open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bàn tay khỉ

**Bàn tay khỉ** (nguyên tác tiếng Anh: **The Monkey's Paw**) là một truyện ngắn kinh dị siêu nhiên của W.W. Jacobs sáng tác năm 1902.

## Tóm tắt nội dung

Câu chuyện bắt đầu trong ngôi nhà của gia đình White gồm hai vợ chồng ông bà White và anh con trai tên Herbert. Thượng sĩ Morris, người giúp việc cũ cho gia đình, đã có cuộc đến thăm nhà. Cả bốn người ngồi nói chuyện. Ông White đã gợi cho Morris kể về bàn tay khỉ. Thượng sĩ rút trong túi ra một bàn tay khỉ đã khô, nói rằng nó đã được một đạo sĩ yểm bùa khiến cho tất cả có ba người đàn ông có thể có được ba điều ước. Đã có hai người ước là chủ nhân đầu tiên của bàn tay và chính Morris. Morris chỉ biết điều ước cuối cùng của chủ nhân ban đầu là được chết và không tiết lộ điều ước của chính anh. Sau đó Morris quăng bàn tay khỉ vào lò sưởi. Ông White nhanh tay chộp lại, dù Morris khuyên ông hãy hủy nó đi. Sau khi Morris ra về, cả gia đình cùng vây quanh bàn tay khỉ. Bà White hỏi hai cha con muốn ước gì và Herbert đã gợi cho cha ước có hai trăm bảng. Ước xong, bàn tay khỉ bỗng nhiên cử động.

Sáng hôm sau, không có gì xảy ra. Herbert đi làm. Chiều hôm đó, người đại diện của hãng Meggins và Maw đến gặp ông bà White, báo tin Herbert đã chết vì rơi vào máy trộn bột giấy. Để đền bù, họ sẽ trao cho hai ông bà White một khoản tiền hai trăm bảng. Bà White đau đớn khóc ngất, còn ông White thì tối sầm mặt.

Mười ngày sau khi Herbert chết, bà White nhớ đến bàn tay khỉ, bảo ông White hãy ước cho Herbert sống lại. Ông White từ chối, nhưng rồi đành phải làm theo ý vợ. Ngay sau đó, có tiếng đập cửa dưới nhà. Bà White định ra mở cửa nhưng ông White cố sức ngăn cản. Tuyệt vọng vì sợ hãi, ông White sử dụng điều ước cuối cùng là để cho Herbert ra đi mãi mãi. Câu chuyện kết thúc với tiếng gõ cửa ngưng bặt. Khi bà White mở cửa thì không thấy ai cả.

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Toàn văn nguyên tác
Plocaederus

**Xén tóc hại thân xoài** hay còn gọi là **bù xòe** (Danh pháp khoa học: *Plocaederus*) là một chi bọ cánh cứng thuộc họ xén tóc Cerambycidae. Nhiều loài trong số chi này là đối tượng gây hại ở cây xoài. 
## Các loài
Chi này có các loài sau
* *[[Plocaederus barauna]]* Martins & Monné, 2002
* *[[Plocaederus bipartitus]]* (Buquet, 1860)
* *[[Plocaederus confusus]]* Martins & Monné, 2002
* *[[Plocaederus dozieri]]* Martins & Galileo, 2010
* *[[Plocaederus fasciatus]]* (Martins & Monné, 1975)
* *[[Plocaederus fragosoi]]* Martins & Monné, 2002
* *[[Plocaederus fraterculus]]* (Martins, 1979)
* *[[Plocaederus glaberrimus]]* (Martins, 1979)
* *[[Plocaederus glabricollis]]* (Bates, 1870)
* *[[Plocaederus inconstans]]* (Gounelle, 1913)
* *[[Plocaederus mirim]]* Martins & Monné, 2002
* *[[Plocaederus pactor]]* (Lameere, 1885)
* *[[Plocaederus pisinnus]]* (Martins & Monné, 1975)
* *[[Plocaederus plicatus]]* (Olivier, 1790)
* *[[Plocaederus rugosus]]* (Olivier, 1795)
* *[[Plocaederus rusticus]]* (Gounelle, 1909)
* *[[Plocaederus yucatecus]]* (Chemsak & Noguera, 1997)
## Gây hại
Những loại xén tóc này đục trên thân chính hoặc nhánh lớn thường làm chết nhánh hoặc suy yếu cả cây. Trưởng thành có thân mình cứng, màu nâu sậm, dài khoảng 30-35mm. Chân và râu màu nâu đỏ, râu cứng và dài hơn cơ thể. Con cái đẻ trứng vào các vết nứt của cây hoặc ngay cháng cây. Ấu trùng màu trắng, dài khoảng 50-60mm, đầu rất nhỏ so với mình. Khi nở ra, ấu trùng chui qua vỏ vào trong đục thành đường hầm trong thân cây và cành cây, ăn phá ở đó.

Giai đoạn ấu trùng kéo dài sức phá hại của chúng rất lớn. Ấu trùng đủ lớn chui ra làm nhộng ngay ở dưới vỏ cây. Nhộng được bao bọc bởi một kén trắng to, có cấu tạo bằng calcium rất cứng. Trong một cây có thể có nhiều con gây hại cùng một lúc. Loài này thường tấn công cây lớn khoảng 10 năm tuổi. Rất khó để phát hiện triệu chứng gây hại vì loài này trong quá trình ăn không thải phân ra ngoài, thường chỉ phát hiện khi ấu trùng đã vũ hóa và qua sự hiện diện của các lỗ đục.
## Tham khảo

* Bezark, Larry G. A Photographic Catalog of the Cerambycidae of the World. Truy cập ngày 22 tháng 5 năm 2012.
Niphonolea albata

**Xén tóc nhỏ đục thân xoài** (Danh pháp khoa học: *Niphonolea albata*) là một loài xét tóc nhỏ gây hại cho xoài. Ấu trùng của chúng là sâu đục thân xoài. Sâu non đục vào đầu cành làm đoạn cành này rụng lá và khô chết. Triệu chứng để nhận biết loài này là đọt xoài bị khô héo và có đường đục ở bên trong. Loài sâu này thường gây hại trên xoài tơ.
## Đặc điểm
Trưởng thành có thân mình dài khoảng 20mm, màu nâu đen. Loài này thường đẻ trứng vào đầu mùa nắng, trên các đọt vừa già, chuẩn bị ra bông hoặc lá non. Con trưởng thành dùng hàm cắn vòng chung quanh đầu cành, cách chồi khoảng 40–50&nbsp;mm rồi đẻ trứng vào đó. Ấu trùng có màu trắng, đầu tròn. Sâu non nở ra đục vào phần dưới vỏ để ăn và phát triển. Thân chính và các cành lớn là đối tượng chính bị sâu cắn phá. Sâu non hoá nhộng trong một bao nằm bên trong lớp vỏ cây.
## Gây hại
Rất khó phát hiện triệu chứng gây hại của sâu đục thân, cành xoài do trong quá trình gây hại bên trong thân cây, ấu trùng không thải phân ra ngoài, thường chỉ phát hiện thấy qua các lỗ đục trên thân cành làm thân cành héo khô và có thể chết. Trong quá trình gây hại, ấu trùng đục những đường hầm bên trong thân và cành cây. Trong quá trình ăn phá ấu trùng đục những đường hầm trong thân cây và cành cây. Độ lớn của đường đục lớn dần theo tuổi của ấu trùng. Trong một cây có thể có nhiều con gây hại cùng một lúc, nếu mật số cao, cành và ngay cả cây cũng có thể bị chết.
## Tham khảo

* Phòng trừ xén tóc đục thân xoài 
* Sâu đục thân, cành xoài
Rệp bông trắng

**Rệp bông trắng** hại mía hay **rầy bu trắng** (Danh pháp khoa học: *Ceratovacuna lanigera*) là một loài rệp trong họ Aphididae phân bố ở Ấn Độ, Brunei, Đài Loan, Indonesia, Malaysia, Myanmar, Nhật Bản, Philippines, Sri Lanka, Thái Lan, Trung Quốc, ở Việt Nam chúng có ở khắp các vùng trồng mía, chúng là một loài dịch hại nguy hiểm không những đối với sinh trưởng và phát triển của cây mía mà còn có ảnh hưởng xấu đến năng suất và chất lượng của đường.
## Đặc điểm
Có hai dạng rệp có cánh và không cánh, rệp có cánh tuy chỉ chiếm tỉ lệ nhỏ trong quần thể rệp nhưng có tác hại không kém rệp không cánh vì có thể di chuyển và lây lan từ ruộng này sang ruộng khác, từ vụ trước đến vụ sau. Rệp không cánh tuy ít di động nhưng tuổi thọ dài và đẻ rất sai, một đời rệp trưởng thành không cánh có thể đẻ đến hàng trăm con rệp con. Sở dĩ gọi là rệp bông trắng vì rệp trưởng thành lẫn rệp non ở phần ngực và bụng có phủ một lớp sáp như bông trắng càng lớn càng dầy hơn lên.

