Secutor (chi cá liệt)

***Secutor*** là một danh pháp khoa học của một chi cá trong họ Cá liệt bản địa của Ấn Độ Dương và Tây Thái Bình Dương. Tên của chi cá này trong tiếng Anh trùng với tên gọi của một loại võ sĩ giác đấu thời La Mã cổ đại.

## Vấn đề danh pháp
Năm 1787, Marcus Elieser Bloch mô tả loài *Zeus insidiator*.

Năm 1815, Georges Cuvier mô tả chi *Equula*; với loài *Equula equula* được chuyển từ *Centrogaster equula* Gmelin, 1788 (= *Scomber equula* Forsskål, 1775. Trong đó ông đồng nhất tên gọi *Zeus insidiator* Bloch, 1787 với tên gọi *Equula equula* (danh pháp chính thức hiện nay là *[[Leiognathus equula]]*).

Năm 1848, Johannes von Nepomuk Franz Xaver Gistel đặt ra chi *Secutor*, với thông tin rất ngắn như sau: "*Equula* (*E. insidiator*; Fisch.): *Secutor*, N.". Điều này đã làm cho các nhà ngư học sau ông chia rẽ ý kiến về việc *Secutor* có là danh pháp chính thức cho một chi cá hay không.
 
Một bên coi *Secutor* là danh pháp chi chính thức, cho rằng Gistel thiết lập chi mới với loài điển hình là *Equula insidiator*; trong đó các tác giả ủng hộ, như Jordan (1919) cho rằng Gistel đã "*ngầm coi*" *Equula insidiator* là khác biệt với *Equula equula*. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng khi thiết lập chi *Equula* năm 1815 thì Cuvier đã đồng nhất *Zeus insidiator* Bloch, 1787 với *Equula equula* Cuvier, 1816 (= *Scomber equula* Forsskål, 1775) mà không đặt ra danh pháp *Equula insidiator*, và Gistel chắc chắn đã đọc bài viết của Cuvier (1815) về *Equula* nên việc "*ngầm coi*" này chỉ là giả định của các tác giả ủng hộ, không bao giờ có câu trả lời chính xác là Gistel đã nghĩ gì khi đặt ra tên gọi *Secutor*. Bản thân Jordan, dù ủng hộ *Secutor* là danh pháp chính thức thay cho *[[Deveximentum]]* Fowler, 1904, nhưng vẫn ghi rằng: "*Secutor* dường như là để thay thế cho *Equula*". Trong một thời gian dài thì không ai đặt vấn đề về tính chính danh của *Secutor*, và hiện nay một số tác giả vẫn công nhận *Secutor* là tên chi chính thức, như Fricke *et al.* (2018). Fish Base tới năm 2013 cũng công nhận danh pháp *Secutor* nhưng hiện nay lại công nhận danh pháp *Deveximentum*.

Ngược lại, bên cho rằng *Secutor* không thể là danh pháp chính thức thì cho rằng *Secutor* là danh pháp thay thế cho *Equula* (= *[[Leiognathus]]*) nên nó không thể là danh pháp chính thức của một chi khác khi mà loài điển hình của nó (theo nghĩa của Cuvier, 1815) lại thuộc về chi *Leiognathus*. Các tác giả này, như Kottelat (2013) chấp nhận danh pháp *[[Deveximentum]]* Fowler, 1904 là danh pháp chính thức, do nó chỉ định loài điển hình tường minh và trực tiếp tới *Zeus insidiator* Bloch, 1787. Hiện tại một số tác giả khác cũng công nhận *[[Deveximentum]]*, như FishBase (2021) hay Alavi-Yeganeh *et al.* (2021).

## Các loài
7 loài đã từng được công nhận trong Fish Base (2013) với bên phải là danh pháp được công nhận trong Fish Base (2021). Chúng bao gồm:
* *[[Secutor hanedai]]* Mochizuki & Hayashi, 1989 = *[[Deveximentum hanedai]]*
* *[[Secutor indicius]]* Monkolprasit, 1973 = *[[Deveximentum indicium]]*
* *[[Secutor insidiator]]* (Bloch, 1787) = *[[Deveximentum insidiator]]*: Cá liệt chấm
* *[[Secutor interruptus]]* (Valenciennes, 1835) = *[[Deveximentum interruptum]]*
* *[[Secutor mazavasaoka]]* Baldwin & Sparks, 2011 = *[[Leiognathus mazavasaoka]]*
* *[[Secutor megalolepis]]* Mochizuki & Hayashi, 1989 = *[[Deveximentum megalolepis]]*
* *[[Secutor ruconius]]* (Hamilton, 1822) = *[[Leiognathus ruconius]]*: Cá liệt vằn lưng, cá ngãng sạo.

Các danh pháp là biến thể chính tả bao gồm:
* *Secutor insiadiator* (Bloch, 1787) = *[[Deveximentum insidiator]]*
* *Secutor insidator* (Bloch, 1787) = *[[Deveximentum insidiator]]*
* *Secutor insidiatur* (Bloch, 1787) = *[[Deveximentum insidiator]]*
* *Secutor ruconeus* (Hamilton, 1822) = *[[Leiognathus ruconius]]*

## Tham khảo
* 
*