Bóng đá tại Tây Ban Nha

'''Bóng đá''' là môn thể thao phổ biến nhất ở **[[Tây Ban Nha]],** với 61% dân số quan tâm đến nó. Tây Ban Nha có một số đội bóng có ảnh hưởng nhất ở châu Âu (Real Madrid, Barcelona, Atlético de Madrid, Sevilla, Valencia, và những đội khác) cũng như nhiều cầu thủ (hầu hết là không chuyên nghiệp) và các đội bóng được đăng ký ở tất cả các cấp độ (1.063.090 cầu thủ trong 21.148 câu lạc bộ). Hơn nữa, bóng đá là môn thể thao mà đa số người dân Tây Ban Nha quan tâm (48%) và tổng cộng 67% dân số cho biết họ là người hâm mộ hoặc có cảm tình với một câu lạc bộ cụ thể.

Trong một cuộc khảo sát về thói quen thể thao của người dân Tây Ban Nha được thực hiện vào năm 2010, bóng đá được xếp hạng là môn thể thao giải trí phổ biến thứ hai được người dân luyện tập (17,9%). 75,9% cho biết họ đã từng mua vé xem một trận đấu bóng đá. Ngoài ra, 67,3% số người được hỏi cho biết họ đã xem tất cả, hầu hết, nhiều hoặc một số trận đấu bóng đá được phát sóng trên truyền hình. Trong một cuộc khảo sát khác được thực hiện vào năm 2014, tỷ lệ tập luyện bóng đá đã giảm xuống còn 14% dân số, bị vượt qua bởi các môn thể thao khác như chạy bộ, đạp xe, và bơi lội giải trí. Tuy nhiên, trong cuộc khảo sát này, bóng đá vẫn là môn thể thao nhận được sự quan tâm của hầu hết người dân Tây Ban Nha (48%). 67% dân số cho biết họ là người hâm mộ hoặc ủng hộ một câu lạc bộ cụ thể. Ngoài ra, 74,9% cho biết họ luôn xem, bất cứ khi nào có thể, các trận đấu được phát sóng trên truyền hình liên quan đến các đội bóng yêu thích của họ, và 42,4% sở hữu cờ, huy hiệu hoặc các đồ vật của đội bóng yêu thích. Dữ liệu từ cuộc khảo sát này đã xác nhận ấn tượng phổ biến rằng hầu hết người dân Tây Ban Nha là cổ động viên của Real Madrid (32,4%) hoặc FC Barcelona (24,7%), và các đội khác có ít cổ động viên hơn trên toàn quốc, chẳng hạn như Atlético de Madrid (16,1%), Valencia CF (3,5%), Athletic Bilbao (3,3%), hoặc Sevilla FC (3,2%).

Mối quan hệ giữa bóng đá, chính trị, quan hệ đa văn hóa, bản sắc và thái độ đối với chủ nghĩa khu vực ở Tây Ban Nha cũng đã được báo cáo.

Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha (tiếng Tây Ban Nha: Real Federación Española de Fútbol) – cơ quan quản lý bóng đá quốc gia của đất nước – tổ chức hai giải đấu Cúp: Copa del Rey và Supercopa de España. Tổ chức *[[Liga de Fútbol Profesional]]* (LFP) (tiếng Anh: Professional Football League), bao gồm tổng cộng 42 câu lạc bộ bóng đá, là một phần của Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha (RFEF) nhưng có quyền tự chủ trong tổ chức và hoạt động. Nó chịu trách nhiệm tổ chức các giải bóng đá cấp bang với sự phối hợp của RFEF.

Đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha từng một lần vô địch FIFA World Cup và đã thành công tại UEFA Euro cũng như giải đấu Olympic. Thành công lớn nhất mà đội tuyển quốc gia đạt được là cú ăn ba lịch sử khi giành chiến thắng trong các giải đấu liên tiếp:

UEFA Euro 2008, FIFA World Cup 2010, và UEFA Euro 2012. Họ cũng từng vô địch Giải vô địch bóng đá châu Âu vào năm 1964 và năm 2024. Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Tây Ban Nha đã trở thành nhà vô địch thế giới sau chiến thắng tại Giải vô địch bóng đá nữ thế giới 2023, qua đó đưa Tây Ban Nha trở thành quốc gia thứ hai sau Đức giành được cả chức vô địch World Cup nam và nữ. Ở tất cả các cấp độ, các đội tuyển quốc gia nam của Tây Ban Nha đã giành được 27 danh hiệu trong các giải đấu của FIFA, UEFA và Olympic trong khu vực châu Âu và quốc tế. Tại vòng loại giải vô địch UEFA, đội đứng đầu về số lần dứt điểm (227) và tỷ lệ kiểm soát bóng (70%) và hoàn thành với tỷ lệ chuyền bóng chính xác cao nhất (91%) trong số tất cả các đội tham dự vòng loại. Đội cũng là đội đầu tiên bảo vệ thành công chiếc Cúp Henri Delaunay.

Giải hạng Nhất của Liga de Fútbol Profesional – thường được gọi trong thế giới nói tiếng Anh là La Liga – là một trong những giải bóng đá mạnh nhất ở cả châu Âu và thế giới. Ở cấp độ câu lạc bộ, các câu lạc bộ bóng đá Tây Ban Nha đã giành được tổng cộng 66 danh hiệu quốc tế. Họ thành công nhất trong các giải đấu châu Âu hiện nay, chẳng hạn như UEFA Champions League, UEFA Super Cup, và UEFA Europa League; và cũng thành công nhất trong giải đấu đã ngừng hoạt động là Inter-Cities Fairs Cup.

Trong thời kỳ thành công nhất của mình, Tiki-taka là phong cách chơi bóng đặc trưng được phát triển bởi Đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha (và ở cấp độ câu lạc bộ là FC Barcelona). Phong cách bóng đá này được đặc trưng bởi việc sở hữu bóng trong phần lớn thời gian trận đấu và luân chuyển bóng nhanh từ cầu thủ này sang cầu thủ khác, với các đường chuyền ngắn và nhanh, giữ bóng cách xa đối thủ, sau đó tung ra một đường chuyền sắc bén để ghi bàn.

Bóng đá chuyên nghiệp ở Tây Ban Nha là một sự kiện văn hóa xã hội đóng góp đáng kể cho nền kinh tế Tây Ban Nha về cả cung và cầu. Về mặt kinh tế, trong năm 2013, bóng đá chuyên nghiệp đã tạo ra hơn 7,6 tỷ euro, bao gồm các hiệu ứng trực tiếp, gián tiếp và lan tỏa, chiếm 0,75% GDP của Tây Ban Nha. Hơn nữa, do cuộc khủng hoảng tài chính trong vài năm qua, nhiều câu lạc bộ bóng đá Tây Ban Nha ở hai hạng đấu hàng đầu đã phải đối mặt với những rắc rối kinh tế nghiêm trọng do phải trả các khoản nợ ngân hàng. Thêm vào đó, các nhà chức trách Liên minh châu Âu đã cảnh báo các cơ quan quản lý Tây Ban Nha phải ngừng cung cấp tài chính công cho các câu lạc bộ đang ngập trong nợ nần.

