open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dịch tễ học tự tử

Ước tính khoảng 1 triệu người trên toàn cầu chết do tự tử mỗi năm. Dự báo con số này lên đến 1,5 triệu vào năm 2020. Tự tử là một trong ba nguyên nhân tử vong hàng đầu những người từ 15 đến 44 tuổi. Tuần suất xảy ra các vụ cố gắng tự tử gấp 20 lần so với những trường hợp tự tử hoàn thành.

Tỷ lệ tự tử trong xã hội phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Trầm cảm lâm sàng là một nguyên nhân đặc biệt phổ biến. Lạm dụng chất gây nghiện và bệnh tật/sức khỏe trầm trọng cũng được xác nhận là nguyên nhân. Các khu vực Đông Âu và Đông Á có tỷ lệ tự tử cao nhất trên toàn thế giới. Khu vực có tỷ lệ tự tử thấp nhất là vùng Caribê, tiếp theo là Trung Đông.

Sự khác biệt về giới cũng đóng một vai trò quan trọng trong tự tử. Hơn nữa, trong số tất cả các nhóm tuổi ở hầu hết mọi nơi trên thế giới, phụ nữ có khuynh hướng cho thấy tỷ lệ hành vi tự tử không được báo cáo cao hơn, trong khi nam giới có tỷ lệ tự tử cao hơn nhiều.

## Tổng quan
Hầu hết ở các quốc gia, tỷ lệ tự tử cao hơn tỷ lệ vụ giết người có chủ ý. Nhiều người chết vì tự tử hơn là chết vì chiến tranh hay giết người.

Từ một báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2006 cho biết, mỗi năm gần một triệu người chọn cách tự rời bỏ cuộc sống này mãi mãi, nhiều hơn những người bị giết hoặc bị chết trong chiến tranh. Số liệu của WHO cũng cho thấy, khoảng 40 giây thì xảy ra một vụ tự tử ở một nơi nào đó trên thế giới.

Theo Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa kỳ, bắt chước tự tử đang là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt là đối với những người trẻ tuổi. Thanh thiếu niên rất nhạy cảm khi tiếp xúc với chi tiết thật/giả về các vụ tự tử, bao gồm cả phương tiện tự sát, chẳng hạn như báo cáo chuyên sâu về tự tử của một người nổi tiếng hoặc thần tượng, tạo điều kiện cá nhân thực hiện hành vi tự tử.
## Tham khảo
Linaria

***Linaria*** có thể là:
* Danh pháp khoa học của một chi thực vật gồm khoảng 150 loài cây ôn đới phương bắc thuộc họ Plantaginaceae. Xem bài *[[Linaria (thực vật)|Linaria]]* Mill., 1754.
* Danh pháp khoa học của một chi chim gồm khoảng 4 loài sinh sống ở châu Âu và châu Á, thuộc họ Fringillidae. Xem bài *[[Linaria (chim)|Linaria]]* Bechstein, 1802.
Lotte Holdings

là một công ty đa quốc gia có trụ sở chính tại Shinjuku, Nhật Bản, tập trung vào các lĩnh vực sản xuất bánh kẹo, chế biến kem lạnh, dịch vụ khách sạn và quản lý thể thao. Công ty được thành lập vào ngày 28 tháng 6 năm 1948 bởi doanh nhân người Hàn Quốc Shin Kyuk-ho và hiện đang là công ty con quan trọng trực thuộc tập đoàn Lotte.

Đây là nhà sản xuất bánh kẹo lớn thứ ba ở Nhật Bản sau hai thương hiệu Meiji Seika và Ezaki Glico tính theo doanh số bán hàng.

## Xem thêm

* Lotte

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Linaria (chim)

***Linaria*** là một chi chim sẻ nhỏ trong họ Sẻ thông (Fringillidae). Tên gọi của chi *linaria* là từ trong tiếng Latin để chỉ thợ dệt vải lanh, từ *linum* nghĩa là "cây lanh".

Các loài trong chi này trước đây là một phần của chi *[[Carduelis]]*. Một nghiên cứu phát sinh chủng loài phân tử sử dụng các trình tự DNA ti thể và nhân được công bố năm 2012 cho thấy chi *[[Carduelis]]* nghĩa rộng là đa ngành. Vì thế người ta đã phân chia chi này thành các chi nhỏ đơn ngành và 4 loài được chuyển sang chi *Linaria* đã được phục hồi trở lại. Tên gọi Linaria được nhà tự nhiên học người Đức Johann Matthäus Bechstein đề ra năm 1802.

## Các loài
Chi này chứa 4 loài:
* *[[Linaria flavirostris]]*
* *[[Linaria cannabina]]*
* *[[Linaria yemenensis]]*
* *[[Linaria johannis]]*

## Tham khảo
Piranga

**Piranga** là một chi chim trong họ Cardinalidae. Tên chi Piranga là từ tiếng Tupi *tijepiranga*, tên gọi của một loài chim nhỏ chưa được biết đến.
Về cơ bản, các loài trong chi này có bộ lông màu đỏ, cam hoặc vàng trên toàn thân, ngoại trừ đuôi và cánh, và ở một số loài ngoại trừ cả lông trên lưng. 
## Các loài
Chi này có các loài sau:
* *[[Piranga bidentata]]*.
* *[[Piranga erythrocephala]]*.
* *[[Piranga flava]]*.
* *[[Piranga hepatica]]*.
* *[[Piranga leucoptera]]*.
* *[[Piranga ludoviciana]]*.
* *[[Piranga lutea]]*.
* *[[Piranga olivacea]]*.
* *[[Piranga roseogularis]]*.
* *[[Piranga rubra]]*.
* *[[Piranga rubriceps]]*.
## Tham khảo
Centropyge deborae

***Centropyge deborae*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Centropyge]]* trong họ Cá bướm gai. Loài cá này được mô tả lần đầu tiên vào năm 2012.

## Từ nguyên
Từ định danh của loài được đặt theo tên của Deborah Smith, vợ của Walt Smith, người đã thu thập mẫu vật và cung cấp những bức hình và tài liệu về loài cá này.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. deborae* hiện chỉ được biết đến tại Fiji ở Trung Thái Bình Dương, được thu thập ở độ sâu trong khoảng từ 5 đến 25 m.

## Mô tả
*C. deborae* có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là gần 7&nbsp;cm. Cùng với *[[Centropyge nox]]*, *C. deborae* là loài không có bất kỳ vệt đốm nào trên cơ thể, và chúng có màu rất sẫm tối. Không như *C. nox* chỉ có một màu đen bao trùm cơ thể, *C. deborae* có màu xanh lam đen. Vây ngực của *C. deborae* có màng trong suốt, chỉ có các tia vây là màu đen, còn vây ngực của *C. nox* hoàn toàn là màu đen.

Vì có màu sắc khá giống nhau, *C. deborae* từng được cho là con lai giữa *C. nox* với một loài *Centropyge* khác, là *[[Centropyge bispinosa]]* hoặc *[[Centropyge tibicen]]*, cả hai loài đều có màu lam thẫm và xuất hiện ở Fiji. Kết quả phân tích di truyền cho thấy, sự khác biệt về kiểu gen giữa *C. deborae* và 3 loài kể trên đã bác bỏ giả thiết *C. deborae* là con lai.

Số gai ở vây lưng: 13–14; Số tia vây ở vây lưng: 16–17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 17–18; Số tia vây ở vây ngực: 15–16.

## Tham khảo

### Trích dẫn
*
Centropyge fisheri

***Centropyge fisheri*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Centropyge]]* trong họ Cá bướm gai. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1904.

