open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bùi Vịnh

**Bùi Vịnh** (1508 – 1545) là nhà văn, danh thần nhà Mạc. Ông là người làng Giáp Nhị (làng Nhĩ), xã Thịnh Liệt (tục gọi làng Sét), huyện Thanh Đàm, trấn Sơn Nam, nay thuộc Hà Nội. Bùi Vịnh đỗ đệ nhất giáp tiến sĩ, đệ nhị danh (bảng nhãn) niên hiệu Đại chính 3 (1532) đời Mạc Đăng Doanh. Bùi Vịnh làm quan tới chức Lại bộ Tả thị lang tước Mai lĩnh hầu.

## Gia thế
Ông là con thứ hai của nhà văn, tiến sĩ Bùi Xương Trạch (1451 – 1529), tác giả bài ký *Quảng Văn Đình* nổi tiếng thời Lê Thánh Tông, là cố nội tiến sĩ Bùi Bỉnh Quân và là viễn tổ của Bùi Huy Bích. Ông có con là Bùi Bỉnh Uyên lấy con gái của Lê Bá Ly.

## Sự nghiệp
Bùi Vịnh vốn thiên tính thông minh, học vấn uyên bác, soạn nhiều văn chương cả chữ Hán và chữ Nôm, nhưng hiện còn lại ít. Năm 25 tuổi đã đậu Bảng nhãn, khoa Nhâm thìn (1532), đời Mạc Đại Chính (Đăng Doanh). Thi ứng chế, ông đỗ đầu, bài thơ ngũ ngôn 49 vần nay vẫn còn được lưu giữ. Ông làm quan đến chức Tả Thị lang bộ Hộ kiêm Tả Xuân phường, sau này đến chức Đông các Đại học sĩ, tước Mai Lĩnh Hầu.

Có nhiều tác phẩm như "Thơ ngũ ngôn trường thiên" 49 vần, phú "Đế đô hình thắng" bằng chữ Hán. Đáng chú ý là bài phú Nôm "Cung trung bảo huấn", đề cao lễ giáo, viết bằng tiếng Việt khá lưu loát, uyển chuyển mặc dù có nhiều điển cố, có thể coi là một chứng tích của sự phát triển ngôn ngữ văn học Nôm thế kỉ 16.

Năm Ất tị 1545, ông mất, thụy là Trung Hiến.

## Tác phẩm tiêu biểu
Tác phẩm của ông bằng chữ Hán có bài thơ *Thơ ngũ ngôn trường thiên* (49 vần) được sáng tác để thi ứng chế Bảng nhãn và bài phú *Đế đô hình thắng* ca ngợi vẻ đẹp hình thế của đất Thăng Long, ít nhiều thể hiện niềm tự hào về kinh đô văn vật cổ kính, do vua Mạc sai làm.

Bùi Vịnh có hai cháu gái là cung nhân trong cung vua Mạc. Ông làm bài phú *Cung trung bảo huấn* dâng vua Mạc và cũng là để răn dạy hai cháu mình. Tương truyền ông được vua Mạc ban thưởng hậu. Mục đích bài phú như Bùi Vịnh nói, là chép những lời dạy quý báu, những phép tắc lớn để dạy dỗ nơi cung cấm. Tác phẩm có 8 vần 24 liên. Đoạn đầu Bùi Vịnh ca tụng nhà Mạc như một triều đại thịnh trị có vua hiển đức. Bài phú cũng nói lên vinh dự của cung phi được ân đãi nơi “đền loan gác phượng”. Phần chính tác phẩm nói đến phận sự của họ phải học theo nết tốt (như cần kiệm, khiêm tốn, dịu dàng) tránh thói xấu (xa hoa, ghen ghét...) để có một tương lai tốt đẹp “vua thánh tôi hiền nước yên nhà thuận”. Nội dung bài phú nghèo nàn, khô khan, để cao lễ giáo phong kiến với tất cả những khuôn phép khắt khe, nghiệt ngã. Vẻ hình thức thì dùng nhiều chữ Hán điển tích cầu kỳ. Tuy nhiên văn viết bằng tiếng Việt khá lưu loát, uyển chuyển, ghi lại được nhiều từ ngữ cổ. *Cung trung bảo huấn phú* là một chứng tích của sự phát triển ngôn ngữ văn học Nôm thế kỷ XVI.

## Chú thích

## Xem thêm

* Bùi Xuân Ngật (2013), *Danh nhân họ Bùi*, Nhà xuất bản Hội Nhà văn
*Hoàng Tuấn Kiều (2013), *Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan thân thế - cuộc đời và sự nghiệp*, Nhà xuất bản Hội Nhà văn
Tà Cơn

**Tà Cơn** có thể là:
* **[[Đèo Tà Cơn]]** trên quốc lộ 279 ở vùng đất "*[[bản]] Tà Cơn*" xã Chiềng Sinh huyện Tuần Giáo tỉnh Điện Biên, Việt Nam.
* **[[Suối Tà Cơn]]** là phụ lưu sông Rào Quán trong hệ thống sông Thạch Hãn, chảy ở xã Tân Hợp huyện Hướng Hóa tỉnh Quảng Trị, Việt Nam.
* Di tích **[[Sân bay Tà Cơn]]** là di tích lịch sử tại vùng *bản và [[Suối Tà Cơn]]* ở xã Tân Hợp huyện Hướng Hóa tỉnh Quảng Trị, Việt Nam.
Sóng thần eo biển Sunda 2018

Vào ngày 22 tháng 12 năm 2018, một cơn sóng thần gây ra bởi một vụ phun trào của núi lửa Anak Krakatau ở eo biển Sunda đã tấn công các khu vực ven biển của Banten và Lampung, Indonesia. Ít nhất 429 người thiệt mạng và hơn 1459 người bị thương, mất tích 128 người. Cơ quan Khí tượng, Khí hậu và Địa vật lý Indonesia (BMKG) cho rằng sóng thần xảy ra khi thủy triều lên cao và một trận lở đất dưới nước do một vụ phun trào núi lửa gây ra.
## Sóng thần
Vào lúc 21:03 giờ địa phương (14:03 UTC), Anak Krakatau, một ngọn núi lửa đang hoạt động ở eo biển Sunda, đã phun trào và làm hỏng thiết bị địa chấn mặc dù một trạm địa chấn gần đó đã phát hiện ra những cơn chấn động liên tục. BMKG đã phát hiện ra một sự kiện sóng thần vào khoảng 21h27 giờ địa phương (14:27 UTC) tại bờ biển phía tây của Banten, nhưng cơ quan này đã không phát hiện bất kỳ sự kiện kiến tạo nào trước đó. Phát ngôn viên Khí tượng, Khí hậu học và Cơ quan Địa vật lý (BMKG) của Indonesia, ông Sutopo Purwo Nugroho đã đưa ra một tuyên bố quy định sóng thần với thủy triều cao bất thường do mặt trăng mới kết hợp với trận lở đất dưới nước do vụ phun trào Anak Krakatau gây ra.

Trước đó, BMKG đã đưa ra cảnh báo sóng cao cho vùng biển xung quanh eo biển này.

## Thiêt hại
Khoảng 400 ngôi nhà ở Pandeglang nằm gần bờ biển bị sập hoặc bị hư hại nặng nề do sóng, ngoài ra còn có 9 khách sạn. 30 ngôi nhà khác ở Nam Lampung cũng bị hư hại nặng. Con đường nối giữa Serang và Pandeglang đã bị cắt đứt.

Mặc dù Indonesia sở hữu hệ thống cảnh báo sóng thần đối với sóng thần do động đất gây ra, nhưng không có cho sóng thần gây ra bởi núi lửa và do đó đã không có cảnh báo sớm.

