Rạp phim đa năng

**Rạp phim đa năng** (*Multiplex*) là một tổ hợp rạp chiếu phim hiện đại, phức hợp với nhiều màn hình chiếu hoặc khán phòng trong một khu phức hợp duy nhất. Chúng thường được đặt trong một tòa nhà được thiết kế có công năng đặc biệt. Đôi khi, một địa điểm hiện có sẽ được cải tạo, nâng cấp các khán phòng hiện có được chia thành các khán phòng nhỏ hơn, hoặc thêm nhiều khán phòng hơn trong quá trình mở rộng tòa nhà. Khu phức hợp lớn nhất trong số này có thể chứa hàng nghìn người và đôi khi được gọi là *siêu phức hợp* (*megaplex*). Đây là một khu phức hợp rạp chiếu phim với nhiều màn hình chiếu (phòng chiếu) nằm trong cùng một tòa nhà hoặc khu vực. Sự khác biệt giữa đa năng (multiplex) và siêu phức hợp (megaplex) liên quan đến số lượng màn hình được bố trí. Một số người cho rằng 16 màn hình và ghế ngồi trong sân vận động đủ tiêu chuẩn tạo thành một Megaplex, trong khi những người khác lại cho rằng cần ít nhất 24 màn hình. Đến năm 2004, chỉ có 25% rạp chiếu phim ở Hoa Kỳ có một màn hình và có hơn 500 cụm rạp chiếu phim có hơn 16 màn hình. Câu hỏi ai là người phát minh ra hệ thống rạp chiếu phim phức hợp là "*một trong những cuộc tranh luận kéo dài nhất trong lịch sử rạp chiếu phim*". Trong một cuốn sách xuất bản năm 2004, tác giả Ross Melnick và Andreas Fuchs đã xác định năm ứng cử viên hàng đầu gồm James Edwards, Sumner Redstone, Stanley Durwood, Charles Porter và Nat Taylor.

## Đặc điểm

Multiplex là mô hình rạp chiếu phim hiện đại, khác biệt với rạp chiếu truyền thống chỉ có một phòng chiếu lớn. Nhờ có nhiều phòng, rạp phim phức hợp có thể trình chiếu nhiều bộ phim khác nhau cùng một lúc, hoặc chiếu cùng một bộ phim ở nhiều phòng, nhiều khung giờ khác nhau, mang lại nhiều lựa chọn và sự linh hoạt cho khán giả. Khán giả có thể dễ dàng lựa chọn bộ phim và suất chiếu phù hợp với lịch trình của mình. Việc chiếu nhiều phim cùng lúc giúp rạp thu hút được nhiều đối tượng khán giả khác nhau và tối ưu hóa công suất sử dụng phòng chiếu. Các rạp này thường được đặt trong các khu trung tâm thương mại hoặc khu giải trí, tích hợp các dịch vụ tiện ích như quầy bán đồ ăn nhanh (bắp rang, nước uống), khu vực chờ rộng rãi, và đôi khi là các dịch vụ giải trí khác. Rạp phim đa năng đi kèm với việc áp dụng các công nghệ chiếu phim tiên tiến (Digital, 3D, 4DX, IMAX, ScreenX) và hệ thống âm thanh chất lượng cao. Rạp chiếu phim phức hợp Kinepolis-Madrid (*Ciudad de la Imagen*) ở Tây Ban Nha, thuộc sở hữu của Tập đoàn Kinepolis của Bỉ, là rạp chiếu phim lớn nhất thế giới, với 25 màn hình và sức chứa lên đến 9.200 chỗ ngồi, bao gồm một khán phòng 996 chỗ ngồi. 
## Lịch sử
Năm 1915, nhà triển lãm Charles Porter đã mở Rạp chiếu phim Duplex ở Detroit, Michigan, trường hợp đầu tiên được biết đến về rạp chiếu phim có hai khán phòng. Nó có hai khán phòng đôi 750 chỗ ngồi trong một tòa nhà duy nhất, chia sẻ một phòng vé và lối vào chung. Lịch sử của rạp Duplex không được ghi chép đầy đủ và không rõ tại sao Porter lại xây dựng nhà hát của mình theo cách đó, mặc dù rõ ràng là nó hơi quá hiện đại so với thời đó. Nó đóng cửa vào năm 1922 và được cải tạo thành phòng khiêu vũ. Năm 1963, AMC Theatres đã khai trương Parkway Twin hai màn hình tại Trung tâm mua sắm Ward Parkway ở Kansas City, một khái niệm mà chủ tịch công ty Stanley Durwood sau đó tuyên bố đã nghĩ ra vào năm 1962, nhận ra rằng ông có thể tăng gấp đôi doanh thu của một rạp chiếu phim duy nhất "*bằng cách thêm một màn hình thứ hai và vẫn hoạt động với cùng một đội ngũ nhân viên*". Edward Jay Epstein đã ghi nhận Durwood là người đã tạo ra rạp chiếu phim phức hợp vào năm 1963. Ngoài ra, kết cấu trung tâm mua sắm nơi Parkway tọa lạc không đủ sức chứa một rạp chiếu phim lớn, vì vậy hai rạp chiếu phim nhỏ đã được xây dựng để giải quyết vấn đề đó, và ban đầu cả hai rạp đều chiếu cùng một bộ phim.

