Vườn quốc gia và Khu bảo tồn Katmai

**Vườn quốc gia và Khu bảo tồn Katmai** là một công viên quốc gia Hoa Kỳ và khu bảo tồn ở phía tây nam Alaska, nổi tiếng với Thung lũng Vạn Khói và gấu nâu. Công viên và khu bảo tồn bao gồm , có diện tích nằm giữa Connecticut và New Jersey. Phần lớn công viên quốc gia là khu vực hoang dã được chỉ định. Công viên được đặt theo tên của Núi Katmai, núi lửa tầng trung tâm của nó. Công viên nằm trên Bán đảo Alaska, đối diện với Đảo Kodiak, với trụ sở chính ở King Salmon gần đó, cách khoảng  về phía tây nam Anchorage. Khu vực này lần đầu tiên được chỉ định là di tích quốc gia vào năm 1918 để bảo vệ khu vực xung quanh vụ phun trào núi lửa lớn năm 1912 của Novarupta, tạo thành Thung lũng Vạn Khói, một ,  luồng mạt vụn núi lửa. Công viên bao gồm tới 18 núi lửa riêng biệt, bảy trong số đó đã hoạt động từ năm 1900.

Ban đầu được coi là khu dày đặc núi lửa, di tích này bị bỏ hoang và hầu như không được phép  tham quan cho đến những năm 1950. Di tích và vùng đất xung quanh được đánh giá cao nhờ sự đa dạng sinh học phong phú, bao gồm cả cá hồi đỏ và gấu nâu. Sau một loạt lần mở rộng ranh giới, công viên quốc gia và khu bảo tồn hiện tại thành lập năm 1980 theo Đạo luật Bảo tồn Đất đai vì Lợi ích Quốc gia Alaska.

## Địa lý

]

Katmai nằm ở phía Thái Bình Dương của Bán đảo Alaska, đối diện với Đảo Kodiak trên Eo biển Shelikof. Các đặc điểm chính của công viên là bờ biển, Dãy núi Aleutian với một chuỗi mười lăm ngọn núi lửa chạy dọc theo bờ biển phía đông nam của công viên và một loạt các hồ lớn ở phía tây bằng phẳng hơn của công viên. Thị trấn quan trọng gần nhất với công viên là King Salmon, nơi đặt trụ sở chính của công viên, cách lối vào công viên khoảng  dọc theo Sông Naknek từ lối vào công viên. Đường cao tốc Bán đảo Alaska kết nối Hồ Naknek gần lối vào King Salmon, tiếp tục đến cửa sông tại Naknek. Con đường này không được kết nối với hệ thống đường bộ của Alaska. Có thể đi vào bên trong công viên bằng thuyền trên Hồ Naknek. Một con đường khác chạy từ Brooks Camp đến Three Forks, nơi nhìn ra Thung lũng Mười Ngàn Khói. Đường bờ biển dài  (tuy nhiên, xem nghịch lý đường bờ biển) bị lõm sâu, chạy từ cửa vào Cook Inlet tại Vịnh Kamishak về phía nam đến Mũi Kubugakli. Dãy núi chạy từ tây nam sang đông bắc, cách đất liền khoảng .

Công viên tiếp giáp với Khu bảo tồn và nơi trú ẩn của Tiểu bang Sông McNeil trên Vịnh Kamishak. Sông Alagnak, được chỉ định là sông hoang dã, bắt nguồn từ khu bảo tồn tại Hồ Kukaklek. Sông Naknek, đổ vào Vịnh Bristol, bắt nguồn từ công viên. Công viên giáp với Khu bảo tồn Động vật Hoang dã Quốc gia Becharof về phía nam. Trong tổng số mẫu Anh của công viên và khu bảo tồn,  nằm trong công viên quốc gia, nơi cấm mọi hoạt động săn bắn thể thao và săn bắn sinh kế.  là đất bảo tồn, nơi cho phép săn bắn thể thao và săn bắn sinh kế. Các loài bị săn bắt phổ biến nhất trong khu bảo tồn bao gồm gấu nâu, điều này đã dẫn đến một số vấn đề về săn gấu do quy mô quần thể bảo tồn nhỏ và việc theo dõi gấu ở giới hạn chặt chẽ.