Sâu non tuổi cuối có thân dài 0,7mm. Sâu non có 2 dạng: Sâu non có mầm cánh (râu đầu 5 đốt; sâu non tuổi 4 có mặt lưng ngực giữa nhô lồi, ngực giữa và ngực sau có mầm cánh; ngực sau và lưng phần bụng có lớp xơ sáp trắng) và sâu non không có mầm cánh (râu đầu 4 đốt, mặt lưng phủ nhiều xơ sáp trắng). Trưởng thành có hai loại hình: Có cánh và không có cánh. Trưởng thành có cánh với thân dài 2,5mm. Mắt kép to, râu đầu 5 đốt. Phần đầu và ngực màu nâu đen, phần bụng và chân màu vàng sẫm hoặc xanh đen, hai đôi cánh trong suốt. Trưởng thành không có cánh với thân dài 2,5mm. Cơ thể màu vàng, vàng xanh. Không có ống mật ở hai bên phần bụng. Mặt lưng phủ đầy lớp sáp trắng dạng sợi.
## Chú thích

## Tham khảo
* 
* http://animaldiversity.org/accounts/Ceratovacuna_lanigera/classification/
* http://www.nbair.res.in/Aphids/Ceratovacuna-lanigera.php
* http://www.iisc.ernet.in/~currsci/aug102004/307.pdf 
* http://www.researchgate.net/publication/238093819_Bioefficacy_of_some_botanicals_against_the_sugarcane_woolly_aphid_Ceratovacuna_lanigera_Zehnter
* http://aphid.speciesfile.org/Common/basic/Taxa.aspx?TaxonNameID=1162543
* http://www.plantwise.org/KnowledgeBank/Datasheet.aspx?dsid=16271
Rệp phấn trắng

**Rệp phấn trắng** (Danh pháp khoa học: ***Planococcus lilacinus***) là một loài côn trùng trong họ Pseudococcidae, chúng là một loài côn trùng đa thực, chúng gây hại hàng chục loại cây trồng khác nhau, trong đó có cây cam sành và cây ổi. Chúng còn được biết đến với nhiều tên gọi khác nhau **rệp sáp**, **rệp bông** hay **rệp sáp giả**.
## Đặc điểm
Cơ thể rệp phấn trắng nhỏ, hình bầu dục, xung quanh có những tua ngắn, trên cơ thể có phủ một lớp phấn trắng như bông gòn. Con cái không có cánh, bám chặt một chỗ để hút nhựa cây, đẻ trứng nhỏ li ti trên lá do đó mắt thường không thấy được. Rệp non mới nở có chân bò phân tán ra xung quanh.

Rệp non khi lớn lên chân bị thoái hoá, bám dính ở một chỗ để chích hút cho đến khi trưởng thành. Trong quá trình gây hại rệp tiết ra dịch ngọt là môi trường cho nấm bồ hóng phát triển, đồng thời dẫn dụ kiến đến ăn. Sau đó chúng tha rệp phân tán khắp cây và đến những nơi có nhiều thức ăn mới.
## Gây hại
Cả con trưởng thành và con ấu trùng đều bu bám và chích hút nhựa của những chồi non, lá non, nụ hoa, hoa, trái non… của cây cam sành. Trước khi cây ra hoa và ra trái rệp thường tập trung ở đọt non và chủ yếu là mặt dưới của lá, khi cây có hoa rệp non bò đến các cuống hoa để hút nhựa và sinh sản. Từ khi cây tượng trái thì chúng chỉ tập trung chủ yếu trên trái mà chích hút.

Nếu mật số cao có thể làm cho chồi non, lá non bị xoắn vặn không phát triển được, nụ hoa, hoa và trái non có thể bị rụng. Ngoài cây sapô (hồng xiêm) chúng còn gây hại trên nhiều loại cây trồng khác như: ổi, mãng cầu, táo, nhãn… Chúng thường gây hại trên cây trồng nhất là vào mùa khô. 
## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Rệp bông hại ổi và cách phòng trị 
* Cách phòng trị rệp bông hại cam sành
Giải Mâm xôi vàng lần thứ 25

**[[Giải Mâm xôi vàng]] lần thứ 25** được tổ chức vào ngày 26 tháng 2 năm 2005 tại Ivar Theatre, Hollywood, California, để trao giải cho những bộ phim tồi nhất trong năm 2004. Trong dịp kỷ niệm 25 năm thành lập giải, có 4 hạng mục đặc biệt được trao, bao gồm "Quán quân 25 năm Mâm xôi vàng tồi nhất", "Phim 'hài' tồi nhất 25 năm", "Phim 'chính kịch' tồi nhất 25 năm" và "Phim 'nhạc kịch' tồi nhất 25 năm".

Đây là lễ trao giải đầu tiên có đề cử dành cho một bộ phim được khen ngợi chuyên môn và thành công thương mại: *[[Fahrenheit 9/11]]*. Phim được đề cử không phải vì chất lượng tồi mà bởi cách mô tả các nhân vật chính trị xung quanh sự kiện 11 tháng 9 và Chiến tranh Iraq gây tranh cãi. Giải thưởng gặp phải nhiều chỉ trích khi đề cử cho diễn xuất của George W. Bush, Donald Rumsfeld và Condoleezza Rice. (Bush và Rumsfeld đều giành giải, trong khi Britney Spears nhận giải "Nữ diễn viên phụ tồi nhất" với diễn xuất chưa đầy 20 giây trong *Fahrenheit 9/11*).

Dẫn đầu những bộ phim giành nhiều giải nhất là *[[Catwoman (phim)|Catwoman]]* và *[[Fahrenheit 9/11]]* với 4 giải. *Catwoman* cũng là phim giành nhiều đề cử nhất (7), theo sau là *[[Alexander (phim)|Alexander]]* với 6 đề cử. Nhà hát The Ivar Theatre được sử dụng để tiến hành bán đấu giá chiếc cúp bị hỏng của Ben Affleck trong lễ trao giải năm ngoái, khi Affleck đập vỡ nó trong chương trình *[[Larry King Live]]*.

Halle Berry là người đầu tiên đến nhận giải kể từ năm 2001, khi Tom Green đến nhận 5 giải Mâm xôi vàng cho *[[Freddy Got Fingered]]*. Berry nhại lại phát biểu của mình khi nhận giải Oscar năm 2002, giả vờ xúc động và phát biểu "Tôi không bao giờ nghĩ điều này có thể xảy đến với tôi". Biên kịch Michael Ferris cũng đến nhận giải "Kịch bản tồi nhất".

## Giải thưởng và đề cử

### Giải thưởng "Worst of Our First 25 Years" đặc biệt

## Xêm thêm

*Giải Oscar lần thứ 77
*Giải Quả cầu vàng lần thứ 62

## Tham khảo
Châu chấu lúa

**Châu chấu lúa** hay **châu chấu hại lúa** (Danh pháp khoa học: *Oxya chinensis*) hay còn gọi là **hoàng trùng** là một loài châu chấu trong họ Acrididae, chúng là loài châu chấu gây hại cho cây lúa.

## Đặc điểm
Châu chấu trưởng thành con cái thân dài hơn con đực, màu xanh vàng hoặc nâu bóng; râu đầu sợi chỉ có 23-28 đốt; mắt kép. Góc dưới phía sau mảnh lưng đốt bụng 3, bốn con cái có dạng gai. Mép sau mảnh sinh dục dưới có 4 răng, cự ly giữa các răng bằng nhau. Châu chấu non thường có 6 tuổi, màu xanh, râu sợi chỉ, mảnh lưng ngực trước dài hơn đầu, mầm cánh kéo dài tới đốt thứ giữa bụng.

