María Luisa của Parma

**María Luisa của Parma** (Luisa Maria Teresa Anna; 9 tháng 12 năm 1751 – 2 tháng 1 năm 1819) là vợ của Carlos IV của Tây Ban Nha. Mối quan hệ của María Luisa với Manuel Godoy và ảnh hưởng của Vương hậu đối với Quốc vương khiến Vương hậu không được lòng dân chúng và giới quý tộc. María Luisa có hiềm khích với Nữ Công tước xứ Alba và Công tước phu nhân xứ Osuna. Cái chết của con dâu là Maria Antonia của Napoli và Sicilia, được cho là do Vương hậu đầu độc.

## Tiểu sử

### Đầu đời

María Luisa chào đời ngày 9 tháng 12 năm 1751 tại Công quốc Parma, Ý và được rửa tội với tên đầy đủ là *Luisa María Teresa Anna*, đặt theo tên của ông bà ngoại và người dì là Vương nữ Anne Henriette của Pháp, chị em song sinh của mẹ bà. Bà là con gái út của Filippo, Công tước xứ Parma, và Louise Élisabeth của Pháp. Cha bà là con trai thứ tư của Quốc vương Felipe V của Tây Ban Nha. Còn mẹ bà là con gái trưởng của Quốc vương Louis XV của Pháp cùng Vương hậu Marie Leszczyńska (người Ba Lan, rất được dân chúng yêu mến). 

Cha mẹ của bà đã trở thành Công tước và Công tước Phu nhân xứ Parma từ năm 1749, sau khi Hiệp ước Aix-la-Chapelle (1748) được ký kết trao quyền cai trị công quốc này cho Vương tộc Bourbon-Parma.

Cùng với anh trai Ferdinando và chị gái Isabela, Maria Luisa được cho là đã được Étienne Bonnot de Condillac, một triết gia nổi tiếng người Pháp, được chọn để dạy học và giáo dục. Tuy nhiên, trên thực tế, Condillac chỉ đến Parma vào năm 1768, nên lời kể này có phần không chính xác.

Mặc dù không được xem là xinh đẹp như người chị Isabela, Maria Luisa vẫn được miêu tả là có vẻ duyên dáng, dễ mến, dù thân hình khá nhỏ nhắn.

### Thân vương phi xứ Asturias

Mẹ của María Luisa từng muốn gả bà cho Louis, Công tước xứ Burgundy, người thừa kế ngai vàng Pháp, nhưng vị công tước nhỏ này đã qua đời vào năm 1761. Năm 1762, Mara Luisa được hứa hôn với người em họ, Carlos, Thân vương xứ Asturias  sau này là Quốc vương Carlocủa Tây Ban Nha. Khi chị gái cả c à, Isabella, qua đời vào năm 1763, có ý kiến đề xuất rằng Maria Luisa nên kết hôn với người chồng góa của chị gái, Hoàng đế Joseph II, nhưng đề xuất này bị từ chối và việc đính hôn với Thân vương xứ Asturias đã được giữ nguyên. Lễ cưới của họ diễn ra vào ngày 4 tháng 9 năm 1765 tại Cung điện La Granja.

Chồng bà là con trai và người thừa kế của Carlo III, khi đó đã góa vợ, trước đây từng là Công tước xứ Parma và Vua xứ Naples và Sicily. Điều này chính thức mang lại cho María Luisa danh hiệu Thân vương phi xứ Asturias tương đương với Thái tử phi. Tuy nhiên, lúc ấy Tây Ban Nha chưa có Vương hậu, nên ngay từ đầu, María Luisa đã trở thành nhân vật quyền lực hàng đầu trong triều đình, chỉ sau Hoàng Thái hậu Elisabetta Farnese, người từng là nhiếp chính, khi bà qua đời vài tháng sau đó.

María Luisa được miêu tả là thông minh, tham vọng và mạnh mẽ. Về ngoại hình, bà được coi là xinh đẹp vào thời điểm cưới và nổi tiếng với gu thời trang thanh lịch, sang trọng cùng những món trang sức quý giá. Nhưng đến tuổi 30, sức khỏe và sắc đẹp của bà đã suy giảm rõ rệt. Đại sứ Nga Zinoviev từng nhận xét: "Những lần sinh nở liên tiếp, bệnh tật và có lẽ cả những bệnh di truyền đã khiến bà héo úa; làn da vàng và việc mất răng là đòn giáng cuối cùng vào nhan sắc của bà." Cha chồng, Carlos III, cho rằng bà khá phù phiếm và cố gắng kiểm soát đời sống riêng tư cũng như hạn chế tự do cá nhân của bà, nhưng ít khi thành công.