## Từ nguyên
Từ định danh của loài được đặt theo tên của Walter Kenrick Fisher, nhà động vật học đến từ Đại học Stanford, thành viên của chuyến du ngoạn năm 1902 trên tàu nghiên cứu *Albatross* cập cảng ở Hawaii, và ông cũng là người đã thu thập mẫu định danh của loài này tại đây.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. fisheri* có phạm vi phân bố rộng khắp khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Ở Đông Phi, loài này được ghi nhận dọc theo bờ biển Somalia, Kenya và Tanzania, và một số đảo quốc và rạn san hô vòng thuộc Ấn Độ Dương; từ bờ biển phía nam Ấn Độ, *C. fisheri* xuất hiện trải dài đến vùng biển các nước Đông Nam Á và các đảo quốc, quần đảo thuộc châu Đại Dương (bao gồm cả quần đảo Hawaii và đảo Johnston); ngược lên phía bắc đến vùng biển Nam Nhật Bản (bao gồm cả quần đảo Ogasawara và quần đảo Ryukyu); xa nhất ở phía nam là đến bờ biển Đông Úc.

*C. fisheri* sinh sống trên các rạn san hô viền bờ và trong các vùng đầm phá, nơi có nhiều san hô vụn, ở độ sâu lên đến 95 m.

## Mô tả
*C. fisheri* có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 9&nbsp;cm. *C. fisheri* có màu xanh lam thẫm trên toàn cơ thể, nhưng cũng có thể có màu nâu da cam (sáng màu cam hơn ở đầu và ngực). Một đốm sẫm màu thường thấy ở thân trước, ngay sau nắp mang. Vây đuôi trong mờ, có màu trắng đến màu vàng nhạt. Vây lưng, vây hậu môn và vây bụng có dải viền màu xanh ánh kim ở rìa; rìa sau của vây lưng và vây hậu môn có những vạch ngang màu xanh ánh tương tự. Vây ngực trong suốt.

*C. fisheri* có thể được phân biệt với các loài họ hàng gần trong phân chi *Xiphypops* qua màu sắc của vây đuôi.

## Sinh thái học
Thức ăn của *C. fisheri* chủ yếu là tảo. *C. fisheri* thường hợp thành từng nhóm nhỏ rời rạc, bơi cùng với các loài cá thia biển và cá bàng chài.

*C. fisheri* và 3 loài khác trong chi *Centropyge* là *[[Centropyge flavissima]]*, *[[Centropyge ferrugata]]* và *[[Centropyge acanthops]]* được biết đến là có khả năng chuyển đổi qua lại giữa giới tính đực và cái.

*C. fisheri* đã được cho lai tạo với *[[Centropyge resplendens]]*, loài đặc hữu của đảo Ascension (cũng thuộc phân chi *Xiphypops*), trong môi trường thí nghiệm. Ngoài tự nhiên, *C. fisheri* được ghi nhận là đã lai tạp với *[[Centropyge potteri]]* ở Hawaii, nơi cả hai loài xuất hiện khá phổ biến.

## Thương mại
*C. fisheri* là một loài thường được đánh bắt và xuất khẩu trong ngành thương mại cá cảnh.

## Tham khảo

### Trích dẫn
* 

### Xem thêm
*
Centropyge flavipectoralis

***Centropyge flavipectoralis*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Centropyge]]* trong họ Cá bướm gai. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1977.

## Từ nguyên
Từ định danh của loài được ghép bởi hai từ trong tiếng Latinh: *flavus* ("màu vàng") và *pectoralis* ("thuộc vùng ngực"), hàm ý đề cập đến màu vàng tươi nổi bật của vây ngực.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. flavipectoralis* được biết đến tại Sri Lanka, Maldives và đảo Sumatra (Indonesia); không rõ loài này có mặt ở quần đảo Andaman hay không. *C. flavipectoralis* sống tập trung gần các rạn san hô và những khu vực có nền đáy là san hô vụn, độ sâu khoảng từ 3 đến 20 m.

## Mô tả
*C. flavipectoralis* có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 10&nbsp;cm. Cơ thể của *C. flavipectoralis* có màu nâu sẫm, gần như đen, hai bên thân có các vệt sọc màu xanh lam thẫm. Vây lưng, vây hậu môn và vây đuôi có màu xanh tím, có dải viền màu xanh óng ở rìa. Vây ngực có màu vàng tươi nổi bật, đối lập với màu nền sẫm nâu. Vây bụng màu nâu. Trên nắp mang có một đốm màu xanh đen.

Số gai ở vây lưng: 14–15; Số tia vây ở vây lưng: 14–15; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây ở vây hậu môn: 16–18.

## Sinh thái học
Thức ăn chủ yếu của *C. flavipectoralis* là tảo. Chúng thường sống theo từng nhóm nhỏ, nhưng những cá thể sống đơn độc cũng đã được nhìn thấy.

## Thương mại
*C. flavipectoralis* ít khi được thu thập cho việc buôn bán cá cảnh.

## Tham khảo
Centropyge hotumatua

***Centropyge hotumatua*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Centropyge]]* trong họ Cá bướm gai. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1973.

## Từ nguyên
Từ định danh của loài được đặt theo tên của Hotu Matuʻa, vị thủ lĩnh trong truyền thuyết của đảo Phục Sinh, cũng là nơi mà mẫu định danh được thu thập**.

## Phạm vi phân bố và môi trường sống
*C. hotumatua* có phạm vi giới hạn ở Trung Thái Bình Dương, và chỉ được biết đến tại: đảo Raivavae và Rapa Iti thuộc quần đảo Australes (Polynésie thuộc Pháp), quần đảo Pitcairn (Anh) và đảo Phục Sinh (Chile).

*C. hotumatua* sống gần các rạn san hô và đá ngầm, đặc biệt là khu vực có nhiều kẽ đá, ở độ sâu khoảng từ 14 đến 50 m.

## Mô tả
*C. hotumatua* có chiều dài cơ thể tối đa được biết đến là 10&nbsp;cm. Đầu và cuống đuôi của *C. hotumatua* có màu cam tươi, phần thân có màu nâu sẫm. Quanh mắt có một vòng màu xanh lam sáng; mống mắt có màu xanh óng. Vây lưng và vây hậu môn có màu nâu sẫm như thân với dải viền mỏng màu xanh óng ở rìa vây; phía sau của cả hai vây này có thêm các vạch màu xanh và đen xen kẽ. Vây lưng sau có một đốm đen lớn viền xanh óng. Vây ngực và vây bụng có màu vàng cam.

## Sinh thái học
Thức ăn chủ yếu của *C. hotumatua* là tảo sợi. Chúng thường sống thành từng nhóm nhỏ, gồm một con đực trưởng thành thống trị những con cá cái trong hậu cung của nó (một nhóm có từ 3 đến 7 cá thể).

*C. hotumatua* ít khi được thu thập cho việc buôn bán cá cảnh, bởi chúng xuất hiện ở bên ngoài phạm vi các khu vực thu thập thông thường, vì thế loài này có giá khá đắt.

## Tham khảo
Bicalutamide

**Bicalutamide**, được bán dưới tên thương hiệu Casodex và các tên khác, là một loại thuốc antiandrogen được sử dụng chủ yếu để điều trị ung thư tuyến tiền liệt. Nó thường được sử dụng cùng với một loại hormon tiết ra gonadotropin (tương tự GnRH) hoặc phẫu thuật loại bỏ tinh hoàn để điều trị ung thư tuyến tiền liệt cấp tính. Bicalutamide cũng có thể được sử dụng để điều trị tăng trưởng tóc ở phụ nữ, như là một thành phần của việc điều trị hormone cho phụ nữ chuyển giới, để điều trị dậy thì sớm ở nam giới và ngăn ngừa cương cứng quá lâu ở nam giới. Nó được đưa vào cơ thể thông qua đường miệng.