Thân dài 3–4&nbsp;cm, màu lục vàng hoặc vàng nâu bóng. Đầu hình tam giác tù, râu dạng sợi ngắn và mảnh, mắt kép to có một vệt dọc màu nâu sẫm chạy suốt hai bên lưng ngực. Lưng dài hơn đầu, bụng có ngấn. Hai cánh dày phẳng, kéo dài quá bụng. Hai chân sau to, có khả năng nhảy xa. 
## Sinh sản
Vòng đời của châu chấu khoảng 200-210 ngày trong đó giai đoạn trứng 15-21 ngày. Giai đoạn sâu non: 100 ngày. Giai đoạn trưởng thành: khoảng 3 tháng. Con trưởng thành của châu chấu sống khoảng 3 tháng, trong đó con cái sống lâu hơn con đực. Sau khi hóa trưởng thành được 5-40 ngày thì bắt đầu giao phối, sau 10-41 ngày (trung bình trên dưới 20 ngày) bắt đầu đẻ trứng.

Mỗi con cái có thể đẻ 3 ổ, mỗi ổ có 10-102 quả. Châu chấu thường thích đẻ trứng ở đất ẩm, xốp, có nhiều cỏ dại, nhiều ánh nắng, thích đẻ trên đất cát pha. Trứng hình ống hơi cong ở giữa, một đầu hơi to màu vàng đậm, ổ trứng hình túi, trong đó trứng xếp xiên hai hàng. Trứng đẻ thành ổ từ 10-30 quả trong thân lúa, nếp gấp của lá lúa và trong những bụi cỏ trên mặt nước. 
## Gây hại
Châu chấu non hại lúa ngay sau khi nở. Trưởng thành thích ánh sáng đèn, ánh sáng lửa, ban ngày hoạt động mạnh từ 7- 10 giờ sáng và từ 3- 5 giờ chiều. Châu chấu phá hại quanh năm, thường gây hại nặng trên lúa chiêm xuân cuối vụ, mạ mùa và lúa mùa sớm. Châu chấu non ngay sau khi nở đã bắt đầu phá hại. Con trưởng thành hoạt động mạnh vào 7-10 giờ và 16-17 giờ. Ban đêm châu chấu có xu hướng bay vào ánh lửa sáng hoặc đèn tia tử ngoại, khi nhảy xuống mặt nước có thể bơi. Cả trưởng thành và sâu non đều gây hại và gây hại tất cả các thời kỳ phát triển của cây lúa. 
## Phân bố
Châu chấu phân bố ở nhiều nước thuộc châu Á và châu Phi. Sống riêng rải rác hoặc tập hợp thành đàn đông đến hàng triệu con, có thể di cư từ vùng này đến vùng khác rất xa. Lúc này, sức tàn phá mùa màng và cây cối của những đám mây châu chấu khủng khiếp. Do đó, người dân trên thế giới coi dịch châu chấu không khác gì các dịch bệnh khác.

Ở Việt Nam, châu chấu sống khắp nơi trên ruộng lúa, nương ngô, lạc, đậu, trong lùm bụi, đám cỏ, cây ăn quả và cây công nghiệp. Đẻ trứng trong đất nhất là đất cát, đất xốp sâu khoảng 10&nbsp;cm, nơi có nhiều cỏ dại thành từng ổ, mỗi ổ có rất nhiều trứng màu vàng, giống như hạt gạo. Khoảng 12 ngày (mùa hè), 21 - 28 ngày (mùa thu, xuân) và 45 ngày (mùa đông), trứng nở rải rác trong thời gian 3-5 ngày.
## Chú thích
Fahrenheit 9/11

***Fahrenheit 9/11*** là phim tài liệu năm 2004 được thực hiện bởi nhà làm phim, đạo diễn và nhà bình luận chính trị người Mỹ Michael Moore. Phim đưa ra cái nhìn quan trọng trước tổng thống George W. Bush, chiến tranh chống khủng bố và phản ánh của giới truyền thông.

Trong phim, Moore cho rằng giới truyền thông Mỹ là "cổ vũ viên" cho Cuộc tấn công Iraq 2003 mà không đưa ra một phân tích chính xác hay khách quan nào về nhân tố chiến tranh hoặc kết quả thương vong. Phim gây nên nhiều tranh cãi mạnh mẽ, trong đó có sự nghi ngờ tính chính xác của nó. Tựa đề phim là sự ám chỉ đến tiểu thuyết *[[Fahrenheit 451]]* năm 1953 của Ray Bradbury, đưa ra quan điểm tiêu cực đến tương lai của Hoa Kỳ.

Phim mở màn tại Liên hoan phim Cannes 2004 và nhận được tràng vỗ tay khen ngợi suốt 20 phút, một trong những lần hoan nghênh dài hơi nhất lịch sử liên hoan phim. Phim cũng giành được giải thưởng lớn nhất, Cành cọ vàng. Trong khi đó, phim bị nhận 5 đề cử giải Mâm xôi vàng và "thắng" 4 giải.

## Sản xuất
## Phát hành
### Đánh giá chuyên môn
### Giải thưởng
### Tranh cãi

## Tham khảo

## Đọc thêm
* 
## Liên kết ngoài
* 
* 
* 
* 
*
Sò mồng

**Sò mồng** hay **sò dương** (Danh pháp khoa học: ***Vasticardium flavum***) là một động vật thân mềm hai mảnh vỏ trong họ Cardiidae, chúng là một loại sò mang tên ngộ nghĩnh, hài hước nhưng ăn ngon. 
## Đặc điểm
Sò mồng có dạng như sò huyết, chỉ khác vỏ nhẵn, mỏng có màu nâu hồng, trung bình mỗi con to bằng khu chén. Đặc điểm của con sò mồng là thịt nhiều, có màu trắng hồng, dai chắc, vị thơm ngon ngọt. Hình dạng phần thịt sò vo tròn, không có chứa chất bẩn như các loại ốc, vẹm, điệp mà chỉ có thịt. 
## Khai thác
Sò mồng được ngư dân khai thác bằng cách lặn bắt dưới mặt đầm. Sau khi bắt được, con sò được ngâm trong nước mặn vài giờ để cho các chất nhầy, rong bùn nhả ra hết rồi có thể chế biến thành món. Với món nướng, gắp từng con sò bỏ lên lò than, bắt lửa, con sò co lại rồi tự động há nắp để lộ phần thịt. Nếu ăn sò phi hành, cũng làm đủ công đoạn như sò nướng nhưng đến lúc con sò vừa há nắp thì dùng dầu với hành đã phi sẵn với ít đậu phộng rang giã nhỏ chế lên trên phần thịt của con sò, món sò hấp sả là gọn và nhanh.
## Chế biến
Chúng là loại sò có giá trị kinh tế cao, phân bố rộng khắp trên các vùng biển Việt Nam. Sò dương có hình dáng lớn, con trưởng thành có thể bằng nắm tay người lớn. Thịt sò dai giòn, đậm, có vị ngọt nên được nhiều người ưa thích. Sò dương/Sò mồng hay sò dương thường được chế biến bằng nhiều cách như nướng, hấp, nấu cháo. Tuy nhiên, phổ biến hơn cả là sò dương nướng mỡ hành.

## Chú thích

## Tham khảo
* Sò mồng đầm Cù Mông
* Sò mồng đầm Cù Mông
Konrad Lorenz

**Konrad Zacharias Lorenz** (7 tháng 11 năm 1903 – 27 tháng 2 năm 1989) là một nhà động vật học, nhà nghiên cứu tập tính học và điểu học. Ông giành giải Nobel Sinh lý học và Y khoa cùng với Nikolaas Tinbergen và Karl von Frisch. Ông thường được coi là một trong những người sáng lập môn tập tính học hiện đại, phát triển một phương pháp bắt đầu với thế hệ trước đó, bao gồm cả người thầy của ông, Oskar Heinroth.

