Vụ ám sát Ali Khamenei

Ngày 28 tháng 2 năm 2026, Ali Khamenei, lãnh tụ tối cao của Iran, bị ám sát trong các cuộc tấn công của Israel và Hoa Kỳ vào Iran năm 2026. Các cuộc tấn công này cũng nhắm vào các quan chức cấp cao của Iran và các địa điểm trọng yếu của chế độ, với hình ảnh vệ tinh cho thấy dinh thự của Khamenei bị hủy hại nghiêm trọng. Với những bằng chứng này, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố rằng Khamenei đã chết. Truyền thông nhà nước Iran xác nhận cái chết của ông vào sáng sớm ngày hôm sau, và chính phủ đã tuyên bố 40 ngày quốc tang. Bốn thành viên trong gia đình, bao gồm con dâu và con rể của Khamenei cũng bị giết trong cùng chiến dịch đó.

## Bối cảnh
### Những nỗ lực trước đó
Vào ngày 27 tháng 6 năm 1981, khi Khamenei đang là ứng cử viên cho chức tổng thống Iran, một âm mưu ám sát đã được thực hiện nhằm vào ông bằng chất nổ tại Nhà thờ Hồi giáo Abuzar, khi ông này đang đọc phát biểu cầu nguyện, làm tổn thương dây thanh quản, phổi và cánh tay phải của ông.  Vào ngày 15 tháng 6 năm 2025, trong Chiến tranh Iran – Israel, Israel đã đề xuất một kế hoạch ám sát Khamenei, nhưng kế hoạch này đã bị Tổng thống Mỹ Donald Trump phủ quyết.

### Cuộc không kích
Vào ngày 28 tháng 2 năm 2026, nhiều địa điểm ở Iran đã bị tấn công bằng tên lửa từ Hoa Kỳ và Israel như một phần của chiến dịch quân sự nhằm cản trở các chương trình hạt nhân và tên lửa trong nước, cũng như khởi xướng việc thay đổi chế độ. Với các cuộc tấn công nhắm vào các cơ sở chiến lược và nhiều quan chức cấp cao của Iran, khu dinh thự của Khamenei nằm trong số những nơi bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công của Israel tại thủ đô Tehran. Theo các hình ảnh vệ tinh được chụp, dinh thự đã bị hư hại nghiêm trọng.

## Báo cáo sơ bộ

### Các báo cáo mâu thuẫn
Một quan chức Israel giấu tên cho biết thi thể của Khamenei đã được tìm thấy sau các cuộc tấn công, và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã được xem những bức ảnh chụp cảnh tượng nói trên. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng lặp lại những báo cáo này và gọi vụ ám sát là "công lý cho người dân Iran".

Ban đầu, các báo cáo về cái chết của Khamenei bị các nguồn tin Iran bác bỏ, với phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei tuyên bố rằng Khamenei vẫn "an toàn và khỏe mạnh". Mặc dù vậy, một số hãng thông tấn như Reuters và Iran International đã đưa tin rằng Khamenei đã chết, trích dẫn từ các nguồn tin của chính phủ Israel. Sau khi tin tức về vụ ám sát được cho là lan rộng hơn nữa, các hãng thông tấn Iran Tasnim và Mehr tuyên bố rằng Khamenei vẫn còn sống và "kiên định và vững vàng trong việc chỉ huy chiến trường".

### Xác nhận cuối cùng
Bất chấp những nỗ lực phủ nhận trước đó, vào sáng sớm ngày 1 tháng 3, các phương tiện truyền thông nhà nước Iran, bao gồm Cơ quan Phát thanh – Truyền hình Cộng hòa Hồi giáo Iran, đã thông báo rằng Khamenei đã bị giết. Nhà nước tuyên bố 40 ngày quốc tang và 7 ngày nghỉ lễ toàn quốc.

Hãng thông tấn Fars trực thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cũng đưa tin rằng con gái, con rể, cháu và con dâu của Khamenei cũng thiệt mạng trong các cuộc tấn công.