Tác dụng phụ thường gặp ở nam giới bao gồm sưng ngực, đau vú và nóng ran. Các tác dụng phụ khác ở nam giới bao gồm rối loạn chức năng giới tính và tình dục. Trong khi thuốc dường như gây ra ít tác dụng phụ ở phụ nữ, việc sử dụng ở phụ nữ không được khuyến cáo bởi Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA). Sử dụng trong khi mang thai có thể gây hại cho em bé. Bicalutamide gây men gan cao ở khoảng 1% số người. Hiếm khi, nó có liên quan đến các trường hợp tổn thương gan, độc tính phổi, và nhạy cảm với ánh sáng. Mặc dù nguy cơ thay đổi gan bất lợi là nhỏ, nên theo dõi chức năng gan trong khi điều trị.

Bicalutamide là một thành viên của nhóm thuốc kháng andsteroidal (NSAA). Nó hoạt động bằng cách ngăn chặn các thụ thể androgen (AR), mục tiêu sinh học của các hormone giới tính androgen testosterone và dihydrotestosterone (DHT). Nó không làm giảm nồng độ androgen. Thuốc có thể có một số tác dụng giống như estrogen ở nam giới. Bicalutamide được hấp thu tốt và sự hấp thu của nó không bị ảnh hưởng bởi thức ăn. Nửa đời thải trừ của thuốc là khoảng một tuần. Người ta tin rằng vượt qua hàng rào máu-não và ảnh hưởng đến cả cơ thể và não.

Bicalutamide đã được cấp bằng sáng chế vào năm 1982 và được chấp thuận cho sử dụng y tế vào năm 1995. Nó nằm trong Danh sách các thuốc thiết yếu của WHO, những loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Bicalutamide có sẵn dưới dạng thuốc gốc. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng US $ 7,07 đến US $ 144,22 mỗi tháng. Tại Hoa Kỳ, chi phí khoảng 10 đô la Mỹ trở lên mỗi tháng. Thuốc được bán tại hơn 80 quốc gia, bao gồm hầu hết các nước phát triển. Nó là loại thuốc chống ung thư được sử dụng rộng rãi nhất trong điều trị ung thư tuyến tiền liệt, và đã được chỉ định cho hàng triệu người đàn ông mắc bệnh.

## Tham khảo
Lõi hành tinh

**Lõi hành tinh** chứa (các) lớp bên trong cùng của một hành tinh; thứ có thể được tạo thành từ các lớp lỏng và rắn. Lõi của những hành tinh nhất định thì có thể hoàn toàn lỏng hoặc hoàn toàn rắn. Trong Hệ Mặt Trời, kích thước lõi có thể nằm trong khoảng từ 20% (Mặt Trăng) cho tới 85% bán kính hành tinh (Sao Thủy).

Các hành tinh khí khổng lồ cũng có lõi, mặc dù cấu tạo của chúng vẫn còn là một vấn đề bị tranh cãi và có khả năng nằm trong khoảng từ cấu tạo truyền thống đá/sắt, cho tới băng hoặc tới hydro kim loại lỏng. Lõi của hành tinh khí khổng lồ về mặt tỉ lệ thì nhỏ hơn nhiều so với lõi của các hành tinh đất, mặc dù dẫu vậy thì của chúng vẫn có thể lớn hơn đáng kể so với của Trái Đất; Sao Mộc thì có lõi nặng hơn 10–30 lần Trái Đất, và hành tinh ngoài hệ Mặt Trời HD149026 b có lõi bằng 67 lần khối lượng Trái Đất.

## Các loại đã quan sát được

### Trong Hệ Mặt Trời

#### Sao Thủy
Sao Mercury có một từ trường quan sát được, thứ được tin là được sinh ra từ bên trong lõi kim loại của nó. Lõi của Sao Thủy chiếm 85% bán kính của hành tinh, biến nó thành cái lõi lớn nhất trong Hệ Mặt trời khi xét tỉ lệ kích thước lõi và hành tinh; điều này ám chỉ rằng phần nhiều bề mặt của Sao Thủy lẽ đã bị bào mòn đi mất ở thời điểm đầu của lịch sử Hệ Mặt trời. Sao Thủy có một lớp vỏ và lớp phủ bằng silic cứng, nằm trên một lớp ngoài lõi sắt sunfit cứng, tiếp đó là một lớp lõi lỏng sâu hơn, và có thể có khả năng tiếp theo là mỗi lõi bên trong cứng tạo thành một lớp thứ ba.

## Tham khảo
Tiếng Altai

**Tiếng Altai** (còn gọi là **tiếng Altai Gorno**) là một ngôn ngữ Turk, là ngôn ngữ chính thức của Cộng hoà Altai, Nga. Ngôn ngữ này mang tên **Oyrot** (ойрот) hồi trước năm 1948.

## Phân loại
Do vị trí của dãy núi Altai cùng sự tiếp xúc với các ngôn ngữ lân cận, chưa có đồng thuận về vị trí của tiếng Altai trong ngữ hệ Turk. Vì sự gần gũi địa lý với tiếng Shor và tiếng Khakas, một số người đặt nó trong nhóm Turk Bắc. Ngược lại, do nét tương đồng nhất định với tiếng Kyrgyz, nó cũng từng được xếp vào nhóm Kipchak. Phân loại của Talat Tekin đặt tiếng Altai Nam vào nhánh riêng, xếp tiếng Altai Bắc chung với tiếng Hạ Chulym và phương ngữ Kondoma của tiếng Shor.

## Phân bố
Tiếng Altai chủ yếu được nói ở Cộng hoà Altai (tiếng Altai Nam) và vùng (krai) Altai (tiếng Altai Bắc).

### Địa vị chính thức
Tiếng Altai là ngôn ngữ chính thức của Cộng hoà Altai, cùng với tiếng Nga. Dạng chuẩn chính thức dựa trên phương ngữ của người Altay Kiži sống ở miền nam nước cộng hoà, song trong những năm gần đây nó đang lan rộng lên miền bắc.

### Phương ngữ
Dù theo truyền thống được coi là một ngôn ngữ, tiếng Altai Nam không thông hiểu hoàn toàn với tiếng Altai Bắc. Tiếng Altai viết dựa trên tiếng Altai Nam. Năm 2006, một bảng chữ Kirin mới được tạo ra để viết phương ngữ Kumandy (thuộc tiếng Altai Bắc) ở krai Altai.

Các phương ngữ là như sau:

***[[Tiếng Altai Nam|Altai Nam]]**
**Altai "lõi"
***Mayma
**Telengit
***Tölös
***Chuy
**Teleut
***[[Tiếng Altai Bắc|Altai Bắc]]**
**Tuba
**Kumandy
***Turachak
***Solton
***Starobardinian
**Chalkan (còn gọi là Kuu, Lebedin)

Gần gũi với tiếng Altai Bắc là tiếng Shor Kondom và tiếng Hạ Chulym. Cả ba có âm -j- ứng với âm *d ở vị trí giữa hai nguyên âm trong ngôn ngữ Turk nguyên thủy (khác với tiếng Shor Mras và tiếng Trung Chulym, có -z-).

## Âm vị học
Số lượng âm vị tiếng Altai biến thiên theo phương ngữ.

## Phụ âm

### Nguyên âm
Có tám nguyên âm trong tiếng Altai. Nguyên âm có thể ngắn hoặc dài.

## Nguồn tham khảo
João Baptista Martins

**João Baptista Martins** (3 tháng 9 năm 1927 – 18 tháng 11 năm 1993) là một cố cầu thủ bóng đá người Bồ Đào Nha chơi ở vị trí tiền vệ cho CUF Barreiro và Sporting CP.