## Tác phẩm
Lorenz's best-known books are *King Solomon's Ring* and *On Aggression*, both written for a popular audience. His scientific work appeared mainly in journal articles, written in German; it became widely known to English-speaking scientists through its description in Tinbergen's 1951 book *The Study of Instinct*, though many of his papers were later published in English translation in the two volumes titled *Studies in Animal and Human Behavior*.
* *King Solomon's Ring* (1949) (*Er redete mit dem Vieh, den Vögeln und den Fischen*, 1949)
* *Man Meets Dog* (1950) (*So kam der Mensch auf den Hund*, 1950)
* *Evolution and Modification of Behaviour* (1965)
* *On Aggression* (1966) (*Das sogenannte Böse. Zur Naturgeschichte der Agression*, 1963)
* *Studies in Animal and Human Behavior, Volume I* (1970)
* *Studies in Animal and Human Behavior, Volume II* (1971)
* *Motivation of Human and Animal Behavior: An Ethological View*. With Paul Leyhausen (1973). New York: D. Van Nostrand Co. ISBN 0-442-24886-5
* *Behind the Mirror: A Search for a Natural History of Human Knowledge* (1973) (*Die Rückseite des Spiegels. Versuch einer Naturgeschichte menschlichen Erkennens*, 1973)
* *Civilized Man's Eight Deadly Sins* (1974) (*Die acht Todsünden der zivilisierten Menschheit*, 1973)
* *The Year of the Greylag Goose* (1979) (*Das Jahr der Graugans*, 1979)
* *The Foundations of Ethology* (1982)
* *The Waning of Humaneness* (1987) (*Der Abbau des Menschlichen*, 1983)
* *Here I Am – Where Are You? – A Lifetime's Study of the Uncannily Human Behaviour of the Greylag Goose*. (1988). Translated by Robert D. Martin from *Hier bin ich – wo bist du?*.
* *The Natural Science of the Human Species: An Introduction to Comparative Behavioral Research – The Russian Manuscript (1944–1948)* (1995)

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* Short Autobiography on the Nobel Foundation website 
* A chapter from ''On Aggression'' (1963)
* Review of ''Biologists Under Hitler''
* Konrad Lorenz Institutes:
** Konrad Lorenz Institute for Evolution and Cognition Research in Altenberg
** Konrad Lorenz Research Station , Grünau im Almtal
** Konrad Lorenz Institute for Ethology 
*  at the Internet Movie Database
Sydney Pollack

**Sydney Irwin Pollack** (1 tháng 7 năm 1934 – 26 tháng 5 năm 2008) là một đạo diễn phim, nhà sản xuất phim và diễn viên người Mỹ. Pollack đạo diễn hơn 21 phim và 10 chương trình truyền hình, diễn xuất trong hơn 30 bộ phim và chương trình, và sản xuất hơn 44 phim. Phim 1985 của ông *[[Out of Africa (film)|Out of Africa]]* giúp ông giành giải Oscar cho đạo diễn và sản xuất; ông cũng đã được đề cử cho giải Oscar cho Đạo diễn xuất sắc của phim *[[They Shoot Horses, Don't They? (film)|They Shoot Horses, Don't They?]]* (1969) và *[[Tootsie]]* (1982), và ông cũng xuất hiện trong phim Tootsie. Một số tác phẩm khác nổi tiếng nhất của ông bao gồm *[[Jeremiah Johnson (phim)|Jeremiah Johnson]]* (1972), *[[The Way We Were]]* (1973), *[[Three Days of the Condor]]* (1975) and *[[Absence of Malice]]* (1981). Các bộ phim tiếp theo của ông bao gồm *[[Havana (phim)|Havana]]* (1990), *[[The Firm (phim 1993)|The Firm]]* (1993), *[[Sabrina (phim 1995)|Sabrina]]* (1995), *[[The Interpreter]]* (2005), và nhà sản xuất kiêm diễn viên trong phim *[[Michael Clayton (phim)|Michael Clayton]]* (2007).

## Sự nghiệp điện ảnh

### Đạo diễn và sản xuất

### Diễn xuất

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*  at the Internet Movie Database
* Sydney Pollack discography at Discogs
* Detailed biography of Sydney Pollack 
* An appreciation, Charlie Rose, ngày 28 tháng 5 năm 2008
Nhện lông nhung

**Nhện lông nhung** (Danh pháp khoa học: *Eriophyes*) là một chi côn trùng trong họ Eriophyidae, phân lớp Acari. Nhiều loài trong chi này có hại cho cây trồng đặc biệt là loài Eriophyes dimocarpi gây hại trên cây nhãn và Eirophyes litchii gây hại trên cây vải 
## Các loài

* *[[Eriophyes alniincanae]]* Nalepa, 1919
* *[[Eriophyes amelancheus]]* Nalepa, 1926
* *[[Eriophyes arianus]]* (Canestrini 1890)
* *[[Eriophyes betulae]]* 
* *[[Eriophyes betulinus]]* 
* *[[Eriophyes bucidae]]* 
* *[[Eriophyes buxi]]* 
* *[[Eriophyes calcercis]]* , Purple Erineum Maple Mite
* *[[Eriophyes calophylli]]* 
* *[[Eriophyes calycophthirus]]* 
* *[[Eriophyes canestrini]]* 
* *[[Eriophyes canestrinii]]* 
* *[[Eriophyes chondrillae]]* 
* *[[Eriophyes condrillae]]* , Gall Mites
* *[[Eriophyes crataegi]]* 
* *[[Eriophyes cupulariae]]* 
* *[[Eriophyes dentatae]]* 
* *[[Eriophyes diversipunctatus]]* 
* *[[Eriophyes emarginatae]]* 
* *[[Eriophyes epimedii]]* 
* *[[Eriophyes euphorbiae]]* 
* *[[Eriophyes exilis]]* 
* *[[Eriophyes fraxiniflora]]* , Ash Flower Gall Mite
* *[[Eriophyes genistae]]* 
* *[[Eriophyes goniothorax]]* 
* *[[Eriophyes gossypii]]* , Cotton Blister Mite
* *[[Eriophyes guerreronis]]* 
* *[[Eriophyes inangulis]]* 
* *[[Eriophyes kuko]]* 
* *[[Eriophyes laevis]]* 
* *[[Eriophyes lateannulatus]]* 
* *[[Eriophyes leiosoma]]* (Nalepa, 1892)
* *[[Eriophyes lentiginosus]]* 
* *[[Eriophyes litchii]]* , Lychee Erinose Mite or Litchi Rust Mite
* *[[Eriophyes mali]]* , Appleleaf Blistergalls
* *[[Eriophyes melaleucae]]* 
* *[[Eriophyes menthae]]* 
* *[[Eriophyes neoessegi]]* , Cottonwood Catkingall Mite
* *[[Eriophyes nervisequus]]* 
* *[[Eriophyes oxycedri]]* 
* *[[Eriophyes padi]]* 
* *[[Eriophyes parapopuli]]* , Poplar Budgall Mite
* *[[Eriophyes parulmi]]* , Elm Fingergall Mite
* *[[Eriophyes pilifex]]* 
* *[[Eriophyes populi]]* , Eriophyid Mite
* *[[Eriophyes propinquus]]* 
* *[[Eriophyes prunispinosae]]* 
* *[[Eriophyes pseudoinsidiosus]]* 
* *[[Eriophyes pyri]]* , Pearleaf Blister Mite
* *[[Eriophyes rubicolens]]* 
* *[[Eriophyes similis]]* 
* *[[Eriophyes sorbi]]* 
* *[[Eriophyes tiliae]]* (Pagenstecher 1857), Eriophyid Mite
* *[[Eriophyes triradiatus]]* , Eriophyid Mite
* *[[Eriophyes tristriatus]]* 
* *[[Eriophyes viburni]]* 
* *[[Eriophyes vitis]]* 
* *[[Eriophyes von]]* 

## Tham khảo
* Sổ tay hướng dẫn phòng trừ nhện lông nhung truyền bệnh chổi rồng hại nhãn
* Quản lý bệnh chổi rồng trên nhãn
* Sự phân bố, phổ ký chủ và thiên địch của nhện lông nhung Eriophyes dimocarpi kuang (Eriophyidae, Acari) trên nhãn
* NHỆN LÔNG NHUNG
* Nhện lông nhung hại vải (Eirophyes litchii Keifer)
Tiếng Nanai

**Tiếng Nanai** (còn gọi là Gold hoặc Hezhen) là ngôn ngữ của người Nanai ở Siberia, và một thiểu số ở tỉnh Hắc Long Giang, Trung Quốc, nơi được gọi là *Hezhe*.

Có khoảng 1.400 người nói tiếng trong số 17.000 người Nanai, nhưng hầu hết (đặc biệt là thế hệ trẻ) thông thạo tiếng Nga hoặc tiếng Trung Quốc, và chủ yếu là sử dụng một trong những ngôn ngữ này để giao tiếp.

## Phân bố

## Chính tả

## Tham khảo

## Xem thêm

## Liên kết ngoài

*Nanai writing on Omniglot
*Distribution map at The Linguist List
Bản đồ chuyên đề

**Bản đồ chuyên đề** là một loại bản đồ thể hiện một chủ đề đặc biệt của một vùng địa lý cụ thể. Các bản đồ này có thể thể hiện "các chủ đề vật lý, xã hội chính trị, văn hóa, kinh tế, nông nghiệp, xã hội học, hoặc các chủ đề về các thành phố, quốc gia, hay lục địa".