Đội tuyển bóng đá trong nhà (futsal) quốc gia Tây Ban Nha là một trong những đội mạnh nhất thế giới, từng 6 lần vô địch UEFA Futsal Championship và 2 lần vô địch FIFA Futsal World Championship.

## Lịch sử
### Thế kỷ 19
Bóng đá hiện đại được giới thiệu vào Tây Ban Nha vào cuối thế kỷ 19 bởi sự kết hợp của phần lớn là các công nhân nhập cư người Anh, các thủy thủ ghé thăm và các sinh viên Tây Ban Nha trở về từ Anh. Vào cuối những năm 1870, nhiều công nhân người Anh rải rác khắp bán đảo bắt đầu thành lập các nhóm không chính thức dành riêng cho các hoạt động giải trí khác nhau, đặc biệt là cricket và bóng đá, nhất là tại các cảng Tây Ban Nha ở Vigo, Andalusia, Huelva, Seville và Bilbao.

Cú sút bóng đá đầu tiên trên đất Tây Ban Nha diễn ra vào năm 1873 tại Huelva hoặc Vigo. Các cuộc nghiên cứu về việc nơi nào là "anh cả" của bóng đá Tây Ban Nha vẫn chưa có kết luận và vẫn là đề tài tranh luận của các nhà sử học. Vào năm đó, tại Huelva, các công nhân người Anh của công ty Rio Tinto Company Limited (RTCL) bắt đầu đến Minas de Riotinto sau khi công ty giành được quyền khai thác các mỏ đồng ở Rio Tinto. Những người Anh làm việc trong các mỏ đã tụ tập để chơi các môn thể thao yêu thích của họ như cricket, rugby và bóng đá. Trong khi đó, tại Vigo, một nhóm công nhân người Anh của công ty Eastern Telegraph Company đã đến đây từ Porthcurno, một thị trấn nhỏ hẻo lánh ở cực tây nước Anh, do đó họ có biệt danh là "Exiles" (những người lưu vong). Hai cộng đồng này đã khai sinh ra những đội bóng đá đầu tiên của Tây Ban Nha: Exiles Foot-Ball Club (1876) và Río Tinto Foot-Ball Club (1878). Những đội bóng này chưa bao giờ được thành lập chính thức, vì vậy không có hồ sơ pháp lý về sự tồn tại của họ. Câu lạc bộ bóng đá Tây Ban Nha đầu tiên được thành lập hợp pháp là Cricket and Football Club of Madrid, được thành lập vào tháng 10 năm 1879 dưới sự bảo trợ của Vua Alfonso XII, người được bầu làm Chủ tịch danh dự của câu lạc bộ. Cùng với Exiles FC và Rio Tinto FC, đây là một trong ba câu lạc bộ tiền thân đã tiên phong và mở rộng bóng đá tại Tây Ban Nha. Mặc dù đội Madrid đã biến mất vài năm sau đó, Exiles FC và Rio Tinto FC đã tồn tại trong nhiều thập kỷ và đóng vai trò quan trọng trong những bước đầu nghiệp dư của bóng đá tại Tây Ban Nha.

Rio Tinto FC là chất xúc tác cho  ('Hiệp hội Trò chơi Bóng') vào năm 1884, tổ chức các trận đấu bóng đá và các môn thể thao đặc trưng khác của Anh. Những cuộc gặp gỡ này ban đầu được tranh tài giữa các thành viên của câu lạc bộ và sau đó là với thủy thủ đoàn của các con tàu Anh cập cảng cảng Huelva. Ví dụ sớm nhất được biết đến về điều này là vào tháng 3 năm 1888, khi câu lạc bộ chơi các trận bóng đá và cricket chống lại các thủy thủ của một tàu buôn mang tên *Jane Cory*. Hiệp hội này đã phát triển thành câu lạc bộ bóng đá chính thức lâu đời nhất ở Tây Ban Nha, Recreativo de Huelva, được thành lập vào tháng 12 năm 1889 bởi hai bác sĩ người Scotland của Công ty Rio Tinto, Alexander Mackay và Robert Russell Ross. Exiles FC tồn tại cho đến đầu những năm 1910; câu lạc bộ có quan hệ tốt với những câu lạc bộ bóng đá đầu tiên xuất hiện trong thành phố, và hợp tác với họ bằng cách cung cấp kiến thức, cầu thủ, huấn luyện viên và thậm chí chia sẻ sân vận động của mình, *[[El Relleno]]*.

Sau Recreativo de Huelva, Sevilla FC là câu lạc bộ lâu đời tiếp theo ở Tây Ban Nha, được thành lập vào ngày 25 tháng 1 năm 1890 bởi Isaias White và phó lãnh sự Anh tại Seville lúc bấy giờ là Edward Farquharson Johnston, người đã trở thành chủ tịch đầu tiên của câu lạc bộ. Không giống như các câu lạc bộ trước đó, Sevilla FC hoàn toàn chỉ dành riêng cho bóng đá, điều này khiến nó được coi là câu lạc bộ bóng đá đầu tiên của Tây Ban Nha. Trận đấu bóng đá chính thức đầu tiên tại Tây Ban Nha đã được tranh tài giữa Sevilla FC và Recreativo de Huelva tại Seville vào ngày 8 tháng 3 năm 1890, tại một khu mỏ bị bỏ hoang gần phố Sanz. Có hai cầu thủ Tây Ban Nha trong mỗi đội; tất cả những cầu thủ còn lại là người Anh, hầu hết là người Scotland, bao gồm đội trưởng của Sevilla Hugh MacColl. Sevilla FC thắng .

Bóng đá được du nhập vào xứ Basque bởi hai nhóm riêng biệt, cả hai đều có mối liên hệ với Anh: các công nhân đóng tàu người Anh và các sinh viên người Basque trở về từ trường học ở Anh. Các nhân viên người Anh của Xưởng đóng tàu Nervión, tọa lạc tại Sestao (Vizcaya), đã tổ chức và chơi trận bóng đá đầu tiên được biết đến trong vùng, được tổ chức vào ngày 4 tháng 4 năm 1890, giữa *Bộ phận Máy móc* (các kỹ sư) và các Công nhân Xưởng đóng tàu. Nhóm tiên phong bóng đá này là một phần của câu lạc bộ đa thể thao có tên là ''Club Atleta'', được thành lập vào cuối năm 1889. Vào tháng 11 năm 1892, chủ tịch của *Club Atleta*, Enrique Jones Bird, đã xin phép thành công để chơi tại Hippodrome of Lamiako, nơi từ đó trở thành ngôi nhà mới của bóng đá có tổ chức ở xứ Basque. Chính từ Lamiako mà môn thể thao bóng đá đã cất cánh ở Bilbao, với nhiều người dân Bilbao tụ tập quanh sân để xem các đội công nhân Anh thách đấu lẫn nhau mỗi cuối tuần, và cuối cùng, chính các công dân địa phương đã quyết định thách đấu với một đội bóng Anh vào năm 1894, kết thúc với chiến thắng 6–0 cho phía Anh. Tuy nhiên, kết quả này không làm nản lòng những người dân địa phương nhiệt huyết, họ đã nhanh chóng chơi một trận đấu khác và chẳng bao lâu môn thể thao này đã thu hút được những người theo dõi trong số các sinh viên trẻ của Gymnasium Zamacois, và vào năm 1898, một nhóm bảy sinh viên của phòng tập đó do Juan Astorquia dẫn đầu đã thành lập câu lạc bộ bóng đá xứ Basque đầu tiên: Athletic Club. Ảnh hưởng ban đầu này của người Anh được phản ánh qua việc sử dụng các tên gọi tiếng Anh như Recreation Club, Athletic Club và Football Club. Mặc dù Athletic được thành lập vào năm 1898, câu lạc bộ đã không được thiết lập chính thức cho đến cuộc họp lịch sử tại Café García vào ngày 5 tháng 9 năm 1901, nơi ban điều hành đầu tiên của câu lạc bộ được bầu ra.

