Đình Bườn

**Đình Bườn** ở phường Đông A, tỉnh Ninh Bình là Di tích lịch sử văn hóa được xếp hạng di tích quốc gia từ năm 2015.  Đình Bườn là nơi thờ Đinh Triều Quốc Mẫu Đàm Thị, người sinh ra Vua Đinh Tiên Hoàng trong lịch sử Việt Nam. Tương truyền, khu vực làng Bườn là một căn cứ quân sự thời 12 sứ quân của Đinh Bộ Lĩnh khi đánh dẹp 12 sứ quân và cũng là nơi an táng lăng mộ của Đàm thái hậu khi bà mất tại đây, ngoài ra di tích còn phối thờ hai vị tướng thời Đinh là Phùng Gia và Cao Mộc. Xung quanh đình Bườn còn các di tích liên quan khác như: miếu Trúc thờ Phùng Gia, lăng Ông là mộ Cao Mộc và lăng Bà là mộ của Đàm Hoàng Thái Hậu đều được xếp hạng di tích quốc gia.

## Kiến trúc
Từ phường Hoa Lư, trung tâm tỉnh Ninh Bình tới đình Bườn khoảng 33&nbsp;km. Hiện nay, tại thôn Bườn có 4 di tích liên quan đến sự nghiệp thống nhất đất nước của Đinh Bộ Lĩnh, đó là di tích đình Bườn nơi thờ Đàm Hoàng Thái hậu, tướng quân Phùng Gia, Cao Mộc; lăng Bà (nơi an nghỉ của Đàm Hoàng Thái hậu); lăng Ông (lăng mộ tướng quân Cao Mộc) và di tích miếu Trúc (nơi thờ tướng quân Phùng Gia). Trong số các di tích đó, di tích đình Bườn là nơi lưu giữ được nhiều tài liệu, hiện vật liên quan đến Đàm Hoàng Thái hậu và hai vị tướng của vua Đinh.

Đình Bườn được xây dựng theo hướng Đông Nam, có 2 tòa chính là tiền đường và cung cấp tạ nên bình đồ kiến trúc theo hình chữ NHỊ. Tại hậu cung đình Bườn: gian giữa được đặt khám cùng với bài vị của Đàm Hoàng Thái Hậu, riêng với gian phía tây thì đặt ngai và bị thời của tướng quân Cao Mộc và phía đông còn lại thờ tướng quân Phùng Gia.

Lăng mộ của Đàm Hoàng Thái Hậu so với đình Bườn có khoảng cách lên đến 500m về phía Bắc nằm trên khuôn viên 530m2. Lăng mộ được xây theo hình chữ chữ nhật, ở trước mộ và khám bàn thờ theo kiểu 2 tầng 8 mái. Tuy nhiên với lăng mộ của Cao Mộc thì cách đình Bườn 700m theo hướng Đông Nam với diện tích 168m2.

Với sự xuất hiện của mẹ vua Đinh Tiên Hoàng cũng như các di tích liên quan đã làm cho đình Bườn đã đặc biệt lại càng trở nên đặc biệt hơn nữa. Đây được biết đến là một trong những căn cứ khá quan trọng nhất là trong thời kỳ đầu trong chiêu binh và là bước ngoặt tạo nên sự thành công trong công cuộc xây dựng, thống nhất đất nước.

## Tiểu sử các nhân vật

Thân thế sự nghiệp của các nhân vật lịch sử thờ phụng tại Bườn, miếu Trúc, được lịch sử ghi lại như sau: Năm Bính Dần (966), Đinh Bộ Lĩnh đem quân từ Hoa Lư ra vùng đất Mai Xá (làng Bườn, phường Đông A, tỉnh Ninh Bình) xây dựng đồn luỹ. Thân mẫu Đinh Bộ Lĩnh là Đàm Hoàng Thái hậu cũng tham gia trong chuyến hành quân này.

Sách Địa chí Nam Định và cuốn Ngọc phả đình Bườn ghi lại sự kiện này như sau: “Khu vực làng Bườn có thể coi là căn cứ đầu tiên của Đinh Bộ Lĩnh trên đất Nam Định”. Nội dung cuốn Ngọc phả lưu giữ tại đình còn cho biết “Thân mẫu vua Đinh, thường cùng ông đi đánh dẹp các sứ quân. Khi Đinh Bộ Lĩnh cùng tướng Phùng Gia đến vùng đất này bị một số sứ quân tiến đánh. Ông xây dựng đồn luỹ ở làng An Biện (Bườn) để tập trung huy động lực lượng. Nhiều nhân sỹ, trong đó có tướng quân Cao Mộc đã về căn cứ An Biện giúp ông. Sau một thời gian, ông để lại mẹ ở căn cứ An Biện còn mình cùng các tướng đi thu phục các sứ quân. Đến khi dành được thắng lợi, định đô ở Hoa Lư, ông cho người về An Biện đón mẹ thì được tin mẹ ông qua đời tại đây. Đinh Bộ Lĩnh phái hai tướng Phùng Gia, Cao Mộc về An Biện trông coi lăng mộ Đào nương.”

## Lễ hội đình Bườn
Hằng năm, tại đình Bườn vào ngày 10 tháng 10 (âm lịch), nhân dân địa phương cử hành lễ hội để tưởng niệm ngày mất của Đàm Hoàng Thái hậu với nhiều nghi lễ trang trọng như: dâng hương, rước kiệu, tế lễ và trò “cờ lau tập trận giả” dựa trên câu truyện thời thơ ấu của Đinh Bộ Lĩnh, góp phần giáo dục truyền thống và bảo tồn những giá trị văn hoá dân gian đặc sắc của quê hương, đất nước.

## Liên kết ngoài