Vụ tai nạn trực thăng ở Leicester năm 2018

Vào ngày 27 tháng 10 năm 2018, một chiếc trực thăng Leonardo AW169 đã rơi ngay sau khi cất cánh từ sân vận động King Power của câu lạc bộ Leicester City tại Leicester, Anh, khi đang trên đường đến Sân bay Luton. Tất cả những người trên máy bay — bao gồm phi công và bốn hành khách, trong đó có chủ tịch câu lạc bộ Vichai Srivaddhanaprabha — đều thiệt mạng trong vụ tai nạn.

Cơ quan Điều tra Tai nạn Hàng không (AAIB) xác định nguyên nhân vụ tai nạn là do mất kiểm soát trục đứng (chuyển động quay quanh trục đứng) vì hỏng liên kết điều khiển rô-to đuôi.

## Lịch sử chuyến bay
Vichai Srivaddhanaprabha thường xuyên di chuyển đến và đi từ sân vận động bằng trực thăng cho các trận đấu của Leicester City, tờ *[[Leicester Mercury]]* mô tả đây là "một hình ảnh quen thuộc đối với người hâm mộ Bầy cáo." Vào ngày 27 tháng 10, chiếc trực thăng rời Sân bay Fairoaks ở Surrey cùng phi công và bạn gái của ông trên máy bay. Nó dừng tại Sân bay trực thăng London để đón thêm ba hành khách — Srivaddhanaprabha và hai thành viên trong đội ngũ nhân viên — trước khi khởi hành lúc 14:43 BST (13:43 UTC). Trực thăng đến sân tập của Câu lạc bộ Bóng đá Leicester City tại Belvoir Drive, cách sân vận động King Power  về phía nam vào lúc 15:58 BST (14:58 UTC). Tất cả những người trên máy bay xuống xe và di chuyển bằng ô tô đến sân vận động để xem trận đấu giữa Leicester và West Ham United. Phi công và bạn gái của ông quay lại sau khi trận đấu kết thúc và sau đó, như thường lệ, đã lái trực thăng vào sân vận động để đón Srivaddhanaprabha cùng hai nhân viên. Chiếc trực thăng được nhìn thấy đang chuẩn bị cất cánh từ mặt sân trực tiếp trên kênh BT Sport, trong một chương trình phát sóng sau trận đấu.

Máy bay dự kiến sẽ bay đến Sân bay Luton.

## Tai nạn

Cùng với Vichai, phi công và ba người khác trên máy bay, chiếc trực thăng đã cất cánh từ bên trong sân vận động vào khoảng 20:37 BST (19:37 UTC). Khi phi công xoay trực thăng về hướng hành trình, liên kết điều khiển rô-to đuôi bị gãy, khiến trực thăng rơi vào tình trạng xoay vòng mất kiểm soát. Một nhân chứng mô tả chiếc máy bay rơi "như một hòn đá xuống đất". Nó đập xuống đất tại Bãi đỗ xe E của sân vận động, cách sân vận động khoảng , và bùng cháy dữ dội. Hai sĩ quan cảnh sát và hai nhân viên câu lạc bộ đang rời sân vận động đã cố gắng cứu những người trong trực thăng nhưng phải lùi lại do nhiệt độ cao và ngọn lửa. Họ bị thương do nhiệt. Các nhà điều tra đã loại trừ giả thuyết về một vụ va chạm với thiết bị bay không người lái của cảnh sát như một nguyên nhân có thể xảy ra.

Ngày hôm sau, Cảnh sát Leicestershire xác nhận rằng tất cả mọi người trên máy bay đều đã thiệt mạng trong vụ rơi và hỏa hoạn sau đó, đồng thời nêu tên năm nạn nhân. Họ gồm ba người Thái Lan: chủ sở hữu câu lạc bộ Vichai Srivaddhanaprabha và hai nhân viên — Kaveporn Punpare và Nusara Suknamai; phi công người Anh Eric Swaffer và bạn gái người Ba Lan của ông, Izabela Róża Lechowicz. Lechowicz cũng là một phi công trực thăng nhưng không lái vào ngày hôm đó. Một đài tưởng niệm nhỏ đã được dựng tại Nghĩa trang East Sheen cho hai phi công này. Kết quả điều tra xác định rằng bốn trong số năm người đã sống sót sau cú va chạm ban đầu, nhưng với những vết thương gây mất khả năng vận động khiến họ không thể thoát ra khỏi trực thăng. Họ đã tử vong trong vụ hỏa hoạn sau đó.

