open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn

**Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn** có thể là:
*Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, Gia Lai
*Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, Đà Nẵng
*Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn – Nam Nha Trang, Khánh Hòa
*Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn – Đông Hải, Khánh Hòa
*Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, Quảng Trị
*Trường Trung học phổ thông chuyên Lê Quý Đôn, Thành phố Hồ Chí Minh
Luzonichthys whitleyi

***Luzonichthys whitleyi*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Luzonichthys]]* trong họ Anthiadidae. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1955.

## Từ nguyên
Từ định danh được đặt theo tên của Gilbert Percy Whitley, nhà ngư học người Anh (đây là danh pháp thay thế cho *Naurua waitei* Whitley & Colefax 1938 vì trùng với *[[Luzonichthys waitei]]* trước đó).

## Phân bố và môi trường sống
*L. whitleyi* có phân bố tập trung ở vùng Đông Ấn - Tây Trung Thái Dương. Ở Ấn Độ Dương, *L. whitleyi* chỉ xuất hiện ngoài khơi đảo Giáng Sinh, còn ở Thái Bình Dương, chúng được tìm thấy tại quần đảo Caroline, quần đảo Phoenix và quần đảo Line, giới hạn phía nam đến quần đảo Loyauté.

*L. whitleyi* sống trên nền đáy cứng (đá sỏi) và gần rạn san hô, độ sâu lên đến 200 m.

## Mô tả
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở *L. whitleyi* là gần 5,8 cm. Vùng lưng và đỉnh đầu có màu vàng tươi, chuyển sang màu hồng tím ở các phần thân còn lại.

Gai vây lưng: 10; Tia vây lưng: 16; Gai vây hậu môn: 3; Tia vây hậu môn: 7; Gai vây bụng: 1; Tia vây bụng: 5; Tia vây ngực: 21–23; Vảy đường bên: 70–78.

## Sinh thái
Thức ăn của *L. whitleyi* là các loài động vật phù du.

## Tham khảo
Xiaomi Mi 9T

**Xiaomi Mi 9T** và **Xiaomi Mi 9T Pro** (hay được gọi là **Redmi K20** và **Redmi K20 Pro** tại thị trườngTrung Quốc) là bộ đôi điện thoại thông minh chạy hệ điều hành Android, được sản xuất và phát hành bởi Redmi, một thương hiệu con của Xiaomi. Máy được công bố trong một sự kiện của Redmi và được phát hành lần đầu tiên vào tháng 5 năm 2019. Bộ đôi có thiết kế và kích thước y hệt nhau, chỉ khác K20 (Mi9T) sử dụng vi xử lý Qualcomm Snapdragon 730, K20 Pro (Mi9T Pro) sử dụng Snapdragon 855. Phiên bản Trung Quốc có 3 phiên bản gồm **Redmi K20, Redmi K20 Pro** và phiên bản thứ ba không được phát hành quốc tế là **Redmi K20 Pro Premium**, ra mắt tháng 9 năm 2019 với nâng cấp bộ xử lý với con chip Qualcomm Snapdragon 855+.

Dòng K của Redmi được cho rằng là dòng máy thay thế Xiaomi Pocophone F1 ra mắt năm 2018.

Mẫu máy kế nhiệm hiện nay là Redmi K30 (hay Poco X2 tại thị trường Ấn Độ), Redmi K30 5G, Redmi K30 Pro và Redmi K30 Pro.



## Thông số kỹ thuật

### Thiết kế
Xiaomi Mi 9T và Xiaomi Mi 9T Pro (hay được gọi là Redmi K20 và Redmi K20 Pro) sở hữu thiết kế màn hình tràn viền với camera selfie dạng pop up. Có 4 màu: **Glacier Blue**, **Flame Red**, **Carbon Black** và **Pearl White.** Hai máy đều có khung làm bằng kim loại và mặt lưng bằng kính.

### Màn hình
Xiaomi Mi 9T sở hữu màn hình AMOLED với kích thước 6.39 độ phân giải 1080 x 2340 (FHD+).

Xiaomi Mi 9T Pro sở hữu màn hình 6.39 inches và độ phân giải 1080 x 2340 (FHD+), tấm nền Super AMOLED.

### Bộ vi xử lý
Xiaomi Mi 9T Pro sở hữu con chip cao cấp Qualcomm Snapdragon 855 với nhân đồ họa Adreno 640.Xiaomi Mi 9T sở hữu con chip tầm trung Qualcomm Snapdragon 730 với nhân đồ họa Adreno 618.

Phiên bản thứ ba không được phát hành quốc tế Redmi K20 Pro Premium, ra mắt tháng 9 năm 2019 với bộ xử lý Qualcomm Snapdragon 855+.

Qualcomm Snapdragon 855 gồm 1 lõi tác vụ nặng 2.84&nbsp;GHz, 3 lõi tác vụ trung 2.42&nbsp;GHz và 4 lõi tác vụ nhẹ 1.78&nbsp;GHz. Qualcomm Snapdragon 730 gồm 2 lõi tác vụ nặng 2.2&nbsp;GHz và 6 lõi tác vụ nhẹ 1.8&nbsp;GHz.

### Bộ nhớ
Các tùy chọn bộ nhớ RAM bao gồm 6GB và 8GB, bộ nhớ trong ROM 128GB và 256GB và cả hai máy đều không hỗ trợ thẻ nhớ ngoài.

### Camera
Bộ đôi đều sở hữu 3 camera sau và 1 camera trước dạng pop up được ẩn trong điện thoại và được trượt lên bằng cách bật chế độ camera trước trong ứng dụng Máy ảnh. Cho trải nghiệm màn hình tràn viền. Tuy nhiên điều này làm cho bộ đôi không có khả năng kháng nước kháng bụi.

### Phần mềm
Bộ đôi xuất xưởng với MIUI 10 Android 9, hiện đã được nâng cấp lên MIUI 11 trên nền Android 9. 

## Tham khảo
Luzonichthys williamsi

***Luzonichthys williamsi*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Luzonichthys]]* trong họ Anthiadidae. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1992.

## Từ nguyên
Từ định danh *williamsi* được đặt theo tên của Jeffrey T. Williams, nhà ngư học viện Smithsonian, người đã giúp thu thập và chụp ảnh các mẫu vật của loài cá này.

## Phân bố và môi trường sống
*L. williamsi* hiện chỉ được biết đến tại quần đảo Loyauté, và có thể là loài đặc hữu của Nouvelle-Calédonie. Chúng sống trên nền san hô vụn của rạn viền bờ, độ sâu khoảng 22–50 m.

## Mô tả
Chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận ở *L. williamsi* là 4,2 cm.

Gai vây lưng: 10; Tia vây lưng: 16; Gai vây hậu môn: 3; Tia vây hậu môn: 9; Gai vây bụng: 1; Tia vây bụng: 5.

## Sinh thái
*L. williamsi* có kiểu hình rất giống với hai loài họ hàng là *[[Luzonichthys waitei]]* và *[[Luzonichthys whitleyi]]*. Các loài này thường lẫn vào đàn của nhau.

## Tham khảo
Mycteroperca acutirostris

***Mycteroperca acutirostris*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Mycteroperca]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1828.

## Phân bố và môi trường sống
*M. acutirostris* có phạm vi phân bố tương đối rộng rãi ở vùng biển Tây Đại Tây Dương. Ở vịnh Mexico, loài này được tìm thấy ngoài khơi bang Louisiana (Hoa Kỳ); ngoài khơi bang Veracruz (México). Ở biển Caribe, chúng được tìm thấy khắp Cuba và Jamaica; đảo Navassa; Puerto Rico đến Anguilla; đảo San Andres và từ Panama qua đến Venezuela ở Nam Mỹ. Loài này còn được tìm thấy dọc theo vùng bờ biển Brazil, từ bang Espirito Santo đến bang Santa Catarina. Ghi nhận của nó tại quần đảo Canary (thuộc Tây Ban Nha) có lẽ là nhầm lẫn với *[[Mycteroperca fusca]]*.

*M. acutirostris* trưởng thành sống thành nhóm khoảng hàng chục cá, bơi xung quanh các rạn san hô ở vùng đáy đá; cá con sống trong các thảm cỏ biển hay rạn đá ngầm ở hồ thủy triều, hoặc khu vực rừng ngập mặn, ở độ sâu khoảng 40 m trở lại.

