Vụ Tour de Nesle

**Vụ** **bê bối Tour de Nesle** là một vụ lùm xùm từ hoàng gia Pháp thời trung cổ vào năm 1314 trong đó các con dâu của vua Philippe IV là Margaret, Blanche và Jeanne bị cáo buộc ngoại tình. Những lời buộc tội này dường như đến từ con gái của ua Philippe là công chúa Isabella tố giác. Tên của vụ án được đặt theo tên một tòa tháp ở Paris, Tour de Nesle, nơi cho thấy từng xảy ra nhiều vụ ngoại tình trong quá khứ. Vụ bê bối này dẫn đến việc bỏ tù, tra tấn và hành quyết những người tình của các công nương cũng như việc giam cầm chính các nàng dâu của nhà vua, từ đó gây ra những hậu quả lâu dài cho những năm cuối cùng của triều đại Capet thống trị vương quốc Pháp nhiều thế kỷ.

## Bối cảnh

Vụ bê bối hoàng gia xảy ra vào cuối thời kỳ trị vì đầy khủng hoảng của Philippe IV, vị vua được biết đến với biệt danh *"le Bel"* (Đẹp trai) vì vẻ ngoài được cho là sáng sủa của ông. Philippe IV cũng bị nhận xét là một người đàn ông vô cảm. Giám mục đương thời của xứ Pamiers đã mô tả ông là "chẳng phải người cũng chẳng phải thú, mà là một bức tượng". Các nhà sử học hiện đại đã nhấn mạnh rằng ông đã "xây dựng danh tiếng về một vương quốc Cơ đốc giáo và ít thể hiện điểm yếu thông qua thể xác". Trong suốt triều chính của mình, Philippe đã cố gắng xây dựng quyền lực và uy tín dưới vương miện Pháp, trong đó có tăng nguồn thu ngân sách mới, tạo ra các cơ quan thể chế quyền lực mới, cũng như tham gia vào các cuộc chiến tranh chống lại các đối thủ của mình, và đôi khi là thách thức đến cả quyền lực của Giáo hội. Ngay trước khi cuộc khủng hoảng nổ ra, Philippe đã tham gia vào việc thanh toán nợ cho dòng Hiệp sĩ Đền Thánh ở Pháp. Tuy nhiên đến năm 1314, ông đã bị quá tải về tài chính và rơi vào tình thế khủng hoảng chính trị quốc nội, và một số người cho rằng sự suy yếu của ông đã góp phần vào cuộc khủng hoảng hoàng gia sau đó.

Philippe IV có ba vị hoàng tử sống qua tuổi trưởng thành là Louis, Philippe và Charles. Theo thông lệ của thời đại, cả ba đều được sắp đặt hôn nhân vì lợi ích chính trị. Ban đầu, Philippe dự định gả Louis cho Jeanne, con gái lớn của Otto IV, Bá tước xứ Bourgogne, nhưng cuối cùng ông đã được xếp cho cưới Margaret, con gái của Robert II, Công tước xứ Bourgogne. Sau đó vào năm 1305, vua cha sắp xếp cho người con trai thứ Philippe kết hôn với Jeanne vào năm 1307. Hoàng tử út Charles được sắp xếp kết hôn với Blanche, một con gái khác của Otto vào năm 1308.

Ba cuộc hôn nhân đã diễn ra với ba số phận khác nhau. Cuộc hôn nhân của Louis được coi là một cuộc hôn nhân không hạnh phúc. Bản thân Louis được biết đến với biệt danh "Kẻ cãi vã" và "Kẻ cứng đầu". Ông được miêu tả là thích chơi quần vợt hơn là dành thời gian với Margaret "hoạt bát và quyến rũ". Charles thì là một người tỏ ra tương đối bảo thủ, "nghiêm túc"  và "cứng đầu", có một cuộc hôn nhân không có gì đặc biệt. Ngược lại, Philippe được biết đến với sự rộng lượng khác thường đối với vợ mình là Jeanne. Cặp vợ chồng này có khá nhiều con trong một thời gian ngắn. Philippe đã viết nhiều bức thư tình cho vợ mình trong những năm chung sống, cho dù chúng là những bức thư rập khuôn. 