## Hình ảnh

File:Sunda strait tsunami 2.jpg
File:Sunda strait tsunami.jpg
File:Sunda strait tsunami concert.jpg


## Tham khảo
Giáo phận Haarlem-Amsterdam

**Giáo phận Haarlem-Amsterdam** (tiếng Hà Lan: Bisdom Haarlem-Amsterdam, Latin: Dioecesis Harlemensis-Amstelodamensis) là một giáo phận Latin của Giáo hội Công giáo ở Hà Lan. Là một trong bảy người bầu cử ở tỉnh giáo hội của Tổng Giám mục Thành thị Utrecht, lãnh thổ giáo phận bao gồm phía tây bắc của Hà Lan, bao gồm các thành phố Haarlem (thủ phủ của Noord Holland) và Amsterdam (cùng tỉnh và quốc gia danh nghĩa của Hà Lan thủ đô).
Đức ông Jozef Marianus Punt là Giám mục Giáo phận Haarlem-Amsterdam từ năm 2001.

## Tham khảo
ISO 3166-2:CN

**ISO 3166-2:CN** là mục nhập cho Trung Quốc trong ISO 3166-2, một phần của tiêu chuẩn ISO 3166 tiêu chuẩn được công bố bởi Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (ISO), trong đó xác định mã cho tên của hiệu trưởng phân (ví dụ tỉnh hoặc tiểu bang) của tất cả các quốc gia được mã hóa theo ISO 3166-1.

Hiện tại đối với Trung Quốc, mã ISO 3166-2 được xác định cho các phân khu cấp tỉnh sau:

* 23 tỉnh
* 5 khu tự trị
* 2 đặc khu hành chính
* 4 thành phố

Đài Loan được coi là một tỉnh của Trung Quốc vì về vị thế chính trị của nó trong Liên Hợp Quốc, mặc dù thực tế nó thuộc thẩm quyền của Trung Hoa Dân Quốc thay vì Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa ("Trung Quốc"), Liên Hợp Quốc coi Đài Loan là một phần của "Trung Quốc".

Mỗi mã bao gồm hai phần, cách nhau bởi dấu gạch nối. Phần đầu tiên là CN, mã ISO 3166-1 alpha-2 của Trung Quốc. Phần thứ hai là một mã chữ cái gồm hai chữ cái được chỉ định bởi Guobiao GB/T 2260 (xuất bản lần đầu năm 1991, trước ISO 3166-2, xuất bản lần đầu năm 1998).

## Mã hiện tại
Tên phân khu được liệt kê như trong tiêu chuẩn ISO 3166-2 do Cơ quan bảo trì ISO 3166 (ISO 3166/MA) công bố.

*Nhấp vào nút trong tiêu đề để sắp xếp từng cột.*

;

## Các phân ngành được bao gồm trong ISO 3166-1
Bên cạnh việc được đưa vào như các phân khu của Trung Quốc trong ISO 3166-2, Đài Loan, Hồng Kông và Macao cũng chính thức được gán mã quốc gia của riêng họ trong 3166-1

Trong ISO 3166-1, Đài Loan được liệt kê dưới tên quốc gia "Đài Loan, Tỉnh của Trung Quốc"

## Thay đổi
Các thay đổi sau đây cho mục đã được công bố trong các bản tin của ISO 3166/MA kể từ lần xuất bản đầu tiên của ISO 3166-2 vào năm 1998:

Các thay đổi sau đây cho mục nhập được liệt kê trên danh mục trực tuyến của ISO, Nền tảng duyệt trực tuyến:

## Xem thêm

* .cn
## Tham khảo
PDP-10

**PDP-10** là một sản phẩm của Digital Equipment Corporation, sau đó được bán trên thị trường với tên **DECsystem-10**, là một dòng máy tính mainframe được sản xuất vào năm 1966; nó đã bị ngưng bán vào năm 1983. Các mô hình năm 1970 và sau đó được bán trên thị trường dưới tên DECsystem-10, đặc biệt là khi hệ điều hành TOPS-10 được sử dụng rộng rãi.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*PDP-10 stuff
*PDP10 Miscellany Page
*Life in the Fast AC's
*Columbia University DEC PDP-10 page
*Panda Programming TOPS-20 page
*Living Computers: Museum + Labs , a portal into the Paul Allen collection of timesharing and interactive computers, including an operational PDP-10 (KL-10). Request a login .
*Empire for the PDP-10 (zip file of FORTRAN-10 source code download) from Classic Empire
*PDP-10 software archive at Trailing Edge
*The Personal Mainframe ad 
*Computer World  ad for Personal Mainframe 
*PDP-10 documentation at Bitsavers
Intel 8008

**Intel 8008** là một bộ vi xử lý định hướng byte đầu tiên được Intel thiết kế và sản xuất và giới thiệu vào tháng 4 năm 1972. Đây là CPU 8 bit có 14 bit bên ngoài bus địa chỉ có thể đánh địa chỉ 16 KB bộ nhớ. Ban đầu được gọi là 1201, chip này được Computer Terminal Corporation (CTC) ủy quyền để thực hiện một bộ lệnh thiết kế của chúng cho thiết bị đầu cuối lập trình Datapoint 2200 của chúng. Vì chip này bị trì hoãn và không đáp ứng các mục tiêu hiệu suất của CTC, thay vào đó, Datapoint 2200 cuối cùng đã sử dụng CPU dựa trên TTL của CTC. Một thỏa thuận cho phép Intel tiếp thị chip này cho các khách hàng khác sau khi Seiko bày tỏ sự quan tâm đến việc sử dụng nó cho máy tính calculator.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*MCS-8 User Manual  with 8008 data sheet (1972)
*Computer World  Forgotten PC history: The true origins of the personal computer
*The Intel 8008 support page  unofficial
*The DigiBarn Computer Museum's page on Bill Pentz' Sacramento State machine, a full microcomputer built around the 8008
*Microcomputer Design, First Edition, 1974 
*Microcomputer Design, Second Edition, 1976 
* BASIC for the 8008 - Kilobaud Magazine, April 1977
* A BASIC language interpreter for the Intel 8008 microprocessor - University of Illinois, 1974
Intel 8080

**Intel 8080** là bộ vi xử lý 8 bit thứ hai do Intel thiết kế và sản xuất và được phát hành vào tháng 4 năm 1974. Nó là một biến thể mở rộng và nâng cao của thiết kế 8008 trước đó, mặc dù không có khả năng tương thích nhị phân. Giới hạn tần số xung nhịp được chỉ định ban đầu là 2&nbsp;MHz và với các lệnh phổ biến sử dụng 4, 5, 7, 10 hoặc 11 chu kỳ, điều này có nghĩa là nó hoạt động ở tốc độ thông thường là vài trăm nghìn lệnh mỗi giây. Một biến thể nhanh hơn 8080A-1 trở nên khả dụng sau này với giới hạn tần số xung nhịp lên tới 3.125&nbsp;MHz.

8080 yêu cầu hai chip hỗ trợ để hoạt động trong hầu hết các ứng dụng, trình điều khiển / trình tạo xung nhịp i8224 và bộ điều khiển bus i8228 và được triển khai trong NMOS bằng cách sử dụng các bóng bán dẫn chế độ tăng cường không bão hòa khi tải do đó yêu cầu +12 V và điện áp −5 V ngoài khả năng tương thích với TTL chính +5 V.

## Tham khảo
Harry R. Lewis

**Harry Roy Lewis** (sinh năm 1947) là một nhà khoa học máy tính, nhà toán học và quản trị viên đại học người Mỹ nổi tiếng với nghiên cứu về logic tính toán, sách giáo khoa về khoa học máy tính lý thuyết và các bài viết về điện toán, giáo dục đại học và công nghệ. Ông là Giáo sư Khoa học Máy tính Gordon McKay tại Đại học Harvard, và là Trưởng khoa của Đại học Harvard từ năm 1995 đến 2003.

Lewis đã được vinh danh vì "những đóng góp đặc biệt cho giảng dạy đại học"; sinh viên của ông đã bao gồm các doanh nhân tương lai Bill Gates và Mark Zuckerberg, và nhiều giảng viên tương lai tại Harvard và các trường khác. Trang web "Six Degrees to Harry Lewis", được tạo bởi Zuckerberg khi còn ở Harvard, là tiền thân của Facebook.

Một vị trí giáo sư mới về Kỹ thuật và Khoa học Ứng dụng, được một cựu sinh viên ủng hộ, sẽ được đặt tên cho Lewis và vợ ông khi họ nghỉ hưu.

