Văn minh Olmec

**Olmec** là nền văn minh lớn đầu tiên tại Mexico, hình thành sau một giai đoạn phát triển sớm ở khu vực Soconusco. Người Olmec sinh sống chủ yếu tại các vùng đất thấp nhiệt đới ở miền trung nam Mexico, tương ứng với các bang Veracruz và Tabasco ngày nay. Một số giả thuyết cho rằng người Olmec có nguồn gốc một phần từ các nền văn hóa lân cận như Mokaya hoặc các nhóm nói ngữ hệ Mixe-Zoque.

Nền văn minh Olmec phát triển mạnh trong thời kỳ Tiền Cổ điển Trung Mỹ, với niên đại ước tính từ khoảng 1500 TCN đến 400 TCN. Trước đó, khu vực này đã có các nền văn hóa tiền Olmec tồn tại từ khoảng 2500 TCN. Giai đoạn Olmec sớm (khoảng 1600-1500 TCN) tập trung tại khu vực San Lorenzo Tenochtitlán, một quần thể trung tâm nghi lễ ở bang Veracruz, gần các địa điểm ngày nay là San Lorenzo Tenochtitlán và Potrero Nuevo. 

Olmec được xem là nền văn minh Trung Mỹ đầu tiên, đặt nền móng quan trọng cho các nền văn minh phát triển sau này. Trong số những đặc trưng văn hóa tiêu biểu, người Olmec đã thực hành nghi lễ trích máu và trò chơi bóng Trung Mỹ, những yếu tố trở thành phổ biến trong hầu hết các xã hội Trung Mỹ về sau.

Di sản nổi bật nhất của nền văn minh Olmec là nghệ thuật điêu khắc, đặc biệt là các tượng đầu đá khổng lồ. Nền văn minh này lần đầu tiên được giới học thuật chú ý thông qua các hiện vật được phát hiện và lưu hành trên thị trường nghệ thuật tiền Colombo vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Nghệ thuật Olmec hiện được coi là một trong những biểu hiện nghệ thuật cổ xưa và có ảnh hưởng nhất tại châu Mỹ.

## Từ nguyên
Olmec xuất phát từ tiếng Nahuatl:*Ōlmēcatl*  (số ít) hay là *Ōlmēcah*  (số nhiều). Từ này bao gồm hai từ *ōlli* , có nghĩa là "cao su", và *mēcatl* , nghĩa là "sợi dây" và cả cụm từ có nghĩa là "dây cao su hay là dòng dõi".

## Olmec
Những dấu hiệu đầu tiên của xã hội phức tạp ở Trung Mỹ là nền văn minh Olmec tiền-Columbian cổ sống ở các vùng đất thấp nhiệt đới phía nam-trung tâm mexico.

## Tổng quan

Các trung tâm Olmec là ở khu vực vùng đất thấp vùng Vịnh, nơi nó được mở rộng sau khi thời kỳ phát triển sớm tại Soconusco. Đặc trưng của khu vực này là những vùng đầm lầy đất thấp nằm xen kẽ giữa những ngọn đồi thấp, rặng núi, và núi lửa. Dãy núi Tuxtlas cao dần ở phía bắc, dọc theo Vịnh Campeche của Vịnh Mexico. Ở đây, Olmec xây dựng những khu phức hợp thành phố và đền thờ vĩnh viễn tại San Lorenzo Tenochtitlan, La Venta, Tres Zapotes, và Laguna de los Cerros. Trong khu vực này, nền văn minh Trung Mỹ đầu tiên xuất hiện và trị vì từ khoảng 1400-400 TCN..

### Nguồn gốc
Khởi đầu của nền văn minh Olmec có từ giữa 1400 và 1200 trước Công Nguyên. Phát hiện gần đây của Olmec còn nghi lễ gửi ở đền El Manati (gần San Lorenzo) di chuyển trở lại này "ít nhất" 1600-1500 trước công nguyên.CÓ vẻ như Olmec có gốc từ nền văn hóa nông nghiệp đầu tiên của Tabasco,bắt đầu từ giữa 5100 TCN và 4600 TCN. Chia sẻ các cây lương thực giống nhau và kỹ thuật của nền văn minh Olmec.