Mối quan hệ giữa María Luisa và Carloc đánh giá là hòa hợp, nhưng bà thường chi phối chồng ngay từ đầu. Cha chồng bà cố gắng giữ cả hai ra khỏi công việc chính trị, nhưng trong khi Carlos là người thụ động, chỉ quan tâm đến săn bắn và cơ khí, María Luisa lại say mê các vấn đề nhà nước. Với cá tính mạnh mẽ, bà dần trở thành nhân vật lãnh đạo trong nhóm đối lập xung quanh người thừa kế ngai vàng.

### Vương hậu Tây Ban Nha
Năm 1788, chồng bà kế vị ngai vàng từ cha mình, trở thành Carlocủa Tây Ban Nha, và Maria Luisa trở thành Vương hậu. Trong lần gặp gỡ đầu tiên giữa Carlos với các bộ trưởng, Maria Luisa đã có mặt, một hành động sự chú ý và trở thành thông lệ trong suốt thời gian trị vì của chồng bà.  Là bên chiếm ưu thế trong cuộc hôn nhân, Maria Luisa đã chi phối Charles IV, mà còn tác động mạnh mẽ đến chính quyền, nhưng đồng thời bà cũng chịu ảnh hưởng lớn từ thủ tướng Manuel de Godoy.

María Luisa nổi tiếng với những mối tình lãng mạn. Nổi bật nhất là mối quan hệ với thủ tướng Manuel de Godoy, người mà những lời đồn thời đó chỉ ra là tình nhân lâu năm của bà. Godoy ban đầu là thành viên đội vệ binh vào năm 1784, sau đó được thăng chức nhiều lần khi, sau đó được thăng chức nhiều lần khi Carlos và Maria Luisa lên ngôi, và được bổ nhiệm làm thủ tướng vào năm 1792. Có tin đồn rằng Godoy là cha ruột của một số con của bà. Năm 1791, bộ trưởng Floridablanca đã buộc tội Godoy là tình nhân của Vương hậu, dẫn đến việc Floridablanca mất chức. Ngoài Godoy, còn có một số người khác được cho là tình nhân của bà, trong đó có thị vệ Mallo.

Nhiều người đương thời, như các đại sứ nước ngoài, trong đó có đại sứ Pháp Alquier, đã ghi lại những lời đồn này, cũng như trong các thư từ ngoại giao thời đó. Tuy nhiên, sự thật của những lời đồn này vẫn còn bị nghi ngờ, vì một số thông tin có thể đã bị bịa đặt hoặc phóng đại vì lý do chính trị, cả bởi triều đình Tây Ban Nha lẫn các thế lực nước ngoài. Cha giải tội của Vương hậu, Fray Juan Almaraz, đã viết trong di chúc cuối đời của mình rằng bà thừa nhận trong lúc *hấp hối* rằng “không một người con trai hay con gái nào của bà là kết quả của cuộc hôn nhân hợp pháp”. Tuy nhiên, tính xác thực của lời khai này vẫn còn tranh cãi, và Nhà vua chưa bao giờ bày tỏ bất kỳ nghi ngờ hay hoài nghi về sự chung thủy của Vương hậu. Không thể phủ nhận rằng Maria Luisa và Godoy có mối quan hệ thân thiết, bất kể bản chất thực sự của nó. Các bức thư trao đổi giữa họ cho thấy bà tâm sự với ông về những vấn đề rất riêng tư, như việc chu kỳ kinh nguyệt ngừng lại hay nỗi trầm cảm do mãn kinh và Godoy đã an ủi, động viên bà rằng bà sẽ tìm thấy sự viên mãn trong giai đoạn mới của cuộc đời. Ngoài những mối tình được đồn đại, còn có nhiều tin đồn khác về bà. Mối cạnh tranh giữa Vương hậu với Nữ công tước Osuna và Công tước phu nhân xứ Alba luôn thu hút sự quan tâm. Khi nữ công tước Alba qua đời vào năm 1802, có tin đồn rằng bà bị Vương hậu đầu độc. Cùng năm đó, con trai bà kết hôn với Vương nữ Maria Antonia xứ Naploli và Sicilia, khi Maria Antonia qua đời vào năm 1806, cũng có tin đồn rằng bà bị chính mẹ chồng mình đầu độc.

