Louis Henri, Công tước xứ Bourbon

**Louis Henri, Công tước xứ Bourbon** (*Louis Henri Joseph*; 18 tháng 8 năm 1692 – 27 tháng 1 năm 1740), là một quý tộc và nhà chính trị gia người Pháp, từng giữ chức Tể tướng đại thần vương quốc Pháp từ năm 1723 đến năm 1726. Là thành viên của Vương tộc Bourbon trị vì, ông giữ tôn hiệu là *[[prince du sang]]*.

Louis Henri là con thứ hai và là con trai cả của Louis III xứ Condé, và Louise Françoise de Bourbon, con gái cả của Vua Louis XIV và tình nhân Madame de Montespan. Sau cái chết của cha mình vào năm 1710, ông trở thành người đứng đầu chi nhánh Bourbon-Condé của Nhà Bourbon. Vì vậy, ông được giữ tước hiệu Thân vương xứ Condé, nhưng thay vào đó ông lại sử dụng tước hiệu Công tước xứ Bourbon và được biết đến tại triều đình với tôn hiệu *Monsieur le Duc*. Sau khi ông ngoại qua đời năm 1715, Louis Henri trở thành thành viên của hội đồng nhiếp chính do Philippe II xứ Orléans, người nhiếp chính cho vị vua nhỏ Louis XV.

Năm 1723, Louis Henri kế vị Công tước xứ Orléans làm Tể tướng đại thần cho triều đình của Vua Louis XV. Ông đã đàm phán về cuộc hôn nhân của Nhà vua với Maria của Ba Lan. Năm 1726, Louis XV bãi nhiệm chức tể tướng của Louis Henri và thay thế ông bằng Hồng y de Fleury. Louis Henri qua đời tại trang viên của ông, Château de Chantilly, vào năm 1740. Các tước vị của ông được thừa kế bởi đứa con trai 4 tuổi của ông là Louis Joseph.

= Những năm đầu =
Louis Henri sinh tại cung điện Versailles, là trưởng nam của Louis III, Thân vương Condé, và Louise Françoise de Bourbon, trưởng nữ đã được hợp pháp hóa của Quốc vương Louis XIV với ái phi chính thức (maîtresse-en-titre) Madame de Montespan. Khi chào đời, ông được ban tước hiệu Công tước xứ Enghien. Nhân dịp ông ra đời, Madame de Montespan, ngoại tổ mẫu của ông, đã tặng cho thân mẫu ông bộ trang sức ngọc trai và kim cương lộng lẫy nhất của bà để làm quà mừng sinh nở.[2]

Ông là chắt nội của Louis de Bourbon, tức “Le Grand Condé”, danh tướng lừng lẫy của Pháp, và vì thế mang địa vị thân vương huyết thống (prince du sang). Sau cái chết liên tiếp của các người thừa kế ngai vàng Pháp vào đầu thế kỷ XVIII (ngoại trừ Công tước xứ Anjou, chắt của Louis XIV, người sau này đăng cơ với niên hiệu Louis XV), Louis Henri từng đứng thứ ba trong thứ tự kế vị ngai vàng, chỉ sau Philippe, Công tước Orléans đệ nhị, người trở thành Nhiếp chính, và con trai ông ta là Louis d’Orléans, Công tước xứ Chartres.

Một miêu tả đương thời về ông ghi nhận rằng:“Khi còn trẻ, dung mạo tạm gọi là ưa nhìn; nhưng vì quá cao lớn, về sau ông ta bắt đầu gù lưng, và trở nên ‘gầy gò, khô khẳng như một mảnh gỗ vụn’.”Cần lưu ý rằng các tập sách châm biếm công kích hoàng gia vốn rất phổ biến vào thời ấy, và các biên niên ký của giới cận thần thường chịu ảnh hưởng bởi thù địch phe phái hoặc thành kiến cá nhân, do đó những miêu tả này không phải lúc nào cũng công bằng. Tuy nhiên, dựa trên việc đối chiếu với các nguồn khác, có thể khá chắc chắn rằng ông cao lớn và không thuộc dạng đẫy đà.