Vào cuối thế kỷ 19, Catalonia có nền công nghiệp phát triển nhất đất nước, phần lớn nhờ vào ngành dệt bông. Vì lý do này, Barcelona là nơi sinh sống của một nhóm người nhập cư Anh. Trận bóng đá đầu tiên được biết đến trong thành phố được tổ chức trên khu đất gần Hippodrome of Can Tunis vào cuối năm 1892. Rất ít thông tin được biết về cuộc gặp đó, chỉ biết rằng đó là công lao của các thành viên của Club Regatas de Barcelona (một câu lạc bộ đua thuyền và thuyền buồm) và các cầu thủ cricket của British Club de Barcelona tọa lạc trên phố Rambla dels Capuchins. James Reeves, phát ngôn viên của các thành viên người Anh thuộc Club Regatas, đã thuyết phục một số thành viên của hai câu lạc bộ luyện tập bóng đá, do đó thành lập một hội được gọi là Barcelona Football Club. Nhóm tiên phong bóng đá này trong thành phố đã chơi vài trận đấu trong mùa giải 1892–93, hầu hết là các trận tập luyện giữa đội Xanh và đội Đỏ. Trận đấu cuối cùng của mùa giải vào ngày 12 tháng 3 năm 1893 là chủ đề của bài tường thuật chính thức đầu tiên về một trận bóng đá tại Tây Ban Nha, xuất hiện trên tờ *La Dinastía*. Bức ảnh chụp hai bên trước trận đấu được coi là hình ảnh lâu đời nhất của một đội bóng đá ở Tây Ban Nha. Tuy nhiên, Palamós FC mới là câu lạc bộ bóng đá Catalonia chính thức và đã đăng ký đầu tiên vào năm 1898. Người Thụy Sĩ Hans Gamper đã thành lập FC Barcelona vào ngày 29 tháng 11 năm 1899. Các câu lạc bộ khác được thành lập năm 1900 – như Escocès FC (trước đó là Sant Andreu), Hispania AC (trước đó là Team Rojo), University SC, FC Internacional và Irish Football Club – đã cạnh tranh để giành sự ủng hộ của địa phương trong các cuộc thi đầu tiên, bao gồm cả giải đấu đầu tiên từng được tổ chức tại Tây Ban Nha, Copa Macaya.

Tại Madrid, những trận đấu đầu tiên được thúc đẩy bởi Institución Libre de Enseñanza (ILE; 'Học viện Giáo dục Tự do'), một trung tâm giáo dục và văn hóa. Câu lạc bộ bóng đá chính thức và đã đăng ký đầu tiên tại Madrid là Football Club Sky, thành lập năm 1897. Một cuộc xung đột giữa các thành viên đã khiến câu lạc bộ bị chia làm đôi vào năm 1900. Sau đó, một vài câu lạc bộ cũng xuất hiện ở Madrid, đáng chú ý nhất là Madrid Football Club, được thành lập chính thức vào tháng 3 năm 1902 bởi hai anh em người Catalonia Juan và Carlos Padrós.

Sự phát triển nhanh chóng của những người đam mê và các thực thể bóng đá đã dẫn đến việc thành lập các hiệp hội bóng đá đầu tiên chịu trách nhiệm điều hành môn thể thao này. Hiệp hội bóng đá đầu tiên được thành lập tại Tây Ban Nha là Liên đoàn bóng đá Catalonia (tiếng Catalonia: ), được thành lập tại Catalonia vào ngày 11 tháng 11 năm 1900, với tên gọi Hiệp hội bóng đá Catalonia (tiếng Catalonia: ). Cùng với các hiệp hội đầu tiên cũng có những cuộc thi và giải đấu đầu tiên, chẳng hạn như Copa Macaya vào ngày 6 tháng 1 năm 1901, được tổ chức theo sáng kiến của Alfonso Macaya: chủ tịch danh dự lúc bấy giờ của Hispania AC, đội sau đó đã giành chiến thắng trong mùa giải đầu tiên của cuộc thi, do đó trở thành câu lạc bộ Tây Ban Nha đầu tiên giành được một danh hiệu chính thức. Copa Macaya là giải đấu đầu tiên từng được chơi ở Tây Ban Nha và toàn bộ Bán đảo Iberia, và là tiền thân của Giải vô địch bóng đá Catalonia (tiếng Catalonia: *Campionat de Catalunya*). Copa Macaya được công nhận là giải vô địch Catalonia đầu tiên. Giải vô địch Catalonia xuất hiện chỉ vài ngày sau Campeonato de Madrid, nơi mùa giải đầu tiên đã thuộc về Moderno FC.

Môn thể thao còn tổ chức kém này vẫn vấp phải nhiều người phản đối gây cản trở việc mở rộng thêm vì nó bị coi là nguy hiểm trong những năm đầu. Năm 1902, giải vô địch quốc gia đầu tiên được chơi ở Tây Ban Nha được tổ chức mang tên Copa de la Coronación, bởi Liên đoàn bóng đá Madrid mới thành lập, giải đấu này là chất xúc tác cho Copa del Rey hiện nay do sự thành công của nó.

### Thế kỷ 20

Giải đấu Copa del Rey (Tiếng Việt: Cúp Nhà vua) được thành lập vào năm 1903, một năm sau giải đấu bóng đá trước đó mang tên Cúp Coronación. Đây là giải vô địch bóng đá quốc gia của Tây Ban Nha từ năm 1903 cho đến khi giải Vô địch Quốc gia (League) được thiết lập vào năm 1928.
 
Liên đoàn các câu lạc bộ bóng đá Tây Ban Nha được thành lập vào năm 1909. Tuy nhiên, nhiều năm sau đó đã có những bất đồng giữa các câu lạc bộ thành viên, và một số câu lạc bộ đã thành lập một hiệp hội khác mang tên Liên minh Hoàng gia các Câu lạc bộ Bóng đá. Cuối cùng, hai hiệp hội đã đạt được thỏa thuận, và Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha (RFEF) được thành lập vào năm 1913, cho phép bóng đá Tây Ban Nha gia nhập FIFA. Trong những năm này, Athletic là câu lạc bộ thống trị nhất đất nước, và những thần tượng đầu tiên ở Tây Ban Nha bắt đầu xuất hiện, như Pichichi và Paulino Alcántara.

Đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha được thành lập vào năm 1920 nhân sự kiện tranh tài tại Thế vận hội Mùa hè 1920 ở Antwerp. Thành công của đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha tại Thế vận hội khi giành được huy chương bạc đã tạo ra cú hích khổng lồ cho sự phát triển của bóng đá như một sự kiện xã hội đại chúng tại Tây Ban Nha. Sự quan tâm đến bóng đá ngày càng tăng, nhiều người đến sân vận động hơn, thông tin về bóng đá xuất hiện nhiều hơn trên các tờ báo, và bóng đá được sử dụng như một yếu tố khẳng định uy tín quốc gia và tuyên truyền chính trị.

Sau vinh quang tại Thế vận hội, bóng đá đã có một bước nhảy vọt về mức độ phổ biến đối với người hâm mộ Tây Ban Nha, và kết quả là lượng khán giả đến sân tăng lên, cùng với đó là áp lực chuyển sang chuyên nghiệp hóa. Bóng đá Tây Ban Nha cuối cùng đã chuyển sang chuyên nghiệp vào năm 1925. Một thỏa thuận giữa nhiều câu lạc bộ đã được thực hiện vào ngày 23 tháng 11 năm 1928, chính thức thiết lập hạng đấu bóng đá quốc gia của Tây Ban Nha và sự ra đời của Giải Vô địch Tây Ban Nha. Giải vô địch quốc gia đầu tiên bắt đầu vào năm 1929.

Nội chiến Tây Ban Nha (1936–1939) đã làm gián đoạn các giải đấu quốc gia. Mặc dù Giải Vô địch Tây Ban Nha bị đình chỉ, các câu lạc bộ vùng Catalonia và Valencia vẫn tiếp tục tranh tài tại Giải Địa Trung Hải vào đầu năm 1937. Barcelona sau đó đã đi du đấu tại Mexico và Hoa Kỳ để ủng hộ Đệ nhị Cộng hòa Tây Ban Nha.

Giải Vô địch Tây Ban Nha và Cúp Quốc gia đã được khôi phục vào mùa giải 1939–40 sau khi Nội chiến kết thúc. Chế độ của Francisco Franco, một hệ thống chính trị phát xít, đã bắt đầu sử dụng bóng đá như một công cụ tuyên truyền cho chế độ mới. Năm 1941, như một phần của chính sách xóa bỏ bản sắc vùng miền, chế độ Franco đã cấm sử dụng các tên gọi không phải tiếng Castilian. Kết quả là, nhiều câu lạc bộ trước đó chọn tiền tố tiếng Anh, như Athletic hay Football club, đã phải sửa đổi tên ban đầu sang tiếng Castilian (như Atlético hay Club de Fútbol). Giải vô địch bóng đá Catalonia bị cấm, và hình ảnh lá chắn Catalonia bị gỡ bỏ khỏi huy hiệu của FC Barcelona. Bóng đá Tây Ban Nha bắt đầu tái thiết chậm chạp sau chiến tranh, nhưng vị thế quốc tế bị cô lập của Tây Ban Nha khiến họ không thể tái gia nhập bóng đá quốc tế một cách thực sự cho đến năm 1950. Sau đó, chế độ Franco đã có thể sử dụng bóng đá, dựa trên những vinh quang tại châu Âu của Real Madrid trong những năm 1950, cho các mục đích chính trị. Theo cách này, Real Madrid được sử dụng như một thương hiệu thành công của Tây Ban Nha để quảng bá hình ảnh đất nước ra nước ngoài và niềm tự hào là người Tây Ban Nha ngay trong chính quốc gia này.

Tây Ban Nha được chọn làm nước chủ nhà của Giải vô địch bóng đá thế giới 1982, và đội tuyển quốc gia đã bị loại ở vòng bảng thứ hai.

Cho đến mùa giải 1984–85, Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha (RFEF) là đơn vị tổ chức giải vô địch quốc gia. Kể từ đó, giải đấu được tổ chức bởi Liga de Fútbol Profesional (LFP) (Tiếng Việt: Giải bóng đá chuyên nghiệp), một cơ quan độc lập được thành lập theo sáng kiến của chính các câu lạc bộ sau những bất đồng với RFEF về việc quản lý chuyên nghiệp hóa và phân chia lợi ích kinh tế của giải đấu.

Kể từ khi Luật Tây Ban Nha 10/1990 có hiệu lực, hầu hết các câu lạc bộ thi đấu chuyên nghiệp tại Tây Ban Nha đều là các công ty dưới tư cách pháp nhân là công ty thể thao, với quyền sở hữu nằm trong tay các cổ đông. Chỉ có ba câu lạc bộ chuyên nghiệp (Athletic Club, Barcelona và Real Madrid) giữ lại cấu trúc ban đầu của mình, là các câu lạc bộ thể thao được kiểm soát trực tiếp bởi các thành viên (socio).

### Những năm gần đây

Sau sự xuất hiện của truyền hình tư nhân tại Tây Ban Nha, doanh thu của các câu lạc bộ đã tăng lên nhờ các hợp đồng béo bở ký kết để phát sóng các trận đấu trên truyền hình, cho phép các đội ký hợp đồng với những cầu thủ hàng đầu. Tuy nhiên, hệ quả là hầu hết các câu lạc bộ cũng tăng chi tiêu một cách đáng kể.

La Liga đã trải qua cuộc khủng hoảng tài chính nghiêm trọng trong vài năm qua. Tính đến năm 2013, Real Madrid và Barcelona đứng đầu danh sách các đội bóng có giá trị nhất của ''Forbes'', trong khi các câu lạc bộ Tây Ban Nha còn lại nợ khoảng 4,1 tỷ euro. Vì lý do này, hầu hết các câu lạc bộ đã phải cắt giảm ngân sách một cách quyết liệt. Vào năm 2013, câu lạc bộ lớn thứ ba là Atlético Madrid có khoản nợ khoảng 180 triệu euro; để giải quyết nợ nần, câu lạc bộ đã phải bán cầu thủ ngôi sao Radamel Falcao với giá 60 triệu euro. Các công ty truyền hình cũng bắt đầu mất thuê bao; Digital+ cho biết họ đã mất 15% thuê bao kể từ năm 2012, và Mediapro mất 25% từ năm 2011 đến 2013, đồng thời phải đóng cửa kênh MARCA TV.

## Bóng đá nữ

Sự quan tâm của xã hội đối với bóng đá nữ đã tăng trưởng trong những năm gần đây, dẫn đến việc tăng cường đầu tư kinh tế. Một kỷ lục về lượng khán giả cho một trận bóng đá nữ cấp câu lạc bộ ở châu Âu đã được ghi nhận tại sân vận động Wanda Metropolitano ở Madrid vào ngày 17 tháng 3 năm 2019, khi 60.739 người hâm mộ đã đến xem trận đấu giữa Atlético Madrid và FC Barcelona; con số này đã vượt qua kỷ lục trước đó là 48.121 – cũng được thiết lập tại Tây Ban Nha vào năm 2019 khi Athletic Bilbao đối đầu với Atlético Madrid tại sân vận động San Mamés. Kỷ lục này sau đó đã bị phá vỡ một lần nữa, với lượng khán giả cao nhất cho một trận bóng đá nữ Tây Ban Nha là trận đấu tại Camp Nou giữa FC Barcelona và VfL Wolfsburg vào ngày 22 tháng 4 năm 2022, với 91.648 người hâm mộ.