## Mô tả
*M. acutirostris* trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận là 80&nbsp;cm. Đầu và thân của cá thể trưởng thành có màu nâu xám, nhiều đốm trắng. Có 3 - 4 sọc nâu sẫm phía sau mắt. Thân dưới có những sọc gợn sóng. Vây sẫm màu hơn cơ thể và có những đốm vệt trắng. Cá con có một đốm đen nhỏ trên cuống đuôi.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 15 - 17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 10 - 12; Số tia vây mềm ở vây ngực: 15 - 17; Số lược mang: 48 - 55; Số vảy đường bên: 67 - 77.

Thức ăn của *M. acutirostris* là cá mòi, và cũng bao gồm các loài sinh vật phù du, động vật giáp xác và động vật thân mềm.

## Chú thích
Nguyễn Quốc Diệp

**Nguyễn Quốc Diệp** là Thiếu tướng Công an nhân dân Việt Nam. Ông từng giữ chức vụ Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông, Bộ Công an (Việt Nam).
## Tiểu sử
Nguyễn Quốc Diệp là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.

Ngày 17 tháng 6 năm 2013, Đại tá Nguyễn Quốc Diệp, Phó Giám đốc Công an tỉnh Tiền Giang được Bộ trưởng Bộ Công an Việt Nam bổ nhiệm giữ chức vụ Giám đốc Công an tỉnh Tiền Giang.

Năm 2014, ông là ủy viên Ban thường vụ Tỉnh ủy Tiền Giang.

Sáng ngày 29 tháng 9 năm 2015, Thiếu tướng Nguyễn Quốc Diệp thôi giữ chức vụ Giám đốc Công an tỉnh Tiền Giang, đến công tác và giữ chức vụ Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát giao thông, Bộ Công an (Việt Nam). Thay thế ông giữ chức vụ Giám đốc Công an tỉnh Tiền Giang là Đại tá Nguyễn Hữu Trí, sinh năm 1959, Phó Giám đốc Công an tỉnh này.

Ông giữ chức vụ này cho đến tháng 1 năm 2018.

Tháng 12 năm 2015, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng phê chuẩn miễn nhiệm chức vụ Ủy ban nhân dân tỉnh Tiền Giang đối với Nguyễn Quốc Diệp.

## Lịch sử thụ phong quân hàm
*Đại tá
*Thiếu tướng (2015)
## Tham khảo
Nhạc new wave

**New wave** (*làn sóng mới*) là một thể loại bao gồm nhiều phong cách nhạc rock  hoặc nhạc pop phổ biến vào cuối những năm 1970 và 1980 với mối quan hệ với nhạc punk rock giữa thập niên 1970. New wave dịch chuyển khỏi nhạc blues truyền thống và âm thanh rock and roll để tạo ra nhạc pop và rock kết hợp nhạc vũ trường, mod và nhạc điện tử. Ban đầu, new wave tương tự như nhạc punk rock, nhưng nó đã trở thành một thể loại riêng biệt. Nó tham gia vào các tiểu thể loại và nhạc hợp nhất, bao gồm cả synth-pop.

Khác với new wave từ các phong trào khác có quan hệ với nhạc punk của làn sóng đầu tiên, vì nó hiển thị đặc điểm chung nhạc pop hơn là nhiều hơn là nhạc post-punk. Mặc dù nó kết hợp phần lớn âm thanh và âm nhạc rock punk gốc, new wave thể hiện sự phức tạp hơn trong cả âm nhạc và lời bài hát. Các đặc điểm chung của nhạc sóng mới bao gồm việc sử dụng tổng hợp và sản xuất điện tử, và một phong cách hình ảnh đặc biệt đặc trưng trong các video âm nhạc và thời trang.

New wave được gọi là một trong những thể loại định hình của thập niên 1980, khi nó được MTV quảng bá mạnh mẽ (" Video Kills the Radio Star " của Buggles được phát sóng dưới dạng video âm nhạc đầu tiên để quảng bá cho việc ra mắt kênh). Sự phổ biến của một số nghệ sĩ new wave thường được quy cho sự tiếp xúc của họ trên kênh. Vào giữa những năm 1980, sự khác biệt giữa new wave và các thể loại âm nhạc khác bắt đầu mờ đi. New wave đã tận hưởng sự hồi sinh kể từ những năm 1990 sau khi có sự hoài cổ về một số nghệ sĩ chịu ảnh hưởng của new wave. Trong những năm 2000, một số hành vi khám phá những ảnh hưởng của new wave và hậu punk mới và đôi khi được gắn nhãn là "làn sóng mới của làn sóng mới."

## Tham khảo

## Sách tham khảo
* 
* Coon, Caroline. *1988: the New Wave Punk Rock Explosion*. London: Orbach and Chambers, 1977. .

## Đọc thêm
* Bukszpan, Daniel. *The Encyclopedia of New Wave*. Sterling Publishing, 2012. 
* Majewski, Lori: Bernstein, Jonathan *Mad World: An Oral History of New Wave Artists and Songs That Defined the 1980s*. Abrams Image, ngày 15 tháng 4 năm 2014.
Lũ lụt Jakarta 2020

Lũ lụt đã càn quét trên khắp Jakarta, Bogor, Tangerang, và Bekasi vào những giờ đầu của ngày 1 tháng 1 năm 2020, do mưa lớn suốt đêm với mức đo được 15 inch nước mưa - gấp 3 lần so với mức trung bình. Cơn mưa lớn đã khiến nước tràn ngập dòng sông Ciliwung và Cisadane.

## Lịch sử
Đã từng có những trận lũ lụt lớn càn quét khu vực Jakarta trong quá khứ, trong những năm 1621, 1654, 1918, 1942, 1976, 1996, 2002 và 2007. Nguyên nhân cơ bản của lũ lụt là vì địa hình Jakarta quá thấp. Khoảng 24.000 ha (khoảng 240&nbsp;km vuông) phần chính của Jakarta được ước tính là nằm dưới mực nước biển. Lũ lụt trở nên nghiêm trọng nếu mưa lớn xảy ra trùng thời điểm với thủy triều cao. Khi điều này xảy ra, thủy triều cao khiến nước tràn vào các khu vực trũng thấp giống như dòng chảy từ những cơn mưa ở vùng cao như Bogor gần đó đang chảy xuống khu vực Jakarta hàng ngày.

### Địa lý
Tình hình tăng trưởng dân số không thể kiểm soát ở khu vực thành thị, việc quy hoạch sử dụng đất kém và sự thiếu hiểu biết của người dân thành phố và chính quyền về lũ lụt, làm trầm trọng thêm tác động của lũ lụt.

## Tác động
Nhiều trận lũ đã được chỉ định mức tình trạng khẩn cấp do mực nước cao sau khi trời mưa.

Từ 6 giờ tối ngày 1 tháng 1 đến 12 giờ ngày 2 tháng 1 năm 2020, chính phủ tạm thời cho di chuyển tự do mọi đường bộ ở Jakarta.

Tại nhiều nơi trong thành phố, mực nước mưa đạt 30 đến 200&nbsp;cm. Tại một số nơi, chẳng hạn như Cipinang Melayu, Đông Jakarta, mực nước đạt đỉnh 4 mét. Hơn 19.000 cư dân đã được sơ tán đến các địa điểm cao hơn. Chính phủ đã chỉ định các trường học và các tòa nhà chính phủ làm nơi trú ẩn tạm thời. Ở một số khu vực, nỗ lực sơ tán rất khó khăn do nước chảy mạnh và mất điện.

Theo cơ quan dự báo thời tiết của Indonesia, mưa nhiều hơn cùng với giông bão và gió lớn dự kiến trong ba đến bảy ngày tới, có khả năng làm trầm trọng thêm tình hình lũ lụt hiện tại.

### Tác động hệ thống giao thông
Nhiều mạng lưới giao thông đã bị gián đoạn bao gồm vận chuyển đường sắt nhẹ, taxi, xe lửa, đường thu phí, và một sân bay. Sân bay Sukarno-Hatta và các tuyến vận chuyển hàng loạt nhanh chóng hoạt động như bình thường.