Đá nền trên Bán đảo Alaska bị chia cắt bởi Đứt gãy Vịnh Bruin thành đá trầm tích hóa thạch có niên đại từ kỷ Jura và kỷ Phấn trắng ở phía đông và đá biến chất và đá mácma ở phía tây. Dãy núi Aleutian granit batholith đã xâm nhập qua những tảng đá này. Phần lớn các ngọn núi cao hơn trong công viên có nguồn gốc từ núi lửa. Công viên đã bị thay đổi đáng kể do băng hà, cả ở vùng đất cao nơi các ngọn núi được tạo hình bởi các sông băng và ở vùng đất thấp nơi các hồ được khai quật. Đồng bằng rửa trôi và băng tích cuối cùng cũng có trong công viên. Các loại đất khác nhau từ đá hoặc tro núi lửa có độ sâu khác nhau đến đất sâu, ẩm ướt phủ than bùn. Mặc dù đất đóng băng vĩnh cửu tồn tại ở độ cao lớn hơn, nhưng nó không có ở vùng đất thấp.

Hai vùng địa lý bao phủ công viên. Vùng dãy Aleutian bao gồm đường bờ biển eo biển Shelikof, sâu khoảng  dọc theo bờ biển, vùng núi Aleutian, và vùng hồ, hay còn gọi là vùng Hudsonian. Xa hơn về phía tây, vùng đất thấp Nushagak-Bristol Bay bị chia cắt khỏi vùng Aleutian bởi Đứt gãy Vịnh Bruin, chiếm một góc nhỏ của công viên.

### Các núi lửa

Các núi lửa đang hoạt động ở khu bảo tồn này là núi Katmai, Novarupta, núi Trident, núi Mageik, núi Martin và núi Fourpeaked. Các núi lửa khác đã phun trào trong thời gian gần đây về mặt địa chất, nhưng không phải trong lịch sử, là núi Douglas, núi Griggs, núi Snowy, núi Denison, núi Kukak, Devils Desk, núi Kaguyak, núi Cerberus, núi Falling và núi Kejulik. Martin và Mageik tạo ra hơi nước có thể nhìn thấy từ King Salmon, còn Trident đã hoạt động năm 1957 - 1965 và 1968.

Sự kiện núi lửa quan trọng nhất trong lịch sử là vụ phun trào đồng thời của Núi Katmai và Novarupta vào tháng 6 năm 1912. Vụ phun trào của Novarupta tạo ra một dòng pyroclastic bao phủ một thung lũng gần đó bằng tro bụi dày tới 91 m. Cùng lúc đó, đỉnh Katmai sụp đổ thành một miệng núi lửa. Khi các trầm tích trong thung lũng nguội đi, chúng giải phóng hơi nước từ các vết nứt và lỗ phun khí, tạo nên cái tên "Thung lũng Vạn Khói". Khi nhiệt độ tỏa ra từ các trầm tích, các lỗ thông hơi đã rút xuống và thung lũng bị xói mòn. Các dòng suối đã cắt các hẻm núi sâu tới 30 m, nhưng chỉ rộng từ 1,5 đến 3,0 m.

Katmai là một núi lửa tầng, cao 6.716 feet (2.047 m), với một miệng núi lửa lớn trên đỉnh. Một số sông băng bắt nguồn từ ngọn núi, và một trong số ít sông băng trong miệng núi lửa là một trong số ít sông băng được hình thành trong thời gian lịch sử. Đáy miệng núi lửa nằm cách mép núi lửa khoảng 250 mét. Ngọn núi đứng trên đá trầm tích kỷ Jura, và các thành phần núi lửa của nó dày chưa đến 460 mét. Ngoài vụ phun trào năm 1912, không có hoạt động đáng kể nào xảy ra trong thời gian lịch sử. Novarupta được mô tả là một lỗ thông hơi pyroclastic Plinian với mái vòm bịt kín, một miệng núi lửa có đường kính 2.000 mét với mái vòm có đường kính 65 mét, 400 mét ở giữa. Hoạt động lịch sử duy nhất của nó là vụ phun trào năm 1912.