Có hai giải đấu quốc gia, gồm Liga F và Copa de la Reina (Cúp Hoàng hậu).

Các đội bóng và giải bóng đá nữ không chính thức đầu tiên tại Tây Ban Nha xuất hiện vào những năm 1970. Tuy nhiên, họ không được Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha công nhận chính thức cho đến năm 1980, với việc thành lập Ủy ban bóng đá nữ quốc gia. Giải đấu quốc gia chính thức đầu tiên là Copa de la Reina, được thiết lập vào năm 1983. Giải vô địch quốc gia nữ bắt đầu thi đấu từ mùa giải 1988–89.

Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Tây Ban Nha đã ba lần giành quyền tham dự Giải vô địch bóng đá nữ thế giới, trở thành Nhà vô địch thế giới vào năm 2023 sau chiến thắng trước đội tuyển Anh; và hai lần tham dự Giải vô địch bóng đá nữ châu Âu. Các cấp độ trẻ của họ cũng gặt hái được nhiều thành công trong thời gian gần đây. Đội tuyển U-20 đã vô địch Giải vô địch bóng đá nữ U-20 thế giới vào năm 2022 (về nhì năm 2018). Đội tuyển U-19 đã vô địch Giải vô địch bóng đá nữ U-19 châu Âu vào các năm 2004, 2017 và 2018 (về nhì các năm 2012, 2014, 2015 và 2016). Đội tuyển U-17 đã vô địch Giải vô địch bóng đá nữ U-17 châu Âu vào các năm 2010, 2011, 2015 và 2018 (về nhì các năm 2009, 2014, 2016 và 2017), cũng như vô địch Giải vô địch bóng đá nữ U-17 thế giới vào năm 2018 và 2022 (về nhì năm 2014, và đứng thứ ba vào các năm 2010 và 2016).

## Đội tuyển bóng đá nam quốc gia Tây Ban Nha (''La Roja'')

Tại Tây Ban Nha, các đội tuyển vùng miền, đáng chú ý nhất là Đội tuyển bóng đá quốc gia Catalonia, Đội tuyển bóng đá quốc gia xứ Basque, và thậm chí cả Đội tuyển bóng đá quốc gia Galicia, đã bắt đầu thi đấu với nhau từ năm 1915 trở đi. Mặc dù không được FIFA công nhận chính thức, các đội tuyển vùng miền này vẫn thỉnh thoảng chơi các trận giao hữu, với một số cầu thủ đội tuyển quốc gia thi đấu cho cả hai đội. Một số chính quyền tự trị và các thành phần xã hội trong các cộng đồng lịch sử (đặc biệt là ở Catalonia và Xứ Basque) thích gọi các đội tuyển vùng miền của họ là đội tuyển quốc gia và đòi hỏi được tham gia các giải đấu quốc tế.

Đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha, thường được gọi là *La Selección* (Lựa chọn) hoặc *La Roja* (Cơn cuồng phong đỏ), đã ra mắt quốc tế tại Thế vận hội 1920 ở Bỉ và giành được huy chương bạc. Kể từ đó, đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha đã tham dự mười lăm trong số hai mươi mốt kỳ World Cup và chín trong số mười bốn kỳ Euro. Trong lịch sử, đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha từng không đạt được những kết quả quan trọng về mặt danh hiệu hoặc phát triển một phong cách chơi hấp dẫn. Đáng ngạc nhiên là sự thật này trái ngược với thành công to lớn của các câu lạc bộ bóng đá hàng đầu Tây Ban Nha ở cấp độ châu Âu. Tuy nhiên, những chiến thắng của đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha tại các kỳ Euro 2008 và 2012, cùng World Cup 2010, với phong cách chơi Tiki-taka hấp dẫn, đã đánh dấu một bước ngoặt chia lịch sử của đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha thành hai giai đoạn.

Đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha đã giành giải Đội tuyển của năm của FIFA vào các năm 2008, 2009, 2010, 2011, 2012 và 2013, cùng giải thưởng Laureus World Sports Award cho Đội tuyển của năm vào năm 2011.

Đội tuyển bóng đá quốc gia Tây Ban Nha đã giành được sáu danh hiệu lớn tại các giải đấu của FIFA và UEFA: một lần vô địch World Cup vào năm 2010, các chức vô địch Euro vào các năm 1964, 2008, 2012 và 2024, cũng như vô địch Nations League vào năm 2023. Ngoài ra, đội còn giành ngôi Á quân Euro năm 1984 và Confederations Cup năm 2013.

Đội tuyển U-23 Tây Ban Nha đã giành huy chương vàng tại Thế vận hội 1992 và huy chương bạc vào năm 2000.

Đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha cũng giành huy chương vàng tại Đại hội Thể thao Địa Trung Hải vào các năm 2005, 2007 và 2018, huy chương bạc năm 1955, và huy chương đồng vào các năm 1963 và 1967.

Thêm vào đó, bảng vàng thành tích còn bao gồm nhiều danh hiệu ở các cấp độ trẻ:

* Giải vô địch bóng đá U-21 châu Âu vào các năm 1986, 1998, 2011, 2013 và 2019.
* Giải vô địch bóng đá U-20 thế giới vào năm 1999.
* Giải vô địch bóng đá U-19 châu Âu (trước đây là U-18) vào các năm 1995, 2002, 2004, 2006, 2007, 2011, 2012, 2015 và 2019.
* Giải vô địch bóng đá U-17 châu Âu (trước đây là U-16) vào các năm 1986, 1988, 1991, 1997, 1999, 2001, 2007, 2008 và 2017.
* Cúp Meridian 1999.

Tây Ban Nha đã giành được Cúp Maurice Burlaz, giải thưởng dành cho hiệp hội quốc gia đạt được kết quả tốt nhất trong các giải đấu trẻ của UEFA (U-19 và U-17 châu Âu) trong hai mùa giải trước đó, vào các năm 1994, 1996, 1998, 2002, 2004, 2006, 2007 và 2011.

### Cầu thủ

#### Thủ môn

#### Hậu vệ

#### Tiền vệ

#### Tiền đạo

## Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Tây Ban Nha (''La Roja'')

Đội tuyển bóng đá nữ quốc gia Tây Ban Nha đại diện cho Tây Ban Nha trong các giải bóng đá nữ quốc tế kể từ năm 1980, sau khi lệnh cấm bóng đá nữ được dỡ bỏ. Đội tuyển quốc gia có trận ra mắt vào ngày 5 tháng 2 năm 1983 tại Pontevedra.

Tây Ban Nha đã giành vị trí á quân tại Giải vô địch bóng đá nữ châu Âu 1997, đây là lần đầu tiên họ tham dự giải đấu này. Tây Ban Nha lần đầu tiên lọt vào vòng chung kết FIFA World Cup vào năm 2015. Một vị trí trong top 10 của Bảng xếp hạng thế giới của FIFA đã được đảm bảo cho Tây Ban Nha vào năm 2021, khi các cầu thủ của họ giành chiến thắng ở tất cả các hạng mục của giải thưởng UEFA, đánh dấu lần đầu tiên tất cả giải thưởng thuộc về một quốc gia duy nhất.