Năm 1955, ông đã ghi bàn thắng đầu tiên trong lịch sử Cúp C1 châu Âu (nay là UEFA Champions League). Đó là vào ngày 4 tháng 9, ngày thi đấu đầu tiên của giải đấu. Sporting đối đầu với FK Partizan, đến từ Nam Tư, tại sân vận động Quốc gia Bồ Đào Nha ở Lisbon. Martins đã mở tỷ số phút thứ 14; trận đấu kết thúc với tỷ số hòa 3-3.

## Danh hiệu
**Sporting**

* Primeira Liga (7) : 1947/48, 1948/49, 1950/51, 1951/52, 1952/53, 1953/54, 1957/58
* Taça de Portugal: 1953/1954

### Cá nhân

* Vua phá lưới Primeira Liga: 1953/54

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
Bề mặt hành tinh

**Bề mặt hành tinh** là nơi mà các vật chất rắn (hoặc lỏng) của lớp vỏ bên ngoài trên những loại thiên thể nhất định tiếp xúc với bầu khí quyển hoặc không gian ngoài thiên thể. Bề mặt hành tinh được tìm thấy trên các vật thể cứng của trọng lượng hành tinh, bao gồm hành tinh đất đá (bao gồm cả Trái đất), hành tinh lùn, vệ tinh tự nhiên, vi thể hành tinh và nhiều thiên thể Hệ mặt trời nhỏ khác. Ngành nghiên cứu về bề mặt hành tinh là ngành thuộc địa chất học hành tinh, gọi là **địa chất học bề mặt**, nhưng cũng là trọng tâm nghiên cứu một nhiều lĩnh vực như bản đồ học hành tinh, địa hình học, địa mạo học, khoa học khí quyển và thiên văn học. **Mặt đất** là từ dùng để chỉ những bề mặt hành tinh không phải thể lỏng. Thuật ngữ *[[hạ cánh]]* được dùng để diễn tả việc một vật thể va chạm với một bề mặt hành tinh và thường ở vận tốc mà vật thể đó vẫn còn nguyên vẹn.

## Bề mặt của hành tinh khí khổng lồ
Thông thường thì các hành tinh khí khổng lồ không được coi là có một bề mặt, mặc dù chúng có lõi cứng cấu tạo từ đá hoặc những loại băng khác nhau, hoặc một lõi lỏng cấu tạo từ hydro kim loại. Tuy nhiên, lõi nếu như nó tồn tại thì cũng không đóng góp đủ vào trọng lượng hành tinh để được thực sự coi là một bề mặt. Một số nhà khoa học coi cái điểm mà ở đó áp lực khí quyển bằng bar, tương đương với áp suất khí quyển ở bề mặt Trái đất, thì sẽ là bề mặt của hành tinh.http://www.universetoday.com/22719/surface-of-jupiter/

## Tham khảo
Địa chất Sao Diêm Vương

**Địa chất Sao Diêm Vương** bao gồm các đặc điểm bề mặt, lớp vỏ và bên trong của Sao Diêm Vương. Do khoảng cách của Sao Diêm Vương đến Trái Đất mà việc nghiên cứu chuyên sâu từ Trái Đất là khá khó khăn. Nhiều chi tiết về Sao Diêm Vương vẫn còn là bí ẩn cho đến ngày 14 tháng 7 năm 2015 khi tàu *[[New Horizons]]* bay ngang qua hệ Sao Diêm Vương và truyền dữ liệu về Trái Đất. Khi đó, các nhà khoa học đã khám pha ra sự đa dạng khác thường về mặt địa chất của Sao Dương Vương, khiến thành viên đội *New Horizons* Jeff Moore nói rằng nó "thì phức tạp không kém gì của Sao Hỏa". Việc truyền dữ liệu về Sao Diêm Vương từ tàu *New Horizons* kết thúc ngày 25 tháng 10 năm 2016.

## Bề mặt

Bề mặt Sao Diêm Vương cấu tạo từ hơn 98 phần trăm ni-tơ rắn, với số lượng rất nhỏ mêtan và cacbon monoxit. Mặc Sao Diêm Vương quay về Charon chứa nhiều mêtan rắng, trong khi đó mặt đối diện chứa nhiều nitơ và cacbon monoxit rắn hơn. Sự phân bố băng dễ bay hơi được cho là phụ thuộc vào mùa và bị ảnh hưởng bởi việc tiếp xúc lâu dài với ánh nắng mặt trời và địa hình hơn là các quá trình dưới bề mặt.

Màu của bề mặt Sao Diêm Vương đã thay đổi từ năm 1994 đến 2003: vùng cực bắc đã sáng lên và bán cầu nam đã bị tối đi. Màu đỏ tổng thể của Sao Diêm Vương về thực chất cũng đã tăng lên từ năm 2000 đến năm 2002.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Pluto viewed through the years (NASA; GIF animation; ngày 15 tháng 7 năm 2015).
Bắt cóc cô dâu

**Bắt cóc cô dâu** hay **cướp vợ** là tập tục mà theo đó người đàn ông bắt cóc cưỡng chế phụ nữ làm vợ. Hình thức này đã tồn tại khắp nơi trên thế giới trong suốt chiều dài lịch sử loài người. Và nó đã diễn ra ở các nước ở Trung Á, vùng Kavkaz, một phần của châu Phi, và ở các dân tộc khác nhau như người H'mông ở Đông Nam Á, người Tzeltal ở Mexico, và người Di-gan ở châu Âu

Ở hầu hết các quốc gia, bắt cóc cô dâu được xem là tội phạm tình dục chứ không phải là hình thức kết hôn hợp pháp. Có một số hình thức giữa hôn nhân cưỡng bức và hôn nhân sắp xếp. Thuật ngữ này đôi khi không chỉ bao gồm vụ bắt cóc, mà còn cả các cuộc bỏ trốn, trong đó cặp đôi cùng nhau chạy trốn để mong được sự đồng ý của cha mẹ họ sau này; có thể gọi đây là vụ bắt cóc không đồng thuận hoặc đồng thuận. Tuy nhiên, ngay cả là trái pháp luật, tình trạng thực thi pháp luật vẫn còn lỏng lẽo ở một số khu vực như Moldova, Kyrgyzstan và Chechnya.

Bắt cóc cô dâu được phân biệt với *raptio *- bắt cóc phụ nữ quy mô lớn, trong khi bắt cóc cô dâu được thực hiện bởi một người đàn ông (hay bạn bè hoặc người thân của họ) vẫn đang còn tồn tại, thì bắt cóc phụ nữ quy mô lớn thường xảy ra trong chiến tranh.

Một số nền văn hóa ngày nay vẫn còn duy trì tục bắt cóc cô dâu như một nghi thức tượng trưng cho một phần của truyền thống đám cưới, một cái gật đầu đồng ý chấp nhận cô dâu bị bắt cóc đã tìm thấy trong lịch sử văn hóa trước đây. Theo một số nguồn, tuần trăng mật mang dấu tích của cuộc hôn nhân bằng cách bắt cóc, dựa trên việc người vợ được người chồng cùng đưa nhau đi trốn khỏi họ hàng của cô, với lý do họ sẽ trả thù, vì làm người vợ mang thai vào cuối tháng.