Sân bay Halim Perdanakusuma đã bị đóng cửa vào sáng sớm do đường băng sân bay bị ngập nước. Giao thông hàng không tạm thời được chuyển hướng đến sân bay Sukarno-Hatta. Halim Perdanakusuma được mở lại vài giờ sau đó.

## Thiệt mạng
Ít nhất 21 trường hợp tử vong đã được báo cáo, do các nguyên nhân lở đất, hạ thân nhiệt và điện giật. Nhiều khu vực của thành phố đã bị mất điện, nguồn điện bị tắt vì lý do an toàn.

## Tham khảo
Tai nạn máy bay trực thăng ở Tân Đài Bắc năm 2020

Vào ngày 2 tháng 1 năm 2020, đã xảy ra một vụ tai nạn máy bay trực thăng Black Hawk của quân đội Đài Loan, máy bay bị rơi ở quận Ô Lai của Tân Đài Bắc, Đài Loan. Tướng Thẩm Nhất Minh, Tổng tham mưu trưởng Quân đội Đài Loan cùng 7 người khác trên máy bay thiệt mạng.

## Sự cố

Chiếc UH-60 Black Hawk cất cánh cho một nhiệm vụ thường xuyên của nhân viên quân đội đến cơ sở radar Dong'aoling, Tô Áo, huyện Nghi Lan. Chiếc trực thăng mất liên lạc với sân bay Tùng Sơn lúc 8:07 sáng, mười ba phút sau khi cất cánh và đâm vào sườn núi.

Tướng Thẩm Nhất Minh, Tổng tham mưu trưởng Quân đội Đài Loan đã ở trên trực thăng cùng với bảy sĩ quan khác và một cố vấn cao cấp từ Bộ Tổng tham mưu, Bộ Quốc phòng (MND-GSH), một phóng viên quân sự, và ba thành viên phi hành đoàn. Tướng Thẩm và bảy người khác trong đó có hai vị tướng thiệt mạng, trong khi năm người khác bị thương.

## Điều tra
Trong một cuộc họp báo vào ngày 2 tháng 1, tướng Hùng Hậu Cơ, Tổng tư lệnh Không quân, tuyên bố rằng chính phủ đã thành lập một đội đặc nhiệm để điều tra nguyên nhân vụ tai nạn. Bộ lưu chuyến bay đã được thu hồi vào ngày 3 tháng 1 và gửi đến Ban An toàn Giao thông vận tải Đài Loan. Phần cứng trong máy ghi âm chuyến bay đã được chuyển đến Sikorsky Airplane.

## Hậu quả

Vụ tai nạn này xảy ra chín ngày trước cuộc tổng tuyển cử Đài Loan. Văn phòng chiến dịch của Tổng thống Thái Anh Văn và Đảng Tiến bộ Dân chủ tuyên bố rằng các hoạt động tranh cử tổng thống và lập pháp của họ sẽ bị dừng lại trong ba ngày, và văn phòng chiến dịch tranh cử tổng thống của Hàn Quốc Du tuyên bố hủy chiến dịch sự kiện trong hai ngày.

Tướng Mark A. Milley, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ, đã ra tuyên bố gửi lời chia buồn tới các thành viên của quân đội Đài Loan về cái chết của Tướng Thẩm và bảy người khác, thay mặt cho quân đội Hoa Kỳ. Viện Hoa Kỳ tại Đài Loan (AIT), phái đoàn đại diện cho Hoa Kỳ trên đảo, cũng đưa ra tuyên bố gửi lời chia buồn về vụ tai nạn, và họ sẵn sàng hỗ trợ đối tác Đài Loan sau đó. Vào ngày 3 tháng 1, lá cờ của Hoa Kỳ tại Văn phòng chính AIT Đài Bắc đã được treo rủ.

## Tham khảo
Strychnine

**Strychnine** ( STRIK -neen hoặc  -⁠ nin;   STRIK -nyne)   là một loại chất kiềm kết tinh có độc tính cao, không màu, đắng, được sử dụng làm thuốc trừ sâu, đặc biệt để tiêu diệt các động vật có xương sống nhỏ như chim và động vật gặm nhấm. Strychnine, khi hít vào, nuốt hoặc hấp thụ qua mắt hoặc miệng, gây ngộ độc dẫn đến co giật cơ và cuối cùng là tử vong do ngạt. Mặc dù nó không có tác dụng y học được biết đến, nhưng trong quá khứ, tác dụng co giật được cho là có lợi ở liều nhỏ chất này. Nguồn strychnine phổ biến nhất là từ hạt của cây *[[Mã tiền|Strychnos nux -vomica (mã tiền)]]*.

## Sinh tổng hợp

Strychnine là một terpene indole alkaloid thuộc họ *Strychnos* của *[[Corynanthe]]* alkaloids, và nó có nguồn gốc từ tryptamine và secologanin. Enzym này, enzymeososidine synthase, xúc tác sự ngưng tụ của tryptamine và secologanin, sau đó là phản ứng Pictet -Spengler để tạo thành strictosidine. Trong khi các enzyme xúc tác cho các bước sau chưa được xác định, các bước đã được suy ra bằng cách phân lập các chất trung gian từ cây *[[Mã tiền|Strychnos nux -vomica (mã tiền)]]*. Bước tiếp theo là thủy phân acetal, mở vòng bằng cách loại bỏ glucose (O-Glu) và cung cấp một aldehyd tính phản ứng. Các aldehyd mới sau đó bị một amin thứ cấp tấn công để có khả năng nhận thêm geissoschizine, một chất trung gian phổ biến của nhiều hợp chất liên quan trong họ *Strychnos*.

## Tham khảo
Mycteroperca interstitialis

***Mycteroperca interstitialis*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Mycteroperca]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1860.

## Phân bố và môi trường sống
*M. interstitialis* có phạm vi phân bố rộng rãi ở vùng biển Tây Đại Tây Dương. Loài này được tìm thấy từ bang Bắc Carolina, dọc vùng biển đông nam Hoa Kỳ, bao gồm cả Bermuda, trải rộng gần như khắp vịnh Mexico (trừ phía bắc và tây) và ngoài khơi bang Louisiana (Hoa Kỳ). Từ vịnh Mexico, loài này được tìm thấy dọc theo bờ biển Caribe (trừ phía tây), bao gồm tất cả các hòn đảo và quần đảo bên trong nó, xuống đến Guyana ở phía bắc Nam Mỹ. Loài này còn được tìm thấy dọc theo vùng bờ biển Brazil ở phía nam Nam Mỹ, bao gồm quần đảo Trinidad và Fernando de Noronha.

*M. interstitialis* trưởng thành sống đơn độc xung quanh các rạn san hô và rạn đá ngầm ở vùng nước sâu, ở độ sâu khoảng 150 m trở lại, tập trung phổ biến hơn vùng biển quanh các đảo hơn là dọc theo bờ biển lục địa. Cá con và cá chưa lớn thường xuất hiện ở các vùng đầm phá có rừng ngập mặn. Khi trưởng thành, chúng di chuyển đến vùng nước sâu hơn.

Số lượng của *M. interstitialis* đang dần suy giảm dáng kể do bị đánh bắt quá mức, và sự suy giảm này sẽ tiếp tục tăng trong tương lai. Loài này phát triển chậm, sống lâu và có tỷ lệ tử vong tự nhiên thấp, việc đánh bắt quá mức cho nhanh chóng khiến loài này biến mất. *M. interstitialis* được xếp vào danh sách Loài sắp nguy cấp.

## Mô tả
*M. interstitialis* trưởng thành có thể đạt kích thước chiều dài cơ thể tới 86&nbsp;cm; tuổi thọ tối đa được ghi nhận là 41 năm. Đầu và thân của cá thể trưởng thành màu nâu xám, có nhiều đốm màu nâu. Vành môi có màu vàng, đặc trưng của loài. Vây ngực sẫm màu, có viền màu nhạt. Vây lưng có viền vàng ở phần gai (đối với cá gần trưởng thành và cá con). Cá con có nửa đầu trên và thân trên màu nâu sẫm, màu trắng ở dưới; đuôi có một đốm đen ở gốc; mép trên và dưới của đuôi màu đen.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16 - 18; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 11 - 12; Số tia vây mềm ở vây ngực: 16 - 17; Số lược mang: 23 - 27; Số vảy đường bên: 70 - 82.

