geophagus]]*.

## Phân bố và môi trường sống
*G. altifrons* được tìm thấy tại lưu vực sông Amazon thuộc lãnh thổ Brazil. Loài này ưa sống ở môi trường nước đen và trong, trái ngược với vùng nước đục như một số loài khác, độ pH vào khoảng 5,0 - 6,5 và nhiệt độ từ 26 đến 32&nbsp;°C; nơi có đáy cát, sỏi mịn hoặc bùn.

*G. altifrons* đã thích nghi tốt với môi trường nước sau khi được đem tới Singapore. Tại đây, chúng thường sống trong các sông hồ có dòng nước chảy chậm.

## Mô tả
*G. altifrons* trưởng thành dài khoảng 22,5 - 26,5&nbsp;cm. Không có sự khác biệt mấy giữa cá thể đực và cá thể mái. Thức ăn chủ yếu của loài này là rong tảo, sinh vật phù du và các loài động vật không xương sống.

Vào mùa sinh sản, cá mái có thể đẻ khoảng 200 quả trứng. *G. altifrons* ấp trứng bằng miệng. Một số con đực có thể trở nên hung hăng sau khi giao phối và sẽ đuổi cá mái ra khỏi lãnh thổ của mình, nhưng đa số chúng sẽ cùng cá mái chăm sóc đàn cá con. Cá bột có thể bơi tự do sau khoảng 8 - 11 ngày và sẽ chui vào miệng cá bố mẹ nếu gặp nguy hiểm.

*G. altifrons* thường được nuôi làm cảnh trong các bể cá.

## Hình ảnh

Tập tin:Altifrons.jpg
Tập tin:Geophagus altifrons 4.jpg


## Chú thích
Hemibates stenosoma

***Hemibates stenosoma*** là loài cá nước ngọt nhiệt đới duy nhất thuộc chi *Hemibates* trong họ Cá hoàng đế. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1901.

## Phân bố và môi trường sống
*H. stenosoma* là loài đặc hữu của hồ Tanganyika, thuộc lãnh thổ các quốc gia: Burundi, Cộng hòa Dân chủ Congo, Tanzania và Zambia. Loài này ưa sống ở những nơi đáy bùn có kết hợp với đá ngầm.

*H. stenosoma*, *[[Lates mariae]]* và *[[Chrysichthys stappersii]]* là 3 loài cá tầng đáy phổ biến nhất ở các bãi đá ngầm phía nam của hồ Tanganyika. Mặc dù giới hạn mức oxy của *H. stenosoma* chỉ ở độ sâu là 20 m, loài này lại được tìm thấy phổ biến ở độ sâu khoảng 80 đến 200 m.

Nhiều loài cá hoàng đế sống trong hồ, kể cả *H. stenosoma*, đều sống dưới nước sâu vào ban ngày. Chúng chỉ bơi lên khu vực nông hơn vào ban đêm.

## Mô tả
*H. stenosoma* trưởng thành dài khoảng 30&nbsp;cm. Thân của *H. stenosoma* có màu xám bạc. Chúng là loài dị hình giới tính; cá đực có thể phân biệt với cá mái qua những đốm đen trên thân của nó, đặc biệt là ở phần thân sau và trên vây đuôi. Vây bụng và vây hậu môn có màu đen.

*H. stenosoma* thường sống thành đàn và di cư theo mùa đến các vùng cạn ven bờ. Thức ăn chủ yếu của loài này là các loài cá nhỏ (kể cả con của nó), thường là họ Cá mòi và tôm tép.

*H. stenosoma* ấp trứng bằng miệng. Cá con sẽ chui vào miệng cá bố mẹ nếu gặp nguy hiểm.

## Chú thích

## Tham khảo
* Hemibates stenosoma
Hemitaeniochromis urotaenia

***Hemitaeniochromis urotaenia*** là một loài cá nước ngọt nhiệt đới thuộc chi *[[Hemitaeniochromis]]* trong họ Cá hoàng đế. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1922.

## Phân bố và môi trường sống
*H. urotaenia* là loài đặc hữu và phổ biến rộng rãi của hồ Malawi, thường ở độ sâu 7 – 75 m. Loài này ưa sống ở những vùng nước sâu, đáy cát kết hợp với đá ngầm; độ pH khoảng 7,4 - 8,4 và nhiệt độ vào khoảng 23 - 27&nbsp;°C.