## Tham khảo
Địa chất Sao Kim

**Sao Kim** là một hành tinh với nền địa chất nổi bật. Trong số tất cả các hành tinh trong Hệ Mặt Trời, nó là hành tinh ở gần Trái Đất nhất và hầu như giống với Trái Đất về mặt khối lượng, nhưng nó không có từ trường hay hệ thống kiến tạo mảng có thể nhận ra được nào cả. Hầu hết bề mặt của nó là đá nền núi lửa lộ ra, một số được bao phủ với các lớp đất mỏng và không đều, trái ngược rõ rệt với Trái Đất, Mặt Trăng và Sao Hỏa. Một số hố va chạm thì hiện diện, nhưng Sao Kim thì giống với Trái Đất ở chỗ có ít hố va chạm hơn các hành tinh đất đá khác phần lớn bị bao phủ bởi hố va chạm. Điều này một phần là do lớp khí quyển dày của Sao Kim đã phá vỡ những thiên thể gây va chạm nhỏ trước khi chúng rơi xuống mặt đất, nhưng một lượng nhỏ những hố va chạm lớn có thể bị gây ra bởi sự tái cấu trúc bề mặt do núi lửa, có thể là do một thảm họa tự nhiên. Hoạt động núi lửa có vẻ như là nhân tố chi phối đối với những thay đổi về mặt địa chất trên Sao Kim. Một số địa hình núi lửa có vẻ như là chỉ có trên Sao Kim. Có các núi lửa hình khiên và dạng tầng tương tự như trên Trái Đất. Với việc Sao Kim có xấp xỉ cùng kích cỡ, mật độ và thành phần với Trái Đất, sẽ hợp lý khi cho rằng hoạt động núi lửa có thể vẫn còn tiếp diễn trên hành tinh cho tới ngày nay, mặc dù các quan sát trực tiếp thuyết phục về sự phun trào của núi lửa thì vẫn chưa xảy ra, để lại cho hoạt động núi lửa hiện đại một dấu hỏi mở.

## Tham khảo

### Tài nguyên có sẵn online

* Grayzeck, Ed (2004). Venus Fact Sheet. NASA. Truy cập ngày 11 tháng 7 năm 2005.
* US Geological Survey, "Gazetteer of Planetary Nomenclature (Venus)". Truy cập ngày 13 tháng 7 năm 2005
* Vita-Finzi, C., Howarth, R.J., Tapper, S., and Robinson, C. (2004) "Venusian Craters and the Origin of Coronae" *Lunar and Planetary Science* XXXV
* Stofan, E.R., Hamilton, V.E., Janes, D.M., and Smrekar, S.E. (1997) "Coronae on Venus: Morphology and Origin" *Venus II* Bougher et al., eds., University of Arizona Press, Tucson, 1997

### Xuất bản phẩm

* *The Face of Venus. The Magellan Radar Mapping Mission*, by Ladislav E. Roth and Stephen D. Wall. NASA Special Publication, Washington, D.C. June 1995 (SP-520).

### Sách liên quan

* *Surface Modification on Venus as Inferred from Magellan Observations on Plains*, by R. E. Ardvison, R. Greeley, M. C. Malin, R. S. Saunders, N. R. Izenberg, J. J. Plaut, E. R. Stofan, and M. K. Shepard. Geophisics Research 97, 13.303. (1992)
* *The Magellan Imaging Radar Mission to Venus*, by W. T. K. Johnson. Proc. IEEE 79, 777. (1991)
* *Planetary Landscapes, 3rd Edition*, by R. Greeley. Chapman & Hall. (1994)
* *Venus - the geological story, 1st edition, by Peter Cattermole.UCL Press. (1994).*

## Liên kết ngoài

* The Soviet Exploration of Venus
* Catalog of Soviet Venus images
* Past missions - Mariner 10
* The Voyage of Mariner 10
* Magellan mission to Venus
* Online resources of the Magellan mission to Venus
* Guide for the interpretation of the images taken by Magellan
* National Space Science Data Center's Page on Venus (NASA)
* USGS maps of Venus
* NASA/USGS Planetary Geologic Mapping Program
* Stereo-Derived Topography for Venus 
* Venus Topographic Downloads
Numa Numa (video)

**Numa Numa** là một meme trên Internet dựa trên một video của vlogger người Mỹ Gary Brolsma được thực hiện hát theo bài hát "*[[Dragostea Din Tei]]* được thực hiện bởi O-Zone. Video của Brolsma, mang tên Numa Numa Dance, được phát hành vào ngày 6 tháng 12 năm 2004 trên trang web Newgrounds.com dưới tên người dùng "Gman250" và cho thấy Brolsma hát nhép bài hát này với các tác phẩm khiêu vũ và động tác khiêu vũ sống động. Bài hát sau đó bị nhóm kiểm duyệt Newgrounds xóa khỏi trang web vào cuối năm 2016. Tiêu đề video bắt nguồn từ các từ tiếng Rumani "nu mă nu mă" xuất hiện trong điệp khúc bài hát của O-Zone. Đây là video theo chủ đề Numa Numa đầu tiên được sự chú ý rộng rãi. Chưa đầy ba tháng sau khi phát hành, nó đã được xem hơn hai triệu lần chỉ trên trang web đầu tay.

Numa Numa Dance đã tạo ra nhiều video nhại, bao gồm cả những video được tạo ra cho "Cuộc thi Numa Mới", được Brolsma tài trợ, hứa hẹn tiền thưởng lên tới 45.000 đô la Mỹ Video gốc của anh ấy được đứng thứ 41 trong top 100 khoảnh khắc vui nhộn nhất của kênh 4 tại Vương quốc Anh, chương trình phát sóng năm 2006. Video đã được giới thiệu trên kênh nổi tiếng Virtually nổi tiếng của Channel 4 và bước vào Hall of Fame, và được xếp hạng # 1 trong "Superstar Internet Superstar" của VH1 vào tháng 3 năm 2007.

The Viral Factory ước tính vào ngày 27 tháng 11 năm 2006, video này đã được xem hơn 700 triệu lần.

## Tham khảo
Trần Tuấn Việt

**Trần Tuấn Việt** là một nhiếp ảnh gia người Việt Nam, được mệnh danh là "Người đưa hình ảnh Việt Nam ra thế giới". Anh nổi tiếng với những bức ảnh về Việt Nam được đăng trên tạp chí, sách ảnh và niên giám của *[[Hội Địa lý Quốc gia Hoa Kỳ (tạp chí)|National Geographic]]*. Trần Tuấn Việt cũng là nhiếp ảnh gia thực hiện dự án "Kỳ quan Việt Nam" do Google phối hợp với Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam triển khai trên Google Arts & Culture, hệ thống thư viện số lớn nhất thế giới. Anh cũng là tác giả của 93 bức ảnh tiêu biểu trong triển lãm xúc tiến du lịch - điện ảnh Việt Nam tại Hollywood, Hoa Kỳ do Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch (Việt Nam) tổ chức.

## Tiểu sử và sự nghiệp
Trần Tuấn Việt sinh ở Vinh vào năm 1983. Từ năm 1998 đến 2001, anh học tại Trường Trung học phổ thông Chuyên Đại học Vinh. Anh chuyển tới Hà Nội vào năm 2001 và học kiến trúc tại Trường Đại học Xây dựng từ năm 2001 đến năm 2006.

Năm 2007, Trần Tuấn Việt khởi nghiệp như một nhiếp ảnh gia tự do. Năm 2015, anh tham gia cộng đồng nhiếp ảnh của Hội Địa lý Quốc gia Hoa Kỳ (National Geographic), một trong những cộng đồng nhiếp ảnh lớn nhất thế giới và được ghi nhận là nhiếp ảnh gia Việt Nam thành công nhất tại cộng đồng nhiếp ảnh này.

Năm 2016, anh được kết nạp vào Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam và trở thành một nhiếp ảnh gia của Getty Images.

Năm 2019, anh tham gia dự án ảnh có tên gọi "Kỳ quan Việt Nam" do Google phối hợp cùng Tổng cục Du lịch (Việt Nam) phát hành trên nền tảng Google Arts & Culture. Cũng từ 2019, Trấn Tuấn Việt là nhiếp ảnh gia người Việt duy nhất cộng tác thường xuyên cùng National Geographic trong dự án nhiếp ảnh cộng đồng của họ và đã có 199 bức ảnh trên nhiều nền tảng của National Geographic tính đến năm 2023.

