Chi Bông phấn

**Chi Bông phấn** (danh pháp khoa học: ***Mirabilis***) là một chi thực vật có hoa trong họ Nyctaginaceae, được biết đến như là **bông phấn**, với các tên gọi trong tiếng Anh là four-o'clocks (bốn giờ) hay umbrellaworts (cỏ dù). Loài được biết đến nhiều nhất có lẽ là *[[Mirabilis jalapa]]*, được trồng tại Việt Nam với tên gọi bông phấn.

Chi này chứa các loài cây thân thảo, chủ yếu được tìm thấy tại châu Mỹ. Một số loài tạo thành các rễ củ cho phép chúng sống lâu năm qua các mùa khô và lạnh. Chúng có hoa nhỏ với họng sâu, thường rất thơm.

Mặc dù được biết đến như là các loại cây cảnh, nhưng ít nhất 1 loài là mauka (*[[Mirabilis expansa|M. expansa]]*) được trồng làm thực phẩm dưới dạng rau ăn củ.

## Phân loại
Chi *Mirabilis* được Carl Linnaeus thiết lập năm 1753 trong *[[Species Plantarum]]*, quyển 1, trang 177. Loài điển hình là *[[Mirabilis jalapa]]*. Tên chi *Mirabilis* bắt nguồn từ tiếng Latinh *mirabilis* có nghĩa là diệu kì.

Chi *Mirabilis* thuộc về tông Nyctagineae của họ Nyctaginaceae.

Năm 1934 Anton Heimerl chia chi *Mirabilis* làm 6 tổ:
* Tổ *Mirabilis*: Chứa khoảng 10 loài từ tây nam Hoa Kỳ tới Mexico và bắc Trung Mỹ.
* Tổ *Mirabilopsis* Heimerl: Chỉ chứa 1 loài từ tây nam Hoa Kỳ tới miền bắc Mexico.
* Tổ *Oxybaphoides* A.Gray: Chứa khoảng 17 loài từ tây nam Hoa Kỳ tới miền bắc Mexico, tại Nam Mỹ và Nam Á.
* Tổ *Oxybaphus* (L'Heritier ex Willdenow) Heimerl: Chứa khoảng 25 loài từ tây nam Hoa Kỳ qua Mexico và Trung Mỹ tới Nam Mỹ.
* Tổ *Paramirabilis* Heimerl
* Tổ *Quamoclidion* (Choisy) A.Gray: Chứa khoảng 6 loài từ tây nam Hoa Kỳ tới miền bắc Mexico.

## Các loài
**[[Mirabilis aggregata]]* (Ortega) Cav.
**[[Mirabilis albida]]* (Walter) Heimerl
**[[Mirabilis alipes]]* (S.Watson) Pilz
**[[Mirabilis austrotexana]]* B.L. Turner
**[[Mirabilis bigelovii]]* A. Gray
**[[Mirabilis californica]]* A. Gray
**[[Mirabilis campanulata]]* Heimerl
**[[Mirabilis ciliatifolia]]* (Weath.) Standl.
**[[Mirabilis coccinea]]* (Torr.) Benth. & Hook.f.
**[[Mirabilis collina]]* Shinners
**[[Mirabilis comata]]* (Small) Standl.
**[[Mirabilis decipiens]]* (Standl.) Standl.
**[[Mirabilis donahooiana]]* Le Duc
**[[Mirabilis dumetorum]]* Shinners
**[[Mirabilis elegans]]* (Choisy) Heimerl
**[[Mirabilis expansa]]* (Ruiz & Pav.) Standl.
**[[Mirabilis gigantea]]* (Standl.) Shinners
**[[Mirabilis glabra]]* (S. Watson) Standl.
**[[Mirabilis glabrifolia]]* (Ortega) I.M. Johnst.
**[[Mirabilis glandulosa]]* (Standl.) W.A. Weber
**[[Mirabilis gracilis]]* (Standl.) Le Duc
**[[Mirabilis grandiflora]]* (Standl.) Standl.
**[[Mirabilis greenei]]* S.Watson
**[[Mirabilis himalaica]]* (Edgew.) Heimerl. Loài này là duy nhất thuộc chi *Mirabilis* nằm ngoài khu vực châu Mỹ và không có quan hệ họ hàng gần với các tổ *Oxybaphoides* và *Oxybaphus* như gợi ý trước đây mà dường như tạo thành nhánh quan hệ gần với tổ *Quamoclidion* nghĩa hẹp.
**[[Mirabilis hintoniorum]]* Le Duc
**[[Mirabilis hirsuta]]* (Nutt.) MacMill.
**[[Mirabilis intercedens]]* Heimerl
**[[Mirabilis jalapa]]* L. - Bông phấn.
**[[Mirabilis laevis]]* (Benth.) Curran
**[[Mirabilis latifolia]]* (A. Gray) Diggs, Lipscomb & O'Kennon
**[[Mirabilis linearis]]* (Pursh) Heimerl
**[[Mirabilis longiflora]]* L.
**[[Mirabilis longipes]]* (Standl.) Standl.
**[[Mirabilis macfarlanei]]* Constance & Rollins
**[[Mirabilis melanotricha]]* (Standl.) Spellenb.
**[[Mirabilis microchlamydea]]* (Standl.) Standl.
**[[Mirabilis multiflora]]* (Torr.) A.Gray
**[[Mirabilis nesomii]]* B.L. Turner
**[[Mirabilis oaxacae]]* Heimerl
**[[Mirabilis oblongifolia]]* (A. Gray) Heimerl
**[[Mirabilis odorata]]* L.
**[[Mirabilis oligantha]]* (Standl.) Standl.
**[[Mirabilis ovata]]* (Ruiz & Pav.) Meigen
**[[Mirabilis oxybaphoides]]* (A.Gray) A.Gray
**[[Mirabilis polonii]]* Le Duc
**[[Mirabilis polyphylla]]* (Standl.) Standl.
**[[Mirabilis pringlei]]* Weath.
**[[Mirabilis prostrata]]* (Ruiz & Pav.) Heimerl
**[[Mirabilis pudica]]* Barneby
**[[Mirabilis pulchella]]* Standl. & Steyerm.
**[[Mirabilis pumila]]* (Standl.) Standl.
**[[Mirabilis rotundifolia]]* (Greene) Standl.
**[[Mirabilis russellii]]* Le Duc
**[[Mirabilis sanguinea]]* Heimerl
**[[Mirabilis suffruticosa]]* (Standl.) Standl.
**[[Mirabilis tenuiloba]]* S. Watson
**[[Mirabilis texensis]]* (J.M. Coult.) B.L. Turner
**[[Mirabilis triflora]]* Benth.
**[[Mirabilis urbani]]* Heimerl
**[[Mirabilis violacea]]* (L.) Heimerl
**[[Mirabilis viscosa]]* Cav.
**[[Mirabilis watsoniana]]* Heimerl
**[[Mirabilis weberbaueri]]* Heimerl
**[[Mirabilis wrightiana]]* A. Gray ex Britton & Kearney

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
*