## Chú thích
Mycteroperca fusca

***Mycteroperca fusca*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Mycteroperca]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1838, ban đầu được xếp vào chi *[[Serranus]]* bởi Lowe (1836). *M. fusca* từng bị nhầm lẫn với *[[Mycteroperca rubra]]*, một loài họ hàng chỉ xuất hiện dọc theo bờ biển lục địa Tây Phi và Địa Trung Hải.

## Phân bố và môi trường sống
*M. fusca* có phạm vi phân bố nhỏ hẹp ở vùng biển Đông Đại Tây Dương. Loài này chỉ được tìm thấy tại 4 quần đảo thuộc nhóm Macaronesia, là Azores, quần đảo Canary, quần đảo Cabo Verde và quần đảo Madeira. *M. fusca* trưởng thành thường sống xung quanh các rạn san hô và rạn đá ngầm ở vùng nước sâu xa bờ, ở độ sâu khoảng 100 m trở lại. Chúng sống đơn độc, hoặc hợp thành nhóm. Cá con thường xuất hiện ở vùng nước nông. Khi trưởng thành, chúng di chuyển đến vùng nước sâu hơn.

Số lượng của *M. fusca* đang dần suy giảm dáng kể do bị đánh bắt quá mức, đặc biệt là ở quần đảo Canary và Azores. *M. fusca* được xếp vào danh sách Loài sắp nguy cấp.

## Mô tả
*M. fusca* trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận là 86&nbsp;cm (trưởng thành khi được khoảng 35&nbsp;cm); tuổi thọ trung bình của chúng khoảng từ 30 đến 40 năm tuổi. Đầu và thân của cá thể trưởng thành màu nâu xám hoặc xám sẫm với các đốm màu nâu sẫm. Cá con màu nâu lục lốm đốm, với những đốm trắng nổi bật khắp cơ thể. Vây có vệt trắng và vây ngực màu vàng trong suốt.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 14 - 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 10 - 12.

## Chú thích
Mycteroperca microlepis

***Mycteroperca microlepis*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Mycteroperca]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1879.

## Phân bố và môi trường sống
*M. microlepis* có phạm vi phân bố rải rác ở vùng biển Tây Đại Tây Dương. Loài này được tìm thấy từ bang Bắc Carolina, dọc vùng biển đông nam Hoa Kỳ, bao gồm cả Bermuda, trải rộng gần như khắp vịnh Mexico, ngoại trừ xung quanh Cuba. Loài này còn được tìm thấy ở vùng bờ biển phía nam Brazil, từ Bang Rio de Janeiro đến Santa Catarina. Nó hiếm thấy ở Bermuda và không được ghi nhận ở biển Caribe và đông bắc Brazil.

*M. microlepis* trưởng thành thường sống xung quanh các rạn san hô và rạn đá ngầm ở vùng nước sâu xa bờ, ở độ sâu khoảng 167 m trở lại; đôi khi bơi vào gần bờ. Chúng sống đơn độc, hoặc hợp thành nhóm từ 5 đến 50 cá thể. Cá con thường xuất hiện trong các thảm cỏ biển hoặc gần cửa sông. Khi trưởng thành, chúng di chuyển đến vùng nước sâu hơn.

Số lượng của *M. microlepis* đang dần suy giảm dáng kể do bị đánh bắt quá mức, và do tác động của việc suy thoái môi trường biển. Ước tính số lượng của *M. microlepis* đã giảm 30 đến 60% trong hơn 30 năm qua, dự kiến tỉ lệ này sẽ tiếp tục tăng trong tương lai. Loài này phát triển chậm, sống lâu và có tỷ lệ tử vong tự nhiên thấp, việc đánh bắt quá mức cho nhanh chóng khiến loài này biến mất. *M. microlepis* được xếp vào danh sách Loài sắp nguy cấp.

## Mô tả
*M. microlepis* trưởng thành có thể đạt kích thước chiều dài cơ thể tới 145&nbsp;cm; tuổi thọ tối đa được ghi nhận là 31 năm. Đầu và thân của cá thể trưởng thành màu nâu xám với các vân gợn sóng màu sẫm. Xung quanh mắt có các vệt sẫm. Rìa ngoài của vây lưng mềm, vây hậu môn, vây đuôi và vây bụng màu đen; có viền mỏng màu xanh lam. Một biến thể khác của *M. microlepis* có thân màu xám nhạt. Bụng và phần thân dưới màu đen, đôi khi lan rộng lên gốc vây đuôi và mõm.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16 - 18; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 11 - 12; Số tia vây mềm ở vây ngực: 16 - 18; Số lược mang: 27 - 41; Số vảy đường bên: 88 - 96.

## Chú thích
Phương ngữ Gyeongsang

**Phương ngữ Gyeongsang** (còn được biết là **Kyŏngsang**), hay **tiếng Hàn Đông Nam**, là phương ngữ tiếng Triều Tiên tại khu vực Yeongnam, bao gồm cả các tỉnh Gyeongsang, Gyeongsang Bắc và Gyeongsang Nam, Hàn Quốc. Có khoảng 10 triệu người nói phương ngữ này. Không giống như tiếng Hàn chuẩn, hầu hết các phương ngữ Gyeongsang đều có thanh điệu, tương tự như tiếng Triều Trung đại.

Phương ngữ Gyeongsang đa dạng. Một người bản ngữ có thể phân biệt phương ngữ tại Daegu với khu vực thành phố Busan - Ulsan mặc dù thành phố đầu tiên cách hai thành phố sau chưa đầy 100&nbsp;km. Các phương ngữ tương đối giống nhau dọc trung lưu sông Nakdong nhưng khác nhau ở gần Busan và Ulsan, Jinju và Pohang cũng như dọc theo sườn phía đông của núi Jiri. 
## Những giai thoại gần đây và sự kỳ thị xã hội
Từ tổng thống Park Chung-hee đến Kim Young-sam (1961-1997), phương ngữ Gyeongsang nổi bật hơn trong truyền thông Hàn Quốc so với các phương ngữ khác vì tất cả các tổng thống (trừ Choi Kyu-hah) là người bản địa của tỉnh Gyeongsang. Đó là lý do tại sao một số chính trị gia Hàn Quốc hoặc các quan chức cấp cao đã bị cho là không cố gắng chuyển đổi sang giọng Seoul, được coi là giọng chuẩn ở Hàn Quốc.

Ngoài ra, cựu tổng thống Kim Young-sam đã bị chỉ trích (khi ông còn đương chức) vì không phát âm chính xác khi phát biểu trước công chúng. Có lần ông đã phát âm sai '경제' (Gyeongje: có nghĩa là 'nền kinh tế ') thành '갱제' (Gaengje: một cách phát âm Gyeongsang của thế hệ cũ cho '경제 ')' và '외무부 장관 (oemubu-janggwan: nghĩa là 'bộ trưởng ngoại giao')' thành '애무부 장관' (aemubu-janggwan: có nghĩa là 'bộ trưởng ve vuốt'). Ngoài ra, có một tin đồn liên quan đến việc trong một bài phát biểu công khai, ông đã làm cho người nghe rất ngạc nhiên khi cho biết rằng ông ấy sẽ biến Jeju thành một thành phố 'hiếp dâm' đẳng cấp thế giới (관광 [*gwan gwang*, du lịch]> 강간 [*gang-gan*, hiếp dâm]) bằng cách xây dựng một đường cao tốc 'thông dâm' (관통 하는 [*gwantonghaneun*, xuyên suốt])> 간통 하는 [*gantonghaneun*, ngoại tình]).

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

* Các đặc điểm của phương ngữ Gyeongsang Bắc (tiếng Hàn)
Mycteroperca phenax

***Mycteroperca phenax*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Mycteroperca]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1884.