Năm 2021, anh là nhiếp ảnh gia người Việt được tham gia Đại hội Nhiếp ảnh Xposure, tổ chức bởi Cục Truyền thông Chính phủ Sharjah, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Xposure là đại hội nhiếp ảnh quốc tế uy tín thường niên, quy tụ hơn 60 khách mời là các giám tuyển nhiếp ảnh, phóng viên ảnh và nhiếp ảnh gia nổi tiếng nhất thế giới.

Năm 2024, anh hợp tác cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Việt Nam) tổ chức triển lãm ảnh giới thiệu thiên nhiên, phong cảnh, lịch sử, văn hóa, di sản UNESCO.. trong chương trình Xúc tiến Du lịch - Điện ảnh Việt Nam tại Hoa Kỳ, diễn ra từ ngày 23-25/9/2024 tại thành phố San Francisco và thành phố Los Angeles, bang California với chủ đề "Việt Nam - Điểm đến mới của Điện ảnh thế giới".

Trần Tuấn Việt giữ vai trò giám khảo của nhiều cuộc thi nghệ thuật lớn của Việt Nam và quốc tế.

## Giải thưởng

## Triển lãm

## Hoạt động trên truyền hình

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*
*
*
Enoxaparin

**Natri enoxaparin** là thuốc chống đông máu (làm loãng máu). Thuốc được sử dụng để điều trị và ngăn ngừa huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) và thuyên tắc phổi (PE) kể cả trong khi mang thai và sau một số loại phẫu thuật. Chúng cũng được sử dụng ở những người có hội chứng mạch vành cấp tính (ACS) và các cơn đau tim. Thuốc được tiêm theo hai con đường là tiêm dưới da hoặc vào tĩnh mạch. Ngoài ra còn có thể sử dụng nhờ máy lọc thận.

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm chảy máu, sốt và sưng chân. Chảy máu có thể nghiêm trọng đặc biệt là ở những người đang vừa trải qua chọc dò thắt lưng. Sử dụng trong khi mang thai dường như an toàn cho em bé. Enoxaparin thuộc họ thuốc heparin có trọng lượng phân tử thấp.

Enoxaparin lần đầu tiên được sản xuất vào năm 1981 và được chấp thuận sử dụng vào năm 1993. [1] Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Enoxaparin được bán dưới nhiều tên thương mại và có sẵn dưới dạng thuốc gốc. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng 1,90 đến 10,80 USD mỗi ngày. Tại Hoa Kỳ, chi phí bán buôn là khoảng 14,13 USD mỗi ngày kể từ năm 2016. Enoxaparin được làm từ heparin.

## Chú thích
Heparin

**Heparin**, còn được gọi là **heparin không phân đoạn** (UFH), là một loại thuốc được sử dụng với vai trò là chất chống đông máu (chất làm loãng máu). Cụ thể hơn thì thuốc này được sử dụng để điều trị và ngăn chặn huyết khối tĩnh mạch sâu, thuyên tắc phổi, và huyết khối động mạch. Chúng cũng được sử dụng trong điều trị đau tim và đau thắt ngực không ổn định. Thuốc được đưa vào cơ thể bằng cách tiêm tĩnh mạch. Các cách sử dụng khác có thể bên trong ống nghiệm và máy lọc thận.

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm chảy máu, đau ở chỗ tiêm, và tiểu cầu huyết thấp. Tác dụng phụ nghiêm trọng có thể có như giảm tiểu cầu gây ra bởi heparin. Những người có chức năng thận kém cần được chăm sóc nhiều hơn. Heparin có vẻ tương đối an toàn để sử dụng trong thời kỳ mang thai và cho con bú. Heparin là một glycosaminoglycan thiên nhiên.

Việc phát hiện ra heparin đã được công bố vào năm 1916. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển, khi được sử dụng để phòng bệnh, là khoảng 9,63 đến 37,95 USD mỗi tháng. Tại Hoa Kỳ, chi phí khoảng 25 đến 50 USD mỗi tháng. Một phiên bản phân đoạn của heparin, được gọi là heparin trọng lượng phân tử thấp, cũng có sẵn.

## Chú thích
Phytomenadione

**Phytomenadione**, còn được gọi là **vitamin K1** hoặc **phylloquinone**, là một loại vitamin được tìm thấy trong thực phẩm và được sử dụng như một chất bổ sung trong chế độ ăn uống. Chúng có thể được sử dụng để điều trị một số rối loạn chảy máu, bao gồm cả quá liều warfarin, thiếu hụt vitamin K và vàng da tắc nghẽn. Chúng cũng được khuyến cáo để phòng ngừa và điều trị bệnh xuất huyết của trẻ sơ sinh. Thuốc thường được khuyến cáo sử dụng qua đường miệng hoặc tiêm dưới da. Sử dụng bằng cách tiêm vào tĩnh mạch hoặc cơ chỉ nên làm khi các tuyến đường khác là không thể. Nếu sử dụng bằng cách tiêm thì thuốc sẽ có tác dụng trong vòng hai giờ.

Tác dụng phụ thường gặp khi được tiêm bằng cách bao gồm đau tại chỗ tiêm và thay đổi vị giác. Các phản ứng dị ứng nặng có thể xảy ra khi tiêm vào tĩnh mạch hoặc cơ. Cũng không rõ ràng về mức độ an toàn nếu sử dụng trong khi mang thai; tuy nhiên, việc sử dụng có thể được chấp nhận trong thời gian cho con bú. Chúng hoạt động bằng cách cung cấp một thành phần cần thiết để tạo ra một số yếu tố đông máu. Phytomenadione có thể được tìm thấy trong rau xanh, dầu thực vật và một số trái cây.

Phytomenadione lần đầu tiên được phân lập vào năm 1939. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng 0,11 đến 1,27 USD cho một lọ 10&nbsp;mg. Tại Hoa Kỳ một đợt điều trị có giá dưới 25 USD. Năm 1943, Edward Doisy và Henrik Dam được trao giải Nobel nhờ khám phá ra chất này.

## Chú thích
Protamine sulfate

**Protamine sulfate** là một loại thuốc được sử dụng để đối kháng với tác dụng của heparin. Thuốc được sử dụng đặc biệt trong các trường hợp như sử dụng quá liều heparin, quá liều heparin trọng lượng phân tử thấp, và để đối kháng với tác dụng của heparin trong khi sinh. Chúng được đưa vào cơ thể bằng cách tiêm vào tĩnh mạch. Các tác dụng có thể được quan sát trong vòng 5 phút sau khi sử dụng thuốc.

Các tác dụng phụ thường gặp có thể kể đến huyết áp thấp, nhịp tim chậm, phản ứng dị ứng và nôn mửa. Phản ứng dị ứng có thể nặng và bao gồm sốc phản vệ. Những người nam giới đã được thắt ống dẫn tinh sẽ có nguy cơ tác dụng phụ lớn hơn. Dù không có bằng chứng về tác hại nếu sử dụng thuốc trong khi mang thai, nhóm đối tượng này vẫn chưa được nghiên cứu kỹ. Protamine hoạt động bằng cách gắn với heparin.

Protamine sulfate đã được chấp thuận cho sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 1969. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng 2,82 đến 12,20 USD mỗi lọ. Chúng ban đầu được tổng hợp từ tinh trùng cá hồi.

## Chú thích
Acid tranexamic

**Axid tranexamic** (**TXA**) là một loại thuốc được sử dụng để điều trị hoặc ngăn ngừa mất máu quá nhiều từ các chấn thương lớn, chảy máu sau sinh, phẫu thuật, nhổ răng, chảy máu cam và kinh nguyệt nặng. Chúng cũng được sử dụng để chữa phù mạch do di truyền. Thuốc được uống hoặc được tiêm vào tĩnh mạch.

