Adélaïde của Pháp

**Marie Adélaïde của Pháp** (; 23 tháng 3 năm 1732 – 27 tháng 2 năm 1800) là vương nữ Pháp và là con gái của Louis XV của Pháp và Maria Leszczyńska của Ba Lan. 

Là con gái hợp pháp của Quốc vương Pháp, Adélaïde được phong làm *[[Fils de France|fille de France]]* (Con gái nước Pháp). Từ năm 1777 đến năm 1792, Adélaïde và em gái Sophie sở hữu Công quốc Louvois do Louis XVI của Pháp lập nên. Trong thời trị vì của Louis XVI, Adélaïde là người đứng đầu phe bảo thủ cực đoan tại triều đình, và cực kỳ thù địch với Vương hậu Maria Antonia của Áo, khi Adélaïde được cho là người đầu tiên gọi Maria Antonia bằng cái tên *L'Autrichienne* ("Mụ người Áo"). Khi Cách mạng Pháp nổ ra, Adélaïde và em gái Victoire phải chạy trốn khỏi quê hương để đến Roma, và khi Cộng hòa Pháp xâm lược Bán đảo Ý vào năm 1796, cả hai chuyển đến Napoli. Vào năm 1799, việc Pháp xâm lược Napoli khiến cả hai *Mesdames* một lần nữa phải chuyển đến Trieste và lần lượt qua đời tại đây vào năm 1799 và năm 1800.

## Tiểu sử

### Đầu đời
Vương nữ Adélaïde sinh vào ngày 23 tháng 3 năm 1732 tại Cung điện Versailles, là con gái thứ tư trong số sáu người con lúc bấy giờ của Louis XV của Pháp và Maria Leszczyńska của Ba Lan. Adélaïde được đặt tên theo bà nội là Maria Adelaide của Savoia, Trữ phi nước Pháp, và lớn lên tại Cung điện Versailles cùng các anh chị là Madame Louise Élisabeth, Madame Henriette, Madame Marie Louise và Trữ quân Louis Ferdinand. Adélaïde được gọi là *Madame Quatrième* ("Madame Đệ Tứ"), cho đến khi chị gái Marie Louise qua đời vào năm 1733, vương nữ được gọi là *Madame Troisième* ("Madame Đệ Tam"). Adélaïde sau đó chủ yếu được biết đến với tên gọi *Madame Adélaïde*, và từ năm 1752 trở đi được gọi đơn giản là *Madame*.

Từ năm 1738 trở đi, các em gái của Adélaïde được nuôi dưỡng tại Tu viện Fontevraud, do chi phí để nuôi dưỡng các vương nữ được Hồng y Fleury, Tể tướng của Vua Louis XV, cho là quá đắt đỏ. Ban đầu, Adélaïde được quyết định đưa đến Fontevraud, nhưng sau khi đích thân thỉnh cầu Nhà vua, vương nữ được phép ở lại Versailles với các anh chị em còn lại. Adélaïde được chăm sóc bởi Marie Isabelle de Rohan, Công tước phu nhân xứ Tallard. Theo Madame Campan, "*Madame Adélaïde đặc biệt có mong muốn học hỏi vô bờ bến; vương nữ được dạy chơi tất cả các loại nhạc cụ, từ kèn cor (thật khó tin!) đến đàn môi.*" Vương nữ được dạy tiếng Ý bởi Goldoni và học nhạc cùng với Beaumarchais.

### Triều đại Louis XV

Adélaïde nhận được sự chú ý từ nhiều người cầu hôn đủ điều kiện, trong đó có Louis François xứ Conti và anh rể Franz Xaver của Sachsen. Tuy vậy, vương nữ vẫn quyết định không kết hôn. Adélaïde được Vua Louis XV đặt biệt danh là "*Torchon*" (Giẻ rách) hoặc "*Madame Torchon*", và được coi là con gái yêu thích của Nhà vua. Vương nữ có tính cách sôi nổi và do đó trở thành người đứng đầu gia đình trong số các chị em gái, ngoại trừ người em út là Madame Louise, người có tính cách độc lập nhất so với các vương nữ.

Adélaïde quan tâm đến các vấn đề chính trị nhưng thiếu quyền lực để hành động, và vương nữ liên tục khẳng định và bày tỏ quan điểm của mình tại triều đình. Sự ủng hộ nhiệt thành của Adélaïde đối với Dòng Tên đã khiến bà phải đối mặt với sự thù địch của *[[Parlement de Paris]]*. Ngoài ra, Adélaïde phải chống lại ảnh hưởng của Madame de Pompadour, người trở thành tình nhân được Vua Louis XV sủng ái. Pampadour được phong làm Nữ Hầu tước và được dự định sẽ đóng vai trò trong các quyết định của hoàng gia. Vì vậy, các con của Louis XV đã đặt biệt danh cho Pampadour là "*Maman Putain"* ("Mẹ Điếm").