## Phân bố và môi trường sống
*M. phenax* có phạm vi phân bố rộng rãi ở vùng biển Tây Bắc Đại Tây Dương. Loài này được tìm thấy từ bang Bắc Carolina, dọc theo vùng biển đông nam Hoa Kỳ, trải rộng gần như khắp vịnh Mexico, xuống đến miền nam Belize, ngoại trừ xung quanh Cuba. Ở biển Caribe, loài này được tìm thấy từ Colombia đến Tobago ở phía bắc Nam Mỹ.

*M. phenax* trưởng thành thường sống xung quanh các rạn san hô (nhất là san hô thuộc chi *[[Oculina]]*) và rạn đá ngầm ở vùng nước sâu xa bờ, ở độ sâu khoảng 30 đến 100 m; bơi vào gần bờ khi nhiệt độ nước biển giảm xuống dưới 8&nbsp;°C. Chúng sống đơn độc, hoặc hợp thành nhóm từ 5 đến 50 cá thể. Cá con thường xuất hiện ở các khu vực rừng ngập mặn hoặc gần cửa sông. Khi trưởng thành, chúng di chuyển đến vùng nước sâu hơn.

## Mô tả
*M. phenax* trưởng thành có thể đạt kích thước chiều dài cơ thể tới 107&nbsp;cm; tuổi thọ tối đa được ghi nhận là 31 năm. Cá mái chuyển đổi giới tính thành cá đực khi được 11 năm tuổi. Đầu và thân của cá thể trưởng thành màu nâu nhạt, thân được bao phủ bởi những mảng đốm màu nâu đỏ, hoặc là những chấm nhỏ chi chít. Xung quanh mắt có các vệt sẫm. Vây đuôi màu đen; hình lưỡi liềm. Loài này cũng có nhiều biến thể hoa văn trên thân. Cá con tương đồng màu sắc với cá trưởng thành.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16 - 18; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 11 - 12; Số tia vây mềm ở vây ngực: 15 - 17; Số lược mang: 26 - 31; Số vảy đường bên: 76 - 82.

## Chú thích
Mycteroperca rosacea

***Mycteroperca rosacea*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Mycteroperca]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1778.

## Phân bố và môi trường sống
*M. rosacea* có phạm vi phân bố tương đối rộng rãi ở vùng biển Đông Thái Bình Dương. Đây là một loài này đặc hữu của Mexico, được tìm thấy từ khắp vịnh California và phía tây nam bán đảo Baja California đến bang Jalisco, bao gồm cả quần đảo Marías.

*M. rosacea* trưởng thành thường sống xung quanh các rạn san hô và rạn đá ngầm ở vùng nước sâu, ở độ sâu khoảng 100 m trở lại. Cá con thường xuất hiện ở các khu vực nước nông hơn, ưa sống trong các bụi tảo thuộc chi *[[Sargassum]]*. Khi trưởng thành, chúng di chuyển đến vùng nước sâu hơn.

## Mô tả
*M. rosacea* trưởng thành có thể đạt kích thước cơ thể tới 100&nbsp;cm; tuổi thọ tối đa được ghi nhận là 21 năm tuổi. Đầu và thân của cá thể trưởng thành có màu nâu lục đến xám nâu, được bao phủ dày đặc bởi những chấm màu nâu đỏ và các đường vân màu trắng. Đuôi bằng. Rất ít cá thể có duy nhất màu vàng tổng thể, đôi khi có một vài mảng đốm màu đen. Cá con màu nâu nhạt với những chấm màu nâu đỏ.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16 - 18; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 10 - 11; Số tia vây mềm ở vây ngực: 15 - 17; Số lược mang: 37 - 43; Số vảy đường bên: 110 - 130.

Thức ăn của *M. rosacea* trưởng thành chủ yếu là các loài cá nhỏ hơn; cá con chỉ ăn động vật giáp xác. Loài này được đánh bắt trong nghề cá thương mại và trong ngành câu cá giải trí.

## Chú thích
Trại Loan

**Trại Loan** (; ; ; trước đây gọi là **Tây Loan** (; ), nằm ở rìa phía đông của khu đô thị của đảo Hồng Kông bên cạnh Shau Kei Wan. Khu vực này là một phần hành chính của Quận Đông, và là một khu vực công nghiệp và dân cư. Dân số Trại Loan là 186.505 trong năm 2001.

## Địa lý

Trại Loan được xây dựng trên vùng đất được cải tạo từ vịnh và kéo dài về phía tây từ Lí Ngư Môn ở Heng Fa Chuen (xem bên dưới) và phía đông đến Tiểu Tây Loan. Trại Loan có núi Ca Liên Thần và núi Bát Điện Xạ ở phía nam và núi Bách Giá ở phía tây. Ngoài ra, Vườn quốc gia Thạch Áo nằm ở phía nam Trại Loan. 

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
Tổng tham mưu trưởng Quân đội Trung Hoa Dân quốc

**Tổng tham mưu trưởng** là chức vụ quân sự cao cấp nhất lãnh đạo Quốc quân Trung Hoa Dân Quốc tại Đài Loan. Đây là chức vụ lãnh đạo quân sự đứng thứ 3 sau 2 chức vụ dân sự là Tổng thống và Bộ trưởng Quốc phòng.

## Danh sách

## Xem thêm
* Quốc quân Trung Hoa Dân Quốc

## Chú thích

## Tham khảo
Lưu Cán

**Lưu Cán** (; ? - ?), không rõ tên tự, là quan viên nhà Quý Hán thời Tam Quốc trong lịch sử Trung Quốc.

## Cuộc đời
Lưu Cán quê ở quận Nam Dương, sau tách thành quận Nam Hương, Kinh Châu.

Năm 214, Lưu Bị bình định Tây Xuyên, thiết lập Diêm phủ hiệu úy, lấy Vương Liên làm Tư diêm hiệu úy quản lý. Vương Liên khi đó chọn lựa trong các đồng hương, đề bạt Đỗ Kỳ, Lã Nghệ, Lưu Cán làm Điển tào hiệu úy.

Về sau, Lã Nghệ quan tới Thượng thư; Đỗ Kỳ quan đến Đại tướng quân Tư mã, chỉ có Lưu Cán vẫn trải qua các chức vụ ở châu quận. Dù vậy, Nghệ, Kỳ, Cán lẫn nhau thân thiện, quan ái, danh tiếng lan xa, được người đường thời khen ngợi.

Lưu Cán cuối đời quan tới chức thái thú Ba Tây. Người đời đánh giá Cán, Kỳ ở việc tiết kiệm mộc mạc, tuân thủ lễ pháp đều kém hơn Lã Nghệ.

## Trong văn hóa
Lưu Cán không xuất hiện trong tiểu thuyết *[[Tam quốc diễn nghĩa]]* của La Quán Trung.

## Tham khảo
* Trần Thọ, Bùi Tùng Chi chú, *[[Tam quốc chí]]*.

## Chú thích
Thống kê toán học

**Thống kê toán học** (hay còn gọi là *toán học thống kê*) là một môn khoa học ứng dụng lý thuyết xác suất cùng một nhánh của toán học vào thống kê - tương phản với các phương pháp thu thập dữ liệu thống kê. Một số phương pháp toán học cụ thể được sử dụng cho thống kê toán học bao gồm giải tích, đại số tuyến tính, giải tích ngẫu nhiên, phương trình vi phân, và lí thuyết độ đo.

## Tham khảo

## Đọc thêm
* Borovkov, A. A. (1999). *Mathematical Statistics*. CRC Press.  
* Virtual Laboratories in Probability and Statistics (Univ. of Ala.-Huntsville)
* StatiBot, interactive online expert system on statistical tests.
Vi phân ngẫu nhiên

**Vi phân ngẫu nhiên** (hay còn gọi là tính toán ngẫu nhiên) là một nhánh toán học hoạt động trên các quá trình ngẫu nhiên. Nó cho phép một lý thuyết nhất quán của sự tích hợp được định nghĩa dành cho tích phân của các quá trình ngẫu nhiên đối với các quá trình ngẫu nhiên. Vi phân ngẫu nhiên được dùng trong các hệ thống mô hình có hành vi hoạt động ngẫu nhiên.

## Tham khảo

* Fima C Klebaner, 2012, Introduction to Stochastic Calculus with Application (3rd Edition). World Scientific Publishing, 
*  Preprint
Mycteroperca venenosa

***Mycteroperca venenosa*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Mycteroperca]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1758.