*Bản đồ chuyên đề* thể hiện một đối tượng riêng biệt, khác với các bản đồ tham khảo chung/địa lý chung thể hiện nhiều hiện tượng như địa chất, địa lý, chính trị cùng nhau. Sự khác biệt này dự trên một thực tế rằng các bản đồ chuyên đề sử dụng các thông tin nền như đường bờ biển, ranh giới và địa điểm, chỉ là các điểm tham chiếu cho các yếu tố cần thể hiện trên bản đồ. Các bản đồ tổng quát thể hiện các thông tin cơ bản như địa hình, cảnh quan, các khu định cư, ranh giới chính trị.

## Tham khảo
Alice Cooper

**Alice Cooper** (tên khai sinh **Vincent Damon Furnier**; sinh ngày 4 tháng 2 năm 1948) 
là một ca sĩ, nhạc sĩ, nhạc sĩ và diễn viên không chuyên người Mỹ có sự nghiệp kéo dài năm thập kỷ. Lưu diễn với một chương trình sân khấu có máy chém, ghế điện, máu giả, trăn khổng lồ, búp bê em bé, và đấu kiếm, Cooper được người hâm mộ và các đồng nghiệp mệnh danh là "Bố già của Shock Rock"; ông đã lấy ý tưởng từ phim kinh dị, tạp kỹ, và garage rock để đi tiên phong tạo ra một thương hiệu rock rùng rợn trên sân khấu để gây sốc cho các khán giả.

## Sự nghiệp âm nhạc

## Giải thưởng và đề cử
Giải Grammy

## Sự nghiệp điện ảnh
* *[[Diary of a Mad Housewife]]* – 1970
* *[[Roadie (film)|Roadie]]* – 1980
* *[[Monster Dog]]* - 1984
* *[[Prince of Darkness (film)|Prince of Darkness]]* – 1987
* *[[Freddy's Dead: The Final Nightmare]]* - 1991
* *[[Wayne's World]]* – 1992
* *[[Suck (film)|Suck]]* – 2009
* *[[Dark Shadows (film)|Dark Shadows]]* – 2012
* *[[Bigfoot (2012 film)|Bigfoot]]* – 2012
* *[[Skum Rocks!]]* – 2013
* *[[Super Duper Alice Cooper]]* – 2014

## Tham khảo

## Sách tham khảo
*
*
*
*
*
*
* This Day in Rock Cooper accident 

## Liên kết ngoài

* 
*
* 
* Official ''Nights with Alice Cooper'' website 
* Nights With Alice Cooper on Planet Rock 
* Alice Cooper Artist Page @ VH1.com 
* Alice Cooper at Allmusic.com
Từ của năm (Đức)

**[[Từ của năm]] (Đức)** là những từ ngữ hay được sử dụng trong năm đó cho những biến cố đặc biệt hay những cuộc thảo luận nổi bật, lần đầu tiên được chọn ở Đức vào năm 1971 và từ 1977 thường xuyên được hội tiếng Đức (Gesellschaft für deutsche Sprache) (GfdS) ở Wiesbaden công bố khi nhìn về ngôn ngữ của năm vừa qua và từ năm 1978 được đăng trên tạp chí *Der Sprachdienst* (dịch vụ ngôn ngữ). Bắt đầu từ năm 1991, mỗi năm lại được chọn một từ không chuẩn (Unwort) mà lại hay được dùng; thỉnh thoảng nhưng không đều đặn cũng lựa một câu của năm. Từ 2008 còn có lựa chọn một từ thiếu niên (Jugendsprache|Jugendwort) của năm.

Từ 1977 đến 1999 từ của năm tại nước Đức đồng thời cũng là từ tiếng Đức của năm. Nhưng mà vì các từ thường được lựa chọn có liên hệ đến những sự kiện chỉ xảy ra ở Đức, cho nên các nước khác dùng tiếng Đức cũng bắt đầu lựa chọn từ riêng cho nước mình. Ở Áo bắt đầu từ 1999, ở Liechtenstein 2002 và ở Thụy Sĩ 2003.

Năm 1999, cho thế kỷ 20 100 từ của thế kỷ (100 Wörter des Jahrhunderts) đã được lựa chọn.

## Từ của năm

## Xem thêm
*Word of the year
*Un-word of the year

## Tham khảo
Ống nano

**Ống nano** (tiếng Anh: **nanotube**) single là một cấu trúc nano 2 chiều dạng ống với đường kính ống ở cỡ nano. Ống nano có thể hình thành với một số loại vật liệu khác nhau, trong đó nổi tiếng nhất là ống nano cacbon, nhưng ngoài ra cũng có các từ boron nitride (BN), silic,... và cả vật liệu hữu cơ như DNA. Ống nano có thể là đơn vách (single-walled nanotube-viết tắt là SWNT) hoặc đa vách (multi-walled nanotube). Hiện người ta đã thành công trong việc chế tạo những ống nano nhỏ đến cớ 4 Angstrom (0.4&nbsp;nm). Ống nano được cho là có tiềm năng lớn trong nhiều lĩnh vực khác nhau như điện tử, năng lượng sạch, xúc tác,...

## Xem thêm
Ống nano cacbon

## Tham khảo
Lũ chuột trong tường

**Lũ chuột trong tường** (tiếng Anh: **The Rats in the Walls**) là một truyện ngắn kinh dị của H.P. Lovecraft sáng tác năm 1923.
## Câu chuyện
Câu chuyện kể về một lũ chuột lông lá và đông đúc sống ở tu viện Exham của Anh. Chúng có tới hàng vạn con, thường xuyên quấy nhiễu người dân địa phương. Tiếng động của chúng trong những bức tường đã khiến cho người chủ mới và con mèo của ông bực mình. Thế là ông liền tổ chức một cuộc thám hiểm để tìm hiểu chuyện gì đang xảy ra cùng với vài người bạn bao gồm cả đại úy Norrys, một người đàn ông vốn rất mập mạp. Họ đi xuống hầm tu viện và phát hiện cả một thành phố cổ bị chôn vùi, với đầy dẫy những bộ xương người.

Những người này có lẽ đã bị giam giữ từ rất lâu, và mục đích của việc đó là dùng họ như đồ hiến tế cho một nghi lễ thần thánh. Bất ngờ, lũ chuột tấn công đám người cùng với con mèo của người chủ. Ba giờ sau, ông tỉnh dậy và kinh hoàng nhận ra cái xác bị ăn mất phân nửa của đại úy Norrys ngay bên cạnh mình, và con mèo thì đang bơi xé cuống họng của ông ta. Sau thảm họa đó, chính quyền đã cho phá nổ tu viện Exham và cho rằng chính người chủ mới đã ăn thịt Norrys. Suốt những năm tháng còn lại, ông luôn nghe thấy tiếng chuột kêu trong những bức tường, chỉ có điều là những bức tường bên trong xà lim của một bệnh viện tâm thần.

## Ghi chú

## Tham khảo
* Definitive version.
*H. P. Lovecraft, *More Annotated Lovecraft*, S. T. Joshi and Peter Cannon, eds.
*H. P. Lovecraft, *The Annotated Lovecraft*, S. T. Joshi, ed.
*Lin Carter, *Lovecraft: A Look Behind the Cthulhu Mythos*.
*S. T. Joshi and David E. Schultz, *An H. P. Lovecraft Encyclopedia*.

## Liên kết ngoài
*
Hải đồ

**Hải đồ** là một loại bản đồ thể hiện các vùng biển và các vùng bờ biển lân cận. Tùy thuộc vào tỷ lệ bản đồ mà trên hải đồ có thể thể hiện độ sâu đáy biển và cao độ của đất liền, các đặc điểm tự nhiên và nhân tạo dùng để định vị, thông tin về thủy triều và dòng chảy, chi tiết về trường từ khu vực, và các công trình nhân tạo như cảng, các toàn nhà, và cầu. Các hải đồ là công cụ thiết yếu trong định vị trên biển; nhiều quốc gia yêu cầu các tàu vận tải, đặc biệt là tàu thương mại phải trang bị nó. Hải đồ có thể được thành lập ở dạng in ra giấy hoặc hải đồ điện tử. Các công nghệ gần đây cho phép in ra các hải đồ theo các khu vực yêu cầu, có thể tải xuống từ các công ty in thương mại.

## Tham khảo
George Langelaan

**George Langelaan** (19 tháng 1 năm 1908 – 9 tháng 2 năm 1972) là một nhà văn và nhà sưu tầm thông tin người Anh sinh ra ở Paris, Pháp. Ông được biết đến nhiều nhất qua tác phẩm *[[Người ruồi]]* (The Fly).