Cái chết của Madame de Pompadour vào ngày 15 tháng 4 năm 1764 không làm nguôi ngoai nỗi buồn của Adélaïde, người giờ đây cùng hai em gái Victoire và Sophie phải chống lại người tình mới của Nhà vua - Madame du Barry. Để đạt được mục đích, ba chị em đã cố gắng lấy lòng vợ của cháu trai Louis-Auguste là Maria Antonia của Áo, vị trữ phi trẻ tuổi đang lạc lõng tại triều đình. Nhưng ảnh hưởng của họ đối với Maria Antonia bị hạn chế bởi sự giám sát của mẹ bà là Hoàng hậu Maria Theresia của Áo, và đại sứ Áo Florimond de Mercy-Argenteau. Cuộc tranh giành quyền lực xoay quanh Maria Antonia đã chống lại Adélaïde và các chị em của bà, những người cuối cùng chỉ gọi Maria Antonia là "mụ người Áo", biệt danh được gắn cho Trữ phi cho đến cuối đời.

Vương thất Pháp gặp phải những mất mát liên tiếp, đặc biệt là trong những năm 1760. Ngoại trừ Madame Élisabeth, người kết hôn với Felipe của Tây Ban Nha và rời triều đình Pháp để đến Parma, không một người con gái nào khác của Nhà vua kết hôn. Các vương nữ được đưa đến Tu viện Fontevraud đều quay lại sống tại Cung điện Versailles, ngoại trừ Madame Louise, người trở thành nữ tu Dòng Cát Minh và lấy tên Thérèse của Thánh Augustine vào năm 1770. Chị gái của Adélaïde là Madame Henriette qua đời vì bệnh đậu mùa vào ngày 10 tháng 2 năm 1752 ở tuổi 25, khiến Adélaïde trở thành *Madame* mới tại triều đình. Vào ngày 10 tháng 5 năm 1774, Vua Louis XV qua đời vì bệnh đậu mùa. Vì không còn được lòng dân chúng, và hơn hết vì lo sợ lây nhiễm, Nhà vua chỉ được các con gái còn sống tại cung điện chăm sóc và để tang, điều này khiến cho các vương nữ bị chế giễu. 

### Triều đại Louis XVI
Sau khi anh trai Louis Ferdinand và chị dâu Maria Josepha qua đời, Madame Adélaïde trở thành người trông coi giấy tờ của họ và các chỉ thị cho vị vua tương lai là Louis-Auguste, cháu trai của bà. Văn kiện được mở ra hai ngày sau khi Vua Louis XV qua đời, vào ngày 12 tháng 5 năm 1774, trong một cuộc họp hội đồng gia thất có sự tham dự của vị vua mới, Louis XVI. Văn kiện này chỉ định ba ứng cử viên cho chức thủ tướng là Bá tước xứ Maurepas, Công tước xứ Aiguillon, hoặc Bá tước xứ Arnouville. Sau khi đánh mất ảnh hưởng tại triều đình, giờ đây được tân vương hậu Maria Antonia nắm giữ, Madame Adélaïde trở thành biểu tượng cho sự bất mãn với chính sách hoàng gia và các nỗ lực cải cách nhằm cứu vãn chế độ quân chủ.

Hơn cả Louis XVI, chính Maria Antonia mới là người thể hiện rõ nhất sự khinh miệt của Adélaïde, do hành vi bất cẩn trong những năm đầu trị vì. Sau cái chết của *Mesdames* Sophie và Louise, Adélaïde và Victoire là hai người con cuối cùng của Vua Louis XV còn sống. Cả hai rất thân thiết với nhau, và đều tìm kiếm sự an ủi trong tôn giáo, đến mức bị coi là cuồng tín, và trong âm nhạc. Việc trục xuất Dòng Tên đã khiến hai vương nữ vô cùng thất vọng. Vua Louis XVI, vì muốn thoát khỏi ảnh hưởng của hai người dì tại triều đình, đã ban tặng cho họ Lâu đài Bellevue gần Meudon để giữ cả hai tránh xa triều đình.