## Hậu quả

Vì chức vụ Lãnh tụ Tối cao được bổ nhiệm bởi Hội đồng Chuyên gia và chức vụ Phó Lãnh tụ Tối cao đã bị bãi bỏ vào năm 1989, nên Khamenei không có người kế nhiệm được bổ nhiệm chính thức. Tại lễ tang của Khamenei, Hội đồng Lãnh đạo lâm thời được thanh lập sẽ bao gồm thành viên của Hội đồng Chuyên gia Alireza Arafi, Tổng thống Masoud Pezeshkian và Chánh án Gholam-Hossein Mohseni-Ejei. IRGC kiên quyết bổ nhiệm một lãnh tụ thường trực một cách nhanh chóng.

### Phản ứng

#### Trong nước
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố vụ giết người là một "tội ác lớn" và nói rằng những kẻ gây ra vụ việc nay sẽ phải trả giá. Phản ứng của người dân Iran trước cái chết của ông rất trái chiều. Khi cái chết của ông được thông cáo đại chúng, nhiều người dân Iran đã ra đường ăn mừng. Sau những thông báo ban đầu về cái chết của Khamenei, tiếng reo hò ăn mừng vang lên ở thủ đô Tehran, và các video về lễ hội ăn mừng ở các thành phố như Isfahan, Karaj, Kermanshah, Qazvin, Sanandaj, Shiraz và Izeh đã lan truyền trên mạng. Ở Dehloran, người ta đã quay phim cảnh người dân reo hò khi một bức tượng của Khamenei bị giật sập.

Những người ủng hộ Khamenei đã bày tỏ sự thương tiếc trước cái chết của ông gần đền thờ Imam Reza ở Mashhad, với các video cho thấy một số người khóc than và rên rỉ trong khi những người khác dường như gục ngã trên sàn nhà vì đau buồn, trong khi các bức ảnh cho thấy người Iran thương tiếc cái chết của ông trong khi cầm chân dung của ông tại Quảng trường Enqelab, Tehran. Các video được đăng tải lên mạng cho thấy hàng nghìn người ở Yasuj và Isfahan thương tiếc cái chết của ông, với những cảnh tượng tương tự xuất hiện tại Shiraz và tỉnh Lorestan.

Đồng lãnh đạo của Tổ chức Mojahedin Nhân dân Iran (MEK) Maryam Rajavi đã đưa ra một tuyên bố trên trang web của mình rằng cái chết của Khamenei chính là "sự kết thúc của chế độ chuyên chế tôn giáo" và "sự sụp đổ của chế độ Velayat-e Faqih", đồng thời kêu gọi một chính phủ chuyển tiếp không có các giáo sĩ và những người theo chế độ quân chủ, và nói rằng MEK không tìm kiếm sự can thiệp của nước ngoài vào Iran.

Reza Pahlavi, vị thái tử lưu vong của vương triều Pahlavi, con trai cả của vị vua cuối cùng của Iran Mohammad Reza Pahlavi, và là một nhà bất đồng chính kiến nổi tiếng chống lại chế độ Cộng hòa Hồi giáo, đã đơn phương tuyên bố "sự kết thúc của Cộng hòa Hồi giáo" ngay sau cái chết của Khamenei. Sau đó, Pahlavi nói rằng cái chết của Khamenei chưa phải là "sự kết thúc" và kêu gọi người dân Iran lật đổ chính quyền Cộng hòa Hồi giáo bằng cách chuẩn bị cho "sự hiện diện rộng rãi và quyết đoán trên đường phố."

#### Quốc tế
* : Tổng thống Argentina Javier Milei đã ca ngợi các hoạt động quân sự của Israel và Hoa Kỳ trong việc "loại bỏ" Khamenei, đồng thời nói thêm rằng Khamenei là một trong những người độc ác, bạo lực và tàn nhẫn nhất từng thấy trong lịch sử loài người." Milei còn đổ lỗi cho Khamenei về việc Iran tài trợ khủng bố và vụ đánh bom AMIA năm 1994 ở Buenos Aires, đồng thời nói thêm rằng Argentina sẽ tiếp tục truy cứu những người khác chịu trách nhiệm về vụ tấn công và bắt họ phải trả giá bằng tự do hoặc mạng sống của họ.

*: Tổng thống Ilham Aliyev đã bày tỏ lời chia buồn trong một bức thư gửi Tổng thống Masoud Pezeshkian mà không đề cập bất cứ điều gì khác về nguyên nhân.

* : Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, khi bình luận về cái chết của Khamenei (chưa được xác nhận vào thời điểm đó), đã gọi ông ta là "một trong những người độc ác nhất trong lịch sử" và tuyên bố rằng Mỹ sẽ tiếp tục ném bom Iran. Một số thành viên Quốc hội thuộc Đảng Dân chủ, bao gồm Thượng nghị sĩ John Fetterman, đã phản ứng tích cực với thông báo này. Nhiều người thuộc Đảng Cộng hòa, chẳng hạn như Hạ nghị sĩ Tom Emmer, cũng đã hưởng ứng tích cực với bài đăng của tổng thống.

* : Thủ tướng Anthony Albanese tuyên bố rằng Khamenei "không nên được thương tiếc", đồng thời lên án ông ta và cho rằng Khamenei là người chịu trách nhiệm về các chương trình tên lửa của Iran, việc trang bị vũ khí cho các lực lượng ủy nhiệm và tấn công thường dân Iran.

#### Các tổ chức phi nhà nước
*: Hamas đã đưa ra một tuyên bố bày tỏ sự thương tiếc trước sự ra đi của Ayatollah Ali Khamenei, ca ngợi mọi hình thức hỗ trợ chính trị, ngoại giao và quân sự mà ông ta đã cung cấp cho nhân dân, sự nghiệp và cuộc kháng chiến của tổ chức, đồng thời tuyên bố rằng "Hoa Kỳ và chính phủ chiếm đóng phát xít [Israel] phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về hành động xâm lược trắng trợn và tội ác ghê tởm này chống lại chủ quyền của Cộng hòa Hồi giáo Iran, cũng như những hậu quả nghiêm trọng của nó đối với an ninh và ổn định của khu vực." Lữ đoàn al-Qassam ca ngợi Khamenei là "người ủng hộ chính của Trục Kháng chiến và các chiến binh thánh chiến của nó."

*: Tổng thư ký Naim Qassem lên án vụ ám sát là "tội ác tột cùng" và thề sẽ trả thù và thực hiện nghĩa vụ của họ là đối đầu với sự xâm lược, đồng thời tuyên bố rằng Hezbollah sẽ không rời bỏ "chiến trường danh dự và kháng chiến." Sau đó, Hezbollah tham gia cuộc chiến bằng cách phát động các cuộc tấn công vào miền bắc Israel.

*: Lãnh đạo chính trị đã gửi "lời chia buồn chân thành và sự cảm thông sâu sắc nhất" tới người dân Iran.

### Biểu tình
Cái chết của Khamenei đã gây ra một loạt các cuộc biểu tình trên toàn thế giới. Tại Bagdad, những người biểu tình đã đối đầu với lực lượng an ninh gần Khu vực Xanh và họ đã cố gắng xông vào đại sứ quán Mỹ và chặn các con đường dẫn đến địa điểm đó. Các báo cáo cho thấy người biểu tình đã vẫy cờ và hô khẩu hiệu để bày tỏ lòng thương tiếc trước cái chết của Khamenei.

Các cuộc bạo loạn đã nổ ra gần lãnh sự quán Hoa Kỳ ở Karachi để phản đối vụ ám sát. Những người biểu tình đốt phá và bôi bẩn cửa sổ của tòa nhà và cố gắng xông vào. Khi các cuộc biểu tình leo thang, Lực lượng An ninh Thủy quân lục chiến đã nổ súng, làm thiệt mạng ít nhất 22 người biểu tình và có hơn 120 người bị thương. Những người biểu tình cũng phá hoại một số tòa nhà, bao gồm cả một văn phòng khu vực trực thuộc Liên Hợp Quốc ở Skardu, Gilgit-Baltistan.

### Phân tích
*[[The Economist|Tạp chí The Economist]]* mô tả việc ám sát Khamenei là một "thành công to lớn" đối với Hoa Kỳ và Israel, đồng thời so sánh việc này với một nỗ lực tương tự trong vòng chín tháng để tiêu diệt Saddam Hussein trong cuộc xâm lược Iraq năm 2003.

### Khảo sát
Theo cuộc thăm dò do Reuters/Ipsos tổ chức, chỉ có 27% người Mỹ ủng hộ các cuộc tấn công giết chết Khamenei, trong khi 43% người Mỹ phản đối.

## Tham khảo