Tác dụng phụ là tương đối hiếm gặp. Một số tác dụng phụ có thể kể đến như những thay đổi về thị lực màu, cục máu đông và phản ứng dị ứng. Những bệnh nhân bị bệnh thận được khuyến cáo cần cẩn trọng khi sử dụng thuốc. Acid tranexamic có vẻ an toàn để sử dụng trong giai đoạn mang thai và cho con bú. Acid tranexamic được xếp vào họ thuốc kháng phân giải fibrin.

Acid tranexamic được phát hiện vào năm 1962. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Acid tranexamic có sẵn dưới dạng thuốc gốc. Chi phí bán buôn ở các nước đang phát triển là khoảng 4,38 đến 4,89 USD cho một quá trình điều trị. Tại Hoa Kỳ, một quá trình điều trị có giá từ khoảng 100 đến 200 USD.

## Sử dụng trong y khoa
Axit tranexamic thường được sử dụng trong những chấn thương nghiêm trọng  Tranexamic acid cũng được sử dụng để ngăn ngừa và điều trị mất máu ở nhiều trường hợp, ví dụ trong các thủ thuật răng miệng ở bệnh nhân hemophilia, chảy máu kinh nguyệt nghiệp trong, và trong cả phẫu thuật có nguy cơ chảy máu cao.

### Chấn thương
Tranexamic acid được cho thấy làm giảm nguy cơ tử vong ở những người chảy máu nghiêm trọng sau chấn thương. Nó có lợi tốt nhất khi được sử dụng trong vòng ba giờ đầu sau chảy máu. Tranexamic acid cũng cho thấy khả năng giảm tử vong do bất kì nguyên nhân nào và tử vong do chảy máu. Những nghiên cứu sâu hơn đang đánh giá tác động của tranexamic acid lên tổn thương não đơn độc. Khi được sử dụng trong ba giờ đầu trong chấn thương não, nó cũng giảm nguy cơ tử vong.

### Xuất huyết âm đạo
Tranexamic acid được sử dụng ở những bệnh nhân chảy máu kinh nghiêm trọng (cường kinh). Khi sử dụng bằng đường uống, tranexamic acid vừa hiệu quả và an toàn để điều trị tình trạng chảy máu kinh nghiêm trọng và cải thiện chất lượng cuộc sống. Một nghiên cứu khác cho thấy rằng không cần chỉnh liều tranexamic acid ở trẻ vị thành niên từ 12 đến 15 tuổi.

## Chú thích
R Doradus

**R Doradus** (hoặc **P Doradus**, **HD 29712**) là một sao khổng lồ đỏ biến quang Mira ở chòm sao phương nam Kiếm Ngư (Dorado), mặc dù trực quan nó có vẻ có liên quan gần hơn với chòm sao Võng Cổ (Reticulum). Khoảng cách từ Trái Đất là . Với đường kính góc 0,057 ± 0,005 giây cung, nó hiện được cho là ngôi sao ngoài hệ Mặt Trời có kích thước biểu kiến lớn nhất khi được nhìn từ Trái Đất. Đường kính ước tính của R Doradus là 515 ± 70 triệu km (3,46 AU) hoặc 370 ± 50 lần đường kính của Mặt Trời. Nếu được đặt ở giữa hệ Mặt Trời, quỹ đạo của Sao Hỏa và hầu hết vành đai tiểu hành tinh sẽ chìm nghỉm bên trong ngôi sao này.

## Độ biến thiên
Cấp sao biểu kiến của R Doradus thay đổi từ 4,8 đến 6,6, nghĩa là thông thường có thể nhìn thấy nó bằng mắt thường, nhưng trong ánh sáng hồng ngoại nó là một trong những ngôi sao sáng nhất trên bầu trời. Với băng tần J hồng ngoại gần thì cấp sao của nó là −2,6, chỉ có Betelgeuse ở cấp −2,9 là sáng hơn. Trong băng tần K hồng ngoại, đôi khi nó là ngôi sao sáng nhất trên bầu trời, mặc dù thông thường Betelgeuse vẫn sáng hơn.

Nó được phân loại là sao biến quang nửa đều thuộc loại SRb, chỉ ra nó thuộc loại sao khổng lồ có các biến thiên chậm khó xác định, thường xen kẽ giữa các thay đổi độ sáng định kỳ và không đều. Một số nghiên cứu cho thấy nó xen kẽ giữa các chu kỳ khoảng 175 và 332 ngày, và khoảng thời gian 117,3 ngày cũng đã được xác định. Nó được ví như một sao biến quang Mira khi các biến thiên của nó tương đối đều, mặc dù biên độ của nó là chỉ là 1,5, nhỏ hơn của các sao biến quang Mira.

## Đường kính góc
Đường kính góc của R Doradus có thể dễ dàng đo đạc bằng phép đo giao thoa. Đường kính đĩa đồng nhất của nó, nghĩa là đường kính khi được hiểu là một đĩa có độ sáng đồng nhất, khi nhìn ở bước sóng 1,25 μm là 57 ± 5 mili giây cung. Khi được nhìn ở bước sóng 2,3 μm và được diễn giải như là một đĩa tối vùng rìa thì đường kính là 51,18 ± 2,24 mili giây cung.

Đường kính góc của R Doradus lớn hơn đường kính góc của bất kỳ ngôi sao nào đã đo đạc. Đường kính góc của ngôi sao lớn nhất tiếp theo, Betelgeuse, là khoảng 45 mili giây cung.

Độ sáng nhiệt xạ là 6.500 ± 1.400 lần so với mặt trời.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Swinburne Astronomy Online; information about R Doradus 
* Variáveis Binoculares
* The 3µ spectrum of R Doradus observed with the ISO-SWS
Bão Michael (2018)

**Bão Michael** là cơn xoáy thuận nhiệt đới mạnh nhất đổ bộ vào Hoa Kỳ kể từ Bão Andrew vào năm 1992 và là bão mạnh nhất đổ bộ vào vùng cán xoong Florida. Đây là cơn bão mạnh thứ ba đổ bộ vào Hoa Kỳ theo áp suất, đứng sau cơn bão Ngày Quốc tế Lao động 1935 và Bão Camille năm 1969, đồng thời là cơn bão mạnh thứ tư đổ bộ vào Hoa Kỳ theo vận tốc gió.

## Lịch sử khí tượng
**Bão Michael** là cơn bão thứ 13 được đặt tên, cơn bão đạt cấp cuồng phong thứ bảy và cơn bão cuồng phong lớn thứ hai của Mùa bão Bắc Đại Tây Dương 2018, Michael phát triển từ một vùng áp thấp rộng ở phía tây Biển Caribe. Vùng nhiễu động này trở thành một áp thấp nhiệt đới vào ngày 7 tháng 10, sau gần một tuần phát triển chậm. Tới ngày hôm sau, Michael đã tăng cường độ thành một cơn bão cuồng phong gần đầu phía tây của Cuba trong khi di chuyển theo hướng bắc. Bão tiếp tục mạnh lên trên Vịnh Mexico, đầu tiên thành một cơn bão cuồng phong lớn vào ngày 9 tháng 10, và tiếp tục đạt bão cấp 4 trên thang bão Saffir–Simpson. Tiến tới vùng cán xoong Florida, Michael đạt vận tốc gió cao nhất ở mức 155&nbsp;mph (250&nbsp;km/h) khi đổ bộ đất liền gần Mexico Beach, Florida, vào ngày 10 tháng 10, trở thành cơn bão cấp 4 đầu tiên đổ bộ vào khu vực này, cũng là cơn bão mạnh nhất mùa. Sau khi vào đất liền, bão yếu đi và bắt đầu đi theo hướng đông bắc về phía Vịnh Chesapeake, giảm cường độ xuống còn một cơn bão nhiệt đới trên đất liền Georgia và chuyển thành một xoáy thuận ngoài nhiệt đới trên khu vực các tiểu bang Trung-Đại Tây Dương vào ngày 12 tháng 10, tiếp tục di chuyển về phía đông, sang mùa bão ở châu Âu 2018-19 và đổ bộ vào Bồ Đào Nha ngày 16 tháng 10.