## Sự nghiệp
Trong Thế chiến II, George là một điệp viên và đặc vụ cho phe Đồng minh như là một thành phần của SOE (Tổ chức Hoạt động Đặc biệt). Ông hoạt động trong phân khu F cấp Đại úy hải quân với mật danh Langdon. Theo hồi ký của ông, *Mặt nạ chiến tranh* (1959), ông đã trải qua ca phẫu thuật thẩm mỹ trước khi được đưa sang Pháp. Ông nhảy dù xuống vùng Pháp bị chiếm đóng vào ngày 7/9/1941 để liên lạc với các lực lượng kháng chiến Pháp phía nam của Chaateauroux, sắp xếp để gặp Édouard Herriot. Ông đã bị bắt vào ngày 06 tháng 10 và bị giam cầm trong trại Mauzac. Ông bị Đức quốc xã kết án tử hình, nhưng trốn thoát (ngày 16 tháng 7 năm 1942) và trở về Anh để tham gia cuộc đổ bộ Normandy. Ông đã nhận được huân chương Croix de Guerre của Pháp.

Langelaan là một người bạn của nhà huyền bí Aleister Crowley, tuyên bố ông là một gián điệp và "bằng việc chiến thắng sự tin tưởng của người Đức ở Mỹ, ông đã có khả năng tiếp xúc với các thành viên hội nhóm ngầm của họ".

Trong những năm 1950 và năm 1960, ông đã viết nhiều hồi ký, tiểu thuyết và truyện ngắn mà sau này đã được dựng thành phim và được chiếu trên truyền hình.

Ông mất năm 1972 ở tuổi 64.

## Các tác phẩm
### Truyện ngắn
*Người tên Langdon:Kí ức của một đặc vụ
*Người ruồi
*Phép màu kỳ lạ
*Mặt nạ chiến tranh:Từ Dunkirk đến ngày giao tranh-Những trò lừa của một đặc vụ Anh thông minh.
*Những chàng kị sĩ của Dải Lụa Nổi
*"Danse Macabre"
*"Elaine"
*Tôi đã cứu một cô vợ Hậu Cung
*Máu lạnh
*Theo phương diện khác
*Cá heo cũng biết nói
*Tàu cao tốc Thây Ma
*Hết giờ
*Món salad đầu người
*Người máy biết nghĩ / Kẻ tầm não
*Kẻ phản đảng
*Những vị khách mới
*Mười ba bóng ma

### Chuyển thể thành phim
*Người ruồi
*Sự trở lại của người ruồi
*Lời nguyền của người ruồi
*Hyperion
*Người ruồi tái bản
*Người ruồi II

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
* 
* George Langelaan  at the FictionMags Index
* George Langelaan  at the Index to Science Fiction Anthologies and Collections, Combined Edition

* 
* 
* The cover of the June, 1957 issue of ''Playboy'', which contained the classic short story "The Fly"
* George Langelaan @ *[[The Encyclopedia of Science Fiction]]*, 3rd (online) edition.
APM

**APM** (viết tắt tiếng Anh của *Atomically Precise Manufacturing*, tức **Chế tạo chính xác bậc nguyên tử**) là khái niệm do Eric Drexler, cha đẻ của công nghệ nano đề xướng và cổ vũ từ những năm 80 để quá trình chế tạo một thế hệ công cụ mới được thiết kế chính xác tới cấp độ nguyên tử. Drexler cho đây là mục tiêu cuối cùng và quan trọng nhất của công nghệ nano, bởi ưu thế năng suất tăng lên nhiều lần trong khi tiêu tốn vật liệu không đáng kể sẽ khiến cho APM trở thành một cuộc cách mạng về sản xuất.

Drekler cho rằng công nghệ nano hiện đang đi lạc hướng khi tập trung đầu tư vào chế tạo vật liệu nano thay vì thiết bị nano. Ý tưởng về APM đã được Richard Feymann nhắc đến trong bài nói chuyện nổi tiếng của ông năm 1959, *[[There's Plenty of Room at the Bottom]]* và được Drexler đề xướng và chứng minh tính khả thi trong các công bố của ông, gần đây nhất là cuốn sách *Radical Abundance*

## Tham khảo

## Liên kết ngoài
*Video minh họa APM
*Drexler nói chuyện về APM tại Đại học Oxford
Tiếng Hà Nhì

**Tiếng Hà Nhì** (*Hà Nhì tò*, *Haqniqdoq* hay **; ) là một ngôn ngữ Tạng-Miến thuộc nhóm ngôn ngữ Lô Lô, được người Hà Nhì ở Trung Quốc, Lào và Việt Nam sử dụng.

## Phân bố
Ở Trung Quốc, tiếng Hà Nhì hiện diện chủ yếu ở khu vực phía đông sông Mê Kông thuộc trung-nam tỉnh Vân Nam, chủ yếu ở Phổ Nhĩ và Hồng Hà. Tiếng Hà Nhì còn có mặt ở tỉnh Lai Châu và Lào Cai miền Tây Bắc Việt Nam và ở tỉnh Phongsaly của Lào.

Edmondson (2002) ghi nhận rằng tiếng Hà Nhì tại Việt Nam gồm hai phương ngữ riêng rẽ, một ở phía đông (huyện Mường Tè) và một ở phía tây (Phong Thổ, Bát Xát). Người Hà Nhì ở Việt Nam nói các phương ngữ khác nhau có thể hiểu lẫn nhau. Edmondson (2002) ghi nhận các phương ngữ Hà Nhì ở Việt Nam khác nhau chủ yếu ở từ vựng.

## Âm vị học
Tiếng Hà Nhì có 3 thanh điệu chính và ba loại nguyên âm ngắn.

### Phụ âm

### Nguyên âm
Độ dài nguyên âm trong tiếng Hà Nhì cũng rất đặc biệt.

## Chữ viết

Truyện dân gian của người Hà Nhì có nhắc đến một loại chữ viết cổ nhưng đã thất truyền khi người Hà Nhì di cư khỏi Tứ Xuyên. Ở Trung Quốc, người Hà Nhì ngày nay viết chữ Latinh với dạng chuẩn dựa trên phương ngữ Haya ở Lục Xuân thuộc Hồng Hà.

### Ví dụ

## Xem thêm
* Nhóm ngôn ngữ Hà Nhì

## Tham khảo

*Edmondson, Jerold A. 2002. "The Central and Southern Loloish Languages of Vietnam". *Proceedings of the Twenty-Eighth Annual Meeting of the Berkeley Linguistics Society: Special Session on Tibeto-Burman and Southeast Asian Linguistics* (2002), pp.&nbsp;1–13.
*Li Yongsui [李永燧]. 1986. *A sketch of the Hani language* [哈尼语简志]. Beijing: Ethnic Publishing House [民族出版社].
*Tạ Văn Thông, Lê Đông. 2001. *Tiếng Hà Nhì*. Hà Nội: Nhà xuất bản văn hóa dân tộc.
*Yang Shihua [杨世华]; Bai Bibo [白碧波]. 2003. *A study of the culture of the Hani people of Yuxi City* [玉溪哈尼族文化研究]. Kunming: Yunnan Nationalities Press [云南民族出版社]. 

## Liên kết ngoài

* Hani language recordings at GlobalRecordings.net
* Hani–Japanese wordlist
Nadrian Seeman

**Nadrian C. "Ned" Seeman** (sinh ngày 16 tháng 12 năm 1945) là một nhà khoa học được biết đến vì sáng lập ra lĩnh vực công nghệ nano DNA. Vì thành tựu này ông đã nhận được giải Feymann về Công nghệ nano năm 1995 và giải Kavli năm 2010.

## Công bố đáng chú ý
* &mdash;Considered to be the earliest paper outlining the concepts of DNA nanotechnology
* &mdash;The synthesis of the DNA cube
* &mdash;The synthesis of two-dimensional periodic lattices of double crossover molecules
* &mdash;The first DNA-based nanomechanical device
* &mdash;A popular science article explaining the field of DNA nanotechnology
* &mdash;The synthesis of three-dimensional periodic lattices of tensegrity triangle molecules
* &mdash;A DNA-based molecular assembly line

## Chú thích
Cỗ máy phân tử

**Cỗ máy phân tử** (molecular machine) là một tập hợp phân tử có khả năng tạo ra chuyển động cơ học đáp ứng với các kích thích cụ thể. Trong các hoạt động sinh học ở cấp độ phân tử, các cỗ máy kiểu này thường xuyên thực hiện các chức năng thiết yếu cho sự sống như trong quá trình nhân đôi DNA và tổng hợp ATP. Kinesin đi bộ trên một vi ống là một cỗ máy phân tử sử dụng động lực học miền protein ở cấu trúc bậc nano.