## Ghi chú

## Tham khảo
Tổng giáo phận Utrecht

**Tổng giáo phận Utrecht** (tiếng Latin: Archidioecesis Ultraiectensis) là một tổng giáo phận của Giáo hội Công giáo ở Hà Lan. Tổng Giám mục Utrecht là giám mục đứng đầu giáo tỉnh Giáo hội Utrecht. Có sáu giáo phận achragan trong tỉnh: Breda, Groningen-Leeuwarden, Haarlem-Amsterdam, Roermond, Rotterdam, và 's-Hertogenbosch. Nhà thờ chính tòa của tổng giáo phận là Nhà thờ Saint Catherine đã thay thế nhà thờ trước đó, Nhà thờ Saint Martin, sau khi nó được đưa theo Tin lành trong Cải cách.

## Tham khảo
Ric Weiland

**Richard W. "Ric" Weiland** (21 tháng 4 năm 1953 - 24 tháng 6 năm 2006) là một nhà tiên phong phần mềm máy tính, lập trình viên và nhà từ thiện. Ông là nhân viên thứ hai của Tập đoàn Microsoft, gia nhập công ty trong năm cuối của ông tại Đại học Stanford. 
Ở tuổi 35, ông rời Microsoft để tập trung thời gian vào quản lý đầu tư và hoạt động từ thiện, trở thành một nhà tài trợ thầm lặng nhưng được kính trọng cho phong trào công bằng xã hội LGBTQ, môi trường, dịch vụ y tế & con người và giáo dục. Sau khi ông qua đời, Biên niên sử từ thiện đã gọi Ric là cuộc chinh phục món quà từ thiện lớn thứ 11 trong cả nước với hơn 165 triệu đô la được phân phối giữa 20 người thụ hưởng phi lợi nhuận.
## Tham khảo
Khu bảo tồn thiên nhiên Aksu-Zhabagly

**Khu bảo tồn thiên nhiên Aksu-Zhabagly** (, ) là khu bảo tồn thiên nhiên lâu đời nhất tại Trung Á. Nằm ở phía nam của Cộng hòa Kazakhstan bao gồm các chuỗi núi phía tây bắc của dãy Thiên Sơn. Tên của nó bắt nguồn từ con sông Aksu, là sông lớn nhất trong khu bảo tồn, và dãy núi Zhabagly nằm ở phía bắc. Năm 2016, nó là một phần của Di sản thế giới Tây Thiên Sơn được UNESCO công nhận.
## Địa lý
Khu bảo tồn thiên nhiên Aksu-Zhabagly nằm ở vùng núi phía tây của Talas Alatau, là dãy núi phía tây của dãy Thiên Sơn. Ranh giới phía đông của nó được phân định với Cộng hòa Kyrgyzstan, trong khi phía nam ngăn cách bởi thung lũng sông Maidantal và biên giới với Uzbekistan. Ở phía tây của khu bảo tồn là khu vực được bao quanh bởi Kyzylkum, và ở phía bắc được phân định bởi dãy núi Karatau. Dãy Thiên Sơn mở rộng hơn nữa về phía đông và nam. Khu bảo tồn thiên nhiên trải dài trên diện tích 131.934 hecta, địa hình dao động từ 1100 - 4236 mét. Các dãy núi lớn tại đây bao gồm Zhabagly ở phía bắc, Talasskiy Alatau ở trung tâm, Baldyoustktau và Ugamskiy Alatau ở phía nam. Chúng tạo thành những sườn dốc cũng như những cao nguyên thoải. Đỉnh Sayram nằm ở phía nam là điểm cao nhất trong Khu bảo tồn. Khu vực núi bị chia cắt bởi các con sông Jabagly, Aksu và Baldyrbek, tất cả đều chảy theo hướng tây vào Syrdarya, sau đó chảy ra biển Aral. Con sông Aksu hình thành Hẻm núi Aksu sâu 500 mét và chỉ có thể băng qua được ở phía nam của khu bảo tồn bằng cách đi bộ qua một cây cầu đi bộ hẹp.
## Địa chất
Đá vôi Đại Cổ sinh, đá dolomit và đá tro núi lửa là những loại chiếm ưu thế nhất tại khu bảo tồn. Đất hoảng thổ dày tích tụ trên các cao nguyên và chân đồi. Đá mácma kỷ Permi có những ít hơn.
## Hệ động thực vật
Động vật tại khu bảo tồn bao gồm 44 loài động vật có vú nằm trong Sách đỏ của Kazakhstan. Đáng chú ý nhất phải kể đến báo tuyết nhưng hiếm khi được bắt gặp.Các loài thường thấy hơn là gấu nâu Himalaya, Cừu Argali Thiên Sơn (*Ovis ammon karelini*), Nhím lông Ấn Độ và Sóc chuột Menzbier.

Về thực vật, đây là nơi có 1312 loài thực vật có mạch. Một số chi lớn nhất bao gồm Hoàng kỳ, Loa kèn, Hành, Cói túi, Đậu. Có 44 loài thực vật quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng được liệt kê trong sách đỏ Kazakhstan. bao gồm Táo dại Tân Cương (*Malus sieversii*), Nho hoang dã (*Vitis vinifera*) và một số loài hoa hoa tulip hoang dã. Một phần của khu bảo tồn được bao phủ bởi bán sa mạc, bụi rậm thảo nguyên tạo thành một bức tranh đầy màu sắc vào mùa xuân. Vành đai thực vật núi cao điểm thêm bởi một số loài Bách xù và những đồng cỏ là nơi phát triển của một số loài thực vật Xibia và Trung Á. Hẻm núi Aksu là nơi có một số mảng rừng phong Turkestan trong khi các loài Liễu và Bạch dương phát triển dọc theo một số sông chính.
## Tham khảo
Ctenochaetus binotatus

***Ctenochaetus binotatus*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Ctenochaetus]]* trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1955.

## Từ nguyên
Tính từ định danh của loài cá này, *binotatus*, trong tiếng Latinh có nghĩa là "có hai vết đốm", ám chỉ đến hai đốm đen nổi bật trên cuống đuôi, một ở gốc sau của vây lưng mềm và một ở góc sau của vây hậu môn.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. binotatus* có phạm vi phân bố rộng khắp Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Loài cá này được ghi nhận dọc theo vùng bờ biển Đông Phi, bao gồm Madagascar và những quốc đảo, bãi ngầm lân cận, cũng gồm cả Maldives, Chagos, quần đảo Cocos (Keeling), đảo Giáng Sinh và vùng biển ngoài khơi Tây Úc ở Trung Ấn Độ Dương; ở Tây Thái Bình Dương, từ biển Andaman, *C. binotatus* có mặt ở hầu hết vùng biển các nước Đông Nam Á và Papua New Guinea, trải rộng khắp vùng biển của nhiều đảo quốc, quần đảo thuộc châu Đại Dương (trừ quần đảo Hawaii, quần đảo Line, quần đảo Marquises, quần đảo Pitcairn và đảo Phục Sinh), giới hạn đến quần đảo Tuamotu và đảo Mangareva (thuộc quần đảo Gambier) ở phía đông; phía bắc trải dài đến đảo Đài Loan, miền nam Trung Quốc và miền nam Nhật Bản; phía nam trải dài đến Sydney, New South Wales (Úc) và New Caledonia.

*C. binotatus* sống gần các rạn san hô, bãi ngầm ngoài khơi hoặc trong các đầm phá ở độ sâu khoảng 55 m trở lại, nhưng thường được quan sát ở độ sâu hơn 10 m.

## Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở *C. binotatus* là 22&nbsp;cm. Có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, có màu nâu với những đường sọc mảnh màu trắng ở hai bên thân, và những chấm tròn cùng màu trên đầu và ngực. Vây lưng và vây hậu môn màu nâu, hơi sẫm so với thân, có viền màu xanh lam ánh kim. Có 2 đốm đen ở gốc sau của vây lưng và vây hậu môn, nằm trên cuống đuôi. Vây đuôi lõm sâu, hình cánh nhạn, có màu nâu sẫm ở cá trưởng thành và màu vàng tươi ở cá con đang phát triển. Mắt có màu xanh lam sáng, giúp phân biệt chúng với một số loài cá đuôi gai khác.