## Phân bố và môi trường sống
*M. venenosa* có phạm vi phân bố rộng rãi ở vùng biển Tây Đại Tây Dương. Loài này được tìm thấy từ vùng biển đông nam Hoa Kỳ, và cả Bermuda, trải rộng gần như khắp vịnh Mexico (trừ phía bắc và phía tây) và ngoài khơi bang Louisiana (Hoa Kỳ). Từ vịnh Mexico, *M. venenosa* được tìm thấy khắp biển Caribe, bao gồm tất cả các hòn đảo và quần đảo bên trong nó, xuống đến Guiana thuộc Pháp ở phía bắc Nam Mỹ. Loài này còn được tìm thấy dọc theo vùng bờ biển Brazil, từ bang Maranhao đến bang Sao Paulo ở phía nam, bao gồm quần đảo Trinidad và Fernando de Noronha.

*M. venenosa* trưởng thành thường sống xung quanh các rạn san hô (nhất là san hô thuộc chi *[[Oculina]]*) và rạn đá ngầm ở vùng nước sâu xa bờ, ở độ sâu khoảng 137 m trở lại. Cá con thường xuất hiện ở các thảm cỏ biển hoặc gần cửa sông. Khi trưởng thành, chúng di chuyển đến vùng nước sâu hơn.

Số lượng của loài này đang dần suy giảm do bị đánh bắt quá mức. Ước tính khoảng 30% số lượng cá thể, hoặc có thể hơn, đã biến mất kể từ năm 1980, và sự suy giảm này dự kiến sẽ tiếp tục tăng trong tương lai. *M. bonaci* được xếp vào danh sách Loài sắp bị đe dọa.

## Mô tả
*M. venenosa* trưởng thành có chiều dài cơ thể đạt tới 100&nbsp;cm; tuổi thọ tối đa được ghi nhận là 31 năm. Cá mái chuyển thành cá đực khi được khoảng 80&nbsp;cm. Đầu và thân của cá thể trưởng thành có màu đỏ (khi ở vùng nước sâu) hoặc hơi xanh (khi ở vùng nước nông), được bao phủ dày đặc bởi những nâu đỏ đến nâu sẫm. Rìa ngoài của vây lưng mềm, hậu môn mềm và vây đuôi màu đen. Đuôi bằng. Vây ngực có rìa ngoài màu vàng.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 15 - 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 11 - 12; Số tia vây mềm ở vây ngực: 16 - 18; Số lược mang: 24 - 27; Số vảy đường bên: 72 - 81.

## Chú thích
Mycteroperca xenarcha

***Mycteroperca xenarcha*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Mycteroperca]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1888.

## Phân bố và môi trường sống
*M. xenarcha* có phạm vi phân bố rộng rãi ở vùng biển Đông Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy từ vịnh San Francisco (California, Hoa Kỳ), dọc theo bờ biển phía tây châu Mỹ đến miền nam Peru. Chỉ có một ghi nhận duy nhất tại San Francisco.

*M. xenarcha* trưởng thành thường sống xung quanh các rạn san hô và rạn đá ngầm ở vùng nước sâu, ở độ sâu khoảng 60 m trở lại. Cá con thường xuất hiện ở các khu vực rừng ngập mặn hoặc gần cửa sông. Khi trưởng thành, chúng di chuyển đến vùng nước sâu hơn.

## Mô tả
*M. xenarcha* trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất được ghi nhận là 150&nbsp;cm. Đầu và thân của cá thể trưởng thành có màu nâu nhạt hoặc lục xám, được bao phủ dày đặc bởi những mảng đốm màu nâu sẫm (màu nâu nhạt ở trung tâm). Đuôi có nhiều tia vây kéo dài. *M. xenarcha* có thể chuyển thành màu nâu xám đồng nhất trên khắp cơ thể và không có bất kỳ vệt đốm nào.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16 - 17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 10 - 11.

## Chú thích
Phân kỳ Kullback–Leibler

Trong toán học thống kê, **phân kỳ Kullback–Leibler** (hay còn gọi là **khoảng cách Kullback–Leibler**, **entropy tương đối**) là một phép đo cách một phân phối xác suất khác biệt so với cái còn lại, phân phối xác suất tham chiếu. Các ứng dụng chứa đặc tính entropy thông tin quan hệ  trong các hệ thống thông tin, ngẫu nhiên theo chuỗi thời gian liên tục, và thông tin đạt được khi so sánh các mô hình thống kê suy luận. Tương phản với sự thay đổi thông tin, phân kỳ Kullback–Leibler là một phép đo bất đối xứng phân phối thông minh và vì vậy không đủ điều kiện là một metric thống kê có tính lây lan. Trong trường hợp đơn giản, một phân kỳ Kullback–Leibler có giá trị 0 chỉ ra rằng hai phân phối là giống nhau. Nói cách đơn giản, phân kỳ Kullback–Leibler là một phép đo sự ngạc nhiên, với nhiều ứng dụng khác nhau như thống kê ứng dụng, cơ học chất lưu, khoa học thần kinh và học máy.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Information Theoretical Estimators Toolbox
* Ruby gem for calculating Kullback–Leibler divergence
* Jon Shlens' tutorial on Kullback–Leibler divergence and likelihood theory
* Matlab code for calculating Kullback–Leibler divergence for discrete distributions 
* Sergio Verdú, Relative Entropy, Conference on Neural Information Processing Systems 2009. One-hour video lecture.
* A modern summary of info-theoretic divergence measures
Hyporthodus acanthistius

***Hyporthodus acanthistius*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Hyporthodus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1892. Loài này trước đây được đặt trong chi *[[Epinephelus]]*.

## Phân bố và môi trường sống
*H. acanthistius* có phạm vi phân bố rộng rãi ở Đông Thái Bình Dương. Loài này được tìm thấy từ khắp bán đảo Baja California và khắp vịnh California, dọc theo bờ biển Trung Mỹ và Nam Mỹ đến miền trung Peru. *H. acanthistius* sống xung quanh các rạn san hô ở độ sâu khoảng từ 45 đến 90 m.

*H. acanthistius* bị đánh bắt quá mức ở hầu hết phạm vi phân bố của loài này. Số lượng của chúng đã bị suy giảm khoảng từ 50 đến 90% ở Colombia và Mexico, cộng thêm việc *H. acanthistius* có tuổi trưởng thành tình dục khá trễ (8 năm tuổi) và sinh sản theo đàn. Vì lý do đó mà *H. acanthistius* được xếp vào Loài sắp nguy cấp.

## Mô tả
*H. acanthistius* trưởng thành có chiều dài cơ thể lớn nhất đo được là 130&nbsp;cm; tuổi thọ trung bình là 28 năm. Đầu và thân của cá trưởng thành có màu nâu đến màu đỏ sẫm; vây có màu nâu sẫm. Có vệt đen như ria mép ở phía trên hàm trên. Đuôi bo tròn. Cá con có màu nâu sẫm những đốm màu xanh lam trên cơ thể. Đầu có các vệt sọc từ sau mắt xuống mang. Cũng có "ria mép đen" ở phía trên hàm trên như cá trưởng thành.

Số gai ở vây lưng: 9; Số tia vây mềm ở vây lưng: 17; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 9; Số tia vây mềm ở vây ngực: 18 - 19; Số vảy đường bên: 61 - 64; Số lược mang: 25 - 27.

## Chú thích
David Vaněček (cầu thủ bóng đá, sinh 1991)

**David Vaněček** (sinh ngày 9 tháng 3 năm 1991) là một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp người Séc hiện đang chơi cho Puskás Akadémia FC. Anh đã thi đấu quốc gia ở các cấp độ U-16, U-18 và U-19.

## Sự nghiệp
Anh đã thi đấu dưới dạng cho mượn tại sáu câu lạc bộ trong khoảng thời gian ba năm từ 2010 đến 2013. Vaněček đã ký hợp đồng vĩnh viễn với Hradec Králové vào tháng 2 năm 2014, cho đến khi kết thúc mùa giải 2015-16. Anh là anh em họ của một David Vaněček khác; họ đã thi đấu cùng nhau tại Sokolov.

