Bóng đá tại Xứ Basque

Bóng đá đã trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa của Xứ Basque kể từ cuối thế kỷ 19. Tính đến năm 2025, có bốn đội bóng Xứ Basque đang thi đấu tại La Liga, hạng đấu cao nhất của hệ thống bóng đá Tây Ban Nha: Athletic Bilbao, Real Sociedad, CA Osasuna và Deportivo Alavés.

## Lịch sử
### Những năm đầu
Bóng đá hiện đại được du nhập vào Xứ Basque vào cuối thế kỷ 19 bởi một nhóm bao gồm hầu hết các công nhân nhập cư người Anh, các thủy thủ ghé thăm và các sinh viên Tây Ban Nha trở về từ Anh. Vào cuối những năm 1870, nhiều công nhân Anh rải rác khắp bán đảo bắt đầu thành lập các nhóm không chính thức dành riêng cho các hoạt động giải trí khác nhau, đặc biệt là cricket và bóng đá, đặc biệt là tại các cảng Tây Ban Nha như Vigo, Andalusia (Huelva và Sevilla) và Bilbao, những khu vực cảm nhận rõ rệt nhất hiện tượng này. Bilbao là một cảng hàng đầu của một khu vực công nghiệp quan trọng với các mỏ sắt và xưởng đóng tàu lân cận. Tương tự như vậy, chính các nhân viên người Anh của Xưởng đóng tàu Nervión, nằm ở Sestao (Vizcaya), đã tổ chức và chơi trận bóng đá đầu tiên được biết đến trong vùng, diễn ra vào ngày 4 tháng 4 năm 1890, giữa *Bộ phận Máy móc* (các kỹ sư) và các Công nhân đóng tàu, kết thúc với tỉ số 8–1 cho đội kỹ sư. Nhóm những người tiên phong bóng đá này là một phần của câu lạc bộ đa thể thao có tên là ''Club Atleta'', được thành lập vào cuối năm 1889.

Những buổi gặp gỡ bóng đá đầu tiên này được tổ chức trên bến cảng cạnh bờ sông Nervión, còn được gọi là *[[Campa de los Ingleses Park#Sân bóng đá|La Campa de los Ingleses]]*, và chính trên sân này, *Club Atleta* bắt đầu thi đấu với thủy thủ đoàn của các tàu Anh đến từ Portsmouth và Southampton, và thậm chí là một đội bóng mới, Bilbao Football Club, cũng được tạo thành từ những cư dân Anh trong vùng nhưng không liên quan đến xưởng đóng tàu, chẳng hạn như Alfred Mills, một nhân viên điều hành điện báo. Đến năm 1892, số lượng người Anh chơi bóng đá trên *La Campa de los Ingleses* đông đến mức buộc họ phải tìm một sân đấu khác có thể đáp ứng đúng số lượng dân cư Anh ngày càng tăng, và vì vậy, vào tháng 11 năm 1892, chủ tịch của *Club Atleta*, Enrique Jones Bird, đã xin phép được chơi tại Trường đua ngựa Lamiako. Giấy phép đã được chấp thuận và trường đua ngựa trở thành ngôi nhà mới của bóng đá có tổ chức tại Viscaya. Từ Lamiako, môn bóng đá đã bùng nổ tại Bilbao, với nhiều người dân Bilbaino đổ xô đến sân để xem các đội công nhân Anh thách đấu lẫn nhau vào mỗi cuối tuần. Thậm chí còn có bằng chứng về một giải đấu "nghiêm túc" vào mùa đông năm 1892–93, được tranh tài tại Lamiako bởi Club Atleta và Bilbao FC, với chiến thắng thuộc về đội kỹ sư.