Trong khi đó, vua cha Philippe đã gả con gái mình, Isabella, cho Edward II của Anh vào năm 1308 nhằm giải quyết căng thẳng từ hai vấn đề xung đột về các vùng lãnh thổ tranh chấp Gascogne và Vlaanderen. Cuộc hôn nhân của Isabella đã gặp nhiều khó khăn, phần lớn là do mối quan hệ thân thiết của Edward với người bạn thân và có thể là người tình của ông, Piers Gaveston. Isabella thường xuyên tìm đến cha mình để nhận được sự giúp đỡ trong việc giải quyết các vấn đề của cuộc hôn nhân với vị hôn phu người Anh.

## Vụ bê bối

Hầu hết các tài liệu ghi chép về vụ bê bối đều bắt đầu với chuyến thăm của nhà vua và vương hậu Anh Isabelle tới Philippe IV ở Pháp vào năm 1313. Trong chuyến thăm, Louis và Charles đã cho tổ chức một buổi biểu diễn múa rối hài hước cho những vị khách, và sau đó Isabella đã tặng những chiếc ví đựng xu thêu mới cho cả các anh trai và chị dâu. Cuối năm đó, Isabella và Edward đã tổ chức một bữa tối lớn ở Luân Đôn để ăn mừng sự trở về của họ và Isabella dường như nhận thấy rằng những chiếc ví mà bà đã tặng cho các chị dâu của mình giờ lại đang được mang theo bởi hai hiệp sĩ người Norman là Walter xứ Aunay (còn được gọi là Gautier xứ Aunay) và Philippe xứ Aunay. Isabella kết luận rằng các cặp đôi này chắc hẳn đang có một mối quan hệ bất chính, và bà gần như đã bẩm báo cho cha mình về điều này trong chuyến thăm Pháp tiếp theo vào năm 1314.

Philippe IV đã đặt các hiệp sĩ vào sự giám sát trong một thời gian, và vụ bê bối bắt đầu lộ rõ. Các cáo buộc tập trung vào những manh mối rằng Blanche và Margaret đã ăn uống và ngoại tình với Gautier và Philip xứ Aunay tại Tháp Nesle trong một khoảng thời gian. Tháp Nesle là một tháp canh cũ ở Paris bên cạnh sông Seine và đã được Philippe IV mua vào năm 1308. Ban đầu, nàng công nương còn lại là Jeanne chỉ được cho là có mặt trong một số dịp này và biết về vụ việc. Nhưng sau đó các cáo buộc cũng lan rộng ra, cho rằng chính bà cũng đã ngoại tình.

Hầu hết các nhà sử học có xu hướng kết luận rằng những lời buộc tội chống lại Blanche và Margaret có lẽ là đúng, mặc dù một số người đã tỏ ra hoài nghi hơn. Một số tài liệu cho rằng những lời buộc tội của Isabella là có động cơ chính trị khi bà vừa mới sinh con trai là Edward. Điều đó về mặt lý thuyết sẽ cho thấy việc trừ khử cả ba chị dâu của bà có thể giúp cho con trai mình đội vương miện Pháp dễ dàng hơn. Những người khác lập luận rằng đây dường như là một kế hoạch bất khả thi nếu xét đến việc ít nhất một trong ba anh em trai sẽ tái hôn thành công và có người thừa kế nam trong những năm tới. Một số nhà biên niên sử đương thời cho rằng quan thị vệ của Philip IV, Enguerrand xứ Marigny vốn là người không được lòng dân nên có thể là người chịu trách nhiệm dàn dựng vụ việc nhằm vào các hiệp sĩ và những người phụ nữ có liên quan.

Sau thời gian giám sát, Philippe IV đã công khai tuyên bố những lời buộc tội và bắt giữ tất cả những người liên quan. Có một số ý kiến cho rằng Walter và Philip xứ Aunay đã cố gắng trốn sang Anh nhưng sau đó cả hai hiệp sĩ đều bị các quan chức Pháp thẩm vấn và tra tấn. Cả hai đều thú nhận tội ngoại tình và do đó bị kết tội phạm tội *[[Tội khi quân|sỉ nhục hoàng gia]]*. Blanche và Margaret bị xét xử trước *Nghị viện Paris* và bị kết tội ngoại tình. Hai người phụ nữ bị cạo trọc đầu và bị kết án tù chung thân. Jeanne cũng bị xét xử trước *Nghị viện* nhưng được tuyên bố vô tội, một phần là do ảnh hưởng của chồng bà can thiệp, Philippe.