## Tác động
Tới ngày 10 tháng 10, ít nhất 19 người đã thiệt mạng trước và trong **bão Michael**, bao gồm 13 người ở Trung Mỹ và 6 ở Hoa Kỳ. Thiệt hại ước tính vào khoảng ít nhất 8 triệu USD. Michael trước khi mạnh lên thành bão đã gây ngập lụt nghiêm trọng tại Trung Mỹ khi kết hợp với một vùng nhiễu động nhiệt đới khác ở bên Đông Bắc Thái Bình Dương. Tại Cuba, sức gió của bão khiến hơn 200.000 người bị mất điện khi bão đi qua vùng phía tây hòn đảo. Dọc vùng cán xoong Florida, các thành phố Mexico Beach và Panama City chịu thiệt hại nặng nề nhất do sức gió cực mạnh và sóng bão. Nhiều ngôi nhà bị san phẳng và cây cối đổ khắp vùng. Căn cứ Không quân Tyndall đã ghi nhận mức gió tối đa 129&nbsp;mph (208&nbsp;km/h) gần thời điểm bão vào đất liền. Khi đi qua Đông Nam Hoa Kỳ, sức gió mạnh của bão Michael đã gây mất điện diện rộng trên khắp vùng.

## Chú thích
Sau khi NHC nghiên cứu lại về các cơn bão năm 2018, bão Michael đã được nâng lên thành bão cấp 5 với sức gió 260&nbsp;km/h (140 kt).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*The National Hurricane Center's advisory archive on Hurricane Michael
* EMSR322: Hurricane Michael over the coast of Florida, Alabama and Georgia (delineation maps)  – Copernicus Emergency Management Service
Yếu tố kích thích sản sinh hồng cầu

**Yếu tố kích thích sản sinh hồng cầu** (*ESA*) là các loại thuốc kích thích tủy xương tạo ra hồng cầu. Chúng được sử dụng để điều trị thiếu máu do bệnh thận giai đoạn cuối, hóa trị, phẫu thuật chính, hoặc một số phương pháp điều trị trong HIV / AIDS. [1] Nếu sử dụng trong những tình huống này, thuốc sẽ làm giảm nhu cầu truyền máu. Các yếu tố khác nhau sẽ có hiệu quả tương đương nhau. Thuốc được đưa vào cơ thể bằng cách tiêm.

Các tác dụng phụ thường gặp có thể bao gồm đau khớp, phát ban, nôn mửa và đau đầu. Tác dụng phụ nghiêm trọng có thể có như đau tim, đột quỵ, làm phát triển ung thư, hoặc thiếu máu do chỉ thiếu hồng cầu. Cũng không rõ ràng về mức độ an toàn nếu sử dụng thuốc trong khi mang thai.  Chúng hoạt động tương tự như hormone erythropoietin có mặt trong các sinh vật.

Yếu tố kích thích sản sinh hồng cầu được chấp thuận đầu tiên cho việc sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 1989. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Các đại lý thương mại có sẵn các yếu tố như epoetin alfa và darbepoetin alfa, cũng như các chất sinh học tương tự khác. Chi phí bán buôn của một phiên bản ở các nước đang phát triển, tính đến năm 2015, là khoảng 3.80 USD/2000 lọ đơn vị. Tại Vương quốc Anh số tiền này có giá khoảng 10 bảng Anh tính đến năm 2015. Việc sử dụng thuốc này ở các vận động viên bị cấm bởi Cơ quan Chống Doping Toàn cầu.

## Chú thích
Desmopressin

**Desmopressin**, được bán dưới tên thương mại **DDAVP** cùng với môt số những tên khác, là một loại thuốc được sử dụng để điều trị bệnh đái tháo nhạt, đi tiểu trong lúc ngủ, ưa chảy máu A, bệnh von Willebrand, và nồng độ urê trong máu cao. Nếu sử dụng để điều trị bệnh ưa chảy máu A và bệnh von Willebrand, chúng chỉ nên được sử dụng cho các trường hợp từ nhẹ đến trung bình. Thuốc có thể đi vào cơ thể nhờ đường hít, bằng cách tiêm vào tĩnh mạch, bằng đường miệng, hoặc đặt dưới lưỡi.

Các tác dụng phụ thường gặp có thể kể đến như đau đầu, tiêu chảy và natri trong máu thấp. Lượng natri trong máu thấp có thể gây co giật. Thuốc cũng không nên được sử dụng ở những người có vấn đề về thận hoặc lượng natri máu vốn thấp. Chúng có vẻ an toàn để sử dụng trong khi mang thai. Đây là một phiên bản tổng hợp của vasopressin, một hormone làm giảm sản xuất nước tiểu (chống lợi niệu).

Desmopressin đã được chấp thuận cho sử dụng y tế tại Hoa Kỳ vào năm 1978. Nó nằm trong danh sách các thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới, tức là nhóm các loại thuốc hiệu quả và an toàn nhất cần thiết trong một hệ thống y tế. Chúng có sẵn dưới dạng thuốc gốc. Tại Hoa Kỳ, chi phí cho một tháng điển hình sử dụng thuốc là từ 100 đến 200 USD.

## Chú thích
Lừa đảo môi giới bán xe

**Lừa đảo môi giới bán xe **là hoạt động lừa đảo của những người tiếp cận chủ sở hữu xe đăng bán xe của họ trên các trang bán xe và hứa hẹn dối trá rằng sẽ tìm được người mua cho họ để đổi lấy một khoản phí trả trước một lần. Tuy nhiên, trong hầu hết các trường hợp, đại lý lấy phí nhưng không có người mua nào được tìm thấy.

Tại Vương quốc Anh, lừa đảo môi giới xe được liệt kê bởi AA là một trong những loại lừa đảo được sử dụng phổ biến nhất. Theo Peter Stratton của Học viện Tiêu chuẩn Thương mại, áp lực phải bán cao cùng với việc gọi ngẫu nhiên khiến cho việc lừa đảo này thành công thường khiến người tiêu dùng có ít cơ hội được bồi thường.

Theo Văn phòng Thương mại Công bằng (OFT) người tiêu dùng ở Anh, mất gần 3 triệu bảng mỗi năm do xe cộ. Trong năm 2009, OFT, cảnh sát, tiêu chuẩn thương mại và ngành công nghiệp xe hơi đã đồng ý hợp tác để thúc đẩy nghiệp vụ.

Một số vụ bê bối môi giới bán xe hơi khét tiếng đã được báo chí Anh đưa tin. Vehicle Seller và Vehicle Match, hai công ty liên kết với Kieran Cassidy và mô tả là "một trong những kẻ phạm tội tồi tệ nhất" được phanh phui bởi Daily Mirror và Mail on Sunday giữa năm 2008 và 2009. Vào tháng 10 năm 2010, Kieran Cassidy đã bị tước quyền giám đốc 11 năm vì vai trò của mình ở Vehicle Seller và Vehicle Match. Express Match và Vehicle Searcher, hai công ty liên kết với Emmanuel Nwokedi, đã được Guardian phanh phui vào năm 2008.

Consumer Direct
 và AA đưa ra lời khuyên cho những người nghĩ rằng họ có thể là nạn nhân của việc môi giới bán xe.

## Tham khảo