Maria Luisa quan tâm đến âm nhạc và hội họa, và được biết đến là người bảo trợ các nghệ sĩ, đặc biệt là Francisco Goya.

Mối quan hệ gần gũi với thủ tướng Godoy, cùng với ảnh hưởng chính trị của bà, khiến công chúng bất mãn với Hiệp ước giữa Godoy và Pháp dưới thời Napoleon, theo đó quân đội Pháp được đồn trú tại Tây Ban Nha. Trong một sự kiện, Vương hậu đã bị đám đông đe dọa và phải được vệ binh hoàng gia bảo vệ. Năm 1808, sự bất mãn về chính sách với Pháp đã dẫn đến một cuộc nổi dậy tại Aranjuez.

### Cuối đời

Ngày 19 tháng 3 năm 1808, Carlos đã nhường ngôi cho con trai mình là Ferdinando VII dưới áp lực của Napoleon I. Tháng 4 cùng năm, Maria Luisa cùng Carlovà Manuel Godoy đi gặp Napoleon tại Bayonne, Pháp, nhằm thuyết phục Nhà vua can thiệp và giúp chồng bà giành lại ngai vàng Tây Ban Nha từ tay con trai họ. Con trai họ, Ferdinando VII, cũng tham dự cuộc gặp. Tuy nhiên, tại cuộc gặp này, Napoleon đã buộc cả Carlos và Ferdinando từ bỏ quyền thừa kế ngai vàng để nhường cho em trai của ông, Joseph Bonaparte, và  tuyên bố lật đổ triều đại Bourbon ở Tây Ban Nha. Khi quân đội Napoleon xâm lược Tây Ban Nha, một số tờ rơi đổ lỗi cho Vương hậu về việc nhường ngôi.

Sau khi bị buộc nhường ngôi, Maria Luisa sống cùng Carlos và Manuel Godoy như những tù nhân nhà nước của Napoleon tại Pháp. Ban đầu họ ở Compiègne và Aix-en-Provence, sau đó được phép chuyển đến Marseille, nơi họ sống trong bốn năm. Năm 1812, họ được phép định cư dưới sự bảo vệ của Giáo hoàng tại Cung điện Barberini ở Rome.

Sau khi Napoleon thất bại vào năm 1814, con trai bà Ferdinando VII được phục hồi ngai vàng Tây Ban Nha. Tuy nhiên, ông đã cấm cha mẹ và Godoy trở về Tây Ban Nha. Trong thời gian Napoleon tạm thời quay lại quyền lực ở Pháp trong Vương triều một Trăm ngày năm 1815, Maria Luisa, Carlos và Godoy rời sang Pháp, nhưng sau khi Napoleon thất bại hoàn toàn, họ trở lại Rome và định cư tại đây vĩnh viễn.

Trong thời gian sống ở Rome, Maria Luisa và Carlos đã tạo ra một bộ sưu tập tranh lớn với các tác phẩm của Titian, Correggio, Leonardo, Lucas Cranach, Andrea del Sarto, Parmigianino, Bronzino, Palma El Viejo, Tintoretto, Veronese, Poussin, Gaspar Dughet và Alessandro Turchi. Bộ sưu tập này sau đó được chuyển về Madrid.

Maria Luisa và chồng bà đều qua đời tại Ý vào đầu năm 1819. Theo ghi chép, Maria Luisa qua đời vì bệnh lao.

Trong di chúc của bà, Manuel Godoy được chỉ định là người thừa kế toàn bộ, với lời giải thích rằng ông đã chia sẻ nỗi lưu đày của họ và mất đi tài sản vì điều đó.

= Di sản =
Năm 1792, theo đề xuất của Maria Luisa, Huân chương Vương hậu Maria Luisa  dành cho phụ nữ được thành lập.

= Hậu duệ =
Maria Luisa kết hôn với người anh họ đầu tiên của mình là Carlos IV vào năm 1765. Bà đã mang thai 24 lần, trong đó 10 lần sảy thai, và 14 đứa con được sinh ra, 7 người trong số đó sống sót đến tuổi trưởng thành.

## Tổ tiên

= Chú thích =


## Tham khảo

|-