Số gai ở vây lưng: 8; Số tia vây ở vây lưng: 24 - 27; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 22 - 25.

## Sinh thái
*C. binotatus* thường sống đơn độc. Thức ăn của các loài *[[Ctenochaetus]]* chủ yếu là các loại tảo và vụn hữu cơ. Chúng dùng răng của mình để đẩy cát đá trên nền đáy và xúc những mảnh tảo vụn vào miệng. Các loài *Ctenochaetus* đều có chung một đặc điểm là dạ dày có thành dày.

## Tham khảo
Ctenochaetus cyanocheilus

***Ctenochaetus cyanocheilus*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Ctenochaetus]]* trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2001.

## Từ nguyên
Từ định danh của loài cá này, *cyanocheilus*, trong tiếng Latinh có nghĩa là "môi xanh lam", ám chỉ đến phần môi màu xanh lam của *C. cyanocheilus* khi còn sống.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. cyanocheilus* có phạm vi phân bố ở Tây Thái Bình Dương. Loài cá này được tìm thấy ở hầu hết vùng biển các nước Đông Nam Á và Papua New Guinea, trải rộng khắp vùng biển của nhiều đảo quốc, quần đảo thuộc châu Đại Dương (giới hạn đến Samoa thuộc Mỹ và quần đảo Line ở phía đông); phía bắc trải dài tới quần đảo Ogasawara (Nhật Bản); phía nam đến rạn san hô Great Barrier và New Caledonia, cũng như Tonga.

*C. cyanocheilus* sống gần các rạn san hô viền bờ ở độ sâu đến ít nhất là 46 m, nhưng thường được quan sát ở độ sâu khoảng từ 7 đến 15 m.

## Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở *C. cyanocheilus* là 20&nbsp;cm. Có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, có màu nâu cam đến nâu sẫm với những đường sọc màu xanh lam nhạt dọc theo hàng vảy ở hai bên thân, và những chấm tròn màu vàng nhạt trên đầu, ngực và thân trước (phía trên gốc vây ngực). Ngực có màu lam nhạt. Mắt có viền vàng đậm bao quanh. Vây lưng, vây hậu môn và đuôi có màu nâu sẫm hơn so với thân, có viền màu xanh lam ánh kim. Môi màu xanh lam. Cá con có màu vàng tươi toàn cơ thể, dần chuyển sang màu nâu khi trưởng thành. Đuôi lõm, hình cánh nhạn.

Số gai ở vây lưng: 8; Số tia vây ở vây lưng: 25 - 28; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 22 - 26.

## Sinh thái
*C. cyanocheilus* có thể sống đơn độc hoặc hợp thành từng nhóm. Thức ăn của các loài *[[Ctenochaetus]]* chủ yếu là các loại tảo và vụn hữu cơ. Chúng dùng răng của mình để đẩy cát đá trên nền đáy và xúc những mảnh tảo vụn vào miệng. Các loài *Ctenochaetus* đều có chung một đặc điểm là dạ dày có thành dày.

## Tham khảo
Ctenochaetus flavicauda

***Ctenochaetus flavicauda*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Ctenochaetus]]* trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1938.

## Từ nguyên
Từ định danh của loài cá này, *flavicauda*, trong tiếng Latinh có nghĩa là "đuôi vàng", hàm ý đề cập đến vây đuôi màu vàng tươi ở cá con.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. flavicauda* có phạm vi phân bố ở Trung Thái Bình Dương. Loài cá này được tìm thấy ở vùng biển của một số đảo quốc, quần đảo thuộc châu Đại Dương: từ quần đảo Phoenix, băng qua quần đảo Cook và Polynesia thuộc Pháp đến đảo Pitcairn, phạm vi phía bắc giới hạn đến quần đảo Line, phía nam đến đảo Rapa Iti.

*C. flavicauda* sống gần các rạn san hô ở vùng nước nông, độ sâu khoảng từ 10 đến ít nhất là 30 m.

## Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở *C. flavicauda* là 16&nbsp;cm. Có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, có màu nâu khá sẫm với những đường sọc màu xám hoặc xanh lam nhạt ở hai bên thân, và những chấm tròn cùng màu trên đầu, ngực và thân trước. Vây lưng và vây hậu môn có viền màu xanh lam ánh kim. Vây đuôi có màu trắng, tương phản hoàn toàn với thân và các vây còn lại. Mống mắt có màu xám đậm, viền màu vàng rõ hơn ở rìa trên và sau của mắt. Cá con có màu vàng tươi trên toàn cơ thể.

Số gai ở vây lưng: 8; Số tia vây ở vây lưng: 26–28; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 23–26.

## Sinh thái học
*C. cyanocheilus* có thể sống đơn độc hoặc hợp thành từng nhóm. Thức ăn của các loài *[[Ctenochaetus]]* chủ yếu là các loại tảo và vụn hữu cơ. Chúng dùng răng của mình để đẩy cát đá trên nền đáy và xúc những mảnh tảo vụn vào miệng. Các loài *Ctenochaetus* đều có chung một đặc điểm là dạ dày có thành dày.

## Tham khảo
Ctenochaetus hawaiiensis

***Ctenochaetus hawaiiensis*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Ctenochaetus]]* trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1955.

## Từ nguyên
Loài cá này được đặt theo tên của quần đảo Hawaii, nơi mà *C. hawaiiensis* được phát hiện lần đầu tiên.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. hawaiiensis* có phạm vi phân bố rộng rãi ở Tây và Trung Thái Bình Dương. Loài cá này được tìm thấy ở quần đảo Ryukyu (Nhật Bản), và từ Palau băng qua Liên bang Micronesia và Polynesia thuộc Pháp (trừ Rapa Iti), cũng như hầu hết các đảo quốc, quần đảo thuộc châu Đại Dương, đến quần đảo Pitcairn; phía bắc đến quần đảo Hawaii.

*C. hawaiiensis* sống gần các rạn san hô và bãi ngầm ở độ sâu khoảng 61 m trở lại, nhưng thường được quan sát ở độ sâu khoảng từ 5 đến 40 m.

## Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở *C. hawaiiensis* là 25&nbsp;cm. Có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, cá trưởng thành có màu đen hoàn toàn với những vệt sọc ngang màu xanh lục sẫm; các vây có màu sẫm hơn thân. Cá con có màu đỏ cam với những đường vân hình chữ V sẫm màu; vây lưng và vây hậu môn màu xanh lam thẫm.

Số gai ở vây lưng: 8; Số tia vây ở vây lưng: 27 - 29; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 25 - 26.

## Sinh thái
*C. hawaiiensis* có thể sống đơn độc hoặc hợp thành nhóm. Thức ăn của các loài *[[Ctenochaetus]]* chủ yếu là các loại tảo và vụn hữu cơ. Chúng dùng răng của mình để đẩy cát đá trên nền đáy và xúc những mảnh tảo vụn vào miệng. Các loài *Ctenochaetus* đều có chung một đặc điểm là dạ dày có thành dày.

## Tham khảo
Ctenochaetus marginatus

***Ctenochaetus marginatus*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Ctenochaetus]]* trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1835.

## Từ nguyên
Tính từ định danh của loài cá này, *marginatus*, trong tiếng Latinh có nghĩa là "có viền cạnh", ám chỉ những đường viền màu xanh lam ánh kim trên vây lưng và vây hậu môn.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. marginatus* có phạm vi phân bố rải rác ở Trung và Đông Thái Bình Dương. Loài cá này được ghi nhận ở nhiều đảo quốc, quần đảo thuộc châu Đại Dương, bao gồm quần đảo Marshall, quần đảo Caroline, Kiribati, Tuvalu, đảo Johnston, quần đảo Marquises, quần đảo Society và quần đảo Line, và dọc theo bờ biển trải dài từ Costa Rica đến Colombia, bao gồm tất cả các quần đảo, hòn đảo ngoài khơi phía tây Trung Mỹ.

*C. marginatus* sống gần các rạn san hô ở vùng nước nông gần bờ, và cũng được tìm thấy ở những khu vực nước động, nhiều sóng, ở độ sâu đến ít nhất là 40 m, nhưng thường được quan sát ở độ sâu nông hơn (khoảng 18 m trở lại).

## Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở *C. marginatus* là 27&nbsp;cm. Có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, có màu nâu xám sẫm với những đốm tròn nhỏ màu xanh lam phủ khắp cơ thể, với các đường sọc dọc cùng màu vây đuôi, vây lưng và vây hậu môn.

Số gai ở vây lưng: 8; Số tia vây ở vây lưng: 26 - 29; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 24 - 26; Số tia vây ở vây ngực: 16 - 17.

## Sinh thái
*C. marginatus* có thể sống đơn độc hoặc theo đàn. Thức ăn của các loài *[[Ctenochaetus]]* chủ yếu là các loại tảo và vụn hữu cơ. Chúng dùng răng của mình để đẩy cát đá trên nền đáy và xúc những mảnh tảo vụn vào miệng. Các loài *Ctenochaetus* đều có chung một đặc điểm là dạ dày có thành dày.

## Tham khảo

### Xem thêm
*
Ctenochaetus tominiensis

***Ctenochaetus tominiensis*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Ctenochaetus]]* trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1955.

## Từ nguyên
Loài cá này được đặt theo tên của vịnh Tomini, Indonesia, nơi chúng được phát hiện lần đầu tiên.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống

*C. tominiensis* có phạm vi phân bố tương đối phổ biến ở Tây Thái Bình Dương. Loài cá này được tìm thấy ở những nhóm đảo phía đông của quần đảo Mã Lai (bờ đông của đảo Borneo, Đông Indonesia, Philippines và Papua New Guinea); phía đông trải dài đến quần đảo Solomon, Palau, Vanuatu, Fiji và Tonga; phía bắc trải dài đến Liên bang Micronesia; phía nam giới hạn đến bắc rạn san hô Great Barrier.

*C. tominiensis* sống gần các rạn san hô ở khu vực sườn dốc của rạn san hô viền bờ, nơi không có sóng lớn, ở độ sâu khoảng từ 3 đến 45 m, nhưng thường được quan sát ở độ sâu khoảng 25 m trở lại.

## Mô tả
Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở *C. tominiensis* là 16&nbsp;cm. Có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, có màu nâu. Vây lưng và vây hậu môn có góc nhọn, phần vây sau có màu cam sáng nổi bật. Có 2 đốm đen ở phần tiếp giáp giữa cuống đuôi với vây lưng và vây hậu môn. Vây đuôi có màu trắng, chẻ đôi hình chữ Y ở cá con và lõm sâu tạo thành hình lưỡi liềm ở cá trưởng thành. Rìa môi có những đường răng cưa rất nhỏ. Có đôm trắng ở trước mắt.

Số gai ở vây lưng: 8; Số tia vây ở vây lưng: 24 - 25; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 22 - 23; Số tia vây ở vây ngực: 15 - 16.

## Sinh thái và hành vi
*C. tominiensis* có thể sống đơn độc hoặc theo đàn. Thức ăn của các loài *[[Ctenochaetus]]* chủ yếu là các loại tảo và vụn hữu cơ. Chúng dùng răng của mình để đẩy cát đá trên nền đáy và xúc những mảnh tảo vụn vào miệng. Các loài *Ctenochaetus* đều có chung một đặc điểm là dạ dày có thành dày.

## Tham khảo
Ctenochaetus truncatus

***Ctenochaetus truncatus*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Ctenochaetus]]* trong họ Cá đuôi gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2001.

## Từ nguyên
Từ định danh của loài cá này, *truncatus*, trong tiếng Latinh có nghĩa là "cụt", ám chỉ đến vây đuôi cụt, không lõm ở cá trưởng thành.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. truncatus* có phạm vi phân bố rộng rãi ở Ấn Độ Dương. Loài cá này được ghi nhận ngoài khơi Oman và dọc theo vùng bờ biển Đông Phi, bao gồm Madagascar và những quốc đảo, bãi ngầm lân cận; cũng như vùng biển phía nam Ấn Độ, ngoài khơi Sri Lanka, Maldives và Chagos; từ biển Andaman, *C. truncatus* xuất hiện dọc theo bờ tây của đảo Sumatra (Indonesia), và ngoài khơi quần đảo Cocos (Keeling) và đảo Giáng Sinh của Úc.

*C. truncatus* sống gần các rạn san hô và bãi ngầm ở vùng nước nông, độ sâu đến ít nhất là 25 m.

## Mô tả

Chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở *C. truncatus* là 16&nbsp;cm. Có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Cơ thể hình bầu dục thuôn dài, có màu nâu xám sẫm., phủ dày đặc những chấm màu vàng và xanh dương nhạt từ đầu đến cuống đuôi. Một đốm vàng tươi nổi bật bao quanh mắt. Vây lưng và vây hậu môn có viền màu xanh lam ánh kim; vây ngực màu vàng nâu.

Rìa đuôi sau gần như thẳng, không lõm sâu ở *C. truncatus* là một điểm phân biệt giữa chúng với *[[Ctenochaetus strigosus]]*, một loài đặc hữu của quần đảo Hawaii và cũng có quầng mắt màu vàng tươi. Ngoài ra, hai bên thân của *C. truncatus* chi chít những đốm chấm, trong khi ở *C. strigosus* là những đường sọc màu xanh lam nhạt.

Số gai ở vây lưng: 8; Số tia vây ở vây lưng: 25 - 27; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 23 - 25.

## Sinh thái
*C. truncatus* có thể sống đơn độc hoặc hợp thành từng nhóm nhỏ. Thức ăn của các loài trong chi *[[Ctenochaetus]]* này chủ yếu là các loại tảo và vụn hữu cơ. Chúng dùng răng của mình để đẩy cát đá trên nền đáy và xúc những mảnh tảo vụn vào miệng. Các loài *Ctenochaetus* đều có chung một đặc điểm là dạ dày có thành dày.

## Tham khảo
Ctenochaetus

***Ctenochaetus*** là một chi cá biển thuộc họ Cá đuôi gai, bao gồm các loài cá có phạm vi phân bố trải rộng khắp các vùng biển thuộc Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương; duy nhất một loài là *[[Ctenochaetus marginatus]]* được ghi nhận dọc theo vùng bờ biển phía tây Trung Mỹ.

## Từ nguyên
Từ định danh của chi cá này, *ctenochaetus*, được ghép từ hai âm tiết trong tiếng Latinh: *cteno* (lược) và *chaetus* (lông cứng), không rõ hàm ý điều gì, nhưng gần như chắc chắn là đề cập đến những chiếc răng mảnh như răng lược hay như những sợi lông cứng đối với những loài trong chi này.

## Mô tả
Như tất cả những loài cá đuôi gai khác, các loài *Ctenochaetus* đều có một mảnh xương nhọn chĩa ra ở mỗi bên cuống đuôi, tạo thành ngạnh sắc. Tổng chiều dài cơ thể tối đa được ghi nhận ở chi này là 27&nbsp;cm, thuộc về loài *[[Ctenochaetus marginatus]]*.

Cơ thể của các loài trong chi này chủ yếu có tông màu nâu xám sẫm. Tuy nhiên, một số loài có thể thay đổi màu sắc của cơ thể khi đối mặt với những kẻ xâm phạm lãnh thổ hay khi bước vào mùa sinh sản (đối với cá đực), như đã được quan sát ở loài *[[Ctenochaetus striatus]]*.

## Sinh thái
Do cấu tạo đặc biệt của răng, các loài *Ctenochaetus* chỉ ăn những mảnh tảo bám trên đá và những vụn hữu cơ. Chúng dùng răng của mình để đẩy cát đá, cạo những mảnh tảo vụn kiếm được và xúc vào miệng. Các loài *Ctenochaetus* đều có chung một đặc điểm, đó là dạ dày có thành dày.

