Xe khách

**Xe khách** (phương ngữ miền Bắc) hay **xe khách tuyến cố định**, còn gọi là **xe đò** (phương ngữ miền Nam) là một loại phương tiện được sử dụng để vận chuyển hành khách trên chuyến du ngoạn và trên quãng đường dài liên tỉnh. Ngoài ra còn được gọi đơn giản là xe buýt liên tỉnh.

Khác với xe buýt có lối lên xuống rộng rãi vì được thiết kế chủ yếu dùng cho những đoạn đường ngắn, xe khách vì đi chặng đường dài nên chỗ ngồi tiện nghi hơn và thường có buồng vệ sinh ngay trên xe, nhưng ngược lại lối lên xuống khá hẹp và đi rất dễ say xe. Các mẫu xe hiện đại tối tân hơn thì sẽ có thêm giường nằm và chỗ để đồ và sạc điện thoại kèm chăn đệm để hành khách có thể nghỉ ngơi trong nhưng chuyến đi dài. 

## Lịch sử
### Việt Nam
Tại Việt Nam, trước thế kỉ 20, phương tiện chuyên chở chính là tàu thuyền. Đò là thuyền chở khách trên một đoạn sông. Đò dọc chạy ngược xuôi theo dòng sông, còn đò ngang đưa khách từ bờ này sang bờ đối diện. Khi có khách tới bến, người ta gọi người lái đò để thuyền cập bến đón khách. Một con đò có thể chở từ vài đến vài chục hành khách.

Đối với xe khách, đến thời kỳ Pháp thuộc mới xuất hiện các phương tiện cơ giới có khả năng chở nhiều người cùng lúc. Trước đó, việc đi lại của dân thường chỉ là đi bộ; những người khá giả hơn thì đi cáng hoặc kiệu, nhưng các phương tiện này chỉ chở được một hoặc hai người. Xe bò hay xe ngựa tuy có tồn tại nhưng không phổ biến và không thể chở số lượng lớn hành khách, đặc biệt  đường sá chủ yếu là đường đất. Khi các loại xe cơ giới có khả năng chở nhiều người chạy trên những tuyến đường dài xuất hiện, người Việt có lẽ đã liên hệ chức năng của xe với con đò trên sông. Từ đó, nhiều thuật ngữ gắn với giao thông đường thủy được chuyển sang giao thông đường bộ, hình thành các cách gọi như “xe đò”, “bến xe”, “lái xe”.

### Châu Âu
Ngày nay, xe khách cải tiến có dung tích lớn, có thể sắp chỗ ngồi nên chở được nhiều người chạy những tuyến đường dài.

Tại châu Âu, ngành nuôi ngựa phát triển từ sớm, đồng thời hệ thống đường bộ cũng đạt trình độ kỹ thuật cao ngay từ Trước Công Nguyên thời cổ đại Hy Lạp – La Mã cổ đại, cho phép người và ngựa cùng di chuyển. Ngựa được sử dụng để kéo nhiều loại xe với kích thước khác nhau. Tầng lớp quý tộc thường sở hữu xe riêng. Các loại xe lớn sử dụng từ hai đến bốn con ngựa kéo, để chở nhiều hành khách. Bên trong thân xe / vỏ xe thường được lắp ghế ngồi cho khách. Từ thế kỷ XVII, khi các kỹ thuật bộ nhún và giảm chấn được áp dụng giúp giảm sóc khi di chuyển, việc đi lại bằng xe chở người trở nên dễ chịu hơn, góp phần làm cho vận tải hành khách bằng xe ngựa phát triển rộng rãi. Ngành bưu chính ở châu Âu cũng sử dụng xe ngựa kéo để vận chuyển thư từ. Các chuyến xe thư chạy định kỳ giữa các làng mạc và thị trấn, đồng thời chở thêm hành khách, dần phát triển thành các tuyến xe khách *stagecoach*. Tại Anh, loại hình xe này xuất hiện từ khoảng năm 1500 và tồn tại cho đến khi Cách mạng Công nghiệp diễn ra, sau đó dần bị thay thế bởi đường sắt.

Khi kỹ thuật động cơ hơi nước phổ biến thì xe ngựa chở khách chuyển sang dùng máy nhưng tốc độ chạy chậm, tốn nhiên liệu, máy ồn mà chỉ chở được ít người nên năng suất rất thấp.

Một trong những loại xe cơ giới lớn chở khách xuất hiên trước tiên là xe charabanc, dùng đưa khách du ngoạn trên những tuyến đường ngắn vào đầu thế kỷ 20. Hãng Royal Blue dùng xe charabanc đầu tiên năm 1913. Đến năm 1926 thì hãng đó đã có đoàn xe 72 chiếc xe chở khách.

Ngày nay, xe khách hiện đại được cải tiến với dung tích lớn, bố trí chỗ ngồi hoặc giường nằm, có khả năng vận hành trên các tuyến đường dài và chở số lượng lớn hành khách.

## Các tính năng

Xe khách là phương tiện chở hành khách trong thời gian tương đối dài trên các chuyến đi đường dài, do đó được thiết kế nhằm bảo đảm sự thoải mái cho hành khách. Chất lượng và mức độ tiện nghi của xe khách khác nhau giữa các quốc gia cũng như giữa các tuyến trong cùng một quốc gia.

Các dòng xe khách cao cấp thường sở hữu tiêu chuẩn kỹ thuật vượt trội, đi kèm tiện nghi như ghế ngồi tiện nghi, hệ thống điều hòa không khí và các tiện ích hỗ trợ khác. Xe khách thường chỉ có một cửa lên xuống, kích thước tương đối hẹp, khác với xe buýt nội đô vốn có nhiều cửa và lối lên xuống rộng.

## Các công ty sản xuất xe
Xe khách, như xe buýt, có thể được xây dựng hoàn toàn bởi các hãng sản xuất xe nguyên chiếc, hoặc riêng biệt  khung xe bao gồm chỉ có một động cơ, bánh xe và khung cơ bản có thể được gửi đến một nhà máy cho một bộ phận được thêm vào. Một số ít các xe khách được xây dựng với cơ quan mà không có một khung gầm. Các hãng sản xuất xe nguyên chiếc (hầu hết trong số đó cũng cung cấp khung gầm) bao gồm Mercedes-Benz, Autosan, Scania, MAN, Fuso, và Alexander Dennis. Nhà cung cấp thân xe / vỏ xe lớn (một số người trong số họ có thể sản xuất khung gầm của riêng mình) bao gồm Van Hool, NEOPLAN, Marcopolo, Irizar, và Designline.

## Hình ảnh

Tập tin:Reisebus - MAN Lion's Coach in Österreich.jpg
Tập tin:Mercedes coach, Hellingman.JPG
Tập tin:BMMO C1 Coach 1948.jpg|Xe đò cổ
Tập tin:Thaco Mobihome 2011 (Nguyễn An Khánh chụp).jpg|Hyundai Universe giường nằm
Tập tin:Thanh Buoi sleeper coach.jpg|Nội thất một chiếc xe giường nằm


## Tham khảo