## Ảnh hưởng
Vụ bê bối Tour de Nesle đã dẫn đến việc Blanche và Margaret bị giam cầm và những người tình của họ bị hành quyết. Sau khi bị tra tấn, các vị hiệp sĩ phạm tội Gautier và Philippe đã bị xử tử. Hầu hết các nguồn sử sách đều đồng ý rằng đầu tiên họ bị thiến, sau đó bị phanh thây xác thành bốn mảnh hoặc bị lột da sống, hành quyết trên bánh xe và sau đó bị treo cổ. Sự việc này là một cú sốc lớn đối với Philippe IV và một số người cho rằng nó đã góp phần vào cái chết của ông vào cuối năm đó. Isabella bị một số người ở Pháp chỉ trích vì đã không đứng về phía các chị dâu của mình, mặc dù điều này theo năm tháng đã bị quên lãng. Cuộc hôn nhân của Isabella cũng thất bại thảm hại. Nhiều nhà sử học tin rằng bà phải chịu trách nhiệm về vụ giết chồng mình là Edward vào năm 1327 sau khi Isabella lũng đoạn triều chính ở Anh với người tình Roger de Mortimer vào năm 1326.

Do việc Tông Tòa trống ngôi giữa việc Giáo hoàng Clement V qua đời năm 1314 và việc bầu chọn giáo hoàng Gioan XXII năm 1316, cuộc hôn nhân của Margaret với Louis đã không thể bị hủy bỏ, và bà bị giam cầm trong một hầm ngầm tại lâu đài Château Gaillard. Louis lên ngôi sau đó và chính thức đăng quang vào tháng 8 năm 1315 cùng năm sau khi vua cha Philippe IV qua đời. Tuy nhiên, Margaret vẫn còn sống và do đó vẫn được làm vương hậu Pháp, nhưng bà đã nhanh chóng qua đời trong một hoàn cảnh đáng nghi ngờ vào ngày 14 tháng 8 khi vẫn còn bị giam cầm, có thể do bị ám sát. Louis tái hôn sau đó chỉ 5 ngày với Klemencia của Hungary, cháu gái của chú ruột và cố vấn thân cận của Louis, Charles xứ Valois. Bản thân Louis qua đời một năm sau đó vì bị ốm sau một trận đấu quần vợt căng thẳng.

Công nương Jeanne bị quản thúc tại gia ở Dourdan sau khi *Nghị viện* tha bổng trong bối cảnh có những lời đồn đoán rằng bà cũng có thể đang ngoại tình, nhưng vẫn được chồng là Philippe bảo kê. Philippe đã can thiệp để bà được trả tự do, và điều đó đã thành hiện thực vào năm sau khi Jeanne được trở lại cung đình. Lý do mà Philippe đã can dự để vợ được tự do vẫn chưa rõ ràng. Một giả thuyết cho rằng ông lo ngại rằng nếu bỏ rơi Jeanne, ông cũng có thể đánh mất Bourgogne, vùng đất mà ông đã giành được thông qua cuộc hôn nhân của họ. Một giả thuyết khác lại cho rằng ông thực sự rất yêu người vợ của mình. Sau khi vị vua nhí Jean I của Pháp sinh ra và cũng qua đời vài ngày sau đó, Jeanne làm vương hậu nước Pháp trong vài năm. Sau khi Philippe qua đời, bà thừa kế Bá quốc Artois từ mẹ mình và cuối cùng qua đời vào năm 1330.

Blanche vẫn tiếp tục bị giam cầm tại Château Gaillard khi vị hoàng tử út Charles lên ngôi và trên thực tế bà cũng trở thành vương hậu của Pháp. Khi lên ngôi, Charles vẫn từ chối thả Blanche, thay vào đó ông hủy hôn và giam Blanche vào một tu viện. Charles tái hôn ngay sau đó với Maria xứ Luxembourg. Blanche qua đời vào năm sau, sức khỏe suy yếu vì những năm tháng sống dưới lòng đất.