## Các loài

Có 9 loài được công nhận là hợp lệ trong chi này, bao gồm:

* *[[Ctenochaetus binotatus]]* Randall, 1955
* *[[Ctenochaetus cyanocheilus]]* Randall & Clements, 2001
* *[[Ctenochaetus flavicauda]]* Fowler, 1938
* *[[Ctenochaetus hawaiiensis]]* Randall, 1955
* *[[Ctenochaetus marginatus]]* (Valenciennes, 1835)
* *[[Ctenochaetus striatus]]* (Quoy & Gaimard, 1825)
* *[[Ctenochaetus strigosus]]* (Bennett, 1828)
* *[[Ctenochaetus tominiensis]]* Randall, 1955
* *[[Ctenochaetus truncatus]]* Randall & Clements, 2001

## Tham khảo

### Trích dẫn
*
Kitana

**Kitana** (hay là **Princess Kitana** và **Kitana Kahn** - *Công chúa Kitana*) là một nhân vật nữ hư cấu trong sê-ri game *[[Mortal Kombat]]*. Kitana lần đầu xuất hiện trong phần *[[Mortal Kombat II]]* năm 1993.

Là một trong những nhân vật chính của sê-ri *Mortal Kombat*, Kitana là công chúa vùng Edenia, con gái ruột của Nữ hoàng Sindel. Sau này cô cũng là con nuôi của ác tướng Shao Kahn. Trong cốt truyện gốc, Kitana là một nữ sát nhân phản diện trong binh đoàn của Shao Kahn. Sau đó, cô dần chuyển sang tuyến nhân vật chính diện. Kitana có một người chị em song sinh, cũng là kẻ thù là Mileena. Bạn thân của Kitana là Jade. Trong game, cô cũng có tình cảm với Liu Kang. Sau khi dòng thời gian được tái thiết bởi hỏa thần Kiu Kang, Kitana hiện là người em ruột song sinh của Mileena và là con của nữ hoàng Sindel và vua Jerrod.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Cơn tetany

**Cơn tetany** là một triệu chứng lâm sàng biểu hiện co cơ không chủ ý do bệnh lý hoặc trường hợp tăng tần số điện thế hoạt động của các tế bào cơ hoặc các dây thần kinh chi phối chúng. Chú ý co cơ do uốn ván không được được xếp là tetany do nguyên nhân trong bệnh lý này là giảm sự ức từ tế bào thần kinh chi phối cơ bắp. Co cứng cơ trong uốn ván co cơ hàng loạt còn tetany chỉ co một.

## Sinh lý bệnh
Hạ calci máu là nguyên nhân chính gây tetany. Nồng độ ion calci thấp trong dịch ngoại bào làm tăng tính thấm với ion natri của màng tế bào thần kinh dẫn đến sự khử cực từ đó gia tăng khả năng điện thế hoạt động. Nguyên nhân là vì ion calci tương tác với mặt ngoài của kênh natri trong màng tế bào của các tế bào thần kinh. Khi thiếu ion calci, điện thế cần thiết để mở kênh natri áp mức cần thiết để mở kênh natri thay đổi đáng kể (cần ít kích thích hơn). Nếu Ca2+ huyết tương giảm xuống còn ít hơn 50% giá trị bình thường là 9.4&nbsp;mg/dl, điện thế hoạt động có thể xảy ra tự nhiên gây co cơ vân. Hạ calci máu không phải là thuật ngữ chỉ tetany mà là một trong những nguyên nhân của tetany.

## Nguyên nhân
Nguyên nhân thường gặp của tetany là thiếu calci. Phosphate tăng (tỷ lệ phosphate-calci cao) cũng có thể kích hoạt co cơ.

Suy tuyến cận giáp có thể dẫn đến tetany.

Nồng độ carbon dioxide thấp gây ra tetany do biến đổi albumin gắn calci nên lượng calci ion hóa (ảnh hưởng về mặt sinh lý) giảm; lý do nồng độ carbon dioxide thấp thường do tăng thông khí.

Nồng độ magnesi thấp có thể gây tetany.

Độc tố của Clostridum tetani thông qua ức chế chất trung gian hóa học glycin và GABA-ergic có thể dẫn đến tetany.

Tăng kali trong cỏ khô hoặc đồng cỏ có thể kích hoạt cơn tetany mùa đông hay tetany cỏ ở động vật nhai lại.

Loãng xương và còi xương do thiếu vitamin D

## Tham khảo


## Đọc thêm

* 
*
Đại tràng sigma

**Đại tràng sigma** là một phần của ruột già nằm gần nhất với trực tràng và hậu môn, hình vòng dài khoảng 35 đến 40&nbsp;cm (13.78-15.75&nbsp;in). Vòng có hình giống sigma (ς) trong ngôn ngữ Hy Lạp hay chữ S trong ngôn ngữ Latin. Phần đại tràng này thường nằm trong khung xương chậu, nhưng do có thể di động tự nên nó có thể nằm lạc chỗ trong ổ bụng. 

## Cấu trúc
Đại tràng sigma bắt đầu ở ngang mức lỗ vào của hố chậu bé, liên tục với đại tràng chậu hông và đi ngang ra trước xương cùng sang phải xương chậu. (Tên *sigma* cũng có nghĩa là hình chữ S)

Sau đó cong sang trái để về đường giữa ngang mức đốt thứ ba của xương cùng, nơi nó uốn cong xuống và kết thúc ở trực tràng.

Chức năng của nó là đào thải xuất rắn và khí từ đường tiêu hóa. Các đường cong về phía hậu môn cho phép nó giữ khí ở phần cao của quai ruột giúp đại tràng đẩy khí mà không đào thải phân cùng một lúc.

### Che phủ
Nó được bao quanh hoàn toàn bởi phúc mạc (và do đó không nằm sau phúc mạc) tạo thành mạc treo (mạc treo đại tràng sigma) giảm dần chiều dài từ trung tâm quai ruột đến cuối, nhờ vậy mà quai ruột được cố định vào đại tràng chậu hông và trực tràng, nhưng lại di động khá tự do ở trung tâm.

### Chi phối
Thần kinh tạng chậu hông chi phối phó giao cảm. Thần kinh tạng thắt lưng chi phối giao cảm qua các hạch mạc treo dưới.

### Liên quan
Sau đại tràng sigma là động mạch chậu ngoài, buồng trứng, thần kinh bịt, cơ hình lê trái, đám rối cùng trái.

Ở phía trước, nó ngăn với bàng quang ở nam, và tử cung ở nữ bởi một số quai ruột non.

## Tham khảo



## Liên kết ngoài

*  - "ruột."
*
Khắc acid

**Khắc axit** (tiếng Anh: **etching**) là kỹ thuật dùng axit hay thuốc cẩn màu (mordant) để cắt các chi tiết của một tấm kim loại, từ đó tạo ra những nét khắc chìm (intaglio). Trong sản xuất hiện đại, các hóa chất khác cũng có thể được sử dụng trên các loại vật liệu khác nhau. Cùng với chạm khắc, đây là một trong những phương pháp quan trọng nhất của các bậc thầy đồ họa in ấn thời xưa, và vẫn được ứng dụng rộng rãi ngày nay. Trong một số biến thể hiện đại như sản xuất hiển vi và khắc quang hóa, khắc acid là một kỹ thuật quan trọng trong công nghệ hiện đại, trong đó có các bảng mạch.

Theo phương pháp truyền thống, một tấm kim loại (thường là đồng, kẽm, hoặc thép) sẽ được phủ một lớp kháng acid dạng sáp. Người họa sĩ sau đó sẽ cạo đi lớp phủ đó bằng kim nhọn tại những vị trí xuất hiện đường nét khi hoàn thiện, để lộ ra lớp kim loại. Échoppe, một dụng cụ có phần cắt hình oval nghiêng, được sử dụng để "làm phồng" các đường ấy. Tấm kim loại sau đó được nhúng vào acid, hay còn được gọi là "mordant" (nghĩa là "cắn" trong tiếng Pháp) hay etchant, hoặc được tưới acid lên. Acid sẽ ăn mòn kim loại (phản ứng oxy hóa khử xảy ra) tới một mức nhất định phụ thuộc vào thời gian và độ mạnh của acid, để lộ ra bức tranh đã được khắc trên sáp trên tấm kim loại. Sau đó lớp sáp bọc sẽ được làm sạch. 