Thuật ngữ này dịch từ nguyên gốc tiếng Anh là **molecular machine**, cũng gọi là **nanomachine** (cỗ máy nanô).

Nghiên cứu về cỗ máy phân tử hiện đang được dẫn đầu với giải thưởng Nobel về hóa học năm 2016 được trao cho Jean-Pierre Sauvage, Sir J. Fraser Stoddart và Bernard L. Feringa. Phát hiện này gợi cho nhiều nhà khoa học thu nhỏ các máy móc được tìm thấy trong thế giới vĩ mô, nhất là ứng dụng tạo ra "cỗ máy vận chuyển" thuốc vào tận từng tế bào của người bệnh.

## Xem thêm

*Công nghệ nano
*Fraser Stoddart
*Jean-Pierre Sauvage
*Ben Feringa

## Tham khảo
Tiếng La Hủ

**Tiếng La Hủ** (tên tự gọi: *Ladhof* [lɑ54xo11]) là ngôn ngữ của người La Hủ ở Trung Quốc, Thái Lan, Myanmar và Lào. Tiếng La Hủ thuộc ngữ tộc Tạng-Miến trong ngữ hệ Hán-Tạng.

Tại Vân Nam, Trung Quốc, nó được sử dụng rộng rãi cả bởi những người La Hủ và các dân tộc thiểu số khác ở Vân Nam, những người sử dụng nó như là một ngôn ngữ chung của vùng.

Tuy nhiên, ngôn ngữ này không được sử dụng rộng rãi và cũng không được dạy trong bất kỳ trường học nào ở Thái Lan, nơi mà nhiều người La Hủ trong thực tế là người tị nạn và di dân bất hợp pháp, đã vượt biên vào Thái Lan từ Myanmar.

## Phân loại
Tiếng La Hủ và tiếng Kucong có liên quan chặt chẽ với nhau, được phân loại là một nhánh riêng của nhóm ngôn ngữ Lô Lô bởi Ziwo Lama (2012),&nbsp;nhưng thuộc nhóm ngôn ngữ Lô Lô Trung tâm đối với David Bradley (2007). Tiếng&nbsp;La Hủ được phân loại là một nhánh chị em của nhánh Lô Lô Nam trong phân tích phát sinh tính toán của Satterthwaite-Phillips '(2011) của các ngôn ngữ Lô Lô-Miến.

## Tham khảo
Eric Drexler

**Kim Eric Drexler** (sinh ngày 25 tháng 4 năm 1955) là một nhà khoa học Hoa Kỳ nổi tiếng vì là người đề ra thuật ngữ *nanotechnology* (công nghệ nano) và là một trong những nhà tiên phong trong lĩnh vực này. Ông đề xuất APM (chế tạo thiết bị chính xác ở bậc nguyên tử dựng nên từ những cấu trúc nano) như là mục tiêu tối hậu của công nghệ nano thay vì chế tạo vật liệu nano, tuy nhiên đề xuất này đã không được ghi nhận bởi dự án của Chính phủ Hoa Kỳ về phát triển công nghệ nano cho thế kỷ 21.

Drexler học tại Viện Công nghệ Massachusetts, tốt nghiệp tiến sĩ năm 1991. Trong thời gian học ở MIT, ông nghiên cứu công nghệ vũ trụ và bắt đầu quan tâm tới vật liệu nano và những khả năng của nó. Năm 1986 ông viết cuốn sách *Engines of Creation*, biện luận về việc chế tạo những cỗ máy phân tử có khả năng sử dụng để chế tạo các thiết bị khác, mở ra một lớp những thiết bị được thiết kế với độ chính xác mức độ phân tử mà ông cho rằng sẽ tạo ra một cuộc cách mạng công nghệ quan trọng. Cuốn sách thu hút sự quan tâm rộng rãi đối với lĩnh vực mới này.

Tuy nhiên nghiên cứu về công nghệ nano đi xa dần khỏi ý tưởng của Drexler, đặc biệt từ sau cuộc tranh luận giữa ông và Richard Smalley (giải Nobel Hóa học năm 1996) năm 2003 về định hướng của công nghệ nano.

Cùng với người vợ đầu là Christine Peterson, ông sáng lập nên Viện Foresight với sứ mệnh tự nêu ra là "chuẩn bị cho tương lai của công nghệ nano", nhưng đã rời bỏ tổ chức này đồng thời ly dị với Peterson năm 2002. Sau một thời gian làm cố vấn cho một số tập đoàn công nghệ, ông lấy Rosa Wang năm 2006 và hiện sống ở Oxford nơi ông làm học giả khách mời cho tại trường Oxford Martin thuộc Đại học Oxford.

## Tác phẩm
* *Engines of Creation* (1986)
Có thể đọc miễn phí tại online at e-drexler.com 
* *Unbounding the Future* (1991; cùng với Christine Peterson và Gayle Pergamit) (ISBN 0-688-12573-5)
** Đọc và tải miễn phí tại Unbounding the Future: the Nanotechnology Revolution 
* ''Nanosystems: Molecular Machinery Manufacturing and Computation''  (1992)
* *Engines of Creation 2.0: The Coming Era of Nanotechnology - Updated and Expanded*(2007)
* *Radical Abundance: How a Revolution in Nanotechnology Will Change Civilization*(2013), ISBN 1610391136

## Tham khảo
Hot (EP)

***Hot*** là EP cũng như sản phẩm âm nhạc solo đầu tay của ca sĩ người Hàn Quốc Taeyang, thành viên ban nhạc K-pop Big Bang. EP được phát hành vào ngày 22 tháng 5 năm 2008 thông qua hãng đĩa YG Entertainment. Hai đĩa đơn trong EP được phát hành bao gồm "Hot" (; *Prayer*) và "Only Look At Me" (Hangul: 나만 바라봐; *Naman Barabwa*) đi kèm theo hai video âm nhạc. Track "Make Love" sau này được làm lại (thành bản tiếng Anh) và có mặt trong album đầu tiên của Big Bang tại Nhật mang tên *[[Number 1 (album của Big Bang)|Number 1]]*. Thành viên cùng nhóm G-Dragon cũng thu âm "phần hai" của "Only Look At Me". Cả hai bản đều được thể hiện trong 2008 M.Net MKMF Awards, mà ở đó mỗi thành viên của Big Bang thể hiện một đoạn cùng nữ ca sĩ Lee Hyori. EP giành về cho Taeyang hai giải thưởng trong Lễ trao giải Korean Music Awards lần thứ 6 cho hạng mục Bài hát R&B/Soul hay nhất (cho "Only Look At Me") và Album R&B/Soul hay nhất.

## Danh sách bài hát

**Nhạc mẫu**
*"Prayer" sử dụng nhạc mẫu trong bài "High" của David Hallyday

## Chú thích

## Liên kết ngoài
*Taeyang trên YG Family
Tiếng M'Nông

**Tiếng M'Nông** (còn gọi là Pnong hoặc Bunong) (Bunong: ឞូន៝ង) là ngôn ngữ thuộc ngữ chi Bahnar của người M'Nông, một dân tộc cư trú ở vùng Tây Nguyên ở Việt Nam và người Pnong ở vùng Mondulkiri ở đông bắc Campuchia.

*Tiếng M'Nông* là thành viên của ngữ chi Bahnar thuộc họ ngôn ngữ Môn-Khmer của ngữ hệ Nam Á 

## Phân bố
Ở Việt Nam, tiếng M'Nông được nói ở huyện Lắk của tỉnh Đắk Lắk, huyện Đăk Song, Đăk Mil, Đăk R'Lấp, Krông Nô, thành phố Gia Nghĩa và các khu vực lân cận ở tỉnh Đắk Nông (Nguyễn & Trương 2009).

## Phân loại
Theo Ethnologue, có bốn phương ngữ chính: Trung, Đông, Nam (tất cả được nói ở Việt Nam) và Kraol (nói ở Campuchia). Các phương ngữ không hiểu lẫn nhau. Tiếng M'Nông được nghiên cứu đầu bởi nhà ngôn ngữ học Richard Phillips vào đầu những năm 1970.