## Hậu quả và di sản
Vụ việc đã làm tổn hại nghiêm trọng danh tiếng của người phụ nữ trong giới quý tộc Pháp cấp cao, góp phần vào cách thức thực thi Luật Salic trong các cuộc tranh luận sau đó về việc kế vị ngai vàng.  Khi Louis qua đời đột ngột vào năm 1316, những người ủng hộ con gái ông là Jeanne đã dấy lên những nghi ngờ xoay quanh xuất thân của công chúa sau vụ bê bối và giới quý tộc Pháp ngày càng thận trọng về khái niệm một người phụ nữ thừa kế ngai vàng. Jeanne là công chúa nên đã không được lên ngôi, mà thay vào đó chú ruột và cũng là em trai của Louis, Philippe, đã nắm quyền từ tư cách là nhiếp chính cho đến làm vua sau khi em trai Jean của Jeanne mất khi 5 ngày tuổi. Philippe cũng qua đời khi còn trẻ một cách đột ngột, và em trai của ông là Charles cũng không sống được lâu sau lễ đăng quang. 3 anh em đều qua đời mà không có người thừa kế nam. Việc giải thích Luật Salic sau đó đã khiến việc kế vị của Pháp trở nên lung lay. Mặc dù Philippe xứ Valois, con trai của Charles xứ Valois, tuyên bố lên ngôi với sự ủng hộ của giới quý tộc Pháp thì Edward III của Anh, con trai của Isabella, cũng có những lý lẽ đòi ngôi riêng mình thông qua việc là cháu ngoại Philppe IV, kể từ đó trực tiếp dẫn đến cuộc Chiến tranh Trăm năm (1337–1453).

Vụ việc cũng có tác động nhất định đến văn hóa châu Âu đương thời. Các học giả nghiên cứu chủ đề tình yêu cung đình đã nhận thấy rằng những câu chuyện về các vương hậu ngoại tình đã biến mất ngay sau vụ bê bối Tour de Nesle, qua đó cho thấy rằng chúng trở nên ít được chấp nhận hoặc thú vị hơn sau các vụ hành quyết và bỏ tù trong gia đình hoàng gia Pháp.  Bản thân tháp canh Tour de Nesle đã bị phá hủy vào năm 1665. 

Câu chuyện về vụ việc đã được nhà soạn kịch người Pháp Alexandre Dumas sử dụng làm cơ sở cho vở kịch *La Tour de Nesle* của ông vào năm 1832, "một vở kịch kinh dị lãng mạn tái hiện tội ác thời trung cổ với quy mô lớn".  *Le Roi de fer* (1955), cuốn tiểu thuyết đầu tiên trong loạt bảy tập *Les Rois maudits* (*Những vị vua bị nguyền rủa*) của Maurice Druon, mô tả vụ việc và các vụ hành quyết sau đó với những chi tiết rùng rợn và giàu sức tưởng tượng. Các tiểu thuyết đã được chuyển thể thành phim truyền hình hai lần vào năm 1972 và 2005, và một bản chuyển thể mới cho phim đã được công bố vào năm 2024.

## Tài liệu tham khảo

## Thư mục
 
* Broad, Jacqueline and Karen Green. (2007) *Virtue, Liberty, and Toleration: Political Ideas of European Women, 1400–1800.* Dordrecht: Springer.
* Brown, Elizabeth, A. R. (2000) "The King's Conundrum: Endowing Queens and Loyal Servants, Ensuring Salvation, and Protecting the Patrimony in Fourteenth-Century France", *in* John Anthony Burrow and Ian P. Wei (eds). *Medieval Futures: Attitudes to the Future in the Middle Ages*, Woodbridge: The Boydell Press.
* Gillmeister, Heiner. (1998) *Tennis: A Cultural History.* London: Leicester University Press. .
* Hallam, Elizabeth M. and Judith Everard. (2001) *Capetian France, 987–1328.* Harlow: Pearson Education.
* Echols, Anne and Marty Williams. (1992) *An Annotated Index of Medieval Women.* Princeton: Markus Wiener.
* Jones, Michael and Rosamond McKitterick. (2000) *The New Cambridge Medieval History: c. 1300–1415.* Cambridge: Cambridge University Press.
* Lorentz, Phillipe and Dany Sandron. (2006) *Atlas de Paris au Moyen Âge.* Paris: Parigramme. . **(French)**
* McCracken, Peggy. (1998) *The Romance of Adultery: Queenship and Sexual Transgression in Old French Literature.* Philadelphia: University of Pennsylvania Press.
* McGraw-Hill. (1984) *McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama, Volume 2.* Verlag für die Deutsche Wirtschaft AG.
* Myers, A. R. (1978) *England in the Late Middle Ages.* Harmondsworth: Penguin Books.
* De Pisan, Christine. (2003) *The Treasure of the City of Ladies, or The Book of the Three Virtues.* London: Penguin Books.
* Sumption, Jonathan. (1999) *The Hundred Years War: Trial by Battle.* Philadelphia: Pennsylvania University Press.
* Wagner, John. A. (2006) *Encyclopedia of the Hundred Years War.* Westport: Greenwood Press.
* Weir, Alison. (2006) *Isabella: She-Wolf of France, Queen of England.* London: Pimlico.