Trong các lần sử dụng, bất kỳ loại mực không ăn mòn nào cũng sẽ được phủ lên tấm kim loại, sau đó mực sẽ chảy khỏi bề mặt và chỉ bám lại ở các vết bị ăn mòn. Tấm kim loại sau đó sẽ được đặt vào máy ép áp lực cao cùng một tờ giấy (thường được làm ẩm để mềm ra). Tờ giấy sẽ thấm mực từ các đường khắc, trở thành một bản in. Quá trình này có thể được lặp lại nhiều lần, thường là vài trăm bản in trước khi tấm kim loại bị mòn. Tác phẩm trên tấm kim loại có thể được bổ sung hoặc sửa bằng cách bọc sáp bổ sung và thực hiện khắc acid; những tấm kim loại có thể có nhiều hơn một hình thức.

Khắc acid thường được kết hợp với các phương pháp khắc chìm (intaglio) khác như khắc (như Rembrandt) hay acquatint (như Francisco Goya). Tên gọi tiếng Pháp "eau forte" ("nước mạnh") của kỹ thuật và thành phẩm in ấn đôi khi cũng được sử dụng trong tiếng Anh.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Prints & People: A Social History of Printed Pictures, an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art, which contains material on etching
*The Print Australia Reference Library Catalogue
*Etching from the MMA Timeline of Art History
*Museum of Modern Art information on printing techniques and examples of prints
*The Wenceslaus Hollar Collection of digitized books and images at the University of Toronto
Trương Tiểu Nguyệt

**Trương Tiểu Nguyệt** () là nhà ngoại giao người Đài Loan và hiện giữ chức Chủ tịch Quỹ giao lưu hai bờ eo biển Đài Loan. Bà là đại diện Trung Hoa Dân Quốc tại Vương quốc Anh từ năm 2007 đến năm 2011 và tại Úc từ năm 2011 đến năm 2014. Năm sau, bà được bổ nhiệm làm lãnh đạo Văn phòng đại diện Kinh tế và Văn hoá Đài Bắc tại Hoa Kỳ. Năm 2016, bà được chỉ định giữ chức Chủ nhiệm Hội đồng các vấn đề đại lục Đài Loan. Trương Tiểu Nguyệt rời Hội đồng các vấn đề đại lục vào tháng 2 năm 2018 và thay Điền Hoằng Mậu làm lãnh đạo Quỹ giao lưu hai bờ eo biển Đài Loan vào tháng 3 năm 2018.

## Thời niên thiếu
Trương Tiểu Nguyệt đạt được bằng cử nhân từ khoa ngoại giao, Đại học quốc lập Chính trị. Bà đạt được bằng thạc sĩ về quan hệ quốc tế từ Đại học Long Island ở Hoa Kỳ.

## Tham khảo
Xoắn đại tràng sigma

**Xoắn đại tràng sigma** là tình trạng xoắn ruột ảnh hưởng tới đại tràng sigma. Nó là nguyên nhân gây tắc ruột và táo bón. Bệnh lý này phổ biến nhất ở châu Á, Ấn Độ (7% tắc ruột) và đặc biệt là Nam Ấn Độ do chế độ ăn có hàm lượng xơ cao.

## Triệu chứng lâm sàng
Đau bụng – ban đầu khu trú bên trái sau đó lan ra khắp bụng

Táo bón

Bụng chướng căng

Nôn muộn và mất nước

Các dấu hiệu viêm phúc mạc

Nấc và buồn nôn có thể xảy ra

## Nguyên nhân
Hay gặp ở nam giới lớn tuổi. Nó cũng khá phổ biến ở những người táo bón mãn tính và lạm dụng thuốc nhuận tràng.

Nguyên nhân phổ biến là:

Hội chứng Ogilvie

Thiểu năng trí tuệ

Bệnh Chagas

Suy giáp

Thuốc kháng cholinergic

Xơ cứng rải rác

Xơ cứng bì

Bệnh Parkinson

Xoắn đại tràng sigma luôn quay ngược chiều kim đồng hồ. Cần phải quay một vòng rưỡi để gây tắc nghẽn mạch máu và hoại tử đó đã dẫn đến thủng ruột ở gốc hay đỉnh của quai ruột.

## Chẩn đoán

# X-quang bụng không chuẩn bị(chẩn đoán được khoảng 70 đến 80%): dấu hiệu hạt cà phê
# X quang bụng bơm thuốc cản quang: dấu hiệu mỏ chim
# Cắt lớp vi tính: dấu hiệu xoáy nước đặc trưng
# Máu: haematocrit, chức năng thận, điện giải

## Điều trị
Đặt sonde dạ dày

Truyền dịch đường tĩnh mạch

Đặt catheter

Thuốc kháng sinh

Bơm hơi qua hậu môn hoặc nội soi đại tràng sigma để tháo xoắn.

Nếu không tháo xoắn cần mở bụng qua đường giữa và tháo xoắn bằng tay. Nếu có thể cần cố định ruột vào thành bên bụng hoặc xương chậu

Nếu ruột bị hoại tử, cần thực hiện phẫu thuật Hartmann hoặc Paul Milulikz.

## Tham khảo
Kalachi, Kazakhstan

**Kalachi **(**** cũng được Latinh hóa thành **Kalachevskiy**) là một làng quê thuộc huyện Esil, tỉnh Akmola (tỉnh). Trong năm 2014, gần một phần năm số người dân được tường thuật mắc phải một "hội chứng buồn ngủ". Vào tháng 1 năm 2015, theo tường thuật hơn một nửa dân làng đang dự định di chuyển tới nơi khác ở. Sau đó người ta đã khám phá ra rằng mật độ cacbon monoxide gia tăng từ một hầm mỏ bỏ hoang gần đó làm cho nồng độ oxy trong thị trấn giảm xuống là nguyên nhân của chứng bệnh này.

## Tham khảo
Sông Kafue

**Sông Kafue** là con sông dài nhất nằm trọn trong Zambia, với chiều dài . Đây là nguồn nước quan trọng cho tưới tiêu và thủy điện. Nó là phụ lưu lớn nhất của sông Zambezi, và một trong những sông chính của Zambia, chảy ngay giữa đất nước. Hơn 50% dân số Zambia sống trong lưu vực sông Kafue và trong số ngày 65% là dân đô thị.　

Sông có lưu lượng trung bình 320 m³/s ở nửa hạ, biến thiên theo mùa. Nó đổ 10&nbsp;km³ nước mỗi năm vào sông Zambezi.

## Chú thích

### Liên kết ngoài
* Visit Zambia Campaign
Stichopus herrmanni

**Stichopus herrmanni** là một loài động vật da gai thuộc họ Sticheepidae. Nó được tìm thấy ở vùng nhiệt đới, phía tây Ấn Độ Dương, ở độ sâu xuống tới 20&nbsp;m (66&nbsp;ft). Loài này và một số loài khác được gọi là cá cà ri và được thu hoạch thương mại; nó được gọi là gama ở Indonesia.

## Miêu tả
Stichopus herrmanni là một loài hải sâm lớn, dài tới 50&nbsp;cm (20&nbsp;in). Thân hình trụ, đế bằng. Thành cơ thể xù xì và nhăn nheo, không có vết phồng lớn nhưng có những nhú màu nâu cam (các vết lồi lõm hình nón). Miệng được bao quanh bởi tám đến mười sáu xúc tu và kiếm ăn cũng như di chuyển các chân duy nhất mang các ống ngắn. Màu sắc của loài này có thể thay đổi tùy thuộc vào môi trường mà nó sinh sống và phát triển: ở một nơi thì loài này thường có màu nâu xám, nâu lục hoặc nâu cát, trong khi ở một số nơi khác có màu vàng mù tạt, nâu cam hoặc xanh lục và nâu is a species of holothuroidean echinoderm in the family Stichopodidae. It is found in the tropical, western Indo-Pacific Ocean, at depths down to . This and several other species are known as **curryfish** and are harvested commercially; it is called *gama* in Indonesia.

