Semi-automatic command to line of sight

**Semi-automatic command to line of sight** (**SACLOS**)- *điều khiển bán tự động theo đường ngắm* là một phương pháp điều khiển tên lửa theo lệnh. Trong phương pháp SACLOS, xạ thủ phải liên tục giữ thiết bị ngắm hướng vào mục tiêu trong suốt quá trình bay của tên lửa. Các hệ thống điện tử trong thiết bị ngắm và/hoặc trên tên lửa sau đó sẽ dẫn hướng tên lửa tới mục tiêu.

Nhiều loại vũ khí SACLOS dựa trên đầu dò hồng ngoại được căn chỉnh theo kính ngắm hoặc ống ngắm của xạ thủ. Đầu dò theo dõi tên lửa thông qua khí phụt nóng từ động cơ rocket của nó hoặc các pháo sáng gắn trên thân tên lửa, đồng thời đo góc lệch giữa tên lửa và trục trung tâm của đường ngắm. Tín hiệu này được truyền tới tên lửa, thường thông qua dây kim loại mảnh hoặc liên kết vô tuyến, khiến tên lửa hiệu chỉnh hướng bay trở lại trung tâm đường ngắm. Các ví dụ điển hình bao gồm tên lửa chống tăng dẫn đường bằng dây BGM-71 TOW và tên lửa phòng không điều khiển bằng lệnh vô tuyến Rapier.

Một phân nhóm khác của vũ khí SACLOS dựa trên nguyên lý bám chùm (beam riding). Trong trường hợp này, một tín hiệu được phát từ thiết bị ngắm của xạ thủ hướng tới mục tiêu, thường là sóng vô tuyến hoặc tia laser. Tên lửa được trang bị các bộ thu tín hiệu ở phía sau thân. Một dạng mã hóa nhất định được sử dụng trong tín hiệu để tên lửa có thể tự điều chỉnh bay vào trung tâm chùm tín hiệu. Việc thay đổi tần số hoặc mẫu điểm cũng thường được áp dụng. Các hệ thống này có ưu điểm là liên kết giữa bệ phóng và tên lửa khó bị cắt đứt hoặc gây nhiễu. Tuy nhiên, nhược điểm là tín hiệu dẫn đường có thể bị mục tiêu phát hiện. Ví dụ gồm tên lửa phòng không dẫn đường bằng laser RBS 70 (SAM) và tên lửa chống tăng 9M120 Svir.

## SACLOS điều khiển qua dây và vô tuyến
Với các hệ thống SACLOS dẫn đường bằng dây và vô tuyến, thiết bị ngắm có thể tính toán sai lệch góc giữa vị trí của tên lửa và vị trí mục tiêu. Sau đó, nó truyền các lệnh điện tử tới tên lửa để hiệu chỉnh quỹ đạo bay, bảo đảm tên lửa bay theo một đường thẳng từ thiết bị ngắm tới mục tiêu. Hầu hết các hệ thống SACLOS chống tăng như Milan và TOW sử dụng đèn chớp hoặc pháo sáng (ánh sáng nhìn thấy, hồng ngoại (IR) hoặc tử ngoại (UV)) ở phần đuôi tên lửa, kết hợp với cảm biến thích hợp trên bệ phóng, để theo dõi quỹ đạo bay của tên lửa. Trạm phóng tích hợp một camera theo dõi với hai ống kính: một ống kính góc rộng dùng để phát hiện và “bắt giữ” tên lửa gần trung tâm đường ngắm của xạ thủ ngay sau khi phóng, và một ống kính góc hẹp có khả năng zoom tự động để thực hiện các hiệu chỉnh bám sát chính xác. Trong hầu hết các cấu hình, camera góc hẹp sử dụng hệ thống điện tử chuyển đổi điểm sáng nhất trong trường nhìn – tức là pháo sáng hoặc đèn chớp của tên lửa – thành một xung điện. Xung này thay đổi khi tên lửa lệch khỏi trung tâm trường nhìn, và hệ thống điện tử sẽ tự động áp dụng lệnh hiệu chỉnh theo hướng ngược lại với sự thay đổi đó để đưa tên lửa trở lại trung tâm.