Nguyễn & Trương (2009) phân chia các phương ngữ như sau:

* M'Nông Preh
* Kuêñ
* Mạ
* M'Nông Nâr (Bu Nâr)
* M'Nông Nông (Bu Nông)
* M'Nông RLăm
* M'Nông Prâng

Lê Bá Thảo et al. (2014:234-235) liệt kê các phân nhóm M'Nông và vị trí tương ứng sau đây:
***M'Nông Gar**: tây bắc Lâm Đồng và phía nam hồ Lắk.
***M'Nông Nong**: huyện Đắk Nông và huyện Đắk Mil.
***M'Nông Kuênh**: huyện Krông Pắc.
***M'Nông Pré**: phần lớn tại huyện Đắk Nông và huyện Đắk Mil, và một số tại hồ Lắk.
***M'Nông Prâng**: rải rác tại các huyện Đắk Nông và huyện Đắk Mil, một số tại phía nam hồ Lắk và tại Bản Đon, huyện Ea Súp.
***M'Nông Rlăm**: huyện Lắk. Có mối quan hệ gần gũi với người Ê-đê.
***M'Nông Bu-đâng**: Bản Đon, huyện Ea Súp.
***M'Nông Chỉl**: huyện Lắk. Có mối quan hệ gần gũi với người Ê-đê. Một số sống tại huyện Lạc Dương và huyện Đức Trọng, tỉnh Lâm Đồng.
***M'Nông Bu Nor**: huyện Đắk Nông và huyện Đắk Mil
***M'Nông Dih Bri**: dân số nhỏ tại huyện Đắk Nông; Êa Krông.
***M'Nông Đíp**: huyện Đắk Mil và phần phía bắc của tỉnh Sông Bé cũ.
***M'Nông Biat**: dân số nhỏ tại tỉnh Sông Bé cũ. Phần lớn sống gần biên giới Việt Nam-Campuchia.
***M'Nông Bu Đêh**: tỉnh Sông Bé cũ và tỉnh Đắk Lắk
***M'Nông Si Tô**: một nhóm người Mạ (Mạ Tô) tại huyện Đắk Nông bị đồng hoá vào nhóm dân M'Nông (người Mạ "M'Nông hoá").
***M'Nông K'ah**: một nhóm người Ê-đê sống rải rác tại các huyện Đắk Nông, Lắk và M'Đrăk bị đồng hoá vào nhóm dân M'Nông (người Ê-Đê "M'Nông hoá").
***M'Nông Phê Đâm**: dân số nhỏ tại xã Quảng Tín, huyện Đắk Nông.

Các nhóm M'Nông khác bao gồm **M'Nông Rơ Đe**, **M'Nông R'Ông** và **M'Nông K'Ziêng**.

## Ngữ âm

### Phụ âm

* Các phụ âm hút vào /ʄ, ɠ/ có thể khác nhau giữa các phương ngữ.

### Nguyên âm

## Từ vựng
Từ vựng M'Nông, theo Nguyễn & Trương (2009):

### Số đếm
Bảng so sánh số đếm tiếng M'Nông trong các phương ngữ khác nhau, theo Nguyễn & Trương (2009).

## Tham khảo

## Đọc thêm

* Blood, Henry Florentine. *A Reconstruction of Proto-Mnong*. Waxhaw, N.C.: Wycliffe-JAARS Print Shop, 1968.
* Nguyễn Kiên Trường & Trương Anh. 2009. *Từ Điển Việt - M'Nông*. Hà Nội: Nhà Xuất Bản Từ Điển Bách Khoa.

## Liên kết ngoài

* Mnong at www.peoplesoftheworld.org

## Xem thêm
Nhặng xanh má vàng

**Nhặng xanh má vàng** (Danh pháp khoa học: *Chrysomya bezziana*) là một loài ruồi trong họ Calliphoridae, chúng thuộc loài ruồi ký sinh.
## Phân bố
Chúng phân bố ở châu Á, châu Phi, châu Đại Dương, nhưng chủ yếu ở khu vực Đông Nam Á. Ở Việt Nam, loài nhặng này đã được tìm thấy vào năm 1940, loài nhặng Chrysomyia bezziana phân bố rộng ở Việt Nam nhưng với số lượng cá thể không lớn và thuộc nhóm gần gia súc (trâu, bò).
## Đặc điểm
Giòi của loài nhặng này có lối sống ký sinh bắt buộc. Ấu trùng (giòi) bắt buộc phải ký sinh trên các mô lành của động vật để phát triển, hay nói cách khác ruồi không thể hoàn thành vòng đời của mình nếu thiếu giai đoạn ấu trùng ký sinh trên vật chủ. Trên thế giới đã ghi nhận nhiều trường hợp ấu trùng Chrysomyia bezziana xâm nhiễm vào mũi, tai, mắt, vòm miệng, đường niệu đạo của người.

Khi các tổ chức này bị viêm nhiễm sẽ càng thu hút ruồi cái tới đẻ trứng. Tại đây, trứng nở ra giòi sau vài giờ. Giòi ruồi ký sinh ở mũi và có thể tiến vào xoang mặt hoặc xuống phế quản; ký sinh ở tai và có thể di chuyển tới não; ký sinh trong ổ mắt và ở vòm miệng có thể tiến vào xoang mặt; ký sinh ở bộ phận sinh dục hoặc tiến sâu theo niệu đạo.

Loài nhặng Chrysomyia bezziana đã được coi là một đối tượng có vai trò thú y, vì đã phát hiện được giòi ký sinh trên trâu, bò. Nó có thể ký sinh trên mắt. Bệnh nhiễm giòi thường xảy ra ở những người không có khả năng tự vệ hay khả năng tự phòng vệ yếu như trẻ em, người già, người bệnh ốm yếu, và sống những nơi có phân bố loài nhặng này.
## Chú thích

## Tham khảo
* 
* Phát hiện loài nhặng gây bệnh giòi (Myiasis) tại Bắc Giang
* Bác sĩ kinh hãi phát hiện ổ giòi trong mắt bệnh nhân
Tiếng Lô Lô

**Tiếng Lô Lô** hoặc *Nuosu* (Nuosu: ꆈꌠ꒿: Nuosuhxop) là ngôn ngữ uy tín của người Lô Lô. Tiếng Lô Lô là một ngôn ngữ thuộc ngữ tộc Tạng-Miến trong ngữ hệ Hán-Tạng.

Tại Trung Quốc gọi là người Di với các nhánh Bắc Di, Di Lãnh Sơn, Di Tứ Xuyên,... với dân số 7,77 triệu người. *Nuosu* đã được chính phủ Trung Quốc lựa chọn là ngôn ngữ Di chuẩn (bằng tiếng phổ thông: Di yǔ, 彝語 / 彝语, Di ngữ) và nó là ngôn ngữ duy nhất được giảng dạy trong các trường học, cả ở dạng nói và viết của mình.

Tại Việt Nam có 4.541 người Lô Lô sống chủ yếu ở miền bắc, theo số liệu điều tra dân số năm 2009.

Tiếng Lô Lô được khoảng 2 triệu người nói và đang gia tăng, trong đó 60% là đơn ngữ. Nuosu là tên gốc cho ngôn ngữ riêng của người Lô Lô, và không có mặt trong tiếng Trung Quốc; mặc dù đôi khi nó có thể được viết theo cách phát âm (Nuòsūyǔ 诺苏语 / 諾蘇語, Nặc Tô ngữ) trong đó các ký tự Trung Quốc cho rằng Nặc Tô không mang ý nghĩa.

## Ngôn ngữ
Chính phủ Trung Quốc công nhận sáu ngôn ngữ có tên chung là tiếng Lô Lô nhưng không thông hiểu lẫn nhau, từ nhóm ngôn ngữ Lô Lô:
*Bắc Di (Nuosu 诺苏, Nặc Tô)
*Tây Di (Lalo 腊罗, Lạp La)
*Trung Di (Lolopo 倮倮泼, Loã Loã Bát)
*Nam Di (Nisu 尼苏, Ni Tô)
*Đông Nam Di (Sani 撒尼, Tát Ni)
*Đông Di (Nasu 纳苏, Nạp Tô).

Bắc Di là nhóm lớn nhất với khoảng hai triệu người nói và là nền tảng cho văn liệu ngôn ngữ học. Nó là một ngôn ngữ phân tích. Ngoài ra còn có các ngôn ngữ Di của Việt Nam sử dụng chữ Lô Lô, như tiếng Mantsi.

Nhiều người Di ở Vân Nam, Quý Châu và Quảng Tây biết tiếng Trung Quốc, và thường xuyên chuyển đổi qua lại giữa tiếng Di và tiếng Trung Quốc.

## Tham khảo