Stichopus herrmanni được tìm thấy ở khu vực nhiệt đới phía tây Ấn Độ - Thái Bình Dương. Phạm vi của nó kéo dài từ bờ biển phía đông của châu Phi đến Malaysia, Indonesia và Australia. Nó xuất hiện trên nền cát và bùn, đồng cỏ biển và ở độ sâu khoảng 25&nbsp;m (80&nbsp;ft). In Queensland, a minimum length of  is in force.

## Giá trị
Ở Indonesia và bắc Úc loài này là một hải sâm có giá trị cao - Nó được gọi là "curryfish", nhưng tên này bao gồm một số loài, S. herrmanni, Stichopus growus và Stichopus ocellatus và sự xuất hiện của ba loài gần như là cùng một thời điểm. Có thời gian vì thịt dễ bị phân hủy nên loại hải sâm này ko được sử dụng nhưng các phương pháp chế biến hiện đại và công phu hiện nay giúp xử lý tốt hơn và hiện nay nó đã trở thành một sản phẩm có giá trị cao.

## Tình trạng bảo tồn
Mặc dù quần thể S. herrmanni phát triển và hầu như các cá thể của loài này phát triển vô cùng tốt ở Úc, tuy nhiên dưới những áp lực đánh bắt cá ở những nơi khác đang khiến quần thể của nó suy giảm và trở nên vô cùng khan hiếm. Vì vậy đã khiến cho loài này có khả năng phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng nên chính vì vậy mà Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế đã đánh giá tình trạng bảo tồn của loài này là "dễ bị tổn thương".

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Ổ bụng

**Ổ bụng** là một khoang cơ thể người và nhiều động vật khác trong đó chứa nhiều cơ quan. Nó nằm dưới khoang ngực và phía trên khung chậu. Giới hạn trên hình mái vòm là cơ hoành - một cơ mỏng nằm dưới phổi, và giới hạn dưới là lỗ vào khung chậu mở vào khung chậu.

## Cấu trúc

Các tạng trong ổ bụng bao gồm dạ dày, gan, túi mật, lách, tụy, ruột, thận, ruột và tuyến thượng thận.

### Phúc mạc
Ổ bụng được lót bằng một lớp màng bảo vệ gọi là phúc mạc. Lót bên trong là phúc mạc thành. Hai thận nằm trong ổ bụng sau phúc mạc. Các tạng cũng được bao phủ phúc mạc tạng.

Giữa phúc mạc thành và phúc mạc tạng là khoang phúc mạc, đó là một khoang ảo. Nó chứa huyết thanh cho phép các tạng chuyển động. Các chuyển động là nhu động của đường tiêu hóa. Tác dụng của việc nối giữa phúc mạc thành và phúc mạc tạng là giúp treo và cố định các tạng trong ổ bụng.

### Mạc treo
Mạc treo là nếp gấp của phúc mạc gắn vào thành bụng rồi đến bao quanh toàn bộ tạng. Chúng được cung cấp một lượng máu phong phú. Ba mạc treo quan trọng nhất là mạc treo ruột non, mạc treo đại tràng ngang, gắn phần sau của đại tràng vào thành bụng và mạc treo đại tràng sigma che phủ đại tràng sigma.

### Mạc nối
Các mạc nối là các nếp gấp đặc biệt của phúc mạc mà bao quanh dây thần kinh, mạch máu, bạch huyết, chất béo và các mô liên kết. Có hai mạc nối. Đầu tiên, là mạc nối lớn treo đại tràng ngang và với bờ cong lớn của dạ dày. Mạc nối bé nối giữa dạ dày và gan.

## Tham khảo
Sân bay Tà Cơn

**Sân bay Tà Cơn** hiện là một di tích lịch sử ở vùng đất thôn Hòa Thành xã Tân Hợp, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị, Việt Nam. Trong Chiến tranh Việt Nam thời kỳ năm 1966 – 1968 sân bay Tà Cơn là đầu cầu hàng không trong cụm cứ điểm quân sự chiến lược của quân đội Mỹ, là mắt xích quan trọng của tập đoàn cứ điểm Khe Sanh. Những năm đó Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam tiến hành Chiến dịch giải phóng Khe Sanh để khai thông con đường tiếp vận từ miền Bắc vào miền Nam. Di tích đã được Bộ VHTT xếp hạng quốc gia tại Quyết định số 236/QĐ-BVHTT ngày 12 tháng 12 năm 1986.

## Đặc điểm
Di tích nằm trên địa phận thôn Hòa Thành, xã Tân Hợp, huyện Hướng Hóa, cách đường Hồ Chí Minh (đoạn nối từ Khe Sanh tới Hướng Lập) hơn 400 m về hướng đông bắc, và cách thị trấn Khe Sanh 3&nbsp;km về hướng bắc. Tại khu di tích có nhà bảo tàng và các vật trưng bày chiến cụ như máy bay, trực thăng, xe tăng. Di tích Sân bay Tà Cơn hiện là điểm tham quan quan trọng trong tour du lịch "tour DMZ - Thăm lại chiến trường xưa" trong Chiến tranh Việt Nam.

## Tham khảo

## Xem thêm
* Danh sách Di tích quốc gia Việt Nam
* Chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh 1968

## Liên kết ngoài
Cân nặng sơ sinh

**Cân nặng sơ sinh** là khối lượng cơ thể của trẻ khi sinh ra. Cân nặng khi sinh trung bình ở trẻ sơ sinh gốc châu Âu là 3,5&nbsp;kg (7,7&nbsp;lb), mặc dù phạm vi bình thường là từ 2,5&nbsp;kg (5,5&nbsp;lb) đến 4,5&nbsp;kg (9,9&nbsp;lb). Trẻ sơ sinh gốc Nam Á và Trung Quốc nhẹ hơn khoảng 240 gram (0,53&nbsp;lb). Cân nặng khi sinh của em bé là đáng chú ý vì trẻ sơ sinh rất nhẹ cân có nguy cơ tử vong cao gấp 100 lần so với trẻ sơ sinh có cân nặng bình thường. Theo tỷ lệ lưu hành tỷ lệ sinh thấp thay đổi theo thời gian, đã giảm nhẹ từ 7,9% (1970) xuống 6,8% (1980), sau đó tăng nhẹ lên 8,3% (2006), đến mức hiện tại là 8.2% (2016). Tỷ lệ trẻ sơ sinh nhẹ cân có xu hướng tăng nhẹ từ năm 2012 đến nay.

Đã có nhiều nghiên cứu đã cố gắng, với mức độ thành công khác nhau, tìm ra liên kết giữa cân nặng khi sinh và các điều kiện sau này, bao gồm bệnh tiểu đường, béo phì, hút thuốc lá và trí thông minh. Cân nặng khi sinh thấp có liên quan đến nhiễm trùng sơ sinh và tử vong ở trẻ sơ sinh.

## Các yếu tố quyết định

### Di truyền học
Có hai cơ sở di truyền có liên quan chặt chẽ đến cân nặng khi sinh, ADCY5 và CCNL1, cũng có bốn cơ sở cho thấy một số bằng chứng (CDKAL1, HHEX-IDE, GCK và TCF7L2). Khả năng di truyền của cân nặng khi sinh dao động từ 25-40%. Có một mối quan hệ phức tạp giữa gen của em bé và môi trường của mẹ mà đứa trẻ đang phát triển. Các gen của thai nhi ảnh hưởng đến việc thai nhi phát triển trong tử cung và gen của mẹ ảnh hưởng đến môi trường ảnh hưởng đến thai nhi đang phát triển như thế nào.

## Tham khảo
Mehdi Khalil

**Mehdi Khalil** (, sinh ngày 19 tháng 9 năm 1991) là một cầu thủ bóng đá người Liban, đóng vai trò là thủ môn cho câu lạc bộ Ahed đang thi đấu tại Giải vô địch bóng đá quốc gia Liban và cho Đội tuyển bóng đá quốc gia Liban.

## Sự nghiệp quốc tế

Khalil đã ra mắt đội tuyển quốc gia trong trận hoà 0 – 0 trước Bahrain ngày 17 tháng 3 năm 2013. Đến nay anh đã có hơn 40 trận đấu cho đội tuyển.

## Chú thích

## Tham khảo
 
## Liên kết ngoài
Hồ sơ cầu thủ tại National-Football-Teams.