Núi Novarupta được mô tả như một miệng núi lửa Plinia với một vòm miệng núi lửa có đường kính  với một vòm đường kính ,  ở giữa. Hoạt động lịch sử duy nhất của nó là vụ phun trào năm 1912. Núi Trident gồm 3 núi lửa dạng tầng, trong đó có ngọn núi cao nhất 1097m, cao tới 577m so với chân núi. Ngọn núi này hoạt động không liên tục trong các thời kỳ lịch sử, chủ yếu từ năm 1953 đến 1974. Trong thời gian đó, khoảng 0,7&nbsp;km khối vật chất đã phun trào để tạo thành một đỉnh mới có tên là Southwest Trident từ vị trí cũ của một hố phun khí lớn.

Núi Martin cao 1.860 m, đứng trên một sườn núi cao 1.400 mét gần Núi Mageik, một phần chồng lên núi lửa Alagogshak lâu đời hơn lâu đời hơn. Đỉnh núi là miệng núi lửa có đường kính 300 mét (980&nbsp;ft), chứa lỗ phun khí và đôi khi là hồ miệng núi lửa. Dòng dung nham lớn kéo dài từ ngọn núi lấp đầy phần trên của thung lũng Angle Creek với khoảng 5&nbsp;km khối vật chất.

Núi Martin không có vụ phun trào nào đáng kể nhưng đỉnh lại phát ra hơi nước và gây ra tình trạng động đất.

Núi Mageik nằm trên cùng một lớp đá trầm tích với Martin. Cấu trúc hỗn hợp này có bốn miệng núi lửa, miệng núi lửa cao nhất ở độ cao 2.165 m và ba nón miệng núi lửa phụ. Một miệng núi lửa nhỏ chứa một hồ nước và các lỗ phun khí ở sườn nón núi lửa cao nhất. Ngoài hơi nước bốc lên, không có hoạt động nào gần đây, nhưng đã có một trận lở đất đá lớn vào năm 1912, có thể liên quan đến vụ phun trào của núi lửa Katmai, với thể tích từ 0,05 đến 0,10&nbsp;km khối. Núi Fourpeaked là một núi lửa tầng với một miệng núi lửa có thể có trên đỉnh. Phần lớn ngọn núi cao 2.104 m được bao phủ bởi Sông băng Fourpeaked. Sông băng Fourpeaked đã tạo ra các vụ phun trào phreatic vào tháng 9 năm 2006.

## Hệ sinh thái

Thời tiết ở Katmai thay đổi thất thường, mặc dù thường có mưa hoặc mưa phùn. Nhiệt độ cao nhất vào mùa hè trung bình khoảng  và nhiệt độ thấp nhất vào mùa đông là từ . Mùa thu khô hơn so với các mùa khác trong năm, và những ngày ấm áp có thể xảy ra quanh năm. Mưa lớn nhất ở gần bờ biển, lên tới , và nhẹ hơn ở phía tây. Công viên nuôi sống 29 loài động vật có vú, 137 loài chim, 24 loài cá nước ngọt và bốn loài cá di cư.

Các loài động vật có vú sinh sống ở Katmai bao gồm thỏ tuyết, nai sừng tấm, sói thung lũng, gấu nâu, chó sói đồng cỏ, hải ly, linh miêu, chồn sói, rái cá sông, chồn nâu, cáo Bắc Cực và cáo đỏ, chồn, nhím, và chồn thông. Các loài động vật có vú biển bao gồm hải cẩu cảng, sư tử biển, rái cá biển, cá voi trắng, cá voi sát thủ và cá voi xám. Tuần lộc thỉnh thoảng xuất hiện trong công viên vào mùa đông.

Loài cá quan trọng nhất trong công viên là cá hồi đỏ, nguồn thức ăn cho gấu, đại bàng đầu trắng và các loài khác trong mùa sinh sản của chúng trên các con sông trong công viên. Cá hồi di chuyển vào lưu vực sông Naknek từ vịnh Bristol vào tháng 6 và tháng 7 và sinh sản từ tháng 8 đến tháng 10.

Công viên cũng có nhiều quần thể thực vật đa dạng. Các loài hoa dại phổ biến mọc trong công viên bao gồm diên vĩ đầu bãi biển, lupine nootka và phong lữ lông.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* của National Park Service
*Alaska's National Parklands – National Park Service