Sự quan tâm đến môn thể thao này tiếp tục tăng lên trong cư dân địa phương, họ bắt đầu luyện tập và thậm chí còn đi xa đến mức thách đấu các công nhân Anh vào năm 1894 tại Lamiako. Một cách tự nhiên, những người Anh vượt trội hơn hẳn đã giành chiến thắng với tỉ số cách biệt (0–5), nhưng kết quả này không làm người dân địa phương nản lòng. Trong năm 1896, một nhóm thanh niên Bilbaino từ tầng lớp thượng lưu, những người đã học về bóng đá khi đang du học tại Anh, bắt đầu chơi bóng đá một cách không chính thức, và hai người trong số họ, Carlos Castellanos cùng anh trai Manuel, đã nhận ra sự tiện lợi của việc trở thành một câu lạc bộ. Họ đã lấy lại cái tên Bilbao Football Club vốn đang để trống sau khi câu lạc bộ cũ giải thể.

Vào năm 1898, Juan Astorquia, một cựu thành viên Bilbao FC, đã trở thành nhân vật trung tâm của một ủy ban gồm bảy người thường xuyên đến Lamiako và những người đam mê bóng đá thuộc *Gimnásio Zamacois*, nhóm này đã thành lập nên cái mà sau này trở thành *Athletic Club*. Khác với Bilbao FC, Athletic Club hầu như hoàn toàn bao gồm các cầu thủ từ Biscay. Đến ngày 5 tháng 9 năm 1901, trong một cuộc họp tại *Café García*, 33 thành viên đã quyết định chính thức hóa và đăng ký Athletic Club như một tổ chức thể thao với hội đồng địa phương.

Vào năm 1902, hai đối thủ truyền kiếp của thành phố đã đồng ý hợp nhất các cầu thủ giỏi nhất của mỗi câu lạc bộ để thi đấu dưới cái tên ''Club Bizcaya'' nhằm tham dự giải đấu Copa de la Coronación 1902. Họ đã giành chức vô địch sau khi đánh bại câu lạc bộ Catalan FC Barcelona trong trận chung kết với tỉ số 2–1. Đến tháng 3 năm 1903, Bilbao FC chính thức được sáp nhập vào Athletic Club.

### Những năm gần đây
Vào đầu thế kỷ 21, bóng đá Xứ Basque được đại diện bởi nhiều câu lạc bộ cũ và mới, một số trong đó có sự hiện diện mạnh mẽ tại hạng đấu cao nhất Tây Ban Nha La Liga, bao gồm Athletic Bilbao (đội đã thi đấu liên tục tại đây từ khi thành lập năm 1928 và đã 8 lần vô địch, cùng 24 lần đoạt Copa del Rey), Real Sociedad (2 lần vô địch La Liga và 3 lần đoạt Cúp Nhà vua), Deportivo Alavés và SD Eibar.

## Đội tuyển quốc gia Xứ Basque

Đội tuyển bóng đá quốc gia Xứ Basque (*Euskal selekzioa*) lựa chọn các cầu thủ từ vùng Xứ Basque mở rộng bao gồm Cộng đồng Tự trị Basque (Biscay, Álava và Gipuzkoa) cộng với vùng lân cận Navarre và ba tỉnh nhỏ tạo nên Bắc Xứ Basque ở Pháp. Đội tuyển này được điều hành bởi Liên đoàn bóng đá Xứ Basque. Mặc dù không phải là thành viên chính thức của FIFA, đội vẫn thường xuyên tổ chức các trận giao hữu quốc tế.

## Bóng đá trẻ
Một khía cạnh độc đáo trong vùng là sự nhấn mạnh vào việc đào tạo tài năng địa phương. Real Sociedad và Athletic Bilbao được đánh giá là những đội bóng sử dụng tỷ lệ cầu thủ tự đào tạo cao nhất trong số các giải bóng đá hàng đầu châu Âu trong những năm 2010. Chính sách chuyển nhượng 100 năm tuổi của Athletic chỉ giới hạn ở các cầu thủ đến từ vùng Xứ Basque mở rộng (sinh ra tại đó, lớn lên tại đó, hoặc được đào tạo tại các câu lạc bộ địa phương).

## Các câu lạc bộ (không bao gồm đội dự bị và đội nữ)

## Xem thêm
* Các trận derby bóng đá Xứ Basque 
* :Thể loại:Bóng đá tại Xứ Basque (cộng đồng tự trị)
* Danh sách cầu thủ bóng đá Xứ Basque

## Tham khảo