Hai sĩ quan cảnh sát, Michael Hooper và Stephen Quartermain, đã bị bỏng và ngạt khói khi cố gắng giải cứu các nạn nhân, và sau đó đã được đề cử cho giải thưởng lòng dũng cảm của cảnh sát quốc gia cũng như nhận được Huân chương Dũng cảm của Nữ hoàng (Queen's Gallantry Medal).

## Máy bay
Chiếc máy bay liên quan đến vụ tai nạn là trực thăng Leonardo AW169, số đăng ký G-VSKP, số hiệu xuất xưởng 69018, sản xuất năm 2016. Nó có 10 chỗ ngồi và nặng khoảng . Máy bay được trang bị hai động cơ Pratt & Whitney Canada PW210A. Máy bay thuộc sở hữu của Foxborough và do Amadeus Aviation vận hành. Đây là vụ tai nạn và tổn thất toàn bộ đầu tiên liên quan đến dòng AW169.

## Điều tra
Cơ quan Điều tra Tai nạn Hàng không (AAIB) đã mở một cuộc điều tra về vụ tai nạn. Cục An toàn Bay Quốc gia Ý (ANSV), đại diện cho quốc gia sản xuất trực thăng, và Ủy ban An toàn Giao thông Canada, đại diện cho quốc gia sản xuất động cơ, đã cung cấp hỗ trợ. Các đại diện được ủy quyền từ Ủy ban Nhà nước về Điều tra Tai nạn Hàng không Ba Lan và Ủy ban Điều tra Tai nạn Máy bay Thái Lan cũng tham gia hỗ trợ. Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Hoa Kỳ, đại diện cho quốc gia sản xuất bộ phận kích hoạt rô-to đuôi, và Cục Điều tra và Phân tích An toàn Hàng không Dân dụng (BEA) của Pháp, đại diện cho quốc gia sản xuất ổ bi rô-to đuôi, cũng hỗ trợ điều tra. Máy ghi dữ liệu chuyến bay kỹ thuật số của máy bay đã được thu hồi vào ngày 28 tháng 10, dù đã bị hư hỏng nghiêm trọng trong hỏa hoạn. Nó được chuyển đến căn cứ của AAIB tại Farnborough, Hampshire, để trích xuất dữ liệu. Các mảnh vỡ của trực thăng được chuyển đến Farnborough vào ngày 2 tháng 11.

Một cuộc điều tra của nhân viên điều tra tội phạm (coroner) đã được triệu tập để điều tra nguyên nhân cái chết chính thức của hành khách và phi hành đoàn. Cuộc điều tra được trình bày tại tòa án tiết lộ rằng có rất ít cơ hội để bất kỳ cá nhân nào sống sót sau cú va chạm ban đầu có thể thoát ra, hoặc để bất kỳ ai cứu giúp những người bị kẹt. Cuộc điều tra kết thúc vào tháng 1 năm 2025 với phán quyết cái chết do tai nạn cho cả năm nạn nhân.

Vào ngày 7 tháng 11, Cơ quan An toàn Hàng không Châu Âu (EASA) đã ban hành một Chỉ thị về Khả năng bay, yêu cầu kiểm tra phần đuôi của tất cả các máy bay trực thăng AgustaWestland AW169 và AgustaWestland AW189, như một biện pháp phòng ngừa. Vào ngày 14 tháng 11, AAIB đã phát hành một Bản tin Đặc biệt, tóm tắt tiến trình điều tra. Việc mất kiểm soát trục đứng được tiết lộ là nguyên nhân khiến máy bay rơi, trong khi lý do cụ thể dẫn đến việc mất kiểm soát này vẫn chưa được xác định. Vào ngày 30 tháng 11, EASA đã ban hành Bản tin Dịch vụ Cảnh báo Khẩn cấp yêu cầu kiểm tra định kỳ một phần của hệ thống rô-to đuôi. Điều này trở thành bắt buộc theo Chỉ thị về Khả năng bay được ban hành cùng ngày.

Vào ngày 6 tháng 12 năm 2018, AAIB đã công bố Bản tin Đặc biệt thứ hai. Các nhà điều tra tiết lộ rằng việc mất kiểm soát trực thăng là kết quả của việc trục điều khiển bộ kích hoạt rô-to đuôi (vốn điều khiển góc của các cánh quạt đuôi) bị ngắt kết nối khỏi cơ chế cần gạt kích hoạt — bộ phận truyền tín hiệu từ bàn đạp của phi công để điều khiển trục đứng của trực thăng. Họ cũng phát hiện bằng chứng cho thấy trục điều khiển (vốn thường đứng yên) đã bị rô-to đuôi làm xoay, khiến đai ốc lâu đài giữ cần gạt kích hoạt bị hàn ma sát vào phần mang của nó, làm gãy chốt chẻ và xoay ra khỏi trục ren. Đai ốc khóa và phần mang chốt được tìm thấy rời ra trong vỏ bọc rô-to đuôi và bị dính chặt vào nhau. Một ổ bi kép được thiết kế để cho phép trục điều khiển đứng yên (trong khi phần còn lại của cụm rô-to đuôi xoay quanh nó) được tìm thấy chỉ cho phép xoay vài độ, với các vòng bi bị kẹt bởi hỗn hợp mỡ cháy và các hạt kim loại. AAIB đã công bố báo cáo cuối cùng gồm hai tập vào ngày 6 tháng 9 năm 2023. Tám khuyến nghị an toàn đã được đưa ra.