Những gì ngày nay được gọi là Olmec đầu tiên xuất hiện đầy đủ trong thành phố San Lorenzo Tenochtitlan, nơi mà tính năng Olmec đặc biệt xảy ra vào khoảng năm 1400 trước Công nguyên. Sự gia tăng của nền văn minh đã được hỗ trợ bởi các hệ sinh thái của địa phương cũng tưới đất phù sa,cũng như của các mạng lưới giao thông được cung cấp bởi lưu vực Coatzacoalcos River. Môi trường này có thể được so sánh với các trung tâm khác của nền văn minh cổ đại:sông Nile, Indus, và thung lũng sông Hoàng Hà, và Lưỡng Hà.môi trường năng suất cao này đã khuyến khích dân tập trung đông, mà lần lượt kích hoạt sự nổi lên của một tầng lớp ưu tú.
## Hình ảnh

Tập tin:Olmeca head in Villahermosa.jpg|Colossal Head
Tập tin:Olmec Head from San Lorenzo, Veracruz.jpg|Olmec colossal head monument
Tập tin:San Lorenzo Monument 3.jpg|Monument 3, San Lorenzo Tenochtitlan
Tập tin:Piezas del Conjunto Escultórico "Los Gemelos".jpg|Scultures The "twins" from El Azuzul
Tập tin:Estatuilla de Tuxtla.jpg|Tuxtla Statuette
Tập tin:Olmec Bird jug.jpg|Bird Vessel, 12th–9th century BCE
Tập tin:Olmec celts from Met.jpg|Three celts, Olmec ritual objects
Tập tin:Olmec-style bottle 1.jpg|Olmec style bottle, reputedly from Las Bocas, 1100-800 BCE
Tập tin:WLA metmuseum Olmec Baby Figure.jpg|Olmec Baby Figure 1200-900 BCE
Tập tin:Jaguarbaby.jpg|Olmec were-jaguar
Tập tin:Juxtlahuaca Ruler (M Lachniet).jpg|Olmec-style painting from the Juxtlahuaca cave
Tập tin:Chalcatzingo - el rey close.jpg|Olmec-style bas relief "El Rey" from Chalcatzingo


## Chú thích

## Tham khảo

 
: 
: 
: 
: 
: (1975) "Lodestone Compass: Chinese or Olmec Primacy? Multidisciplinary Analysis of an Olmec Hematite Artifact from San Lorenzo, Veracruz, Mexico", *Science*, New Series, Vol. 189, No. 4205 (Sep. 5, 1975), pp. 753–760 (753).
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: 
: (1996) "[Catalogue #]53. Figure Seated on a Throne with Infant on Lap", in *Olmec Art of Ancient Mexico*, eds. E. P. Benson and B. de la Fuente, National Gallery of Art, Washington D.C., ISBN 0-89468-250-4, pp. 218.
: 
: 
:  
:  
:  (2002) Scientists Find Earliest "New World" Writings in Mexico , 2002.
:  (1987) *Paléopaysages et archéologie pré-urbaine du bassin de México. Tomes I & II* published by Centro Francés de Estudios Mexicanos y Centroamericanos, Mexico, D.F. (Resume) 
:  (1999) "Olmec Ritual Behavior at El Manatí: A Sacred Space"  in *Social Patterns in Pre-Classic Mesoamerica*, eds. Grove, D. C.; Joyce, R. A., Dumbarton Oaks Research Library and Collection, Washington, D.C., p. 225 - 254.
: 
: 
:  "Economic Foundations of Olmec Civilization in the Gulf Coast Lowlands of México", Foundation for the Advancement of Mesoamerican Studies, Inc., accessed March 2007.
: 
: 
:  "Art, Ritual, and Rulership in the Olmec World" in *Ancient Civilizations of Mesoamerica: a Reader*, Blackwell Publishing Ltd, p. 369-395.
:  (2005) "Olmec People, Olmec Art", in *Archaeology* (online), the Archaeological Institute of America, accessed February 2007.
: 
:  (1999) *The Seventy Wonders of the Ancient World*, Thames & Hudson, London, ISBN 978-0-500-05096-5.
:  (1996) "Daily Life in Olmec Times", in *Olmec Art of Ancient Mexico*, eds. E. P. Benson and B. de la Fuente, National Gallery of Art, Washington D.C., ISBN 0-89468-250-4, pp. 262–263.
: 
:  (2007) "Olmec-influenced city found in Mexico", Associated Press, accessed ngày 8 tháng 2 năm 2007.
: 
: 
: 
:  (2006) *Farming, Hunting, and Fishing in the Olmec World*, University of Texas Press, ISBN 0-292-70980-3.
: 
: 
:  
: 
: 

## Liên kết ngoài

*Drawings and photographs of the 17 colossal heads
*Stone Etchings Represent Earliest New World Writing Scientific American; Ma. del Carmen Rodríguez Martínez, Ponciano Ortíz Ceballos, Michael D. Coe, Richard A. Diehl, Stephen D. Houston, Karl A. Taube, Alfredo Delgado Calderón, Oldest Writing in the New World, *Science*, Vol 313, ngày 15 tháng 9 năm 2006, pp1610–1614.
*BBC audio file. Discussion of Olmec culture (15 mins) *[[A History of the World in 100 Objects]]*.