Gần như chắc chắn rằng ông chỉ còn thị lực ở một mắt. Theo ghi chép:“Ông bị biến dạng dung mạo do một tai nạn xảy ra khi đi săn, trong đó Công tước xứ Berry đã làm hỏng một bên mắt của ông,”Cũng chính tai nạn này rất có thể xảy ra trước khi ông tròn hai mươi lăm tuổi.

= Thời kỳ Nhiếp chính =
Tháng 9 năm 1715, Philippe xứ Orléans, vừa được tấn phong làm Nhiếp chính cho Quốc vương Louis XV khi ấy mới 5 tuổi, đã bổ nhiệm Công tước xứ Bourbon, lúc đó 23 tuổi, vào Hội đồng Nhiếp chính đầu tiên, cơ quan tư vấn tối cao của chính quyền Pháp trong thời kỳ vua còn vị thành niên (tương đương với *[[Conseil du Roi|Conseil d’en-haut]]* dưới thời các quốc vương trưởng thành).

Năm 1718, ông thay thế Louis-Auguste de Bourbon, Công tước xứ Maine, giữ chức Tổng giám sự giáo dục của nhà vua. Việc này được quyết định trong phiên họp Hội đồng Nhiếp chính ngày 26 tháng 8, khi Công tước Maine và Louis-Alexandre de Bourbon, Bá tước xứ Toulouse, hai hoàng tử hợp pháp hóa (princes légitimés de France) của Louis XIV—bị giáng cấp địa vị. Tuy nhiên, trên thực tế, việc giáo dục Quốc vương non trẻ không bị xáo trộn nhiều, bởi công việc giảng dạy chủ yếu vẫn do André-Hercule de Fleury, Giám mục Fréjus, vị gia sư lâu năm và được nhà vua tín nhiệm, đảm trách.

Tính cách và đánh giá đương thời

Phần lớn những mô tả còn lại về tính cách của Công tước de Bourbon đều rất bất lợi cho ông. Các lời phê phán này thường xoay quanh những điểm như tham lam, thô lỗ và kém trí tuệ. Chẳng hạn, Barbier từng nhận xét rằng ông:

“có trí tuệ hết sức hạn hẹp, chẳng biết gì nhiều, và chỉ ưa thích hưởng lạc cùng săn bắn.”

Một số nguồn còn cho rằng ông giả vờ say mê săn bắn chỉ nhằm lấy lòng nhà vua.

## Tổ tiên

## Chú thích

## Tham khảo
*Olivier Bernier, *Louis the Beloved, The Life of Louis XV*. 1984, Garden City, New York; Doubleday & Co.
*Mouffle d'Angerville, *The Private Life of Louis XV*. "Annotated and amplified by quotations from original and unpublished documents by Albert Mirac." Translated from the French by H. S. Mingard. 1924, New York; Boni and Liveright.&nbsp; D'Angerville's original title: *Vie privée de Louis XV, ou principaux évènements, particularités et anecdotes de son règne*. 4 vols. crown 8vo., published in London in 1781. Meyrac says he "extracted these piquant pages" from the original.
*G. P. Gooch, *Louis XV: The Monarchy in Decline*. 1956, London; Longmans.
*Guizot, *[http://www.hti.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=moa;idno=ABA2393.0001.001  History of France]*.  Transl. from the French by Robert Black.  No date, but a publisher's note is dated 1876; New York; Klemscott Society.   vol. 6, p.&nbsp;110ff.
*Colin Jones, *The Great Nation: France from Louis XV to Napoleon*. 2002, New York; Columbia University Press.
*G. W. Kitchin, D.D., F.S.A., dean of Durham, *History of France* vol. III. 1903, Oxford, at the Clarendon Press.
*Ernest Lavisse, *Histoire de France*, reprinted from the editions of 1900–1911, Paris.  1969, New York; AMS Press, Inc. Vol. VIII, part 2.
*James Breck Perkins, *France Under Louis XV*, vol. i.  1897, Boston; Houghton Mifflin Co.
*J. H. Shennan, *Philippe, Duke of Orleans*. 1979, London; Thames and Hudson.