Năm 1965, rạp chiếu phim ba tầng đầu tiên được khai trương tại Burnaby, Canada bởi Taylor Twentieth Century Theaters. AMC tiếp nối Parkway Twin với rạp chiếu phim bốn màn hình tại Kansas City, Metro Plaza, vào năm 1966 và rạp chiếu phim sáu màn hình vào năm 1969. Durwood nhận thấy rằng một phòng vé và một quầy bán đồ ăn nhẹ có thể dễ dàng phục vụ hai (hoặc nhiều hơn) khán phòng liền kề. AMC là đơn vị tiên phong trong việc tự động hóa hệ thống chiếu phim của mình, nghĩa là một người chiếu phim không thuộc công đoàn có thể vận hành tất cả các máy chiếu phim tại một cụm rạp chiếu phim. Một cải tiến khác của AMC là bù trừ thời gian chiếu phim, nhờ đó, các nhân viên trước đây phải nghỉ làm khi phim đang chiếu tại một rạp chiếu phim chỉ có một khán phòng giờ đây sẽ được tiếp tục bận rộn phục vụ các rạp chiếu phim khác. Trong hai thập kỷ tiếp theo, dưới sự lãnh đạo của Durwood, AMC Theatres tiếp tục đổi mới khi xây dựng hết cụm rạp chiếu phim phức hợp này đến cụm rạp chiếu phim phức hợp khác với nhiều màn hình hơn trên khắp nước Mỹ, mặc dù các cụm rạp chiếu phim phức hợp đầu tiên của hãng từ những năm 1960 và 1970 hiện được coi là tương đối nhỏ theo tiêu chuẩn của thế kỷ 21.

Theo Melnick và Fuchs, mặc dù về mặt kỹ thuật, Durwood không phải là người đầu tiên xây dựng một rạp chiếu phim có nhiều khán phòng, nhưng ông là "người có lẽ chịu trách nhiệm lớn nhất trong việc đưa ngành công nghiệp này vào tình trạng 'chia rẽ'".. Năm 1973, Sumner Redstone, với tư cách là người đứng đầu National Amusements, là đơn vị chiếu phim đầu tiên đăng ký nhãn hiệu và thường xuyên sử dụng thuật ngữ "*rạp chiếu phim phức hợp*". Trong những năm 1980 và 1990, AMC Theatres đã đi đầu trong sự bùng nổ lớn về xây dựng rạp chiếu phim phức hợp và rạp chiếu phim lớn trên khắp Hoa Kỳ. Từ năm 1988 đến năm 2000, số lượng màn hình ở Hoa Kỳ tăng vọt từ khoảng 23.000 lên 37.000 đơn vị. Đến cuối năm 1997, Hoa Kỳ là nơi có 149 cụm rạp chiếu phim lớn với hơn 2.800 màn hình. MegaStar Cineplex (tiền thân của CGV Cinemas Việt Nam, được thành lập tại Việt Nam năm 2005-2006 thuộc tập đoàn CJ CGV) và Galaxy Cinema (Công ty tư nhân đầu tiên về điện ảnh được thành lập từ năm 2003, nổi tiếng với rạp phim Galaxy Nguyễn Hồng Đào) là những đơn vị tiên phong trong việc xây dựng và phát triển hệ thống rạp chiếu phim hiện đại theo tiêu chuẩn Multiplex/Megaplex tại Việt Nam.
## Xem thêm
* Rạp chiếu phim
* Rạp chiếu phim ngoài trời
* Phòng chiếu phim gia đình
* Phóng chiếu tâm lý
* Rạp chiếu phim Taedongmoon

## Chú thích

## Tham khảo
* William Echikson, "Taking the Megaplex on the Road", *Business Week*, no. 3547 (Oct. 6, 1997), p.&nbsp;21.
## Liên kết ngoài
* Short film on the creation of the Cineplex (archived 27 September 2011)
* How to lease a multiplex? Facts, techniques and a proposal checklist (archived 13 December 2013)