Vào năm 2023, Tây Ban Nha đã lên ngôi Vô địch Thế giới, trở thành một trong năm đội tuyển quốc gia duy nhất làm được điều này kể từ kỳ World Cup nữ đầu tiên vào năm 1991. Cùng với các đội tuyển trẻ của mình, Tây Ban Nha trở thành quốc gia đầu tiên nắm giữ cả ba chức vô địch World Cup nữ cùng lúc khi họ vô địch World Cup 2023 (đội tuyển quốc gia), U-20 World Cup 2022, và U-17 World Cup 2022.

Các đội tuyển trẻ của Tây Ban Nha cũng rất thành công với những chiến thắng sau:

* Giải vô địch U-17 châu Âu vào các năm 2010, 2011, 2015, và 2018.
* U-17 World Cup vào các năm 2018 và 2022.
* Giải vô địch U-19 châu Âu của UEFA vào các năm 2004, 2017, 2018, 2022, và 2023.
* FIFA U-20 World Cup vào năm 2022.

### Cầu thủ

#### Thủ môn

#### Hậu vệ

#### Tiền vệ

#### Tiền đạo

## Giải đấu cấp câu lạc bộ

Hiện nay, ba giải đấu quan trọng nhất giữa các câu lạc bộ ở Tây Ban Nha là La Liga, Copa del Rey (Cúp Nhà vua) và Supercopa de España (Siêu cúp Tây Ban Nha). Các giải đấu khác đã ngừng tổ chức bao gồm Cúp Liên đoàn, Cúp Eva Duarte và Cúp Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Tây Ban Nha. Tổng cộng có 16 câu lạc bộ từng giành được các danh hiệu chính thức ở cấp độ cao nhất tại Tây Ban Nha, trong đó FC Barcelona là câu lạc bộ giàu thành tích nhất với 75 danh hiệu quốc nội.

Hệ thống các giải bóng đá Tây Ban Nha bao gồm nhiều hạng đấu được liên kết với nhau theo hệ thống lên hạng và xuống hạng. Ngoài ra, Cúp Liên đoàn Hoàng gia Tây Ban Nha (Copa Federación) là giải đấu dành cho các đội từ Segunda División B, Tercera División và đôi khi là từ giải vùng (Preferente Regional) không đủ điều kiện hoặc đã bị loại ở vòng đầu tiên của Copa del Rey.

### Giải Vô địch Quốc gia (La Liga)

Vào tháng 4 năm 1927, Álvaro Trejo, giám đốc của Arenas Club de Getxo, lần đầu tiên đề xuất ý tưởng về một giải vô địch quốc gia tại Tây Ban Nha. Sau nhiều tranh luận về quy mô giải đấu và thành phần tham dự, RFEF cuối cùng đã đồng ý để 10 đội bóng hình thành nên *Primera División* đầu tiên vào năm 1928. FC Barcelona, Real Madrid, Athletic Bilbao, Real Sociedad, Arenas Club de Getxo và Real Unión được chọn vì là những đội từng vô địch Copa del Rey. Athletic Madrid, RCD Español và CE Europa tham dự với tư cách là các đội á quân Copa del Rey, còn Racing de Santander giành suất thông qua một giải đấu loại trực tiếp với Sevilla FC. Barcelona là đội vô địch đầu tiên của giải đấu. Chỉ có ba câu lạc bộ sáng lập là Real Madrid, Barcelona và Athletic Bilbao chưa bao giờ bị xuống hạng khỏi *Primera División*; sáu câu lạc bộ khác chưa bao giờ xuống dưới hai hạng đấu cao nhất là: Sevilla, Real Sociedad, Sporting de Gijón, Valencia, Espanyol và Atlético Madrid.

Trong lịch sử, một số cầu thủ xuất sắc nhất thế giới từng thi đấu tại giải VĐQG Tây Ban Nha, bao gồm Ricardo Zamora, Josep Samitier, Alfredo Di Stéfano, László Kubala, Ferenc Puskás, Raymond Kopa, Héctor Rial, Telmo Zarra, Francisco Gento, Luis Suárez, Johan Cruyff, Diego Maradona, Bernd Schuster, Andoni Zubizarreta, Michael Laudrup, Hristo Stoichkov, Romário, Zinedine Zidane, Rivaldo, Ronaldo, Raúl, Ronaldinho, Carles Puyol, Xavi, Andrés Iniesta, Iker Casillas, Cristiano Ronaldo, Lionel Messi và nhiều người khác.

Giải bóng đá chuyên nghiệp Tây Ban Nha (LFP) chịu trách nhiệm quản lý hai giải đấu chuyên nghiệp tại Tây Ban Nha. Bóng đá chuyên nghiệp Tây Ban Nha được chia thành *Primera División* (Hạng Nhất) và *Segunda División* (Hạng Hai). Vì lý do tài trợ, Hạng Nhất được gọi là Liga Santander, trong khi Hạng Hai là La Liga SmartBank. Hạng Nhất có 20 đội chuyên nghiệp và Hạng Hai có 22 đội. Ngoài ra còn có các hạng đấu quốc gia thấp hơn. Mỗi năm, ba đội xếp cuối bảng Hạng Nhất sẽ xuống Hạng Hai, và ba đội dẫn đầu Hạng Hai sẽ lên chơi tại Hạng Nhất.

La Liga là một trong những giải đấu thể thao chuyên nghiệp phổ biến nhất thế giới. Lượng khán giả trung bình đến sân là 21.000 người vào mùa giải 2014–15, dao động từ mức thấp nhất là 4.780 người đến cao nhất là 77.632 người. Bên cạnh đó, La Liga cũng là một trong những giải thể thao giàu nhất thế giới xét theo doanh thu (2,2 tỷ USD vào năm 2016).

Trong lịch sử 90 năm của La Liga (ngoại trừ ba mùa giải bị đình chỉ do nội chiến), Barcelona và Real Madrid đã giành được 60 danh hiệu. Barcelona và Real Madrid là hai đối thủ truyền kiếp, và các trận đấu giữa hai câu lạc bộ này được gọi là *[[Siêu kinh điển|El Clásico]]*. Những trận đấu này là một trong những sự kiện thể thao được xem nhiều nhất trên thế giới.

Dù có tổng cộng 62 đội từng thi đấu tại La Liga kể từ khi thành lập, chỉ có 9 câu lạc bộ từng lên ngôi vô địch: Real Madrid (36), Barcelona (27), Atlético Madrid (11), Athletic Bilbao (8), Valencia (6), Real Sociedad (2), Sevilla (1), Deportivo de La Coruña (1) và Real Betis (1).