Các lệnh này được truyền đi thông qua liên kết vô tuyến hoặc dây dẫn. Liên kết vô tuyến có nhược điểm là dễ bị gây nhiễu, trong khi liên kết dây có nhược điểm là bị giới hạn bởi chiều dài dây và dễ bị đứt (tức là không phù hợp để xuyên qua/tấn công mục tiêu trong khu vực có thảm thực vật dày như rừng), đồng thời không thể khai hỏa qua các vùng nước do nguy cơ chập dây. Ngoài ra, dây dẫn để lại vết kéo dài tới mục tiêu, có thể làm lộ vị trí nguồn bắn. Lưu ý rằng gần như tất cả các tên lửa chống tăng dẫn đường bằng dây/vô tuyến (trừ khi được trang bị các biện pháp chống đối kháng điện tử) đều có thể bị gây nhiễu bằng các thiết bị phát gây nhiễu quang – điện tử như hệ thống "Shtora-1" trên xe tăng T-90A.

; Ví dụ

* Các tên lửa điều khiển qua dây: HOT, MILAN, Swingfire, AT-4 Spigot, AT-5 Spandrel, M47 Dragon, AT-7 Saxhorn, BGM-71 TOW, Bumbar, Baktar-Shikan
* Các tên lửa điều khiển bằng sóng radio: ASM-N-2 Bat, 9K33 'Osa' (SA-8 'Gecko'), Javelin, BGM-71 TOW (Biến thể điều khiển qua sóng vô tuyến)

## SACLOS bám chùm
Trong hệ thống SACLOS bám chùm, thiết bị ngắm phát ra một tín hiệu định hướng về phía mục tiêu. Một bộ thu đặt ở phần đuôi tên lửa sẽ dò tìm tín hiệu này. Hệ thống điện tử trên tên lửa sau đó giữ cho nó luôn nằm ở trung tâm của chùm tín hiệu.

Phương thức này khác với dẫn đường radar bán chủ động (SARH) và dẫn đường laser bán chủ động (SALH), trong đó mục tiêu được chiếu xạ bởi một nguồn phát công suất lớn, và cảm biến đặt ở đầu tên lửa sẽ thu nhận tín hiệu phản xạ để dẫn hướng tới mục tiêu.

Trong các hệ thống đời đầu, radar là dạng tín hiệu SACLOS phổ biến nhất, vì trong vai trò phòng không, mục tiêu thường đã bị chiếu xạ bởi radar. Tuy nhiên, tên lửa bám chùm bay thẳng trực tiếp tới mục tiêu, điều này thường kém hiệu quả đối với các mục tiêu tốc độ cao như máy bay. Do đó, phần lớn tên lửa phòng không lựa chọn quỹ đạo đánh chặn riêng thay vì bám chùm. Các hệ thống hiện đại hơn sử dụng tín hiệu laser vì gọn nhẹ, ít bị ảnh hưởng bởi khoảng cách, đồng thời khó bị phát hiện và gây nhiễu.

Đây cũng là một trong những ưu điểm chính so với các hệ thống SALH cùng thời về khả năng bị phát hiện: bộ phát chùm laser thường có công suất thấp và không cần phải chiếu thẳng vào mục tiêu ngay lập tức. Do cảm biến trên tên lửa quay về phía sau để thu tín hiệu, toàn bộ hệ thống cũng ít bị ảnh hưởng bởi phần lớn các thiết bị gây nhiễu. Một ưu điểm khác trong tác chiến chống tăng là hệ thống dẫn đường nhìn về phía sau không ảnh hưởng tới quá trình hình thành luồng xuyên của đầu đạn chống tăng lõm (HEAT), từ đó tối đa hóa hiệu quả vũ khí.

Tuy nhiên, các hệ thống này không cho phép chế độ tấn công kiểu đột nóc (top-attack), hoặc chiếu xạ mục tiêu từ nguồn khác ngoài chính bệ phóng, do đó việc lựa chọn giữa các chế độ hoạt động có thể khác nhau tùy theo người vận hành.

Nhược điểm chính của cả hai loại dẫn đường SACLOS trong vai trò chống tăng là việc dựa trên đánh giá sai lệch góc không cho phép tách biệt đáng kể giữa hệ thống dẫn đường và vị trí phóng tên lửa, trái ngược với các hệ thống điều khiển thủ công theo đường ngắm (MCLOS). Vì vậy, các phiên bản nâng cấp của những vũ khí chống tăng kiểu này (đáng chú ý như AT-3 Malyutka) vẫn tiếp tục được sử dụng trong một số quốc gia.

; Ví dụ

* 9M133 Kornet
* 9M120 Svir
* HJ-9
* MSS-1.2
* RBS-70
* Shershen
* Starstreak
* ZT3 Ingwe
* 9K121 Vikhr

## Xem thêm

* Dẫn đường theo lệnh điều khiển
* Manual command to line of sight (MCLOS)
* Semi-active radar homing
* Bắn và quên

## Tham khảo