## Mô tả
*H. urotaenia* trưởng thành dài khoảng 22&nbsp;cm. Thân của *H. urotaenia* dài và dẹt, có màu xám bạc (cá mái) hoặc lục xám (cá đực); nửa thân trên có các đốm đen chạy từ nắp mang đến cuống đuôi. Các vây trong suốt hoặc hơi xám. Vây lưng và vây hậu môn của cá đực thì dài ra, còn ở ở cá mái thì bo tròn. Hàm dưới của *H. urotaenia* lớn và nổi bật.

*H. urotaenia* khác với loài họ hàng duy nhất trong chi của nó, *[[Hemitaeniochromis brachyrhynchus]]*, ở một số điểm sau: Mắt của *H. urotaenia* nhỏ hơn *H. brachyrhynchus*; phần đầu của *H. urotaenia* ngắn hơn *H. brachyrhynchus*; và ngược lại, hàm dưới của *H. urotaenia* lớn hơn của *H. brachyrhynchus*.

*H. urotaenia* thường bơi thành đàn hoặc theo cặp ở những vùng đáy cát nông. Thức ăn chủ yếu của loài này là cá con của các loài cá rô phi khác. *H. urotaenia* ấp trứng và bảo vệ cá con bằng miệng. Cá đực thường xây tổ ở những khu vực nhiều đá, cùng cá mái chăm sóc con.

## Xem thêm

* M.K. Oliver (2012), "''Hemitaeniochromis brachyrhynchus'', a new species of cichlid fish from Lake Malaŵi, with comments on some other supposed members of the genus (Teleostei: Cichlidae)", *Zootaxa* **3410**: 35-50

## Chú thích
Nước uống tăng lực

**Nước uống tăng lực **là một loại thức uống có chứa các chất kích thích, thường gồm có caffein, được bán trên thị trường với công dụng kích thích tinh thần và thể chất (được tiếp thị là có "năng lượng", nhưng cần phân biệt với năng lượng thực phẩm). Sản phẩm có hoặc không có ga và phần nhiều cũng chứa đường hoặc chất làm ngọt khác, chiết xuất từ thảo dược, taurin và amino acid. Chúng nằm trong nhóm lớn của sản phẩm năng lượng, bao gồm các thanh và gel, và khác với đồ uống thể thao, được quảng cáo để nâng cao hiệu suất thể thao. Có rất nhiều nhãn hiệu kinh doanh về loại thức uống này.

Cà phê, trà và các loại đồ uống có chứa caffeine tự nhiên khác thường không được xem là nước uống tăng lực. Cũng như, các loại nước ngọt khác như cola có thể chứa caffein, nhưng cũng không phải là nước uống tăng lực. Một số đồ uống có cồn, như Buckfast Tonic Wine, chứa caffeine và các chất kích thích khác. Theo Mayo Clinic, tiêu thụ tổng 400&nbsp;mg caffeine một ngày loại thực uống này an toàn cho người lớn có sức khỏe bình thường. Được xác nhận bởi một hội đồng thuộc Cơ quan an toàn thực phẩm châu Âu, cũng kết luận rằng lượng caffeine uống vào 400&nbsp;mg mỗi ngày không làm tăng mối lo ngại sức khỏe cho người lớn. Theo ESFA, nó tương đương với 4 tách cà phê (90&nbsp;mg mỗi cốc) hoặc 5 lon tiêu chuẩn (250 ml) của thức uống tăng lực (80&nbsp;mg).

Nước uống tăng lực mang tác dụng của caffeine và đường được cung cấp, nhưng có rất ít hoặc không có bằng chứng cho thấy sự đa dạng của các thành phần khác có tác dụng tương tự.. Hầu hết ảnh hưởng của thức uống tăng lực lên hiệu suất nhận thức, như tăng sự chú ý và tốc độ phản ứng, chủ yếu là do sự có mặt của caffein..Tuy nhiên, những nghiên cứu khác, mô tả tác dụng nâng cao hiệu suất có được khi kết hợp nhiều thành phần khác nhau.. Nước uống tăng lực thường được quảng cáo giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp và sức chịu đựng, nhưng vẫn không có sự đồng thuận của bằng chứng khoa học cho những tuyên bố này. Nước uống tăng lực có mối liên kết với yếu tố nguy cơ tác động sức khỏe, như tăng tỷ lệ thương tích khi sử dụng kết hợp với rượu, và tiêu thụ vô độ hoặc lặp đi lặp lại có thể dẫn đến những căn bệnh về tim và bệnh tâm thần.

## Tham khảo