### Cách mạng Pháp và lưu vong
Khi Cách mạng Pháp nổ ra, Adélaïde và Victoire đứng về phía Vua Louis XVI. Sau cuộc tuần hành phụ nữ ở Versailles vào ngày 6 tháng 10 năm 1789, cả hai đã cư trú tại Lâu đài Bellevue. Vào ngày 19 tháng 2 năm 1791, bà và em gái quyết định rời khỏi đất nước để đến Roma..

Vào thời điểm mà việc di cư, dù vẫn được dung thứ, càng làm tăng thêm sự ngờ vực của những người cách mạng với chế độ quân chủ, việc họ ra đi đã vấp phải sự phản đối. Nhà vua đã tạo điều kiện thuận lợi để cả hai có được hộ chiếu. Tuy nhiên, Adélaïde và Victoire bị giam giữ ở Arnay-le-Duc trong khi chờ quyết định tiếp theo. Cả hai chỉ tiếp tục cuộc hành trình sau khi được Bá tước xứ Mirabeau bảo vệ trước Quốc hội, người chế giễu các đại biểu là "những người đã dành cả bốn giờ để thảo luận về sự ra đi của hai quý bà thích đi lễ ở Roma hơn là ở Paris.". Adélaïde và Victoire đến Công quốc Savoia, nơi họ gặp cháu gái Clotilde tại triều đình Torino, và cuối cùng đến Roma vào ngày 16 tháng 4 năm 1791.

Khi nước Pháp Cách mạng xâm lược Ý vào năm 1796, Adélaïde và Victoire rời Roma để đến Napoli, nơi chị gái Vương hậu Maria Antonia, Maria Karolina của Áo đang là vương hậu, và ở lại Cung điện Caserta. Vương hậu Maria Karolina cảm thấy khó chịu với sự hiện diện của Adélaïde và Victoire tại Napoli: "*Ta phải chịu đựng nỗi khổ sở khủng khiếp khi phải chứa chấp hai vị vương nữ già của Pháp với tám mươi người trong đoàn tùy tùng cùng mọi sự hỗn xược có thể tưởng tượng được... Các nghi lễ trong căn hộ của họ tại đây cũng được thực hiện giống như ở Versailles trước kia.*"

Khi Napoli bị Pháp xâm lược năm 1799, hai *Mesdames* rời đi trên một tàu chiến Nga đến Corfu, và cuối cùng ở lại Trieste, nơi Victoire qua đời vì ung thư vú. Một năm sau đó, Adélaïde qua đời vào ngày 27 tháng 2 năm 1800, thọ 67 tuổi. Mười lăm năm sau khi chế độ quân chủ được phục hồi, thi hài của Adélaïde và Victoire được Vua Louis XVIII đưa trở về Pháp và chôn cất tại Vương cung thánh đường Thánh Denis.

## Chân dung

Tập tin:La Jeunesse et la Vertu présentent les deux princesses à la France.png|Madame Adélaïde và chị gái Madame Louise, (1734-1735), bởi Charles-Joseph Natoire.
Tập tin:Jean Etienne Lìotard - Ritratto di Maria Adelaide di Francia vestita alla turca - Google Art Project.jpg|Madame Adélaïde trong trang phục Thổ Nhĩ Kỳ, 1753, bởi Liotard
Tập tin:Jean marc nattier - madame marie-adélaide de France.jpg|Madame Adélaïde trong vai không khí, bởi Jean-Marc Nattier (1750-1)
Tập tin:Welper - Portrait de mesdames, filles de Louis XV - Louvre.png|Các Madame Sophie, Victoire và Louise
Tập tin:Adélaïde Labille-Guiard, Marie-Adélaïde de France, dite Madame Adélaïde (vers 1786-1787).jpg|Madame Adélaïde vào lúc cuối đời, bởi Adélaïde Labille-Guiard


## Tổ tiên

## Tham khảo

## Đọc thêm

* 
* Antoine, Michel, *Louis XV*, Librairie Arthème Fayard, Paris, 1989, (tiếng Pháp).
* Castelot, André *Charles X*, Librairie Académique Perrin, Paris, 1988, (tiếng Pháp).
* Lever, Évelyne, *Louis XVI*, Librairie Arthème Fayard, Paris, 1985, (tiếng Pháp).
* Lever, Évelyne, *Marie Antoinette*, Librairie Arthème Fayard, Paris, 1991, (tiếng Pháp).
* Lever, Évelyne, *Louis XVIII*, Librairie Arthème Fayard, Paris, 1988, (tiếng Pháp).
* Zieliński, Ryszard, *Polka na francuskim tronie*, Czytelnik, 1978, (tiếng Ba Lan).