Vaněček gia nhập đội bóng của giải Ngoại hạng Scotland Heart of Midlothian vào tháng 1 năm 2019, ký một thỏa thuận trước hợp đồng vào tháng 7 năm 2018. Trong lần xuất hiện thứ hai cho câu lạc bộ, anh bị huấn luyện viên Craig Levein mô tả là "rác rưởi" và thay ra sau 34 phút. Sau đó Levein nói rằng Vaněček đã xin lỗi anh ta vì lý do thiếu thể lực. Vanacek đã bị kết thúc hợp đồng vào mùa hè tiếp theo sau khi rời khỏi Hearts do đồng thuận đôi bên, và hai ngày sau đó ký hợp đồng với đội bóng tại Nemzeti Bajnokság I Puskás Akadémia.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài

*  
*
Nhóm ngôn ngữ Galicia-Bồ Đào Nha

**Nhóm ngôn ngữ Galicia-Bồ Đào Nha** thuộc nhóm ngôn ngữ Iberia-Rôman. Chúng bao gồm các ngôn ngữ có nguồn gốc ở mạn tây của bán đảo Iberia:

* **[[Tiếng Galicia]]** (Tây Ban Nha)
****[[Tiếng Eonavia|Eonavia]] ([[Tiếng Galicia-Asturias|Galicia-Asturias]])** (Tây Ban Nha)
* **[[Tiếng Bồ Đào Nha]]** (Bồ Đào Nha)
** **[[Tiếng Judeo-Bồ Đào Nha|Judeo-Bồ Đào Nha]]** (†) (toàn cầu)
* **[[Tiếng Fala]]** (Tây Ban Nha)

Tiếng Galicia-Bồ Đào Nha trước đây là nguồn gốc của nhóm này.

## Bảng so sánh
Bảng so sánh các ngôn ngữ của nhóm Galicia-Bồ Đào Nha và tiếng Latinh liên quan.

## Liên kết ngoài

* Galaicoportugués
Tiếng Tây Ban Nha Venezuela

**Tiếng Tây Ban Nha Venezuela** ( hoặc ) chỉ đến phương ngữ tiếng Tây Ban Nha được nói ở Venezuela.

Tiếng Tây Ban Nha được đưa tới Venezuela bởi người thực dân. Hầu hết trong số họ đến từ Galicia, xứ Basque, Andalusia hoặc Quần đảo Canaria. Tiếng nói của địa phương cuối cùng là thứ ảnh hưởng cơ bản nhất đối với tiếng Tây Ban Nha Venezuela hiện đại, và giọng Canaria và Venezuela thậm chí có thể không thể phân biệt được với giọng của người nói tiếng Tây Ban Nha khác.

Những người nhập cư Ý và Bồ Đào Nha từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 cũng có ảnh hưởng; họ ảnh hưởng đến từ vựng và giọng của nó, với ngữ điệu nhẹ nhàng, giống như tiếng Tây Ban Nha Rioplata.. Những người định cư Đức cũng để lại ảnh hưởng khi Venezuela được Quốc vương Tây Ban Nha ký hợp đồng nhượng bộ cho nhóm ngân hàng Welser Đức (Klein-Venedig, 1528-1546).

Người Tây Ban Nha cũng mang đến những từ nô lệ châu Phi, vốn là nguồn gốc của cách diễn đạt như *chévere* ("xuất sắc, tuyệt vời"), xuất phát từ *ché egberi* tiếng Yoruba. Các từ phi Rôman khác đến từ các ngôn ngữ bản địa, chẳng hạn như *guayoyo* (một loại cà phê) và *caraota* (đậu đen).

## Tham khảo

## Nguồn
* *[[:es:Español venezolano|Español venezolano]]*, *[[:es:Español maracucho|Español maracucho]]* và *[[:es:Voseo|Voseo]]* trong Wikipedia tiếng Tây Ban Nha. 
* 

## Liên kết ngoài
* (in Spanish) Diccionario de Venezolanadas (Diễn đàn và từ điển, tài nguyên tuyệt vời về chủ đề này!) 
* (in Spanish) Jergas de Habla Hispana từ điển tiếng Tây Ban Nha chuyên về các từ lóng và thông tục, có tất cả các quốc gia nói tiếng Tây Ban Nha, bao gồm cả Venezuela. 
* (in English and Spanish) Tây Ban Nha thông dụng tiếng Venezuela cho người nói tiếng Anh (bản dịch tiếng Anh của tiếng lóng tiếng Venezuela)
Vũ khí hóa học trong Chiến tranh thế giới thứ nhất

Việc sử dụng hóa chất độc hại làm vũ khí có từ hàng ngàn năm trước, nhưng việc sử dụng vũ khí hóa học quy mô lớn đầu tiên là trong Thế chiến thứ nhất .   Chúng chủ yếu được sử dụng để làm mất tinh thần, gây thương tích và tiêu diệt những người bảo vệ cố thủ, chống lại những người có tính chất bừa bãi và nói chung rất chậm di chuyển hoặc tĩnh của đám mây khí sẽ có hiệu quả nhất. Các loại vũ khí được sử dụng có phạm vi từ vô hiệu hóa chất, như hơi cay, đến các tác nhân gây chết người như phosgene, clo và khí mù tạt . Chiến tranh hóa học này là một thành phần chính của cuộc chiến toàn cầu đầu tiên và cuộc chiến tổng lực đầu tiên của thế kỷ 20. Khả năng tiêu diệt khí gas bị hạn chế, với khoảng chín mươi nghìn người thiệt mạng trong tổng số 1,3 triệu người thương vong do các vụ tấn công bằng khí gas . Khí gas không giống như hầu hết các vũ khí khác trong thời kỳ này vì có thể phát triển các biện pháp đối phó, như mặt nạ phòng độc . Trong giai đoạn sau của chiến tranh, khi việc sử dụng khí đốt tăng lên, hiệu quả tổng thể của nó giảm dần. Việc sử dụng rộng rãi các tác nhân chiến tranh hóa học này và những tiến bộ trong thời chiến trong thành phần của thuốc nổ đã làm nảy sinh quan điểm đôi khi bày tỏ về Chiến tranh thế giới thứ nhất là "chiến tranh của các nhà hóa học" và cũng là thời đại mà vũ khí hủy diệt hàng loạt được tạo ra.   

Việc sử dụng khí độc của tất cả những kẻ hiếu chiến lớn trong Thế chiến I đã cấu thành tội ác chiến tranh vì việc sử dụng nó đã vi phạm Tuyên bố Hague năm 1899 liên quan đến Khí gây ngạt và Công ước Hague năm 1907 về chiến tranh trên bộ, trong đó cấm sử dụng "vũ khí hóa học hoặc vũ khí độc" trong chiến tranh.   Sợ hãi lan rộng và sự nổi dậy của công chúng khi biết về việc sử dụng khí gas và hậu quả của nó đã khiến các chiến binh sử dụng vũ khí hóa học ít hơn nhiều trong Thế chiến II .  

## Tham khảo
Mạng Bravais

Trong hình học và tinh thể học, một **mạng Bravais**, đặt theo tên của nhà vật lí Auguste Bravais, là một mạng vô hạn cấu tạo từ những điểm phân biệt sinh ra từ một tập tịnh tiến rời rạc được miêu tả trong không gian ba chiều như sau:

:\mathbf{R} = n_{1}\mathbf{a}_{1} + n_{2}\mathbf{a}_{2} + n_{3}\mathbf{a}_{3}

Trong đó ni là số nguyên bất kì và **a***i* là các vector cơ sở được đặt ở những hướng khác nhau (không nhất thiết là đường vuông góc chung), từ đó phát triển thành không gian mạng. Các tập hợp vector rời rạc phải được đặt dưới phép cộng và trừ. Mạng Bravais là như nhau đối với bất kì vị trí vector **R**.

Khi các điểm phân biệt là các nguyên tử, ion hay chuỗi polymer, khái niệm mạng Bravais được dùng để chính thức định nghĩa một *sự sắp đặt tinh thể* và ranh giới vô hạn. Một tinh thể được tạo nên bởi sự sắp đặt tuần hoàn của một hay nhiều nguyên tử (gốc mạng) lặp lại ở mỗi nút mạng. Do đó, tinh thể trông giống nhau khi quan sát từ bất kì nút mạng nào.