### Cúp Nhà vua (Copa del Rey)

Cúp Nhà vua là giải đấu bóng đá lâu đời nhất Tây Ban Nha do Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha tổ chức. Năm 1902, Carlos Padrós, người sau này trở thành chủ tịch Madrid FC (tiền thân của Real Madrid), đã đề xuất một giải đấu bóng đá để chào mừng sự kiện đăng quang của vua Alfonso XIII. Bốn đội bóng khác đã tham dự giải Cúp Hội đồng Thành phố Madrid, tiền thân của Copa del Rey, bao gồm Barcelona, Club Español de Fútbol, Club Bizcaya và New Foot-Ball de Madrid. Giải đấu chứng kiến trận đấu chính thức đầu tiên giữa Barcelona và Madrid FC, với chiến thắng 3–1 nghiêng về phía Barca. Club Bizcaya (gồm các cầu thủ từ hai đội xứ Basque) đã đánh bại Barcelona trong trận chung kết. Vua Alfonso XIII sau đó trở thành người bảo trợ cho nhiều câu lạc bộ Tây Ban Nha, cho phép họ sử dụng từ "*Real*" (Hoàng gia) trong tên gọi. Madrid FC là một trong những đội thêm tiền tố này để trở thành Real Madrid.

Copa del Rey là giải vô địch bóng đá quốc gia của Tây Ban Nha từ năm 1903 (mùa giải đầu tiên do Athletic Bilbao vô địch với Juan de Astorquia làm đội trưởng kiêm chủ tịch) cho đến khi thành lập giải Vô địch Quốc gia vào năm 1928. Ban đầu giải có tên là *Copa del Ayuntamiento de Madrid*. Từ năm 1905 đến 1932, giải mang tên *Copa de Su Majestad El Rey Alfonso XIII*. Dưới thời Đệ nhị Cộng hòa Tây Ban Nha, giải đổi tên thành *Copa del Presidente de la República* hoặc *Copa de España*. Trong những năm dưới chế độ của Francisco Franco, giải mang tên *Copa de Su Excelencia El Generalísimo* hoặc ngắn gọn là *Copa del Generalísimo*.

Mười bốn câu lạc bộ đã từng vô địch: Barcelona (31), Athletic Bilbao (24), Real Madrid (20), Atlético Madrid (10), Valencia (8), Real Zaragoza (6), Sevilla (5), Espanyol (4), Real Unión (4), Real Betis (3), Deportivo de La Coruña (2), Real Sociedad (2), Arenas Club de Getxo (1) và RCD Mallorca (1).

### Siêu cúp Tây Ban Nha (Supercopa de España)

Siêu cúp Tây Ban Nha là giải đấu do Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha tổ chức, là cuộc đối đầu giữa các đội vô địch, á quân La Liga và các đội vô địch, á quân Copa del Rey. Giải đấu được thành lập vào năm 1982.

Mười câu lạc bộ đã từng vô địch: Barcelona (15), Real Madrid (13), Athletic Bilbao (3), Deportivo La Coruña (3), Atlético Madrid (2), Valencia (1), Zaragoza (1), Mallorca (1), Sevilla (1) và Real Sociedad (1).

### Các câu lạc bộ Tây Ban Nha tại các giải đấu quốc tế

Các câu lạc bộ bóng đá Tây Ban Nha rất thành công tại các giải đấu quốc tế. Họ là những đội thành công nhất trong các giải đấu hiện hành của châu Âu như UEFA Champions League, Siêu cúp châu Âu và UEFA Europa League; họ cũng là những đội thành công nhất tại giải Inter-Cities Fairs Cup đã ngừng tổ chức.

Họ được hưởng lợi lớn từ thành công về mặt chính trị và lịch sử với tư cách là một cường quốc thuộc địa. Sau Thế chiến thứ hai, các câu lạc bộ Tây Ban Nha bước vào giai đoạn rực rỡ nhất trong thế kỷ. Nhờ vị thế chính trị và kinh tế trong thời kỳ Nội chiến và Chiến tranh Lạnh, họ đã có thể giành được nhiều chức vô địch UEFA Champions League liên tiếp. Real Madrid CF là câu lạc bộ duy nhất vô địch giải đấu này từ năm 1956 đến 1960. Họ ở vị thế thuận lợi nhờ lợi thế kinh tế và sự thiếu vắng đối thủ cạnh tranh. Hầu hết các quốc gia lúc đó vẫn đang hồi phục sau cuộc chiến tàn khốc và không thể tham dự do lý do tài chính hoặc chính trị. Pháp, Đức, Anh, Nam Tư và Nga là một số quốc gia không thể tranh tài tại châu Âu trong ít nhất một thập kỷ. Real Madrid đã tận dụng cơ hội này để vô địch 5 năm liên tiếp. Do đó, Real Madrid là câu lạc bộ thành công nhất ở đấu trường quốc tế, theo sau là Barcelona trong những năm gần đây. Ngoài ra, các câu lạc bộ Tây Ban Nha khác cũng giành được danh hiệu quốc tế như Valencia, Atlético Madrid, Sevilla, Zaragoza, Villarreal CF, Deportivo de La Coruña, RC Celta de Vigo và Málaga CF.

Các câu lạc bộ Tây Ban Nha nắm giữ nhiều kỷ lục ở các giải đấu quốc tế.

Real Madrid là câu lạc bộ thành công nhất lịch sử Cúp C1/UEFA Champions League với 15 danh hiệu và 3 lần về nhì. Real Madrid cũng là câu lạc bộ thành công nhất tại Cúp Liên lục địa (3 danh hiệu, chia sẻ kỷ lục với Milan, Peñarol, Boca Juniors và Nacional), FIFA Club World Cup (4 danh hiệu) và Siêu cúp châu Âu (6 danh hiệu).

Barcelona là câu lạc bộ thành công thứ hai tại FIFA Club World Cup với 3 danh hiệu, và cũng đứng thứ hai tại Siêu cúp châu Âu (5 danh hiệu, bằng với AC Milan). Ngoài ra, Barcelona trở thành câu lạc bộ đầu tiên giành chiến thắng 6 trên 6 giải đấu trong một năm dương lịch (2009), hoàn tất Cú ăn sáu, và là câu lạc bộ châu Âu đầu tiên trong lịch sử đạt được Cú ăn ba hai lần (2009 và 2015).

Sevilla là câu lạc bộ thành công nhất tại Cúp UEFA/UEFA Europa League với 7 chức vô địch.

Tổng cộng, các câu lạc bộ Tây Ban Nha đã giành được 82 danh hiệu quốc tế. Qua các năm, họ đã giành 20 Cúp C1/Champions League, 17 Siêu cúp châu Âu, 7 UEFA Cup Winners' Cup, 14 Cúp UEFA/Europa League, 7 UEFA Intertoto Cup và 6 Inter-Cities Fairs Cup. Ngoài ra còn có 4 Cúp Liên lục địa và 7 FIFA Club World Cup.

### Giải Vô địch Quốc gia Nữ (Liga F)

Primera División, còn gọi là Liga F, là hạng đấu cao nhất trong hệ thống giải bóng đá nữ tại Tây Ban Nha. Giải do Liên đoàn Bóng đá Nữ Chuyên nghiệp (Liga Profesional Femenina de Fútbol) tổ chức. Được UEFA xếp hạng trong top 6 giải vô địch quốc gia, đây được coi là một trong những giải đấu quan trọng nhất châu Âu. Kể từ mùa giải 2021–22, ba đội dẫn đầu sẽ giành quyền tham dự UEFA Women's Champions League.

Thành lập năm 1988, tổng cộng có 12 câu lạc bộ khác nhau đã từng vô địch. Barcelona là đội thành công nhất với 9 lần đăng quang.