## Phản ứng

Người hâm mộ bắt đầu đặt hoa và áo thi đấu bên ngoài sân vận động vào sáng sau vụ tai nạn. Áo và khăn quàng từ các đội khác bao gồm West Ham United, đối thủ của Leicester City trong trận đấu trước vụ rơi, cũng được nhìn thấy. Vào ngày 30 tháng 10, Leicester City đã mở một sổ tang, phiên bản trực tuyến cũng được cung cấp. Một số tòa nhà được chiếu sáng bằng ánh sáng xanh để tri ân các nạn nhân, bao gồm cả sân vận động quốc gia của Anh, Wembley.

Quỹ từ thiện chính thức của câu lạc bộ, The Foxes Foundation, được đổi tên thành Quỹ Vichai Srivaddhanaprabha.

Vào ngày 10 tháng 11, hàng ngàn người hâm mộ Leicester City đã tham gia cuộc đi bộ '5.000-1' để tưởng nhớ các nạn nhân, trước khi Leicester City tiếp Burnley trên sân nhà. Ban đầu chỉ kêu gọi 5.000 người hâm mộ tham gia, nhưng các báo cáo cho thấy con số thực tế là khoảng 10.000 người.

Leicester City đã thiết lập một khu vườn tưởng niệm ngay tại địa điểm xảy ra vụ tai nạn.

### Bóng đá
Trận đấu tại Giải bóng đá nữ hạng Nhất Anh 2018–19 giữa Leicester City và Manchester United, dự kiến diễn ra vào ngày sau vụ tai nạn, đã bị hoãn lại.
Trận đấu của đội dự bị nữ chống lại Derby County, trận đấu tại Cúp EFL 2018–19 của Leicester City gặp Southampton dự kiến diễn ra tại sân vận động King Power vào ngày 30 tháng 10, trận đấu tại Premier League International Cup 2018–19 giữa Leicester City U-23 và Học viện Feyenoord và trận đấu tại Giải bóng đá hạng Nhì Bỉ 2018–19 giữa Oud-Heverlee Leuven (câu lạc bộ thứ hai do Vichai Srivaddhanaprabha sở hữu) và Lommel, dự kiến ban đầu vào ngày 31 tháng 10, đều đã bị hoãn.

Tại các trận đấu Premier League diễn ra vào ngày hôm sau, các cầu thủ đã đeo băng tay đen và dành một phút mặc niệm cho các nạn nhân vụ tai nạn. Một buổi lễ khác cũng được tổ chức trong các trận đấu cuối tuần sau đó dành cho các nạn nhân, cũng như để kỷ niệm Ngày Tưởng niệm.

Trận đấu thuộc loạt trận London của NFL giữa Philadelphia Eagles và Jacksonville Jaguars diễn ra tại sân vận động Wembley vào ngày sau vụ tai nạn đã bao gồm một buổi tri ân trước trận đấu để tưởng nhớ các nạn nhân của cả vụ rơi ở Leicester và Vụ xả súng tại giáo đường Do Thái Pittsburgh xảy ra cùng ngày.

### Kiện tụng
Vào ngày 26 tháng 10 năm 2021, gia đình của các phi công đã khởi kiện tại Tòa án Quận Massachusetts ở Hoa Kỳ, kiện Raytheon về các thiệt hại. Gia đình cáo buộc rằng Raytheon đã "thiếu trách nhiệm trong việc thiết kế, sản xuất, lắp ráp và bán Bộ kích hoạt rô-to đuôi dẫn đến việc trục điều khiển của bộ kích hoạt này trên chiếc máy bay gặp nạn bị ngắt kết nối khỏi cơ chế cần gạt kích hoạt".

Vào tháng 1 năm 2025, gia đình Srivaddhanaprabha thông báo rằng họ đang kiện Leonardo với số tiền 2,15 tỷ bảng Anh cho những tổn thất về thu nhập và các thiệt hại khác.

## Tham khảo