## Trong không gian 2 chiều

Trong không gian hai chiều, có năm loại mạng Bravais, chia thành 4 nhóm tinh thể.

## Trong không gian ba chiều

## Trong không gian 4 chiều

## Xem thêm

## Tham khảo
Tiamat

**Tiamat** (Tiếng Akkad 𒀭𒋾𒊩𒆳  hoặc 𒀭𒌓𒌈 , tiếng Hy Lạp: αλάττη *Thaláttē*)  là nữ thần khởi thủy, thần của nước biển trong tôn giáo Babylon cổ đại, cùng với Abzû, thần của nước ngọt sinh ra các vị thần trẻ hơn. Tiamat là biểu tượng của hỗn mang nguyên thủy, có cơ thể phụ nữ và sáng lấp lánh. Thần thoại về Tiamat được chia làm hai phần, trong phần đầu tiên Tiamat là một nữ thần sáng tạo, nhờ vào sự hôn phối thần thánh giữa nước mặn và nước ngọt, tạo lập vũ trụ với các thế hệ tiếp nối nhau được sinh ra. Trong phần Chaoskampf (xác lập trật tự từ hỗn loạn) tiếp theo, Tiamat được coi là hiện thân tà ác của hỗn mang nguyên thủy. Một số nguồn gắn bà với hình ảnh của một con rắn biển hoặc rồng.

Trong *[[Enûma Eliš|Enûma Elish]]*, sử thi sáng tạo của Babylon, bà sinh ra thế hệ các vị thần đầu tiên; chồng bà Apsu cho rằng họ đang âm mưu lật đổ ông nên đã gây chiến với các vị thần mới và bị giết chết. Tiamat nổi giận và tiến hành chiến tranh để trả thù cho chồng, trong hình dạng của con rồng biển khổng lồ. Bà tạo ra mười một con quái vật với cơ thể chứa đầy chất độc khiến các vị thần sợ hãi và nhiều người trong số đó đã ngả theo phe bà. Cuối cùng, Tiamat bị thần bão Marduk, con trai của Enki giết chết. Marduk sau đó tạo ra trời và đất từ cơ thể của Tiamat.

## Liên kết ngoài

* Enuma Elish 
* Enuma Elish, câu chuyện sáng tạo của Babylon

## Dẫn nguồn
Abzu

**Abzu** hoặc **Apsu** (Chữ hình nêm: 𒀊 𒀊, ZU.AB; Tiếng Sumer: abzu; Tiếng Akkad: *apsû*, ), còn được gọi là **engur** (Chữ hình nêm:  LAGAB × HAL; Tiếng Sumer: engur; Tiếng Akkad: *engurru* - nghĩa đen: *ab* = 'nước' *zu* = 'sâu'), là tên của nước ngọt từ mạch nước ngầm, được gắn với đặc tính sinh dưỡng trong thần thoại Sumer và Akkad. Hồ, suối, sông, giếng và các nguồn nước ngọt khác được cho là đều lấy nước từ abzu. Thần thoại Sumer và Akkadian nhắc đến abzu như vùng **biển nguyên thủy** nằm bên dưới khoảng hư vô của Địa ngục (Kur) và ở trên nữa là Mặt đất (Ma).

Abzu (*apsû*) được coi như một vị thần trong sử thi sáng tạo Babylon, *[[Enûma Eliš|Enûma Elish]]*. Trong đây, ông là một thực thể nguyên thủy tạo thành từ nước ngọt, cùng tồn tại với Tiamat, thực thể nguyên thủy của nước mặn. Hai người sinh ra thế hệ các vị thần đầu tiên; Apsu cho rằng họ đang âm mưu lật đổ ông nên đã gây chiến với các vị thần mới. Enki tạo ra một câu thần chú khiến Apsu ngủ say và lấy vầng hào quang của Apsu khoác lên mình. Cơ thể Apsu trở thành nơi ở của Enki, cùng với vợ ông Damkina. Trong trái tim của Apsu, Enki và Damkina đã tạo ra thần bão Marduk. Tiamat nổi giận và để trả thù, bà sinh ra mười một con quái vật với cơ thể chứa đầy chất độc để gây chiến. Cuối cùng, Tiamat bị Marduk giết chết. Marduk sau đó tạo ra trời và đất từ cơ thể của Tiamat.

## Nguồn

* Jeremy Black và Anthony Green, 1992. *Các vị thần, ác quỷ và biểu tượng của Mesopotamia cổ đại: một từ điển minh họa*, *sv* "abzu, apsû".  Mã số &nbsp; 

## Dẫn nguồn
Hyporthodus darwinensis

***Hyporthodus darwinensis*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Hyporthodus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1991. *H. darwinensis* trước đây được xếp vào chi *[[Epinephelus]]*.

## Phân bố và môi trường sống
*H. darwinensis* có phạm vi phân bố giới hạn ở Đông Nam Ấn Độ Dương. Loài này chỉ được biết đến qua một mẫu vật duy nhất được thu thập tại phía tây bắc đảo Bathurst (nằm trên biển Timor, ngoài khơi Lãnh thổ Bắc Úc) ở độ sâu 107 m.

## Mô tả
Mẫu vật duy nhất của *H. darwinensis* có chiều dài cơ thể đo được là 53,5&nbsp;cm. Đầu và thân trên của nó có màu nâu vàng, chuyển sang vàng nhạt ở thân dưới. Cơ thể có những đốm nhỏ màu trắng rải rác trên đầu và thân. Vây lưng và vây đuôi có màu vàng nâu; dải viền phía sau màu đen. Đường sọc trắng dọc theo rìa của vây lưng và vây hậu môn. Vây ngực và vây bụng màu đen. Hàm có răng nanh nhỏ; có 3 - 4 hàng răng nhỏ ở phần giữa của hàm dưới.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 16; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 8.

## Chú thích
Hyporthodus ergastularius

***Hyporthodus ergastularius*** là một loài cá biển thuộc chi *[[Hyporthodus]]* trong họ Cá mú. Loài này được mô tả lần đầu tiên vào năm 1930.

## Phân bố và môi trường sống
*H. ergastularius* có phạm vi phân bố giới hạn ở Tây Nam Thái Bình Dương. Đây là một loài đặc hữu của vùng biển phía đông Úc, được tìm thấy từ đảo Lady Musgrave, phía nam Queensland trải dài về phía nam đến New South Wales. Những ghi nhận về sự có mặt của chúng ở các địa điểm khác có thể nhiều khả năng là do nhầm lẫn với loài *[[Hyporthodus octofasciatus]]*. *H. ergastularius* sống xung quanh các rạn san hô ở độ sâu khoảng từ 15 đến 370 m.

*H. ergastularius* bị đánh bắt quá mức ở hầu hết phạm vi phân bố của loài này. Số lượng của loài này đã giảm 69% và 80% trong khoảng trong khoảng thời gian 8 và 15 năm trở lại đây. Vì lý do đó mà *H. ergastularius* được xếp vào Loài sắp bị đe dọa, nhưng gần như đáp ứng ngưỡng Loài cực kỳ nguy cấp.

## Mô tả
*H. ergastularius* trưởng thành có chiều dài tối đa là khoảng 157&nbsp;cm và nặng 66&nbsp;kg; tuy nhiên nhiều cá thể mà ngư dân bắt được có kích thước gần 180&nbsp;cm và nặng hơn 100&nbsp;kg. Cá thể sống thọ nhất được biết đến cho đến nay là 28 tuổi. Tuy nhiên, tuổi thọ thực tế của nó có thể sẽ cao hơn. Đầu và thân trên của cá trưởng thành có màu hồng xám hoặc nâu xám với các vây màu sẫm đen; có thể không có các dải màu đen. Cá con có màu nâu nhạt đến nâu sẫm với các sọc trắng dọc theo cơ thể. Cả cá lớn và cá con đều có vệt đen như ria mép ở phía trên hàm trên.

Số gai ở vây lưng: 11; Số tia vây mềm ở vây lưng: 14 - 15; Số gai ở vây hậu môn: 3; Số tia vây mềm ở vây hậu môn: 9 - 10.

## Chú thích