### Cúp Hoàng hậu (Copa de la Reina)

Copa de la Reina là giải đấu cúp hàng năm do Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha tổ chức. Tên đầy đủ là *Campeonato de España - Copa de Su Majestad la Reina*. Mùa giải đầu tiên diễn ra vào năm 1983, năm năm trước khi giải vô địch quốc gia nữ được thành lập.

Vào các năm 1981 và 1982, hai mùa giải đã được tổ chức dưới tên gọi Cúp Reina Sofía và do Karbo CF giành chiến thắng. Phiên bản chính thức đầu tiên được công nhận là vào năm 1983.

Từ năm 2004 đến 2017, giải được thi đấu theo thể thức loại trực tiếp vào cuối mùa giải, dành cho 8 đội dẫn đầu. Từ năm 2018, tất cả 16 đội hạng nhất đều tham dự và giải được tổ chức song song với mùa giải vô địch quốc gia.

Mùa giải 2021–22 có sự góp mặt của 52 câu lạc bộ, bao gồm tất cả 16 đội từ hạng Nhất, 32 đội từ Hạng hai chuyên nghiệp và 4 đội thăng hạng từ giải hạng ba.

Barcelona là đội thành công nhất với 10 lần vô địch, thường xuyên giành cú đúp danh hiệu cùng giải vô địch quốc gia. Espanyol và Levante mỗi đội có 6 lần vô địch.

### Siêu cúp Nữ Tây Ban Nha (Supercopa de España Femenina)

Siêu cúp Nữ Tây Ban Nha là giải đấu gồm các đội vô địch, á quân Copa de la Reina và các đội có thứ hạng cao nhất tại Liga F chưa đủ điều kiện qua ngả cúp quốc gia.

Từ năm 1997 đến 2000, bốn mùa giải Siêu cúp đã được tổ chức giữa đội vô địch Liga và Copa de la Reina. San Vicente CFF thắng mùa đầu tiên, Atlético Málaga thắng mùa thứ hai, Eibartarrak FT thắng mùa thứ ba và Levante (sau khi sáp nhập San Vicente) thắng mùa cuối cùng.

Giải đấu được Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha khôi phục vào tháng 12 năm 2019. Siêu cúp được mở rộng lên 4 đội tham dự.

Barcelona là đội thành công nhất với 4 lần vô địch.

## Các vấn đề dân tộc trong bóng đá Tây Ban Nha
Mặc dù hiện nay tình hình tương đối êm dịu, nhưng các vấn đề dân tộc tại Tây Ban Nha từ lâu đã rất phức tạp. Như một hệ quả để lại từ chế độ độc tài và đàn áp của Francisco Franco, đã từng tồn tại một ý thức phân biệt chủng tộc mạnh mẽ trong bóng đá Tây Ban Nha; trong đó chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và các căng thẳng cũ thường xuyên bị lợi dụng như một dấu hiệu của sự thách thức. Điều này đã góp phần vào sự thiếu hụt thành công của đội tuyển quốc gia Tây Ban Nha trên đấu trường quốc tế trong một thời gian dài bất chấp tài năng thiên bẩm và sức mạnh của các câu lạc bộ; vấn đề này được phản ánh rõ nét nhất tại Xứ Basque và Catalonia.

Trận đấu danh tiếng El Clásico giữa Real Madrid và Barcelona đã bị hoen ố bởi nhiều vấn đề trong mối quan hệ với người dân tộc Catalan. Đa số người dân nơi đây ủng hộ phong trào độc lập Catalonia và đại diện là câu lạc bộ Barcelona, đối đầu với một Real Madrid có trụ sở tại thủ đô, vốn tìm cách duy trì sự thống nhất của Tây Ban Nha. Vấn đề này có nguồn gốc từ Tây Ban Nha dưới thời Franco, khi bản sắc của Barcelona và người Catalan bị đàn áp dữ dội. Chế độ Franco thường ưu ái các câu lạc bộ thành Madrid (Real và Atlético Madrid). Sau cái chết của Franco, nhiều thập kỷ hàn gắn chính trị đã giúp giải quyết quá khứ đen tối của đất nước. Tuy nhiên, sự thù địch giữa cộng đồng người Catalan và người Castilian vẫn tồn tại bền bỉ, thường xuyên đóng góp vào sự thù nghịch trong bóng đá liên quan đến bản sắc Catalan và sự kỳ thị đối với tiếng Catalan. Các cầu thủ và huấn luyện viên sinh ra tại Catalonia như Xavi, Carles Puyol và Pep Guardiola đã mạnh mẽ thể hiện ý tưởng về một quốc gia Catalonia độc lập, điều này đã nhiều lần gây ra những tranh cãi hỗn loạn.

Bên cạnh căng thẳng giữa người Catalan và Castilian, những mâu thuẫn giữa người Basque với chính quyền trung ương Tây Ban Nha cũng lan sang bóng đá. Người Basque luôn tìm cách bảo tồn bản sắc riêng và trong nhiều trường hợp đã xung đột với các quan chức Tây Ban Nha cũng như các câu lạc bộ thân chính phủ. Các quan chức bóng đá xứ Basque đã nhiều lần cố gắng nhưng không thành công trong việc giành được sự công nhận từ UEFA và FIFA như một đội tuyển độc lập với Tây Ban Nha. Vấn đề chủ nghĩa dân tộc cũng ảnh hưởng sâu sắc đến mối quan hệ giữa bóng đá xứ Basque và bóng đá Tây Ban Nha nói chung.

Cũng tồn tại những căng thẳng giữa các vùng miền khác nhau trong bóng đá Tây Ban Nha như Valencia, Andalusia, Asturias và Galicia, giữa chính họ hoặc với chính quyền trung ương. Tuy nhiên, những mâu thuẫn này chưa bao giờ đạt đến mức độ căng thẳng như giữa người Catalan và người Basque.

## Sân vận động
Dưới đây là danh sách các sân vận động bóng đá Tây Ban Nha có sức chứa trên 50.000 chỗ ngồi. Tất cả đều được xếp hạng Tiêu chuẩn 4 của UEFA.

## Lượng khán giả đến sân

Lượng khán giả trung bình mỗi mùa giải tại giải đấu hạng cao nhất và câu lạc bộ có lượng khán giả trung bình cao nhất:

Nguồn:

## Xem thêm
* Bóng đá tại Madrid
* Kỷ lục và số liệu thống kê bóng đá tại Tây Ban Nha
* Danh sách các giải đấu bóng đá
* Danh sách câu lạc bộ bóng đá tại Tây Ban Nha

## Tham khảo

## Đọc thêm

*Ball, Phil. *Morbo: The Story of Spanish Football.* WSC Books Ltd, 2011. 
*Burns, Jimmy. *La Roja: A Journey Through Spanish Football.* Simon & Schuster Ltd, 2012. 
*Lowe, Sid. *Fear and Loathing in La Liga: Barcelona vs Madrid.* Yellow Jersey Press, 2013. 
*Quiroga, Alejandro. *Football and National Identities in Spain: The Strange Death of Don Quixote.* Palgrave Macmillan, 2013. 

## Liên kết ngoài
* Trang chủ RFEF
* Trang chủ LFP
* BDFutbol